କୃତି ଭାରତୀ  (ଜନ୍ମ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୧୯୮୭) ଜଣେ ପୁନର୍ବାସ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଓ ବାଳ ଅଧିକାର କର୍ମୀ ଅଟନ୍ତି  । ଭାରତରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବନ୍ଦ କରିବା ସପକ୍ଷରେ ଲେଖି ସେ ମୁଖ୍ୟ ସମାଚାରରେ ରହିଥିଲେ । ଅଣଲାଭକାରୀ ସାରଥି ଟ୍ରଷ୍ଟର ସେ ସ୍ଥାପୟିତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ଥିଲେ ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ସେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି । ଭାରତିଙ୍କ ଦଳ ୪୪ଟି ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ରଦ୍ଦ କରେଇଛନ୍ତି ଓ ପ୍ରାୟ ୧୪୦୦ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରେଇଛନ୍ତି । ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଭାରତରେସ୍ଥିତ ରାଜସ୍ଥାନ ପ୍ରଦେଶର ଯୋଧପୁର ସହରରେ ୧୯ ଅଗଷ୍ଟ, ୧୯୮୭ ତାରିଖ ଦିନ ଭାରତୀ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥଲେ । ତାଙ୍କ ମାତା ଇନ୍ଦୁ ଚୋପ୍ରାଙ୍କୁ ପିତା ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଥିଲେ । ସମାଜରେ ଏହାକୁ କୁନଜରରେ ଦେଖୁଥିବା ଯୋଗୁ ଇନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଗର୍ଭପାତ କରି ପୁନର୍ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଦାବୀ କରିଥିଲେ । ବାହ୍ୟ ଚାପ ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ଏକାକୀ ବଢ଼େଇଥିଲେ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଜଟିଳତା ଯୋଗୁ ଅସମୟରେ   ମାତ୍ର ୭ ମାସରେ ମାତା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ । ଶୈଶବ ସମୟରେ ଭାରତୀକୁ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଶାରୀରିକ ଓ ବାଚନିକ ଭାବରେ ନିର୍ଯାତନା ଦେଇଥିଲେ । ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଧିମା ବିଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା   କିନ୍ତୁ ସେ ବଞ୍ଚିଗଲେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷାଘାତରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶେଯରେ ପଡ଼ିରହିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଅନେକ ଚିକିତ୍ସା କରି ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ଆରୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏହାର ଶ୍ରେୟ ସେ ରେକି   ଚିକିତ୍ସାକୁ ଦେଲେ । ସୁସ୍ଥ ହେବା ପରେ ଜାତି ପ୍ରଥା, ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ ରଖିବାକୁ ସେ ଭାରତର ଝିଅ ଭାବରେ ନିଜ ନାମ ବଦଳେଇ ଭାରତୀ କରିଦେଲେ । ଶିକ୍ଷା ପକ୍ଷାଘାତ ଯୋଗୁ ଯଥା ସମୟରେ ସେ ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ରେଡ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିପାରି ନଥିଲେ । ପରେ ସେ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଦଶମ ଗ୍ରେଡ ପାସ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମନୋବିଜ୍ଞାନରେ ଯୋଧପୁରସ୍ଥିତ ଜୟ ନାରାୟଣ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଡକ୍ଟରେଟ କରିଥିଲେ । ଏନଜିଓ କଲେଜରେ ପାଠ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଅନେକ ଏନଜିଓରେ ଯୋଗଦାନ କରି ପରାମର୍ଶ ସେବା  (କାଉନସେଲିଂ) କରୁଥିଲେ  । ଜଣେ ୯ ବର୍ଷ ବୟସର ଝିଅ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କେଶ ଥିଲା । ଭାରତିଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା, ଏଭଳି କାଉନସେଲିଂ କରିବା ଏକ ସାମୟିକ ଉପଚାର ଯାହାର କୌଣସି ଲକ୍ଷ ନାହିଁ । ସେହି କେଶର ସେ ପଶ୍ଚାତଧାବନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏନଜିଓ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବାଳ ଶ୍ରମିକ, ଦାରିଦ୍ୟ ଓ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ କରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିବା ପିଲାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଯେଉଁମାନେ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ସାତ ମାସ ପରେ ସେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ପାଇଁ ଚାପ ରହୁଥିବା ଲକ୍ଷ କଲେ । ଭାରତରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଅବୈଧ   ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ବିଶେଷତଃ ଗ୍ରାମ ମାନଙ୍କରେ । ଭାରତୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ରାଜସ୍ଥାନ ଥିଲା ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ଅଧିକେନ୍ଦ୍ର   । ସାରଥି ଟ୍ରଷ୍ଟ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଜାଗରୁକତା ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରୁଥିବା କଥା ଭାରତୀ ଲକ୍ଷ କଲେ ଯାହା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଥିଲା । ଏହିପରି ଭାବରେ ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ଅନୁଭୂତିକୁ ନେଇ ସେ ସାରଥି ଟ୍ରଷ୍ଟ ଏନଜିଓ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟ ତୃଣମୂଳରେ କାମ କରି ବାଲ୍ୟ ବିବାହ କରିଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିତାଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ଓ ପୁନର୍ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ । ଏହି ପ୍ରଥାର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ଝିଅମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟବସାୟିକ ଥଇଥାନ ଓ ରୋଜଗାର ପନ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରେଇ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ କରେଇଥିଲେ । ଭାରତୀ ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କେଶ ନିମନ୍ତେ ମୁଖ୍ୟ ସମାଚାରରେ ଥିଲେ । ସେ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଥିଲେ ଯିଏ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ରଦ୍ଦ କରେଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟଠାରୁ ତାଙ୍କ ଟିମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ ଓ ସ୍କୁଲ ପରିଦର୍ଶନ କରି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବାଲ୍ୟ ବ୍ୟବାହାର କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରେଇ ମହିଳା ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ସେହି ସଂସ୍ଥା ଗୋଟିଏ ହେଲ୍ପଲାଇନ ରଖିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ କମ ବୟସର କନ୍ୟା ଓ ବର ତାଙ୍କ କେଶ ରିପୋର୍ଟ କରିପାରିବେ । ପ୍ରମାଣ ସହିତ କୌଣସି ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ରିପୋର୍ଟ ପାଇଲେ ଉକ୍ତ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇ ମୁଖିଆମାନଙ୍କୁ ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । ଏଥିରେ ଚେତନା ନ ଆସିଲେ ନ୍ୟାୟୀକ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ କୋର୍ଟକୁ ଯାଉଥିଲେ । ସେହି କାମରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲାବେଳେ ଅସଂଖ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଧର୍ଷଣ ଧମକ ପାଇଥିଲେ । ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ମଞ୍ଜୁର କରୁଥିବା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ବିଚାରଧାରାର ହିନ୍ଦୁ ନେତାମାନେ ଭାରତିଙ୍କର ନାକ କାଟିଦେବାକୁ ଓ ଗଣ ଧର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଧମକ ଦେଇଥିଲେ । ସାରଥି ଟ୍ରଷ୍ଟ ସାହାଯ୍ୟରେ ୬,୦୦୦ ପିଲା ଓ ୫,୫୦୦ ମହିଳାଙ୍କର ପୁନର୍ବାସ କରେଇଥିଲେ । ସ୍ଥାପିତ  (୨୦୧୧) ହେବାପରଠାରୁ ୪୪ଟି ବିବାହ ରଦ୍ଦ ହୋଇଛି ଓ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ୧,୪୦୦ଟି ବିବାହ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି  ।