inşa edildi. Bu yerde bir iç ve dış havuzlar, su filtreleme sistemi, besin depolama ve hazırlama birimi, araştırma laboratuvarı ve küçük bir müze bulunur. Aynı zamanda turizm sayesinde para kazanılarak nehir yunusu koruma adına kullanılması da amaçlanmıştır. Havuzlar çok geniş değildir (25 m.'lik yay şeklinde x 7 m genişliğinde x 3.5 m derinliğinde, 10 m çapında, 2 m derinliğinde ve 12 m çapında, 3.5 m derinliğinde) ve aynı anda çok fazla nehir yunusu bir arada bulunamaz.

Xinhua Haber Ajansı, 4 Aralık 2006 tarihinde Yangtze Nehrinde 30 araştırmacı tarafından sürdürülen altı haftalık araştırma seferinin sonunda hiçbir Çin nehir yunusunun gözlemlenemediğini bildirilmiştir. Yangtze Tatlısu Yunusları Araştırma Seferinin bu olumsuz haberle sonuçlanması ilk olarak bir deniz memelisinin soyunun tükenmesine insanların neden olduğu şüphelerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kötü su ve hava koşulları nedeniyle herhangi bir yunus görülmemiş de olabilir ancak bazı biliminsanları tarafından 13 Aralık 2006 tarihinde Çin nehir yunusunun soyunun kısmen tükenmiş olduğu yani türün soyunu sürdürmek için gereken sayıdan daha az bir yunus kaldığını açıklamıştır.

Türün geleceği hakkında umut taşıyan Dünya Doğayı Koruma Vakfı Wuhan bürosu müdürü Wang Limin "Araştırma seferi sonucunda hiç nehir yunusu görülmemesi ne türün yokolduğunu ne de soyunun kısmen tükendiğini kanıtlamaz çünkü çok kısa bir sürede çok önemli bir mesafe katedilmiştir... Ancak, oldukça endişeliyiz. Yangtze'nin koşulları oldukça kötüleşti ve geçmişte olduğunda çok daha az sırt yüzgeçsiz yunusla karşılaştık."



[[Kategori:Nesli tehlikedeki kritik hayvanlar]]
[[Kategori:Nehir yunusları]]
[[Kategori:Çin'deki memeliler|nehir yunusu]]
[[Kategori:Çin endemik hayvanları|nehir yunusu]]
[[Kategori:Miyosen devri memelileri]]
[[Kategori:İnsan faaliyetleri nedeniyle nesli tükenen türler]]
[[Kategori:2007'de çevre]]
[[Kategori:1918'de tanımlanan omurgalılar]]



Issık Göl

Issık Göl veya Isık Göl (Kırgız Türkçesi: Ысык-Көл, okunuşu: "Isık-Köl"). Kırgızistan'ın kuzey doğusunda, Kazakistan sınırına yakın bir bölgede, kuzeyinde Küngöy Ala dağları ve güneyinde Teskey Ala dağları arasındaki tektonik çukurda yerleşmiş, ortalama deniz seviyesinden 1606 m yükseklikte konumlanır.

Güney Amerika'daki Titicaca gölünden sonra dünyanın ikinci en büyük dağ gölüdür.

Karla kaplı dağlarla çevrelenmiş olmasına rağmen, gölün suları hiçbir zaman donmaz; bundan dolayı gölün adı "ısı veya sıcak, ılık göl" anlamına gelen Kırgız Türkçesi'nde "Isık Köl"dür. Kırgız Türkleri bu göl için "Kırgızistan'ın bermeti ("incisi")" diye adlandırmışlardır. Göl'ün uzunluğu batı-doğu yönünde 182 km, kuzey-güney genişliği 60 km'dir. Kıyılarının toplam uzunluğu 988 km olup 6.236 km²'lik bir alanı kaplar. Gölün ortalama derinliği 278 m, en derin yeri 668 m'dir. Isık gölün güney kıyılarına karşın kuzey kıyılarında kıyı birdenbire derinleşmez ve fazla derin değildir. Güney kıyılarında eşderinlik eğrileri daha sıktır.

Yaklaşık 118 akarsu ve dereler, gölü besler. En büyükleri Cırgalan ve Tüp'tür. Soğuk ve sıcak kaynak suları ve kar suları da gölü besleyen diğer kaynaklardır. Gölün suyu biraz tuzludur, ve su düzeyi her yıl yaklaşık 5 cm düşmektedir. Eski eserlerde Isık Gölü'nün isimleri Türk Gölü, Idık(Iyık-mukaddes) Göl olarak geçer. Güneyinde Boz-Bezik dağı (45,3 km) ve Urakır dağı (46.4 km) konumlanır.

