Datasets:

fosters
/

legendy-i-padanni

audio audioduration (s) 8.68 20.1	text stringlengths 34 227
	Аб Воўгі, Дняпры і Сажы. І бацькі іх Невясном. Сож і Воўга былі родныя сёстры, а брат Днепр. Ацец іх быў Невясней.
	«Вот вы, мае дочкі любімыя. Вот ты, Воўга, прыхадзі ка мне ў паўноч. Я цябе пашлю прыкраснымі гарадамі.
	Прыкрасныя баркі па табе будуць хадзіць. Ну і ты, Сож, прыхадзі. Пашлю цябе прыкраснымі мястамі, а Дняпра пайшлю махамі, балатамі».
	«Падайді, дачушка, бліжэй». Дачушкі былі касматы, шчаслівы. Пашчупаў яе.
	«Благаслаўляю цябе прыкраснымі мястамі іці, сяленнямі і гарадамі». Загрымела. Пайшла.
	Нельзя Дняпру паддзявіцца замест сястры. У яго было цела чыстае. Пашчупаюць і ўзнаюць.
	«Пара пушчаць, а то скора свет будзець». Рукі падзяржаў, відаць, што касмата.
	Ад чаго Нясвіж пашоў. Тут, дзе цяперака замак стаіць,
	і аж да Качаноўскага лесу некалі было парошча ўсё лесам. І ў тым замку, што на высокай гары, жылі паны.
	Яшчэ пры паляках там былі муры, людзі цэглу бралі. Дык вось з гэтага замка і пашлі яны на паляванне на тое месца, дзе цяпер Нясвіж.
	А тады яны палявалі на мядзведзяў. Я яшчэ помню, як Радзівіл біў мядзведзя, дзе цяпер лагчына глыбокая, што як на Качановічы ісці і на лінію.
	Ён тады аднекуль прыводзіў мядзведзя, выпусціў яго, а пасля з усёю світаю забіў. Ну дык значыць,
	Дык адзін з іх ішоў, дык забіў мядзведзя. Потым прайшоў і прыйшоў назад у гэты замак. Ну яго пытаюцца: як, што?
	Ён кажа, што прайшоў усё балота, і мядзведзь папаўся, вось я яго і забіў. Ну яны потым пайшлі правяраць.
	Доўга хадзілі па балоце, наканец, нашлі мядзведзя. Але там было, дык мядзведзь трохі прыпах.
	«Нясвеж», — кажа адзін з іх. Вот ад гэтага і пачалі зваць Нясвіж.
	Потым тут замак зрабілі, людзі пачалі жыць. Кажуць, што нават падземным ходам злучаецца ён з тым, што на высокай гары стаіць. Казалі некаторыя, што з Мірскім замкам тоже быў ход.
	Каб што ў кнігах пачытаў, то і знайшоў бы што-небудзь, а так, што, людзі ўсяляк гавораць.
	Адкуль Гомель. Там, дзе цяпер стаіць Гомель, пасярэдзіне ракі Сож некалі было намыта шмат пяску.
	Каб плыты і баркі, што плылі па рацэ, не ўзбіваліся на мель, на беразе каля гэтага месца заўсёды стаяў чалавек і крыкам папярэджваў: «Го!
	Адкуль Івянец. У глыбокай старажытнасці адна вельмі багатая княгіня, невядома адкуль праязджаючы праз Івянецкую мясцовасць,
	угразла разам з брычкай і коньмі ў невялікай балоціне. Людзі навокал не жылі, і таму ратаваць не было каму.
	Княгіня, бачачы немінучую пагібель, прыйшла ў роспач і ў той самы час убачыла недалёка прыгожую жанчыну, што пляла вянок з кветак.
	«Як мне выратавацца ад няшчасця?» — запыталася княгіня ў жанчыны. «Згадзіся насяліць гэту мясцовасць народам, выратуешся», — сказала жанчына.
	«Згодна», — адказала княгіня. Коні яе адразу выйшлі з балота, нібы з ручая, не адчуваючы ніякага цяжару.
	Тады княгіня запытала ў жанчыны, як назваць гэта месца. «Ці бачыш у маіх руках вянок?» «Бачу», — адказала княгіня.
	«Дык назаві новае месца Івянцом», — сказала дзіўная жанчына і знікла.
	Адкуль Капыль. Даўно гэта было. Многа соцень гадоў таму на месцы Капыля
