l'da gerçekleştirilmiştir. İlk toplu gösterilen film ise Lumière Kardeşler yapımı Bir Trenin La Ciotat Garı'na Gelişi (L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat) filmi olmuştur. Bu tarihten, 14 Kasım 1914 yılına kadar da özellikle Lumière Kardeşler'in yaptığı filmler başta olmak üzere yabancı yapım filmler gösterilmiştir.

1914 yılına gelindiğinde İstanbul'da bugünkü Yeşilköy yakınlarında bulunan Ayastefanos Rus Abidesi'nin yıkılması kararlaştırılmış ve bunu da bir filme çekme fikri ortaya çıkmıştır. Bu fikir ile birlikte Avusturya'dan bir film ekibi davet edilmiş daha sonra ise bu filmi bir Türk'ün çekmesi şartı ortaya atılmıştır. Bu iş için de o sıralarda Osmanlı ordusunda görevli olan Fuat Uzkınay uygun görülmüş ve Avusturyalı film ekibi tarafından Fuat Uzkınay'a filmi nasıl çekmesi gerektiği öğretilmiştir. Kısa bir eğitimin ardından, 4 Kasım 1914 günü Fuat Uzkınay tarafından çekilen Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı filmi, bir Türk'ün çektiği ilk film olmuştur. Bu gelişme sonrası Enver Paşa'nın direktifleri doğrultusunda Almanya'daki "Ordu Sinema Kolu"'ndan esinlenilerek 1915 yılında Merkez Ordu Sinema Dairesi kurulmuş ve bu kurum, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye sinema tarihinin ilk resmi sinema kurumu olmuştur.

1922 yılına gelindiğinde ise Türkiye'nin ilk özel film şirketi olan Kemal Film, Kemal Seden tarafından İstanbul'da kurulmuştur.

Günümüzde ise Türkiye sineması, ulusal ve uluslararası birçok yapım şirketinin yer aldığı, yılda ortalama 100 filmin üretildiği bir sinema pazarı haline gelmiştir. Türkiye, 2016 verilerine göre Avrupa ülkeleri arasında yerli yapım film üretiminde sekizinci sırada yer almaktadır. Yine aynı verilere göre de seyirci sayısı bakımında yedinci, hasılat bakımından sekizinci sırada yer almaktadır. Ayrıca Türkiye sineması Avrupa genelinde en çok sinema salonu ve perdesi barındıran yedinci ülke konumundadır. Türkiye'deki sadece Ardahan, Bayburt, Gümüşhane, Hakkari, Sinop, Şırnak ve Tunceli illerinde sinema salonu bulunmamaktadır. Bunların dışındaki tüm illerde sinema salonları bulunmaktadır.

Osmanlı'nın sinemayla tanışması ilk kez 1895 yılında gerçekleşmiştir. Lumière Kardeşler'in Bir Trenin La Ciotat Garına varışı'nı anlatan "L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat" filminin, 29 Aralık 1895'te, Paris'teki ilk gösteriminden yaklaşık bir yıl sonra, bir Alman Yahudisi olan Sigmund Weinberg tarafından, İstanbul Galatasaray'daki bir birahanede gösterilmesiyle Türk toplumu sinemayla tanışmıştır.

Türkiye'de halka açık ilk sinema 19 Mart 1910’da, İstanbul Şehzadebaşı’nda "Millî Sinema" adı altında faaliyete geçmiştir. O zaman İstanbul Sultanisi’nde gösterimler düzenleyen ekip maddi imkân bularak ikinci Türk sineması Ali Efendi Sinemaları’nı açmıştır. Türkiye’de sinemanın kurumlaşması ise I. Dünya Savaşı döneminde gerçekleşmiştir. Alman ordularının, filmleri bir propaganda unsuru olarak ve askerlerin eğitimi için kullandığını gören, dönemin Osmanlı İmparatorluğu Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı görevlerini sürdüren Enver Paşa, sinema olgusunun önemi farketmiş ve 1915’te Merkez Ordu Sinema Dairesi (MOSD)’ni kurarak, Türk Sineması’nın kurumlaşmasının temellerini atmıştır. MOSD’nin kurulması ve takip eden dönemde yapılan hikâyeli filmler sinema tarihi için o yılların en önemli gelişmelerindendir. Aynı dönemde Fuat Uzkınay'ın çektiği ""Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı"" adlı belgesel Türk Sineması'nın ilk eseri olarak 14 Kasım 1914 tarihinde gösterime girmiştir. 150 metrelik bir belgesel olarak çekilen filmin günümüze hiçbir kopyası ulaşmamıştır.

