clean_text stringlengths 9 62.5k |
|---|
| isim = Temuçin<br>Cengiz Han |
| altyazı = Taipei Saray Müzesi'nde bulunan, Yuan Hanedanı dönemine ait Cengiz Han tasviri. |
| veraset = 1. Moğol İmparatorluğu hanı |
| hüküm_süresi = 1206 – 18 Ağustos 1227 |
| eşi = Börte <br> Kulan <br> Yesui<br> Yesugen<br> İbaka |
| çocukları = Cuci<br />Çağatay<br />Ögeday<br />Tuluy<br />Kulkan |
| doğum_yeri = Onon Nehri, Dülün-Boldak, Moğolistan |
| ölüm_yeri = Moğol İmparatorluğu |
'''Cengiz Han''',, ismini '''''Çinggis Khaan''''' olarak romanize edip kullanırlar.}} (doğum adıyla '''Temuçin''' ya da '''Timuçin''',, ''Temüjin'', ;<ref></ref> .|name=Temujin}} 1162 - Ağustos 1227), Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu ve ilk Han'ı olan Moğol komutan ve hükümdardır.<ref></ref> Hük... |
Bozkır geleneğinden gelen onlu teşkilatı kullanarak yetenek ve kişilerin bireysel üstünlüğüne dayanan meritokratik bir ordu oluşturan Cengiz Han'ın büyük bir asker olarak ün kazanmasının temelinde, kurduğu posta teşkilatı ve casus ağı ile istihbarat sanatına verdiği büyük değer önemli bir yer tutmaktadır. Yaptığı sefer... |
Cengiz Han aynı zamanda, halkının yazıya sahip olmasını sağlamak için Uygurlardan önemli kişileri başkenti Karakurum'a çağırmış ve Moğolca için Uygur alfabesini uyarlatarak bunu çocuklarına da öğretmesini istemiştir. Bu sayede Moğol dilinin de yazılı duruma getirilmesini sağlamıştır.<ref></ref> |
Cengiz Han, 1227 yılında Kuzey Çin'deki Tangutlar'ı yendiği seferden dönerken bilinmeyen bir nedenle öldü. Mezarının yeri ise günümüzde hâlâ bilinmemektedir. Ünlü bir söylentiye göre, kendisi ölmeden önce mezarının gizli tutulmasını vasiyet etmiş, o ölünce de yakınları onu bilinmeyen bir yere gömmüş, daha sonra cenazey... |
Cengiz Han öldüğünde sahip olduğu topraklar, tahmini olarak Büyük İskender'in dört, Roma İmparatorluğu'nun ise iki katı büyüklüğündeydi. Kurmuş olduğu imparatorluk, günümüzde Rusya hariç tüm ülkelerden daha geniş topraklar üzerine yayılmış durumda olup, onun ölümünden sonra oğulları ve torunları döneminde daha da geniş... |
2003'te araştırmacılar ''American Journal of Human Genetics'''te, yaklaşık 900 yıl önce yaşamış bir erkeğin genetik materyalinin günümüzde her 200 erkekten birinde bulunduğunu, yani Avrasya'da 16 milyon erkeğin bu genetik materyali paylaştığını iddia eden bir araştırma yayımladı. Bunun Avrupa'dan Afrika'ya kadar örnekl... |
küçükresim|Cengiz Han'ın babası Yesügey Bahadır'ı betimleyen bir portre. |
Cengiz Han'ın soyağacı yarı mitolojik bir biçimde sis perdesi arkasındadır. Onun atalarının ve kendisinin doğuş efsanesi, Moğol mitolojisinin önemli belgelerindendir. Yazılış tarihi itibarı ile Cengiz Han'ın yaşadığı döneme en yakın olanı Şamanizm etkilerinin görüldüğü, 1240 yılında Moğolca olarak kaleme alınmış olan M... |
Kabul Han ve onun ardılı Ambakay Han zamanında Moğollar, Çin'deki Jin İmparatorluğu ile mücadele edecek kadar güçlenseler de Tatarlar, Çinlileri hoşnut etmek için Ambakay'ı Çin'e teslim ettiler. Ambakay hiç alışılmadık bir biçimde, “tahta eşek şekli” denen bir duruma sokularak çarmıha gerilip infaz edildi. Cengiz Han'ı... |
