audio audio | transcript string |
|---|---|
кеңесе келіп есің барда еліңді тап деген ақылды еске алып мәделіханмен сөйлескеннен кейін бір сәт те кешікпей елге | |
жан алайын деп тұрса да іші-бауырыңа кіріп жылы сөйлейтін өзбек бектерінің сайқал ұстамдылығы бұларға да аян | |
енді мәделіханның өзімен дидарласпақпыз бұдан артықты сұрауға болмайды бірақ өзгелерді шошытпайық деп өздерінің күдіктерін қастарына ерген | |
батыр деді саржан неге екені белгісіз кенет толқып кетіп біз мәделіханнан оралғанша ержанды қасыңнан тастама | |
жігіттер мініп келген аттар көршілес керуен сарайдың ауласына қойылған-ды ал ер-тоқымдары осы рабаттың шыға берісіндегі бір бөлмеге үйілген | |
тек ағыбайды ғана шақырып ап және аттарыңа сақ бол өзбек бақташылары бөтен жаққа әкетіп жүрмесін бағушылар | |
ағыбай саржанның неге бүй дегенін саралап сұрамады жалғыз-ақ ішінен бір сырды түйді де құп болады деп | |
босқа сарылып отырмайын деп есенгелді қалың ойға шома қалтасынан тәспиғын шығарып сыртылдатып тарта бастады | |
ал саржан анандай жерде жатқан кілем боқшантайынан қол басындай қайрағын алып белін шешті де қынабынан ақ семсерін суырып | |
күн бесінге таяп қалған есенгелді мен саржан кеткеннен кейін құшбегі ұзақ уақыт үн-түнсіз отырды қанша ойланбайын | |
тіпті кенет сол ақ семсер қынабынан жарқ етіп суырылып көкірегіне қадала түскелі тұрған тәрізденіп кетеді | |
саржанның бағанағы семсеріне қолын салған қимылы көз алдына елестей берді қанішер адамның тегі қорқақ келеді бегдербек | |
осы гүлдене түскен дәулетті кентке қолы жетісімен бегдербек ақмешіттің хакімі жақыпбекпен тізе қосып ең алдымен сыр | |
өзінің тас жүректігімен мәделіханға ұнап қоқан ханының бас қолбасшысы дәрежесіне дейін көтерілмек ойы бар | |
бүгінгі қимылдары сол көтерілудің алғашқы сатылары ал бұл бұхар ханының да ташкенге көзін тіккен кезі еді | |
оның үстіне болашақ жер астынан жік шығарып екі құлағы тік шыққан қоқанда емес ежелгі көне бұхар әмірлігінде тәрізді | |
сондықтан сұм құшбегі мәделіханды жар басына итере салуға дайын өйткені қоқан ханының біраз мінезі оған аян | |
бегдербек болса бұхар елінен қатын алған бегдербек мұны да еске алды әсіресе қызба нәпсі құмарлық қасиеттері | |
ал хан патшайым әйел жыныстысының күн мен айы оны көрсе періштенің де ақ жолынан таюы ықтимал бір | |
аппақ қардай ақшыл бетін аударып тостағандай қарақат көзін күлімдетіп бір қарағанда көңілдегі қайғысын ұмытпас бірде-бір еркек дүниеден табылмас | |
нәпсіқұмар мәделіхан осы сұлу тоқал шешесімен тіл тапса екеу ара күлкі-қуанышы жарасса | |
бегдербек осы хан патшайымның мәделіханға тоқал шеше екенін де еске алды бар кәптің өзі осында еді әрине | |
ісләм дінін аяққа басып өз әкесінің тоқалымен көңіл қосқан күнәліні кім қорғай алады | |
құсбегінің бар арманының өзі сол емес пе мұхамед пайғамбардың салған жолы қатаң мұндай ханға бүкіл ісләм | |
әрине қарсы тұрады сөйтіп бегдербек бұхараға қоқанды жығып бермей ме жығып береді осы еңбегі үшін бұхар | |
мүмкін бүкіл қоқанды билетер бегдербектің мәделіханның келуін асыға күткен тағы да бір себебі бар ол қасым | |
сақтықта қорлық жоқ егер бұл істің өзінен шыққанын абылайдың көкжал ұрпағы біліп қалса әңгіменің аяғы неге барып соғарын | |
әрине қоқан ханының бұған тікелей қатынасы жоқ есенгелді мен саржанға қадалар ақ семсер өзіне қадалмасына кім | |
абылайдың отыз бір ұл қырық қызынан тараған бықып жатқан бүкіл ұрпағының қаһарынан қалай құтылып кете аласың | |
көптен кім шықпайды олардан да бір бегдербектің шықпасына кім куә ал егер күнәні мәделіханға аударса оған | |
қанды айқас алдындағыдай әдетімен өткірлеп қайрауға кірісті өтіп мәделіге жеткенше кім бар кім жоқ | |
ташкент құсбегіндей іргелес ел емес тоғыз таудың ар жағындағы дәу үйі тәрізді қоқан ханының салтанат сарайының тоғыз есігінен | |
