ଐତିହାସିକ, ତୁଳନାତ୍ମକ, ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ, ବ୍ୟାବହାରିକ, ବ୍ୟାକରଣଗତ କିମ୍ବା ଅର୍ଥଗତ ଭାଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେକୌଣସି ଆଲୋଚନାକୁ ଆମେ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୋଲି ଧରିନେଉ । ଭାଷା ଆଲୋଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଫିଲଲଜି ଓ ଲିଙ୍ଗୁଇଷ୍ଟିକସ୍ ବୋଲି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ । ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ଅର୍ଥରେ ବିଶେଷ ବ୍ୟବଧାନ ଥିବା ପରି ମନେହେଉନଥିଲା । ଅନ୍ତତଃ ଭାରତବର୍ଷରେ ଆମ୍ଭେମାନେ ଦୁଇଟିଯାକ ଶବ୍ଦକୁ ଏକପ୍ରକାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲୁ । ଏବେ କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ  "ଫିଲଲଜି"  ପାଇଁ  "ଭାଷାଜ୍ଞାନ"  ଓ  "ଲିଙ୍ଗୁଇଷ୍ଟିକସ୍"  ପାଇଁ  "ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ"  ଶବ୍ଦ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଛି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ, ଯହିଁରେ ଭାଷାଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ ଉଭୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଭାଷାତତ୍ତ୍ୱକୁ ଇଂରାଜୀରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଭାଷାର ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାଷା ଫର୍ମ, ଭାଷା ଅର୍ଥ ଏବଂ ଭାଷାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ ଭାଷାର ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀର ଭାରତୀୟ ବ୍ୟାକରଣଜ୍ଞାନ ପାଣିନୀଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଲେଖିଥିଲେ। ଭାଷାବିତ୍ମାନେ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆନ୍ତରିକତା ଦେଖି ମାନବ ଭାଷା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତି ଫୋନେଟିକ୍ସ ହେଉଛି ବକ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଅଣ-ବକ୍ତବ୍ୟ ଶବ୍ଦର ଅଧ୍ୟୟନ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆକାଶବାଣୀ ଏବଂ ଆର୍ଟିକ୍ୟୁଲେଟୋରୀ ଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଭାଷାର ଅର୍ଥର ଅଧ୍ୟୟନ, ଭାଷା କିପରି ସଂସ୍ଥା, ଗୁଣ ଏବଂ ବିଶ୍ ର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ଏନକୋଡ୍ କରେ, ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ନ୍ୟସ୍ତ କରିବା ସହିତ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସମାଧାନ କରେ ଯେତେବେଳେ ସେମାଣ୍ଟିକ୍ସର ଅଧ୍ୟୟନ ସାଧାରଣତ ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ନିଜକୁ ଜଡିତ କରେ, ପ୍ରାଗମେଟିକ୍ସ ପରିସ୍ଥିତି ପରିସ୍ଥିତି ଅର୍ଥର ଉତ୍ପାଦନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ତାହା ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରେ ବ୍ୟାକରଣ ହେଉଛି ନିୟମର ଏକ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷାରେ ଉଚ୍ଚାରଣର ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ, ଏବଂ ନିୟମଗୁଡ଼ିକର ଉପାଦାନ ଉପ-ସେଟ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରେ, ଯେପରିକି ଫୋନୋଲୋଜି  (ଫୋନେଟିକ୍ ଧ୍ୱନି ପ୍ରଣାଳୀର ସଂଗଠନ), ମର୍ଫୋଲୋଜି  (ଶବ୍ଦର ଗଠନ ଏବଂ ରଚନା), ଏବଂ ବାକ୍ୟବିନ୍ୟାସ   ବାକ୍ୟାଂଶ ଏବଂ ବାକ୍ୟର ଗଠନ ଏବଂ ରଚନା ଆଧୁନିକ ତତ୍ତ୍ ଗୁଡିକ ବ୍ୟାକରଣର ନୀତିଗୁଡିକ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ମୁଖ୍ୟତ ନୋମ୍ ଚୋମସ୍କିଙ୍କ ଜେନେରେଟିଭ୍ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନର ାଞ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ଆଧାରିତ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଫର୍ଡିନାଣ୍ଡ ଡି ସ ସର ତାଙ୍କ ଗଠନମୂଳକ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନର ସୂତ୍ରରେ ଲାଙ୍ଗୁ ଏବଂ ପାରୋଲର ଧାରଣା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିଥିଲେ ତାଙ୍କ କହିବାନୁସାରେ, ପାରୋଲ୍ ହେଉଛି ବକ୍ତବ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଯେତେବେଳେ କି ଲାଙ୍ଗୁ ଏକ ଅବକ୍ଷୟ ଘଟଣାକୁ ବୁ ାଏ ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଭାବରେ ଏକ ନିୟମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ନୋମ୍ ଚୋମସ୍କିଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ କିମ୍ବା ଜେନେରେଟିଭ୍ ବ୍ୟାକରଣର ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ମଧ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସମାନ ଚୋମସ୍କିଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷତା ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଭାଷା ପାଇଁ ସମ୍ଭାବନା  (ସାଉସୁରର ଭାଷା ପରି), ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ହେଉଛି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପାୟ ଯେଉଁଥିରେ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତି, ଗୋଷ୍ଠୀ, ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ  ଅର୍ଥାତ୍ ପାରୋଲ୍, ସାଉସୁରିଆନ୍ ଭାଷାରେ ପାରୋଲର ଅଧ୍ୟୟନ  (ଯାହା ସାଂସ୍କୃତିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଉପଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଯାଏ) ହେଉଛି ସାମାଜିକ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନର ଡୋମେନ୍, ଉପ-ଅନୁଶାସନ ଯାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବକ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଦିଗଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଜଟିଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ  ଏହାର ବ୍ୟାକରଣଗତ ନିୟମ ଏବଂ ନିୟମର ସେଟ‌ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ  । ଭାଷଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଭାଷାର ଭାଷାର ବ୍ୟବହାରରୁ ବାହାରୁଥିବା