kat Ángel Pestaña’nın SSCB’yi ziyareti ardından, onun önerisiyle, CNT kesin olarak 1922 yılında Enternasyonal’den çıkartıldı.

1918’den itibaren CNT, birçok işçinin sendikaya üye olmasını sağlayan Katalan sanayisindeki kriz nedeniyle güç kazandı. “La Canadiense” grevinin gelişiminde CNT önemli rol oynadı. Daha sonra işverenler arasında, şiddetin artmasına ve sendikayı oldukça çok etkileyen silahlı çetelerin ortaya çıkmasına neden olacak panik havası yayılmaya başladı.

1922 yılında Berlin’de CNT’nin de bağlı olduğu Uluslararası İşçi Birliği kuruldu. 1923 yılında, Miguel Primo de Rivera’nın diktatörlüğü ile birlikte, sendika yasa dışı ilan edildi.

1927 yılında ve CNT üyelerinden (cenetistas) bazılarının “ılımlı” pozisyon almalarından önce, Valencia’da İberya Anarşist Federasyonu (Federación Anarquista Iberica- FAI) kuruldu. Anarşist eğilimli grupların birliği olan FAI, CNT ile bilinen bağı nedeniyle ilerleyen yıllarda önemli rol üstlenecek, yani anarkosendikal harekette FAI unsurlarının (faistas) varlığı görülecekti. Burada amaç, sendikanın anarşist ilkelerden uzaklaşmamasının sağlanmasıydı.

Monarşinin yıkılması ardından 1931-33 döneminde CNT’nin II. Cumhuriyete giderek azalacak olan bir desteği vardı. Cumhuriyetçi otoritelerle sektörel ve genel grevler sırasında yaşanan sürekli çatışmalar ve hemen ardından, Ocak ve Aralık devrimlerinin devlet tarafından bastırılması, Casas Viejas Olayları, desteğin azalmasındaki etkenlerdi. O sıralar CNT’nin asıl çekirdeği Katalunya’da bulunuyordu, fakat Aragon (burada UGT karşısında çoğunlukta idi) veya Andalucia gibi yerlerde de önem kazanmaya başlamıştı.

Sendikada “Ilımlılar” (fai üyesi olmayanlar) ile radikaller (sendikada fai unsurları) arasındaki gerilim sürekliydi. Bu yüzden örgütün adem-i merkeziyetçi ve sektörel yapısını incelemek güçtü. Farklı gruplar arasındaki gerilim sonunda 1931 yılında FAI unsurları dışındaki bir grup Otuzların Manifestosu’nu yayınladı ve 1932’de Ángel Pestaña, Sendikal Parti’yi kurdu.

İki yıllık radikal CEDA döneminde ulusal çapta ve yoğun şekilde anarkosendikalizm ilkelerine saldırı CNT'nin çalışmalarını yeraltına kaydırmasına neden olacak ve 1934 Ekim devrimi boyunca, sosyalist inisiyatif karşısında, CNT olaylara ikinci planda katılacaktır. Diğer taraftan Asturias da, CNT’nin Asturias, León ve Palencia Bölgesel Emek Konfederasyonu, UHP aracılığı ile, UGT ve FSA arasında oluşturulan ittifak nedeniyle devrime aktif olarak katılacaktır. Bu şekilde, Felguera ve Llano de Gijón banliyölerinde kısa özgürlükçü komünizm deneyimleri yaşanacaktır:
"El Llano bölgesinde CNT ilkeleri doğrultusunda bir toplum yaşamı düzene sokulmaya başlanmıştı: Zenginliğin toplumsallaşması otoritenin ve kapitalizmin tasfiyesi. Şehrin devrimcilerin denetiminde olduğu dönem, birçok ders çıkarılmasını sağlayan kısa bir deneyimdi. La Felguera’dakine benzeyen bir süreç takip edildi. İhtiyaçlar için mahallelerden delegelerle, Tedarik Komiteleri kuruldu. Mahalle bazında kontrol, ekmek ve diğer ihtiyaç duyulan ürünlerin miktarının belirlenmesini kolaylaştırıyordu. Tedarik Komitesi özellikle un başta olmak üzere halihazırda bulunan malların genel kontrolünü de yapıyordu.
"Manuel Villar. Asturias Ayaklanmasında Anarşizm: 1934 Ekim Devriminde CNT ve FAI"
Bu dönem boyunca 30.000 kadar tutuklama olduğu tahmin ediliyor. Zaragoza’da genel grev ile devam eden ve iki hafta süren taşımacıların başarılı grevi 1935’te UGT ile birliği sağladı, fakat birliktelik sonraki eylemlerde güçlendirilerek devam ettirilemedi.