	стаяў замак багатага князя. Непадалёку ад замка цякла рэчка, якая разлівалася шырокім возерам каля княжых палацаў.
	У князя была адна дачка, ды такой прыгажосці, што князь надзвычай ганарыўся ёю і не дазваляў, каб на яе пазіралі простыя людзі.
	Князёўна жыла ў святліцы, якая была ў высокай замкавай вежы. Адтуль яна магла пазіраць праз вакно на навакольны свет,
	любавацца хараством палёў, лесу, ракі. Звалі князёўну Паліна, або проста Поля.
	Аднойчы летам каля замка з'явіўся малады пастух, які вельмі хораша іграў на дудачцы, якую ён сам і зрабіў. Князёўна пачула дзіўную песню дудара і вельмі зацікавілася музыкам і яго ігрою.
	Яна перапранулася ў сялянскую дзяўчыну і непрыкметна выйшла з вежы і прыбегла на бераг возера, дзе пастух пасвіў свой статак.
	Тут яна ўбачыла прыгожага юнака, які, угледзеўшы прыгажуню дзяўчыну, не мог адвесці вачэй ад яе. Ён адразу пакахаў яе, як толькі ўбачыў, і зайграў так, што ўсё навокал было зачаравана тою ігрою.
	Коля, так звалі пастуха, дамовіўся з Поляй, што ноччу, як толькі ўзыдзе месяц, яны будуць катацца на чоўне па возеры.
	Князь быў у паходзе, і яны так сустракаліся некаторы час. Вярнуўшыся з паходу, князь даведаўся аб сустрэчах закаханых. Князёўну замкнулі ў вежы.
	Бацькі яе абмеркавалі выдаць замуж за багатага прынца. І вось у канцы лета, у цёмную рабінавую ноч,
	калі палыхала навальніца і бушавала возера, пастух падплыў на чаўне па возеры да самага замка і на жалейцы падаў голас сваёй каханай.
	Князёўне ўдалося выбрацца з вежы, і маладыя людзі кінуліся наўцёкі. Стража падняла шум. Князь падняў на ногі ўсю чэлядзь, каб злавіць уцекачоў.
	Ён убачыў дачку і пастуха на чаўне сярод хваль, калі возера асвяціла бліскавіца. І зноў усё знікла ў непрагляднай цемры.
	Мала-памалу навальніца прайшла, а як стала зусім светла, на возеры нікога ўжо не было. Возера паглынула ўцекачоў.
	Тады ў роспачы бацька пракляў і возера, і рэчку, якія ў той самы момант праваліліся ў зямлю.
	Месца гэтае пасля таго сталі клікаць па імені закаханых: Колі і Полі. Ко-поль.
	А пазней — Капыль. Так і засталося: Капыль. І сёння — Капыль.
	Адкуль рубеж. Пра войны тыя нам дзяды расказвалі. Ну, а ў кніжках, можа, і не так, як мы знаем.
	Тут і шведы былі, і палякі, і французы. Ну, ўсіх іх і пабілі. Во, можа, слыхалі, тут недалёка рубеж.
	Дык то шчэ ад татар. Прыйшлі яны і сталі супроць нашага войска. А раней дык перш біліся князі ці багатыры, а за імі ўжо войска.
	Выйшлі на поле татарын і рускі. Біліся конныя, потым пешы. Ну, ніхто не пераможа. На другі дзень, аддыхнуўшы, зноў сышліся. І зноў таксама ніхто не пабядзіў.
	Так і прастаялі сем дзён, пакуль не знайшоўся такі малады хлопец, што як схапіў таго татарына, да як кінуў яго воб зямлю, так і ўбіў.
	А за ім і ўсё войска на татар пайшло, пабілі іх, і многа, каторых пабралі да паразганялі. Дык ад таго і рубеж завецца,
	што доўга на ім стаялі. А ў капцах недалёка татары закапаны.
	Адкуль сяляне і паны. Бог першага чалавека вылепіў з гліны, ды паставіўшы пад плотам, штоб сох, сам кудысь пайшоў.
