üşüncede yaratıcı tabiat “kendi başına var olan ve kendi başına tasarlanan”, “etkinliği yalnızca kendisi ile gerektirilmiş bulunan” şeyi ifade ederken, yaratılmış tabiat, verili bir tabiatın zorunluluğundan türemiş olan şeye işaret eder (Spinoza, 2011, ss. 32-61). Bu bağlamda, kurucu iktidar, Schmitt’e göre, bir tür yaratıcı tabiattır, “natura naturans”tır. O, en üstün olarak, var olmak için bir başka şeye ihtiyaç duymaz, kendisi dışında başka bir unsura da tâbi değildir. Kurulu iktidar ise, bir kurucu edimin, bir siyasi iradenin olanaklı kıldığı anayasal düzlemde açığa çıkar; başka bir deyişle, var olabilmek için kendisinden yetkin bir iradenin varlığına zorunlu bir ihtiyaç duyar. Aynı zamanda, kurucu iradenin çizdiği sınırlar içerisinde varoluşunu sürdürmek durumundadır. Bu bakımdan, kurulu iktidar, yaratılmış tabiattır, “natura naturata”dır.

Kurucu iktidar kavramı, en genel anlamda, bir yaratım özgürlüğüne işaret eder. O, herhangi bir tâbiyet, bir kısıtlılık olmaksızın kendisini mümkün kılan varoluş kudretidir. Politik anlamıyla ise kavram, bir siyasal varoluşu mümkün kılan, bu varoluşun kanıtı olarak anayasasını ortaya koyan bir siyasi iradeye göndermede bulunur. Öte yandan, anayasa, değiştirilebilir hükümlerden mütevellit, biçimsel bir metin değildir. Anayasa, bunun da ötesinde, siyasi iradenin varoluşsal kararlarını içinde barındıran bir düzlemi ifade eder. Siyasi iradenin varoluşsal kararları ise anayasanın tözünü oluşturur ki, bir anayasanın olanaklılık koşulu söz konusu siyasi kararlardır. Bu bakımdan, anayasa ile anayasal hükümler arasında, bir başka deyişle, anayasanın esasını teşkil eden siyasi kararların içinde bulunduğu temel anayasa ile ikincil önemde olan anayasal hükümler arasındaki ayrıma dikkat edilmelidir. İlkinin değişmesi, siyasi anayapının değişmesi anlamında bir karar işaret ederken, ikinci grup içerisindeki herhangi bir değişim yüzeysel bir ekleme/çıkarma işleminden ibaret kalır. Bu anlamda, kurucu iktidarı kavramsallaştırmak için, anayasadan ne anlaşıldığının açıkça ortaya konması elzemdir. Görüldüğü üzere, farklı anlamlarla yüklü içeriğine rağmen, bir anayasanın, anayasa olabilmesi için, her şeyden önce bir siyasi iradenin kararların onun temelini oluşturuyor olması gerekmektedir. 

Öte yandan, anayasa ile anayasal hükümler arasındaki ayrım, aynı zamanda kurucu iktidar ile onun mümkün kıldığı kurulu iktidar arasındaki ayrıma göndermede bulunur. Kurulu iktidar, kurucu iktidar olarak siyasi iradenin onu yetkilendirdiği kapsamın dışına çıkamamakta, anayasanın esasını oluşturan siyasi kararlara dair bir tasarrufta bulunamamaktadır. Kendi sınırlı varoluşu, kurucu iktidara, siyasi iradeye işaret etmek durumundadır. Nihai noktada, kurucu iktidar, kavramın modern içeriğinin oluşmaya başladığı Sieyès’in çalışmasından bugüne, bir anayasayı olanaklı kılan siyasi iradeye ve bu iradenin sahibi halka atıfta bulunur. Bu bağlamda, kurucu iktidar olarak halkın iradesi ise, anayasanın ve her türlü yasanın üzerindedir. 

• Agamben, G., (2006), İstisna Hali, Çeviren Kemal Atakay, İstanbul: Otonom.

• Çelebi, A., (2001), Kuraldışı Durumlarda Karar Vermek: Carl Schmitt ve Walter Benjamin Üzerine Bir İnceleme, Defter Dergisi, S. 42, s. 109-146.

• Gözler, K., (1998), Kurucu İktidar, Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları.

• Kardeş, M.E., (2015), Schmitt’le Birlikte Schmitt’e Karşı, İstanbul: İletişim Yayınları.

