in en büyük oğlu olarak doğmuştur. 1279'da Kral Afonso'nun ölümü ile tahta çıkmıştır.




Kelimeler Yetse

Kelimeler Yetse, rock müzik sanatçısı Şebnem Ferah'ın dördüncü özgün stüdyo albümüdür. 15 Mayıs 2003'te Universal Music şirketi tarafından yayınlanan albümde 10 şarkı yer almaktadır.14 Şubat 2013 tarihinde Pasaj Müzik tarafından yeniden yayınlanmıştır.





Göktürkçe

Göktürkçe veya Köktürkçe, Türkçenin bilinen ve yazılı metinleri ele geçirilebilen en eski dönemine verilen isimdir. Eski Türkçe adlı dönemin ilk kısmını oluşturur. Devamında Eski Uygur dönemi yaşanmıştır.

Göktürkçe, genel olarak Orhun ve Yenisey Yazıtları'nın yazıldığı dil için kullanılmaktadır.

Göktürkçe, 552-744 yılları arasında Moğolistan'da yaşayan Göktürkler'in (Tukyular) yazdığı alfabedir. Göktürkçe yazılı belgeler 2. Göktürk Devleti döneminden kaldığından Göktürkçe kağanlığın resmî alfabesi hâlinde olmuştur. Kısacası, bu dönem, Göktürk Kağanlığı’nın hüküm sürdüğü dönemin sonuna kadar süren evreyi kapsar.

Eski Türkçenin bu alt döneminin söz varlığı, bilim dünyasınca bulunan eserlerden tespit edilmiştir. Tespit edilen metinlerin söz varlığının neredeyse tamamına yakını Türkçe kökenli sözleri içerir. Bunun yanında kullanılan birkaç söz Soğdca, Çince gibi köken dillerine dayanır.

Göktürkçe denilen dönem, Orhun alfabesi ile kayda alınmıştır.

Orhun alfabesinin kökeni konusunda değişik görüşler ileri sunulmuştur. Kimi Türkolog ve dil bilimciler bu alfabenin Run harflerinden ya da Likya, Hitit alfabelerinden türetildiği görüşünü savunmuşlardır. Bazı diğer bilim adamları da Türk damgalarından doğduğu görüşünü benimsemişlerdir.

Göktürk yazıtlarındaki harfleri çözmeyi başaran bilgin, Danimarkalı Vilhelm Thomsen'dir.

Bu alfabede 38 harf vardır. Bunlardan dördü ünlü, otuz dördü de ünsüzdür. Beş tane de harf bileşiği vardır: lt, ny, nç, nt, ng.
Göktürkçede harfler birbirlerine bitişik yazılmamışlardır; kelimeler, aralarına üst üste iki nokta (:) konularak ayrılmıştır. Sözcük başında ve içinde de ünlüler yazılmamıştır. Buna karşılık sözcük sonundaki ünlüler daima belirtilmiştir.







Füg

Füg, müzikte iki ya da daha fazla ses için bir kontrpuantal bir besteleme tekniğidir. Başlangıçta sunulan bir konu (bir müzikal tema) farklı aralıklarda tekrarlanır ve bu durum eser boyunca sıklıkla devam eder.

İngilizce fugue kelimesi 16. yüzyılda ortaya çıkmıştır ve Fransızca fugue ve İtalyanca fuga kelimelerinden türemiştir. Fuga kelimesi ayrıca Latincedeki fugere ("kaçmak") ve fugare ("takip") kelimeleriyle de bağlantılıdır. Kelimenin sıfat hali fugal’dır ve fughetta ("küçük füg") ve fugato (füg olmayan bir eser içindeki füg stilindeki pasaj) şeklindeki varyasyonları da vardır.

Bir füg genellikle sergi, gelişme ve fügün eksen perdesindeki konu (tema) ya dönüş yaptığı final bölümü olmak üzere üç kısımdan oluşur. Bazı fügler serginin yinelemesini içerir. Ortaçağ’da bu terim çoğunlukla kanonik stili belirtmek için kullanılırdı. Rönesansta ise imitasyona dayanan çalışmalar için kullanılmıştır. 17. yüzyıldan itibaren füg terimi imitasyona dayanan kontrpuanın en gelişmiş şeklini belirtmek için kullanılmaya başlamıştır.

