için kullanılır. Şehirlerdeki bazı balkonlar, camlı doğramalarla kapatılarak evlere dahil edilmiştir.





Ahmed Yesevî

Ahmet Yesevi ya da Ata Yesevi ("Kazakça:" Қожа Ахмед Яссауи; "Özbekçe:" Xoja Ahmad Yassaviy; 1093, Sayram - 1166, Türkistan (Yesi)), Türk mutasavvıf ve şair.

Tarihte bilinen ilk büyük Türk mutasavvıfı unvanını taşır. Tam adı: Ahmed bin İbrâhim bin İlyâs Yesevî idi. Yesevîlik adı verilen tasavvufî akımının mimârı olan ""Hazret-i Türkistan"" nâmıyla da meşhur ""Hâce Ahmed Yesevî"" müridi Hacı Bektaş Veli gibi bir Alevi âlimdir. Ortaya koyduğu öğreti yöntemleriyle Alevî-Bektâşî Tarikâtı ile Sünni İslam'ı da bir hayli derinden etkilemiş olan bir şahsiyettir.

Kuvvetli bir medrese tahsili görmüş olup din ilimleri yanında tasavvufu da layığıyla öğrenmiştir. Babası Ali el-Mûrtezâ'nın soyundan olan ""Şeyh İbrâhim"," mürşidi ise Hanefî âlimlerinden Nakşîbendî Şeyhî Hâce Ebû Yakûb Yûsuf el-Hemedânî'dir. Anadolu'ya hiç gelmemiş olmasına rağmen Anadolu'da da tanınan ve sevilen ""Hoca Ahmed Yesevî"", yaygın olan kanaate göre, Mevlana Celâleddîn Rûmî, Hacı Bektaş Velî, (Seyyid Muhammed bin Seyyid İbrâhim Ata )gibi Anadolu ekolleriyle Anadolu'daki tasavvufi akımlar üzerinde büyük tesirler meydana getirmiştir. Diğer bâzı âlimlerin yaptığı gibi kendisini belli bir alana hapsetmeyip inandıklarını ve öğrendiklerini yerli halka ve göçebe köylülere onların kendi anlayabilecekleri bir lisan ve alıştıkları yöntemlerle anlatmaya çalışmıştır.

Karahanlılar'ın hüküm sürdüğü çağlarda Orta Asya'nın iktisadî, sosyal, siyasî ve medenî hayatında önemli bir yer tutan, Türkistan şehri yakınlarında Sayram kentinde doğan Ahmed Yesevî, Yesi'de Arslan Baba'ya intisab eder. Menkıbeye göre Arslan Baba'nın Yesi'ye gelerek "Ahmed Yesevî" ile buluşması ve İslâm Peygamberi Muhammed Mustafa'nın kendisine teslim ettiği emanetleri vermesi, terbiyesi ile ilgilenerek onu irşat etmesi hep İslâm Peygamberi Muhammed Mustafa'nın mânevî bir işaretine dayanmaktaydı. Babası Hace İbrâhim Şeyh ve mânevi babası Arslan Baba'nın vefatlarını müteakib Buhara ve Semerkant'ta Melâmetiyye-Nakşîbendiyye-Kalenderiyye şeyhi olduğu iddia edilen Hâce Yûsuf el-Hemedânî'nin yanında eğitimini tamamlar. Zaten, Yesevi'nin "Fakrname" adlı eserinde isimleri geçen "Şakik-i Belhi, Ahmed-i Cami-i Namıki" ve "[[Kutb'ûd-Dîn Haydar]]" gibi önemli şahsiyetlerin hepsinin [[Melâmet’îyye|Melâmetîyye]]-[[Kalender’îyye|Kalenderiyye]] çevrelere mensup oldukları da kaynakların verdiği bilgiler arasında yer almaktadır. Hatta bu müridlerden "[[Baba Haydar|Kutb'ûd-dîn Haydar]]", 12. yüzyıldan itibaren [[Kalenderilik|Kalenderîli]]ğin en yaygın ve faal kolunu oluşturan Haydarîliğin kurucusudur.
[[Sayram]]'da "[[İmâm Muhammed Bakır]] bin [[Ali Zeyn el-Âb’ı-Dîn]]" soyundan gelenlerin hepsine "Hâce" unvanı verildiği gibi onlara bağlanan kişiler de aynı isimle anılmaktaydı. İşte bu nedenledir ki Hâce Ahmed-i Yesevî, "Kul Hâce Ahmed" olarak anılır olur.

[[Hâce Yûsuf el-Hemedânî]]'nin vefatı üzerine irşat mevkiine önce "Abdullah-ı Berkî" daha sonra da "Şeyh Hasan-ı Endâkî" geçer. 1160 yılında Endâkî'nin ölümü üzerine de Ahmed-i Yesevî irşad postuna oturur. Bir süre sonra da vaktiyle [[mürşid]]i [[Hâce Yûsuf el-Hemedânî]]'nin vermiş olduğu talimat üzerine irşat makamını [[Abdulhâlık Gucdevanî]]'ye devrederek [[Türkistan]]'da [[İslâmiyet]]i yaymak maksadıyla [[Yesi]]'ye geri döner.

