Dataset Viewer
Auto-converted to Parquet Duplicate
ba_title
stringlengths
1
102
ru_title
stringlengths
1
101
section
stringclasses
2 values
ba
stringlengths
18
400
ru
stringlengths
18
400
ba_sentence_index
int64
0
24
ru_sentence_index
int64
0
39
Башҡортостан
Башкортостан
lead
Башҡортостан Республикаһы шулай уҡ Башҡортостан — Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияларына ярашлы, үҙаллы демократик дәүләт.
Башкортостан (неофициально также употребляется название Башкирия ), или Республика Башкортостан.
0
0
Башҡортостан
Башкортостан
facts
1919 йылдың 20 мартында «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү» нигеҙендә, Башҡорт Совет Республикаһын иғлан ителә.
20 марта 1919 года в результате подписания соглашения между башкирским и советским правительством была образована Башкирская Советская Республика (Малая Башкирия) с временной столицей в с.
5
9
Республика
Республика
lead
Республика (Йөмһүриәт) (шулай уҡ ислам дәүләттәрендә йөмһүриәт) — юғары власть органдары билдәле мөҙҙәткә һайланып ҡуйыла торған дәүләт төҙөлөшө; шундай идара итеү формаһы булған ил, дәүләт; юғары хөкүмәт органдары билдәле ваҡытҡа һайлап ҡуйылған дәүләт идара формаһы һәм шундай идараһы булған ил.
Республика (от — «общественное дело») — форма государственного правления, при которой высшая власть принадлежит представительным органам, избираемым населением на определённый срок.
0
0
Тарих
История
lead
Тарих — белем өлкәһе, кешелектең үткән замандағы эшмәкәрлеген, торошон, донъяға ҡарашын, ойошоуын һәм социаль бәйләнештәрен өйрәнә торған гуманитар фән.
История — общий термин, описывающий как события прошлого, так и память о прошлом, нахождение, сбор и интерпретацию сведений об этих событиях.
0
0
Әбделхәмит I
Абдул-Хамид I
facts
Ул — солтан Әхмәт III-сөнөң улы, 1774-се йылдың 21-се ғинуарында ағаһы Мостафа III-сөнән һуң тәхеткә ултыра.
Абдул-Хамид I был сыном султана Ахмеда III, и 21 января 1774 года он сменил на троне своего брата Мустафу III.
1
1
Әбделхәмит I
Абдул-Хамид I
facts
Солтан Әбделхәмит I, Очаковтың ҡолауынан уң 4 ай үткәс, 64 йәштә апоплексия һуғыуынан вафат була.
Султан Абдул-Хамид I умер через 4 месяца после падения Очакова в возрасте 64 лет от инсульта (апоплексического удара) в имперском стамбульском дворце.
13
11
Аристотель
Аристотель
lead
Аристотель (б. э. тиклемге 384—322 йылдар) — бөйөк боронғо грек фәйләсүфе.
Аристотель (384 до н.э. — 322 до н.э) — греческий философ и эрудит классического периода в Древней Греции, яркий пример «универсального человека».
0
0
Платон
Платон
facts
Боронғо Элладала ҡабул ителгәнсә, уның тыуған көнө тип 7 таргелион (21 май) иҫәпләнә.Был байрам көн- боронғо грек мифы буйынса Делос утрауында был көндө эллиндарҙың иң яратҡан илаһтарының береһе Аполлон тыуған.
По античной традиции днём его рождения считается 7 таргелиона (21 мая), праздничный день, в который, по мифологическому преданию, на острове Делос родился бог Аполлон.
19
14
Конфуций
Конфуций
lead
Конфуций — (Чжэнчжан:; һирәгерәк, Чжэнчжан:; Confucius тип латинлаштырылған; яңғыҙлыҡ исемдәр 孔丘 Кун Цю и 孔仲尼 Кун Чжунни, тирәһендә, — тирәһендә) — боронғо аҡыл эйәһе һәм Ҡытай философы.
Конфуций (Чжэнчжан:; реже —, Чжэнчжан:; латинизировано как Confucius; собственные имена 孔丘 Кун Цю и 孔仲尼 Кун Чжунни, ок., близ —) — древний мыслитель и философ Китая.
0
0
Антарктика
Антарктика
lead
Антарктика — Ер шарының көньяҡ ҡотобондағы өлкәһе, Антарктида һәм уға сиктәш Атлантик океан, Һинд океаны һәм Тымыҡ океан өлөштәрен үҙ эсенә ала (ҡайһы ваҡыт океандарҙың был өлөштәре айырым бер Көньяҡ океан итеп иҫкә алалар).
Антарктика (вместе с Субантарктикой) — южная полярная область земного шара, ограниченная с севера антарктической конвергенцией.
0
0
Юлай Аҙналин
Юлай Азналин
lead
Юлай Аҙналин (1722 йыл — 1797-1800 йылдар араһы) — башҡорт йөҙбашы, Шайтан-Көҙәй улусы старшинаһы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренең береһе.
Юлай Азналин (1730 (по другим данным, 1722) — около 1797) — старшина Шайтан-Кудейского улуса Уфимского уезда, участник подавления Барской конфедерации под командованием А.
0
0
Юлай Аҙналин
Юлай Азналин
facts
1771—1773 йылдарҙа башҡорт иррегулярных ғәскәрендә хеҙмәт итә.
В 1771—1773 гг. служил в башкирских иррегулярных войсках.
4
4
Башҡорт алфавиты
Башкирская письменность
lead
Башҡорт алфавиты, башҡорт әлифбаһы — башҡорт теленең алфавиты.
Башкирская письменность — письменность башкирского языка.
0
0
Мәсетле районы
Мечетлинский район
facts
1930 йылдың 20 авгусында Дыуан-Мәсетле исемендә ойошторолған.
Образован район 20 августа 1930 года как Дуван-Мечетлинский район c центром в селе Дуван-Мечетлино.
17
19
Ләмәҙтамаҡ
Лемез-Тамак
