గౌరీ భంజా

గౌరీ భంజా (1907-1998) ఒక భారతీయ కళాకారిణి, అసలు ప్రకాశించే భారత రాజ్యాంగానికి సహకరించినందుకు,  కళా భవనలో బోధనకు తన జీవితంలోని అనేక దశాబ్దాలు అంకితం చేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె భారతీయ కళలో మాస్టర్ నందలాల్ బోస్ యొక్క పెద్ద కుమార్తె.

 వ్యక్తిగత జీవితం 
గౌరీ భంజా 1907లో భారతదేశంలోని బీహార్‌లోని ముంగేర్‌లో తల్లిదండ్రులు సుధీరా దేవి,  నందలాల్ బోస్‌లకు జన్మించారు. ఆమె తండ్రి, అత్యంత గౌరవనీయమైన కళాకారుడు, తన పిల్లలందరినీ కళలలో లోతైన ప్రమేయంతో పెంచాడు. ఆమె తమ్ముడు బిశ్వరూప్ బోస్,  సోదరి జమున సేన్ కూడా భారతీయ కళా ప్రపంచంలో తమకంటూ ఒక గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 

1926లో తన విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత, గౌరీ తన తండ్రి స్నేహితుల్లో ఒకరి కొడుకు సంతోష్ భంజాను వివాహం చేసుకుంది.  ఈ జంటకు 1928లో ఒక కుమార్తె ఉంది, బని పటేల్, చివరికి కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి కళాకారిణిగా మారింది.  వారికి కనీసం ఒక బిడ్డ, ప్రద్యోత్ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. 

 చదువు 
thumb|గౌరీ భంజాచే నటరాజ చిత్రణ, భారత రాజ్యాంగం p. 233
భారతీయ పెయింటింగ్,  ప్రింట్ మేకింగ్‌లో మాస్టర్‌గా పరిగణించబడుతున్న ఆమె తండ్రి నందలాల్ బోస్ ప్రోత్సాహంతో గౌరీ భంజా ఉన్నత విద్యావంతురాలైంది. 1976లో, భారత ప్రభుత్వం ప్రచురించిన తొమ్మిది అత్యంత ముఖ్యమైన, మాస్టర్ భారతీయ కళాకారుల జాబితాలో అతని పేరు చేర్చబడింది.  1922లో శాంతినికేతన్‌లోని విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంలోని కళా భవన ఫైన్ ఆర్ట్స్ పాఠశాలకు నందలాల్ మొదటి ప్రిన్సిపాల్ అయ్యాడు.  అతని నిర్దేశకంలో పాఠశాల త్వరలో మహిళా విద్యార్థులను చేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది,  రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ చేసిన విస్తృతమైన వ్యక్తిగత సిఫార్సులను అనుసరించి ప్రవేశించిన మొదటి సహచరులలో గౌరీ,  ఆమె సోదరి జమున సేన్ చేర్చబడ్డారు.  

గౌరీ తన తండ్రి,  మామ సురేంద్రనాథ్ కర్ వంటి ప్రొఫెసర్ల వద్ద చదివిన తర్వాత 19 సంవత్సరాల వయస్సులో పెయింటింగ్‌లో డిప్లొమా పొందారు. 

 కెరీర్ 
గౌరీ భంజా 20వ శతాబ్దంలో శాంతినికేతన్,  ఉత్తర భారతదేశంలో బాటిక్ కళలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.  ఈ ప్రాంతంలో అల్పనా కళను స్థాపించిన ఘనత, జబల్‌పూర్‌లో అల్పనా సృష్టిలో,  1938లో కాంగ్రెస్ హైపురా సమావేశంలో పాల్గొంది. ఆమె తండ్రి నందలాల్ బోస్ ఆహ్వానం మేరకు, గౌరీ, ఆమె సోదరుడు,  ఆమె కుమార్తె బానీ పటేల్ ఇద్దరూ బెయోహర్ రామ్‌మనోహర్ సిన్హా,  దీనానాథ్ భార్గవ వంటి కళాకారులతో కలిసి భారత రాజ్యాంగానికి కళాకృతిని అందించడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. 

