il yapıda çapraz bağlanan atomların (protein disülfür bağlarını meydana getiren sisteinlerin) da belirtilmesi de gerekebilir.

Polipeptit zincirdeki kiral merkezler rasemizasyona uğrayabilirler. Özelikle, proteinlerde bulunan L-amino asitler bazen spontan olarak formula_1 atomunda izomerize olup D-amino asitlere dönüşebilirler.

Ayrıca, proteinler çevrim sonrası değişimlere uğrayabilirler, bunlar aşağıda kısaca özetlenmiştir.

Bir polipeptidin N-ucundaki amino grubu kovalent olarak aşağıdaki değişimlerden birine uğrayabilir





Bir polipeptit zincirin C-ucundaki karboksilat grubu da değişime uğrayabilir. Örneğin,
Peptidin yan zincirleri de kovalent olarak değişime uğrayabilir:






Hidrofobik izopren (örneğin farnesil, jeranil, ve jeraniljeranil grupları) ve palmitoyl grupları, sistein kalıntılarındaki formula_7 atomlarına bağlanarak proteinlerin hücre zarında sabitlenmesine yararlar. GPI ve miristoyl gruplarından farklı olarak, bu gruplar sadece proteinin bir ucuna takılmazlar.




Yukarıda belirtilen polipeptit değişimlerinin çoğu çevrim sonrası, yani protein ribozomda sentezlendikten sonra, meydana gelir. Bu değişimler ökaryotik hücrelerde tipik olarak endoplazmik retikulumda meydana gelir.

Kimyacılar proteinlere başka kimyasal reaksiyonlar uygulamıştır, siyanilasyon gibi, ama bunlar biyolojik sistemlerde görülmez.

Yukarıda listelenen değişimlerden başka, birincil yapıda meydana gelen önemli değişim peptit kesilmesidir. Çoğu protein inaktif bir prekürsör (öncül) olarak sentezlenir. Tipik olarak N-uçta veya C-uçta bir peptit parçası proteinin aktif bölgesini bloke eder ve fonksiyonunu inhibe eder. İnhibe edici peptit bir proteaz tarafından kesilince protein aktive olur.

Bazı proteinler kendi kendilerini kesme yeteneğine sahiptir. Tipik olarak, bir serin'in (ve daha ender olarak bir treonin'in) hidroksil grubu veya bir sistein'in tiyol grubu, kendisinden önce gelen peptit bağındaki karbonil grubuna saldırır. Bunun sonucu tetrahedral bağlı bir araürün oluşur (Ser/Thr durumunda hidroksioksazolidin, cys durumunda hidroksitiyazolidin araürün olarak adlandırılır). Bu araürün amit biçime geri dönme eğilimlidir ve saldırıcı grubu atar, çünkü peptit grubunun kuvvetli rezonans stabilizasyonu nedeniyle amit biçim enerjik olarak daha tercihlidir. Ancak, diğer moleküler etkileşimler amit biçimi daha az karralı kılabilir, bu durumda amino grup atılır ve peptit bağı yerine bir ester (Ser/Thr) veya tiyoester (Cys) bağı oluşur. Bu kimyasal reaksiyon N-O asil kayması olarak adlandırılır.

Ester/tiyoester bağı aşağıdaki birkaç yoldan biri ile kopar:


Fransız kimyacı E. Grimaux proteinlerin amit bağları içerdiğini 1882'de öne sürmüştü. Proteinlerin α-amino asitlerden oluşan zincirler olduğu, 1902'de, nerdeyse aynı zamanda, Karlsbad'da düzenlenen Alman Bilim İnsanları ve Hekimler Derneğinin 74. toplantısında iki bilim insanı tarafından önerildi. Sabah, önce Franz Hofmeister, proteinlerdeki biuret reaksiyonu üzerindeki gözlemlerine dayanarak bu görüşü ortaya attı. Birkaç saat sonra, peptit bağı hakkında muazzam kimyasal bilgi biriktirmiş olan Emil Fischer onu izledi.

Bu verilere, ve proteolitik yıkıma uğrayan proteinlerin sadece oligopeptit ürün verdiğine dair kanıtlara rağmen, proteinlerin amino asitlerden meydan gelmiş, doğrusal, dalsız polimerler olduğu fikri hemen kabul görmedi. William Astbury gibi bazı saygın bilim insanları kovalent bağların bu kadar uzun molekülleri bir arada tutabilecek kadar güçlü olabileceğini şüpheyle karşılıyorlardı. Termal titreşimlerin proteinin dağılmasına yol açabileceğini düşünüyorlardı. 1920'lerde kauçuğun makromoleküllerden olşutuğunu öne süren Hermann Staudinger de benzeri ön yargılarla karşı kaşıya kalmıştı.

