or, “The Onion Routing” sözcüklerinin baş harflerinden oluşturulmuş, kullanıcılarına iletişim imkânı sağlayan bir ağ ve yazılım projesinin adıdır. Proje dünya üzerinde konuşlanmış 6000'den fazla gönüllü Tor unsurunun (Tor relay) oluşturduğu ağ üzerinden (Tor web tarayıcısı) kullanılarak kullanıcıların gerçek kimliklerini gizleyerek şifreli bir şekilde internete erişmelerine imkân sağlamakta ve takip edilme riskini azaltmaktadır. Her ne kadar hakkında takip edilemediğine dair söylentiler olsa da, bu doğru bilinen bir yanlıştır. 

Şimdilerde teknolojinin de gelişmesiyle insanlar internet üzerinden farklı birçok şekilde iletişim kurabilmektedir. Anlık mesajlaşma, görüntülü konuşma ya da başka biçimlerde ses, görüntü ve metin iletebilmek mümkün hale gelmiştir. Bu iletişimi mümkün kılan "ağ" ve "internet" kavramları oluşmaya başladıkları zaman askeri ve akademik açıdan çok büyük anlam ifade etse de şekil değiştirerek yaygınlaşmış ve insanlığın hizmetine sunulmuştur. Başta askeri ve akademik kaygılarla ortaya çıkan bu sistem artık dünya çapında bir sistem olmuş ve dünya insanlarının her katmanı tarafından kullanılır hale gelmiştir. İnsanlığın hizmetine sunulması fikri bu yaygınlaşmanın çekirdeğini oluştururken bütün gelişmeler de kullanım kolaylığı üzerine kurulmuştur. Fakat sistemlerin bu kadar yaygınlaşması demek onların sadece sıradan insanlar tarafından kullanılması anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda toplumla, devletle ya da kanunlarla bir şekilde anlaşamayan insanların da kullanacağı anlamına gelir. Bu nedenle bugünlerde ağ ve internet kavramları ilk yaygınlaşmaya başladıkları zamanki fikrin aksine daha çok kontrol edilmeye çalışılan bir alan olmuştur. Devletler, kurumlar, bireyler çeşitli sebeplerden internet kullanımlarını kontrol etmeyi, kısıtlamayı ve engellemeyi istemektedir. Bu durum da bu fikirle çatışan insanların başka yöntemler aramasına neden olmuştur. fikri ve bu fikrin ürünleri insanların dilediklerini yapması ve bunu yaparken de gerçek kimliklerini gizli tutmasını sağlamıştır.

Teknolojinin bu denli yaygınlaşması ve iletişimin artması bu teknolojilerin toplumların, devletlerin gelenekleri ve kanunlarıyla ters düşen insanlar tarafından da kullanılabileceğini göstermektedir. Bu sebepten devletler veya otoriteler bu tür kullanımları tespit etmek ve engellemek için büyük çaba sarf etmektedir. Ellerinde imkân bulunan her devlet veya otorite bazı yöntemler geliştirerek bu tür kullanımları tespit etmeye, kullanıcıları yakalamaya çalışmaktadır. Bu durum karşısında teknolojinin imkânlarından faydalanmak isteyen kullanıcılar da çaresiz kalmaktansa çeşitli yöntemler geliştirerek bu durumu aşmaya çalışmaktadır. Anonim ağ kavramı insanların ele vermeden internet deneyimi yaşamalarına olanak sağlayan ve devletlerin denetiminden kaçmayı planlayan bir sistemdir. Bu fikirden yola çıkarak günlük hayatta kullanılan pek çok teknolojinin, yazılımın anonimlik sağlayacak şekilde tasarlanması çalışmaları yıllardır sürmektedir. Tor projesi de bu fikrin bir ürünüdür.

Projenin, hedefleri arasında devletle ters düşen insanların, ya da çeşitli tacizlere maruz kalan insanların kendilerini ifşa etmeden bilgi paylaşabilmeleri gösterilmektedir. Fakat Tor ağının sadece bu insanlar tarafından kullanılmayacağı da bilinmektedir. Anonim kalmaya sadece muhbirlerin değil uyuşturucu satıcılarının, pornografik içerik sağlayanların vb. işler yapanların da ihtiyacıdır. Bu tür anonim ağlar sadece sansürden kaçan sıradan insanların değil suç kartellerinin de ilgi odağıdır.

Kullanıcılarına kimliklerin gizlemek ve internet ortamında ilettikleri verilerin güvenliği sağlamak için birçok farklı uygulama kullanılmaktadır. Bu uygulamaların bazıları sadece bir vekil sunucu gibi çalışırken, tek başına bir yazılım veya bir olarak yüklenebilen halleri de vardır. Kimi uygulamanın kendi ağ altyapısı bulunurken kimi de diğer uygulamaların ağ altyapısını kullanmaktadır.

Anonim ağ fikri belirginleştikçe birçok ürünü de ortaya çıkmıştır. Bu ürünlerin oluşması, yaygınlaşması zaman içinde değişiklikler göstermektedir. Aşağıdaki listede insanlara anonimlik veya gizlilik sağlamayı amaç edinmiş bazı ürünler listelenmiştir.

Tor, anonim iletişimi mümkün kılan bir anonim ağ ürünüdür. Kullanıcılarının hangi web sitelerini ziyaret ettiği bilgisini koruduğu gibi anlık mesajlaşmaları ve internet üzerinden yapılabilen diğer iletişim çeşitlerine ait bilgilerin takibinin yapılmasını neredeyse imkansız hale getirmektedir. Tor, kullanıcılarının gizliliğini amaç edinirken bunun yanında kullanıcılarının internet deneyimlerini anonim hale getirerek kullanıcıların özgürlüğünü ve gizli iletişim kurmalarını da sağlar. NSA (National Security Agency)'in ifşa edilen gizli belgelerinde Tor projesi için "tahtını yerinden edecek rakibi olmayan, anonim internetin düşük gecikme süreli, yüksek güvenlikli kralı" olarak bahsedilmektedir. Ayrıca, İngiltere Bilim ve Teknoloji Parlamentosu günlük yaklaşık olarak 2.5 milyon kullanıcının Tor'u kullandığını ve Tor'un anonim internet için bugüne kadarki en popüler iletişim sistemi olduğunu belirtmiştir.

Tor web tarayıcısı açıldığı anda Tor unsurlarının bulunduğu bir listeden rastgele unsur seçer ve bunlardan verinin üzerinden geçeceği bir tünel (Tor circuit) oluşturur. Tor tarayıcısını kullanarak internete erişmeye çalışan bir kullanıcı, tarayıcıyı açtığında yazılım belirli sayıda Tor unsurunun bulunduğu bir tünel oluşturarak kullanıcının verilerini bu tünel üzerinden gitmek istediği yere ulaştırır. Bu işlem sırasında giden veri her Tor unsuru üzerinden geçerken şifreli bir şekilde iletilir. 

Bu tünel oluşturulurken her Tor unsuruna ait bir anahtar ile gidecek veri tarayıcıda şifrelenerek bir sonraki unsura iletilir. Veri sırayla tünel içindeki unsurlar üzerinde ilerlerken bir soğanın katmanlarının içeri doğru açılması gibi her Tor unsurunda şifreli verinin bir katmanı açılır. Bu unsur açtığı katmandan geriye kalan şifreli verinin kendinden sonra hangi unsura gideceğinin çıkartarak veriyi ona iletir. Bu işlem sırasıyla tünel üzerindeki tüm unsurlarda gerçekleşir. Daha sonra veri, çıkış unsuru (Exit node) üzerinden internette erişmek istediği adrese erişir. Bu sırada hiçbir Tor unsuru kendinden bir önceki ve sonraki unsurun IP bilgisi hariç herhangi bir bilgiye sahip değildir.

Bağlantı sırasında bu durum kullanıcıların anonim kalmasını sağlarken her unsur üzerinde verinin şifreli iletilmesi de kullanıcıların veri güvenliğini sağlamaktadır. Bu durum Tor kullanıcılarının yer ve kimlik denetimini çok büyük oranda imkânsız hale getirmektedir. Kullanıcıların internet deneyimleri böylece karşı korunmuş olmaktadır.

Tor, ağın daha verimli çalışması için oluşturduğu sanal tünelleri en fazla 10 dakika boyunca kullanmaktadır. Daha sonra gönderilecek veriler yeniden kurulacak bir tünel üzerinden iletilir.

Bununla beraber Tor anonimlik için tüm problemleri tek başına çözemez. Eğer kullanıcı Tor üzerinden gerçek bilgilerini kullanırsa kullanıcının anonimliğinden bahsetmek mümkün değildir. Ayrıca eğer kullanıcının bilgisayarından çıkan ve gideceği adresi aynı anda izleyen bir saldırgan bu iki nokta arasında zamana bağlı yaparsa bu durum da kullanıcılarının anonimliğini tehlikeye atabilir.

Tor kullanıcılarına sadece web sitesi ziyareti değil, anlık mesajlaşma ve çevrimiçi alışveriş konularında da koruma sağlamaktadır.

Tor tüm bunları yaparken kullanıcılarının özgürlüğünü amaç edinmektedir. Bu nedenle tarafından ifşa edilen NSA’ye ait dokümanlarda Tor için “tahtını yerinden edecek rakibi olmayan, yüksek güvenlik sağlayan anonim ağ” olarak bahsedilmektedir.

Bununla beraber Tor internette sansürlenen içeriklere erişmek için kullanılmaktadır. Özellikle Ortadoğu’da yakın zamanda meydana gelen Arap baharı olaylarında Tor’un sansürlenmiş ve engellenmiş kaynaklara erişmede ki rolü çok büyüktür. Tor’un anonim ve şifreli bağlantı sağlama yeteneği de birçok yazılımın esin kaynağı olmuştur. Tor altyapısını kullanarak iletişim sağlayan birçok ürün ortaya çıkmıştır.

Tor kullanıcılarına anonim internet deneyimi sağlarken web sitelerinin kullanıcılarını takip etmesini, onların ziyaretlerinden bilgi elde edilmesini engeller.

Bunların yanında Tor sadece içeriğe ulaşmaya çalışan kullanıcılara hizmet vermekle kalmaz. Kullanıcıları Tor saklı servisleri şeklinde web sitesi yayınlayabilir ya da anonim olarak başka servisler sunabilirler.

Tor bireysel amaçlar için kullanılmakla kalmaz. STK (Sivil Toplum Kuruluşları), gazeteciler ve birçok kurum Tor altyapısı üstünden haberleşebilmektedir. Örneğin NSA’ye ait dokümanları Edward Snowden, Tor üzerinden The Guardian ve Washington Post’a göndermiştir. Yazılı ve görsel basının uzun süredir bu yolu kullanarak muhbirlerle iletişim kurduğu da bilinmektedir. STK’larda Tor’u çok yoğun şekilde kullanmaktadır. Özellikle yurtdışında kritik bölgelerde faaliyet yürüten kurum çalışanları, STK destekçileri kendilerini ifşa etmeden çalışmalarını bu yolla sürdürebilmektedirler.

Tor projesinin tarihi 1995 yılına kadar gitmektedir. ABD Deniz Harp Araştırma Laboratuvarı çalışanlarından Paul Syverson, Micheal Reed ve David Goldschlog tarafından ABD gizli servislerinin çevrimiçi istihbarat iletişimini koruma amacıyla hayalet bir proje olarak başlamıştır.

Proje ilk yıllarında ONR (the Office of Naval Research ) ve DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) tarafından desteklenmiştir. Tor projesi askeri ve istihbari amaçlarla başladığı zaman hedefleri arasından mahremiyet yoktu. Bunun yerine askeri personel ve istihbarat faaliyetleri için bir maskeleme görevi görüyordu.

90lı yıllarda internetin ve teknolojik altyapının yaygınlaşmasıyla, askeri personelin de bu imkânlardan faydalanması gerekiyordu. Fakat bu yararlanma sıradan bir kullanıcı gibi olamazdı. Çünkü bir istihbarat çalışanı istihbarat merkezine bilgiyi çevrimiçi iletirken normal yollarla iletemezdi. Ayrıca bağlandığı adresi ve kendisini bu yolla deşifre edebilirdi. Halka açık internet kaynakları üzerinden devlete ait askeri ve istihbarı faaliyetlerin yapılması fikri kavramını orta