• Loughlin, M., (2017), Kamu Hukukunun Temelleri, Çeviren D.Ç. Sever – K. Turanlı, Ankara: Dipnot Yayınları.

• Negri, A., (1999), Insurgencies: Constituent Power and Modern State. Translated by Maurizia Boscagli, Minneapolis – London: University of Minnesota Press.

• Schmitt, C., (2008), Constitutional Theory, Translated by Jeffrey Seitzer, Durham and London: Duke University Press.

• Schmitt, C., (2014a), Siyasi İlahiyat:Egemenlik Kuramı Üzerine Dört Bölüm, Çeviren A. Emre Zeybekoğlu, Ankara: Dost Kitabevi.

• Schmitt, C., (2014b), Dictatorship, Translated by Michael Hoelzl, Graham Ward, Polity Press: Cambridge.

• Sewell, Jr., W.H., (1994), A Rhetoric of Bourgeois Revolution: The Abbe Sieyes and What Is the Third Estate?, Durham and London: Duke University Press.

• Sieyès, E-J., (2005), Üçüncü Sınıf Nedir?, Çeviren İsmet Birkan, Ankara: İmge Kitabevi, 2005.

• Spång, M., (2014), Constituent Power and Constitutional Order: Above, Within and Beside the Constitution, New York: Palgrave Macmillan.

• Spinoza, B., (2011), Etika, Çeviren Hilmi Ziya Ülken, Ankara: Dost Kitabevi.




Sosyal Bilimlerde Beden

Sosyal Bilimlerde Beden canlı varlıkların maddi bölümü ya da vücudun baş, kol ve bacak dışında kalan kısmını anlatmak için kullanılagelen beden kavramı, günümüz itibariyle sosyal bilimlerin birincil kavramsallaştırmalarından birisi olmuştur. Devletten önce siyasal gövde imgesiyle karşımıza çıkan beden, bu yönüyle daha çok ‘Leviathan’ın bedenini oluşturan çokluk gibi metaforik bir karşılığa sahipti. Bu bağlamda sosyal bilimlerde ‘beden’, eksik bir tartışmanın bileşeni olmuş, bedeni kavrama biçimi ise kadınların beden ve cinsiyeti üzerinden kurgulanmıştır. Bedenin cinsiyetli bir anlam edinmesinin sorgulanması ise, kadınların çıkarlarını ifade eden feminist siyaset için elzem bir konu haline gelmiştir. Feminist yazının önemli isimlerinden Judith Butler, iktidarın cinsiyet ve cinsellik üzerinden işleyişini, Platon, Irigaray, Lacan ve Freud’un düşüncelerinden hareketle, maddesellik ve beden bağlamında ele almaktadır. Temel hedefi, beden kavramının yapı-bozumunu gerçekleştirmek olan Butler için, kavramı yapı-bozuma uğratmak, onun reddi değil, aksine kavramı, iktidar araçlarının kullandığı bağlamdan çıkarmaktır. Bedenin indirgenemez maddeselliğinin feminizm için önkoşul olduğunu iddia edenlere karşı Butler, bu maddeselliğin dişilin dışlanması ve bozulması aracılığıyla kurulmuş olabileceğini öne sürmektedir. Ona göre beden meselesini sorunsallaştırmak, epistemolojik kesinliğin yitimine sebep olsa da bu yitim, politik bir nihilizm anlamına gelmez (Benhabib vd, 2014: 64). Bu bağlamda bedenin maddiliğinin yapı-bozuma uğratılması göstereni harekete geçirmenin koşullarını yaratır. Yani maddenin ya da bedenin yapı-bozumu bedenlerin maddeleşmesinde yeni yollar sunacaktır. Feminizm anlayışı, temel kavramların sorgulandığı bir feminizme denk düşen ve kimsenin itirazıyla karşılaşmayacak evrensel bir feminizm tanımı yapılamayacağı (Özkazanç, 2015: 26) fikrinde olan Butler’ın amacı, "bedenlerin maddeselleştiği sembolik ufkun radikal olarak yeniden eklemlenişine sebep olacak yeni imkanlara gebe bir bozgun olarak feminizmin üretilebileceğini anlatmaktır" (Butler, 2014: 40). Bu amaç çerçevesinde Butler için sorulması gereken sorular şunlardır: Kadınlara verilmiş siyasi bir şekil var mıdır? Kimlik nasıl şekil almıştır? Cinsiyet bedenin morfolojisini ve sınırını belirleyen siyasi bir şekillendirme olabilir mi? Bu mevkiinin sınırlarını “dişi beden” olarak belirleyen nedir? Toplumsal cinsiyetin ve zorunlu cinsellik sistemlerinin üzerinde işledikleri temel, “beden” ya da “cinsiyetli beden” midir? Yoksa bedenin kendisi ve çıkarları siyasi kuvvetler tarafından mı şekillendirilmiştir? (Butler, 2016: 214). 

