nde Kabaköy Ayasofyası (?epin Hagia Shophia) 1737 yılına kadar kilise olarak kullanılmıştır. 1737 yılına gelindiğinde ise bu bölgedeki Türk nüfusunun çoğalması sonucu kilise camiye çevrilmiş ve Ayasofya Camii ismini almıştır. Ayrıca Kabaköy’ün ?epin olan ismi de, Kabakilise olarak değiştirilmiştir.

19. yüzyılda Kabaköy ve çevresinde yaşayan Ortodoks Rumların bir kısmı, İstanbul ve Antakya’ya göç etmişlerdir . Yaşanan bu göç hareketi, Türklerin Kabaköy ve çevresinde daha etkin bir konuma gelmelerini sağlamıştır.

20. yüzyıla gelindiğinde, Kabaköy çok farklı bir döneme girmiştir; I. Dünya Savaşı, Rusların Gümüşhane’yi işgali, işgali takip eden süreçte başlayan İstiklâl Savaşı’nın yaşandığı oldukça yoğun bir dönemdir.

Kurtuluş Savaşı sonrası yapılan Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) ekleri arasında bulunan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi’ne göre, bu bölgede bulunan Rum nüfus ile Yunanistan’da bulunan Türk nüfus değiştirilmiştir. Bu tarihten sonra, Kabaköy sadece Türklerin yaşadığı bir köy konumuna gelmiştir.

Birçok tarihi kaynakta, yapımı Orta Çağ’a dayandırılan Ayasofya’nın önemli bir yapı olduğu, bu eserin bulunduğu Kakaköy’ün de eski dönemlerden beri önemli bir yerleşim merkezi olduğu belirtilmektedir. Kabaköy Ayasofyası’nı inceleyen araştırmacı Anthoniy BRAYER ve David WINFIELD yapının mimari ve üslup özelliklerini göz önünde bulundurarak Kabaköy Ayasofyası’nın 6. yüzyılda inşa edilmiş olduğunu 9. yüzyılda onarım geçirdiğini belirtirler. Araştırmacıların ulaştıkları son bilgilerinde de bize gösterdiği gibi, Kabaköy tarihi Orta Çağ’a dayanan önemli bir yerleşim birimidir.

KABAKÖY’E TÜRK AİLELERİN İSKANI
1514’teki Çaldıran Savaşı’ndan sonra Gümüşhane’nin tamamen Osmanlı toprağı olmasıyla, Osmanlı Devleti bu bölgeye Türk oymak, boy ve cemaatlerini getirerek yerleştirmeye başlamıştır. 17 ve 18. yüzyılda da devam eden bu süreç, 19. yüzyıl sonunda doruk noktaya ulaşmıştır.

Yerleşim süreci içerisinde Kabaköy’e ilk gelen kişinin Memiş Ahmet isimli bir şahıs olduğu, çobanlık yaptığı ve Kabaköy’e Aydın tarafından geldiği bilinmektedir. Bir süre sonra ise Kabaköy’e;

•Tatar Hasan, Ömer Ağa ve sülalesi TATAROĞULLARI (TATARGİLLER)
•Yusuf Hoca, Ahmet Hoca, İzzet Hoca ve Sülalesi KEBİROĞULLARI 
•Yemen ve oğlu Ali Ağanın sülalesi ŞERALİ OĞULLARI (İBOGİLLER)
•BATTALOĞULLARI (KADIGİLLER)
•MUTASARRIFOĞULLARI – BAYRAKTAR OĞULLARI (OSMANGİLLER)
•DALFESOĞULLARI (AYDINLILAR)
•Feyiz Ağa ve Sülalesi FEYİZOĞULLARI (EMENNOĞGİLLER)
•TAŞÇIOĞULLARI (TAŞÇILAR)
•Şerif Ağa ve Sülalesi / TUFANGİLLER 
•ZOBUOĞULULARI (ZOBUGİLLER)
•TAŞDELENLER gelmiştir.

