సంజీవ్ కుమార్

సంజీవ్ కుమార్ (జన్మ నామం: హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా 9 జూలై 1938 – 6 నవంబర్ 1985) ఒక పేరుపొందిన భారతీయ చలనచిత్ర నటుడు. ఇతడు అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. వాటిలో ఉత్తమ నటుడిగా రెండు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు ఉన్నాయి. ఇతడు సినిమాలలో విభిన్నమైన పాత్రలను ధరించి ప్రేక్షకుల అభిమానాన్ని పొందాడు.

ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం
సంజీవ్ కుమార్ అసలు పేరు హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా (హరిభాయ్ అని కూడా వ్యవహరించబడేవాడు) ఇతడు గుజరాత్ లోని సూరత్ లో ఒక గుజరాతీ పటేల్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం సూరత్‌లో గడచింది. తరువాత ఇతని కుటుంబం ముంబాయికి తరలి వెళ్ళింది. అక్కడ ఒక ఫిలిం స్కూలులో సంజీవ్ కుమార్ శిక్షణ పొందాడు. తద్వారా బాలీవుడ్‌లో నటుడిగా స్థిరపడ్డాడు. ఇతని ఇరువులు సోదరులు ఒక సోదరి ఉన్నారు.

సినిమారంగం
ఇతడు తన నట జీవితాన్ని నాటకరంగం ద్వారా ప్రారంభించాడు. మొదట ఇతడు ముంబాయిలోని "ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్(IPTA)", పిమ్మట "ఇండియన్ నేషనల్ థియేటర్" సంస్థల నాటకాలలో వేషాలు వేశాడు. రంగస్థల నటుడిగా ఇతడు 22 ఏళ్ల వయసులో ముసలి వేషాలు వేసేవాడు.

ఇతని సినిమా ప్రస్థానం 1960లో హమ్‌ హిందుస్తానీ అనే సినిమాలో ఒక చిన్న పాత్ర ద్వారా ఆరంభమైంది. 1965లో నిశాన్ అనే సినిమా ద్వారా కథా నాయకుడి వేషాలు వేయడం మొదలు పెట్టాడు. 1968లో సంఘర్ష్ సినిమాలో ప్రముఖ నటుడు దిలీప్ కుమార్‌తో కలిసి నటించాడు. ఇతడు హిందీ సినిమాలలోనే కాక మారాఠీ, తెలుగు, పంజాబీ, సింధీ, తమిళ, గుజరాతీ సినిమాలలో కూడా నటించాడు. ఇతడు గుల్జార్, ఎ.కె.హంగల్, హృషీకేశ్ ముఖర్జీ, యశ్ చోప్రా, సుభాష్ ఘాయ్, సత్యజిత్ రే మొదలైన దర్శకులతో పనిచేశాడు. అరుణా ఇరానీ, జయ బాధురి, ఎల్.విజయలక్ష్మి,రాఖీ, లీనా చంద్రావర్కర్, సులక్షణా పండిట్, మౌసమీ చటర్జీ, యోగీతా బాలీ, అపర్ణా సేన్, షర్మిలా ఠాగూర్  మొదలైన నటీమణుల సరసన నటించాడు. ఇతడు నటించిన షోలే చిత్రంలో ఠాకూర్ పాత్ర ఇతడికి మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. నయాదిన్ నయీరాత్ సినిమాలో తొమ్మిది పాత్రలను ధరించాడు. ఈ పాత్రలను తమిళం (నవరాత్రి)లో శివాజీ గణేశన్, తెలుగు(నవరాత్రి)లో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు  పోషించారు.

