i'den Arapça ve Farsça dersleri aldı. İlk eğitimini doğduğu köyde alan Firaki, eğitimine; Lebap vilayetinin Halaç ilçesinin Kızılayak köyünde bulunan İdris Baba Medresesi'nde devam etti. Buhara'daki Göğeltaş Medresesi'ndeki eğitiminin ardından, Hive'de yer alan Şirgazi Medresesi'nde eğitimini tamamladı.

Medreselerde aldığı şiir eğitimiyle birlikte Arapça, Farsça ve Çağatayca'yı öğrenen Firaki, konusunu gerçek hayattan alarak yazdığı şiirlerle Türkmen şairler içinde önde gelen isimlerden oldu.

Şairliğinin yanında mutasavvıf ve düşünür de olan Firaki, 1797 yılında yaşamını yitirdi. Mezarı, İran'ın kuzeybatısındaki Aktokay köyünde bulunmaktadır ve İran hükûmeti tarafından anıt mezara dönüştürülmüştür.

Firaki, şiirlerinde; dini motifler, Muhammed ve diğer peygamberlere duyulan sevgi, evrensel ve millî değerler, sosyal dengesizlik, insanın hayatı ve toplumsal olayları kapsayan konuları, sade ve yaşadığı dönemin halk diliyle anlaşılır bir şekilde dile getirmiştir. Hemen hemen tüm şiirlerinde Türkmenleri birlik ve beraberliğe, bir devlet ve bir bayrak etrafında toplanmaya davet etmiş, insanları iyiliğe ve doğruluğa ulaşması gerektiğini savunmuştur. Kendi rüyasında dokuz kere bade içmesinden dolayı Türkmenler tarafından kendisine ""Haktan içen şair"" de denilmektedir.

Firaki, şiirlerinde Ahmet Yesevi'yi ustası olarak kabul etmiş, kendisinden önceki mutasavvıflardan yararlanarak eserlerini ortaya koymuştur.

Türkmenistan'ın uluslararası kulvarda en değerli ödüllerinden biri olarak kabul edilen Uluslararası Mahtumkulu Ödülü, şairin adını taşımaktadır. Bununla birlikte, 1931'de kurulan Türkmen Devlet Üniversitesi'ndeki Dil ve Edebiyat Enstitüsü'ne şairin adı verilmiştir.






Hans Speidel

Hans Speidel (d. 28 Ekim 1897 - ö. 28 Kasım 1984), II. Dünya Savaşı esnasında Alman generali, Soğuk Savaş sırasında NATO komutanıydı.

I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesinin ardından 1914'te Alman Ordusu'na katıldı ve çabukça Teğmenliğe terfi ettirildi. Savaş esnasında Somme Muharebesi'nde bir bölük komutanı ve Karargâh subayıydı. II. Dünya Savaşına hazırlık evresinde Alman ordusunda kaldı ve savaş arifesinde Yarbay rütbesine terfi ettirildi. Ağustos 1940'da Fransa Seferi'nde mücadele etti. Fransa'da askeri komutanlık kurmay başkanı olarak hizmet etti. 1942'de Speidel 5. Ordu komutanı olarak ve 1943'te Güney Ordular Grubu'nun kurmay başkanı olarak hizmet ettiği Doğu Cephesi'ne yollandı. 1944 Nisan'da Generalfeldmarschall Erwin Rommel'in kurmay başkanı olması kararlaştırıldı. Atlas Okyanusu kıyılarının Fransız'lara karşı savunulmasından sorumlu olarak Ordular Grubu B'nin kurmay başkanı oldu. Rommel makam arabasına yapılan bir hava saldırısında yaralandığı zaman, B Ordu Grubu'nun yeni kumandanı olduğu Mareşal Günther von Kluge'nin yanında kurmay başkanı olarak hizmetine devam etti.

Alman bir milliyetçiydi ve (Yani Fransa'yı yenerken, Versailles Barış Antlaşması'nın iptal edilmesi vb.) bazı Nazi politikalarıyla mutluydu ama Nazi Almanyası'nın ırksal politikalarından utanç duymuştu. Adolf Hitler öldürülmesi için 20 Temmuz suikast girişimi'ne karıştı. Gestapo kendisinden şüphelendi ve sonunda 7 Eylül 1944'de gestapo tarafından tutuklandı ve 20 Temmuz suikast girişimi sanığı oldu. Sorguya çekildi ve hiçbir şeyi itiraf etmedi ve herhangi birisini de ele vermedi.

Rommel, 1 Ekim 1944'de Hitler'e son mektubunda Speidel'in tahliyesini talep etti ama hiçbir cevap alamadı. Gestapo tarafından 7 ay boyunca hapsedildi. Amerikan askerleri Güney Almanya'da Kostance Gölü yakınlarında bulunan hapishanesine yaklaştıkları sırada, 20 kişiyle birlikte bir oyun yaparak kaçtı. Kaçanlar bir Katolik papazın yanına sığındılar. Papaz kaçanları Amerikan kuvvetleri gelinceye kadar sakladı. 29 Nisan 1945'de Fransız askerler tarafından serbest bırakıldı.

Savaştan sonra, 1950'de Eberhard Karls Tübingen Üniversitesi'nde modern tarih profesörü olarak hizmet etti ve "İstila 1944: Rommel ve Normandiya Seferi" adlı kitabını yayımladı.

1950 yılında Şansölye Konrad Adenauer'in askeri danışmanı olarak çalıştıktan sonra Ocak 1951'de (daha sonra Millî Savunma Bakanlığı uzmanı) olarak atandı. 22 Kasım 1955'de Savunma Bakanlığı Gücü başkanı olarak korgeneralliğe atandı. 14 Haziran 1957'de dört yıldızlı generalliğe terfi etti. Nisan 1957 ile Eylül 1963 yılları arası başkomutanı silahlı Orta Avrupa Müttefik Kara Kuvvetleri baş komutanı olarak görev aldı. Mart 1964 yılında 66 yaşında emekli oldu ve Ekim ayında Federal Liyakat Nişanı verildi.

Akıcı bir şekilde İngilizce ve Fransızca konuşabiliyordu. 1984'te Kuzey Rhine Westphalia'da Bad Honnef'de öldü.





Fenerbahçe-Galatasaray derbisi

Fenerbahçe-Galatasaray derbisi veya diğer adıyla Kıtalararası Derbi, İstanbul merkezli iki Türk spor kulübü olan Fenerbahçe ile Galatasaray'ın futbol takımlarının karşılaştığı maçları tanımlayan bir ifadedir. Süper Lig'de mücadele eden iki takımdan Fenerbahçe iç saha maçlarını Kadıköy'deki Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu'nda oynarken, Galatasaray'ın iç saha maçlarına Sarıyer'deki Türk Telekom Arena ev sahipliği yapmaktadır.

1905'te kurulan Galatasaray ile 1907'de kurulan Fenerbahçe ilk olarak 17 Ocak 1909 tarihinde, özel bir maçta karşı karşıya geldi. Union Club Sahası'ndaki bu ilk maç 2-0'lık Galatasaray galibiyetiyle sonuçlanmıştı. İstanbul Futbol Ligi kapsamında, 9 Ocak 1910'da oynanan ve iki takım arasındaki ilk resmî maç olma niteliği taşıyan ikinci maç, Galatasaray'ın 3-0'lık galibiyetiyle sona erdi. 1914 yılına kadar oynadığı tüm maçları rakibinden gol yemeden kazanmayı başaran Galatasaray, 4 Ocak 1914'teki 4-2'lik maçta ilk mağlubiyetini aldı. İki takım arasında günümüze kadar oynanan 386 maçın 146'sında kazanan taraf Fenerbahçe, 122'sinde Galatasaray olurken, 118 maç beraberlikle sonuçlandı. 12 Şubat 1911'deki İstanbul Ligi maçı 7-0'lık skorla Galatasaray'ın, 6 Kasım 2002'deki Süper Lig maçı 6-0'lık skorla Fenerbahçe'nin aldığı en farklı galibiyetti. İki takım en son 17 Mart 2018 tarihinde, Süper Lig'de Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu'nda karşı karşıya geldi. Maç 0-0'lık skorla berabere tamamlandı.

