ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଶତପଥୀ  (୧୫ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୭ - ୦୩ ଜୁନ ୨୦୨୦), ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟିକ, ସମଲୋଚକ ଓ ଶିକ୍ଷାବିତ ଥିଲେ  । ଗଳ୍ପ, କବିତା, ପ୍ରବନ୍ଧ, ଜୀବନୀ ତଥା ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ଆଦି ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟ ବିଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ରହିଥିଲା । ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ, ୧୯୩୭ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୫ତାରିଖରେ ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ତିର୍ତ୍ତୋଲ ବ୍ଳକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗରେଇ ଶାସନଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୬୦ ଓ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୬ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପି.ଏଚ.ଡି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପରିବାର ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଦ୍ୟାଧର ଶତପଥୀ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଦୁର୍ଗାବତୀ ଦେବୀ । କବି ପ୍ରତିଭା ଶତପଥୀ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ । ପାରମିତା, ମଧୁବ୍ରତା, ଅସିତା ଓ ଇପ୍ସିତା ନାମରେ ତାଙ୍କର ଚାରି ଝିଅ ଅଛନ୍ତି । ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଅଧ୍ୟାପନାକୁ ନିଜର ବୃତ୍ତି ଭାବରେ ଆବୋରୀ ଥିଲେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ । ୧୯୬୨ରୁ ୧୯୬୯ ଯାଏଁ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓ ୧୯୭୬ରୁ ୧୯୯୨ ଯାଏଁ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗରେ ଅଧ୍ୟାପନା କରିଥିଲେ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଚେୟାରର ପ୍ରଫେସର ଥାଇ ୧୯୯୭ ମସିହାରେ ସେବା ନିବୃତ ହୋଇଥିଲେ । ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ ୧୯୬୫ମସିହା ବେଳକୁ ସେ ରେଭେନ୍ସା ନୈଶ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟାପନା କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟପୂଜା ସଂସଦ ଆନୁକୁଲ୍ୟରେ, ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ଜନ୍ମଦିବସରେ ସେ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳକୁ ଏକ ସଭାକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ଭାଷଣ ଦେବା ଅବସରରେ ଜଣେ ଶ୍ରୋତା ଅଭିଯୋଗ କଲେ ଯେ, ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଜୀବନୀ ଲେଖାଯାଇନାହିଁ । ସେହି ସଭାରେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ସେ ୩ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଜୀବନୀ ଲେଖି ପ୍ରକାଶ କରାଇବେ । ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁସ୍ତକ ଲିଖନ । ଚାରି ବର୍ଷ ଧରି ଲେଖା ହୋଇଥିବା, ହେ ସାଥୀ  ହେ ସାରଥୀ ନାମରେ ଏହି ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ ୧୯୬୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ଭାବରେ  "ଆମ କବିତା"  ନାମକ ଏକ କବିତା ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ତା ପରଠାରୁ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆଧୁନିକ କବିତା ଉପରେ କୌଣସି ସମାଲୋଚନା ମୂଳକ ପୁସ୍ତକ ପାଇ ପାରୁନଥିଲେ । ସେହି ଅଭାବ ଦୂର କରିବାକୁ, ସେ ସମାଲୋଚନା ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ବହୁ ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟରୁ ପୂଜ୍ୟପୂଜା ସଂସଦ, ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର, ସାମ୍ପ୍ରତିକ, ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ । ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ତାଙ୍କରି ସମ୍ପାଦନାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରକାଶିତ ରଚନାବଳୀ କବିତା: ଆମ କବିତା ୧୯୬୨  (ଯୁଗ୍ମ - ପ୍ରତିଭା ଶତପଥି) ସବାସାନ ପ୍ରେମିକା ୨୦୧୨ ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମାଲୋଚନା: ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ୧୯୭୭ କାବ୍ୟ ପ୍ରକରଣ ୧୯୯୩ ସତୁରୀରୁ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ ୨୦୦୩ ସତ୍ୟବାଦୀ ଯୁଗ: ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସୃଷ୍ଟି ୧୯୯୯ ଓଡ଼ିଆ ମେଗା ଉପନ୍ୟାସ-ବୀକ୍ଷା ଓ ସମୀକ୍ଷା ୨୦୧୫ ହୃଷୀକେଶୀୟ କଥାଶିଳ୍ପ ୨୦୦୬ କାବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି କାବ୍ୟବିଚାର ୨୦୧୫ କବିତା ଯୁଗେ ଯୁଗେ ୧୯୭୪ ସବୁଜରୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ - ୧୯୭୯ ପ୍ରମୁଖ କବି କତିପୟ - ୧୯୮୪ କବିତା ସେତୁ ୨୦୦୯ ଗଳ୍ପ ଓ ଗାଳ୍ପିକ - ୧୯୮୬ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ: ୟୁରୋପ ସଂସ୍କୃତି ଓ ବିସ୍ମୟ ୨୦୧୩  (ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ, ସଂସ୍କୃତି, ଆଲୋଚନା) ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରତାରଣା  (ଆତ୍ମଜୀବନୀ) ପ୍ରେମ ଓ ପରିତାପ  (ଆତ୍ମଜୀବନୀ) ଶୈଶବରୁ ଅବସର ୨୦୧୬  (ଆତ୍ମଜୀବନୀ) ଗଳ୍ପ ସମଗ୍ର ୨୦୧୨ ହେ ସାଥୀ ! ହେ ସାରଥୀ  ୧୯୬୯  (ଜୀବନୀ) କାରୁଣ୍ୟର କାରୁଶିଳ୍ପ ୨୦୦୬  (ଉପନ୍ୟାସ) କାଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକା  (ଗଳ୍ପ) ଅନିକେତ  (ଉପନ୍ୟାସ) ସଂପାଦନା: ଇସ୍ତାହାର ରଜତ ଜୟନ୍ତୀ ଉଦ୍‌ଯାପନ ଉତ୍ସବ ୨୦୦୩  (ସ୍ମରଣିକା) ଘନଶ୍ୟାମ ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ୨୦୧୪ ଗୌରହରି ସ୍ମରଣିକା ୨୦୧୬ ବୈକୁଣ୍ଠ ପରିକ୍ରମା ୧୯୮୧ ସତ୍ୟବାଦୀ ସାହିତ୍ୟ ଯୁଗ ୧୯୮୯ ପାଠଚକ୍ର ପ୍ରବନ୍ଧାବଳୀ, ଭାଗ-୮ ୧୯୯୧ ଅନେକ ନଈର ସୁଅ  (କବିତା) ୨୦୦୯ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତା ୧୯୯୭ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ୧୯୯୪ ନୀଳକଣ୍ଠ ସ୍ମରଣିକା ୧୯୬୯ କବି-ମନୀଷୀ ୧୯୮୩ ଗୋଦାବରୀଶ ପରିକ୍ରମା ୧୯୮୬ ସାରସ୍ୱତ ଆକଳନ  (ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଶତପଥିଙ୍କ ସାରସ୍ୱତ କୃତିର ଆକଳନ) ୨୦୦୦ ଗୋପବନ୍ଧୁ ସ୍ମରଣିକା ୧୯୬୭ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ, ୧ମ ଓ ୨ୟ ଭାଗ ୧୯୮୩ ଗୋପବନ୍ଧୁ ପରିକ୍ରମା ୧୯୬୭, ୧୯୭୭ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅବମୂଲ୍ୟନ ୨୦୦୧ ମାନସିଂହ ପରିକ୍ରମା ୧୯୭୯ ମଧୁ-ସ୍ମରଣିକା ୧୯୬୬ ଗଜପତି ପରିକ୍ରମା ୧୯୮୯ ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପରିକ୍ରମା ୧୯୭୫ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପରିକ୍ରମା ୧୯୭୩ ଲଳିତ ନିବନ୍ଧ ଚଳିତ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଆ କବିତା ପ୍ରହରାଜ ପରିକ୍ରମା ୧୯୭୦ ପତ୍ରିକା: ଇସ୍ତାହାର  (ପତ୍ରିକା ସମ୍ପାଦନା) - ୧୯୭୯ ମସିହାରୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ୨୦୦୨  "ସତ୍ୟବାଦୀ ଯୁଗ - ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ"  ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁରସ୍କାରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ  ୨୦୨୦ ଜୁନ ୩ ତାରିଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।