dızlar güneş ile aynı merkezin etrafında duruyor."
Arşimet’in ‘The Sand Reckoner’ adlı kitabından..

Ortak bir görüşe göre Güneş merkezli modeli Aristarkus’un dönemindeki insanlar tarafından reddedilmiştir.Bunun nedeni 17.yüzyılda yaşamış olan Gilles Ménage’nın Plutarkhos’un ‘On The Apparent Face Of The Moon’ (Türkçesi, Ay Küresinin Görünen Yüzü) adlı kitabından yaptığı kısa bir bölümü çevirmesidir.Plutarkhos’ göre Aristarkus ile aynı dönemde yaşamış ve Stoik Felsefesi’nin kurucusu olan Klentes,Güneş’e tapan birisidir ve Güneş merkezli modelin karşıtıdır.Aristarkus esprili bir dille Klentes’te hakkında tanrıya saygısızlık yaptığından dolayı cezalandırılması gerektiğini söyler. Gilles Ménage, Galileo ve Giordano Bruno’nun denemelerinden kıs bir süre sonra akuzatif(fiilin nitelediği nesne ) ile nominatif ( cümlenin öznesi ) ni değiştirdi.Böylece Güneş merkezli modele inanmak tanrıya saygısızlık olmaktan çıkmış oldu.Sonuç olarak yanlış anlaşılmış ve zulme uğramış Aristarkus bugüne dek aktarıldı.

Ibn al-Haytham, Abu-Rayhan Biruni, Abu Said Sinjari, Najm al-Dīn al-Qazwīnī al-Kātibī, ve Qutb al-Din al-Shiraz astronomi ve Ptolemik sistemdeki mantık hatalarını tartıştılar fakat hiçbir zaman Güneş merkezli sistemi( helinosentrik sistem) benimsemediler.

Kopernik, kendine ait ilk el yazması kitabında Aristarkus ve Filolaus hakkında şöyle söz eder: Filolaus, Dünya’nın hareketliliğine inanıyor ve Sisamlı Aristarkus’un bile bu düşünceye sahip olduğunundan bahsediyor. Bazı bilinmeyen sebeplerden dolayı Kopernikus, Filolaus ve Aristarkus hakkında bahsettiklerine kitabında yer vermemiştir. Kopernik’e ilham gezegenleri izleyerek gelmemiş aksine iki yazarın kitabını okumasıyla ilham almıştır. Kopernik, Cicero adlı eserde Hicetas teorisi ile ilgili bilgi buldu. Plutarkos, Pitagoran Heraklet Pontikus ve Filolaus’a hesap vermiştir.Bu yazarlar öyle olmamasına rağmen hareketli bir Dünya öne sürdüler fakat merkezcil bir Güneş’in etrafında döndüğünü iddia ettiler. Kopernik’in kitabı yayımlandığında Lüteriyen teolog Andreas Osiander tarafından izin verilmeyen bir önsöz bulunduruyordu.Yazarın verdiği bilgiye göre Kopernik kendisine ait olan Dünya’nın hareketiyle ilgili olan heliosentrik ( Güneş merkezli sistem) sistemini sade matematiksel hipotezlerle yazdığını dahası doğru veya olasılıklara yer vermeden yazdığını belirtmiştir. Kopernik’in hipotezleri eski ahitlerin ( Yeşu kitabının 10:12-13 bölümlerinde ) iddia ettiği Güneş’in Dünya’nın ekseni etrafında döndüğü hipotezine ters olduğuna inanılıyor. Görünüşe göre bu kitap herhangi bir dinsel açıdan kitaba karşı tepki çekmemek için yazılmıştı. Fakat, Kopernik’in heliosentrik modeli sade matematiksel hipotezde yazmasıyla gerçek hayattan ayrıldığını gösteren kesin bir kanıt bulunamamaktadır.

Matematiksel teknikler 13-14.yüzyıllar arasında Müslüman astronomlar olan Mo'ayyeduddin Urdi, Nasir al-Din al-Tusi, and Ibn al-Shatir tarafından gezegensel hareketlerin jeosentrik modellerden çok benzerlik gösterenlerin daha sonra Kopernik tarafından kendi heliosentrik modelinde kullanmıştır.Bu bazı bilgin insanlar, Kopernik’in belirtilen astronomların çalışmalarına eriştiği yönünde tartışmışlardır.Fakat,bahsedilen çalışmanın henüz gün ışığına çıkmadığını ve diğer bilgin insanların iddiasına göre ise Kopernik’in bu fikirleri İslam geleneklerinden bağımsız olarak çok iyi bir şekilde geliştirmiş olmalıydı. Ayrıca Kopernik büyük çalışmasında Al-Battani ve Averroes’in teorilerini de tartışmıştır.