1916 yılında Müdafaa-i Milliye Cemiyeti de aldığı bir kararla sinema çalışmalarına başlamış, Almanya’dan getirttiği aletlerle film çekimlerine başlayan cemiyet, savaştan görüntülerin de yer aldığı haber filmi niteliğinde filmler hazırlamıştır.

İlk konulu Türk filminin ise, her ikisi de 1917'de Müdafaa-i Milliye Cemiyeti tarafından çekilen, "Pençe" veya "Casus" adlı filmler olduğu konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Aslında Türk sinemasında ilk konulu film denemesi "Leblebici Horhor Ağa" olmasına rağmen film oyunculardan birisinin ölmesi üzerine tamamlanamamıştır. İkinci film ise "Himmet Ağa'nın İzdivacı" olmasına rağmen, filmin oyuncuları Çanakkale Savaşı'na katıldıklarından dolayı çekimler ancak 1918 yılında tamamlanmıştır.

1919 yapımı ve yönetmenliğini Ahmet Fehim'in yaptığı "Mürebbiye" isimli film sansüre uğrayan ilk Türk filmidir. Türk sinemasında ilk komedi filmi serisine ise 1917 yılında başlanmıştır. Yönetmenliğini Hüseyin Şadi Karagözoğlu'nun yaptığı "Bican Efendi Vekilharç" isimli 1917 yapımı Türk komedi filmi büyük ilgi görünce, 1921 yılında "Bican Efendi Mektep Hocası" ve aynı yıl içerisinde "Bican Efendinin Rüyası" isimli Türk komedi filmleri çekilerek gösterime girmiştir.

Bu dönemde Türk Sinemaları'nın ilk sesli ve Türk-Mısır-Yunan ortak yapımı olan "İstanbul Sokakları'nda" çekilmiştir. Ayrıca ilk kısa metraj filmler ve dönem filmleri bu dönemde çekilmiştir. 1931-1950 yılları arasındaki en önemli gelişme Türk Sineması Cemiyeti tarafından düzenlenen yarışma olmuştur. Yarışmada Şakir Sırmalı'nın filmi "Unutulan Sır" "en güzel film" seçilmiştir. 1949 yılında çekilen "Çığlık", ilk Türk korku filmi, 1953 yapımı "Halıcı Kız" filmi ise çekilen ilk renkli Türk filmi olmuştur.

Sinema tarihindeki 2. yarışma bu dönemde İstanbul Yerli Film Yarışması adı altında yapılmıştır. Ayrıca kapalı sinemaların hayata geçirilme fikri bu yıllarda iyice ağırlık kazanmıştır ve renkli film uygulamasına hız verilerek Türk sinema tarihindeki en büyük aşamalardan biri kaydedilmiştir. Üretilen film sayısının 789'a ulaştığı bu yıllarda, yaşanan tüm bu gelişmelerin ışığında, 1963 yapımı "Susuz Yaz" uluslararası alanda yapılan sinema festivallerinde ödül alan ilk Türk filmi olmuştur.

Bu dönemde sayısal verilere bakıldığında, Siyah-beyaz filmler renkli filmlerin gerisinde kalmıştır. Ayrıca bu yıllarda çizgi filmler ile ilgili çalışmalar yapılmış ve yarışmalar düzenlenmiş, yabancı film festivallerinde başarılar ve uluslararası alanda ödüller elde edilmiştir.


Bu dönemde siyah-beyaz filmler tarihe karışmıştır. Yabancı romanlar ve yapıtlar Türkçeye çevrilerek filme dönüştürülmüştür. Ayrıca Toronto Sinema Vakfı ve Ottawa Elçiliği'nin desteğiyle Türkiye'de ilk toplu film gösterisi düzenlenmiş ve böylece Türk sineması küreselleşme konusunda ilk adımını atmıştır.



"Daha fazla bilgi için: Türk filmleri listeleri"





Ragıp Haykır

Ragıp Haykır (d. 1917, Trabzon - ö. 1989, İzmir) Türk tiyatro oyuncusu ve yönetmen.

Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nden 1944 yılında mezun olan Haykır, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü kadrosuna girdi. Birçok oyunda rol aldıktan sonra, yönetmenlik yaptı. Bursa Devlet Tiyatrosu'nun ilk müdürlüğünü yaptı. Devlet Tiyatrosu İzmir - Karşıyaka sahnesine Ragıp Haykır'ın adı verilmiştir. Adı, "Türk tiyatrosunun ustalarından" olarak anılır.