lead
Ләмәҙтамаҡ — Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районындағы ауыл.
Лемез-Тамак (устье Лемазы) — деревня в Мечетлинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации.
0
0
Ләмәҙтамаҡ
Лемез-Тамак
facts
1735 —1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы баҫтырылғандан һуң, ауылдар яндырылған, халҡы икенсе ергә ҡыуып ебәрелгән.
После подавления башкирского восстания 1735—1740 гг. деревни сжигали, а жителей прогоняли в другие места.
18
8
Башҡорттар
Башкиры
lead
Башҡорттар — төрки телле милләт, Башҡортостан Республикаһының һәм шул уҡ исемдәге тарихи-география өлкәнең төп халҡы.
Башкиры (самоназвание — башҡорт) — тюркский народ, коренное население Башкортостана и одноимённой исторической области.
0
0
Әй (йылға)
Ай (река)
facts
Уртаса йыллыҡ һыу сығымы Златоуст ҡалаһы янында 8,6 м³/с, Салауат районы Лаҡлы янында — 48,2 м³/с, тамағында — 84,0 м³/с.
Среднегодовой расход воды у Златоуста составляет 8,6 м³/с, у села Лаклы Салаватского района — 48,2 м³/с, в устье — 84,0 м³/с.
17
20
Нөгөш (йылға)
Нугуш (приток Белой)
lead
Нөгөш(Оло Нөгөш)— Башҡортостандағы йылға, Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдығы.
Нугуш — река в России, протекает по Башкортостану.
0
0
Башҡортостан йылғалары
Реки Башкортостана
lead
Башҡортостан йылғалары — Башҡортостан Республикаһы биләмәләре аша аҡҡан бөтә йылғалар барлығы.
Реки Башкортостана — совокупность всех рек протекающих по территории Республики Башкортостан (Российская Федерация).
0
0
Башҡортостан йылғалары
Реки Башкортостана
facts
Республикала дөйөм оҙонлоғо 57 366 километр тәшкил иткән барлығы 12 725 йылға иҫәпләнә.
Всего в республике насчитывается 12 725 рек общей протяжённостью 57 366 километров.
3
3
Һаҡмар (йылға)
Сакмара
lead
Һаҡмар, Көньяҡ Уралдағы йылға.
Камыш-Сакмара — река в России.
0
0
Ыҡ
Ик (приток Камы)
lead
Ыҡ, Башҡортостан һәм Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан һәм Татарстан сиктәрендәге йылға.
Ик — река в Башкортостане, Татарстане и Оренбургской области, левый приток Камы.
0
0
Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы
Вагапов, Сабир Ахмедьянович
lead
Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы (10 май 1904 йыл — 7 август 1992 йыл) — хужалыҡ, партия һәм дәүләт эшмәкәре.
Сабир Ахмедьянович Вагапов — советский партийный и государственный деятель.
0
0
Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)
Мухаммед
lead
Бер мәл Мөхәммәт ﷺ Мәккә ҡалаһы эргәһендәге Һира тауы мәмерйәһендә ултырғанда, уның алдында Ябраил (ғәрәпсә — Джибриль) фәрештә пәйҙә була һәм Мөхәмәтте ныҡ итеп ҡыҫып: «Уҡы!» — ти.
Согласно исламской доктрине, он был пророком, вдохновлённым Богом для проповеди и подтверждения монотеистических учений Адама, Нуха, Ибрахима, Мусы, Исы и других пророков.
0
0
Ислам
Ислам
lead
Ислам (ғәрәпсә الإسلام — Аллаһҡа бирелеү, тоғролоҡ) — донъя диндәренең береһе; донъялағы киң таралыу алған диндәрҙең береһе; Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша нигеҙләнгән дин; Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (570—632) ебәрелгән Ҡөрьән китабында ҡанунлаштырылған мосолман дине.
Ислам («покорность», «предание себя [Единому] Богу») — монотеистическая авраамическая религия; самая молодая и вторая по численности приверженцев после христианства мировая религия.
0
0
Ҡөрьән
Коран
lead
Ҡөрьән (Ҡөрьән Шәриф, Ҡөрьән Кәрим) — Аллаһы Тәғәләнең пәйғәмбәре Мөхәммәт ﷺ аша кешеләргә ебәрелгән изге китабы.
Коран (от — аль-К̣ур’а̄н, Священный Коран, Благородный Коран, Досточтимый Коран) — священная книга мусульман, написанная на арабском языке.
0
0
Хаж
Хадж
lead
Хадж, хаджж — Хаж — мосолмандар өсөн изге булған Сәғүд Ғәрәбстаны Мәккә ҡалаһындағы Ҡәғбәтулла мәсетенә барып ғибәҙәт ҡылыу.
Хадж или Хаджж — паломничество, связанное с посещением Мекки (Мечеть аль-Харам) и её окрестностей (гора Арафат, долины Муздалифа и Мина) в определённое время.
0
0
Хаж
Хадж
facts
Хаж ҡылыу ваҡыты — Зөлхизә айының 8-се көнөнән башланып, 12-се көнөндә тамамлана.
Каждый год хадж проводится в течение пяти дней, начиная с 8 и заканчивая 12 днём месяца Зуль-хиджи, последнего месяца исламского года.
3
24
Инйәр
Инзер
lead
Инйәр — йылға, Эҫемдең һул ҡушылдығы (Кама йылғаһы бассейны).
Инзер (в верховье Большой Инзер ) — река в Башкортостане, левый приток реки Сим (бассейн Камы).
0
0
Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Орден Красного Знамени
facts
1924 йылдың 1 авгусында Совет республикаларының бөтә ордендары СССР-ҙың дөйөм ордены — Ҡыҙыл Байраҡ ордены итеп үҙгәртелә.
1 августа 1924 год был учреждён общесоюзный орден «Красное Знамя», внешнее отличие которого заключалось в надписи «СССР» вместо «РСФСР» на ленте на нижней части лаврового венка.
