ଜିମ୍ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ । କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଇଆସୁଥିବା ମହାବଳ ବାଘଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଈଂରେଜ ଶାସନାଧୀନ ଭାରତରେ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ହେଲି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ  (ତତ୍କାଳୀନ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ) ରାଜ୍ୟର ନୈନିତାଲ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା  । ଏହାର ସ୍ଥାପନରେ ଜିମ୍ କର୍ବେଟ୍ ଏକ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାରୁ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ପରେ ତାଙ୍କରି ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପଦ୍ୱାରା ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଥିଲା । ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତେରାଇ ବା ହିମାଳୟ ପାଦଦେଶବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଏକ ଇକୋଟୁରିଜମ୍ କ୍ଷେତ୍ର ରୂପେ ପରିଚିତ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୪୮୮ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜୀବଜନ୍ତୁ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ମାତ୍ରାଧିକ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଆଗମନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପାରିବେଶିକ ସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । କର୍ବେଟ୍ ସବୁବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଜୀବପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ରହିଆସିଛି । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଛି । ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ଜାକୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଆସୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଋତୁରେ ଦୈନିକ ହାରାହାରି ୭୦ ହଜାର ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି । ୫୨୦.୮ ବର୍ଗ କି.ମି. ପରିମିତ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ପାହାଡ଼, ନଦୀନାଳ, ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ନିମ୍ନଭୂମି, ତୃଣଭୂମି ଓ କ ବିରାଟ ହ୍ରଦଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ଥାନର ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ଉଚ୍ଚତା ଯଥାକ୍ରମେ ୧୩୦୦ ଫୁଟ୍ ଓ ୪୦୦୦ ଫୁଟ୍ । ଶୀତ ଋତୁରେ ରାତିରେ ଭଲ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଦିନବେଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ ଉତ୍ତାପ ଯୋଗାଇଦିଏ । ଜୁଲାଇରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୁଏ । ଏଠାକାର ଘଞ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ର ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶାଳ, ବରଗଛ, ଆମ୍ବ, କାମଳ ଓ କଦମ୍ବ ଇତ୍ୟାଦି ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ୭୩% ଭୂଭାଗ ଅରଣ୍ୟାବୃତ ଓ ୧୦% ଭୂମିରେ ତୃଣଭୂମିର ଗାଲିଚା ରହିଛି । ୧୧୦ ପ୍ରକାରର ବୃକ୍ଷ, ୫୦ ପ୍ରଜାତିର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ୫୮୦ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଓ ୨୫ ପ୍ରଜାତିର ସରୀସୃପ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଇତିହାସ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର କିଛି ଅଂଶ ପୂର୍ବେ ତେହରି ଗଡ଼ୱାଲ୍ ରାଜ୍ୟର ଶିକାର ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା । ରୋହିଲା ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କ ଦମନ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲର ବହୁ ଅଂଶ କାଟି ସଫା କରିଦିଆ ଯାଇଥିଲା । ଗୁର୍ଖାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ତେହରିର ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ବ୍ରିଟିଶ୍ ପୂର୍ବ ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ତେରାଇ ଅଞ୍ଚଳର ବୋକ୍ଷା ଜନଜାତି ଏଠାରେ ଘର କରି କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୧୮୬୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସକମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଦାୟିତ୍ତ୍ୱରେ ଥିବା ମେଜର୍ ରାମସେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । ୧୮୬୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବନ ବିଭାଗ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କୃଷି ଓ ପଶୁ ଚରାଇବା ଉପରେ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଜାରି କରିଥିଲେ । ଏହା ଥିଲା ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ । ୧୮୭୯ ମସିହାରେ ଏହାକୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ରାଜୁତି ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ଓ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗଛ କଟାକଟି ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗିଲା । ୧୯୦୦ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଇ. ଆର୍. ଷ୍ଟିଭାନ୍‍ସ୍, ଏଭଲିନ୍ ଆର୍ଥର୍ ସ୍ମାଇଥିଜ୍ ଓ ଅନେକ ବ୍ରିଟିଶ୍ ପ୍ରଶାସକ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସ୍ଥାପନ କରାଇବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲେ । ୧୯୦୭ ମସିହାରେ ଈଂରେଜ ପ୍ରଶାସନ ଏଠାରେ ଏକ ଶିକାର ଜଙ୍ଗଲ ସ୍ଥାପନ କରିବା ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଏଠାକାର ଜଙ୍ଗଲର ସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସେତେବେଳେ ଏହି ସ୍ଥାନ ସହିତ ଭଲ ଭାବେ ପରିଚିତ ଜିମ୍ କର୍ବେଟ୍‍ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟତା କରିଥିଲେ । ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ୩୨୩.୭୫ ବର୍ଗ କି.ମି. ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ହେଲି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନାମକ ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ତତ୍କାଳୀନ ୟୁନାଇଟେଡ଼୍ ପ୍ରୋଭିଂସେସ୍  (ଉତ୍ତର ପ୍ରଗଣା)ର ଗଭର୍ଣ୍ଣର୍ ସାର୍ ମାଲ୍‍କମ୍ ହେଲିଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ନାମ ରଖାଯାଇଥିଲା  । ସେତେବେଳେ ଏହା ସମଗ୍ର ଏସିଆ ମହାଦେଶର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା । ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଶିକାର ଉପରେ ନିଷିଦ୍ଧାଦେଶ ଲାଗିଲା । କିନ୍ତୁ ଘରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗଛ କାଟିବାର ଅନୁମତି ରହିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଘୋଷିତ ହେବା ପରେ ଏଠାକାର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ, ସରୀସୃପ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଜନ୍ତା ପକାଇ ଧରିବା ବା ମାରିବା ଉପରେ ରହିଥିବା କଟକଣା ବଳବତ୍ତର ରହିଲା । ୧୯୫୪-୫୫ ମସିହାରେ ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟକୁ ରାମଗଙ୍ଗା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା ଓ ୧୯୫୫-୫୬ ମସିହାରେ ପୁଣି ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନାମ ରଖାଗଲା । ବର୍ତ୍ତମାନର ନାମ ବିଖ୍ୟାତ ଲେଖକ ଓ ସଂରକ୍ଷଣବାଦୀ ଜିମ୍ କର୍ବେଟ୍‍ଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ରଖାଯାଇଛି । ଏଠାକାର ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଏକ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଗଠନ କରିବାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିଥିବାରୁ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାପନା ସମୟରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରିବା ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ମନେହୁଏ । ୧୯୩୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଶସକଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଉଦ୍ୟାନର ସୁପରିଚାଳନା ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଗଛ କାଟିବା ଓ ଅବୈଧ ଶିକାର ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । କ୍ରମେ ଅଭୟାରଣ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବଢ଼ାଇ ଦିଆଯାଇ ୧୯୯୧ ମସିହା ବେଳକୁ ଆଉ ୭୯୭.୭୨ ବର୍ଗ କି.ମି. ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଯୋଡ଼ା ହୋଇଥିଲା । ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏହି ବୃଦ୍ଧିରେ କାଲାଗଡ଼ ବନଖଣ୍ଡ ଓ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୋନାନଦୀ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ  (୩୦୧.