si gibi "Avar" olmak da Avar Kağanlığı'nın bir parçası olmak anlamına gelmektedir. Kesin bulgulara dayanan tek olgu ise Avarların Avrupa'ya göç ettiklerinde türdeş olmadıkları ve birçok etnik kökenden gelen topluluğu içlerinde barındırdıklarıdır. Bu gruplardan birkaçı İskitler, Hiung-nu, Hunlar, Bulgarlar, Avarlar, Hazarlar, Kumanlar ve Moğollar'dır. Ayrıca Avarlar, Avrupa'ya doğru göç hareketinde özellikle Türk kabilelerinden yoğun şekilde etkilenmişlerdir. Avarlar'ın homojen bir etnik grup olmadığı hakkında Tarihçi Walter Pohl 1998'de H. W. Haussig'in 1953 tarihli çalışmalarını, K. Czeglèdy'nin 1983'teki bulgularını ve kullanılan yöntemler dizgesine ait itirazlarını şöyle derlemiştir: 
Avrupalı Avarların atalarının kim olduğunu bulmaya çalışmak önemsiz bir çaba. Yalnız şundan eminiz ki bu topluluk, geçmişi çok eskilere dayanan bir ad taşıyor ve Göktürk boyunduruğu altında yaşamak istemeyen boyların bir karışımından oluşmuş. 
J. Markvart, V. Eberhard, R. Grusse, K. Menges, P. Pelo ve E. A. Helimsky gibi tarihçilere göre Avarlar, Moğollar'dan gelmektedir. Fakat Moğol kabilelerinin Avar Birliği'nde bulunmalarına rağmen bu birliğin çekirdeğini oluşturmadıkları genel olarak kabul görmektedir. Avarların Moğollar'dan geldiği hakkındaki bu teori kanıtlarını genellikle dilbilim alanından bulmaktadır.Oysa Moğolca yüksek miktarda Türk Kültürü izleri ve Türkçe İsimler barırdırmaktadır. Avrupadaki Avarların ise Avrupa'da bulundukları sürede Avrupa Slav topluluklarıyla kaynaştıkları bilinmektedir. Bu da Avarlar'ın Moğollar'dan geldiği hakkındaki teoriyi kuvvetlendirici şekilde benzerdir. Ayrıca Slav dili, kağanlığın yabancılara karşı "lingua franca" olarak kullandığı bir araçtır. Fakat antropolojik kazılarda Moğol etkisini gösteren yalnızca birkaç iskelet bulunmuştur. Avrasya'da yaşayan göçebe toplulukların Moğolların etkisinden bu ölçüde uzak olmaları ise ilgi çekici bir bulgudur. Encyclopædia Iranica'ya göre Avarlar ve daha sonra Moğollar gibi Siyenpi ("Sien-pi", "Śyän-bi", Çince: basit: 鲜卑; geleneksel: 鮮卑; "Xiānbēi") göçebe birliğidir ve Avarlar için ""İlk defa tarihsel olarak kanıtlanmış Türk boyundandır"" denilmiştir. Bir başka kaynağa göre "Śyän-bi" etnik kökeni hala bilinmemektedir.

