చిట్టగాంగ్

చిట్టగాంగ్ (ఆంగ్లం:Chittigong) ను పోర్ట్ సిటీ ఆఫ్ బంగ్లాదేశ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆగ్నేయ బంగ్లాదేశ్‌లోని ఒక ప్రధాన తీర నగరం, ఆర్థిక కేంద్రం. ఈ నగరంలో 2.5 మిలియన్లకు పైగా జనాభా ఉంది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం, దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా నిలిచింది. ఇది పేరులేని జిల్లా డివిజన్ రాజధాని. ఈ నగరం చిట్టగాంగ్ కొండ ప్రాంతాలు బెంగాల్ బే మధ్య కర్నాఫులి నది ఒడ్డున ఉంది. ఆధునిక చిట్టగాంగ్ బంగ్లాదేశ్ రెండవ ముఖ్యమైన పట్టణ కేంద్రం.

16 వ శతాబ్దంలో పోర్చుగీస్ చరిత్రకారుడు జోనో డి బారోస్ చిట్టగాంగ్‌ను "బెంగాల్ రాజ్యం అత్యంత ప్రసిద్ధ సంపన్న నగరం"గా అభివర్ణించాడు. పోర్చుగీస్ చిట్టగాంగ్ బెంగాల్‌లో మొదటి యూరోపియన్ వలస స్థావరం. మొఘల్ సామ్రాజ్యం అరకాన్ మధ్య 1666 లో జరిగిన నావికా యుద్ధం ఫలితంగా పోర్చుగీస్ సముద్రపు దొంగలను బహిష్కరించారు. 1760 లో బెంగాల్ నవాబ్ చిట్టగాంగ్‌ను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించినప్పుడు బ్రిటిష్ వలసరాజ్యం ప్రారంభమైంది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో బర్మా ప్రచారంలో నిమగ్నమైన మిత్రరాజ్యాల దళాలకు చిట్టగాంగ్ ఒక స్థావరం. ఓడరేవు నగరం 1940 లలో విస్తరించడం పారిశ్రామికీకరణ ప్రారంభమైంది ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ ఇండియా విభజన. 1971 లో బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో చిట్టగాంగ్ దేశం స్వాతంత్య్రం ప్రకటించిన ప్రదేశం.

బెంగాలీ ముస్లిం మెజారిటీ అధికంగా ఉన్నప్పటికీ చిట్టగాంగ్ బంగ్లాదేశ్ నగరాల్లో అధిక మత జాతి వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది. మైనారిటీలలో బెంగాలీ హిందువులు బెంగాలీ క్రైస్తవులు బెంగాలీ బౌద్ధులు చక్మాస్ మర్మాలు బోహ్మాంగ్ రోహింగ్యాలు రాఖైన్లు ఉన్నారు. 
 
 పద చరిత్ర 
చిట్టగాంగ్ మొదటి అరబ్ వ్యాపారులకు షాట్ ఘాంగ్ అని షాట్ అంటే "డెల్టా" ఘంగ్ గంగానది. సుకా-లా-తైయింగ్ సాండయ అనే రాజు బెంగాల్‌ను జయించిన ఆ స్థలంలో ఒక రాతి స్తంభాన్ని స్మారక చిహ్నంగా ఏర్పాటు చేసినట్లు అరాకనీస్ క్రానికల్ ఆక్రమణ పరిమితిగా టిస్ట్-టా-గాంగ్ అని పిలువబడింది. మరొక పురాణం ఇస్లాం వ్యాప్తికి నామంగా ఉంది ఒక ముస్లిం నగరంలోని ఒక కొండ పైభాగంలో ఒక చాటి (దీపం) వెలిగించి ప్రజలు ప్రార్థనకు రావాలని (అధాన్) పిలిచారు. అందువల్ల బెంగాలీ పేరు చటగ్రామ చైనీస్ త్సా-టి-కియాంగ్ చెహ్-టిగాన్ యూరోపియన్ చిట్టగాంగ్ అరాకనీస్ పేరు త్సేట్-టా-గాంగ్ వైకల్య సంస్కరణలు.