хан мен тоқал шешесі құсбегінің жомарт дастарқанының екі жағынан қарама-қарсы орын алған | |
мұхамед әлім еркем сіз қоқанға хан болғанмен маған баласыз ғой деді ол пәренжемді алып отырсам сөкет көрмейсіз бе | |
бегдербек күлімсіреді шайды бегдербек өзі құйған құсбегі ұсынған көгілдір фарфор кесені алып хан патшайым сыңғырлай күлді хан | |
қара бұлттың астынан жарқырап күн шыққандай ел аузында ертегіге айналған хан патшайымның көркем ақ жүзі көрінді | |
бұдан кейін мәделіхан шай ішіп отыр ма ішіп отыр ма аңғармайтын күйге жеткен екі көзін алмай тоқал | |
шай құйып отырған құсбегі қайдағы жоқ бірдеңені сылтау етіп далаға шығып кетіп қайта оралғанында оңашада қалған | |
өгей баласы мен тоқал шешесінің арасындағы тек қырағы көз ғана сезетін бір тілсіз шаттықтың пайда | |
өзі құрған тұзаққа екі көгаршынның бірдей оп-оңай түскелі тұрғанына ол іштей мәз-мейрам | |
бұхар әмірі бұған бүкіл қоқанды билетпеген күнде де ұпайын түгел етпей ме | |
қоқан ханына жылына төлейтін жиырма мың күміс теңгені өз пайдасына қалдырса мұртын балта кесе ме | |
жиырма мың жиырма сом емес қой алты ұлына жаңадан алты шаһар салмай ма | |
тоқал шешесінің сұлулығына таң қалған мәделіханның қолынан кесесі түсіп кетті бегдербек тағы күлімсіреді бұл кезде күн | |
байғұс құс батқан күнмен бірге біреудің өшкелі тұрған бағын жоқтағандай тылсым білмей ұзақ шақырды | |
құсбегі кәрі белін уқалауға аяқ жағында отырған паша балаға түн ортасы ауа келуін әмір етті де мәделіханның дем | |
келе жатқан түнмен бірге өзін зор қуаныш күтіп тұрғандай екі көзі күлім-күлім етеді | |
тентек төре бастаған ереуілден кейін қазақ ауылдары үнін өшірген тәрізді еді деді бегдербек өз қарамағына жататын | |
қазақтардың жалпы жағдайын сөйлей келіп ал қазір ташкент уәлаятын тағы бір қауіпті қара бұлт қоршағалы | |
құсбегі жасыл бақшасында шақырған көкек үні естілді дады мәделіхан әбден тынығып қапты бұл бүлікті басқаруға дайындалып | |
мәделіханның әкесі омархан кезінде де ауыр салық орынсыз қиянатқа көнгісі келмеген сыр сарысу шу бойының қазақтары сан рет | |
ол он екі мың атты сарбаз жинап алып қоқан ханының қарамағына енетін бірнеше қалаларды алған | |
қандай кесім айтасыз соның ең үлкені тентек төре атты кісі басқарған көтеріліс болды тентек төре сайрамды | |
тентек төре әскерін екіге бөліп сайрам мен шымкентке бекініп алып ұзақ соғысқан | |
сайрамға шымкент әулиеата қалалары қосылған бұларға қарсы омархан қалың қол шығарған ақырында азық-түліктері таусылып амалсыз қарсыласуларын | |
омархан ләшкерлері жеңілген елді қанға бояп мал-мүліктерін талап ойына келгендерін істеп екі жүзге таяу адамды дарға тартқан | |
шыққалы тұрған бүлік жайлы ашық айтқанымды кешіріңіз деді құшбегі ханның үндемей қалғанына ренжісе де сыр бермей | |
сайрам жерін қан сасытқан хан ием ауруын жасырған адам өледі осы бүліктен құтылудың бір-ақ жолы бар | |
сіздің құрметті әкеңіз омархан тентек төрені қалай үйретсе біз де қасым төренің тентек сойыл балаларын солай үйретуіміз керек | |
бегдербектің көз алдына саржанның бағанағы семсерге ұмтылған оқыс қимылы тағы елестеп кетті | |
енді ол сол семсер суырылмай тұрып қимылдап қалайын дегендей тым жіті сөйледі | |
ол күні бұрын қимылдап ұшқын өртке айналмай тұрғанда басу және аямай басу есенгелді мен саржанның басын | |
бірақ сіздің рұқсатыңызсыз әрекет істеуге дәтім бармады бұзық болғанмен олар да сіздің хандығыңызға жатады ғой хан | |
жоқ хан жауап қайырудан қорқып отырған жоқ оның ойы басқада құлағы анда-санда шалып қалған тентек төре | |
есенгелді саржан деген сөздер тіпті миына кіріп те отырған жоқ ол төрелерде менің қандай шаруам бар | |
бәрінің құнын құсбегі жылда беретін жиырма мың теңге күміс ақшамен күні бұрын төлеп қойған жоқ па | |