Tahsin Bekir Balta

Tahsin Bekir Balta (1902, Pazar, Rize - 26 Temmuz, 1970), Türk siyasetçi.

1902 Pazar/ Rize doğumlu olan Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta Yüksek öğrenimini 1927 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde tamamlamıştır. Türk Talebe Birliği Başkanlığı yapan Balta Adliye Vekâleti tarafından öğrenim için Almanya’ya gönderilmiş,1937 yılında Berlin Üniversitesi’nden doktorasını almış ve Siyasal Bilgiler Okulu’na (SBO) öğretim üyesi olmuştur.

Daha sonra Ankara Hukuk Fakültesi ve SBO’da İdare Hukuku Profesörlüğü’ne atanmış, Bu iki kurumda esasiye hukuku, amme hukuku ve idare hukuku dersleri vermiştir.

1943 yılında siyasete atılarak akademik yaşamına ara vermiş, CHP Parti Meclisi üyesi, 7 ve 8. Dönemde (1943-1950) Rize Milletvekili olmuş; Recep Peker Hükümeti’nde (15.-1946 yılı) Ekonomi Bakanlığı, 1. ve 2. Hasan Saka Hükümeti’nde (16. ve 17.-1947 yılı) Çalışma Bakanlığı yapmıştır. Ayrıca Avrupa Konseyi İstişare Meclisi’nde Türkiye’yi temsil etmiştir. 1950 seçimlerinden sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler ve Hukuk Fakültelerindeki görevine dönmüştür.

SBF’de İdare Hukuku Kürsü başkanı ve İdari İlimler Enstitüsü Müdürü olarak görevini sürdürmüştür. A.Ü. Hukuk Fakültesi’nde de Kamu Hukuku ve Siyasal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü yapmıştır.

Prof.Dr. Tahsin Bekir Balta Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü’nde (TODAİE) Bilim Kurulu ve İdare Heyeti üyeliği yapmış, dersler vermiştir. Merkezi Brüksel’de olan Milletlerarası İdari İlimler Enstitüsü’nde uzun yıllar Türkiye’yi temsil etmiş ve ikinci başkanlık görevini yürütmüştür. 1963’te de Avrupa İnsan Hakları Komisyonu üyeliğine seçilen Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta, Almanca, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca dillerini biliyordu. 1970 yılında vefat etmiştir.






Ali Rıza Erten

Ali Rıza Erten (1887, Mersin - 14 Mayıs 1964), Türk siyasetçi.

İstanbul Halkalı Yüksek Ziraat Okulu mezunudur. Fransa'da İhtisas yapmıştır. Selanik Yüksek Ziraat Okulu, Botanik, Bitki Hastalıkları ve Haşerat Öğretmenliği ve laboratuvar memurluğu, Seydi Köy Bağcılık ve Bahçecilik Okulu 2. Müdürlüğü, Halkalı Yüksek Ziraat Okulu, Bitki Hastalıkları ve Fizyoloji Öğretmenliği, Bitki Hastalıkları İstasyonu Memurluğu, Orman Yüksekokulu Teşrih ve Fenni Hayat Nebatat Öğretmenliği, Yüksek Baytar Okulu 2. Müdürlüğü, Fen Fakültesi Botanik Öğretmenliği, Halkalı Yüksek Ticaret Okulu Müdür Vekilliği ve Direktörlüğü, Ziraat Bakanlığı Ziraat Genel Müdürlüğü, TBMM II. Dönem (Ara Seçim), III., IV., V., VI., VII., VIII. ve IX. Dönem Mardin Milletvekilliği ile VIII. Dönem Bütçe Komisyonu Başkanlığı ve 17. Hükümet Devlet Bakanlığı yapmıştır. Evli ve bir çocuk babasıdır.




Cahit Irgat

Cahit Irgat (d. 21 Mart 1915, Lüleburgaz, Kırklareli - ö. 5 Haziran 1971, İstanbul), Türk, tiyatro ve sinema sanatçısı, şair.

Son sınıftayken Edirne Öğretmen Okulu'ndan ayrılan Irgat, birçok tiyatroda oyunculuk yaptı. 1932 yılında girdiği Ankara Devlet Konservatuvarı'nı, 1936 yılında bıraktı. İstanbul Şehir Tiyatroları, Küçük Sahne, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, Adana Şehir Tiyatrosu, Dormen Tiyatrosu, Oda Tiyatrosu ve Cahide Sonku ile kurdukları "Cahitler