notipik familyada; Monodontidae familyasında ve Delphinapteridae'de sınıflandırılmıştır. Günümüzde yaygın olarak Delphinidae familyasında sınıflandırma yönünde bir görüş birliği vardır.

Genetik olarak Irrawady yunusu katil balina (orka) ile yakın akrabadır. Ayrıca "Orcaella heinsohni" ile de yakın akrabadır ve bu ikisi yakın zamanlarda ayrı birer tür olarak tanınmıştır. Avustralya'nın kuzey kıyılarında yaşayan "Orcaella heinsohni" 2005 yılında yapılan genetik araştırmalar sonucunda ayrı bir tür olarak kabul görmüş ve "Orcaella" cinsinin ikinci üyesi olmuştur. Epiteti olan "brevirostris" Latincedir ve kısa gagalı/ağızlı anlamındadır.

Yunus baştan sona belirgin bir şekli olmayan gri ile mavimsi koyu kurşunî gri rengindedir ve alt kısmı daha soluktur. Sırt yüzgeci küçük ve yuvarlaktır; sırtın orta gerisindedir. Alnı yüksek ve yuvarlaktır, ağzı belirgin değildir. Burun kısmı küttür. Yan yüzgeçleri geniş ve yuvarlaklaşmıştır. Borneo'da yaşayan diğer türlerden sırt yüzgeçsiz liman yunusu ("Neophocaena phocaenoides") Irrawady yunusuna benzer ama sırt yüzgeci yoktur; Pasifik kambur yunusu ("Sousa chinensis") ise daha büyüktür ve ağzı uzun sırt yüzgeci ise daha büyüktür.

Yaşadığı coğrafyada kullanılan yerel dillerde "O. brevirostris" türüne verilen adlar şöyledir:

Irrawaddy yunusu görünüş olarak beyaz balinaya benzer ancak katil balina ile daha yakın akrabadır. Melonu büyüktür; kafası yuvarlak ve küttür; ağzı da çok belirgin değildir. Gövdenin üçte iki gerisine doğru yer alan sırt yüzgeci kısa, küt ve üçgen şeklindedir. Yan yüzgeçleri uzun ve geniştir. Tüm gövdesi açık renklidir ancak karın kısmı sırt kısmından daha açık renklidir. Diğer yunusların aksine Irrawady yunusunun u şeklindeki solunum deliği gövde hattının solunda yer alır ve yunusun önüne doğru açılır. Kısa ağızları diğer yunuslardan daha farklı görünür ve ağızlarında çenenin her iki yanında 12 ila 19 kadar tahta çivi şeklinde diş bulunur. Ağırlıkları 90 ila 200 kg. arasında değişir. Uzunlukları tam erişkinlerde 2,3 m.'ye ulaşır. Kaydedilmiş en uzun boy Tayland'dan erkek Irrawaddy yunusunun 2,75 m.'lik boyudur.

İletişim ekolokasyon için kullanıldığı düşünülen yaklaşık 60 kilohertzlik baskın frekansta çıkarılan tıkırtı, gıcırtı ve vızıltı sesleriyle sağlanır. Kemikli balıklar, balık yumurtaları, kafadan bacaklılar ve kabuklular besin olarak alınır. Esaret altındaki hayvanları gözlemi besinlerin ağza suyu emme yoluyla alındığını gösterir. Irrawaddy yunuslarının 1,5 m. yüksekliğe kadar su fışkırttıkları gözlemlenmiştir. Bu farklı davranışın balık sürülerini avlanmak amacıyla belirli bir bölgeye sürüklemek için yapıldığı bilinmektedir. balıkları yakalarken emdikleri suyu dışarı atmak için bu davranışı kafalarını suyun dışına çıkarıp dik olarak durduklarında ve beslenirken sergilerler. Esaret altında tutulan bazı Irrawady yunuslarına kafalarını sudan çıkarıp dik olarak durmayı komut ile yapmaları öğretilmiştir. Irrawaddy yunusu yavaç bir yüzücüdür ancak tekne ile kovalandıklarında 20 ila 25 km/s hıza ulaştıkları bildirilmiştir.