 చరిత్ర 

ఈ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన రాతియుగం శిలాజాలు సాధనాలు చిట్టగాంగ్ నియోలిథిక్ కాలం నుండి నివసించినట్లు సూచిస్తున్నాయి. ఇది పురాతన ఓడరేవు నగరం క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం నాటి చరిత్ర ఉంది. 2వ శతాబ్దంలో టోలెమి ప్రపంచ పటంలో దీని నౌకాశ్రయం తూర్పున అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ఓడరేవులలో ఒకటిగా పేర్కొనబడింది. ఈ ప్రాంతం పురాతన బెంగాలీ సమతత హరికెల రాజ్యాలలో భాగం. కాండ్రా రాజవంశం ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం చెలాయించింది వర్మన్ రాజవంశం దేవా రాజవంశం ఉన్నాయి. చైనా యాత్రికుడు జువాన్జాంగ్ ఈ ప్రాంతాన్ని 7వ శతాబ్దంలో "పొగమంచు నీటి నుండి పైకి లేచిన నిద్ర అందం"గా అభివర్ణించాడు. అరబ్ ముస్లిం వ్యాపారులు 9 వశతాబ్దం నుండి చిట్టగాంగ్‌కు తరచూ వచ్చేవారు. 1154 లో అల్-ఇద్రిసి బాస్రా చిట్టగాంగ్ మధ్య రద్దీగా ఉండే షిప్పింగ్ మార్గం గురించి వ్రాసాడు, దీనిని అబ్బాసిడ్ రాజధాని బాగ్దాద్‌తో కలుపుతుంది. చాలా మంది సూఫీ మిషనరీలు చిట్టగాంగ్‌లో స్థిరపడ్డారు. ఇస్లాం వ్యాప్తిలో కీలక పాత్ర పోషించారు. 
 
సోనార్‌గావ్‌కు చెందిన సుల్తాన్ ఫక్రుద్దీన్ ముబారక్ షా 1340 లో చిట్టగాంగ్‌ను జయించాడు, ఇది బెంగాల్ సుల్తానేట్‌లో భాగంగా మారింది. ఇది రాజ్యానికి ప్రధాన సముద్ర ప్రవేశ ద్వారం ఇది భారత ఉపఖండంలోని సంపన్న రాష్ట్రాలలో ఒకటిగా పేరుపొందింది. మధ్యయుగ చిట్టగాంగ్ చైనా సుమత్రా మాల్దీవులు శ్రీలంక మధ్యప్రాచ్యం తూర్పు ఆఫ్రికాతో సముద్ర వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా ఉంది. ముత్యాలు, పట్టు మస్లిన్ బియ్యం బులియన్ గుర్రాలు గన్‌పౌడర్లలో మధ్యయుగ వర్తకాలకు ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. ఓడరేవు కూడా ప్రధాన నౌకానిర్మాణ కేంద్రంగా ఉంది. 
 
13, 16 వ శతాబ్దాలలో అరబ్బులు పర్షియన్లు చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయ నగరాన్ని భారీగా వలసరాజ్యం, మొదట్లో వాణిజ్యం ఇస్లాం పదాన్ని బోధించడానికి వచ్చారు. సమీపంలోని శాండ్‌విప్ ద్వీపం 1602 లో జయించబడింది. 1615 లో పోర్చుగీస్ నావికాదళం చిట్టగాంగ్ తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఉమ్మడి డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అరకానీస్ విమానాలను ఓడించింది. 
 
1685 లో బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అడ్మిరల్ నికల్సన్ ఆధ్వర్యంలో చిట్టగాంగ్‌ను ఆంగ్లేయుల తరఫున స్వాధీనం చేసుకుని బలపరచాలని సూచనలతో పంపించింది రెండు సంవత్సరాల కంపెనీ కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్లు చిట్టగాంగ్‌ను తమ బెంగాల్ వాణిజ్యానికి ప్రధాన కార్యాలయంగా మార్చాలని నిర్ణయించుకున్నారు కెప్టెన్ హీత్ ఆధ్వర్యంలో దానిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పది లేదా పదకొండు నౌకల సముదాయాన్ని పంపారు. ఏదేమైనా 1689 ప్రారంభంలో చిట్టగాంగ్ చేరుకున్న ఈ నౌకాదళం నగరాన్ని చాలా బలంగా పట్టుకుని దానిని స్వాధీనం చేసుకునే ప్రయత్నాన్ని విరమించుకుంది. ఈ నగరం 1793 వరకు మొఘల్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ పై పూర్తి నియంత్రణను తీసుకునే వరకు ఈ నగరం బెంగాల్ నవాబు ఆధీనంలో ఉంది.
 
1823 లో జరిగిన మొదటి ఆంగ్లో-బర్మీస్ యుద్ధం చిట్టగాంగ్ పై బ్రిటిష్ వారి పట్టును బెదిరించింది. బ్రిటీష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా అనేక తిరుగుబాట్లు జరిగాయి ముఖ్యంగా 1857 లో జరిగిన భారత తిరుగుబాటు సమయంలో 34 వ బెంగాల్ పదాతిదళ రెజిమెంట్ 2 3 4 వ కంపెనీలు తిరుగుబాటు చేసి ఖైదీలందరినీ నగర జైలు నుండి విడుదల చేశాయి. 

