Horasan dan 1700 yıllarda gelen göçebe Türkler tarafından yerleşşik hayat kurulmuş olup
daha önceki yıllarda Kayabuğet köyü tarafından tarım arazisi ve mera olarak kullanılmıştır 20yy. başlarında bağ ve bahçelerinin çokluğu nüfuskaybı nedeni ve büyük kentlerle almanya belçika gibi ülkelere işçi olarak çalışmaya giden köy halkı nın geri dönmeyişi nedeniyle susuz tarıma geçmiştir.köye 1800 yılların başların da,alaca ve yozgat'ın diğer köylerin den göçlerde olmuştur. kuyumcusaray köyünün tam 3 kez dolup boşaldığı söylenmekte.kuyumcusaray,kuyumcuören ve tekrar kuyumcusaray olarak değişikliğe uğramıştır.

Köyün alevi bektaşı kültürünü taşıyor olması,gelenek ve göreneklerinde bu etkinin altında kalmasına yol açmıştır.köyde ocak adıyla anılan ve yılancık hastalığına iyi geldiği söylenen paltalı isimli bir ocak mevcuttur. perşembe günleri ve özel günlerde bu ocakta evlerde pişirilen çörekler dağıtılır. ayrıca köy düğünleri meşhurdur. düğünlerde köy halkı hep birlikte olur civar köylerden de katılım çok olur 4 gün 4 gece düğün yapılır. köyün tandırda yufka içine peynir yumurta, v.b. konularak yapılan hamur yemeklerinden 'menikli'si ve yeşilmercimek çorbasına un ve nane yakılarak kaynatılan herle çorbası meşhurdur.
Önemli yemekleri togaşı-helle-mercimekli pilav-düğür aşı-ovmaç-sündürme-sütlaşdır.

Çorum iline 60 km, Alaca ilçesine 10 km uzaklıktadır.Yerleşim olarak küçük yükseltiler arasında dar ve uzun ovalarla kaplı bir arazi yapısına sahip olup dağlık bölgesi yoktur. yer altı suları açısından zengin olan köyde küçük bir dere akmaktadır. köy kurulum olarak yozgat ili arazisine sınır konumdadır. komşu köyleri akçaköy,kayabüget,karacalar,sincan,yenice ve evci dir.belli başlı olarak küçüktepe,çerkez tarlaları,büyük ve küçük kavaközü, yukarı bostanlar, öteyüz ve bağlar gibi ekim arazilerine sahiptir.

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisinde de olsa steP ve bozkır iklii sürmektedir.
yazlar kurak ve sıcak kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Köyde, ilköğretim okulu vardır fakat taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Köyün içme suyu şebekesi vardır kanalizasyon şebekesi yeni yapılmakta olup 2008 yılında faliyete geçmiştir. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır. Köy içinden geçen yolda kış aylarında su birikmesi nedeniyle yol yarılıp büz döşenmiştir.





Kuzkışla, Alaca

Kuzkışla, Çorum ilinin Alaca ilçesine bağlı bir köydür.

Köyün adının nereden geldiği ve geçmişi hakkında bilgi yoktur.

Çorum iline 60 km, Alaca ilçesine 10 km uzaklıktadır.

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir.

2008 toplam 14 kişi

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Köyde, ilköğretim okulu yoktur fakat taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Köyün içme suyu şebekesi vardır ancak kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

 ayrıca köyde yaşamış olan 2002 yılında vefat eden sadık kamış isimli bir kişinin istiklal madalyası var



Başara, Han

Başara, Eskişehir ilinin Han ilçesine bağlı bir mahalledir.

Eskişehir ilinin Han ilçesine bağlı bir Adige mahallesidir. Başara mahallesi Bjeduğlar tarafından kurulmuştur. Mahalleye ilk gelen ve halen varlıklarını sürdüren dört sülale vardır. 
1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra (93 harbi ), yaklaşık 1882-1883 yıllarında Kuzey Kafkasya’dan göç ederek Antalya’ya yerleşmişlerdir. Ancak iklim farklılıkları nedeni ile uym sağlayamamış bir yıl sonra Akşehir yakınlarına yerleşmişlerdir. Akşehir gölünün sivrisinekleri buradan da bir yıl sonra göç etmelerine neden olmuştur. Aziziye (Emirdağ) Tez’in Güze Yaylasına geçici olarak yerleşmişlerdir. 
Yerleşilen bu bölge çevredekilerin sürtüşmelerine neden olan bir bölgedir. Hanlılar geçit olan bu bölgeyi kullanırlarken,Yörüklerin saldırılarına uğramakta, malları zarar görmektedir. Bu bölgeye kalıcı bir çözüm bulamayan devlet yetkilileri Çerkezleri buraya yerleştirerek bu sorunu çözmek istemiştir. Dağlık ve ormanlık olan bu yerleşim yeri tüm sülalelerden oluşan temsilciler tarafından yerleşime uygun bulunmuştur. Hanlıların yardımları ile eşyalarını Tezgüze yaylasından taşıyarak Başara mahallesine yerleşmişlerdir.

Mahallede, Kafkasya'dan gelip yerleşmiş çerkesler yaşamaktadır.Mahallede,çerkes gelenek ve görenekleri yaşatılmakta, dil olarak çerkesçe kullanılmaktadır. Başara Köyü antik bir Roma şehri üzerine kurulmuştur.halen devlet tarafından antik kazı calısmaları devam etmektedır Bu gün mahallede 19 hane yaşamaktadır. Mahalleye ilk gelen ve halen varlıklarını sürdüren sülaleler Hejıh (denizyeli), Matışko (şevcen asıllıdır), Cebsın, Hakuy (cesaretli), Blenğapse ‘lerdir.

Eskişehir iline 110 km, Han ilçesine 5 km uzaklıkta olup, ilçeye stabilize yol ile bağlıdır.
Başara mahallesi, Çerkes köylerinin genelinde olduğu gibi dağlık ve ormanlıktır.

Mahallenin iklimi, karasal iklim etki alanı içerisindedir.

Mahallenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Mahallede, ilköğretim okulu vardır fakat nüfus azlığından kullanılmamaktadır. Bu nedenle taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Mahallenin içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Mahalleye ulaşımı sağlayan yol stabilize olup mahallede elektrik ve sabit telefon vardır.





Küçükcamili, Alaca

Küçükcamili, Çorum ilinin Alaca ilçesine bağlı bir köydür.

Halen köyde bulunan insanlar Değirmen önü köyünden göçüp gelmedir.

Köyün gelenek, görenek ve yemekleri çevre köylerle aynıdır

Çorum iline 50 km, Alaca ilçesine 16 km uzaklıktadır.

Köyün iklimi, Karadeniz iklimi etki alanı içerisindedir.
2009 yılı itibarıyla nüfusu iki ev ve 15 kişiden oluşmaktadır

Köyün ekonomisi tarım hayvancılık ve madenciliğe dayalıdır.

Köyde, ilköğretim okulu yoktur. Köyün içme suyu şebekesi vardır ancak kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt degildir köyde elektrik ve sabit telefon vardır.





Küçük Dona, Alaca

Küçük Dona, Çorum ilinin Alaca ilçesine bağlı bir köydür.

Küçük Dona köyü, eski bir yerleşim merkezidir. Yerleşim tarihi bilindiği kadarıyla Cilalı Taş Devri'ne dayanmaktadır. Beraberinde Zindan ve Pazargediği mevkiinde bulunan tarihî eserler M.Ö.'de Galatların burada yerleşkesi olduğunu kanıtlamaktadır. Ne yazık ki bazı tarihî eser yağmacıları, çoğu tarihî eseri tahrip etmişlerdir. Köyün güneybatısında bulunan Zindan mevkindeki mağaralar, köyün M.Ö.'sindeki tarihine ışık tutmaktadır. Köyün bir tarihî kısmı da Yazılar Höyük bölgesidir. Burada bulunan birçok eser ise Hitit dönemini yansıtmaktadır. Yine köyün kuzeybatısında bulunan Kapaklı mevkii de, burada belirli Galat yerleşkelerinin olduğuna işaret eder. Köy şu anki yerine 16. yüzyıllarda oturmuştur. 17. yüzyıl başlarında, Malatya, Erzurum, Livane, Adana ve Tokat'tan aldığı göçlerle şu anki halini almıştır. Gedik oğullar, Dep oğulları, Topalkara oğulları, Verdi oğulları, Aldı oğulları, ilk yerleşen ailelerdir. Bunları müteakiben 93 Harbi ile buraya göç eden Kapusuz oğulları, Köşkerler, Dana başlar, Kurt ömerler ve Demirciler'dir. Köy, 20. yüzyıl başlarına kadar Osmanlı'nın bir müdürlüğü idi. 1879 Osmanlı arşivlerine göre, kayıtlarda müdür Hüseyin bey'e ulaşılmıştır.