Irrawaddy yunusları teknelerden çekinir; teknelerin yanından yüzerek takip etmezler ve tehlike hissettiklerinde genellikle sualtına dalarlar. Görece yavaş hareket ederler ancak bazen kafalarını sudan çıkarıp dik olarak durdukları, bir yana doğru yatarak tek yan yüzgeçlerini salladıkları ve ara sıra da su dışına sıçradıkları görülebilir. Doğal yaşam alanlarında ağızlarından su fışkırttıkları görülmüştür ve bu davranışın balık sürülerini şaşırtarak avlanmalarına yardımcı oldukları düşünülmektedir. Genellikle iki ila üçlü gruplar hâlinde bulunurlar ancak bazen 25 kadar sayıda yunusun derin sularda bir araya gelerek toplandıkları bilinmektedir. Altıdan az bireyden oluşan gruplara sık rastlanır ancak bazen 15 kadar yunustan oluişan gruplar da görülmektedir. Grup hâlinde dolaşma Irrawady yunuslarına avlanmada yararlı olmanın yanı sıra sosyal bağların oluşmasına ve çiftleşmenin gerçekleşmesine de yardımcı olur.

Su yüzüne dönerek çıkar ve yalnızca derin dalış yapacağı zaman kuyruğunu suyun dışına belirgin olarak çıkarır. Derin dalış süreleri 20-150 saniye ile 12 dakika arasında değişir. Laos'ta 277 grup dalışında süre tutulduğunda gruptaki son yunusun dalışı ile su yüzüne ilk çıkan yunus arasındaki ortalama süre 115,3 saniye olarak bulunmuştur. Dalış süreleri de 19 saniye ile 7,18 dakika arasında değişiklik göstermiştir. Ara sıra su dışına sıçrarlar ve tekneleri takip etmezler.

"Orcaella" türünün kıyıya doğru gitmesine zorlandığı ve daha uzmanlaşmış yunus türleri tarafından dışlandığı türlerarası rekabet gözlemlenmiştir. Pasifik kambur yunusu ("Sousa chinensis") ile Irrawady yunuslarının esâret altında aynı havuzda tutuldukları zaman daha baskın olan kambur yunusların Irrawady yunuslarını kovalayarak havuzun küçük bir kısmında durmalarına neden oldukları gözlemlenmiştir. Chilika Gölü'nde yerel balıkçılar denize açılan kanalda Irrawady yunusları ile afalinaların karşılaştığı durumlarda Irrawady yunuslarının çekinerek göle geri döndüklerini gözlemlemişlerdir.

Bu yunusların cinsel olgunluğa yedi ila dokuz yol arasında eriştiği düşünülmektedir. Kuzey Yarımkürede eşleşmenin Aralık ila Haziran ayları arasında olduğu kaydedilmiştir. Gebelik süresi 14 aydır ve dişiler her iki ila üç yılda bir tek yavru doğurur. Doğumda boyları yaklaşık 1 m., ağırlıkları da 10 kg. cıvarındadır. Yavruların memeden kesilmeleri iki yılı bulur. Yaşam süreleri 30 yıl kadardır.

Dişi ya da erkek yunus birkaç dakikalığına eşleşmek için diğer bir yunusun peşinden gitmeye çalışır. Karınları karşı karşıya gelecek şekilde birbirlerine yakınlaşarak 40 saniyeliğine çiftleşirler. Çiftleşme gerçekleştikten sonra yunuslar birbirlerinden ayrılarak farklı yönlere doğru yüzerler.

Bu yunusların beslendiği besinler çeşitlidir. Besinler arasında balıklar, kabuklular ve kafadan bacaklılar sayılabilir. Avlanma sırasında yedi kadar yunustan oluşan sürüler avlarını çevreleyerek tuzağa düşürürler. Bu tuzak su yüzeyinin hemen altında oluşur.

Her ne kadar bazen Irrawaddy nehir yunusu olarak adlandırılsa da gerçek bir nehir yunusu değildir ama kıyılarda, nehir ağızlarında ve haliçlerde acı suda yaşayan bir okyanus yunusudur. Adını aldığı İravadi Nehri ile birlikte Ganj Nehri ve Mekong Nehri gibi tatlısu nehirlerde popülasyonları bulunur. Doğal yaşam alanında dağılımı Bengal Körfezi'nden Yeni Gine ve Filipinler'e kadar uzanır ama kıyıdan uzaklaşıp açığa çıktıkları görülmez.

Sıklıkla Borneo Adası'nda koylarda görülür; Malezya Sabah'ta Sandakan'da, Brunei ve Malezya Sarawak'ın çoğu kısmında da gözlemlenmiştir. Doğu Kalimantan'da Mahakam Nehri'nden bir numune toplanmıştır.