4
9
Суворов ордены
Орден Суворова
lead
Суворов ордены (урыҫса Орден Суворова) — Советтар Союзының Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында (1942 йылдың 29 июлендә) булдырылған ордены.
Орден Суворова — советская награда времён Великой Отечественной войны.
0
0
Дефицит
Бюджетный дефицит
lead
Дефицит (лат. deficit — етешмәй) иҡтисадта — тауарға һорауҙың тәҡдимдән юғары булыуы.
Бюджетный дефицит — превышение расходов бюджета над его доходами.
0
0
Сводеш исемлеге
Список Сводеша
lead
Сводеш исемлеге — Америка тел белгесе Моррис Сводеш тәҡдим иткән, 100, 200 йә 207 төп лексеманан торған исемлек.
Список Сводеша — предложенный американским лингвистом Моррисом Сводешем инструмент для оценки степени родства между различными языками по такому признаку, как схожесть наиболее устойчивого базового словаря.
0
0
Математика
Математика
lead
Математика ( < «өйрәнеү; фән») — һандар, структуралар, арауыҡтар һәм әүерелдереүҙәрҙе өйрәнгән фән.
Математика ( < «изучение; наука») — точная формальная наука, первоначально исследовавшая количественные отношения (числа) и пространственные формы (геометрические фигуры).
0
0
Тел (лингвистика)
Язык
lead
Тел — аралашыу өсөн ҡулланылған символдарҙан һәм улар менән эш итеү ҡағиҙәләренән (йәки грамматиканан) торған система.
Язык — сложная знаковая система, естественно или искусственно созданная и соотносящая понятийное содержание и типовое звучание (написание).
0
0
Моррис Сводеш
Сводеш, Моррис
lead
Сводеш, Моррис, 1909—1967 — Америка тел белгесе һәм антропологы, лексикостатистик глоттохронология ысулын уйлап тапҡан кеше.
Моррис Сводеш (иногда фамилия передаётся как Свадеш или Суодеш;, Массачусетс —, Мексика) — американский, специалист по сравнительному и историческому языкознанию, создатель глоттохронологии.
0
0
Төрөк теле
Турецкий язык
lead
Төрөк теле (үҙатамаһы — Тürk dili, Türkçe), алтай телдәр ғаиләһе төрки телдәр тармағының көнбайыш-уғыҙ төркөмөнә ҡараған тел.
Язык имя = Турецкий язык карта = Idioma turco.png описание карты = Распространение турецкого языка.
0
0
Төрки телдәр
Тюркские языки
lead
Төрки телдәр — Алтай макро-ғаиләһенә ингән ҡәрҙәш телдәр ғаиләһе; Азияла һәм Көнсығыш Европала киң таралған.
Тюркские языки — семья языков, широко распространённых в Азии и Восточной Европе.
0
0
Башҡорт әҙәбиәте
Литература Башкортостана
lead
Башҡорт әҙәбиәте сығанаҡтары боронғо төрки рун һәм Орхон-Йәнәсәй тибындағы яҙма ҡомартҡылар, XI быуат төрки телендәге ҡулъяҙма әҫәрҙәргә барып тоташа.
Литература Башкортостана — литература многонациональной Республики Башкортостан.
0
0
Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы
Гарипов, Рами Ягафарович
lead
Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы (12 февраль 1932 йыл — 20 февраль 1977 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры, тәржемәсе һәм журналист.
Рами Ягафарович Гарипов (12 февраля 1932 — 20 февраля 1977) — башкирский поэт, переводчик, редактор.
0
0
Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы
Гарипов, Рами Ягафарович
facts
Рәми Йәғәфәр улы Ғарипов 1932 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Салауат районы Арҡауыл ауылында тыуған.
Народный поэт Башкортостана Рами Ягафарович Гарипов родился 12 февраля 1932 года в селе Аркаул Салаватского района Башкирской АССР в семье колхозника.
4
2
Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы
Бабич, Шайхзада Мухаметзакирович
facts
Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы.
Деятель башкирского национально-освободительного движения, один из членов Башкирского Правительства (1917—1919).
1
3
Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы
Бабич, Шайхзада Мухаметзакирович
facts
1919 йылдың 25 февралендә Башревкомдың матбуғат бүлеге хеҙмәткәре итеп тәғәйенләнә.
25 февраля 1919 года назначен сотрудником отдела башкирской советской печати Башревкома.
20
17
Төрки халыҡтар
Тюрки
lead
Төркиҙәр (төрки халыҡтар, төрки телле халыҡтар) — төрки телдәр ҙә һөйләшкән һәм төрки сығышлы халыҡтарҙың этно-лингвистик берләшмәһе.
Тюрки тюркские народы, народы тюркской языковой семьи народов, говорящих на тюркских языках и имеющих общее тюркское происхождение.
0
0
Икенсе донъя һуғышы
Вторая мировая война
lead
Икенсе бөтә донъя һуғышы (1 сентябрь 1939 — 2 сентябрь 1945) — кешелек тарихында иң ҙур һуғыш.
Вторая мировая война (ВМВ, 1 сентября 1939 — 2 сентября 1945 ) — война двух мировых военно-политических коалиций, ставшая крупнейшим вооружённым конфликтом в истории человечества.
0
0
Икенсе донъя һуғышы
Вторая мировая война
facts
Икенсе донъя һуғышы 1939 йылдың 1 сентябрендә Германияның Польшаға һөжүм итеүе менән башланған.
