anı Nestor Kirchner'in de danışmanlığını yapmaktadır.




Kürdistan

Kürdistan (; ; , antik ismi Corduene) Kafkaslar'ın güneyi ve Orta Doğu'da, Ermenistan, Irak, İran, Suriye ve Türkiye'ye ait toprakların bir kısmını kapsayan jeokültürel bölge. Siyasi bakımdan özerk, federal bir bölge olarak uluslararası resmî tanınmaya sahip olan tek bölge Irak'ın Kürdistan Bölgesel Yönetimi'dir. Ayrıca resmi olarak tanınmış Kürdistan Eyaleti, İran'ın kuzeybatı bölgesinde eyalet statüsüne sahiptir.

İran dillerinde "Kürt ülkesi" anlamına gelen Kürdistan, "Kurd" ve yer, yurt, ülke gibi anlamlar veren -"stan" (-"istan") son ekinden oluşmaktadır. Proto Hint-Avrupa *steh- ("durmak, beklemek") > *steh-no (yer, çevre, yurt, bölge), Proto Hint-İrani *stanam (yer), Proto Arya *ste (durmak, beklemek) olarak tahmin edilen -"stan" son eki Sanskritçe stha-, Avesta dilinde ve Eski Farsça'da sta- (beklemek, durmak), Farsça ve Kürtçe gibi yeni İrani dillerde ise -stan olarak görülmektedir. Antik çağlardan bu yana Kürdistan, farklı çeşitlerde ancak fonetik yapilari açısından aynı anlama gelen isimlerle adlandırılmıştır.
"Kurdistan", bölge ismi olarak ilk kez Edessalı Matthias tarafından yazılmış olan Ermeni Kroniki adlı kitapta, bir bölgeyi adlandırmak için kullanılmıştır. Edessa'lı Matthias, Diyarbakır ve Siverek arasında olan bir bölgeyi K'rdstanac olarak tanımlamıştır. Kronik, 952-1136 yılları, üç bölüm olarak anlatıyor.

Kelimenin bugünkü şekli, yazılı kaynaklarda ilk kez 12. yüzyılda Büyük Selçuklu Sultanı Sencer tarafından kurulan, günümüzde İran'ın Hamedan, Kermanşah, Dinaver, Senendec bölgelerini kapsayan eyalet için kullanılmıştır.

Kürdistan'ın sabit sınırları yoktur ve kapsadığı topraklar üzerindeki iddialar, grup ve kişilere göre farklılıklar göstermektedir.

"Lugât-ı Tarihiyye ve Coğrafiyye"ye göre (1882) Osmanlı Kürdistanı; "Ermenistan, el-Cezîre (Mezopotamya), Irâk-ı Arab (Bağdat'tan Basra'ya kadar olan bölge) ve Acemistan arasındadır. Şehrizor (Kerkük) ve Mûsul vilâyetleriyle Bağdâd vilâyetinin bir kısmını oluşturur. Uzunlukça üç yüz seksen, ence dört yüz kilometre genişliğindedir, yüksek dağları ve verimli vâdîleri içerir." Aynı kaynağa göre, Osmanlı Kürdistanı Sultan 1. Selim zamanında kendi isteğiyle Osmanlı'ya katılmış olup, sadece Diyarbekir tarafı kısmen savaş ile alınmıştır. "Lugât-ı Tarihiyye ve Coğrafiyye"ye göre İran Kürdistanı ise; "Acemistanda Azerbâycân (İran'ın kuzeyinde bir eyalet), Irâk-ı Acem (İran'ın batısında merkezi Hemedan olan bölge), Hûzistan (İran'ın güneybatısında bir eyalet) ve Kürdistan-ı Osmânî ile sınırlanmış bir eyâlettir. Uzunluğu üç yüz yetmiş, eni iki yüz yirmi beş kilometre genişliğinde ve dört yüz bin nüfûslu olup merkezi Kirmânşâh'tır."

İlk Türkçe ansiklopedik sözlük sayılan "Kamus'ul-Alam"da Kürdistan şu şekilde tarif edilmiştir (1896):"Kürdistan, Urmiye ve Van göllerinin kıyılarından Kerhe (Kerxe) ve Diyale ırmaklarının kaynaklarına ve Dicle’nin akış yatağına dek uzayıp, kuzeybatıya doğru sınırları Dicle'nin akış yatağını izleyerek, Fırat'ı oluşturan Karasu yatağına ve oradan kuzeye doğru, Aras havzasını Fırat ve Dicle havzasından ayıran su ayırımı çizgisine kadar ulaşır.Bu itibarla, Osmanlı İmparatorluğunda, Musul vilayetinin büyük bölümü, yani Dicle’nin solunda bulunan yerleri ve Van ve Bitlis vilayetleriyle Diyarbekir ve Mamuretulaziz* vilayetlerinin birer parçası ve Dersim sancağı Kürdistan’dan sayılır. İran’da da Kürdistan adıyla bilinen eyaletle Azerbaycan eyaletinin yarısı, yani güneybatı bölümü, Kürdistan’dır.Böylece Kürdistan, kuzeydoğu yönünden Azerbaycan, doğudan Irakı Acemî (Acem Irakı), güneyden Loristan ve Irakı Arabî (Arap Irakı), güneybatı yönünden Mezopotamya, kuzeybatı yönünden de Anatoli ile sınırlıdır."Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde de şu şekilde yazılmıştır (17.yüzyıl):

"Kürdistan büyük ülkedir. Bir ucu Erzurum,Van diyarlarından Hakkari, Cizre, İmadiye, Musul, Şehrizor, Harir, Ardelan, Derne, Derteng'i de içererek Basra Körfezi'ne kadar yetmiş konak mesafe sayılır. Arap Irak'ı ile Osmanlı arasında bu yüksek dağlar içinde altı bin adet Kürt aşireti ve kabilesi güçlü bir sed olmasaydı Acem kavmi için Anadolu'yu istila etmek çok kolay olurdu (...) Ama bu Kürdistan'ın eni, boyu gibi geniş değildir."

Bir görüşe göre, Çaldıran Muharebesi öncesinde bölgedeki nüfusun çoğunluğuna sahip Alevi Türkmenlerin (Kızılbaşlar) katliama uğraması ve pek çoğunun da İran'a göç etmesiyle Osmanlı boşalan bu toprakları Kürt aşiret reislerine vermiş ve sonrasında bölgedeki baskın unsur olarak Kürtler öne çıkmıştır. Feodalizm bölgeye bu süreç sonrasında yavaş yavaş hâkim olmaya başlamıştır. Bölgede kalan Türkmenler yaşamlarını sürdürebilmek için Sünni kimliğine gizlenmişler sonrasında ise kimliklerini yitirerek Kürtleşmişlerdir. Tarihi kayıtlarda Kürdistan'ın Güneybatı İran olarak gösterilmesi, Osmanlı döneminde Güneydoğu Anadolu'daki Kürt nüfusunun seyrek oluşu ve yoğun yaşadıkları bölgelerin ise bölgenin çok küçük bir kısmını kapsaması bu görüşü desteklemektedir. Genellikle Toros ve Zağros sıradağları, Mezopotamya düzlükleri, Ermenistan ve eski Vilâyat-ı Sitte (Altı İl)'nin yanı sıra bazı yorumcular bugünkü Ermenistan ve Azerbaycan topraklarının Türkiye ve İran sınırlarına yakın ve Kızıl Kürdistan (Rusça: Красный Курдистан; 1923-1929; Başkent: Laçın) denilen Kürdistan Uyezd (Курдистанский уезд) ve 1930'de Kürdistan Okrug (bugünkü Zengilan ve Cebrail rayonları dahil)'un kurulmuş olduğu bölge Kürdistan'ın parçası olarak sayılır.

Türkiye'nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinin bir kısmını, Irak Cumhuriyeti'nin kuzeyini (Kürdistan Bölgesel Yönetimi) ve civarını, İran İslam Cumhuriyeti'ın Kürdistan, Batı Azerbaycan, Kirmanşah ve Hamedan eyaletlerini, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Dağlık Karabağ bölgesini (Laçın, Zengilan, Kubadlı, Kelbecer) ve Suriye'nın kuzeydoğusunu kapsar.

Kürdistan'da başlıcası Kürtler olmak üzere birçok etnik grup yaşamaktadır. Türkmenler, Türkler, Süryaniler ve Ermeniler bunlardan başlıcalarıdır. 
Bu bölgede yaşayan nüfusun çoğunluğunu Kürt kökenli Türkiye, Irak ve İran vatandaşları oluşturur. I. Dünya Savaşı'ndan sonra müttefik devletler, Sevr Antlaşması'yla bahsi geçen bölgede "Kürdistan" isimli bir devlet kurulmasını önermişlerdir. Bu fikre Türkiye, Irak, İran ve Suriye karşı çıkmıştır.

"Kürdistan"ın ilk kez kullanımı resmi kaynaklara göre 1000-1100'lü yıllara rastlar. Dönemin Selçuklular hükümdarı çizdirdiği bir haritada Kürdistan ismini kullanmıştır.

Şeddadiler (), 951-1199 yıllarında günümüzde Ermenistan ve Azerbaycan'da, Kura ile Aras nehirleri arasında hüküm sürmüştür.

Mervaniler (Arapça: مروانيون Marwānīyūn), 984-1026 yılları arasında Kuzey Mezopotamya (bugünkü Irak) ve Ermenistan'da hüküm sürmüştür.

"Ana madde: Aisaniler"

Aisaniler Kuzeybatı İran'da 912-961 yılları arasında kurulmuştur.Kapsadiği bölgeler Dinaver,Hamadan,Samghan,Şehrizor ve Azerbaycan'dir.

"Ana madde: Revvadiler"

Revvadiler,Güney Azerbaycan'da 955-1071 yılları arasında hüküm sürmüştür.Önceleri merkezleri Erdebil iken daha sonra Tebriz olmuştur.

Hasneviler ya da Hasanveyhiler (Arapça: حسنويون Hasnawīyūn), 959-1121 yılları arasında bugünkü İran'ın Şehrizor, Dinaver, Hamedan, Nihavend ve Ahvaz bölgelerinde hüküm sürmüştür.

Annaziler (Arapça: عنازيون 'Annazīyūn), 990-1116 yılları arasında bugünkü İran-Irak sınır bölgesinde Kirmanşah, İlam, Hulvan, Dinaver, Mandali, Şehrizor ve Dakuk civarında hüküm sürmüştür.

"Kürdistan"'ı idari bir terim olarak ilk kullanan Selçuk Sultanı Sencer'dir (1117-1157). Sencer İran'daki Hamedan şehrinin batısındaki Bahar kalesini merkez alan eyalete Kürdistan adını vermiştir. Bu eyalet Zagros dağlarının doğusunda ve batısında olmak üzere Hamedan, Kirmanşah, Dinever, Sincar ve Şehrizor şehirlerini kapsıyordu. Bu coğrafya I3. yüzyıl kaynaklarında Cibal (İran tarafı) ve Cezire (Diyarbekir) den oluşmaktaydı. 14. yüzyılda Hamdullah Mustafa Kazvini'ye ait Nüzhet'ül Külub adlı eserde Kürdistan 16 kasaba olarak tanımlanmıştır.

"Ana madde":Ardelan prensliği

Ardelan veya Erdelan,1169-1867 yılları arası hüküm sürmüş merkezli Senendec'tir.

Zengiler hükümdarı Nureddin Mahmud'un komutanı Selahaddin Eyyubi tarafından Mısır'da kurulan Eyyubiler (Arapça: أيوبيون "Ayyūbīyūn"), 1171-1254 yılları arasında (Hama'nın yerel yönetimi olarak 1348'e kadar) hüküm sürmüş ve Kürdistan bölgesine kadar hâkimiyetini genişletmiştir. 1230'da Anadolu Selçuklu sultanı Keykubad komutasındaki Eyyubi ve Selçuklu orduları Yassı Çemen Savaşında Celaleddin Harezmşah'ı yenmiştir.

"Ana madde: Hezarhespiler"

Luristan Atabeyliği veya Hezarhespan, 1148-1424 yılları arası,günümüz Luristan ve Fars eyaletlerinde hüküm sürmüştür.

"Ana madde: Badinan Beyliği"

Badinan veya Bahdinan, 1376-1843 yılları arası hüküm sürmüşlerdir ve merkezli Amediye'dir.

Türkiye Kürdistanı (Kürtçe: Kurdistana Tirkiyê) ya da Kuzey Kürdistan (Kürtçe: کوردستانا باکورئ / Kurdistana Bakurê ya da Bakurê Kurdistanê), Kürtlerin yoğun oturduğu coğrafi bölgeler olan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri'nin bir kısmını kapsayan bölgeye verilen ad.

Günümüzde Kuzey Kürdistan, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı Türkiye'nin güneydoğusu olarak algılanabilir. Osmanlı döneminde ise Diyar-ı Bekr Vilayeti de Musul Vilayeti gibi Güney Kürdistan olarak da anılmaktaydı. Türkiye, Suriye, İran ve Irak'a uzanan daha geniş Kürdistan adına uyarak irredentistler tarafından gayrı resmi olarak bu şekilde adlandırılmaktadır.

19 Temmuz 1987'de Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Hakkâri, Mardin, Siirt, Tunceli ve Van'da Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edilmiş, geniş yetkilere sahip olan OHAL Bölge Valiliği atanmış ve Adıyaman, Bitlis ve Muş mücavir il olarak tespit edilmiştir. 1990'da Batman ve Şırnak da il olup OHAL kapsamına alınmıştır. OHAL uygulaması 19 Temmuz 1987'den 30 Temmuz 2002'ye kadar zaman zaman kapsamı genişletilerek 46 kere uzatılmıştır. OHAL 2000 yılından itibaren kademeli olarak kaldırılmaya başlanmıştır. TBMM'nin 19 Haziran 2002 tarihli oturumunda OHAL son kez olmak üzere 30 Temmuz 2002 tarihinden itibaren Diyarbakır ve Şırn