areketlenme bölgede bilinen ilk patlamadır. Ancak bunun yanı sıra 1637 ve 1896 yılları arasında açıkdenizde hareketlilikler olmuş olması olasıdır. Bazı biliminsanlarının yaptıkları kuramsal açıklamalara göre takımadadaki hareketliliklerin artmasının nedeni İzlanda'dan geçen yarıkların güneye doğru genişlemesidir.

21 Ocak 1973 günü saat 20.00 sularında Heimaey'de bir dizi küçük yer sarsıntısı oluşmaya başladı. Adada yaşayan kişilerce duyumsanamayacak kadar küçük olan bu sarsıntılar 60 kilometre uzaklıktaki sismik araştırma merkezinden kolayca kaydedilebiliyordu. Bu istasyonda 22 Ocak günü saat 01.00 ile 03.00 arasında yüzün üzerinde küçük sarsıntı kaydedildi. Bu küçük depremler o gün saat 11.00'e dek azalarak sürdü ve 23.00 dolaylarında bütünüyle durdu. O saatten, ertesi gün 01.34'e kadar yalnızca birkaç küçük sarsıntı kaydedilebildi. Bunların içinde en büyüğü Richter Ölçeği'ne göre 2.7 büyüklüğündeydi.

İzlanda'nın bulunduğu konuma bakıldığında, üzerinde olduğu bölgede bu tip küçük yer sarsıntıları oldukça yaygın olaylardır ve o güne dek olan sarsıntıların hiçbiri büyük bir yanardağ patlaması olacağına ilişkin bir ipucu olmamıştır. Bu nedenle Eldfell'in de ilk püskürmesi hiç beklenmedik bir biçimde gelmişti. 23 Ocak günü saat 01.55'te adanın doğu bölgesinde, yerleşim merkezinin yaklaşık 1 kilometre uzağında bir noktada ilk yarık açıldı. Yarık Heimaey'in kilisesinin olduğu "Kirkjubær" bölgesineyse 200 metre uzaklıktaydı.

Yarık kısa sürede hızla büyüyerek uzunlukta 2 kilometreye ulaştı. Tam olarak adanın bir kıyısından karşı kıyısını kadar uzanıyordu. Bunun yanında bu yarığın kuzey ve güneydeki uç noktalarınında da denizde bittiği yerlerde, deniz tabanında hareketlenmeler başladı. Püskürmenin başladığı andan başlayarak hızla büyümeyü sürdüren yarık ilk birkaç saatte 3 kilometreye ulaştı ve muazzam miktarlarda lav çıkarttı. İlerleyen saatlerde lav akımı yarığın yalnızca bir kolunda, yaşlı yanardağ Helgafell'in 0.8 kilometre uzağında yani Heimaey kasabasının doğu ucundan biraz uzak bir bölgede yoğunlaştı.

Püskürmelerin ilk günleri boyunca, bu yarıktan çıkan lav ve malzemenin miktarının saniyede 100 metreküp olduğu tahmin edilmektedir. Yer altından gelen tüm bu malzemeler çıktığı yerde birikerek iki gün içinde, 100 metre yüksekliğinde konik bir dağ oluşturmuştur. Kilisenin bulunduğu "Kirkjubær" bölgesine olan yakınlığı nedeniyle ilk önce bu dağa "Kirkjufell" ("Kilise Dağı") adı verilmiştir. Ancak bu ad resmî olarak kabul görmemiş ve "İzlanda Yer ve Bölge Adlandırma Komitesi" tarafından reddedilerek adı, "Eldfell" ("Ateş Dağı") olarak duyurulmuştur.

Püskürmenin ilk saatlerinde, "İzlanda Ülke Sivil Savunma Örgütü" daha önceden kararlaştırılmış acil eylem planlarına göre Heimaey'de yaşayan tüm nüfusu adanın dışındaki çeşitli bölgelere tahliye etti. Heimaey'in boşaltılması son derece gerekliydi çünkü ilerleyen lavlar yavaş yavaş kasabanın doğu ucuna doğru yönelmişti. Bununla birlikte küçük ada bütünüyle ağır bir kül tabakası ile kaplanma tehdidi ile karşı karşıyaydı.

