özünde Roma askeriyesinin kara muharebeleri yatar. Her ne kadar Akdeniz çevresindeki topraklar kuşatılsa da, deniz muharebeleri, çoğunlukla Roma askeri tarihi için kara muharebelerinden daha az önem taşırdı.

Çoğu antik uygarlıkta olduğu gibi, Roma'nın askeriyesi de; sınırlarının güvenliğini sağlama, fethedilmiş halklar üzerinde vergiler koymak gibi önlemlerle sınırdaki bölgelerden yararlanma ve iç düzeni sağlama üçlü amacına hizmet etti. En başından başlayarak, Roma askeriyesi bu kalıbı simgeledi ve Roma'nın mücadelelerinin çoğu iki biçimde nitelendirildi. İlki aslında bir karşı-saldırı olarak başlamış olan ve her bir yenginin geniş alanların fethini doğurduğu bölgesel büyüme mücadelesidir. İkincisiyse örnekleri son yüzyılında Roma Cumhuriyeti'ni uğraştırmış olan iç savaştır.

Görkemli saygınlıkları ve pek çok yengilerine karşın, Roma orduları yenilmez değildi. Yüzyıllar boyunca Romalılar, ordularını yıkıcı bozgunlara götüren eksiklerini büyüttüler. Ne var ki, muharebeyi kazanmak ancak savaşı yitirmek, Piros ve Anibal gibi Roma'nın en büyük düşmanlarının bile kaderiydi. Roma'nın mücadele tarihi, eğer hiçbir şey değilse bile, korkunç kayıpların üstesinden gelen inatçı bir varoluş tarihiydi.

İlk Roma Cumhuriyeti savaşları hem genişleme hem de savunma içindi ve Roma kendisini komşu kentler ve uluslardan koruyarak bölgede kendi alanını kurmayı amaçlıyordu. Başlarda, Roma'nın birincil komşuları ya Latin kasabaları ve köyleriydi ya da Apenin tepelerinin ötesinden gelen Sabin boylarıydı. Teker teker Roma hem inatçı Sabinleri, hem de Etrüsk denetimi altındaki yerel kentleri ve Etrüsk yöneticilerini başından atmış olan diğer Latin kentlerini yendi. Roma Latin kentlerini MÖ 496'da Regillus Gölü Muharebesi, MÖ 458'de Algidus Dağı Muharebesi, MÖ 446'da Korbione Muharebesi ve Ariça Muharebesi'nde ve bir Etrüsk kentini MÖ 477'de Kremera Muharebesi'nde yendi. Bu dönemin sonunda, Roma birincil komşuları olan Etrüsk ve Latin fetihlerini etkili bir biçimde tamamlamıştı; ayrıca Apenin tepelerinin yakınlarındaki boyların yarattığı gözdağına karşı konumunu güvene almıştı.

MÖ 390'da, birkaç Galyalı boy, kültürleri Avrupa boyunca genişledikçe İtalya'yı kuzeyden istila etmeye başladılar. Romalılar, özellikle savaşçı bir boy kuzeyden iki Etrüsk kasabasını istila ettiğinde tehlikenin farkına vardılar. Bu iki kasaba Roma'nın etki alanından çok uzakta değildi. Bu kasabalar, düşmanının sayısının çokluğuna ve vahşetine yenildiklerinden, Roma'yı yardıma çağırdılar. MÖ 390-387 sularında Romalılar da onlarla bir meydan muharebesi olan Alia Irmağı Muharebesi'nde karşılaştı. Galyalılar, önderleri Brennus'un komutası altında, yaklaşık 24.000 kişilik Roma ordusunu yenip geri Roma'ya kaçan Romalıları kovalamayı sürdürerek kaçamadan ya da rüşvet öneremeden kenti çapulladılar. Artık Romalılar ve Galyalılar birbirlerini yendiklerinden, İtalya'da bu ikili arasında iki yüzyılı aşkın savaş, kesik kesik sürecekti. Kelt sorunu, MÖ 52'deki Alesia Muharebesi'yle Iulius Caesar'ın tüm Galya'yı zaptına dek çözülmeyecekti.

Roma'nın çapullanmanın etkilerini üzerinden şaşırtıcı bir hızla atmasının ardından, Romalılar İtalya içerisindeki gelişimlerini hızla sürdürdüler. MÖ 343 ile MÖ 341 arasındaki Birinci Samnit Savaşı kısa süren bir olaydı: Romalılar Samnitleri iki muharebede yendiler; ancak çatışmayı sürdüremeden birkaç Latin bağlaşıklarının Latin Savaşı'yla ayaklanmasından ötürü savaştan çekilmek zorunda kaldılar. Roma, Latinleri Vesuvius Muharebesi'nde ve ondan sonra da ardından Latin kentlerinin Roma yönetimine boyun eğmek zorunda kaldığı Trifanum Muharebesi'nde yendi.

MÖ 327 ile MÖ 304 arasındaki İkinci Samnit Savaşı hem Romalılar hem de Samnitler için çok daha uzun ve ciddi bir olaydı. Süreç boyunca üstünlük iki yan arasında gidip geldi. Ardından Romalılar Bovianum Muharebesi'nde üstün geldiler ve MÖ 314'ten başlayarak akıntı etkili bir biçimde Samnitlerin aleyhine döndüğünden gittikçe daha az cömert koşullarla barış istemelerine yol açtı. MÖ 304'e gelindiğinde, Romalılar Samnit bölgesinin büyük bir parçasını topraklarına katarak birkaç koloni kurmuşlardı.

Yenilgilerinden yedi yıl sonra, bölgedeki Roma egemenliği güven verici bir konumdayken, Samnitler yeniden yükseldi ve MÖ 298'de bir Roma ordusunu yenerek Üçüncü Samnit Savaşı'nı başlattılar. El altındaki bu başarıyla Roma'nın eski düşmanlarından birkaçından oluşan bir ittifağı toplamayı başardılar. MÖ 282'deki Populonia Muharebesi'nde Roma bölgedeki Etrüsk gücünün son kalıntılarını da ortadan kaldırdı.

Üçüncü yüzyılın başlarına gelindiğinde, Roma İtalya Yarımadası'na büyük bir güç olarak yerleşmişti; ancak Akdeniz Havzası'nda daha çatışmaya girmemiş olduğu o zamanın baskın askeri güçleri de vardı: Kartaca ve Yunan krallıkları.

Roma ve bir Yunan kolonisi arasındaki diplomatik bir anlaşmazlık bir deniz karşılaşmasında açık bir savaşa dönüşünce; Yunan kolonisi, kuzeybatıdaki Yunan krallığı Epir'in hükümdarı Piros'tan yardım istedi. Kişisel bir askeri başarı arzusuyla heveslenen Piros, MÖ 280'de 25.000 adamdan oluşan bir Yunan ordusuyla İtalya topraklarına ayak bastı.

İlk baştaki yengilerine karşın, Piros İtalya'daki konumunu çürük buldu. Roma ordusu İtalya'da kaldığı sürece Piros ile görüşmeyi reddetti. Roma ordusuyla her bir karşılaşmasında kabul edilemeyecek kertede ağır kayıplarla yüzleşen Piros yarımadadan çekildi. MÖ 275'te, Piros Roma ordusuyla Beneventum Muharebesi'nde yeniden karşılaştı. Beneventum kuşkuluyken, Piros ordusunun yıllarca yabancı seferlerde tükenmiş ve azalmış olduğunu fark edip daha fazla kazanç için çok az umut görünce, İtalya'dan büsbütün çekildi.

Piros ile çatışmaların Roma üzerinde büyük bir etkisi olacaktı. Roma Akdeniz'in baskın askeri güçlerine karşı başarıyla rakip olmayı becerebildiğini ve Yunan krallıklarının da İtalya'da ve yurtdışındaki kolonilerini savunmayı beceremediklerini göstermişti. Roma hızla Güney İtalya'ya hareket ederek Yunan kolonilerini zaptetti ve böldü. Artık, Roma etkin bir biçimde İtalya Yarımadası'na egemendi ve uluslararası bir askeri saygınlık kazanmıştı.

Birinci Pön Savaşı, Sicilya'daki yerleşimlerin iç anlaşmazlıklarını çözmek için aralarında kaldıkları iki güç olan Roma ve Kartaca'dan yardım istemeye başladıkları MÖ 264 yılında başladı. İlk zamanlarda savaşta Sicilya'da kara muharebeleri görüldü; ancak olaylar kendisini Sicilya ve Afrika çevresindeki deniz muharebelerine bıraktı. Birinci Pön Savaşı'ndan önce Roma donanması yok denecek denli küçüktü. Büyük bir deniz gücü olan Kartaca'ya karşı Sicilya'daki yeni savaş Roma'yı hızla bir filo kurmak ve denizci eğitmek zorunda bıraktı.

