audio audioduration (s) 4.2 22.2 | transcript stringlengths 55 180 |
|---|---|
бұрын бұл қаланың айналасы ит тұмсығы батпайтын жыныс орман екен енді жан-жағы үш-төрт шақырым жерге дейін | |
каторжниктер қашып арасына тығылып қалмасын деп орманды жағалай отап өртеп жіберген деп | |
не болған десек білетін орыстар айтады бодойбоның түрмесінде біз нағашымыздың ауылына келгендей болып қалдық тұңғыш рет | |
ауқатты да біршама берді тоя жейтін болдық сөйтсек бұл жаңа тозақ алдындағы аз күн бой жасау | |
алыс жолдан арығандарды аз ғана әлдендіріп алған соң түрмеден айдап шығып түксиген жартастың етегіне алып барды | |
мұны жартас кеніші деп атайды екен бүкіл бодойбодағы ең терең ең ауыр кеніш осы болса керек | |
жер астындағы қараңғы көрге тірідей кіргізді көлбеу сатымен бір-бірлеп қаздай тізіліп түсеміз әр жерде жылтырап шырағдан | |
төбеден су тамшылайды шиқылдақ жаман ағаш саты тайғанақ абайламай тайып кетсең көрің терең апан үңгірдің түбіне | |
ал кеп тасты соққыла қазылған тас пен топырақты тәшкеге салып сыртқа шығарады алматының түрмесінде сен атқора | |
алтын деген жарықтық басындай болып жатады екен десек кәдімгі құдайдың қу құм топырағы | |
алтын дегеніміз осы екен соны жоғары шығарып сулы науамен важгерт төгеді екен важгерт дегені кәдімгі киіз | |
үлкен киіз алтын қиыршығы құмнан ажырап сол киізге ұйығып қалады екен жұмыстың бар түрі осы тұрар | |
тізеңнен шылқылдаған су кешіп жүріп қараңғы жердің астын көртышқанша қаза бересің қаза бересің | |
бірақ бұл нағыз тозақ қарауыл деген ит жаналғыштан жаман сәл дамылдасаң аямайды жердің астына таң қараңғысында | |
шахтадан шыққанда бізді бараққа кіргізіп анамыздан жаңа туғандай тыр жалаңаш шешіндіріп қойып тінтеді | |
сондықтан біз күннің жүзін көрмейміз қомыт киімнің жыртық-тесігін түгел тіміскілеп шығады алтын ұрлайды деп күдіктенеді бірақ | |
бәрі құм топырақ оның алтыны қайсы құмы қайсы айыру қиын каторжниктің миын бұл ой күндіз-түні шаққылайды | |
бірақ қаша қалғанның өзінде қаржы керек әрине алтының болса елге жету оңайырақ әсіресе көктем шыға жаның | |
қар кетіп көк шыққанда түстіктен құстар қайтқанда сол құстар келген жаққа каторжниктің көзі мұңая қарағанын көрсең атасына налет | |
бодойбода не көп кеніш көп каторжниктер соның бірінде ғана істейді басқаларында жай жұмысшылар істейді көбісі ресейден | |
бодойбодан байып қайтпақшы болған бейбақтар яғни каторгаға өз еркімен келгендер аяқ-қолында кісені жоқ демесең олар да | |
бір кило жарма ресейде екі сом ол мұнда төрт сом бір пұт тұз ресейде қырық тиын | |
тапқаны қу тамағына жетпейді көзі ашық орыстар айтады саймасайлар мұнда да бар жұмысшы сорлы бала-шағасын асырау | |
қарызданып тәуелді болған сорлы өмір-бақи құлдықта қалады құтыла алмас құлдық қамыты мұнда да көп бас-басына үй | |
ішіне торғай қамасаң тұрмайтын жыртық барақтарға бала-шағасы да бойдағы да араласып сығылысып жататын көрінеді | |
оларға қарағанда түрме бейіш дейді біздің орыстар жыртық барақтарын жамаудың амалын қара ол сірескен мұз болып | |
мұз сылақты қаланың адамдары ақыры азапқа шыдай алмай бастыққа барып жұмыс жағдайын жақсартып жалақыны көбейт деп | |
талап қоймақ болып бәленбай мыңы жиналып ұлығына бара жатқанда солдаттар қарусыз бейшараларды мылтықпен атып жусатып | |
бұл сұмдықты біз көре алған жоқпыз бірақ түрме қанша бітеу болса да сырттағы хабар абақтының қамалынан өтіп | |
сөйтіп жатақтың жыртығы бітеледі сол сойқаннан кейін бізге де қарауыл бұрынғыдан бетер күшейтілді лена қырғыны деген | |
көзі ашық орыстар айтады патшаның күні таусылды енді көп ұзамас жағдай өзгереді бізге де бостандық болады | |
әйтеуір бір зор дауылдың жақындап келе жатқанын оқымасам да мен сезетін сияқтымын | |
ондай атты күн болса сенімен қауышар күн туар тұрар сол дауыл адам өміріндегі жоқшылық алдау-арбау бәле-жала | |
баяғы алматының түрмесіндегі тамыр ескендірдің айтқан ленин деген кісісін мұнда ауызға жиі-жиі алады | |
естіген сайын құлағым елеңдеп менің бір жақын адамымды атап жатқандай ішім жылып қалады | |
сол ескендір шынында көреген екен алғаш содан естігенде нана қоймап едім енді мұндағы халықтың бар сенгені | |
жартас кенішінің түбінде майып болмасам жақсылыққа мен де жететін шығармын деген үміт жанды жылытады | |
сол пушкин патшаға қарсы шығып каторгаға бұдан жүз жыл шамасы бұрын айдалған декабристерге мына өлеңмен сәлем жолдаған екен | |
во глубине сибирских руд храните гордое терпенье не пропадет ваш скорбный труд дум высокое стремленье деп | |
оқыған орыстар пушкин деген ақынның өлеңін айтады қазір мен орысшаны біліп қалдым ғой сол пушкин тағы | |
кісендер талқандалып абақтылар қирап бостандық таңы атады сонда қолдарыңа алдаспан алып жауды жайратасыңдар депті пайғамбар ақынның | |
аяқ-қолдағы ауыр кісенге бауыр басып кеткенім соншалықты егер оның кілті ашыла қалған күнде тастамай ескерткішке ала кетемін | |
патшаның иттерінің басын шауып сол қанжарды жау қанына суарсам менде қандай өкініш бар | |
мүмкін бұл кісеннен қанжар соғуға тұра келер тағы бір арман-тілек кісенімнің қанжардан артылған бір түйірінен мен | |
сенің туған анаң қалипа дүниеден ерте көшті тұрар қолына сақина сала алмадым | |
одан кейінгі алғаным ізбайша сенің туған анаңнан кем болған жоқ шиеттей екі нәрестені сенімен түйметайды аналық | |
құла дауыл қу тіршіліктің күйбеңімен жүріп оның да саусағына сақина кигізе алмадым | |
жылдар жүзіне ер адам жар құшағынсыз күн кешудің ахиреттей қасірет екенін мен саған тәптіштеп жатпаймын ұлым | |
несін жасырайын сібірдің ұзақ түндерінде мен ізбайшаны да көп ойладым сен де ер-азамат болып өсіп қалған | |
ал менің неғайбыл нәлет жолыма қарап әлі де күтіп жүрген болса мен кісеннен соққан темір сақинаны оның періштелі | |
құдай саған алдағы күнде алған жарды адалынан берсін ізбайша менің адал жарым еді ақылы болса мұнысы | |
бірақ жылдар бойы серік болған сұр темірге ет үйренді ол да менің бір мүшемдей бойға сіңісіп кеткен | |
егерім менің алғаным ізбайша әлі бар болса сағыныш жалынына тапталған қасірет буына суарылған менің шыдамыммен шыңдалған темір сақинаны | |
бодойбодан бір сақиналық алтын да табар едім бірақ алтын сақина рысқұлдың жары ізбайшаға жараспаса керек | |
рас темір кісен аяғыма тұсау болып адымымды аштырмады менен арылмай келе жатқан бір арман сыры осындай | |
тұрар бауырым менің бұл хатымды мен жұлдыздарға тапсырдым біріне-бірі қол жалғап саған жеткізер аян берер әкеңнің | |
менен күдер үзбегейсің менің оңайлықпен жан бермейтінімді сен білесің ғой аспандағы жұлдыздар сағыныштың киесі көрінеді бодойбоның | |
сені менің сағынышым желеп-жебеп жүргей тұрар жарық дүниенің жүзінде көрісуге жазсын тағдыр екеумізді әкең рысқұл ташкенттен | |
бекет-бекетте ат ауыстырып аз тыныстап аялсыз салып ұрып жүріп отырғанның өзінде араға екі күн салып әулие-атаға әрең жетті | |
атшабардың астындағы керуен сарай бекетінде ауыстырар ат жоқ болып шықты ташкенттен келе жатқан ротмистр бекетшіні жағасынан | |
бекетші да құдайдың пендесі ғой дегенде ротмистрдің қолын жағасынан жұлқып тастап-ақ еді екі иығына екі кісі | |
мінгендей бадырақ көз дембелше қазақ генерал-губернатордың есімін естіген соң желі шыққан торсықтай солып сала берді | |
тез тап аттарды деді әлгінде ғана тың аттарды ояздың өкілі жегіп жүріп кетті да меркеге бара | |
ояздың мекемесі қай жерде кауфман көшесінде мырза үлкен сары үй жүріңіз мен ертіп апарайын деп елпеңдей | |
күймедегі жолаушылар жерге түсіп аяқ-қолын жазды ташкенттен мінген ғалым-этнограф саквояжын ашып тамақ жеуге кірісті тұрар өзінің | |
аш өзек үзіліп кетердей сазып тұр соны байқаған этнограф дәмге шақырып еді тұрарды намыс жібермеді онсыз | |
