evreleyen bataklıklar nedeniyle sık sık kolera ve sıtma salgınları yaşanmaktaydı. Köylerde yaşayan halk hastalıklarla geleneksel yöntemlerle mücadele etmekteydi. Ayrıca içme suyunun temiz bir su şebekesi yerine Mert Irmağı'ndan sağlanması da hastalıklara yakalanma oranını yükseltiyordu. Yeterli sayıda sağlık tesisinin bulunmaması şehirde önemli bir sağlık sorunu teşkil etmekteydi.

Samsun'daki ilk hastane 1880 yılında Doktor Andonyadis Hastanesi adıyla hükûmet binasının karşısında açılmıştır. İlk resmî hastane ise 1886'da Samsun Şehremaneti'nin karantinahane civarındaki bir binayı Samsun Şehremaneti Hastanesi olarak kullanıma almasıyla açılmıştır. Çok kısıtlı imkanlara sahip olan bu hastane zamanla işlevsiz hale gelmiştir. Bu nedenle dönemin mutasarrıfı Hamdi Bey şehrin ileri gelenlerinin ve üst düzey yöneticilerinin bulunduğu bir kurul toplayarak nitelikli bir hastane yapılmasına öncülük etmiştir. İnşa masraflarını karşılayabilmek için panayırlar düzenlenmiş, bazı vakıfların gelirleri inşaata aktarılmış, sancağın tütünden kazandığı ticaret gelirinin bir kısmı da yine inşaata harcanmıştır. 1895 yılında yapımına başlanan hastane 1902'de tamamlanmış ve Canik Hamidiye Hastanesi adıyla hizmete açılmıştır.

Anadolu'daki ilk ilaç fabrikası da 1956 yılında Adeka ismiyle Samsun'da kurulmuştur.

Samsun'da 2011 yılı itibarıyla 4.066 yatak kapasitesine sahip 16 kamu, 1 üniversite ve 8 özel hastane bulunmaktadır. Bunlara ek olarak 218 aile sağlığı merkezi ve 5 toplum sağlığı merkezi bulunmaktadır. Ayrıca yine 2011 verilerine göre toplam 2.413 hekim, 439 diş hekimi, 444 eczacı, 2.329 sağlık memuru, 2.530 hemşire ve 983 ebe Samsun'da görev yapmaktadır.

Samsun'daki toplam sağlık kurumu sayısı Türkiye genelinin %1.98'ini, toplam yatak sayısı ise yine Türkiye genelinin %2.16'sını oluşturmaktadır. Toplam hekim sayısı bakımından ise Samsun, Türkiye'nin %1.91'lik oranını karşılamaktadır.

Amisos Tepesi ile Batıpark arasındaki ulaşımı sağlamak amacıyla Amisos Tepesi Teleferik Hattı kurulmuştur. İki duraktan oluşan hat 320 metre uzunluğundadır. Altı yolcu kapasiteli altı araçla hizmet vermektedir.
Cumhuriyet döneminde demiryollarına özel önem veren devlet 1924 yılında mevcut demiryollarına ek olarak Samsun-Sivas demiryolunun inşasına başlamıştır. 23 Aralık 1923'te yapımına başlanan hattın Samsun-Kavak kısmı 23 Aralık 1926'da hizmete açılsa da tüm hattın tamamlanması hava muhalefeti ve personel eksikliği gibi sebeplerle ancak 1932 yılında tamamlanabilmiştir.

Samsun sahil demiryolu çalışması ise Samsun Sahil Demiryolları Türk AŞ'ye verilmiştir. Bu hattın temel atma töreni 21 Eylül 1924'te Mustafa Kemal'in de katılımıyla yapılmış, ilk sefer ise 1926 yılında gerçekleşmiştir. Hattın sahibi olan şirket zarar etmeye başlayınca hat 1933'te özelleştirilmiş fakat 1955 yılında tamamen sökülmüştür. 1980 yılında ise geniş hat tarzında yeniden inşa edilmiştir.

Gar ile Ondokuz Mayıs Üniversitesi arasında yapılan ve 10 Ekim 2010 tarihinde ilk yolcularını alan raylı sistem günde ortalama 90.000 yolcu taşımaktadır. 2013 yılı verilerine göre ise 3 yılda toplam 47.000.000 yolcu taşımıştır. 21 istasyondan oluşan hat 15 kilometre uzunluğunda olup ilerleyen dönemlerde batıda Taflan'a, doğuda ise Tekkeköy'e kadar uzatılması planlanmaktadır. Ayrıca raylı sistemi beslemesi için şehrin farklı yerlerinde ring hatları kurulmuştur.

