ద్రోణాచార్య పురస్కారం

ద్రోణాచార్య పురస్కారం, క్రీడలలో అత్యుత్తమ శిక్షకులకు భారత ప్రభుత్వం ఇచ్చే పురస్కారం.   ఈ పురస్కారానికి కౌరవ పాండవుల గురువైన "ద్రోణాచార్యుని" పేరు పెట్టారు.  దీనిని యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ ఏటా ప్రదానం చేస్తుంది. మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ గ్రహీతలను ఎంపిక చేస్తుంది నాలుగు సంవత్సరాల కాలంలో "స్థిరమైన ప్రాతిపదికన అత్యుత్తమమైన ప్రతిభ కనబరిచి, అంతర్జాతీయ పోటీలలో రాణించే క్రీడాకారులను చేసినందుకు" ఈ పురస్కారం ఇస్తారు. కోచింగ్‌లో జీవితకాల కృషి కోసం రెండు పురస్కారాలను కేటాయించారు, 20 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలంలో "అత్యుత్తమ క్రీడాకారులను" ఉత్పత్తి చేయడంలో సాధించిన విజయాలను వీటి కోసం పరిగణిస్తారు. ఈ పురస్కారంలో భాగంగా ద్రోణాచార్యుని కాంస్య విగ్రహం, సర్టిఫికేట్, ఉత్సవ దుస్తులు, ₹ 15 లక్షలు నగదు బహుమతినీ అందజేస్తారు.  

1985లో దీన్ని స్థాపించారు.  ఒలింపిక్ క్రీడలు, పారాలింపిక్ క్రీడలు, ఆసియా క్రీడలు, కామన్వెల్త్ క్రీడలు, ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు ప్రపంచ కప్‌తో పాటు క్రికెట్, స్వదేశీ ఆటలు, పారాస్పోర్ట్స్ వంటి పోటీల్లో ఉండే విభాగాలకు మాత్రమే ఈ అవార్డు ఇస్తారు. "Scheme for Dronacharya Award For Outstanding Coaches In Sports And Games (Amended as on 3 February 2016)" (PDF). Ministry of Youth Affairs and Sports. 3 February 2016. p. 11. Archived (PDF) from the original on 31 January 2017. Retrieved 18 January 2017. ఇచ్చిన సంవత్సరానికి సంబంధించిన నామినేషన్లు ఏప్రిల్ 30 వరకు లేదా ఏప్రిల్ చివరి పని దినం వరకు స్వీకరిస్తారు. పది మంది సభ్యుల కమిటీ నామినేషన్లను పరిశీలించి, తమ సిఫార్సులను తదుపరి ఆమోదం కోసం కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు క్రీడల మంత్రికి సమర్పిస్తుంది. 

1985లో పురస్కార ప్రథమ గ్రహీతలైన బాలచంద్ర భాస్కర్ భగవత్ (రెజ్లింగ్), ఓం ప్రకాష్ భరద్వాజ్ (బాక్సింగ్), ఓం నంబియార్ (అథ్లెటిక్స్) లను సత్కరించారు.  సాధారణంగా ఒక సంవత్సరంలో ఐదుగురికి మించకుండా ప్రదానం చేస్తారు. 2012 లోను, 2016 నుండి 2020 వరకూ ఎక్కువ మంది గ్రహీతలకు పురస్కారం ఇచ్చారు. 