Söylentilere ve efsaneye göre Yesügey Bahadır bir gün Onon Irmağı kıyılarında şahini ile avlanırken gelinleri taşımak için özel olarak ayrılmış, bir at arabasına rastladı. Yesügey, arabada oturan kıza ilk görüşte âşık olmuştu. Yesügey iki kardeşini yanına alarak ve birlikte ağır ağır giden düğün arabasına yetiştiler. Ü... |
küçükresim|upright=1.36|Onon Nehri, Moğolistan Temuçin'in doğduğu yer |
Evlilikten bir süre sonra Yesügey, Tatarlar üzerine yaptığı bir akından geri döndüğünde, karısı Höelin'in hamile olduğu haberiyle karşılandı. Kaynaklarda bebeğin doğumu sırasında Höelin'in kapısına bir yay ve ok asılarak şeytanın girmesinin engellendiği ancak yakın akrabalar ve bir kadın Şamanın ebe olarak görev yaptığ... |
küçükresim|sağ|upright=1.63|alt=Çalılıklar ve açık arazi arasında akan, yüksek bir sırttan kaçınmak için kıvrılan karanlık bir nehir|Temuçin'in doğduğu Onon Nehri burada Moğolistan'ın Khentii Eyaleti‘nde resmedilmiştir. |
Arap ve İranlı tarihçilere göre Temuçin'in doğum tarihi 26 Ocak 1155'tir. Ancak Çin kaynaklarınca Temuçin, 12 Hayvanlı Türk takvimine göre domuz yılının başında dünyaya gelmiştir. Bu hesapla 12 Hayvanlı Türk Takviminde 1 yıl 12 yılı kapsadığı için 1155 ile 1167 arasında sonu 2 ile biten bütün yıllardan yola çıkarak doğ... |
Yesügey Bahadır ve Höelin'in Temuçin'den başka Hasar, Haçi ve Temüge adlarını taşıyan üç oğlu ile Temulun adında bir kızları olmuştur. Bunun yanı sıra Temuçin'in Bekter ve Belgütay adlı iki üvey kardeşi vardı. Temuçin 9 yaşındayken, babası Yesügey Bahadır onu evlendirmek için kendisini de yanına alarak Temuçin'in annes... |
Bu olayın üzerinden bir yıl geçmişti. Aile yalnızca bir sürüye ve dokuz tane ata sahipti. Bir gün Temuçin'in üvey kardeşi Belgütay'ın marmot avlamak için kamp dışına çıktığı sırada hırsızlar kalan sekiz atı çaldılar. Temuçin ellerinde kalan son ata atladı ve sonraki iki gün boyunca hırsızların izini sürdü. Üçüncü gün s... |
küçükresim|sol|upright=1.59|Temuçin ve Tuğrul, 15. yüzyıla ait bir minyatür |
Temuçin, 9 yaşındayken nişanlandığı Börte ile babasının ölmeden önce kararlaştırdığı gibi evlilik düğünü yapmak için kayınpederini ziyaret etmeye ve evlilik anlaşmasına hâlâ razı olup olmadığını sormak için üvey kardeşi Belgütay ile birlikte Kongirat ülkesine doğru yola çıktı. Temuçin'i çok iyi karşıladılar ve evlilik ... |
Merkitlere karşı savaş hazırlıkları süratle tamamlandı. Camuka toplanma bölgesine üç gün önce gelerek Temuçin'e hazır olduklarını bildirmiş Tuğrul komutasındaki Keraitlerin de gelmesinden sonra saldırıya başlandı. Saldırı haberini alan Merkit kabileleri Selenge ırmağı akıntısı boyunca kaçmışlardı. Ama çoğu büyük baskın... |
Bu zamanın sürpriz olaylarından biri de, Merkitler elindeki tutsaklıktan kurtulan Temuçin'in karısı Börte'nin doğurması idi. Bu beklenmeyen bir çocuktu. Yeni doğan çocuğa, ''konuk'' anlamına gelen Cuci adını koydular. Cuci, Börte'nin Merkitlerden kurtarılmasından 9 ay sonra doğdu; böylece de babasının kim olduğu hakkın... |