୧୮ ବର୍ଗ କି.ମି.) ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲା  । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବେ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଚୟନ କରାଗଲା । ନୈନିତାଲ ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଏହାର ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ । ସଂସ୍ଥାର ସହଯୋଗରେ ଚାଲିଥିବା ତେରାଇ ଆର୍କ୍ ଲାଣ୍ଡସ୍କେପ୍ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଭାରତ ଓ ନେପାଳର ଯେଉଁ ୧୩ଟି ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ଅନ୍ତର୍ଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ସେଥିରୁ କର୍ବେଟ୍ ଅନ୍ୟତମ । ବାଘ, ହାତୀ, ଭାରତୀୟ ଗଣ୍ଡା ପରି ତିନୋଟି ପ୍ରଜାତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଏଠାକାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଭୌଗୋଳିକ ତଥ୍ୟ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ୨୯ ୨୫ 'ରୁ ୨୯ ୩୯ ' ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୭୮ ୪୪ 'ରୁ ୭୯ ୦୭ ' ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ୧୦୪୦ ମି. ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ଥାନ ସମଦ୍ର ପତନରୁ ୩୬୦ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚ । ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପାହାଡ଼ମାଳା, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଉପତ୍ୟକା, ଛୋଟ ନଦୀନାଳ, ମାଳଭୂମି ଇତ୍ୟାଦି ରହିଛନ୍ତି । ରାମଗଙ୍ଗା ନଦୀଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ପତ୍‍ଲି ଦୁନ୍ ଉପତ୍ୟକା ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଉତ୍ତରୀୟ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମିର ଆର୍ଦ୍ର ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ ଓ ହିମାଳୟ ଉପ-କ୍ରାନ୍ତୀୟ ପାଇନ୍ ଅରଣ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ଏହି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି ଓ ସେହି କାରଣରୁ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି । ଏଠାକାର ଜଳବାୟୁ ଉପ-କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ଉଚ୍ଚଭୂମିସ୍ଥ ଆର୍ଦ୍ର ଜଳବାୟୁ । ଅଭୟାରଣ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୩୧୮.୫୪ ବର୍ଗ କି.ମି. । ସେଥିରୁ ୫୨୦ ବର୍ଗ କି.ମି. କୋର୍ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ୭୯୭.୭୨ ବର୍ଗ କି.ମି. ଅଣ-କୋର୍ ଅଞ୍ଚଳ । କୋର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜିମ୍ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ରହିଥିବା ବେଳେ ଅଣ-କୋର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ  (୪୯୬.୫୪ ବର୍ଗ କି.ମି.) ଓ ସୋନାନଦୀ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ  (୩୦୧.୧୮ ବର୍ଗ କି.ମି.) ରହିଛି  । ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଆଂଶିକ ରୂପେ ଦକ୍ଷିଣରେ ସିୱାଲିକ୍ ଓ ଉତ୍ତରରେ ନିମ୍ନ ହିମାଳୟଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହିଛି । ଜଳବାୟୁ ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ତୁଳନାରେ କର୍ବେଟ୍ ଉଦ୍ୟାନର ଜଳବାୟୁ ସାମାନ୍ୟ ସମଶୀତୋଷ୍ଣ । ଶୀତଦିନରେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନରେ ତାପମାତ୍ରା ୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲ୍‍ସିୟସ୍‍ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୩୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ ଓ ସକାଳ ସମୟରେ ବେଳେବେଳେ କୁହୁଡ଼ିଆ ପାଗ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ସର୍ବାଧିକ ତାପମାତ୍ରା ୪୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ ଅତିକ୍ରମ କରିନଥାଏ । ଏଠାରେ ଶୁଷ୍କ ଋତୁରେ ସାମାନ୍ୟ ଓ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ । ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୪୮୮ ପ୍ରଜାତିର ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଗୁଳ୍ମ ଆଦି ଦେଖାଯାଇଛି । ଅଧିକ ଶାଳ ଗଛ ଥିବା ଅଂଶରେ ଜଙ୍ଗଲର ଘନତା ସର୍ବାଧିକ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆକାଶିଆ ଗଛ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଘନତା ସର୍ବନିମ୍ନ । ଉଦ୍ୟାନର ଘଞ୍ଚ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଝଙ୍କାଳିଆ ଶାଳ ଗଛ ଅରଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ରଖିଥାଏ । ଜାମୁ ଗଛ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରି ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଯାଇପାରୁଥିବା ବେଳେ ଶାଳ ଗଛର ଛାୟାରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କଲେ ଗଛ ଅଧିକ ବଢ଼ିପାରେନାହିଁ । ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୫୮୬ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି । ସାପଖିଆ ଚିଲ, ଲାଲ୍‍ମୁହଁ ଶୁଆ, ଲାଲ୍ ବଣକୁକୁଡ଼ା  (ଯାହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ ବଣକୁକୁଡ଼ା ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ବିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି), ଇତ୍ୟାଦି ଏଠାକାର କିଛି ଅଧିବାସୀ ପକ୍ଷୀ  । ୩୩ ପ୍ରଜାତିର ସରୀସୃପ, ୭ ପ୍ରଜାତିର ଉଭୟଚର, ୩୬ ପ୍ରଜାତିର କଙ୍କି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ମହାବଳ ବାଘ ରହିଥିଲେ ହେଁ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାରିପାର୍ଶ୍ୱିକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଠାବ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ରାମଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଓ ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଶିକାର ଯୋଗୁଁ ଏହା ବାଘଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆଦର୍ଶ ଅଧିବାସ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆକାରଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବଡ଼ ମଇଁଷି ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ଶିକାର କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ସାଧାରଣ ଶିକାର ଯଥା ହରିଣ, ମାଙ୍କଡ଼ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ଅଭାବ ଦେଖାଦେଲେ ବାଘ ବଡ଼ ଆକାରର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶିକାର କରିଥାଏ । ନିଜ ଇଲାକାରେ ଶିକାର ଅଭାବରେ ଏଠାକାର ବାଘ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଶିକାର କରିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି । କଲରାପତରିଆ ବାଘ ସାଧାରଣତଃ ପାହାଡ଼ିଆ ଭୂମିରେ ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ନିମ୍ନାଞ୍ଚଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସନ୍ତି । କର୍ବେଟ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଛୋଟ ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣଭୁଆ, ମାଛଖିଆ ବଣ ବିଲେଇ ଓ ଚିତା ବିଲେଇ ଅନ୍ୟତମ । କୁଟୁରା, ସମ୍ବର, କୁଜି ହରିଣ, ଚିତଲ୍ ହରିଣ, ଭାଲୁ, ହିମାଳୟ କଳାଭାଲୁ, ଭାରତୀୟ ପାଉଁଶିଆ ନେଉଳ, ଓଧ, ଭାରତୀୟ ମାର୍ଟେନ୍, ହିମାଳୟ ଘୋରାଲ୍, ବଜ୍ରକାପ୍ତା, ହନୁ ମାଙ୍କଡ଼, ପାତି ମାଙ୍କଡ଼ ଇତ୍ୟାଦି ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ । ରାତିରେ ପେଚା ଓ ଦେବତା ବିନ୍ଧାଣୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ  ଭୂଇଁ ଚାପୁଳି   ଈଂରାଜୀରେ   ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଶହ ଶହ ହାତୀଙ୍କ ପଲ ଦେଖାଯାଇପାରିବ । ଏଠାରେ ଅଜଗର ମଧ୍ୟ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଅଜଗର ଏକ ଭୟଙ୍କର ସାପ ଓ ବେଳେବେଳେ ଚିତଲ୍ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ମାରି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ଗୋମୁହାଁ ଓ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ଏକଦା ଲୁପ୍ତ ହେବା ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏବେ ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏମାନଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇ ରାମଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଯଦିଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରିବେଶୋପଯୋଗୀ ଓ ଅଣବ୍ୟବସାୟିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯାଏ । ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଉଦ୍ୟାନର ଗାଇଡ୍‍ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଇତିହାସ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପରିଚାଳନା, ଉଦ୍ୟାନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୯୫ ମସିହାରେ ଆହୁରି ଗାଇଡ୍ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଓ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜନ କରାଗଲା । ଅନେକ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଗାଇଡ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆସିବା ଫଳରେ ଉଦ୍ୟାନରେ ପୂର୍ବରୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ସୁବିଧା ବୁଝିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ ସରକାର କର୍ବେଟ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଗଡ଼ୱାଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶୋପଯୋଗୀ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ ଆହୁରି ଅନେକ କର୍ମଶାଳା ଆୟୋଜନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି କର୍ମଶାଳା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନରୁ ଲାଭ ପାଇବା ଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରାଇଲା । ଅପ୍ରେଲ୍‍ରୁ ଜୁନ୍ ମାସ ଭାରତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ନଭେମ୍ବରରୁ ଜାନୁଆରୀ ବିଦେଶୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ସମୟ ବୋଲି କିଛି ଲେଖକ ମତ ରଖିଛନ୍ତି । ହାତୀପିଠିରେ ବସି ଶୁଷ୍କ ଋତୁ  ଅପ୍ରେଲ୍‍ରୁ ଜୁନ୍ ରେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ ବାଘଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଧିକ ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ୧୯୯୧ ମସିହା ୧୫ ନଭେମ୍ବରରୁ ୧୫ ଜୁନ୍ ମଧ୍ୟରେ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ବୁଲିବାକୁ ୪୫୨୧୫ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆସିଥିଲେ ଓ ୩୨୩୭ଟି ଗାଡ଼ିରେ ବସି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ । ଏପରି ମାତ୍ରାଧିକ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଆଗମନ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ଅତ୍ୟଧିକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକାର ଆର୍ଦ୍ରତା କମେ ଓ ଏହା ଫଳରେ ଉଦ୍ୟାନର ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଜାଳେଣୀ ପାଇଁ କାଠ ବ୍ୟବହାର କରିବା ବଢ଼ିଗଲା । ଏହି ସବୁ କାଠ ଆଖପାଖର ଜଙ୍ଗଲରୁ କଟା ହୋଇ ଆସୁଥିଲା ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା । ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଟିତୁଣ୍ଡ କରି, ଏଣେତେଣେ ମଇଳା ଫୋପାଡ଼ି ଅଧିକ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି । ୨୦୦୭ ମସିହାରେ କାହିନି ଘୋଷ ମେହେତା ନାମକ ଜଣେ ଯୁବ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀ ଓ ଫଟୋଗ୍ରାଫର୍ କର୍ବେଟ୍ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦାୟିତ୍ତ୍ୱବାନ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଗାଇଡ୍ ପୁସ୍ତକ ଲେଖିଥିଲେ । ୱାଇଲ୍ଡ୍ ସାଗା ଅଫ୍ କର୍ବେଟ୍ ନାମକ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ କିପରି ସଂରକ୍ଷଣ ଦିଗରେ ଯୋଗଦାନ କରିବେ ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଧିକାଲା ଏକ ବିଶ୍ରାମ ଶିବିର । ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହାକୁ ଶିକାର ଶିବିର ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଏଠାରେ ଶହେରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଏକ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ରହିଛି । ଧିକାଲା ପତ୍‍ଲି ଦୁନ୍ ଉପତ୍ୟାକାରେ ଓ କାଣ୍ଡାର ଢାଲୁ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଜିପ୍ ସଫାରୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ମାଧ୍ୟମ ଓ ରାମନଗରରୁ ଜିପ୍ ଭଡ଼ାରେ ନେଇହେବ । ପଦଭ୍ରମଣ: ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ପଦଭ୍ରମଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଗାଇଡ୍‍ଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉଦ୍ୟାନ ବାହାରର ଜଙ୍ଗଲରେ ପଦଭ୍ରମଣ କରିବାର ଅନୁମତି ରହିଛି । ପଦ ସଫାରୀ: ପ୍ରଶିକ୍ଷଣପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନର ଅଣ-କୋର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ପଦ ସଫାରୀ କରିହେବ । କାଲାଗଡ଼ ବନ୍ଧ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ । କର୍ବେଟ୍ ଜଳପ୍ରପାତ ୨୦ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚା ଓ ରାମନଗରରୁ ୨୫ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । କାଲାଦୁଂଗୀ ପଟରୁ ଏହାର ଦୂରତା କେବଳ ୪ କିଲୋମିଟର୍ । ଏହି ପ୍ରପାତ ଚାରିପଟୁ ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଘେରା ଓ ଏଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଗର୍ଜିୟା ଦେବୀ ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ହେଲେ ଗର୍ଜିୟା ଦେବୀ । କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବେଳେ ଏଠାକୁ ବହୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୁଏ । ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କୋଶୀ ନଦୀତୀରରେ ଓ ରାମନଗରଠାରୁ ୧୪ କି.ମି. ଦୂରରେ ଗର୍ଜିୟା ଗାଁ ନିକଟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ । ଅବସ୍ଥିତି ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ନୈନିତାଲ ଜିଲ୍ଲାର ରାମନଗରରେ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅବସ୍ଥିତ । କ୍ଷେତ୍ରଫଳ : ୫୨୧ କି.ମି.୨ ଗମନାଗମନ : ରାମନଗର ସହରରେ କର୍ବେଟ୍ ବାଘ ଅଭୟାରଣ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ରହିଛି । ଦିଲ୍ଲୀରୁ ରାମନଗର ଯାଏଁ ରେଳ ଚଳାଚଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଏହି ରେଳ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବାହାରି ପରଦିନ ସକାଳେ ରାମନଗରରେ ପହଞ୍ଚେ । କିଛି ରେଳଗାଡ଼ି ବାରଣାସୀ-ଲକ୍ଷ୍ନୌ-ରାମନଗର ଓ ଆଲାହାବାଦ୍-କାନପୁର-ରାମନଗର ପଥରେ ଚଳାଚଳ କରେ । ରାମନଗରରୁ ମୋଟର ଗାଡ଼ି ଯୋଗେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଧିକଲା ପହଞ୍ଚିହେବ । କାନପୁର, ଲକ୍ଷ୍ନୌ, ବରେଲି, ନୈନିତାଲ, ରାଣୀକ୍ଷେତ୍, ହରିଦ୍ୱାର, ଦେରାଦୁନ୍, ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ ଆଦି ସ୍ଥାନରୁ ରାମନଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଡ଼କପଥ ରହିଛି । ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ବାହାରିଲେ ଗଜରୌଲା, ମୋରାଦାବାଦ୍, କାଶୀପୁର ଦେଇ ୨୯୫ କି.ମି. ଅତିକ୍ରମ କରି ରାମନଗରରେ ପହଞ୍ଚି ହେବ । ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ରାମନଗରକୁ ଏକ ରେଳଗାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ନହେଲେ, ହଲ୍‍ଦୱାନି-କାଶୀପୁର-କାଠଗୋଦାମ ଦେଇ ରାମନଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଡ଼କପଥରେ ଯାଇହେବ । ଭ୍ରମଣ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟ : ମଧ୍ୟ-ନଭେମ୍ବରରୁ ମଧ୍ୟ-ଜୁନ୍ ସମସ୍ୟା ଅତୀତ କାଲାଗଡ଼ ନଦୀ ଉପରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଏହି ଅଭୟାରଣ୍ୟର ଇତିହାସରେ ଏକ ବିଶେଷ ଘଟଣା । କାରଣ ଏହି ବନ୍ଧ ଫଳରେ ୮୦ ବର୍ଗ କି.ମି. ପରିମିତ ଜଙ୍ଗଲ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିଗଲା । ଏହା ଫଳରେ ବାରାଶିଂଘା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋପ ପାଇଗଲେ ଓ କୁଜି ହରିଣଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଯଥେଷ୍ଟ କମିଗଲା । ତେବେ ନଦୀବନ୍ଧଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଜଳାଶୟ ଯୋଗୁଁ ଜଳଜୀବଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଓ ଶୀତଦିନରେ ଏହା ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି । ଅଭୟାରଣ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଓ ରାମନଗର-କାଶୀପୁର ରାଜପଥ କଡ଼ରେ ରହିଥିବା ଫିରୋଜପୁର ଓ ମାନପୁର ନାମକ ଦୁଇଟି ଗାଁ ୧୯୯୦ରୁ ୧୯୯୩ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି କରାଯାଇ ଏହାକୁ ବଫର୍  (ଅଣ-କୋର୍) ଅଞ୍ଚଳ ବୋଲି ବବେଚିତ କରାଗଲା  । ଏହି ଦୁଇ ଗାଁର ଲୋକେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲେ । ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଦୁଇ ଗାଁ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶ ସୁଧୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଲଟାବୁଦା, ଘାସ ଓ ଛୋଟବଡ଼ ଗଛ ବଢ଼ି ସମୟ କ୍ରମେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହେବାରେ ଲାଗିଲା । ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଚାଷଜମିରେ ତୃଣଭୂମି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ତାକୁ ଲାଗି ରହିଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ଅବସ୍ଥା ସୁଧୁରିଲା । ୧୯୯୯-୨୦୦୨ ମସିହା ବେଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଗଛଲତା ବଢ଼ି ଉଠିଲେ ଓ ହାତୀ, ହରିଣ ପରି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ବର୍ଷାଋତୁ ସାରା ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ୧୯୮୮-୧୯୮୯ ମସିହାରେ ଅବୈଧ ଶିକାରର ୧୦୯ଟି ଘଟଣା ଘଟିଥିବା ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ୧୯୯୭-୧୯୯୮ବେଳକୁ ଅବୈଧ ଶିକାର ଘଟଣା ହ୍ରାସ ପାଇ ୧୨ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ଡେଭିଡ୍ ହଣ୍ଟ୍ ନାମକ ଜଣେ ପକ୍ଷୀପ୍ରେମୀ ଓ ଗାଇଡ୍‍ଙ୍କୁ କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ବାଘ ମାରି ଦେଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଲାଣ୍ଟାନା, ପାର୍ଥେନିୟମ୍ ପ୍ରଭୃତି ଉଦ୍ଭିଦ ମାଡ଼ିଚାଲନ୍ତି ଓ ସାରା ବଣରେ ବ୍ୟାପିଯାନ୍ତି । କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର କିଛି ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲର କିଛି ଅଂଶ ସଫା କରି ସେଠାରେ ବସବାସ ବା କୃଷି କରନ୍ତି । କର୍ବେଟ୍ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏପରି ୭୪ଟି ପରିବାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ୧୩.୬୨ ହେକ୍ଟର୍ ଜମିରେ ବସବାସ କରିବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପଟେ ରହିଥିବା ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ୩୦-୪୦ ବର୍ଷ ହେଲା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଆଉ କୌଣସି ନୂଆ ଗାଁ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ଆଖପାଖରେ ଦ୍ରୁତ ହାରରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଜନବସତି ଘନତା ଉଦ୍ୟାନ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ମହାବଳ ବାଘ ଓ କଲରାପତରିଆ ବାଘମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ମାରିବା ଓ ଖାଇବା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍‍କ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଇଥାଏ ଓ ସେମାନେ ଏହି ପଶୁଙ୍କୁ ପାନେ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଗି ରହିଥାନ୍ତି । ଉଦ୍ୟାନର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଏକ ୧୨ କି.ମି. ଲମ୍ବା ପଥର ପାଚେରୀ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଅନୁମତି ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସୀମାରେ ଲୋକଙ୍କ ଚାଷଜମି ଉଦ୍ୟାନର ସୀମାକୁ ଲାଗି ରହିଛି । ୨୦୦୮ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ମାସରେ ଜାତୀୟ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରାଧିକରଣ  ଉଦ୍ୟାନରେ ଶିକାରୀ ପଶିଥିବା ଓ ଅବୈଧ ଶିକାର ହେଉଥିବାର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କଲେ । ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ନିରୀକ୍ଷଣ ପରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ଓ ଆଚରଣବିଧି ଅନୁସରଣ ହେଉନଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଲା । ୨୦୦୬ ମସିହା ପରଠାରୁ ବାଘଙ୍କ ବିଷୟରେ ମାସିକ ରିପୋର୍ଟ୍ ଦିଆଯାଉନଥିବା ପଦାକୁ ଆସିଲା । ଏପରି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା ହେଲେ ବାଘଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ଅବୈଧ ଶିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ମତ ରଖିଲା । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ଆଦେଶର ଅବମାନନା କରି ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପକ୍କା ସଡ଼କ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । କାଲାଗଡ଼ ଓ ରାମନଗର ମଧ୍ୟରେ ଯାତାୟତ ପାଇଁ ଏହି ସଡ଼କ ବହୁଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଓ ଝିର୍ଣ୍ଣା, କୋତିରୌ, ଧାରା ପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ । କାଲାଗଡ଼ ଜଳସେଚନ କଲୋନୀରୁ ଜନବସତି ହଟାଇବା ପାଇଁ ୨୦୦୭ ମସିହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ଆଦେଶନାମା ବହୁ ବର୍ଷ ଯାଏଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇନଥିଲା । ୨୦୧୪ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧୦ ତାରିଖ ସୁଦ୍ଧା କର୍ବେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ବାଘଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ୯ ଜଣ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି ।