of Poetry in Israel, İsrail, Eylül 2012

Bulgar Yazarlar Birliği’nin 100. Kuruluş Yıldönümü Kutlaması ve 10. Uluslararası Yazarlar Toplantısı, Bulgaristan, Eylül 2013

Türk Şiiri Semineri – Düzenleyen: Balkan Kültür Enstitüsü, Bulgaristan, Eylül 2013

Sha’ar 13. Uluslararası Şiir Festivali, İsrail, Kasım 2013




Bolşeviklere karşı sol ayaklanmalar

Bolşeviklere karşı sol ayaklanmalar, Ekim Devrimini izleyen dönemde Sovyetler Birliği henüz resmen kurulmamışken SRlar, Sol SRlar, Menşevikler ve anarşistlerce iktidardaki Bolşeviklere yönelik planlanan ve yürütülen bir dizi ayaklanma eylemidir. Bu ayaklanmaların bazıları sürmekte olan Rus İç Savaşında Bolşevik iktidarına karşı oluşturulan Beyaz Orduyu desteklerken bazıları bağımsız hareketlerdir. Bu ayaklanmalar 1918 yılında başlayacak ve 1922 yılına kadar sürecektir. Bu ayaklanmalar sonucunda o döneme kadar diğer sol grupları da iktidara dahil etmek isteyen Bolşevikler bu çabaları bir kenara bırakarak ayaklanmaları askeri kuvvetle bastırma yoluna gitmiştir. Bazı çevreler tarafından gündeme getirilen sol ve devrimci partilerin koalisyon olarak iktidarı gerçekleşmeyecek Bolşevikler tek başlarına iktidarlarını sürdüreceklerdir.

1917 Şubat Devriminin ardından başa geçen Geçici Hükümet tarafından Rus Çarlığı tarafından sürdürülen I. Dünya Savaşına devam kararı alınınca bu karar Menşevikler ve SRlar tarafından desteklenir. Bolşevikler savaşı emperyalist bir paylaşım savaşı olarak tanımladıkları için kendi hükümetlerinin yenilmesi için devrimci bozgunculuk siyasetini öne sürüyorlardı. Menşevikler ve SRlar içinde savaşa karşı çıkan hizipler de bulunuyordu. 

1917 yılında Temmuz Günleri olarak bilinen olaylarda Menşevik ve SRlar Bolşeviklerin bastırılmasından yanaydılar.

Bolşevikler Ekim Devrimi ile Kasım 1917’de iktidarı ele geçirirler. En önemli Rus kentlerindeki Sovyet organlarındaki seçimlerde birinci parti olurlar ve silahlı ayaklanma ile iktidarı konsolide ederler. Bolşeviklerin toplumun büyük kısmı tarafından desteklenmesinin ardında özellikle Geçici Hükümetin I. Dünya Savaşına verdiği desteğin sona erme ihtiyacı ve sosyal devrim beklentisidir. Belki de halkın bu isteği en güzel şekilde “Barış, toprak ve ekmek” Bolşevik sloganında cisimleşir.

Bolşevikler iktidarı aldıktan sonra SR’lardan ayrılmış olan sol SR’ları ve Menşeviklerden ayrılmış olan Martov’un önderliğindeki Enternasyonalistleri hükümete davet eder. Menşevikler ve sağ SR’lar ise görüşmeleri terk ederler. Bolşevikler, ilk başta SR’lar tarafından ortaya atılan toprak reformu programını uygulamaya koydukları için bu partinin sol SR’lar lehine bölünmesini sağlayarak kendi saflarına çekerler. Sol SR’lara dört halk komiserliği mevkisi verilecek ve Çeka’da önemli kademelere bu grup üyeleri atanacaktır. Bu gelişmelere rağmen özellikle sol SR’larla Bolşevikler arasında savaşa dair görüş ayrılıkları bulunmaktaydı.

Ekim Devrimini izleyen ilk dönemde yasaklanan tek siyasi parti "Karayüzler" olarak bilinen Rus Halkları Birliği Partisi olur. Bu parti özellikle azınlıklara karşı yaptığı pogrom katliamlarıyla tanınırdı.

