తెలంగాణ ఉన్నత న్యాయస్థానం

తెలంగాణ హైకోర్టు, తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదులో ఉన్న హైకోర్టు. 1920, ఏప్రిల్ 20న ఏడవ నిజాం ప్రభువు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ కాలంలో ప్రారంభించబడింది. హైదరాబాద్ రాజ్యం కోసం ఏర్పాటుచేయబడిన ఈ కోర్టు, 1956లో రాష్ట్ర పునర్య్వస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం 1956 నవంబరు 5న ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టుగా మార్చబడింది. 2014, జూన్ 2న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన తరువాత ఉమ్మడి హైకోర్టుగా ఉండి, 2019 జనవరి 1న పూర్తిస్థాయిలో తెలంగాణ హైకోర్టుగా మార్చబడింది.

 చరిత్ర 
బ్రిటిషు ప్రభుత్వం రూపొందించిన అనేక నిబంధనలు హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించడంతో, 1893 నాటికి బ్రిటిష్ పాలిత భారతదేశంలో ఉన్న కోర్టుల మాదిరిగానే హైదరాబాద్ హైకోర్టు ప్రస్తావన వచ్చింది. ప్రారంభంలో హైకోర్టు పత్తర్‌గట్టిలో ఏర్పాటుచేయబడింది. 1908 నాటి హైదరాబాదు వరదలు కారణంగా లాల్‌బాగ్‌లో ఉండే అసమన్‌జా నవాబ్ నివాస గృహాంలోకి హైకోర్టు మార్చబడింది. 1912లో హైదరాబాద్‌లో కలరా వ్యాధి రావడంతో పబ్లిక్‌ గార్డెన్స్ హాల్‌కు, నాలుగు నెలల తర్వాత చెత్తబజార్‌లోని సాలార్‌జంగ్ బహద్దూర్ నివాసానికి తరలించబడింది. అక్కడ స్థలం సరిపోకపోడంతో కొంతకాలం తరువాత సైఫాబాద్లోని సర్తాజ్‌జంగ్ నవాబ్ ఇంటికి మార్చబడి, ప్రస్తుత భవనం నిర్మించేంతవరకు అక్కడే కొనసాగింది.

1915, ఏప్రిల్ 15న జైపూర్‌ ప్రాంతానికి చెందిన ఆర్కిటెక్ శంకర్‌లాల్ రూపకల్పనలో, ఇంజినీర్ మెహర్‌ అలీఫజల్ పర్యవేక్షణలో హైకోర్టు భవన నిర్మాణం ప్రారంభించబడింది. శంషాబాద్‌ వద్ద గగన్‌పహడ్ ప్రాంతంలోని కొండలను తొలిచి, ఇండో ఇస్లామిక్ శైలిలో ఎరుపు తెలుపు రంగురాళ్లతో పాతబస్తీలోని మూసినది ఒడ్డున 1919, మార్చి 31న భవన నిర్మాణం పూర్తిచేయబడింది. 18,22,750 రూపాయలతో తొమ్మిది ఎకరాల్లో నిర్మించిన ఈ భవనాన్ని 1920, ఏప్రిల్ 20న మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ప్రారంభించారు. నిజాం కాలంలో మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నవాబ్ ఆలంయార్‌ జంగ్ విధులు నిర్వర్తించాడు.

1956, నవంబరు 5న ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టుగా మార్చబడింది. 1958లో మరికొన్ని భవనాల నిర్మాణాలు జరిగాయి. తొమ్మిదిన్నర ఎకరాల ప్రభుత్వ మెటర్నిటీ దవాఖాన స్థలాన్ని హైకోర్టుకు కేటాయించడంతో, అక్కడ ప్రత్యేక బ్లాకు నిర్మాణం చేపట్టబడ్డాయి.

 తొలి తెలుగు తీర్పు 
తెలంగాణ హైకోర్టు రాష్ట్ర చరిత్రలోనే తొలిసారిగా 2023 జూన్ 27న తెలుగులో తీర్పు వెలువరించింది. మచ్చబొల్లారంలోని భూవివాదంపై దాఖలైన అప్పీల్‌ పిటిషన్‌లో సీనియర్‌ న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ పీ నవీన్‌రావు, జస్టిస్‌ నగేశ్‌ భీమపాకతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం మాతృభాషలో తీర్పు చెప్పింది. ఇందుకోసం 45 పేజీల తీర్పును తెలుగులో వెలువరించారు.

