tmemektedir.

Bu yunus türü Vahşi Hayvanların Göçmen Türlerinin Korunmasına ilişkin Bonn Sözleşmesi'nin (CMS) EK-II listesinde yer alır. Olumsuz korunma statüsü olması ve uluslararası anlaşmalar ile düzenlenecek işbirliğinden önemli ölçüde yaralanbileceği için EK-II'de listelenmiştir.

Bu tür aynı zamanda Pasifik Adaları Bölgesinde Balina ve Yunuslar ile bu Türlerin Doğal Yaşam Alanlarının Korunması için Mutabak Belgesi'nde de yer almaktadır.





Çin ekonomisi

Çin ekonomisi, sosyalist bir piyasa ekonomisi olup satınalma gücü paritesi bakımından en büyük ve nominal olarak dünyanın ikinci büyük ekonomisidir. Çin Halk Cumhuriyeti dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olup tarihsel ve politik nedenlerden dolayı ekonomide ülkenin kamu işkolu gelişen özel işkoluna kıyasla daha büyük bir pay oluşturmaktadır.

Çin küresel bir üretim merkezidir ve dünyanın en büyük üretim ekonomisi olmasının yanı sıra dünyanın en büyük ürün ihracatçısıdır. Çin Halk Cumhuriyeti dünyanın en hızlı büyüyen tüketici pazarıdır ve dünyanın ikinci büyük ürün ithalatçısıdır. 2015 yılı itibarı ile dünyanın 72. yüksek kişi başına GSYİH'e (nominal) ve 84. yüksek kişi başına GSYİH'e (SAGP) sahiptir.

Çin dünyanın en büyük ticaret ülkesi olup uluslararası ticarette önemli bir rol oynamaktadır ve son yıllarda giderek birçok ülke ile ticari işbirliği ve antlaşmalar yapmaktadır. Çin 2001'den beri Dünya Ticaret Örgütü üyesidir. Çin, hizmet ürünlerinin net dış alımcısıdır. Çin ayrıca Avustralya, Güney Kore, ASEAN, Yeni Zelanda, İsviçre ve Pakistan da dâhil birçok ülke ile serbest ticaret anlaşmaları yapmaktadır.

Kişi başına gelir temelinde, Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre Çin, 2015 yılında nominal GSYİH'ya göre 72., SAGP GSYİH'ya göre 84. sırada yer almaktadır. Çin'in kıyı bölgelerindeki kentler daha sanayileşme eğilimi gösterirken, art alandaki bölgeler daha az gelişmiştir. Çin'in ekonomik önemi arttıkça ekonominin yapısı ve sağlığına da dikkat çekiliyor.

Çin'deki çevresel kirliliğin uzun vadeli sosyoekonomik maliyetinden kaçınmak için, Grantham İklim Değişikliği ve Çevre Araştırmaları Enstitüsü'nden Nicholas Stern ve Fergus Green tarafından Çin ekonomisinin, ulusal kaynakların yeniliklere daha iyi tahsisi ile yüksek teknoloji, düşük karbon emisyonlarıyla daha gelişmiş endüstriyel gelişmelere kaydırılması ve Çin'in ağır sanayinin etkisini azaltmak için sürdürülebilir ekonomik büyüme için Ar-Ge'ye yatırım yapması önerildi. Bu, merkezi hükümetin planlama hedefleri ile uyumludur.

Şi Cinping'in Çin Rüyası "iki 100'ler"e ulaşmanın bir yolu olarak tanımlanmaktadır: 2021'de Çin'in "orta derecede iyi bir toplum" haline gelmesinin maddi hedefi, Çin Komünist Partisi'nin 100. yıldönümünde ve Çin'in 2049'da tamamen gelişmiş bir ulus haline gelmesi çağdaşlaşma hedefi, Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 100. yıldönümünde gerçekleşecektir.

Çin ekonomisinin uluslararasılaşması, 2005 yılında satınalma yöneticileri endeksi tarafından Çin'de resmî olarak başlatılan ölçütlendirilmiş ekonomik tahmini etkilemeye devam etmektedir. 2010'ların başında, Çin, 10 trilyon doları aşan bir GSYİH (SAGP) yüksekliğiyle (ABD ve AB ile birlikte) tek Asya ülkesidir. Çin ekonomisi büyüdükçe Çin'de Renminbi uluslararasılaşması gerekli olan bir süreçtedir. Çin, 2015 yılında Asya Altyapı Yatırım Bankası'nın kuruluşunu başlattı.

Çin, Batı medyasında, Çin Komünist Partisi tarafından tek partili oligopol ve sosyalist piyasa ekonomisi olduğu ve suni para devalüasyonu, fikrî mülkiyet hırsızlığı, korumacılık ve yerel lehdetme dâhil haksız ticaret uygulamaları yönünden eleştirildi.

Çin ekonomisinin ekonomik büyüme hızı, ekonominin zorla inişe geçmesinin korkuları ile yavaşlamaya başlamıştır. Yavaşlama endüstriyel bölgelerde, kömür, çelik ve çimento gibi temel sanayilerde aşırı kapasite olarak ortaya çıkmış ve satışlarda düşüş olmuştur.

Çin'in eşit olmayan ulaşım sistemi —doğal ve beşeri kaynakların bulunabilirliği ve sanayi altyapısında önemli farklılıklar ile birlikte— Çin'in bölgesel ekonomilerinde önemli değişikliklere neden olmaktadır.

Ekonomik kalkınma genellikle kıyı illerinde iç bölgelere göre daha hızlıdır ve bölgeler arasında kişi başına düşen gelirde büyük farklılıklar vardır. En zengin üç bölge İnci Irmağı Deltasında merkezli güneydoğu kıyısında; Doğu kıyısında, Aşağı Yangtze Nehri üzerinde ve Bohai Denizi yakınlarında, Pekin–Tianjin–g bölgesindedir. Bu alanların hızla gelişmesinin, Asya bölgesel ekonomisi üzerinde en büyük etkiye sahip olması beklenmekte ve Çin hükümeti bu zengin bölgelerdeki hızlanan büyümenin önündeki engelleri kaldırmak için tasarılar hazırlamaktadır.

Çin'de 33 idari bölüm bulunmaktadır. Aşağıda, Çin'deki üst idari bölümler 2015 yılında GSYİH'ye göre sıralanmıştır, GSYİH, 6.2284 CNY/USD döviz kuru kullanılarak yuandan dolara dönüştürüldü.

"Tek ülke, iki sistem" politikası uyarınca, Hong Kong'un eski İngiliz kolonisi ekonomileri ve Portekiz'in Makao kolonisi Çin'in geri kalanı ile birbirinden ayrıydı. Hem Hong Kong hem de Makao, yabancı ülkelerle ekonomik görüşmeler yapmakta ve bu konularda serbest dolaşımda bulunmakla birlikte, Dünya Gümrük Örgütü, Dünya Ticaret Örgütü ve Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği forumu gibi çeşitli uluslararası ekonomik kuruluşlara çoğunlukla "Hong Kong, Çin" ve "Makao, Çin" isimleri altında tam üye olarak katılmaktadır.

1978'den önce uzunca bir süre ekonomik kriz geçiren Çin, 1979'dan itibaren ekonomik reformların uygulanmasını takiben dünyanın en büyük ekonomik güçlerinden biri haline geldi. Çin, bu yıllardaki olağanüstü ekonomik büyüme oranlarıyla olası büyük bir gelişme göstermiştir.

Çin, sürekli ekonomik kalkınmayı sağlamak için "beş yıllık plan" stratejisini yerine getirmiştir. Onüçüncü Beş Yıllık Plan (2016-2020) halen uygulanmaktadır.

Önceden Japonya ve Güney Kore gibi, yaklaşık 30 yıldır Çin gerçekten büyümekte ve vatandaşlarını refaha ve dünya mallarına yaklaştırmaktadır. 1978 ve 2005 yılları arasında Çin'in kişi başına GSYİH'sı $ 153 dolar ile $ 1284 dolar arasında değişirken, cari işlemler fazlası 1982-2004 yılları arasında on iki kat artarak 5,7 milyar dolardan 71 milyar dolara yükselmiştir. Bu süre zarfında Çin, giyim ve ayakkabı gibi düşük ücretli işkollarındaki ilk başarıların ötesine geçerek, giderek çok yönlü bilgisayarlar, ilaçlar ve otomobil üretimi yapan bir endüstriyel güç merkezi haline geldi.

