Oş şehrinde Süleyman Dağındaki Babür'ün tek odalı köşkü evliya mekanı muamelesi görmektedir. Yerde mihraba yönelik var olan diz izleri inanışa göre Babür'e aittir. Babür'ün Süleyman Dağındaki evine tırmanan yol üzerinde günümüzde çeşitli adetler uygulanmaktadır. Kayadan kaymanın bel rahatsızlığına ve kısırlığa iyi geldiğine, oyuğa el sokup dilenen dileklerin kabul olacağına inanılmaktadır.

Babür, Hindistanlı Müslümanlar, Pakistan ve Bangladeş tarafından da benimsenmektedir. Pakistan'ın 2005 yılında ilk denemelerini gerçekleştirdiği seyir füzesine Babür adı verilmiştir. Hindistan'da okullarda öğrenciler, Babürü kendi tarihlerinin önemli bir figürü olarak okurlar.





Babürnâme

Babürnâme, Babür İmparatorluğu'nun kurucu Babür tarafından kaleme alınan hatıratı. Eser aynı zamanda anı türünün de özelliklerini taşımaktadır. Pek çok dilde defalarca basılmıştır.

Aşağıda bulunan yazı, Babürnâme yazmasında bulunmaktadır. Çağataycanın Türkiye Türkçesine benzerliğini göstermek için çevirisi yapılmıştır.






Mirliva

Mirliva (), Osmanlı Devleti'nin son dönemi ve Türkiye'nin ilk yıllarında kullanılan, ferik ile miralay rütbeleri arasında olan ve günümüz rütbelerinden tuğgeneral rütbesine denk bir askeri rütbe. Paşalık unvanı mirliva rütbesinden itibaren kazanılırdı.

Mirliva kelimesi mir (, kuman) ile liva (, tugay) kelimelerinin birleşmesi sonucu oluşturulmuştur. Bu rütbeye sahip olanlar genelde tugay ya da tümen kumandanı görevinde bulunması beklenmiştir. Fakat sabit bir kural değildi.

Mesela Mahmut Şevket Paşa mirliva rütbesiyle Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyaseti'ne (Genelkurmay Başkanlığı) atanmış ve 16. Kolordu komutanıyken 1 Nisan 1916'da Diyarbakır'da bu rütbeyi alan Mustafa Kemal Paşa ise Yıldırım Ordular Grubu Komutanı görevinde bulunmuştur.

Ancak mirliva rütbesi de 26 Kasım 1934 tarihli 2590 sayılı Lâkap ve Unvanların Kaldırılması Hakkındaki Kanun'un üçüncü maddesi gereğince iptal edildi.





Avenida da Liberdade

Avenida da Liberdade, (Liberdade Bulvarı) Portekiz'in başkenti Lizbon'da bulunan en ünlü caddelerden biridir. 1755 Lizbon Depremi'nden sonra Marquês de Pombal tarafından şehrin yeniden planlanması döneminde Praça dos Restauradores ile birlikte açılmıştır.

İsminin aksine, uzun süre etrafı duvarlarla kaplı ve sadece yüksek gelir düzeyine sahip kişilerin girebildiği bir cadde olarak kaldı. 1821 yılında liberallerin ayaklanması ile kapılar kırıldı ve cadde herkese serbest duruma geldi.

Bulvar, günümüzde 1879 ve 1882 tarihleri arasındaki yapılan binaların mimari tarzına sahiptir. Şehirdeki belli başlı mitingler, festivaller ve gösterilere ev sahipliği yapmaktadır. Bulvarda ayrıca I. Dünya Savaşı'nda ölenlerin anısına bir de anıt bulunmaktadır.





Üçlü alfa süreci

Üç alfa süreci, üç helyum çekirdeğinin (alfa parçacıkları) karbona çevirilme süreci.

Yüksek helyum yoğunluğuna sahip yıldızlarda, 100.000.000 K sıcaklıkta, çekirdeksel kaynaşma bağlamında hızlı gerçekleşen bir tepkimedir. Dolayısıyla genelde yakıtının önemli bir kısmını harcayıp, helyum üretmiş olan yaşlı yıldızlarda gözlemlenir:

Bu sürecin erke (enerji) üretimi 7,275 MeV düzeyindedir.

Üçlü alfa süreci, hidrojen yakıt depolarını tüketmiş olan yaşlı yıldızlarda meydana gelir. Hidrojen füzyonunun tamamlanmasıyla hidrostatik dengesini kaybeden yıldızın merkezi büzülmeye başlar ve sıcaklık yüksek değerlere ulaşır. Sıcaklık helyum çekirdekleri arasındaki itme kuvvetini yenecek seviyeye geldiğinde helyum füzyonu başlar. İki helyum atomunun füzyonu sonucu berilyum oluşur. 2He → Be

Ancak Be izotopu kararsız yapıdadır ve çok çabuk bozunur ( Be dengeli izotoptur).

