తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా

thumb|ఝుమ్ అగ్ని|270x270px
thumb|నైషి ప్రజలు|270x270px
తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా,  భారతదేశం, అరుణాచల ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లా. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో టిబెట్, దక్షిణ సరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రం, ఇతర సరి హద్దులలో పశ్చిమ కమెంగ్, పపుమ్‌ పరె, కురుంగ్ కుమె జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2000 ఏప్రిల్ 1 న ఈ జిల్లాను దిగువ సుబన్‌సిరి లోని కొంత భూభాగం వేరుచేసి రూపొందించబడింది. చైనా ఆధ్వర్యంలో ఉన్న సమయంలో తూర్పు కమెంగ్ ప్రాంతం టిబెట్ కు చెందిన షన్నన్ ప్రిఫెక్చర్ కు చెందిన కువానా న్యాపరిధిలో ఉంది.

 చరిత్ర 
కమెంగ్ నది పరిసర ప్రాంతాలు పలుమార్లు మాన్ సామ్రాజ్యం, టిబెట్, అహుం ఆధ్వర్యంలో ఉంటూవచ్చింది. ప్రధాన రాజకీయ శక్తుల ప్రాబల్యం లేని సమయాలలో ఈ ప్రాంతంపై అక, నిషి రాజప్రతినిధుల ఆధిక్యం ఉంటూ వచ్చింది. 
కమెంగ్ సరిహద్దు విభాగానికి కమెంగ్ జిల్లా అని పేరుపెట్టారు. రాజకీయ అధికరి స్థానంలో డెఫ్యూటీ కమీషనర్ ఆఫ్ కమెంగ్ నియామకం జరిగింది. రాజకీయాల కారణంగా 1980 జూన్ 1న కమెంగ్ జిల్లా తూర్పు కమెంగ్, పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లాలుగ విభజించబడింది.

 భౌగోళికం 
తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా వైశాల్యం 4,134 చ.కి.మీ. జిల్లా వైశాల్యపరంగా అలాస్కాలోని ఉనిమాక్ ద్వీపం వైశాల్యానికి సమానం. పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లాలోలా తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో వాతావరణం పొడారిన చల్లదనం ఉంటుంది. అస్సాం సరిహద్దులో ఉన్న దక్షిణ భూభాగంలో ఉప ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంది.

 ఆర్ధికం 
జిల్లాలోని గిరిజనులలో అధికంగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి జీవనం సాగిస్తున్నారు. వ్యవసాయ భూమిని సిద్ధం చేసుకున్న తరువాత బార్లి, వరి వంటి పంటలు, పండ్ల తోటలు సాగుచేయబడుతున్నాయి. 1965-66 నుండి మొదలైన చేపల పరిశ్రమ 1980 నాటికి ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా మారింది. చేపల పెంపకానికి " డిస్ట్రిక్ ఫిషరీ డెవెలెప్మెంట్ ఆఫీసర్ " ఆధ్వర్యం వహిస్తున్నాడు. అయినప్పటికీ దీనికి ఇంకా నిధుల కొరత ఉంది. గ్రామీణాభివృద్ధికి, వరి-చేపల కొరకు నిధులు అందించబడుతున్నాయి. ఆధునిక సాంకేతిక కారణంగా హార్టి కల్చర్ ఆధారంగా ఆఫిల్, ఆరెంజు పండ్లు పండించబడుతున్నాయి. ప్రస్తుతం ఉప ఉష్ణమండల పండ్లతోటలను రసాయనిక ఎరువులతో పండిస్తున్నారు.

పరిపాలనా విభాగాలు

 ఉప విభాగాలు 
జిల్లా 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది.

 బ్లాకులు 
జిల్లా 6 బ్లాకులుగా విభజించబడి ఉంది.

 తాలూకాలు 
పరిపాలనను సులభతరం చేయడానికి, తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా 12 సర్కిల్‌లుగా (తాలూకా/తహసిల్/తహశీల్) విభజించబడింది ఇవి ఉప-జిల్లాలను సూచించే పరిపాలనా విభాగాలు. సర్కిల్స్ బహుళ గ్రామాలు, కొన్ని పట్టణాలను కలిగి ఉంటాయి.

 శాసన వ్యవస్థ 

 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు 
జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.

 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు 
ఈ జిల్లా అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది.

 జనాభా గణాంకాలు (2011)లో 
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో మొత్తం జనాభా 78,690. వీరిలో 38,775 మంది పురుషులు, 39,915 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. జిల్లాలో మొత్తం 14,508 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. జిల్లా సగటు లింగ నిష్పత్తి 1,029. మొత్తం జనాభాలో 23.3% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా, 76.7% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 77.1% కాగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 54.8%. అలాగే తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలోని పట్టణ ప్రాంతాల లింగ నిష్పత్తి 980 కాగా గ్రామీణ ప్రాంతాల వారిది 1,045.

తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 14626, ఇది మొత్తం జనాభాలో 19%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 7311 మంది మగ పిల్లలు, 7315 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 1,001, తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 60.02%. తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 55.7%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 42.21%.