Referans kitaplarında ise Türk kabilelerinin geçmişi Avarlar'a kadar genişletilmektedir. Bu tanım özellikle Avar Kağanlığı dönemindeki Türk etkisinin arttığı son dönemler için geçerlidir. Bilimsel alanda bu teoriyi geliştiren Macar tarihçi András Róna-Tas'a göre Avar kabile birliğinin iskeletini Uygur Türkleri oluşturmuş ve birlik Orta Çağ'da Orta Asya'da yaşamakta olan kabilelerin kaynaşmasıyla meydana gelmiştir. Alman Dilbilimcisi Harald Haarmann'a göre Avarlar kesin bir Türk ulusudur. Türk Tarih Tezi'ne göre de Avarlar Türk ulusudur. Avarların Çinlilerin "Juan-Juan", "Rouran" veya "Cücen" (柔然, 蠕蠕, 芮芮, 茹茹, 蝚蠕) dedikleri kavim ile aynı olup olmadığı ise kanıtlanamamaktadır. Avarların Cücenler ile olan ilişkisi kimi düşünürlerin Avrupa Avarları'nın yönetici kadrosunun Moğol kökenli olduğunu düşünmelerine yol açmıştır ancak bu görüş diğer tarihçiler tarafından kabul edilmemiştir. 
Büyük Hun İmparatorluğu'nun dağılması ile bu bölgede yönetimi ele alan Siyenpilerin ardından iktidara gelen Cücenler zamanında, 350'li yılların ortalarında Çin kaynaklarında adı "Uar" olarak geçen kavim (Çince: 滑; Pinyin: Huá) Hunlarla birlikte bilinmeyen bir sebeple Kazak bozkırlarına göç etmiştir. Bu Uar ve Hun kabileleri hemen güneyde yerleşik durumda bulunan eski Hunlarla karşılaşıp onları Volga'ya doğru itmişler ve burada Hint-Avrupa diline sahip İranlılar'a komşu olmuşlardır. Ardından Tarım Havzası ve Afganistan'ın Toharistan bölgesine göç etmişlerdir. Bu bölgede yaşayan Alanların göç etmesini sağlamışlardır. Uar ve Hun kabilelerinin yöneticileri Baktria'da kendilerine "Oino" ismini vererek Yunanca para bastırmıştır. 456 yılında Ak Hun devletinin kurulmasının ardından Kral I. Khingila, Uarlar ve Hunları birleştirmiştir. Bundan sonra bu halklar "Uarhunlar" veya "Akhunlar" olarak anılmıştır. Uarhun kelimesinin Sanskritçe ismi "Huna" veya "Svetahuna" 'dır. Türk araştırmacı Mehmed Tezcan ve Japon araştırmacı Katsuo Enoki, Nikolay Kyorrer, K. Tsegled, A. Hermann gibi araştırmacılar da Uarların Akhunlara bağlı bir kabile olduğunu söylemiştir. Hermann hazırladığı "Çin Atlası" 'nda Uarlar ve Hunların yerleştiği Horasan ve Toharistan ve buraya komşu bölgeleri Avar kabilelerine ait geleneksel topraklar olarak adlandırmıştır. Bunun gibi bazı araştırmacılar da Avarlar ile Uarların aynı olduğunu söylemektedir. 

Bazı araştırmacılar da Bizanslı tarihçi Teofilaktos Simokates ve Menandros'a dayanarak Avrupa'da bazı kabilelerin düşmanlarını korkutmak için "Avar" ismini kullandığını belirtmiştir. Avarlar, 6. yüzyıl başlarında Göktürkler (Göktürkler daha önce Ruanruan boyunduruğunda yaşayan göçmen topluluklardan biriydi) tarafından fethedilmiştir. Teofilaktos Simokates, "Dünyanın Tarihi" adlı kitabında (Gök)türklerin Ogur boyunu köleleştirdiğini ve bunu üstün savaş yeteneklerine borçlu olduklarını yazmıştır. Göktürk boyunduruğunda yaşamak istemeyen bir grup 555'te güney Kafkas bölgesine göç etmiştir. Teofilaktos Simokates, bu grubun komşularınca gerçek Avarlar olarak görüldüklerine değinmektedir. İmparator II. Justiniaus, Bizans tahtına çıktığı zaman "Yap" ve "Hinni" isimli bazı kabileler Avrupa'ya gelmiş durumdaydılar. Bu kabileler kendilerine "Avarlar" diyecek ve liderlerine de "kağan" ismini vereceklerdir. Bu kabilelerin neden başka bir kabilenin ismini aldığına dair tarihçiler Gumilev ve Artamonov'un da katıldığı bir açıklamaya göre Yap ve Hinni kabilelerinden "Varselt", "Unnigi Sabiri" gibi kabileler bulundukları askeri olarak kötü durumlardan dolayı komşu Avar kabilelere elçiler gönderecek, değerli hediyeler karşılığında yardım talep edeceklerdir. Avarların da onlara elçiler göndermesini fırsat bilen kabileler İskit halkları arasında en gözükara ve en savaşçı kabile olan Avarların isimlerini çalarlar. Ne var ki, Göktürkler Bizanslıları bu göçebe grubun "gerçek" Avarlar olmadığına, bunların Göktürklerden kaçan "İskit" boyuna ait olduklarına ikna etmiştir. Bu kabileleri asıl Avarlardan ayırt etmek için tarihçiler, sahte anlamına gelen "pseudo-Avarlar" ("sözde Avarlar") terimini kullanmaktadır.