Berilyumun kararsız yapıda olması, helyumun füzyon yoluyla daha ağır elementlere dönüşmesine engel teşkil eder. 1953 yılında Edwin Ernest Salpeter He ve Be elementlerinin çekirdekleri uyarıldığında benzer enerji seviyelerine sahip olduklarını, bu nedenle iki helyum çekirdeğinin füzyon sonucunda Be oluşturma olasılığının çok yüksek olduğunu ortaya koydu. Bu, Be'in kendiliğinden bozunsa bile aynı hızla tekrar üretilebileceği anlamına geliyordu.

Ancak berilyumun karbona dönüşebilmesi için, Fred Hoyle'un aynı yıl ortaya attığı gibi, berilyum ile karbonun en yaygın izotopu olan C'nin de çekirdekleri uyarıldığında en az bir ortak enerji seviyesine sahip olmaları gerekiyordu. Nitekim bu enerji seviyesinin varlığı 1954 yılında ispatlandı. Böylece Be + He ↔ C reaksiyonu gerçekleşebilmektedir. Bu sürece Üçlü alfa süreci adı verilir.

Joseph Silk, "Evrenin Kısa Tarihi" adlı kitabında üçlü alfa sürecinin canlılık için önemini şu şekilde belirtmiştir:

"Yıldızlardaki karbon üretimi yaşamın sırrıdır: vücutlarımızda bulunan karbon, milyarlarca yıl önce, şu anda çoktan ölmüş bulunan kırmızı dev yıldızların içinde üçlü alfa süreciyle oluşmuştur."




KAO döngüsü

KAO döngüsü (Karbon-Azot-Oksijen) veya diğer adıyla Bethe-Weizsäcker döngüsü, yıldızlarda hidrojeni helyuma çevirmek için gerçekleşen iki çekirdeksel kaynaşma (füzyon) sürecinden biridir. Diğeri ise önelcik-önelcik zinciridir.

KAO döngüsünün tepkimeleri:

Bu tepkimenin sonucunda, dört önelcik (proton) kaynaşıp bir alfa parçacığı ve iki artıcık (pozitron) ile iki nötrino ortaya çıkmaktadır, ki yıldızdan erke olarak salınırlar. Karbon, oksijen ve azot çekirdekleri ise tezgen (kataliz) görevi yerine getirip tekrar oluşmaktadırlar...





Proton-proton zincirleme reaksiyonu

Önelcik-önelcik zincirleme tepkimesi yıldızların çekirdeksel kaynaşma bağlamında hidrojeni helyuma dönüştürdükleri iki süreçten biridir. Diğer ise KAO döngüsüdür. Ancak Güneş'in boyutunda ve daha küçük yıldızlarda önelcik tabanlı tepkime çok daha yaygındır.

İki hidrojen çekirdeği arasındaki dural elektriğin itici gücünü yenmek için yüksek miktarda erke (enerji) gerekmektedir, dolayısı ile bu tepkime, Güneş'in merkezinin sıcaklık ile ortalama olarak 10 yılda tamamlanır. Yavaşlığı nedeniyle Güneş hâlâ parlamaktadır, biraz daha hızlı olsa, hirdojen yakıtını çoktan bitirmiş olurdu.





Yıldız nükleosentezi

Yıldız nükleosentezi, yıldızlarda daha ağır kimyasal öğelerin (elementlerin) oluşumuna yol açan tepkimelerin toplu adıdır.

Güneş'in yaydığı ısı ve erkenin (enerjinin) doğasının incelenmesi ile, bu süreçler 20. yüzyılın başlarında anlaşılmaya başladılar. Güneş'in ana erke üreticisi, en az 3.000.000K sıcaklıkta gerçekleşen hidrojenin helyuma dönüşümünü sağlayan çekirdeksel kaynaşmadır (füzyon).






Döteryum

Döteryum veya ağır hidrojen, hidrojenin sabit izotoplarından biri olup, okyanuslarda büyük miktarda bulunur. Adı döteron olan döteryum çekirdeği, bir adet proton ve bir de nötron içerir. Diğer yandan hidrojen çekirdeği bu nötrondan yoksundur. Adındakı "dö-" Yunanca "deuteros" yani "ikinci"den gelmektedir ve çekirdeğindeki iki parçacığın varlığını simgelemektedir.