 భౌగోళిక 
చిట్టగాంగ్ 22 ° 22′0 ″ N 91 ° 48′0 ″ E వద్ద ఉంది. ఇది ఆగ్నేయ బంగ్లాదేశ్‌లోని చిట్టగాంగ్ కొండ ప్రాంతాల తీరప్రాంత పర్వత ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. కర్నాఫులి నది దాని కేంద్ర వ్యాపార జిల్లాతో సహా నగరం దక్షిణ ఒడ్డున నడుస్తుంది. చిట్టగాంగ్ దిగువ పట్టణానికి పశ్చిమాన 12 కిలోమీటర్ల (7.5 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ఒక నదిలో ఈ నది బంగాళాఖాతంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. చిట్టగాంగ్ జిల్లాలో 351 మీటర్లు (1152 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న సీతాకుండ పర్వతం. నగరంలోనే ఎత్తైన శిఖరం 85.3 మీటర్లు (280 అడుగులు) వద్ద బటాలి కొండ. చిట్టగాంగ్‌లో మొఘల్ పాలనలో సృష్టించబడిన అనేక సరస్సులు ఉన్నాయి. 1924 లో అస్సాం బెంగాల్ రైల్వే ఇంజనీరింగ్ బృందం ఫాయ్స్ సరస్సును స్థాపించింది.
 
చిట్టగాంగ్ విభాగం గొప్ప జీవవైవిధ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. బంగ్లాదేశ్ 6000 పుష్పించే మొక్కలలో 2000 కు పైగా ఈ ప్రాంతంలో పెరుగుతాయి. దాని కొండలు అరణ్యాలు జలపాతాలు వేగంగా ప్రవహించే నది ప్రవాహాలు ఏనుగు నిల్వలతో నిండి ఉన్నాయి. చిట్టగాంగ్ డివిజన్ పరిధిలోని సెయింట్ మార్టిన్స్ ద్వీపం దేశంలోని ఏకైక పగడపు ద్వీపం. కాక్స్ బజార్ ఫిషింగ్ నౌకాశ్రయం ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన సహజ బీచ్‌లలో ఒకటి. తూర్పున బంగ్లాదేశ్‌లోని ఎత్తైన పర్వతాలకు నిలయమైన బండర్‌బన్ రంగమతి ఖగ్రాచారి అనే మూడు కొండ జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో టెక్నాఫ్ గేమ్ రిజర్వ్ సీతాకుండా బొటానికల్ గార్డెన్ ఎకో పార్కుతో సహా అనేక రక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. చిట్టగాంగ్ ప్రధాన సముద్రతీరంలో పటేంగా బీచ్ నగరానికి పశ్చిమాన 14 కిలోమీటర్లు (8.7 మైళ్ళు) ఉంది.
 
 వాతావరణ 
శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ క్రింద చిట్టగాంగ్‌లో ఉష్ణమండల రుతుపవనాల వాతావరణం ఉంది. చిట్టగాంగ్ ఉత్తర హిందూ మహాసముద్ర ఉష్ణమండల తుఫానులకు గురవుతుంది. చిట్టగాంగ్‌ను తాకిన అత్యంత ఘోరమైన ఉష్ణమండల తుఫాను 1991 బంగ్లాదేశ్ తుఫాను ఇది 138000 మందిని చంపి 10 మిలియన్ల మంది నిరాశ్రయులను చేసింది.
 
 ప్రభుత్వం 
చిట్టగాంగ్ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియాలోని మునిసిపల్ ప్రాంతాలను పరిపాలించే బాధ్యత చిట్టగాంగ్ సిటీ కార్పొరేషన్ (సిసిసి) కు ఉంది. దీనికి చిట్టగాంగ్ మేయర్ నేతృత్వం వహిస్తున్నారు. ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి మేయర్ వార్డ్ కౌన్సిలర్లను ఎన్నుకుంటారు. మేయర్ 2015 మే నాటికి అవామి లీగ్ నాయకుడు ఎ. జె. ఎం. నాసిరుద్దీన్. నగర కార్పొరేషన్ ఆదేశం ప్రాథమిక పౌర సేవలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది అయినప్పటికీ చిట్టగాంగ్‌ను బంగ్లాదేశ్‌లోని పరిశుభ్రమైన అత్యంత పర్యావరణ అనుకూల నగరాలలో ఒకటిగా ఉంచినందుకు సిసిసి ఘనత పొందింది. మునిసిపల్ పన్నులు కన్జర్వెన్సీ ఛార్జీలు దీని ప్రధాన ఆదాయ వనరులు. నగర పట్టణ ప్రణాళికను అమలు చేయాల్సిన బాధ్యత చిట్టగాంగ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీపై ఉంది. 
 
 సైనిక 
ఎడమ|thumb
చిట్టగాంగ్ బెంగాల్ బేలో వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన సైనిక నౌకాశ్రయం. చిట్టగాంగ్ నావికా ప్రాంతం బంగ్లాదేశ్ నావికాదళం ప్రధాన స్థావరం చాలా బంగ్లాదేశ్ యుద్ధనౌకల సొంత నౌకాశ్రయం. బంగ్లాదేశ్ నావల్ అకాడమీ నేవీ ఎలైట్ స్పెషల్ ఫోర్స్- స్పెషల్ వార్ఫేర్ డైవింగ్ అండ్ సాల్వేజ్ (SWADS) కూడా నగరంలో ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ సైన్యం 24 వ పదాతిదళ విభాగం చిట్టగాంగ్ కంటోన్మెంట్లో ఉంది బంగ్లాదేశ్ వైమానిక దళం చిట్టగాంగ్లో BAF జహురుల్ హక్ వైమానిక స్థావరాన్ని నిర్వహిస్తోంది. ఈ నగరం బంగ్లాదేశ్ మిలిటరీ అకాడమీకి నిలయంగా ఉంది ఇది దేశ సాయుధ దళాలకు ప్రధాన శిక్షణా సంస్థ.
 
 చిట్టగాంగ్ ప్రాంత నౌకాశ్రయం 
బంగ్లాదేశ్ జాతీయ జిడిపిలో గణనీయమైన వాటా చిట్టగాంగ్‌కు ఆపాదించబడింది. నగరం నామమాత్రంగా (2014) 25.5 బిలియన్ డాలర్లు పిపిపి పరంగా US $ 67.26 బిలియన్లను నామమాత్రపు జిడిపి నుండి .5 25.5 బిలియన్ డాలర్ల నుండి నామమాత్రపు వర్సెస్ పిపిపి కారకంతో 2.638 గా మార్చింది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో 12% తోడ్పడింది. చిట్టగాంగ్ బంగ్లాదేశ్ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో 40% అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో 80% ప్రభుత్వ ఆదాయంలో 50% ఉత్పత్తి చేస్తుంది. చిట్టగాంగ్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ 700 కంటే ఎక్కువ లిస్టెడ్ కంపెనీలను కలిగి ఉంది 2015 జూన్ లో మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్ 32 బిలియన్ డాలర్లు. ఈ నగరం దేశంలోని పురాతన అతిపెద్ద సంస్థలకు నిలయం. చిట్టగాంగ్ నౌకాశ్రయం 2011 లో US $ 60 బిలియన్ల వార్షిక వాణిజ్యాన్ని నిర్వహించింది ముంబై నౌకాశ్రయం కొలంబో నౌకాశ్రయం దక్షిణ ఆసియాలో 3 వ స్థానంలో ఉంది. 
 
అగ్రబాద్ ప్రాంతం నగరంలోని ప్రధాన కేంద్ర వ్యాపార జిల్లా. చిట్టగాంగ్‌లో పనిచేస్తున్న అంతర్జాతీయ బ్యాంకుల్లో హెచ్‌ఎస్‌బిసి స్టాండర్డ్ చార్టర్డ్ సిటీబ్యాంక్ ఎన్‌ఐ ఉన్నాయి. విభిన్న పారిశ్రామిక స్థావరం ఓడరేవు కారణంగా చిట్టగాంగ్‌ను బంగ్లాదేశ్ వాణిజ్య రాజధాని అని పిలుస్తారు. ఈశాన్య భారతదేశం బర్మా నేపాల్ భూటాన్ నైరుతి చైనాకు సమీపంలో ఉన్నందున ఓడరేవు నగరం ప్రపంచ ఆర్థిక కేంద్రంగా ప్రాంతీయ ట్రాన్స్‌షిప్మెంట్ హబ్‌గా అభివృద్ధి చెందాలనే ఆశయాలను కలిగి ఉంది

