falar, Prof. Dr. İlber Ortaylı tarafından yazılan, Hil Yayın tarafından 1987 yılında yayınlanan kitap. Kitap; yazarın İstanbul, semtleri ve hayatı hakkında gazete ve dergilerde çıkmış akademik olmayan yazılarından ve son kısımda İstanbul'un yerleşme düzeni hakkında akademik yazısından oluşmaktadır.




Damgalar (posta)

Damga, bir gönderi üzerindeki posta pulu veya bir antiye postaya verildiğinde onun kullanıldığını belli etmek ve bir daha kullanılmasına engel olmak amacı ile kullanılan bir posta işaretlemesidir. Günümüzde posta damgalarında, gönderildiği postahane ve tarih bulunmaktadır.

Sadece pulun yeniden kullanılmasını engellemek için yapılan posta işaretlemelerine "pulu iptal etmek" denilmektedir.

Posta pulları 1840 yılında ilk çıkarıldığı zaman pulların görevlerini yerine getirdiğini açıkça belirtmek gerektiği ortaya çıktı.

Bu pulları iptal etme işlemi ilk başlarda kalemle yapılmakta idi, yani pul bir kalem ile karalanıyordu.Ancak posta gönderilerinin fazla olduğu merkezlerde o zaman kullanılan kalemler ile karalama işlemi zaman aldığı için kısa süre sonra damgalar kullanılmaya başlandı. Bu damgalar posta müdürleri veya yöneticileri tarafından mantardan ve el ile oyularak yapılmakta idi. Bugün bile makina tarafından atlanılan gönderiler kalem ile iptal edilebilmektedir, bu da pul koleksiyoncularının şikayetlerine neden olmaktadır.

Pulların yıkanıp tekrar kullanılmalarına engel olabilmek için pulun bir kısmını kazıyan veya bir parçasını kesen veya pulda delik açan cihazlar veya makinalar tasarlayanlar da olmuştur.

Damgalı pulların posta servisi sürecinde damgalananları, istek üzerine damgalanıp postadan geçmeyenlerinden daha değerli kabul edilmektedir. Ayrıca pul koleksiyoncuları hafif damgalı olanları ve damganın pul üzerinde okunabilecek şekilde vurulduğu pullar da tercih edilmektedir.

Hafif damgalı denince damganın pulun köşesinde veya küçük bir parçasında olduğu anlaşılmalıdır. Nadir ve özel bazı damgalarda ise damganın tamamının pul üzerinde olması durumundada pul daha yüksek değerlere ulaşır. Damganın tamamı pul üzerinde görülebildiği zaman, nerede ve ne zaman kullanıldığı rahatça anlaşılabilmektedir. Ülkeye ve döneme bağlı olarak damgalanma şekilleri büyük değişkenlikler göstermektedir.

Damgalama işlemi makina veya elle yapılmaktadır. El ile damgalama posta gönderisinin zarar görme olasılığı olduğunda veya istek üzerine yapılmaktadır.

Damgalarda ayrıca slogan ve reklamlar da olabilmektedir; bu uygulamalara flam denmektedir. Flam kullanımı da ülkeden ülkeye büyük farklar göstermektedir, Türkiye ve bazı diğer ülkelerde dönem dönem flamların el ile uygulandığı da görülmektedir. Günümüzde yoğun posta gönderisi olan kuruluşlar pul kullanmak yerine kendi reklam flamları olan makineler kullanmayı tercih etmektedirler.

İlk gün özel damgası bir pulun veya antiyenin çıktığı gün kullanılan hatıra özelliğine sahip bir damgadır, İlk uçuş damgası ise çoğunlukla bir havayolunun yeni bir hatta uçmaya başlaması bazen de belirli bir hatta yeni bir uçak modelinin devreye alınması hatırasına hazırlanan özel damgalardır, Türkiye'de ayrıca pul ile anılmasına imkân olmayan olaylar ve günler içinde Özel gün damgası kullanılmaktadır.
Ayrıca tren istasyonu (gar) damgaları, gezici tren damgaları, gezici gemi damgaları gibi ilgi çeken damgalar bulunmaktadır.

