eki yerel polis kuvveti ordunun şiddetli saldırılarına hedef olacak, kimi zaman ormana çekilecek, kimi zaman karakollarından dışarıya çıkamayacalardır. Ordu birlikleri ayrıca düşmanla işbirliği yaptığı bilinen ve anti-komünist Çinli, Malayalı veya Hintlere karşı da saldırılarda bulunacaktır. Bu geçiş döneminde atılacak adımlarla ilgili olarak partide ve orduda farklı görüşler hakimdi. Üst yönetim daha tedbirli davranma eğilimindeyken, parti ve ordunun alt kademelerinde iktidarın hemen İngilizlerden alınması beklentisi vardı. Malaya’daki İngiliz asker sayısı çok azdı ve halk arasında İngiltere’nin popülaritesi çok azdı. İngilizlerin duruma hakim olması beklenmeden harekete geçilmesi önerilmkteydi. Merkezi Askeri Komite iyesi Lau Yew’in bu politikayı savunduğu bilinmektedir. Şaibeli genel sekreter Lai Teck ve parti önderliğinin çoğunluğu ise buna karşı durmakta, İngiltere’yi karşıya almamak gerektiğini savunmaktadır. Sonunda tedbirli davranan grubun desteklediği siyaset uygulanır. Tarihçilere göre Malaya Komünist Partisi iktidarı almak için eline geçen tarihi bir fırsatı bu şekilde kaçırmıştır. Bu fırsatın kaçmasını Lai Teck’e bağlayanlar da azınlıkta değildir. Örgütsüz durumdaki İngiltere uzun süre bu durumda kalmayacak ve komünistlerin kaçırdığı fırsattan sonra hızla askeri yönetimlerini kuracak ve sivil bir yönetim kuruluna kadar ülkeyi denetimleri altına alacaklardır. Kurulan askeri yönetimin ilk kurumu 12 Eylül 1945 günü Kuala Lumpur’da oluşturulur. Malaya Komünist Partisi bu dönemde sömürge yönetimlerine karşı üçüncü dünya ülkelerinde verilen mücadelede olduğu gibi ulusal cephe veya birleşik cephe siyaseti güdecektir. Buna göre ulusal bağımsızlık yolunda yerel patronlardan oluşan burjuvaziyle işbirliği yapılacak, parlamentoda ve sendikalarda yasal bir mücadele yürütülecek, sömürge yönetiminden bağımsızlık süreç içinde reformlarla alınacaktır. Yerel bir burjuva yönetiminde bile olsa bağımsızlık dünyada hakim olan emperyalist sisteme sekte vuracak ve sosyalist devlete geçişe doğru bir ilerleme sağlanmış olacaktı. Savaşın hemen ardından Malaya’daki durum içaçıcı değildir. Ekonomi kötüye doğru gitmekte, yiyecek sıkıntısı yaşanmakta, işçi ücretleri çok alt düzeylerde seyretmekteydi. Bu yüzden İngiliz yönetimine yönelik sürekli olarak eylemler ve gösteriler yaşanmaktaydı. Bu eylemlerin çoğu silah zoruyla bastırılmakta ve eylemin liderleri bölgeden uzaklaştırılmaktaydı. Komünist parti bu durumdan yaralanmak amacıyla sendikal faaliyetlerde ve düzenlenen gösterilerde öncü rol oynamaya başlar. Federasyon şeklinde örgütlenen sendikalar artık genel grev gibi ülkeyi sarsıcı eylemleri planlamaya başlayınca İngiliz yönetimince önce 1946 yılında engellenecek, daha sonra 12 Haziran 1948’de de tamamen yasa dışı ilan edilecektir. Malaya Komünist Partisi ayrıca parlamenter yolla da siyasi mücadele verecektir. Kurulan Halk Komitelerini İngilizlerin tanıyacağını ve yeni kurulan yönetime dahil edeceğini ummuştur. Ancak İngiliz yönetimi bu kurumları reddedecek ve görmezden gelecektir. Komünist parti üyeleri Malaya Demokratik Birlik ve Malaya Ulusal Partisi gibi partilerde çalışma yürütüerek solu tek bir çatı altına toplamaya çalışacaktır. Ancak komünistler bu alanda sendikal alana göre daha başarısız olur. 1947 yılında Malaya Federasyonunu ilan eden anayasa sürecinde sadece komünistler değil tüm sol partiler göz ardı edilecek ve sürece dahil edilmeyecektir. Patri bu süreçte yazılı basın alanında etkindir. Yayınlarında yoğun olarak sömürge karşıtı yorumlar hakimdir, bu yüzden sık sık yayınları toplatıldı, yayın işleri müdürleri gözaltına alındı ve yayınevi kapatıldı. İngiliz yönetimini endişelendiren savaş sonrası konulardan bir tanesi de ordunun silahsızlandırılmasıydı. İngilizler orduyu bir anda tasfiye edip silahlı bir isyana yol açmaktansa kendi silahlı kuvvetlerinin