audio audioduration (s) 1 17.7 | transcript stringlengths 48 175 |
|---|---|
деп бұнымен сөзін бітіріп енді көз қиығын абайға бұрды жаңағы дәрменше абай да еңкейіп құлағын тақады | |
аурудың бұған айтқан сыбыры тіпті әлсіреп және қысқарып азайған еді рахымды оқуға берші бұны да адам | |
үзіліп бара ма жоқ арыз өсиет айтамын деп әлсіреді ме білу қиын | |
абай науқастың тамырын ұстады сол өте сирек болар-болмас қана соққан қыбыр бар | |
үй іші аурудың жүзіне әр сәтін бағып қадала қарап отырып енді бір болжау жасасты | |
деп соңғы арыздасу сөзін осымен тамам етті дәркембай енді сұлық түсіп жым-жырт көз жұмып қалды өздерінше | |
қайта-қайта сұрап келе ме келді ме деп абай мен дәрменді тосып еді | |
жаңағы сөзден әлсіреді ғой тыным алсын деп базаралы байлаған еді бұларды көріп арманын айтқан соң енді | |
деп ербол топшылады сол қалғығандай ұйқыға кетпеді ме екен деген үміт сөзін жас дәрмен айтқан еді | |
абай мен өзге үлкендер бұның сөзіне жауап берген жоқ олар біліп отыр | |
бұндай халге жеткен ауруда дәл бұндай сәтте ұйқы болмайды ол барлық пен жоқтық арасындағы бойсұну үзілермен | |
дәрмен сияқты жас әуелі өлім көрмеген тәжірибесіздігін танытады болмаса ол өзінен кішірек рахымның көңілін аулайды үмітін | |
бірақ бұның айтқандарына тәжірибелі үлкендер ілтифат жасаған жоқ олардың аңдағандары енді не де болса науқасты тыныш | |
дәрменге сол отырған қалпында қала беруді қолымен белгі етіп бұйырды да абай өзі енді төрге қарай кейін серпілді | |
осыдан соң бұлар жай сұраса бастап еді базаралының сұрауы бойынша абай бүгін қорықтан шығып келген жайларын айтты | |
базаралы мен ербол да жазылыңқырап дағдылы қонақтарша отырысты күздің қысқа күнінде аяңмен ұзақ жүріскен екен абай | |
бұл жайды базаралы ербол жаңыл үшеуі кезектеп айтысты ауырғанына алғаш жығылғанына бүгін төртінші күн деп базаралы | |
жаңадан жығылса да науқасының басталуы ауырлау деген соң мен бұрнағы күні келіп кетіп едім | |
деп жаңыл да енді шай қойып қазан аса жүріп сөзге араласа отырды | |
сонда да ыңқыл қатты еді деп ербол сөйледі алғаш жығылғаннан қатты жығылды онысы рас неден болғанын | |
осы бір жұмадан бері айықпай тұр ғой мынау қара суық қатты жел | |
соған мынау көрші үйдің арбасын сұрап алып қасына рахымды ертіп бір күн ертемен кетіп еді | |
суық өтті қораға тасылмаған бір отау пішені бар еді қарағанды сайда барған соң алған жұмысын тындырмай | |
соған қарамай баласымен екеуі күні бойы шөпті тасып қораға үйіп те болыпты | |
қара дауылдың үстіне қиыршықтап қар да жауған екен шекпені болса жұқа омырауы да ашық еді жұмыстың | |
бейнет ауыр әл-ауқат аз киім лыпа нашар күн болса өңменінен өтетін қатты жел өзге емес бәрі | |
жаңыл-ай қатты жаурап аса қиналып келдім осы бүгінгі күн діңкеме тимесе еді | |
деп жүдеу жүзді жаңыл білгені мен түйгенінің бәрін сондай айқын саналы жүзбен айтып шықты | |
базаралы көп сордың жүдеулік-жадаулықтың неше алуан қасіретін шеккен адам өзінің салқын ащы ойын таратты | |
жаңылдың жаңағы сөзі аурудың себебін де тосып тапқан кезегін де ашып отыр | |
ел жата үйге келгенде деген еді соның арты міне белгілі ғой қай қамауға түспеген дәркембай еді | |
бірақ адам темір емес қой көңіл қайратты болғанмен көне шекпен етке лыпа бола ма өр кеудесін | |
айдалада омбы қарда қиян елсізде бір ұя қасқыр қамаса адам құр қол болған шағында жаяу қалған халінде | |
жақсы болды не мінезді болды не қымбат керек болды не оның бәрінің көмегі бола ма | |
сондай кәрілік жоқшылық әлсіздік лыпасыз жүдеулік аштық деген сияқты қамаған қасқыр көп қой | |
