Datasets:
Dataset Preview
The full dataset viewer is not available (click to read why). Only showing a preview of the rows.
Previous task error: I/O error: I/O error: Permission denied (os error 13)
Error code: UnexpectedError
Need help to make the dataset viewer work? Make sure to review how to configure the dataset viewer, and open a discussion for direct support.
az string | ru string | lez string | en string | av string | udi string | kjj string | ttt string |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Baş redaktor: Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin Himayəçilər Şurasının sədri, akademik | Главный редактор: председатель попечительского совета Бакинского международного центра мультикультурализма, академик | Кьилин редактор: Бакудин Дуьньядин Халкьариз Талукь Мультикультурализмдин Меркездин Къаюмрин КӀватӀалдин кьил, академик. | Editor-in-Chief: chairman of the Board of Trustees of the Baku International Multiculturalism Centre, Academician | БетӀерав редактор: Баку Халкъазда гьоркьосеб Мультикультурализм Централъул къайимлъи советалъул председатель, академик | Saamci redakt’or: Bəkü Azuk’xoyara Mult’ik’ult’uralizm Mərkəzi Himayiçiğoy Şurin sədir, ak’ademik | Baş redaktor: Bok̂k̂ui Beynəlxalq Multikulturalizmi Mərkəzi Himayəçinzi Şure sədr, akademik | Kələ redaktur: Kamal Abdulla, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzürə Himayəçiha Şurasürə kələheyü, akademik |
Redaksiya heyəti: İsa Həbibbəyli (akademik), Azad Məmmədov (professor), Asif Hacıyev (professor), Oktay Səmədov (dosent), Telman Kazımov (dosent), Qismət Rüstəmov, Sərraf Hüseynov, Rəvan Həsənov | Редакционная коллегия: Иса Габиббейли (академик), Азад Мамедов (профессор), Асиф Гаджиев (профессор), Октай Самедов (доцент), Тельман Казимов (доцент), Гисмат Рустамов, Сарраф Гусейнов, Раван Гасанов | Редакциядик квайбур: Иса Гьабиббейли (академик), Азад Мамедов (профессор), Асиф Гьажиев (профессор), Октай Самедов (доцент), Телман Казимов (доцент), Кьисмет Руьстемов, Серраф Гьуьсейнов, Реван Гьасанов. | Editorial team: Isa Habibbayli (Academician), Azad Mammadov (Professor), Asif Hajiyev (Professor), Oktay Samadov (Lecturer), Telman Kazimov (Lecturer), Qismat Rustamov, Sarraf Huseynov, Ravan Hasanov | Редакциялъулаб коллегия: Иса ХӀабиббейли (академик), Азад Мамедов (профессор), Асиф ХӀаджиев (профессор), Октай Самедов (доцент), Тельман Казимов (доцент), Гисмат Рустамов, Сарраф ХӀусейнов, Реван ХӀасанов | Redaksiin dəst’ə: İsa Həbibbəyli (ak’ademik), Azad Məmmədoy (p’rofessor), Asif Hacıyev (p’rofessor), Okt’ay Səmədov (dosent), Telman Kazımov (dosent), Sərraf Hüseynov, Rəvan Həsənov | Redaksiya heyəti: İsa Ĥəbibbəyli (akademik), Azad Məmmədov (professor), Asif Hacıyev (professor), Oktay Səmədov (dosent), Telman Kazımov (dosent), Qismət Rüstəmov, Sərraf Hüseynov, Rəvan Həsənov | Redaksiya heyətü: İsa Həbibbəyli (akademik), Azad Məmmədov (professor), Asif Hacıyev (professor), Oktay Səmədov (dosent), Telman Kazımov (dosent), Qismət Rüstəmov, Sərraf Hüseynov, Rəvan Həsənov |
Kitabın üz qabığının arxa hissəsində Azərbaycan heykəltəraşı, Xalq rəssamı Görüş Babayevin “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının motivləri əsasında hazırladığı heykəlciklərin şəkillərindən istifadə olunub. | На задней стороне обложки приведены фотографии фигур азербайджанского скульптора, народного художника Горуша Бабаева по мотивам эпоса «Китаби-Деде Горгуд». | Ктабдин жилдинин кьулухъ Азербайжандин тимталчи Гуьруьш Бабаеван «Китаби-Деде Къоркъуд» дастандин мотиврин бинедаллаз туькӀуьрнавай гуьмбетрин шикилрикай менфят къачунва. | The back cover features photographs of figurines made by sculptor Gorush Babayev based on themes from the epic "Book of Dada Qorqud". | ТӀехьалъул мужалаталъул нахъияб рахъалда азарбайжаналъул скульптор, халкъияв художник Горуша Бабаевасул «Китаби Деде Горгуд» эпосалъул мотивазда бахъарат сурат буго. | Girke çoyi baç’ani tərəf Azərbaycani heykəltəraş Görüş Babayevi "Dədə K’orgudi Girke" mövzuğo görə həzirbi mis’ik’heykəlxoy şikilxoxune ist’ifadabake. | Kitabi üstü qabığır dali tərəfir Azərbaycani heykəltəraş, Xalqi rəssam Görüş Babayevi “Kitabi-Dədə Qorqud” dastani motivirdiri əsasır ĥəzirkui heykəliĉĉinjit şəkildirilli istifadəkuijitmə. | Kitabə pustürə be tərs tarafü Azərbeycanə heykəltəraşü Görüş Babayevə “Kitabi-Dədə Qurqud” dastanürə ə motiveyü həzür birə heykəlcigeyürə ə şekileyü istifadə bire. |
“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının alman dilində ilk tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinin qeyd edilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamında nəzərdə tutulan fəaliyyət proqramına uyğun olaraq Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi tərəfindən 25 dildə təqdim edilir: azərbaycan, macar, i̇talyan, fars... | Настоящая книга подготовлена в соответствии с планом мероприятий, предусмотренных Распоряжением Президента Азербайджанской Республики, и издана Бакинским международным центром мультикультурализма на следующих 25 языках: азербайджанский, венгерский, итальянский, персидский, удинский, аварский, греческий, китайский, русс... | «Китаби-Деде Къоркъуд» дастандин немец чӀалал сифтегьан таржума ва ам чап хьунин 200-йис къейд авунин гьакъиндай Азербайжан Республикадин Президентдин серенжемда къалурнавай тедбиррин пландив кьадайвал Бакудин Дуьньядин Халкьариз Талукь Мультикультурализмдин Меркезди 26 чӀалал агакьарзава: азербайжан, венгер, итальян, ... | As part of the programme of events envisaged in the Order of the President of the Azerbaijan Republic on marking the 200th anniversary of the first German translation and publication of "The Book of Dada Qorqud", the Baku International Multiculturalism Centre presents in 25 languages: Azerbaijani, Hungarian, Italian, P... | «Китаби-Дада-Горгуд» немец мацӀалда тӀоцебесеб таржама гьаби ва басмаялда бахъиялъул 200 сон тӀубай кӀодо гьабиялъул хӀакъалъулъ Азарбайжан Республикаялъул Президентасул Указалда хӀисабалда росулел тадбиразул планазда рекъон Баку Халкъазда гьоркьосеб Мультикультурализм Централъ гьеб 25 мацӀалда басмаялда бахъана: азерб... | “Dədə K’orgudi Girke” dast’ani Alman muzin samci tərcümin c’eysuni 200 usenluğa q’eydbsunaxun ğaç Azərbaycan Resp’ublik’in P’rezident’i Sərəncamast’a nəzərə haq’eśi tədbirxoy p’lana uyğun baksunen Bəkü Azuk’xoyara Mult’ik’ult’uralizmi Mərkəzi tərəfəxun 26 muzin təgdimebaksa: azərbaycani, macari, i̇t’aliin, farse, udin,... | “Kitabi-Dədə Qorqud” dastani alman miżilli ilk çevirmişkui hanam nəşrkui 200 üsü qeydkirvalışkıllı bağlı Azərbaycan Respublike Prezidenti Sərəncamır nəzərir t̂uvi tədbirdiri planıĉĉını guivalıllı Bak̂k̂ui Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi tərəfilli 26 miżir təqdim kirivalmə: azərbaycan, macar, i̇talyan, fars, udi, av... | “Kitabi Dədə Qurqud”ə be zuhu almaha süftə tərcümeyü və nəşriyürə 200 salurə be qeyd səxtə Azərbeycan Respublikayürə Prezidentürə dərə be Sərəcamü be nəzər güftə tədbira planü uyğu ə taraf Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkezi be 25 zuhu təqdim ə birə: azərbaycan, macar, i̇talyan, fars, udi, avar, yunan, çin, rus, u... |
Gələcəkdə bu kitabın ispan, portuqal, indoneziya, holland, polyak, çex, bolqar və başqa dillərdə də çap edilməsi nəzərdə tutulub. | Эта книга также будет издана на испанском, португальском, индонезийском, голландском, польском, чешском, болгарском и многих других языках. | Гележегда и ктаб испан, португал, индонезия, гьолланд, поляк, чех, болгар ва маса чӀаларални чапдай акъудун фикирда кьунва. | This book is to be published in Spanish, Portuguese, Indonesian, Dutch, Polish, Czech, Bulgarian and many other languages in the future. | Гьеб тӀехь букӀинисеб испан, португаль, индонез, голланд, поляк, чех, болгар ва цогидал мацӀазда бахъила. | Oşa me girke İsp’aniin, P’ort’ugaliin, İndoneziin, Hollandiin, P’olşin, Çexiin, Bolgariin saal q’erəz muzurxoval çapbaksun nəzərə haq’eśene. | Kak̂ui dövrür də kitab ispan, portuqal, indoneziya, holland, polyak, çex, bolqar hanam cürə miżillim çap kirival nəzərir at̂t̂ijmə. | Be gələceg i kitabə be zuhu ispan, portuqal, indoneziyə, holland, polyak, çex, bolqar həmeyiş be üzgə zuhuha çap birənü bə nəzər gifte bire. |
“Kitabi-Dədə Qorqud”un alman dilində ilk tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı | Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о проведении 200-летия первого перевода и издания «Китаби-Деде Горгуд» на немецком языке | «Китаби-Деде Къоркъудан» немец чӀалал сифтегьан таржума ва ам чап хьунин 200-йис къейд авунин гьакъиндай Азербайжан Республикадин Президентдин Серенжем | Order of the President of the Azerbaijan Republic on marking the 200th anniversary of the first German translation and publication of “The Book of Dada Qorqud” | «Китаби-Дада-Горгуд» немец мацӀалда тӀоцебесеб таржама гьаби ва басмаялда бахъиялъул 200 сон тӀубай кӀодо гьабиялъул хӀакъалъулъ Азарбайжан Республикаялъул Президентасул Указ | “Dədə K’orgudi Girke” Almani muzen saamci tərcümin c’eysuni 200 usenluğа q’eydbsuni barada Azərbaycan Resp’ublik’in P’rezidenti Sərəncam | “Kitabi-Dədə Qorqud”u alman miżir ilk çevirmişkuivali hanam nəşrkuivali 200 üs qeyd kirivali haqqır Azərbaycan Respublike Prezidenti Sərəncam | “Kitabi Dədə Qurqud”ə be zuhu almaha süftə tərcümeyü və nəşriyürə 200 salurə be qeyd səxtə Azərbeycan Respublikayürə Prezidentürə Sərəcamü |
2015-ci ildə Azərbaycan xalqının mədəni sərvətlər xəzinəsində müstəsna yer tutan və əsrlərdən bəri milli-mənəvi varlığın ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilən “Kitabi-Dədə Qorqud” abidəsinin alman şərqşünas alimi Fridrix fon Dits tərəfindən üzə çıxarılması, nəşr edilməsi və dünya elm aləminə tanıdılmasının 200 illiyi tama... | В 2015 году исполняется 200 лет со времени выявления немецким ученым-востоковедом Фридрихом фон Дитцем, издания и признания мировым научным сообществом памятника «Китаби-Деде Горгуд», занимающего исключительное место в сокровищнице культурных богатств азербайджанского народа и ставшего на протяжении столетий неотъемлем... | 2015-йисуз Азербайжан халкьдин медениятдин эменнийрин хазинада кьетӀен чка кьазвай ва шумудни са виш йисара милли руьгьдин чара тежер паюниз элкъвенвай «Китаби-Деде Къоркъуд» гуьмбет немсерин РагъэкъечӀдай патан чӀаларин алим Фридрих Фон Дица винел акъудай, чап авур ва дуьньядин илимдин алемдиз чирай 200 йис тамам жезв... | The 200th anniversary of German Orientalist Friedrich von Diez’s discovery, publication and presentation to the international academic community of «The Book of Dada Qorqud» falls in 2015. This literary monument occupies an exceptional place in the cultural treasury of the Azerbaijani people and has for centuries been ... | 2015-абилеб соналъ Азарбайжан халкъалъул культурияб бечелъиялъул хазинаялда хасаб бакӀ кколеб, ва киналго гӀасрабазда миллияб-моралияб кьучӀалдаса батӀалъулареб цо бутӀалъун кколеб «Китаби-Дада-Горгуд» памятникалъул немец востоковед гӀалимчи Фридрих фон Дицида батун басмаялда бахъи ва дунялалъул гӀелмуялда лъазабиялъул... | 2015-ci usenast’a Azərbaycan xalge mədəni var-dövləti xəzininə içeynak’ kala ga biq’ala, əsirxoxun mağay milli-mənəvi varluği nu cöybakala hissə bakala “Dədə K’orgudi Girke” Almaniyalu şərqşunas alim Fridrix fon Ditsi tərəfəxun çöyel c’eysuni hamal dünyəni elma çalxest’uni 200 usene tamambaksa. | 2015-ci üsür Azərbaycan xalqi mədəni sərvətirdiri xəzinər müstəsna cigə ĉix̂ui hanam əsrdiriqilli sakolu milli-mənəvi varlıği cürə gounundə tərkib hissədiru çevrilmişbiq̂i “Kitabi-Dədə Qorqud” abide alman şərqşünas alimi Fridrix fon Dits tərəfilli ijar çıkağival, nəşr kuival hanam cine elm aləmu muĥukuivali 200 üs tama... | Bə 2015-ci sal Azərbeycanə xəlqürə bə mədəni sərvətə xəzinəsi xüsusi cigə güftə həmeyiş ki, ə əsira çinaha milli-mənəvi dəgərəyə curə nə birə bə əsas hisseyü çevrilmiş birə abidə “Kitabi Dədə Qurqud”ə ə taraf alman meşriqşünas alimü Fridrix fon Dits bə ru kədənürə, nəşr səxtənürə həmeyiş bə dünya elm aləmi şinəxtəbürən... |
Ötən müddət ərzində “Dədə Qorqud” dastanları ilə bağlı çox sayda araşdırmalar aparılmış və qorqudşünaslığın ayrıca sahə kimi formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. | В течение минувшего периода были проведены многочисленные исследования, связанные с эпосами «Деде Горгуд», и предприняты важные шаги в направлении формирования горгудоведения в качестве отдельной сферы. | Алатай вахтунда «Деде Къоркъуд» дастанрихъ авсиятда гзафни-гзаф илимдин кӀвалахар тухванва ва Къоркъуд чирунин илим чара са хел хьиз арадал гьунин рекьяй кьетӀен камар вегьенва. | A considerable quantity of research has been done into the «Dada Qorqud» epic and significant steps have been taken to shape Qorqud studies as a distinct discipline. | Араб гьеб заманалда «Дада Горгуд» эпосалъул гӀемер цӀех-рех гьабуна ва Горгуд лъазави батӀияб гӀелмуялъул цо бутӀа гӀадин лъугьиналъул рахъалъан кӀвар бугел хӀалтӀиял гьаруна. | C’ovaki döörxost’a “Dədə K’orgudi Girkəxun” ğaç gele araşdırma əşurxo əşeşi K’orgudşunasluğа cöycə sa mövzu k’inə s’i tadesuni fikirxo bakene. | Lat̂t̂axi müddət ərzir “Dədə Qorqud” dastanırdırışkili bağlı ixer sayır araşdırmad ĉipxival hanam qorqudşünaslıği cürə çinə sahi ginəgi formalaşdırmışk̂uivali istiqamətir mühüm ankırdır fatkuijitmə. | İ giroştə vəxt bə dastan “Dədə Qurqud”oz əlaqədar anbar araşdırmaha bərdə bire ki, bəyi güreyiş qurqudşünaslüğə yə curəyə sahə kimi bə forma bə əgestə vacibə adduma şudə birə. |