Helyum-3

Helyum 3, Helyum soygazının radyoaktif olmayan daha hafif bir izotopudur. Helyum 3 çekirdeğinde (helion) iki proton ve bir nötron bulunur. Helyum 4 çekirdeği alfa parçacığı olarak adlandırılır. Alfa parçacığında iki nötron bulunurken, helionda bir nötron bulunur. Helionun ağırlığı 5.006 412 14 (86) × 10-27 kg'dır. Bu parçacığı bulan bilim adamı Avustralyalı çekirdeksel doğabilimci Mark Oliphant'tır.

Dünya'da çok az bulunan bu izotop; nükleer araştırmaların sonucunda bulunmuştur. Özellikle füzyon (çekirdeksel kaynaşma) araştırmalarında kullanılır. Ay yüzeyinde bolca bulunduğu tahmin edilmektedir (Ay yüzeyindeki toprakta bolca bulunmasının sebebi; milyarlarca yıldır ay yüzeyini döven güneş rüzgarları, güneş sistemini oluşturan nebuladan artakalanlar ve meteor çarpmalarıdır). Helyum 4'ün bulunma oranı ile karşılaştırıldığında çok az miktarda Helyum 3 güneş sisteminde bulunur (He4: 28 ppm He3: 0,01 ppm).

Helyum 3 izotopu nötron ışımayan füzyon reaksiyonuna girer. Diğerleri gibi görülse de, bu reaksiyon en güvenilir enerji reaksiyonudur.

D + 3He → 4He (3,7 MeV) + p (14,7 MeV)

Bu reaksiyonda Helyum 3'ün reaksiyona girme isteği, reaksiyon ürünlerinden gelir. Bu reaksiyon için reaktörde hızlandırılmış nötronlar kullanılımalıdır, bombardıman edilmelidir. Enerji üretimi için en çok tavsiye edilen bu yöntem ile ısı elde edilir. Helyum 3'ü reaktörde kullanılan diğer yakıtlarla kıyaslarsak, bu izotop radyoaktif değildir. Açığa yalnızca yüksek enerjili proton çıkar. bu proton bile eletrik ve manyetik alanlarda direkt elektrik üretimine katılabilir.

Lakin, bu reaksiyonun oluşması için ilk önce geleneksel yollarla reaksiyon başlatılmalıdır. Çünkü reaksiyon ısısına ancak bu yolla ulaşılabilir. D + trityum füzyonundan daha fazla ısı gerektirir. Geleneksel yöntemler açığa nötron çıkarırlar. Bu nedenledir ki, bu işlem tam anlamıyla temiz değildir.

Yakıt olarak kullanılacak ve geleneksel yöntemlerin yerini alacak olan helyum He-3 miktarı azımsanmamalıdır. 1 mol He-3'ten üretilen enerji miktarı (takribi 3 gram) 493 MWh (4,93e8 Wh)'tir. Hatta bu enerjinin % 100'ü elektrik enerjisine çevirilebilir. Çıkan enerji 1000 megawatt saatlik bir santralin 30 dakikalık üretimine denk gelir. Bir yıllık üretimi göz önüne alırsak 1000 kilowatt saatlik bir santral yaklaşık 17,5 kilogram Helyum-3'e ihtiyaç duyar. Bunu elektriğin evlere taşınmasında oluşan %30 kaçağıda hesaplayarak koyarsak, tahmini miktar 1/3-2/3 oranında artacaktır.

Geniş ölçekte ihtiyaç duyulan yakıt miktarı toplam tüketim miktarları ortaya konularak şu şekil verilebilir; ABD Enerji Bilgi Yönetimi rakamlarına göre ABD'de 107 milyon evde 2001 senesine göre 1,140 milyar kWh elektrik tüketimi vardır. He-3 % 100 verimle çalıştığını ortaya koyarak hesaplarsak, bu büyüklükteki bir ülkenin ihtiyacını karşılamak için 6,7 ton He-3'e gerek vardır. Daha gerçekçi (kayıplarla birlikte) hesaplara göre ise 15-20 ton He-3'e ihtiyaç vardır.




Helyum-4

Helyum-4 hafif ve eşinetkin olmayan bir helyum yerdeşidir. Doğada yer alan iki helyum yerdeşinden en yaygın olarak rastlanandır. Öyle ki Yeryüzü'ndeki helyumun % 99,99986'sını oluşturmaktadır. Kısaca tamamını oluşturur. Helyum-4'ün çekirdeği iki önelcik (proton) ve iki de ılıncıktan (nötron) oluşmaktadır.




Karbon-12