భారతీయ సాయుధ దళాల పురస్కారాలు, పతకాలు

యుద్ధాల్లోను, శాంతి సమయాల్లోనూ అసాధారణమైన ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించినందుకూ, విశిష్ట సేవ చేసినందుకూ భారతదేశ సాయుధ దళాలు అనేక సైనిక పురస్కారాలు పొందేందుకు అర్హులు. స్వతంత్ర భారతదేశ చరిత్రలో అనేక పతకాలు ప్రసాదించబడ్డాయి.

 సైనిక పతకం 
ప్రాధాన్యత వారీగా పురస్కారాలు:

 యుద్ధకాల శౌర్య పురస్కారాలు

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|105x105px పరమ వీర చక్ర (PVC)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maha_Vir_Chakra_ribbon.svg|105x105px మహా వీర చక్ర (MVC)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vir_Chakra_ribbon_bar.svg|105x105px వీర చక్ర (VrC)

 శాంతి సమయంలో గ్యాలంట్రీ అవార్డులు

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ashoka_Chakra_ribbon.svg|105x105px అశోక్ చక్ర (AC)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kirti_Chakra_ribbon.svg|105x105px కీర్తి చక్ర (KC)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shaurya_Chakra_ribbon.svg|105x105px శౌర్య చక్ర (SC)

 యుద్ధకాల విశిష్ట సేవా పతకాలు

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarvottam_Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px సర్వోత్తం యుద్ధ సేవా మెడల్ (SYSM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uttam_Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px ఉత్తమ్ యుద్ధ సేవా మెడల్ (UYSM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px యుద్ధ సేవా మెడల్ (YSM)

 శాంతి సమయంలో విశిష్ట సేవా పతకాలు

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Param_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px పరమ విశిష్ట సేవా మెడల్ (PVSM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ati_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px అతి విశిష్ట సేవా మెడల్ (AVSM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|105x105px విశిష్ట సేవా మెడల్ (VSM)

 విశిష్ట సేవ & శౌర్య పతకాలు

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sena_Medal_ribbon.svg|105x105px సేనా మెడల్ (ఆర్మీ) (SM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nao_Sena_Medal_ribbon.svg|105x105px నౌ సేనా మెడల్ (నేవీ) (NM)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vayusena_Medal_ribbon.svg|105x105px వాయుసేన పతకం (ఎయిర్ ఫోర్స్) (VM)

 సేవ, యుద్ధ పతకాలు 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wound_Medal-India.svg|105x105px గాయ పతకం (పరాక్రమ్ పదక్)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_General_Service_Medal_1947.svg|105x105px జనరల్ సర్వీస్ మెడల్ 1947link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Samanya_Seva_medal.svg|105x105px సామాన్య సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Special_Service_Medal_Ribbon.svg|105x105px ప్రత్యేక సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Samar_Seva_Star_Ribbon.svg|105x105px సమర్ సేవా స్టార్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Poorvi_Star_Ribbon.svg|105x105px పూర్వి స్టార్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Paschimi_Star_Ribbon.svg|105x105px పశ్చిమ నక్షత్రంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Vijay_star.svg|105x105px ఆపరేషన్ విజయ్ స్టార్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Siachen_Glacier_Medal_Ribbon.svg|105x105px సియాచిన్ గ్లేసియర్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Raksha_Medal_Ribbon.svg|105x105px రక్షా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Sangram_Medal_Ribbon.svg|105x105px సంగ్రామ్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Vijay_medal.svg|105x105px ఆపరేషన్ విజయ్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Parakram_medal.svg|105x105px ఆపరేషన్ పరాక్రమ్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Sainya_Seva_Medal_Ribbon.svg|105x105px సైన్య సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_High_Altitude_Medal_Ribbon.svg|105x105px హై ఆల్టిట్యూడ్ సర్వీస్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antrik_Suraksha_Padak.png|105x105px ఆంత్రిక్ సురక్ష పదక్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Videsh_Seva_Medal_Ribbon.svg|105x105px విదేశ్ సేవా పతకం