2000-ci ildə “Kitabi-Dədə Qorqud”un 1300 illik yubileyinin YUNESKO xətti ilə beynəlxalq səviyyədə təntənəli qeyd edilməsi abidənin tədqiqi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. | Торжественное проведение в 2000 году на международном уровне по линии ЮНЕСКО 1300-летнего юбилея «Китаби-Деде Горгуд» стало началом нового этапа в исследовательской истории памятника. | 2000-йисуз ЮНЕСКО-дин патай «Китаби-Деде Къоркъуддин» 1300 йисан юбилей вири дуьньяди гурлудаказ къейд авун и гуьмбет ахтармишунин тарихда цӀийи девирдин эвел кьил хьана. | The celebrations of the 1,300th anniversary of «The Book of Dada Qorqud» in 2000, organized at an international level through UNESCO, marked the beginning of a new stage in the history of research into the epic. | 2000-абилеб соналъ «Китаби-Дада-Горгуд»ил 1300 сон тӀубаялъул юбилей ЮНЕСКО-ялъул рахъалъ дунялалъул даражаялда гьаби памятникалъул цӀех-рех гьабиялъул тарихалда цӀияб этапалъул байбихьилъун букӀана. | 2000-ci usenast’a “Dədə K’orgudi Girke” 1300 usenluğ yubiley YUNESKO təşk’ilati tərəfəxun bütümdünyə səviinen tamtraxlu q’eydbaksun heykəli araşdırma tarixi sa burqesune baki. | 2000-i üsür “Kitabi-Dədə Qorqud”i 1300 üsi yubileyi YUNESKO-yi k̂urilli beynəlxalq səviyyər təntənəli qeyd kuival abide tədqiqi tarixir taza mərĥəle mık̂ıi dalıg q̂iijşəmə. | 2000-ci sal “Kitabi Dədə Qurqud”ə 1300 Salı yubileyürə bə xətt YUNESKO-yoz be beynəlxalq səviyyə giroştənü abidəyə be tədqiqə tarixü tazə seyfəha vokarde. |
Milli-mədəni irsin qorunub yaşadılması və yeni nəsillərin azərbaycançılıq ruhunda tərbiyə olunmasında “Dədə Qorqud” dastanlarının böyük əhəmiyyətini nəzərə alaraq, qorqudşünaslığın sistemli fəaliyyətinin təmin edilməsi məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq ... | Учитывая большое значение эпосов «Деде Горгуд» в сохранении национально-культурного наследия и воспитании новых поколений в духе азербайджанства, в целях обеспечения системной деятельности горгудоведения, руководствуясь пунктом 32 статьи 109 Конституции Азербайджанской Республики, постановляю: | Милли-медени ирс хвена вилик тухунин, цӀийи несилар азербайжанчивилин руьгьда тербия авунин карда «Деде Къоркъуд» дастанри чӀехи роль къугъвазвайди асасдиз къачуна, Къоркъуд чирунин илимдин системадик квай кӀвалах таъминарун патал Азербайжан Республикадин Конституциядин 109-статьядин 32-пунктунал бинелу яз за къарардиз... | Taking into account the great importance of the Dada Qorqud epic in preserving and revitalizing national heritage and raising new generations in the Azerbaijani spirit, with the aim of ensuring the systematic work of Qorqud studies, and guided by Article 109, Paragraph 32 of the Constitution of the Azerbaijan Republic,... | Миллияб-культурияб ирс цӀуни ва тӀаде рачӀунел гӀелазе Азарбайжан миллияб рухӀалда тарбия кьеялъе, «Дада-Горгуд» эпосалъул кӀваралъухъ балагьун, Горгуд лъазавиялъул системияб хӀаракат бахъиялъул тӀалабалъ Азарбайжан Республикаялъул Конституциялъул 109-абилеб статьялъул 32-абилеб пункт кьочӀое босун хӀукму гьабулеб буго... | Milli-mədəni mirasa q’orişi efi təzə nəsilxoy Azərbaycanluği urufen tərbiyə haqsunast’a “Dədə K’orgudi Girke” kala ga biq’suna nəzərə haq’i K’orgudşunasluği sistemi fəaliyətə ga tast’uni məksəden Azərbaycan Resp’ublik’in K’onst’it’usiin 109-ci maddə 32-ci bəndə əsasləyinşəki Q’ərərez tast’a: | Milli-mədəni irsi yaqqınyə yaşatmışkirival hanam taza nəslinzi azərbaycançıval ruhur tərbiyə guvalıllı “Dədə Qorqud” dastanırdıri çixi əhəmiyyət nəzərir t̂uviyə, qorqudşünaslıği sistemli fəaliyyət təmin kirival məqsədilli Azərbaycan Respublike Konstitusiye 109-cu madde 32-ci bəndi çixidə ĉipx̂uyə qərarır ṫuvretmə: | Milli mədəni irsə bə qorumuş səxtənü, doştənü həmeyiş tazə nəsila be rüh azərbeycançuluq be terbiyə birənü dastan“Dədə Qurqud”ə əhəmiyyətürə bə nəzər veqüftə, qurqudşünasinə sistemi fəaliyyetürə be təmin səxtə məqsədiroz Azərbeycan Respublikayürə be Konstitusiyayürə 109-cü maddeyürə 32-ci bəndürə rəhbər vəqiftənoz bə q... |
1. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası ilə birlikdə, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təkliflərini nəzərə a... | 1. Министерству культуры и туризма Азербайджанской Республики совместно с Министерством образования и Национальной Академией Наук Азербайджана, с учетом предложений Бакинского международного центра мультикультурализма, Фонда «Знание» при Президенте Азербайджанской Республики и Союза писателей Азербайджана подготовить и... | 1. Азербайжан Республикадин Медениятдин ва Туризмдин Министерстводи Азербайжан Республикадин Тегьсил Министерстводихъ ва Азербайжандин Милли Илимрин Академиядихъ галаз санал, Бакудин Дуьньядин Халкьариз Талукь Мультикультурализмдин Меркездин, Азербайжандин Президентдин патав гвай Чирвилерин Фондунин ва Азербайжандин Кх... | 1. That the Ministry of Culture and Tourism of the Azerbaijan Republic, together with the Ministry of Education of the Azerbaijan Republic and the Azerbaijan National Academy of Sciences, taking into account the suggestions of the Baku International Multiculturalism Centre, the Knowledge Foundation under the President ... | 1. Азарбайжан Республикаялъул Маданият ва Туризм Министерствоялъ, Азарбайжан Республикаялъул Лъайкьеялъул Министерство ва Азарбайжан Миллияб ГӀелмуялъул Академиягун цадахъ, Баку Халкъазда гьоркьосеб Мультикультурализм Централъун аскӀобе кколеб Лъаялъул Фондалъул ва Азарбайжан Хъвадарухъабазул Цолъиялъул предложениялги ... | 1. Azərbaycan Resp’ublik’in Mədəniyət saal Turizm Nazirluğen, Azərbaycan Resp’ublik’in Təhsil Nazirluğen Azərbaycan Resp’ublik’in Milli Elm Ak’ademiyanaxun sagala, Bəkü Azuk’xoyara Mult’ik’ult’uralizmi Mərkəzen, Azərbaycan Resp’ublik’in Biliy Fonden Azərbaycani Yazıçiğoy Birliyi təklifxo nəzərə haqsunen “Dədə K’orgud G... | 1. Azərbaycan Respublike Mədəniyyət hanam Turizm Nazirlig Azərbaycan Respublike Təhsil Nazirlig hanam Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyaşkili çinardə, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi, Azərbaycan Respublike Prezidenti kolu Bilik Fondui hanam Azərbaycani Şiżirğozui Birligi təklifirdir nəzərir t̂uviyə, “Kitabi-Dəd... | 1. Azərbeycan Respublikayürə Mədəniyyet həmeyiş Turizm Nazirligü Azərbeycan Respublikayürə Təhsil Nazirlügü həmeyiş Azərbeycan Milli Elmlər Akademiyeyüroz beyə cigə Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkezürə həmeyiş Azərbeycan Respublikayürə Prezidentürə be yanü birə Yaradıcılq Fondürə təklifəyürə bə nazar veqiftənoz, ... |
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin. | 2. Кабинету Министров Азербайджанской Республики решить вопросы, вытекающие из настоящего Распоряжения. | 2. Азербайжан Республикадин Министррин Кабинетди и серенжемда къалурнавай меселаяр гьялрай. | 2. That the Cabinet of Ministers of the Azerbaijan Republic should resolve issues arising from this Order. | 2. Азарбайжан Республикаялъул Министеразул Кабинеталъ гьеб Указалда цере чӀарал масалаби тӀубай. | 2. Azərbaycan Resp’ublik’in Nazirxoy K’abinet’en me Sərəncami məsəloğo həlbeq’an. | 2. Azərbaycan Respublike Nazirinzi Kabineti sa Sərəncamıllı qabağır kagui məsələd ĥəll yaxkitoa. | 2. Azərbeycan Respublikayürə Nazirlər Kabinetüriş əzi Sərəcam pişəva amarə karəyə həll se. |
İlham Əliyev, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti. Bakı şəhəri, 20 fevral 2015-ci il | Ильхам Алиев, Президент Азербайджанской Республики. Город Баку, 20 февраля 2015 года. | Илгьам Алиев, Азербайжан Республикадин Президент. Баку шегьер, 2015-йисан 20-февраль. | Ilham Aliyev, President of the Azerbaijan Republic. Baku city, 20 February 2015. | Ильгьам ГӀалиев, Азарбайжан Республикаялъул Президент. Баку шагьар, 20 февраль 2015 | İlham Əliyev, Azərbaycan Resp’ublik’in P’rezident. Bəkü şəhər, 20 fevral 2015-ci usen. | İlham Əliyev, Azərbaycan Respublike Prezident. Bak̂k̂ui k̂ala, 20 fevral 2015-i üs. | İlham Əliyev Azərbeycan Respublikayürə Prezidentü. Bakı şəhəri, 20 fevral 2015-ci sal |
Fon Ditsə məhəbbətlə... | С любовью к фон Дицу... | Фон Дицаз кӀанивилелди… | With Love to Von Diez... | Фон Дицие рокьигун… | Fon Ditsa çuresunen... | Fon Ditsu məĥəbbətilli... | Bə Fon Dits məhəbbətoz... |
1815-ci ildə görkəmli alman şərqşünası və diplomatı Henrix Fridrix fon Dits Azərbaycan (Oğuz) dastanı "Kitabi-Dədə Qorqud"un bir boyunu alman dilinə tərcümə edir. | В 1815 году видный немецкий востоковед и дипломат Генрих Фридрих фон Диц перевёл на немецкий язык одно из сказаний азербайджанского (огузского) дастана «Китаби-Деде Коркуд». | 1815-йисуз немсерин РагъэкъечӀдай патан чӀаларын пешекар ва дипломат Гьенрих Фридрих фон Дица Азербайжан (Огъуз) дастан тир «Китаби-Деде Къоркъудан» са чӀук немец чӀалаз элкъуьрна. | In 1815 the outstanding German Orientalist and diplomat, Heinrich Friedrich von Diez, translated into German part of the Azerbaijani (Oghuz) epic poem "The Book of Dada Qorqud". | 1815-абулел соназда немцазул машгьурав востоковед ва дипломат Гьайнрих Фон Дицица Азербайжаназул (Огузазул) эпос кколеб «Китаби-Дада-Горгуд»ил къиса немец мацӀалде буссинабуна. | 1815-ci usenast’a Almaniyalu şərqşunas saal dip’lomat Henrix fon Ditsen Azərbaycani (Oğuzi) dast’ana "Dədə K’orgudi Girke" sa boya Almani muza tərcümənebi. | 1815-i üsür görkəmli alman şərqşünasi hanam diplomati Haynrix Fridrix Fon Dits Azərbaycan (Oğuz) dastan "Kitabi-Dədə Qorqud"i sa boy alman miżir çevirmiş kiritomə. | 1815-cı sal kələ alman meşriqşünas həmeyiş diplomat Haynrix Fridrix Fon Dits ə Azərbeycanə (Uğuzə) "Kitabi Dədə Qurqud" dastanürə yə boyürə (hisseyürə) bə zuhu almani tərcümə səxe. |
Fon Dits Prusiyanın səfiri kimi Osmanlı dövlətində çalışdığı zaman topladığı müxtəlif Şərq əlyazmalarının arasında bu əlyazmaya xüsusi münasibət bəsləyirdi. | Из всех восточных рукописей, собранных им в годы работы в государстве Османлы в качестве посла Пруссии, именно к этой рукописи фон Диц относился особо. | Фон Дица Османлы Гьукуматда Пруссиядин сад лагьай посолвиле кӀвалахай чӀавуз ам вичи кӀватӀай РагъэкъечӀдай патан гъилин хатӀарив гекъигайла и гъилин хатӀунив кьетӀендиз эгечӀзавай. | He collected a variety of Oriental manuscripts during his time as Prussia’s first ambassador to the Ottoman state, but had a special affinity with this manuscript. | Фон Дицица Пруссиялъул тӀоцевесев посоль гӀадин ГӀусманияб хӀукуматалда хӀалтӀулев мехалъ бакӀараб батӀи-батӀиял Бакъбаккул улкабазул рукописазда гьоркьоб гьеб рукописалъе хасаб бакӀ кьола. | Fon Ditsen P’rusiyani səfir k’inək’ Osmanlu ölköğo əşp’ala vaxt’urxost’a İz girbi beğc’eğala tərəfi ölköğoy kiinśamurxoy arane me kiinśama xüsüsi münasibəte ak’est’ay. | Fon Dits Prussiye ilk səfiri ginəgi Osmanırzıi dövlətir işt̂əmişq̇i vaxtır kajk̂ıi cürəbəcürə Şərqi kuteşiżisediri içir eŝi kuteşiżjitseduru cürə münasibət taŝıxkireşəmə. | Fon Dits prussiyəyə bə Usmanlı dövləti səfirü kar səxtəcə ə taraf xiştə veçirə bə meşriq birə bə dəsoz nöştəhayə bə qədşu bi bə dəsoz nöştə birə abar bəgə səxəbü. |
Burada təsvir edilən qəhrəmanlar, süjetlər onun yadına qədim yunan miflərini salırdı, uyğunluqlar, paralellər, oxşar cəhətlər kifayət qədərdi. | Изображённые в ней герои, сюжеты напоминали ему древнегреческие мифы — соответствий, параллелей, сходств было достаточно. | Ина чпикай ихтилатзавай къагьриманрини вакъиайри адан рикӀел къадим грекрин мифар хкизвай: ухшарвилер, паралеллар, гекъигунар гзаф авай. | The heroes and stories depicted here reminded him of the myths of ancient Greece, as there are plenty of parallels and similarities. | Гьанир рихьизарулел багьадураз, сюжеталъ гьесда греказул мифал рекӀалде щвезарула, данде кколел, релълъарал бакӀалги дагьал гьечӀо гьезул. | Memiya təsfirbakala k’əhrəmanxon, hadisoğon damna Yunani mifurxone iz eyexbast’ay. Sun-suna oşq’arluğ gele kalaney. | Seil t̂aŝıxkui qəhrəmanır, süjetirdir hini k̂ulli tugayi yunan mifirdiri lıq̂reşə, oxşaşvaldır, paralelvaldır, oxşamışk̂ui cəhətirdir sa xilağajşəmə. | İcə təsvir birə qəhrəmaha, sujeta ürə bə yarü qədimə mifa yunanəyə əgəstəbü, bə yəki uxşamış birə cəhəta xeyli bü. |
Bəlkə elə bu səbəbdən də fon Dits nəşr edəcəyi tərcümə üçün "Dədə Qorqud" hekayələri arasından "Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu" seçir. | Возможно, по этой именно причине из всех сказаний «Деде Коркуда» для перевода, который он собирался опубликовать, фон Диц выбрал «Песнь о том, как Басат убил Тепегёза». | Гьавиляй ада «Деде Къоркъуд» дастандин чӀукарин арадай таржума авуна чапдай акъудун патал «Басата Тепегуьз кьейи кьиса» хкянай. | That is why he chose to translate for publication "The Tale of How Basat Killed Tapagoz" rather than one of the other tales. | Гьеб гӀиллаялъе гӀологи, гьес басмаялда бахъизе кколеб таржамаялъе «Дада-Горгуд» хабаразда жаниб «Басатица Тапагоз чӀвараб» хабар тӀаса бищула. | Bərkə hame səbəbə görə fon Ditsen iz śampi c’evkseynak bakala tərcümineynak "Basaten Kəlləgözə besbsuni" boyane c’ək’p’e. | Hə eŝi səbəbirdiri görə hə, nəşr k̂ui tərcüməxĉimi "Dədə Qorqudi" boyurduri içir "Basati Pülor kalle təpər at̂t̂idə k̂ıli boyu" boy seçmişkirtomə. | Beyi güreyiş bə nəşr səxtə tərcümə xiştə ə hissə "Dədə Qurqud"ə "Basatə Takləçümə küştə boyürə" seçmiş səxtə. |
Basatla Odissey, Təpəgözlə Polifem arasındakı oxşarlıq, süjet xətlərindəki paralellik fon Ditsə imkan verir ki, bu hekayənin ədəbi şəcərəsini qədim yüzillərə aparıb çıxarsın. | Сходство между Басатом и Одиссеем, Тепегёзом и Полифемом, параллельность сюжетных линий позволили фон Дицу связать литературную родословную этого сказания с древнейшими столетиями. | Басатанни Одиссеян, Тепегуьзанни Полифеман арада авай ухшарвили, сюжетдин параллелвили Фон Дицаз «Деде Къоркъуд» дастан арадал атай чӀавар виш йисар виликан вахтарихъ ялдай мумкинвал гана. | The similarities between Basat and Odysseus, Tapagoz and Polyphemus, and the parallels in the story allow Von Diez to trace the literary genealogy of the Dada Qorqud epic to ancient times. | Басатгун Одиссейил, Тапагозгун Полифемил цоцазда релълъиналъ, сюжетазда бугеб параллелаз Фон Дицие рес кьола «Дада-Горгуд» эпосалъул литературияб генеология некӀсиял къарнабазде балагьизе. | Basatiq’a Odisseyi, Kəlləgöziq’a P’olifemi arane bakala oşq’arluğen, mövzin eyni baksunen fon Ditsa imkan tanedi ki, me boye damnaluğa baçusenluğxo taşeri c’evk’ane. | Basatyə Odissey, Pülor kalle təpər at̂t̂idəyə Polifem arar oxşaşval, süjet xəttir paralelval Fon Ditsu imkan lək̇irtomə ki, "Dədə Qorqud" dastani ədəbi şəcərə tugayi panüsürduru ĉılaguitomə. | Be Basatoz odissey, bə Takləçümoz Polifem bə qədşu birə oxşamış be Fon Dits imkan bə dərə ki, dasta "Dədə Qurqud"ə şəcərəyürə bə keçmiş sad sala bərü. |
