lik bir alan üzerine kurulu olan 731. Birim tesisleri, 150'den fazla bina ve çeşitli fabrikalardan oluşuyordu. Binalar, bombardımanlardan mümkün olduğunca az etkilenecek şekilde tasarlanmıştı. Pire üretmek amacıyla 4500 civarında konteynırın yer aldığı tesislerde, bu pireleri birer biyolojik silaha çevirecek olan yaklaşık 1800 konteynır ve kimyasalların hazırlanması için de 6 adet kazan bulunuyordu. Toplam 30 kilogram hıyarcıklı veba bakterisinin üretimi, yalnızca birkaç gün alıyordu.

731. Birim'in önceden kullandığı tesislerden bazıları, bugün Çin endüstrisi tarafından kullanıyor. Tesislerin bir kısmı ise korunmuş durumda ve bugün Çin Savaş Müzesi olarak ziyaretçilere açık.

Tokyo'nun Shinjuku Bölgesi'nde 731. Birim'e ait, tıbbi eğitim veren bir okul ve araştırma tesisi bulunuyordu. Savaş sırasında bu okulda görev yapan hemşirelerden biri olan Toyo Ishii, 2006 yılında yaptığı açıklamalarla, 1945 yılında Japonya'nın teslim oluşunun hemen ardından, tesislerde can veren mahkumların cesetlerinin ya da vücut parçalarının tesisin arazisine gömülmesine yardım ettiğini itiraf etti. 2011 yılının Şubat ayında ise Sağlık Bakanlığı, tesisin arazisinde kazı çalışmalarına başladı.

Çin, yapılan kazılarda bulunan insan kalıntılarından DNA örnekleri istedi. 731. Birim tarafından işlenen savaş ve insanlık suçlarını hiçbir zaman resmi olarak kabul etmeyen Japon hükümeti ise bu talebi reddetti.

Japon Güney Çin Bölgesi Ordusu tarafından yönetilen 8604. Birim, Guangzhou'da bulunuyordu. Bu birim, insanların gıdadan ve sudan yoksun bırakıldığı ve sonuçlarının incelendiği deneyler yaptı.İçme ya da kullanma suyu yoluyla yayılan tifüs hastalığıyla ilgili deneyler de yine bu birim tarafından gerçekleştirildi. Savaş sonrasında edinilen bilgilere göre burası aynı zamanda hastalık bulaştırılmak suretiyle deneylerde kullanılacak olan sıçanların da üretim merkeziydi.

731. Birim, Salgın Hastalıkları Önleme ve Su Arıtma Merkezi'ne bağlı bir birimdi.

731. Birim'in faaliyetleri, savaşın sonuna kadar devam etti. Elde edilen biyolojik silah tecrübesi Ishii tarafından 1944 Mayıs'ından sonra Pasifik cephesinde kullanılmak istense de bu talep hiçbir zaman rağbet görmedi.

Kızıl Ordu'nun Ağustos 1945'teki müdahalesiyle birlikte 731. Birim'deki tüm faaliyetler bir anda durdu ve burada çalışanlarla aileleri Japonya'ya kaçtı.

Shiro Ishii, 731. Birim'de görev yapanları, buradaki faaliyetlerine ait tüm bilgilerin sır olarak kalması ve kendileriyle birlikte mezara gitmeleri konusunda uyardı. Bu sırrı saklama konusunda başarısız olurlarsa da savaştan sonra her birini bulma ve Japonya'da kamu görevinde bulunmalarını engellemekle tehdit etti. Geriye kalan üyelerin yakalanması durumunda intihar etmelerini kolaylaştırmak içinse içinde potasyım siyanür bulunan küçük şişeler hazırlandı.

İshii'nin emrindeki seçkin Japon birlikleri, kanıtları yok etmek için tesisleri ve tesislerde bulunan tertibatı tahrip etmeye çalıştı ancak tesisler savaş şartlarında ayakta kalacak şekilde inşa edildiği için tahrip etme işlemi tam anlamıyla başarıya ulaşmadı.

