sebebiyle zordur.




Svante Arrhenius

Svante August Arrhenius, (d. 19 Şubat 1859, Uppsala - ö. 2 Ekim 1927, Stokholm), İsveçli kimyacı ve fiziksel kimya biliminin kurucularından.

1859 yılında İsveç'in Uppsala kentinde çiftçi ailesinde doğmuştur. Çocuk yaşlarından matematiğe ilgi göstermiş, daha sonra okulda biyoloji ve kimya dalları için de yeteneğini sergiledi. 1876 yılında Uppsala Üniversitesi′sine dahil olmuş, iki yıldan sonra oradan doğal bilimler lisans diploması ile mezun oldu. 1881 yılından itibaren Stokholm′deki İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde, Erik Edlund′un rehberliği ile elektriğin özelliklerini öğrenmek için araştırmalar yapmıştır.

Bu dönemlerde elektriğin özellikleri tamamen açık değildi. Alimlere kuru tuzların ve suyun temiz halde değil, sadece karışımlar şeklinde elektrik geçirdiği biliniyordu. Arrenius çeşitli sıvıların elektrik iletkenliklerini yoklamak kararına gelmiştir. Onun kanaatine göre, bazı maddelerin molekülleri sıvıda çözülmüş olurken iki veya daha çok parçacıklara parçalanır. Bu parçacıkları Arrenius iyon adlandırmıştır. Her bir molekül neytal yüklense de, onun parçacıkları pozitif veya negatif yüklü olur. Örneğin, suda çözülmüş olmuş çorba tuzunun molekülleri pozitif yüklü sodyum ve negatif yüklü klor bölümlerine parçalanır. Bu yüklü atomlar yalnızca sıvıda çözülmüş olan zaman elektrik iletkenliğini sağlarlar. Elektrik enerjisini kendi sırasında ters yüklenmiş parçacıkları harekete geçiriyor.
Arrhenius'un açıklamasına göre tuzlar, çözelti oluşturduklarında, yüklü parçacıklara parçalanıyorlardı. Yıllar önce Faraday bunlara iyon adını vermişti. Faraday, iyonların elektroliz prosesi sonucu ortaya çıkacaklarını düşünmesine rağmen, Arrhenius, elektrik akımı olmadan da tuz çözeltilerinin iyon içerebileceğini öneriyordu. Bu nedenle, çözeltilerdeki kimyasal reaksiyonların, iyonlar arasındaki reaksiyonlar olduğunu ileri sürüyordu. Bu teori, zayıf elektrolitler için bugün hala geçerlidir, fakat kuvvetli elektrolitlerin davranışlarını da bu teori kapsamına almak için Peter J. W. Debye ve Erich Hückel'in teoride bazı değişiklikler yapması gerekmiştir.
Bu araştırmaların sonucunda Arrenius 1884 yılında doktora tezi savunmuştur. Fakat bir takım bilim insanları onun araştırmalarına şüphe ettiklerinden Arreniusa düşük dereceli doktor adı verilmiştir. Bu sertifika ile onun üniversitede ders demek yetkisi yoktu. Fakat Arrenius bundan sarsılmadan araştırmalarını çap ettirerek, Avrupa′nın bir takım ünlü alimlerine göndermiştir. Ünlü Almanyalı kimyacı Wilhelm Ostwald onun araştırmaları ile ilgilenerek, Upsalaya gelmiş ve Arreniusi Riga Politeknik Enstitüsü'ne davet etmiştir.
Alim sonraları İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nden stipendiya alarak, Avrupa'ya bilimsel seyahate yollanmağı üstün tutmuştur. O, Riga, Vürtbursq′da, Qras′da ve Amsterdam'da olmuş, burada yaşanan bilimsel başarılarla tanışarak, çalışmalarda yer almıştır. Bu dönemi onun bilimsel yaratıcılığının zirvesi olarak düşünülebilir. Öyle ki, Arrenius 1887 yılında daha sonra kendi adıyla elektrolit dissosaiya (elektrolitlerin sıvıda çözülmüş olan veya erime halinde iyonlara parçalanması) teorisini hazırlamış, elektrolitlerin sıvı halde Vant-Hoff ve Raul kanunları ile olan uyğunsuzluqlarını anlatmış, ayrıca tuzların hidrolizi teorisini işlemiştir .
Ayrıca birkaç önemli keşfetmiştir. Bunların arasında tepkilerin hızının sıcaklıktan bağımlılığının bulunmasının özel bir yer tutmaktadır.
Arrenius 1891 cilde Stokholm'e dönerek, üniversitede fizik üzere leksiya demeye başlamış, dört yıldan sonra profesör, iki yıl sonra ise rektör belirlenmiştir. Bütün bu dönem boyunca, o araştırmaların ara vermeyerek, kendi adı ile adlanmıştır elektrolit dissosasiya teorisini işlemiştir. Alim ayrıca, osmotik basınç (içten dışa olan baskı) hakkında da araştırmalar yapmıştır. Bu konuda tanınmış kimyacı Jacobus Henricus van 't Hoff′un teorisine dayanan Arrenius bu teoriyi derinleştirmiştir.
Arreniusun araştırmaları kendi döneminin bir takım tanınmış bilim insanları, aynı zamanda ünlü kimyacı Dimitri Mendeleyev tarafından eleştirilmiştir. Ona göre, çözüm olunana ve evet çözen maddeler arasındaki kimyasal meseleleri dikkate almadan sırf fiziksel kurallar temelinde teori çalışmak olmazdı. Arreniusun ve Mendeleyevin fikirleri sonradan asitlerin proton teorisinde birleştirilmişti.