1189'da toplanan bir kurultay kararı ile Temuçin'e Kağan ünvanı verildi. Bu kurultayda Temuçin, teşkilatı için en güvenilen yakınlarından bir danışma meclisi oluşturmuştur. Ancak 1189 kurultayı kararlarını herkes tanımamıştı. Tatarlar bu dönemde Çin'in sınır bölgelerini yağma ediyor ve korku saçıyorlardı. Moğollar, Tat... |
küçükresim|upright=1.6|alt=Resimli sembollerle yazılmış turuncu bir kayanın fotoğrafı|1196'da Tatarlara karşı yapılan seferi anan Serven Khaalga yazıtı |
Kaynaklar Temüjin'in bozkırlara dönüşüyle ilgili olaylar konusunda hemfikir değil. 1196 yazının başlarında Jin'in çıkarlarına aykırı davranmaya başlayan Tatarlara karşı Jin ile ortak bir sefere katıldı. Ödül olarak Jin ona, Jurchen'deki anlamı muhtemelen "yüzlerin komutanı" anlamına gelen onursal cha-ut kuri ... |
1198 yılında Kuzey Çin'deki Kin Hanedanı Tatarlara karşı Temuçin'den yardım istedi. Çünkü Tuğrul uluslararası alanda tanınan bir kişiliği ve onun Temuçin'e ile ittifak halinde olmasıyla Temuçin'in gücünü görmüşlerdi. |
Temuçin de ataları ile olan husumeti ve babası Yesügey Bahadır'ı zehirleyerek öldürdükleri için Tatarlardan nefret ediyordu. Bunu fırsat bilerek Tuğrul ile birlikte Tatarlar üzerine bir sefer gerçekleştirdi. Önderleri öldürüldü, ülkeleri ve kampları yağma edildi. Fakat Çinliler Tatarlara karşı zaferin tümünü Tuğrul'a a... |
Temuçin'in gücünün artması karşısında Temuçin'e ilk baş kaldıran kan kardeşi Camuka oldu. Tatarlar, Merkitler, Naymanlar, Oyradlar ve Taycutlar, Camuka'ya yakınlaştı ve bir ittifak kurarak 1201 yılında Camuka'yı ''Gur Han'' (evrensel lider) ünvanıyla liderleri yaptılar. |
Camuka'nın kardeşi Taiçar'ın, Temuçin'in oğlu Cuci'nin sürüsünü çaldığı için Cuci tarafından öldürülmesi, Camuka'ya Temuçin üzerine sefere çıkma fırsatını verdi. |
Camuka'nın üç tümenlik gücüne karşı Temuçin'in de üç tümen kadar gücü bulunuyordu. Savaş sırasında Camuka'nın izlediği strateji ile Temuçin tuzağa düşmüş ve ok yağmuru altında atılan bir ok Temuçin'i ıskalayarak atının boynuna saplanarak atının ölümüne neden oldu. Temuçin atını değiştirdikten sonra bu sefer başka zehir... |
Camuka, Dalan Baljut'taki zaferinin ardından zalimce davrandı; iddiaya göre yetmiş mahkûmu kaynayan kazanların içine attırarak feci biçimde öldürttü ve kendisine karşı çıkan liderlerin cesetlerini aşağıladı. Yesügei'nin takipçisi Münglig ve oğulları da dahil olmak üzere bir dizi hoşnutsuz takipçi, sonuç olarak Temuçin'... |
Temuçin, daha önce bir ziyafette kendisini rahatsız eden ve Tatar seferine katılmayı reddeden itaatsiz Jurkin kabilesini bastırmayı başardı. Liderlerini infaz ettikten sonra, Belgutei'nin intikam amacıyla sahnelenen bir güreş maçında sembolik olarak önde gelen Jurkin'in sırtını kırmasını sağladı. Moğol adalet gelenekle... |
küçükresim|sol|upright=1.6|alt=Moğol kabilelerinin haritası |Moğol İmparatorluğunu kurmak için Temuçin tarafından birleştirilen kabile yönetimleri |
Temuçin'in kardeşi Haçiun'un ise başını kılıcı ile kesip, kellesini atının kuyruğuna bağladı. Ele geçirdiği okçuların parmaklarını kestirip, izcilerin gözlerine mil çektirdi. Böyle yaparak psikolojik olarak onları korkutmak istemişti.<ref name="resurrection"/> Yardımcısı Celme, Temuçin'in boynuna saplan... |
