జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణి

thumb|A UGM-96 Trident I clears the water after launch from a US Navy submarine in 1984
జలాంతర్గాముల నుండి ప్రయోగించడానికి వీలయ్యే బాలిస్టిక్ క్షిపణిని జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణి అంటారు. ఈ క్షిపణుల ఆధునిక రూపాలు మిర్వ్  సామర్థ్యం, అణు సామర్థ్యమూ కలిగి ఉంటాయి. మిర్వ్ సామర్థ్యంతో ఒకే ఒక్క క్షిపణి ప్రయోగంతో అనేక లక్ష్యాలను ఏక కాలంలో ఛేదించగలిగే అవకాశం ఉంటుంది. జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే క్రూయిజ్ క్షిపణుల కంటే ఇవి విభిన్నంగా ఉంటాయి.

ఇవి ఖండాంతర బాలిస్టిక్ క్షిపణుల (5,500 కి.మీ. పైబడిన పరిధి) లాగానే పనిచేస్తాయి. చాలా సందర్భాల్లో ఈ రెండు రకాల క్షిపణులు కూడా ఒకే క్షిపణి కుటుంబానికి చెంది ఉంటాయి. 

 చరిత్ర 
బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గాములు అణుపాటవం గల దేశాలకు వ్యూహాత్మకంగా చాలా ముఖ్యమైనవి. ఇవి నిఘా ఉపగ్రహాల కంటబడకుండా ఉంటూ, తమ అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించగలవు. శత్రుదేశాల అణుదాడిలో నేలపై ఉండే అణ్వాయుధాలన్నీ నాశనమైనా, ఈ తొలిదాడిని తప్పించుకుని, విధ్వంసకమైన ప్రతిదాడి చేసే సామర్థ్యాన్ని ఇవి కలిగి ఉంటాయి. దీంతో, ఏమాత్రం సందేహం వచ్చినా అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించేందుకు సిద్ధంగా ఉండాల్సిన అవసరం, తత్కారణంగా ప్రమాదవశాత్తూ అణుయుద్ధం మొదలయ్యే అవకాశం తొలగి పోయింది. ఎంతో నిశ్శబ్దంగా ఉండే ఈ జలాంతర్గాములపై, ఎంతో కచ్చితత్వం గల క్షిపణులను మోహరించడం ద్వారా, శత్రుదేశ తీరానికి దగ్గరగా వెళ్ళి, తక్కువ ఎత్తు గల బాలిస్టిక్ పథంలో క్షిపణిని ప్రయోగించి, తొలిదాడి జరిగిన తరువాత అతి తక్కువ సమయంలో, అత్యంత కచ్చితత్వంతో ప్రతిదాడిని చెయ్యవచ్చు. అలాగే ఈ ప్రతిదాడి ద్వారా శత్రుదేశపు రాజకీయ, సైనిక నాయకత్వాన్ని పూర్తిగా నిర్మూలించగలిగే సామర్థ్యమూ వీటికి ఉంది.

 రకాలు 
కుడి|thumb|300x300px|ట్రైడెంట్ I C-4 SLBM ప్రయోగం, పునఃప్రవేశ వాహనాల దారులు
కుడి|thumb|300x300px|రష్యా, చైనాలకు చెందిన జ.ప్ర.బా.క్షి ఎడమ నుండి:R-29 వైసోటా (SS-N-8), R-29R (SS-N-18), R-39 (SS-N-20), R-29RM (SS-N-23), JL-1, JL-2
జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణులు (గత, ఇప్పటి, అభివృద్ధిలో ఉన్న) ఇవి:
 రకం  నాటో పిలిచే పేరు కనిష్ట పరిధి (కి.మీ.)  గరిష్ఠ పరిధి (కి.మీ.)  దేశం  స్థితిUGM-27 పోలారిస్ (A-1 నుండి A-3 దాకా)    4,600link=|alt=|border|23x23px|link=|alt=|border|23x23px అమెరికామోహరింపు నుండి తొలగించారుUGM-73 పోసీడాన్ (C-3)    4,600link=|alt=|border|23x23px|link=|alt=|border|23x23px అమెరికామోహరింపు నుండి తొలగించారుUGM-96 ట్రైడెంట్ I (C-4)    7,400link=|alt=|border|23x23px|link=|alt=|border|23x23px అమెరికామోహరింపు నుండి తొలగించారుUGM-133 Trident II (D5LE)    12,000link=|alt=|border|23x23px అమెరికామోహరించారుR-13  SS-N-4   600 link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారుR-21  SS-N-5   1,650 link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారుR-27  SS-N-6  2,400  3,000  link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యా  మోహరింపు నుండి తొలగించారుRSM-40Korabli VMF SSSR, Vol. 1, Part 1, Yu. Apalkov, Sankt Peterburg, 2003,  R-29 "వైసోటా"  SS-N-8 "Sawfly"  7,700  9,000  link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యా  మోహరింపు నుండి తొలగించారుR-27K  SS-NX-13   3,600link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యాNever మోహరించారుSS-NX-13 SLBM System (U), Defense Intelligence Agency, D5T-1020S-4l7-75, 1 October 1975RSM-45 R-31  SS-N-17 "Snipe"   4,500link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారుRSM-50 R-29R "వైసోటా"  SS-N-18 "Stingray"   6,500link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారుRSM-52 R-39 "Rif"  SS-N-20 "Sturgeon"   8,300link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారుRSM-54 R-29RM "ష్టిల్"  SS-N-23 "Skiff"   8,300link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరింపు నుండి తొలగించారు (Under rebuild to R-29RMU "Sineva")RSM-54 R-29RMU "సినేవా"  SS-N-23 "Skiff"   8,300link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరించారుRSM-54 R-29RMU2 "లేనర్"   8,300  12,000 link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యామోహరించారుRSM-56 R-30 "బులావా"  SS-NX-32NASIC-1031-0985-09  8,000  8,300  link=|alt=|border|23x23px సోవియట్ యూనియన్/రష్యా  మోహరించారుUGM-27 Polaris (A-3) and Chevaline    4,600link=|alt=|border|23x23px United Kingdomమోహరింపు నుండి తొలగించారుUGM-133 Trident II (D5)    12,000link=|alt=|border|23x23px United KingdomమోహరించారుM1    3,000link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరింపు నుండి తొలగించారుM2    3,200link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరింపు నుండి తొలగించారుM20    3,000link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరింపు నుండి తొలగించారుM4    5,000link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరింపు నుండి తొలగించారుM45    6,000link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరించారుM51   8,000  10,000 link=|alt=|border|23x23px ఫ్రాన్సుమోహరించారుJL-1    2,500link=|alt=|border|23x23px చైనామోహరింపు నుండి తొలగించారు (never fully మోహరించారు)JL-2   7,400  8,000 link=|alt=|border|23x23px చైనామోహరించారుJL-3    11,000link=|alt=|border|23x23px చైనాపరీక్షిస్తున్నారు K-15 సాగరిక   750  1,900 link=|alt=|border|23x23px భారత్మోహరించారుK-4    3,500link=|alt=|border|23x23px భారత్అరిహంత్ తరగతి జలాంతర్గామి నుండి పరీక్షించారు.K-5    6,000link=|alt=|border|23x23px భారత్అభివృద్ధి జరుగుతోందిపుక్కుక్‌సాంగ్-1/KN-11   500  2,500 link=|alt=|border|23x23px ఉత్తర కొరియాఅభివృద్ధి జరుగుతోంది(2nd LD) N.K. leader calls SLBM launch success, boasts of nuke attack capacity – Yonhap, 25 August 2016 08:17 am

