nlamlarında kullanılmaktadır. Bu yönüyle İngilizcedeki my, your ve our gibi iyelik belirten sözcükler de bir iyelik takısıdır. Türkçe gibi eklemeli dillerde sözcük-ekler bulunmadığı için; sözcük-ekler ek kavramı içinde değerlendirilmemektedir. Bunun için bu yapı "iyelik ekleri" adıyla kalıplaşmışsa da, genel dünya literatürüne göre "iyelik ekleri" değil, "iyelik takıları" vardır.

Türkçe adlandırmada, iyelik kelimesi, bir şeye sahip olma anlamına gelmektedir. Kökensel bir inceleme yapıldığında sözcüğün İlk Türkçe döneminde kullanılan ve ""sahip, malik"" anlamına gelen "is" kökünden türetildiği anlaşılmaktadır. Günümüzde "sahipsiz, metruk" anlamlarında kullanılan "ıssız" kelimesi de yine bu kökten türemiştir. Kelime 16. yüzyılda Türkçeye Arapça ve Farsça kelime girişlerinin iyice artmasıyla iyice unutulmuş; ancak Dil Devrimi sırasında yeniden canlandırıp, "-lık,-lik" yapım ekini alarak; dil bilgisel alanda "sahiplik eki" anlamında kullanılmaya başlamıştır.

İyelik ekleri, ad soylu sözcüklere gelerek bu sözcüklerin sahibini tanımlar. Eğer sahip tanımlaması yapılan sözcük bir yüklemse, burada kullanılan ek "iyelik" değil şahıs eki olur. Bu tür eklerin fiillere bütünleşmesi yalnızca eylem çekimi eklemeli olan dillerde rastlanan bir durumdur. Örneğin Farsça gitmek fiili olan "reften" (رفتن) fiilinin geniş zaman hali olan rev (رو) kükünde birinci tekil şahıs eki olan "-m" (م) eki kullanıldığında, rev(e)m (روم) biçiminde olan sözcükteki bu ek; iyelik değil "şahıs eki" olarak karşımıza çıkar. Bu durumun ortaya çıktığı Türkçe ve Farsça gibi diller bu özelliklerinden dolayı gizli özne kullanabilirler. Bu iki yapı arasındaki bağlantı; kişi adıllarının ekleşmesinden kaynaklanmaktadır. Örneğin eski Türkçede kullanılan "körür men (görürüm)" ifadesindeki "men (ben)" kişi adılı zamanla ekleşmiş ve şahıs eki durumuna geçmiştir. İyelik eklerinin, nesnelerin "sahiplik öznesi"ni ortaya koyması; şahıs ve iyelik eklerinin ortaya çıkışındaki kökensel bağı ortaya koymaktadır.

Dünya dillerinde tekil kişi adıllarına çeşitli ekler getirilerek çoğul yapılar yapılır. Bazı dillerde ise bunun istisnaları mevcuttur. Örneğin İngilizcede "you" zamirinin çoğulu da "you" olarak kullanılır. İyelik belirten yapıların, kişi adıllarından kaynaklandığı düşünüldüğünde; adıllarla iyelik takılarının çoğul yapıları ilişkilidir. Normal şartlarda adıllar (sizler, bizler... gibi saygı ifadeleri ve Türkçedeki "o" zamiri hariç) çoğul eki alamazlar. Bunun için iyelik belirten kelimelerin yalnız halde kullanıldığı durumlarda bu kelimeler çoğul eki alamaz. Böylece İngilizce ve Almanca gibi iyelik takıları ayrı yazılan dillerde; iyeliğin çokluğu yapısal olarak yapılamaz. Bu dillerde çokluk ifadesi nesne konumundaki sözcüğe takılır (our cars gibi). Türkçe gibi bazı eklemeli dillerdeyse çokluk ekleri iyelik ekinden önce gelir (kalemlerim gibi).

Bunun yanında bazı dillerde çokluk kategorisi üçe ayrılır. Bu dillerde tekil, ikili ve çoğul kategoriler vardır. Yani çokluk iki ve ikiden fazla olmak üzere ikiye ayrılır. Bu dillerin tipik örneği Arapçadır. Aşağıdaki tabloda Arapçadaki iyelik çekimleri gösterilmiştir.

İyeliği son eklerle karşılayan Türkçe ile edat niteliğinde sözcük-ek kullanan İngilizcenin yapısal iyelik karşılaştırılması aşağıda verilmiştir:





Bulamadım (albüm)

Bulamadım, İdobay'dan çıkan İbrahim Tatlısesin albümü. Toplam 16 şarkıdan oluşur. Çıkış tarihi 2007'dir. Bu albümdeki Ağrı Dağı remix şarkısı seçim gezilerinde kendi partisi tarafından da kullanılmıştır.