жасы жетпістен асып бара жатқан дәркембайдың бүгінгі жайын базаралының бұл айтқан сөзінен орынды қисынды сөз тауып айту қиын | |
бәрінің жиылып кеп тұсап жыққанын көрмейсің бе деді абай мен ербол рас рас десіп тек қана | |
үй іші ас ішіп бола бергенде үнсіз сұлық жатқан ауруға соншалық әлсіз шақтың өзінде де қатты бата бастаған | |
осы түнде дәркембайдың халі ауырлап сағат сайын мегдете берді сол соңғы шұғыл өзгерістің белгісі екен енді | |
абай мен базаралы ербол үшеуі де осы дыбысқа елең етісіп ерекше көңіл бөліскен еді | |
соның артынан бұлар кейіндей отырып біріне-бірі ақырын ғана айтысқаны сол сырылдың жайы еді | |
үшеуі де ауруға кезек-кезек тақап келіп ендігі деміне құлақ салысты анық сол сырылдың өзі мәлім сол | |
кейін тағы бір ет асымдай мезгіл өткен соң жаңағы жаман нышан араласқан дем ауырлай барып таңға тақаған кезде | |
келесі күні сәскеден бастап жиын отырған жатақтың барлық жұрты өздерінің қадірлі қарты кәрі ағасы дәркембайдың қазасын күтумен болды | |
молалы судан қой өрісіндей жерде бел астында жатақтың бұдан бұрын өлгендерін қойған көп бейіт бар-ды | |
абай базаралы ербол мен дәрмен бұл әрекеттердің қалың ортасында өздері болып дәркембай қазасының бар ауыртпалығын да өз мойындарына | |
шақта ыстық жастар төгіп үнсіз егіліп жіберді бір сиыр бір түйе сауын әкелгізіп берді | |
жақында отырған ақылбай аулына абай кісі жіберіп ол жақтан жаназаға көп адамды келтірудің үстіне дәркембайдың үйіне аза ретінде | |
жаназа қаза күндерінде қонағын атқару үшін жаңылға тай қой сияқты сойыс берді | |
бұл күнде өз алдына шаруасы әлденіп қалған ербол да құр қалған жоқ | |
дескен соған ер-азамат дәркембайдың сүйегін апарып таза арулап қойып қайтты өздері қам еткен болатын шамасынша өз | |
осымен абайлар дәркембайдың артында аңырап жылап қалған жаңыл мен рахымды жұбата отырып жатақ аулында дәркембайдың жетісіне шейін бөгелді | |
бұл күндерде абай көбінше жақын жердегі бір бел астындағы аққұдықта отырған ерболдікіне барып екі күндей қонақ болды | |
тағы бір күні күндіз жаңылдыкіне келіп әдет бойынша бата оқи келген адамдармен біраз бірге отырысып кеш бола абай | |
өзінен жұбы жазылмаған базаралымен де күндіз-түн бірге болысады сонымен дәркембайдың жетісіне шейін абай жылаулар жетімдер үйінен | |
дәрмен жақын жердегі ербол базаралы аулына абай қонаға кетіп қайтып жүрген шақтарда олардан қалып күндіз-түнін жаңыл мен рахымның | |
абайдың да бір жағынан қарайлағаны сол өзінің баласындай жақсы көретін інісі дәрменнің жайы болатын | |
дәркембайдың жалғыз сүйеніші ағайын ішінде ең ыстық көрген інісі есепті болғандықтан әрине дәрмен бұл күндерде бұл үйден кете | |
олай айту былай тұрсын егер дәрмен осылай істемесе абай оны кінәлар еді | |
көбінше мұндар адамдардың көз алдында болды жүрейік кетейік деп абай да айта алмайды дәрменге соңғы күндерде | |
саналы қарттың өлер алдындағы қамырығы мен арманын абай дәрмен мен өзі ғана боп оңаша бір айтысып ойласып көрген | |
ол дәркембайдың қайтыс болар сәтте айтып кеткен арызынан туатын сонда дәрменге дәкең сен екеумізге арыз айтып | |
бірақ әлдекім боп қалмасын біреуің қамқорлық ет біреуің адам ет деп екеумізге бір міндеттің екі басын салмақ етіп | |
мен ойласам мұсылманша оқуы жаман емес екен өзінің оқуға зейіні де бейілі бар көрінеді | |
қатты тапсырғаны мынау жас баласы рахым болды ғой күн көре алмайды аш-жалаңаш қалады демеген шығар мына | |
сен жаңыл мен рахым үшеуің осыны ақылдасып біз қайтқанша бір байлау жасаңдар | |
дәрмен осы жөнде үй оңаша болған кештерде қонақсыз бата оқырсыз ертеңгі шақтарда жеңгесі мен інісін ала отырып көп | |
жаңылға да қиын рахымға да қимастық тұсау тәрізді болатын бір жай бар | |
