పాలమూరు రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టు

పాలమూరు రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టు మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా భూత్పూర్ మండలంలోని కరివెన వద్ద ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించారు. దీనికి 2015, జూన్ 11న ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు శంకుస్థాపన చేశాడు. జూరాల ప్రాజెక్టు వద్ద కృష్ణానది నుంచి 70 టీఎంసీల వరద నీటిని ఎత్తిపోయడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. దీని ద్వారా మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో 7 లక్షల ఎకరాలకు, రంగారెడ్డి జిల్లాలో 2.7 లక్షల ఎకరాలకు, నల్లగొండ జిల్లాలో 0.3 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరందనున్నది. 2023 సెప్టెంబరు 16న నాగర్‌కర్నూల్‌ జిల్లా, కొల్లాపూర్‌ మండలం, నార్లాపూర్‌ వద్ద పాలమూరు-రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకాన్ని ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ ప్రారంభించి, జాతికి అంకితం చేశాడు.

 ప్రాజెక్టు వివరాలు 
హైదరాబాదు నగరానికి తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలకు నీరు, నాగర్‌కర్నూలు, మహబూబ్‌నగర్, వికారాబాదు, రంగారెడ్డి, నల్గొండ జిల్లాల్లో తాగునీరు, సాగునీరు అందించే లక్ష్యాలతో ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టారు. నాగర్‌కర్నూలు జిల్లా, కొల్లాపూర్ మండలం లోని ఎల్లూరు వద్ద శ్రీశైలం జలాశయం నుండి నీటిని తోడి, రంగారెడ్డి జిల్లా, కొందుర్గ్ మండలం, లక్ష్మీదేవిపల్లి వరకూ పంపిస్తారు. వర్షాకాలంలో 60 రోజుల పాటు వరద ఉండే రోజుల్లో రోజుకు 1.5 టి.ఎమ్‌సి చొప్పున మొత్తం 90 టిఎమ్‌సి నీటిని ఎత్తిపోయాలనేది ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. 

సముద్ర మట్టం నుండి 269.735 మీ. ఎత్తున ఉన్న శ్రీశైలం జలాశయం నుండి 5 అంచెల్లో ఎత్తిపోసి 670 మీ. ఎత్తున ఉన్న లక్ష్మీదేవిపల్లి జలాశయానికి నీటిని చేరుస్తారు. ప్రాజెక్టులో భాగంగా మొత్తం 5 లిఫ్టులు, 6 జలాశయాలూ నిర్మిస్తారు. 

రూ. 35,200 కోట్ల వ్యయమయ్యే ఈ ప్రాజెక్టుకు 2015 జూన్ 10 న తెలంగాణ ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చింది.  

ప్రాజెక్టును రెండు దశల్లో నిర్మిస్తారు. మొదటి దశలో - మొత్తం నీటిని తరలించడానికి పంపుహౌసులు, జలాశయాలు, పైపులైన్లు, కాలువలు, సొరంగాలు నిర్మించి, తాగునీటి అవసరాలూ, పారిశ్రామిక అవసరాలూ తీర్చేందుకు అవసరమైన సదుపాయాలను కల్పిస్తారు. రెండవదశలో సాగునీటిని అందించేందుకు అవసరమైన కాలువలు ఇతర సదుపాయాలను నిర్మిస్తారు. 

 పర్యావరణ అనుమతులు 
ఈ పథకానికి సంబంధించి పర్యావరణ అనుమతుల కోసం తెలంగాణ ప్రభుత్వం చాలాకాలంపాటు ప్రయత్నాలు చేసింది. ఈఏసీ సభ్యులు రకరకాల సందేహాల కారణంగా అనుమతుల్ని వాయిదా వేస్తూ వచ్చారు. ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ అనుమతులను తిరస్కరించిన ఈఏసీ, ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనలను పక్కన పెట్టింది. అప్పుడు ఈఏసీ కోరిన విధంగా సమగ్రంగా ప్రాజెక్టు వివరాలను సమర్పించడంతోపాటు ప్రాజెక్టు నిర్మాణ ఆవశ్యకతను తెలియపరుస్తూ, పర్యావరణ అనుమతులు మంజూరు చేయాలని ప్రభుత్వం విజ్ఞప్తి చేసింది.

