ସାହାବଜାଦେ ଇରଫାନ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ  ୭ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୭   ୨୯ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୨୦  ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଅଭିନେତା ଥିଲେ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟତୀତ ସେ ବହୁ ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଆମେରିକୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଗଣିତ ଇରଫାନଙ୍କର ୩୦ବର୍ଷର ଅଭିନୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର, ଏସୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର, ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଭଳି ଅନେକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଛି । ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ସେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଇରଫାନ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାରାରେ ଅଭିନୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ଆସି ସୁଟିଂ କରିଥିଲେ । ପାରିବାରିକ ଅସୁବିଧା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଧାରୁ ଛାଡିବାକୁ ପଡିଥିଲା ଓ ସେହି ଚରିତ୍ରରେ ଅଜିତ ଦାସ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୮ ମସିହାରେ,  'ସଲାମ ବମ୍ବେ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ ଇରଫାନ ନିଜର ଅଭିନୟ ଜୀବନ ଆରମ୍ବ କରିଥିଲେ । ତାପରେ କିଛି ବର୍ଷର ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ସେ ୨୦୦୧ରେ ବ୍ରିଟିଶ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ଦ ୱାରିୟର' , ୨୦୦୩ରେ  'ହାସିଲ' , ୨୦୦୪ରେ  'ମକବୁଲ' , ୨୦୦୬ରେ  'ନେମସେକ' , ୨୦୦୭ରେ  'ଲାଇଫ ଇନ ଏ ମେଟ୍ରୋ' , ୨୦୧୧ରେ  'ପାନ ସିଂ ତୋମାର'  , ୨୦୧୩ରେ  'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ' , ୨୦୧୫ରେ  'ପିକୁ'  ଓ  'ତଲୱାର'  ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ପାନ ସିଂ ତୋମାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରି ସେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ହଲିଉଡ଼ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ଦ ଆମେଜିଂ ସ୍ପାଇଡ଼ର ମ୍ୟାନ  ( ୨୦୧୨),  'ଲାଇଫ ଅଫ ପାଇ'   (୨୦୧୨),  'ଜୁରାସିକ ୱାର୍ଲଡ଼'   (୨୦୧୫),  'ଇନଫର୍ଣୋ  ( ୨୦୧୬),  'ସଲ୍ମଡଗ ମିଲିନୟାର  ( ୨୦୦୮), ନ୍ୟୁୟୋର୍କ  ( ୨୦୦୯), ହୈଦର  ( ୨୦୧୪),  'ଗୁଣ୍ଡେ'   (୨୦୧୪) ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକ  'ଇନ ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ'   (୨୦୧୦) ଆଦିରେ ସେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ  ।  '୨୦୧୭ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ' ହିନ୍ଦୀ ମିଡିୟମ ' ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭିନେତା ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ  'ଅଂରେଜୀ ମିଡିୟମ'  ୨୦୨୦ରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ଦିନ ଆଗରୁ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ୨୦୧୭ ବର୍ଷ ସୁଦ୍ଧା, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମିଶି ସମୁଦାୟ ୩.୬ ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ବ୍ୟବସାୟ କରିସାରିଥିଲା । ୨୦୧୮ରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ନ୍ୟୁର-ଏଣ୍ଡୋକ୍ରୀନ ଟ୍ୟୁମର ଦେଖା ଯାଇଥିଲା । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୯ ତାରିଖରେ ସେ କଲୋନ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ଗାର୍ଡିୟନ ପତ୍ରିକାର ପିଟର ବ୍ରାଡ଼ସ ଇରଫାନଙ୍କୁ ହଲିଉଡ଼ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଯୋଗସୂତ୍ରକାରୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଇରଫାନ ରାଜସ୍ଥାନର ଏକ ମୁସଲିମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ୟାସିର ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ ଓ ମା ସୟିଦା ବେଗମ ରାଜସ୍ଥାନର ଟଙ୍କ ଜିଲ୍ଲା ନିକଟସ୍ଥା ଖଜୁରିୟା ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଗାଡି ଟାୟାର ବ୍ୟବସାୟ ଥିଲା । ଇରଫାନ ଜଣେ ଭଲ କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳି ଥିଲେ ଓ ୨୩ ବର୍ଷରୁ କମ ଦଳରେ ସି କେ ନାଇଡୁ ଟ୍ରଫି ପାଇଁ ଚୟିତ ହୋଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥାଭାବରୁ ସେ ଖେଳି ପାରି ନଥିଲେ । ଇରଫାନ ଜୟପୁରରୁ ନିଜର ସ୍ନାତକତ୍ତୋର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି, ଅଭିନୟ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ବୃତିଗତ ଜୀବନ ଟେଲିଭିଜନରେ ଅଭିନୟ (୧୯୮୭-୨୦୦୧) ୧୯୮୭ରେ ଇରଫାନଙ୍କୁ ମୀରା ନାୟାରଙ୍କ  'ସଲାମ ବମ୍ବେ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ କାମ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଶେଷ ସମ୍ପାଦନା ପରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଦୂରଦର୍ଶନର ଟେଲି ଫିଲ୍ମ  'ଲାଲ ଘାସ ପର ନୀଲେ ଘୋଡେ' ରେ ସେ ଲେନିନ ଭୂମିକାର ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଷ୍ଟାର ଟିଭିର  'ଡର'  ଧାରାବାହିକରେ ସେ ଏକ ମାନସିକ ବିକୃତ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ।  