రాణి కర్ణ

Category:Articles with hCards
రాణి కర్ణ ఒక భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి, కథక్ యొక్క భారతీయ నృత్యరూపంలో ఆమె ప్రావీణ్యానికి ప్రసిద్ది చెందింది, కళారూపం యొక్క గొప్ప ప్రతిపాదకులలో ఒకరిగా చాలా మందిచే పరిగణించబడుతుంది. నృత్య రంగానికి ఆమె చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 2014లో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీతో సత్కరించింది.
thumb| రాణి కర్ణ చిత్రం

 జీవిత చరిత్ర 
రాణి కర్ణ 1939లో, హైదరాబాద్‌లో  అమీర్ల సింధీ కుటుంబంలో,   ప్రస్తుత పాకిస్తాన్, పూర్వపు బ్రిటిష్ ఇండియాలో జన్మించారు.   ఆమె తండ్రి, అసందాస్ కర్ణా నిజానికి లార్కానా ప్రాంతంలోని కర్ణమలాని కుటుంబానికి చెందినవారు. కర్ణమలని ఇంటి పేరు, కొంత కాలానికి, కరణాని అని, చివరికి కర్ణ అని సంక్షిప్తీకరించబడింది. 1942లో, యువరాణికి మూడేళ్ల వయసులో ఆమె కుటుంబం ఢిల్లీకి వెళ్లింది. ఆమె ఢిల్లీలో తన ప్రారంభ పాఠశాల విద్యను అభ్యసించింది, ఢిల్లీలోని హిందూ కళాశాల నుండి బోటనీలో పట్టభద్రురాలైంది. ఆమె తర్వాత వృక్షశాస్త్రంలో ఆనర్స్ డిగ్రీ కూడా చేసింది, అయితే తన నృత్య వృత్తిపై దృష్టి పెట్టడానికి విద్యావేత్తలను విడిచిపెట్టింది.

రాణి కర్ణాకు మూడేళ్ళ వయసున్నప్పుడు ఆమె కుటుంబం సింధ్ నుండి ఢిల్లీకి వలస వచ్చి కన్నాట్ ప్లేస్ లో స్థిరపడింది. పొరుగువారిని చూసి నాట్యం పట్ల మక్కువ పెంచుకుని, ఆ కళను నేర్చుకోవాలని పట్టుబట్టి, నాలుగు సంవత్సరాల వయసు నుంచే నాట్యం నేర్చుకోవడం, కథక్, ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, మణిపురి నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది. ఆమె ప్రారంభ గురువులు నృత్యాచార్య నారాయణ్ ప్రసాద్, సుందర్ ప్రసాద్. గురు హీరాలాల్ వద్ద జైపూర్ ఘరానా శైలి, పండిట్ బిర్జు మహారాజ్ వద్ద లక్నో ఘరానా పద్ధతుల్లో ప్రావీణ్యం పొందడానికి ఆమె తన చదువును కొనసాగించింది.

1963 లో ఒడియా కుటుంబంలో వివాహం చేసుకున్నప్పుడు రాణి కర్నా తన నివాసాన్ని భువనేశ్వర్ కు మార్చింది, ఇది ప్రసిద్ధ ఒడిస్సీ నృత్యకారిణి కుంకుమ మొహంతిని కలిసే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ఆమె ద్వారా, రాణి కర్ణా ప్రసిద్ధ గురువు, కేలుచరణ్ మహాపాత్రతో పరిచయం పెంచుకుంది. 1966 నుండి 1985 వరకు గురువు నుండి ఒడిస్సీని నేర్చుకుంది. ఆమె ప్రసిద్ధ రుక్మిణీ దేవి అరుండేల్ యొక్క శిష్యురాలు అముబి సింగ్, నరేంద్ర కుమార్, లలితా శాస్త్రి వంటి అనేక ఇతర ప్రసిద్ధ గురువుల వద్ద కూడా శిక్షణ పొందింది.

రాణి కర్ణ భారతదేశం అంతటా, వెలుపల విస్తృతంగా ప్రదర్శన ఇచ్చింది,  భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని ప్రధాన శాస్త్రీయ నృత్య ఉత్సవాల్లో ప్రదర్శన ఇచ్చింది.  ఆమె ప్రదర్శనలు యుకే, రష్యా అనేక ఇతర యూరోపియన్ దేశాలలో ప్రశంసలు అందుకున్నాయి.  

రాణి కర్ణా 1978 లో తన భర్త నాయక్ కోల్కతాకు బదిలీ అయినప్పుడు భువనేశ్వర్ నుండి కోల్కతాకు బదిలీ అయినప్పటి నుండి కోల్కతాలో నివసిస్తున్నారు, సంస్కృతికి శ్రేయాస్కర్ డైరెక్టర్గా తన విధులకు హాజరయ్యారు, ఇటీవలి వరకు చురుకుగా ఉన్నారు, ఆమె చివరి బహిరంగ ప్రదర్శన 2013 లో 74 సంవత్సరాల వయస్సులో జరిగింది. ఆమె 79 సంవత్సరాల వయస్సులో 2018 మే 7 న మరణించింది.

 వారసత్వం 
రాణి కర్ణా తన ప్రదర్శనల ద్వారా కథక్ వ్యాప్తికి తోడ్పడటమే కాకుండా, జైపూర్, లక్నో ఘరానాల సంప్రదాయాలను ఏకీకృతం చేసిన ఘనతను పొందింది. అనేక మంది విమర్శకులు వివిధ సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను కథక్ లోకి తీసుకురావడంలో, వారి సాహిత్యం, సంగీతం, నృత్యాన్ని సమ్మిళితం చేయడంలో ఆమె చేసిన కృషిని గుర్తించారు. ఆమె కళాత్మకతతో పాటు సృజనాత్మక వ్యక్తీకరణను మిళితం చేసిందని చెబుతారు. ఆమె ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ప్రొఫెసర్ ఎస్.కె.సక్సేనాతో కలిసి కథక్ సౌందర్యంపై పరిశోధన చేశారు, ఆ పరిశోధనా రచనకు మంచి గుర్తింపు ఉంది.

ఆమె సంస్కృతికి శ్రేయాస్కర్, 1995 అనే నృత్య అకాడమీని స్థాపించింది, కోల్కతాలోని భారతీయ విద్యా భవన్ యొక్క విభాగమైన సంగీత, నృత్య శిక్షన్ భారతికి మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది. కలకత్తా స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ వ్యవస్థాపకురాలు, మొదటి డైరెక్టర్ అయిన ఆమె 1978 నుండి 1993 వరకు అక్కడే పనిచేశారు. ఆమె కోల్కతాలోని అరబిందో భవన్లో అహానా పేరుతో నృత్య విభాగాన్ని స్థాపించింది.1980 నుండి 1987 వరకు విభాగానికి నాయకత్వం వహించింది.

 సంస్కృతికి శ్రేయస్కర్ 
thumb| కథక్ యొక్క అనేక ప్రసిద్ధ ముఖ్యాంశాలలో ఒకటైన చక్కర్వాలా తుక్రాను ప్రదర్శిస్తున్న కథక్ నర్తకి
సంస్కృతికి శ్రేయాస్కర్ అనేది 1995 లో రాణి కర్ణ చేత స్థాపించబడిన ఒక నృత్య అకాడమీ, కథక్ యొక్క నృత్య రూపాన్ని ప్రచారం చేయడానికి, సాధారణంగా ప్రదర్శన కళలను అభివృద్ధి చేసే లక్ష్యంతో. కోల్ కతాలోని జోధ్ పూర్ పార్క్ వెంట ఉన్న ఈ అకాడమీ వివిధ నృత్య రీతుల్లో వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. అకాడమీ, దాని విద్యార్థులు భారతదేశం అంతటా వివిధ సాంస్కృతిక ఉత్సవాలలో పాల్గొన్నారు:

 కోణారక్ ఫెస్టివల్ - 1994
 జైపూర్ కథక్ ఫెస్టివల్, న్యూఢిల్లీ - 1995
 రవీంద్ర జన్మోత్సవ్, కలకత్తా - 1996, 1998, 1999
 వసంతోత్సవ్, న్యూఢిల్లీ - 2000
 నాట్యాంజలి ఉత్సవం, చిదంబరం - 2000
 పూరి బీచ్ ఫెస్టివల్ - 2000
 కథక్ మహోత్సవ్, కలకత్తా - 2000
 త్యాగరాజ ఉత్సవం, తిరుపతి - 2000
 విరాసత్ ఫెస్టివల్, మంగళూరు - 2000.

అకాడమీ, ఇది అందించే కోర్సులతో పాటు, వర్క్ షాప్ లు, ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తుంది. ఇది రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయం, న్యూఢిల్లీలోని నెహ్రూ చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియంతో కలిసి క్రమం తప్పకుండా వర్క్ షాప్ లను నిర్వహిస్తుంది. దీనికి ఒడిశాలో అనుబంధ కేంద్రం కూడా ఉంది, ఇది 2005 లో ప్రారంభించబడింది.

 అవార్డులు, గుర్తింపులు 
thumb| కథక్‌కు సంగీతం సాధారణంగా తబలా, సితార్ వాద్యకారులచే అందించబడుతుంది
రాణి కర్ణ కథక్ నృత్యానికి ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 2014లో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో భారత ప్రభుత్వం ఆమెను సత్కరించింది. ఆమె అనేక ఇతర అవార్డులు, గౌరవాలను కూడా పొందింది:

 ఉపరాష్ట్రపతి బంగారు పతకం - శంకర్స్ వీక్లీ - 1954  
 ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్వీన్ ఆఫ్ లావోస్ - 1964 
 సంగీత వారిది - భారతీయ కళా కేంద్రం, న్యూఢిల్లీ - 1977 
 విజయరత్న - ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫ్రెండ్షిప్ సొసైటీ, న్యూఢిల్లీ - 1990 
 సీనియర్ ఫెలో - సాంస్కృతిక శాఖ, మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ - భారత ప్రభుత్వం 
 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు - 1996 
 గౌరవ పురస్కారం - అఖిల భారతీయ సింధి బోలి, సాహిత్య సభ - 1998 

 ఇది కూడ చూడు 
 పండిట్ బిర్జు మహారాజ్

 మూలాలు 

వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:2018 మరణాలు
వర్గం:1939 జననాలు