సవితా అంబేద్కర్

డాక్టర్ సవితా భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ ( 27 జనవరి 1909 - 29 మే 2003), ఒక భారతీయ సామాజిక కార్యకర్త, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ రెండవ భార్య. అంబేద్కరిస్టులు,  బౌద్ధులు ఆమెను మాయి లేదా మైసాహెబ్ అని పిలుస్తారు, అంటే మరాఠీ భాషలో 'తల్లి' లేదా 'గౌరవనీయమైన తల్లి' అని అర్థం.  

బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పుస్తకాల రచనలో, భారత రాజ్యాంగం,  హిందూ కోడ్ బిల్లుల రూపకల్పనలో,  బౌద్ధ సామూహిక మత మార్పిడి సమయంలో, ఆమె చాలా సందర్భాలలో అతనికి సహాయం చేసింది ,  అతని ప్రేరణ మూలాలలో ఒకటి. పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు తన జీవితాన్ని పొడిగించినందుకు అంబేద్కర్ తన పుస్తకం ది బుద్ధ అండ్ హిజ్ ధమ్మ యొక్క ముందుమాటలో ఆమెకు ఘనత ఇచ్చాడు.   

 ప్రారంభ జీవితం ,  విద్య 
సవితా అంబేద్కర్ 27 జనవరి 1909న బొంబాయిలో మరాఠీ కబీరపంతి కుటుంబంలో శారద కృష్ణారావు కబీర్‌గా జన్మించారు. ఆమె తల్లి పేరు జానకి ,  ఆమె తండ్రి పేరు కృష్ణారావు వినాయక్ కబీర్. ఆమె కుటుంబం మహారాష్ట్రలోని రత్నగిరి జిల్లా రాజాపూర్ తహసీల్‌లో ఉన్న డోర్స్ గ్రామానికి చెందినది. తరువాత, ఆమె తండ్రి రత్నగిరి నుండి బొంబాయికి వలస వెళ్ళారు. సర్ రావ్ బహదూర్ ఎస్.కె బోలే రోడ్డులో, దాదర్ వెస్ట్‌లోని "కబూతర్ఖానా" (పావురం ఇల్లు) సమీపంలో, కబీర్ కుటుంబం మాతృచయాలోని సహ్రూ ఇంట్లో ఒక ఇంటిని అద్దెకు తీసుకున్నారు.   

సవిత ప్రాథమిక విద్య పూణేలో పూర్తయింది. 1937లో, ఆమె బొంబాయిలోని గ్రాంట్ మెడికల్ కాలేజీ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ డిగ్రీని పూర్తి చేసింది. ఆమె చదువు పూర్తయ్యాక, గుజరాత్‌లోని ఒక పెద్ద ఆసుపత్రిలో ఫస్ట్ క్లాస్ మెడికల్ ఆఫీసర్‌గా నియమితులయ్యారు. అయితే, కొన్ని నెలలుగా అనారోగ్యంతో ఆమె ఉద్యోగం వదిలి ఇంటికి తిరిగి వచ్చింది. ఆమె ఎనిమిది మంది తోబుట్టువులలో ఆరుగురు కులాంతర వివాహాలు చేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో, ఇది భారతదేశం యొక్క సామాజిక నిబంధనలకు విరుద్ధం. సవిత మాట్లాడుతూ.. ''కులాంతర వివాహాలను మా కుటుంబం వ్యతిరేకించలేదు, ఎందుకంటే కుటుంబమంతా చదువుకుని అభ్యుదయవాదులు.  

 అంబేద్కర్‌తో కెరీర్ ,  సమావేశం 
thumb|మైసాహెబ్ ,  బాబాసాహెబ్
బొంబాయిలోని విలే పార్లేలో, బి.ఆర్. అంబేద్కర్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్న ఎస్.ఎం రావు అనే వైద్యుడు నివసించాడు. అంబేద్కర్ ఢిల్లీ నుండి బొంబాయికి వచ్చినప్పుడు, అతను తరచుగా వైద్యుడిని సందర్శించేవాడు. శారద కబీర్ కూడా డాక్టర్ రావుతో కుటుంబ బంధం ఉన్నందున ఆయన ఇంటికి వచ్చేవారు. ఒకరోజు అంబేద్కర్ ఢిల్లీ నుండి వచ్చారు ,  ఆ సమయంలో డాక్టర్ శారద కబీర్ కూడా ఉన్నారు. డాక్టర్ రావు వారిని లాంఛనంగా పరిచయం చేశారు. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ అప్పుడు వైస్రాయ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్‌లో కార్మిక మంత్రిగా ఉన్నారు. డాక్టర్ శారదకు డాక్టర్ అంబేద్కర్ గురించి పెద్దగా తెలియదు, అతను వైస్రాయ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు. డా.శారద డా.అంబేద్కర్ పాత్రతో ఆకట్టుకున్నారు. వారి మొదటి సమావేశంలో, డాక్టర్ అంబేద్కర్ అసాధారణమైన ,  గొప్ప వ్యక్తి అని ఆమె గ్రహించింది, ఈ మొదటి సమావేశంలో, అంబేద్కర్ కబీర్ గురించి ఆసక్తిగా అడిగి తెలుసుకున్నారు. మహిళా అభ్యున్నతికి కృషి చేయడమే ఇందుకు కారణం. అంబేద్కర్‌ వారిని అభినందించారు. ఈ సమావేశంలో బౌద్ధం గురించి కూడా చర్చ జరిగింది.  

