Newsgroup: it.arti.poesia
Titolo: [](2)

Scire aut ne scire, hic est dilemma.
(Estne nobilius in animo pati
omnes sagittas et lapides
rerum adversarum aut, enses
tenendo, contra mare sollicitudinum
rebellare et pugna eas solvere?)
Artod

 wrote in message
4are4.20818$I3.2...@news.infostrada.it...

?????.
???????????? ????
??????? ????? ?????,
??? ????? ??????? ??????,
????? ?? ????? ????-??...
??? ?????? ????? ??????,
?????? ?????? ???, ????????.
? ? ???? ??? ???????:
????? ????? ??????????.
??? ????? ??? ?????? ?????,
????? ? ???? ???????????.
???? ?? ?????, ??? ???????
? ??????? ???? ???????.
denny bartowski

 Artod
Ik ben een volkomen verkende woestijn
Twintig jaar na het overlijden van Pier Paolo Pasolini
VANDAAG twintig jaar geleden werd Italië wakker om te horen dat op een
verlaten veld in Ostia het verminkte lijk was aangetroffen van Pier Paolo
Pasolini (°1922). Een prostitué van zeventien bekende enkele uren later de
moord op de controversiële dichter-kineast. Hij heeft altijd volgehouden dat
hij alleen handelde én uit zelfverdediging, te weten: uit verweer tegen
Pasolini's gewelddadige avances. Zijn eerste rechter veroordeelde hem, maar
sprak ook van onbekende medeplichtigen. Die ,,medeplichtigen'' werden nooit
gevonden en de volgende processen hielden de tesis van de ,,onbekenden''
niet meer aan.
Op het filmfestival van Venetië in september dit jaar vroeg de advokaat van
Pasolini's familie om de heropening van het proces. Aanleiding was de
voorstelling van de film van Tullio Giordana, Pasolini: un delitto Italiano.
De film spreekt niet openlijk van een komplot, georganizeerd door duistere
krachten in het Italiaanse establishment die de rabiate criticus wilden
uitschakelen, maar suggereert wel dat het onderzoek werd gesaboteerd.
Wat er ook van zij, Pasolini groeide na zijn dood uit tot een myte. In zijn
dood leken provocateur en slachtoffer, mens en personage in een mysterieuze
logika samen te vallen. De homo-beweging had in één klap een martelaar, iets
waarvan Pasolini zelf zou hebben gegruweld. Post factum leek deze dood de
huiveringwekkende bekroning van een leven dat zich met wanhopige vitaliteit
in de strijd had geworpen.
Het was verleidelijk, maar gevaarlijk, in Pasolini's dood een uitweg te zien
uit de impasse waarin de kunstenaar, de intellektueel en de moralist zich
leek te hebben gemaneuvreerd. Zigaina, een jeugdvriend van Pasolini uit
Friuli, beweerde zelfs dat Pasolini's oeuvre vol zit met alchemistische
boodschappen die verwijzen naar zijn dood. Volgens hem heeft Pasolini zijn
dood ,,geteoretizeerd, geprofeteerd en uiteindelijk met maximale
expressiviteit vertoond.''
En omgekeerd zou Pasolini's leven en betekenis als kunstenaar vanuit zijn
dood moeten worden verklaard. De dood zou immers het summum van myte en
epiek zijn. Zodra het leven voltooid is, krijgt het zin. Tot op dat moment
heeft het geen betekenis. De gewelddadige dood, het offer verheft de mens
tot held. De dichter wordt maar gehoord als hij dood is. Pas dan zou hij
,,leesbaar'', ontcijferbaar zijn.
TWINTIG jaar later is het ogenblik misschien gekomen om deze dood tot zijn
ware dimensie terug te brengen. Als homoseksueel leefde Pasolini gevaarlijk,
en hij wist het. Elke avond zocht hij het gevaar op en stelde er zich
gelaten én geobsedeerd aan bloot. Hij droeg geen wapens. Voor zover we
weten, was hij niet gewelddadig. Hij is hoogstwaarschijnlijk vermoord door
een jongen van zeventien. Wellicht waren er meer daders.
Pasolini bleef tot het einde plannen maken. Zo lagen er zeshonderd
bladzijden klaar voor een roman, Petrolio, die pas in 1992 verscheen (zie
mijn recensie in De Standaard der Letteren van 6 februari 1993) en die
zopas, onder de titel, Olie door Meulenhoff op de markt werd gebracht. (Van
deze Nederlandse vertaling volgt eerlang in SdL-Boekenmagazine een
bespreking ten gronde.)
Pasolini wou ook nog een film maken over Sint-Paulus en misschien ook nog
eentje over Sokrates. Is dat iemand die zijn dood ,,plant''? Laat ons op
onze hoede blijven voor de romantic agony die rond zijn dood wordt geweven.