	Тагды прыбег чорт, дастае гліны, што асталася, вылепіў такога самюсенькага другога чалавека, ды і кажа сам сабе:
	«Як жа я пазнаю, калі Бог ажывіць абодвух, каторы яго, а каторы мой? Трэба неяк свайго назначыць».
	Зірнуў ён кругом, ці няма якой ламакі, ды не знайшоў нічога. А тут чуе, што Бог падыходзіць, дык барджэй плюнуў сваёй ліплёнцы ў лоб,
	ды і пабег. Бог прыйшоў ажыўляць, ды бачыць, што стаяць дзве ліплёнкі, як адна, начы дзве краплі вады.
	«Хіба ж, — кажа, — я дзве вылепіў? Здаецца, адну. А мо і дзве? Не прыпомню».
	Узяў ды і жывіў абедзве. А як яны заварушыліся, то з божае выйшаў хадзяін пахар.
	А з чортавае нейкае благароддзе ў казённай шапцы, з круленькаю бляшкаю акурат на тым месцы, дзе чорт плюнуў.
	Тагды хадзяіну Бог сказаў: «Ідзі ды гасподы». А благароддзю, узяўшы за шыварат, даў каленам. Начэ выгнаў, не даўшы ніякага спосабу.
	Адкуль Узда? Пад Койданавам беларусы разбілі татараў, а сам татарскі атаман Кайдан уцёк.
	Але беларусы дагналі яго там, дзе цяпер Узда стаіць, і ранілі. Падаючы з сядла, Кайдан ухапіўся за ўзду свайго каня і сказаў:
	«Вось дзе напаткала мяне смерць». На тым месцы пачалі будавацца людзі, і пасяленне тое назвалі Узда.
	А яшчэ расказваюць, што даўно-даўно, калі тут яшчэ нічога не было, праязджаў нейк рускі цар і згубіў залатую ўзду.
	Яго слуга, шукаючы тут залатую ўздзечку, ездзіў на кані то ў адзін бок, то ў другі. А чалавек адзін, бачачы гэта, спытаўся ў конніка, чаго ён шукае.
	А той кажа, што шукае залатую ўзду. Вось ад таго, быццам, наша мястэчка і завецца Узда.
	Асілкі. Даўно-даўно, калі яшчэ людзі жывалі па лясах драмучых,
	прыйшлі ў цяперашнюю Утужыцкую абшчыну асілкі. І занялі яны два места: адно на рэчцы Вараухе, у Забарышчах,
	а другое на Іваніхе, пры той жа рэчцы. У тых мясцінах у тое ўрэмя ніякага народу не было. Мяста былі вольныя па ўсёй Жанвілютужыцкай старане.
	У лясах той страны жылі звяры ўсякія: мядзведзі, воўкі, ласі, кабаны, лісіцы, рысі.
	А па рэках і азярах жылі выдры. Рыбы ў вадах было такое мноства, і хоць палоўнікам чэрпай.
	Асілкі тыя былі людзі здаровыя, росту ў касую сажэнь, у плячах аршына з два. Голас мелі, як звон немалы.
	Хазяйства яны ніякага не трымалі. Не было ў іх ніякай худобы, ні скацінкі дамашняй, ні прыпасу, ні запасу.
	Ні хлеба, ні лёну не сеялі. Карміліся яны тым, што лавілі па лясах звярэй ды па вадах рыбу. Адзежу сабе яны строілі звярыных шкур. Вот так і жылі.
	Мусіць, пра Бога яны зусім не зналі, бо ніхто не чуў ад старыкоў, штоб яны мелі дзе-небудзь царкву, але папа.
	Асілкі, пажыўшы на рацэ Вараухе, спадабалі Жанвіль Утужыцкую старонку, бо тут ім усяго досыць было.
	Звяр'я па лясах было відзьма-нявідзьма, і рыбы ў водах тожа. Ім больш нічога і не трэбавалася. А вот і задумалі яны абсяліцца і пачалі зразу строіць два гарадзішча: Забыркі і Іваніху.
	Народу тут было многа, шутка сказаць, кажынны год бабы прывадзілі па два ды па тры рабёнкі.
	Струменту ў іх амаль ніякага не было. Кажуць, што ў іх быў на ўсіх адзін тапор, ды і той не жалезны, а якісь медзяны. А можа і жалезны. Пра гэта дзяды не сказвалі, мусіць, не запомнілі.
