lerinden alınır. Gelişmeler Stephen'in ruhban sınıfıyla olan ilişkilerini zayıflatacaktır.

İç savaş dönemi boyunca tarafların birbirlerine üstün gelmesi ancak uzun soluklu askeri seferler sonucunda oluyordu. Düşmanın hakimiyetindeki kırsal bölge yağmalanır, bölgedeki kale ele geçirilerek topraklara hakim olunmaya çalışılırdı. Büyük orduların karşı karşıya geldiği meydan savaşı tarzı muharebelerden iki taraf da kaçınmaya çalışmıştır. Silahlı birlik ortaya çıkartmak için gereken malî yük bu dönemde oldukça arttığı için orduların varlığı ve büyüklüğü yerel baronların gücünü bağlı olarak değişmekteydi. Stephen ve Matilda'nın kuvvetlerinin çekirdeğini "familia regis" adı verilen küçük ama sadık şövalye grupları oluşturuyordu. bu grup her seferberlikte kurmay heyeti oluşturuyordu. Dönemsel olarak daha küçük çaplı olan ordularda zırhlı süvariler ve piyadeler ana unsurlardı. Okçuların da yer aldıkları birlikler ya feodal beylerin krala olan sorumlulukları gereği sınırlı bir süre için bir araya toplanır ya da daha pahalı olmakla beraber daha uzun süre hizmet verebilen paralı askerlerden oluşurdu.

İngiltere'nin fethi sonrasında Normanlar ele geçirdikleri topraklarda denetimi sağlayabilmek için kale inşasına ağırlık vererek çok sayıda kale inşa ederler. Önceleri topraktan ve kütüklerden yapılan kaleler kolay savunma olanağı vermesinin yanı sıra yerel işgücü tarafından kolaylıkla yapılabilmekteydi. İlerleyen dönemde taştan yapılan ve usta işçilik gerektiren kalelerin inşasına başlanıldı. Dönemin kuşatma silahları bu kalelerin alınması için yeterli olmayınca saldıran taraf genellikle kalenin etrafının sarılarak uzun bir dönem içinde kıtlıktan teslim alınması veya lağımcılar sayesinde kalenin içine girilmesi gibi dolaylı taktikleri tercih ederlerdi.

Stephen'in oldukça zengin, alçakgönüllü ve kararlı olduğu anlatılır. Savaş meydanında kişisel olarak iyi savaşçı olduğu, kuşatma ve uzun mesafeli intikallerde kabiliyetli olduğu belirtilir. Babasına atfedilen korkaklık suçlamasına cevaben savaş alanında aşırı hızlı karar verdiği söylenir. İç savaş dönemi boyunca özellikle kendisine bağlı paralı askerlerin komutanı Ypres'li William komuta alanında öne çıkmıştır.

Matilda'nın safında Stephen ile askerî anlamda boy ölçüşebilecek bir lider bulunmamaktadır. Önceki evliliği döneminde Almanya'da bulunduğundan dolayı hükümet işleyişine aşina olan Matilda tüm olumlu özelliklerine rağmen şahsen ordusuna kumanda edememiştir. Matilda'nın eşi Geoffrey Normandiya'nın ele geçirilmesinde önemli rol oynasa da İngiltere'ye adım atmayacaktır.

İç savaş boyunca iki orduda da önemli baronlar kendisini göstermiştir. En öne çıkanlardan birisi de Gloucester'li Robert olur. Devlet adamlığı, askeri deneyimi ve önderlik kabiliyeti ileri seviyededir. Yine Gloucester'dan Miles ve Brian Fitzcount başarılı komutanlar arasında sayılabilir.

Beklenen Angevin hanedanı istilası yaz aylarında başlar. Ağustos ayında Normandiya'dan yola çıkarak Wareham'da karaya çıkarak gelmekte olan Matilda kuvvetleri için limanı ele geçirmek isteyen Baldwin de Redvers komutasındaki öncü birlikler Stephen'in dirençli savunması sonucunda güneybatı yönüne kaçarlar. Eylül ayında ise Matilda Batı Sussex Arundel'deki kral karşıtlarınca İngiltere'ye çağrılır. Gloucester'li Robert ve 140 şövalyelik maiyetiyle birlikte Matilda İngiltere'ye çıkar. Matilda Arundel'de kalır, Robert ise ayaklanmaya destek bulmak amacıyla Wallingford ve Bristol çevresinde ilerler.

