భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం

thumb|ఆరు భూ పరిశీలన  ఉపగ్రహ కూటమి  2014 నాటికి.
ఒక భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం (ఎర్త్‌ అబ్జర్వేషన్ శాటిలైట్)  లేదా ఎర్త్ రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహం అనేది కక్ష్య నుండి భూమి పరిశీలన (EO) కోసం ఉపయోగించే లేదా రూపకల్పన చేయబడిన ఒక ఉపగ్రహం, ఇందులో గూఢచారి ఉపగ్రహాలు  పర్యావరణ పర్యవేక్షణ, వాతావరణ శాస్త్రం, కార్టోగ్రఫీ వంటి సైనికేతర ఉపయోగాల కోసం ఉద్దేశించినవి. అత్యంత సాధారణ రకం ఎర్త్ ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహాలు, ఇవి ఉపగ్రహ చిత్రాలను తీసుకుంటాయి, ఇవి వైమానిక ఛాయాచిత్రాలకు సారూప్యంగా ఉంటాయి; కొన్ని EO ఉపగ్రహాలు GNSS రేడియో త్రాలను రూపొందించకుండానే రిమోట్ సెన్సింగ్ ను నిర్వహించవచ్చు.

 చరిత్ర 
శాటిలైట్ రిమోట్ సెన్సింగ్ యొక్క మొదటి సంఘటనగా  1957 అక్టోబరు 4న సోవియట్ యూనియన్ ద్వారా మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం స్పుత్నిక్ 1 ను ప్రయోగించడానికి తేదీ  పేర్కొన వచ్చు.  రేడియో సంకేతాలను వెనక్కి పంపింది, దీనిని శాస్త్రవేత్తలు అయనోస్ఫియర్ ను అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగించారు.
నాసా మొదటి అమెరికా ఉపగ్రహం ఎక్స్ ప్లోరర్ 1ను 1958 జనవరి 31న ప్రయోగించింది. దాని రేడియేషన్ డిటెక్టర్ నుండి తిరిగి పంపిన సమాచారం భూమి యొక్క వాన్ అలెన్ రేడియేషన్ బెల్ట్ లను కనుగొనడానికి దారితీసింది. నాసా కు చెందిన టెలివిజన్ ఇన్ ఫ్రారెడ్ అబ్జర్వేషన్ శాటిలైట్ (TIROS) కార్యక్రమంలో భాగంగా 1960 ఏప్రిల్ 1న ప్రయోగించిన టిరోస్-1 వ్యోమనౌక, అంతరిక్షం నుంచి తీయాల్సిన వాతావరణ నమూనాల తొలి టెలివిజన్ ఫుటేజీని వెనక్కి పంపింది.ప్రస్తుతం భూమి పరిశీలన ఉపగ్రహాలు ప్రస్తుతం అంతరిక్షంలో పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాలలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి.యూనియన్ ఆఫ్ కన్సర్న్డ్ సైంటిస్ట్స్ (యుసిఎస్) విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం, అంతరిక్షంలో దాదాపు 2 వేల ఉపగ్రహాలు కక్ష్యలో ఉన్నాయి. ఈ 2000 లో, దాదాపు 700 ప్రధానంగా భూమి పరిశీలన కోసం ఉన్నాయి .

 ఉపయోగాలు 
వివిధ వినియోగదారుల  అవసరాలను తీర్చడానికి,  ప్రపంచ వినియోగం కోసం వైవిధ్యభరితమైన ప్రాదేశిక, వర్ణపట , తాత్కాలిక అనువర్త నాలలో  అవసరమైన డేటాను అందించడానికి ఈ ఉపగ్రహాలలో వివిధ రకాల పరికరాలను అమరుస్తారు. ఈ ఉపగ్రహాల నుండి వచ్చిన డేటా తో  వ్యవసాయం, నీటి వనరులు, పట్టణ ప్రణాళిక, గ్రామీణాభివృద్ధి, ఖనిజ ప్రాస్పెక్టింగ్, పర్యావరణం, అటవీ, సముద్ర వనరులు  విపత్తు వివరణ , అంచనా  అనేక అనువర్తనాలకు ఉపయోగిస్తారు. రాడార్, లిడార్ లేదా ఇతర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలను ఉపయోగించి క్రియాశీల రిమోట్ సెన్సింగ్ మరొక ముఖ్యమైన కొలత పద్ధతి . ఇది భూమి యొక్క ఉపరితల నిర్మాణానికి ఖచ్చితమైన విలువలను అందిస్తుంది. కొలిచే ఖచ్చితత్వం కొన్ని సెంటీమీటర్ల పరిధిలో ఉంటుంది, తద్వారా భూమి యొక్క స్వల్ప స్థానభ్రంశాన్ని కొలవడం సాధ్యపడుతుంది. ఈ పద్ధతి యొక్క ప్రయోజనం ఏమిటంటే ఇది ఏదైనా మేఘం అడ్డుపడ్డా దాని నుండి  స్వతంత్రంగా ఉంటుంది (రాడార్ కిరణాలు దానిని ప్రభావితం చేయవు). ఈ క్రియాశీల రాడార్ డేటాను భూమి యొక్క ఉపరితలం యొక్క 3-D నమూనాలను రూపొందించడానికి ఉపయోగించవచ్చు

