mca Kartaca yokedilmelidir".) şeklinde bitirmesinden de anlayacağımız üzere koyu bir Kartaca düşmanıydı. MÖ 149'da öldü.

Eserlerinden günümüze yalnız "De agricultura" adlı kitabı tam olarak kalmıştır.






Yeniyapan

Yeniyapan şu anlamlara gelebilir:




İndometazin

İndometazin, indol türevi bir non steroidal antienflamatuar ilaç olan paraklorobenzoil-metoksi-metilindol-asetik asidin genellikle kullanılan adı.




Fakılı





Endokrin

Endokrin, iç salgı bezlerine veya kapalı damar salgılarına verilen ad.

Endokrin salgılar bir kanalla dışarıya değil, doğrudan doğruya kana akıtılır.





Gilaburu

Gilaburu ("Viburnum opulus"), Adoxaceae familyasından kırmızı renkli, nohut büyüklüğünde bir meyve veren ağaç türü. Daha ziyade Kayseri ve civarında yetişir. Bol miktarda su ile yetiştirilir. Acımsı bir tadı vardır. Ekim ayı içerisinde dalından toplanarak yıkanır ve arpa ile birlikte mayalanmak üzere bol su ile şişelenir. Kış mevsiminde ise mayalandığı su süzülür ve bitki kendi suyu sıkılarak tüketilir. Buruk bir tadı vardır.




Yazılıtaş, Akdağmadeni

Yazılıtaş, Yozgat ilinin Akdağmadeni ilçesine bağlı bir köy.

Köyün adının nereden geldiği ve köyün tarihi hakkında bilgi yoktur.

Yozgat iline 137 km, Akdağmadeni ilçesine 30 km uzaklıktadır.





Hemşinliler

Hemşinliler (Ermenice: Համշենցիներ "Hamşentsiner"), çıkış noktası Türkiye'nin Rize ve Artvin illeri olan, nüfusu yaklaşık iki yüz bin kişiden oluşan Ermeni kökenli halktır. Hemşinli tanımı Hemşin'de yaşayanları değil kendine ait ortak bir kültürü, dili olan topluluğu ifade etmektedir. Hemşinlilerin önemli bir kısmı bugün Türkiye'nin büyük şehirlerine ve Rusya, Gürcistan, Ermenistan gibi başka ülkelere dağılmış durumdadır. Bunun siyasi, ekonomik ve dini pek çok nedeni bulunmaktadır. Hemşinlilerin çoğunluğunun mensup olduğu din İslam olup, bu özellikleriyle diğer Ermenilerden ayrılırlar.

Hemşin adının kökeni Prens Hamam'ın isminden kaynaklanmaktadır. Prens Hamam'ın adını taşıyan prenslik başkenti zaman içinde Hamameşen şeklini almış, daha sonra ise Hemşin şeklini alarak tüm bölgeyi tanımlayan bir ad haline gelmiştir.

Bert Vaux; Hemşinlileri doğu, batı ve kuzey olarak üç kategoride incelemiştir.

Edwards, Hemşinlilerin MS 8. yüzyılın ikinci yarısında, Prens Hamam Amatuni öncülüğünde bölgeye yerleştiği, Haçikyan göçmenlerin Ararat bölgesindeki Kotayk ve Aragatsotn’dan olduğu, R. Benninghaus ise 11. yüzyılın ikinci yarısında, Ani şehrinden bölgeye göç olduğunu belirtmektedir.
Tarihte, Amatunilerin lideri Prens Hamam ve akrabalarının bu bölgeye yerleştikleri bilgisi mevcuttur. Bu bilgiler ise kaynak olarak; Mamikonlu Hohanes'in; "Daron tarihi" adlı eseri kaynak göstermektedir; Bu bilgiye göre, "626 yılında Gürcü Beyi Vastyan'ın, Çoruh'u geçerek Balkar dağlarının kuzey yamacındaki Dampur denilen şehri yıktığından onun yeğeni Amatunili Hamam bu şehri yeniden imar ederek kendi adını vermiş ve Hamameşen (Hemşin) olarak anılmasını sağlamıştır." Dampur bölgesinin bugünkü Hemşin olduğu söylense de bu kesinlik kazanmamıştır. Bir diğer kaynaktan elde edilen bilgilerde ise; " Ülkeleri yağmalanıp yoksul düşen, çok kalabalık kimse, Amatunili Hamam'ın öncülüğünde Kol (Göle) üzerinden Tayk (Oltu-Narman)'a geldiler. Oradan da kuzeybatıya giderek Egeristan'a (Eceristan-Acara) oradan da, Post'a (Karadeniz) dökülen Akapsis'i (Çoruh) geçerek batıya geldiler. Bunu haber alan Bizans (797-780) onlara kendi ülkesinde verimli topraklar verdi." diyerek önceki bilgiye biraz daha detaylı bilgi eklemektedir. Levon Haçikyan 789-790 yıllarında meydana geldiği tahmin edilen bu olayı doğrulayarak, "...bu olaya Arap Vostikan Obayduullah ve onun vekili "Beterin beteri namlı Süleyman'ın sebep olduğu.."'nu bildirmektedir.