İlk birkaç deniz muharebesi Roma için felaket boyutunda afetlerdi. Yine de, daha fazla denizci eğittikten ve bir kanca makinesi türettikten sonra, bir Romalı donanma gücü Kartacalı bir filoyu yenebilir duruma gelmişti, bunu ardından daha fazla donanma yengisi izledi. Bunun üzerine Kartacalılar ordularını yeniden örgütleyecek ve onlara önderlik edecek Spartalı bir paralı asker generali olan Kartacalı Zantipos'u tuttular. O da Kartaca'nın denizdeki üstünlüğünü yeniden kurarak Roma ordusunu temelinden koparmayı başardı. Yeni keşfettikleri donanma yetenekleriyle Romalılar, bunun ardından Aegetes Adaları Muharebesi'ndeki deniz muharebesinde Kartacalıları yeniden yenerek Kartaca'yı bir filodan ya da bir tane kuracak yeterli paradan yoksun bıraktılar. Bir deniz gücü için Akdeniz'e erişimin kaybı ekonomik ve moral anlamında kötü vurunca Kartacalılar barış istedi.

Süregelen güvensizlik, Anibal Barka Roma'ya diplomatik bağları olan bir İspanyol kasabasına saldırdığında İkinci Pön Savaşı ile yeniden çatışmaya yol açtı. Ardından Anibal İtalya'yı istila etmek için Alpleri aştı. Anibal'ın İtalya'daki başarıları hızlı başladı ve 70.000 Romalının öldürüldüğü Cannae Muharebesi'nde erken bir doruğa ulaştı.

Üç muharebede, Romalılar Anibal'ı uzak tutmayı başardı; ancak ardından Anibal bir dizi Romalı konsül ordusunu ezdi. Bu arada Anibal'ın erkek kardeşi Asdrubal Barka Alplerden İtalya'ya geçmenin ve ikinci bir orduyla kardeşine katılmanın yolunu aradı. Asdrubal yalnızca Metaurus Irmağı'ndaki kesin yenilgiyle İtalya'ya geçmeyi başardı. Anibal'ın kendisini İtalya toprağında yenemeyen Romalılar, Kartaca başkentinin gözünü korkutma niyetiyle cesur bir biçimde Scipio Africanus'un komutası altında Afrika'ya bir ordu gönderdi. Anibal Afrika'ya geri çağrıldı ve Zama Muharebesi'nde yenildi.

Kartaca İkinci Pön Savaşı'ndan sonra toparlanmayı asla başaramadı ve bunu izleyen Üçüncü Pön Savaşı Kartaca kentini yerle bir etmek için gerçekte yalın bir cezalandırma göreviydi. Kartaca neredeyse savunmasızdı ve kuşatıldığında hemen teslim olarak bir dizi acımasız Roma isteğini kabul etti. Romalılar teslimiyeti reddetti ve kent kısa bir kuşatmanın ardından kıyamete uğrayarak büsbütün yıkıldı. En sonunda, Kartaca'nın Kuzey Afrika ve İspanya'daki bölgelerinin hepsi Roma'ca ele geçirilmişti.

Roma'nın Kartaca'ya karşı savaşıyla oyalanması, Yunanistan Yarımadası'nın kuzeyinde yer alan Makedonya'nın Kralı V. Filippos'a, gücünü batıya doğru yönlendirmesi için bir fırsat sağladı. Filippos Roma ortak düşmanları olduğundan, bir bağlaşıklığa imza atmak için İtalya'daki Anibal'ın ordugahına elçiler gönderdi. Ne var ki, Roma Filippos'un temsilcileri bir Romalı filosunca ele geçirildiğinde anlaşmayı keşfetti. Birinci Makedonya Savaşı'nda Romalıların yalnızca doğrudan sınırlı toprak saldırılarında bulundukları görüldü; ancak en sonunda Filippos'u oyalayarak onun Anibal'a yardım etmesini önleme amaçlarına ulaştılar.

Makedonya MÖ 200'de Yunan kent devletlerince hak öne sürülen bölgelere saldırmaya başlayınca, bu devletler de yeni buldukları bağlaşıkları Roma'dan yardım diledi. Roma Filippos'a Makedonya'yı aslen bir Roma eyaletine dönüştürmesi yönünde bir muhtıra verdi. Filippos reddedince Roma İkinci Makedonya Savaşı ile Filippos'a savaş açtı. En sonunda, MÖ 197'de, Romalılar Filippos'u Kinosefalya Muharebesi'nde yendi ve Makedonya teslim olmak zorunda kaldı.

Roma artık dikkatini doğudaki Yunan krallıklarından