Və fon Dits öz tərcüməsini dərin müqayisəli təhlil üzərində qurduğu önsözlə bir yerdə Berlində çap etdirir. | Свой перевод вместе с предисловием, построенном на глубоком сопоставительном анализе, Фон Диц опубликовал в Берлине. | Фон Дица вичин таржума дерин гекъигунрин анализдив кьадайвал туькӀуьрнавай сифте гафни галаз санал Берлинда чапнай. | Von Diez published his translation in Berlin, accompanied by a foreword with a deep comparative analysis. | Ва Фон Дицица жиндир таржама, гъваридаб дандеквейгун анализ гьабун хъвараб цеберагӀигун, Берлиналда басмаялда бахъана. | Hametər, fon Ditsen iz tərcüminə gele büğəloy təhlilen śampi bĕśinəyitəxun sagala Berlin şəhəre nəşrebsa. | Hanam Fon Ditsi həhinəne tərcümə dərin müqayisər at̂t̂i təhlil üstür qurmuşkui mık̂ıi cuğabırdır çinə cigə Berlinir çap kiritomə. | Fon Dits tərcümə xiştəniyə bə dərin müqayisə səxtə təhlil xiştənoz beyə cigə be Berlin çap səxte. |
Bununla, 1815-ci ildə "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının dünya elmindəki təqdimatı baş tutur. | Тем самым, в 1815 году состоялась презентация дастана «Китаби-Деде Коркуд» мировой науке. | Гьа идалди, 1815-йисуз «Китаби-Деде Къоркъуд» дастан дуьньядин илимда винел акъатнай. | In this way, the epic "Book of Dada Qorqud" was presented to international scholarship in 1815. | Гьединго, 1815-абилеб соналъ «Китаби-Дада-Горгуд» эпос дунялалъулго гӀелмуялда лъана. | Metərluğen, 1815-ci usenast’a "Dədə K’orgudi Girke" dast’ani dünyəni elma təgdimbsunen bulebiq’sa. | Seilim, 1815-i üsür "Kitabi-Dədə Qorqud" dastani cine elmir təqdimat guitomə. | Beyiroz, 1815-ci sal dasta "Kitabi Dədə Qurqud"ə bə elm dünya daraftənü sər güfte. |
Sonralar italyan, rus, türk, fransız, alman, amerikan, Azərbaycan alimləri estafeti fon Ditsdən alaraq geniş və mənalı, zəngin və rəngarəng Qorqudşünaslıq dünyası yaradırlar. | Позже итальянские, русские, турецкие, французские, американские исследователи, приняв эстафету у фон Дица, создали обширный и содержательный, богатый и многоголосый мир коркудоведения. | Гуьгъуьнлай итальян, урус, туьрк, француз, немец, американ, Азербайжан алимри Фон Дицавай эстафета къачуна гегьенш, генани маналу ва девлетлу тир Къоркъуд чирунин илим туькӀуьрнай. | Since then, Italian, Russian, Turkish, French, German, British, American and Azerbaijani scholars have taken up Von Diez’s baton and created an extensive, interesting, rich and colourful world of Qorqud studies. | Цинги итальян, гӀурус, турк, француз, немец, Америка ва Азербайжан гӀалимаз Фон Дицица гьабураб хӀалтӀи гӀатӀилъизабуна, бечедаб куцалъ Горгуд лъазавуна. | Oşa İt’aliin, Rossiin, Türke, Fransiin, Almaniin, Amerik’in, Azərbaycani alimxon est’afet’a fon Ditsaxun ext’i gele kala, mənalu, büğəloy K’orgudşunaşluği dünyət’un yaratmişbsa. | Hinəx t̂ot̂uxurdur italiye, rusi, türki, franse, almani, amerike, Azərbaycani aliminziri estafeti Fon Ditsişilli tençüqyə çixi hanam məna at̂t̂i, zəngin hanam rangbarang Qorqudşünaslıği cinə yaratmışkirtomə. | Əzi bəədə italyaha, rusa, türka,fransuza, almaha, amerikayica həmiş Azərbeycanə alimeyü i raha ə Fon Dits ustarad, kələ mənalü, zəngin dünya Qurqudşünasinə yaratmış səxtad. |
Bu minvalla aradan 200 il keçir. | Так прошло 200 лет. | Гьа икӀ, 200 йис алатна. | Two hundred years have passed. | Гьелдаса хадуб 200 сон унеб буго. | Metərluğen, aranexun 200 usene c’ovaksa. | Sa minvalıllı arallı 200 üs lat̂t̂aguitomə. | Bəyiroz əzi kar 200 sal giroşt. |
2015-ci ilin fevral ayının 20-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu unudulmaz hadisənin 200 illiyi ilə əlaqədar son dərəcə vacib bir Sərəncam imzaladı. | 20 января 2015-го года Президент Азербайджана Ильхам Алиев в связи с 200-летием этого незабываемого событияподписал крайне важное Распоряжение. | 2015-йисан 20-февралдиз Азербайжандин Президент Илгьам Алиева и чӀехи вакъиадихъ авсиятда гзаф важиблу серенжемдиз къул чӀугуна. | On 20 February 2015, Azerbaijani President Ilham Aliyev signed an extremely important Order on marking the 200th anniversary of this unforgettable event. | 2015 соналъул феврал моцӀалъул 20-абилеб тарихалда Азербайжаналъул Президент Илгьам ГӀалиевас гьеб кӀочон толареб лъугьа-бахъиналъул 200 сон тӀубаялда бан цӀакъ кӀвар бугеб указалде гъолбас гьабуна. | 2015-ci useni fevral xaşe 20-rast’a Azərbaycani P’rezident İlham Əliyeven me eyexun nu c’eğala hadisin 200 usenluğaxun ğač bakala gele vacib sa Sərəncame əmzapi. | 2015-i üsü fevral vażi 20-ır Azərbaycani Prezidenti İlham Əliyevi eżi k̂urqunkingonində hadise 200 üsüşkili əlaqəli ixer sa vacib Sərəncamu qul ĉefirtomə. | 20 fevral 2015-ci sal Azərbeycanə Prezidentü İlham Əliyev i ə yar nə dürmarə kələ hadisəyə 200 salıyürəz əlaqədar abar gərək birə yə Sərəcam da. |
Bu Sərəncam görkəmli şərqşünas alim, XIX əsr alman filologiyasının romantizm cərəyanının ən tanınmış nümayəndələrindən biri olan fon Ditsin ruhuna Dədə Qorqudun xələfləri tərəfindən hörmət və minnətdarlığın siyasi ifadəsi idi. | Это распоряжение было политическим выражением уважения и благодарности потомков Деде Коркуда к памяти фон Дица — учёного-востоковеда, одного из наиболее известных представителей романтического течения в немецкой филологии XIX века. | И серенжем РагъэкъечӀдай патан чӀаларин тӀвар-ван авай пешекар, ХIХ виш йисан немсерин филологиядин романтизмдин хилен виридалайни сейли векилрикай тир Фон Дицан руьгьдиз Деде Къоркъудан сихил давамарзавайбурун патай гьуьрметдин ва разивал къалурунин лишан тир. | This Order constituted a political expression of respect and gratitude from the followers of Dada Qorqud to the spirit of Von Diez, outstanding Orientalist, scholar and one of the best-known representatives of 19th-century German Romanticism. | Гьеб указ машгьурав востоковед гӀалим, ХӀХ гӀасруялъул немцазул филологиялда романтизм нухалъул вищунго цӀар арав вакил Фон Дицил рухӀазде Дада-Горгудил ирсилазул рахъалдасан гьабулеб хӀурмат ва разилъиялъул сиясияб загьирлъи буго. | Me Sərəncam çalxeśi şərqşunas alim, 19-ci əsrin Almaniya filologiin romant’izm yaq’e ən çalxeśi nümayəndöğoxun soğo bakala fon Ditsi urufeynak’ Dədə K’orgudi tərəftərxoxun hörmət saal siyasi münasibət ak’est’uney. | Də Sərəncam görkəmli şərqşünas alim, XIX əsr alman filologiye romantizm cərəyani ən ixer mux̂uq̇i nümayəndənzişilli sadu q̇i Fon Ditsi ruhu Dədə Qorqudi xələfinzi tərəfilli ĥürmət hanam minnətdarvali siyasi ifadər at̂t̂ijmə. | İ sərəcam kələ meşriqşünas alim XIX əsr almahayə filologiyaşünasünə romantizm cərəyanürə ən şünəxtə nümayəndahayü yəki birə bə ruh Fon Ditsə ə xəlafə Dədə Qurqud hürmet və minnətdarlügürə yə siyasi qiymətü bü. |
Beləliklə, 2015-ci il təkcə Azərbaycan üçün yox, dünya filologiyası, qorqudşünaslığı üçün bir bayrama çevrildi. | Таким образом, 2015 год стал праздником не только для Азербайджана, но и для всей мировой филологии, мирового коркудоведения. | Гьа икӀ, 2015-йис тек са Азербайжан патал ваъ, гьакӀни дуьньядин филология ва Къоркъуд чирунин илим патал чӀехи суварин йис хьана. | This made 2015 a celebration not just for Azerbaijan, but for philology and Qorqud studies throughout the world. | Гьединлъидал, 2015-абилеб сон цого Азербайжаналъул гуро, дунялалъул филологиялъулги, Горгуд лъазавулезулги байрамлъун ккана. | Metərluğen, 2015-ci usen Təkc’ə Azərbaycaneynak’ təə, dünyəni filologineynak’al, K’orgudşunasluğoynak’al sa axsibaye baki. | Sediri görə, 2015-i üs təkcə Azərbaycanu vaa, cine filologiyu, qorqudşünasvalu çinə bayramu çevrilmişq̂ijmə. | Bə itəroz 2015-ci sal əcaq hə be Azərbeycan nə, həmeyiş be dünya filologiyeyü, be Qorqudşünasə bayram bü. |
Oxucuya təqdim edilən bu kitaba 1815-ci ildə fon Ditsin yazdığı önsöz və “Dədə Qorqud” kitabındakı 12 hekayədən biri – fon Ditsin seçdiyi “Basat Təpəgözü öldürdüyü boy” daxildir. | В представляемую вниманию читателей книгу включены написанное фон Дицем предисловие и одно из 12 сказаний «Деде Коркуда» — выбранная немецким учёным сказание «Песнь о том, как Басат убил Тепегёза». | КӀелдайбурув агакьарнавай и ктабда 1815-йисуз Фон Дица кхьей сифте гаф ва «Деде Къоркъуд» ктабдин 12 чӀукуникай ада хкягъай «Басата Тепегуьз кьейи кьиса» гьатнава. | This book includes the foreword written by Von Diez in 1815 and the story he chose from the 12 in “The Book of Dada Qorqud”, “The Tale of How Basat Killed Tapagoz”. | ЦӀалдолезде лъай-хъвай гьабизе кьолеб гьеб тӀехьалда Фон Дицица хъвараб цеберагӀи ва «Дада-Горгуд» тӀехьалъул 12 хабаралдаса цояблъун кколеб - Фон Дицица тӀаса бищараб «Басатица Тапагоз чӀвараб» хабар буго. | K’alk’aleynak’ təgdimbala fon Ditsen 1815-ci usenast’a śampi me girke boş bakala běšinəyit saal "Dədə K’orgudi Girke" boş bakala 12 boyaxun soğo – yəni fon Ditsen c’ək’p’i "Basaten Kəlləgözə besbsuni" boye daxilbake. | Oxucu təqdim kiri eŝi kitabır 1815-i üsür Fon Ditsi şiżi öncuğab hanam “Dədə Qorqud” kitabır at̂t̂i 12 boyi sadə – Fon Ditsi seçmişkui “Basati Pülor kalle təpər at̂t̂idə vibi” boy daxildəmə. | Bə xudagara təqdim birə i kitab bə 1815-ci sal Fon Ditsə nöştə pişəyiqaf və bə “Kitab Dədə Qurqud” birə ə 12 boy (hissə) yəki birə- Fon Ditsə seçmiş səxtə “Basatə Takləçümə küştənü” boyü (hisseyü) daxil bire. |
İlk Berlin nəşrindən 200 il keçməsinə baxmayaraq alman aliminin “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının timsalında Azərbaycan xalqının mənəvi potensialına verdiyi yüksək qiymət bu gün də aktualdır. | Несмотря на то, что с первого берлинского издания прошло 200 лет, высокая оценка, данная немецким учёным духовному потенциалу азербайджанского народа на примере дастана «Китаби-Деде Коркуд», и сегодня актуальна. | Берлинда сифте яз чап хьайидалай 200 йис алатнаватӀани, немец алимди «Китаби-Деде Къоркъуд» дастан асасдиз къачуна Азербайжан халкьдин руьгьдин ивирриз гайи чӀехи къимет къенин йикъав кьадайди я. | Although 200 years have passed since the first publication in Berlin, the appreciation of the Azerbaijani people’s spirituality, generated by the German scholar’s “Book of Dada Qorqud”, remains relevant today. | ТӀоцебе Берлиналда басмаялда бахъиялъул 200 сон тӀубаниги, немцазул гӀалимасул «Китаби-Дада-Горгуд» эпосалъул мисалалда Азербайжан халкъалъул моралияб потенциалалъе кьолеб тӀадегӀанаб къимат жакъаги кӀвар бугеблъун ккола. | Běğinut ki, Berlina saamci nəşrəxun 200 usene c’ovake, Almaniin alimi "Dədə K’orgudi Girke" boş Azərbaycani mənəvi p’ot’ensiala tadeśi kala q’iymət ğeyin ğiyal akt’uale. | İlk Berlin nəşriqilli 200 üs lat̂t̂axivalıx lepişqalım alman alimi “Kitabi-Dədə Qorqud” dastani timsalır Azərbaycan xalqi mənəvi potensialu lək̂ui havar qiymət sa q̇ebirir eŝiji aktualjımə. | Be Berlin nəşr birə ə ən əvvələ nüsxə 200 sal bə güroştənü nə denişirə almana alimə bə timsal dastan “Kitabi Dədə Qurqud”ə Azərbeycan xalqürə bə mənəviyyütü dərə kələ qiymət imruziş bə qüvveyü. |
Və bu gün biz həm sevinirik, həm də qürurluyuq ki, bəşəri dəyərlər sisteminə daxil olan ölməz Dastanımızın bir parçasının və fon Ditsin qiymətli önsözünün tərcüməsi aparıcı dünya dillərində işıq üzü görür. | И сегодня мы радуемся и гордимся, что часть нашего бессмертного дастана, вошедшего в систему общечеловеческих ценностей, и ценное предисловие фон Дица выходят в свет на ведущих языках мира. | Къе чаз гьам хвешизва, гьамни чахъ дамах акатзава хьи, дуьньядин руьгьдин ивиррикай тир чи дастандин са чӀукуниз ва Фон Дицан къиметлу сифте гафуниз дуьньядин кьилин чӀаларал экв аквазва. | We are pleased and proud today that the excerpt from our immortal Epic, part of the system of human values, and Von Diez’s precious foreword have been translated and published in the world’s leading languages. | Ва жакъа ниж инсанияталъул къимтал жалазул системалда гьоркьоб бугеб хвел гьечӀеб эпосалъул цо кесекалъул ва Фон Дицил къиматаб цеберагӀиялъул таржама дунялалъул мацӀазда басмаялда бахъиялъухъ цӀакъ роххунги чӀухӀунги руго. | Ğeyin ğineyal yan ham müqyanbaksa, hamal beş bula alayan efsa ki, dünyəni toyexlu sist’ema daxilbakala həmişə yaşəyinşala beş dast’ani sa boy saal fon Ditse gele toyexlu běšinəyiti tərcümə bütüm dünyəne işiğlayinşebaksa. | Hanam kirağ kin həm sevinmiçk̂uiqomə, həm də qürurlanmışk̂uiqomə ki, bəşəri dəyərdir sistemu daxil biq̂ii k̂ılonundə Dastani sa parça hanam Fon Ditsi qiymətt̂i öncuğabırdıri tərcümə aparıcı cine miżirdirir işıq üzü dəxitomə. | İmruz imu həm şarim, həmiş qürurlüyum ki, bə bəşəri dəyəra daxilə birə. Nə mürdə dastanmunə yə hissəyü, həmeyiş Fon Ditsə qiymətinə pişəqafü, tərcümeyü dünyayə bə ən anbara zuhuhoyü ru işıq bə dirə. |
İnanıram ki, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin hazırladığı bu kitab millətindən, dinindən asılı olmayaraq bütün oxucuların qəlbində 200 il bundan əvvəl fon Ditsin qəlbində oyatdığı həyəcanı oyadacaq. | Уверен, что подготовленная Бакинским международным центром мультикультурализма, данная книга вызовет в сердцах всех читателей, независимо от их национальности и вероисповедания, такое же волнение, которое 200 лет назад дастан вызвал в сердце фон Дица. | Зун чӀалахъ я хьи, Бакудин Дуьньядин Халкьариз Талукь Мультикультурализмдин Меркезди ва Азербайжандин ТуькӀуьрунрин Фондуни арадал гъанвай и ктабди миллетдилай, диндилай аслу тушиз вири кӀелзавайбурун рикӀера 200 йис инлай вилик чи дастанди Фон Дицан рикӀе куькӀуьрай хьтин гьиссер куькӀуьрда. | I believe that this book, compiled by the Baku International Multiculturalism Centre and the Azerbaijan Creativity Foundation, will stir the same excitement in the hearts of readers, regardless of creed and race, as it did in Von Diez’s heart 200 years ago. | Бакуялде бугеб Халкъазда гьоркьосеб Мультикультурализм централъ ва Азербайжан Творческияб Фондалъ хӀадурараб гьеб тӀехьалъ миллат ва диналъул батӀалъи гьечӀел киналго цӀалдолезул рекӀее 200 сон цебе Фон Дицие гьабулеб гӀадин асар гьабизеялъе дун божун вуго. | Zu vězu ki, Bəkü Azuk’xoyara Mult’ik’ult’uralizmi Mərkəzen həzirbi me girk millətəxun, dinəxun nu asulu bütüm k’alk’alt’oğoy ük’e 200 usen mot’oxun běš fon Ditse ük’e baki həyacan bakale. | İnam atmə ki, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi hanam Azərbaycan Yaradıcılıq Fondi ĥəzirkui eŝi kitab millətişilli, dinişilli asılı k̂onundəvalıllı büto oxucunzi ungumullu 200 üs səq̂illi əvvəlir Fon Ditsi ungumur oyanmışq̂ii həyəcan t̂açk̂ırmə. | İnanmış bə birənüm ki, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkezürə həzür səxtə i kitabü ə millətü, ə dinü bə aslı nə birənoz həmmə xudagarayə bə dülü 200 sal əzi pişə bə dül Fon Ditsə tik səxtə həyəcanə besə tik se. |