Balkan 93 Harbi, I. Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı, Kore Savaşı, Kıbrıs Harekâtı ve en son olarak PKK ile mücadelede çok sayıda şehit vermiş bir yerleşkedir. Bilinen tarih olarak, köyde mollalar, eğtim araştırma kültür ve öğretim faaliyetlerine en son belletmen Molla Mustafa'nın vefatına kadar devam etmiştir (1952). Köyün belletmenlerinden Molla Ahmet(1), Molla Ali(3), Molla Hasan(2), Molla Hüseyin(1), Molla Mustafa(1); beraberlerinde fıkıh, hadis, tefsir, tercüme vb. bilgilerin yanı sıra pek çok Kuran hafızı da yetiştirmişlerdir. Bu eğitimler genellikle köy odalarında veya şu anki köy kahvesinin olduğu yerde bulunan yatılı ve günlük ortalama 40-45 talebenin eğitim aldığı dersliklerde yapılırdı.
Küçük Dona köyünün esasa uygun gelenek ve görenekleri, en son aldığı göçlerle birlikte 1980'den bu yana şehirlere iş ve eğitim amaçlı giden vatandaşlarının getirdiği şehir kültürünün de etkisi ile mozaik bir köy-şehir kültürü olarak şimdiki halini almıştır.

Çorum iline 73 Km, Alaca ilçesine 33 Km. uzaklıktadır. 28.000 m yüzölçümüne sahiptir. Doğusunda "Kuyu", güneydoğusunda "Kösürelik", güneybatısında "Büyük Dona", batısında "Kürkçü", kuzeybatısında "Sancı", kuzeyinde ise "Baydiğin" kasabaları bulunmaktadır. Doğu ve kuzeybatısında tarıma elverişli yüzeyler olmamakla beraber, buralar hayvancılığa elverişli meralardır. Bu kısımlar koruluk ve doğal mesire alanlarıdır.

Zindan mevkiinde bulunan mağara ve inler, doğal ve yapay olup görülmeye değer özellik taşımaktadırlar. Yazı, Öteyüz, Alanlar, Çal, Kürkçü yolu, Acı yolun ardı, Arpalıklar, Kiremitli, Bozarmut mevkilerinde tarım ve bağcılık faaliyetleri bilinçsiz bir tarımcılk esasında devam etmektedir. Yazı ve Çal mevkiindeki toprağın verimlilik kalitesinin hâlâ farkına varılamamıştır. Yakın zamana kadar yer altı su kaynakları yönünden zengin olan yerleşke, bilinçsiz tarım ve küresel kuraklık sebebi ile yavaş yavaş kaybolmaktadır. Alanlar, Kapaklı, Pamukçal, Zindan, Bahçeler, bilnen mesire yerleridir.

Köyün iklimi, köyün kültürel ve sosyal yapısı gibi İç Anadolu'nun karasal ve Karadeniz'in ılıman iklimi sentezinden oluşmaktadır. Yaz mevsiminde kuraklık, ılıman Karadeniz iklimi ile kolayca görülebilirken; kışları merkezde yine Anadolu'nun sert kışı ile karşılaşılırken, Zindan mevkiindeki subtropikal bir iklim şaşırtıcıdır.

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Köyde bilinçli bir tarımcılık yoktur. Buğday, nohut, mercimek, soğan, fasulye, bakla, üzüm, elma yetiştirilmekte; pekmez, yoğurt, süt üretilmekte; büyükbaş hayvancılığı yapılmaktadır.

Köyde, ilköğretim okulu va