Началом Второй мировой войны считается 1 сентября 1939 года, когда нацистская Германия начала вторжение в Польшу.
6
5
Икенсе донъя һуғышы
Вторая мировая война
facts
17 сентябрь совет ғәскәрҙәре Польшаның көнсығыш төбәктәрен баҫып алған (1939 йылғы Совет-герман килешеүҙәрен ҡара).
17 сентября 1939 года с востока в Польшу вторглись войска СССР, а в октябре страна по подписанному в августе 1939 года пакту Молотова — Риббентропа была поделена между Германией и СССР.
8
7
Экономика (фән)
Экономика (наука)
lead
Экономика (урыҫса экономика, — йорт һәм — ҡанун, йәғни — хужалыҡ итеү ҡағиҙәләре) — хужалыҡ итеү (етештереү, бүлеү, алыштырыу һәм ҡулланыу) эшмәкәрлеген өйрәнеүсе фән.
Экономика (от) — общественная наука, изучающая производство, распределение и потребление благ и услуг.
0
0
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Орден Трудового Красного Знамени
facts
СССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән 1928 йылдың 7 сентябрендә булдырылған.
Постановлением ЦИК и СНК СССР от 7 сентября 1928 года учреждён общесоюзный орден «Трудовое Красное Знамя».
1
10
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Орден Трудового Красного Знамени
facts
Артабан СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының 1936 йылдың 7 майындағы ҡарарына һәм СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 19 июнендәге һәм 1947 йылдың 16 декабрендәге Указдарына ярашлы статутҡа үҙгәрештәр индерелә.
В дальнейшем в статут ордена вносились изменения Постановлением ЦИК и СНК СССР от 7 мая 1936 года и Указами Президиума Верховного Совета СССР от 19 июня 1943 года и 16 декабря 1947 года.
3
11
Башҡорт исемдәре
Башкирские имена
lead
Башҡорт исемдәре — башҡорттарҙың фамилияһы, исеме һәм атаһы исеменән торған тулы исемдәре.
Башкирские имена — полные имена людей в Республике Башкортостан, состоящие из фамилии, имени и отчества.
0
0
Лизинг
Лизинг
lead
Лизинг — инвестицион эштең бер төрө, йәғни берәй милекте алыу һәм уны лизинг килешеүе билдәләгән хаҡҡа, мөҙҙәткә һәм шарттарҙа физик йә юридик шәхескә тапшырыу, бер уҡ ваҡытта лизинг алыусы шул милектең хаҡын түләп уны һатып алыу хоҡуғына эйә була.
Лизинг ( от — сдать в аренду) — вид финансовых услуг, форма кредитования для приобретения основных средств предприятиями и других товаров физическими и юридическими лицами.
0
0
Хоҡуҡ
Право
lead
Хоҡуҡ — юриспруденция төшөнсәһе, йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләүҙең бер төрө; йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләүсе, йәмғиәттәге мотлаҡ үтәлергә тейешле, формаль рәүештә билдәләнгән, тәғәйен тәртиптә ҡабул ителгән, дәүләт тарафынан гарантияланған тәртип ҡағиҙәләре системаһы.
Право — понятие юриспруденции, один из видов регуляторов общественных отношений; согласно одному из популярных подходов — система общеобязательных, формально-определённых, принимаемых в установленном порядке гарантированных государством правил поведения, которые регулируют общественные отношения.
0
0
Башҡорт ҡәбиләләре
Башкирские племена
lead
Башҡорт ҡәбиләләре — башҡорт халҡында борондан һаҡланып килгән ерле үҙидара итеүҙең бер төрө.
Башкирские племена — исторически сложившиеся родовые объединения из которых состоят башкиры.
0
0
Юридик шәхес
Юридическое лицо
lead
Юридик шәхес Рәсәй ҡанундары буйынса — милкендә, хужалыҡ ҡарамағында йәки оператив идаралығында айырым мөлкәтенә эйә булған, үҙ бурыстары өсөн был мөлкәт менән яуаплы булған ойошма.
Юридическое лицо — организация, которая имеет в собственности, хозяйственном ведении или оперативном управлении обособленное имущество, отвечает по своим обязательствам этим имуществом, может от своего имени приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права, отвечать по своим обязанностям, быть ис...
0
0
Силәбе өлкәһе
Челябинская область
lead
Силәбе өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ Уралда урынлашҡан.
Челябинская область — субъект Российской Федерации, входит в Уральский федеральный округ, является частью Уральского экономического района.
0
0
Силәбе өлкәһе
Челябинская область
facts
1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә һәм уның территорияһы үҙәге Свердловск ҡалаһында булған Урал өлкәһенә индерелә.
Постановлением ВЦИК от 3 ноября 1923 года Челябинская губерния была ликвидирована, а на её территории созданы Златоустовский, Курганский, Троицкий и Челябинский округа, входящие в состав Уральской области.
19
34
Силәбе өлкәһе
Челябинская область
facts
1934 йылдың 17 ғинуарында Силәбе өлкәһе ойошторола, уның территорияһы ғәмәлдәге Урал өлкәһенән бүленеп алына.
Область образована 17 января 1934 года из южных районов упразднённой Уральской области.