Kâşgarlı Mahmud'un Türk Dili'nin en eski sözlüklerinden Divân-ı Lügati't-Türk'te;

İsîğ köl: "Barsgan'da bir göl. Uzunluğu 30 fersah, eni 10 fersahtır." şeklinde tanımlanmıştır.

Karahanlılar gibi Türk Kağanlıkları'nın dinlenme merkezi olmuştur.

Sovyetler Birliği döneminde Issık Gölü etrafındaki birçok sanatoryum, pansiyon ve tatil evleriyle popüler bir tatil merkezi haline gelmişti. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bu işletmeler zor dönemler geçirdi. Bugün bu bölgedeki büyük otel kompleksleri kapatılmakta, yerlerine yeni nesle hitap eden yatak ve kahvaltılı pansiyonlar açılmaktadır. Türkiye turizm işletmecileri için Isık Göl sahilleri yatırım alanları olabilir.

Sovyetler Birliği döneminde gölde nükleer denemelerin yapıldığı ve gölün ışıma yaptığı söylenmektedir. Bu durumun gölün sularında bulunan fosforik minerallerden ileri geliyor olması mümkündür.

Vasily Vladimirovich Bartold ("Wilhelm Barthold")'un Türkistan tarihine kaynak olarak yayımladığı yazmalardan Hicri 520 veya Miladi 1126 tarihli "Mucmil al-tavârih vıa al-kişaş" şöyle der:

""Issık-Köl kenarında bir dağ vardı.. Türk (Yafes'in oğlu) orayı makam edinmişdi... bir gece o dağın tepesinde ateş gördü., o dağa Anduk Art adını verdi... onun tepesine otağını kurdu.""

Isık Göl'ün kumlu kıyısı 320 km olup, Kırgızistan'ın en önemli ve geleceği parlak turizm bölgesidir. Balık bakımından zengin olan göl, hem Doğa koruma alanı, hem de dinlenme ve tatil yeridir. Kıyısında Karakol, Çolpon-Ata ve Balıkçı isminde şehirler bulunur. Ayrıca göl Cengiz Aytmatov'nın bir romanına sahne olmuştur.

Bir asır öncesinde gölün mukaddes olduğuna inanıldığı için göle pek girilmezmiş fakata günümüzde turizm sahası olması dolayısı ile başta Kırgız Türkleri, Kazak Türkleri, Sibirya Türkleri ve Ruslar göle en çok giren turistlerdir. Örnök köyünün kuzey tarafında taşlar üstünde çok eski tarihe ait dağ keçisi resimleri bulunmaktadır. Isık göl ile Çon Kemin arasındaki Küngöy Ala dağın Isık göl tarafındaki eteklerinde çok eski devirlere ait taş üstündeki resimlere çok rastlanır.


Issık Gölünde özel balık türleri yaşar. Çebak ("Leuciscus schmidti" *), Marinka ("Schizothorax issyk-kuli"), Şir veya yalın Osman ("Diptychus dybovskii"), "Leuciscus bergi"*, "Phoxinus issykkulensis", "Noemacheilus strauchi", "Abramis brama"*, "Coregonus avaretus"*, "Salmo ischchan"*, "Stizostedion lucioperca"*, "Cyprinus carpio" *. (* Eknomik olarak önemli türler).

Issık Gölün kuzey kıyısında yer alan yol boyunca Balıkçı şehrini geçtikten sonra Sarıkamış, Toruaygır, Çırpıkçı, Koş-köl, Tamçı, Çok-Tal, Örnök, Çon-Sarı Oy, Sarı Oy, Kara Oy köylerini geçip Çolpon-Ata şehrine ulaşılır. Çolpon-Ata şehrinin ötesindeki Baktuu-Dolonatı, Bosteri, Bulan-Sögöttü, Korumdu köyünden sonra yol kıyıdan uzaklaşır, sonra Temir ve Kanat köylerinden sonra Çon Aksuu akarsuyunu geçip Grigoryevka köyüne, sonra Aksuu akarsuyunu geçip Semenovka köyüne varılır. Ananyevo, Carkınbayev, Çon-Örüktü, Orto-Örüktü, Kiçi-Örüktü, Oytal, Kuturgu, Frunze, Kürmöntü, Balbay köyüne gelinir. Balbay köyünden sonra Isık Göle bakınca Tüp körfezini görerek Tüp İlçesi ("rayon")'ne varılır. Tüp İlçesinden sonra Issık-Göl İlinin idari merkezi olan Karakol şehrine ulaşılır.