ପାଠ୍ୟ ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତାଳାପର ଗଠନକୁ ପରୀକ୍ଷଣ କରିଥାଏ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ମାଧ୍ୟମରେ, କିମ୍ବା କର୍ପସ୍ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅନୁଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଘଟୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହିପରି କର୍ପୋରା  (କିମ୍ବା କର୍ପସ୍ ତଥ୍ୟ) ଉପରେ ଆଧାର କରି ବ୍ୟାକରଣଗତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ ଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥାଏ ଷ୍ଟାଇଲିଷ୍ଟିକ୍ ବିଭିନ୍ନ ବକ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଧାରା, ଏବଂ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପାଦକୀୟ କିମ୍ବା କାହାଣୀ ଫର୍ମାଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଲିଖିତ, ସ୍ ାକ୍ଷରିତ କିମ୍ବା କଥିତ ବକ୍ତବ୍ୟର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ ୧ ୦ ଦଶକରେ ଜ୍ୟାକ୍ ଡେରିଡା, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବକ୍ତୃତା ଏବଂ ଲେଖା ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ପୃଥକ ହୋଇ ଲିଖିତ ଭାଷାକୁ ନିଜେ ଯୋଗାଯୋଗର ଏକ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ ପାଲେଓଗ୍ରାଫି ହେଉଛି ଏକ ଅନୁଶାସନ ଯାହା ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ବିବର୍ତ୍ତନ  (ଚିହ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ) ଅଧ୍ୟୟନ କରେ ଭାଷାର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ମନୋବିଜ୍ଞାନ ପରି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡିକର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇଲା, ଯାହା ମନରେ ଭାଷାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ; ସ୍ନାୟୁବିଜ୍ଞାନ, ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଭାଷା ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ; ଜ ବ ବିଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଭାଷାର ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ; ଏବଂ ଭାଷା ଅଧିଗ୍ରହଣ, ଯାହାକି ଶିଶୁ ଏବଂ ବୟସ୍କମାନେ କିପରି ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଭାଷାର ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରନ୍ତି ତାହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ତିହାସିକ ଏବଂ ରାଜନ ତିକ କାରଣଗୁଡିକ ସହିତ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଯାହା ଭାଷାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଷା ଏବଂ ଭାଷା ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପ୍ରାୟତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ତିହାସିକ ଏବଂ ବିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାଷାର ଉପ-ଶାଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଷା ଉପରେ ଗବେଷଣା ମଧ୍ୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ ବ େ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ଭାଷା ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଭାଷା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟାକରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜିକାଲ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନକୁ  (ଭାଷାର ଇତିହାସ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିରେ) ଭାଷା ଅନୁସନ୍ଧାନ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରେ ଲେକ୍ସିକୋଗ୍ରାଫି ଶବ୍ଦର ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ସହିତ ଜଡିତ ଯାହା ଏକ ଶବ୍ଦକୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷାରୁ ଏକ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଶବ୍ଦକୋଷର ଏପରି ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ସାଧାରଣତ ଏକ ଅଭିଧାନରେ ସଂକଳିତ ହୋଇଥାଏ ଗଣନାକାରୀ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନ ଗଣିତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷାର ପରିସଂଖ୍ୟାନ କିମ୍ବା ନିୟମ-ଆଧାରିତ ମଡେଲିଂ ସହିତ ଜଡିତ ଭାଷାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଅନୁବାଦ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ ାରା ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା - ଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ ଭାଷାର ଶିକ୍ଷାଦାନରେ ଭାଷା ନିର୍ମାତା ଗବେଷଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଦାନରେ ନୂତନ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ନୀତି ନିର୍ମାତାମାନେ ସରକାରଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟୟନର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେମିଓଟିକ୍ସ  (ଚିହ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରତୀକ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ପରୋକ୍ଷ ଭାଷାର ଅଧ୍ୟୟନ), ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା  (ସାହିତ୍ୟ, ସିନେମା, କଳା, କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶିତ ସାମଗ୍ରୀର ଐତିହାସିକ ତଥା ଆଦର୍ଶଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ), ଅନୁବାଦ  (ରୂପାନ୍ତର ଏବଂ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍) ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ  ଗୋଟିଏ ଭାଷା କିମ୍ବା ଉପଭାଷାରୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଲିଖିତ/କଥିତ ପାଠ୍ୟର ଅର୍ଥ, ଏବଂ ବକ୍ତୃତା-ଭାଷା ପାଥୋଲୋଜି  ଫୋନେଟିକ୍ ଅକ୍ଷମତା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସ୍ତରରେ ଡି-ଫଙ୍କସନ୍ ଉପଶମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସଂଶୋଧନ ପଦ୍ଧତି