 ప్రజలు 
తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో ఒకే జాతికి చెందిన వివిధ శాఖలకు చెందిన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. అలాగే వివిధ సంప్రదాయాలకు చెందినవారు, మతాలకు చెందిన వారు కూడా కలిసి జీవిస్తున్నారు. జిల్లాలోని నిషి ప్రజలు డొన్యి-పొలో మతాన్ని అవలంబిస్తున్నారు. ఇతర గిరిజనులలో మిజి, సులంగ్, అక ప్రజలు ప్రధానంగా కమెంగ్ నదీ తీరంలో నివసిస్తూ ఉన్నారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత జిల్లాలోని అత్యధిక మంది ప్రజలను జిల్లా కేంద్రం సెప్పాకు తరలించారు. ఆధునికత ప్రవేశించిన తరువాత అక ప్రజల సరోక్, నిషి ప్రజల న్యోకుం, జంగ్లం - పొంక్లం, మిజి ప్రజల చిండాంగ్, గొంకుం-గుంపా ఉత్సవాలను ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు.

 ప్రధాన భాష 
ఈస్ట్ కమెంగ్ జిల్లాలో కొరొ భాష టిబెటో-బర్మన్ కుటుంబానికి చెందిన భాషను దాదాపు 800-1200 మంది అకా (హ్రుసొ) మాట్లాడుతున్నారు. అయునప్పటికీ మూలభాషలోని పదాలకంటే వారు వ్యత్యాసమైన పదాలను వాడుతున్నారు.Morrison, Dan "'Hidden' Language Found in Remote Indian Tribe". National Geographic Daily News, 5 October 2010. Retrieved 5 October 2010Schmid, Randolph E. "Researchers find previously undocumented language hidden in small villages in India" . Sync Retrieved on 5 October 2010 ఈ భాష తాని భాషను పోలి ఉంటుంది. ఇది టిబెటో-బర్మన్ భాషకంటే వేరుగా ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. కొరొ భాష టిబెటో-బర్మన్ శాఖలాగా కాక కంటే ప్రత్యేకంగా ఉంట్జుంది. పరిశోధకులు అభిప్రాయం అనుసరించి ఒకజాతి ప్రజలలో వాడుకలో ఉండి ఈ ప్రాంతానికి తీసుకురాబడిందని భావిస్తున్నారు.2010లో లింగ్స్టిక్ టీం ఆఫ్ డేవిడ్ హరిషన్, గ్రెగోరీ అండర్సన్, గనేష్ ముర్ము కొరొ భాషకు ప్రత్యేక అంతస్తు ఇచ్చింది. నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ ఎండ్యూరింగ్ ప్రాజెక్ట్ కొరకు కొరొ భాషతో
హ్రుసొ భాషలైన మిజి, అక భాషలకు కూడా ప్రత్యేక హోదా ఇవ్చబడింది. ఈ భాషను ఆరంభకాల పరిశోధకులు కూడా గుర్యించారని భావిస్తున్నారు.Ethnologue, "Hruso". (Some sound files)

సంస్కృతి

 పర్యాటకం 
తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో కొన్ని పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. వీటిలో " పఖుయి టైగర్ రిజర్వ్ " ఒకటి. ఇక్కడ విస్తారమైన వన్యమృగాలు ఉన్నాయి. సెప్పా గ్రామంలో అందమైన గిరిజనుల 
నృత్యాల ఉత్సవం పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. ప్రకృతి సహజ సౌందర్యానికి ఈ నృత్యాలు మరింత మెరుగులు పెడుతుంది. బమెంగ్, చయంగ్‌తజో, పక్కె-కెస్సంగ్ హిల్ స్టేషన్ల నుండి హిమాలయ శిఖరాలు కనిపిస్తుంటాయి.

వృక్షజాలం , జంతుజాలం
1977లో తూర్పు కమెంగ్ జిల్లాలో 862 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " పఖుయి విల్డ్‌లైఫ్ శాంక్చ్యురీ " ఏర్పాటు చేయబడింది. 

సెజోసా
కమెంగ్ జిల్లాలోని ఒక సర్కిల్ సెజోసా. దీనికి ప్రస్తుతం అదనపు దెఫ్యూటీ కమీషనర్ నియామకం జరిగింది. ఇక్కడ ప్రధానంగా నిషి ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ " ది పక్కే విల్డ్‌లైఫ్ శాంక్చ్యురీ " ఉంది. సెజోసా పక్కే నదీతీరంలో ఉంది. ప్రతి గురువారం అస్సాం లోని ఇటకోలా మొదలైన ప్రాంతాల నుండి కూరగాయలు, వస్త్రాలు అమ్మడానికి మొదలైనవి ప్రజలిక్కడికి వస్తుంటారు. అస్సాం, సెజోసా ప్రజలు పరస్పరం సత్సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు. తరచుగా అస్సాం బంధ్ పిలుపు కారణంగా రహదారులు లింకు రోడ్లు మూసివేయడం వలన తరచుగా ప్రజలు ఇబ్బందులకు గురౌతుంటారు. నిర్వహణాలోపం కారణంగా సెజోసా ఇత్నాగర్ రహదారి చాలా సమస్యాత్మకమైనది, శ్రమతోకూడినదిగా ఉంది. రహదారిలో ఏర్పడుతున్న అసంఖ్యాకమైన గుంటలు వర్షపు నీటితో నిండి ప్రజలను మరింత ఇబ్బందులకు గురుచేస్తుంది.

 మూలాలు 

 భౌగోళిక స్థితి 

వెలుపలి లింకులు

 Official Website
 District profile

వర్గం:అరుణాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:Populated places established in 1980
వర్గం:తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా
వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:2000 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు