ılmalı bir bileşik oluşunca iç afinite halkası bozulur, kendilerine bir şey eklenmeyen bitişik karbonlar zorunlu olarak etilenik hâle geçerler"" demiştir.

Burada Armstrong en az dört modern kavrama değinmektedir. Birincisi, "afinite" dediği şey günümüzdeki elektron olarak adlandırılır. konjugasyonu bozulan (ikinci kavram) bir Wheland ara ürünü yoluyla (üçüncü kavram) meydana gelen elektronik aromatik substitusyonu (dördüncü kavram) betimlemektedir . "İç halka"yı temsil etmek için halka üzerine C sembolünü kullanarak Eric Clar'ın notasyonuna öncülük etmiştir. Armstrong "afinite"lerin sadece noktasal tanecikler olmadıklarını, bir yönleri olduğunu da farketmiş ve benzen halkasına ornatıklar eklenmesinin "afinite"lerin dağılımının değiştirdiğini ifade etmiştir (bir cisimdeki elektrik yükün dağılımının başka bir cisim yaklaştırılmasıyla değişmesi gibi"). Bu görüşleri ile dalga mekaniğinin temel kavramlarını öngörmüş olduğu da iddia edilmiştir.

Kararlılığın, veya aromatikliğin, kuantum mekanik kökeni ilk defa 1931'de Hückel tarafından modellenmiştir. Bağ elektronlarını sigma ve pi elektronları olarak ayıran ilk kişi olmuştur.

Aromatik (aril) bir bileşik belli özellikleri olan bir grup kovalent bağlı atom içerir:


Benzenin aromatik (üç çift bağ için 6 elektron) olmasına karşın, siklobutadien değildir, çünkü delokalize elektron sayısı 4'tür ki bu tabii 4'ün bir katıdır. Siklobutadienür (-2) iyonu, oysa, aromatiktir (6 elektron). Aromatik bir sistemdeki bir atom, sisteme ait olmayan elektronlara sahip olabilir, bunlar 4n+2 kuralında için göz önüne alınmaz. Furan molekülündeki oksijen atomunda sp² hibridizasyonu vardır. Bir yalın çift π sistemine dahildir, öbürü ise halkanın düzlemi içindedir (diğer konumlardaki C-H bağına benzer şekilde). Altı π elektronu vardır, dolayısıyla furan aromatiktir.

Aromatik moleküller tipik olarak ileri derecede kimyasal stabilite (kararlılık) gösterirler, aromatik olmayan moleküllere kıyasla. Aromatik olabilen bir molekül, aromatik olabilmek için elektronik veya şekilsel (konformasyonel) yapısını değiştirir. Bu fazladan stabilite molekülün kimyasını değiştirir. Aromatik bileşikler elektrofilik aromatik substitusyona ve nükleofilik aromatik substitusyona uğrayabilirler, ama karbon-karbon çift bağlarında olan türden, elektrofilik ekleme tepkimeleri olmaz.

Aromatik bir molekülde dolaşan π elektronları halka akımları meydana getirir, bunlar dışarıdan uygulanan bir manyetik alana (NMR'de olduğu gibi) karşı kor. Aromatik halka düzlemindeki protonların NMR sinyali, aromatik olmayan sp² karbonlarınkine kıyasla daha düşük manyetik alan değerlerine doğru kayar. Bu, aromatikliği belirlemenin önemli bir yoludur. Aynı mekanizma ile halka ekseni üzerinde yer alan protonların sinyali daha yüksek alan değerlerine kayar.

Aromatik moleküller π-π istiflenmesi yoluyla birbirleriyle etkileşebilirler: π sistemleri "yüz-yüze" gelerek birbirleriyle örtüşürler. Aromatik moleküller ayrıca "yüz-kenara" da etkileşebilirler: halka atomlarındaki ornatıkların üzerindeki ufak pozitif yük, öbür moleküldeki aromatik sistemdeki ufak negatif yük tarafından çekime uğrar.

