eşruti yönetime döndürmek için İbrahim Temo, İshak Sükûti, Abdullah Cevdet, Mehmet Reşit ve Hüseyinzade Ali adlı beş tıp öğrencisi bir araya gelerek "İttihad-ı Osmani" adlı bir gizli cemiyet kurdular ve cemiyetin üyeleri zamanla arttı. Ahmet Rıza Bey'in, cemiyetin Paris temsilciliğini üstlenmesinden sonra cemiyetin adını "İttihat ve Terakki" olarak değiştirdi. Cemiyetin amaçları "Programımız" başlığıyla 3 Aralık 1895'te Meşrevet gazetesinde yayınlandı. Küçük ve gizli bir cemiyetten zamanla büyük bir cemiyete dönüşen İttihat ve Terakki, 20-21 Temmuz gecesi, yaptıkları bir toplantıda genel isyan kararı alarak 24 Temmuz'da meşrutiyeti ilan etmeyi kararlaştırdılar. 23 Temmuz 1908'de çeşitli illerin yöneticileri, askerleri, eşrafı ve uleması, meşrutiyetin tekrar ilan edilmesi için hükûmete telgraflar çektiler. Meşrutiyeti isteyenlerin gönderdikleri telgraflar sarayda giderek çoğalırken, padişah Vükela Meclisi'ni toplayarak bu konunun görüşülmesini istedi. Vükela Meclisinin toplantısı sürerken meşrutiyetin ilan edilmemesi durumunda "rıza-i şehriyarlarına muhalif" olayların meydana geleceğine dair siyasal iktidarı tehdit edici telgraflar da gelmeye başladı. Manastır, Selanik, Kosova yörelerinden gelen telgrafların sayısındaki artış üzerine hükûmet "bir dış müdahaleye meydan vermemek” için Mebusan Meclisinin toplanmasını uygun buldu. Padişah da Mebusan Meclisinin yeniden toplanması için gerekli mabaatının hazırlanmasını Vükela Meclisine emrederek, bu iradenin tüm vilayetlere telgrafla duyurulmasını emretti. Bu emirle meşrutiyet tekrar ilan edildi.

20 Ocak 1921 gün ve 85 sayılı bu kanun, millî devleti yani Türkiye Devleti'ni (md. 3) kuran ihtilal Anayasası'dır. 18 Eylül 1920 tarihinde İcra Vekilleri Heyeti, Meclis Genel Kuruluna, bir "Teşkilât-ı Esasîye Kanunu Lahiyası" hazırlayarak sundu. Bu lahiya, "Encümen-i Mahsus" isimli özel bir komisyona havale edildi. Komisyon raporunu hazırladı. 18 Kasım 1920'den Teşkilât-ı Esasîye Kanunu'nun kabulüne kadar iki ay sürecek görüşmeler başladı. 1921 Teşkilât-ı Esasîye Kanunu'nun görüşülmesi ve kabulünde katı anayasalar için öngörülen özel kurallar (nitelikli çoğunluk vs.) uygulanmamış, adî kanunlar için varolan usûller izlenmiştir. Teşkilât-ı Esasîye Kanunu'nun kabulünde 1876 Kanun-u Esasî'nin değiştirilme usûlünü öngören 116'ncı maddesindeki üçte iki çoğunluk kuralına uyulmamıştır.

Hazırlanma ve şekli yapısı, Kurtuluş Savaşı'nın olağanüstü şartlarını yansıtır ve 23 madde ile bir madde-i münfendeden oluşan 1921 Anayasası, diğer anayasalara oranla kısadır. Hâkimiyetin kayıtsız, şartsız millete ait olduğunu, yönetim usulünün hakkın mukadderatını bizzat ve bifiil idare etmesine dayanır. Teşkilat-ı Esasiye Kanunun ilk şeklinde, devlet başkanlığı makamı yoktur. 29 Ekim 1923 gün ve 364 sayılı Teşkilat Kanunu'nun Bazı Maddelerinin Tevzihan Tâdiline Dair Kanun'la Cumhuriyet ilan edildi ve Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturuldu.

=== 1924 An

1924 Anayasası, Kurtuluş Savaşı'ndan sonra yeni ihtiyaçları karşılayacak daha ayrıntılı bir anayasaya ihtiyaç duyulmasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bir komisyon oluşturdu: Kanunu Esasî Encümeni. Anayasa'nın değiştirilmesi hakkında 1921 Anayasası'nda herhangi bir madde olmadığından TBMM, kurucu gücü özelliğinden yararlanarak üye tam sayısının üçte ikinin oyuna ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Komisyonun Fransa II. Cumhuriyeti ve Polonya Anayasası'ndan yararlanarak hazırladığı tasarı mecliste görüşüldü; bazı maddeleri değiştirilerek 20 Nisan 1924 tarih ve 491 sayılı kanunla kabul edildi.

24 Anayasası, millî hâkimiyet (md. 3) prensibiyle kuvvetler birliğini gerçekleştiren meclis hükûmeti sistemini muhafaza eder. Yasama, yürütme yetkileri, "milletin yegâne ve hakiki mümessili olup millet adına hakkı hakimiyeti istimal" ile eder. (md. 4) Ancak yasama yetkisini bizzat kullanan Meclis, yürütme yetkisini kendi seçtiği "İcra Vekilleri Heyeti" eliyle kullanılır. Heyeti, her zaman denetleyebilir ve düşürebilir. Yasama organı, tek meclisten (TBMM) kuruludur. Üyeleri 4 yıl için seçilir. Yönetme kuvvetini Cumhurbaşkanı ve Bakanlar teşkil eder. Cumhurbaşkanı, 4 yıl için TBMM tarafından ve kendi üyeleri arasından seçilir. Bakanların göreve başlaması için meclisin onayı gerekmez, cumhurbaşkanının onayı yeterlidir. Yargı hakkı, millet adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. (md. 8) Anayasa, "Türklerin Hukuku Ammesi" başlığı altında sadece klasik ve ferdi hak ve hürriyetleri tanır; sosyal haklara yer vermez. Anayasa'ya aykırı kanunların iptali mümkün değildir.

1924-1960 yılları arasında yürürlükte kalan 1924 Anayasası döneminde, fiilî siyasi rejim, Anayasa'nın öngördüğü meclis hâkimiyeti sisteminden farklı oldu. 1945 yılına kadar tek parti (Cumhuriyet Halk Partisi) rejimi hâkim oldu. Siyasi kuvvet, mecliste değil partide özellikle hükûmette ve partinin yöneticilerindeydi. Parti disiplini, meclise, hükûmet icraatını denetleme yetkisi vermiyordu. Böylece tatbikatta, Anayasa hâkimiyeti yerine tek parti hâkimiyeti; meclis üstünlüğü yerine hükûmet üstünlüğü getirildi. Türkiye'de çok partili rejim, 1923'te faaliyete geçen ikinci Türkiye Büyük Millet Meclisi ile kesintiye uğramış ve bu kesinti 1946'ya kadar sürmüştür. 7 Ocak 1946'da verilen izinle Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından Demokrat Parti (DP) kuruldu. 1947 yılında yapılması gereken seçimler 21 Temmuz 1946 tarihinde yapıldı ve TBMM'de CHP 402, DP 54, bağımsızlar 8 üyelik elde ettiler. 1950 seçimlerinden önce ise 1950 tarihli yeni Milletvekili Seçim Kanunu çıkarıldı. Bu Seçim Kanunu'nda gizli oy, açık sayım ve yargı denetimi ilkeleri yerine getirildi. 14 Mayıs 1950 seçimlerinde; Demokrat Parti %53.89 oy alarak, 408 milletvekili kazanırken; CHP %39.98 oy ile 69; Millet Partisi %3.03 oy ile 1; Bağımsız adaylar da %3.40 oy oranıyla 9 milletvekilliği kazandı.

1924 Anayasası, yedi defa değişikliğe uğradı. 1928 yılında yapılan ilk değişiklikle Anayasa'da bulunan dinî ibareler çıkarıldı. 1931 yılındaki değişiklik bütçenin, malî yıl başlamadan en az üç ay önce Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmesi zorunluluğunu getirdi. 1934 yılındaki üçüncü değişiklikle kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı. 1937 yılı değişikliğiyle Cumhuriyet Halk Partisi'nin altı ilkesi Anayasa'ya geçirdi ve Anayasa hükmü şekline getirildi. Bunun yanı sıra, her bakanlıkta bir siyasal müsteşarlık kurulmuştur. Fakat aynı yıl yapılan diğer bir değişiklikte, yararları görülmeyen, bu müsteşarlıklar kaldırıldı. 1945'te yapılan altıncı ve 1952 yılında yapılan yedinci değişiklikler Anayasa'nın diliyle ilgilidir. İlk değişiklikte Osmanlıca kelimeleri yeni Türkçeye çevrilen Anayasa, ikinci değişiklikle yeniden, eski Osmanlıca dile döndürülmüştür. Bu yedi değişikliği geçiren Anayasa, 1960 yılına kadar yürürlükte kalmış, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesi sonucunda yürürlükten kalkmıştır.

