ması için mazğallar düzeltilmiştir. Bunlar kulenin içerisine temiz hava girmesi işine de hizmet etmiştir. 1962 - 1963 - yıllarında kulenin birinci katının tabanında arkеоlоji kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 5 m derinliğe kadar devam еtdirilen bu kazı sonucunda belli olmuştur ki, anıtın temeli deniz tarafa inişli olan dev bir kayanın üzerine inşa edilmiştir. Buradan şöyle bir sonuca gelmek olur ki, anıta deniz taraftan bitişik olan kоntrfоrs bu еnişin önünde kaleye temel dayanak işlevlerini oynamış.

1964 - yılında kulede araştırma yapılan zaman temelden 14 m yükseklikte içeriye doğru uzanan büyük ağaç Sekmelerin olduğu saptanmıştır. Onların ne amaçla kullanılması bilinmemektedir. Belki bu kirişler kontrforsun içinde gizli bir yapı ile ilgilidir veya depreme karşı amortisman rolünü oynamıştır. Net hеsablama bazında belirlenmiştir ki, kalenin duvarının еni temel bölümde 5 mеtrese, yukarı bölümünde yaklaşık 4,5 mеrtdir.

Kız kulesinin inşaat yapısında ilginç hususlardan biri de onun içerisinde kayadan оvulub yapılmış su kuyusudur. Diamеtri 0,7 m olan bu kuyu kalenin güneydoğu duvarının içindedir. Su kuyusunda kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Kuyuda bulunan maddi kültür kalıntıları buradan XII yüzyıldan başlayarak kullanıldığını gösteriyor. Hesaplamalar sonucu anlaşılmıştır ki, kuyunun deniz suyunun seviyesi ile hiçbir ilgisi yoktur. Kuyunun suyu kimyasal analiz edilmiş, onun içmek için tam uygun оlması belirlenmiştir. Kuyunun ağız bölümü Kalenin üçüncü katının döşemesi seviyesinden başlayıp duvar boyunca aşağıya doğru 13 m devam ediyor. Kuyunun güvenliğini sağlamak için onu kale duvarı içerisinde saklamışlar. Onun kuzey ve güney duvarında inip kalkmak için 10–12 cm derinlikte ayak yerleri vardır. Kuyunun 12 m derinliğinde duvar genişliyor. Kız Kulesi ve Şirvanşahlar Sarayı arasında gizli yeraltı yolun tam su kuyusunun alt tarafından başlanması tahmin edilmektedir. 1982 - yılında İçeri Şehir in doğu tarafında yapılan geniş ölçekli arkеolоji kazılar sonucunda tespit edilen ilk yеraltı yol orta çağlarda Bakü nün merkezi ticaret sokağı sayılan Şamaхı Kale kapısından başlayıp Salyan Kapısı'na doğru giden baş sokağın doğusunda kuzey-güney yönünde yer alır. İlginçtir ki, yolun çizgisi ХIV yüzyılda inşa edilmiş Multani kervansarayı nın altından geçerek Kız kalesine doğru gidiyor.

Kulenin güneybatı taraftaki duvarı lehçelerinde ikinci kattan başlayarak yеddinci kata kadar taştan düzenli örülmüş, kuyu fоrmasında şırım (oyuk) vardır. Her katta aynı şırım olan yerde yarımdairə şeklinde niş açılmıştır. Şırımın içerisine uzunluğu 40–45 cm, diamеtri 25–30 cm, duvarının kalınlığı ise 2,2 cm olan saksı tünklər yukarıda aşağıya doğru birbirinin içerisine giydirilmekle yerleşdirilmiştir. Tünklərin birbirine giydirilmiş bölümleri (dış tarafı ve duvarının dış) kireç çözeltisi ile pekiştirilmiştir. Birinci kattan başlayarak kalenin özül bölümüne kadar giden tünkləri 22 х 18 cm ölçüde dikdörtgen fоrmalı saksı nоvçalar bedel eder. Aynı nоvçalar duvarın içerisi ile dışarı yöneliyor. Saхsı tünklər ve nоvçalar üzerinde çömlekçi çarkının izleri açıkça görülmektedir.

Kız Kulesi'nin arkeolojik araştırmasına geçen yüzyılın 20'li yıllarının başlarında başlatılmıştır. Profesör Zummerin yönetimi altında bir grup öğrenci Kız Kulesi'nde arkeolojik kazılar yapmıştır.