అతని రెండవ సమావేశం డాక్టర్ మావలంకర్ యొక్క సలహా గదిలో జరిగింది. అంబేద్కర్‌కు అప్పట్లో రక్తపోటు సమస్య, రక్తంలో చక్కెర సమస్య, కీళ్ల నొప్పులు ఉన్నాయి. 1947లో, భారత రాజ్యాంగ రచన సమయంలో, డాక్టర్ అంబేద్కర్ మధుమేహం ,  అధిక రక్తపోటు కారణంగా ఆరోగ్య సంబంధిత సమస్యలను ఎదుర్కొన్నారు. అతను సరిగ్గా నిద్రపోలేదు. చికిత్స కోసం బొంబాయి వెళ్లాడు. అతని చికిత్స సమయంలో డాక్టర్. శారద అంబేద్కర్‌తో సన్నిహితంగా పెరిగింది; అంబేద్కర్ మొదటి భార్య రమాబాయి అంబేద్కర్ దీర్ఘకాలంగా అనారోగ్యంతో 1935లో మరణించారు. డాక్టర్ శారద,  అంబేద్కర్ మధ్య అనేక రౌండ్ల సమావేశాలు జరిగాయి ,  తరువాత, వారు ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు కూడా మార్చుకున్నారు. వారు సాహిత్యం, సమాజం, మతం మొదలైన వాటికి సంబంధించిన అనేక సంభాషణలను కలిగి ఉన్నారు. అంబేద్కర్ శారదా వాదనలను శ్రద్ధగా విని, ఆపై ప్రతిస్పందించేవారు. 1947లో అంబేద్కర్ ఆరోగ్యం గురించి చింతించడం మొదలుపెట్టాడు. ఎవరైనా తనను జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలని ,  అతను మంచి ఆరోగ్యంతో ఉండేలా చూడాలని అతను కోరుకున్నాడు. 1948 మార్చి 16వ తేదీన భౌరావ్ గైక్వాడ్‌కు రాసిన లేఖలో, అంబేద్కర్ ఒక మహిళా నర్సు లేదా కేర్‌టేకర్‌ను ఉంచుకోవడం అపకీర్తికి కారణమవుతుందని, అందువల్ల అతనిని చూసుకునే వ్యక్తిని చూసుకోవడానికి వివాహం మంచి మార్గం అని రాశారు. యశ్వంత్ తల్లి (రమాబాయి) మరణించిన తర్వాత, అతను పెళ్లి చేసుకోకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు. పరిస్థితిని పరిగణనలోకి తీసుకున్న అంబేద్కర్ తన ముందస్తు నిర్ణయాన్ని పునఃపరిశీలించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అంబేద్కర్‌కి అప్పటికే డాక్టర్ శారద తెలుసు,  ఆమె నుండి వైద్యం చేయించుకున్నారు కాబట్టి వారిద్దరూ వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు.  