1950-60 döneminin son yıllarında, iktidar çoğunluğunun davranışları, 1960 yılının Nisan ve Mayıs aylarında protesto gösterilerine, yer yer güvenlik çatışmalarına varan tepkiler aldı. 27 Mayıs 1960 günü, ordu, 38 subaydan oluşan bir Millî Birlik Komitesinin öncülüğüyle ülkenin yönetimine el koydu. 27 Mayıs'tan sonra anayasalcılık hareketlerinde, egemenliğin sadece "kullanışı" bakımından değişiklik getirdi.

27 Mayıs 1960'tan 25 Ekim 1961'e, yani yeni Anayasaya göre seçilmiş ilk toplantı gününe kadar, Türkiye olağanüstü bir geçiş döneminden geçti. 27 Mayıs-12 Haziran 1960 tarihleri arasında bir bilim kurulu, anayasa değişikliğini hazırlamakla görevlendirildi. 12 Haziran 1960 tarihinde "Geçici Anayasa" kabul edildi. Bu Geçici Anayasa'da, TBMM'nin yerine Millî Birlik Komitesi (MBK) getirildi. Ancak TBMM'den farklı olarak MBK'nin oturumları gizli olacak ve tutanakları yayımlanmayacaktı. Komitenin başkanı, komite üyeleri arasında alfabe sırasına göre değişecekti. MBK'nin başkanı aynı zamanda devlet başkanıydı. MBK, "yürütme yetkisini, devlet başkanınca tayin ve komitece tasvip edilen Bakanlar Kurulu eliyle kullanacaktır." MBK, bakanları her vakit denetleyebilecek ve görevden çıkarabilecektir. Bakanlar, MBK üyelerinden ya da "27 Mayıs 1960 tarihinde herhangi bir siyasi partiye yazılı olmayan vatandaşlardan seçilmektedir." Fakat Bakanlar Kurulu Başkanlığı, devlet başkanlığındadır. Başlangıçta MBK'nin yasama organı olarak yayınladığı metinler "geçici kanun" niteliği taşırken, 12 Temmuz 1960 tarihinden itibaren metinler doğrudan doğruya "kanun" olarak kabul edildi. MBK, anayasa tasarısının kendisinin de katılacağı bir Kurucu Mecliste sürdürülmesini ve tasarının daha sonra halkoyuna sunulmasını kararlaştırdı. Ardından Kurucu Meclis kuruldu. Bu meclis, anayasayı 27 Mayıs 1961'e kadar tamamlamakla görevliydi. Bu süre bir defalık 15 gün uzatılabilirdi fakat anayasa, bu tarihe kadar tamamlanmamışsa yeni seçim yasasına göre yapılacak genel seçimle başka bir Temsilciler Meclisi seçilecekti. Halkoyu sonucu anayasa reddedilirse yine aynı yok izlenilecekti.

9 Temmuz 1961'de halkoyuna sunulan ve kabul edilen Anayasa, kendi 157. maddesi gereğince "Türkiye Cumhuriyeti Anayasası" oldu. 15 Ekim 1961 seçimlerinin yapılmasından sonra TBMM'nin 25 Ekim 1961 günü toplanması sonucu Millî Birlik Komitesi rejimi sona erdi.

157 sayılı yasa, Kurucu Meclisin başlıca amacını "demokrasi ve hukuk devleti esaslarını gerçekleştirip, teminat olacak yeni bir anayasa ile yeni seçim kanunu en kısa zamanda tamamlayarak en geç 29 Ekim 1961 tarihinde iktidarı, yeni seçilecek TBMM'ye devretmek" diye tanımladı.

Yeni anayasa, Temsilciler Meclisinden, 20 üyeden kurulu bir Anayasa Komisyonu ve aynı sayıda üyeli bir Seçim Kanunu Komisyonundan oluşan bir mekanizma tarafından oluşturulacaktı. Komisyondan gelen tasarılar, Temsilciler Meclisi genel kurulunda görüşüldükten sonra MBK'ne gönderilecek, komite de kendi görüşmesini Temsilciler Meclisi genel kurulundaki görüşme süresinin yarısı kadar bir süre içinde sonuçlandıracaktı. MBK, Temsilcile Meclisinden gelen metni olduğu gibi kabul etmezse, Temsilciler Meclisinde ikinci bir görüşme yapılacaktı. Eğer görüşmede metin aynen kabul edilmezs