sayısının artmasını beklediler. İngiliz ordusu teçhizat olarak ve asker sayısı olarak üstün duruma geçtiği zaman yapılan ordunun dağıtılması isteği reddedilemedi ve isteksizce bile olsa ordu dağıtıldı ve silahlar teslim edildi. İngilizler savaş sırasında gösterdikleri yararlılıkların da vurgulandığı silah teslim törenleri düzenleyerek halkı kendi taraflarına çekmeye çalışırlar. Silahını teslim edene ödül olarak para ve erzak verilmekte, işsizlere iş vadedilmekteydi.Buna rağmen komünistler ellerindeki kayıtlı olmayan silahların bir kısmını teslim etmeyip ellerinde tutmayı başaracaklardır. Ayrıca komünistler bazı silahlı gruplarını hiç çatışmaya sokmamış, bu grupların varlığından habersiz olan İngiliz yönetimi bu askerlerin silahlarını teslim etmediğini ve hala faal olduğunu öğrenememiştir. Silahların tesliminden ve ordunun dağıtılmasından sonra komünist parti eski ordu mensupları için bir sosyal yardımlaşma derneği kuracaktır. Bu sayede eski gerillalarla irtibat kopartılmamış olacak ve ihtiyaç halinde iletişim kurulabilecekti. Dernek ayrıca Charn Yew Pao (Savaşçının Dostu) isimli bir dergi de çıkaracaktır. Dergi, Min Sheng Pao isimli yüksek tirajlı komünist gazetesinin basıldığı matbada basılır.

Parti savaştan sonra yasal ilan edilmemesine rağmen pratikte faaliyet göstererek engelleme girişimlerini delmişti. Partinin işgal sırasında savaşması kamuoyunda olumlu karşılanmasına sebep olmakta, ayrıca demokrasi söylemiyle hareket eden sömürge yönetimi parti kapatarak kamuoyundaki durumunu tehlikeye atmak istemezdi. 1946 yılında parti içinde Lai Teck’in sadakati konusundaki iddialar yüksek sesle konuşulur olacak ve partinin özellikle genç kadroları arasında savaştan hemen sonra kaçırılan fırsat karşısında Lai Teck yönetiminin durumu sorgulanacaktır. Önemli görevlerinden alınan Lai Teck hakkında soruşturma başlatılır. 6 Mart 1947 günü planlanan Merkezi Yürütme Komite toplantısı Lai Teck huzurunda ona karşı dile getirilen şikayetlerin ele alındığı bir toplantı olacaksa da zamanının dolduğunu anlayan Lai Teck toplantıya katılmayacaktır. Partinin parasının büyük kısmını çalarak önce Singapur’da saklanacak sonra Hong Kong ve Tayland’a gidecektir. Durumun vehametini anlayan parti Merkez Yürütme Komitesi tamamen şoka girecek, Lai Teck’in kaçışını ve ortadan kayboluşunu bir yıl boyunca gizli tutarak, güvenlik güçlerinin eline ne kadar bilginin geçtiğini anlamaya çalışacaklardır. Parti içi yapılan soruşturma sonucunda, Lai Teck’in sistematik olarak partiye ihanet ettiği, hem Japon işgali sırasında hem de 1942 Batu Caves olayında sorumluluğu bulunduğu, İngilizlerle sürekli temas halinde olduğu ortaya çıkar. Soruşturma sonucunda ortaya çıkan metin 1948 yılında partililerle paylaşılacaktır. Partinin yeni genel sekreterliğine Perak bölgesinden 26 yaşındaki Chin Peng getirilir. Peng 1930’lu yıllarda partiye katılmış, Japon işgaline karşı fiilen savaşmıştır. 1945-46 yıllarında Çin’e giderek mao ile görüşmüş, partinin yayın organı Demokrat’ın yayın işleri sorumluluğunu yapmıştır. Lai Teck’in partiden uzaklaşması sonucunda partinin İngiliz karşıtı siyaseti ağırlık kazanmaya başlar. 1948 yılıyla birlikte ayaklanma planlaması yapılmaya başlar. Partiyi ayaklanmaya iten bazı etkenler de bulunmaktadır; yeni kurulan Malaya Federasyonunda söz hakkı verilmemiş, Federasyon ise 1 Şubat 1948’de komünistlerin katılımı olmaksızın kurulmuştur. Partinin sendikalardaki etkisi kesilmeye çalışılmış, işçi karşıtı yasalar yürürlüğe konuşmuş, her türlü işçi eylemi ve grev asker ve polis tarafından bastırılır olmuştur. Partinin uyguladığı ortayolcu birleşik cephe siyaseti iflas etmiştir. Uluslararası komünist harekette de sömürge yönetimlerine karşı militan siyaseti destekleyen bir eğilim bu dönemde hakimdir. Komintern’in devamı olan Kominform toplantılarında da bu eğilim sürmüştür.