Bardağın yarısı boş mu yoksa yarısı dolu mu?

Bardağın yarısı boş mu yoksa yarısı dolu mu? (İngilizce: "Is the glass half empty or half full?") retoriksel biçimde belirli bir durumun hem iyimserlik (optimizm, yani yarısı dolu) hem de kötümserlik (pesimizm, yani yarısı boş) kaynağı olabileceğini belirten deyiştir. Deyiş aynı zamanda soruyu cevaplayacak bireyin iyimser mi kötümser mi olacağını basitçe belirleyecek bir test olarak da kullanılabilir.

Soruda kastedilen yarısına kadar dolu, kalan yarısı boş bir bardağın birey tarafından ne şekilde görüldüğüdür: "yarısı boş" veya "yarısı dolu". Sorunun amacı durumun, gözlemcinin bakış açısına göre farklı şekillerde görülebileceğini ve durumda olumsuzluğun yanı sıra olumluluğun da var olduğunu göstermektir.

Ünlü bir deyiş olan "bardağın yarısı boş mu yoksa yarısı dolu mu?" deyişi birçok farklı dilde kullanılmaktadır.





Pulsar

Pulsar (atarca) "kalp gibi atan" anlamına gelmektedir. İngilizcede "kalbin atması" anlamına gelen "pulsate" kelimesinden türetilmiştir. Pulsarlar, içinde bulundukları nebulaların çekirdeği ve kalbi hükmünde oldukları kadar, kalp atışları gibi muntazam fasıllarla (ritimlerle) uzaya radyo dalgaları gönderen nötron yıldızlarıdır.

Bir nötron yıldızı, süpernova patlaması sonucu parçalanan bir yıldızın merkezinin kendi üzerine çökmesiyle oluşur. Nötron yıldızları oldukça yoğun kütleli, çok küçük çaplı, yüksek manyetik alana sahip ve kendi çevresinde muazzam hızlarda dönen gök cisimleridir. Güneşimiz gibi yıldızlar hiçbir zaman bir nötron yıldızı oluşturamaz. Bu tip yıldızlar yakıtları tükendikten sonra beyaz cücelere dönüşmektedirler. Sadece büyük kütleli yıldızlar (Güneşimizden en az 8 kat daha fazla kütleye sahip yıldızlar) supernova patlaması sonucu kendi üstüne çökerek nötron yıldızı oluşturabilir. Güneşimizden en az 25 kat daha büyük kütleli yıldızlarsa aynı zincirleme olayları yaşadıktan sonra kara delik oluşturabilirler.

Nötron yıldızı teorisinin ortaya atıldığı 1934 yılından atarcaların keşfedildiği 1967 yılına kadar bu gök cisimlerinin optik olarak dünyadan gözlemlenebileceği düşünülmüyordu. Kendi etrafında yüksek hızlarla dönen nötron yıldızı kutuplarından uzaya doğru çok yüksek hızlarda parçacık saçar. Bu şekilde belli aralıklarla elektromanyetik ışıma yapan nötron yıldızlarına pulsar adı verilir. Manyetik kutuplardan çıkan bu ışınım (darbe) görüş çizgimizi kestiği sürece pulsar dünyadan gözlemlenebilir. Yani ışınım süreklidir ancak bu ışınım dünyadan kesik kesik izlenebildiği için cisim bize periyodik elektromanyateik ışınımlar yapan bir kaynak gibi gözükür.Buna deniz feneri etkisi denmektedir. Ne var ki her nötron yıldızı pulsar olamayabileceği gibi her pulsarda dünyadan gözlemlenemez.

İlk gözlemlenen pulsar, Tilkicik takımyıldızının ortasında bulunmakta ve her 1,3 saniyede nabız atışları gibi radyo dalgaları yaymaktaydı.

Bazı pulsarlar, radyo dalgalarından başka ışık, kızılötesi ve morötesi ışınlar da yaymaktadırlar. Pulsarın kendi etrafındaki dönüş hızı oldukça yüksektir. Bazıları kendi etrafında saniyede 1000 (bin) devir yapar. 20 km çapındaki bir pulsarın ekvator yüzeyinde bu dönüş hızı saniyede 62.800, dakikada 3.768.00, saatte ise 226.000.000 kilometreyi bulmaktadır.

Pulsarlar o kadar yoğundurlar ki bir çay kaşığı kadar atarca maddesinin dünyadaki ağırlığı 100 milyon tonu geçmektedir.

İlk atarca 1967 yılında Cambridge Üniversitesi'nden Jocelyn Bell Burnell ve Antony Hewish tarafında