Halk Cephesi’nin oylarındaki artışın bir kısmının özgürlükçülerin desteğinden kaynaklandığı kabul edilir. 1936 yılında CNT, iç savaşın sonunda bastırılmasına kadar, daha kısa süreli yasal örgüt kabul edilmesini takiben yeraltı dönemine girdi ve ardından tekrar yasal konum kazandı, sendika iç savaşta milliyetçilere karşı Cumhuriyetçi güçlerle işbirliğine gitti, hatta çeşitli bakanlıklar ve yönetimde yüksek mevkiler alarak çatışmanın arttığı dönemde hükümette de yer aldı.

Barselona’da geniş çaplı bir kolektifleştirme hareketi ile kontrolü ele geçirdiler. George Orwell bunlara tanık olanlardan biriydi.
" Hayatımda ilk defa denetimi işçi sınıfının ele geçirdiği bir şehirle karşılaştım. Hemen hemen tüm binalar, büyüklüğü ne olursa olsun, işçilerin elinde bulunuyor ve üzerilerinde devrimci partilerin amblemleri görülüyor. Neredeyse tüm kiliseler yıkılmış ve eşyaları yakılmış. Her yerde, işçi müfrezeleri sistemli bir şekilde kiliseleri yıkmakla meşgul. Bütün dükkânlarda ve kafelerde toplumsallaştırılmış hizmetlerin yeni kurallarını açıklayan bildiriler görülüyor: ayakkabı boyacılarına kadar her şey kolektifleştirilmiş ve boya sandıkları kırmızı ile siyaha boyanmış. Garsonlar ve satıcılar, müşterilerin yüzlerine bakıyorlar ve onları kendileri gibi görüyor buna göre davranıyorlar. Servis şekli ve hatta törensel dil kaybolmuş. Kimse efendim ve don kelimelerini kullanmıyor, ne de siz diye hitap ediyor .İyi günler yerine selam kullanılıyor."

1936 Ağustosunda, Aragon’da cephede denge kurulmaya başladığında, bölgenin beşte ikisi isyancıların elindeydi fakat bölgenin ve Calatayud’un üç önemli şehrini kontrol ettikleri için nüfusun yarısı bu bölgede bulunuyordu. Burada CNT önemli yer tutmasına rağmen, milliyetçilere cevap verebilecek güçten yoksundu ve milliyetçilerin kontrol ettiği yerlerde baskı örgütün varlığına kısa sürede son verdi.

İkiye ayrılan Aragon’un diğer tarafında, Cumhuriyetçi devlet aynı şekilde hareketsiz kalmıştı. Bajo Teruel ve Huesca’yı ele geçiren CNT milisleri eski belediyelerin yerine savunma komiteleri kurmuşlardı. Anarşistlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde savaş öncesi toprağın hızla kamulaştırılması başlamıştı. Bu ilk kamulaştırmalar zor a dayanmıyordu ve kaçanlar ile kayıpların ele geçirilen toraklarından oluşuyordu. Toprağını elinde tutmak isteyenlerin, bunları ailesi dışında üçüncü kişilere devretmesi mümkün değildi ve işlenmeyen toprakların denetimi kolektiflerin eline geçiyordu.

George Orwell kolektiflerde yaratılan yeni toplumun özellikleri hakkında şunları dile getirir:
"Az ya da çok şans eseri, devrimci bilincin ve kapitalizmin reddinin bunun karşısında bulunan sistemden çok daha normal karşılandığı yegane Batı Avrupa toplumuna katılıyordum. Aragon’da onbinlerce insan içinde işçi kökenliler çoğunluktaydı, hepsi aynı koşullarda yaşıyordu ve birbirlerine aynı şekilde davranıyorlardı. Bu, teoride tam ve mükemmel eşitlikti, pratikte ise gerçek olmaktan çok uzak değildi. Bazı açılardan sosyalizm öncülü bir deneyim yaşanıyordu, bununla, baskın zihinsel tutumun sosyalist karakterini kastediyorum. Medeni hayatın gelip geçici birçok hevesi –gösteriş, kazanma hırsı, patronlardan korkma vs.- artık yok olmuştu. Sınıfsal ayrım İngiltere’nin tüccar atmosferinde hemen hemen imkânsız görülen bir noktaya kadar kalkmıştı. Orada sadece köylüler ve biz vardı, ve kimse kimsenin efendisi değildi.
Kolektiflerin en önemlilerinden bazıları; Alcañiz, Calanda, Alcorisa, Valderrobres, Fraga veya Alcampel'di. Burada sadece topraklar kolektifleştirilmiyor, kolektif işlerde öğreniliyordu; bu çalışmalar arasında Fraga'da yaşlı konaklama merkezi veya hastanelerin tamiratıda (Barbastro veya Binéfar'da olduğu gibi, Durruti Sağlık Ocağı) bulunuyordu. Aynı şekilde aralarında Özgürlükçü Militanlar Okulu gibi okulların bulunduğu eğitim vakıflarıda bunlara örnek gösterilebilir. Tüm bu çalışmalar iç savaş boyunca milliyetçilerin orduları tarafından yok edilecekti.

Kırsal kesimdeki yeni kurumları korumak için komite, temsil edilen halkın sendikal yetkililerinin katılımı ile Durruti desteğinde, bölgesel, olağanüstü bir toplantı düzenledi. Özünde Katalan olan CNT'nin ulusal komitesinin görüşleri aksine, Aragon Bölgesel Savunma Konseyi kuruldu.

23 Aralık 1936’da Joaquin Ascaso, Miguel Chueca ve üç cumhuriyetçi ve bağımsız lider tarafından oluşturulan bir heyetin Madrid'te kabulü ardından, dört anarşistinde (Joan García Oliver, Juan López, Federica Montseny ve Juan Peiró) içinde bulunduğu Largo Caballero hükümeti anarşistler gibi sosyalistler ve cumhuriyetçilerinde temsil edildiği devrimci bir organ olan Ulusal Savunma Komitesi oluşumunu kabul etti.

1937 yılı Şubat ortalarında, Aragon özgürlükçülerinden 80.000 kollektivisti temsilen 500 delegenin katıldığı Caspe'de bir bölgesel kolektif federasyonu kurma amacıyla bir kongre düzenlendi.

1937 Mart ayında bir CNT toplantısında Ulusal Komite, Bölgesel Konsey’i denetim altında tutabilmek için sansür oylaması istedi. Tüm Aragon bölge komitesinin istifa tehdidi buna engel oldu. Barselona Mayıs olayları ve Largo Caballero hükümetinin düşmesi ve ardından Juan Negrin hükümetinin gelmesi özgürlükçü deneyimin çöküşünü hızlandırdı.

Temmuz ayı başlarında, Halk Cephesinin Aragonlu örgütleri, Konseye ve başkanı Francisco Ascaso’ya açık destek verdi. Dört hafta sonra 11. tümen bölgeye girdi. 10 Ağustos 1937'de Valencia’da kurulan cumhuriyetçi hükümet, Aragon’un Bölgesel Savunma Konseyi’ni fesh etti. Lister’in tümeni Aragon cephesinde büyük bir saldırı için hazır bulunuyor, tümen ayrıca anarşist örgütleri denetim altına almak ve önceki on iki ay içinde yaratılmış olan kolektifleri dağıtmak içinde kullanıldı.

Dönemin diğer önemli isimleri Fernando Ascaso ve Miguel García Vivancos’tur.

Devrim ruhu kadın, erkek arasındaki ilişkilerde ve cinsiyet konusunda da etkili olmuştur. Özgür Kadınlar örgütü, hayat kadınlarına istedikleri takdirde alternatif sunmak üzere çalışmalar yürüttü. Kadınlar o zamana kadar İspanyol toplumunda sahip olmadıkları bir rolü cephede savaşarak, o zamana kadar yasak olan alanlarda ağır işlerde çalışarak kazandılar. Özgür seks yaygınlaştı. Buna rağmen, bazı ebeveynlerin şüpheci yaklaşımı, taraflardan birinin devam etmek istememesi durumunda geçersiz kabul edilen resmi olmayan devrimci evlilikleri gündeme getirdi.

1939 yılında siyasi sorumluluklar yasası, örgütü yasa dışı ilan etti ve varlıklarına el konuldu: taşınmazlar, materyaller, araçlar, banka hesapları, kolektifleştirilmiş iş yerleri ve dokümanlar. O sıralarda CNT bir milyon üyeye sahipt