Stephen hemen güneye inerek Arundel kalesini kuşatarak cevap verir. Kalede mahsur kalan Matilda ile görüşmeler sonucunda ateşkes üzerine anlaşıldığı bilinmektedir. Anlaşmanın koşulları bilinmese de Stephen, Matilda'nın kaleden çıkarak güneybatıda Robert ile buluşmasına izin verir. Taht kavgasındaki rakibini salıvermesinin ardındaki mantık bilinmemektedir.

Matilda birliklerine katılım sınırlı da olsa İngiltere'ye ayak bastığından bu yana Matilda önemli bir bölgeyi denetimine almış konumdadır. Toprakları Gloucester-Bristol hattından Oxford civarına kadar uzanmakta neredeyse Londra tehdit altına alınmaktadır. Karargâhını Gloucester'da kuran Matilda Robert'in güçlü olduğu Bristol'e de yakındır.

Stephen derhal Matilda'nın hakimiyetindeki topraklara doğru ilerleyerek Thames Vadisine hükmeden Wallingford Kalesini almaya çalışsa da başarılı olamaz. Kuşatmayı sürdüren Stephen batıya devam ederek Wiltshire bölgesine girer. Bu sırada Gloucester'dan harekete geçen Miles, Stephen birliklerinin artçılarına saldırarak Londra'yı tehdit altına alır. Stephen seferden geri dönerek başkentini korumak durumunda kalır.

1140 yılında Ely başpiskoposu Nigel Stephen'a başkaldırır. Kral tarafından kaleleri ve toprakları elinden alınmış olan Nigel ayaklanarak bu dönemde bataklık bir bölge tarafından doğal olarak korunan Ely kentini kendisine merkez olarak belirler. Buradan Doğu Anglia topraklarına saldırmayı planlarken aniden Stephen'ın karşı saldırısına uğrar. Nigel, Gloucester'a kaçsa da adamları ve elinde kalan kaleleri ele geçirilir. Aynı yıl Bath kentinde düzenlenen barış görüşmelerinde de sonuca ulaşılmaz.

Stephen'in İngiltere'nin kuzeyindeki toprakları İskoçlara vermesini kaldıramayan Chester'lı Ranulf, Stephen'ın sarayında bulunan ve İskoçya'ya dönmekte olan Prens Henry'ye saldırmayı planlar. Planın anlaşılması üzerine Stephen bizzat Henry'ye eşlik eder. Harekete geçen Ranulf kendine ait olduğunu iddia ettiği Lincoln Kalesi'ni hile sonucu ele geçirir. Olaya hemen müdahale eden Stephen, memnuniyetsiz konumda olan Ranulf'un Matilda saflarına geçmesini de engelleyecek şekilde uzlaşmaya çalışır ve kaleyi ona bırakarak anlaşır. Ancak Ranulf'un kalenin güvenlik seviyesini düşürdüğünü haber alınca anlaşmayı bozarak ordusuyla beraber kaleye doğru yola çıkar. Ranulf, Matilda'ya bağlılığını ilan ederek Lincoln'den kaçar.

1141 yılı başlarında Stephen Lincoln Kalesi'ni kuşatırken, Gloucester'lı Robert ve Chester'lı Ranulf güçlü bir orduyla birlikte bölgeye gelir. Stephen, durumu haber alınca önündeki seçeneklerden birisi olarak geri çekilip güç toplama seçeneğini kabul etmeyerek savaşmaya karar verir.

Stephen ordusunun merkezindeki birliklere bizzat kumanda eder. Komutanları arasında Alan ve William isimli baronlar bulunur. Karşısındaki Robert ve Ranulf süvarilerine karşı güçlü bir piyade direnci örmek için şövalyelerini atlarından indirerek kendisi de piyadelerle birlikte savaşa katılır. Muharebenin ilk aşamasında Galli piyadelerin püskürtülmesine rağmen muharebe Stephen'in aleyhine dönmeye başlar.

Robert ve Ranulf birlikleri kanatları çöken Stephen'ın ordusunun merkezini çember için alır. Stephen'ın yanında savaşan baronların çoğunun kaçmış olmasına rağmen Stephen savaşmaya devam eder ancak sonunda esir edilir.

