n doğumuna kadar ateşi sürdürmüş, cephanesi biten çekilmiştir. Bu çatışmalar sırasında taarruz kolu komutanı olan General Cox da hafif şekilde yaralanmıştır.

Gün doğduğunda sol taarruz kolu kuvvetleri, Damakçılık Bayırı üzerinde siper kazmaya başladılar. “Erat, sallanıyor ve her duruşta yere atılarak uyuyordu.”.

General Cox, 7 Ağustos sabahı, General Monash'ın Yeni Zelanda taburunu, Sih kıtalarıyla takviye ederek Kocaçimen Tepesi üzerine taarruz emri vermiştir. Ancak tugay komutanları, eratın bugün için ileri bir harekata girişemeyecek kadar bitkin olduğunu bildirmesi üzerine kararından vazgeçmek zorunda kalmıştır. Bunun üzerine ihtiyatta tutulan 39. Tugay'ın kendi emrine verilmesi için tümen komutanı General Godley'den onay almıştır. Ancak tugayın dört taburunun da yanlış anlaşılmalar nedeniyle yanlış yönde yürüyüşe geçmiştir. Geri çevrilmeleri gün boyunca sağlanamamıştır. Sonuç olarak sol taarruz kolunun Avustralya Tugayı gün boyu bir ileri harekata girişemedi. Hint Tugayı ise öylesine dağılmıştı ki, onlar da ileri harekata geçirilemedi.

Saat 04:30’da 19. Tümen komutanı Mustafa Kemal Bey, ihtiyattaki bir tabur ve iki bölükten oluşan bir kuvvete, Kocaçimentepe ve Conkbayırı yönünde hareket emri vermiştir. Aynı saatlerde Kuzey Grup (Arıburnu Cephesi) Komutanı Esat Paşa da 9. Tümen’e aynı bölgeye hareket emri verdi.

Kuzey Grubu komutanı Esat Paşa, elindeki tek ihtiyat tümeni olan 9. Tümen'in komutanı Albay Hans Kannengiesser’e, tümenin üç alayından ikisiyle Conk Bayırı’na hareket etmesi emrini vermiştir.

9. Tümen komutanı Albay Kannengiesser, 7 Ağustos 1915 sabahı, saat 06:00 dolaylarında, kendi birliklerinden önce Conkbayırı’na ulaştığında Suvla koyunda yapılmakta olan çıkartmayı görür, ancak Conk Bayırı’nda henüz bir düşman harekâtı yoktur.

Kannengiesser, saat 07:00 dolaylarında sırta doğru ilerleyen Anzak askerlerini görmüştür. Bunlar, 4. Avustralya Tugayı’nın Auckland Taburu’nun keşif koludur. Tabura, Conk Bayırı’na taarruz için hazırlık yapmaları, bu arada askerin kahvaltı etmesi emredilmişti. Tabur komutanı Yarbay R. Young, gerekli emirleri verdikten sonra bir keşif kolu oluşturarak Conkbayırı yönünde ilerlemekteydi.

Albay Kannengiesser, bölgedeki bir top bataryasını korumakla görevli 20 askere, bu kol üzerine ateş açma emri vermiştir, elindeki tek kuvvet budur; henüz kendi kuvvetleri bölgeye ulaşmamıştır. Bu ateş üzerine Avustralyalılar geri çekilmiştir. Yarbay Young tabura, topçu desteği olmadan buraya yapılacak taarruzun başarılı olamayacağı yönünde rapor vermiştir.

Kısa bir süre sonra Mustafa Kemal Bey’in gönderdiği iki alay da savunmaya katılmıştır. Albay Kannengiesser’in yaralanmasından hemen sonra, saat 08:00’de kendi tümenin 25. Alayı da Conkbayırı’na ulaşıp siperlere girmiştir.

Kocaçimentepe’de ise Mustafa Kemal Bey’in sevk ettiği tabur bölgeye ulaştıktan sonra 9. Tümen’in 64. Alayı da onlara katılmıştır.

Gerek Kocaçimen Tepesi’ne, gerekse Conkbayırı’na ulaşan bu birliklere, gece cephanesini tüketerek sırtlara doğru çekilen askerler de parça parça katılmaktadır.