қашанғы масыл бола береді рақмет тамаққа тәбетім жоқ деді жоғарыдағы атшабарға шығып қайтпақшы болып бір тұрды | |
іс түлкібастан не меркеде базарлап келген ағайын кездесіп қала ма деген дәме | |
түлкібастықтардан бәлендей біреуді жыға тани қоймас бірақ жөн-жосық сұрастырса өзінің аты-жөнін айтса бұл тарапта мұның әкесін білетін қазақ-қырғыз | |
әйтпесе түйе табан қисық етіктің ізі рысқұлдың өмірінің жолындай бұралаңдап жатар еді | |
ал меркеліктердің бала-шағасына дейін біледі әкесі атшабарда кезінде талай болған әттең із қалмайды із қалмайды сөз | |
уақыт қалбыр елек сияқты ел аузында сөз сол ірілер туралы ғана сақталады түлкібаста тұрардың әкесі туған | |
бабасы жылқайдар жатқан шығар әне бір қырдың астында періштенің түсіндей пейіштің төріндей қайран түлкібас саған сірә | |
мынау заңғар алқаракөк аспан анау асқар тәңірідей таулар айдаһардай шапшып аққан асау ақжал өзендер қанық жасыл | |
иә бұл жәннатта тек адам-ата мен хауа-ана тектес адамдар ғана тұрса керек еді | |
бірақ пейіштің өзінде де өтірік-өсек қызғаныш пен қастандық жауыздық пен қараулық бағзы заманда адамзаттың бозала таңында бой көрсетсе | |
әйтпесе адам-ата мен хауа-анадан туған қабыл өзі інісі абылды қызғаныш қырсығынан таспен ұрып өлтірер ме еді | |
адам-ата мен хауа-ана өмір сүрген жұмақ та дәл осы түлкібастай-ақ болған шығар | |
төскейдегі шүйгінде семіздіктен мамырлап қалған шыжандай мал жауыздықтың төркіні пейіштің төрінен шыққан мұнда да абылдар бар | |
содан тараған ұрпақтан батыр да туған қатын да туған дана да шыққан шала да шыққан | |
бұл жерді жайлаған елдің арғы бабасы шілмембет деген кісі екен періште жүрген жерді шайтан аңдиды періштесіз | |
әйтпесе жиырма үй сәлік бұдан отыз жыл бұрын түлкібасты тастап ұлардай шулап үдере көшер ме еді | |
аспандағы алатаудан құлап аққан мөлдір бұлақтар дәу-бабаның бауырына келгенде қызғылтым тартатын сияқты | |
әлдеқашан бұдан отыз жыл бұрын төгілген қан әлі күнге дейін жуылып бітпесе мөлдір бұлақ қызармасқа не шара | |
рысқұлдың ағасы бердіқұлдың қаны төгілер ме еді бердіқұлдың қаны емес пе екен қорғансыз зиратқа кіріп кетіп | |
бердіқұл моласының үстіндегі шүйгін шөпті тілімен талмап сиырлар қомағайлана жалмайды зәңгі-бабаның құныққанына қарағанда сол жетім төбешіктің | |
шөп шырын сүтке айналар бердіқұлдың сүйегінен нәр алған сүтті адамдар ішеді дауылбай да ішетін шығар | |
содан бері отыз жыл өтіпті тау да орнында тас та орнында жиырма үй сәлік-сары жырақтап кеткені | |
теңбіл-теңбіл қаракөк орман ойдым-ойдым жасыл аралдар арасынан тоқал тамдар да ақ шаңқан шалқақ ақ үйлер де кездесіп қалады | |
ала-құла дүние анау бай мынау кедей деп пешенесіне жазып қойғандай әкесі алматының түрмесінде отырып айтқан әңгіме | |
мына қара қабылан таудың ар жағы иірсу келте масат шығысын ала ақсу-жабағылы | |
ұлар ұшып арқар жүгірген қыран қалықтап аю мекендеген жүз жылдық ағаштары ит мұрыны өтпес көр болып кеткен қара | |
сол дауылбай болмаса жиырма түтін сәлік-сары жел аударған қаңбақтай жер жаннаты түлкібастан ауып алатау бөктерін жебелеп алысқа кетер | |
күмісбастау қай тұста екен деп қойды тұрар жол бойы дауылбай әлі бар ма екен әділетсіз жеңіс | |
түлкібастың үстінен өтіп бара жатып тұрар өз әкесінің жан дүниесін енді терең түсіне түскендей болды | |
рысқұлды елден айырғанмен дауылбай мұратына жете алды ма мәселе қайда мынандай жұмақтан жырақтап кету үшін себеп | |
жұмақ бар да тамұқ бар жұмақта тек періштелер ғана тұрмайды бір күні түрменің терезесінен қияқтай болып | |
тұрар көке көке ананы қарашы деді саусағын шошайтып рысқұл баланың қолын қатып жіберді жаңа туған айта | |
қолыңа сүйел шығады деп еді сонда әкесінің үні жұмсарып әкесі де бала болған анау дәу-бабаның қырқасынан | |
бала рысқұл әне әне жаңа туған айға қараңдар деп саусағын шошайтқан болар сонда әкесі жылқайдар шошайтпа |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 13