20
2
Силәбе өлкәһе
Челябинская область
facts
Силәбе өлкәһе составында шул уҡ көндә башлыса башҡорттар йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә алған Арғаяш милли округы ойошторола, 1934 йылдың 17 ноябренән был милли округ бөтөрөлә.
17 января 1934 года Постановлением ВЦИК Уральская область разделена на три области: Свердловскую с центром в Свердловске, Челябинскую область с центром в Челябинске и Обско-Иртышскую область с центром в Тюмени.
21
37
Химия
Химия
lead
Химия, Химейә (ғәр. خيمياء, «chemi» – ҡара, ҡара ер, Мысырҙың боронғо атамаһына бәйле) – матдәләр, уларҙың үҙенсәлектәре, матдәләрҙең төрлө әүерелеүҙәре һәм был әүерелеүҙәргә хас күренештәр тураһындағы фән исеме.
Поскольку все вещества состоят из атомов, которые благодаря химическим связям способны формировать молекулы, то химия занимается, прежде всего, рассмотрением перечисленных выше задач на атомно-молекулярном уровне, то есть на уровне химических элементов и их соединений.
0
0
Квадрантидтар
Квадрантиды
lead
Квадрантидтар — метеорҙар ағымы, уның радианты - Волопас йондоҙлоғонда (Геркулес һәм Аждаһа йондоҙлоҡтары сигендә).
Квадрантиды — метеорный поток c радиантом в созвездии Волопаса (около границы с созвездиями Геркулеса и Дракона).
0
0
Квадрантидтар
Квадрантиды
facts
Йыл һайын 28 декабрҙән алып 7 ғинуарға тиклем күҙәтелә, максимумы 3-се һәм 4-се ғинуарға тура килә (шул ваҡытта бер сәғәт эсендә 45-тән алып 200-ға тиклем метеор күҙәтеп була).
Наблюдается ежегодно в период с 28 декабря по 7 января, он имеет ярко выраженный максимум, приходящийся на 3 и 4 января, во время которого наблюдается от 45 до 200 метеоров в час.
1
1
Яңы Байрамғол
Новобайрамгулово
lead
Яңы Байрамғол — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, ошо исемдәге ауыл советы үҙәге.
Новобайрамгулово — деревня в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации.
0
0
Йылайыр районы
Зилаирский район
facts
1930 йылдың 20 авгусында ойошторолған.
Район образован 20 августа 1930 года с центром в селе Зилаир.
1
8
Әхмәтзәки Вәлиди Туған
Валиди, Ахмет-Заки
lead
Әхмәтзәки Вәлиди Туған, Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов (10 декабрь 1890 йыл — 26 июль 1970 йыл) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы.
Ахмет-Заки Валиди (Валидов) Тоган ,; до 1938 года — Ахмет-Заки Ахметшах-улы (Ахметшахович) Валиди (Валидов) ;, Кузяново — 26 июля 1970.
0
0
Әхмәтзәки Вәлиди Туған
Валиди, Ахмет-Заки
facts
Әхмәтзәкиҙең әсәһе — Өммөлхаят Мөхәммәткафи ҡыҙы Вәлидова (1873—1946) Көҙән ауылы мәҙрәсәһенең ҡыҙҙар синыфтарында мөғәллимә булған.
Мать — Уммулхаят Мухаметкафиевна Валидова (1873—1946), окончила медресе деревни Утяково, преподавала в женских классах медресе мужа.
16
34
Өфө
Уфа
lead
Өфө — Башҡортостандың баш ҡалаһы.
Уфа — город в России, столица и крупнейший город Башкортостана.
0
0
Дәүләт (Платон)
Государство (Платон)
lead
Дәүләт (грек телендә — Πολιτεία) — Платондың китабы.
«Государство» — диалог Платона, посвящённый проблеме идеального государства.
0
0
Белем көнө
День знаний
lead
Белем көнө — 1 сентябрь, Советтар Союзында һәм Рәсәй Федерацияһында 1984 йылдан 3018-Х һанлы (01.10.80) «Байрам һәм хәтер көндәре» исемле һәм 9724-XI һанлы (01.11.88) «Байрам һәм хәтер көндәре тураһындағы СССР ҡанундарына үҙгәрештәр индереү» исемле СССР Юғары Советы Президиумы Указдарына ярашлы дәүләт байрамы булып бил...
День знаний (1 сентября, Праздник первого звонка) — государственный праздник в СССР, введённый Указом Президиума Верховного Совета СССР от 15 июня 1984 года № 373- «Об объявлении 1 сентября всенародным праздником — Днём знаний» и на Украине.
0
0
Бикбаев Рауил Төхфәт улы
Бикбаев, Равиль Тухватович
lead
Бикбаев Рауил Төхфәт улы (12 декабрь 1938 йыл — 23 апрель 2019 йыл) — шағир, әҙәбиәт белгесе, йәмәғәт эшмәкәре.
Равиль Тухватович Бикбаев ( 12 декабря 1938, деревня Верхний Кунакбай Покровский район Оренбургской области — 23 апреля 2019, Уфа, Башкортостан) — башкирский поэт, литературовед и общественный деятель.
0
0
Бикбаев Рауил Төхфәт улы
Бикбаев, Равиль Тухватович
facts
Рауил Төхфәт улы Бикбаев 1938 йылдың 12 декабрендә Ырымбур өлкәһенең Покровка районы (хәҙерге Переволоцк районы) Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуған.
Бикбаев Равиль Тухватович родился 12 декабря 1938 года в деревне Верхний Кунакбай Переволоцкого района Оренбургской области.
9
4
Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы
Дильмухаметов, Ишмулла Ишгалеевич
lead
Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы (15 сентябрь 1928 йыл — 19 октябрь 1984 йыл) — башҡорт актёры, атаҡлы ҡурайсы, йырсы һәм композитор.