వ్యక్తిగత జీవితం
ఇతడు జీవితాంతం అవివాహితుడిగానే ఉండిపోయాడు. ఇతడు హేమా మాలినితో 1973 నుండి సన్నిహితంగా మెలిగాడు. తరువాత నటి సులక్షణ పండిట్‌తో సంబంధం నెరిపాడు కానీ ఇరువురూ అవివాహితులుగానే మిగిలిపోయారు. సంజీవ్ కుమార్ సులక్షణా పండిట్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి నిరాకరించడంతో ఆమె అవివాహితగానే ఉండి పోయింది. ఇతనికి సినిమా పరిశ్రమలో రాజేష్ ఖన్నా, శశికపూర్, షర్మిలా టాగూర్, తనూజ, దేవేన్ వర్మ, శివాజీ గణేశన్, బి.నాగిరెడ్డి, సారిక మొదలైన వారితో సన్నిహితమైన స్నేహ భాంధవ్యాలున్నాయి.

ఆరోగ్య సమస్యలు, మరణం
ఇతడికి పుట్టుకతోనే గుండె సంబంధమైన లోపంతో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబ సభ్యులలో ఎక్కువమంది 50 ఏళ్లకు మించి బ్రతుకలేదు. ఇతనికి 1979లో తొలిసారి గుండెపోటు వచ్చింది. అప్పుడు అమెరికాలో బైపాస్ సర్జరీ చేయించుకున్నాడు. అయినా 1985, నవంబర్ 6న 47వ యేట తీవ్రమైన గుండెపోటు వచ్చి మరణానికి దారితీసింది.ఇతని తమ్ముడు నికుల్ ఇతని కంటే ముందు మరణించాడు. మరొక సోదరుడు కిశోర్ ఇతని తరువాత 6 నెలలకు గతించాడు. ఇతడు సినిమాలలో అనేక వృద్ధపాత్రలను పోషించినప్పటికీ నిజజీవితంలో 50 యేళ్లు కూడా బ్రతకలేక పోవడం విషాదకరమైన విషయం. ఇతడు నటించిన సుమారు పది సినిమాలు ఇతడి మరణానంతరం విడుదలయ్యాయి. 1993లో విడుదలైన ప్రొఫెసర్ కి పడోసన్ ఇతడు నటించిన ఆఖరి సినిమా.

 అవార్డులు 

 జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు 
 

 ఫిలింఫేర్ అవార్డులు 
ఇతడు 11 మార్లు ఉత్తమ నటుడిగా, మూడు సార్లు ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా మొత్తం 14 పర్యాయాలు ఫిలింఫేర్ పురస్కారానికి ప్రతిపాదించబడ్డాడు, వాటిలో రెండు సార్లు ఉత్తమ నటుడిగా ఒకసారి ఉత్తమ సహాయనటునిగా ఎంపిక కాబడ్డాడు.
వివరాలు:
 

 

 

 

 ఇతర అవార్డులు 
 1974 - కోషిశ్ చిత్రానికి ఉత్తమ నటుడిగా బెంగాల్ ఫిలిం జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ (BFJA) అవార్డు.
 1969 - నావల్ స్టార్స్ అవార్డ్, ఎస్.ఎం.నందా చేత షానూ వరుణ్ ట్రోఫీ
 1975 - సినీగోయర్స్ కౌన్సిల్ (ఢిల్లీ) ఫిలిం అవార్డు
 1976 - మౌసమ్‌ చిత్రానికి లయన్స్ క్లబ్ ఆఫ్ నార్త్ కలకత్తా వారిచే యాక్టర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు.
 ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ఫిలిం పత్రకార సంఘ్ అవార్డు
 కళాశ్రీ ఆర్ట్ & నెట్‌వర్క్ జీవన సాఫల్య మిలీనియం 2000 అవార్డ్
 18వ జాతీయ భరత్ పురస్కారం
 ఆంధ్రప్రదేశ్ ఫిలిం జర్నలిస్ట్ అవార్డ్

