’un dersi ‘’çekimde’’ Kraliyet Cemiyetinde, Londra, 21 Mart’ta; Borelli’nin ‘’Gezegenlerin Teorisi’’ 1666 da sonra yayınlandı). Hooke’un 1670 Gresham dersinde yer çekimi ‘’tüm gökle ilgili vücutlar’’ başvurduğunu açıkladı ve yer çekimiyle hareket etme gücü mesafe ile azalması ve böyle güç vücutlarının yokluğunda düz çizgide hareket etmesi kurallarını ekledi. 1679 yılında, Hooke yer çekimi ters kare ilişkisine sahip olduğunu düşündü ve [[Isaac Newton’a bir mektupta bunu iletti. Newton'un Principia Hooke, Wren ve Halley ile birlikte, ayrı ayrı güneş sistemindeki ters kare kanunu takdir ettiğini kabul etmesine rağmen, hem de Bullialdus bazı kredi vererek, Hooke bu prensipin icadını iddia eden Newton hakkında üzücü devam ettirdi.

İki elektrik gücüyle yüklü parçacıklar arasındaki etkileşim ya da geri tepme, direkt olarak elektrik yüklerinin çarpımının doğru orantılı olmasına ek olarak, aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır; bu [[Coulomb Kanunu (Yasa)|Coulomb’un yasası]] olarak bilinir.2 den katsayının sapması 1015 içinde bir kısımdan azdır.

[[ışık|Işığın]] ya da bir nokta kaynaktan (kaynağa dik olan alanın birimi başına düşen enerji) yayılan diğer doğrusal dalgalar [[yoğunluğu]] (ya da [[aydınlığı]] ya da [[ışıması]]) kaynaktan olan uzaklığın karesine ters orantılıdır; bu yüzden, bir nesne (aynı büyüklükte) iki kat daha uzun bir süre tek bir çeyrek [[enerjiyi]] (aynı zaman dilimi içinde) alır.

Daha genel olarak, parlaklık , örneğin; bir [[küresel dalga]] öncülünün yoğunluğu (ya da yayılma yönünde birim alan başına [[gücü]]), ([[emilimi]] veya [[dağılmayla]] kaynaklanan herhangi bir kayıp olduğu varsayılmaktadır) kaynağından uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak değişir.

Örneğin; [[Güneş|Güneş’ten]] gelen radyasyonun yoğunluğu [[Merkür|Merkür’ün]] (0.387 [[AU]]) uzaklığındaki metre kare başına düşen 9126 [[wattır]]; fakat sadece Dünya’nın (1 AU) uzaklığındaki metre kare başına düşen 1367 watt uzaklıkta yaklaşık 3 kat artış radyasyon yoğunda yaklaşık 9 kat azalışa neden olur.

Eş yönlü olmayan ışıyıcılar için örneğin [[parabolik antenler]], farlar ve [[lazer]]ler etkin başlangıç noktası uzak kiriş açıklığı arkasında bulunur. Eğer başlangıç noktasına yakınsanız, yarıçapı iki katına gitmek zorunda değilsiniz, bu yüzden sinyal hızla düşer. Başlangıç noktasından uzak olduğun zaman ve halen güçlü yeni bir sinyale sahip olduğun zaman, bir lazer ile birlikte gibi, yarıçapın iki katı kadar uzağa gitmek ve sinyali azaltmak zorundasınız. Bu güçlü sinyale sahip olmak zorunda olduğunuza ya da [[eş yönlü anten]] her yönde geniş bir kirişe nisbetle dar ışın yönünde [[anten kazancı]] olduğu anlamına gelir.

[[Fotoğrafçılık]]ta ve [[tiyatro aydınlatmada]], ters kare kanunu ‘’düşmek’’ ya da bir konu üzerinde aydınlatma farkı ışık kaynağından daha yakın ya da daha fazla hareket ettikçe belirlemek için kullanılır. Çabuk yaklaşımlar için, çift kat olan uzaklık aydınlığı dörtte birine kadar azalttığını hatırlamak yeterlidir; ya da bunun gibi, 1.4’ün (2’nin karekökü) faktörü ile aydınlığın uzaklığı attırtması için, ve aydınlığı iki katına çıkartmak için, uzaklığı 0.7’ye (1/2’nin karekökü) azaltır. Aydınlatıcı bir nokta kaynağında olmadığında, ters kare kanunu hala sık sık yararlı bir yaklaşımdır¸ışık kaynağının büyüklüğü konuya uzaklığın 5’te 1’inden az olduğunda, hesaplama hatası 1% ‘den azdır.