 నామినేషన్లు 
అన్ని ప్రభుత్వ గుర్తింపు పొందిన నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్‌లు, ఇండియన్ ఒలింపిక్ అసోసియేషన్, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా, స్పోర్ట్స్ ప్రమోషన్ అండ్ కంట్రోల్ బోర్డ్‌లు రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రభుత్వాల నుండి పురస్కారానికి నామినేషన్లను స్వీకరిస్తారు. వీరు ప్రతి క్రీడకూ ఇద్దరు కంటే ఎక్కువ కాకుండా శిక్షకుల నామినేషన్లు పంపవచ్చు. క్రికెట్ విషయానికొస్తే, ప్రభుత్వంచే గుర్తింపు పొందిన జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య లేనందున భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డు నుండి నామినేషన్లు స్వీకరిస్తారు. గుర్తింపు రద్దు చేయబడిన లేదా సస్పెన్షన్‌లో ఉన్న జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యల తరపున నామినేషన్‌లను సమర్పించడానికి స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI)కు అధికారం ఉంది. మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న, అర్జున పురస్కారం, ద్రోణాచార్య పురస్కారం, ధ్యాన్ చంద్ పురస్కారాల పురస్కార గ్రహీతలు కూడా తాము పురస్కారం పొందిన క్రీడకు సంబంధిన ఒక శిక్షకుని నామినేట్ చేయవచ్చు. నామినేటింగ్ అథారిటీల నుండి ఎలాంటి నామినేషన్లు రాని పక్షంలో అర్హులైన సందర్భాలలో ప్రభుత్వమే ఇద్దరు శిక్షకులను నామినేట్ చేయవచ్చు. నామినేషన్లను ఏటా ఏప్రిల్ 30 వరకు లేదా ఏప్రిల్ చివరి పని దినం వరకు స్వీకరిస్తారు. 

 ఎంపిక ప్రక్రియ 
స్వీకరించిన అన్ని నామినేషన్లను SAI కీ, సంబంధిత జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలకూ ధృవీకరణ కోసం పంపిస్తారు. జాతీయ డోపింగ్ నిరోధక సంస్థ డోపింగ్ క్లియరెన్స్ ఇచ్చే బాధ్యత వహిస్తుంది. ప్రపంచ డోపింగ్ నిరోధక ఏజెన్సీ నిషేధించిన డ్రగ్స్ లేదా పదార్ధాల వినియోగంపై జరిమానా విధించబడిన లేదా విచారణలో ఉన్న క్రీడాకారులతో సంబంధం ఉన్న శిక్షకులు ఈ పురస్కారానికి అర్హులు కాదు. అలాగే గతంలో ధ్యాన్ చంద్ పురస్కారం పొందినవారు కూడా ఈ పురస్కారానికి అర్హులు కాదు. జాయింట్ సెక్రటరీ, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్స్ డైరెక్టర్/డిప్యూటి సెక్రటరీ, సెక్రటరీ, ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్/SAI కి చెందిన డైరెక్టరు (టీమ్స్) లతో కూడిన కమిటీ నామినేషన్లను ధృవీకరిస్తుంది. 

చెల్లుబాటు అయ్యే నామినేషన్లను ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన ఎంపిక కమిటీ పరిగణలోకి తీసుకుంటుంది. ఈ పదకొండు మంది సభ్యుల కమిటీలో మంత్రిత్వ శాఖ నామినేట్ చేసిన ఒక చైర్‌పర్సన్, ఇద్దరు సభ్యులు (ఒలింపియన్‌లు లేదా గతంలో మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న లేదా అర్జున పురస్కార గ్రహీతలు), వివిధ క్రీడా విభాగాలకు చెందిన ముగ్గురు మాజీ ద్రోణాచార్య పురస్కార గ్రహీతలు, ఇద్దరు స్పోర్ట్స్ జర్నలిస్టులు/ నిపుణులు/వ్యాఖ్యాతలు, ఒక స్పోర్ట్స్ అడ్మినిస్ట్రేటర్, SAI డైరెక్టర్ జనరల్, స్పోర్ట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ జాయింట్ సెక్రటరీ ఉంటారు. ఏ ఒక్క క్రీడా విభాగం నుండీ ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది క్రీడాకారులను కమిటీలో చేర్చరు.  సమ్మర్, వింటర్ ఒలింపిక్స్, పారాలింపిక్స్ గేమ్స్, ఆసియన్ గేమ్స్, కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌, వివిధ అంతర్జాతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు, ఈవెంట్‌లలో గెలిచిన పతకాలకు 80% వెయిటేజీ ఇవ్వబడుతుంది. మిగిలిన 20% వెయిటేజీ వారి శిష్యులు పతకాలు గెలుచుకున్న ఈవెంట్‌ల ప్రొఫైలుకు, వాటి ప్రమాణాల స్థాయికీ ఇవ్వబడుతుంది. ఒలింపిక్, ఆసియా క్రీడలు, క్రికెట్, స్వదేశీ ఆటల వంటి కామన్వెల్త్ గేమ్‌లలో చేర్చని ఇతర ఆటల కోసం, వ్యక్తిగత ప్రదర్శనలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. గరిష్ఠ పాయింట్లు ఉన్న కోచ్‌కు 80 మార్కులు ఇవ్వగా, మిగిలిన కోచ్‌లకు గరిష్ట పాయింట్లకు అనులోమానుపాతంలో మార్కులు ఇస్తారు. జట్టు ఈవెంట్‌లకు, జట్టు బలాన్ని బట్టి మార్కులు ఇస్తారు.  వివిధ పోటీల్లో పతకాల కోసం ఇచ్చిన పాయింట్లు క్రింది విధంగా ఉంటాయి:

+గత నాలుగు సంవత్సరాలలో శిష్యులు పొందిన పతకాలను బట్టి శిక్షకులకు ఇచ్చిన పాయింట్లుబంగారంవెండికంచు ఒలింపిక్ గేమ్స్ / పారాలింపిక్ గేమ్స్ 80 70 55 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ / ప్రపంచ కప్  40 30 20 ఆసియా క్రీడలు 30 25 20 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ 25 20 15
ఏ క్రీడలోనైనా, ఇద్దరు శిక్షకులకు మించకుండా - ఒక పురుషుడు, ఒక స్త్రీ - అత్యధిక మార్కులు ఇస్తారు. అన్ని విభాగాల్లోనూ అత్యధిక మార్కులు సాధించిన కోచ్‌కి పురస్కారం ఇవ్వాలని కమిటీ సిఫార్సు చేయకపోవచ్చు. కానీ ఒక్కో క్రీడా విభాగంలో అత్యధిక మార్కులు పొందిన వారిని మాత్రమే సిఫార్సు చేయగలదు. ఎంపిక కమిటీ సిఫార్సులు తదుపరి ఆమోదం కోసం యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖకు వెళ్తాయి. "Scheme for Dronacharya Award For Outstanding Coaches In Sports And Games (Amended as on 3 February 2016)" (PDF). Ministry of Youth Affairs and Sports. 3 February 2016. p. 11. Archived (PDF) from the original on 31 January 2017. Retrieved 18 January 2017.