Böyük alim “Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu” adlı giriş sözünün sonunda belə yazırdı: “Bu heç də itirilmiş zəhmət sayıla bilməz. | Великий учёный в конце своего предисловия, озаглавленного «Новообнаруженный огузский циклоп в сравнении с циклопом Гомера» писал так: «Это вовсе не потерянный труд. | null | null | КӀудияв гӀалимчияс «Гомерил Циклопгун данде кквеялда дагьаб цебе батараб Огъуз» абураб цеберагӀиялда хъвана: «Гьеб гӀадада араб захӀмат гуро. | Kala alimen "Homeri śampit’uxun mügayisinast’a təzə çoyel c’eri Oğuzi siklop" s’ila běšinəyiti axırda metəre śame: "Mo sal sa vədə açi zəhmət tene hesabbakal. | Çixi alim “Homerisəşkili müqayisər taza aşkar kui Oğuzi siklop” żuu at̂t̂i giriş öncuğabırdıri axırır hasım şizqoşəmə “Də heç sa dugunkui zəhmət sayılmış guijimə. | null |
Keçmişdəki qaranlıqların işıqlandırılması naminə bizdən sonra bu zəhmətdən istifadə edənlər bizə az da olsa minnətdar olacaqlar”. | Те, которые после нас воспользуются им во имя освещения тёмных мест из прошлого, пусть и немного, но будут нам благодарны». | null | null | НекӀо заманалда ккарал лъугьа-бахъиназул бецӀлъарал рахъал канлъизаризе, нижедаса хадуб гьеб захӀматалдаса пайда босулел дагьалгӀаги рази хутӀизе». | Damna dööri bayinq’ tərəfxo işiğlayinşbseynak’ yaxun oşa me zəhmətəxun ist’ifadabalxon yax dirist’baka ukalt’un". | Lat̂t̂axi dövrü qaranlığırdır işıqlandırmışkirsəxçimi şirəşilli hana sa zəhmətişilli istifadə kirğozi şirum dənə q̇iq̇ağım minnətdar k̂uidurmə”. | null |
Bu elə belə də oldu. | Так оно и случилось. | null | null | Гьеб гьедин букӀинеги букӀана. | Me əyit düz c’ere. | Də hasımım q̇işəmə. | null |
Henrix Fridrix fon Ditsə və bütün qorqudşünaslara dərin ehtiram və məhəbbətlə, | С глубоким уважением и любовью к Генриху Фридриху фон Дицу и всем коркудоведам. | Гьенрих Фридрих Фон Дицаз ва Къоркъуд чирзавай алимриз икрамдалди ва гьуьрметдалди | With deep respect and love for Heinrich Friedrich von Diez and all Qorqud scholars. | Гьайнрих Фридрих Фон Диц ва кинаго Горгуд лъазавулазе кӀудияб хӀурмат ва рокьигун | Henrix fon Ditsa saal bütüm K’orgudşunasxo beş băğăloy hörmətenq’a çuresunen | Henrix Fridrix Fon Ditsu hanam bitini qorqudşünasırzu dərin ehtiramyə məĥəbbətilli. | Haynrix Fridrix Fon Dits və həmmə qorqudşünasa bə kələ hürmet və ihtiramoz. |
Homerinki ilə müqayisədə yeni aşkar edilmiş Oğuz siklopu | Новообнаруженный огузский циклоп в сравнении с циклопом Гомера | Гьомеран циклопдив гекъигайла цӀийиз жагъанвай Огъузрин циклоп | A Comparison of the Newly Discovered Oghuz Cyclops with Homer’s | Гомерилгун дандекквеялда дагьаб цебе батараб Огъуз Циклоп | Homeri Śampit’uxun mügayisinast’a təzə çoyel c’eri Oğuzi siklop | Homerisəşkili müqayisər taza unk̂ui Oğuz siklop | Bə Homeroz be müqayise taza aşkar birə uğuz siklopü. |
Kitabi-Dədə Qorqud. Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər | Китаби-Деде Коркуд. Песнь о том, как Бисат убил Депе-Гэза | Китаби-Деде Къоркъуд. Басата Тепегуьз кьейи кьиса рахазва | The Book of Dada Qorqud. The Tale of How Basat Killed Tapagoz | Китаби-Дада Горгуд. Басатица Тапагоз чӀвараб хабар бицунеб буго | Dədə K’orgudi Girk. Basaten Kəlləgözə besbsuni boya bayanebsa | Kitabi-Dədə Qorqud. Basat pilor kalle təpər at̂t̂idə bik̇i boy bəyan kiridəmə | Kitabi-Dədə Qurqud. Basat Təpəçümə küştə boyürə bəyan mise. |
Gizli missiyanın məsləhətçisi və prelatı Henrix Fridrix fon Dits tərəfindən təqdim olunur. | Представляется советником и прелатом секретной миссии Генрихом Фридрихом фон Дицем. | Чинебан миссиядин меслятчи ва прелат Гьенрих Фридрих фон Дицан патай. | By Heinrich Friedrich von Diez, adviser to the secret mission and prelate. | Балъгояб миссиялъул советник ва прелат Гьайнрих Фридрих фон Дицица бихьизабула. | C’əp’k’in missiin məsləətçiq’a prelat Henrix Fridrix fon Ditse tərəfəxun təgdime baksa. | Gizli missiye məsləĥətçi hanam prelat Henrix Fridrix fon Ditsi tərəfilli təqdim kiretmə | Gizliyə missiyayə məsləhət daragarü və prelatı Henrix Fridrix fon Dits tarafidən təqdim əbirə. |
Halle yetimlər evi kitabxanasının komissiyasında. | Из комиссии библиотеки сиротского приюта в Галле. | Гьалле етимрин кӀвалин ктабханадин комиссияда. | Commissioned by the Halle Orphanage Bookshop. | Гьалле бесдалазул рукъалъул библиотекаялъул комиссиялда | Halle yetimxoy k’ojin kitabxanin k’omissiina | Halle yetiminzi żoe kitabxane komissiyar | Bə Halle birə xunə səhəbsüzayə kitabxaneyürə komissiyayü. |
TƏPƏGÖZ, YOXSA OĞUZ SİKLOPU | ТЕПЕ ГЁЗ, ИЛИ ОГУЗСКИЙ ЦИКЛОП | ТЕПЕГУЬЗ, Я ТАХЬАЙТӀА ОГЪУЗРИН ЦИКЛОП | TAPA GOZ OR THE OGHUZ CYCLOPS | ТАПАГОЗ, ГУРОНИ ОГЪУЗ ЦИКЛОП | KƏLLƏGÖZ, YOXSA OĞUZI SIKLOP | PÜLOR KALLE TƏPƏR AT̂T̂IDƏ, YOXSA OĞUZI SIKLOP | TƏPƏ ÇÜM (TAKLƏÇÜM), YUXSƏ UĞUZ SİKLOPÜ |
Tatar-Türk dilindən | С татарско-тюркского языка | Татар-туьрк чӀалай | From the Tatar–Turkish language | Татар-Турк мацӀалда | Tatar-Türk muzaxun | Tatar-Türk miżilli | Tatar-türk zuhunündən |
1. Bu başlığın aid olduğu əlyazmanın ilk səhifəsində belə yazılmışdır: | 1. На первой странице рукописи, к которой относится данное заглавие, написано так: | 1. Ихьтин кьил ганвай гъилин хатӀунин сад лагьай чарчел икӀ кхьенва: | 1. The text, from where I have taken this heading, is written on the cover side of the first page: | 1. Гьаб бетӀергун кьолеб рукописалъул тӀоцебесеб тӀамачӀалда гьедин хъвана: | 1. Me başlığa aid bakala kiinśame samci səyifinə metəre śameśey: | 1. Yə də başlığ t̂uvi kuteyazi ilk səhifər hasım siŝqoşəmə. | 1. Mə vegiftə bə dəsoz nöştə yazınə bə runü birə səhifə itə nöştə birəbü: |
Bu, “Oğuz xalqının dilində Kitabi-Dədə Qorqud” – deməkdir. | Это означает «Китаби-Деде Горгуд» на языке огузского народа. | Им Огъуз халкьдин чӀала «Китаби-Деде Къоркъуд»» - лагьай чӀал я. | That is, the “Book of Dada Qorqud” written in the language of the Oghuz people. | Гьениб «Огъуз халкъалъул мацӀалда Китаби-Дада Горгуд» (Горгуд инсул тӀехь)– абуна. | Mo Oğuz azuk’i muzen “Dədə K’orgudi Girke” upsune. | Də “Oğuz xalqımiżilli Kitabi-Dədə Qorqud” - ċirivalmə. | İ Bə zuhu “Uğuzə xəlqə Kitabi Dədə Qurqud” - quftürənü. |
Bu kiçik foliantda olan hissə mənim Şərq əlyazmaları külliyatımda sayca 61-cidir. | Входящая в этот небольшой фолиант часть — 61-ая в моем сборнике Восточных рукописей. | И гъвечӀи фолиантда авай чӀук зи «РагъэкъечӀдай патан гъилин хатӀар» кӀватӀалда кьадардал гьалтайла 61 лагьайди я. | It bears the number 61 in the small folio in my collection of Oriental mansucripts. | Гьеб гьитӀинаб фолианталда бугеб (бутӀа) дир Бакъбаккул рукописазул данде гьарурал асаразул (къадар) 61-абилеб буго. | Me mis’ik’ foliant’a bakala hissə bez bĕğc’eğal tərəfi kiinśamurxoy 61-ci əşe. | Eŝi misi foliantır at̂t̂i (hissə) e şərqi kuteyazi külliyyatır 61-jimə (61-kıçıq̇anisa). | İ balaceyə foliandə birə [hissə] mənə be Məşriq bə dəstoz nöştə yazihemənə bə külliyyatü birə [bə sayoz] 61-ciyü. |
Drezden Kral Kitabxanasında olan həmin əlyazma, hətta səhvləri olsa belə, məndə olanla (Paulus haqqında xatirələr. IV hissə, 13-cü səhifə, № 86) tamamilə uyğun gəlir. | Указанная рукопись, хранящаяся в Дрезденской Королевской библиотеке, даже с содержащимися в ней ошибками, полностью совпадает с моей (Воспоминания о Паулюсе. Часть 4, с.13, № 86). | Дрездендин Пачагьдин ктабханада авай а гъилин хатӀ, вичихъ гъалатӀар кватӀани, зав гвайдав (Паулусакай рикӀел хкунар. IV чӀук, чин 13, №86) кьазвайди я. | The same writing can be found in the royal library in Dresden and matches mine perfectly, though with mistakes. (Recollections of Paul, Part 4, p. 13, No. 86). | Дрезден Краласул библиотекаялда бугеб гьеб рукописгун, гъалатал рукӀаниги, дихъ бугеб (Паулусил хӀакъалъулъ ракӀалдщвеял. IV бутӀа. с.13 N86) дурусго данде кколеб буго. | Drezdeni Kral kitabxanina bakala hame kiinśam, lap sərfurxo balkayin, zast’a bakalt’uxun (P’aulusi barada xatiroox. 4-ci hissə, s.13 №86 tam düz enesa). | Drezden krali kitabxanar at̂t̂i hə kuteyazı hətta səhv biq̇iq̇ağı, iş ċisəşkili tamamilə sa (Paulus haqqır xatirəd. IV hissə.s. 13 N 86) kak̂oarmə. | Bə Drezdən be Kral kitabxaneyü birə destyazmə hətta səhföyü boşiniş, bə mə birəyoz (Paulus haqqunda xatiraha. IV hissə.s.13 N 86) həmmələ uyğu amarə. |
2. O başlıq kitabın məzmununu ifadə etmədiyinə və naməlum bir müəllifə işarə etdiyinə görə çətinliklər yarada bilər. Ona görə də, oxucuları bu əlyazma ilə daha yaxından tanış etmək çox vacibdir. | 2. Так как тот заголовок не выражает содержания книги и указывает на некоего неизвестного автора, могут возникнуть трудности. Поэтому, очень важно ближе знакомить читателей с данной рукописью. | 2. А кьили ктабдин манадив кьазвачирвиляй ва са авторди кхьенвайвиляй четинвилер арадал атун мумкин я ва гьавиляй кӀелдайбур и гъилин хатӀунихъ галаз генани мукьувай танишарна кӀанзава. | 2. Difficulties may arise since there is no indication of the book’s contents or author; therefore, it is very important to acquaint readers more closely with this manuscript. | 2. Гьаб бетӀералъ тӀехьалъул хӀасил баян гьабичӀолъиялъ ва лъаларев цо автор вихьизавиялъ захӀмалъиялде рачӀине бегьула, гьелдалъунги цӀалулезул гьебгун лъай-хъвай гьаби цӀакъго кӀвар бугеблъун ккола. | 2. T’e başlığen girke məzmuna nu q’aypsuna hamal nuçalxeğal müəllifə işarabsuna görə çətinluğ eçese bakon, şot’aynak’al k’alk’alt’oğo me kiinśamaxun samalal işa tanışbsun gele vacibe. | 2. Hinə başlığıi kitabi məzmun ifadə kundəzağı, hanam sa müəllif taẑıxkundəzağı çətinlik yaratmışkink̂uijmə. Hanımzağı lik̇uvurdur eŝi kuteyazışkili miq̇elilli tanışkirval ixer vacibmə. | 2. Ü kitabə bə sərü nöştə birə bə dürünü birəyə nüşu nə bədərə gürə, həmiş nöştəgar nüşu nə birə diyə, çatuni amudanü diyə, beyə gürəyiş xudagarəyə bə dəst nöştəyoz ə küdi taniş səxtə ambar vacübü. |
3. Qısa girişdə belə deyilir: | 3. В кратком вступлении к ней говорится: | 3. Гъилин хатӀунин куьрелди ганвай гьахьуна икӀ лугьузва: | 3. The short introduction (to the manuscript) says: | 3. [Рукописалъул] къокъаб цеберагӀиялда абуна: | 3. Kiinśame gödəy běšinəyitəst’a metəre exlətesa: | 3. (Kuteyazi) misi girişir hasım ċiriqomə: | 3. [Dest nöştəyə] Be gudə sərü itə betənud: |
Rəsul Əleyhüssəlam (Məhəmməd, ruhuna salavat!) zamanına yaxın, ailələrin birindən Oğuzların şəcərəsini yaxşı tanıyan Qorqud Ata (Ata – Dədə ilə eynidir) deyilən bir ər qopdu. | Ближе ко времени Пророка (да будет над ним мир и милость Аллаха!) из одной семьи вышел хорошо знавший родословную Огузов человек по имени Коркуд-Ата (Ата – отец – то же самое, что и Дада.). | Расул Алейгьуссаламан (Мегьамед, руьгьдиз салават!) девирдиз мукьва вахтара хизанрин садай Огъузрин сифте ксар (сихил) хъсандиз чидай Къоркъуд буба (буба ва деде са манадин гафар я) лугьудай са кас акъатна. | Near to the time of the prophet (Muhammad), peace be upon him!, there was born into one family Qorqud Ata (Ata – father - is the same as Dada) who knew the lineage of the first Oghuz very well. | Расул Аварагас (МухӀамадил-рухӀазда салават) гӀумру гьабулеб заманалда гӀагарго бугеб заманалда, хъизаназул цоялдаса Огъузазул киналго тӀоцересел гӀадамал (наслуялъул тартиб) лъикӀ лъалев Горгуд Эмен (Эмен-Дадагун цо буго) абун цо бихьинавчи вахъана. | Rəsul Əleyhüssəlami (Məhəmmədi – iz urufa salavat !) vaxt’a işa ailoğoy sunt’ust’a Oğuzluğoy bütüm əsilə şaat’ çalxala K’orgud bava (Bava-Dədə əyitəxun sane) uk’ala sa işq’are meydane c’eri. | Rəsul Əleyhissəlami (Məhəmmədi ruhu salavat) zamanıx miq̇el ailənzişilli saar Oğuzurzi birincidur kısan mux̂i Qorqud bıi (bıi-Dədəĉĉini sazadmə) ĉiri sa ər qaldırk̂uitomə. | Rəsul Əleyhüssəlam (Məhəmməd - be ruhü salavat!) be zamanü yaxün, ə ailəha yeki, Uğuzəyə ən kələ ədəmihayürə [şecereye] xas şünəxdəgar Qurqud Piyər (Piyər- Be Dədəyoz eyniyü) quftirəni yə mərdanə durma. |
O, nə desə, olardı, gələcəkdən hər cürə xəbər söyləyərdi. | Всё сказанное им сбывалось, он сообщал всякие вести из будущего. | Ада вуч лагьайтӀа, жедай, гележегдикай гьар жуьредин хабарар гудай. | Whatever he said would come to pass. He gave all kinds of tidings of what was to come. | Дас щиб бицаниги бегьула, бачӀунелъул кинабго хабар бицинеб гьес. | Şot’in k’əə nexey, bito düze c’eysay, gələcəyəxun hər sa cürə xavarxonney. | Hini ya liq̂ağı k̂oarşə. Kak̂ui q̇ebiriş hər cür xəbərdir ċireşə. | Ü çu qnü ə birəbü, ə gələceg hər cürəxəbər bə dərəbü. |
Haqtəala onun könlünə ilham verərdi. | Всевышний наполнял его душу вдохновением. | Гьахътаалади адан рикӀе илгьам твадай. | The sublime God gave him inspiration. | Аллагьас гьесул рекӀее рухӀияб къуват, гьунаралде гъира кьолеб буго. | Bitova Başarbalt’in şot’ay ük’e ilhame tast’ay. | Ğuŝari hini ungumu ilham lək̇ireşə. | Xudə ürə bə dülü əyan səxtəbü. |