Japonya'nın teslim olmasının ardından ABD'li Yarbay Murray Sanders, Amerikan gemisi Sturgess vasıtasıyla Eylül 1945'te Yokohama'ya gitti. Japonya'nın biyolojik silahlarla ilgili faaliyetlerini araştırmakla görevlendirilen Yarbay Sanders, oldukça önemli bir mikrobiyolog ve aynı zamanda da Amerikan Ordusu'nun biyolojik silahlarla ilgili çaışmalar yürüten biriminin bir üyesiydi; ancak Japonya'ya ayak bastığı sırada 731. Birim'in faaliyetlerinden haberdar değildi. Sonrasında da Sanders'in Japonlardan bilgi alması kolay olmadı; ta ki onları Sovyetlere teslim etmekle tehdit edene kadar. Sovyet yargısının önüne çıkmak istemeyen Japonlar, bu son derece etkili tehdidin ertesi sabahında Sanders'e, Japonların biyolojik savaş faaliyetlerine yer verilen bir belge ulaştırdılar. Sanders bu bilgileri, Japonya'nın savaş sonrası yeniden yapılandırılmasından sorumlu olan General Douglas MacArthur'a götürdü. MacArthur da Japon muhbirlerle bir anlaşma yaptı. Bu anlaşmaya göre 731. Birim'in fizikçilerine (liderleri de dahil) dokunulmazlık verilecek, bunun karşılığında da 731. Birim'in biyolojik savaş ve insan deneyleri hakkındaki tecrübeleri ABD ile paylaşılacak, ancak diğer müttefik ülkeleriyle bilgi paylaşımı yapılmayacaktı. ABD 731. Birim'in elindeki bilgilere çok değer veriyordu ve başta Sovyetler olmak üzere diğer ülkelerin biyolojik savaşla ilgili bilgilere ulaşmasını istemiyordu. Bunun da etkisiyle 731. Birim'in eski çalışanları, Amerikan işgal yetkilileri tarafından gözetlendi, postaları okundu ve zaman zaman da sansüre maruz kaldı.

731. Birim'in yaptığı çalışmalar, Tokyo Savaş Suçları Mahkemesi'nde sadece bir defa, o da Çinli sivillere zehirli serum verilmesiyle ilgili olarak Ağustos 1946'da gündeme geldi. Çinlileri savunmak amacıyla duruşmalara katılan ABD'li David Sutton tarafından öne sürülen bu iddia, şüpheli ve doğruluğu kesinleşmemiş bir iddia olarak görüldü ve mahkeme başkanı Sir William Webb tarafından delil yetersizliğinden dolayı reddedildi. Konu üzerindeki ısrarını sürdürmeyen David Sutton'ın, o dönemde muhtemelen 731. Birim'in faaliyetlerinden habersiz olduğuna ve bu iddiayı bilinçli olarak öne sürmediğine inanılıyor.

Sovyetler Birliği Tokyo'daki yargılamalar sırasında sessizliğini korusa da sonrasında Habarovsk Savaş Suçları Yargılamaları sırasında konunun peşini bırakmadı. Bu mahkemelerde 721. Birim'in yanı sıra buraya bağlı olarak faaliyet gösteren Nanjing'deki 1644. Birim ve Changchun'daki 100. Birim'den 12 üst düzey asker ve araştırmacı yargılandı. Mançurya'yı işgal eden Kwantung Ordusu'nun komutanı General Otozo Yamada da yargılananlar arasındaydı.

Savaş suçu işleme suçlamasıyla yakalanan Japon sanıkların davası, Aralık 1949'da Habarovsk'ta görüldü. Mahkeme tutanaklarının önemli bir bölümü ertesi yıl, Moskova'da yabancı dillerde yayın yapan bir yayınevi tarafından İngilizce de dahil olmak üzere farklı dillerde yayımlandı. Yargılamalarda başsavcı sıfatıyla yer alan Lev Smirnov, aynı zamanda Nürnberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi'ne Sovyetler Birliği'ni temsilen katılan en önemli savcılardan biriydi. Habarovsk'ta suçlu bulunan Japon doktorlar ve askerler, cezalarını Sibirya'daki esir çalışma kamplarında geçirecek şekilde 2 ila 25 yıl arasında cezalar aldılar. Amerika Birleşik Devletleri, mahkeme tarafından verilen bu cezaların komunizm propagandası olduğunu iddia ederek kararı kabul etmedi. Yine de verilen cezalar Sovyetler Birliği standartlarına göre beklenmedik ölçüde hafifti. Mahkumlardan birisi cezasını çektikten sonra 1950'li yıllarda Japonya'ya dönerken geri kalan mahkumlar hücrelerinde intihar ettiler.