 గ్రహీతలు 
+సూచిక
+పురస్కార గ్రహీతలుసంవత్సరంగ్రహీతక్రీడ1985బాలచంద్ర భాస్కర్ భగవత్రెజ్లింగ్1985ఓం  ప్రకాష్ భరద్వాజ్బాక్సింగ్1985O. M. నంబియార్వ్యాయామ క్రీడలు1986దేశ్ ప్రేమ్ ఆజాద్క్రికెట్1986రఘునందన్ వసంత గోఖ్లేచదరంగం1987గురువు  హనుమంతుడురెజ్లింగ్1987గురుచరణ్ సింగ్క్రికెట్1988అవార్డు ఇవ్వలేదు1989అవార్డు ఇవ్వలేదు1990రమాకాంత్ అచ్రేకర్క్రికెట్1990సయ్యద్ నయీముద్దీన్ఫుట్బాల్1990ఎ. రమణారావువాలీబాల్1991అవార్డు ఇవ్వలేదు1992అవార్డు ఇవ్వలేదు1993అవార్డు ఇవ్వలేదు1994ఇలియాస్ బాబర్వ్యాయామ క్రీడలు1995శ్యామ్ సుందర్ రావువాలీబాల్1995కరణ్ సింగ్వ్యాయామ క్రీడలు1996విల్సన్  జోన్స్బిలియర్డ్స్ & స్నూకర్1996పాల్ సింగ్ సంధుబరువులెత్తడం1997జోగిందర్  సింగ్ సైనీవ్యాయామ క్రీడలు1998G. S.  సంధుబాక్సింగ్1998హరగోవింద్  సింగ్ సంధువ్యాయామ క్రీడలు1998బహదూర్  సింగ్ చౌహాన్వ్యాయామ క్రీడలు1999కెన్నెత్ ఓవెన్ బోసెన్వ్యాయామ క్రీడలు1999హవా  సింగ్#బాక్సింగ్1999అజయ్ కుమార్ సిరోహిబరువులెత్తడం2000S. M.  ఆరిఫ్బ్యాడ్మింటన్2000గుడియాల్ సింగ్ భంగుహాకీ2000భూపేందర్  ధావన్పవర్ లిఫ్టింగ్2000గోపాల్  పురుషోత్తం ఫడ్కేఖో ఖో2000హంస శర్మబరువులెత్తడం2001మైఖేల్  ఫెరీరాబిలియర్డ్స్ & స్నూకర్2001సన్నీ థామస్షూటింగ్2002మహారాజ్ కృష్ణ కౌశిక్హాకీ2002రేణు కోహ్లీవ్యాయామ క్రీడలు2002హోమి  మోతివాలాయాటింగ్2002ఇ. ప్రసాదరావుకబడ్డీ2002జస్వంత్  సింగ్వ్యాయామ క్రీడలు2003సుఖ్‌చైన్  సింగ్ చీమారెజ్లింగ్2003రాబర్ట్  బాబీ జార్జ్వ్యాయామ క్రీడలు2003అనూప్  కుమార్బాక్సింగ్2003రాజిందర్  సింగ్ జూనియర్హాకీ2004సైరస్ పోంచాస్క్వాష్2004అరవింద్ సావూరుబిలియర్డ్స్ & స్నూకర్2004సునీతా శర్మక్రికెట్2005ఇస్మాయిల్ బేగ్రోయింగ్2005మహా సింహ  రావురెజ్లింగ్2005బల్వాన్ సింగ్కబడ్డీ2005ఎం. వేణుబాక్సింగ్2006కోనేరు  అశోక్చదరంగం2006దామోదరన్  చంద్రలాల్బాక్సింగ్2006R. D.  సింగ్వ్యాయామ క్రీడలు2007జగదీష్ సింగ్బాక్సింగ్2007జగ్మీందర్ సింగ్రెజ్లింగ్2007సంజీవ  కుమార్ సింగ్విలువిద్య2007G. E. శ్రీధరన్వాలీబాల్2008అవార్డు ఇవ్వలేదు2009జయదేవ్ బిష్ట్బాక్సింగ్2009పుల్లెల  గోపీచంద్బ్యాడ్మింటన్2009S. బలదేవ్ సింగ్హాకీ2009సత్పాల్  సింగ్రెజ్లింగ్2010సుభాష్ అగర్వాల్బిలియర్డ్స్ & స్నూకర్2010అజయ్ కుమార్ బన్సాల్హాకీ2010కెప్టెన్  చంద్రప్రెజ్లింగ్2010ఎ. కె.  