uyucu ruhu. Arış İyesi de denir. Çavdar İyesi, Arpa İyesi, Buğday İyesi, Yulaf İyesi, Yonca İyesi, Ot İyesi, Çayır İyesi, Çimen İyesi gibi türleri vardır. Hatta hasat sonrası biçilmiş ot ve ekinler için Kes İyesi, Saman İyesi gibi iyeler de mevcuttur. Ayrıca dirgen, tırmık, yaba, döven, kosa, orak, bel, kürek, kazma gibi tarım araçlarının her birinin dahi iyeleri olduğu düşünülür. Zayıf kalmış ekinlerin bulunduğu yerlere Ekin Anasının ayak izleri denir. Ekinlerde yangın çıktığında ters tarafa üfleyerek söndürür. Ekinlerin içinde yuvarlanmayı sever. Bir demet ekin onun için biçilmeden bırakılır ve buna Kır Sakalı denir.

(Eğ/Ek) kökünden türemiştir. Ekmek fiilinden gelir. Tahıl unundan yapılan yiyecek olan Ekmek ile aynı kökene sahiptir. Ayrıca kültür anlamındaki Ekinç/Ekin ile eşsesli ve benzer anlamlıdır, aynı kökten gelirler. Eski Moğolcada Ekin (günümüzde Eh) başlangıç demektir.






Şulbus

Şulbus, Türk ve Altay mitolojisinde adı geçen bir yaratık, cadı. Şulbıs, Çulmus, Çulbus, Çulbıs ve Moğolcada Şulmus, Şulmas, Solmos, Sılmus, Sulmı, Şulma, Şulmo, olarak da söylenir. Ne yaşlanan, ne çoğalan, ne ölen yaşlı bir kadındır. Tüm gücü kızıl saçlarındadır. Adları bazen Mangus ile birlikte anılır. Bazen de Mangus’un annesi olarak gösterilir. Derin mağaralarda yaşarlar. Kılıktan kılığa bürünürler. Erkek olanlarına da rastlanabilir. Erkek ve kadın şulbuslar birbirlerini öldürürler.

(Çol/Çul/Şul) kökünden türemiştir. Yarımlık, eksiklik ve hastalık bildirir. Eski Moğolca Şeytan anlamına gelen Şımnus/Şımnu/Şumnu sözcükleriyle de alakalı görünmektedir. Şul, Çul kökü Türkçedeki Çol kökü ile bağlantılıdır. Çolak kelimesi eksiklik ifade eder.





Josef Wenzel Radetzky von Radetz

Johann Josef (Joseph) Wenzel (Anton Franz Karl) Graf Wenzel Anton Franz Karl Graf Radetzky von Radetz (Çekçe: Jan Josef Václav hrabě Radecký z Radče, İngilizce: John Joseph Wenceslaus, Count Radetzky of Radetz) (doğum: 2 Kasım 1766 - ölüm: 5 Ocak 1858), Çek asilzade ve Avusturyalı general. Johann Strauss I'ın Radetzky Marşı sayesinde adı ölümsüzleşmiştir. 91 yaşında ölene kadar, 70 yılı aşkın süre boyunca orduda hizmet vermiştir. Birinci İtalyan Bağımsızlık Savaşı'nın önemli muharebelerinden Custoza Savaşı (24-25 Temmuz 1848) ve Novara Savaşı (23 Mart 1849) gibi muharebelerde Avusturya İmparatorluğu ordularıyla kazandığı zaferler sayesinde ün kazanmıştır.

Soylu bir ailenin çocuğu olarak 1766 yılında Bohemya'nın Sedlčany yakınlarındaki Třebnice (Almanca: Trebnitz) Şatosu'nda (zámek) dünyaya geldi. Küçük yaşında yetim kalan Radetzky, büyükbabasının ölümüne kadar onun tarafından yetiştirildi; daha sonra ise Viyana'daki Theresa Akademisi'ne gönderildi.Okuldaki ilk yılı olan 1785'te okulun dağıtılması sonrası harp okulunda öğrenciliğe başladı; böylece Habsburg ordusunda askeri kariyeri başlamış oldu.

1798 yılında Kranjskalı Kontes Francisca von Strassoldo Grafenberg ile evlendi. Evliliklerinden 3 kız, 5 erkek çocukları oldu.

Josef Wenzel Radetzky von Radetz'in tanınırlığında askeri başarılarının payı kadar ünlü besteci Johann Strauss I'un da payı vardır. Johann Strauss I'ın kendisine ithafen yazdığı eseri Radetzky Marşı sayesinde adı ölümsüzleşmiş, adına ithaf edilmiş beste bulunan askeri liderlerin arasına girmiştir.

