کتاب نگاهی به شاه  (متن کامل) .( عباس میلانی )
نگاهی به کتاب “شاه” نوشته عباس میلانی- فخرالدین عظیمی
استاد تاریخ دانشگاه کانتیکت
کتاب “شاه” عباس میلانی چه جایگاهی در نوشته‌های پژوهشگرانه مربوط به ایران خواهد یافت و آیا انتظاراتی که این کتاب دامن زده بود، برآورده شده است؟
به گمان من از دیدگاهی تحلیلی می‌توانیم این کتاب را داری دو جنبه بدانیم: یکی به شرح ابعاد خصوصی و حریم خلوت زندگی شاه می‌پردازد – کودکی و مدرسه، رابطه با اعضای دیگر خانواده، ازدواج‌ها، حالات شخصی، کفش و پوشاک، رانندگی و خلبانی، تندرستی و بیماری، سفر‌ها، عشق و عواطف، باور‌ها، توهمات و شایعه‌ها، و موضوعاتی از این قبیل.

مؤلف در گزارش این گونه موضوعات، و بررسی ویژگی‌های خلق و خوی شاه، ورزیدگی نشان می‌دهد و در این حوزه‌ها نکته‌هایی را در کتاب می‌گنجاند که برخی از آن‌ها را پیشتر، یا به این صورت، نشنیده بودم و برایم تازگی داشت. درباره این ابعاد از زندگی شاه و دیگر سیاستگران ایران دانسته‌های چندانی در دست نیست. این گونه آگاهی‌ها شاید زمانی در پی دسترسی به اسناد موجود در ایران افزوده شود. داوری درباره اطلاعات فراهم آمده در این موارد آسان نیست و مهم پنداشتن یا نپنداشتن آن‌ها هم به دیدگاه‌ها و پسندهای افراد بستگی دارد.

جنبه دیگر کتاب، که بخش عمده یا اصلی آن است، بررسی نقش و زیست سیاسی شاه و زمینه تاریخی گسترده‌تر زندگی اوست؛ چون خود نیز در این زمینه‌ها پژوهش‌هایی کرده‌ام می‌توانم آسان‌تر درباره آن‌ها داوری کنم.

به باور من کسانی که خواستار درک ژرفانگرانه زندگی سیاسی شاه و زمینه‌های تاریخی آنند این کتاب را به اندازه کسانی که در پی دانسته‌هایی درباره زندگی خصوصی او هستند سودمند نخواهند یافت. برای آنکه گام ناچیزی در روشنگری تاریخی برداشته باشم به بررسی این کتاب (یا جنبه اصلی آن به معنایی که توضیح دادم) دست یازیده‌ام و به چیزی جز حقیقت‌پژوهی و سنجشگری بی‌پرده و پروا نیندیشیده‌ام.

تنها در سایه نقد است که دانشوری به پیش می‌رود و هنجارهای پژوهشگری استوار می‌گردد. نخستین موضوعی که در خواندن سنجشگرانه این کتاب جلب نظر می‌کند این است که متاسفانه اشتباهات فراوانی به آن راه یافته‌اند؛ موارد گوناگونی را نیز می‌توان یافت که واقعیت‌ها، نکته‌ها و ظرافت‌هایی نادیده گرفته شده‌اند یا به گونه‌ای ناسازگار با دانسته‌های تاریخی بازتاب یافته‌اند.
نوع محصول: کتاب نگاهی به شاه