orunu Yannick Cahuzac, SC Bastia takımında forma giymektedir.





Vokatif

Vokatif, Türkçede olmayan ismin hâllerindendir. Kişiye, hayvana ya da eşyaya hitap için bazı dillerde kullanılmaktadır. Vokatif bir ifade hitabın altını çizen bir söz yöneltme şeklini içerir. Mesela "Bilmiyorum, Ahmet" cümlesinde "Ahmet" vokatif bir ifade olup "Bilmiyorum Ahmet" cümlesindeki "Ahmet" gibi "bilmek" fiiline bağlı düz tümleç olmayıp tersine kime hitap edildiğini belli eder.

Tarihî olarak vokatif hâli Hint-Avrupa hâl sisteminin bir parçası olup Latince, Sanskrit, ve klâsik Yunancada vardır. Birçok modern Hint-Avrupa dilinde kaybolmasına karşın bazılarında bugüne kadar kalmıştır. Örnekleri Modern Yunanca, Arnavutça, Baltık dillerinden olan Litvanyaca ve Letonyacada, Slav dillerinden Lehçe, Çekçe, Hırvatça, Sırpça, Ukraynaca, Makedonca, Bulgarca ve modern Kelt dillerinden İskoçça (Kelt) ve İrlandacada bulunmaktadır. Roman dilleri nden Rumencede vokatif korunmuş olup bazen kendini göstermektedir; mesela kişisel artikeli kullanan, fakat vokatif hâlden önce düşüren Katalanca ve Portekizcede. Ekstremaduraca ve Falacada sonda gelen bâzı sesliler (İng. "post-tonical vowel"), isimlerin vokatif hâlinde açığa çıkarlarsa da bu yeni bir gelişme sonunda oluşmuş olup Latincedeki vokatif hâlden gelmemektedir. Hint-Avrupalı olmayan Gürcüce gibi dillerde de görülmektedir.

Mesela "kurt" kelimesini alalım:

Simgelenimle ilgili notlar: kesme işâretiyle ayrılmış elemanlar kökü, konu ünlüsünü (İng. "theme vocal") asıl soneki gösterir. "Ø" simgesi, başka durumlarda olabilmesine rağmen burada bir sonekin olmadığına işâret eder. Örneğin Latincede yalın hâl "lupus ve vokatif hâli "lupe" iken -i hâli (akuzatif) "lupuedir. Proto-Hint-Avrupalı kelimelerin önündeki yıldız işâreti teorik imâreler olup herhangi bir yazılı kaynakta görülmemiştir. ̥ sembolü (altta halka) bir ünsüzün ünlü görevini gördüğünü gösterir; bu örneklerde hemen "l" veya "r"in altında görünmesi gerekirken fonttan dolayı arkasında çıkabilir.

Modern İngilizcede formel (morfolojik) bir vokatif hâl bulunmamaktadır. İngilizce genelde vokatif ifâdeler için yalın hâli kullanır, fakat cümlenin kalan bölümünden ünlemlerde olduğu gibi virgüllerle ayrılır.

Tarihsel olarak veya şiirsel ya da hitap konuşmalarında vokatif rol, İngilizcede ayrıca isim veya cümle bölümüne "O" ile başlayarak gösterilebilir. Bu şekil sık sık Kitab-ı Mukaddes'in King James sürümünde görülür: mesela "O ye of little faith" (Matta İncili 8:26). İyi bilinen bir başka örnek de Rudyard Kipling'in Just So Stories adlı eserinde görülen "O (my) Best Beloved" vokatif cümle parçasıdır. Buradaki 'O' klitik şekli olarak görülebilir ve "Oh" ünlemiyle karıştırılmamalıdır (The Chicago Manual of Style, 15. baskı, 5.197 bölümü). Fakat Oxford İngilizce Sözlüğü'nün altını çizdiği üzere "O" ve "Oh" aslında biri öbürünün yerine kullanılırdı. "Oh"nun ünlem olarak ortaya çıkmasıyla "O", modern İngilizcede tercih edilen vokatif biçimdir.

Vokatif hâl genelde İzlandacada görülmezse de artık kullanılmayan birkaç kelimede Latinceden gelen vokatif deklinasyon bulunmaktadır. Bunlardan biri "Jesúnun vokatifi olan "Jesúsdur ("Ey İsa!").

Mesela:

"sonur" ("son") ve "vinur" ("arkadaş/dost") yerli kelimeler ayrıca bazen kısaltılmış şekilleriyle vokatif cümle parçalarında "son" ve "vin" olarak görülür. İlâveten vokatif cümle parçalarında sıfatlar daima zayıfça dekline edilir. Oysa bunan dışında özel isimler genelde kuvvetli dekline edilmektedir.