Qorqud Ata belə deyirdi: Axır zamanlar hakimiyyət yenə Qayaya keçəcəkdir və bunu onun əlindən heç kim ala bilməyəcəkdir. | Коркуд-Ата говорил так: «В последние времена власть вновь перейдёт к Кайе, никому её из его рук не отнять». | Къоркъуд бубади икӀ лугьудай: Эхир заманра ихтияр мад Къаядин гъиле гьатда ва садавайни ам адан гъиляй къакъудиз жедач. | Thus spoke Qorqud Ata: In the last days sovereignty will come again to a rock and no-one will be able to take it from its hand. | Горгуд инсуца гьедин абуна: Ахирисеб заманалъ пачалихъ жеги Гаяхъ щвела ва гьеб гьезул кодоса лъицаниги бахъизе бажариларо. | K’orgud bavan metəreney: Axır vaxt’est’a kalaluğ K’ayana c’ovakale, kot’oval şot’ay kiyexun şuk’k’alen ext’es tenebakal. | Qorqud bıiyi hasım ċireşə: Axır zamandırır Hakimiyyət gənə Qayış lək̇ılkırmə hana hini kutaşıllı heç kişəş tençıq̂ınk̂uijimə. | Qorqud piyər itə betəbü: Axurə zamahaa təxt bə Qaya besə girorü və i təxtə ürə ə desü kimsə besə nadənü ustarə. |
Burada, bu gün mövcud olan və qiyamət gününədək davam edəcək Osmanlı nəslinin hökmranlığı nəzərdə tutulur. | Здесь имеется в виду власть рода Османлы, которая существует сегодня и продлится до Дня страшного суда. | Им къияматдин йикъалди давам жедай (къедалди давамзавай Османлы сихилдин гьукумдарвал фикирда кьазва). | This refers to the lineage of the Ottomans, which continues today and will continue to the last times, to the dawn of Judgment Day. | Гьениб ахираб заманалдаса къиямасеб къоялда щвезигӀан букӀинеб, жакъасеб къоялъги бугеб ва цебе унеб ГӀусманияб наслуялъул кверщел гьаби хӀисабалда босула. | Memiya “axır vaxt” axırinci ğinəl śirik’ davambale, me ğiyal davambala Osmanlu nəsili kalaluğbsune nəzərə haq’esa. | Eŝijgə axırzamanhiyə qiyamətirlağa davamkirmə, Kirağım davamkiri eŝi Osmanlı nəsli hökmranlığ nəzərir ċix̂irqomə. | İcə ə axur zama ta, qiyamətə ruz davam səxtə Usmanlü nesülnə taxtü be nezer giftə birə. |
O, buna oxşar çoxlu başqa fikirlər də söyləmişdir. | Еще много подобных слов он говорил. | Ада ихьтин ухшар гзаф маса фикирарни лагьанва. | He expressed many similar ideas. | Гьес гьелда релълъарал гӀемерал пикраби абуна. | Şot’in mot’o oşq’ar gele q’erəz fikirxoval peney. | Hinieŝisu oxşar ixer cürə fikirdir ċiritomə. | Ü, beyü uxşar birə üzgə fikireyiş quftire. |
Qorqud Ata Oğuzun bütün müşkül məsələlərini həll edərdi. | Коркуд-Ата разрешал все затруднения Огуза. | Къоркъуд Бубади Огъуздин вири четин месэлаяр гьялдай. | Qorqud Ata resolved all the difficult problems of the Oghuz. | Горгуд инсуца Огъузил кинабго квaтӀаб масалаби тӀубана. | K’orgud bavan Oğuzi bütüm çətin əşurxo həlebsay. | Qorqud bıyi Oğuzurzi bito gıran məsələd ĥəl kitarşəmə. | Qorqud Piyər Uğuzə bütü çatünə kareyürə həll be səxəbü. |
O, nə istəsə, baş verərdi. Qorqud Ata ilə məsləhətləşmədən heç nə etməzdilər. | Что бы он ни хотел, сбывалось. Не посоветовавшись с Коркудом-Ата, не делали ничего. | Адаз вуч кӀан хьайитӀа, гьамни жедай. Къоркъуд Бубадал меслят тагъана са карни ийидачир. | Come what may, one did nothing without seeking advice from Qorqud. | Досие щиб бокьани, бегьула: Горгуд инсуда гӀакълу цӀехочӀогун щибниги жо гьабиларо. | Şot’in k’əə çureğayin bex p’anebsay. K’orgud bavaxun məsləətbinut sal sa əş tet’un biq’oy. | Hinu ya yiq̇q̇ağı k̂oarşəmə: Qorqud bıiyiş kili misləḣət kunundə heĉĉə kitarişəmə. | Ü çü xoyü, ə bürəbü: Qorqud piyəroz məsləhət nə səxtə hiçiz nə bisəxtud. |
O, nə desə, bəyənərdilər. | Что он скажет, принимали. | Ада вуч лагьайтӀа, абуру кьабулдай. | Whatever he said was met with approval. | Дос щиб бицаниги къабул гьабула. | Şot’in uk’alt’oğo bitova biyəyinşt’unboy. | Hini ya liq̇ağı cəməĥətu bəgəm k̂oarşəmə. | Ü çü qunü begə misəxtud. |
Onun sözünü tutub hərəkət edərdilər. | Поступали, держась его слова. | Адан меслятдив кьадайвал гьерекат ийидай. | One listened to his word and acted accordingly. | Гьесул рагӀи тӀубазе хӀаракат бахъула. | Şot’ay əyiten taśit’un hərəkətboy. | Hine cuğab ċipx̂uyə (cuğabu uyğun) hərəkət kitarşəmə. | Ürə be qafüroz hərəkət misəxtud. |
4. Osmanlı nəslinə işarə edilməsindən aydın olur ki, bu müqəddimə artıq Osmanlı sülaləsi bərqərar olduğu vaxtlarda yazılmışdır. | 4. Из намёка на род Османлы становится ясно, что это вступление написано во времена, когда династия Османлы уже укрепилась. | 4. Османлы сихилдиз ишарадилай малум жезва хьи, и гьахьун Османлы сихил арадал атай вахтара кхьенвайди я. | 4. It is clear from the reference to the house of the Ottomans that this introduction was written at a time when the Ottoman dynasty had already been established. | 4. ГӀусманиязул наслу хӀисабалда босиялдаса баянлъула, гьеб цеберагӀи ГӀусманияб наслу къуватлъараб мехалъ хъвана. | 4. Osmanlu nəsilə nişan tast’unaxun q’amişakes baneksa ki, me běšinəyit Osmanlu nəsili kalaluğbala vaxt’urxost’ane śameśe. | 4. Osmanlı nəslu gui işarilli mux̂ijmə ki, eŝi müqəddimə Osmanlı sülalə bərqərar q̇i vaxtırdırır siŝdəmə. | 4. Ə Usmanlü nesülü işarə səxtəni peydə ə birə ki,i yazi Usmanlı hakimiyyətü niştəcə nöştə bire. |
Ancaq burada Dədə Qorqudun Osmanlı sülaləsinin yaranmasından əvvəl – Məhəmməd zamanında yaşadığı düşünülə bilər. | Однако можно подумать, что Деде Коркуд жил в предшествовавшие возникновению династии Османлы времена — во времена Мухаммеда. | Ингье Деде Къоркъуд Османлы сихил арадал атайдалай виликан девирдиз—Мегьамедан аямдиз талукьариз женни? | But how could Dada Qorqud here belong to Muhammad’s time before the creation of the Ottoman dynasty: | Амма гьениб Горгуд эмен ГӀусманияб наслу бижаралдаса цебе - МухӀамад аварагасул заманалда кинха вихьизавула. | Ama memiya Dədə K’orgudi Osmanluğoy nəsil əmələ eğalt’uxun běš – Məhəmmədi vaxt’urxost’al bakes baneko: | Ancaq seil Dədə Qorqud Osmanlı sülalə yaranmışq̇isəq̇illi qabağu – Məhəmmədi vaxtu ĉim aid kink̂uidu: | Əcaq ki, Dədə Qurqudə ə sülalə Usmanlü pişə- Be zamanə Məhəmməd çənəm mudanud aid səxtə: |
Mən “Oğuznamə” kitabımda bundan irəli gələn bir həqiqəti göstərmişəm ki, o, IX əsrdən əvvəl yaşaya bilməzdi. | В своей книге «Огузнаме» я указал на одну вытекающую отсюда истину о том, что он не мог жить раньше IX века. | За жуван «Огъузнаме» ктабда идахъ авсиятда са гьакъикъат къалурнава хьи, ам IX асирдилай вилик яшамиш хьунухь мумкин тушир. | so I have shown from a detail in the Book of the Oghuz that he could not have lived before the ninth century. | Дица «Огузнаме» тӀехьалда гьелдаса цебе бачӀараб цо хӀакъикъат бихьизабуна, гьес 9-абилеб гӀасруялдаса цебе гӀумру гьабичӀо. | Zu "Oğuznamə" girke boş memiin nəticə c’eğala sa seriluğa ak’est’ezu ki, şo 9-ci əsrəxun běš yəşəyinşes tene bakoy. | Yə “Oğuznamə” kitabır səq̇illi qabağır kak̂ui həqiqət taŝıxkuijşəmə ki, hu 9-cu əsriq̇illi (yozjı əsr) qabağır yaşamış ank̂uidişəmə. | mə be “Uğuznamə” kitabü əzi kar amarə həqiqətə nüşu dəram ki, ü, ə 9-cü asr pişə nə mudanü yaşamiş birə. |
Lakin mən məzmundan çox danışmazdan əvvəl, bununla ziddiyyət təşkil edən məqamlardan bəhs edəcəyəm. | Но прежде чем начать подробно говорить о содержании, расскажу о моментах, которые противоречат сказанному. | Анжах заз манадикай рахадайдалай вилик идахъ галаз аксивал тешкилзавай макъамрикай лугьуз кӀан я. | I will tackle the discrepancies that arise after I have first said more about the contents. | Амма дие хӀасилалдаса кӀалъазегӀан цеве бокьун буго гьелдалъун дандеккунгутӀиялде ругел рахъал рихьизаризе. | Ama zu məzmunaxun gele əyitbsunaxun běš mot’oxun tərsinə bakala hadisoğoxun exlətboz. | Yə ixer məzmunuş çık̇ırsəq̇illi qabağır səşkili k̇ilival aṫṫi məqamırdırış çık̇ırmə. | Əcaq ki, mə ə anbar məzmu qaf nə səxtə pişəva xastənüm beyüroz düz na amarə ciqahayə gunüm. |
5. Müqəddiməyə gəldikdə isə o, Dədə Qorqudun nəsihətli kəlamlarıdır. | 5. Что касается Вступления, то оно представляет из себя назидательные изречения Деде Коркуда. | 5. Гьахьунал атайла лугьуз жеда хьи, ам Деде Къоркъудан камаллу гафар я. | 5. The introduction is followed by Dada Qorqud’s aphorisms. | 5. ЦеберагӀиялда буго Горгуд инсул насихӀатиял каламал. | 5. Běšinəyitə mandit’u isə şo Dədə K’orgudi ögüd-nəsyət tadala əyitmuxe. | 5. Müqəddimu kaği cigə hə, Dədə Qorqudi nəsiĥət̂t̂i kəlamırdırmə. | 5. Be müqədddimə amarəcə isə ü, Dədə Qurqudə nəsihətə kəlimahayürü. |
Birinci belədir: Allahı çağırmasan, işin düz gətirməz. | Первое из них гласит: Если не призовешь бога, дела в лад не пойдут. | Сад лагьайди икӀ я: Аллагьдивай куьмек тӀалаб тавуртӀа, ви крар туькӀуьдач. | The first is: if you do not call upon God, things will not go right. | ТӀоцесеб гьединлъун буго: «Аллагьасул кумек гьечӀони хӀалти лъугьунаро». | Samciyo metəre: Buxačuğo nu k’alk’ayin, vi əş düz bateneko. | Birinci hasımıjmə: Ğuŝarıx saskuində, ve dalıg düz kauk̂jimə. | Əvvəlici itəzü: Xudəyə nəər nə seyi, kar düz nə aboşü. |
Bu nəsihətli kəlamlar mənim əlyazmamda təxminən səhifə yarım yer tutur. | Они (назидательные изречения) в моей рукописи занимают приблизительно полторы страницы. | Ибуру (камаллу гафари) зи гъилин хатӀуна са чарни зур кьван чка кьазва. | They take up about half a page in my manuscript. | Гьез (насихӀатиял каламаз) дир рукописалда гӀала-шагарго бащидаб тӀамачӀ бакӀ кколеб. | Me ögüd-nəsyət tadala əyitmoğon bez girke boş təxminən sənqĭ səyifə gane biq’sa. | Eŝisediri (nəsiĥətli kəlamırdıri) e kuteyazi təxminən sa səĥifə k̇oşnu səĥifə cigə ċix̂tarmə. | İha [nəsihətə kəlama] mənə be destnöştemə təxminə yək seyfə nim cigə giftə. |
Belə görünür ki, nəsihətlərin hamısı olmasa da, çoxu “Oğuznamə”də olduğu kimi, üçüncü bir şəxs tərəfindən buraya dəyişdirilmədən əlavə edilmişdir. | Видимо, назидания, если даже не все, то большинство из них, как и в «Огузнаме», без изменений добавлены сюда третьим лицом. | Аквазвайвал, камаллу гафарин вири тахьайтӀани, абурукай гзафбур «Огъузнамеда» авайвал, пуд лагьай касди иниз алава хъувунва. | It appears that they have been added by a third hand while most, though not all, of the sayings can also be found in the Book of the Oghuz. | Гьединлъидал, насихӀатазул гӀемерищинал «Огъузнаме»ялда ругел гӀадин, лъабабилеб чиясул рахъасан тӀубанго гьениб хисичӀого тӀаде журана. | Metəre ak’esa ki, ögüd-nəsyətxo bito nuval bakayin, gelo "Oğuznaminast’a" bakalt’ullarik’ xibimci sa amdari tərəfəxun badalbakinute memiya avuzbake. | Hasım dəxiqomə ki, nəsiĥətirdir bito t̂aq̇ındəq̇ağım, ixerjit “Oğuznamə”r at̂t̂isəĉĉinni üçüncü çinə ĥədmi seil əlavə kuijitmə. | İtə peydə be səxə ki, i nəsihəteyə həmmələyiş nə boşü, anbarü çənəm ki, be “Uğuzname” ütəziş icə ə taraf səyinci ədəm əlavə bire. |
6. “Kitabi-Dədə Qorqud”un əsas başlanğıcı yalnız ikinci səhifənin ilk cümləsilə başlaya bilər. | 6. Основной зачин «Китаби-Деде Коркуд» может начинаться только первым предложением второй страницы. | 6. Ктабдин эвел кьил Деде Къоркъудан мецелай гатӀумзава ва гуьгъ кьвед лагьай касди давамарзава. | 6. The actual beginning of the book, what is ascribed to Dada Qorqud, can only be found on the second page. | 6. «Китаби-Дада Горгуд»ил аслияб байбихьи кӀиабилеб тӀамачӀалъул тӀоцересел мухъаздасан батизе бегьула. | 6. "Dədə K’orgudi Girke" əsəs burqesun tək p’ămci səyifin samci cümlinene burqeśes bako. | 6. Kitabi Dədə Qorqudi miżilli ĉaxşiyə, hana ikinci çinə ĥədmi davam kiriqomə. | 6. Əsas başlagüc “Kitabü Dədə Qurqud”ə düinci səhifəyə əvvəlki cümleyüroz mudanü başlamiş səxə. |
Dədə Qorqud söyləmiş – görəlim, xanım, nə söyləmiş: Ağız açıb üstümüzdəki qadir Allahı öyərəm və s. və i.a. | Деде Коркуд сказал — посмотрим, хан мой, что он сказал: Раскрыв уста, прославлю Всесильного Аллаха, что над нами, и т.д., | Деде Къоркъуда лагьана – акван, ханди вуч лагьанатӀа: Сив ахъайна кьакьандавай къадир Аллагь тарифарда ва икӀ мад. | Dada Qorqud says: We want to see what my khan has said! As I open my mouth I will praise Almighty God etc. | Горгуд инсуца бицана – балагьизе, хан, щиб бицунеб гьес. КӀал гьакӀкӀан тӀадесев къудратав Аллагь веццила ва ц. | Dədə K’orguden exlətebi – běğen k’ə exlətbi, ay bez xan; Jomo ămbi beş bel bakala zorba Buxačuğo tərifləyinşezbo... | Dədə Qorqudi ċiritoa – lək̇pişta, e xani, ya ċiriqoa: Ağzı əçmişkuyə ẑor at̂t̂i sa ğuŝar öymüşkirmə və i.a. | Dədə Qurqud gufture- denişim, xanüm, çü qufture: Zuhu makunum be zəvər birə qadirə Xudəyə tərif misam və i.a |
7. Dədə Qorqud Allahın tərifindən sonra Məhəmmədin və Əlinin tərifinə keçir. | 7. От похвалы Аллаху он (Деде Коркуд) переходит к восхвалению Мухаммеда и Али. | 7. Деде Къоркъуд Аллагьдин тарифдилай Мегьамедан ва Алидин тарифдал элячӀзава. | 7. From praising God, he goes on to praise Muhammad and Ali. | 7. Дада Горгудица Аллагьасе реццалдасан хадуб МухӀамадил ва ГӀалил рецциялда байбихьана. | 7. Dədə K’orguden Buxačuǧo tərifləyinşbsunaxun oşa Məhəmmədə saal Əlinə tərifləyinşbsunane c’ovaksa. | 7. Hu, (Dədə Qorqud) Ğuŝari tərəfilli Məhəmmədyə Əli tərəfir lat̂t̂ık̂tomə. | 7. Dədə Qurqud ə Xudə tə´rif bəə´də be tərif Məhəmməd və Əli giroştə. |
Məhəmmədilərin bütün kitablarında, adətən, belə olur. Yalnız farsların mənsub olduğu konfessiyadan olmayan müəlliflər xəlifə Əlini xatırlamadan Məhəmmədin ailəsinə və sələflərinə dualar edirlər. | Во всех книгах магометан обычно так и бывает. Только авторы, не принадлежащие той же конфессии, что и персы, не упоминая халифа Али, благословляют семью Мухаммеда и его предков. | Мегьамедийрин вири ктабра адет яз икӀ я, фарсарин дин гвачир авторри халифа Али рикӀел тагъана Мегьамедан хизандиз ва адан давамчийриз хийир-дуьа ийизва. | This is how all the books of the Mohammedans customarily begin, with the sole difference that authors who are not of the Persian confession express their blessings for the family and descendants of Muhammad, without mentioning the Caliph Ali by name. | МухӀамадазул (Бусурбабазул) кинабго тӀехьазда кидаго гьедин букӀана. Амма парсазе хасал гьечӀел автораз (сунниязул) жиндир халифа ГӀали ракӀалде чӀечӀаго МухӀамадил хизаналде ва гьесда цере ругазде дугӀа гьабуна. | Müsülmanxoy bütüm girkurxost’a sa ədət k’inə metəre baksa. Təkcə farsurxo aid k’onfessiina aid nu bakala müəllifxon xəlifə Əlinə eyexbadinut Məhəmmədi ailinət’un xeyir-bərəkət tast’a. | Məhəmmədiyirzi (Musulmanırzi) bito kiçebirdirir hasım k̂oarmə, ancaq farsi dinu (şəḣi) mənsub yondə müəllifirzi (sünni) xəlifə Əli xatırlamışkundə Məhəmmədi ailu və sələfirzu xeyir dua lək̇irtomə. | Be kitabə Məhəmmədiha [Müsəlmaha] ə həmməleyü adətə itəzi birə, əcaq ki,be dii´ farsi nə birə, nöştəgara (yəni sünniha) ə xəlifə Əli nə nöştənud, be Məhəmmədə aileyü və ürə ə sələfeyü xeyir dua be dərənud. |
Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, təşəbbüsçü, yaxud toplayan nə hənəfi, nə də ki osmanlı olmuşdur. | Отсюда можно прийти к выводу, что инициатор, или же собиратель, не был ни ханафитом, ни османлы. | Ида ихьтин нетижадал гъизва хьи, сифте кьил кутур кас, яни кӀватӀай кас я гьенефи, яни османви туш. | It follows from this that the author or compiler was not a Hanafi or an Ottoman. | Гьелдаса гьединаб хӀасил гьабизе бегьула, тӀоцеве вачӀарав, ялъуни бакӀарав я ханафияв, ялъуни Османияв вукӀинчӀо. | Memiin me nəticinə eyese baksa ki, topbiyo nə osmanlu, nə hənəfine bake. | Seilli hasım nəticu kank̂uidurmə ki, təşəbbüsçü, yadam kajk̇ıdu nə ĥənəfi, nədəm Osmanlı q̇idimə. | Əzicə itəzinə be nəticə mudanim amarə ki, irə cəhd səxtəgar və ya veçirəgar nə hənifi bire nə iş ki, Usmanlı. |
Dədə Qorquda gəldikdə isə, “Oğuznamə” kitabımda göstərdiyim kimi, onun farsların mənsub olduğu konfessiyaya aid olduğunu demək məntiqə daha uyğun olar. | Что же касается Деде Коркуда, то, как я уже указывал в своей книге «Огузнаме», было бы логичнее сказать, что он принадлежал той же конфессии, что и персы. | Деде Къоркъуддал атайла лугьуз жеда хьи, за жуван «Огъузнаме» ктабда къалурнавайвал, ам фарсарин тарикъатдик (шиивилик) акатзвайди фагьум авун генани акьулдивай кьатӀуз жедай каря. | It would be logical for Dada Qorqud to have belonged to the Persian confession, as I have shown in my Book of the Oghuz. | Горгуд эмен абуни дир «Огузнаме» тӀехьалда вихьизабулев гӀадин, гьев парсазул диналда (шигӀитав) вукӀаравлъи аби дурусаблъун букӀана. | Dədə K’orguda mandit’uxun oşa isə, zu “Oğuznamə” girke boş ak’est’i k’inək’ şo Farsurxoy k’onfessiina aid baksuna upsun düze bako. | Dədə Qorqudu kabığsını, e “Oğuznamə” kiçebir taŝıxkuisəĉĉini, hine farsi dinu (şəḣivalu) mənsubq̇ival ċinink̂uisu sək̂əm ixer məntiq qomə. | Be Dədə Qurqud amarəcə isə ü, be kitab “Uğuznamə” nöştəmə kimiürə be dii farsi (yə´ni şiyə) mənsub birenü be məntiq uyğunüü. |
8. Bu təriflərdən sonra 2-ci səhifədə qadınların xasiyyətləri məlum bir Ozan tərəfindən söylənmiş, xüsusi sərlövhə ilə bir sıra qeydlərlə verilmiş və 3-cü səhifəyədək davam etmişdir. | 8. После этих восхвалений во второй странице под специальным заголовком дан рассказ одного ответственного Озана о характерах женщин и ряд примечаний к нему, и этот рассказ продолжается до третьей страницы. | 8. И тарифрилай гуьгъуьниз 2-чина са мазанди дишегьлийрин къилихрикай лагьанвайбур махсус кьилер алаз, са кьадар къейдерни кваз ганва ва 3-чинал къведалди давам хьанва. | 8. After these expressions of praise some remarks by a well-known Ozan about the qualities of women come under a special heading on the same second page. These continue onto the third page. | 8. Гьеб рециялдаса хадуб 2-абилеб тӀамачӀалда чӀужугӀаданазул гӀамал-хасиятал лъалев цо Озанас бицана, хасаб бетӀер ва цо чанго баяналгун кьуна ва 3-абилеб тӀамачӀалда щвезегӀан халат бахъана. | 8. Me tərifxoxun oşa 2-ci səyifinəst’a çupogoy xəsyətxo çalxeğala sa Ozani tərəfəxune exlətesa, xüsüsi başlığen sa hema q’eydurxone tadeśe, 3-ci səyifinəl śirik’əl davamebsa. | 8. Eŝi təḣrifirdirix totıx 2-ci səĥifər xınıbırzi xasiyyətirdir məsuliyyət̂t̂i çinə Ozani ċiritomə, xüsusi sərlövhəşkili sətkə sıralamışkui qeydilli lək̇irtomə hanam 3-cü səĥifər lant̂ını davam kuijşəmə. | 8. Əzi tə´rifə bə´də be 2-ci səhifə zənunə xasiyyətü ə taraf məsuliyyeti məlum birə Uzan quftire bire, be xüsusi sərlövhəyoz qeyd bire və 3-ci səyfə qədər davam səxte. |
9. Bundan sonra birincisi “Buğac Xan”, ikincisi “Salur Qazanın evinin yağmalanması”, axırıncı ikisi – 11-ci “Salur Qazanın dustaqlıqdan azad olunması”, 12-ci isə “İç Oğuza Dış Oğuzun asi olması” başlığı ilə 12 tarixi hekayə sıra ilə verilmişdir. | 9. После этого последовательно приведены 12 исторических сказаний: первое из них — «Бугадж Хан», второе — «Разграбление дома Салура Казана», последние два сказания, 11- и 12-ое соответственно — «Освобождение Салура Казана из плена» и «Восстание Внешнего Огуза против Внутреннего Огуза». | 9. Идалай кьулухъ сад-садан гуьгъуьнай 12 тарихдин гьикая ганва. Абурукай сад лагьайдал «бугъас Хан», кьвед лагьайдал «Салур Къазанан кӀвал атӀун», эхиримжи кьведал – 11 лагьайдал «Салур Къазан дустагъдай азад авун», 12 лагьайдал Дыш Огъуз Ич Огъузал аси хьун» тӀварар ала. | 9. Next comes a series of twelve historical tales, the first of which is headed Bughaj Khan, the second the pillaging of Salur Qazan, while the eleventh and twelfth both have titles, the freeing of Salur Qazan and the rebellion of the foreign Oghuz against the native Oghuz. | 9. Гьелдаса хадуб тӀоцебе «Бугъаж хан», кӀиабилеб «Салур Газанил рокъ кквей», ахирисеб кӀияб – 11-абилеб «Салур Газан туснахъалдаса хвасар гьави», 12-абилеб «Жанисев Огъузалде къватӀисев Огъузил тушманлъи» бетӀергун 12 тарихияб хабар тӀатӀалаго кьуна. | 9. Mot’oxun oşa samciyo Buğac Xan, p’ămciyo Salur K’azani (iz k’oji) c’əyinəxbsun, axırınci p’ŏğŏ -11-ci Salur K’azani t’ust’ağluğaxun çark’esun, 12-ci isə Bonin Oğuza Jene Oğuzi nu tabi baksuni başlığen 12 dənə tarixi boy sırinen tadeśene. | 9. Səx totıx birinci Bikac Can (Xan), ikinci Salur Qazani (żoa) yağmalanmışk̂uival, axırıncı k̇uudə – 11-ci Salur Qazan qazamatıllı azad k̂uival, 12-ijim İç Oğuzu Dış Oğuz düşman k̂uival başlığıllı 12 (yəḣəz k̇u) tügayi hekayə sırilli lək̇uidəmə. | 9. Əzi bə´də əvvəlinci Buğac Xan, düinci Salur Qəzanə [ xuneyürə] düzdürə birənü, ə əxur düteyü-11-ci Salur Qəzanə ə dustaği raha birənü, 12-ci isə be Dü´rü Uğuz Səə´ğə Uğuzə asi birənü sərinoz 12 tarixi hikayə be sırayoz dərə bire. |
Bütün bu hekayələrdə Oğuz xanlarının qəhrəmanlıqları və qəzalarından bəhs olunur və ya Qara dənizin Asiya sahillərində adları naməlum qalan yunanlara qarşı müharibələri təsvir edilir. Bu məlumatları bütövlükdə Oğuz tarixi üçün mühüm mənbə hesab etmək olmaz. | Во всех этих сказаниях говорится о подвигах ханов Огуза и о постигших их бедах, или же изображаются их войны против неназванных греков на азийском побережье Чёрного моря. Эти сведения нельзя назвать значимым для истории Огуза в целом источником. | И гьикаяйра Огъуздин ханар бедбахтвилерик акатун, абуру ЧӀулав гьуьлуьн Азия патан къерехда тӀварар малум тушир грекрихъ галаз женгина къагьриманвилер къалурун теснифзава. Санлай и малуматар Огъуздин тарих патал чешме яз гьисабиз жедач. | All these stories feature misfortunes or heroic feats of individual Oghuz nobles in individual instances, or in war with unnamed Greeks on the Asian shore of the Black Sea, so material for Oghuz history as a whole cannot be found here. | Киналго гьел хабаразда Огъуз ханазул бахӀарчилъи, ялъуни гьезул ЧӀегӀераб ралъадалъул Азиялъулаб рагӀалалда кинабали греказде данде гьабурал рагъал рихьизабула. Гьел материалал тӀолабго Огуз тарихалъе гӀоло источник хӀисаб гьабизе бегьуларо. | Bütüm me boyurxost’a Oğuz xanurxoy k’əhrəmanluğluğaxun saal bədbəxt baksunaxun, nəəl ki, K’ara dənizi Asiin oç̌alxost’a bakala nu çalxeśi Yunanluğoy əleyinə ak’est’i q’oç̌çağluğxoxun sagala dirist’ Oğuzi tari xeynak’ material bəğəbsun mümkün tene. | Eŝi bito hekayədirir Oğuzi xandırırzi bədbəxtvalu düçar k̂uivalışıllı, yadam Miċə dəryahi Asiye sahildirir mux̂ondə yunanurzu qəhrəmanvaldır taŝıxkuisəşkili bito tügayi Oğuzu matiryal unk̇urval mümkün yimə. | Həmmələ i hikayəha Uğuza xaahayə Siyə dəryayə be taraf Asiyə birə saa´hileyü məlum nə birə yunan cəməəti qarşı mərdanəlik nişuu dərənü və ya ə tarix Uğuza kimsə ne mudani hiç çiyz aftə. |
Burada bəzədilərək yaddaşda qalan, yaxud uydurulan xüsusi ailə xatirələri mövcuddur. | Здесь имеют место сохранившиеся в памяти в приукрашенном виде или же вымышленные семейные предания. | Ина рикӀел аламукьдайвал теснифнавай, гьакӀни тапарар туькӀуьрнавай хизандин махсус рикӀел хкунар ава. | They are special family memories that have been embellished in the remembering or completely fabricated. | Гьениб къачӀалаго рекӀехъе чӀолеб, ялъуни фантазиялъ бижизабурал хасаб хъизаналъул ракӀалдещвеял руго. | Memiya bəzəyinşi eyex mandala, nəəl ki, uyduruşi xüsüsi sa ailin xatiroxe ç̌oyel c’eysa. | Seil bəzətmişkuyə yaddaşır yeẑẑini, yadam uydurmuşkui xüsusi aile xatirəd at̂t̂ijmə. | İcə xüsusi ailəhaayə bəzekli be yaddaş mudə və ya də ə duu´ru quftirilmiş xatirə´eyşu histü. |
10. Müəllif haqqında danışarkən, hər şeydən əvvəl, qeyd etməliyəm ki, bütün kitabda ayrı-ayrı hadisələrin dövrü haqqında müəyyən bir nəticəyə gəlmək üçün qətiyyən zaman müəyyənliyi yoxdur. | 10. Говоря об авторе, прежде всего, должен отметить, что во всей книге нет хронологической определенности, которая бы позволила прийти к заключению относительно времени отдельных событий. | 10. Автордикай рахадайла, гьар са куьнилай вилик къейдна кӀанзава хьи, ктабда чара-чара вакъиаяр гьи девирра кьиле физватӀа тайинарун мумкин туш. | 10. To talk some more about the author, I should first say that no sign of the times can be found in the whole book that would allow conclusions to be drawn about the era in which the separate events took place. | 10. Авторасул хӀакъалъулъ тӀоцебесеб иргаялда абизе ккола, кинабго тӀехьалда батӀи-батӀиял лъугьа-бахъиназул заманалъул хӀакъалъулъ цо хӀасилалда рачӀиназе гӀоло баянаб заман гьечӀо. | 10. Müəllifi barada exlətəst’a hər şeyaxun bəš qeydbalazu ki, girke belxun axıral śirik’ cöy-cöy hadisoğoy baksuni barada sa nəticə c’evk’seynak’ sal sa döörə ak’est’ala əyitmux butene. | 10. Müəllifişilli çık̇torşun, hər çinəq̇ qabağır kiçebir at̂t̂i hadisədi dövri haqqır sətkə nəticər kak̂ui qəti zamanı müəyyənlik at̂t̂ijimə. | 10. Ə müəllif qaf səxtəcə, ə hər şey əvvəl, gerek qeyd boşü ki, be həmmələ kitab üzgə-üzgə birə hadisəhayə tarixürə be dastə, be nəticə be amarə müəyyənlik nist. |
İlk baxışda belə hesab etmək olar ki, bütün hadisələr Dədə Qorqud dövründə baş verir. | На первый взгляд может показаться, что все события происходят в эпоху Деде Коркуда. | Сифте вил вегьейла, вири вакъиаяр Деде Къоркъудан девирда кьиле физвайди хьиз жезва. | From the outset one might think that everything happened in the times of Dada Qorqud. | Гьедин хӀисаб гьабизе бегьула, киналго лъугьа-бахъинал Горгуд инсул заманалда кколеблъи. | Samci bəğsunen t’etəre hesabbes bakon ki, hadisoox bito Dədə K’orgudi döörəst’ane bake, | Siftəx lepişsini hasım ĥüsab kink̂uijmə ki, bito hadisəd Dədə Qorqudi dövrür q̇isəċċini tomə. | İlk əvvəl itə mudani peydə səxtə ki, həmmələ i hadisəha be dövr Dədə Qurqud ə birə.. |
Lakin o heç nəyi öz adından nəql etmir. | Но тот ничего от своего имени не рассказывает. | Ингье ада вичин тӀварцӀелай са затӀни лугьузвач. | But he does not narrate anything in his own name. | Гьес жинцаго кинабго хабар бицинаро. | ama şot’in iz s’iyen hik’k’al tene exlətbsa. | Lakin hini heĉĉə həhini żuvilli nağıl kuijimə. | Əcaq ü hiç çiyzə ə num xiştə nəğl nə səxtə. |
O yalnız ayrı-ayrı məqamlarda məsləhət vermək üçün peyda olur, ən çox isə hadisələrin sonunda Oğuzlara xeyir-dua söyləmək üçün görünür. Bunlar da “Oğuznamə” adlanır. | Он появляется лишь в отдельные моменты, чтобы дать свои советы, а чаще всего выходит на сцену по завершению каких-либо событий, чтобы произнести благословения огузам. А всё это называют Огузнаме. | Ам анжах чара-чара макъамра меслят гун паталди пайда жезва, гзаф чӀавуз лагьайтӀа, ада вакъиайрин эхирда огъузриз хийир-дуьа ийизва ва ибурузни Огъузнаме тӀвар ганва. | He appears from time to time in order to give advice in separate instances, but mostly he appears at the end of an event in order to give his blessings to the Oghuz, which is then called the Oghuznameh. | Гьев батӀи-батӀиял бакӀазда гӀакълу кьезе, лъикӀаблъун бихьизабизе гӀоло загьирлъулев, гӀемерщинаб мехалъ лъугьи-бахъиналъул ахиралда Огъузазе лъикӀал дугӀаял гьабизе гӀоло вихьула. Гьебги Огъузнаме абула. | Girke boş şo cöy-cöy vədəmoğost’a məsləət tast’eynak’e bəš c’eysa, gele vədə isə hadisoğoy lap axırast’a Oğuzluğo xeyir-bərəkət tast’eynak’e ç̌oyel c’eysa, moroxal “Oğuznamə” k’inək’e k’alesa. | Hu ancaq cürə-cürə məqamırdırır misləḣət lək̂irsu peyda k̂uitomə, ixerim hadisədi axırır Oğuzurzu xeyir-dua lək̇irsu dəxitomə, sə bitindəsediri żuyuş Oguznamə ċitarmə. | Ü, əcaq üzgə-üzgə məqamə məsləhət be dərə peydə ə birə. Ən abar isə be Uğuza xeyir-dua be dərə peydə ə birə, ihayə numü isə “Uğuzname”. |
Bu xeyir-dualar yeddi müxtəlif hekayənin sonunda təkrarlanır və heç bir nəticə hasil olmur. | Эти благословения повторяются в конце семи различных сказаний, и никакого вывода не получается. | И хийир-дуьаяр ирид чара-чара гьикаядин эхирда тикрар жезва ва и карди са нетижадал гъизвач. | One can read the expresssion of these blessings at the end of seven different stories, but one scarcely knows what to make of them. | Гьел лъикӀлъаби анкьго хабаралъул ахиралда такрарлъула, амма хӀасил кьоларо гьелъ. | Me xeyir-bərəkətxo vüğ cöy-cöy bourxoy axırast’an k’ale, ten avabaksa mani nəticinə eğan. | Sə xeyir-duadi ifadəd yik̇ cürəbəcürə hekaye axırır lik̇uvurmə hanam mux̂ukimk̂uijimə ki, t̂a nəticu kanə. | İ xeyir-duahayə be həfta müxtəlifə hikayəhayə be axurü nüşu dərənud və hiç yeki nəticə nə amarəni. |
“Oğuznamə” burada Oğuz kitabı, yaxud Oğuz tarixi kimi tərcümə edilə bilməz. | «Огузнаме» здесь не может переводиться как «Книга Огуза» или же «История Огуза». | «Огъузнаме» инал Огъузрин ктаб ва яхуд Огъуздин тарих хьиз элкъуьриз жедач. | This word [Oghuznameh] cannot be translated as the Book of the Oghuz or the History of the Oghuz. | Огузнаме гьениб Огъуз тӀехь, ялъуни Огуз тарихлъун таржума гьабизе бегьуларо. | Me əyit (Oğuznamə) memiya Oğuzi girk, nəəl ki Oğuzi tarix k’inək’ tərcümə bakes bateneko. | Də cuğab (Oğuznamə) seil Oğuzi kiçeb, yadam Oğuzi tüigayıĉĉini (keçmişiċċini) gispixink̂uidəvimə. | Uğuznamə icə kitab Uğuz və yadə ki, tarix Uğuza kimi tərcümə nə ə boşü birə. |