Bu şüpheler yüzünden alternatif hipotezler öne sürüldü. Kolloidal protein hipotezi proteinlerin daha küçük proteinlerden oluşan kolloid birleşimler olduğuydu. 1920'lerde Theodor Svedberg tarafından yapılan ultrasantrifügasyon ölçümleri proteinlerin kesin ve tekrarlanabilir bir molekül ağırlığına sahip olduğunu, ardından Arne Tiselius'un elektroforetik ölçümleri proteinlerin tekil moleküller olduğunu gösterince, bu hipotez çürütüldü. İkinci bir hipotez, Dorothy Wrinch tarafından öne sürülen siklol hipotezi idi. Bu hipoteze göre, doğrusal polipeptit, kimyasal bir siklol yeniden düzenlemesine (C=O + HN formula_8 C(OH)-N ) uğramakta ve omurga amit grupları çapraz bağlanmaktaydı, böylece iki boyutlu bir "doku" meydana gelmekteydi. Proteinler için başka birinci yapılar da önerildi, örneğin, Emil Abderhalden'in diketopiperazin modeli ve Troensegaard'ın 1942'deki pirol/piperidin modeli. Nihayet, Frederick Sanger'in insülin'in dizisini çözmesi; ve Max Perutz ve John Kendrew'ün miyoglobin ve hemoglobin'in kristalografik yapısını çözmesi ile, öne sürülen alternatif modellerin hepsi çürütülmüş oldu.

"Birincil yapı" terimi 1951'de Linderstrøm-Lang tarafından ilk defa kullanılmıştır.






HAYTAP

Hayvan Hakları Federasyonu veya kısaca: HAYTAP, doğanın korunması ve hayvan hakları konusunda faaliyet gösteren çeşitli derneklerin bir araya gelerek oluşturduğu bir sivil toplum örgütü. Kuruluş, adını aldığı "Hayvan Hakları Türkiye Aktif Güç Birliği Platformu"nun devamı niteliğindedir ve tüzel bir kişilik olan federasyonun kurulmasından sonra da eski adı olan HAYTAP'ı kullanmaya devam etmiştir. Halihazırdaki üye derneklerin 19'u Türkiye, biri Azerbaycan merkezlidir.

HAYTAP, doğaya zarar verilmesi ve hayvanların haklarının ihlal edilmesi durumunda imkanları dahilinde kamuoyunu bilinçlendirmeye çalışan, ihlallerin önüne geçilmesi için hukukî yolları kullanan, eğitim çalışmalarına katılan, ilgili yasaların değişmesi ve daha iyi bir şekilde uygulanabilmesi için gerekli resmî görüşmeleri ve halkla ilişkiler çalışmalarını yürüten bir kuruluştur.

HAYTAP, 9 Temmuz 2008 tarihinde Türkiye'nin farklı illerinde hayvan hakları konusunda faaliyet gösteren 5 sivil toplum örgütünün aynı federasyon altında birleşmesi ile kuruldu. Bünyesindeki hayvan hakları derneklerinin sayısı bugün 20'ye ulaşmıştır ve Türkiye çapında 70 civarı temsilciliği bulunmaktadır.
Federasyonun üyesi olan dernekler şunlardır:





Azerbaycan'daki havalimanları listesi

Azerbaycan'daki havaalanları listesi, Azerbaycan'da kurulu havalimanlarını içerir.

Kalın olarak gösterilmiş olan havaalanı isimleri ticari havayolları tarafından tarifeli seferler yapılan havaalanlarıdır.





At (mitoloji)

atlar değerlidir

At; Türk, Moğol ve Altay halk kültüründe, halk inancında ve mitolojilerinde kutlu hayvandır. Yunt (Yont, Yond) veya Yabu (Yabı, Yabak, Yafak) ya da Yılkı (Cılkı) olarak söylendiği Türk dilleri de vardır. Moğollar Adu (Aduğ, Adagu) veya Mor (Morın) derler. Toynaklı, dört ayaklı, memeli yük hayvanıdır.