2023, జూన్‌ 27న నిర్వహించిన ఈఏసీ 48వ సమావేశంలోనే పాలమూరు ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనలపై సుదీర్ఘంగా చర్చలు జరిగాయి. అయినప్పటికీ ఈఏసీ సభ్యులు పలు అంశాలపై పూర్తి వివరాలను ఇవ్వాలని కోరుతూ అనుమతుల మంజూరును పెండింగ్‌లో పెట్టారు. 2023, జూన్ 24న నిర్వహించిన 49వ ఈఏసీలో మరోసారి ప్రభుత్వం తరఫున తెలంగాణ రాష్ట్ర సాగునీటి పారుదలశాఖ ప్రత్యేక ప్రధాన కార్యదర్శి రజత్‌కుమార్‌ వాదనలు వినిపించడంతోపాటు పర్యావరణ ప్రభావానికి సంబంధించిన నివేదికలను ఈఏసీకి అందజేశారు. అందులో రెండో దశ అనుమతులు తీసుకోకుండా పనులు చేయడం వల్ల పర్యావరణానికి 153.69 కోట్ల రూపాయలు నష్టం జరిగినట్లు, అందుకు నష్ట నివారణ ప్రణాళికతోపాటు సహజ వనరుల పెంపుదల ప్రణాళికల వివరాలును ప్రభుత్వం తెలిపింది. ఆ నివేదికతో ఏకీభవించిన ఈఏసీ, 153.70 కోట్ల రూపాయల బ్యాంకు గ్యారెంటీని జమచేయడంతోపాటు రూ.106 కోట్ల మేర పెనాల్టీని కట్టాలని షరతులు విధిస్తూ, ప్రాజెక్టుకు అనుమతులు మంజూరు చేయాలని కేంద్రానికి సిఫారసు చేసినట్టు 2023, ఆగస్టు 10న విడుదల చేసిన 49వ ఈఏసీ మినట్స్ లో వెల్లడించింది.

 డ్రైరన్‌ 
పాలమూరు- రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకంలో భాగంగా 2023 సెప్టెంబరు 3న నార్లాపూర్ పంప్ హౌస్ వద్ద చేపట్టిన మొదటి పంపు డ్రైరన్‌ విజయవంతమైంది. తొమ్మిది మోటర్లలో మొదటి మోటర్‌ డ్రైరన్‌ను ఇంజినీర్లు సక్సెస్‌ఫుల్‌గా నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని ఇరిగేషన్ చీఫ్ సెక్రటరీ రజత్ కుమార్, ఈఎన్‌సీ మురళీధర్ రావు దగ్గరుండి పర్యవేక్షించారు. మరికొద్దిరోజుల్లో ఒక పంపు ద్వారా నీళ్లను ఎత్తిపోసే ప్రక్రియ ప్రారంభించి, నిబంధనల ప్రకారం ముందుగా నార్లాపూర్ రిజర్వాయర్‌ను నింపుతారు.