కుట్టివ్యాయామ క్రీడలు2010ఎల్  ఇబోమ్చా సింగ్బాక్సింగ్2011దేవేందర్ కుమార్ రాథోడ్జిమ్నాస్టిక్స్2011రాంఫాల్రెజ్లింగ్2011ఇనుకుర్తి  వెంకటేశ్వర రాయ్బాక్సింగ్2012సునీల్  దబాస్కబడ్డీ2012B. I. ఫెర్నాండెజ్బాక్సింగ్2012వీరేంద్ర  పూనియావ్యాయామ క్రీడలు2012సత్యపాల్  సింగ్§వ్యాయామ క్రీడలు2012హరేంద్ర  సింగ్హాకీ2012యశ్వీర్  సింగ్రెజ్లింగ్2013పూర్ణిమ  మహతోవిలువిద్య2013నరేందర్ సింగ్ సైనీహాకీ2013మహావీర్  సింగ్బాక్సింగ్2014మహాబీర్  ప్రసాద్రెజ్లింగ్2015అనూప్  సింగ్ దహియారెజ్లింగ్2015నావల్  సింగ్§వ్యాయామ క్రీడలు2016సాగర్  మల్ ధయాల్బాక్సింగ్2016బిశ్వేశ్వర  నందిజిమ్నాస్టిక్స్2016నాగపురి  రమేష్వ్యాయామ క్రీడలు2016రాజ్‌కుమార్  శర్మక్రికెట్2017ఆర్. గాంధీ#వ్యాయామ క్రీడలు2017హీరా  నంద్ కటారియాకబడ్డీ2018సుబేదార్  చేనంద అచ్చయ్య కుట్టప్పబాక్సింగ్2018విజయ్  శర్మబరువులెత్తడం2018ఎ.  శ్రీనివాసరావుటేబుల్ టెన్నిస్2018సుఖ్‌దేవ్  సింగ్ పన్నువ్యాయామ క్రీడలు2019మొహిందర్  సింగ్ ధిల్లాన్వ్యాయామ క్రీడలు2019యు.విమల్  కుమార్బ్యాడ్మింటన్2019సందీప్ గుప్తాటేబుల్ టెన్నిస్2020జూడ్  సెబాస్టియన్హాకీ2020యోగేష్ మాలవీయమల్లఖాంబ్2020జస్పాల్  రాణాషూటింగ్2020కులదీప్ కుమార్ హ్యాండూవుషు2020గౌరవ్  ఖన్నా§బ్యాడ్మింటన్+జీవన సాఫల్య పురస్కార గ్రహీతలుసంవత్సరంజీవన సాఫల్య పురస్కార గ్రహీతక్రీడ2011కుంతల్  కుమార్ రాయ్వ్యాయామ క్రీడలు2011రాజిందర్ సింగ్ జూనియర్హాకీ2012జస్వీందర్  సింగ్ భాటియావ్యాయామ క్రీడలు2012భవానీ  ముఖర్జీటేబుల్ టెన్నిస్2013రాజ్  సింగ్రెజ్లింగ్2013K. P.  థామస్వ్యాయామ క్రీడలు2014గుర్చరన్  గోగిజూడో2014జోస్  జాకబ్రోయింగ్2014ఎన్.  లింగప్పవ్యాయామ క్రీడలు2014గణపతి  మనోహరన్బాక్సింగ్2015నిహార్ అమీన్ఈత2015హర్బన్స్  సింగ్వ్యాయామ క్రీడలు2015స్వతంతర్  రాజ్ సింగ్బాక్సింగ్2016S.  ప్రదీప్ కుమార్ఈత2016మహావీర్ సింగ్ ఫోగట్రెజ్లింగ్2017G. S. S.  V. ప్రసాద్బ్యాడ్మింటన్2017బ్రిజ్  భూషణ్ మొహంతిబాక్సింగ్2017P. A.  రాఫెల్హాకీ2017సంజోయ్  చక్రవర్తిషూటింగ్2017రోషన్  లాల్రెజ్లింగ్2018క్లారెన్స్  లోబోహాకీ2018తారక్ సిన్హాక్రికెట్2018జీవన్  కుమార్ శర్మజూడో2018V. R.  బీడువ్యాయామ క్రీడలు2019రంబీర్  సింగ్ ఖోకర్కబడ్డీ2019సంజయ్  భరద్వాజ్క్రికెట్2019మెర్జ్బాన్  పటేల్హాకీ2020ధర్మేంద్ర  తివారీవిలువిద్య2020పురుషోత్తం  రాయ్వ్యాయామ క్రీడలు2020శివ  సింగ్బాక్సింగ్2020రొమేష్  పఠానియాహాకీ2020క్రిషన్  కుమార్ హుడాకబడ్డీ2020విజయ్  భాలచంద్ర మునీశ్వర్§పవర్ లిఫ్టింగ్2020నరేష్ కుమార్టెన్నిస్2020ఓం  ప్రకాష్ దహియారెజ్లింగ్