Çoğu fügler kısa bir konu (tema) ile açılır, daha sonra bu tema art arda her seste (birinci ses temayı sunduktan sonra, bir ikinci ses farklı bir aralıkta temayı tekrarlar ve diğer sesler de aynı şeyi yaparlar) duyulur ve bütün seslerde tema sunulduktan sonra sergi tamamlanmış olur. Bu kısmı sıklıkla bir bağlayıcı pasaj ya da önceki kısımdaki materyalden geliştirilmiş bir epizot takip eder. Daha sonraki girişlerde konu ilgili perdelerde duyulur. Epizotlar (eğer uygulanabilirse) ve girişler sıklıkla temanın son girişine kadar birbirlerini takip etmeye devam ederler. Bu noktada müzik açılış perdesine veya eksenine geri döner. Bu noktadan sonra “koda” denilen kapanış bölümü takip eder. Bu anlamda bir füg sabit bir yapıdan ziyade bir besteleme stilidir.

Bu form 18. yüzyılda imitasyona dayanan riçerkarlar, kapriçyolar, kanzonalar ve fanteziler gibi daha erken kontrpuantal türlerden gelişmiştir. Ünlü füg bestecisi Johann Sebastian Bach (1685–1750), Johann Jakob Froberger (1616–1667), Johann Pachelbel (1653–1706), Girolamo Frescobaldi (1583–1643), Dieterich Buxtehude (c. 1637–1707) ve diğer bestecilerden sonra kendi stilini biçimlendirmiştir. Barok dönemin sonunda sofistike stillerin gözden düşmesiyle, fügün önemi azalarak yerini sonat formuna bırakmış ve senfonik orkestra baskın bir tür olarak yükselişe geçmiştir. Yine de besteciler farklı amaçlarla fügü incelemeye ve fügler yazmaya devam etmiş ve bu tür Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) ve Ludwig van Beethoven (1770–1827) gibi klasik dönem bestecilerin yanı sıra Dmitri Shostakovich (1906–1975) gibi modern dönem bestecilerin yapıtlarında görülmeye devam etmiştir.

Johann Sebastian Bach'ın "Toccata and Fugue in D minor" (Re minor Toccata ve Fug)'un füg kısmını inceleyelim. La notasında tema giriş yapar, ardından tema bir incedeki Re notasına transpoze edilir ve devam eder, bunun yanında Fa'dan başlayan cevap devreye girer. Temanın Re notasındaki tekrarından sonra bir epizot ile tema bölünür. Bach'ın fügleri, füg kurallarına harfiyen uymaktadır.

Bir füg sergi ile başlar ve daha önceden belirlenmiş kurallara göre yazılır, mantıksal perde yapısını izlemeye devam etmesine rağmen sonraki kısımlarda besteci daha fazla özgürlüğe sahip olur. Konunun yeni girişleri füg boyunca kendini göstermeye devam eder. Aynı anda eşlik kısmı tekrarlanır. Çeşitli girişler epizotlar halinde ayrılıp ayrılmaya da bilir.

Aşağıdaki tablo tipik bir füg yapısını göstermektedir ve yapının yaratılma sürecinin açıklaması da dahildir.

Bir füg, konunun sadece eksen akoru içindeki seslerinden biriyle sergiye başlar. Serginin sunumundan sonra ikinci ses girer ve konuya genellikle yakın bir aralığa (genellikle çeken ya da altçeken) transpoze edilmiş bir diğer konuyla karşılık verir ve buna cevap ismi verilir. Müziği düzgün bir şekilde ilerletmek için aynı zamanda hafif bir değişiklik yapılması gerekebilir. Cevap konunun ilk ifadenin aynı aralıklarıyla yeni bir perdeye tam bir kopyası olduğu zaman bu gerçek cevap olarak sınıflandırılır, eğer aralıklar perdeyi devam ettirmek için değişikliğe uğramışsa da buna tonal cevap adı verilir.

Bir tonal cevap genellikle konu bir önde gelen çeken notasında başladığı zaman ya da önde gelen çeken notası konunun başlangıcına çok yakın olduğu yerde gerekli olur. Müziğin perde algısına zarar vermeyi önlemek için, bu nota bir üst beşinci aralığın süper ekseni yerine eksenin bir dördüncü üst aralığına transpoze edilir. Altçeken içindeki cevaplar da aynı sebeple kullanılır. Cevabın sunulması esnasında, önceden duyulmuş konu yeni materyaller ile devam eder. Eğer bu yeni materyal konunun sonraki sunumlarında tekrar kullanılırsa buna karşıkonu ismi verilir; eğer bu eşlik materyali sadece bir kez duyulursa kısaca özgür kontrpuan olarak adlandırılır.