ఫిల్మోగ్రఫీ
సంవత్సరం సినిమా పేరు పాత్ర వివరణ1993ప్రొఫెసర్ కి పడోసన్ప్రొఫెసర్ విద్యాధర్మరణానంతరం విడుదలైనది1989ఊంఛ్ నీచ్ బీచ్1988నా ముంకిన్1988దో వక్త్ కీ రోటీ1987రాహీ డా.ప్రభాత్ కుమార్1986లవ్ అండ్ గాడ్కైస్ -ఇ - అమిర్ (మజ్ను)మరణానంతరం విడుదలైంది1986కాంచ్ కీ దీవార్1986బాత్ బన్ జాయే సూరజ్ సింగ్ 1986హాథోఁ కీ లఖీరేఁ డాక్టర్ సాబ్1986కత్ల్రాకేష్1985రామ్‌ తేరే కిత్నే నామ్‌రామ్‌ కుమార్ (పేటూ రామ్)శివాజీ గణేశన్ నటించిన "రామన్ ఎథనై రామనది" తమిళ సినిమా రీమేక్1985జబర్దస్త్రతన్ కుమార్1984బద్ ఔర్ బద్నామ్1984లాఖోఁ కీ బాత్ అడ్వకేట్ ప్రేమ్‌ సాగర్1984పాఖండి1984యాద్‌గార్రాయ్ కల్పనాథ్ రాయ్1983హీరో దామోదర్ మాథుర్1982సురాగ్1982హాథ్‌కడీహరిమోహన్/సాకియా/గోపాల్ దాస్ మిత్తల్ 1982అంగూర్అశోక్, ద్విపాత్రాభినయం ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన 1982ఆయాస్ఠాకూర్ జస్వంత్ సింగ్ 1982ఖుద్‌దార్హరి శ్రీవాత్సవ్ 1982లోగ్ క్యా కహెంగే 1982నమ్‌కీన్గెరూలాల్ 1982సవాల్ 1982శ్రీమాన్ శ్రీమతిశంకర్ లాల్ తాయారమ్మ బంగారయ్య రీమేక్ 1982సింధూర్ బనే జ్వాలా 1982విధాత అబూ బాబాఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ సహాయనటుడు – ప్రతిపాదన 1981సిల్‌సిలాడా.వి.కె.ఆనంద్ 1981దాసిఆనంద్ 1981ఇత్నిసీ బాత్రాజా 1981బీవీ ఓ బీవీకల్నల్ మంగళ్ సింగ్/శంకర్ 1981చెహ్రే పే చెహ్రాడా.విల్సన్/బ్లాక్‌ స్టోన్ 1981లేడీస్ టైలర్ 1981వక్త్‌కీ దీవార్విక్రమ్ 1980హమ్‌ పాంచ్కృష్ణ పడువారళ్ళి పాండవరు రీమేక్ 1980అబ్దుల్లా 1980బే రెహమ్1980ఫౌజీ చాచాఫౌజీ చాచాపంజాబీ సినిమా 1980జ్యోతి బనే జ్వాలాఅతిథి పాత్ర 1980పత్తర్ సే టక్కర్ 1980స్వయంవర్రామ్‌గుండమ్మ కథ సినిమాకు రీమేక్ 1980టక్కర్సూరజ్/కిషన్ దేవుడు చేసిన మనుషులు రీమేక్ 1979కాలా పత్తర్డా.రమేష్ 1979గృహ ప్రవేశ్అమర్ 1979బాంబే బై నైట్ 1979ఘర్ కీ లాజ్ 1979హమారే తుమ్హారేజైరాజ్ వర్మ 1979జానీ దుష్మన్ఠాకూర్ 1979మాన్ అపమాన్శంకర్ 1979నౌకర్అమర్ 1978దేవతాటోనీ/తరుణ్ కుమార్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన. శివాజీ గణేశన్ నటించిన "జ్ఞాన ఓలి" తమిళ సినిమా రీమేక్ 1978ముఖద్దర్ 1978పతి పత్ని ఔర్ వోరంజీత్ చద్దాఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన 1978సావన్ కే గీత్ 1978స్వర్గ్ నరక్పండిట్ సోహన్ లాల్ త్రిపాఠీ 1978త్రిశూల్రాజ్ కుమార్ గుప్తా/ఆర్.కె.గుప్తాఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ సహాయనటుడు – ప్రతిపాదన 1978తుమ్హారే లియేప్రకాష్/గంగాధర్ ఉపాధ్యాయ్ 1977ఉయంధవర్కల్ సంజీవ్ కుమార్తమిళ సినిమా అతిథి పాత్ర 1977ముక్తిరతన్ 1977షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ మీర్జా సజ్జాద్ అలి 1977యేహీ హై జిందగీఆనంద్ నారాయణ్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన. "కలియుగ కణ్ణన్" తమిళ సినిమా రీమేక్. 1977ఇమాన్ ధరమ్కబీర్ దాస్ 1977ఆలాప్రాజా బహద్దూర్అతిథి పాత్ర 1977అంగారేరాకేష్ 1977అప్నాపన్రాజన్ రస్పాల్ సింగ్ 1977ధూప్ ఛావోడా.