 సుదీర్ఘ సేవా పురస్కారాలు 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Meritorious_Service_Medal_Ribbon.svg|105x105px మెరిటోరియస్ సర్వీస్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Long_Service_and_Good_Conduct_Medal_Ribbon.svg|105x105px సుదీర్ఘ సేవ, మంచి ప్రవర్తన పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_30_Years_Long_Service_Ribbon.svg|105x105px 30 ఏళ్ల సుదీర్ఘ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_20YearsServiceMedalRibbon.svg|105x105px 20 ఏళ్ల సుదీర్ఘ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_9YearsServiceMedalRibbon.svg|105x105px 9 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Territorial_Army_decoration.svg|105x105px టెరిటోరియల్ ఆర్మీ డెకరేషన్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Territorial_Army_medal.svg|105x105px టెరిటోరియల్ ఆర్మీ మెడల్

 స్వాతంత్ర్య పతకాలు 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Independence_medal_1947.svg|105x105px భారత స్వాతంత్ర్య పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_50th_Anniversary_Independence_medal.svg|105x105px 50వ స్వాతంత్ర్య వార్షికోత్సవ పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_25th_Anniversary_Independence_medal.svg|105x105px 25వ స్వాతంత్ర్య వార్షికోత్సవ పతకం

 సైనిక నిఘా, అన్వేషణ పతకం 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MacGregor_Medal_Ribbon.jpg|105x105px మాక్‌గ్రెగర్ మెడల్ 

 డిస్పాచ్‌లలో ప్రస్తావన 
పతకాలు పురస్కారాలు పొందేంతటి స్థాయిలో లేని శౌర్య ప్రతాపాల ప్రదర్శనలకు గుర్తింపు నిచ్చేందుకు గాను ఈ డిస్పాచ్‌లలో ప్రస్తావనలను 1947 నుండి వాడుతూ ఉన్నారు. 

రిజర్వ్ ఫోర్సెస్, టెరిటోరియల్ ఆర్మీ, మిలిషియా, ఇతర చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటు చేయబడిన సాయుధ దళాల సిబ్బంది, నర్సింగ్ సర్వీస్ సభ్యులు, సాయుధ దళాల క్రింద లేదా వారితో పనిచేసే పౌరులతో సహా అన్ని ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ ఫోర్స్ సిబ్బంది అందరూ ఈ ప్రస్తావనలకు అర్హులే. "Mention in Dispatches". Indian Army. Retrieved 5 October 2014.

మరణానంతరం పంపిన డిస్పాచ్‌లలో కూడా ప్రస్తావన చెయ్యవచ్చు. ఒకరికి ఒకటి కంటే ఎక్కువ ప్రస్తావనలు కూడా చెయ్యవచ్చు. డెస్పాచ్‌లో ప్రస్తావన పొందిన వ్యక్తి, దానికి సంబంధించిన పతకాన్ని, రిబ్బన్‌పై తామరాకు రూపంలో ధరించడానికి అర్హులు. వాటిని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి అధికారిక ధృవీకరణ పత్రంతో జారీ కూడా చేస్తారు. "Mention in Dispatches". Indian Army. Retrieved 5 October 2014.

 ప్రశంసా పత్రం 
thumb| చీఫ్ ఆఫ్ ఆర్మీ స్టాఫ్ కమెండేషన్ కార్డ్
మిలిటరీలోని మూడు శాఖలు కమెండేషన్ కార్డ్‌లను జారీ చేస్తాయి, ఇవి "వ్యక్తిగత శౌర్య ప్రదర్శనకు లేదా విశిష్ట సేవకు లేదా విధి నిర్వహణలో లేదా నాన్-ఆపరేషనల్ ఏరియాలలో నిర్వహించే విధికి సంబంధించిన బ్యాడ్జ్‌లు. ఇది ఒక రకమైన శౌర్య పురస్కారం. అవార్డు నిర్దిష్ట శౌర్య కార్యానికి లేదా విశిష్ట సేవకు లేదా ప్రత్యేక సేవ కోసమూ ఉంటుంది. ఈ పురస్కారాన్ని మరణానంతరం ఇవ్వరు."