Bedenin maddiliğine dair yürütülen tartışmalar cinsiyet tartışmaları ile iç içe geçmiş durumdadır. Butler’a göre, bedeni düzenleyen pratiğin bir parçası olarak cinsiyet, normatiftir. Yani bir bedenin değişmez gerçeği olmayan cinsiyet, üretici bir tahakkümün altında maddeleşmesi zorunlu olan bir yapıyı ifade etmektedir. Bu ifadelerin ardında yatan mantık, Butler’ın temel kavramlarından birisi olan “performatif etkinlik” ile ilişkilidir. Çünkü beden maddeselliklerini kurmak, performatif bir biçimde işler. Beklenti, ritüelleşme ve tekrarlama ile hayat bulan performatiflik, tek bir eylem değil, bir norm ya da normlar dizisinin yinelenmesidir. Adlandırdığını üreten ya da meşrulaştıran söylemsel bir pratiktir (Butler, 2014: 28). Bu doğrultuda düşünüldüğünde, bedenleşme toplumsal cinsiyet performatifliğidir. Bir faili olmayan toplumsal cinsiyet performatifliğinde eylem, teatral bir eylem değildir ve yineleme gizlenmektedir. Performatif siyaset yaklaşımı, “yaratıcı-yenilikçi”, “altüst edici”, “tekrar” ve “yeniden anlamlandırma” kavramlarıyla örülü olan (Özkazanç, 2015: 36) Butler’a göre, bedenler performatiflik ölçeğinde inşa edilmez; bedeni cinselleştiren ve bedenin arzusunu kuran hâlihazırdaki toplumsal cinsiyet kodlarıdır. Bu doğrultuda, Butler, aslında genel anlamda, heteroseksüel hegemonyanın geçerli bir beden olma özelliği kazanmasını, bedenlerin maddeselleşmesi üzerinden irdelemektedir. 

Butler, maddeleşen bedenlerin, belirli klasik gerilimlerin çağdaş kuramlar içerisinde yer aldığına işaret ederek yeni bir Aristoteles ve Platon okuması yapar. Aristoteles, beden ve ruh arasında yapmış olduğu ayrımda maddenin gerçekleştirilmesinin koşutu olarak ruhu sunar. Bu bağlamda Aristoteles’in sunduğu beden anlayışı feminizmin istediği türden bir yaklaşıma denk düşmemektedir. Maddenin belirmesi için gerekli olan ‘Schema’ ise form, şekil, görünüm, kılık, jest, figür ve bir takım gramer yapısıdır. Bu noktada Butler, Foucault’un ruhu, bedenin işlendiği ve şekillendiği iktidar aracı olarak değerlendirmesi ile Aristoteles arasında bir yakınlık kurmaktadır. Butler, Platon’un maddesellik üzerine söylemlerini ise dişil beden kavrayışının bir insan bedeni olmasını yasaklayan söyleme karşılık gelmesiyle eleştirecektir. Platon’un her nesnenin kendi ön koşulu olarak bir formla var olabileceği görüşü, Irigaray tarafından farklı bir okumaya tabi tutulacaktır. Buna göre, form madde ikilisini harekete geçiren dışlama ilişkisidir. Bedenin dişil olarak tanımlanması ya da kadınların maddesellikle anılması, esasında dişilin dışlanmasıdır. Bunun için üzerinde durulan kavram ise, Platon’un Timaeus’unda “chora” olarak geçen hazne kavramıdır. Bir formdan mahrum bırakılmış olunan dişil, hazne olarak (chora), daimi, bu sebeple yaşamayan, şekilsiz, adlandırılamayan ve var olmayan şeyi ifade etmektedir. Bu bağlamda Platon’un olanı, olanın olduğu yeri ve olanın kendisin