 సంస్కృతి 
ఎడమ|thumb|చిట్టగాంగ్ సిటీ కార్పొరేషన్ బుక్ ఫెయిర్
thumb|పులావ్ రైస్‌తో వడ్డించిన రోస్ట్ చికెన్‌తో సహా ఒక సాధారణ చిట్టగోనియన్ వంటకం
చిట్టగాంగ్ నివాసిని ఆంగ్లంలో చిట్టగోనియన్ అని పిలుస్తారు. శతాబ్దాలుగా ఓడరేవు నగరం ప్రపంచం నలుమూలల ప్రజలకు కరిగే పాట్. దాని చారిత్రాత్మక వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లు దాని భాష సంస్కృతి వంటకాలపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపించాయి. చిట్టగోనియన్ భాషలో అనేక అరబిక్ పెర్షియన్ ఇంగ్లీష్ పోర్చుగీస్ రుణపదాలు ఉన్నాయి. మెజ్బాన్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సాంప్రదాయ విందు తెలుపు బియ్యంతో వేడి గొడ్డు మాంసం వంటకాన్ని అందిస్తోంది. చిట్టగాంగ్‌లో గులాబీ ముత్యాల సాగు ఒక చారిత్రాత్మక చర్య. దాని మొఘల్-యుగం పేరు ఇస్లామాబాద్ (ఇస్లాం నగరం) పాత నగరంలో ఉపయోగించబడుతోంది. బెంగాల్‌లోని ప్రారంభ ఇస్లామిక్ మిషనరీలకు గేట్‌వేగా పోర్ట్ సిటీ చరిత్ర ఉన్నందున ఈ పేరు పెట్టబడింది. చిట్టగాంగ్‌లోని ప్రసిద్ధ ఇస్లామిక్ నిర్మాణాన్ని చారిత్రాత్మక బెంగాల్ సుల్తానేట్ యుగం హమ్మడ్యార్ మసీదు మొండల్ కోట అండర్‌కిల్లాలో చూడవచ్చు. జిల్లాలో ప్రధాన సూఫీ ముస్లిం మందిరాలు ప్రబలంగా ఉన్నందున చిట్టగాంగ్‌ను పన్నెండు మంది సెయింట్స్ ల్యాండ్ అని పిలుస్తారు. చారిత్రాత్మకంగా ఈ ప్రాంతంలో ఇస్లాం వ్యాప్తిలో సూఫీయిజం ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ప్రముఖ దర్గాలలో షా అమానత్ సమాధి భయాజిద్ బస్తామి మందిరం ఉన్నాయి. బస్తామి పుణ్యక్షేత్రంలో నల్లటి మృదువైన తాబేళ్ల చెరువు ఉంది.
 
మధ్యయుగ కాలంలో బెంగాల్ సుల్తానేట్ మ్రౌక్ యు రాజ్యంలో భాగమైనప్పుడు చాలా మంది కవులు ఈ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందారు. చిట్టగాంగ్‌లో సుల్తాన్ అలావుద్దీన్ హుస్సేన్ షా గవర్నర్ ఆధ్వర్యంలో కబీంద్ర పరమేశ్వర్ తన పాండబ్బిజయ్ మహాభారతం బెంగాలీ అనుసరణ . 17 వ శతాబ్దంలో మరాక్ యు. చిట్టగాంగ్ రాజ్యంలో దౌలత్ ఖాజీ ఈ ప్రాంతంలో నివసించారు నగర శివార్లలోని చంద్రనాథ్ ఆలయంతో సహా అనేక ముఖ్యమైన హిందూ దేవాలయాలకు ఇది నివాసంగా ఉంది ఇది హిందూ దేవత సీతకు అంకితం చేయబడింది. ఈ నగరం దేశంలోని అతిపెద్ద బౌద్ధ మఠం సన్యాసుల మండలికి కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. చిట్టగాంగ్ రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్ బెంగాల్ లోని పురాతన కాథలిక్ మిషన్. నగరంలోని ప్రధాన సాంస్కృతిక సంస్థలలో థియేటర్ ఇన్స్టిట్యూట్ చిట్టగాంగ్ చిట్టగాంగ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ అకాడమీ ఉన్నాయి. నగరంలో ఒక సమకాలీన కళా దృశ్యం ఉంది. సోల్స్ ఎల్ఆర్బి వంటి దేశంలోని మార్గదర్శక రాక్ బ్యాండ్లకు నిలయంగా చిట్టగాంగ్ "బంగ్లాదేశ్ రాక్ మ్యూజిక్ జన్మస్థలం"గా పరిగణించబడుతుంది 
 
 జనాభా 
thumb|జమియాతుల్ ఫలాహ్, చిట్టగాంగ్‌లోని అతిపెద్ద మసీదులలో ఒకటి
ఎడమ|thumb|చిట్టగాంగ్ యొక్క రోమన్ కాథలిక్ ఆర్చ్ డియోసెస్
చిట్టగాంగ్‌లోని అతిపెద్ద మసీదులలో ఒకటైన జామితుల్ ఫలాహ్
చిట్టగాంగ్ జనాభా 2.5 మిలియన్లకు పైగా ఉంది దాని మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో 40,09,423 జనాభా ఉంది. జనాభా 54.36% పురుషులు 45.64% స్త్రీలు నగరంలో అక్షరాస్యత రేటు 2002 లో 60 శాతం. 86% మంది ముస్లింలు జనాభాలో అధిక శాతం ఉన్నారు మిగిలినవారు 12% హిందువులు 2% ఇతర మతాలు.
 