 ప్రారంభం 
2023 సెప్టెంబరు 16న నాగర్‌కర్నూల్‌ జిల్లా, కొల్లాపూర్‌ మండలం, నార్లాపూర్‌ వద్ద ఏర్పాటు చేసిన కంట్రోల్ రూం వద్ద ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ కంప్యూటర్ ద్వారా స్విచ్ ఆన్ చేసి, జలాల ఎత్తిపోతలను ప్రారంభించాడు. నార్లాపూర్ రిజర్వాయర్‌ డెలివరీ సిస్టర్న్స్‌ నుంచి అంజనగిరి రిజర్వాయర్‌లోకి వదిలిన కృష్ణమ్మ జలాలకు కేసీఆర్ ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించాడు. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖామంత్రి సింగిరెడ్డి నిరంజన్ రెడ్డి, పర్యాటక సాంస్కృతిక శాఖామంత్రి డాక్టర్ వి.శ్రీనివాస్ గౌడ్, విద్యాశాఖమంత్రి సబితా ఇంద్రారెడ్డి, సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖామంత్రి పట్నం మహేందర్ రెడ్డి, ఎంపీలు కె.కేశవరావు, పి.రాములు, మన్నె శ్రీనివాస్ రెడ్డి, జి. రంజిత్ రెడ్డి, బీబీ పాటిల్ లతోపాటు ఎమ్మెల్సీలు, ఎమ్మెల్యేలు, కార్పోరేషన్ల ఛైర్మన్లు, ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, ఉన్నతాధికారులు పాల్గొన్నారు. 

 జలాశయాలు, వాటి సామర్థ్యాలు 
గుట్టలను కలుపుతూ మట్టి కట్టలతో నాడు కాకతీయులు చెరువులను నిర్మించినట్లుగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం, పాలమూరు రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకంలో భాగంగా వివిధ జలాశయాలను నిర్మించింది. ఆయా జలాశమాలకు స్థానికంగా గుట్టలపై కొలువైన దేవుళ్ళ పేర్లు పెట్టబడ్డాయి.

ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మించే జలాశయాల వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి:
క్ర.సం.జలాశయం పేరుస్థలంకట్ట పొడవు (కి.మీ.)పూర్తి స్థాయి మట్టంపూర్తి స్థాయి 
సామర్థ్యం (టిఎమ్‌సి)వాడుకోగలిగే 
నీరు (టిఎమ్‌సి)ఆయకట్టు (ఎకరాల్లో)1అంజనగిరి జలాశయంనార్లాపూర్6.647 +345.000 మీ.8.517.9502వీరాంజనేయ జలాశయం ఏదుల7.716 +445.000 మీ.6.555.9103వెంకటాద్రి జలాశయం వట్టెం14.75 +542.000 మీ.16.7414.471,39,0004కురుమూర్తిరాయ జలాశయం కరివెన13.185 +531.000 మీ.17.3416.91,90,0005ఉద్దండాపూర్ జలాశయంఉద్దండాపూర్15.875 +629.000 మీ.16.0315.614,88,0006లక్ష్మీదేవిపల్లి జలాశయంరంగారెడ్డి జిల్లా, లక్ష్మీదేవిపల్లి6.05 +670.000 మీ.2.82.54,13,000మొత్తం64.22367.9763.3412,30,000

 ప్రయోజనం పొందే ప్రాంతాలు 

 తాగునీరు, పరిశ్రమలు 
పాలమూరు రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల ప్రాజెక్టు వలన జంటనగరాలకు తాగునీరు లభిస్తుంది. మహబూబ్‌నగర్, నాగర్‌కర్నూలు, వికారాబాదు, రంగారెడ్డి, నల్గొండ జిల్లాల్లోని 70 మండలాలకు చెందిన 1226 గ్రామాలకు తాగునీరు లభిస్తుంది. మహబూబ్‌నగర్, రంగారెడ్డి, నల్గొండ జిల్లాల్లోని పరిశ్రమలకు నీరు అందిస్తారు.