Laat ons, los van de juridische problematiek, de levende Pasolini
(her)ontdekken: de elegische poeta civile van Le ceneri di Gramsci (De as
van Gramsci), de hartstochtelijke intellektueel van de Scritti Corsari en de
Lettere Luterane en de begenadigde kineast van Theorema, die in 1968 door
een katolieke filmjury werd bekroond én voor diezelfde film een proces
wegens ,,obsceniteit'' kreeg.
Pasolini was een narcist met een sterk besef van historische
individualiteit. Hij woonde heel zijn leven bij zijn moeder en werd elke
morgen, na een nachtelijke strooptocht, wakker in een bed in haar huis. De
vader was een afwezige en gehate vreemdeling. Het gedroomde Oedipus-complex
dus. Daarenboven was hij een geboren pedagoog en volksopvoeder; hij wou geen
invloed uitoefenen, maar bleef tot op het einde, toen hij besefte als
Cassandra te hebben gefaald, doceren. Tot het gênante toe gooide hij zich
persoonlijk in de strijd. Hij kwam op televisie vertellen hoezeer hij
televisie haatte. Hij maakte de filmtrilogie (Decameron, Canterbury Tales,
Duizend en één nacht) die als een soort kultuurporno overal hoge recettes
haalde, en zwoer die weer af.
Hij wou begrepen worden en vreesde tegelijk dat ieder begrip van hem een
vervalsing zou zijn. De media hadden van hem een agressieve provocateur
gemaakt. Als mens was hij zachtaardig, op het gelatene af. Hij was een
Cartesiaans intellektueel, in zijn analyses altijd op zoek naar
verheldering, vereenvoudiging. Maar de syntese met de myte, waarvan hij als
volbloed romanticus de troebelheid nodig had, weigerde hij te maken.
Genadeloos voor zichzelf wou hij voor alles bewustheid. ,,Ik ben een
volkomen verkende woestijn; ik ben niet te redden. Ik ben een en al
bewustheid'', noteert hij al in 1947 in zijn dagboek.
Pasolini was vooral schrijver. Hij had een filologische opleiding genoten en
had veel belangstelling voor dialekten. Hij debuteerde als dichter in het
Friulaans. Hij werkte hard - met zelfverzekerheid en de nodige flair voor
zelfpromotie - aan een lange mars door de literaire instellingen.
Als kunstenaar ,,kontamineerde'' hij al heel vroeg verschillende stijlen,
mengde het ,,hogere'' met het ,,lagere''. Zo gebruikte hij in de jaren
vijftig de terzine van Dante in de verzen van Le ceneri di Gramsci. In zijn
films deed hij hetzelfde. In La Ricotta (1963), een film over een film,
stileerde hij de kruisiging van Kristus als een schilderij van de maniërist
Pontormo, terwijl hij de arme drommel die Jezus speelt, tijdens de opnamen
laat sterven aan een indigestie van ricotta-kaas.
In wezen is Pasolini dus al postmodern, maar zijn pastiches zijn nooit
vrijblijvend: ze worden gedragen door vertrouwdheid met de oude,
humanistische referentiekaders en blijven autentiek in hun krachtige
primitiviteit.
DE gelukkigste jaren van zijn leven bracht Pasolini in Friuli door, de
streek van zijn moeder. Na de oorlog werd hij er lid van de kommunistische
partij. Zijn politieke aktiviteiten waren een doorn in het oog van het
establishment. Deze burger had zijn klasse verraden. Een stok om hem te
slaan - een zedenschandaal - was gauw gevonden.
Pasolini verloor zijn baan als leraar en werd uit de partij gezet. Op zijn
manier zou hij nochtans de partij trouw blijven, ook al geloofde hij er op
het einde niet meer in. In Friuli was hij intussen een melaatse geworden. In
de ochtend van 28 januari 1950 vluchtte hij met zijn moeder ,,als in een
roman'' naar Rome. Zijn vader bleef achter. Deze verdrijving uit het
paradijs moet worden gerelativeerd. Wellicht ging Pasolini ook met een
gevoel van opluchting uit het te klein geworden Casarsa weg.
In Rome waren de eerste jaren hard. Toch maakte hij langzaam maar zeker naam
als dichter, schreef verhalen en twee spraakmakende romans. Van nu af zouden
zelfuitdrukking in de kunst en zelfverwerkelijking in het leven elkaar
overlappen. Hij bevrijdde zich van zijn dekadent esteticisme en toonde de
mensen zoals ze waren, en liet ze spreken in hun eigen taal.
In Friuli had hij de myte van de autenticiteit geprojekteerd in de
