nin 1. Hava Tümeni 16-13 Temmuz arasında Sovyetlere bazı ezici yenilgiler verdi ve güneyde Alman 9. Ordu'su üzerinde hava hakimiyeti kurdu. Ancak çatışmaların 6. gününde ağır çatışmalar sonunda Luftwaffe’nin gücü tükendi. Sonuçta Sovyet hava ordusu 868 çıkış yapmışken Alman hava tümeni bunları karşılamak için 74 görev uçuşu yapmıştır. Sovyet pilotlarının deneyimsizlikleri nedeniyle taktik çatışmalarda kayıplara uğrasalar da hava hakimiyeti kurdular. Alçak irtifada girişilen çatışmalar, onlara taktik bir dezavantaj getirdi. Yine de Sovyet hava unsurları, 11. Muhafız Ordusu'na kritik bir yarma için gereken hava desteğini sağladı. Kursk çıkıntısının güneyinde Alman hava kuvvetleri ilk gün 1.000 çıkış yapmışken Sovyet hava kuvvetleri 737 çıkış yapmıştır. Luftwaffe, Bryansk Cephesi'nde zoru başardı, 35 tank, 14 top ve 50 araç imha etti. Kursk çıkıntısının güneyinde Alman hava kuvvetleri ilk gün 1.000 çıkış yapmışken Sovyet hava kuvvetleri 737 çıkış yapmıştır. Luftwaffe, Bryansk Cephesi’nde zoru başardı, 35 tank, 14 top ve 50 araç imha etti. Sonuç olarak Bryansk Cephesi’nde harekâtın ilk gününde, Alman savunmasının sadece ilk hattında bir gedik açıldı. 2. Panzer Ordusu ağır ağır geri çekilirken Luftwaffe, Sovyet hava kuvvetlerine ağır kayıplar verdirdi. Sovyet Hava Kuvvetleri 13 Temmuz’da 94 uçak kaybetti. Luftwaffe’nin Alman kuvvetlerine üstün bir hava desteği sağlamasına karşın, 1. ve 5. Tank Kolordularıyla takviye edilen 11. Muhafız Ordusu, Alman 55. Kolordusunu yenilgiye uğrattı.

Batı Cephesi’nin kuzey yönündeki taarruzları, General İvan Bagramyan komutasındaki 11. Muhafız Ordusu tarafından yapıldı. Harekâtın ilk evrelerinden 1. ve 5. Tank Orduları tarafından desteklenmiştir. Taarruzun açılarak ilerlemesi Ulianovo yakınlarında, zayıf Alman mevzileri karşısında başladı. Altı piyade tümeni, iki Alman piyade alayı karşısında, 16 km.lik taarruz hattında yoğunlaştı ve ilk günün öğleden sonrasında yaklaşık 23 mil ilerleme sağladı. (kaynak) Alman 5. Panzer Tümeni, Sovyet tankları piyade desteği olarak muharebeye katılırken, cephenin yarılmasını geciktirmeye çalıştı, fakat geri çekilmek zorunda kaldı. Alman 53. Kolordusu, 13 Temmuz’da güçlü bir karşı taarruzla Bryansk Cephesi Kuvvetlerinin saldırısını kısa bir süre durdurdu. Bryansk Cephesi’nin doğu kanadındaki ilk taarruzlar daha az başarılı olmuştur. Arazi çok açıktı ve Alman savunması alarma geçmişti. Kızıl Ordu kuvvetleri, güney (Kursk) yönünden, iç hatlar avantajını kullanarak zamanında ulaşan panzer tümenleriye çatışdı.

Sovyetler, taarruzlarını birkaç yönde genişlettiler. Bu genişletme, başlada Bryansk Cephesi'nde 20. Tank Kolordusu’nun Bolkov'u hedef alan girişimiyle, harekâtın 4. gününde Merkez Cephesi'nin güney kesiminden ve ilk haftanın sonunda 50. Ordu’nun yanında 11. Muhafız Ordusu'nun desteği ile batı yönünde yapılan taarruzlarla icra edildi. Partizanlar, birkaç gece boyunda Alman demiryolu hatlarını binlerce noktada keserek harekâtı destekledi. Sovyetler de 3. Muhafız Tank Ordusu ile 4. Tank Ordusu'nu muhabereye soktular. 3. Muhafız Tank Ordusu, doğrudan Oryol yönünde bir taarruz geliştirdi. 4. Tank Ordusu, 11. Muhafız Ordusu tarafından kuzeyde açılmış olan gedikten yararlanarak önce güneye, sonra da güneydoğuya ilerledi Bu, hala başarılı bir savunma yapmakta olan Alman kuvvetlerini imha etmeyi amaçlıyordu. Bu çatışmalar bölgeye intikal eden Alman ihtiyatlarıyla büyük ölçekli Sovyet tank birlikleri arasında gelişti.