పరాశ్ 1977దిల్ ఔర్ పత్తర్ 1977పాపిఅశోక్ రాయ్ 1977విశ్వాస్‌ఘాత్మహేష్/రాజు 1976జిందగీరఘు శుక్లాఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన 1976అర్జున్ పండిట్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు  1976దో లడికియా 1975మౌసమ్డా.అమర్‌నాథ్ గిల్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన 1975ఫరార్ఇన్‌స్పెక్టర్ సంజయ్ 1975షోలేఠాకూర్ బలదేవ్ సింగ్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు - ప్రతిపాదన 1975ఆక్రమణ్మేజర్ అజయ్ వర్మ 1975ఆంధిజె.కె.ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు  1975అప్నే దుష్మన్డాక్టర్ 1975అప్నే రంగ్ హజార్సునీల్ 1975ధోతీ లోటా ఔర్ చౌపట్టీఇన్‌స్పెక్టర్ వాగ్లే 1975ఉల్జాన్ఆనంద్ 1974ఊర్వశితెలుగు సినిమా 1974కుఁవారా బాప్ డాక్టర్ 1974ఆప్ కీ కనమ్మోహన్ 1974అర్చనప్రకాష్ 1974చరిత్రహీన్ఇంద్రజీత్ ముఖర్జీ 1974చౌకీదార్డా.శ్యామ్ 1974దావత్ 1974ఇమాన్మాధవ్/లఖన్ 1974మనోరంజన్కానిస్టేబుల్ రతన్/షేరూ 1974నయా దిన్ నయీ రాత్ఆనంద్/స్వామీరహస్యానంద్/మిస్టర్ సారంగ్/ సేఠ్‌ధన్‌రాజ్/షేర్‌సింగ్/నాలుగు ఇతర పాత్రలుతొమ్మిది విభిన్న ప్రాత్రలు. అక్కినేని నాగేశ్వరరావు నటించిన నవరాత్రి రీమేక్ 1974షాన్‌దార్రాజన్రాజ్‌కుమార్ నటించిన కన్నడ సినిమా "కస్తూరి నివాస" రీమేక్ 1973అగ్ని రేఖ 1973భారత విలాస్అతిథి పాత్ర, తమిళ సినిమా 1973అనామికదేవేంద్ర దత్ 1973అన్‌హోనీఇన్‌స్పెక్టర్ సునీల్ 1973దూర్ నహీ మంజిల్కేవల్ 1973మన్‌చలీసుశీల్ కుమార్ 1973సూరజ్ ఔర్ చందాసూరజ్ 1972పరిచయ్నీలేష్అతిథి పాత్ర 1972కోషిశ్హరిచరణ్ మాథుర్BFJA అవార్డ్ - ఉత్తమ నటుడు (హిందీ) ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన 1972రివాజ్శేఖర్ 1972సబ్ సే బడా సుఖ్కథకుడు 1972సీతా ఔర్ గీతారవి 1972శుభ్-ఓ-శ్యామ్నజీర్ 1971అనుభవ్అమర్ సేన్ 1971ఏక్ పహేలిపోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ 1971కంగన్ 1971మన్ మందిర్దీపక్ 1971పరాశ్ధరమ్‌ సింగ్ 1970బచ్‌పన్ 1970దస్తక్హమీద్ 1970దేవుడా.ఎ.ఎన్.శేఖర్ 1970గునా ఔర్ కానూన్ 1970ఇన్సాన్ ఔర్ సైతాన్ 1970ఖిలోనావిజయ్ బాబుఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు – ప్రతిపాదన. పునర్జన్మ రీమేక్ 1970మా కా ఆంచల్ 1970ప్రియామాన్ సింగ్ 1970ఎ నైట్ ఇన్ కలకత్తా 1969చందా ఔర్ బిజిలీతమిళ సినిమా "ఆనందై ఆనందన్" రీమేక్ 1969ఉస్ రాత్ కే బాద్ద్విపాత్రాభినయం 1969ధర్తీ కహే పుకార్ కేమోతీ 1969గుస్తాకీ మాఫ్జై 1969ఇన్సాఫ్ కా మందిర్ 1969జీనే కీ రాహ్మనోహరిఅతిథి పాత్ర 1969జ్యోతి 1969సచ్చాయికిశోర్ దయాళ్ 1969సత్యకామ్నరేంద్ర శర్మ (నరేన్) 1968ఆశీర్వాద్డాక్టర్ బీరేన్ 1968అనోఖీ రాత్ 1968గౌరిసంజీవ్ కుమార్ 1968రాజా ఔర్ రంక్సుధీర్ 1968సాథీఅశోక్అతిథి పాత్ర 1968షికార్పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు - ఉత్తమ సహాయనటుడు 1968సంఘర్ష్ద్వారకా ప్రసాద్ 1967గునేగార్ 1967నౌనిహాల్ 1966బాదల్బసల్/కిరణ్ 1966హుస్న్ ఔర్ ఇష్క్ఆషిక్ హుసేన్ 1966కలాపి 1966పతి పత్నిఅమర్ 1966స్మగ్లర్మోహన్ 1966ఆలీబాబా ఔర్ 40 చోర్ఆలీబాబా 1965నిషాన్ 1964ఆవో ప్యార్ కరే 1960హమ్‌ హిందుస్తానీపోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్