мейлі не істесе істесін тіпті сол төрелерді пісіріп жесін қыңқ десем құдай соқсын | |
қазір мәделіханның қиялы да ойы да басқада денесі де ақ жүзіндей аппақ па екен қос анары | |
бала таппаған әйел ғой әлі ең қымбатты жерінің таңы айырылмағаны анау ақ шәйі көйлек жасыра алмай тұрған жұмыр | |
япырмай туған әкемнің кешегі жас тоқалы туралы былай ойлауым күнә еме пе | |
иә солай шығар жоқ жұрт көрмеген нәрсе күнә емес жұрт көрмейді деймін-ау құсбегі ше бұл сұм | |
тоқал шешеме істегелі тұрған күнәм арқылы есенгелді саржан сұлтандардың қанын сатып алмақ па | |
жаныңды өртеген ләззатқа қарағанда айдаладағы түйе жүн шекпен киген қазақтардың басы неге тұрады | |
иә сезіп отыр бірақ мені осы үшін шақырды ғой сонда қандай қулығы бар мейлі бәрібір мен | |
есенгелді мен саржан да өледі өлім туралы емес өмір туралы ойлаған жөн ал хан патшайым шын өмір | |
мәделіхан біресе бегдербек сөзін тыңдайды біресе тәтті қиялға кетіп үндемей ұзақ отырады | |
бұлар сөйлескелі бірталай болған түн ортасы да таяу хан ием қандай шешім айтасыз деді құсбегі мәделіханның | |
қандай шешім иә мәделіхан қандай шешімге тоқтауы керек жоқ мәделіхан дүниенің күнәсін бұ дүниенің қызығына айырбастауға | |
жүрек соны аңсайды тоқал шешенің ақ денесін бүгін түнде құшу керек күйіп-жанып бара жатқан нәпсі тек | |
ал таңертең қоқанға қайтқаны дұрыс екі түнге қалуға болмайды сезіліп қалуы мүмкін хан патшайым құшағы қанша қымбат | |
әрине жүрегіңді өртеп бара жатқан сусыныңды тоқал шеше қандырса оның көңілін мықтап риза еткен жөн | |
досы бар дұшпаны бар ташкентке келген бос пәуескесін сый-құрмет тарту-таралғыға тиеп жіберу дұрыс | |
бірақ сараң құсбегі қанша мүлік берер дейсің кенет мәделіханның көзі күлімдеп кетті арқа сұлтандары қашан да | |
менімен жолығуға арнап шыққан болса әкелген сый-құрметтері де бар шығар соның барын ханпатшайымға берген жөн хан | |
қасым төренің балалары қоқан ханына бастарын сый ғып тарту үшін ғана келді ме | |
есенгелді мен саржан қазақ елінің дәстүрі бойынша ташкент құсбегіне ер-тоқымы жүген-құйысқаны күміс жал-құйрығы төгілген арқадан келген | |
тоғыз қара жорға тоғыз боз жорға әр ер басына байланған тоғыз қара құндыз тоғыз қоңыр | |
арқаның аңқау батырлары қызыл тастап итті алдағандай осы бір кәделі сый-құрметтерімен өздерінің түпкі ойын өткізіп кетпек болған | |
бірақ әккі тазы қызыл түлкінің қулығын алыстан сезеді сұм құшбегі тарту-таралғыны қуана алғанмен оларға терең орды қаза берді | |
осы ойға бекінген мәделіхан енді бегдербекке қарады деді бұлары ақ майды бауыр қосып асаттырғандары сол оймен | |
қасым төре балалары сый-құрмет көрсетпек тұрмақ қоқан ханының басын олжа етуден үміті болмасын | |
тоқал шешеге арқа сұлтандарының сыйлығынан ештеңе тарта алмайтынына ренжіп қалған хан қолын бірақ сілтеді | |
өздерінің бастарын бағалай білмеген сұлтандардың құны жоқ не істесең соны істе менен рұқсат | |
ол алдында тұрған тағамнан шұқылап бірер түйір жеді де көгілдір жүзім шәрбатынан бір кесесін жұтып салды бүгінгі әңгімеміз | |
бұйрығыңызға бас ием алдияр ханым мәделіхан енді есіней керілді түн ортасы ауып бара ма қалай құп | |
күзетті екі есікке де қояйын ба әлде тек адыздың сыртқы жағына ғана қояйын ба | |
хан ием ханпатшайымның қонақ бөлмесі қасыңызда екі есік бір адызда хан оған сынай қарады өзіңіз қай | |
құсбегі күлімсіреп төмен қарады тек сыртына ғана хан да күлімсіреді онда сіздің айтқаныңыз болсын құсбегі енді | |
сеніміңізге рақмет мәделіхан енді өзін ұстай алмады құсбегімен келіскеннен кейін бұдан арғы сақтықтың қажеті жоқ деп | |
сұлу тоқал шешесін көргенше асыққан мәделіхан бұл сәтте өз ниетін ақыл елегінен өткізбеді |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 4