'କହକସାଁ'  ଧାରାବାହିକରେ ସେ ଉର୍ଦ୍ଦୁ କବି ମଖଦୂମ ମୋହିଉଦ୍ଦିନଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୯ରେ ସେ  'କମଲା କି ମୌତ' ଓ ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ଚାଣକ୍ୟ, ଭାରତ ଏକ ଖୋଜ, ସାରା ଜାହାନ ହମାର, ବନେଗୀ ଆପନି ବାତ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତା, ଶ୍ରୀକାନ୍ତ, ଅନୁଗୁଞ୍ଜ, ଷ୍ଟାର ବେଷ୍ଟ ସେଲର, ସ୍ପର୍ଶ ଆଦି ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ସେ  'ଏକ ଡକ୍ଟର କି ମୌତ, ' ସଚ ଏ ଲଙ୍ଗ ଜର୍ଣ୍ଣୀ ' ଓ ' ଜୟ ହନୁମାନ ' ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୧-୨୦୦୮ ୨୦୦୧ରେ ଅସିଫ କାପାଡିଆଙ୍କ  'ଦ ୱାରିୟର' ରେ ଅଭିନୟ ଏବଂ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପରେ ଇରଫାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ବାହାରେ ପରିଚିତି ଆଣି ଦେଇଥିଲା । ୨୦୦୩ରୁ ୨୦୦୪ ମଧ୍ୟରେ ସେ  'ରୋଡ଼ ଟୁ ଲଦାଖ'  ଓ  'ମକବୁଲ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୫ର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ରୋଗ' ରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଥର ନାୟକ ଭୂମିକାରେ ଆସିଥିଲେ । ୨୦୦୪ରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ହାସିଲ' ରେ ଖଳନାୟକ ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ସେ ତେଲୁଗୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ସୈନିକୁଡୁ' ରେ ଖଳନାୟକ ଭୂମିକାରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୦୭ରେ  'ମେଟ୍ରୋ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସହ-ଅଭିନେତା ଭାବରେ ସେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର  'ଏ ମାଇଟି ହାର୍ଟ'  ଓ  'ଦ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଲିମିଟେଡ଼' ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଫଳତା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ  'ମାନୋ ୟା ନା ମାନୋ'  ଓ  'କ୍ୟା କହେଁ'  ଭଳି ଟେଲିଭିଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା (୨୦୦୮-୨୦୨୦) ୨୦୦୮ରେ ଇରଫାନ  'ସ୍ଲମଡଗ ମିଲେନୟାର' , ୨୦୦୯ରେ  'ଏସିଡ଼ ଫ୍ୟାକ୍ଟରୀ' ,  'ନ୍ୟୁୟର୍କ' ,  'ନ୍ୟୁୟର୍କ ଆଇ ଲଭ ୟୁ' ,  'ପାନ ସିଂ ତୋମାର'  ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୦ରେ ସେ ଏଚବିଓ ଚ୍ୟାନେଲର  'ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ'  ଧାରାବାହିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୨ରେ  'ଆମାଜିଂ ସ୍ପାଇଡରମ୍ୟାନ' , 'ଲାଇଫ ଅଫ ପାଇ' , ୨୦୧୩ରେ  'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୪ରେ ସେ  'ଗୁଣ୍ଡେ' ,  'ଏକ୍ସପୋଜ' ,  'ହୈଦର'  , ୨୦୧୫ରେ  'ପିକୁ'  , 'ଜଜୱା'  ଓ  'ତଲୱାର'  , ୨୦୧୬ରେ  'ଇନଫର୍ଣ୍ଣୋ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୭ରେ ସେ  'କରିବ କରିବ ସିଙ୍ଗଲ' ,  'ହିନ୍ଦୀ ମିଡିୟମ'  ଓ  'ଲଞ୍ଚ ବକ୍ସ'  ଓ  'ନୋ ବେଡ଼ ଅଫ ରୋଜେସ' ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସାମୁହିକ ଭାବରେ $୩.୬୪୩ ର ବ୍ୟବସାୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୮ରେ ସେ  'କାରୱାଁ'  ଓ  'ବ୍ଲାକମେଲ'  ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଇରଫାନଙ୍କର ଶେଷ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଥିଲା  'ଅଂରେଜୀ ମିଡିୟମ'  । ଏହା ୨୦୨୦ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୩ ତାରିଖରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହାକୁ ହୋମି ଆଡାଜାନିଆ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ ୨୦୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ସେ ରାଜସ୍ଥାନ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର  'ବ୍ରାଣ୍ଡ ଆମ୍ବାସିଡ଼ର ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଜୟପୁରର ବିଧାନ ସଭା ମାର୍ଗରେ ଥିବା  'ୱାର ମେମୋରିୟାଲ' ରେ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟଶ୍ରାବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ରେକଡିଂ କରା ଯାଇଥିଲା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ରାଜସ୍ଥାନୀ ସୈନ୍ୟଙ୍କର ବିରତ୍ୱ ଦର୍ଶାଯାଏ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ୧୯୯୫ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଇରଫାନ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସହପାଠୀ  'ସୁତପା ସିକଦାର' ଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଆୟାନ ଓ ବବିଲ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି । ୨୦୧୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଇରଫାନଙ୍କ ଦେହରେ  'ନ୍ୟୁରଏଣ୍ଡୋକ୍ରୀନ ଟ୍ୟୁମର'  ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । ସେ ଲଣ୍ଡନରେ ୧ ବର୍ଷ ଚିକିତ୍ସା ପରେ ୨୦୧୯ ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତ ଫେରିଥିଲେ । ୨୦୨୦ ଅପ୍ରେଲ ୨୯ତାରିଖରେ ସେ ମୁମ୍ବାଇର କୋକିଲା ବେନ ଅମ୍ବାନୀ ହାସପାତାଲରେ ଚିକିତ୍ସାଧୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।