Avrupa’da 1400’lü yıllardan 16.yüzyıla kadar genel kabul gören astronomik evren modeli antik Romalı Claudius Ptolemy(Batlamyus)’un MÖ 150 yıllarına dayanan Algamest adlı eserinde yaratılmıştır.Yazarı,Mısır’ın Ptolemik öncülerinden biri olarak yanlış ve az anlaşılmış olsa da, Orta Çağ boyunca gökbiliminin tutucu yazarıydı. Ptolemik (Batlamyus) sistemi önceki çoğu teoriden yaralanmıştır. Bunlardan biri Dünya’nın sabit olduğu ve evrenin merkezi olduğunu benimsemesidir. Yıldızlar büyük bir kürenin dışına yerleştirilmiş bir şekilde hızlı hareket ederlerdi. Bu sırada gezegenler ise kendileri için ayrılmış küçük küreler arasında hareketlerini sürdürürlerdi.Görülen anormallikler özellikle gezegenlerin tersine dönmesinin sebebi sistemin yörüngesi ve dış çemberlerin kullanılmasıdır.Gezegenlerin bir merkeze bağlı olarak küçük daire (dış çember) etrafında döndüğü söylenebilir.Bu merkez de büyük bir dairenin(yörünge) içinde bir merkeze bağlı olarak ya da Dünya’ya yakın döndüğü söylenebilir.

Ptolemi(Batlamyus)’nin tamamlayıcı teorisi eşmerkezli küreler üzerine çalışmaktaydı. Bu kürelerde de gezegenler dönmektedir.Bu teori Ptolemik teoriden daha önce yazılmıştır. Ayrıca bu teori Kopernik’in zamanında ilk olarak Eudoxus of Cnidus tarafından yazılmıştır. Ayrıca dönme ekeseni dengelidir ve tamamen merkezde olmayan dışmerkezliler gibi çeşitli varyasyonları astronomlarca tutulmaktadır.

Ptolemi’nin bu teoriye en büyük katkısı ise ekuanttır(eni-boyu aynı olma). Ekuant, bir m-noktanın gezegenin merkezinin dışçemberinin sabit açısal hızla hareket etmesidir fakat aynı zamanda bu merkezin yörüngesinden olan uzaklığıdır.Bu teori Aristocu kozmolojinin ana ilkelerini ihlal eder. Aristocu kozmolojiye göre gezegenler sabit dairesel hareketle açıklanmalıdırlar ve çoğu orta çağ astronomcusu tarafından birçok önemli hatası tespit edilmiştir. Kopernik’in zamanında en modern Ptolemik versiyon Peurbach (1423–1461) ve Regiomantus (1436–1476)’a aittir.

Kopernik’in başlıca işi olan ilk baskısı 1543 yılında Nuremberg’de ve ikinci baskısı 1566’da Basel’de yayımlanan( De revolutionibus orbium coelestium ) türkçesiyle ‘Göksel Kürelerin Dönümü Üzerine’ adlı kitabını yazmak olmuştur.Kopernik’in bu eseri öldüğü yıl yayımlanmıştır.Kopernik kitabındaki teorileri ölmeden onlarca yıl önce oluşturmasına rağmen eserinin yayımlanmasını görememiştir.Kopernik’in bu eseri, evrenin merkezinde Dünya ile geosentrik ve insanmerkezciliğinden uzaklaşmıştır.Kopernik eserinde Dünya’nın sabit Güneş etrafında döndüğünü ve bunu bir yılda gerçekleştirdiğini ve Dünya’nın kendi etrafında bir günde döndüğünden söz etmiştir.Kopernik,Güneş’i gök kürelerinin merkezine koymuştur. Güneş’i tam olarak evrenin merkezine koymak yerine evrenin yakınına koymuştur.Kopernik’in sistemi sadece sabit dairesel hareket içeriyordu ve Ptolemik(Batlamyus) sisteminin içerdiği hataları düzeltmiştir.