 ఇతర వివరాలు 
 1936లో జరిగిన సిల్వర్ జూబ్లీ ఉత్సవాల్లో నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ కు వెండి హైకోర్టు భవన ప్రతిమ, వెండి కీ బహుకరించారు. 300కిలోల బరువుగల మందపాటి షీట్ పై చెక్కబడిన భవన ప్రతిమ ప్రస్తుతం పురానీ హవేలీలోని నిజాం మ్యూజియంలో ఉంది.
 హైదరాబాదు పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థ (హుడా)చే వారసత్వ కట్టడంగా గుర్తించబడింది.
 2009, ఆగస్టు 31న హైకోర్టులో భారీ అగ్ని ప్రమాదం జరగడంతో గ్రంథాలయం లోపలిభాగంలోకి మంటలు వ్యాపించడంతో మద్రాసు హైకోర్టు నుంచి జస్టిస్ కోకా సుబ్బారావు తెప్పించిన విలువైన పుస్తకాలు, జర్నల్స్ కాలిపోయాయి. కొన్ని ఛాంబర్లు, సమావేశ మందిరం కూడా కాలిపోవడంతో అందులోవున్న నిజాం కాలంలోని అపురూపమైన చిత్రాలు కాలిపోయాయి. వాటన్నింటిని బాగుచేసి 2011, అక్టోబరు 13న ప్రారంభించారు.
 తెలంగాణ హైకోర్టు ప్రథమ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా 2019, జనవరి 1న రాధాకృష్ణన్ ప్రమాణం స్వీకరించగా, ప్రస్తుత తాత్కాలిక న్యాయమూర్తిగా ఆర్‌ఎస్ చౌహాన్ కొనసాగుతున్నారు.
2021, ఆగస్టు 31న ఎం.ఎస్. రామచందర్ రావు హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు.
2002, ఫిబ్రవరి 1న రాష్ట్ర హైకోర్టుకు కొత్తగా 12 మంది న్యాయమూర్తులను (జ్యుడీషియరీ నుంచి జీ అనుపమా చక్రవర్తి, ఎం గిరిజా ప్రియదర్శిని, సాంబశివరావునాయుడు, ఏ సంతోష్‌రెడ్డి, డాక్టర్‌ డీ నాగార్జున, న్యాయవాదులు.. కాసోజు సురేందర్‌, చాడ విజయ్‌భాసర్‌రెడ్డి, సూరేపల్లి నందా, ముమ్మినేని సుధీర్‌ కుమార్‌, జువ్వాడి శ్రీదేవి, మీర్జా సైఫీయుల్లా బేగ్‌, నాచరాజు వెంకట శ్రవణ్‌ కుమార్‌) నియమించాలని సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫారసు చేసింది. దీంతో హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు సంఖ్య 31కి చేరుతుంది. ఇందులో 10 మంది (మూడో వంతు) మహిళా న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు. ఈ స్థాయిలో మహిళలు న్యాయమూర్తులుగా ఉండడం అరుదు.

 ప్రధాన న్యాయమూర్తులు 
+క్రమసంఖ్యప్రధాన న్యాయమూర్తులు పదవికాలంహైదరాబాద్ హైకోర్టు ఆఫ్ జ్యుడికేచర్1కళ్యాణ్ జ్యోతిసేన్ గుప్తా2 జూన్ 2014 – 20152దిలీప్ బాబాసాహెబ్ భోస్లే20153టి.బి. రాధాకృష్ణన్జూలై 7, 2018- డిసెంబరు 31, 2018తెలంగాణ హైకోర్టు1టి.బి. రాధాకృష్ణన్జనవరి 1, 2019 – ఏప్రిల్ 2, 2019-రాఘవేంద్ర సింగ్ చౌహాన్  తాత్కాలిక ప్ర‌ధాన న్యాయ‌మూర్తి ఏప్రిల్ 3, 2019 – జూన్ 21, 20192రాఘవేంద్ర సింగ్ చౌహాన్జూన్ 22, 2019 - 6 జనవరి 20213హిమా కోహ్లీ7 జనవరి 2021 - 27 ఆగష్టు  2021- ఎం.ఎస్‌. రామచందర్‌ రావు తాత్కాలిక ప్ర‌ధాన న్యాయ‌మూర్తి  27 ఆగష్టు  2021 - 05 అక్టోబర్ 20214సతీశ్‌ చంద్ర శర్మ 13 అక్టోబర్ 2021 - 2022 జూన్ 275  ఉజ్జల్ భుయాన్ 2022 జూన్ 27 -  2023 జులై 13న పి.నవీన్ రావు తాత్కాలిక ప్ర‌ధాన న్యాయ‌మూర్తి2023 జులై 14 (ఒక రోజు) అభినంద్ కుమార్ షావిలితాత్కాలిక ప్ర‌ధాన న్యాయ‌మూర్తి2023 జులై 15 -  2023 జులై 196  అలోక్ అరధే 2023 జులై 19 -  ప్రస్తుతం