 సాగునీరు 
మహబూబ్‌నగర్, నాగర్‌కర్నూలు, వికారాబాదు, రంగారెడ్డి, నల్గొండ జిల్లాల్లో 12,30,000 ఎకరాలకు నీరందించే ప్రణాళిక ప్రాజెక్టు రెండవ దశలో ఉంది. మండలాల వారీగా ఆయకట్టు ఇలా ఉంటుంది:
జిల్లానియోజకవర్గంమండలంఆయకట్టు (ఎకరాల్లో)మహబూబ్‌నగర్దేవరకద్రఅడ్డకల్                 18,692భూత్‌పూర్                 13,105మూసాపేట్                   6,000దేవరకద్ర                 20,655నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 58,452జడ్చర్లబాలానగర్                 30,311రాజాపూర్                 10,000జడ్చర్ల                 38,585మిడ్జిల్                 32,097నవాబ్‌పేట                 25,576నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి             1,36,569మహబూబ్‌నగర్మహబూబ్‌నగర్ (గ్రామీణ)                   9,692హన్వాడ                 12,527నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 22,219మక్తల్మాగనూరు                       264మక్తల్                 17,549నర్వ                   5,918ఊటుకూరు                 34,281నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 58,012నారాయణపేటదామరగిద్ద                   1,207ధన్వాడ                 15,734కోయిలకొండ                 25,794నారాయణపేట                 16,056నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 58,791*పర్గిగండీడ్                 24,414నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 24,414*KODANGAL కోస్గి                 26,023మద్దూరు                 28,687నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 54,710మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలో మొత్తం భూమి             4,13,167వికారాబాదు*పరిగిదోమ                 20,473కుల్కచర్ల                 10,412పూదూరు                 11,750పర్గి                 18,587నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 61,222తాండూరుబషీరాబాద్                 26,982పెద్దేముల్                 19,958తాండూరు                 29,040యాలాల                 22,112నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 98,092వికారాబాదుకోటేపల్లి                 11,622బంట్వారం                   5,985ధరూర్                 21,357మర్పల్లి                 28,049మోమిన్‌పేట్                 18,753వికారాబాద్                   9,286నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 95,052*కోడంగల్బొం‌రాస్‌పేట                 29,063కోడంగల్                 18,003దౌలతాబాద్                   8,667నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 55,733చేవెళ్ళనవాబ్‌పేట                 12,276నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 12,276వికారాబాదు జిల్లాలో మొత్తం భూమి             3,22,375నాగర్‌కర్నూలుఅచ్చంపేటవంగూరు                   1,357చారకొండ                   1,000నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                   2,357నగర్‌కర్నూల్బిజినపల్లి                   7,712తిమ్మాజీపేట                 23,263తాడూరు                   4,082నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 35,057*కల్వకుర్తిఊరుకొండ                   4,482కల్వకుర్తి                 18,957వెల్దండ                 39,705నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 63,144నాగర్‌కర్నూలు జిల్లాలో మొత్తం భూమి             1,00,558రంగారెడ్డి*కల్వకుర్తిఆమనగల్లు                 11,261కడ్తాల్                   4,922మాడ్గుల్                 30,609తలకొండపల్లి                 24,104నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 70,896చేవెళ్ళచేవెళ్ళ                 24,028షాబాద్                 25,369మొయినాబాద్                 28,535శంకరపల్లి                 19,331నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 97,263షాద్‌నగర్ఫరూక్‌నగర్                 21,345కొందుర్గ్                 18,395చౌదర్‌గూడెం                 13,500కొత్తూరు                 18,852నందిగామ                 10,000కేశంపేట                   1,969నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 84,061ఇబ్రహీంపట్నంమంచాల                 15,621యాచారం                 28,612ఇబ్రహీంపట్నం                 29,185హయత్‌నగర్                 12,496నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 85,914రాజేంద్రనగర్శంషాబాద్                   6,601నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                   6,601మహేశ్వరంమహేశ్వరం                   8,251కందుకూరు                 10,914నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 19,165రంగారెడ్డి జిల్లాలో మొత్తం భూమి             3,63,900నల్గొండదేవరకొండచింతపల్లి                 10,454చందంపేట                        75గుండ్లపల్లె                   3,682దేవరకొండ                 11,773నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                 25,984మునుగోడుమర్రిగూడ                   4,016నియోజక వర్గంలో మొత్తం భూమి                   4,016నల్గొండ జిల్లాలో మొత్తం భూమి                 30,000ప్రాజెక్టు మొత్తం           12,30,000

మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టులు