 వివాహం 
కుడి|thumb|1948లో బిఆర్ అంబేద్కర్ ,  సవితా అంబేద్కర్
1948 ఏప్రిల్ 15న శారదా కబీర్ భీమ్‌రావు అంబేద్కర్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె వయస్సు 39 ,  అతని వయస్సు 57. వారి వివాహం తరువాత, అతని అనుచరులు ఆమెను "మాయి" ( తల్లి ) అని పిలుస్తారు. వివాహానికి రిజిస్ట్రార్‌గా, డిప్యూటీ కమిషనర్ రామేశ్వర్ దయాల్‌ను ఢిల్లీకి పిలిచారు. ఈ వివాహం పౌర వివాహ చట్టం ప్రకారం పౌర వివాహంగా పూర్తయింది. ఈ సందర్భంగా హాజరైన వారిలో రాయ్ సాహబ్ పురాణ్ చంద్, మిస్టర్ మాసీ (ప్రైవేట్ సెక్రటరీ), నీలకాంత్, రామకృష్ణ చండీవాలా, ఎస్టేట్ ఆఫీసర్ మెష్రామ్, చిత్రే మేనల్లుడు, అతని భార్య, శారదా కబీర్ సోదరుడు ఉన్నారు. అలాగే హోం సెక్రటరీ బెనర్జీ 28 నవంబర్ 1948న, కొత్తగా పెళ్లయిన జంట, అప్పటి భారత గవర్నర్ జనరల్ సి. రాజగోపాలాచారి వారిని స్నేహ భోజ్‌కి ఆహ్వానించి, వారిని అభినందించారు. పెళ్లయ్యాక శారద 'సవిత' అనే పేరు పెట్టుకుంది. కానీ అంబేద్కర్ ఆమెను పాత పేరుతో "శారూ" అని పిలిచేవారు, అది "శారద" పదం.  

పెళ్లయ్యాక సవిత భర్తకు సేవ చేయడం ప్రారంభించింది. అంబేద్కర్ ఆరోగ్యం క్రమంగా క్షీణిస్తోంది. అంబేద్కర్ సేవలో చివరి వరకు ఆమె తన సంరక్షణను పూర్తి భక్తితో కొనసాగించింది. అంబేద్కర్ 1956 మార్చి 15న రాసిన పుస్తకంలో భార్య నుండి తనకు లభించిన సహాయాన్ని ది బుద్ధ అండ్ హిజ్ ధమ్మా అనే పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు. ఈ ముందుమాటలో సవితా అంబేద్కర్ తన వయసును 8–10 ఏళ్లు పెంచుకున్నారని పేర్కొన్నారు. అంబేద్కర్ మరణానంతరం, అతని సన్నిహితులు ,  అనుచరులు ఈ పాత్రను ఈ పుస్తకం నుండి తొలగించారు. బెంగాలీ బౌద్ధ రచయిత భగవాన్ దాస్ తన ముందుమాటను "అరుదైన ముందుమాట"గా ప్రచురించాడు. 

 బౌద్ధమతంలోకి మారడం 
thumb|1956 అక్టోబరు 14న నాగ్‌పూర్‌లో జరిగిన ధమ్మదీక్ష కార్యక్రమంలో అంబేద్కర్ తన భార్యతో కలిసి బుద్ధుని విగ్రహాన్ని పట్టుకుని ఉన్నారు.
thumb|అంబేద్కర్ 14 అక్టోబర్ 1956న మహాస్థవీర్ చంద్రమణి నుండి ఐదు శాసనాలను స్వీకరించారు. ఫోటోలో (కుడి నుండి ఎడమకు): సవితా అంబేద్కర్, బిఆర్ అంబేద్కర్, వలీ సిన్హా ,  భిక్కు చంద్రమణి.
అశోక్ విజయ దశమి ( అశోక మౌర్య చక్రవర్తి బౌద్ధమతాన్ని ఆమోదించిన రోజు) 14 అక్టోబర్ 1956 నాడు, సవితా అంబేద్కర్ తన భర్త భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్‌తో కలిసి నాగ్‌పూర్‌లోని దీక్షాభూమిలో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించారు. ఆమెకు బర్మీస్ భిక్కు మహాస్తవీర్ చంద్రమణి మూడు ఆభరణాలు ,  ఐదు శాసనాలు ఇవ్వడం ద్వారా బుద్ధుని ధర్మ దీక్షను అందించారు. దీని తరువాత, బి.ఆర్. అంబేద్కర్ స్వయంగా 500,000 మంది అనుచరులకు మూడు ఆభరణాలు, ఐదు సూత్రాలు ,  ఇరవై రెండు ప్రతిజ్ఞలు ఇవ్వడం ద్వారా బౌద్ధమతాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ప్రమాణ స్వీకారం ఉదయం 9 గంటలకు జరిగింది. ఈ మతమార్పిడి ఉద్యమంలో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన మొదటి మహిళ సవితా అంబేద్కర్.  