Rahip Gevond'un 1887'de yazılı olarak bıraktığı belgelerden elde edilen bilgilerde; Ayarart eyaletinden, Arap istilasından ötürü göçen 12 binden fazla topluluğun başındaki liderlerin Amatuni Prensi Şapuh ve oğlu Prens Hamam ile diğer Ermenilerden oluşan süvarilerin olduğu ve Araplara karşı savaşmış oldukları belirtilmektedir. Arap istilasından kaçan bu Amatuni topluluğu, arkalarından gelmekte olan Arapları, Gürcistan sınırında karşılayıp burada bozguna uğratmışlar. Bu savaştan sonra Çoruh Nehrini (Çorokh) geçerek batıya yönelmişler. Bunları burada karşılayan Konstantin onlara yerleşip yurt edinebilecekleri topraklar vermiş. Bu grup verilen topraklar üzerinde 789-790 yıllarında kurdukları prensliğe Hamam demişlerdir. Bu ad zamanla Hamameşen ve en sonunda da Hemşin şeklinde değişikliğe uğrayarak tüm bölgeyi tanımlayan bir ada dönüşmüştür.
Haçikyan; Amatunilerin öz yurdunun Ararat bölgesinin Aragatsion ve Kotayk'ı (Bugünkü Ermenistan'ın orta yeri sayılabilir) kapsayan topraklar olup başkentlerinin ise Osakan kenti olduğunu ifade etmektedir. Fahrettin Kirzioğlu ise durumu "Alagaz dağı ile Gökçe Göl arasında merkezi Osaga Kalesi olan bölgeye yerleşen bu kavime, geldikleri Hamadan bölgesinden dolayı "Amatuni" (Hamad Hanedanı) denilmiştir." şeklinde ifade etmektedir.

Burada Haçikyan onların Ermeni olduğunu kanıtlayabilmek için, bu toprakların, onların öz yurdu olduğunu söyler. Her ne olursa olsun ortak bir mutabakat vardır ki; Hemşinlilerin atalarının Kotayk, Ani ve Ararat bölgesinden çeşitli yollarla gelip söz konusu bölgelere yerleşmiş olmasıdır.

Hemşin Prensliği'nin tarihini genel hatlarıyla vermek zordur, verilerin tamamen eksik olmasından dolayı Amatuni Prenslerinin Hemşin’de ne kadar süre iktidarda bulunduklarını saptamak mümkün değildir.

15. yüzyılın başlarından itibaren Hemşin Prensliği, Lord Arakel (Arraquiel) ismi ile birlikte anılmaya başlar. İspanyol diplomatı Klavijo, vatanına dönüş yolunda Sperin (İspir) Müslüman emirinin misafiri olduktan sonra, Prens Arakel’in ismiyle anılan “Arakel’in memleketine” (Hemşin) hareket eder. Klavijo, Arakel ülkesi sakinlerinin Ermeni Hristiyanlar olmasına rağmen onu vergi almadan topraklarından geçirmek istemediklerinden şikâyet etmektedir. Çünkü Sper Emiri tarafından saygıyla konuk edilmiş olan Klavijo’nun, Arakel’in ülkesinden geçmek için vergi ödemeye mecbur olması Arakel’in, Sper Emirine tâbiliğinin sembolik olduğunu göstermektedir. Ayrıca bugün Çamlıhemşin sınırları içinde olan tarihi Zilkale'yi ise Hemşinlilerin lordu Arakel'in yaptırdığı tarihçiler tarafından ifade edilir.

Bryer'e göre, Hemşinliler 15. yüzyılda İslam'ın etkisine girmiş ve 18. yüzyılda topluca Müslüman olmuş, Hristiyan kalmayı tercih edenler ise başta Trabzon olmak üzere diğer Karadeniz kentlerine dağılmışlardır. Gürcü araştırmacı Lortkipanidze de, Hemşinliler hakkında şu bilgiyi not etmektedir. "Hemşinliler Çoruh batısında, yüksek yaylalarda, kıyı boyu Lazistanına bitişik bölgelerde yaşarlar. İşgal ettikleri topraklar Karadenizi iç noktalara bağlayan önemli geçitlerden biridir. Hemşinliler Türkiye'de önemli derecede kalabalık, "ilginç bir etno-inanç" gurubudur. Gerçek inancını dışa vurmayan kesimi saymazsak, Hemşinliler bugün Sünni-Hanefi mezhebine bağlı Müslümandırlar. Bilim adamlarının ortak görüşüne göre; Ermenilerin Müslümanlığa girişleri 17. ve 18. yüzyılda yoğunluk kazanmasına karşın, 20.yüzyılda bile halen Hristiyanlık dinini ve Ermenice dilini kullanan kişilere rastlanmaktadır." Burada söz konusu yazar da Haçikyan gibi; Hemşinlileri, Müslüman Ermeniler olarak tanımlamaktadır.