Kopernik’in modeli, Ptolemik sistemin eş daireleriyle daha çok dış çemberlerle yer değiştirmiştir.Bu olay Kopernik’in sisteminin Ptolemik sistemden daha çok dış çembere yer vermesinin ana sebebi olarak açıklanabilir.Kopernik’in sistemi birkaç kısımla özetlenebilir fakat Kopernik’in önceden yazmış olduğu Commentariolus (Küçük Eleştiri) ‘yi tahminen 1510 yılında sadece arkadaşlarına vermiştir.Küçük Eleştiri hiçbir zaman basılmadı.Bunun varlığı sadece dolaylı olarak bir kopyasının 1880 yılında Stokholm’de bulunmasıyla bilindi.1880 yılında Stockholm’de kopyasının bulunmasının birkaç yıl sonrasında yeni bir kopyası Viyana’da bulundu. Kopernik’in Teorisinin başlıca özellikleri şunlardır:


Eser açılışta Kopernik’in teolog arkadaşı olan Andreas Osiander ‘ ın ‘Her kim bu teori ile tartışırsa bu eser ona bir araç olacak,hesaplamaları daha kolay ve daha doğru hesaplamalar yapacaktır.Bu eser dışarıdaki kısıtlı astronimik diyarın imalarına ihtiyaç gerektirmeyecektir.

Kopernik’in asıl kitabı ölen arkadaşı olan Nikolaus von Schönberg’ in mektubuyla başlamaktadır.Capua’nın Kardinal Başbiskopos’ u Kopernik’in teorisini yayımlaması için ısrarcı olmuştur.Uzunca bilgilendirmeden sonra Kopernik kitabını Papa 3.Paul’e adamıştır.Kendi içgüdülerini açıklayarak önceki astronomların gezegenler hakkında yeterli teorilere sahip olmadıklarını ve eğer tahminlerinin doğruluğu artarsa bu kilisenin doğru bir takvim yapmasına olanak sağlayacaktı.Jüliyen takviminin reformunun gerekli olduğu ve kilisenin astronomiyle ilgilenmesinin asıl sebebinin bu olduğu dile getirilmiştir.

Kopernik’in bu çalışması daha sonra altı kitaba bölünmüştür:


Eserin 1700’lü yıllarda kısmen yaygın olarak yayımlanmasına rağmen çok az sayıda astronom Kopernik’in sistemine ikna olmuşlardı.Yaklaşık olarak 500 civarı birinci ve ikinci baskısının kopyası basılmıştır.Bu sayı o zaman için bilimsel standartlarda oldukça yüksek bir rakamdır.Kopernikus’un sadece bazı yorumlamalarının Dünya’nın hareket ettiğini kabul ettiriyordu.Buna rağmen Erasmus Reinhold,Kopernik’in parametrelerini kullanarak Prutenik Tablolar oluşturdu.Fakat bu tablolar Kopernik’in matematiksel metodlarını günmerkezlilik kozmolojiyi fiziksel ve teolojik temelleri reddederek tekrar jeosentrik sisteme çevirmişti.Prutenik tablolar Prusyalı ve Alman astronomlar tarafından tercih ediliyordu.Bu tabloların geliştirilmiş doğruluk derecesi hala akıllarda bir soru işareti bırakıyor.Fakat bu tabloların Kopernik fikirlerini kullanma şekli günmerkezlilik modelinin daha ciddi bir şekilde göz önünde bulundurulmasına yol açtı.Yine de De Revolutionibus yayımlanmasından 45 yıl sonra bile astronom Tycho Brahe daha ileriye giderek Kopernikus’unkine benzer bir kozmoloji inşasına başladı.Fakat Güneş’in yerine Dünya gök kürelerinin merkezinde konumlandırıldı.Bu günmerkezlilik kozmolojisini kabul etmiş olan alıştırma yapan astronom topluluğundan önceki diğer bir varyasyondur.

Modern bir görüşle Kopernik’in modelinin birçok avantajı vardır.Bu teori sayesinde gezegenlerin Güneş’e olan uzaklığı hesaplanabiliyordu.Bu değer verilen Aristocu fikri terk etmek demekti.Çünkü Aristocu fikre göre gezegensel küreler arasında boşluk yoktu.Dahası Kopernik mevsimlerin oluşumuyla ilgili belirgin açıklama da yapmıştır.Ona göre Dünya’nın ekseni yörüngesinin yüzeyine dik değildi.Ek olarak Kopernik’in teorisi gezegenlerin ter yönde dönmesiyle ilgili dikkat çekici kısa bir açıklama vermiştir.Bunun nedeni paralaktik uzaklık olarak bilinen Dünya’nın Güneş etrafında dönmesiyle sonuçlanır.Johannes Kepler’in görüşüne göre bu teori büyük ölçüde doğruydu.Günmerkezlilik ters yönde dönme hareketinin neden Dünya’nın diğer gezegenlere yakıngen gerçekleşti