చిట్టగాంగ్ బెంగాల్ సుల్తానేట్ మొఘల్ బెంగాల్ కాలంలో జాతుల కరిగే పాట్. ముస్లిం వలసలు ఏడవ శతాబ్దం ప్రారంభంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మధ్యయుగ కాలంలో గణనీయమైన ముస్లిం స్థావరాలు సంభవించాయి. పర్షియా అరబ్బుల నుండి ముస్లిం వ్యాపారులు పాలకులు బోధకులు ప్రారంభ ముస్లిం స్థిరనివాసులు వారి వారసులు నగరంలోని ప్రస్తుత ముస్లిం జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఉన్నారు. ఈ నగరంలో ఇస్మాయిలిస్ ట్వెల్వర్ షియాస్‌లతో సహా సాపేక్షంగా సంపన్న ఆర్థికంగా ప్రభావవంతమైన షియా ముస్లిం సమాజం ఉంది. ఈ నగరంలో అనేక జాతి మైనారిటీలు ఉన్నారు ముఖ్యంగా చిట్టగాంగ్ డివిజన్ సరిహద్దు కొండల నుండి వచ్చిన స్థానిక సమూహాల సభ్యులు చక్మాస్ రాఖైన్స్ త్రిపురిస్తో సహా రోహింగ్యా శరణార్థులు. బారుస్ అని పిలువబడే ఈ ప్రాంతంలోని బెంగాలీ మాట్లాడే థెరావాడ బౌద్ధులు చిట్టగాంగ్ లోని పురాతన సమాజాలలో ఒకటి బంగ్లాదేశ్ లోని బౌద్ధమతం చివరి అవశేషాలలో ఒకటి. ఫిరింగిస్ అని పిలువబడే పోర్చుగీస్ స్థిరనివాసుల వారసులు చిట్టగాంగ్‌లో కూడా నివసిస్తున్నారు అలాగే కాథలిక్కులు ఎక్కువగా పాత పోర్చుగీస్ ఎన్‌క్లేవ్ ఆఫ్ పటేర్‌ఘట్టాలో నివసిస్తున్నారు. బిహారీ కాలనీ అని పిలువబడే జాతి పరిసరాల్లో ఒక చిన్న ఉర్దూ మాట్లాడే బిహారీ సంఘం కూడా ఉంది. 
 
దక్షిణ ఆసియాలోని ఇతర ప్రధాన పట్టణ కేంద్రాల మాదిరిగా నగరంలో పెరుగుతున్న ఆర్థిక కార్యకలాపాలు గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చిన ఫలితంగా చిట్టగాంగ్ దాని మురికివాడల స్థావరాలలో స్థిరమైన వృద్ధిని సాధించింది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి పేదరికం తగ్గింపు ప్రచురణ ప్రకారం నగర కార్పొరేషన్ పరిధిలో 1814 మురికివాడలు ఉన్నాయి వీటిలో సుమారు 1.8 మిలియన్ల మురికివాడలు నివసిస్తున్నారు రాజధాని డాకా దేశంలో రెండవ అత్యధికం. మురికివాడలు తరచూ స్థానిక అధికారుల తొలగింపును ఎదుర్కొంటారు ప్రభుత్వ భూములపై అక్రమ నివాసం వసూలు చేస్తారు.
 
 విశ్వవిద్యాలయం 
thumb|:en:Chittagong University of Engineering and Technology, చిట్టగాంగ్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ బంగ్లాదేశ్‌లోని ఐదు పబ్లిక్ ఇంజనీరింగ్ విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి
thumb|చిట్టగాంగ్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్
చిట్టగాంగ్ విద్యా విధానం మిగిలిన బంగ్లాదేశ్ మాదిరిగానే ఉంటుంది నాలుగు ప్రధాన పాఠశాల విద్య. విద్యా మంత్రిత్వ శాఖలో భాగమైన నేషనల్ కరికులం టెక్స్ట్ బుక్ బోర్డు తయారుచేసిన పాఠ్యాంశాలను బంగ్లా ఇంగ్లీష్ వెర్షన్లలో తెలియజేసే సాధారణ విద్యా విధానం అనుసరిస్తుంది. విద్యార్థులు నాలుగు ప్రధాన బోర్డు పరీక్షలు చేయవలసి ఉంది:
 
బ్రిటిష్ కౌన్సిల్ కేంబ్రిడ్జ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎడెక్సెల్ పరీక్షా బోర్డుల ద్వారా సంవత్సరానికి రెండుసార్లు నిర్వహించిన O స్థాయిలు A స్థాయి పరీక్షలను పర్యవేక్షిస్తుంది. సాంకేతిక వృత్తి విద్యా వ్యవస్థను డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (డిటిఇ) నిర్వహిస్తుంది బంగ్లాదేశ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ బోర్డ్ (బిటిఇబి) తయారుచేసిన పాఠ్యాంశాలను అనుసరిస్తుంది. చిట్టగాంగ్ కళాశాల 1869 లో స్థాపించబడింది నగరంలో ఉన్నత విద్య కోసం మొట్టమొదటి ఆధునిక సంస్థ. చిట్టగాంగ్ వెటర్నరీ అండ్ యానిమల్ సైన్సెస్ విశ్వవిద్యాలయం చిట్టగాంగ్ నగరంలో ఉన్న ఏకైక ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం. చిట్టగాంగ్‌లోని ఏకైక ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల చిట్టగాంగ్ మెడికల్ కాలేజీ.
 
