edebiyatında destan, epik şiir. Olonho veya Olungu olarak da söylenir. Şiir şeklindeki söylencedir.

Kahramanlık destanları, hemen her toplumda destanlar bulunur ve şiir şeklinde olmaları nedeniyle daha çok ilgi çeker ve daha kolay ezberlenirler. Ancak Yakut Olongoları uzunlukları ve kendilerine özgü anlatım yapılarıyla dikkat çeker. “Er Sogotoh”, “Ürüng Uğolan”, “Nurgun Boğotur”, “Abahtay Bergen”, “Kulun Kulustur” gibi Olongolar en önemlileridir. Uzunlukları binlerce hatta onbinlerce mısradan oluşabilir.

Pekarsky hazırlamış olduğu Yakutça-Rusça sözlükte, Olongo'yu şöyle tanımlar: ""Kahramanlık destanı, bahadırların kahramanlığını anan şarkı, vezinli kahramanlık şiiri, masal, uydurma hikaye, tarih, efsane.""

Olongo anlatımı yakut folklorunda merkezi bir yere sahiptir ve buna yönelik anlatı geceleri düzenlenir. 20. Yüzyılın başında bile her Yakut köyünde birkaç tane Olongo anlatıcısının bulunduğu tespit edilmiştir. Bu anlatıcılara "Olongosut" ve "Olonhosut" adı verilir. Yakut dilinde destan anlatmak ise "Ologolo-" veya "Olonholo-" fiili ile karşılanır. Anlatıcıların becerileri, özellikle oyunculuk ve doğaçlama hitabet sanatına dair olmalıdır. Olongo anlatısı müzik eşliğinde gerçekleştirilebilir. "Nuyurgun Boğotur" Yakut Olongoları içinde en ünlü ve uzun olanıdır, şiir 36 000 dizeden oluşur. Olongolar, 2005 yılında UNESCO'nun "İnsanlığın Sözlü ve Manevi Mirasının Başyapıtları" arasında olduğu kabul edilmiştir.

Olongolorda anlatılan öykülerde üç dünya yer alır: Üst , Orta ve Aşağı dünyalar. Üst dünya tanrıların yurdudur, orta dünya ise insanların yaşadığı kısımdır. Alt dünya ise yeraltıdır. Evrenin ortasında "Aal Luuk Mas" vardır, kökleri Aşağı Dünyaya kadar uzanır. Dalları ise göğe, tanrıların yurduna kadar yükselir.

(Ol/Öl) kökünden türemiştir. Olmak fiili ile ilişkilidir. Olanların, olmuşların öyküsü demektir. Eski Türkçede Ölön sözcüğü de destan demektir.






Viyana (anlam ayrımı)

Viyana şu anlamlara gelebilir:





Franz von Hipper

Franz Ritter von Hipper (13 Eylül 1863 – 25 Mayıs 1932), Alman İmparatorluk Donanması'nın (Kaiserliche Marine) Amirali. Franz von hipper, bir askeri subay öğrencisi olarak 1881 yılında Alman Donanması'na katıldı. Aynı zamanda, Kaiser II. Wilhelm'in SMY Hohenzollern isimli gemisi ile birlikte birkaç torpido botu birimlerinin komutanı ve çeşitli savaş gemilerinde subay olarak görev yaptı. Hipper Ekim 1913 yılında I. Keşif Grubu komutanı olarak atanmadan önce keşif güçlerinin bağlı olduğu çok sayıda kruvazöre komutanlık yaptı.

Yüzler Denizler Filosu komutanı Amiral Reinhard Scheer'in yerine 1918 yılına kadar bu görevini yürütmüştür. Özellikle I. Dünya Savaşı sırasında, 31 Mayıs-1 Haziran 1916 tarihlerindeki Jutland Muharebesi'nde, I. Keşif Grubu'na komuta eden en ünlü amiraldir. Hipper, savaş sırasında Alman savaş gemisi komutanı olarak İngiliz basınında "bebek katili" şeklinde nitelendirilmiştir. Hipper'in Filosu, Ocak 1915'te Dogger Bank Muharebesi esnasında zırhlı kruvazör SMS Blücher'i kaybetti. Dogger Bank Muharebesi'nde İngiliz savaş gemisi filosu ile çatışmaya girdi. Hipper'in gemileri üç İngiliz savaş gemisini batırmayı başarmasına rağmen Jutland Savaşı'nda, Hipper'in amiral gemisi SMS Lützow batırılmıştır.

1918 yılında savaşın sona ermesinden sonra, İmparatorluk Donanması'ndan bir emekli maaşıda bağlanarak emekli oldu. Franz von Hipper başlangıçta bir takma isim altında yaşamış ve 1918-1919 Alman Devrimi sırasında radikal devrimcilerine karşı sık sık taşınmıştır. Hipper 25 Mayıs 1932 tarihinde öldü. 1938 yılında Kriegsmarine donanmasında bir ağır kruvazöre ismi verilmiştir.




Yol İyesi

Yol İyesi (Tatarca: "Yul İyäse") – Türk, Tatar ve Altay halk inancında Yol Ruhu. Yul İyesi veya Yolak İyesi de denir. Moğollar Col Ezen veya Zol Ezen derler. Yolların koruyucu ruhudur.

Her yol için farklı bir İye vardır. Yol aynı zamanda yasa ve düzeni, mutluluk ve huzuru temsil eder. Talih ve doğruluk gibi kavramları içerisinde barındırır. Yol doğru bilineni yapmak demektir. Yol İyesi, kötü niyetli insanları her gün yürüdükleri yoldan şaşırtabilirmiş. Hiç beklenmedik bir anda bu tür insanlar bildik bir yoldan giderken kendilerini karanlık orman içinde bulurlarmış. Bazen de kar fırtınasında insanlar evleri etrafında dolanıp dururlar, eve girecek yolu bulamadan donup ölebilirlermiş. Sabah olunca köylüler yolunu şaşırmış ve donmuş insanı evin etrafında bulurlarmış. Çerçi sözcüğü köy köy gezen seyyar satıcı demektir ve masallarda yollarda hep onlara rastlanır. Çerçi/Carçı Moğollarda da aynı anlama gelir. Eskiden eşek veya katırlarla gezen çerçilere 1900’lü yılların sonrasında dahi rastlamak mümkündü, bir kısmı ise küçük kamyonetlerle bu işi yapmaktaydılar. Yolların diğer vazgeçilmezleri ise Haydutlar (Uğrular) ve Çingenelerdir. Yolak İyesi ise patikanın koruyucu ruhudur. Geçitlerin de İyeleri vardır, mesela Yakutlarda Attuk İçi, geçitleri ve aşakları koruyan ruhları ifade etmekte kullanılan bir kavramdır. Yollar Türk kültüründe yönler ile bağlantılıdır ve kalelerde ve şehirlerde çıkış kapıları da yönlerle belirtilir, bu kapılardan yollar belirtilen yönlere doğru gider. Başlıca yönler değişik şive ve lehçelerde şöyle adlandırılır:


Moğollarda Zol Zayağçı (Yol Yaratan) yani kaderi tayin eden şeklinde tanımlanan bir ongun vardır ve Zar Zargaçı (Yar Yargıcı) yani adalet sağlayan ile bir ikli teşkil ederler. Moğolca zol, talih demektir. Yol Yayağçı 19 yolun birleştiği yerde yaşar. Yar, yarım anlamında olabilir çünkü tek kolludur. Örneğin, bu anlayış ve yaklaşım Pir Sultan Abdal’da en keskin biçimde aşağıdaki şekilde ifadesini bulmaktadır.

L. Potapov'un izlenimlerine göre, "Ala Atlı Yol İyesi" denilen şaman hakkındaki inanç. 20. yüzyılın başlarına kadar Teleğütlerde "Yer Yol Payana" adındaki bir ruhta korunmuştur.

(Yol/Yul) kökünden türemiştir. Ulaşımda kullanılan düzenlenmiş, uzayıp giden arazi parçası. Yerleşim alanlarını birbirine bağlayan düzlenmiş toprak parçası. Ayrıca yöntem, üslup, dinsel uygulama ve yaşam anlamlarını da mecazen içerir. Yol kavramı doğu toplumlarında ve Türklerde önemli bir yere sahiptir. Moğolca’da Col/Zol, Buryatça’da Zol olarak geçer. Colay, ayağı uğurlu demektir. Yolçu sözcüğünün peygamber anlamı da bulunur. Yula sözcüğü de aynı kökten gelir ve meşale, pınar, ruh demektir.





35. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri

35. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri (2002 Yılı Türk Sineması Ödülleri), Sinema Yazarları Derneği'nin 2002 yılında Türkiye'de gösterime giren filmlere verilen ödüllerdir. Ödüller, 27 Ocak 2003 tarihinde Emek Sineması'nda düzenlenen törenle sahiplerine verildi.





Kalgançı

Kalgançı – Türk ve Altay halk inancında Kıyamet. “"Kalgançı Çağ"” da denir.

Kalganan (sıçrayıp kalkılan) gün. Kıyamet günü. Dünyanın ve/veya evrenin yokolacağı daha sonra tüm ölülerin tekrar diriltileceği gün. Bu inanca göre, yeryüzü yaşamı sürekli değildir; günün birinde sona erecek ve insanlar, hayvanlar, bitkiler yok olacaktır. Bu sona doğru insan soyunda azalma başlayacak, suçlar çoğalacak, günahlar alıp yürüyecek, insanlarda tanrı korkusu kalkacaktır. İyilik simgesi Ülgen’le, kötülük simgesi Erlik arasında oluşacak büyük savaşın sonunda, Ülgen dışında bütün savaşanlar ölecektir. Bay Ülgen bütün canlıların öldüğünü, yeryüzünde kendisinden başka kimse kalmadığını görünce “kalkın ey ölüler” diye bağıracak, bu çağrı üstüne bütün ölüler yattıkları yerden kalkacaktır. “İnsanların yeniden dirilmesi” anlamına gelen “kalkancı çağ” (kalıcı çağ) budur. İnsanlar azalacak, kötülük artacak, Erlik Han dünyaya yaklaşacaktır. Sağış Günü (Hesap Günü) tabiri de kullanılır. Türk kültüründe aslında çok geniş olarak üzerinde durulmayan bu kavram, İslam inancıyla hatta Hristiyanlık, Maniheizm ve Budizmin etkisiyle Kıyamet inancı büyük oranda şekillenmiştir. Örneğin Güneş’in batıdan doğacağı inancı İslam’ın etkisiyle ortaya çıkmıştır. Bazı lehçelerde Kirti Gün (Gerçek Gün) veya Uluğ Kün (Büyük Gün) adı verilir.

"Ahir Zaman" sözcüğü, Arapça kökenlidir ve farklı Türk halklarında yaklaşık aynı terimler olarak yer alır. Karakalpakça'da "Ahırğı Zaman"; Özbekçe'de "Ohır Zamon"; Çuvaşça'da "Ahar Samana"... Bu anlayışın kökeni İslam olmakla birlikte bir kaynağı da eski Türklerin mitolojik görüşleridir. Dede Korkut Kitabında, "Ahır zaman
olup, kıyamet kopunca..." denilir. İnanışlardan birine göre, bir gün ayla güneş birleşecek, dünyayı yakıp kavuracaklardır. O zaman
kıyamet kopacaktır. Bir başka inanışa göre de güneşin batından doğduğu gün, sular kabaracak ve her tarafı sular kaplayacaktır. Bunun ardından dünyanın üzeri dümdüz olacaktır.

(Kal) kökünden türemiştir. Kalgamak fiilinden gelir. Kalkma, sıçrama anlamına gelir. Kalkmak kelimesi ile akrabadır. Moğolcada Halgah (Kalkah) fiili korkmak anlamına gelir ki, bu bağlamda düşünüldüğünde Korku Günü demek de olabilir. Bir başka görüş ise kalıcılık manası taşıdığı ve Kalıcı Zaman demek olduğudur.





Madenlerde havalandırma

Madenlerde havalandırma, yeraltı maden ocaklarında; çalışan personelin ve çalışan makinelerin, güvenli ve rahat çalışmaları için yapılan işlerden biridir.

Havalandırma işlemi yeraltında; ocak sıcaklığının optimum seviyeye ayarlamak, CO, CO, H, HS, SO, NO, CH gibi zararlı gazların konsantrasyonunu yönetmeliklerle belirlenmiş değerler altında tutmak ve dışarı atmak, çalışan personel ve makineler için gereken oksijeni temin etmek için yapılmaktadır.

Türkiye'de, Maden ve Taş Ocakların İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İş Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük'ün 162. maddesi gereğince %19'dan az O, %2'den çok CH, %0,5'den çok CO ve diğer tehlikeli gazlar bulunan yerlerde çalışılması yasaklanmıştır. Yine aynı tüzüğün 161. maddesi gereğince maksimum hava hızı 8 metre/saniye olarak belirlenmiştir. Bu amaçla galerilerden geçecek hava miktarını ayarlamak için yer yer hava kapıları, hava perdeleri, hava köprüleri gibi yöntemlere başvurulmaktadır.
Doğal havalandırma; yeraltı maden ocaklarında, hava giriş-çıkış noktaları arasındaki kot farkı ve yoğunluk farkından dolayı pervane, vantilatör gibi herhangi bir mekanik te