4n sayıda π elektronu içeren düzlemsel tek halkalı moleküller antiaromatik olarak adlandırılır ve bunlar genelde kararsızdır. Antiaromatik olabilecek moleküller elektronik veya şekilsel (konformasyonel) yapılarını değiştirerek bu hâlde olmama, yani aromatik olmama, eğilimi gösterirler. Örneğin, siklooktatetraen düzlemsel yapısını bozarak bitişik çift bağlar arasındaki π örtüşmesini yok eder. Bir diğer örnek siklobutadien'dir; bu molekül asimetrik dikdörtgen bir yapı oluşturur, tek ve çift bağlar almaşık olmalarına rağmen tek bağlar çift bağlardan oldukça daha uzundur, bunun sonucu uygunsuz p-orbital örtüşmesi azalır. Dolayısıyla siklobutadien aromatik değildir; simetrik kare şekle etki edecek antiaromatik destabilizasyona kıyasla, asimetrik biçiminin gerginliği daha tercihlidir.

Aromatik bileşikler endüstride önemli yere sahiptir. Hidrokarbonların en önemlileri arasında benzen, tolüen, "orto"-ksilen ve "para"-ksilen sayılabilir. Dünya çapında her yıl yaklaşık 35 milyon ton aromatik bileşik üretilir. Petrol rafinasyonu veya kömür katranının damıtımı ile Karmaşık karışımlardan elde edilirler. Bu bileşiklerden stiren, fenol, anilin, polyester ve naylon gibi önemli kimyasallar ve polimerler üretilir.

Başka aromatik bileşikler tüm canlıların biyokimyasında anahtar rollere sahiptir. Proteinleri oluşturan 20 amino asitten üçü, fenilalanin, triptofan ve tirozin, aromatiktir. Ayrıca, DNA ve RNA'ki nükleotitler (adenin, timin, sitozin, guanin, urasil) aromatik pürin ve pirimidin türevleridir. Hem grubu 22 π elektronundan oluşan bir aromatik sistem içerir, klorofilde de benzer bir aromatik sistem vardır.

Aromatik bileşiklerin çok büyük çoğunluğu karbon içerir ama hidrokarbon olmak zorunda değildirler.

Heterosiklik aromatiklerde (heteroaromatlar), aromatik halkanın bir veya daha fazla atomu karbondan başka elementtir. Bu durum halkanın aromatikliğini azaltabilir ve dolayısıyla (furan molekülünde olduğu gibi) reaktivitesini artırır. Başka örnekler arasında piridin, pirazin, imidazol, pirazol, oksazol, tiyofen ve bunların benzen eklemeli türevleri (örneğin benzimidazol) sayılabilir.

Polisiklik aromatik hidrokarbonlar, bitişik iki komşu karbonun paylaşılması sonucu birbiriyle kaynaşmış iki veya daha çok basit aromatik halkadan oluşur. Örnek olarak naftalen, antrasen ve fenantren sayılabilir.

Çoğu kimyasal bileşikteki aromatik halkaya başka şeyler eklidir. Örnek olarak trinitrotolüen (TNT), asetilsalisilik asit (aspirin), parasetamol ve DNA'daki nükleotitler gösterilebilir.

Aromatiklik iyonlarda da görülebilir: siklopropenil katyonu (2e sistem), siklopentandienil anyonu (6 e sistem), tropilyum iyonu (6e) ve siklooktatetraen dianyonu (10e). Tropon gibi non-benzenoid bileşiklerin aromatik özellikler olduğu öne sürülmüştür. Siklofanlar olarak adlandırılan bir bileşikler sınıfında aromatik özellikler sınırda görülür.

Homoaromatiklikte aromatiklikliğin özel bir hâli görülür, bunda tek bir "sp"³ hibritleşmiş karbon atomu konjügasyonu bozmuştur. Benzendeki karbon yerine başka bir element gelince, örneğin borabenzen, silabenzen, germanobenzen, stannabenzen, fosforin veya pirilyum tuzlarında olduğu gibi, aromatiklik korunur.

Aromatiklik karbondan oluşmayan bileşiklerde de görülür. Benzene benzer inorganik 6 üyeli halkalı bileşikler sentezlenmiştir. Silikazin (SiH) ve borazin (BNH) yapısal olarak benzene benzerdir, benzendeki karbon atomlarının yerini başka elementler almıştır. Borazinde boron ve azot atomları halka etrafında almaşırlar.

Metal aromatikliğinin alüminyumun bazı metal kümelerinde bulunduğu düşünülmektedir. Möbius aromatikliği, Möbius şeridine benzer şekilde, bazı halkasal moleküler orbital sistemlerinin bir yarım burgu içermesinde görülür. Bu sistemler p atomik orbitallerinden oluşur ve 4n sayıda elektron içeren kapalı yörüngeleri vardır. Burgu sol-elli veya sağ elli olabileceği için meydana gelen Möbius aromatikleri "dissimetrik" veya kiral olur.