Əksinə, bunu Oğuzlara əlavə yazı, yaxud Oğuzlara həsr olunmuş yazı kimi qəbul etmək lazımdır. | Напротив, его следует принять как дополнительную записку об Огузах, или же как записку, посвященную Огузам. | Акси яз, им огъузар патал алава кхьинар, яни огъузриз бахш авунвай кхьинар хьиз малумарун герек я. | Rather, it should be clarified as an address to the Oghuz or a dedication to them. | ГӀаксалда, гьеб Огузазе хъвараб хъвай, ялъуни Огъузазул хӀакъалъулъ хъвараб гӀадин баянлъизабизе ккола. | Tərsinə, mot’o Oğuzluğoynak’ əlavə śam, nəəl ki, Oğuzluğo həsrbsun k’inək’ ak’est’une lazım. | Əksinə, də Oğuzurzu əlavə yazı, yadam Oğuzurzu həsriĉĉini aydınlaşdırmışkirval lazımmə. | Tərsinə, irə be Uğuza əlavə kimi və ya be Uğuza aid kimi gerek daanud. |
Əgər hər bir hekayə bütöv və bitkin olsaydı, bunu Oğuz tarixi adlandırmaq olardı. | Если каждое сказание было бы целостным и законченным, то это можно было бы назвать историей Огуза. | Эгер гьар са гьикая битавди ва тамамди хьанайтӀа, адаз Огъузрин тарих тӀвар гана кӀан жедай. | It should have been called the history of the Oghuz, if all the stories themselves were meant. | Кинаб хабар тӀубараб букӀарабани, гьез Огуз тарих гӀадин кьезе бегьула. | Əgər hər sa boy tam çark’i bakiniy, mo Oğuzi tarix s’i tadeğalaney. | Əgər hekayədi hər də təkbətək tam hanam bitgin biq̇iq̇əşini, də Oğuzi lat̂t̂axi dövr adlandırmışkireşək̂oa. | Əgər hər hikayə bütü və tam birə büü irə gerek numü Uğuzayə tarixü birə bü. |
Ancaq müəyyən bir hadisə baş verdikdən sonra Dədə Qorqudun üçüncü bir şəxs kimi onu söyləməsi hər dəfə yalnız tərif və xeyir-dualarla məhdudlaşır. | Деде Коркуд лишь после завершения каждого из событий рассказывает о нём в третьем лице, и каждый раз довольствуется лишь похвалой и благословениями. | Анжах са гьи ятӀани вакъиадилай кьулухъ Деде Къоркъуд адакай пуд лагьай кас хьиз рахазва ва гьар гъилера гьикая анжах тарифралди ва хийир-дуьаяр авуналди куьтягь жезва. | The expression is limited every time to only praise and blessings, which Dada Qorqud says as a third party who arrives after the event. | Амма гьениб цо лъугьа-бахъин ккаралдасан хадуб, Горгуд инсуца гьеб лъабабилев чияс гӀадин бицана, кидаго рецц ва лъикӀал дугӀаялгун лъугӀана. | Ama maninesa hadisə bex p’ap’it’uxun oşa Dədə K’orgudi xibimci sa amdar k’inək’ şot’o exlətbsunen, hər dəfə təkc’ə tərifen saal xeyir-bərəkət tast’unene çarksa. | Ancaq müəyyən sa hadisə q̇isəx totıx Dədə Qorqud üçüncü çinə ĥədmiĉĉini hə ċirivalıllı, hənnəm təḣrif hanam xeyir-duayıllı məhdudlaşmışk̂oarmə. | Əncaq ə hər haansı birə hadisə bə´də səinci ədəmi kimi Dədə Qurquda həmii hadisəhaayə qaf səxtənü, hər dəfə be tərif və xeyir-duahayoz barəstə. |
Çox güman ki, “Oğuznamə” ifadəsinin tez-tez təkrar olunması bütün kitaba həmin adın verilməsinə xidmət edir. | Весьма вероятно, что частое повторение выражения «Огузнаме» служит тому, чтобы вся книга называлась так. | «Огъузнаме» гаф фад-фад тикрар хьуни ктабдиз гьа и тӀвар гуниз къуллугъзавайди гиман ийиз жеда. | It is to be suspected that the expression Oghuznameh is, therefore, repeated so often in order to serve as the original title of the whole book. | Огъузнаме каламалъул гӀемер нухалъ такрарлъи кинабго тӀехьалъе гьеб цӀар кьеялъул гӀиллалъун батизе бегьула. | Fikirbes banekon ki, "Oğuznamə" əyiti usum-usum təkrar baksun girkə me s’i tast’unane q’ulluğbsa. | İxer güman ki, “Oğuznamə” ifadə dax-dax təkrar k̂uizağılı bito kiçebu hə żu lək̇irsu xidmət kiriqomə. | İ tə güma səxtə ə birə ki, be kitab zu-zu “Uğuznamə” numürə keşirənoz, be kitab i numə dərə xastad. |
Ola bilsin ki, kitabın əvvəlki sahibi tərəfindən ilk səhifədə “Kitabi-Dədə Qorqud” yazılması ona görədir ki, o, Dədə Qorqudun xeyir-dua vermək üçün tez-tez peyda olduğunu görür. | Возможно, прежним владельцем книги на первой странице написано «Китаби-Деде Коркуд» потому, что он видел то, как часто появляется Деде Коркуд для благословения героев. | Ктабдин виликан иесиди жилдинилай гуьгъуьниз къвезвай сифте чинал кӀватӀалдиз «Китаби Деде Къоркъуд» тӀвар гуни ам Деде Къоркъудан хийир-дуьайрал фад-фад дуьшуьш жезвайди къалурзава. | At least the book seems to have been named the Book of Qorqud by a previous owner on the cover side of the first page as he saw Qorqud appear with his blessings so often. | ТӀехьалъул тӀоцебесев авторасги мужалаталдаса хадусеб тӀоцесеб тӀамачӀалда Китаби-Дада-Горгуд цӀар кьеялъул гӀиллалъунги Горгуд инсул кидаго лъикӀал дугӀаялгун загьирлъиги батизе бегьула. | Bakes banekon ki, girke süft’in q’onçuğoy tərəfəxun girke samci çoyaxun oşa bakala samci səyifinast’a "Dədə K’orgudi girk" s’i tast’un şot’o görəne ki, Dədə K’orgudi usum-usum iz afırığon çoyel c’eysunane ak’e. | Hanım k̂uijmə ki, kiçebi əvvəlki səḣbi tərəfilli kiçebi üstüx totuxi səĥifər Kitabi Qorqud adlandırmışkuival hine görəmə ki, Dədə Qorqudi xeyir-dua dax-dax peyda k̂uival at̂t̂izağılımə. | Kitabə əvvəl ki, səhəbü, həmi kitabə be sərü Dədə Qurqud nöştənoz bəlkeyiş böyü gürə nöşteki, be kitab be anbarə cigə xeyir-duaaha Dədə Qurqud güroştə. |
Mən isə bir neçə dəfə qeyd edib, sübut etmişəm ki, Yaxın Şərqlilər öz ədəbi məlumatlarında, demək olar ki, heç vaxt dəqiq danışmırlar. | Я же несколько раз отмечал и доказывал, что авторы из Ближнего Востока в своих художественных сведениях почти никогда не говорят точно. | За лагьайтӀа, са шумудра кхьена субутнава хьи, Мукьвал РагъэкъечӀдай патан инсанар чпин эдебиятдин малуматрал гьалтайла садрани авайвал рахазвач. | For I have several times noted and proved that the Orientals have never been exact in their literary message. | Дица цо чанго нухалъ рехсон хӀужжабазда чӀезабуна гӀагараб Бакъбаккул рахъалъулал жидерго адабиял хабаразда киданиги дурусаллъун рукӀинчӀо. | Zu isə sa hema kərəm q’eydbi subutbez ki, İša Běğc’eğalaç tərəfi amdarxon içoğoy ədəbi məlumatxost’a sal sa vədə dəgig tet’un bake. | Yə sin-k̇uni qeyd kuiyə sübut kuijmə ki, Miq̇el Şərqlinzi hozi ədəbi məlumatırdırır, ċinink̂uijmə ki, heç vaxt dəqiq biq̇durvimə. | Məə isə be dəfəhəyoz be xiştəmənə nüşu dəram ki, Küüdi Məşriqihaa be ədəbi məlumata hiç məhəl dəqiq nə birad. |
Bütün bunlardan o qənaətə gəlmək olar ki, kitab üçüncü naməlum bir şəxs tərəfindən toplanmışdır. | Из всего этого можно прийти к выводу, что книга составлена неизвестным третьим лицом. | И лагьанвайбур бинедиз къачуна ихьтин са фикирдал къвез жеда хьи, ктаб пуд лагьай, тӀвар малум тушир са касди кӀватӀнава. | One can assume from all this that the book was put together by an unknown third person. | Гьеб кинабгоялдаса гьадинаб хӀасил гьабизе тӀамула, гьеб тӀехь лъабабилев щивали лъаларев чияс данде гьабураблъун. | Mot’oğoxun bitot’uxun nəticə c’evk’es baneko ki, girk xibimci sa nu çalxeğala amdari tərəfəxune topbake. | Bito eŝisedirilli hinə qənaətu kank̂uidurmə ki, kiçeb üçüncü çinə mux̂onundə ĥədmi tərəfilli kajk̇ıiqomə. | Həmmələ əziha itəzinə be nəticə mudanim amarə ki, kitab nə´məlum səinci ədəmi tarafindən cəm bire. |
Bu ehtimalı doğruldan odur ki, söylənilən hadisələr açıq-aşkar tamamilə müxtəlif, bir-birindən fərqli dövrlərdən süzülüb gəlmişdir. | Данное предположение подкрепляется тем, что пересказываемые события относятся к совершенно разным, отличным друг от друга эпохам. | ИкӀ тирди тестикьарзавайди ам я хьи, чпикай ихтилат физвай вакъиаяр ачух-ашкардиз, кьиляй-кьилди чара-чара, сад-садалай тафаватлу девиррай куьз хьана арадал атанвайбур я. | What cloaks this assumption in certainty is the fact that the events narrated took place in clearly very different periods; | Гьедин букӀиналъул гӀадада гьечӀолъиялъ бихьизабула рехсолел лъугьа-бахъинал тӀубанго батӀи-батӀиял заманалда лъугьунеблъун. | Me fikirə təsdigbalo şone ki, exləteğala hadisox qay akesa ki, tam sunsunaxun cöy döörxoxune eysa. | Də ehtimal doğurmuşkiriji həmə ki, ċiri hadisəd açıq-aşkar, tamamilə cürəbəcürə, sarçinəsəşilli fərqli dövrdürüllü süzülmüşhiyə kağıqomə. | İ fikirə beyüroz əsas nüşu dərənüm ki, i hadisəha üzgə-üzgə məhala bire və hiç yekinə uxşarünü nist. |
Belə ki, Qara dəniz sahilindəki yunanlarla baş verən hadisələr və İç Oğuza Dış Oğuzun asi olması hadisəsi daha yaxın dövrdə, Oğuzların soykökünə aid hadisələr isə bir neçə min il əvvəl baş vermişdir. Burada isə Dədə Qorqud iştirak edə bilməzdi. | Так, события, связанные с греками на черноморском побережье, восстанием Даш Огуза против Ич Огуза, происходили в более близкие времена, а события, относящиеся к происхождению огузов, — несколькими тысячелетиями раньше них. И Деде Коркуд не мог быть участником этих событий. | ГьакӀ, ЧӀулав гьуьлуьн къерехда грекрихъ авсиятда кьиле фейи вакъиаяр ва Дыш Огъуз Ич Огъузал аси хьунин вакъиаяр гзаф геж, огъузрин сихилдин девирдин вакъиаяр лагьайтӀа, са шумуд агъзур йис инлай вилик кьиле фенай. Инани Деде Къоркъуда иштирак авун мумкин тушир. | the incidents with the Greeks on the Black Sea and the rebellion of the foreign Oghuz against the native are much more recent than other events which must have happened in the early days of the forefathers of the Oghuz, i.e. thousands of years ago, when Qorqud cannot have been present. | ЧӀегӀераб ралъадалъул рагӀалда бугеб греказдахун лъугьараб лъугьи-бахъиналгун жанисел Огъузазул къватӀисел Огъузазде гьоркьоб ккараб тушманлъи бихьизабулеб лъугьа-бахъин цо чанго азарго соналъ цебе лъугьана. Гьениб Горгуд инсуца гӀахьаллъи гьабуларо. | Metər ki, K’ara dənizi t’öğöl bakala Yunanluğoxun bakala hadisox saal Bonin Oğuzi Jene Oğuza nu tabi baksuni hadisox samal iša vədəmoğo, Oğuzluğoy əsili burqesuni dööri hadisox isə sa hema hazar usen běše bake. Memiyal Dədə K’orguden iştirakbes batenekoy. | Hasım ki, Miċə dəryahı sahilir at̂t̂i Yunanırzişkili hadisəd hanam İç Oğuzu Daş Oğuz düşman k̂uival hadisəd ixar hana, Oğuzurzi soyköküi dövrir at̂t̂i, hadisəd sam azır üs qabağır q̇iqomə. Eŝizjgə Dədə Qorquduş iştirak kink̂uijişəmə. | İ tə ki, Siyə Dəryayə be kənarü birə Yunanoyoz birə haisəha və Səəğə Uğuzə be Dürü Uğuza asi birə ə hadisəha anbar bə´dəha yə ni əxirə mə´həla bire. Əcaq ki Uğuzayə be kükü birə hadisəha isə anbara həzar saala əvvəl bire ki, icəyiş Dədə Qurqud namudast iştirak səxtə. |
Bu ziddiyyət yuxarıda adı çəkilən müqəddimədən göründüyü kimi, Dədə Qorqudun sonrakı Oğuzları tanıya bilməsi əvəzinə, onun ilk Oğuzları, yəni, Oğuz nəslinin üç min illik soykökünü tanımasında özünü göstərir. | Это противоречие, как видно из упомянутого выше вступления, даёт о себе знать в том, что Деде Коркуд, вместо того, чтобы хорошо знать поздних огузов, знаком с первыми огузами, с их трёхтысячелетней родословной. | ИкӀ тирди винидихъ тӀвар кьунвай гьахьунини субутзава. Ина Деде Къоркъудаз эхиримжи Огъузар ваъ, сифтегьан Огъузар, огъуз миллетдин пуд агъзур йис виликан сихилар чир хьуни аксивал тешкилзава. | This discrepancy can be seen in the introduction mentioned above, which says that Dada Qorqud knew the first Oghuz, although he can only have known the last Oghuz; the forefathers of the Oghuz lived more than three thousand years earlier. | Гьеб дандеккунгутӀиял тӀадехун рехсолеб цеберагӀиялда бихьула: гьениб Горгуд инсуца ахирисел Огъузал гуро, тӀоцересел Огузал лъалеллъи бихьизабулеб буго, щайгурелъул Огъуз миллаталъулаз лъабазарго соналъ цебе гӀумру гьабулеб букӀана. | Me sun-sunaxun tərs eysun běšinəyitəxun ak’esa. Metər ki, Dədə K’orgudi axırınci Oğuzxo çalxsuni gala şot’ay süft’in Oğuzxo çalxsunaxune exlətesa, çunki Oğuz azuki əsiləllarik’ xib hazar usenaxunal běše yaşəyinşe. | Də ĥədavət üstür żu çəkilmişbiq̇i müqəddimərim mux̂uk̂qomə. Eŝi cigə Dədə-Qorqudi Axırıncı oğuzur mux̂uguise əvəz hine ilk oğuzur mux̂uk̂uval ċiriqomə, çünki oğuzi milləti soyköküĉĉünü pşoa azır üsüq̇illi ixer əvvəl yaşamışq̇iq̇omə. | İ ziddiyet be zəvər birə ə müqəddiməyiş peydə birə kimi, Dədə Qurquda əxirtəha birə Uğuzəyə ə nəşünəxtəni, əcaq ki, əvvəl be təxt birə Uğuzəyə kükeyşu sə həzar əzi pişə yaşamiş birahəyə ə şünəxtənü peydə ə birə. |
11. Bütün bunlar mənim burada kitabdan məlumat verdiyim səkkizinci hekayə ilə təsdiq olunur. | 11. Все это подтверждается приводимым мной здесь восьмым сказанием из книги. | 11. Ибур вири за ина ктабдикай малумат гайи муьжуьд лагьай гьикаядалди субут жезва. | 11. All this is confirmed in the eighth story which I share here from the book. | 11. Гьеб кинабго дица тӀехьалда кьолеб микьабилеб хабаргун тасдикълъун буго. | 11. Morox bito zu memiya girkəxun məlumat tadi muğumci boyaxun təst’iğe baksa. | 11. Büto eŝijit e eŝi kiçebir məlumat lək̇ui yik̇inci hekayəşkili təsdiq k̂uiqomə. | 11. Həmməla iha mənə icə məlumat dərə kitabə be 8-ci hikayeyü təsdiq ə birə. |
Orada belə yazılıbdır: Bu, “Basat Təpəgözü öldürdüyü boyu bəyan edər”, – deməkdir. | Там написано следующее: Это означает «Сказание, в котором, Басат убивает Тепегёза». | Ана икӀ кхьенва: Им, «Басата Тепегуьз кьейи кьиса рахазва» лагьай чӀал я. | It has the heading: It says “it is written how Basat killed Tapagoz”. | Гьениб гьедин хъвана: «Басатица Тапагоз чӀвалеб хабар баянлъизабулеб буго». | T’et’iya metəre śameśe: – Mo “Basaten Kəlləgözə besbsuni boya bayanebsa” – upsune. | Hə hasım siżqomə: Eŝi “Basati Pülor kalle təpər at̂t̂idə k̇ıli boy bəyan kitarmə” hini ċiriji. | Ü i tə nöştə birə: İ, “Basatə Təpə çümə (tak çümə) küştə boy bəyan ə birə”- quftirənü. |
Təpəgöz alnında bir gözü olan bədən ölçüsünə və gücünə görə nəhəng adam kimi təsvir edilir. | Тепегёз, существо с одним глазом на лбу, из-за своего большого роста и силы изображается как человек-исполин. | Тепегуьз чӀехи тандин, пелел са вил алай зурба кас хьиз теснифнава. | Tapagoz is presented as a giant of a man in body and strength with a single eye in his forehead. | Тапагоз чорхол кӀодолъиялдаги къуваталдаги балагьун гӀемер кӀудияв, нодоялда гьоркьоб цо бер бугав залим гӀадин вихьизавуна. | Kəlləgöz iz bədənə saal zora görə kəlline sa pul bakala gele yekə sa amdar k’inək’e təsvirbaksa. | Pülor kalle təpər at̂t̂idə bədəni ölçü hanam guji görə q̇aşq̇alığır sa pil at̂t̂i zıbığ ĥədmiĉĉini taŝıxkirtomə. | Təpə çüm (tak çüm) tak çümü birə be bədə gürə və be zürü gürə anbar kələ təsvir ə birə. |