Çarlık Ordusu komutanlarından General Aleksey Kaledin, komuta ettiği Don Kazaklarıyla beraber derhal ayaklanma başlatır. Bu ayaklanma ile Rus İç Savaşı ve Beyaz Ordu hareketi başlamış olacaktır. Beyazlara destek olarak 14 farklı ülke gerek askeri yardım gerek bizzat askeri birlik gönderecektir. İç savaş on milyondan fazla insanın ölmesine, ülkenin harap olmasına yol açacaktır. Bu dönemdeki isyanlar Bolşevikler tarafından kararlılıkla ve sertçe bastırılacaktır. Aynı anda birçok cephede savaşan Bolşevikler ölüm kalım mücadelesi verdikleri bir dönemde muhalif hareketlere de düşmanın elini kuvvetlendirmesi açısından bakacak ve müsaade etmeyecektir.
Kaledin Kadetler, SR’lar ve bazı Menşeviklerce desteklenir. Bolşevikler Kadetleri halkın düşmanı bir siyasi parti olarak niteleyerek kapatıp liderlerini karşı devrimci ilan ederler. Bolşevikler bu aşamada SR’larla ve Menşeviklerle hala görüşmelerini sürdürmektedirler ve bu partiler yasa dışı ilan edilmemiştir.

Anarşistler de SR’lar gibi bölünmüştür. Bazıları Bolşevikleri desteklerken hükümette bazı görevleri üstlenenler bile vardır. Bazıları tarafsız kalmayı tercih ederken bazıları da Bolşeviklere karşı direnişe geçecektir.

Kurucu Meclis, Geçici Hükümete karşı Bolşeviklerin sürekli olarak dile getirdikleri bir talep olagelmiştir. Geçici hükümet ise bu talebi reddedemediği için sürekli olarak ertelemekteydi. Ekim Devriminden sonra gerçekleştirilen Kurucu Meclis seçimleri dönemin kimi aksaklıklarının yanı sıra özellikle SR’lar için bazı aksaklıklar barındırıyordu. Herkese açık olan seçimlerde SR eski parti listesi oylanmakta ve SR – Sol SR ayrımı yansıtılmamıştı. Sovyet karşıtı sağ SR’lar seçimlerde çoğunluğu kazanarak birinci parti olsalar da SR taraftarlarının çoğu sol-SR tarafındaydı ve Sovyet hükümetini destekliyordu. Ayrıca Bolşevikler seçimlerde ikinci en çok oyu almışlardı. Bolşeviklerin lideri Lenin konuyu değerlendirdiği makalelerinde yayılmakta olan iç savaş ortamında demokrasinin mümkün olmadığını vurguluyordu. Buradan hareketle seçilen Kurucu Meclis’in Sovyet hükümetinin otoritesini tanımasını, aksi durumda konunun devrimci bir şekilde çözüleceğini yazıyordu.

4 Ocak 1918 tarihinde Tüm Rusya Merkezi Yürütme Komitesi (VtsIK) “Tüm iktidar Kurucu Meclise” sloganının “Kahrolsun Sovyet iktidarı” ile aynı anlama geldiğini ileri sürerek bu söylemin karşı devrimci olduğuna karar vermiştir.
Kurucu Meclis 18 Ocak 1918 günü toplanacaktır. Sağ SR Viktor Chernov Meclis başkanı seçilecek ve Bolşevikler tarafından desteklenen sol-SR başkan adayı Maria Spiridonova’yı geride bırakacaktır. Meclisin çoğunluğunu oluşturan SR vekiller Sovyet hükümetini tanımayı reddederler. Ekim Devrimi sürecinin de reddedilmesi anlamına gelen bu tavırdan sonra Bolşevik ve sol-SR vekiller meclisi protesto ederek terkederler. Bundan sonra artık Bolşevikler için Kurucu Meclis’in bir anlamı kalmayacak ve hemen o gün silahlı askerler tarafından dağıtılacaktır. Bu dönemde halk arasında Bolşeviklere destek üst seviyede olduğu için Kurucu Meclis’in kapatılması küçük çaplı bir protesto dışında yankı yapmayacaktır.

7 Mayıs 1918 günü Moskova’da toplanan SR partisi sekizinci parti konseyi Kurucu Meclis’in toplanması amacıyla Bolşeviklere karşı ayaklanma kararı aldı. Ayaklanma hazırlıkları yapılırken I. Dünya Savaşı sırasında Çarlık Ordusu içerisinde oluşturulan ve sonrasında Rus İç Savaşı sırasında Rusya topraklarında önemli bir silahlı kuvvet olarak öne çıkan Çekoslovak Lejyonu Sibirya, Ural ve Volga bölgesindeki Bolşevik yönetimini yıkmış ve Beyazlar burada yönetime hakim olmuştu. Bu gelişmelerden sonra SR faaliyetlerinin merkezi de bu bölgeler olacaktır. 8 Haziran 1918’de Samara’da Kurucu Meclis’in beş üyesi "Tüm Rusya Kurucu Meclis Üyeleri Komitesi" (Komuch) organını kurdular. Yapılan açıklamada ülkedeki yeni iktidarın bu kurum olduğu ilan edilerek açıkça Bolşevik iktidarına meydan okunuyordu. Sibirya’da ise SR – Menşevik Geçici Hükümeti 29 Haziran 1918 günü Vladivostok’daki ayaklanmayla iktidara geçer.