Çin, Tayvan ve Hong Kong sularında görüldükleri bildirilmesine rağmen bunlar güvenilir sayılmadığında buralarda yaşayıp yaşamadığı bilinmemektedir Asya kıtası boyunca yaşam alanının en doğusu Vietnam'dır.

Bu hassas tür için yaşama alanı boyunca bir araştırma yapılmasa da toplam popülasyonunun 7.000 üzerinde olduğu gçrülmektedir ve bunun %90'ı Bangladeş'tedir. Bangladeş ve Hindistan dışında yaşayan popülasyonlar ise kritik tehlikede olarak değerlendirilmektedir. Irrawady yunuslarına sekiz ayrı bölgede rastlanmaktadır ve bunlar aşağıda popülasyon boyutlarına göre korunma durumlarıyla birlikte sıralanmıştır:

Irrawaddy yunuslarının geleneksel balıkçılarla ortaklaşa balık avlamada yardımlaştıkları görülmektedir. Hindistan'da balıkçılar "lahai kway" adı verilen tahta anahtarları teknelerinin kenarına vurarak yunusları çağırdıkları ve onların da balıkları ağlarına doğru sürdükleri zamanları hatırlamaktadırlar. Burma'da İravadi Nehri'nin üst kısımlarında Irrawaddy yunusları balıkçıların çıkarttıkları akustik sinyallere cevap olarak balıkları onların ağlarına doğru sürmektedir. Balıkçılar tahtadan koni şeklinde nesneleri teknelerinin yanlarına vurarak, küreklerini suyun yüzüne çarparak, ağlarını sallayarak ya da hindi gibi sesler çıkarak yunusların dikkatini çekmeye çalışırlar. Balıkçılarla birlikte çalıimaya karar veren bir yunus süresi yarım halka şeklinde yüzerek tuzağa düşürdükleri balık sürülerini balıkçı teknelerine doğru sürerler. Bunun karşılığı olarak yunuslar balıkçıların ağlarına takılan ve istenmeyen avlarla ödüllendirilirler. Eskiden İravadi Nehri balıkçıları belirli yunusların belirli balıkçı köyleri ile ortak hareket ettiğini ve bu balıkçıların ağlarına balıkları sürdüklerini iddia etmişlerdir. 1879 yılına ait bir raporda yerel mahkemelere bazı balıkçıların yunuslarının hasım balıkçıların ağlarını doldurmaya yardım etmesi nedeniyle bu avdan pay istemelerine dair iddialar kaydedilmiştir.

Irrawaddy yunusları, daha açık sularda yaşayan diğer yunus türlerinden daha fazla insanların eylemlerinden etkilenmeye açıktırlar. Yaşam alanları boyunca karşılaştıkları en büyük tehdit sık gözlü balık ağlarına takılarak bouğulmadır. 1995 ila 2001 yılları arasında 38 adet bu şekilde ölüm vakası kaydedilmiştir ve bunların %74'ü de geniş gözlü ağlara takılarak boğulma vakasıdır. Tüm popülasyon bölgelerinde bildirilen yunus ölümlerinin çoğu yanlışlıkla sık gözlü ağlara, trollere ve Filipinler'de de dibe serilen yengeç ağlarına takılarak boğulmadır. Burma'da elektrikle balık avlama, altın madenciliği ve baraj inşaatları da ciddi ve süregeln tehditlerdir. Yine de balıkçıların çoğu yunuslara karşı anlayışlı davranmaktadırlar çünkü geleneksel olarak rızıklarını temin etme yolundan vazgeçmenin zorluğunu yaşamaktadırlar.

Irrawaddy yunusları için tespit edilmiş bir başka tehdit ise yüksek hızlı teknelerin neden olduğu ses kirliliğidir. Bu nedenle yunusla normalden daha uzun süre dalış yapmak zorunda kalırlar. Bu büyük teknelerle karşılaşan yunuslar her zaman yollarını değiştirmektedirler

Laolar ve Kamboçlar Irrawaddy yunuslarının atalarının reenkarnasyonları olduğu yaygın inanışını paylaşırlar. Hatta bazıları yunusların insanları boğulmaktan kurtardıklarını ve timsah saldırılarından koruduklarını iddia etmektedir. İnanışları ve deneyimleri Laos ve Kamboçya halklarının asırlar boyunca yunuslarla birlikte barış içinde yaşamalarını sağlamıştır