న్యాయమూర్తుల 
+క్రమసంఖ్య న్యాయమూర్తిపదవికాలం1తడకమళ్ల వినోద్ కుమార్  26 ఆగష్టు 2019  - ప్రస్తుతం2కూనూరు లక్ష్మణ్‌ గౌడ్ 26 ఆగష్టు 2019  - ప్రస్తుతం3అన్నిరెడ్డి అభిషేక్ రెడ్డి  26 ఆగష్టు 2019  - ప్రస్తుతం4బి.విజయసేన్ రెడ్డి  3 మే 2020  - ప్రస్తుతం5జీ.శ్రీదేవి  15 మే 2019 - ప్రస్తుతం6ఎ.రాజశేఖర్ రెడ్డి   08 సెప్టెంబర్ 2014  - ప్రస్తుతం7పి.నవీన్ రావు   08 సెప్టెంబర్ 2014    - ప్రస్తుతం8షమీమ్ అక్తర్  17 జనవరి 2017 - ప్రస్తుతం9అభినంద్ కుమార్ షావిలి   21 సెప్టెంబర్ 2017  - ప్రస్తుతం10ఉజ్జల్‌ భుయాన్‌   5 అక్టోబరు 2021 - ప్రస్తుతం11పి.శ్రీసుధ  13 అక్టోబరు 2021 - ప్రస్తుతం12ఎ.వెంకటేశ్వర రెడ్డి 13 అక్టోబరు 2021 నుండి- ప్రస్తుతం13జి.రాధారాణి  13 అక్టోబరు 2021 - ప్రస్తుతం14పి.మాధవీ దేవి  13 అక్టోబరు 2021 - ప్రస్తుతం15ఎన్. తుకారాంజీ  13 అక్టోబరు 2021- ప్రస్తుతం16ఎం.లక్ష్మణ్‌ 13 అక్టోబరు 2021 - ప్రస్తుతం18జి.అనుపమా చక్రవర్తి 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 19ఎం. గిరిజా ప్రియదర్శిని 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 20సాంబశివరావు నాయుడు 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 21ఏనుగు సంతోష్‌ రెడ్డి 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 22దేవరాజు నాగార్జున2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం  23కాసోజు సురేందర్‌ 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 24చాడ విజయభాస్కర్‌రెడ్డి 2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం 25 సూరేపల్లి నంద2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం  26జువ్వాడి శ్రీదేవి2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం27మీర్జా సైఫీయుల్లా బేగ్2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం  28నాచరాజు వెంకట శ్రవణ్ కుమార్2022 మార్చి 24 - ప్రస్తుతం29కాజా శరత్2022 జులై 25 - ప్రస్తుతం30ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్2022 ఆగస్టు 16 - ప్రస్తుతం31జగ్గన్నగారి శ్రీనివాస్ రావు2022 ఆగస్టు 16 - ప్రస్తుతం32సుజయ్‌ పాల్‌33మౌశుమి భట్టాచార్య

మాజీ న్యాయమూర్తులు
బి.శివశంకర్ రావు (2 జనవరి 2019 - 19 ఏప్రిల్ 2019)
వి.రామసుబ్రమణియన్‌ (27 ఏప్రిల్ 2016 - 21 జూన్ 2019)
పీ.వీ. సంజయ్ కుమార్ (8 ఆగష్టు 2008 – 13 అక్టోబర్ 2019)
పొట్లపల్లి కేశవరావు (21 సెప్టెంబర్‌ 2017 – 9 ఆగష్టు 2021)
టి. అమర్‌నాథ్‌ గౌడ్‌ (19 సెప్టెంబర్ 2017 - 11 అక్టోబర్ 2021)
సి.సుమలత  (13 అక్టోబరు 2021 - 13 నవంబర్ 2023) 
ముమ్మినేని సుధీర్ కుమార్ (2022 మార్చి 24 -  13 నవంబర్ 2023)

సుప్రీం కోర్టు కొలీజియం  సిఫార్సు
 నామవరపు రాజేశ్వర్ రావు
 ఇవికూడా చూడండి 
 ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల జాబితా
 భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం
 భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా
 భారతదేశపు చట్టాలు
 భారతీయ శిక్షాస్మృతి
 న్యాయస్థానం
 భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు

 మూలాలు 

 వెలుపలి లంకెలు 
వర్గం:తెలంగాణ
వర్గం:హైదరాబాదు
వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము
వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