Temuçin eski sağlığına yeniden kavuştuğunda kardeşinin ölüm haberini alınca herhangi bir tepki göstermemiştir. Bu da onun kardeşinin ölümüne çok üzülmediğine ya da artık ölümlere alıştığına yorumlanmıştır. Ama intikam almak için iyice hırslanmıştır. |
Temuçin'in vurulduğu halde ölmemesi, onun askerleri arasında saygınlığını daha da arttırmış ve bundan ruhsal bir güç kazanarak Camuka'ya yeniden saldırdılar. Sonuçta Camuka'nın ordusunu dağıldı. |
Savaş kazanılıp Camuka kaçtıktan sonra, zamanında Tayciutlardan kaçmaya çalışırken Temuçin'e yardım eden Sorhan Şira bir arkadaşı ile Temuçin'in yanına geldi. Şimdi ona katılmakta serbest idi. Temuçin, Sorhan Şira'ya atını öldüren oku kimin attığını görüp görmediğini sordu. Bu sorunun yanıtı Sorhan Şira'nın arkadaşı Ji... |
Temuçin, Tatarlar'ın Camuka ile olan savaşta onun tarafında olması Temuçin'e onlara güvenmemesi gerektiğini göstermişti. Tatarlara karşı son darbeyi indirmek için 1202 yılında yeniden harekete geçti. |
Sefer sonucunda Tatarlar, Temuçin tarafından yenilerek parçalandı ve bütün bağlıları da diğer boylar arasında paylaştırıldı. Tatar hanı Yekeçeren'in güzel kızı tutsak düşmüştü. Temuçin, Yesujen adlı bu güzel Tatar kızının nişanlısını kendi gözleri önünde öldürerek, ondan da güzel olan Yesui adlı ablası ile evlendi. Tem... |
1203 yılı başlarında Temuçin ve Tuğrul Han güçlerini birleştirerek Naymanlara karşı sefere çıktılar. Naymanların hükümdarı Buyruk Han bu güç karşısında dayanamayarak Altay Dağlarına çekildi. Bir süre takipten sonra Temuçin'in güçleri ona yetişerek ve Buyruk Han'ı öldürdüler. Ancak Tuğrul'un oğlu Sangum tam düşmana tuts... |
Camuka'nın yanındakiler ile birlikte pek çok boy da Temuçin'in boyunduruğuna girmişlerdi. Camuka, Temuçin'in eline düşmekten kurtulan Nayman ve Merkit güçleri ile birleşerek Temuçin'e karşı harekete geçti ancak başarılı olamadı. Nayman ve Merkitler bu biçimde dağıtılıp tümüyle güçsüz duruma getirildikten sonra, onlarla... |
küçükresim|sol|alt=Etrafı hizmetlilerle çevrili, tahtta oturan taçlı bir adamın illüstrasyonu.|15. yüzyıldan kalma bir Câmiu't-Tevârîh el yazmasında gösterildiği gibi Temüjin'in Cengiz Han olarak ilan edilmesi. Yakların veya atların kuyruklarından yapılmış bir bayrak olan tuğ sağdadır; Burada resimde görülen beyaz tuğ ... |
sağ|upright|upright=0.27|küçükresim|Geleneksel Moğol alfabesi ile "Cengiz Han" |
Tuğrul ile Camuka'nın ortadan kaldırılması ve Temuçin'in Merkitler'i, Naymanlar'ı, Keraitler'i, Tatarlar'ı ve diğer küçük boyları liderliği altında birleştirmesi onu Orta Asya bozkırlarındaki tek güç durumuna getirdi. 1206 yılının ilkbaharında Onon ırmağının kaynaklarında, kendisine bağlanmış olan bütün boyları bir ara... |
Cengiz, han seçilirken Şaman Kökçü onun lehine bir hayli kehanette bulunarak birçok boy yöneticisinin oyunu da etkilemişti. Kökçü, Cengiz Han'ın babası Yesügey ve annesi Höelin'in güvenilir adamı olan Şaman Münglik'in oğlu idi. Kerayitler ile olan savaşında Tuğrul'un oğlu Sengün tarafından hazırlanmış olan tuzak ile il... |
söz etmektedir. Şaman Kökçü, Cengiz Han'a iktidarının temellerini atmasına yardımcı olmuştu. Ancak hem sihirli gücü ve hem de imparatorluk ailesi içinde babası Münglik'in durumundan dolayı kendisinin dokunulmaz olduğunu sanarak çok geçmeden küstahça davranmaya, doğaüstü etkisinden yararlanarak Cengiz Han'ı ve imparator... |