Bu sülalelerin bir bölümünün, ilk olarak Kabaköy Ballıca (Edişe) sınırında bulunan Demüş Deresi’ne (Demirci Deresi) geldikleri, buradan Kabaköy’e geçtikleri bilinmektedir. Şeralioğullarının, Taşçıoğullarının, Zobuoğulların bir kısmı Kabaköy’ün Mezra (Mezire) mahallesine bir kısmı da Merkez mahallesine yerleşmişlerdir.

Kakaböy’e iskan edilen bu ailelerin nereden, hangi bölgelerden geldiklerini de son yaptığımız araştırmalarla tespit etmiş bulunuyoruz.

Hocagiller (EZBER)

Tatargiller (YAKUT)

İbogiller (ŞENEL)

Kadıgiller (BAYIR)

Kumaşlar (KURAL)

Osmangiller (PASLI)

Aydınlılar (ÇELİK)

Emennoğgiller (YILDIZ)

Zobuoğulları (YURT)

Tufangiller (MUTLU)

Taşçılar (TAŞÇI)

Bu sülalelerin şimdiki soy isimleri 1934 yılında kabul edilen Soyadı Kanunu ile almış oldukları unvanlardır.

• Osmangillerin (PASLI) bir kısmı ilerleyen zamanlarda “PASLI” soy ismini değiştirerek “ECE – DİVAVER – BAŞARAN” soy isimlerini almışlardır.
• Kadıgillerin (BAYIR) bir kısmı da soy isimlerini değiştirerek “DAL” soy ismini almışlardır.
• Tatargillerin (YAKUT) bir kısmı da soy isimlerini değiştirerek “ERKAN” soy ismini almışlardır.
• Tufangillerin (MUTLU) bir kısmı soy isimlerini değiştirerek “UZUN” soy ismini almışlardır.
• İbogillerin (ŞENEL) bir kısmı soy isimlerini değiştirerek “TOKAY” soy ismini almışlardır.

Dipnotlar:
Ayrıntılı bilgi için bkz. Selahattin Tozlu, XIX. Yüzyılda Gümüşhane, Erzurum, 1998, s.18
Bazı kaynaklarda Küçük Ayasofya olarak da geçmektedir. 
İstanbul ve Antakya’ya göç eden Rumlar için bkz. Anthony Brayer-David Winfield, The Byzantine Manumemts and Topography of the Pontos, Washington, 1985
Gümüşhane 19 (20) Temmuz 1916-15 Şubat 1918 tarihleri arasında Rus işgali altında kalmıştır. Bu süre içerinde özellikle Ermeniler halka büyük zulümler yapmışlardır. İşgal sırasında Rus askerlerin Kabaköy’e de geldikleri bilinmektedir. Bkz. Volkan Şenel, Güzel Köyüm Kabaköy, İstanbul, 2000, s. 62-63.
Sözleşmeye göre; 1 Mayıs 1923 tarihinden itibaren, Türkiye topraklarında yerleşik Rum Ortodoks dininde bulunan Türk tebaası ile Yunan topraklarında yerleşik, Müslüman dininde olan Yunan tebaası zorunlu olarak değiştirilmeye (mübadele) tabi tutulacaktı. Ancak yine bu sözleşmenin 2. maddesine göre ise; İstanbul’da bulunan Rumlar ve Batı Trakya’da bulunan Müslümanlar etabli (yerleşik) sayılarak değişim dışında bırakılacaklardı. Mübadele ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Ali Naci Karacan, Lozan, İstanbul, 1971, s.672, Seha Seray, Lozan Barış Konferansı Tutanakları-Belgeleri, C.6, Ankara, 1969, s.138-339, Salahi R.Sonyel, ”Lozan’da Türk Diplomasisi”, Belleten, S.149, Ankara, 1974, s.41-116, Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Dış Politikasında 50 Yıl, Lozan(1922-1923), Ankara, 1973, s.90-95, Mehmet Özel, 70. Yıldönümünde Lozan, Ankara, 1993, s.21
Ayrıntılı bilgi için bkz. Cevdet Turkay, Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler, İstanbul, 2001, Yusuf Halaçoğlu, XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun İskan Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi, Ankara, 1998, Ahmet Refik Altınay, Anadolu’da Türk Aşiretleri , İstanbul, 1930

Mantı, erişte, siron, güveç yemeği, kartol yahnisi, zuluf pağla, kartol dennisi, golba çorbası, lahana dolması köyün önde gelen yemeklerindendir.