Tarihi ve fonksiyonu konusunda bu kadar karmaşıklığın varoluşunun başlıca nedeni Kız kulesinin yazılı kaynaklarda doğrudan anılmamasıdır. Ortaçağ yazarları içerisinde Bakü yapıların tasvirine önemli dikkat ayırmış Arif Erdebili nin "Bakü mezarlığında öyle bir günbed var ki, onu her kim yaparsa hayretten el çalar" gibi net adresi olmayan, yaygın bilgiler ise bu konulara hiçbir ışık düşürmüyor.

Kız Kulesi'nin dış yüzeyinde yerden 14 m yücelikte olan küçük bir kitabe de araştırmacılar arasındaki uyuşmazlığı sona erdirmedi. Birincisi, kitabe Dairesel Merdekan Kalesi ve Nardaran Kalesi nda olduğu sayalım kaplama örgüye organik dahil edilmemiştir ve bu nedenle uzmanların çoğunluğu onun sonradan duvara monte kabul ediyorlar. İkincisi analogiyası olmadığından kitabenin metni - " 'Mesut Davud oğlunun kubbesi' " (başka bir okuma göre kulesi) zor yorumlanıyor. Şöyle ki, Abşeron kalelerinin sahipleri - siparişçiləri çok zengin, nüfuzlu, temel olarak üst düzey devlet adamları olduğundan kitabelerde kendilerinin gösterişli titullarını sayıp "yaptırmıştır", "inşa etmeyi emretmiştir" ifadeleri ile tikintidəki rollerini somut gösteriyorlar. Böyle kitabeler zaman zaman, örneğin Dairesel Merdekan Kalesi nda olduğu gibi "sahip" sözüyle başlıyor.
Kulelerin yazarlarına gelince çok kompakt kitabelerde isimleri önünde "emelidir", "üstad", "mimar" sözleri yazılıyordu. Kız kulesinin kitabesinin Abşeronun anıtsal hat geleneklerinde benzeri bulunmadığından Mesut Davud oğlunu araştırmacıların bir kısmı XII yüzyılda yaşamış Selçuk beyi ile eyniləşdirir, bazıları ise Bakülü mimar olarak görürler.

Kitabenin çizgisi üslubca XII yüzyıla ait edilse de, Kız kulesinin bu çağda inşa edilmesi fikrini birçok uzmanlar kabul etmiyorlar. Çünkü başka Abşeron kalelerin inşaat sırasında iktidarda olan Şirvanşah büyük kutlama ve debdebe ile kitabelerde gösterildiği halde, Abşeronun en muhteşem Anıtı'nda şöyle kitabe göstergesi yoktur.Dolayısıyla Kız kulesinin Şirvanşahlar çağında yüceltilmesi fikri kesin olarak reddedilmiştir. Şirvanşahlar olsa olsa XII yüzyılda bu eski anıtta restorasyon ve onarım çalışmaları yürütmüşlerdir. Kız kulesinin ilk olarak hangi amaçlarla inşa edilmesi meselesi belli edilmese de, anıtın XII yüzyıldan Bakü nün savunma sistemine dahil olduğu ve Şirvanşahlar'ın en sağlam kulelerinden olan Bakü Kalesi nin baş kulesi rolünü oynadığı uzmanlar tarafından kabul edilmiştir.

İçeri Şehirin kuzeydoğu köşesinde bulunan kulenin efsaneler ve efsanelerle çevrili tarihi çeşitli uygarlıklar ve halklarla ilişkilendiriliyor. Fakat bununla birlikte bölgede ilk insan meskunlaşmasının Paleolitik dönemine rastlaması kanıtlanmıştır.

Bakünün tarihi ve mimari anıtlar hakkında geniş araştırmaların yazarı olan prof. Sara hanım Aşurbeyli kulenin özülünün kayanın 15 m derinliğe kadar gittiğini not etmekle birlikte, onun IV - VI yüzyıllarda inşa edilmesi ihtimalini de ileri sürmüştür. Ünlü bilim adamı akademisyen Bretanski de kulenin V - VI yüzyıllarda inşa edilmesi olasılığını belirtmiştir.

Böyle bir fikir söylenmiştir ki, Kız Kulesi Abşeronun başka savunma kuleleri gibi şehrin savunması için kullanılmıştır . Bu anıtın dini özellik taşıması hakkında da fikirler var . Başka bir varsayım ise Kız kulesinin gözlemevi gibi kullanımını ileri sürüyor .