 సైనికేతర వినియోగం 
కొన్ని రష్యా జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణులను ఉపగ్రహ వాహకనౌకలుగా మార్చారు. 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 మధ్యంతర పరిధి బాలిస్టిక్ క్షిపణి
ఖండాంతర బాలిస్టిక్ క్షిపణి

 మూలాలు 

 

Cite bookTitleU.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design HistoryLast nameFriedmanFirst nameNormanPublisherఅమెరికా Naval InstituteYear of publication1994ISBN1-55750-260-9Location of publicationAnnapolis, MarylandAuthors listFriedmanCite bookTitleU.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design HistoryLast nameFriedmanFirst nameNormanPublisherఅమెరికా Naval InstituteYear of publication1994ISBN1-55750-260-9Location of publicationAnnapolis, MarylandAuthors listFriedmanCite bookTitleU.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design HistoryLast nameFriedmanFirst nameNormanPublisherఅమెరికా Naval InstituteYear of publication1994ISBN1-55750-260-9Location of publicationAnnapolis, MarylandAuthors listFriedmanCite bookTitleU.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design HistoryLast nameFriedmanFirst nameNormanPublisherఅమెరికా Naval InstituteYear of publication1994ISBN1-55750-260-9Location of publicationAnnapolis, MarylandAuthors listFriedman
 

Cite bookTitleConway's All the World's Fighting Ships 1947–1995Last nameGardinerFirst nameRobertLast name 2Chumbley, StephenPublisherConway Maritime PressYear of publication1995ISBN1-55750-132-7Location of publicationLondonAuthors listGardinerCite bookTitleConway's All the World's Fighting Ships 1947–1995Last nameGardinerFirst nameRobertLast name 2Chumbley, StephenPublisherConway Maritime PressYear of publication1995ISBN1-55750-132-7Location of publicationLondonAuthors listGardinerCite bookTitleConway's All the World's Fighting Ships 1947–1995Last nameGardinerFirst nameRobertLast name 2Chumbley, StephenPublisherConway Maritime PressYear of publication1995ISBN1-55750-132-7Location of publicationLondonAuthors listGardiner
 

Cite bookTitleThe American SubmarineLast namePolmarFirst nameNormanPublisherNautical and Aviation PublishingYear of publication1981ISBN0-933852-14-2Location of publicationAnnapolis, MarylandPage(s) cited123–136Authors listPolmarCite bookTitleThe American SubmarineLast namePolmarFirst nameNormanPublisherNautical and Aviation PublishingYear of publication1981ISBN0-933852-14-2Location of publicationAnnapolis, MarylandPage(s) cited123–136Authors listPolmarCite bookTitleThe American SubmarineLast namePolmarFirst nameNormanPublisherNautical and Aviation PublishingYear of publication1981ISBN0-933852-14-2Location of publicationAnnapolis, MarylandPage(s) cited123–136Authors listPolmar

 బయటి లింకులు 

 Navweaps.com US naval missiles index page
 Navweaps.com Soviet and Russian naval missiles index page
 Navweaps.com UK naval missiles index page
 Video showing the launch of a Trident SLBM.
 Estimated Strategic Nuclear Weapons Inventories (September 2004)
 R-11 SLBM
 Trident Submarines Are Killing Machines Unparalleled In Human History.
 NavSource.org SSBN photo gallery index

వర్గం:క్షిపణులు