Karşıkonu ters çevrilebilir kontrpuan içinde oktav veya on beşinci aralıkta yazılır. Füg konusu ve cevabına eşlik eden özgür kontrpuan ve devamlı karşıkonuların kullanımı arasında ayrım yapılır, çünkü bir karşı konunun bir seferden daha fazla bir şekilde duyulabilmesi için, konunun altında ve üstünde doğru bir şekilde tınlaması ve bu yüzden ters çevrilebilir veya çift kontrpuan içinde oluşması gerekir. Tonal müzik içerisinde ters çevrilebilir kontrpuan çizgileri kesin kurallara göre yazılmalıdır çünkü belirli bir yönelimde kabul edilebilir birkaç aralıksal kombinasyon artık ters çevirebilir değildir. Örneğin sol notası yukarıda üstündeki do notası daha aşağıda duyulursa bir beşli aralığı oluşur uyumlu olarak kabul edilen bu form tamamıyla kabul edilebilir. Aralık ters çevrildiği zaman (Do notası yukarı sol notası aşağı) bu tonal kontrpuan uygulamasında uyumsuz bir yapı olarak kabul edilen dörtlü aralık formunu oluşturur ve eğer kullanılacaksa bu durum özel bir işlem, hazırlık ya da çözüm gerektirir. Karşıkonu cevapla aynı anda duyulursa, cevabın perdesine transpoze edilir. Her ses daha sonra kendi konusu veya cevabıyla karşılık verir ya da daha sonraki karşıkonular veya özgür kontrpuan duyulabilir.

Bir tonal cevap kullanıldığı zaman, cevaplarla (C) konuların (K) sırayla birbirini takip etmesi sergi için alışılmış bir durumdur. Aslında bazı füglerde bu sıralama genellikle çeşitlidir. Örnek olarak J.S. Bach’ın Eşit Düzenli Klavye, Kitap 1’deki BWV 846 bir numaralı Do Major füg’deki KCCK aranjesi verilebilir. Bir küçük kodetta konu ve cevabın çeşitli sunumlarına bağlı olarak duyulabilir. Bu durum müziğin düzgün bir şekilde ilerlemesini sağlar. Tıpkı serginin diğer kısımları gibi kodetta da fügün geri kalan kısmında duyulabilir.

İlk cevap konunun ilk sunumundan az sonra ortaya çıkmalıdır, bu sebeple ilk kodetta çoğunlukla oldukça kısa olur ya da gerekli görülmez. Yukarıdaki örnek bu duruma işaret eder: Konu bir çeyrek notada biter. Fa anahtarı ikinci ölçüdeki üçüncü vuruş si bemol notası yukarıdaki sol notasına cevap olarak çözülür. Sonraki kodettalar büyük ölçüde daha uzun olabilir ve sıklıkla konu/cevap ve karşıkonu içerisinde şimdiye kadar duyulmuş materyalin (a) gelişimine hizmet ederler ve muhtemelen ikinci karşıkonu içerisinde sunulmuş fikirler duyulur veya özgür kontrpuanı bir (b) gecikme izler, bu yüzden konu/cevap ve karşıkonu olarak konunun diğer sese yeniden girişinin etkisini arttırmış olur.

Sergi genellikle bütün sesler konu ve cevaplarda sunulduktan sonra sonuçlanır. Bazı füglerde sergi ya konunun veya cevabın ekstra bir girişi ya da temanın ekstra bir sunumuyla sonuçlanır. Bundan başka bazı füglerde seslerden birinin girişi sonraya kadar saklanabilir. Bu duruma org füglerindeki pedallar örnek verilebilir.(Örnek olarak J. S. Bach'ın BWV 547 org için Do majör fügü).

Baştaki sergiyi izleyen konunun sonraki girişleri ya direkt olarak (mesela Eşit Düzenli Klavye’deki bir numaralı BWV 846 Do majör fügde olduğu gibi) ya da epizotlar halinde ayrılır. Epizotik materyal her zaman başka bir tona modülasyon şeklinde olur ve daha önce sergide duyulmuş e