Kocaçimen Tepesi'nde taarruzun ilk günkü dalgası bu şekilde durdurulmuştu. Ancak Anzak Kolordusu'nun sağ taarruz kolu, Conkbayırı yönündeki taarruzunu yenilemiştir. Saat 09:00’da Birleşik Donanma, yoğun topçu ateşiyle bir saat boyunca Conkbayırı’nı dövmüştür. Saat 10:30’da General Francis Johnston komutasındaki Anzak sağ taarruz kolunun iki tugayının (savunmanın üç katı bir kuvvetle) taarruza kalkmıştır. İlk taarruz dalgasını oluşturan üç bölük 100 metreden az ilerleyebilmiş, yoğun ateş altında 250 erat ve subayını kaybederek taarruzu durdurmak zorunda kalmıştır. Sağ Taarruz kolu komutanı General Johnston, harekât komutanı General Godley’e gönderdiği raporda, hava kararana dek ileri bir harekât yapılmasına olanak olmadığını bildirmiştir.

Seddülbahir Cephesi komutanı Vehip Paşa'nın bölgeye sevk ettiği 4. Tümen'in öğle saatlerinden itibaren parça parça bölgeye ulaşmasıyla savunma pekiştirilmiştir. Tümen komutanı Yarbay Cemil Bey, Conkbayırı'ndaki Osmanlı kuvvetlerinin komutasını üzerine almıştır.

General Liman von Sanders, Güney Grubu ve Anadolu Grubu bünyesindeki ihtiyat kıtalarının derhal Anafartalar bölgesine kaydırılması emrini verirken, Saros Grubu’nun iki tümeni, Saros Grup Komutanı Albay Feyzi (Tümay) Bey komutasında bölgeye hareket etmiştir.

Sarı Bayır Harekâtına katılan Anzak Tümeni'nin 10 Ağustos 1915 tarihine kadarki harekâtları, Conk Bayırı, Besim Tepe ve Kocaçimen Tepesi’ne art arda girişilen taarruzlardır. Conk Bayırının güneyi ve 261 Rakımlı Tepe, 8 Ağustos günü Wellington Taburu'na mensup Yeni Zelandalıların eline geçmiştir. Yeni Zelandalıları yamaçlardan atmak için 10 Ağustos'a kadar yapılan karşı taarruzlar başarısız olmuştur. Kocaçimen Tepesi ve Besim Tepe’deki Osmanlı savunması ise buraya yönelen taarruzları püskürtmüştür.

Anafartalar Grup Komutanlığı'na 8 Ağustos tarihinde atanan Kurmay Albay Mustafa Kemal Bey, aynı gün Anafartalar Cephesi'nde Birinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen taarruzu yönetmişti. Kurmay Albay Mustafa Kemal Bey, Anafartalar Grup Komutanlığı’na atandığında bir harekât planı yapmıştır. Buna göre 9 Ağustos günü Kocaçimen Tepesi – Conk Bayırı hattında savunmada kalacak, Anafartalar kesiminde taarruz edecektir. İzleyen 10 Ağustos günü ise Anafartalar kesiminde savunmada kalarak Kocaçimen Tepesi - Besim Tepe - Conk Bayırı hattında taarruz edecektir. I. Anafartalar muharebelerinin sonlanmasından hemen sonra ikinci günkü planını yürütmek üzere karargâhıyla birlikte Conk Bayırı’na hareket etmiştir. Hava karardıktan sonra bölgeye ulaşıp, 8. Tümen komutanı Albay Ali Rıza (Sedes) Bey ve 9. Tümen komutanı (vekaleten) Yarbay Cemil Bey’e, sabah erken saatlerde taarruz emri vermiştir.

Conk Bayırı’nda 10 Ağustos sabahı saat 04:30’da Kurmay Albay Mustafa Kemal Bey, 8. Tümen’in ilk hat siperlerinden ileri yürümüş, kırbacıyla taarruz emrini bizzat vermiştir. Bu işaret üzerine başlayan süngü taarruzu ile 8. Tümene bağlı alaylar, bir anda tepenin batı yamaçlarındaki İngiliz siperlerine girmiştir. Kısa süreli bir boğuşmanın ardından iki İngiliz taburundan sağ kalanlar düzensiz bir biçimde geri çekilmişlerdir. Çekilen İngiliz eratı izleyen Osmanlı 23. Alayı, 300-400 metre ilerleyerek Ağıl bölgesinde General Baldwin’in tugayı ile çarpışmıştır. Çanakkale Savaşının en kanlı çatışmalarından biri olan bu boğuşmalar saatlerce sürmüş, Tuğgeneral Anthony Baldwin ve kurmay başkanı bu çatışmalarda hayatını kaybetmiştir.