 వైద్యం 
ఎడమ|thumb|చిట్టగాంగ్ మెడికల్ కాలేజీ హాస్పిటల్
చిట్టగాంగ్ మెడికల్ కాలేజీ హాస్పిటల్ చిట్టగాంగ్‌లోని అతిపెద్ద ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఆసుపత్రి. 1901 లో స్థాపించబడిన చిట్టగాంగ్ జనరల్ హాస్పిటల్ నగరంలోని పురాతన ఆసుపత్రి. బంగ్లాదేశ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ అండ్ ఇన్ఫెక్షియస్ డిసీజెస్ (బిఐటిఐడి) నగరం ఆధారంగా ఉంది. నగరంలో ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉన్న ఇతర వైద్య కేంద్రాలలో కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం టిబి హాస్పిటల్ ఇన్ఫెక్షియస్ డిసీజ్ హాస్పిటల్ డయాబెటిక్ హాస్పిటల్ మదర్ అండ్ చిల్డ్రన్ హాస్పిటల్ పోలీస్ హాస్పిటల్ ఉన్నాయి. నగరం ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులలో చిట్టగాంగ్ మెట్రోపాలిటన్ హాస్పిటల్ సర్జిస్కోప్ హాస్పిటల్ సిఎస్సిఆర్ సెంటర్ పాయింట్ హాస్పిటల్ నేషనల్ హాస్పిటల్ మౌంట్ హాస్పిటల్ లిమిటెడ్ ఉన్నాయి.

 రవాణా 
thumb|షా అమానత్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం
 
చిట్టగాంగ్‌లో రవాణా రాజధాని డాకా మాదిరిగానే ఉంటుంది. మహానగరం అంతటా పెద్ద మార్గాలు రోడ్లు ఉన్నాయి. వివిధ బస్సు వ్యవస్థలు టాక్సీ సేవలు అలాగే చిన్న టాక్సీలు ఉన్నాయి ఇవి ట్రైసైకిల్-స్ట్రక్చర్డ్ మోటారు వాహనాలు. ఉబెర్ పాథావో వంటి విదేశీ స్థానిక రైడ్ షేరింగ్ కంపెనీలు నగరంలో పనిచేస్తున్నాయి. సాంప్రదాయ మాన్యువల్ రిక్షాలు కూడా ఉన్నాయి ఇవి చాలా సాధారణం. నగర జనాభా విస్తృతంగా పెరగడం ప్రారంభించడంతో చిట్టగాంగ్‌లో ట్రాఫిక్ రద్దీని తగ్గించే లక్ష్యంతో చిట్టగాంగ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (సిడిఎ) కొన్ని రవాణా కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. ఈ ప్రణాళిక ప్రకారం సిడిఎ చిట్టగాంగ్ సిటీ కార్పొరేషన్‌తో కలిసి కొన్ని ఫ్లైఓవర్లను నిర్మించి నగరంలో ఉన్న రహదారులను విస్తరించింది. నిర్మాణంలో ఉన్న మరికొన్ని ప్రధాన ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు ఫ్లైఓవర్‌లు కూడా ఉన్నాయి ముఖ్యంగా చిట్టగాంగ్ సిటీ రింగ్ రోడ్ ఇది చిట్టగాంగ్ నగర తీరం వెంబడి నడుస్తుంది. ఈ రింగ్ రహదారిలో ఐదు ఫీడర్ రోడ్లతో పాటు మెరైన్ డ్రైవ్ ఉంది ఇది తీరం గట్టును బలోపేతం చేయడానికి కూడా ఉద్దేశించబడింది. ధ్రువీకరించడానికి కొటేషన్ అవసరంప్రభుత్వం కూడా ఉంది చిట్టగాంగ్ ఉత్తర దక్షిణ భాగాల మధ్య మెరుగైన అనుసంధానం ఉండేలా కర్నాఫులి నది గుండా 9.3 కిలోమీటర్ల (5.8 మైళ్ళు) నీటి అడుగున ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే సొరంగం నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. ఈ సొరంగం దక్షిణ ఆసియాలో ఇదే మొదటిది 
 