Hərfi mənada Təpəgöz, yaxud gözü təpəsində olan bu adı (Scheitel – Auge) o, həmin gözünə görə almışdır. | Своё прозвище Тепегёз, в буквальном смысле – человек с глазом на темени (Scheitel – Auge), получил за то, что имел единственный глаз. | Тепегуьз, яни пелел вил алай манадив кьазвай тӀвар (Scheitel-Auge) ада гьа вил себеб яз къачунвайди я. | He got his name from this eye. His name, Tapa Goz, literally means “an eye in his forehead” (Scheitel-Auge). | ХӀарпалдахунги Тапагоз, ялъуни бер нодоялъул гьоркьоб бугев чиясул цӀар, гьеб бералда балагьун босана. | Hərifi tərcümə - pul kəlline. Me s’iya (Sheitel – Auge) şot’in hame pula görəne ext’e. | Ĥərfilli Pülor kalle təpər at̂t̂idə, yadam pil q̇aşq̇alığır at̂t̂ıi eŝi żu (Scheitel – Auge) hini həhinə pıte görə t̂uvidəmə. | Hərfən təpə çüm və ya də çümü be təpəyü birəgar numürə (Scheitel-Auge) ü beyü gürə ustare. |
Bu, yunanlarda Siklop adlanan, xüsusilə hər cəhətdən Homerinkinə oxşar olan və bizə başqa Sikloplardan daha çox məlumat verən həmin varlıqdır. | Это то самое существо, которое у греков называется Циклопом и по всем своим параметрам напоминает гомеровского Циклопа. Оно сообщает нам больше всех других циклопов информацию. | Им, грекри Циклоп лугьузвай, гьар жигьетдай Гьомерандаз ухшар тир ва маса Циклоприв гекъигайла чаз генани гзаф малуматар гузвай чан алай затӀ я. | It is the very same creature that the Greeks called Cyclops; it is in all respects like the Greek Cyclops, and especially Homer’s Cyclops, which we have more material about than other Cyclopes. | Гьеб греказухъ Циклоп абураб, гьебго рахъалъан Гомерил образалда релълъараб ва нижехъ цогидал Циклопаздса гӀемерал хабар кьолеб рухӀ буго. | Mo Yunanluğost’a Siklop k’aleğala hər tərəfəxun Homeren təsvirbit’u oşq’ar yax t’ĭyəmi Siklopxoxun gele məlumat tadala hame amdare. | Də yunanırzıi Siklop, adlanmışbıq̂ıi hər cəhətilli Homerisu oxşaş kak̂ui cürə siklopurduruq̇illi sətkəm ixer məlumat lək̇iri həmin varlığmə. | İ siklop yunanəyə Siklopoz, yəni be Humer birəyoz eyni uxşarü və beymu ə üzgə siklopa anbar mə´lumat dərə varluğü. |
12. Ancaq tezliklə görəcəyik ki, Oğuz Siklopu yunanlardan deyil, əksinə daha çox yunanlarınkı ondan əxz edilmişdir. | 12. Но вскоре мы увидим, что не огузский Циклоп заимствован у греков, а наоборот, скорее греческий заимствован у них. | null | 12. One will soon hear that the Oghuz Cyclops was not copied from the Greek, rather the other way around. | 12. Амма хехго нижеда лъана Огъуз Циклоп греказухъдаса гуро, греказ гьезухъса босулеблъи. | 12. Ama yan usumluğen ak’alyan ki, Oğuzi Siklop Yunanluğoy Siklopaxun təə, tərsinə, Yunanluğoy Siklop Oğuzluğoy Siklopaxune ĕqeśe. | 12. Ancax miq̇eldirir daxijmə ki, Oğuz Siklop yunanırış vimə, əksinə ən ixer yunanırziji hinəşilli əxz q̇iq̇omə. | 12. Əncaq besə vinim ki, Uğuzəyə siklopu ə yunanə nist və yunanəyə siklopu əzü ərxz səxtə bire. |
Əgər yunanlarınkı qədim dövrə aid edilirsə, onda Oğuzlarınkı da, burada deyildiyi kimi, bir o qədər yeni deyil ki, Dədə Qorqudun müasiri hesab edilə bilsin. | Если греческий циклоп относят к древнему периоду, то и огузский, как здесь говорится, не так нов, чтобы его можно было считать современником Деде Коркуда. | null | If the Greek version dates back to early antiquity, the Oghuz version cannot be so new that Dada Qorqud could be his contemporary, as is invented here; | Греказулаб цӀакъ некӀсияб заманалъулаблъун хӀисабалда босани, гьелдалъун гьениб бицунеб куцалъ Огъузазул гьединго цӀияблъун гьечӀиялъ Горгуд инсул заманалда гӀумру гьабулев хӀисаб гьабиларо. | Əgər Yunanluğoyo damna döörə aidesa, Oğuzluğoyal memiya śameśi k’inək’ t’eq’ədərəl təzə tene ki, Dədə K’orgudi yəşə uyğun bakan. | Əgər yunanırzıji qədim dövrü aid qoşəq̇i, onda Oğuzurzim eŝijgə uydurmaĉĉini hanıt̂on taza yimə ki, Dədə-Qorqudi müasir ĥüsab yaxk̂oa, | Əgər yunanəyə siklopürə bə əvvəl ki, dövr aid bə səxənutsa ə Uğuzeyiş taza nist. |
Çünki bu boyda Dədə Qorqud Təpəgözün yanına yalnız Oğuzlara qarşı düşmənçiliyi yox etmək üçün danışıqlar aparmağa göndərilmir, həmçinin o burada ona görə peyda olur ki, Basat Təpəgözü öldürdükdən sonra şən nəğmələr qoşsun və xeyir-dualar söyləsin. | Так, в приводимом сказании Деде Коркуд отправляется к Тепегёзу не только на переговоры для преодоления враждебного его отношения к огузам, он появляется здесь ещё и потому, чтобы после убийства Басатом Тепегёза сочинить радостную песнь и благословить героя. | null | for according to the narration he is not only sent to Tapagoz to negotiate an end to the latter’s hostility to the Oghuz, but he is also fetched to start playing new songs of joy and to grant his blessings after Tapagoz has been killed by Basat. | Щайгурелъул, гьеб хабаралда Горгуд эмен Тапагозида аскӀов гӀицӀго Огъузаздехун ккараб тушманлъи лъугӀизабиялъул хӀакъалъулъ гара-чӀвари гьабизе витӀуларев, гьединго гьев гьенив Басатица Тапагоз чӀваралдасан кучӀдул цӀализе, лъикӀал дугӀаял ахӀизе вачӀана. | Şot’aynak’ ki, me boyast’a Dədə K’orgud Kəlləgöze t’ŏğŏl təkc’ə Oğuzluğo görə bakala düşmənçiluğa aranexun exst’uni irəziluğ ğačeseynak’ tene yaq’abake. Şo memiya şot’aynak’e çoyel c’eysa ki, Basaten Kəlləgözə besbit’uxun oşa mŭq măğurxo q’oşmişane saal xeyir-bərəkət tadane. | çünki eŝi boyur Dədə-Qorqud Pülor kalle təpər at̂t̂idə kolu tək oğuzurzu qarşı duşmanval kirisu danışığırdır ċik̂uisu larkirtoyimə. Həmdə hu il hanımzağı peyda k̂uitomə ki, Basati Pülor kalle təpər at̂t̂idə bik̇isoxtotıx şən məḣnid qoşmuşkirisu hanam xeyir-duad ċirisu. | Dədə Qurqud bə ya Tak çüm əncaq bə Uğuzoyoz ürə birə düşmaniluğürə bə vegirə nə, həmiş ki, Busatə Tak çümə küştə bə´də be mə´ni nöştə həmiş ki, be xeyir-dua be dərə peydə birə. |
Digər tərəfdən, boyun əvvəlində Oğuzların əcdadı olan Oğuz xandan söhbət gedir, həmçinin başqa Oğuz bəyləri də, ələlxüsus, siklopun öldürüldüyü boyun qəhrəmanı Basatın atası Aruz Qoca onun müasiri kimi göstərilir. | С другой стороны, в начале сказания говорится об Огуз хане – родоначальнике всех огузов, а другие огузские беки, в частности Аруз Коджа, отец Басата- убившего Циклопа героя сказания, представляются как его современники. | null | On the other hand, the beginning of the tale talks about the Oghuz khan, forefather of the Oghuz, and other Oghuz nobles are listed as his contemporaries, namely Aruz Qoja, father of Bissat, the hero of the story who fells the Cyclops. | Цогидаб рахъалдасан, хабаралда цебе Огъузазул церегосел умумузулги Огъуз ханасулги хӀакъалъулъ бицунеб буго, гьединго цогидал Огъуз бекалги, хасго Циклоп чӀвараб хабаралъул багьадур Басатил эмен Аруз Гожал гьесул заманалда гӀумру гьабулеблъун бихьизабуна. | T’iyəmi tərəfəxun boye belxun Oğuzluğoy əsili süft’ino bakala Oğuz xanaxune əxlət taysa, haketərəl q’erəz Oğuzi bəyurxoval, əsəsal Siklopa besbala boye q’oççaği bava Aruz işq’ar şot’ay yəşt’əne təsvirbaksa. | Çinə tərəfilli boyi əvvəlir oğuzurzi əjdad biq̇i Oğuz xanış cuğab k̂uitomə, həmçinin cürə oğuz bəyirdirim ələlxüsus Siklop bik̇i, boyi qəhrəman Basati bıi Aruz qoca hine müasiriĉĉini taŝıxkiritomə. | Ə digər tarafiş ki, buyə be əvvəlü Uğuzayə kükü [əjdadü] birə ə Uğuz xan sübet ba raftə.Həmiş Uğuzayə üzgə begeyürish də. ələxsus siklopə küştəgar, buyə qəhrəmanü Basatə piyərü Aruz qucəyə müasirü kimi nüşu bədərənud. |
Bu isə, sadəcə, müəlliflərin istəyilə Dədə Qorqudun qədim dövrlərə aparılmasına yeni bir sübutdur. Çünki həm Oğuz, həm də yunan Siklopunun mövcudluğu haqqında bilgilər rəvayət şəklində olduğundan, izahı və dərki çətin olsa belə, onların eyni qədim tarixi köklərə malik olduğunu söyləmək mümkündür. | А это еще одно доказательство тому, что Деде Коркуд по воле авторов перенесён в древние времена. Поскольку сведения о существовании как огузского, так и греческого циклопов имеют форму преданий, хотя объяснить и понять это достаточно трудно, но можно сказать, что оба они имеют одинаково древние исторические корни. | null | This is also new proof that Dada Qorqud is taken to an ancient time only for the sport of it which was very easy as both Cyclopes themselves, the Oghuz and the Greek, are to be seen only as fictional. Although they might have had the same historical roots, which cannot be explained now. | Гьаб цо цӀияб хӀужжалъун ккола, Горгуд эмен гьеб некӀсияб заманалда ракӀ гъезабизе гӀоло вачун унев, Огъуз ва греказул Циклоп ургъун бахъараб букӀиналъ гьеб бигьаяблъун ккана. Амма гьеб кӀиялъиго баян кьезе бажарулареб цоги некӀсияб тарих батизе бегьула. | Mo təzə sa subute ki, Dədə K’orgud təkc’ə əyləncineynak’e damna dööri amdar k’inək’e təsvirbake. Çunki ham Oğuzi, hamal Yunanluğoy Siklopi uydurma baksun gele hasande əmələ hare. Mayaki şorox beş nu q’amişakala, nu izaxbes bakala eyni damna dööri tarixa aid bakes bat’unkoy. | Də taza sa dəlilmə ki, Dədə Qorqud tək əylənmişk̂uisu qədim dövrür ċipxiqomə. Çünki həm oğuz, həm yunan siklop uydurmaĉĉini movcud k̂uival ixer rəĥət k̂uitomə. Lepiştovi ki, hoz izah hanam dərk kink̂onundə eyni kona dövrü kokurduru malik ank̂uidurşəmə. | İ tazə yə dəlilü ki, Dədə Qurqud takcə be əgləncə be keçmiş bərdad, beyə gürə ki həm Uğuzə həmiş ki, həmiş ki, yunane siklope durunünü rəhət bire. |
End of preview.
Kitabi Dede Korkut — 8-Language Sentence-Aligned Parallel Corpus
A sentence-level multiparallel corpus of the Turkic epic Kitabi-Dədə Qorqud (The Book of Dede Korkut), aligned across 8 languages — including three severely low-resource languages of Dagestan/Azerbaijan (Lezgian, Khinalug, Udi) that have almost no existing parallel data. Intended as a machine-translation test/training set and for comparative linguistic research.
Languages
| Code | Language | Script / notes | Rows filled | Coverage |
|---|---|---|---|---|
az |
Azerbaijani | Latin — alignment pivot | 574 / 575 | 100% |
ru |
Russian | Cyrillic | 575 / 575 | 100% |
lez |
Lezgian (Lezgi) | Cyrillic + capital palochka Ӏ | 562 / 575 | 98% |
en |
English | Latin | 570 / 575 | 99% |
av |
Avar | Cyrillic + capital palochka Ӏ | 562 / 575 | 98% |
udi |
Udi | Latin, apostrophe marks ejectives (k’, t’, q’) | 570 / 575 | 99% |
kjj |
Khinalug | Latin + combining diacritics (k̂, t̂, ĉ, ż) | 573 / 575 | 100% |
ttt |
Tat (Muslim Tat) | Latin | 557 / 575 | 97% |
All 8 columns were hand-reviewed/corrected by the curator; none are raw machine output.
Dataset structure
dede_korkut.csv— the parallel corpus, one row per aligned sentence/paragraph group, UTF-8, headeraz,ru,lez,en,av,udi,kjj,ttt. Loaded by default (defaultconfig) in the dataset viewer.pdf/— source PDFs for 24 published editions/translations of the book (one per language), used as the raw material the corpus was extracted from. Only 8 of the 24 have been sentence-aligned so far; the rest are included for provenance and to allow extending the corpus.pdf_manifest.csv— one row per file inpdf/(language code/name, filename, whether the text layer is born-digital or OCR-derived from a scan, whether it's one of the 8 aligned languages). Selectable as thesource_pdfsconfig in the dataset viewer to browse the list of source PDFs without leaving the Hub UI.
Data instance
{
"az": "Fon Ditsə məhəbbətlə...",
"ru": "С любовью к фон Дицу...",
"lez": "Фон Дицаз кӀанивилелди…",
"en": "With Love to Von Diez...",
"av": "Фон Дицие рокьигун…",
"udi": "Fon Ditsa çuresunen...",
"kjj": "Fon Ditsu məĥəbbətilli...",
"ttt": "Bə Fon Dits məhəbbətoz..."
}
Data splits
Single train split, 575 rows. No dev/test split is provided — split as needed for your task.
Usage
from datasets import load_dataset
ds = load_dataset("AlidarAsvarov/dede-korkut-parallel", split="train")
print(ds[13])
# {'az': 'Fon Ditsə məhəbbətlə...', 'ru': 'С любовью к фон Дицу...', ...}
# Drop rows missing a translation for a given language pair, e.g. az-lez
az_lez = ds.filter(lambda r: r["az"] and r["lez"])
Source data and collection process
The text is drawn from a 2015 anniversary edition of Kitabi-Dədə Qorqud, published under the Baku International Multiculturalism Centre, comprising a scholarly foreword (including the von Diez "Cyclops/Tepegöz" study), the tale itself, a name glossary, and translator credits, republished in parallel translations across 24 languages.
Per-language text was extracted from the source PDFs (born-digital text layer where available, OCR otherwise), split into sentences, and automatically pre-aligned to the Azerbaijani text as pivot using multilingual sentence embeddings plus lexical similarity and a dynamic-programming bead aligner. The automatic alignment was then manually reviewed and corrected sentence-by-sentence for all 8 languages included here.
Known limitations
- Empty cells mean the sentence/paragraph has no aligned counterpart in that language for that row (e.g. editorial credits, footnotes, or passages present in only some editions) — they are not missing data errors.
- Alignment granularity is mostly 1:1 sentences but occasionally groups multiple sentences per row (e.g. verse, dialogue) where a clean 1:1 split wasn't meaningful across languages.
- Coverage (97–100% per language) reflects real structural differences between editions (some translations omit or condense parts of the front matter), not alignment failure.
Licensing
Released under CC BY-NC 4.0 for the corpus files and alignment. The underlying book is a multi-translator, multi-editor published work (Baku International Multiculturalism Centre, 2015); rights to the individual per-language translations rest with their respective publishers/translators, and are included here for non-commercial research and machine translation purposes. If you are a rights holder and have concerns about inclusion of a specific translation, please open a discussion on this dataset repo.
- Downloads last month
- -