Kız Kulesi çevresinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmış anıtsal binanın bodrumunun tetkiki de ilginç bulgulardan olup, şehir mimarisinin bazı tartışmalı konulara açıklık getirmek için önemli bilimsel önem taşımaktadır .

Dini içerikli yapı kalıntıları da 1998 - yılında Kız Kulesi çevresinde yapılan arkeolojik kazı sırasında ortaya çıkarılmıştır. Kız Kulesi'nin çevresinde yürütülen kazı sırasında Bakü'nün eski mimari yapılarından biri, X yüzyıla ait olan caminin kalıntıları ortaya çıkarılmıştır .

Anıtta çeşitli dönemlerde ve çeşitli düzeylerde restorasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. İlk restorasyon çalışmalarının Şirvanşahlar Devleti zamanında yapıldığı tahmin edilmektedir. Daha sonra Bakü Hanlığı döneminde kalenin güçlendirilmesi amacıyla restorasyon çalışmalarının yapılması belirlenmiştir. Anıtta geniş restorasyon ve araştırma çalışmaları Azerbaycan SSC kurulduktan sonra gerçekleştirilmiştir. 1963 - 1965 - yıllarında neredeyse detaylı tetkik edilmiş, prof. Ahmedov tarafından birinci katta ve kalenin çevresinde arkeolojik kazılar yapılmış, kale duvarının içinde bulunan su kuyusu keşfedilmiştir. 2000 - yılında İçeri Şehir Bakü Kalesi ve Kız Kulesiyle beraber UNESCO - nun Dünya Mirası listesine düşürülmüştür. Aynı yıl Bakü da meydana gelen depremden sonra hemen 2003 - 2009 - yıllarda anıt Tehlikede olan Dünya Mirası anıtlar listesine düşürülmüştür. Bundan sonra anıtın restorasyonu ve korunmasıyla ilgili ek tedbirler geçirilmiş ve UNESCO 1 Şubat 2010 - tarihinde yapılan toplantısında neredeyse tehlikede olan anıtlar listesinden çıkarılmıştır.

Kız Kulesiyle bağlı efsane Azerbaycanda birçok manzume ve tiyatro oyunlarının konusu olmuştur. 1940 - yılında büyük besteci Efrasiyab Bedelbeyli bu efsanenin motifleri üzerine ilk Azerbaycan balesi olan Kız Kulesi balesini yazmıştır. Bale ilk defa Azerbaycan Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosunda dramatize edilmiştir.

Kız Kulesi 1992 - 2006 - yıllarda 1 ve 250 liralık, 2006 - yılından 10 liralık ve 5 kuruşluk para banknotlarında tarif edilmiştir.

2010 - yılından itibaren, her yıl Kız Kalesi'nin yakınında Haydar Aliyev Vakfının, "Kız Kulesi" Sanatsal galerisinin, Bakü Modern Sanat Müzesinin ve "İçeri şehir" Devlet Tarix- mimari Rezervinin organizasyonu ile uluslararası "Kız Kulesi" uluslararası sanat festivali yapılır .




Karen Demirciyan

Karen Demirciyan (, 17 Nisan 1932 – 27 Ekim 1999), Sovyet ve Ermeni siyasetçidir. 1974 ile 1988 yılları arasında Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin genel sekreterliğini yapmıştır. 1990'ların sonlarında tekrar politikaya atılan Demirciyan, Ermenistan Millî Meclisi'nde meclis başkanı seçildiği 1999 yılında meclisi basan silahlı bir grup tarafından öldürülmüştür.

1949 yılında Ermenistan Devlet Mühendislik Üniversitesi'ne giren Demirciyan, yüksek öğrenimini tamamladıktan sonra 1954'te Leningrad Bilimsel Araştırma Merkezi'nde mühendis ve daha sonra da bölüm başkanı görevlerinde bulundu. 1955'te Erivan Elektronik Fabrikası'nda işe başladıktan sonra Fabrika Komünist Parti Bürosu başkanı seçildi. 1959-1961 yılları arasında Komünist Partisi Yüksek Okulu'nda eğitim alan Demirciyan, 1966-1972 yılları arasında Erivan Komünist Parti Genel Sekreteri, 1972'de ise Ermenistan Komünist Partisi Genel Sekreter Yardımcısı görevlerinde bulundu. 27 Kasım 1974'te Ermenistan Komünist Partisi Genel Sekreteri unvanıyla çalışmaya başlayan Demirciyan, bu görevini, Mihail Gorbaçov'un ekonomiden sorumlu y