İlerleyen yıllarda subaylığa yükselen Radetzky, 1787 yılında üsteğmen rütbesine erişti. Osmanlı İmparatorluğu'na karşı yapılan savaşlarda Kont von Lacy'nin hizmetinde bulunan Radetzky, 1792-1795 yılları arasında Habsburg Monarşisi'nin Güney Netherlands'daki son yıllarına tanıklık etti.

Radetzky 1975 yılında Ren Nehri kıyısındaki savaşlara katıldı. Daha sonraki yıllarda Johann Beaulieu'nun yanında Napolyon Bonapart'a karşı İtalya'daki mücadelede bulundu. Bu mücadele sırasında Kont von Lacy'nin oluşturduğu ve diğer Avusturyalı generallerin kopyalayarak uyguladığı "Kordon taktiği"'ni eleştirdi. Cesaretli karakteri hemen göze çarpmaktaydı. 1794'teki Fleurus Savaşı'nda emrindeki bir grup süvariyle Fransız hattının arkasına sarkarak keşif görevini yürütttü. Charleroi ve Valeggio sul Mincio bölgeleri hakkında yaptığı keşirlerin ardından birkaç ancak süvari ile geri dönebildi. Bu görevinin ardından binbaşı rütbesine yükseltildi. Dagobert Wurmser'ın Mantua Kuşatması (1796–1797) 'nda yer aldı. 1799 yılında Trebbia ve Novi bölgelerinde yarbay ve albay rütbeleriyle yeteneklerini ve cesaretini sergiledi. Marengo Savaşı'nda Michael von Melas'ın subaylarından biri olarak Franz Xaver von Zach'ın getirdiği "bilimsel" taktik hakkında değişiklik önerileri getirdi. Burada savaşırken vücuduna beş kurşun isabet etti. Bu savaşın ardından "Maria Theresa Askeri Nişanı"'na layık görüldü.
1805 yılında Ulm'a ilerleyen kuvvetlerin başındayken tümgeneral rütbesine yükseltildiğinin ve İtalya'daki Arşidük Charles'ın komutasına atandığının haberini aldı. Caldiero seferindeki başarısızlığı kısa süreli barış izledi. 1809 yılında 5. kolorduya bağlı emrindeki tugayla Eckmühl Savaşı'nda görev aldı. Wagram Savaşı'ndaki 4. tugayla sağladığı başarılarla feld-mareşal teğmenliğine (lieutenant field marshal) yükseldi. 1810 yılında 5. hafif süvari alayını alarak Maria Theresa Nişanı Komutanlığı'nı oluşturdu. 1809-1812 yıllarında Avusturya İmparatorluğu'nun Genelkurmay Başkanlığı görevini yürüttü. Aklındaki ordunun yeniden organize edilmesi ve taktik anlayışın düzenlenmesine ilişkin reformları hazinenin maddi imkanlar dolayısıyla karşı koymasıyla istediği şekilde ve hızda ilerletemedi. Bu aksaklıklar ve sorunlar yüzünden görevinden istifa etti. 1813 yılında ise Schwarzenberg Prensi Karl Philipp'in Kurmay Başkanlığı görevini üstlendi. Langenau Baronu Friedrich Karl Gustav onu "olmazsa olmaz bir yardımcı" olarak tanımlamıştır. Napolyon Savaşları'nda müttefik generaller ve hükümdarlar üzerinde önemli etkileri oldu. Özellikle Leigzig seferinin tasarlanmasında önemli değişiklikleriyle belirleyici olmuştur. Brienne and Arcis sur Aube savaşlarında taktiksel olarak başarılar elde etmiştir. Müttefik kuvvetlerle birlikte 1814 Mart'ında Paris'e girenler arasındadır. Müttefik hükümarlarla birlikte Viyana Kongresi'ne katılmıştır. Burada, kongrenin öncülüğünü yapan ve adıyla anılan Metternich sistemi'nin kurucusu Avusturya İmparatorluğu Şansölyesi Klemens von Metternich ile Rus Çarı I. Aleksandr arasında arabuluculuk görevini yapmıştır.