Stephen, Robert tarafından Gloucester'a götürülür, burada Matilda ile görüştürülür. Sonra önemli tutsakların tutulduğu Bristol Kalesi'ne götürülür. Matilda tahttaki rakibini bertaraf ettiği için kraliçe olarak taç giyme planları yapmaya başlar. Bunun için öncelikle Kilise'nin onayını alması gerekir sonra da Westminster'da törenle taç giyecektir.

Ancak Stephen'ın kardeşi ve aynı zamanda Papa'nın temsilcisi konumundaki Henry Winchester'da konseyi toplayarak Kilise'nin görüşünü oluşturmaya çalışır. Henry, Matilda ile yaptığı anlaşma uyarınca tüm Kilise'nin gücünü kontrol etme karşılığında Matilda'ya destek evrmeyi kabul eder. Bu şekilde Stephen yanlısı baronlar aforoz edilir, kraliyet hazinesi Matilda'ya teslim edilir. Canterbury Başpiskoposu Theobald ise Stephen'a bağlılık yemini ettiklerini hatırlatarak Matilda'yı desteklemekte ayak direrler. Bristol'e Stephen ile görüşmeye giden Kilise ileri gelenleri durumu Stephen'a iletince Stephen yeminlerini bozabileceklerini söyler.

Kilise ileri gelenleri bu gelişme üzerine Winchester'da toplanarak Matilda'yı tahta çıkmasından önce "İngiltere ve Normandiya'nın Leydisi" ilan etmeye hazırlanırlar. Ancak bu toplantı çok düşük katılımlı olur. Bu arada Stephen'in karısı kocasının derhal salıverilmesini talep eder. Matilda Haziran ayında tahta çıkmak üzere Londra üzerine yürür. Matilda, Londra Kalesi'nin denetimini sağlayan Geoffrey de Mandeville tarafından desteklense de Stephen'a bağlı kuvvetler ve yerel halk Matilda'ya karşıdır. 24 Haziran günü şehre girmeye çalışan Matilda'ya karşı Londra halkı ayaklanır. Geoffrey de Mandeville, Matilda ve taraftarları Oxford'a kaçarlar.

Beaumont'lu Waleran'ın İngiltere'de olmasını fırsat bilen Anjou'lu Geoffrey Normandiya'da ilerleyerek Sen Nehri bölgesini ele geçirir. Fransa tahtına yeni geçmiş olan VII. Louis babasının aksine anjou ile ilişkilerini iyileştirmeye çalışınca Normandiya'da Stephen yanlılarının müttefiki kalmaz. Geoffrey'nin Normandiya'daki başarıları ve Stephen'ın güçsüzlüğü çok sayıda Anglo-Norman baronun Stephen tarafından ayrılarak Matilda saflarına geçmesine yol açar.

Stephen esirken tahtta kalması davasını sürdüren en önemli kişilerden birisi eşi olmuştur. Stephen'ın eşi Matilda dağınık durumdaki Stephen yanlısı baronları bir araya toplayarak, yerel halkın desteğine sahip oldukları Londra'ya gider. Burada karagâhını kuran Matilda Stephen'a sadık kalan William Martel ve Faramus gibi asillerin yardımıyla desteğini artırır. Tahtta hak iddia eden Matilda'nın durumu ise tehlikeye girmiştir. Londra'dan kaçmak durumunda kaldıktan sonra Winchester üzerine yürüyerek kaleyi kuşatır. Ancak Londra'dan gelen Stephen'in karısı Matilda ve beraberindekiler kuşatmacıları kuşatır. 14 Eylül 1141 tarihinde yaşanan Winchester Muharebesinde Stephen yanlıları galip gelir. Gloucester'lı Robert esir düşerken kaçan Matilda Devizes'deki kalesine sığınır.

Stephen ve Robert'in karşılıklı olarak esareti taraflar arasında uzun süreli bir barış antlaşmasının zeminini sağlamaktaydı. Ancak Stephen'in eşi Matilda uzlaşmak istemiyordu. Görüşmelerin sonunda taraflar basitçe iki esiri değiş tokuş etmeye karar verirler. bu şekilde Stephen ve Robert serbest kalmış olur. Değişen duruma ayak uyduran Kilise önceki kararını değiştirerek Stephen'ın kral olduğuna karar verir. Stephen ve karısı