Yanardağdaki hareketliliğin başlamasının yalnızca birkaç gün öncesinde bölgede yaşanmış olan şiddetli bir fırtına nedeniyle adaya bağlı tüm gemiler adanın limanına sığınmış durumdaydı. Bu da sivil savunma örgütüne adayı çok hızlı bir biçimde boşaltmakta büyük yardım sağladı. Tahliye işlemlerini gerçekleştirebilmek amacıyla itfaiye arabaları sirenlerini çalarak kent içinde dolaştılar ve adanın sakinlerini taşınabilir olan ve yalnızca en değerli eşyaları ile birlikte limanda topladılar. Tahliye amaçlı adadan ayrılan ilk tekne 02.30 sularında Þorlákshöfn'e doğru yola çıktı. Bu teknenin adadan ayrılmasını izleyen yarım saat içinde de yanardağdaki ilk püskürme başladı.

Ada sakinlerinin büyük bir bölümü adayı teknelerle terk etti. Şans eseri lav, duman ve küller adanın küçük havaalanını hemen etkilemedi bu nedenle birkaç kişinin adadan havayoluyla tahliye edilmesi başarılabildi. Havayolu, genelde denizyoluyla adadan ayrılması uygun olmayan -özellikle de adanın hastanesindeki ağır hastalar için- kullanıldı. Püskürmenin ilk anından başlayarak altı saat içinde adadaki yaklaşık 5.300 kişinin hemen hepsi güvenli bir biçimde anakaraya götürülmüştü. Yaklaşık 500 gönüllü bazı önemli işlerin idaresini sürdürmek ve tehlike altında olan evlerdeki değerli eşyaları kurtarmak için kaldılar. Bu kişiler ilk olarak at, sığır ve koyun sürüleri gibi ahır hayvanlarını telef olmamaları için derhâl kestiler.

Oluşan yarığa yakın noktada olan tüm evler akan lavlar ve açığa çıkan malzeme tarafından hızla yok edildi. Püskürmenin başlamasının ardından ilk birkaç gün içinde etkili olan rüzgârlar yönünü batıya doğru çevirdi. Bu olay, yanardağdan lavlar ile birlikte çıkan duman ve küllerin adanın kalan bölümlerine geniş bir biçimde yayılmasına ve büyük bir oranda tahribat yaratmasına neden oldu. Gökyüzünden evlerin üstlerine düşen küllerin ağırlığı nedeniyle pek çok ev çöktü. Ancak adadan ayrılmayarak kurtarma çalışmaları yürüten ekip kimi evlerin çatılarındaki külleri küreyerek ve pencereleri tahtalar ile örterek onlarca evi yıkılmaktan kurtardı. Ocak ayının sonuna gelindiğinde yanardağın ortaya çıkardığı malzeme ve küller yer yer 5 metre derinliğe ulaşıyordu. Düşen küllerin yanı sıra pek çok ev de patlama biçiminde oluşan püskürmeler sonucu uzak yerlere fırlayan ateş parçacıkları nedeniyle ve hız kesmeden ilerleyen lav akıntıları ile yanarak yok oldu.

Şubat ayının başlarında, ağır malzeme ve kül çıkışı hızını kesmişti, ancak bu kez de akan lavlar ciddi zararlara neden olmaya başladı. Yarığın hemen kuzeyinde denizaltında gerçekleşen hareketlilikler adaya İzlanda anakarasından elektrik getirmekte olan bir kablo hattını ve su borularını kopardı ve lavlar adanın limanına doğru akmaya başladı. Bunun üzerine hemen harekete geçildi ve adanın tek limanını kurtarmak için çalışmalar başlatıldı. Eğer adanın limanına bir şey olsaydı adadaki balıkçılık sektörü bütünüyle sekteye uğrayacaktı. Zira Heimaey, İzlanda'da tutulan balıkların yıllık %25'ini karşıladığından bu adadaki limanda oluşacak en ufak bir tahribat ülke ekonomisine çok sarsıcı bir biçimde geri dönecekti.

Akan lavlar adanın doğu ucunda denizin içlerine doğru da ilerledi. Lavlar kıyıya eklenip denizin açıklarına doğru hızla birikip yığılarak adaya 2 kilometrekare kadar yeni toprak parçası ekledi. Hız kesmeden ilerleyen lavlar, adanın doğu ucunda yüzlerce evi kül etti. Açığa çıkan lavlar yoğun ve tıkayıcıydı. İzlanda dilinde "apalhraun" adı verilen bu tip lavlar biriktiği alanlarda yer yer 40 metre derinliğe ulaştı. Püskürmelerin ilerleyen aşamalarında büyük bir lav kütlesi adada bulunan bir balık yetiştirme çiftliğini yok etti ve ikisine de büyük zarar verdi. Adanın enerji dağıtım merkezi de lavlar içinde kalarak yok oldu.