1903 yılında Svante Arrenius "hazırladığı elektrolit dissosasiya teorisinin kimya bilimine önemli hizmet gösterdiğine göre" kimya Nobel ödülüne layık görülmüştü. İsveç Bilimler Akademisi adına konuşan akademik Terneblad onun araştırmalarının elektrokimyanın temelini koyduğunu belirtmiş, ayrıca Arreniusa ilk Nobel kimya laueratı Vant-Hoff′un teorisini bitirdiyine göre teşekkür etmiştir.
Svante Arrenius fiziğin birçok alanında araştırmalar yapmış, güneş radyasyonunun atmosfere etkisini, biosfer′deki ısı değişikliklerinin nedenini, volkan aktifleşmelerini öğrenmiş, ayrıca immmun kimyası bilimi ile ilgili araştırmalar yapmıştır.
O, 1925 yılında Stokholm Üniversitesi'nden gitmiş ve Fizik-Kimya Nobel Enstitüsü Direktör edinmişti. Arrenius burada ömrünün sonuna kadar çalışmıştır.
Alim bir takım ödüllerle, Amerikan Kimya Derneği'nin Hibbs, Londra Kraliyet Cemiyeti'nin Devi, Britanya Kimya Cemiyeti'nin Faraday madalyaları ile taltif edilmiş, bir takım bilimsel toplum ve üniversitelerin onursal üyesi seçilmiştir.
1927 yılında Stokholm′de öldü




Uppsala

Uppsala (Eski yazılışı: "Upsala") İsveç'in güneydoğu kuşağında bulunan bir kenttir. Kent Uppsala ilinin başkenti olup, 128,409'luk nüfusla İsveç'in Stokholm, Göteborg ve Malmö'den sonra en büyük dördüncü kentidir.

Kent, başkent Stokholm'ün 70 km kuzeyinde kurulu olup 1164 yılından beri İsveç'in piskoposluk merkezidir. 1477 yılında kurulan Uppsala Üniversitesi, hem ülkenin, hem de İskandinavya'nın en eski yüksek öğretim kurumu olma özelliği taşımaktadır.

Uppsala, aslında günümüzdeki konumundan birkaç kilometre kuzeyde, bugün Gamla Uppsala ("Eski Uppsala") adı verilen bir alanda kuruluydu. Yine, bugünkü kentin bulunduğu alan da eskiden "Östra Aros" adıyla anılmaktaydı. Eski Uppsala, Ortaçağ yazarı Bremenli Adam'a göre pagan merkezlerinden biri olup, Uppsala Tapınağı ise büyük Æsir tanrılarının putları yer almaktaydı.

İskandinav tanrıları inancının bitişiyle Uppsala, zamanla bir Hıristiyan merkezi oldu. 1164 yılında ise başpiskoposun idare bölgesi hâline geldi. Hemen ardından Alvastra Abbey adlı kiliseden gelen keşiş Stefan, hem kentin, hem de ülkenin ilk başpiskoposu oldu.
Günümüzdeki kent merkezi olan "Östra Aros", o zamanlar eski kent merkezi için liman görevini üstlenmekteydi. Ancak 1274 yılında Uppsala, bu liman bölgesine taşındı ve günümüzdeki halini aldı. 1435 yılında ise bu yeni bölgeye Uppsala Katedrali inşa edildi.