Avar kelimesinin etimolojik kökenini açıklayan birkaç hipotez bulunmaktadır. Pers kültürünü inceleyen Vasily Abaev, kelimenin İran kökenli olduğunu iddia etmektedir. Kelime İran dilinde "getirmek, sonuçlandırmak, geçiş yapmak" anlamına gelmektedir. Ayrıca "gezgin, serseri, mülteci" gibi anlamlarda da kullanılmaktadır. Kafkas dillerinde sık kullanılan "awarag" kelimesi, "peygamber, elçi, mesih" anlamına gelmektedir. Türkçede ise "avare" kelimesi "boş gezen, aylak, derbeder" anlamındadır. Avrupalıların da Arap ve Bizans kaynaklarına dayanarak "Avar" adını verdiği bu kavmi Göktürkler "Apar" olarak adlandırmıştır,Yazıtlarda açıkça olarak yazmaktadır. Apar adı karşı koyan veya götürmek manasına gelmektedir. Mehmed Tezcan ise "apar" isminin tarihteki rolünü araştırdığı eserinde dönemin Ermeni kaynaklarında bu ismin kullanıldığını belirtmiştir. Benzer değerlendirmelerden yola çıkan tarihçiler Ermeni kaynaklarında bahsedilen Aparların Avarlar olduğunu kabul etmiştir. Tezcan eserinde fonetik açıdan Avarların Moğollardan gelmiş olamayacağını da belirtmektedir. Laslo Rasoni, Türkçe olarak basılan "Tarihte Türklük" adlı eserinde "avar" kelimesinin "karşı koyan" anlamında kullanıldığını yazmaktadır. Nemet'e göre ise "awa" ön ekinin Bulgarcadaki "direnmek, karşı koymak" anlamından "avar" isminin kaynaklandığını yazmıştır. P. Pelo'ya göre ise "av" fiili "imha etmek, tahrip etmek" anlamındadır, buna göre avar kelimesi tahrip eden anlamındadır. Ayrıca, Bizanslı tarihçiler "Avar" sözcüğünü yalnız Avarlar'ı değil, kimi zaman "Hunlar"'ı belirtmek için de kullandılar.

Avarların diline dair veriler oldukça azdır ve bu verilerin azlığı güvenilir yorumlar yapmaya engel olmaktadır. Yazılı kaynaklarda bulunan Avar unvanları ve kişi isimleri Altay dil ailesinde yaygın isimlerdir. Arkeolojik verilere göre Avarlara ait yazılı metinler çözülmeyecek kadar kısadır. Avar diline dair veriler içeren tek bir anıtta ise batık bir Nad-Sent-Miklosh define gemisinden çıkmış, ancak Yunan harfleriyle yazılı olan metin Rus dilbilimci E. Helimski, ekibi tarafından incelenen buluntulardan sonra kullanılan dilin Tunguzca olduğunu söylemiştir. Başka bir dilbimici olan O. Mudrak ise dilin Bulgarcaya benzediğini iddia etmiştir. Macar tarihçi András Róna-Tas'a göre Avarlar ilk dönemlerden itibaren Türk dilinin bir lehçesini konuşmaktaydılar. Szarvas şehrinde bulunan iğne kutusundaki yazılar András Róna-Tas'a göre Türk dilinde yazılmıştır. Gábor Vékony bu yazıların Macarca olduğunu söylemiştir. Fakat bir sonuca ulaşılamamıştır.. 6. yüzyıl tarihçisi Menandros Protektor, Avarların konuştuğu dilin Hunların diliyle aynı olduğunu belirtmektedir. Dilin kökeni belirleyen etmenlerden biri olduğu varsayılırsa Avarların Ogur Türklerinin bir parçası oldukları öne sürülebilir.

Bazı tarihçiler Avarlar ile Uarların aynı halk olduğunu söylemektedir. "Uarhun" ismi Bizanslı yazar Priskos'un eserlerinde de bulunmaktadır. Kendisi Hun İmparatorluğu'nun çökülmesinden sonra Sabirler bir Uarhun halkından bahsetmiştir. Eğer Uarhunlar Avarlar ise Avarlardan Avrupa'da ilk olarak burada bahsedilmiştir. Fakat kesin olarak Avarlar, 555 yılında Göktürk'lerin baskısıyla batıya doğru göç etmek zorunda kalır ve Aral Gölü ile İdil Nehri arasındaki bölgeye yerleşir. 557 yılında Avar atlıları, Kuzey Kafkasya'da görülmüşler ve buralardaki kabilelerle çatışma içine girmişlerdir. Bizans'ın müttefiki olan Alanlar ve liderleri Sarosija ile Bizans topraklarına girmeleri için Bizans hükümdarından izin istemesi konusunda anlaşan Avarlar, Konstantinopolis'e elçi göndermişler ve Bizans İmparatorluğu ile ilk ilişkilerini kurmuşlardır. Kandykom ismindeki elçinin önderliğindeki Avar heyeti Konstantinopolis'e giderek, kabilesinin durumunu şöyle anlatmıştır:

Bölgedeki siyasi