Ишмулла Ишгалеевич Дильмухаметов (1928—1984) — советский актёр, кураист, певец, драматург, композитор.
0
0
Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы
Дильмухаметов, Ишмулла Ишгалеевич
facts
Ишмулла Ишҡәле улы Дилмөхәмәтов 1928 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы, Йылайыр районы), Иҫке Яҡуп ауылында тыуған.
Дильмухаметов Ишмулла Ишгалеевич родился 15 сентября 1928 года в деревне Староякупово Зилаирского кантона БАССР (ныне Зилаирского района Республики Башкортостан).
2
2
Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы
Дильмухаметов, Ишмулла Ишгалеевич
facts
1943 йылда Баймаҡ башҡорт колхоз-совхоз драма театры труппаһына ҡабул ителә һәм 1949 йылға тиклем шунда эшләй.
В период с 1943 по 1949 годы Дильмухаметов Ишмулла работал в Баймакском башкирском народном театре.
3
3
Статистика
Статистика
facts
Фәнни әйләнешкә статистика һүҙе XVIII быуатта Готфрид Ахенфель (1719—1772) тарафынан индерелгән тип иҫәпләнә.
Последователь Конринга Готфрид Ахенвалль (1719—1772) широко распространил идеи Конринга, создав школу описательной статистики, безраздельно господствовавшую в Европе до середины XIX века.
6
31
Ә
Ә (кириллица)
lead
Әә (ә) -- башҡорт алфавитының ҡырҡынсы хәрефе.
Происходит от латинской Ə.
0
0
Тау
Гора
lead
Тау — бейеклеге менән тирә-яҡтағы кимәлдән айырылып торған ҡалҡыу урын.; ер рельефының тигеҙлек өҫтөнән ыңғай яҡҡа үҙгәргән формаһы, ер өҫтөнөң төрлө бейеклектә (бер нисә метрҙан бер нисә километрға тиклем) айырылып торған өлөшө.
Гора (мн. ч. — горы) — форма рельефа, изолированное резкое поднятие местности с выраженными склонами и подножием или вершина в горной стране.
0
0
Урал тауҙары
Уральские горы
lead
Урал, таулы физик-географик ил, меридиональ йүнәлештә Кар диңгеҙенән Ҡаҙағстан далаларына тиклем һуҙылған ер.
Уральские горы — горная система на Урале, расположенная между Восточно-Европейской и Западно-Сибирской равнинами.
0
0
Урал
Урал
lead
Урал — Көнсығыш Европа һәм Көнбайыш Себер тигеҙлектәре араһында һуҙылған Рәсәй Федерацияһында һәм Ҡаҙағстандағы географик төбәк.
Урал (от ) — географический регион в России и Казахстане, протянувшийся между Восточно-Европейской и Западно-Сибирской равнинами.
0
0
Урыҫтар
Русские
lead
Урыҫтар йәки рустар (үҙ атамаһы ) — Рәсәй Федерацияһында иң күп һанлы халыҡ, төп халҡы.
Русские — восточнославянский народ, самый многочисленный этнос в России и Европе.
0
0
Дәүләкән районы
Давлекановский район
lead
Дәүләкән районы Башҡортостан республикаһының көньяҡ-көнбайышында Дим йылғаһының түбәнге өлөшөндә, уның ике яҡ ярҙары буйында урынлашҡан.
Давлекановский район — административно-территориальная единица (район) и муниципальное образование (муниципальный район) в её границах под наименованием муниципальный район Давлекановский район в составе Республики Башкортостан Российской Федерации.
0
0
Тарихи Башҡортостан
Исторический Башкортостан
lead
Тарихи Башҡортостан — тарихи-географик өлкә, башҡорт халҡының тарихи биләгән ерҙәре.
Исторический Башкортостан (Башҡорт иле) — термин, рекомендованный в 1994 году Н.
0
0
Тарихи Башҡортостан
Исторический Башкортостан
facts
Венгр монахы Юлиан 1235—1236 ййылдарҙа башҡорттарҙың үҙ хакимы — ханы — булыуы тураһында яҙа.
О наличии в 1235—1236 годах у башкир собственного правителя (хана) указывает в своём отчёте венгерский монах Юлиан.
19
39
Сыуаш теле
Чувашский язык
lead
Сыуаш теле — сыуаш халҡының милли теле, урыҫ теле менән бер рәттән Сыуаш Республикаһының дәүләт теле итеп иғлан ителгән.
Чувашский язык — национальный язык чувашей и один из двух государственных языков Чувашской Республики.
0
0
Һиндостан
Индия
lead
Һиндостан, рәсми атамаһы Һиндостан Республикаһы — Көньяҡ Азиялағы дәүләт.
Индия, официальное название — Республика Индия ( Bhārat Gaṇarājya) — государство, расположенное в Южной Азии.
0
0
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы
Нигматуллин, Эльбрус Хамитович
lead
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы (30 март 1974 йыл) — «Рәсәйҙең иң көслө кешеһе» исемен йөрөтөүсе башҡорт бәһлеүәне, Рәсәй спортсыһы, пауэрлифтинг һәм армрестлинг буйынса спорт мастеры, 2005 йылдағы «Планетаның иң көслө кешеһе» ярышының вице-чемпионы, йәмәғәт эшмәкәре, актёр.
Эльбрус Хамитович Нигматуллин (30 марта 1974, деревня Чубары, Аргаяшский район, Челябинская область, РСФСР, СССР) — российский спортсмен, актёр, общественный и политический деятель.
0
0
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы
Нигматуллин, Эльбрус Хамитович
facts
Эльбрус Хәмит улы Ниғмәтуллин 1974 йылдың 30 мартында Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Субар ауылында тыуған.