మూడు శాఖలూ అత్యున్నత అధికారి ( చీఫ్ ఆఫ్ ఆర్మీ స్టాఫ్, ఛీఫ్ ఆఫ్ నావల్ స్టాఫ్, ఛీఫ్ ఆఫ్ ఎయిర్ స్టాఫ్) స్థాయిలో కమెండేషన్స్ కార్డ్‌లను జారీ చేస్తాయి. దిగువ స్థాయిలలో అవార్డులు సేవల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి.   

 ధరించే క్రమం 
వివిధ అలంకరణలు, పతకాలను క్రింది క్రమంలో ధరిస్తారు:  
స్థాయిపురస్కారంరిబ్బను1భారత రత్నlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bharat_Ratna_Ribbon.svg|75x75px2పరమ వీర చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|75x75px3అశోక చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ashoka_Chakra_ribbon.svg|75x75px4పద్మ విభూషణ్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Padma_Vibhushan_BAR.png|75x75px5పద్మ భూషణ్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Padma_Bhushan_BAR.png|75x75px6సర్వోత్తమ యుద్ధ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarvottam_Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px7పరమ విశిష్ట సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Param_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px8మహా వీర చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maha_Vir_Chakra_ribbon.svg|75x75px9కీర్తి చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kirti_Chakra_ribbon.svg|75x75px10పద్మ శ్రీlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Padma_Shri_BAR.png|75x75px11Sarvottam Jeevan Raksha Padaklink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Sarvottam_Jeevan_Raksha_Padak_ribbon.png|75x75px12Uttam యుద్ధ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uttam_Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px13అతి విశిష్ట సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ati_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px14వీర చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vir_Chakra_ribbon_bar.svg|75x75px15Shaurya చక్రlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shaurya_Chakra_ribbon.svg|75x75px16యుద్ధ సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yudh_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px17Sena పతకం (ఆర్మీ సిబ్బందికి)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sena_Medal_ribbon.svg|75x75pxనవ సేనా పతకం (నావికాదళ సిబ్బందికి)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nao_Sena_Medal_ribbon.svg|75x75pxవాయు సేనా పతకం (ఎయిర్ ఫోర్స్ సిబ్బందికి)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vayusena_Medal_ribbon.svg|75x75px18విశిష్ట సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|75x75px19ఉత్తమ జీవన రక్షా పదక్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Uttam_Jeevan_Raksha_Padak_ribbon.png|75x75px20పరాక్రం పదక్ (గాయ పతకం)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wound_Medal-India.svg|75x75px21సామాన్య సేవా పతకం 1947link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_General_Service_Medal_1947.svg|75x75px22సామాన్య సేవా పతకం - 1965link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Samanya_Seva_medal.svg|75x75px23Special Service పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Special_Service_Medal_Ribbon.svg|75x75px24Samar Seva Star - 1965link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Samar_Seva_Star_Ribbon.svg|75x75px25Poorvi Starlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Poorvi_Star_Ribbon.svg|75x75px26Paschimi Starlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Paschimi_Star_Ribbon.svg|75x75px27Operation Vijay Star పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Vijay_star.svg|75x75px28Siachen Glacier పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Siachen_Glacier_Medal_Ribbon.svg|75x75px29Raksha పతకం – 1965link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Raksha_Medal_Ribbon.svg|75x75px30Sangram పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Sangram_Medal_Ribbon.svg|75x75px31ఆపరేషన్ విజయ్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Vijay_medal.svg|75x75px32ఆపరేషన్ పరాక్రం మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Operation_Parakram_medal.svg|75x75px33సైన్య సేవా మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Sainya_Seva_Medal_Ribbon.svg|75x75px34హై ఆల్టిట్యూడ్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_High_Altitude_Medal_Ribbon.svg|75x75px35విదేశ సేవా మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Videsh_Seva_Medal_Ribbon.svg|75x75px36మెరిటోరియస్ సర్వీస్ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Meritorious_Service_Medal_Ribbon.svg|75x75px37సుదీర్ఘ సేవ, సత్ప్రవర్తన మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Long_Service_and_Good_Conduct_Medal_Ribbon.svg|75x75px38జీవన రక్షా పదక్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Jeevan_Raksha_Padak_ribbon.png|75x75px39టెరితోరియల్ ఆర్మీ డెకరేషన్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Territorial_Army_decoration.svg|75x75px40టెరిటోరియల్ ఆర్మీ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_Territorial_Army_medal.svg|75x75px41స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ మెడల్ - 1947link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Independence_medal_1947.svg|75x75px42స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ మెడల్ - 1950link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Police_Independence_medal_1950.png|75x75px4350వ స్వాతంత్ర్యదినోత్సవ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_50th_Anniversary_Independence_medal.svg|75x75px4425వ స్వాతంత్ర్యదినోత్సవ మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_25th_Anniversary_Independence_medal.svg|75x75px4530 సంవత్సరాల సేవా మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_30_Years_Long_Service_Ribbon.svg|75x75px4620 సంవత్సరాల సేవా మెడల్link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_20YearsServiceMedalRibbon.svg|75x75px479 సంవత్సరాల సేవా పతకంlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IND_9YearsServiceMedalRibbon.svg|75x75px48కామన్వెల్త్ పురస్కారాలు 49ఐక్యరాజ్యసమితి పురస్కారాలు50ఇతర పురస్కారాలు
పోలీసు పతకాలు, ఫైర్ సర్వీసెస్ పతకాలు, కరెక్షనల్ సర్వీసెస్ పతకాలు, హోమ్ గార్డ్స్, సివిల్ డిఫెన్స్ పతకాలను పై జాబితా నుండి మినహాయించాం. పైన పేర్కొన్న పురస్కారాల ప్రాధాన్యతా క్రమం భారత సైన్యానికి సంబంధించినది. భారత నౌకాదళం, భారత వైమానిక దళం అనుసరించే క్రమంలో ముఖ్యంగా ప్రచార పతకాలలో స్వల్ప వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు.