küçükresim|sağ|Eski Uygur alfabesiyle yazılan Kutadgu Bilig yapıtı sağdan sola yazılmıştı |
Moğol İmparatorluğu bir devlet olarak gerçek oluşumunu ancak Uygurların tam katılımı ile sağlamıştır. Moğol İmparatorluğunun ilk öğretmenleri ve ilk memurları Uygurlar olmuştur. Uygular, yerleşik yaşama geçmişler, edebiyat, sanat açısından olduğu kadar ticaret açsından da parlak bir uygarlığa sahiplerdi. Bu nedenle bir... |
Uygur yazı sisteminin kullanılmaya başlamasından sonra Uygur okulunun ilk mezunu, aslı bir Tatar olan Cengiz Han'ın evlatlığı Şiki Noyan idi. Cengiz Han, onu yasalarını ve değerlerini yazıya geçirmesi için görevlendirdi ve onları mavi bir defterin beyaz sayfalarına kaydettirdi. İşte Şiki Noyan'ın bu defteri Cengiz Han ... |
Kurultay'dan bir süre sonra Cengiz Han 1207'de kuzeydeki ormancı boyları egemenliği altına alması için en büyük oğlu Cuci'yi, ordusunun sağ kanadını vererek görevlendirdi. Cuci burada diplomatik yetenek ile iyi bir yöntem sergileyerek orman halklarını, Sibirya'nın güneyini ve Kırgızları kendine bağlayarak geri döndü.&l... |
küçükresim|sol|upright=1.59|Moğollar ile Çinliler arasındaki savaşı betimleyen minyatür. Reşîdüddîn'in, Cami’üt-Tevarih adlı yapıtından. |
Cengiz Han zamanında bugünkü Çin sahasında üç devlet vardı. Kansu dolayında Tangut Krallığı olarak bilinen Batı Şia veya Şi Şia hanedanı, kuzeyde Jin hanedanı ve güneyde Sung hanedanı bulunuyordu. Cengiz Han, Moğolların ezeli düşmanı Jin hanedanı üzerine bir sefer yapmadan önce büyük bir sefer için kaynak elde etmek he... |
alt=Diagram displaying nations of East and Central Asia in 13th century, their capitals and major cities, and the routes and times the Mongols attacked them in|sağ|küçükresim|upright=1.59|13. yüzyılın başlarında Doğu ve Orta Asya devletleri |
1207'de gerçekleştirilen seferde Cengiz Han, Tangutların önemli kentlerinden Vulahay'ı kuşattı. Aşamadıkları surların önüne yerleşmiş olan Moğollar, Tangutlara kentin tüm kedileri ve kuşları karşılığında kuşatmayı kaldırmayı önerdi. Bu denli önemsiz bir koşul karşısında şaşıran Tangutlar, bunu yerine getirdi. Fakat Moğ... |
| image1 = Bataille entre mongols & chinois (1211).jpeg |
| image2 = Chingiz Khan in battle - Collection of epic poems (1397-1398), f.49v - BL Or. 2780.jpg |
| image3 = Siège de Beijing (1213-1214).jpeg |
| footer = 14. yüzyıl Farsça el yazmalarından Moğol-Jin çatışma tasvirleri. Üstten: Yehuling Muharebesi (1211); Moğol ve Jin süvarileri arasında bir çatışma; Cengiz, 1215'te Zhongdu'yu ele geçirdikten sonra şehre giriyor. |
Wanyan Yongji, 1209'da Jin tahtını gasp etti. Daha önce bozkır sınırında görev yapmıştı ve Cengiz ondan pek hoşlanmıyordu. |
Moğol yurtlarında hiç kimse Pekin sarayında Cengiz Han'ın büyük dedesi Ambakay Han'ın uğradığı işkence ve aşağılamayı unutmamıştı. Moğollar yüzyıllardır Kuzey Çin'de egemenlik süren Jin Hanedanı hükümdarlarına, hanedanın adı olan Jin sözcüğü Çince altın demek olduğundan Altın Han demekteydiler. Cengiz Han gençliğinde T... |