1960 Eurovision Şarkı Yarışması

1960 Eurovision Şarkı Yarışması, 29 Mart 1960 tarihinde Birleşik Krallık'ta yapılan Eurovision Şarkı Yarışması'nın adıdır. Fransa'yı temsilen yarışmaya katılan Jacqueline Boyer, "Tom Pillibi" isimli şarkıyla yarışmanın birincisi olmuştur.




Aerobee

Aerobee, ABD'de gerçekleştirilen en başarılı uzay sondalarından biri.





Aegyptopithecus

Aegyptopithecus, Mısır'da Çöl bölgesi Fayyum'da bulunmuş fosil maymun cinsi. Adı Mısır Maymunu anlamına gelen, günümüzde daha yaygın olarak Propliopithecus diye adlandırılan bu soyu tükenmiş maymun cinsiyle ilgili fosil kemikler, 1964'te Oligosen'den ("günümüzden yaklaşık 32-35 milyon yıl önce") kalma tortul tabakalarda bulunmuştur. Dişlerindeki ve kafatası kemiklerindeki bazı özellikler, otçul olduğunu göstermelerinin yanı sıra, günümüzdeki şempanze ve gorillerin doğrudan atası olduğuna inanılan Miyosen'de yaşamış Dryopithecus'un da atası olabileceğini ortaya koymaktadır. Yalnız, daha yakın dönemde yaşamış bu maymunlardan farklı olarak, daha küçük beyinli ve kuyruklu, ayrıca, dışa doğru çıkıntı yapan köpek benzeri geniş yüzlüdür.




Emerita Augusta

Emerita Augusta, Romalılar döneminde Mérida şehrinin ismidir. MÖ 25 yılında kurulmuştır. Romalıların Lusitania bölgesinin başkentidir. Romalılar için dönemin en önemli kültür merkezlerinden biri durumuna gelmiştir. 1993 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.





Kazan Hanlığı

Kazan Hanlığı, Altın Orda'nın çöküşünden sonra, Cengiz Han'ın oğlu Cuci'nin ulusuna bağlı Toka Temür sülalesinden Uluğ Muhammed Han tarafından bugünkü Rusya topraklarında kurulmuş olan Türk devletidir. Farklı zamanlarda yaklaşık 750.000 km² alana hakim olmuştur. Ağırlık merkezi bugünkü Tataristan, Başkırdistan, Çuvaş, Mari El (Çirmişistan), Mordovya ve Udmurt (Aristan) Cumhuriyetlerinin toprakları idi.

Kazan Hanlığı’nın kuruluş tarihi konusunda iki farklı görüş vardır. Birinci görüşe göre hanlık, 1437 yılında Altınordu hanlarından Uluğ Muhammed Han’ın tahtının elinden alınması üzerine Saray’dan ayrılarak Kazan kentine gelmesiyle kuruldu.İkinci görüşe göre ise 1445’te Uluğ Muhammed Han’ın oğlu Mahmud’un hanlığın başına geçişiyle ortaya çıktı. Hanlığın kuruluş süreci 1437-1445 yılları arasında tamamlandı ve 1445’ten itibaren bağımsız bir devlet statüsüne kavuştu. Bu bağlamda, Altınordu’nun başşehri Saray’dan ailesi ve 3.000 kadar askeriyle ayrılmak zorunda kalan Uluğ Muhammed Han tahtını yeniden ele geçirmek için faaliyete girişti. Önce Rus sınırındaki Belev’e giderek 1432’de yarlık verip knez tayin ettiği II. Vasili’den yardım istedi. Ancak kendisinden gerekli yardımı alamadığı gibi düşmanca karşılandı. Onunla yaptığı mücadeleden (1437-1438) galip çıkınca eski Kazan şehrine geldi. Bölge halkı onu sevinçle karşıladı, böylece Kazan Hanlığı’nın temelleri atılmış oldu .

Uluğ Muhammed Han, batı komşusu Moskova Knezliği ile yoğun bir mücadeleye girişti. 1439 tarihli seferlerinde Rusları yenen Uluğ Muhammed, 7 Temmuz 1445 tarili Suzdal Muharebesi'nde Rusları hezimete uğrattı, Knez II. Vasili'yi ve kardeşi Mihail'i esir etti ve Vasili'nin gözlerini kör etti. Bu suretle Moskova Knezliği eskiden Altınordu Devletine olan bağlılığını bu defa Kazan Hanlığı'na gösterirken, Uluğ Muhammed de Moskova'yı daha yakın denetlemek için bu kentin yakınlarına bir hanlık kurdu ve başına oğlu Kasım Han'ı geçirdi. Türk tarihinde Kasım Hanlığı olarak kayıtlı bu devlet, Kazan Hanlığı'nın Uluğ Muhammed'in ölümünden sonra karışıklıklara sürüklenmesi sonucunda daha ilk yıllarında Moskova'nın güdümüne girdi. 1486-1512 arasındaki Kırım Hanlığı nüfuzundan sonra tamamen Kazan Hanlığı'na karşı tampon devlet'e dönüştü.