Dolaylı bir nokta kaynaktan artan uzaklık ile birlikte iyonize radyasyon, elektromanyetik [[akıcılıkta]] (Φ) küçük azalma ters kare kanunu kullanılarak hesaplanabilir. Çünkü bir nokta kaynaktan emisyonlar radyal yönlere sahip, onlar dik rastlantı da kesişir. Böyle bir kabuğun alanı 4πr 2 (r merkezden olan radyal uzaklıktır) ‘dir. Kaynak boyutları uzaklıktan çok daha küçük olmazsa bu orantılı olarak pratik durumlarda tutmamasına rağmen ,bu kanun özellikle tanı [[radyografi]] ve [[radyoterapi]] tedavi planlamasında önemlidir.

Mesela bir nokta kaynaktan yayılan toplam güç, örneğin; birçok yönlü [[izotropik anten]], P olsun. Bir kaynaktan (kaynağın büyüklüğüyle karşılaştırılan) büyük uzaklıklarda, kaynaktan uzaklık arttıkça bu güç çok çok büyük küresel yüzeylere dağıtılır. R yarıçaplı kürenin yüzey alanı A= 4πr 2 ‘dir, sonra r uzaklıkta radyasyonun [[yoğunluğu]] I (birim alana düşen güç)

Yoğunluk ya da enerji (4’e bölündüğünde) azalır çünkü r çift katlıdır; [[desibel|dB’de]] ölçüldüğünde, bu uzaklığın iki katına 6.02 d B düşecektir.

[[Akustik]] bir çoğunlukla 1/r yasasını kullanarak kaynaktan verilen bir uzaklıkta (r) [[ses basıncı]]nı ölçer. Yoğunluğu basınç genliği karesiyle doğru orantılı olduğundan, bu ters kare kanununda sadece bir varyasyondur.

Akustikte, uzaklık r iki katına çıktıkça nokta kaynaktan yayılan [[küresel dalga cephesinin]] [[ses basıncı]] 50% azalır; d B’de ölçüldüğünde, azalma hala 6.02 d B’dir, çünkü d B yoğunluk oranını temsil eder. Bu davranış ters kare kanunu değildir, fakat ters oranlıdır (ters uzaklık kanunu).

Bu [[parçacık hızının]] bileşeni için geçerlidir, bu anlık ses basıncı ile eş evrelidir.

[[Yakın alanında]] ses basıcıyla faz dışında 90 ° olan parçacık hızının bir [[kareleme bileşenidir]] ve zaman ortalaması alınmış enerjiye ya da sesin yoğunluğuna katkıda bulunmaz. [[Ses yoğunluğu]] [[RMS]] ses basıncı ve RMS parçacık hızının eş evreli bileşeninin çarpımıdır, onların ikisi de ters orantılıdır. Dolayısıyla, yoğunluk ters kare davranışını takip eder.

3 boyutlu uzayda bir irrasyonel [[vektör alanı]] için ters kare yasası sapmanın kaynak dışında sıfır olan özelliğine denk gelir. Bu daha yüksek boyutlara genellenebilir. Genelde, n boyutlu [[Öklid uzayı|Euclidean uzayında]] irrasyonel vektör alanı için, vektör alanının yoğunluğu ‘’ I ’’ ters (n − 1)th güç yasası takibi ardından uzaklık ‘’ r ‘’azalır.

Kaynak dışındaki uzayın serbest sapma olduğu verilmiştir.

14. yüzyılın [[Oxford hesaplayıcılarından]] [[John Dumbleton]] grafik formunda fonksiyonel ilişkileri açıklayan ilklerden biridir. O, ‘’bir düzgün difform hareketin enlem ortalama derecesine karşılığını’’ belirten teoremin kanıtını verdi ve onun aydınlatmanın yoğunluğunun doğrusal olarak uzaklığa oranlı olmadığını, fakat ters kare kanununu açığa çıkaramadığını belirten Summa logicæ et philosophiæ naturalis (ca. 1349) de aydınlatmanın yoğunluğundaki sayısal azalışı çalışmak için bu metodu kullandı.

Onun Ad Vitellionem paralipomena, quibus astronamiæ pars optica traditur (1604)1. Kitabının 9. Önermesinde, gökbilimci [[Johannes Kepler]] nokta kaynaktan çıkan ışığın yayılımının ters kare kanununa uyup uymadığını tartıştı.