 వివాదాలు 
కొందరు గ్రహీతలు తమ పేర్లతో పతక విజేత సాధించిన విజయాలను తప్పుడు క్లెయిమ్ చేశారని ఆరోపించారు. సత్పాల్ సింగ్ (2009), రాంఫాల్ (2011), యశ్వీర్ సింగ్ (2012) లు ముగ్గురూ, రెండుసార్లు ఒలింపిక్ పతకాన్ని గెలుచుకున్న రెజ్లర్ సుశీల్ కుమార్ తమ శిష్యుడేనని పేర్కొన్నారు.  2012 సంవత్సరానికి గాను ఈ అవార్డును పారా స్పోర్ట్స్ అథ్లెటిక్స్ కోచ్ సత్యపాల్ సింగ్‌కు అందించారు. అయితే, 2010 అర్జున అవార్డు గెలుచుకున్న పారా అథ్లెట్ జగ్సీర్ సింగ్, ఈ పురస్కారం కోసం సత్యపాల్ సింగ్‌ తనను శిష్యుడిగా తప్పుగా పేర్కొన్నాడని ఆరోపించాడు. 2006 ద్రోణాచార్య అవార్డు గ్రహీత ఆర్‌డి సింగ్‌ తనకు ప్రధాన కోచ్‌ అని, సత్యపాల్ సింగ్ సహాయ కోచ్‌ అనీ జగ్సీర్ సింగ్ చెప్పాడు. సత్యపాల్ సింగ్  అలా చెప్పిన సంగతి తనకు సమాచార హక్కు చట్టం ద్వారా తెలిసిందని జగ్సీర్ సింగ్ పేర్కొన్నాడు.  2013 అవార్డు గ్రహీత రాజ్ సింగ్ కూడా సుశీల్ కుమార్, 2012 సమ్మర్ ఒలింపిక్స్ మెడల్ గెలుచుకున్న రెజ్లర్ యోగేశ్వర్ దత్‌లను తమ శిష్యులని పేర్కొన్నాడు.  ప్రకటన తర్వాత, ఆగస్టు 2015లో వినోద్ కుమార్ ఢిల్లీ హైకోర్టులో ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం దాఖలు చేశాడు. మాజీ చీఫ్ రెజ్లింగ్ శిక్షకుడైన పిటిషనరు, తాను 2010 నవంబరు నుండి 2015 ఏప్రిల్ వరకు పురుషుల ఫ్రీస్టైల్ రెజ్లింగ్ జట్టుకు ప్రధాన జాతీయ శిక్షకుడిగా ఉన్నాననీ గ్రహీత అనూప్ సింగ్ దహియా (375) కంటే తనకు ఎక్కువ పాయింట్లు (420) ఉన్నాయనీ పేర్కొన్నాడు. ఆ అవార్డును కుమార్‌కు ప్రదానం చేయాలని కోర్టు మంత్రిత్వ శాఖను ఆదేశించింది నిర్ణయాన్ని సవాలు చేయడానికి మంత్రిత్వ శాఖకు ఒక వారం గడువు ఇచ్చింది. అయితే, రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (WFI) కుమార్‌ను 2015 మేలో తొలగించినందున మంత్రిత్వ శాఖ తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు 

 వివరణలు 

 మూలాలు 
 

వర్గం:భారతీయ క్రీడా పురస్కారాలు