Uppsala'ya 1477 yılında ülkenin ilk üniversitesi açıldı. Carolus Linnaeus gibi isimlerin profesör olarak görev aldığı üniversite günümüzde halen Avrupa'daki saygın eğitim kurumları arasındadır. Gotik tarzda inşa edilen kent katedrali, Kuzey Avrupa'daki en büyük katedrallerden biridir. Yapının kuleleri 118 metreden fazladır. 
Kentte bunun yanı sıra 16. yüzyılda inşa edilen Uppsala Kalesi yer almaktadır. 
1702 yılında yangında tahrip olan şehirde bu olayla beraber kültürel ve tarihi hazineler kayboldu. Ancak, kentin batı yakası başta olmak üzere birçok alan ve tarihi yapı sağ olarak günümüze kadar ulaştı.

Uppsala, çamurlu ve verimli bir düzlük üzerine kuruludur. Kentte gür bitki örtüsünün içinde akan küçük Fyris Nehri ("Fyrisån") yer almaktadır. Kent merkezinde yer alan "Stadsskogen" adlı park, güneye doğru uzanır ve kent halkının başlıca ziyaret ettiği yerlerden biridir. Kentte, merkezden trenle 70 km. veya 40 dakika uzaklıkta olan başkent Stokholm'de çalışan ve sürekli olarak bu hatta yolculuk yapan insanlar mevcuttur. Yine Stokholm-Arlanda Havaalanı ile Uppsala arasında sadece 17 dakikalık bir mesafe vardır.

Kent merkezinin oldukça küçük olduğu Uppsala'daki birçok tarihi yapı günümüze kadar hiç bozulmadan ulaşmıştır. 
Tarihi binaların bulunduğu yerlerin bir kısmı ekonomik bir yükselişin yaşandığı 1960'lardan sonra hızla başkalaşım geçirdi ve birçok ticaret merkezi açılmaya başladı. Bunun sonucu olarak artan kent nüfusu çeşitli çarpık yapılaşmayı beraberinde getirdi.

Uppsala, günümüzde oldukça ileri bir ekonomiye sahip olup, biyoteknoloji alanında önemli çalışmaların yapıldığı bir kenttir. Kentte yer alan bazı önemli şirketler aşağıdaki gibidir:

Aşağıda Uppsala'da yer alan yüksek öğretim kurumlarının adları yer almaktadır.

Fyris Nehri ("Fyrisån") kenti iki parçaya ayırır. Bunlardan biri batıdaki eski ve tarihi alanlar, öbürü ise doğudaki idari binalar ve konutların yer aldığı alanlardır. Şehirdeki en önemli tarihi eserler ve turistik yerler bu batı yakasında yer alır. Uppsala'daki en turistik yapılardan biri "Domkyrka" (Uppsala Katedrali) olup 118 metre ile İskandinavya'nın en yüksek katedralidir. Bu katedral kentin hemen hemen yer yerinden görülebilmektedir.

Katedralin batı kısmında "Gustavianum" yer alır. 1625 yılında yapılan bu bina, kent üniversitesinin 19. yüzyılda hizmet veren ana binasıdır. Üniversitenin en önemli kalıntılarını barındıran binada İskandinav tarihi eserleri, Mısır antikaları gibi müzeleri içinde barındırır. Yine bu yapıda 17. yüzyıldan kalma Anatomi Tiyatrosu yer almaktadır. It also houses a perfectly preserved 17th-century Anatomical Theatre (used in its time for public dissections).
Gustavianum'un yanı sıra cadde boyunca kent üniversitesinin eski binaları yer almaktadır. Kimileri İtalyan Rönesans tarzında tasarlanan bu binaların birinde tarihi bir madeni para koleksiyonu yer almaktadır. Yine bu bölgede üniversite kütüphanesi ("Carolina Rediviva") yer alır. 1820 ve 1841 yılları arasında inşa edilen bu kütüphane, İsveç'in en büyük kütüphanesi olup, 5 milyon kitabın ve 60,000 el yazmasının ev sahibidir.

Yine "Uppsala Kalesi", şehirdeki turistik yapılardan biri olup 1549'da Gustav Vasa tarafından yaptırılmıştır. Günümüzde için birkaç müze barındıran kale, aynı zamanda valinin evini de barındırı