ଷ୍ଟ୍ରୋକ  (ଇଂରାଜୀରେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ବା ସେରେବ୍ରୋଭାସ୍କୁଲାର ଆକ୍ସିଡେଣ୍ଟ ସଂକ୍ଷେପରେ ସିଭିଏ, ବା ସେରେବ୍ରୋଭାସ୍କୁଲାର ଇନସଲଟ ସଂକ୍ଷେପରେ ସିଭିଆଇ ବା ବ୍ରେନ ଆଟାକ ଯଥାକ୍ରମେ ,  ,  , ), ରୋଗ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ମସ୍ତିଷ୍କ‌କୁ କ୍ଷୀଣ ରକ୍ତ ସରବରାହ ହୋଇ ତାହାର ଜୀବକୋଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ  । ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ ଯଥା ରକ୍ତସଞ୍ଚାଳନ ବିହୀନ ସ୍ଟ୍ରୋକ   ଓ ହେମୋରେଜିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ   । ରକ୍ତ ସରବରାହ କମିଯିବା ଫଳରେ ମସ୍ତିଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀତା ସଠିକ ଭାବରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏନାହିଁ । ଏହି ରୋଗର ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ: ଶରୀରର ଗୋଟିଏ ପାଖର ପକ୍ଷାଘାତ କିମ୍ବା ଏକପାଖିଆ ଦୁର୍ବଳତା, ବୁଝିବା ଅକ୍ଷମତା, କଥା କ‌ହିବା ଅକ୍ଷମତା, ଭର୍ଟିଗୋ କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଅନ୍ଧତ୍ୱ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଏକ ବା ଦୁଇ ଘଣ୍ଟାରୁ କମ ସମୟ ଲକ୍ଷଣ ରହିଲେ ତାହାକୁ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଏଣ୍ଟ ଇସକେମିକ ଆଟାକ  (ଟିଟିଏ) ବା କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ରକ୍ତାଭାବ ଆକ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ  । ରକ୍ତସ୍ରାବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହେଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା ହୋଇଥାଏ । ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରେ । ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଜଟୀଳତା ମଧ୍ୟରେ ନିମୋନିଆ କିମ୍ବା ପରିସ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅକ୍ଷମତା ଉଲ୍ଲେଖ‌ଯୋଗ୍ୟ । ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏହି ରୋଗର ମୂଖ୍ୟ ସଙ୍କଟ କାରକ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ରପାନ, ମୋଟାପଣ, ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତ କୋଲେସ୍ଟେରଲ, ଡାଏବେଟିସ ମେଲିଟସ, ଟିଆଇଏ ଓ ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ । ରକ୍ତନଳୀର ସଙ୍କୋଚନ ହେତୁ ଇସକେମିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କରେ ବା ସବଆରାକନଏଡ ସ୍ପେସରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ହେମୋରେଜିକ ବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କ ଆନିଉରିଜ୍ମ ଯୋଗୁ ରକ୍ରସ୍ରାବ ହୋଇପାରେ । ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା ସ‌ହିତ ମେଡିକାଲ ଇମେଜିଙ୍ଗ ଯେପରିକି ସିଟି ସ୍କାନ ବା ଏମ.ଆର.ଆଇ. ସ୍କାନ କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡ଼ିଓଗ୍ରାମ  (ଇସିଜି) ଓ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରି ସଙ୍କଟାବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରୋଗ ନିରୂପଣ କରାଯାଏ  । ନିମ୍ନ ରକ୍ତଶର୍କରା ଥିଲେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ସଙ୍କଟଦାୟୀ ଅବସ୍ଥା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତିକାର ଆବଶ୍ୟକ ଯେପରିକି ଆସ୍ପିରିନ ଓ ସ୍ଟାଟିନ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ; ମସ୍ତିଷ୍କର ରକ୍ରନଳୀ ସଙ୍କୋଚନ ହୋଇଥିଲେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଅପରେଶନ କରି କ୍ୟାରୋଟିଡ ସଙ୍କୋଚନ ଦୂର କରାଯାଏ; ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ ଥିଲେ ୱାରଫାରିନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ଆଶୁଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଇସ୍କେମିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ୩ରୁ ୪ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ଜମାଟ ରକ୍ତ ଭାଙ୍ଗିବା ନିମନ୍ତେ ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଏଥିରେ ଆସ୍ପିରିନ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ଅପରେଶନ କରି କେତେକ ରକ୍ରସ୍ରାବ ସ୍ଟ୍ରୋକରେ ଉପକାର ମିଳେ । ନଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଟ୍ରୋକ ୟୁନିଟ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ପୃଥିବୀର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୁଏ ନାହିଁ । ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଏହି ରୋଗର ମୂଖ୍ୟ ସଙ୍କଟ କାରକ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ରପାନ, ମୋଟାପଣ, ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତ କୋଲେସ୍ଟେରଲ, ଡାଏବେଟିସ ମେଲିଟସ, ଟିଆଇଏ ଓ ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ । ରକ୍ତନଳୀର ସଙ୍କୋଚନ ହେତୁ ଇସକେମିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କରେ ବା ସବଆରାକନଏଡ ସ୍ପେସରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ହେମୋରେଜିକ ବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କ ଆନିଉରିଜ୍ମ ଯୋଗୁ ରକ୍ରସ୍ରାବ ହୋଇପାରେ । ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା ସ‌ହିତ ମେଡିକାଲ ଇମେଜିଙ୍ଗ ଯେପରିକି ସିଟି ସ୍କାନ ବା ଏମ.ଆର.ଆଇ. ସ୍କାନ କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡ଼ିଓଗ୍ରାମ  (ଇସିଜି) ଓ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରି ସଙ୍କଟାବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରୋଗ ନିରୂପଣ କରାଯାଏ  । ନିମ୍ନ ରକ୍ତଶର୍କରା ଥିଲେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ସଙ୍କଟଦାୟୀ ଅବସ୍ଥା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତିକାର ଯେପରିକି ଆସ୍ପିରିନ ଓ ସ୍ଟାଟିନ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ; ମସ୍ତିଷ୍କର ରକ୍ରନଳୀ ସଙ୍କୋଚନ ଥିଲେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଅପରେଶନ କରି କ୍ୟାରୋଟିଡ ସଙ୍କୋଚନ ଦୂର କରାଯାଏ; ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ ଥିଲେ ୱାରଫାରିନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ଆଶୁଚିକିତ୍ସା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଇସ୍କେମିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ୩ରୁ ୪ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ଜମାଟ ରକ୍ତ ଭାଙ୍ଗିବା ନିମନ୍ତେ ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଏଥିରେ ଆସ୍ପିରିନ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ଅପରେଶନ କରି କେତେକ ରକ୍ରସ୍ରାବ ସ୍ଟ୍ରୋକରେ ଉପକାର ମିଳେ । ନଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ନିମନ୍ତେଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଟ୍ରୋକ ୟୁନିଟ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ପୃଥିବୀର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଉପଲବଧ ହୁଏ ନାହିଁ । ସନ ୨୦୧୦ରେ ପ୍ରାୟ ୧୭ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୋଇଥିଲା ଓ ଆଗରୁ ସ୍ଟ୍ରୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ୩୩ ନିୟୁତ ଲିକ ବଞ୍ଚିଥିଲେ । ୧୯୯୦ ଓ ୨୦୧୦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରୋଗ ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ୧୦% କିମିଥିଲା ଓ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ୧୦% ବଢ଼ିଥିଲା । କରୋନାରୀ ଧମନୀ ରୋଗ ପରେ ସନ ୨୦୧୩ରେ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଥିଲା; ଏହା ଯୋଗୁ ୬ ନିୟୁତ  (ସମସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁର ୧୨%) ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା  । ଇସ୍କେମିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ଯୋଗୁ ୩.୩ ନିୟୁତ ଓ ହେମୋରେଜିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ଯୋଗୁ ୩.୨ ନିୟୁତ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ଏକ ବର୍ଷରୁ କମ ସମୟ ବଞ୍ଚନ୍ତି । ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ଉପରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨/୩ ଭାଗ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ବର୍ଗୀକରଣ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କାରଣ ଯୋଗୁ ହୁଏ ଯଥା ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ଜନିତ ଓ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଜନିତ । ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ଜନିତ କାରଣ ଯୋଗୁ ୮୭ % ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ବେଳେ ବେଳେ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ସରବରାହ ସ୍ଥାନ ମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ ଯାହାର କାରଣ ଜଣାଯାଇ ନାହିଁ। ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ଜନିତ ରକ୍ତ ସରବରାହ କମ ହୋଇ ମସ୍ତିଷ୍କର କର୍ମ ହାନୀ ହେଉଥିବା ୪ଟି କାରଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା । ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସ୍- କୌଣସି ରକ୍ତ ନଳି ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା କାରଣ ଯୋଗୁ ରକ୍ତ ସରବରାହ ବାଧା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସି କହନ୍ତି । ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ- ଦୂର ସ୍ଥାନରୁ ଆସି କୌଣସି ଜମାଟ ରକ୍ତ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରକ୍ତ ନଳୀରେ ରକ୍ତ ସରବରାହ ବନ୍ଦ କଲେ ତାହାକୁ ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ କହନ୍ତି । ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ କମ ରକ୍ତ ସରବରାହ- ସକ୍‌ ଅବସ୍ଥାରେ ହୁଏ । ଶୀରା ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସ୍ ଅଜଣା କାରଣରୁ ହେଉଥିବା ସ୍ଟ୍ରୋକ୍‌କୁ  "କ୍ରିପ୍ଟୋଜେନିକ୍"  କୁହାଯାଏ ଓ ଏହା ସମୁଦାୟ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗର ପ୍ରାୟ ୩୦%ରୁ ୪୦% । ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ସରବରାହ ହେଉଥିବା କେତେକ ମୂଖ୍ୟ କାରଣ ଗୁଡିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଇଛି । ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ୧. ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ କମ୍ୟୁନିଟି ସ୍ଟ୍ରୋକ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ କ୍ଲାସିଫିକେସନ୍, ୨. ଟୋସ୍ଟ କ୍ଳାସିଫିକେସନ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଜନିତ ଖପୁରୀ ଭିତରେ ଯେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ତାହାକୁ ଇଣ୍ଟ୍ରକ୍ରାନିଆଲ ହେମୋରେଜ ବା ଖପୁରୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରକ୍ତସ୍ରାବ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ । ୧. ଇଣ୍ଟ୍ରା ଆକ୍ସିଆଲ୍- ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ହୁଏ, ୨. ଏକ୍ସଟ୍ରା ଆକ୍ସିଆଲ- ମସ୍ତିଷ୍କ ବାହାରେ କିନ୍ତୁ ଖପୁରୀ ଭିତରେ । ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ହଠାତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ କିଛି ସେକଣ୍ଡ ବା କିଛି ମିନିଟ ମଧ୍ୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଓ ତା ପରେ ଆଉ ବଢେ ନାହିଁ । ରୋଗଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ମସ୍ତିଷ୍କର ଅଂଶ ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ମସ୍ତିଷ୍କର ଯେତେ ଅଧିକ ଅଂଶ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ ସେହି ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ମସ୍ତିଷ୍କ ବାହାରେ କିନ୍ତୁ ଖପୁରୀ ଭିତରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ଠିକ ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ମସ୍ତିଷ୍କ ଆକ୍ରାନ୍ତ ନ ହୋଇ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ଅଂଶ ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବଥା ହୁଏ ନାହିଁ । ତୁରନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ରୋଗର ମାତ୍ରା ଜାଣି ହୁଏ । ହଠାତ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ରୋଗରେ ଦୁଇ ବାହୁକୁ ଟେକିବାକୁ କହିଲେ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ତଳକୁ ଖସିଆସେ ଓ ବାକ୍ ଶକ୍ତି ଅସାମାନ୍ୟ ହୁଏ । କାରଣ ରକ୍ତ ସ୍କନ୍ଧନ ସ୍ଟ୍ରୋକ  ସାଧାରଣତଃ ଆଥେରୋସ୍କେଲୋଟିକ୍ ପ୍ଲେକ୍ ଚାରିପଟେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ଯାଇ ଗୋଟିଏ ଥ୍ରୋମ୍ବସରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟ ସାପେକ୍ଷ । ରକ୍ତନଳୀ ଧିରେ ଧିରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜମାଟ ରକ୍ତ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ଏମ୍ବୋଲସରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ସ୍ଟୋକ କରାଏ । ବଡ଼ ରକ୍ତ ନଳୀ ରୋଗ: ଥ୍ରୋମ୍ବସ ତିଆରି କରିବା ରୋଗ ଗୁଡିକର ନାମ ଆଓର୍ଟା, କ୍ୟାରରୋଟିଡ, ସର୍କ୍ଲ ଅଫ ଉଇଲିସ୍ କିମ୍ବା ଭର୍ଟେବ୍ରାଲ ଆର୍ଟେରି ଗୁଡିକର ଡିସେକସନ୍, ଆଥେରୋସ୍କ୍ଲେରୋସିସ୍, ଭାସୋକନ୍‌ସ୍ଟ୍ରିକସନ୍, ରକ୍ତ ନଳୀ ପ୍ରଦାହ ଓ ଭାସ୍କୁଲୋପାଥି । ଛୋଟ ରକ୍ତ ନଳୀ ରୋଗ: ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ରକ୍ତ ନଳୀରେ ଥ୍ରୋମ୍ବସ ତିଆରି କରିବା ରୋଗମାନଙ୍କର ନାମ- ଲାଇପୋହ୍ୟାଲିନୋସିସ୍, ଫିବ୍ରିନଏଡ ଡିଜେନେରେସନ ଓ ମାଇକ୍ରୋଆଥେରୋମା । ସିକ୍ଲ ସେଲ୍ ଆନିମିଆ ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଟ୍ରୋକ୍ ହୁଏ ଓ ୨୦ ବର୍ଷ ବୟସ ତଳେ ରୋଗୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ । ଏମ୍ବୋଲିକ ସ୍ଟ୍ରୋକ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଭାସମାନ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ସେହି ରକ୍ତ ନଳୀରେ ଜମି ଯାଇ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ କରି ଦେଲେ ସେହି ପଦାର୍ଥକୁ ଏମ୍ବୋଲସ କହନ୍ତି । ସେହି ପଦାର୍ଥ ବା ଥ୍ରୋମ୍ବସଟି ଭଙ୍ଗା ହାଡରୁ ନିର୍ଗତ ଚର୍ବି, ବାୟୁ, କର୍କଟ ଜୀବକୋଷ ବା ଜୀବାଣୁ ହୋଇପାରେ । ଏମ୍ବୋଲସ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରରେ ଯାଇ ଧମନୀ ରୁଦ୍ଧ କରିପାରେ । କ୍ଷୁଦ୍ର ଏମ୍ବୋଲସ ହୋଇଥିଲେ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ନିମନ୍ତେ ରହି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଭାସି ଯାଇପାରେ ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇପାରେ । ଏ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ନିମନ୍ତେ ହୁଏ । ସ୍ଟ୍ରୋକ ସର୍ବଦା ଆରମ୍ଭରୁ ହଠାତ୍ ହୁଏ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତ୍ରାରେ ହୁଏ । ସାଧାରଣତଃ ଏମ୍ବୋଲସ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ (ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ ରୋଗରେ) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଯେ କୌଣସି ଧମନୀରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପାରେ  । ପାରାଡକ୍ସିକାଲ ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମରେ ଧମନୀରେ ସୃଷ୍ଟ ଏମ୍ବୋଲସ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରଦାରେ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାର ଦେଇ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଗତି କରେ । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଜନିତ କାରଣ ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କଟ ବା ନିମ୍ନ ସଙ୍କଟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ । ଉଚ୍ଚ ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା - ପାରୋକ୍ସିସ୍‌ମାଲ ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ, ମାଇଟ୍ରାଲ୍ ଓ ଆଓର୍ଟିକ୍ ଭଲ୍ଭର ରିଉମାଟିକ ରୋଗ, କୃତ୍ରିମ ଭଲ୍ଭ, ସିକ ସାଇନସ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଇତ୍ୟାଦି । ନିମ୍ନ ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥା - ଆଟ୍ରିଆଲ୍ ସେପ୍ଟାଲ ଆନିଉରିଜ୍ମ ସହ ପେଟେଣ୍ଟ ଫୋରାମେନ୍ ଓଭେଲ୍, ମାଇଟ୍ରାଲ ଭଲ୍ଭରେ କ୍ୟାଲସିୟମ ଜମିବା ଇତ୍ୟାଦି । ସିସ୍ଟମିକ ହାଇପୋପରଫ୍ୟୁଜନ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସାରା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କମ ହୁଏ । ସାଧାରଣତଃ ଏହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ରୋଗରେ ହୁଏ । ହୃଦ୍‌ରୋଧ ଓ ଆରିଦ୍‌ମିଆ ଯୋଗୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଅକ୍ଷମତା ହୁଏ । ମାୟୋକାର୍ଡିଆଲ୍ ଇନ୍‌ଫାର୍କସନ, ପଲମୋନାରି ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ, ପେରିକାର୍ଡିଆଲ୍ ଇଫୁଜନ ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ହୁଏ । ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ଅମ୍ଳଜାନ ସରବରାହ ହୁଏ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦାୟ ମସ୍ତିଷ୍କ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ଭିନ୍ନ ରକ୍ତ ନଳୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଣ ହେଉଥିବା ମସ୍ତିଷ୍କରେ ସୀମାବର୍ତ୍ତୀ ଇଲାକା ବେଶୀ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ଏହାକୁ ବାଟର ସେଡ ସ୍ଟ୍ରୋକ କହନ୍ତି । ଶିରା ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସ ଖପୁରୀ ଭିତରେ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ବାହାରେ କେତେଗୁଡିଏ ମୋଟା ଶିରା ଥାଏ ଯାହାକୁ ଶିରା ସାଇନସ୍  କହନ୍ତି । ଏହି ସାଇନସରେ ଥ୍ରୋମ୍ବସ ରହିଲେ ପଛୁଆ ଚାପ ପଡେ । ଏହି ଚାପ ଧମନୀ ଚାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ । ଏହା ଫଳରେ ମସ୍ତିଷ୍କର କିଛି ଅଂଶରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଓ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଧମନୀରୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଯୋଗୁ ଏହି ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ । କେତେକ ରକ୍ତ ନଳୀର ସୃଷ୍ଟି ଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯଥା କ୍ୟାଭେର୍ନସ ଆଞ୍ଜିଓମା ଓ ଆର୍ଟେରିଓ ଭେନସ୍ ଆଞ୍ଜିଓମା, ସେରେବ୍ରାଲ୍ ଆମିଲଏଡ ଆଞ୍ଜିଓପାଥି ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ । ଆଘାତ, ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ରୋଗ, ଆମିଲଏଡ ଆଞ୍ଜିଓପାଥି, ଆମ୍ଫେଟାମିନ ତଥା କୋକେନ୍ ଭଳି ଔଷଧ ସେବନ ଯୋଗୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରେ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ସ୍ରାବ ହୁଏ । ନିରବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ନିରବ ସ୍ଟ୍ରୋକରେ ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ନାହିଁ । ରୋଗୀ ନିଜେ ନିଜ ରୋଗ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ରହେ । ଏହି ସ୍ଟ୍ରୋକ ହେଲେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବଡ଼ ଧରଣର ସ୍ଟ୍ରୋକ ଓ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଏଣ୍ଟ ଇସ୍କେମିକ୍ ଆଟାକ୍ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ବଢିଯାଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବଡ଼ ଧରଣର ସ୍ଟ୍ରୋକ ପରେ ନିରବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଏମ୍.ଆଇ.ଆର୍ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଟ୍ରୋକ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ । ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ସ୍ଟ୍ରୋକ ଅପେକ୍ଷା ନିରବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ୫ ଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ । ନିରବ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହାର ବୟଷ ବୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ବଢିବାକୁ ଲାଗେ କିନ୍ତୁ ପିଲା ଓ ଅଳ୍ପ ବୟଷର ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ଓ ଜଦି ଏମାନେ ଗୁରୁତର ଆନିମିଆ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଥାଆନ୍ତି । ବିକାରୀ ଶରୀର କ୍ରିୟା ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତିମ ସ୍ଟ୍ରୋକ ମସ୍ତିଷ୍କର କୌଣସି ଅଂଶର ରକ୍ତ ସରବରାହ କମ ହୋଇଗଲେ ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତିମ ବା ଇସ୍କେମିକ୍ କ୍ୟାସ୍କେଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷ ଅମ୍ଳଜାନ୍ନ ଅଭାବରେ ୬୦ରୁ ୯୦ ସେକଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ପ୍ରାୟ ୩ ଘଣ୍ଟା ପରେ ସେହି କୋଷ ଗୁଡିକର ମୃତ୍ୟ ହୁଏ । ଏହାକୁ ଇନ୍‌ଫାର୍କସନ କୁହାଯାଏ । ଆଥେରୋସ୍କ୍ଲେରୋସିସ୍ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ନଳୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯିବାଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ସରବରାହ କମ ହୋଇଯାଏ । ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ଆହୁରି ନଳୀ ସରୁ ହୁଏ ବା ଆଥେରୋସ୍କ୍ଲେରୋଟିକ୍ ପ୍ଲେକ୍ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇ କ୍ଷୁଦ୍ର ଏମ୍ବୋଲାଇ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ ରୋଗ ହେଲେ ଏହି ଭଳି ଏମ୍ବୋଲାଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ମସ୍ତିଷ୍କର ରକ୍ତ ନଳୀ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ । ଏତଦ୍ୱାରା ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷଗୁଡିକରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଆନେରୋବିକ୍ ମେଟାବୋଲିଜ୍ମ ହୋଇ ଲାକ୍ଟିକ ଏସିଡ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ଏହି ଲାକ୍‌ଟିକ ଏସିଡ କୋଷଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ଏହାକୁ ଇସ୍କେମିଆ ପେନୁମ୍ବ୍ରା କହନ୍ତି । ଇସ୍କେମିଆ ହେଲେ ମସ୍ତିଷ୍କ କୋଷରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବ ହେତୁ ଆଡେନୋସିନ୍ ଟ୍ରିଇଫସଫେଟ ତିଆରି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପରେ ଜଟିଳ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇ ଅଧିକ କ୍ଷତି ସାଧନ କରେ । ହେମୋରେଜିକ୍ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ରକ୍ତ ଜମି ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ କୋଷମାନଙ୍କରେ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରେ । ଏହି ଚାପ ଯୋଗୁ ରକ୍ତ ସରବରାହ କମିଯାଏ । ଏହି ରକ୍ତର ମସ୍ଟିଷ୍କ ଓ ରକ୍ତ ନଳୀ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଷାକ୍ତ କ୍ରିୟା ଅଛି । ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାହ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଅଧିକ ମସ୍ତିଷ୍କ କୋଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ରୋଗୀର ଶରୀର ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ମୂଖ୍ୟତଃ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ନିଧର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ ସି.ଟି. ସ୍କାନ, ଏମ୍.ଆର୍.ଆଇ., ଡପ୍ଲର ଅଲ୍ଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ ଓ ଆର୍ଟେରିଓଗ୍ରାଫି ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ । ସଂଜ୍ଞା ମସ୍ତିଷ୍କ ରକ୍ତ ନଳୀ କାରଣ ଜନିତ ସ୍ନାୟବିକ ଅସୁବିଧା ଯାହା ୨୪ ଘଣ୍ଟା ପରେ ରହିପାରେ ବା ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ଠେଲି ଦେଇ ପାରେ । ଶାରୀରିକ ପରୀକ୍ଷା ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧିୟ ଇତିହାସ ଓ ଶରୀରର ସ୍ନାୟୁ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ମସ୍ତିଷ୍କର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ହୁଏ ତାହା ପ୍ରାଥମିକ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ପ୍ରତିବିମ୍ବ   ଇସ୍କେମିକ୍ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସି.ଟି. ସ୍କାନ୍  (କଣ୍ଟ୍ରାସ୍ଟ ବ୍ୟତିତ) ସୁଗ୍ରାହିତା ୧୬ % ସଠିକତା ୯୬ % ଏମ୍.ଆର୍.ଆଇ. ସ୍କାନ ସୁଗ୍ରାହିତା ୮୩ % ସଠିକତା ୯୬ % ହେମୋରେଜିକ୍ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସି.ଟି. ସ୍କାନ୍  (କଣ୍ଟ୍ରାସ୍ଟ ବ୍ୟତିତ) ସୁଗ୍ରାହିତା ୮୯ % ସଠିକତା ୧୦୦ % ଏମ୍.ଆର୍.ଆଇ. ସ୍କାନ ସୁଗ୍ରାହିତା ୮୧ % ସଠିକତା ୧୦୦ % ହେମୋରେଜିକ୍ ସ୍ଟ୍ରୋକ ନିମନ୍ତେ ଏମ୍.ଆର୍.ଆଇ. ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ  । ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାରଣ ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷା ନିରିକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ସ୍ଟ୍ରୋକର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଖୋଜିବା ଦରକାର । ଅଲ୍‌ଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ/ ଡପ୍ଲର ପରୀକ୍ଷା: କ୍ୟାରିଟିଡ ଧମନୀ ସରୁ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ପାରାସେରେବ୍ରାଲ ଧମନୀ ଡିସେକ୍ଟେଡ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ । ଇ.ସି.ଜି. ଓ ଇକୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ: ହୃ‌ତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆରିଦ୍‌ମିଆ ଜାଣିବା ନିମନ୍ତେ । ହୋଲ୍ଟର ମନିଟର: ମଝିରେ ମଝିରେ ହେଉଥିବା ଆରିଦ୍‌ମିଆ । ଆଞ୍ଜିଓଗ୍ରାମ: ଆନିଉରିଜ୍ମ ଓ ଅର୍ଟେରିଓଭେନସ ମାଲଫର୍ମେସନ ଖୋଜିବା ନିମନ୍ତେ । ହାଇପରକୋଲେସ୍ଟେରଲମିଆ, ରକ୍ତସ୍ରାବ ରୋଗ ଓ ହେମୋସିସ୍ଟିନୁରିଆ ନିମନ୍ତେ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା । ପ୍ରତିଷେଧ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗର ବୋଝ ସମାଜରେ ଏକ ଜନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ରୂପେ ଠିଆ ହେଲାଣି । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରତିଷେଧ ମାଧ୍ୟମିକ ପ୍ରତିଷେଧ ଅପେକ୍ଷା ସ୍ୱଳ୍ପ ଉପକାରୀ । ସଦ୍ୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ନିୟମାବଳୀରେ ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରତିଷେଧର ଉପାଦେୟତା ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ହୃତପିଣ୍ଡ ସମସ୍ୟା ଥିବା ରୋଗୀଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସ୍ଟ୍ରୋକରେ ଆସ୍ପିରିନ ଔଷଧ ରକ୍ଷାକାରୀ ହୁଏ । ସଙ୍କଟପ୍ରଦ ଉପାଦାନ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସଙ୍କଟପ୍ରଦ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, ଆଟ୍ରିଆଲ ଫିବ୍ରିଲେସନ୍ ଚିକିତ୍ସା ୧ ବର୍ଷ ନିମନ୍ତେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ  । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତ କୋଲେସ୍ଟେରଲ, ଡାଏବେଟିସ୍, ସିଗାରଟ, ଅତ୍ୟଧିକ ଆଲକୋହଲ୍ ପାନ, ଔଷଧ, ବ୍ୟାୟାମ ଅଭାବ, ମୋଟାପା, ନାଲି ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟପ୍ରଦ ଖାଦ୍ୟ । ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଆଲ୍‌କୋହୋଲ୍ ସେବନ କରେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଆମ୍ଫେଟାମିନ୍ ଓ ସିମ୍ପାଥୋମାଇମେଟିକ୍ ମିଶ୍ରିତ କାଶ କଫ ଔଷଧ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ସ୍ଟ୍ରୋକ ହୁଏ । ଓଜନ କମେଇବା, ବ୍ୟାୟାମ କରିବା, ଧୂମ୍ରପାନ ଓ ଆଲକୋହଲ୍ ସେବନ ନ କଲେ ସ୍ଟ୍ରୋକ ହେବ ନାହିଁ ଏହା ବିଧିବଦ୍ଧ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଟ୍ରୋକ ପ୍ରତିହତ କରି ହେବାର ଆପାତଃ ପ୍ରମାଣ ମିଳୁଛି । ଔଷଧଦ୍ୱାରା ସ୍ଟ୍ରୋକ ପ୍ରତିହତ କରା ଯାଇପାରେ । କ୍ୟାରୋଟିଡ ଏଣ୍ଡାର୍ଟେରେକ୍ଟୋମିଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗକୁ ବାଧା ଦିଆ ଯାଇପାରେ । ରକ୍ତଚାପ ଚିକିତ୍ସା ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତିମ ସ୍ଟ୍ରୋକ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ସ୍ୱଳ୍ପ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଯୋଗୁ ହେଉଥିବା ସ୍ଟ୍ରୋକ ରୋଗୀର ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଜମାଟ ରକ୍ତ କାଢିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହାକୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭିତରୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବା   ବା   କାଢିବା ଦରକାର । ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ଜମାଟ ରକ୍ତ କଢାଯାଏ, ସେତେ ଶୀଘ୍ର ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପୂନଃସ୍ଥାପିତ ହେବ ସେତେ ଅଳ୍ପ ମସ୍ତିଷ୍କ କୋଷ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ବଞ୍ଚିଯିବେ । ପ୍ରଥମ କିଛି ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତ ଶର୍କରା/ ସୁଗର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ କିଛି ଉପକାର ମିଳେନି, ବରଂ ଅପକାର ହୁଏ । ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କମେଇଲେ କିଛି ଉପକାର ମିଳେନି ।