Ahmet Yesevî, [[Divan-ı Hikmet]] adıyla yüzyıllar sonra derlenecek olan "Hikmetleri" aracılığıyla Türklere [[İslam]]'ı kolaylaştırarak benimsetmiştir. Bunun için İslam inancını, Türk gelenek, inanç ve yaşam tarzı ile uygun biçimde sentezleme yolunu seçmiştir. Ahmed Yesevî, [[Yesevîlik]] [[tarikat]]ını kurucusu olarak kabul edilir. İslâm'ı yeni kabul etmiş Türk topluluklarına dinin irfan yönünü tanıtmıştır.

[[Türkistan]] [[Türkler]]i'nin İslam’ı kitleler halinde kabul etmeye başladığı 10. yüzyıl, Türk dünyası için tarihi bir dönüm noktası olmuştur. Bu yüzyıldan itibaren Türkler İslamiyet anlayışını benimsemişlerdir. Ahmed Yesevî, bir yandan [[İslâm]] şeriat hükümlerini, tasavvuf esaslarını, tarikat adap ve erkânını öğretmeğe çalışırken bir yandan da [[İslâmiyet]]'i [[Türkler]]e sevdirmeyi, [[Ehl-i Beyt]] [[âkide]]sini yaymak ve yerleştirmeyi kendine gaye edinmiştir. Bu eğitmenlik vasıflarından ötürü hikmetleri lirizmden uzak ve sanat endişesi taşımadan söylenmiş şiirler olarak kabul edilmektedir.

Yesevî, Arapça ve Farsçayı çok iyi bilmesine rağmen eserlerini Türkçede vermiştir. Edebiyatçı [[Yahya Kemal Beyatlı]]'nın Ahmet Yesevî hakkındaki yorumu şöyledir.

[[Türbe]]si, [[Kazakistan]]'ın güneyindeki [[Türkistan (şehir)|Türkistan]] kentinde 1389 ile 1405 yılları arasında [[Timurlenk]] tarafından yapıldı. 2002 yılında [[UNESCO]] tarafından dünya tarih eseri olarak kabul gördü. Ahmet Yesevî'nin türbesi Türkiye Cumhuriyeti tarafından TİKA marifetiyle yeniden tamir edilmiştir.
[[Dosya:Turk22.jpg|thumb|right|264px|[[Kazakistan]]'ın [[Türkistan (şehir)|Türkistan]] kentindeki [[Hoca Ahmed Yesevi Türbesi]].]]

Ahmet Yesevi'nin müridleri ve takipçileri ölümünden önce ve ölümünün sonrasında, 12. yüzyılın ortalarından itibaren diğer bölgeler gibi Anadolu'ya da gelerek görüşlerini yaymaya devam ettiler.

Zakiroğulları ve Beyderoğulları'nın, bunların en büyük temsilcileri oldukları bilinir. [[Türkmenistan]]'da halen 70 bin civarında bulunan Zakiroğulları'nın Türkiye'de de temsilcileri bulunmaktadır. Diğer önemli halifeleri arasında Mansur Ata, Abdülmelik Ata, Süleyman Hakim Ata, Tac Hoca, ve Zengi Ata sayılabilir.

[[Evliya Çelebi]]’nin [[Seyahatname (Evliya Çelebi)|Seyahatname]]'sinde tespit ettiği Yesevî-Bektâşî dervişlerinden bazıları şöyledir: [[Rumeli]]'de [[Sarı Saltuk]], [[Deliorman]]'da Demirci Baba, Niyazabad'da Avşar Baba, [[Merzifon]]’da Pir Dede, [[Bulgaristan]] [[Varna]]-Batova'da Akyazılı, [[Bursa]]'da Geyikli Baba, Abdal Musa, [[İstanbul]] [[Unkapanı]]'nda Horos Dede, [[Yozgat]]'ta Emir Çin Osman, [[Tokat (ilçe)|Tokat]]’ta Gaj-Gaj Dede, [[Zile]]’de Şeyh Nusret, [[Nevşehir]]'de [[Hacı Bektaş-ı Veli]], [[Amasya]]’da [[Baba İlyas]].

İslâm şeriatına ve peygamberin sünnetine titizlikle bağlı olduğu bilinen Ahmed-i Yesevî'nin şeriat ile tarikâtı kolaylıkla bağdaştırabilme yeteneği, [[Yesevîlik]] [[tarikât]]ının [[Türkler|Türk]] toplulukları arasında hızla yayılıp yerleşmesinin ve daha sonra ortaya çıkan [[Vefa’îyye]], [[Bâbâ’îyye]], [[Haydâr’îyye]], ve [[Bektâşî Tarikâtı]] gibi kökende [[Alevî]] unsurlardan oluşan [[tarikât]] ve topluluklar üzerine şiddetli tesirlerinin olduğu kabul edilecek olursa, yukarıda zikredilen şahsiyetlerin doğrudan [[Yesev’îyye]] mensupları olduklarını söylemek pek mümkün gözükmemektedir. Ancak, bu dervişlerin dolaylı olarak [[Hâce Ahmed-i Yesevî]]'den etkilenmiş oldukları da yadsınamaz. 