 ప్రధాన వర్గాలు 
వాతావరణ ఉపగ్రహం వాతావరణ ఉపగ్రహాల యొక్క ప్రధాన విధి భూమి యొక్క వాతావరణ శాస్త్రం , వాతావరణాన్ని పరిశీలించడం , పర్యవేక్షించడం. వాతావరణ ఉపగ్రహాలు నగర లైట్లు, మంటలు, వాతావరణ , నీటి కాలుష్యం, అరోరా, ఇసుక తుఫానులు, మంచు , మంచు కవరేజ్, సముద్ర ప్రవాహాలు , శక్తి వ్యర్థాలను కూడా సేకరించగలవు.

సముద్ర ఉపగ్రహాలు

మహాసముద్ర ఉపగ్రహం ప్రధానంగా తీర వనరుల అభివృద్ధి, సముద్ర జీవులు , వనరుల అభివృద్ధి , వినియోగం, సముద్ర ఆక్వా వర్ణద్రవ్యాలను గుర్తించడం, సముద్ర కాలుష్యం యొక్క పర్యవేక్షణ , నివారణ , సముద్ర శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఒక కృత్రిమ  ఉపగ్రహం.

 ఇస్రో ఉపగ్రహాలు 
1988 లో IRS-1A తో ప్రారంభమైన ఇస్రో అనేక కార్యాచరణ రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించింది. రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాల యొక్క అతిపెద్ద  రాశులలో భారతదేశం ఒకటి. ప్రస్తుతం, పదమూడు  కార్యాచరణ ఉపగ్రహాలు సూర్య-సమకాలిక కక్ష్యలో ఉన్నాయి  అవి రిసోర్సెసాట్ -1, 2, 2 ఎ కార్టోసాట్ -1, 2, 2 ఎ, 2 బి, రిసాట్ -1 , 2, ఓసియాన్సాట్ -2, మేఘా-ట్రాపిక్స్, సారాల్ , స్కాట్సాట్ -1 , , జియోస్టేషనరీ కక్ష్యలో నాలుగు  అవి  ఇన్సాట్ -3 డి, కల్పనా & ఇన్సాట్ 3 ఎ, ఇన్సాట్ -3 డిఆర్. 