Christopher Paolini

Christopher Paolini (d. 17 Kasım 1983, Los Angeles, Kaliforniya), Amerikan yazar. Eragon, Eldest, Brisingr ve Miras kitaplarından oluşan Miras Döngüsü'nin yazarı olarak bilinir. İlk kitabını yazdığı Paradise Valley, Montana'da yaşamaktadır.

Christopher Paolini, Paradise Valley, Montana çevresinde büyüdü. Babası Kenneth Paolini, annesi Talita Hodgkinson, kız kardeşi Angela Paolini ve kendisi dahil olmak üzere dört kişiden oluşan bir ailesi vardır. Paolini "evokulluluk" eğitimi gördü. Mezun olduktan sonra ileride ilk romanı olacak olan "Eragon"'u yazmayı başladı. "Eragon", mitolojik bir ülke olan Alagaësia'da geçer.

2002'de "Eragon", Paolini'nin ailesinin yayınevi Paolini International LLC'den yayımlandı. Kitabı tanıtmak için Paolini "bir ortaçağı kostümü, bağıcıklı bir bot ve siyah bir şapka" ile 135 okul ve kütüphane gezdi. Kitabın ilk basımındaki kapak çalışması ve Saphira'nın safir rengi gözü, yazarın kız kardeşi Angela tarafından, kitabın iç kapağındaki harita ise Christopher Paolini tarafından yapıldı.

2002 yılının yazında, yazar Carl Hiassen'in üvey oğlu bir kitapçıda "Eragon"u buldu ve beğendi. Bunu Hiassen'e söyleyince Hiassen, kendi yayınevi de olan Alfred A. Knopf'a kitabı yayımlamasını tavsiye etti. Knopf, "Eragon"u ve diğer Miras Üçlemesi kitaplarını yayımlamayı kabul etti. Böylece Ağustos 2003'te "Eragon"un ikinci basımı Knopf tarafından yayımlandı. 19 yaşında Paolini New York Times gazetesinin en çok satan yazarı olmayı başardı. Ayrıca "Eragon"a aynı isimde bir film çekildi.

"Eragon"un devam kitabı "Eldest", 23 Ağustos 2005'te yayımlandı. Üçüncü kitap "Brisingr" da 20 Eylül 2008'de yayımlandı. Bir üçleme olarak planlanan "Miras Döngüsü"m üçüncü kitap "Brisingr"da belirtildiği gibi hikâye tam olarak bitirilememiş ve 8 Kasım 2011'de dördüncü kitap "Miras" basılmıştır.

"Miras Döngüsü" bugüne kadar 25 milyondan fazla satmıştır.

Paolini edebi ilhamını J.R.R. Tolkien, E.R.Eddison ve epik şiir "Beowulf"un yazarından alır, bunun yanında "Eragon" için Bruce Coville'den de ilham aldığını söyler. David Eddings, Andre Norton, Brian Jacques, Anne McCaffrey, Raymond E.Feist, Mervyn Peake, Ursula K. Le Guin ve Frank Herbert diğer ilham aldığı kişilerdir. Ayrıca Jane Yolen, Philip Pullmanve ve Garth Nix de Paolini'nin sevdiği yazarlardır.

Paolini yazarken doğadan da birçok ilham almıştır. Philip Pullman ve Tamora Pierce ile bir röportajında Paradise Valley, Montana'nın onun ilham kaynaklarından biri olduğunu söylemiştir.

"Eldest"te elfleri vejetaryan olarak betimleyen Paolini'ye kendi diyeti hakkında soru sorulduğunda "Hayır, Vejetaryan değilim; ancak olma yönünde ilerliyorum." demiştir.

"Brisingr"ın teşekkür yazısında Paolini, Eragon'un kılıcının tanımı için Leon ve Hiroko Kapp'in kitabı "The Craft of the Japanese Sword"dan esinlendiğini belirtmiştir. Ayrıca Paolini bir "Doctor Who" hayranı olduğunu söylemiştir.






Tan (gazete, 1983)

Tan, 1980'li yıllarda Türkiye'de yayımla