Gündelik kullanılanlar dışında resimli damgalar kullanımıda ilgi çekmektedir, adından anlaşılacağı gibi damgada bir yeri bir olayı gösteren görüntü veya resim bulunan damgalardır. Türkiye Cumhuriyeti posta idaresi tarafından belirli turistik yerlerde kullanılan posta damgaları vardır, bu turistik damgalar belirli günlerde değil bütün yıl boyunca posta gönderilerinde kullanılırlar. Pek çok ilk gün, özel gün ve ilk uçuş damgamızda resimli damga olarak nitelenebilir. Yurt dışında sıklıkla kullanılan dikdörtgen içinde yazılı slogan metni uygulaması Türkiye'de görülmez.





Comédie-Française

Comédie-Française veya Théâtre Français Fransız devlet tiyatrosu, aynı zamanda dünyanın en eski ulusal tiyatrosudur. Comédie-Française varlığıyla Fransız tiyatrosunun, edebiyatının ve sanatının gelişmesini derinden etkilemiş ve pek çok büyük oyuncunun yetişmesini sağlamıştır.

1673 yılında Moliere'nin ölümünden sonra oyuncuları başka bir toplulukla birleşerek "Guenegaud" adlı topluluğu kurdular. Daha sonra bu topluluğun 1680'de Hôtel de Bourgogne'daki toplulukla birleşmesiyle Comédie-Française kurulmuş oldu.

Ancak Comédie-Française 1789 Fransız İhtilali'nden sonra bir bölünme yaşadı. Bu bölünmeyle birlikte bir grup oyuncu François-Joseph Talma başkanlığında Comédie-Française'nin bugünkü yerinde; diğer grup ise - ki daha tutucu bir gruptu bu - René Molé başkanlığında eski yerinde "Théatre de la Nation" adıyla kaldı. Bu grup daha sonra halkın değerleriyle uyuşmayan tavırlar sergilemesiyle seyircilerin tepkisini çekti ve çeşitli karışıklıklara, ayaklanmalara yol açtı. Daha sonra olaylara sebep olan oyuncular bir yıla yakın hapis cezasına çarptırıldı.

1803 yılında Comédie-Française Napolyon yönetimince yeniden düzenlendi. 1812 yılında Napolyon'un çıkardığı bir kararnameyle çalışma ilkeleri saptandı.

Comédie-Française günümüze kadar gelmiş bir örgütlenme yapına sahiptir. Oyuncular bir yıla kadar deneme süresi geçirirler ve bu arada ilk oyunlarına çıkarak "koşullu üye" olurlar. Koşullu üyelikle birlikte sabit maaşa geçilir. Ayrıca kârdan pay da alınır. Ölen ya da emekliye ayrılan bir üyenin yerini alarak "tam üye" olunur. 20 yıl hizmet vermek koşuluyla da maaşlı emekliye ayrılınır.






Arıcılık

Arıcılık, balarısı kolonilerinin beslenmesi ve bakımı ile arı ürünleri elde edilerek zirai kazanç sağlanan meslektir. Bu işi yapanlara arıcı denir. Arıcılıkta en çok bal üretimi hedeflenir. Bunun yanında balmumu, polen, arı sütü, arı zehiri ve propolis gibi arı ürünleri de elde edilebilir.

Arı kolonilerinin tutulduğu ahşap veya ahşap benzeri malzemeden yapılmış kutulara "arı kovanı" denir. Kovanlar 2 çeşittir; silindirik olanlara karakovan, prizma şeklinde olanlara ise fenni kovan denir. Genelde ahşaptan yapılır, ancak son yıllarda gıdaya uygun plastikten yapılmış kovanlarda kullanılmaktadır.

Arıcılık genellikle ""arılık"" denilen, coğrafi konumu ve ekolojisi bu işe uygun yerlerde yapılır. Eğer arı kolonileri bütün yıl aynı arılıkta tutularak bakımları yapılırsa buna ""sabit arılıcılık"" denir. Eğer arı kolonileri bal toplanma ayları olan yaz aylarında, daha çok çiçek bulunduran ve daha uygun ekolojiye sahip yayla gibi bölgelere taşınırsa buna da ""seyyar arıcılık"" denir.