Antik Çağda Ermeniler ve İranlılar arasında bir bağlantı olduğunu ve zamanla birbirlerinden ayrıldıklarını bildiren Vaux, Batı Hemşinlilerin 16. ve 18. yüzyılda büyük kitleler halinde, küçük bir bölümün ise 20. yüzyılın başlarında, Doğu Hemşinlilerinin ise 17. yüzyılın sonlarında İslam’a geçtiğine inanmaktadır.

Lortkipanidze; "Kanuni devrinde, Hemşin üç nahiyeden ibaretti. Hemşin, (Karahemşin), ve (Eksanos). Eksanos nahiyesi bugünkü Kaptanpaşa olarak adlandırılmış olan Senoz bölgesini içine alıyordu. Karahemşin denilen yer ise Çamlıhemşin'in üst kısımları idi. Hemşin'in 34 köyü ve iki de kalesi vardı (Kale-i bala, Kale-i zir)." 
Konuya ilişkin olarak ise O.Naci Ak şu bilgiyi vermektedir. "...tarihi Hemşin kazası; Hemşin, Çamlıhemşin ilçeleri ile Çayeli-Kaptanpaşa bölgesini içine alan geniş bir alana yayılmıştı. Hatta Cimil'e kadar bile uzanıyordu. Hemşin'de mahalle adı altında iki yerleşim yeri vardı. Bunlardan biri 40 haneli Külar, diğeri de 25 haneli Nekür idi. Bu iki yerin günümüzdeki Hemşin'in merkezi olabileceğini düşünüyoruz. Aynı zamanda bu iki isim, 30 haneli ve kısmen Müslüman olan Çoço yani Levent karyesinden sonra gelmektedir. Genel hatları ile tarihi Hemşin coğrafyası sahilden paralel olarak yaklaşık 20 km içerden başlayarak Kaçkar zirvelerine kadar olan bölge, Hemşin diyarını oluşturur. Bu o kadar belirgindirki, Kaçkar aşıtlarından kuzeye doğru gidildiğinde sahile 20 km kalana kadar Hemşin köylerinin içinden geçilir ve bu bölge Hemşinlik olarak bilinir. Hemşin'in en batısı Anzer-Cimil Hemşin olup Acara'daki üç Hemşin Köyü ise Hemşin coğrafyasının en doğu ucunu oluşturur.

Tarihi Hemşin kazası 9 ana bölgeden oluşmaktadır sırasıyla; ("Cimil Hemşin": İkizdere deki dağlık Hemşin köyleri, ("Senoz Hemşin": Bugünkü Çayeli ilçesinin dağlık kesimindeki Hemşin köyleridir, ("Nahiye Hemşin": Bugünkü Hemşin ilçesinin tümünü kapsamaktadır.Osmanlı döneminde Büyük Hemşin kazasının merkezi olup. Bütün Hemşin coğrafyası buraya bağlıdır, ("Büyükdere Hemşin":Bugünkü Çamlıhemşin İlçesi ile Zilkale arasındaki köyleri kapsar, ("Yukarı Hemşin": Zilkale'den Kaçkar zirvelerine kadar olan köyleri kapsar, ("Hala Hemşin": Çamlıhemşin ilçesinden başlayıp Kaçkar zirvelerine kadar ulaşan Haladeresi havzasını kapsar, ("Abo Hemşin":Fındıklı ilçesindeki Çağlayan vadisi ile çevresindeki Hemşin köylerinden oluşur. ("Hopa Hemşin": Hopa ve Borçka'yı birleştiren Cankurtaran bölgesi ile Kemalpaşa'daki Hemşin köylerinden oluşur. ("Acara Hemşin": Bugün Gürcistan'da kalan 3 Hemşinli köyünden oluşur.Bu ana yörelerden başka Kaçkardağlarının güneyinde Çoruh bakarlarındaki Barhal (Altıparmak), Hevek (Yaylalar), Hoderçur (Sırakonaklar) Hemşin coğrafyasına dahildirler.

Hemşin'de yaşayan Hristiyanlar, Müslümanlığı to