 ఇస్రో ద్వారా ప్రయోగించిన భూమి పరిశీలన ఉపగ్రహాల జాబితా 
భూమి పరిశీలన ఉపగ్రహా పేరు ప్రారంభ తేదీమాస్ ప్రారంభించండిప్రయోగించబడిన వాహకనౌక కక్ష్య రకంఅప్లికేషన్వ్యాఖ్యలురిసాట్ -2 బిఆర్ 1డిసెంబర్ 11, 2019628 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 48 / రిసాట్ -2 బిఆర్ 1లియోవిపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థ, భూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -3నవంబర్ 27, 2019పిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 47 / కార్టోసాట్ -3 మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనరిసాట్ -2 బిమే 22, 2019615 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 46 మిషన్లియోవిపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థ, భూమి పరిశీలనహైసిస్నవంబర్ 29, 2018PSLV-C43 / HysIS మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజనవరి 12, 2018710 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 40 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ శాటిలైట్ మిషన్SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజూన్ 23, 2017712 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 38 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంఫిబ్రవరి 15, 2017714 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 37 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనరిసోర్సెసాట్ -2 ఎడిసెంబర్ 07, 20161235 కిలోలుPSLV-C36 / RESOURCESAT-2ASSPOభూమి పరిశీలనస్కాట్సాట్ -1సెప్టెంబర్ 26, 2016371 కిలోలుPSLV-C35 / SCATSAT-1SSPOవాతావరణం & పర్యావరణంINSAT-3DRసెప్టెంబర్ 08, 20162211 కిలోలుGSLV-F05 / INSAT-3DRGSOవాతావరణం & పర్యావరణం, విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థకార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంజూన్ 22, 2016737.5 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 34 / కార్టోసాట్ -2 సిరీస్ ఉపగ్రహంSSPOభూమి పరిశీలనఇన్సాట్ -3 డిజూలై 26, 20132060 కిలోలుఅరియానే -5 వీఏ -214GSOవాతావరణం & పర్యావరణం, విపత్తు నిర్వహణ వ్యవస్థSARALఫిబ్రవరి 25, 2013407 కిలోలుPSLV-C20 / SARALSSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసాట్ -1ఏప్రిల్ 26, 20121858 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 19 / రిసాట్ -1SSPOభూమి పరిశీలనమేఘా-ట్రాపిక్స్అక్టోబర్ 12, 20111000 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 18 / మేఘా-ట్రాపిక్స్SSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసోర్సెసాట్ -2ఏప్రిల్ 20, 20111206 కిలోలుPSLV-C16 / RESOURCESAT-2SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2 బిజూలై 12, 2010694 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 15 / కార్టోసాట్ -2 బిSSPOభూమి పరిశీలనఓసియాన్సాట్ -2సెప్టెంబర్ 23, 2009960 కిలోలుPSLV-C14 / OCEANSAT-2SSPOక్లైమేట్ & ఎన్విరాన్మెంట్, ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్రిసాట్ -2ఏప్రిల్ 20, 2009300 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 12 / రిసాట్ -2SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ - 2 ఎఏప్రిల్ 28, 2008690 కిలోలుPSLV-C9 / CARTOSAT - 2ASSPOభూమి పరిశీలనIMS-1ఏప్రిల్ 28, 200883 కిలోలుPSLV-C9 / CARTOSAT - 2ASSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -2జనవరి 10, 2007650 కిలోలుPSLV-C7 / CARTOSAT-2 / SRE-1SSPOభూమి పరిశీలనకార్టోసాట్ -1మే 05, 20051560 కిలోలుPSLV-C6 / CARTOSAT-1 / HAMSATSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P6 / RESOURCESAT-1అక్టోబర్ 17, 20031360 కిలోలుPSLV-C5 / RESOURCESAT-1SSPOభూమి పరిశీలనటెక్నాలజీ ప్రయోగం ఉపగ్రహం (TES)అక్టోబర్ 22, 2001PSLV-C3 / TESSSPOభూమి పరిశీలనఓసియాన్సాట్ (IRS-P4)మే 26, 19991050 కిలోలుPSLV-C2 / IRS-P4SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Dసెప్టెంబర్ 29, 19971250 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-సి 1 / ఐఆర్‌ఎస్ -1 డిSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P3మార్చి 21, 1996920 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 3 / ఐఆర్‌ఎస్-పి 3SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Cడిసెంబర్ 28, 19951250 కిలోలుమోల్నియాSSPOభూమి పరిశీలనIRS-P2అక్టోబర్ 15, 1994804 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 2SSPOభూమి పరిశీలనIRS-1Eసెప్టెంబర్ 20, 1993846 కిలోలుపిఎస్‌ఎల్‌వి-డి 1లియోభూమి పరిశీలనప్రారంభించండి విజయవంతం కాలేదుIRS-1Bఆగస్టు 29, 1991975 కిలోలువోస్టాక్SSPOభూమి పరిశీలనSROSS-2జూలై 13, 1988150 కిలోలుASLV-D2భూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మకప్రారంభించండి విజయవంతం కాలేదుIRS-1Aమార్చి 17, 1988975 కిలోలువోస్టాక్SSPOభూమి పరిశీలనరోహిణి శాటిలైట్ ఆర్‌ఎస్-డి 2ఏప్రిల్ 17, 198341.5 కిలోలుఎస్‌ఎల్‌వి -3లియోభూమి పరిశీలనభాస్కర -2నవంబర్ 20, 1981444 కిలోలుసి -1 ఇంటర్‌కోస్మోస్లియోభూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మకరోహిణి శాటిలైట్ ఆర్‌ఎస్-డి 1మే 31, 198138 కిలోలుఎస్‌ఎల్‌వి -3 డి 1లియోభూమి పరిశీలనభాస్కర- I.జూన్ 07, 1979442 కిలోలుసి -1 ఇంటర్‌కోస్మోస్లియోభూమి పరిశీలన, ప్రయోగాత్మక

మూలాలు

వర్గం:ఇస్రో తయారుచేసిన ఉపగ్రహాలు