dan bahseder.

Klein, “paranoid-şizoid konum” ve “depresif konum”dan söz eder ve bundan, ruhsal alandaki hareketliliği ve değişimi kavramayı ayrıca psikanalitik evrelerin savunucuları tarafından ortaya atılan katı kronolojilere meydan okumayı anlar. Alford (1989)’a göre bu konumları, bir gelişim evresi gibi değil, kendine özgü anksiyeteleri, savunmaları ve içsel nesne ilişkileri olan bir benlik örgütlenme durumu olarak anlamak gerekir.

"Paranoid-Şizoid Konum:" Bu konumda bebek, kaygısını azaltmak için kendi içindeki istemediği saldırganlığı ve kötü yanlarını anneye, yani memeye yansıtarak kendinden uzaklaştırmaya çalışır. Bu pozisyonda “kötü”, annedir.

"Depresif Konum:" Bu dönemde daha farklı ilişkilere giren çocuk, anneyi ve kendisini daha tam, yani “iyi” ve “kötü”lerin toplamından oluşan bir bütün olarak görmeyi başardıkça, geçmişte annenin iyi yanlarını görmemiş olmaktan dolayı suçluluk duygusu yaşar.
Klein ile Freud’un ayrıldığı temel noktalar bilinmekle beraber asla kesin bir ret olarak gündeme gelmemiştir.
Bu farklılaşan noktalar şu şekilde sıralanabilir:

-Freudcu bilinçdışı, arzu ve bastırma etrafında yapılanmıştır; Melanie Klein ise yenidoğan bebeğin ruhsal acısı, bölünme süreçleri ve onun ilk ortaya çıkan, sınırlı da olsa, yüceltme yetisine odaklanır.

-Freudcu dürtü bir kaynağa ve bir amaca sahiptir, ancak nesnesi yoktur. Ne var ki Klein’a göre yenidoğan bebeğin dürtüleri en başından beri nesneye (meme, anne) yöneliktir.

-Freud, öznenin ruhsal hayatının merkezini, hadım edilme kompleksi ve babanın işlevi etrafında belirler. Melanie Klein bu gerçekleri göz ardı etmeksizin psikanaliz teorilerinde eksik olan annenin işlevini bu ikisine ekler. Sonuç olarak Ödipal üçgeni bir ikili ilişkiye indirgeme riskine girer (ancak teorisinde ikili ilişki her zaman bir “birleşik” ebeveyn nesnesinin birincil hali ile yer alır).

-Freud sevgiyi asla kuramlaştırmamasına rağmen, sevginin aktarımından yola çıkarak psikanalizi icat eder. Klein ise genç hastalarının analiste – anne ile ikame olarak kendisine – yönelttikleri anneyle ilgili aktarımlarını analiz eder, aynı şekilde çocuklar oynarken ortaya çıkan ve analistin kendisinde karşı aktarımı oluşturan (öğrencileri tarafından doğrulanmıştır) fantezileri dinlemeye koyulur.

-Freud için rüyalar ve dil; Klein için oyuna sızan fanteziler yöntemdir.

 Melanie Klein’ın tüm eserleri dört cilt halinde toplanmış ve Hogart Yayınevi tarafından basılmıştır:

1. Love, Guilt and Reparation and Other Works 1921-1945 (The Writings of Melanie Klein, Volume 1)

2. The Psycho-Analysis of Children (1932) (The Writings of Melanie Klein, Volume 2)

3. Envy and Gratitude and Other Works 1946-1963 (The Writings of Melanie Klein, Volume 3)

4. Narrative of a Child Analysis: The Conduct of the Psycho-Analysis of Children as Seen in the Treatment of a Ten-Year-Old Boy (The Writings of Melanie Klein, Volume 4)

Türkçede basılmış olan kitapları ise aşağıda sıralandığı gibidir:

1. Sevgi, Suçluluk ve Onarım (2008) (B. Habip, Çev.). İstanbul: Kanat.

2. Haset ve Şükran (2011) (O. Koçak ve Y. Erten, Çev.). İstanbul: Metis.

3. Çocuk Psikanalizi (2015) (A. Demir, Çev.). İstanbul: Pinhan.




Sosyal baskınlık yönelimi

Sosyal baskınlık yönelimi yüksek olan bireyler; farklı gruplar ve grup üyelerinin sosyal statüleri arasındaki farklılıkları korumayı ve birçok durumda artırmayı arzularlar. Tipik olarak bu bireyler; baskın, hırslı, dirençli ve güç arayışındadırlar; aynı zamanda hiyerarşik grup yönelimlerini tercih ederler. Sıklıkla, dünyanın “kurtlar sofrası” olduğu inancına güçlü bir şekilde bağlanmışlardır. Sosyal baskınlık yönelimi ölçümlerinde, genel olarak erkeklerin kadınlara göre daha yüksek puanlar aldığı bulunmuştur.

SBY ilk olarak Jim Sidanius ve Felicia Pratto tarafından, Sosyal Baskınlık Kuramının (SBK) bir parçası olarak ileri sürülmüştür. SBY, SBK’nin ölçülebilir temel bir bileşenidir.

SBK, artı değer üreten sosyal sistemlerin üçlü grup temelli hiyerarşik yapıya sahip olduğuna ilişkin ampirik gözlemlerle başlar: yaş temelli hiyerarşi, cinsiyet temelli hiyerarşi ve ırk, sınıf, cinsel yönelim, kast, etnisite, dinsel yönelim vb. özelliklere ilişkin “keyfi küme temelli” hiyerarşi. Yaş temelli hiyeraşik sistemler, daima yaşlı ve orta yaşlı insanlara çocuklar ve gençlere kıyasla daha fazla güç verir. Cinsiyet temelli hiyerarşiler, her zaman bir cinsiyete diğerlerine göre daha fazla güç verir. Ancak keyfi küme temelli hiyerarşiler, çoğunlukla esnek olmakla birlikte gerçek anlamda keyfidirler.

SBK, üç temel varsayıma dayanır:

Sosyal baskınlık yönelimi, sosyal baskınlık kuramının bireysel tutumsal yönüdür. Grup statüsü, sosyalleşme ve mizaçtan etkilenir. Diğer taraftan; “değerler, eğilimler, inançlar, nedensel atıflar ve ideolojiler” olarak tanımlanan ve grup hiyerarşisini azaltan ya da arttıran sosyal kurum ve uygulamaları meşrulaştıran hiyerarşi arttırıcı ve azaltıcı “meşrulaştırıcı mitlerin” desteklenmesini etkilerler.

Cinsiyet ve sosyal baskınlık yönelimi arasındaki korelasyon görgül olarak ölçülmüş ve doğrulanmış olmasına rağmen, mizaç ve sosyalleşmenin etkisi daha az belirgindir. Duckitt, sosyal baskınlık yönelimi için, çocukluktaki sevgisiz sosyalleşmenin sert akıllı tutumlara neden olduğunu öneren bir tutum gelişimi modeli ileri sürmüştür. Duckitt’in modeline göre, yüksek düzeyde sert akıllı kişiliğe sahip olan bireyler, dünyayı, kaynak rekabetinin sıfır-toplam olduğu tamamen rekabetçi bir yer olarak görme eğilimindedirler. Sosyal baskınlık yönelimi ile uyumlu olan rekabet etme arzusu, grup içi ve grup dışı tutumları etkiler. Sosyal baskınlık yönelimi yüksek olan bireyler, aynı zamanda hiyerarşinin toplumun bütün alanlarında var olduğuna inanırlar ve “Bazı grupların yukarıda, diğer grupların aşağıda olması büyük olasılıkla iyi bir şeydir” vb. yargılarla hemfikir olma eğilimindedirler. Sosyal baskınlık yönelimi sıklıkla, kalıpyargılar, ayrımcılık ve ırkçılıkla ilişkili olarak ele alınmaktadır.

SBY, zaman içinde rafine edilmiş, düz ya da ters yargı ya da ifadelerin dengelendiği bir dizi ölçek tarafından ölçülmektedir. Her bir madde için 7’li likert ölçek kullanılır; katılımcılar yargılarla hemfikir olup olmadıklarını 1 (kesinlikle katılmıyorum) ve 7 (kesinlikle katılıyorum) arasında oranlar. Araştırmaların çoğu SBY-5 (14 noktalı ölçek) ve SBY-6 ile yürütülmüştür.


Kabul etme yanlılığını kontrol etmek için, puanlama 9. ve 16. maddeler arasında ters yapılmaktadır.