At, Türklerde çok büyük önemi bulunan bir canlıdır. Efsane ve masallarda sahipleriyle birlikte silkinip daz (kel) bir ata dönüşen atlar bulunur. Böylece bir anda güçleri artar. Konuşabilen, uçabilen atlar vardır masallarda. Köroğlunun kıratı vardır ve sudan çıkıp gelmiştir. Battal Gazinin atının adı Aşkar’dır. Kırk gün güneş görmeyen bir ahırda ıslah edilmiştir. Manas destanında 200 kadar at adı yer alır. Burada yalnızca Türk destanları içinde en çok tanınan birkaç atın adına verilecektir. En bilinen ve dikkat çekici atlar şunlardır.


Atın rüzgardan yaratıldığına inanılır. Böylece rüzgarın gücü ve hızı ata geçmiştir. Ev yapılırken en büyük direğe veya çadırın orta direğine at kanı veya at sütü sürülür. Dağ, orman ve ateş ruhlarına dua edilirken kırmızı at yelesi kullanılır. İyi at, uçan kuşa yetişir, hiç yorulmaz, düşmanı hisseder, sahibini önceden uyarır, kahramanın durumunu anlar, rengini değiştirir, ölen kahramanı bırakmaz vatanına geri götürür, yaralı sahibini iyi birisinin yanına yetiştirir. Demirkazığa (kutup yıldızına) bağlı olan Akboz At ve Gökboz At bu kazığın etrafında döner dururlar. Başkurt destanlarında Buzat (Boz At) ve Sarat (Sarı At) olarak yer alırlar. Balkarlara göre ise adları Doru Aygır ve Saru Aygur şeklindedir. At olan eve şeytan girmeyeceğine, nefesinin cinleri kovduğuna inanılır. Türklerde at ile ilgili yüzlerce kelime vardır. Aygır: Erkek At, Kısrak: Dişi At demektir. Argumak, Yabu, Kulan, Tarpan gibi yabani türleri vardır. Atın kuyruğunu, kadının saçını, erkeğin bıyığını kesmesi yas işaretidir. Ve bunlara izinsiz dokunulması ya da kesilmesi de hakarettir. Evin en büyük orta direklerine at kanı, at yağı veya at sütü sürülür. Kam ateşin önünde ayin yaparken Ak At Derisi üzerinde dua eder ve yerin, dağın, ormanın ruhlarına yakarırken Kımız saçıp At Yelesi sallar. Bazı yörelerde masaların ayakları at toynağı şeklinde yontulur. Altaylarda 1900’lü yılların başında dahi ölüler atlarıyla birlikte gömülmekteydi. Rüyada kuyruğu kesik at görmek ölüm haberidir, gören kişi ölecek demektir. Atlar, ruhları öbür dünyaya taşır. Karakalpak’lar tabuta Ağaçat derler. Şeytanların atları üç ayaklıdır. Kutlu atlar Güneş diyarından gelirler. Dağdan çıkma ise sudan çıkma kadar yaygın olmasa da farklı bir özelliktir. Muhammed miraca çıkarken Burak adı verilen bir binek hayvanı kullanmıştır ve bu binek Türklerce daima at olarak tasavvur edilmiştir. Burak kelimesi Arapça berk (şimşek) kökünden türemiş bir kelimedir ve hızlılığı, ışığı ifade eder. Türklere göre atlar güneşten yeryüzüne inmiş varlıklardır. Köroğlunun atı Deniz Aygırı ve Çöl Kısrağının birleşmesinden türemiştir. Bu dünyaya ait atlarla öte dünyaya ait atların birleşmesinden doğan taylar çirkin olur ama sonradan değişirler. Türklerde ve Moğollarda insanın düşünce gücü bir taya benzetilir ve adına Buyan denilir. At Türkler ve Moğollarla özdeşleşmiş bir canlıdır. Türkler atlara renklerine göre isimler verirler: Akat, Buzat, Kırat, Alat, Sarat, Karat, Dorat… Kara At’ın yeraltına giderken, Ak At’ın ise gökyüzüne giderken kullanılacağına inanılır ve bu nedenle yeraltı Tanrısına Kara At, gökyüzü Tanrısına Ak At kurban edilir. Ayrıca söylencelerde adı geçen sıra dışı at türleri şunlardır:


Kendisi veya atası sudan(gölden) çıkıp gelen (sudan doğan) bir atın / hayvanın olağandışılığı