Kürtçede vokatif kullanılmaktadır. Mesela bir Kürtçe lehçesi olan Kurmancide bu hâl, eril kelimelerin sonuna "-o", dişil kelimelerin sonuna "-ê" harfi getirilerek oluşturulur.

Örnekler:
Bunun dışında vokatif çekim eki kullanmadan ayrı kelimelerle de oluşturulabilir. Bunun için "Lo" (e) ve "Lê" (d) kullanılmaktadır.

Örnekler:
Genelde Kürtçe kadın adlarının sonları zaten -ê üzerine, erkek adları da -o ile bitmektedir. Örnekler: Aso, Derdo, Gulê, Memo, Nazê, Şemo.

İrlandacada vokatif hâl İskoççaya benzer. Ana belirliyici vokatif ilgeç "a" baştaki harfin yumuşamasını sağlar.

Tekil olunca 'broad' ile biten birinci deklinasyon eril isimlerin dışında özel bir şekli yoktur. Mesela 'daraltılarak' damaksal yapılıp böylece tekil vokatifi (ve ayrıca tekil genitifi ve çoğul yalın) oluşturulan damaksal olmayan ünsüzler bu istisnalardandır. Sıfatlar ayrıca inceltilmektedir. Birçok durumda bu, tekilde eril vokatif ifadenin genitif hâle ve dişil vokatifin yalın hâle benzemesi demektir.

Vokatif çoğul genelde yalın hâl çoğula benzer. İstisna bir kez daha "-a" ekleyerek vokatif çoğulun oluşturulduğu birinci deklinasyon isimleridir.

İskoççada vokatif hâlle isimlerin ilk harfleri yumuşar. Ayrıca eril isimler mümkünse inceltilir(yani son ünlünün önüne 'i' tamamlayıcı ünsüzü gelir). Bunun dışında "a", ismin önüne bir ünlüyle veya bir ünlüyü hemen arkasında bulunduran bir f'le başlamıyorsa eklenir. Eğer f ve ünlü ile başlıyorsa yumuşadığında sessizleşir. Örneğin:
“Hamish” ismi, sadece “Sheumais”'ın İngilizce telaffuzudur ve dolayısıyla aslında bir Galca vokatiftir. Benzer şekilde “Vairi” ismi, “Mhàiri”'in İngilizce telaffuzudur.

Keltçe vokatif hâli ilgeçi aynı İskoççada ve İrlandaca olduğu gibi "a" ile yaparak ve izleyen kelimeyi ikinci duruma değiştirerek korumaktadır. Man dilinde vokatif hâl, en azından baştaki inceltmele belli edecek kadar vardır. Bu Galcede de böyledir. Bretonca vokatifi kaybetmişe benzemektedir.

Latincede bir adın vokatif hâli, yalın hâliyle aynıdır. İstisna, yalın hâlde "-us"la biten ikinci-deklinasyon isimler. Bir örnek, Shakespeare'in (genelde "Sen de mi, Brutus?" ile tercüme edilen) meşhur cümlesi "Et tu, Brute?"dir. Burada "Brute vokatif hâli temsil ederken "Brutus yalın hâlidir.

"-ius"la biten isimlerin vokatifleri farklı olup "-ie" ile bitmesi yerine yalnızca "-ī" ile biterler. Böylece "Julius" "Julī" ve "filius" "filī" oluvermektedir. Bu kısaltma vurgunun yerini değiştirmediğinden "Vergilius" vokatifinde vurgu, kısa olmasına rağmen ilk "i"de olup "Vergilī"dir. "-aius" ve "-eius" ile biten isimlerin vokatifleri, "i" kökte ünlü harflerle bir arada olmasına rağmen "-aī" veya "-eī" ile biter.

Birinci ve ikinci deklinasyon sıfatlar, yalın hâl "-us"la biterse eril tekilleri ayrıca farklı vokatif şekiller alarak "-e" ile biter. "-ius" ile biten sıfatların vokatifleri "-ie" ile bittiğinden mesela "eximius"un vokatifi "eximie" olmaktadır.

"-eus" ile biten isimler ve sıfatlar yukarıdaki kurallara uymaz. "Meus"un vokatifi kuralsız olup "mī" iken "deus"un belirgin bir vokatifi bulunmayıp "deus" olarak kalmaktadır. "Tanrım!", Latincede böylece "mī deus!"tur. Buna rağmen Jerome'nun Vulgate'i tutarlı biçimde (ve klâsik kurallardan ayrılarak) "deus meus"u vokatif olarak kullanmaktadır.