ABD'li makamlar, bu dava aracılığıyla komunizm propapropagandası yapıldığı yönündeki suçlamalarına ek olarak Sovyetleri, dünyanın dikkatini ellerindeki yüz binlerce Japon savaş esirine yapılan muamelelerden uzaklaştırmakla suçladı. Diğer yandan da Sovyetler Birliği, Amerika Birleşik Devletleri'ni Japonya'nın elindeki biyolojik savaş tecrübesi ve insanlar üzerinde yapılan deneylerle ilgili bilgilerin kendilerine aktarılması karşılığında Japon savaş suçlularına hoşgörü göstermekle suçladı. İronik bir şekilde her iki tarafın da iddiaları doğruydu. Sovyetler Birliği'nin de biyolojik savaş ve insan deneyleri konusundaki bilgi alışverişi karşılığında Japon savaş suçlularına yargılamalar sırasında ayrıcalık tanıdığına inanılıyor. Buna kanıt olarak da Mançurya'daki 731. Birim tesislerinde kullanılan dokümanların, Sverdlovsk'taki Sovyetler Birliği'ne ait biyolojik silah tesislerinde bulunması gösteriliyor.

Bahsedildiği gibi 731. Birim ve benzer diğer birimlerin üyeleri, Amerikan işgali altında geçen süreçte serbest bırakıldılar. İkinci Dünya Savaşı yıllarında 1644. Birim'de çalışan Masami Kitaoka, savaştan sonra 1947'den 1956'ya kadar Japonya Ulusal Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nde çalışmalarına devam etti. Bazı Japon vatandaşlarını iradeleri dışında insan deneylerinde kullanan Kitaoka, hapishane mahkumlarına riketsiya bulaştırdı ve akıl hastaları üzerinde de tifüs hastalığıyla ilgili denemeler yaptı.

731. Birim'in faaliyetleriyle ilgili tartışmalar Japonya'da, 1950'li yıllarda, ABD işgali bittikten sonra başladı. 1952 yılında Nagoya Şehri Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nde insanlar üzerinde gerçekleştirilen deneyler ve bu deneylerin bir kişinin ölümüyle sonuçlanması şeklindeki olaylar dizisi, 731. Birim'in eski çalışanlarıyla ilişkilendirildi. Sonraki yıllarda da bazı gazeteciler, cezası hükümet tarafından Sadamichi Hirasawa'ya kesilen cinayetlerin de aslında 731. Birim üyeleri tarafından işlenmiş olabileceğinden şüphelendiler. Japon yazar Shusaku Endo'nun 1958 yılında yayımladığı ve insanlar üzerinde yapılan deneyleri konu alan "The Sea and Poison" (Deniz ve Zehir) adlı kitabının da gerçek olayları yansıttığı düşünülmektedir.

Yazar Seiichi Morimura, 1981'de "The Devil's Gluttony" (Şeytanın Açgözlülüğü) adlı eserini yayınladı; bu kitabı 1983'te yayımlanan ve önceki kitabın devamı niteğindeki "The Devil's Gluttony: A Sequel" izledi. Bu kitaplar, 731. Birim'in operasyonları hakkındaki gerçek bilgileri verdikleri iddiasındaydılar. Ancak 100. Birim'de yaşanan bazı olayların 731. Birim'de yaşanmış gibi anlatılması ve 100. Birim'e ait bazı fotoğrafların 731. Birim'e atfedilmesi, kitaptaki bilgilerin güvenilirliğinin sorgulanmasına neden oldu.

Çin'de insanların canlı canlı kesilerek deneylere tabi tutulduğuna dair birinci ağızdan ilk tanıklık, 1981'de Ken Yuasa tarafından yapıldı. Bu bir başlangıç oldu ve ardından Japonya'da, olayların daha derinlemesine aydınlatılmasını sağlayan tanıklara ulaşıldı. 2001 yılında çekilen "Japanese Devils" (Japon Şeytanları) adlı belgesel de büyük oranda, Çin hükümeti tarafından hapsedilip sonradan serbest bırakılan 14 farklı 731. Birim üyesiyla yapılan röportajlardan oluşuyordu.





Ali Şevket Öndersev

Ali Şevket Öndersev, (1884, Selanik) - 1940, İstanbul),

Askerî öğrenimini tamamladıktan sonra katıldığı I. Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal Paşa’nın karargâhında görev yaptı. 19 Mayı