Yanardağ kasabaya ve evlerin bulunduğu yerlere çok yakın bir noktada bulunmasına rağmen, bu felakette yalnızca bir kişi yaşamını yitirmiştir. Bu kişinin de ilaç çalmak için gizlice bir eczaneye girerek, olay yerinde zehirli dumanlardan etkilenerek ölen bir hırsız olduğu söylenmektedir. Pek çoğu küllere gömülen evlere dolan karbondioksit ve küçük oranlardaki başka zehirli gazlar daha sonra da bu evlere giren kişileri etkilemiştir.

Zehirli gazların birleşerek ortaya çıkardığı hasarları en aza indirgemek için, aralarında gazı geri itmek için yanardağın çıkardığı soğumuş malzemelerden yapılmış bir duvar inşa etmenin de olduğu pek çok yöntem denenmiştir. Gazların ortaya çıkan yarıktan yükseldiği ve burdan kasabaya yayıldığı sanılarak alınan bu önlemler kısmen yeterli olmuştur. Püskürmelerden kaynaklanan nedenlerden dolayı adada toplamda 300 ev yıkılmış, 30 ev de küllere gömülmüştür.

Hız kesmeden denize doğru ilerleyen lavların, kasabanın limanını yok etmesi olasılığı Heimaey'i tehdit eden en büyük etmendi. Derhâl harekete geçilerek planlar yapıldı ve adanın kuzeyinde lavları durdurabilmek için alçak bir kum tepeciği yapılması kararlaştırıldı, ancak lav akımının yavaşlatılabilmesi hâlinde bu yöntem gerekli olmayacaktı. Dünyanın çeşitli yerlerinde daha önceki felaketlerde uygulanan lav üzerine su püskürtme yöntemi Hawaii ve Etna Yanardağı gibi yerlerde küçük bir ölçüde uygulanmış ve sınırlı başarı elde etmişti. Ancak Heimaey'de Páll Zóphóníasson'un hızla yaptığı hesaplamalar sonucunda lavların üstüne lavlardan daha fazla oranda su püskürtülerek katılaştırılabileceği ortaya çıktı.

7 Şubat günü, lav akıntısının en önde ilerleyen bölümünü soğutmak için başlatılan çalışmalarda lavlar üzerine pompalanan su miktarı saniyede 100 litre kadar küçük bir orandı ancak bu girişimler büyük ölçüde başarılı oldu. Lavları soğutmak için kullanılan su yavaş ve azdı ancak elde edilebilecek en iyi sonuçlar alınmaktaydı. Lavları suyla durdurmanın başarılı olduğu görüldüğü andan itibaren, lav akıntılarını durdurmak için sarf edilen çabalar da arttı.

Çalışmalar süresince kullanılan su kapasitesi Mart ayına gelindiğinde arttırıldı. Aynı zamanda Eldfell'in doruğundan da büyük bir parça toprak kopmuştu ve akan lavlar ile birlikte kasabanın limanına doğru taşınmaktaydı. Bu toprak de kütlesi eğer limana ulaşsaydı limanı kullanılmaz hâle getirecekti. Bu nedenle toprak kütlesi ve lavların denize olan ilerleyişini durdurmak için 1 Mart günü İzlanda'dan adaya "Sandey" adında bir tarama gemisi getirildi. Bir profesör, gemiden adada çalışma yapan ekiplere çalışmalarını nerelerde yoğunlaştıracaklarına ve lavları en etikili biçimde nasıl durduracaklarına ilişkin önerilerde bulundu. "Gezici" adı takılan toprak kütlesi limana yakın bir noktada iki kola ayrıldı ve her iki parçası da durdurulabildi.

Daha sonraki aşamalarda yürütülen soğutma çalışmaları öncekilere göre çok daha geniş kapsamlı yaplıyordu. "Sandey", akmakta olan lavlar üzerine saniyede 400 litre su püskürtebiliyordu. Lavların üzerine deniz suyunu püskürtmeyi sürekli kılmak için yapılan borularda bir ağ örüldü. Boruları destekleyen tahtadan ayaklar lavların ısısına dayanamadı ve ateş aldı. Lavlar en sıcak hâllerindeydi ve tahta desteklerin yanı sıra alüminyum destekler bile bu ısıda eridile