	Не меўшы досіць струманту, асілкі перабрасывалі тапор з гарадзішча і на гарадзішча, бо не хацелі траціць часу на хаджэнне. Зыкніць, бывала, асілак з аднаго гарадзішча ў другое: «Тапор давай!»
	Той возьмець тапор, ды і кінець яму. Такая была ў іх сіла. За тое і прызываліся асілкамі.
	Гэта яшчэ нішто тапор перакінуць, вярсты за тры, а то бывала, нада на пастройку дзерава. Пойдуць у лес, вырвіць дзерава с каранём, ды так і прэць на гарадзішча.
	А то камень прыйдзецца прыставіць, дык ён возьмець яго, ды і кінець за вярсту, і больш прама на гарадзішча.
	Другія кідалі такія бальшушчыя камні, што будзе ў полсажня велічынёю. Але такія камні не ўсягды дакідвалі да гарадзішча. А то ёсць такія мясціны, што саўсім закіданы камнямі.
	Дзяды казалі, што на гэтых самых мясцінах асілкі друг супроць дружкі ваявалі, кідаясь камнямі.
	Яны і звярэй убівалі камнямі. Аднаго камні і ляжаць аж сягоння па лесу. А далей сказвалі старыкі, што асілкі
	ўшлі адсюль, як толькі перавяліся ў лясах звяры і пазменшала рыбы ў вадзе, бо ім ні з чаго стала жыць.
	З тых пор і гарадзішчы іхнія запусцелі. Бо пасля іх няскора прыйшлі сюды нашы дзяды, каторыя абабралі сабе другія мясціны, каторыя больш спасобны для хлебапашаства і для разводу скацінкі.
	Бітва пад Лясной. Швед, разбіты пад Лясной, трапіў у балота Чыстая лужа.
	Там патанулі ў дрыгве яго гарматы, коні, людзі, а галоўны начальнік іх, Левенгаўпт, кінуўся цераз брадзілаў мост на Прапойск.
	Прапойскія перавознікі на вачах у шведаў хутка знішчылі паромы на Сожы. У той жа час на левым баку Сожа, у Старынцы і Краснаполлі, з'явіліся казакі.
	Яны не дапусцілі шведаў да пераправы і пагналі іх далей, на Рудню. Тут шведы пакідалі сваё ваеннае снаражэнне ў балота і разбегліся па лясах, ратуючыся ад пагоні рускіх.
	Начальнікі шведскія кінуліся да Сожа, закапалі там пад сасновым крыжам купу золата і срэбра і давай уцякаць па слядах свайго караля.
	Чаму неаднолькава работы на ўсіх. Было яшчэ так.
	Хадзілі па зямлі Пётра з Богам і не ведалі, каму што прыдзяліць. Ну, ідуць яны, сонца нізка.
	Падыходзяць да жанчыны, якая жала, пытаюцца: «Як прайсці ім туды ды туды?» Просяць, каб паказала ім дарогу. А яна кажа:
	«Сонца нізка. Мне жаць трэба. Ня буду паказваць. Ідзіце, куды хочаце». Ну, раз такое дзела, пайшлі яны далей.
	Косіць мужык. Падышлі яны да мужыка і кажуць: «Ці не паказаў бы ты нам дарогу, як туды ды туды прайсці?» Мужык кажа: «Чаму ж не? Пакажу».
	Закурыў і павёў іх да дарогі, паказаў, куды трэба ісці. Далей ідуць, ідуць. Ходзіць конь.

End of preview. Expand in Data Studio

Легенды і паданні

Мова / Language: Беларуская (Belarusian)

Частка калекцыі Ministerskija — выраўнаваныя аўдыёзапісы беларускіх аўдыёкніг з транскрыпцыямі.


Апублікаваных радкоў (HF)	533
Доўгасць аўдыё	1h49m
Парог даверу	≥ 0.95

Структура

Кожны радок змяшчае:

audio — аўдыёфрагмент (~15 с)
text — транскрыпцыя (Gemini + ASR выраўнаванне)
chunk_uid — унікальны ідэнтыфікатар фрагмента

Апрацоўка

Аўдыёкніга разбіта на кароткія фрагменты і выраўнавана з транскрыпцыямі з дапамогай Gemini і двух незалежных ASR-сістэм. Упэўненасць выраўнавання ≥ 0.95.

Downloads last month: 41