[[Kategori:1093 doğumlular]]
[[Kategori:Güney Kazakistan Eyaleti doğumlular]]
[[Kategori:1166 yılında ölenler]]
[[Kategori:12. yüzyıl Türk edebiyatçıları]]
[[Kategori:Etnik Özbekler]]
[[Kategori:Türk şairler]]
[[Kategori:Mutasavvıf şairler]]
[[Kategori:Müslüman misyonerler]]



Teozofi

Teozofi (Yunanca: θεός, "tanrı" + σοφία, "usluluk, bilgi, bilgelik"), "tanrı" ve "bilgi" sözcükleri birleştirilerek türetilmiştir. Günümüzde teozofi denildiğinde, öncelikle, kaynağını esas olarak Hint mistisizminin insan ile evren ve Tanrı arasındaki ilişkileri açıklayan felsefî denebilecek Hint teozofisinden almış olmakla birlikte Batı teozofisi akla gelir. Batı teozofisi bir yandan okült gelenek, diğer yandan Doğu gelenekleri üzerine kurulmuş, ezoterik bilgilerden yararlanan felsefî bir sistemdir.

Teozofi kurumu üç ilkesini şöyle açıklar:


Batı teozofisinin kurucusu, daha doğrusu teozofiyi Batı'da kurumsallaştıran kişi H. P. Blavatsky'dir. Teozofi Cemiyeti'ne üye olan ünlü isimlerden bazıları Thomas Alva Edison, talyum elementini keşfeden William Crookes, sonradan antropozofiyi kuran Rudolf Steiner'dir. Batı Teozofisi'nin günümüzdeki sözcüleri birbirlerinden farklı görüşleri dile getirmekteyseler de Batı teozofisi esas olarak iki kola ayrılmış durumdadır: Bu iki teozofik sistemden biri Annie Besant tarafından, diğeri C.W. Leadbeater tarafından belirlenmiştir. Her ikisinde de ruhun gelişimi ilke edinilmekle birlikte monoteist dinlerdeki tek tanrı inancı yoktur. Daha doğrusu, “varlık birliği” görüşü kabul edilir.

Batı teozofisi gibi “varlık birliği” görüşüne sahip olan Hint teozofisi, Batı teozofisine kıyasla daha karmaşık ve anlaşılması güç bir felsefeye sahiptir. Hint teozofisinde Batı teozofisinde rastlandığı biçimde belirgin bir ruh ve madde ikilemi yoktur. Hint teozofisine göre dünyada yaşayan bir insan, üçü semavi, dördü dünyevi olmak üzere 7 unsurdan oluşur. Atma ya da atman (tasavvuftaki zat), manas (nefs) ve buddhi’den (sezginin kaynağı olan ruhani unsur) oluşan semavi ya da “yüksek trinite” gelişmek, mükemmel hale gelmek için dünyaya iner. Varlık dünyaya indiğinde bu semavi ya da yüksek trinite, linga-sharira (süptil beden), prana (hayati unsur), kama (hayvansal nefis) ve sthula sharira’dan (fiziksel beden) oluşan "dünyevi dörtlü"yle birleşir. Ölümsüz “yüksek trinite” dünyada pek çok yaşam geçirdikten sonra sonunda devachan adlı cennete gider ki, orası onun zaten asli vatanıdır. Kısaca, Hint teozofisine göre “yüksek trinite” hem insandır, hem ruhtur, hem Tanrı’dır.

Teosofi de denilen Teozofi, bir başka tanımlamayla, tüm din ve inançların "İlahi"yi bulmak, ulaşmak için olduğunu öngören ve böylece her din ve inancın hakikatın bir bölümüne sahip olduğunu ileri süren düşünceler bütünüdür. Günlük kullanımda ve "teozofi" anlayışı dışında ise genelde mistizm ve meditasyon temellerinde kurulmuş, hakikatin böyle elde edilebileceğine inanan felsefelere verilen isimdir.

Teosofi, tutarlı bir düşünce sistemi olarak, Helena Petrovna Blavatsky'nin çalışmalarından geliştirilmiştir. Henry Steel Olcott, William Quan Judge ve diğerleriyle birlikte Blavatsky, 1875'te Teosofi Derneği'ni kurmuştur.







Li Bai

Li Bai ya da Li Po (李白) (d.701- ö.762) Sıklıkla Çin'in Altın Çağı olarak anılan Tang dönemi'nde yaşamış Çinli bir ş