ORİJİNAL:

Sicut se habent spharicae superificies, quibus origo lucis pro centro est, amplior ad angustiorem: ita se habet fortitudo seu densitas lucis radiorum in angustiori, ad illamin in laxiori sphaerica, hoc est, conversim. Nam per 6. 7. tantundem lucis est in angustiori sphaerica superficie, quantum in fusiore, tanto ergo illie stipatior & densior quam hic.

ÇEVİRİ:

Işığın kaynağının merkez olduğu küresel yüzeyler (oranı) daha genişten dara doğru iken, bu yüzden dar yüzeyde ışık ışınlarının yoğunluğu ya da dayanıklılığı, daha geniş olan küresel yüzeylere doğrudur, yani ters olarak. 6 & 7 önermelerine göre, dar küresel yüzeyde daha fazla ışık vardır, daha geniş olana göre, bu yüzden buradaki yoğunluk ve sıkıştırılma oradakinden çok daha fazladır.
1645'de onun Astronomia Philolaica … kitabında, Fransız gökbilimci [[Ismael Bullialdus]] (1605-1694) Johannes Kepler’in ‘’ yerçekimi’’ uzaklığın tersi ile zayıfladığı önerisini reddetti; onun yerine Bullialdus ‘’yerçekimi’’ uzaklığın karesinin tersiyle zayıfladığını tartıştı.

ORİJİNAL:

Virtus autem illa, qua Sol prehendit seu harpagat planetas, corporalis quae ipsi pro manibus est, lineis rectis in omnem mundi amplitudinem emissa quasi species solis cum illius corpore rotatur: cum ergo sit corporalis imminuitur, & extenuatur in maiori spatio & intervallo, ratio autem huius imminutionis eadem est, ac luminus, in ratione nempe dupla intervallorum, sed eversa.

ÇEVİRİ:

Güneş gezegenleri zapteder ya da yakalar bir güçle, ve maddesel olma, ellerin şeklinde fonksiyonlar, dünyanın bütün genişliği boyunca diz çizgiler olarak yayılır, ve güneşin türleri gibi, bu güneşin gövdesiyle döner; şimdi, onun maddesel olduğunu görme, o daha güçsüz ve daha büyük uzaklıkta ya da aralıkta azalmış olur ve onun gücündeki bu azalma oranının ışık durumundakiyle aynıdır, yani, eş oranda, fakat ters olarak uzaklığın karesiyle (yani 1/d2).
İngiltere'de, İngiliz kilisesinin piskoposu [[Seth Ward]] (1617-1689) onun eleştrisinde ‘’In Ismaealis Bullialdi astronomiae philolaicae fundamenta inquisitio brevis (1653)’’ Bullialdus’un fikirlerini ve onun Astronomia geometrica (1656) kitabında Kepler’in gezegen astronomisini halka ilan etti.

1663-1664 de, İngiliz bilim adamı [[Robert Hooke]] onun Micro graphia (1666) içinde, başka şeyler arasında, atmosferin ve yüzeydeki barometrik basıncın yüksekliğinin arasındaki ilişkinin tartışıldığı kitabını yazıyordu. Dünyanın yüzeyinin herhangi bir birim alanında etkisi olan atmosferin hacmi kesik (dünyanın merkezinden uzay boşluğuna genişleyen; açıkçası dünyanın yüzeyinde sadece dünyanın yüzeyinden uzay ayılarına kadar koninin bölümü) bir konidir, çünkü atmosfer küre olan dünyayı çevreler. Koninin hacmi onun uzunluğunun küpüne doğru orantılı olmasına rağmen, Hooke dünyanın yüzeyinde havanın basıncı atmosferin yüksekliği yerine doğru orantılı olmasını tartıştı, çünkü yerçekimi yükseklikle azalır. Hooke açık bir şekilde bunu belirtmemesine rağmen, onun önerdiği ilişki eğer sadece yerçekimi dünyanın merkezinden uzaklığın ters karesiyle azalırsa doğru olabilecekti.


[[Kategori:Fizik felsefesi]]
[[Kategori:Bilimsel yöntem]]



Ukichiro Nakaya

Ukichiro Nakaya ( (中谷 宇吉郎 Nakaya Ukichirō?, Japonca isminde Nakaya ilk yazılmasına rağmen aile ismi/soy ismidir, 4 Temmuz, 1900 – 11 Nisan, 1962) Japon fizikçi ve bilim yazarıdır. Buzul bilimi ve düşük sıcaklık fiziğiyle ilgili çalışmalarıyla tanınır. İlk yapay kar taneciğini üretmesiyle de oldukça ünlüdür.
Nakaya, Katayamazu kaplıc