Viyana Kongresi sonrası oluşan barış ortamında daha arka planda kalmayı tercih etti. Genelkurmay başkanlığı yaptığı dönemde hedeflediği reformlar için çabalarına kaldığı yerden devam etti ancak savaş yorgunu generallerin "hiç karışmama"yı tercih ettikleri konulardaki çabaları sonuçsuz kaldı. Öte yandan bu gayretleri rakiplerinin ve düşmanlarının sayısını arttırdı. Gelişmeler o kadar ki daha 20 yıllık feld-mareşal olarak 1829 yılında emekli olacaklar listesine dahil edilmesine kadar vardı. İmparator'un emekli etmek istememesi sonucu süvari generalliğine ve bir kalenin yöneticiliğine atandı. Hem Fransız Restorasyon Dönemi'nin hem de Avrupa'daki Restorasyon Dönemi'nin ayaklanmalarla sarsılmasıyla birlikte tekrar aktif görevlere verilmeye başlandı. Johann Maria Philipp Frimont'un yanında isyan eden Papalık Devleti'ne karşı mücadelede rol aldı ve 1834'te İtalya'daki Avusturya İmparatorluğu ordusunun komutanlığına atandı.

1836 yılında mareşalliğe yükseldi, artık 70'li yaşlardaydı. Bu rütbesine ve yaşına rağmen modernleşmeye ilişkin tavsiyelerine yine kulak verilmemiş, sadece yönetim alanında değil askeri alanda da istediklerini yapmasına karşı zorluklar çıkarılmıştır. 1848'de Sardinya Krallığı'na ve Piyemonte ve Sardinya Kralı Charles Albert'e karşı özellikle Milano'da çok zor durumlarla karşı karşıya kalmış, dört tarafından kuşatılmayla karşı karşıya kalmıştır. Fakat destek kuvvetlerin gelmesiyle durum Radetzky açısından iyiye gitmeye başlamıştır. 23 Mart 1849 tarihindeki Novara Savaşı ise nihai zaferi sağlamıştır. Ayrıca isyan eden Venedik'in (Mayıs 1948 - Ağustos 1949 - San Marco Cumhuriyeti), bir yılı aşan kuşatmanın ardından yeniden ele geçirilmesinde Avusturya ordularına komutanlık etmiştir. Bu başarısıyla "Altın Koyun Postu Nişanı" ("Order of the Golden Fleece") alarak şövalyeliğe yükselmiştir.

Daha önceki karışıklık dönemlerinde Albrecht von Wallenstein ve Arthur Wellesley'in yaptığı ya da yararlandığı gibi davranmamış ve 1848 Devrimleri'nde emrindeki ordusunun kraliyete bağlı olarak kalmasını sağlamıştır. Bir vatansever general olarak birleşmiş bir Almanya tahayyülü olsa da İmparator'un ordusundaki komutanlık göreviyle hayallerini sınırlamıştır. İtalya'daki başarılarının ve sadakatinin ödülü olarak Habsburg Hanedanı'nın kanını taşımamasına rağnen 1848-1857 yılları arasında Lombardiya Krallığı'nda ve Venedik bölgesinden (Kuzeydoğu İtalya) sorumlu genel vali olarak görev yapmıştır. İtalyanlar dahi İtalyan milliyetçileriyle mücadele edip kazanan bu komutanı ""adil bir yönetici, borcuna sadık bir centilmen"" olarak tarif etmişlerdir. Bir anektoda göre gençlerden oluşturduğu gönüllü ordusunun başındaki General Cesare Launier'ı ele geçirdiklerinde onunla tokalaşarak "bir grup genci bu derece iyi yetiştirip cesaretle savaşmalarını sağladığı için" tebrik etmiştir; çünkü Radetzky ve askerleri, karşılarında iyi eğitimli bir Sardunya ordusunun olduğunu sanmışlardır.

Siyasi olarak ise işçi sınıfı ile Avusturya İmparatorluğu'nu yöneten Habsburg hanedanı'nı uzlaştırmaya çalışmıştır. Yaklaşan Sanayi Devrimi'ni ve onun güçlendireceği işçi sınıfının önemini anlayan Radetzky, üst ve orta sınıflardan oluşan İtalyan vatanseverlerinin partisi ile işçi (alt) sınıf arasındaki sınıf gerginliğini kullanmayı, böylece İtalya'daki bağımsızlık ayaklanmalarını engellemeyi hedeflemiştir. Ayaklanana ya da isyana kalkışan askerleri ve asileri acımasızca cezalandırmıştır. Örneğin isyana destek veren Macar askerler vurulmamış, hepsi asılmıştır. Öte yandan silahsız biçimde muhalefet yürüten Giuseppe Verdi, Alessandro Manzoni ve Antonio Rosmini gibi vatansever önderlere karşı çok daha ılımlı bir politika yürütmüştür, oysa aynı devirde diğer yöneticiler bu fikirlere sahip önderleri sür