Mahmud Han döneminde (1446-1464) orta İdil boyu tam bir istikrara kavuştu ve Kazan kenti Altınordu'nun başkenti Saray'ı ticari önem açısından geride bırakmaya başladı. Buna karşılık bu istikrarın sürmesini teminen bu dönemde Ruslarla savaştan kaçınıldı. 1462 yılında Moskova tahtına çıkan III. İvan, Mahmud Han'ın ölümünden sonraki taht kavgalarını fırsat bilerek 1467 Ekim ayında Kazan'a sefer düzenledi ve uydusu haline gelmiş Kasım Han'ı Kazan tahtına oturtmak istedi. Kazan Hanlığı ilerleyen Rus ordusunu 1468 yılında püskürttüğü gibi, Kazan birlikleri Moskova'ya kadar toprakları yağmaladılar.

1469 yılında III. İvan ordusunu toplayarak bir kez daha Kazan Hanlığı üzerine yürüdü ve 1 Eylül'deKazan'ı tarihte ilk kez kuşattı. Her ne kadar bu kuşatma başarılı olamadıysa da Ruslar Kazan'daki Rus esirlerin serbest bırakılmasını sağlayan bir barış anlaşması temin etmeye muvaffak oldular.

1478 yılı Kazan Hanlığı-Moskova Knezliği mücadelesinde bir dönüm noktasını teşkil etti. Bu tarihte Moskova Novgorod'u ve kuzeyindeki toprakları ilhak edince Kazan Hanlığı'nı hem batıdan hem de kuzeyden sarmış oldular. 1479 yılında Kazan'ın bir kez daha içine düştüğü taht kavgasından yararlanan Moskova Knezliği hem bir birlik sevketti hem de Hanlıktaki Rus yanlılarının da desteğiyle İbrahim Gali Han'ı tahta çıkarmayı başardı. 1480 yılında Kırım Hanlığı'yla yaptığı ittifak sayesinde Altınordu boyunduruğundan tamamen kurtulan Ruslar 1487 yılında Kazan'a daha büyük bir ordu sevkederek 9 Temmuz tarihinde ilk kez kente girmeyi başardılar ve Moskova'da yetişmiş Muhammed Emin Han'ı tahta çıkardılar.

Kazan Hanlığı'nın tamamen Rus güdümünde olduğu bu dönemde Hanlık, Moskova Knezliği'yle ittifak halinde bulunan Kırım Hanlığı ve Ruslarla birlikte 1490 yılında Altınordu Hanlığı'na saldırdı ve bu devletin çöküşünü hızlandırdı. Rus tüccarların da büyük ayrıcalıklar kazandığı bu dönem Kazan'da büyük tepkiye neden oldu ve komşu Sibir Hanlığı'ndan yardım isteyen Kel Ali önderliğindeki "millî grup" Sibir Hanı İvak'ın oğlu Mamuk Han'ı 1495 yılında tahta çıkarmayı başardı. Ancak bu dönem bir yıl sürdü ve Mamuk Han'ın keyfi idaresinden usanan Kazanlılar yeniden Moskova'ya yönlediler ve Rus yanlısı Abdüllatif Han'ı tahta çıkardılar. Bu Han'ın yaşı ilerledikçe Kırım Hanlığı'yla yakınlaşması üzerine Moskova duruma müdahale etti ve 1502 yılında Abdüllatif Han'ı tahttan indirerek Muhammed Emin Han'ı üçüncü kez tahta çıkardı. Aynı yıl Kırım Hanlığı Altınordu Devleti'ni yıktı ve Rusları uzun yıllar egemenliğinde tutmuş bu devlet tarihe karıştı.

Muhammed Emin Han üçüncü döneminde Ruslara karşı daha saldırgan bir siyaset takip etti. 24 Haziran 1505'te Kazan panayırına gelen Rus tüccarların yağmalanması bu bağlamda önemli bir dönüm noktasını teşkil etti. Nogay Hanlığı'ndan yardım alan Kazanlılar aynı yıl Nijniy Novgorod'u yağmaladılar, Rusların 150