Köy Gümüşhane merkezine 27 km uzaklıkta bulunmaktadır. Kabaköy coğrafyası yüksek tepeler doğu-batı yönlü sırtlar, bu sırtlar arasında yer alan birçok devirli ve sürekli dereleri düzlükler ve akarsular tarafından derin bir şekilde yarılmış vadilerden 
müteşekkil arızalı bir yapıya sahiptir. Morfolojik yapısının oluşumunda volkanizma ve tektonizma önemli yer tutar. Kabaköy deniz seviyesinden 1453 metre yüksekte bulunmaktadır. Kabaköy'ün en yüksek noktası, kuzeyinde bulunan ve 2.184 metre uzunluğa sahip olan Yağlıtaş Tepesi'dir.

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün hem içme suyu şebekesi hem kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı vardır ancak sağlık evi yoktur.





Kale, Gümüşhane

Kale (bucak merkezi), Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir yerleşim yeridir.

Kale'nin eski dönemlerdeki adı Kovanstır. Kovans aslında Nahiye merkezinin adıdır. Ancak Kovans adı anıldığı dönemlerde Kale adı da sonradan olmak kaydıyla kullanılmaktaydı. Osmanlı kaynaklarında Kovans ve Konas şeklinde bu isim geçmektedir. Şimdiki adı olan Kale ismini ise köyün doğu kısmında yer alan ve Roma, Bizans, Beylikler dönemi ve Osmanlı hakimiyetlerini görmüş tarihi yapıdan almaktadır. Köyde bir kireç sanayi fabrikası vardır.

Gümüşhane merkezine 23 km uzaklıktadır. Karasal iklim görülmektedir.

Köyün ekonomisi tarıma dayalıdır.

Köyün hem içme suyu şebekesi hem kanalizasyon şebekesi vardır. Sağlık ocağı vardır. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.





Kaletaş, Gümüşhane

Kaletaş, Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Köy adını yaslandığı yüksek kayalardan almaktadır.

Köyün gelenek, görenek ve yemekleri hakkında bilgi yoktur.

Gümüşhane merkezine 35 km uzaklıktadır.

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir.

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdı

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.





Karamustafa, Gümüşhane

Karamustafa, Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi Midi köyü arazisi üzerinde 1950'li yıllarda kurulmuş bir yerleşimdir. 1516 tarihli Trabzon Tahrir defterinde Aşağı Müd adıyla kaydedilen bu köy, Türkçü düşüncenin önde gelenlerinden Nihal Atsız'ın baba köyüdür.

Köyün gelenek, görenek ve yemekleri hakkında bilgi yoktur.

Karamustafa köyü Gümüşhane il merkezine 40 km uzaklıktadır. Köyde 6 mahalle bulunup 5'inde nüfus bulunmaktadır. Gümüşhane'nin 2150 m yükseklikte olan Tersundağı geçidi bu köyde bulunmaktadır. Köyün arazisinin büyük bir kısmını ormanlar oluşturmaktadır.

Köyün iklimi, Karasal İklim etki alanı içerisindedir.

Köy halkının önemli kısmi Gümüşhane ilinde yaşamaktadır.

Köyün ekonomisi tarıma ve hayvancılığa dayanmaktadır. Ayrıca köyde faaliyet gösteren Yıldız Holdinge bağlı Yıldız Bakır A.Ş. madeni de vardır. Köy halkının büyük bir kısmı bu madende çalışmaktadır.

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi vardır. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.Köye ulaşım asfalt yolla sağlanmaktadır.





Kayabaşı, Gümüşhane

Kayabaşı, Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Gümüşhane merkezine 55 km uzaklıktadır.

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir.

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol Asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.





Keçikaya, Gümüşhane

Keçikaya, Gümüşhane ilinin Merkez ilçesine bağlı bir Türkmen köyüdür.

Gümüşhane merkezine 26 km uzaklıkta, transit yoldan 2 km içeridedir.

Köyün iklimi genel olarak "ka