Kızıl Ordu giderek arazi kazandı. Sonunda Hitler, daha kısa, dolayısıyla savunulabilir hatlara dahi çekilmeyi yasakladı. Temmuz ayı sonlarında, Sovyet ileri harekâtının en ileri ucu olarak 11. Muhafız Ordusu, Oryol ile Briansk arasındaki Karaçev’in varoşlarına ulaştı. Kızıl Ordu’nun ulaştığı bu nokta, Alman kuvvetleri’nin hemen hemen tüm ikmal malzemesini taşıyan ana demiryolu hattına yönelen bir tehdit oluşturuyordu. Bu durumda Alman kuvvetlerinin bulundukları mevziler artık savunulamaz duruma 
gelmişti. Kursk girintisinde sağladıkları ilerlemeyle elde ettikleri bölgeyi tahliye etmeye başladılar.

Kutuzov Harekâtı, Stavka’nın Doğu’da stratejik inisiyatifi nihai olarak ele geçirmesi sunucunu doğurmuştur. Almanlar bu aşamadan sonra sürekli olarak savunmada kaldılar. Almanlar, Kursk çıkıntısını ortadan kaldırma girişiminde başarısız olurken, onun hemen kuzeyindeki Oryol girintisini gidermekte Sovyetler Birliği, başarılı olmuştu. Kayıpları fazlaydı ve arazi kaybettiler.

Kızıl Ordu, Oryol’u savunan Alman kuvvetlerini geri attı ve kenti yeniden elegeçirdi. Kutuzov Harekâtı aynı zamanda Simolensk’in Sovyet kuvvetlerince 1943 yılı Eylül ayında geri alınmasına da zemin hazırlamıştır. Alman kuvvetleri Kızıl Ordu’nun batı yönünde ilerleyişini durduramayacak ölçüde zayıfladı.






Prohorovka Muharebesi

Prohorovka Muharebesi, II. Dünya Savaşı sırasında Alman 4. Panzer Ordusu ile Sovyet 5. Muhafız Tank Ordusu arasında gerçekleşen muharebedir. Askeri tarihte en büyük tank savaşlarından biridir.

Wehrmacht, Zitadelle Harekâtı'nı 5 Temmuz 1943’te başlattı. Alman üst komutanlığının hedefi, Kursk girintisindeki çok sayıdaki Sovyet birliğini imha etmekti. Kızıl Ordu’yu muharebe alanında imha etmek, Doğu Cephesi’nde inisiyatifi yeniden Wehrmacht’a kazandıracaktı. Operasyon, beş Alman cephe ordusu tarafından Kursk girintisinin her iki tarafında bir kıskaç hareketi ile kesilip koparılması ile sonuçlanacaktı. Sovyet Üst Komutanlığı Stavka, bir Alman taarruzu beklemekteydi ve Derinliğine Harekât doktrinine uygun bir şekilde savunma mevzilerini hazırladı. Sovyetler Birliği mareşali Georgi Jukov Stali’i, Kızıl Ordu’nun savunmada kalarak Alman kuvvetlerini yıpratması yönünde ikna etti. Alman kuvvetleri, Kızıl Ordu savunması karşısında yeterince yıprandığında Stavka, Alman ileri unsurlarını imha etmek için opreatif ihtiyatlarını savaşa sürecektir.

Kursk Savaşı sona erdiğinde Kuzey’de Alman kuvvetleri durdurulmuştu. Buna karşın Güney’de, Wehrmacht ve Waffen-SS birlikleri Prohorovka yönünde daha derin bir girme sağlamışlardı. Kızıl Ordu, operatif ihtiyatlarının planladığından daha erken olarak muharebeye sokmak zorunda kaldı. Iki tarafın zırhlı kuvvetleri arasında 12 Temmuz 1943 tarihinde gerçekleşen bu çatışmalar, tarihin en büyük tank muharebelerinden biri olarak bilinir.