1905 yılında kurulan Galatasaray ile 1907 yılında kurulan Fenerbahçe arasındaki ilk maç 17 Ocak 1909 tarihinde, Union Club Sahası'nda oynandı. Emin Bülent'in attığı gollerle Galatasaray, bu maçtan 2-0'lık galibiyetiyle ayrıldı. Bu dönemde İstanbul Futbol Ligi'nde mücadele eden Galatasaray 1908-09 sezonunda ligi şampiyon olarak tamamlarken, Fenerbahçe ise herhangi bir ligde yer almamaktaydı. 1909-10 sezonunda Fenerbahçe'nin de İstanbul Futbol Ligi'ne dahil olmasının ardından iki takım ligde karşılaşmaya başladı. 9 Ocak 1910'da oynanan iki takım arasındaki ilk lig maçı Galatasaray'ın 3-0'lık galibiyetiyle sonuçlandı. Ligde oynadığı tüm maçları kazanan Galatasaray, bu sezonu da şampiyon olarak tamamlamıştı. Ligin ertesi sezonunda, 4 Aralık 1910'da oynanan maç Galatasaray'ın 5-0'lık galibiyetiyle sona erdi. Sezonun ikinci yarısındaki maç olan 12 Şubat 1911'deki maç, derbi tarihindeki en farklı skora sahne oldu. Galatasaray, bu maçta Fenerbahçe'yi 7-0 mağlup etti. Uygunsuz hava şartları sebebiyle maça Galatasaray altı, Fenerbahçe ise on oyuncuyla başlamış, maçın 10. dakikasında Galatasaray adına Ali oyuna dahil olmuş, ilk yarının ortalarında Fenerbahçe kalecisi Ali Said'in sakatlanarak oyundan çıkmasının ardından maçın geri kalan kısmında Fenerbahçe oyuncuları sırayla kaleye geçmişti. Öte yandan bu maçta rakip takım ağlarına dört gol göndermeyi başaran Celal İbrahim, derbi tarihinde bir maçta en çok gol atan ve hat trick yapan ilk oyuncu olarak tarihe geçti. Bu sezonu da Galatasaray lig şampiyonu olarak tamamladı. 1911-12 sezonunda Galatasaray'ın ligden çekilmesi sebebiyle iki takım arasında resmî nitelikte bir maç olmadı. Bu sezon Fenerbahçe İstanbul Futbol Ligi tarihindeki ilk şampiyonluğunu elde etti. 16 Nisan 1912'deki özel maçı 1-0 kazanan Galatasaray, 4 Mayıs 1913'teki özel maçtan da 6-0'lık galibiyetle ayrıldı. 6-0'lık bu galibiyetle sarı-kırmızılı ekip, rakibine karşı en farklı ikinci galibiyetini elde etmiş oldu. 25 Mayıs 1913'te Fenerbahçe-Galatasaray Bayramı adı alında oynanan özel maçın 80. dakikasında Bekir Sıtkı'nın şutunu Fenerbahçe kalecisi Vahram Meteosyan tutsa da, maçın hakemi bu kurtarışın çizgi içinde yapıldığını belirterek golü verdi. Fenerbahçe oyuncularının itirazlarına seyircilerin de katılmasının ardından hakem sahayı terk etti ve karşılaşma 1-0 iken yarım kaldı. Yaşanan bu olayla birlikte iki takım arasında ilk kez bir maç yarıda kalmıştı. 26 Ekim 1913'te Fenerbahçe Bayramı adıyla oynanan özel karşılaşmadan da Galatasaray 3-0'lık galibiyetle ayrıldı.
Rakibiyle oynadığı ilk sekiz maçtan da galibiyetle ayrılan Galatasaray, bu maçlarda 28 gol atmış ve kalesinde gol görmemişti. Bu periyot aynı zamanda, derbi tarihinde bir takımın elde ettiği en uzun galibiyet serisi oldu. 4 Ocak 1914'teki İstanbul Futbol Ligi maçında rakibine ilk kez gol atmayı başaran Fenerbahçe, maçı da 4-2 kazanarak rakibi karşısındaki ilk galibiyetini elde etti. Bu maçta üç gol atan Hasan Kâmil, derbi tarihinde hem Fenerbahçe'nin ilk golünü atan hem de Fenerbahçe formasıyla hat trick yapan ilk oyuncu oldu. 3 Mayıs 1914'te oynanan ve 0-0 sonuçlanan sezondaki ikinci karşılaşma, derbi tarihinde berabere sonuçlanan ilk maçtı. Balkan Savaşları sebebiyle düzenlenmeyen 1912-13 sezonunun ardından ilk kez düzenlenen İstanbul Futbol Ligi'nin bu sezonunu da Fenerbahçe şampiyon olarak tamamladı. Ertesi sezonun başında kadrosunun zayıflığı sebebiyle lige katılamayacağını belirten Fenerbahçe sezon ortalarına doğru lige katılmak istese de diğer kulüplerin buna karşı çıkması üzerine ekip, İstanbul Futbol Şampiyonluğu Ligi'nde mücadele etti. Bu ligde şampiyonluğu Fenerbahçe, diğer ligde ise Galatasaray elde etti. Bu sayede 1914-15 sezonunda İstanbul'un iki şampiyonu olmuş oldu. Galatasaray; kendi liginin, önceden düzenlenen liglerin devamı niteliğinde olduğunu ve şilde kendi isminin kazınması gerektiğini belirterek, Fenerbahçe'de bulunan şildi almak istedi. Kulübün şildi vermemesi üzerine Galatasaray başkan