 ఆరోపణలు ,  వైరుధ్యాలు 
అంబేద్కర్ నివాసం ఉన్న 26, అలీపూర్ రోడ్‌లో బిఆర్ అంబేద్కర్‌ను కలవడానికి ఢిల్లీ నుండి చాలా మంది వచ్చారు. డాక్టర్ అంబేద్కర్ అనారోగ్యంతో ఉన్నందున అతనిని చూడటం అందరికీ సాధ్యం కాదు. సవితా అంబేద్కర్‌కు వైద్యురాలిగా ఉండటమే కాకుండా అతనిని చూసుకునేటప్పుడు ద్వంద్వ బాధ్యతలు ఉన్నాయి. 

1956 డిసెంబరులో బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ మరణించిన తరువాత, కొందరు అంబేద్కరిస్టులు సవితా అంబేద్కర్‌ను చంపారని నిందించారు. ఆమెను బ్రాహ్మణురాలిగా అభివర్ణించి అంబేద్కరైట్ ఉద్యమం నుంచి వేరు చేశారు. ఆమె తనను తాను ఢిల్లీలోని మెహ్రౌలీలో ఉన్న అతని ఫామ్‌హౌస్‌కి తీసుకెళ్లింది. 1972 వరకు ఆమె ఢిల్లీలో నివసించారు. అప్పటి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఈ విషయంపై దర్యాప్తు చేయడానికి ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు ,  విచారణ తర్వాత ఆ కమిటీ ఆమెను అభియోగాల నుండి విడుదల చేసింది.  

బాబాసాహెబ్ మరణానంతరం ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ, రాష్ట్రపతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌లు మైసాహెబ్‌ను రాజ్యసభకు తీసుకోవాలని నిర్ణయించారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ మద్దతుతో, ఆమె రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా వెళుతున్నప్పటికీ, ఆమె భర్త సూత్రానికి ద్రోహం చేస్తుందని, కాబట్టి ఆమె మూడుసార్లు ప్రతిపాదనలను వినయంగా తిరస్కరించింది. 

 దళిత ఉద్యమంతో స్వదేశానికి తరలింపు 
కుడి|thumb|అరుణ్ కాంబ్లేతో అంబేద్కర్,
రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా నాయకుడు రాందాస్ అథవాలే ,  గంగాధర్ గాడే ఆమెను ప్రధాన స్రవంతి అంబేద్కరైట్ ఉద్యమంలోకి తీసుకువచ్చారు. దళిత్ పాంథర్స్ ఉద్యమ యువ కార్యకర్తలు మాయిని గౌరవంగా చూసుకున్నారు. రిడిల్స్ ఇన్ హిందూయిజం పుస్తకం గురించి ఉద్యమంలో ఆమె ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఆమె పాత్ర ఆమెకు గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టింది ,  దళితుల అపార్థాన్ని తొలగించింది.  తరువాత, ఆమె పెద్దయ్యాక అతని నుండి విడిపోయింది. బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్‌కు అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన ' భారతరత్న ' ఇవ్వబడింది, దానిని సవితా అంబేద్కర్ అంగీకరించారు, దీనిని అప్పటి రాష్ట్రపతి రామస్వామి వెంకటరామన్ 14 ఏప్రిల్ 1990న సత్కరించారు. అది అతని పురాణ జన్మదినోత్సవం. ఈ అవార్డు ప్రదానోత్సవం రాష్ట్రపతి భవన్‌లోని దర్బార్ హాల్ / అశోక్ హాల్‌లో జరిగింది. 

 మరణం 
భర్త మరణానంతరం సవితా అంబేద్కర్ ఒంటరిదైంది. తర్వాత కొంతకాలం దళిత ఉద్యమంలో చేరింది. 19 ఏప్రిల్ 2003న, ఆమె శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంది ,  JJ హాస్పిటల్‌లో చేరింది. ఆమె 29 మే 2003న 94 సంవత్సరాల వయసులో ముంబైలోని JJ హాస్పిటల్‌లో మరణించింది.  

 రచనలు 
ఆమె "డా. అంబేద్కరంచ్యా సహవాసత్" (ఇంగ్లీష్: డా. అంబేద్కర్‌తో సహచర్యం ) అనే పేరుతో మరపురాని ,  ఆత్మకథాత్మక మరాఠీ పుస్తకాన్ని రాసింది. ఆమె డా. బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ చిత్రానికి కూడా సహకరించింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె పాత్రను మృణాల్ కులకర్ణి పోషించారు. 

 మూలాలు 

వర్గం:మరాఠీ రచయితలు
వర్గం:2003 మరణాలు
వర్గం:1909 జననాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర మహిళలు
వర్గం:మహిళా వైద్యులు