contadini, de boeren, nu deed hij hetzelfde met het subproletariaat uit de
Romeinse Borgate, de bidonville-voorsteden.
Het jaar 1960 is voor Pasolini een sleuteljaar. Hij begon zelf films te
maken. In de jaren vijftig was hij als scenarist bij de film betrokken
geraakt. Hij had goed om zich heen gekeken. De zelfbewuste, hardwerkende
Pasolini was de juiste man op de juiste plaats, op het juiste moment. Hij
zocht en vond een groter publiek, wou een direkter kontakt met de
werkelijkheid en trachtte die te reproduceren: de cinema di poesia was
geboren, een eigenzinnige, zelfs amateuristische manier van film maken.
De jaren zestig waren ook de jaren van het tegen de stroom oproeien.
Pasolini had zich al tegen het neorealisme gekeerd. Nu keerde hij zich tegen
de avant-garde (Gruppo 63), door wie hij op zijn beurt werd afgedaan als een
nostalgisch reaktionair en moralist. Hij keerde zich in 1968 ook tegen de
studentenbeweging: hij was van een andere generatie, verafschuwde lang haar
en slordige kleren en zag in de protesterende studenten alleen de bourgeois
in wording. Hij verdedigde de politie, ,,de zonen van de armen''.
Tegen het einde van het decennium werd duidelijk dat Pasolini in een impasse
was geraakt. Hij had gevochten en verloren. De tolerantie waarvoor hij had
gestreden, was alleen subtiele repressie gebleken. De welvaart bracht geen
bevrijding maar gelijkschakeling en konformisme: een universele
,,verburgerlijking'' die de arme zijn waardigheid en identiteit ontnam. Een
afgevlakte eenheidstaal, gedikteerd door de televisie, verving de glorie van
het eigen, expressieve dialekt.
Zijn religieuze kijk op de werkelijkheid was door de mercificazione (de
reduktie van alles tot koopwaar) en het consumismo (het blinde, gulzige
konsumeren) achterhaald en uitgehold. De seksuele tolerantie was een leugen,
de vrije liefde werd een verplichting, de myte van het koppel een terreur.
Natuurlijk verraadt de homoseksueel Pasolini zichzelf in zijn analyse: de
vrije liefde nam de mogelijkheidsvoorwaarde weg voor zijn eigen
seksualiteitsbeleving. De jongens die vroeger hun seksualiteit zelf
ontdekten en elkaar opvoedden, waren niet meer ,,beschikbaar''. Pasolini
werd oud en ontmoette op straat alleen nog ,,stenen monumenten''. Lichtelijk
hysterisch had hij het over de ,,antropologische mutatie'' van een
generatie, zelfs over een ,,genocide''.
SOMS vraag ik me af wat er van Pasolini zou zijn geworden als hij die avond
aan Stazione Termini niet die prostitué had opgepikt in zijn Alfa Romeo. Hij
zou nu 73 jaar zijn. Wat zou hij van Berlusconi hebben gezegd die met zijn
televisiestations Italië innam, en van Andreotti die nu eindelijk het proces
heeft waar Pasolini in 1975 al om schreeuwde?
Maar Pasolini behoort tot de geschiedenis. Hij belichaamt in zwart-wit de
krisis van de naoorlogse kultuur alsook de vraag naar de plaats die de
humanistisch-literair gevormde intellektueel (geboren voor de oorlog) in die
kultuur inneemt. Zijn leven loopt parallel met een sleutelperiode in de
Italiaanse geschiedenis: hij inkarneert de groeipijnen van het schiereiland
dat van een agrarische natie veranderde in een industriële macht.
Wie vandaag Pasolini's laatste pamfletten leest, de Lettere Luterane, in
1975 verschenen op de voorpagina van de Corriere della Sera, wordt getroffen
door het rabiate karakter van dit gedateerde en aktuele rekwisitoor dat
onder meer de televisie en de leerplicht wou afschaffen. Toen deze
eigenzinnige lamentatie, deze hysterische litanie op 2 november 1975 abrupt
ophield, werd ze door niemand overgenomen.
De leegte die Pasolini's woedende analyse heeft gelaten, is nog niet gevuld,
tenzij door de vrijblijvende beschouwingen van de beroepsintellektueel.
Pasolini is Eco geworden. Où sont les clercs d'antan?
denny bartowski

 rebellare et pugna eas solvere?)
Carino, anche se l'originale mi sembra ancora il migliore...
Ciao, Fabrizio

 Carino, anche se l'originale mi sembra ancora il migliore...
Devo mandarti l'inno sloveno tradotto in latino... ;-)
Ciao,
Artod