Эльбрус Хамитович Нигматуллин родился 30 марта 1974 года в деревне Чубары Аргаяшского района Челябинской области в многодетной семье.
1
4
Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы
Давлетшина, Хадия Лутфулловна
facts
1905 йылдың 5 мартында Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенең (хәҙерге Һамар өлкәһе ) Хәсән ауылында тыуған.
Родилась 5 марта 1905 года в деревне Хасаново Пугачёвского уезда Самарской губернии в бедной крестьянской семье.
6
3
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы
Бекчурин, Мирсалих Мирсалимович
lead
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы (16 февраль 1819 йыл — 7 март 1903 йыл) — тел белгесе, мәғрифәтсе, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Бекчурин Мирсалих Мирсалимович (встречаются вариации написания фамилии — Бикчурин, Биксурин, отчества — Мурсалимович, 1819 или 1820—1903, Оренбург) — учёный-, и.
0
0
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы
Бекчурин, Мирсалих Мирсалимович
facts
Әнүәр Әсфәндиәров уны 1820 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Стәрлетамаҡ ауылында ерһеҙ башҡорт ғаиләһендә тыүған тип иҫәпләһә, Рәшит Шәкүр 1819 йылда Ырымбур ҡалаһында бөлгөнлөккә төшкән дворян ғаиләһендә тыуған тип иҫәпләй.
Шакуров указывает на 1819 или 1820 г., а в качестве места рождения Бекчурина полагает Оренбург, подчеркивая дворянское происхождение Бекчурина.
7
4
Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
Кадыров, Габдрахман Файзурахманович
lead
Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы (27 ғинуар 1941 йыл — 31 июль 1993 йыл) — Башҡортостанда йәшәгән билдәле совет спортсыһы, мотоциклда боҙҙа уҙышыу буйынса алты тапҡыр донъя чемпионы.
Габдрахман Файзурахманович Кадыров — советский мотоспортсмен, заслуженный мастер спорта СССР, шестикратный чемпион мира в мотогонках на льду (1966, 1968, 1969, 1971—1973), чемпион Европы.
0
0
Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
Кадыров, Габдрахман Файзурахманович
facts
Ғабдрахман Фәйзрахман улы Ҡадиров 1941 йылдың 27 ғинуарында Мәскәү өлкәһенең Шатура ҡалаһында тыуған.
Родился 27 января 1941 года в городе Шатура (Московская область).
5
1
Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
Кадыров, Габдрахман Файзурахманович
facts
1993 йылдың 31 июлендә вафат була, Өфөлә ерләнгән.
Скончался 31 июля 1993 года в санатории в Сочи от инсульта.
17
18
Әхмәт ибн Фаҙлан
Ибн Фадлан
lead
Ибн Фадлан (Әхмәт ибне Фаҙлан ибн әл-Ғәббәс ибне Рәшид ибне Хаммад, أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد) — X быуаттың беренсе яртыһындағы ғәрәп яҙыусыһы һәм сәйәхәтсеһе.
Ахмад ибн Фадлан ибн аль-Аббас ибн Рашид аль-Багдади — арабский и писатель 1-й половины X века.
0
0
Әхмәт ибн Фаҙлан
Ибн Фадлан
facts
Ибн Фаҙлан 921—922 йылдарҙа ғәббәсиҙәр хәлифәһе әл-Моҡтадир илселеге менән бергә Волга буйы Болғары иленә сәйәхәттә булған.
В 921—922 годах в качестве секретаря посольства аббасидского халифа аль-Муктадира посетил Волжскую Булгарию.
2
2
Фән
Наука
lead
Фән (шулай уҡ ғилем) — кеше эшмәкәрлегенең ысынбарлыҡ тураһындағы объектив белемдәрҙе булдырыусы һәм системалаштырыусы өлкәһе.
Наука (праслав. *na- + *učiti — учить, выкнуть) — деятельность, направленная на выработку и систематизацию объективных знаний о действительности посредством научного метода.
0
0
Фән
Наука
facts
Фәнни эшмәкәрлектең күләме XVII быуаттан башлап 10—15 йыл һайын ике тапҡырға арта бара (асыштар, фәнни мәғлүмәт, ғилми эшмәкәрҙәр һаны үҫеше).
Объём научной деятельности с XVII века удваивается примерно каждые 10—15 лет (рост числа открытий, объёма научной информации, числа научных работников).
18
22
Физика
Физика
lead
Физика (от — «тәбиғәт» от φύσις — «тәбиғәт») — тәбиғи фән өлкәһе: тәбиғәттең иң дөйөм закондары, материя, уның төҙөлөшө, хәрәкәте һәм трансформация ҡағиҙәләре тураһындағы фән.
Физика (от — «природный» от φύσις — «природа») — раздел естествознания: фундаментальная наука о наиболее общих законах природы, о материи, её структуре, движении и законах превращений.
0
0
Геология
Геология
lead
Геология — (грек телендә γη- (ge) — ер һәм λογος (logos) — өйрәнеү) — башка фәндәр һәм дисциплиналарҙы йәлеп итеп, мөмкин булған ысулдар менән Ерҙең төҙөлөшөн, уның килеп сығышын һәм үҫешен, геологик процестарҙы, матдәләр составын, ер ҡабығы структураһын һәм литосфераһын өйрәнеүгә нигеҙләнгән фәндәр йыйылмаһы.
Геология (от «Земля» + «учение, наука») — совокупность наук о строении Земли (и других небесных тел), её происхождении и развитии, основанных на изучении геологических процессов, вещественного состава, структуры земной коры и литосферы всеми доступными методами с привлечением данных других наук и дисциплин.
0
0
End of preview. Expand in Data Studio