కళాకారిణి,  విద్యావేత్తగా ఆమె చేసిన పనితో పాటు, గౌరీ నిష్ణాతుడైన నర్తకి. 1926లో, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన ఒరిజినల్ స్టేజ్ డ్యాన్స్-డ్రామా నటీర్ పూజ (ది డ్యాన్సింగ్ గర్ల్స్ వర్షిప్) యొక్క మొదటి నిర్మాణంలో ఆమెను ప్రధాన నటిగా ఆహ్వానించారు. ప్రదర్శనను అనుసరించి, రవీంద్రనాథ్ గౌరీ తండ్రికి "ఈ అమ్మాయి అగ్నిని తాకింది, ఆమెను జాగ్రత్తగా ఉంచండి" అని చెప్పాడు.  భంజా చిత్రాంగద,  తాషెర్ దేశ్ యొక్క ప్రారంభ దశ నిర్మాణాల కోసం ప్రదర్శన, రూపకల్పన,  వస్త్రాల రూపకల్పన వంటి ఇతర అంశాలపై కూడా పనిచేశారు.  1940 ఠాగూర్ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించడానికి నందలాల్ బోస్ రూపొందించిన,  గౌరీ భంజాచే రూపొందించబడిన విస్తృతమైన, బాటిక్ చీర ముంబైలోని CSMVS మ్యూజియం యొక్క విస్తారమైన సేకరణలలో విలువైన వస్తువుగా పరిగణించబడుతుంది. 

 విద్యా కార్యకలాపాలు 
1928 నుండి 1972లో ఆమె పదవీ విరమణ చేసే వరకు, గౌరీ భంజా కళా భవనలో కొంత హోదాలో బోధించారు. ఆమె 1933లో సంస్థ నుండి అధికారిక బోధకుడి బిరుదును సంపాదించడానికి ముందు, చాలా సంవత్సరాలు "గౌరవ బోధకురాలిగా" లలిత కళలు,  చేతిపనులను బోధించడం ద్వారా విద్యావేత్తలలో తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. భంజా 1957 నుండి 1967 వరకు అసిస్టెంట్ లెక్చరర్‌గా బోధించారు,  1972 వరకు ఆమె కెరీర్‌లో చివరి 5 సంవత్సరాలు లెక్చరర్‌గా పనిచేశారు  గౌరీ 1938లో తన గురువు,  తోటి బోధకురాలు శుకుమారి దేవి ఆకస్మిక మరణంతో క్రాఫ్ట్‌వర్క్ విభాగంలో ప్రధాన శిక్షకురాలిగా పని చేయడం ప్రారంభించింది. ఆమె విద్యార్ధులకు అల్పనా పద్ధతులను బోధిస్తూ దేవి యొక్క పనిని కొనసాగించింది, పాఠశాల నిర్వహణ,  ఆమె విద్యార్థులతో కలిసి పాఠశాలను అలంకరించింది. 

నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా, ఆమె జావానీస్ బాటిక్, ఇండియన్ ఎంబ్రాయిడరీ, లెదర్‌వర్క్, మాక్రేమ్, బంధాని,  మణిపురి టెక్స్‌టైల్స్‌లో కోర్సులను బోధించింది.  1952లో, శాంతినికేతన్ రిపబ్లిక్ డే పరేడ్ ఫ్లోట్ రూపకల్పన,  నిర్మాణంలో ఆమె తన విద్యార్థులకు నాయకత్వం వహించింది. 

 అవార్డులు 

 పశ్చిమ బెంగాల్ అకాడమీ ప్రైజ్, 1978.
 గౌరవ డాక్టరేట్ ఆఫ్ లెటర్స్, రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయం, 1991.
 దేశికోట్టం (సంస్థచే అత్యున్నత పురస్కారం), విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం, 1998. 

 మూలాలు 
వర్గం:1998 మరణాలు
వర్గం:1907 జననాలు