1211 yılının ilkbaharında Mukhulai, Cebe ve Subutay komutasındaki olağanüstü ordunun arkasında olduğu 30 bin kişilik öncü birlik kısa sürede Çin sınırına dayanmıştı. Çin Seddi'ne hiçbir zorlukla karşılaşmadan yaklaştılar. Jin ordusunun komutanı Wanyan Chengyu'nun amacı, Yehuling'deki dağlık araziyi Moğol süvarilerini e... |
küçükresim|upright=1.59|Cengiz Han'ın Pekin'e girişi. Reşîdüddîn'in Cami’üt-Tevarih adlı yapıtından. |
1212 yılının sonbaharında Cengiz Han, Pekin'e bir saldırı düzenleme kararı almış ancak bir çarpışma sırasında ok ile yaralanınca saldırıya ara verilmişti. Ertesi yıl tekrar Pekin'e giden geçidin üzerindeki iki kaleye saldırı düzenlenerek geri dönüldü. Çin güçleri Moğol ordusunun geçeceği yollara atları yaralamak amacı ... |
Haziran 1214'te imparator Pekin'i bırakıp Sarı Irmak'ın ötesine Kai-fong kentine çekildi. Ne var ki bu durum halkının gözünde bir kaçıştı. Pekin'deki devlete ilişkin belgeler ile maddi varlıklar 3 bin deve ve 300 araba ile Sarı Irmak'ın ötesindeki güvenli bölgeye taşınmaya başlanmıştır. Ancak imparatorluğun içerisindek... |
Mukhulai, Pekin'de hazine ve cephane namına ne varsa toplatarak Cengiz Han'a gönderdi. Cengiz Han, kendisine meydan okuyan Pekin kentine vahşice bir ceza vermişti. Artık bütün dünyanın başkentleri Çin'de olanlarla yakından ilgilenmeye başlamıştı. Harezmşah hükümdarı Sultan Alaaddin Muhammed Harezmşah, kendi ideali olan... |
Pekin'in fethinin ardından Mukhulai ve Cengiz'in kardeşi Kasara baştan başa tüm Mançurya'yı geçtiler ve güneye doğru ilerlediler. Mukhulai kusursuz planlama yeteneği ile Cengiz Han'ın en büyük komutanlarından biriydi. Mançurya'da Liao'nun başkenti Pei Ching'i hiç alışılmadık bir biçimde ele geçirdi. Mukhali, Yesen adlı... |
Cengiz Han artık bütün Kuzey Çin'in egemeniydi. Cengiz Karakurum'un ipek çadırını eski Çin'in başkentinin görkemine yeğledi. Cengiz Han, Çin'in maddi değeri çok ağırlıklarını Karakurum'a taşırken Ye-Liyu Çutsay gibi birçok bilgini de yanında getirdi. Onlardan dünya durumunu, ticareti, dilleri, dinleri, ulusları öğrendi... |
küçükresim|sol|upright=1.61|Cengiz Han'ın 1207 ile 1225 arasındaki seferleri|alt=1216 ile 1223 arasındaki Orta Asya Moğol seferlerinin haritası. |
Harezmşahlar ile Moğollar'ın ilk kez karşı karşıya gelmesi 1218 yılında gerçekleşmişti. Kara Hıtaylara sığınan Naymanların son hükümdarı Güçlük üzerine karşı Cengiz Han 1218'de Cebe Noyan komutasında 20.000 kişilik bir güç yollamıştı. Cebe Noyan, Güçlük'ü öldürüp, Kara Hıtay devletine son vererek İli, Issık gölü, Talas... |
Cengiz Han 1218 yılının başlarında Harezmşah tüccarları ile ticaret için tümüyle Müslüman üyelerden oluşan bir heyeti anlaşma koşulları için Harezm'e gönderdi. Sultan Muhammed, Cengiz Han'ın heyetini 1218 yılı baharında kabul etti. Heyet sözcüsü verdiği açıklamada Cengiz Han'ın Harezmşah Alâeddin Muhammed'i “en sevgili... |
Cengiz Han'ın Çin ülkesini fethederek çok zengin olduğunu duyan Harezmli tüccarlar satacakları malları Cengiz Han'ın ülkesine götürerek ticari ilişkiler içine girmeye başlamışlardı. Ardından o da oğulları ve komutanlarına bir talimat vererek sermayeyi hazineden oluşturup değerli mallar getirmeleri için seçilen 450 kişi... |