Bu muharebe, Kursk girintisindeki Sovyet kuvvetlerinin kuşatılması için kilit bir muharebedir. Çekişmenin doruk noktasına ulaşması ve ardından sönmesidir. Alman saldırısı, hedeflerine ulaşmada başarısız oldu, fakat birkaç taktik muharebeyi kazandı. Sovyetler de bir dizi savunma çatışmalarında başarılıydılar ve Alman düzenlerinin kendi hatlarını yarıp geçmesini engellediler. Öte yandan Alman mevzilerine yönelen karşı taarruzları, püskürtüldü. Savaşın sonunda her iki tarafın güçleri de ağır kayıplara uğramıştı. Sovyet kayıpları çok yüksektir, ancak operasyonel ve stratejik insan gücü ve malzeme kaynakları, Kızıl Ordu’nun stratejik ve operasyonel inisiyatifini elde tutmasını olanaklı kılacak derecede geniştir. Bu savaş, Doğu Cephesi’nde bir Alman zaferi beklemenin, gerçekçi olmadığını gösteriyordu. Alman orduları, savaşın devamında, stratejik savunma durumunda kalacaktır.

Alman 6. Ordu’su, 1942 – 1943 kışında Stalingrad Muharebesi’nde imha edilmişti. Sonraki Sovyet harekâtları; Uranüs Harekâtı, Kış Fırtınası Harekâtı ve Küçük Satürn Harekâtı Güney Ordular Grubu’nun konumunu tehdit etti. Bu harekâtlar başarılı olursa, tüm Ordular Grubu imha olabilirdi. Operasyonların sonucunda, ancak 70.000 kayıpla Kafkasya’daki Alman istilası son buldu. . Stalin, daha parlak bir başarı için Kızıl Ordu’ya, Don Nehri’nde Rostov’a hareketle Güney Ordu Grubu’nu kuşatmayı emretti. Kızıl Ordu ilerledi ancak, aşırı yayılmıştı. Kızıl Ordu’nun bu durumunu fark eden Erich von Manstein, Üçüncü Harkov Muharebesi olarak bilinen harekâtı düzenledi. İkinci Harkov Muharebesi’nin bir tekrarı gibi, motorize Alman kuvvetleri, Sovyet ileri unsurlarını kanat açıklıklarından bir kıskaç harekâtıyla çevirerek imha etti. Alman zaferi, Wehrmacht ve SS kuvvetlerinin 14 Mart 1943 tarihinde Harkov’u yeniden ele geçirmelerine ve Kızıl Ordu birliklerini Don Nehri’nin kuzeyine sürmelerine olanak verdi. Muharebeler sonucunda Sovyet hatlarında kuzeyden güneye yaklaşık 240 km.lik bir girinti oluştu. Almanlar, 9.000 esir aldıklarını ve Sovyet kayıplarının 23 bin olduğunu belirtir. Sovyet rakamları ise ölü ya da yaralı olarak 45 bin kayıptır. .

Bu arada Almanlar Belgorod’u da geri aldılar, fakat Kızıl Ordu Kursk’u elde tuttu. Harkov’un ilerisinde Alman ilerleyişi, bir süre sonra giderek daha güçlenen Sovyet direnişi karşısında duracak kadar yavaşladı. Her iki tarafın da taarruzları sürdürecek gücü kalmamıştı ve bu şeklilde Kursk civarı, Sovyet hatlarında bir çıkıntı olarak kaldı. Adolf Hitler ve Alman Yüksek Komutanlığı, bir sonraki büyük çaplı taarruzlarında, Sovyet operatif ve stratejik ihtiyatlarını imha etme girişimi için, görece dar olan Kursk çıkıntısını seçti. Doğu Cephesi’nde dengenin yeniden kurulması ve stratejik inisiyatifin geri alınması için Alman Yüksek Komutanlığı’nın izleyeceği yol bu olacaktı. . Sovyet istihbaratı, gelecek Alman yaz taarruzlarının Kursk bölgesini hedef alacağını saptadı. Kursk’taki Sovyet stratejik savunması, 1941’de Moskova’dakinden farklı olarak cephe boyunca bir savunma hattı halinde kurulmamıştı. Bu kez, 100 km.’nin üstünde bir derinlikte güçlü bir savunma düzeni hazırladılar. Sovyetler, 600-700 km. derinlikte, 2.000 km.lik bir cephe hattında, 10 cephe ordusu, 40 bileşik ve 5 tank ordusunu topladı. . Stavka, taarruz eden Alman kuvvetlerini, birden çok hat halinde ağır biçimde tahkim edilmiş mevzilerde zorlayarak yıpratmayı amaçlayan bir savunma stratejisini onayladı. Alman taarruzunun hızı kesildiğinde, Sovyet operatif zırhlı ihtiyatlarının başlatacağı bir karşı taarruzla zayıflamış olan düşman kuvvetleri imha edilecekti.

Katılan Alman kuvvetleri esasen, önceki günlerde kayıplara uğramış olan üç Waffen-SS tümenidir. Harekâta, 1. SS Panzer Tümeni "Leibstandarte SS Adolf Hitler", 2. SS Panzer Tümeni "Das Reich" v