бір әйел бір қораға азды-көпті дүниесіне жалғыз бас-көз боп отырған үй жоқ қой | |
бұнда әке-шешесі жоқ мәкенмен екеуі ғана бір үй боп отырған жайлары бар | |
деген дәркембай болса қайтыс болды рахым оқуға кетсе осы жағы қалай болмақ жаңыл осыларға қосылса рахымның | |
ол мәкенді әбден жақсы біліп өзінің туған қызындай не өз қолына түсіріп алған тума келініндей жақын санайтын жақсы | |
бұдан былайғы тірлікте дәрмен мен мәкеннің қолында тұрса олармен тату-тәтті болмақтан бөтен ой басқа мінез өзінен шықпайтынын саналы | |
ол осы күздегідей қоныс шалғайлығынан мәкенді бір ай екі ай көрмей жүрсе тіпті қайнысы дәрменнен бұрын соны сағынатын | |
жаңылға бұл сөз де жат көрінбейді мәкен де бұған соншалық бауырмал ыстық тартып тұрады жібек талдай | |
рахымды оқуға босату үшін сізге мәкеннің қасына бару лайық дегенде жаңыл ішінен шүкірлік етіп қуанып та қалды | |
бірақ сонымен қатар бұл әйел дәркембайдың артын әруағын және оның қазасын күту деген қарызды ойламай қоя алмайды | |
берер пұлы ішкізер асы кигізер киімі болмаса да бар жатақтың басына көтерген әкесіндей көрген асыл қарты дәркембай еді | |
соның қырқы өтпей не жыл мезгілі болмай былай айтса бет топырағы жасырынбай жатып оның үйі жоқ орны жоқ | |
сөйтіп дәрмен жаңыл да көнерлік жай емес олай болса жаңыл қазір тілегенмен талпынғанмен дәрменнің қолына бара | |
ал бұл жерде қалқиып ерінің артын күтіп отыру үшін жаңылдың қасында тым құрса осы күз қыс | |
міне осы жай-жағдайдың әр жағын ойлаумен жаңыл дәрмен рахым үшеуі бірнеше күн өткізсе де анық бір шешу айтыса | |
тек дәркембайдың жетісін беріп болған соң абай мен дәрмен бұл ауылдан қайтатын шаққа жеткенде жаңағы түйінді абай ақыл | |
бұл жерден жаңылдың қазір де қыс та кетпеуін абай да дұрыс көреді | |
дәркембайдың шаңырағын бұл арадан әкете де алмайды із-тозсыз белгісіз етіп те кете алмайды ол жағына келгенде | |
бірақ қыстауға қонып ас-суын әзірлеп болған соң рахым биылғы қыстың көбін дәрменнің үйінде ақшоқыда абай аулында өткізсін | |
ал келесі жылы жаңыл дәрменнің қолына көшкенде рахымның қалаға барып қалауынша мұсылманша не орысша оқуына тұсауы кеңиді алды | |
жаңыл қыс бойы мүлде жалғыз болмас үшін рахым ай сайын бес күн он күнге шешесінің қасына келіп қайтып | |
міне абай мен дәрменге өлім аузында дәркембай айтқан арыздың арты осылай аяқталды | |
енді абай мен дәрмен аттанар кезде абайды базаралы ауыл сыртынан оңашалап шығарып алып бір азғана жайды айтты | |
ең әуелі базаралы өзі де абайға мәлім биыл науқасы үдей түсіп жүдеуі асып барады | |
баяғы бір бунап бір босатып жүретін ескі науқасым кәрі лаңқадай боп кетті | |
сонда мұсылманша да орысша да азырақ түртініп оқи берсін биыл бір-екі рет жүрегім қысылып талып қалғаным | |
абай осы бір жұма ішінде базаралының жүдеулік үстіне қартайып қалғанын әл-қуатының азайып жүз реңі қатты өзгеріп қуаң тартқанын | |
бірнеше рет базаралыдан саушылық жайын сұрағанда ол сараң сөйлеп жұрт көзінше және дәркембайдың өлім қазасы үстінде бұл жөннен | |
менің жасыма жеткенде кейде ойласам жақыныңа жан күйеріңе алдымен айтатын сырдың бірі денсаулық болады екен | |
деп әуелі өзінің науқас жайын айтты таратып ешнәрсе айтпаған болатын жақыннан жасыратын жайым тағы жоқ деп | |
аңдысып арбасып алыстан болса да бұның басына пәле тілеп жүретін қаскөйлер бар | |
деген абай аға досының бұл жайды оңашалап айтқанын өзінше түсінді айналада жауы көп жамбасы жерге тигенше | |
және ердің бәрі жарасын жарыққа салмайды қолынан келсе өзі ғана біліп өзі ғана жалап жазуға тырысады деп бір |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 4