upright=1.14|küçükresim|sol|Kuşatma savaşı duvar resmi, Cengiz Han Sergisi, San Jose, Kaliforniya, ABD |
Otrar'da Cengiz Han'ın elçilik heyetinin öldürülüp mallarına el konulmasından sonra toplanan 1218 kurultayında Moğol elçilerine karşılık olarak Harezm'e saldırma kararı alındı. Seferde başına bir şey gelirse diye tahtın varisini belirlemek için oğullarını topladı, ancak Cuci ve Çağatay'ın Cuci'nin Cengiz Han'ın gerçek ... |
1219 yazında Cengiz Han'ın ordusu Altay dağlarının güney yamacında yığınak yaptı. Zungan kapısını geçerek Yedi Irmak ilinin alt ovasına ulaştılar. Cebe, Subutay ve Tohoçar'ın öncü güçlerinin sayısı 100 binden çok idi. Bu arada egemenliği altındaki boylardan istediği askerler gelirken Tangut Krallığına da elçi yollamış ... |
Cengiz'in orduları Aral Gölünün güneyinde Ceyhun Irmağı üzerinden Harezm sınırlarına yaklaştığında Harezmşah Muhammed, hazırlıklarına askerî bir danışma kurulu toplayarak başlamış, ordusunu Seyhun Irmağı ile Maveraünnehir'in sağlamlaştırılmış bölgelerine dağıtarak Moğol ordusunu Semerkant'ta karşılamaya karar vermişti.... |
Cengiz Han ilk olarak Eylül 1219'da, elçilerinin ve ticaret kervanlarının katledildiği Otrar'a saldırma kararı aldı. Bu simgesel açıdan son derece önemliydi. Cengiz Han, Otrar önlerine geldiğinde Harezmşah Alaeddin Muhammed'in savaş planını öğrenerek kentlerin arasına girecek biçimde ordusunu düzenleyerek Maveraünnehir... |
Cengiz Han'ın yaptığı plan sonucunda üç ordusundan biri kuzeyden, Cebe komutasındaki diğeri doğudan gelirken Cengiz Han'ın kendisinin ve Subutay'ın yönettiği bir üçüncü ordu da Kızılkum Çölü'nü geniş bir daire çizip geçerek görünmez biçimde Buhara'ya ve Harezmşah Alaeddin Muhammed'in güçlerinin arkasına yöneldi. Cengiz... |
küçükresim|17. yüzyılın sonlarına ait bir Câmiu't-Tevârîh el yazmasından, Celâleddin'in İndus Nehri'ni geçerken tasviri |
Cengiz Han, Buhara'da iki gün kaldıktan sonra sonra Semerkant'a ilerledi. Otrar'ı ele geçirmiş olan Çağatay ve Ögeday ile Cend'i ele geçirmiş olan Cuci de ona katıldı ve 22 Nisan 1219'da Cengiz'in üç ordusu da Harezmşahların başkenti Semerkant yakınında birleşti. |
Otrar'ın ele geçirilmesinden sonra yakalanan İnalcık Cengiz Han'ın huzuruna getirilerek öç işkencesi olarak kulaklarıyla gözlerine eritilmiş gümüş dökülerek infaz edildi.<ref name="Morgan"></ref> Harezmşah Muhammed daha kalabalık olan ordularının başında savaşmak yerine asker toplamak gibi gerekçe... |
1220 baharını Semerkand yakınlarında geçirip oradan Nahşeb bahçelerine geçen Cengiz Han Tirmiz' hareket doğru hareket ederek kenti ele geçirdi. Cuci, Çağatay ve Ögeday'ı 1220 yılının sonlarına doğru Harezm'in merkezi Gürgenç'i ele geçirmeleri için görevlendirirken Alâeddin Muhammed'i ne olursa olsun onu canlı yakalamal... |
Subutay ve Cebe, Harezmşah'ın izini Eylül'de Batı İran'da Hemedan'da yitirmişlerdi. Harezmşah Muhammed batıya kaçarak Hazar Denizi üzerinde bir küçük adaya sığınmıştı. Aralık 1220'de bu adada neden olduğu bilinmez biçimde öldü. |