Bununla birlikte, yörüngenin ne kadar süre devam edebileceği sadece belirsiz kaldı. 11. beş yıllık plana göre, Çin'in öngörülebilir bir gelecek için yıllık %8 oranında büyümesi gerekiyordu. Üst yönetim, ancak bu tür düzeydeki bir büyüme ile, Çin'in endüstriyel üstünlüğünü geliştirmeye devam edebileceğini, vatandaşların yaşam seviyesini yükseltebileceğini ve ülke çapında beliren eşitsizliklerin giderilmesini sağlayabileceğini savundu. Ancak Çin'in tahmin ettiği bu tür büyümeyi hiç kimse muhafaza etmemişti. Dahası, Çin bir dereceye kadar gelişimin daha kolay parçalarını geçirmişti. 1980'lerde, geniş ve verimsiz tarım işkolunu köylülerle merkezi planlamanın sınırlarından kurtardı ve onları yabancı yatırımcılara ilk kez kazandırdı. 1990'lı yıllarda durgun sanayi işkolunu yeniden yapılandırmaya başladı ve ilk kez yabancı yatırımcılara seslendi. Bu politikalar ülkenin olağanüstü büyümesini kolaylaştırdı. Bunun yerine, Çin'in pek çok kişinin piyasaya doğru attığı adımı son adım olarak kabul etmesi, bankacılık işkolunu serbestleştirmesi ve gerçek bir sermaye piyasasının başlangıçlarını başlatması gerekiyordu. Ortak yazarlar Greenwich Business School'dan Mete Feridun ve Çin'in Wuhan Üniversitesi'nden Abdul Jalil'in yazdığı Asya Pasifik Ekonomisi Dergisi'nde yayınlanan bir makaleye göre, finansal gelişme Çin'deki gelir eşitsizliklerinde bir azalmaya neden oluyordu. Ancak bu süreç kolay olmayacaktır. 2004 yılı itibarıyla, Çin'in kamu iktisadi teşebbüsleri hâlâ kısmen yeniden yapılandırılmış ve bankaları, şimdiye kadar geri ödeme şansının azlığı ile takipteki kredilerde 205 milyar doları aşan (1.7 trilyon RMB) bir yük ile uğraşıyorlardı. Ülkenin dalgalı bir döviz kuru vardı ve hem cari hem de sermaye hesaplarında sıkı denetimler yapıldı.

2014 yılının ortalarında Çin, ekonomiyi canlandıracak adımlar attığını açıkladı; bu ekonomi, o zamanlar yılda %7.4 oranında işliyor, ancak yavaşlıyordu. Tedbirler, demiryolları, yollar ve hava limanlarını içeren, Yangtze Nehri'nin yanında yeni bir ekonomik kuşak yaratmak için çok katmanlı bir ulaşım ağı inşa etmeyi öngörüyordu.

2024 yılında küresel bilgi sağlayıcısı IHS Inc.'e (NYSE: IHS) göre Çin dünyanın en büyük ekonomisi olacaktır. IHS baş Asya ekonomisti Rajiv Biswas; Colo, Englewood'da kurulu bir şirket tarafından yapılan açıklamada, "Önümüzdeki 10 yıl boyunca, Çin ekonomisinin yerel ekonominin yapısına yardımcı olacak tüketimde daha hızlı bir büyümeye doğru dengelenmesi bekleniyor" dedi.

Bu stratejiler, eşitsizliklerin genişlemesini önleme girişiminde bulunmak üzere Çin'de nispeten yoksul bölgeleri göz önüne almaktadır:

Yurt dışı yatırım:

"Batı-Doğu Elektrik İletimi", "Batı-Doğu Gaz İletimi" ve "Güney-Kuzey Su Transferi Projesi" hükümetin üç önemli stratejik projesidir ve yılda toplam 12 milyar metreküpü hedefler. "Güneyden Kuzey Su Değişim Projesi" nin inşası resmi olarak 27 Aralık 2002'de başlatıldı ve I. evrenin tamamlanması 2010'da planlandı; bu durum kuzey Çin'deki ciddi su eksikliğini giderecek ve Yangtze, Sarı, Huaihe ve Haihe nehri vadilerinin su kaynaklarının akılcı dağılımını gerçekleştirecektir.

Ocak 1985'te Çin Devlet Konseyi, bir Ulusal Muhasebe Sistemi (SNA, "System of National Accounting") kurmayı, ulusal ekonomiyi ölçümlemek için gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) kullanmayı kabul etti. Çin, ulusal ekonomik muhasebenin yeni bir sistemini kurmak için kuramsal temel, rehberlik ve muhasebe modeli vb. çalışmalarına başladı. 1986 yılında Çin Halk Cumhuriyeti'nin ilk vatandaşı olarak doktorasını almış Dr. Fengbo Zhang, yurtdışındaki bir ülkeden ekonomi alanında Çin Makroekonomik Araştırmaları – Çin'in GSYİH verilerini Çin'in kendi araştırmasıyla tamamlama ve ya