Bashkir-Russian Wikipedia Parallel Corpus

Sentence-level Bashkir-Russian parallel data extracted from the Bashkir and Russian Wikipedia dumps dated 2026-08-01.

This repository provides four configurations. The default cleaned configuration is recommended for machine translation training. The precleaned configuration is an earlier, less filtered extraction provided for alternative preprocessing and research. The scored configuration adds LASER-based quality scores to the cleaned pairs. The filtered configuration applies a conservative two-encoder filter on top of scored.

Configurations

cleaned

  • 72,007 sentence pairs
  • 34,566 linked article pairs
  • URLs, MediaWiki markup, card fragments and malformed punctuation removed
  • duplicate and identical pairs removed
  • sentence indices retained

Fields:

  • ba_title: Bashkir Wikipedia article title
  • ru_title: Russian Wikipedia article title
  • section: lead or facts
  • ba: Bashkir sentence
  • ru: Russian sentence
  • ba_sentence_index: sentence index in the Bashkir article
  • ru_sentence_index: sentence index in the Russian article

precleaned

  • 91,949 sentence pairs
  • earlier extraction with lighter filtering
  • contains older Wiki markup, links and alignment noise

Fields:

  • ba_title, ru_title, section, ba, ru

scored

  • 72,007 sentence pairs — identical rows to cleaned, nothing added or removed
  • quality scores computed with Meta LASER sentence embeddings:
    • laser_cos: cosine similarity between LASER embeddings of the pair
    • laser_margin: margin normalized by same-language kNN density
    • laser_margin_xling: margin normalized by cross-lingual kNN density (Artetxe & Schwenk, 2018) — the recommended LASER filter score

Encoders: LASER3 bak_Cyrl (NLLB) for Bashkir, LASER2 for Russian, 1024-dim L2-normalized embeddings, k=4 neighbours (laser_encoders, facebookresearch/LASER).

filtered

  • 69,706 sentence pairs (−3.20% from scored)
  • conservative two-encoder filter: a pair is removed only when both scorers place it in their bottom 5%: laser_margin_xling < 0.876 AND labse_margin_xling < 0.723
  • second encoder: LaBSE (Google, 481M parameters, fp16) — independent architecture and training data, so its errors are largely uncorrelated with LASER's
  • all score columns retained: laser_cos, laser_margin, laser_margin_xling, labse_cos, labse_margin_xling
  • removed pairs are dominated by template mismatch sentences (river-tributary stubs with different facts) and cross-article topic matches

Score distributions over the full 72,007 pairs:

score p01 p05 p25 p50 p75 p95 p99
laser_cos 0.597 0.705 0.828 0.863 0.887 0.914 0.928
laser_margin_xling 0.760 0.876 0.988 1.033 1.063 1.102 1.129
labse_cos 0.206 0.408 0.698 0.789 0.859 0.932 0.963
labse_margin_xling 0.373 0.723 1.035 1.132 1.202 1.295 1.358

Source and Processing

The data was extracted from corresponding Bashkir and Russian Wikipedia articles using the bawiki-20260801 and ruwiki-20260801 dumps.

The cleaned configuration uses article-local sentence indices, numeric anchors for factual pairs, length-ratio checks, language checks, duplicate removal and service-fragment filtering. The scored and filtered configurations add multilingual sentence-embedding scoring on top of the same alignment without modifying any text.

License

The source text is derived from Wikipedia and is distributed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International license.

Please preserve Wikipedia attribution when redistributing or publishing derivative datasets.

Loading

from datasets import load_dataset

cleaned = load_dataset("failed09/bashkir-wikipedia-parallel", "cleaned")
scored = load_dataset("failed09/bashkir-wikipedia-parallel", "scored")
filtered = load_dataset("failed09/bashkir-wikipedia-parallel", "filtered")

# strict MT-training subset with your own threshold
df = scored["train"].to_pandas()
strict = df[(df.laser_margin_xling >= 0.90) & (df.labse_margin_xling >= 1.0)]

Citation

@dataset{failed09_bashkir_russian_wikipedia_parallel_2026,
  title = {Bashkir-Russian Wikipedia Parallel Corpus},
  author = {failed09},
  year = {2026},
  publisher = {Hugging Face},
  url = {https://huggingface.co/datasets/failed09/bashkir-wikipedia-parallel}
}
Downloads last month
34