Rubin ve Hewstone (2004) sosyal baskınlık çalışmalarının zaman içinde odak noktasını değiştirdiğini ve bu değişikliklerin farklı sosyal baskınlık yönelimi yapılarında yansıtıldığını ileri sürmüşlerdir. Sosyal baskınlık yönelimi ilk olarak, “bireylerin kendileri ve kendi grupları için diğer gruplar üzerinde sosyal baskınlık ve üstünlük arzusu” olarak tanımlanmıştır (p. 209). Kısa bir süre sonra “(a) iç grupların dış gruplara baskınlığına ilişkin arzu” ya ek olarak “(b) sosyal sistemdeki gruplar arasında eşitlikçi olmayan, hiyerarşik ilişkiler isteği” olarak değiştirilmiştir (p. 1007). Sosyal baskınlık yöneliminin en güncel ölçümü (SDO-6) “iç grup baskınlığı ya da iç grup bağlılığı anlamlarından hangisi olduğu önemli olmaksızın, sosyal gruplar arasındaki eşitsiz ilişkiler için genel bir arzu” ya odaklanmaktadır (p. 312). Bu değişikler doğrultusunda, Rubin ve Hewstone sosyal baskınlık teorisi için kanıt, “teoriden ziyade üç ayrı sosyal baskınlık yönelimi hipotezini destekler nitelikte olması gerektiğini” ileri sürmüşlerdir (p. 22).

Robert Altemeyer, sosyal baskınlık yönelimi yüksek olan bireylerin, daha fazla güç istediğini ““Kazanmak, oyunu nasıl oynadığından daha önemlidir” gibi maddelerle uyumlu” ve daha Makyavelci (manipülatif ve ahlak dışı) olduklarını ““Doğru ve yanlış diye bir şey yoktur. Her şey senin kendini kurtarmandan ibarettir” gibi maddelerle uyumlu” ileri sürmüştür.

Bu gözlemler, sosyal baskınlık yöneliminin yalnızca grup temelli baskınlığı değil kişilerarası baskınlığı da yansıttığını ileri sürerek, SBY’nin grup temelli bir fenomen olarak kavramsallaştırmalarıyla ters düşer. Bu, Sidanius ve Pratto’nun elde ettikleri; sosyal baskınlık yönelimi yüksek olan bireylerin, hukuk uygulaması gibi içindeki bireylerin hiyerarşik olarak yapılandığı ve hiyerarşiyi arttıran meslek ve kurumlara çekilme eğiliminde olduklarını gösteren bulguyla desteklenmiştir.

SBY, sağ kanat yetkeciliği (SKY) ile zayıf bir korelasyona sahiptir (r ≈ .18). Her ikisi de cinsiyetçi, ırkçı ve heteroseksist eğilimleri yordamaktadır İkisi de önyargının farklı formlarına katkı yapmaktadır; SBY, alt konumdaki ve dezavantajlı gruplara karşı daha yüksek önyargıyla; SKY, tehdit edici gruplara karşı daha yüksek önyargı ile ilişkiliyken; her ikisi de karşıt görüşlü gruplara karşı önyargıdaki artışla ilişkilidir. SBY ve SKY, önyargıya interaktif bir şekilde değil, eklemeli olarak katkı yapar (SBY ve SKY’nin etkileşimi, bir çalışmada, lineer kombinasyonlarına ek olarak, .001’den daha az varyansla açıklanmıştır), SBY ve önyargı arasındaki bu ilişki, bireyin SKY düzeyinden bağımsızdır. Crawford ve ark. (2013), SBY ve SKY, sosyal olarak tehdit edilen (örneği geyler ve lezbiyenler) ve dezavantajlı gruplara (örneğin Afro-Amerikanlar) ilişkin medya raporlarının çıkarımlarını ayrıcı olarak yordadığını bulmuştur. Sosyal baskınlık yönelimi yüksek, sağ kanat yetkeciliği düşük olan katılımcılar, olumlu eylemlere (pozitif cinsiyetçilik ve işçiler arası eşitlik politikaları gibi) karşı çıkan makale ve yazarlara pozitif tepkiler verirken; olumlu eylem yanlısı makale içeriklerine negatif tepkiler vermişlerdir. SKY, katılımcıların homoseksüel ilişkilerle ilgili değerlendirmelerini yordarken, SBY yordamamıştır. Sağ kanat yetkeciliği yüksek olan bireyler homoseksüel ilişkilere karşı olan makale içeriklerini olumlu puanlarken; SKY düşük olan bireyler homoseksüel ilişkileri destekleyen içerikleri olumlu puanlamıştır.

SBY ile Beş büyük kişilik faktörü arasındaki ilişkiyi ele alan çalışmalar, yüksek SBY ile düşük deneyime açıklık ve uyumluluk arasında bir ilişki ortaya koymuşt