Rumence'de vokatif hâl Latince'den kalmıştır. Morfolojik olarak özel sonlamalar kullanılarak oluşturulurken ara sıra başka morfofonemik değişikliklere sebep olur:


Resmî konuşmada çoğu zaman vokatif yalın hâl/-i hâli (akuzatif) kendi şekli olsa bile yalnızca taklîd eder. Bunun böyle olması, vokatifin genelde aşırı doğrudan görülmesi ve böylece kaba gelmesindendir.

Venedikçede vokatif hâl, hâl sonlarını kaybeden çoğu Roman dili gibi herhangi bir sonla belirlenmez. Fakat dişil özel isimlerinde belirteçin yokluğuyla hâlâ görülmektedir. Buna yüklemlerde de ismin diğer hâllerinde dişil isimlerden önce gelen Ła / L' kişisel artikeli örnek gösterilebilir. Böylece vokatif hâl, hiçbirinin özel bir sonu ya da edatı olmamasına rağmen hem yalın, hem de -i hâli (akuzatif) hâllerinden ayırt edilebilir. Bunun aksine eril ve diğer isimler, yalnızca ses uyumuna ve ses kesmelerine (İng. voice breaks) dayanmaktadır.

Kişisel artikelin dişil özel isimlerde (varlığı/yokluğu) ayrıca vokatif hâli edatlardan ayırt eder. Bu, edatsal yapılanmalarda bile düşürülen yerel isimlerin belirli artikeli ła'dakinden farklıdır.

(Cinsiyete uygun) artikelin kişinin isminden önce kullanımının yaygın olduğu konuşma dili Almancasında artikel, bir kişi çağrıldığında Venedikçede olduğu gibi ihmal edilir.

Diğer Slav dillerinden farklı olarak, Bulgarca isim deklinasyonunu tamamen kaybetmiş, fakat vokatif hâli muhafaza etmiştir.

Geleneksel erkek isimlerin genelde bir vokatif hâli vardır:

Daha yeni ve yabancı isimlerin vokatif biçimi olabilirse de kullanılmamaktadır (sadece "Ричард" (Richard) yerine "Ричарде", kulağa garip ve komik gelmektedir).

"господин министре" (Bay Bakan) biçimindeki vokatif cümle parçasındaki gibi ifâdeler, neredeyse tamamen ve bilhassa resmî yazılarda karşılığı olan yaygın şekillere yerini bırakmıştır.

Özel isimlerin genelde daha az kullanılmasına rağmen vokatif şekilleri vardır. Aşağıda sıkça vokatifle kullanılan özel isimler sıralanmıştır:

Vokatif hâl şekilleri ayrıca normalde dişil isimlerde mevcuttur:

-"е" ile biten biçimler kaba kabul edilir ve normalde bu biçimlerden kaçınılır. İstisnâlar, vokatifi daima kullanılan dişil akrabalık kavramlarıdır: "баба" - "бабо" (büyükanne), "мама" - "мамо" (ana), "леля" - "лельо" (hala/teyze), "сестра" - "сестро" (kız kardeş).

Çekçede vokatif ("5. pád") yalın hâlin eril ve dişil isimlerinin tekilinde farklıdır.
Gayrıresmî konuşmada, eril soyadının erkeklere hitapta genelde yalın hâlde olur. Mesela "pane Nováku!" yerine "pane Novák!". (Dişil soyadları sıfat olup yalın vokatif hâlleri aynıdır). Hocalar sıkça öğrencilerine yalın hâldeki soyadlarıyla hitap ederler. Fakat bu hitap şekli kaba olarak görülebilir. Resmî ve yazılı biçimlerde uygun vokatifi kullanmak şiddetle tavsiye edilir.

Lehçe'de vokatif ("wołacz") şu şekilde oluşturulur: Dişil isimler, genelde -o almaktadır. Ancak -sia, -cia, -nia, ve -dzia ile bitenler hâriç. Bunlar -u ile biter. -ść ile bitenler de -i ekini alır. Eril isimler generally -de hâlinin karmaşık kalıbına uyar. ("tanrı"), ("baba") ve ("oğlan") gibi birkaç kelime hâriç. Cinsiyetsiz isimler ve all çoğul isimler yalın hâldekinin aynısıdır. Birkaç örnek:
Resmiyet dışı konuşmada yalın hâl, gitgide artarak vokatif yerine kullanılmaktadır. Ters bir görüngü ayrıca görülmektedir –