చిట్టగాంగ్‌ను రైలు ద్వారా కూడా చేరుకోవచ్చు. దీనికి బంగ్లాదేశ్ రైల్వే తూర్పు విభాగంలో మీటర్ గేజ్‌లో ఒక స్టేషన్ ఉంది దీని ప్రధాన కార్యాలయం కూడా నగరంలోనే ఉంది. స్టేషన్ రోడ్ పహర్తాలి ఠానాలో రెండు ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి. చిట్టగాంగ్ నుండి డాకా సిల్హెట్ కోమిల్లా భైరాబ్ రైళ్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ట్రాఫిక్ రద్దీని తగ్గించడానికి నగరంలోని ప్రయాణికులకు మెరుగైన ప్రజా రవాణా సేవలను నిర్ధారించడానికి చిట్టగాంగ్ సర్క్యులర్ రైల్వేను 2013 లో ప్రవేశపెట్టారు. రైల్వేలో 300 మంది ప్రయాణీకుల సామర్థ్యం కలిగిన హై-స్పీడ్ డెము రైళ్లు ఉన్నాయి. ఈ డెము రైళ్లు చిట్టగాంగ్-లక్షం మార్గంలో కూడా ప్రయాణిస్తాయి ఇది నగరాన్ని కోమిల్లాతో కలుపుతుంది 
 
దక్షిణ పటేంగాలో ఉన్న షా అమానత్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం చిట్టగాంగ్ ఏకైక విమానాశ్రయంగా పనిచేస్తుంది. ఇది బంగ్లాదేశ్‌లోని రెండవ రద్దీ విమానాశ్రయం. విమానాశ్రయం ఏటా 1.5 మిలియన్ ప్రయాణీకులను 6000 టన్నుల సరుకును నిర్వహించగలదు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో చిట్టగాంగ్ ఎయిర్‌ఫీల్డ్ అని పిలువబడే ఈ విమానాశ్రయాన్ని యుద్ధ విమానాశ్రయంగా ఉపయోగించారు అలాగే బర్మా ప్రచారం 1944–45లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆర్మీ ఎయిర్ ఫోర్సెస్ పదవ వైమానిక దళం సరఫరా స్థానం ఫోటోగ్రాఫిక్ నిఘా స్థావరంగా ఉపయోగించారు. 
 
 క్రీడలు 
thumb|జోహూర్ అహ్మద్ చౌదరి స్టేడియం
చిట్టగాంగ్ అనేక మంది క్రికెటర్లు ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు అథ్లెట్లను ఉత్పత్తి చేసింది వీరు జాతీయ స్థాయిలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. తమీమ్ ఇక్బాల్ అక్రమ్ ఖాన్ మిన్హాజుల్ అబేదిన్ అఫ్తాబ్ అహ్మద్ నఫీస్ ఇక్బాల్ నజీముద్దీన్ ఫైసల్ హుస్సేన్ తారెక్ అజీజ్ మోమినుల్ హక్ వారిలో ప్రముఖ వ్యక్తులు. చిట్టగాంగ్‌లో క్రికెట్ అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన క్రీడ ఫుట్‌బాల్, టెన్నిస్, కబడ్డీలు కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి. చిట్టగాంగ్‌లో అనేక స్టేడియాలు ఉన్నాయి వీటిలో ప్రధానమైనది బహుళార్ధసాధక MA అజీజ్ స్టేడియం ఇది 20000 మంది కూర్చునే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది క్రికెట్‌తో పాటు ఫుట్‌బాల్ మ్యాచ్‌లను నిర్వహిస్తుంది. MA అజీజ్ స్టేడియం 2005 లో జింబాబ్వేపై బంగ్లాదేశ్ తొలి టెస్ట్ క్రికెట్ విజయాన్ని సాధించిన స్టేడియం. స్టేడియం ఇప్పుడు ఫుట్‌బాల్‌పై మాత్రమే దృష్టి పెట్టింది ప్రస్తుతం ఇది నగరం ప్రధాన ఫుట్‌బాల్ వేదిక. జోహూర్ అహ్మద్ చౌదరి స్టేడియం ప్రస్తుతం నగరానికి ప్రధాన క్రికెట్ వేదిక ఇది 2006 లో టెస్ట్ హోదాను పొందింది దేశీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మ్యాచ్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. నగరం 2011 ఐసిసి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ రెండు గ్రూప్ మ్యాచ్లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది రెండూ జోహూర్ అహ్మద్ చౌదరి స్టేడియంలో జరుగుతున్నాయి.

 ప్రముఖులు 

 శరత్ చంద్ర దాస్ (అన్వేషకుడు, రచయిత)

 ఇవి కూడా చూడండి 
 
 బంగ్లాదేశ్ విమోచన యుద్ధం
 మూలాలు 

వర్గం:ప్రపంచ దేశాలు
వర్గం:నగరాలు
వర్గం:ప్రపంచ నగరాలు
వర్గం:ప్రపంచ పర్యాటక ప్రదేశాల మూసలు
వర్గం:ప్రపంచ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:ఆసియా దేశాలు
వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నగరాలు