 సమీప బంధువులు పతకాలు ధరించడం 
భారత సైన్యపు "సెరిమోనియల్ అండ్ వెల్ఫేర్ అడ్జుటెంట్ జనరల్స్ బ్రాంచ్" 2019 జూలై 11 న జారీ చేసిన ఉత్తర్వు ప్రకారం, మరణించిన సైనిక సిబ్బందికి దగ్గరి బంధువులు యుద్ధ స్మారక చిహ్నాల వద్ద, అంత్యక్రియల వద్ద, స్మశానవాటికల లోనూ నివాళులర్పించేందుకు హాజరవుతున్నప్పుడు వారి పతకాలను ఛాతీకి కుడి వైపున ధరించడానికి అనుమతినిచ్చింది. మరణించిన వారి జీవిత భాగస్వాములు, పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు, అంతకు పూర్వీకులు వంటి వారి కుటుంబ సభ్యులు, పౌర దుస్తులను ధరించి, ఈ శౌర్య లేదా సేవా పురస్కారాలను ధరించవచ్చు. Indian Army allows next of kin to wear medals of late ex-servicemen during homage ceremonies, India Today, 23 July 2019.

 ఇవి కూడా చూడండి 

 భారతదేశంలో పురస్కారాలు పతకాలు

 ప్రస్తావనలు