Gürgenc kuşatmasına, Cengiz Han'in koruma kıtasının bir birliğini yöneten Bughurçi ile, sağ kanatta binbaşı olan Tolun-çerbi de katılmıştı. Bu zor kuşatma sırasında Cuci son derece cılız bir yönetim göstermişti. Kararsızlığını eleştiren Çağatay ile yaptığı kavgaları Cengiz Han'ı her ikisini birden kardeşleri Ögeday'in ... |
Gürgenç kuşatması 1221 ilkbaharına kadar, Reşîdüddîn'e göre 7 ay, İbnül Esir'e göre ise 5 ay sürdü.<ref name="İbn el-Esir">Ali ibn el-Esir (1261) "Al-Kamil fi al-Tarıkh" Yeni Arapça baskı Beyrut;Dar Sader (13 cilt) Cilt Xİİ, say. 394-95</ref> Bu Moğolların en zor savaşlarından biri oldu.... |
Zafer, 1221 yılının Nisan ayında geldi. Karşı koyan kalmayıp herkes teslim olunca, kentte bulunanları dışarıdaki boş alana sürdüler. Bunlar arasında meslek ve sanat sahibi yüz binden çok kimseyi ayırdılar kadınları ve küçük çocukları köle yapıp esir aldılar. |
küçükresim|sağ|upright=1.52|Minyatürde, Cengiz Han'ın ordusundan kaçan Celâl el-Dîn Harezm Şâh Mengübertî'nin İndus Irmağı'ni geçişi resmedilmiştir.Gürgenç'in 1221'de Moğolların eline geçmesiyle Harezmşahlar Devleti resmen tarihe karışmış oldu.<ref>Muhammad bin Aḥmad Nasavi, ed. Ḥ. A. Hamdi, "Sırat al-solṭān... |
Harezm'in zaptından sonra Cengiz Han, oğlu Cuci'ye, Harezm ülkesinin bu bölümü de içinde olmak üzere ele geçirdiği Batı Sibirya'yı vererek onu bölgeye yönetici olarak gönderdi. Alâeddin Muhammed'in ölüm haberini aldıktan sonra Ceyhun Irmağı'nı geçerek Horasan'a girdi ve Belh kentini ele geçirdi. Küçük oğlu Tuluy'u ise ... |
Horasan'da insanlık tarihinde eşine az karşılaşılır biçimde bir katliam gerçekleştirildi. Cüveynî, seferden sonra geriye halkın onda birinin bile kalmadığını söyler.<ref name="Cüveynî" /> |
Nişabur'da Cengiz Han'ın en sevdiği damadı olan Toguçar bir Nişaburlunun attığı ok ile ölmüştü. Bu olayın Şubat 1221'de Tuluy'un kenti ele geçirdikten sonra yaşanan bir başkaldırı sırasında mı yoksa kuşatma sırasında mı olduğu açıklığa kavuşmuş değil. İki olasılıkla da kentteki insanların ölüm fermanının imzalanmasının... |
Nişabur'un ardından direnen Merv de ele geçirildikten sonra korkunç bir yıkıma uğradı. Kale yerle bir edilirken Büyük Selçuklu hükümdarı Sultan Sencer'in anıt mezarı yıkıldı. Horasan'ın en varsıl ve gelişmiş kentlerinden Merv yıkıntı durumuna dönüştü. Cüveyni'nin aktardığına göre Merv'de bir milyon üç yüz binden çok in... |
küçükresim|sol|upright=1.77|Cengiz Han döneminde askeri harekatlar |
Alâeddin Muhammed ölmeden birkaç gün önce oğlu Celaleddin'i veliaht ilan etmişti. Celaleddin bu devleti yeniden toparlamak istedi. Bunun için Moğollarla savaşı sürdürdü. |
Celaleddin Harezmşah, Hindikuş'un güneyinde önemli bir ordu kurmuş ve tehdit oluşturmaya başlamıştı. Gazne'de 60 bin askerle yerleşmiş olan Celaleddin, Toharistan'da Valiyan'ı kuşatan Moğol ordusunu yendi. |
Sultan Celaleddin'in sayısı az olan ve başka yerden yardım alamayan Moğol ordusunu yendiğini haber alınca Cengiz Han hiç zaman geçirmeden Gazne'ye geldi. Celaleddin'in on beş gün önce oradan Sind geçidini geçerek Hindistan'a gitmek için ayrıldığı haberini alması üzerine Celaleddin'in peşine düştü. Cengiz Han, 26 Kasım ... |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 75