Sol SR’lar ise Almanya İmparatorluğu ile imzalanan Brest Litovsk ateşkes antlaşmasıyla büyük miktarda toprak bırakılmasına karşı çıkmıştı. 3 Mart 1918 günü imzalanan antlaşmanın ardından sol SR’lar hükümetten çekilmiştir.

4 Temmuz 1918 tarihinde toplanan 5. Tüm Rusya Sovyetler Kongresinde toplam 1132 delegeden Bolşevikler 745 sol SR’lar ise 352 delegeye sahipti. Sol SR’lar burada, Bolşevik iktidarına muhalif olan siyasi partilerin kovuşturmaya uğraması, Brest Litovsk antlaşmasını ve idam cezası konularını gündeme getirdi. Bolşevikler bundan az önce 14 Haziran tarihinde karşı devrimci kuvvetlerle işbirliği içerisinde oldukları için sağ SR’ları ve Menşevikleri sovyet organlarından uzaklaştırmıştı. Sol SR’lar ise tüm sosyalist partilerin bir arada koalisyon olarak iktidarda olmasını savunuyordu. Ayrıca resmi idam cezalarına da karşı olan parti, Brest Litovsk antlaşmasına da Troçki tarafından önerilen üçüncü yol olan hem barış antlaşması imzalamayıp hem de Alman birliklerine saldırmayıp olası Alman devrimini bekleme önerisine de karşıydılar.

Sovyet Kongresinde azınlıkta kalan sol SR’lar Best Litovsk Antlaşmasını sabote ederek Rusya ile Almanya’nın yeniden savaşmasını istemekteydi. Bu amaçla Çeka içindeki üst düzey yetkililerini kullanarak Moskova’daki Alman Elçisi Kont Wilhelm von Mirbach’ı 6 Temmuz 1918 günü suikast sonucu öldürüldü. Sol SR liderliği suikast sonucu halktaki genel kanının savaş yandaşlığı yönünde olacağını öngörseler de gelişmeler bu yönde olmaz Sol SR’lar eylemlerine karşı kamuoyunda oluşan tepkilerden sonra amaçlarının sadece Almanya ile yapılan barışa karşı bir ayaklanma olduğunu ve Bolşeviklere veya Sovyet iktidarına karşı olmadıklarını öne süreceklerdi.

Sol SR ayaklanmasındaki esas kuvvet sol SR olan ve Çeka mensubu Dmitry Ivanovich Popov önderliğindeki yaklaşık 1800 kişiydi. Kremlin bombalanmış ve telefon, telgraf hatları ele geçirilmişti. Ayaklanmaları boyunca ayakta kaldıkları iki gün boyunca sol SR Merkez komitesi adına çok sayıda manifesto, bildiri ve telgraf yollayarak sol SR’ların iktidarı aldığını ve halkın bu ayaklanmayı desteklediğini bildirdiler. Birleşimde olan 5. Sovyetler Kongresi hükümete talimat vererek ayaklanmanın derhal bastırılmasını talep etmiştir. Kongredeki az sayıdaki sol SR üye ise tutuklanır.

Sol SR’lar Sankt-Peterburg, Vologda, Arzamas, Murom, Yaroslavl gibi şehirlerde de ayaklanacaktır. Sol SR Merkez Komitesi imzalı bir telgraf Doğu Cephesindeki sol SR komutanlardan M. A. Muravyov’a gönderilince birlikleriyle harekete geçen komutan Simbirsk’i ele geçirecek ve Moskova’ya doğru yürüyüşe geçse de başarılı olamaz.

SR liderlerinden Boris Savinkov’un Fransız gizli servisi tarafından finanse edildiği ve Alman Elçisi Mirbach’ın öldürülmesini planladığı iddia edilse de buna dair kanıt bulunmamaktadır. Sol SR ayaklanmasının sonucu hükümette önemli bir kanadı oluşturmuş olan ve Bolşeviklerden farklı olarak uzunca bir dönem iktidarda bulunan sol SR’l