Partide bu gelişmeler yaşanırken hükümetin de partiye karşı tavrı sertleşmekteydi. 12 Haziran 1948 tarihinde işçi sendikaları yasa dışı edildi. Hükümet yeni yasalar ve basın vergileri planlamaktayken 16 Haziran günü üç Avrupalı Perak bölgesinde öldürülünce sıkıyönetim ilan edildi. Sıkıyönetim altında polise ve askeri kuvvetlere olağanüstü yetkiler verildi, ayrıca yargılama süreci kısaltılarak adi suçlara bile ölüm cezası verilebilen bir sistem uygulanmaya başlandı. Bu döneme İngiliz yönetimi Malaya Ayaklanması diyecek, Malaya Komünist Partisi ise İngiltere’ye Karşı Kurtuluş Savaşı olarak adlandıracaktır. Sıkıyönetim ilanından sonra yüzlerce parti üyesi tutuklandı, parti ise 23 Temmuzda yasa dışı ilan edildi. Hükümetin bu saldırısına karşı parti hazırlıksız yakalanmadı, partili militanlar ormanlardaki sığınaklarına tekrar dönmeye başladı. Kendilerine Malaya Halklarının İngiliz Karşıtı Ordusu diyen ordunun mensupları arasında Japon işgaline karşı savaşmış olanlar çoğunluktaydı. Komutanlar arasında Lau Yew bulunmaktaydı. Japon işgaline karşı da savaşmış olan deneyimli komutan savaşın ilk günlerinde 16 Temmuz 1948’de Selangor’da çıkan çatışmada öldürülecektir. Ordu ilk haftalarda sessizliğini korusa da zaman ilerledikçe polis karakollarına baskınlar, Avrupalılarca işletilen maden ocaklarına saldırılar yapılmaya başlandı. Ordunun orta vadeli amacı önce şehir merkezlerinden uzaktaki bölgelerde İngiliz yönetiminden kurtarılmış bölgeler oluşturmak, buralardaki üslerine yaslanarak da ekonomik olarak ayakta kalabilmekti. İlk saldırılar genelde 200 civarı askerle yapılıyordu ancak kırda bu kadar büyük sayılarla yapılan geniş operasyonlar başarısız oluyordu. Ordu henüz yeterince iyi örgütlenemişti. Parti yerel halkın polisle veya askerle işbirliği yapmaması için korkutma yöntemine zaman zaman başvurduğu için bu eylemler doğal olarak partinin sempatizanlarını partiden uzaklaştırıyordu. Parti bunun farkına varacak ve 1951 Eylülünde özeleştiri yapacaktır. 1949 yılından sonra parti ve ordu için savaş iyi gitmemeye başlar. Verilen kayıp sayısı çok artmış ve hiçbir bölge İngiltere hakimiyetinden kurtarılamamıştır. Parti halk arasında Malaya Demokratik Halk Cumhuriyetinin propagandasını yapmaktadır. Bu cumhuriyetin sınırları içinde Singapur da bulunmaktadır. 1 Şubat 1949 itibarıyla ordunun adı Malaya Halkları Kurtuluş Ordusu olur. Ordunun adındak