Güney Grup (Seddülbahir Cephesi) Komutanı Vehip Paşa’nın, kendi cephesini zayıflatma riskine rağmen gönderdiği iki alaydan biri olan 28. Alay, Şahin Sırtı'na kadar ilerlemiş ancak müttefik deniz ve kara topçusunun ve Yeni Zelanda makineli tüfeklerinin yaylım ateşi nedeniyle daha ileri gidememiştir.

Besim Tepe bölgesinde taarruz eden Osmanlı 9. Tümeni, yamaçlara tutunmaya çalışan az sayıdaki Gurka ve İngiliz kuvvetini geri atmıştır.

Her iki taarruzda müttefik cephesi 500 - 1.000 metre geri atılmıştır. Düşman denize dökülememiştir ancak Sarı Bayır hattı kurtarılmıştır.

10 Ağustos muharebelerinde 14. Alay komutanı Binbaşı İ. Hakkı Bey şehit olmuş, 23. Alay komutanı Yarbay Recai Bey ve 24. Alay komutanı Binbaşı Nuri Bey yaralanmıştır. Aynı gün bir şarapnel parçası Kurmay Albay Mustafa Kemal Bey’in sol göğsüne çarpmıştır. Sol göğüs cebindeki saat, şarapneli karşılamış ve Kurmay Albayı mutlak bir ölümden kurtarmıştır.

Arıburnu Müttefik kuvvetleri komutanı General William Birdwood'un, takviyelerle birlikte 37.000 kişiye ulaşan kuvvetleri, dört günlük çatışmalar sonunda ölü ya da yaralı olarak 12-13.000 kayba uğramıştır. Müttefik kuvvetleri komutanı General Ian Hamilton'un, elindeki tek taze kuvvet olan 54. Tümeni emrine verme önerisini General Birdwood reddetmek zorunda kalmıştır. Çünkü Anzak ileri hatları, son Osmanlı taarruzlarıyla takviye edilebilir olmaktan çıkmıştır. Takviye edildiklerinde yeni birliklerin ikmalinin sağlanması olanaksızdır ayrıca ileri hatlarda yeterli mevzi yoktur.

Müttefik kuvvetler, aradaki hatları aşarak Osmanlı tarafının son savunma hattına kadar ilerlemişlerdir. Sarı Bayır sırtları, gerçekten de Osmanlı kuvvetlerinin tutunabileceği son çizgidir. Bu sırtlara ulaşıldığında Gelibolu Yarımadasının her iki yanı da göz önündedir ve rahatlıkla ateş altına alınabilir. Hemen hemen tüm araştırmacı ve tarihçiler bu konuda görüş birliği içindedir. Taarruz kuvvetlerinin bu sırtlara kadar ilerleyebilmesinin nedeni, Osmanlı tarafının, bölgeyi bir taarruza ihtimal vermediği için sadece zayıf gözcü postalarıyla tutması olduğu genel kabul görmektedir. Osmanlı kurmayı, bölgenin son derece sarp bir arazi yapısında olması ve yoğun bitki örtüsü nedeniyle, bu kesimden bir saldırı beklemiyordu. İngiliz resmi tarihi de, yeterli keşif yapılmamış böylesi zor bir arazide, gece karanlığında, ağır yükle girişilen harekâtın aşırı zorluklarını kabul etmektedir. Müttefik kuvvetler komutanı General Hamilton’un kurmay subaylarından olan General C.F. Aspinall-Oglander, barış zamanında, gündüz gözüyle, kusursuz haritalarla dahi bu arazinin, planda öngörülen sürede aşılmasının olanaksız olduğunu belirtmektedir.

Sonuç olarak her ne kadar bölgedeki Osmanlı ileri postaları atılmış ve söz konusu sırtlara yanaşılmışsa da, harekat, hedeflenen Sarı Bayır sırtlarının ele geçirilememesi nedeniyle müttefikler açısından tam bir başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Osmanlı tarafının değerlendirmesi bir bakıma haklı çıkmıştır; zorlu arazi yapısı ve bitki örtüsü geniş çaplı bir askeri harekât için olağanüstü güçlükler getirmektedir. Bu güçlüklere, Osmanlı gözcü postalarının yıpratıcı direnişi eklenmiş ve taarruz kuvvetleri gün ağarırken taarruz kapasitelerini yitirmişlerdir. Hemen ardından Osmanlı tarafı, bu gecikmelerden yararlanarak takviye birliklerini harekete geçirmiş ve sırtları savunur hale gelmiştir.





Erdal Ata

"'Erdal Ata", (d. 1957, Şarkışla, Sivas, Türkiye), Türk bürokrat.

1979 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni bitirmiştir.

1980 yılında Çankırı Kaymakam adayı olarak memuriyete baş