Arıcılığın tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. İspanya'nın Valensiya şehrinde bir mağarada 1919 yılında bulunan duvar resimlerinde arıcı tasvirine rastlanmıştır. Bu tasvirler arıcılığın yaklaşık olarak 15.000 yıllık geçmişi olduğunu göstermektedir. Son yıllarda Mısır'da firavun mezarlarında yapılan araştırmalarda 3.200 yıllık kurumuş bala rastlanmıştır. Okunan tabletler eski Mısırlıların 4.000 yıl öncesinden beri balı besin, ilaç ve dini amaçlarla kullandıklarını göstermektedir. M.ö 3.000 yıllarında Mezopotamyada yaşayan Sümerlerinde balı ilaç olarak kabul ettikleri bilinmektedir.

Kovan ve ekipmanlar; Modern arıcılık uygulamalarında arının yaşam ortamı, arının dış etkenler (nem, sıcaklık, soğuk, yağmacılar, hastalık etmenleri vs.) den korunması, verim, sağlık, kontrol edilebilirlik ve arı ürünleri hasadı gibi birçok amaçla iyileştirilmiş ve bunlar için ekipman, malzeme ve ilaçlar geliştirilmiştir.

Arıcılıkta kullanılan hiçbir malzeme, ilaç ve uygulamanın arı ve insan sağlığına negatif etki yapmaması, balda kalıntı bırakmaması, tadını bozmaması esastır.

Ayrıca ihtiyaç duyulan koloniler için ana arı, gerekli durumlarda kullanılmak üzere besin (kek, şurup) takviyesi yapılır, koloni güçlendirilir veya kalabalık koloniler yapay bölünerek çoğaltılır.

Kovanların yerleşimi; Kovanlar kirli su kaynakları ve çevre (yol, çöplük, bataklık, sanayi artıkları, tarımsal ilaçlama) den uzak, direk rüzgar almayan, yazın güneş, kışın da yağmur ve nem gibi dış etkenlerden korunaklı yerlere yerleştirilmelidir. Kovan yerleşimi sağlıklı koloni ve ürün için olduğu kadar verim açısından da önemlidir. Arılara kovanlara yakın içilebilir kalitede su temin edilmelidir.

Besleme; Arıcılıkta dışarıdan besleme koloni için zorunluluk arzeden durumlarla sınırlandırılmalıdır. Şekerle yapılan aşırı beslemeler ve arının doğal yiyeceğinin (bal-polen) alınması, arının beslenmesini ve sağlığını bozduğu gibi elde edilen balın tadını da bozar ve kalitesiz bala dönüştürür.

Arının kışlık beslenmesi arı mevcuduna ve mevsim özelliklerine (uzun kış yaşayan bölgelerde daha fazla) göre ayarlanır.

Arı için yapılan beslenme önerilerinde belirli oranlarda şeker (sakkaroz, pudra şekeri), tuz, limon, yumurta sarısı, soya unu, yağsız toz süt, bira mayası, sirke, limon tuzu, bal-polen yer alırken, antibiyotik kullanımı ise yasaktır.

Önerilmeyen besinler ise; Nişastadan üretilmiş şekerler (mısır şekeri, saf monosakkaritşekerler; glukoz, fruktoz), invert şekerler, kaynatılmış şeker, lokum, pekmez, karamel vb. ısıl işlem görmüş ve katkı maddeleri ilave edilmiş ürünler, ekşimiş bal, çam balı (yavru üretimini baskılar) gibi besinlerdir.

Arıcılık için yapılan plantasyonlar; Uzun çiçeklenme dönemi ve dekar başına nektar verimleri ile öne çıkan ağaçlar ve tek yıllık bitkiler önemli bir ekonomik katkı sağlarlar; Akasya, kestane, meyve ağaçları, çam (kızılçam ve sarıçam), Faselya (Arı otu, Phaselia tanacetifolia), karabuğday, korunga, lavanta vb.

Ana arı ve ırk; Verimli bir arıcılık için arıcılığın yapılacağı yerleşimde kendi doğal çevresine ait bir ırk veya melezi (F1) ile yapılması tavsiye edilir. Gezginci arıcılıkta da beslenen arı türüne uygun alanlara arılar götürülmelidir.

Arı ıslahı; Arıcılık, verimi yüksek, saldırgan olmayan ve hijyenik davranış gösteren (varoa'yla mücadele edebilen) kolonilerden ana üretimi yapılarak ırkın seleksiyonu yoluyla iyileştirilir. Böylece verim arttığı gibi, saldırganlığı azaltılmış ve daha sağlıklı, dolayısıyla daha az ilaç kullanan