గుర్తింపు
గుజరాత్ రాష్ట్రం సూరత్ లో ఒక వీధికి ఇతని స్మృత్యర్థం "సంజీవ్ కుమార్ మార్గ్" అని నామకరణం చేశారు.

ఇతనిపేరుతో సూరత్‌లో ఒక పాఠశాల నెలకొల్పారు.

2013, మే 3వ తేదీ భారతప్రభుత్వం ఇతనిపై ఒక తపాలాబిళ్ల విడుదల చేసింది.

14 ఫిబ్రవరి 2014లో ఇతని స్వంత పట్టణం సూరత్‌లో అప్పటి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి, ప్రస్తుత భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ 108 కోట్ల విలువైన సమావేశ మందిరాన్ని "సంజీవ్ కుమార్ ఆడిటోరియం" పేరుతో ప్రారంభించాడు.

సామాజిక సేవ
ఇతని పేరుతో "సంజీవ్ కుమార్ ఫౌండేషన్" ఒక జాతీయ స్థాయి సేవా సంస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ సంస్థ బాలల విద్య, ఆరోగ్య, సాంస్కృతిక అభ్యున్నతికై పనిచేస్తున్నది. 2015 నుండి ఈ సంస్థ సూరత్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తున్న సంజీవ్ కుమార్ నాటక పోటీలను స్పాన్సర్ చేస్తున్నది. ప్రతియేటా సంజీవ్ కుమార్ పేరుమీద ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ నటి, ఉత్తమ దర్శకుడు విభాగాలలో నగదు బహుమతులను ఇస్తున్నారు.

మూలాలు

బయటి లింకులు
 

వర్గం:1938 జననాలు
వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు
వర్గం:గుజరాత్ వ్యక్తులు
వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు
వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు
వర్గం:1985 మరణాలు