Osmanlı döneminde denizyoluyla Samsun'a gelen mallar karayolu ile Basra Körfezi'ne kadar ulaştırılmakta fakat yolların elverişsiz olması dolayısıyla bu yolculuk zor şartlar altında gerçekleşmekteydi. Cumhuriyetin ilk yıllarıyla beraber demiryoluna önem veren devlet 1955 yılında ulaşım politikasını karayoluna ağırlık vermek suretiyle değiştirmiştir. 1955'ten itibaren asfalt karayollarının yapıldığı Samsun'da 1920'den itibaren garaj olarak kullanılan Suluhan yerini 1970'te yeni inşa edilen Samsun Garajı'na bırakmıştır. Fakat zamanla burası da ihtiyaçlara cevap veremez duruma geldiğinden dolayı 2006 yılında Yusuf Ziya Yılmaz Şehirlerarası Otobüs Terminali inşa edilmiştir ve halen de kullanılmaktadır. Karayolu bağlantılarında bir toplanma noktası olan Samsun'a Türkiye'nin her yerinden ulaşım mümkündür.

2012 yılında hafif raylı sistemin olmadığı bölgelerde bir troleybüs hattı kurulması gündeme gelmiş ancak maliyeti nedeniyle bu projeden vazgeçilmiştir. 2013 yılının sonlarında ise metrobüs hattı kurulması gündeme gelmiş ve bu doğrultuda çalışmalara başlanmıştır.

Samsun'da havayolu taşımacılığının tarihi 1958 yılında Kıranköy Mezarlığı ile Samsun Askerî Hastanesi arasına inşa edilen Samsun Havaalanı'nın hizmete açılmasıyla başlamıştır. 1650 metre uzunluğundaki pistin heyelan tehlikesi altında olması, aletli iniş sisteminin coğrafi koşullardan dolayı yerleştirilememesi nedeniyle bu havaalanı 1998'de yerini Samsun Çarşamba Havalimanı'na bırakmıştır. 15 Aralık 1998 tarihinde hava trafiğine açılan havalimanında ilk tarifeli sefer ise 11 Ocak 1999 tarihinde gerçekleşmiştir.

Günümüzde Samsun'a İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya'dan direkt uçuşlar ile ulaşmak mümkündür.

Denizyolu tarihten bu yana Samsun için en önemli gelir kapısı olmuştur. 19. yüzyıla kadar görece Sinop ve Trabzon'un gölgesinde kalan Samsun'un önemi buharlı gemilerin Osmanlı denizlerinde dolaşım izni almasıyla artmıştır. 1911 yılında Türkiye Millî Bankası ile şehre bir liman inşa edilmesi için sözleşme imzalansa da I. Dünya Savaşı'nın çıkması nedeniyle projeye başlanamamıştır.

Cumhuriyet döneminde 3 Ocak 1927'de "Resmî Gazete"de yayımlanan kanun ile Samsun'a bir liman inşa edilmesi karara bağlansa da proje yine hayata geçirilememiştir. Şehirde 1954 yılına kadar 8 adet iskeleyle deniz ulaşımı sağlanmaktaydı. 1954'te yapımına başlanan Samsun Limanı 2008 yılında özelleştirilerek Samsunport adını almış, aynı yıl Yeşilyurt Limanı da hizmete açılmıştır. Günümüzde 2005 yılında hizmete giren Toros Gübre Limanı ile birlikte şehirde 3 ayrı liman vardır. Samsunsport aynı zamanda Karadeniz'in en büyük, Türkiye'nin ise 5. büyük limanıdır.

Ayrıca turistik sahil turları için tahsis edilen "Samsunum-1" isimli gezinti gemisi 2013 yılından itibaren seferlerine başlamış ve yaz aylarında çalışmaktadır.

Kardeş şehir, kentlerin yerel yönetimleri aracılığıyla yabancı ülke şehirleri ile kurdukları resmî dostane ilişkiyi ifade etmekte olan bir terimdir. Kardeş şehir ilişkisi Samsun Büyükşehir Belediyesi Meclisi tarafından alınan karar ile kurulabilmektedir

Samsun Büyükşehir Belediyesi; kurduğu kardeş şehir ilişkileri ile sosyo-kültürel, ekonomik, eğitim, sağlık, ticaret, turizm, yerel yönetim hizmetleri ve spor gibi konularla tarafları ilgilendiren diğer alanlarda, iki şehrin ilgili birimleri arasında iletişim ve koordinasyonu sağlayarak bilgi/deneyim alışverişi ve işbirliğinin geliştirilmesini amaçlamıştır. Sonuç olarak, iki şehir arasında karşılıklı anlayış, dostluk ve barışın güçlendirilmesi amacıyla; tarihi, kültürel, sosyal ve coğrafi açıdan Samsun ile benzerlikleri olan birçok yabancı şehir ile kardeş şehir antlaşmaları imzalanmıştır.

Samsun'un 4 kıtadan toplam 9 kardeş şehri vardır. 2006 yılında imzalanan anlaşmalarla İskele ve North Little Rock ilk kardeş şehirler olurken son kardeş şehir ise 2013 yılındaki anlaşmayla Donetsk olmuştur.






Sümüklüböcek

Sümüklüböcek aslında eklembacaklı türü olan böcek değil, "gastropoda" (karındanbacaklılar) sınıfından, kabukları körelmiş ya da hiç bulunmayan yumuşakçaların ("mollusca") ortak adıdır.

Sümüklüböcek adı genel olarak karada yaşayan ve "Pulmonata" (akciğerli salyangozlar) altsınıfında yer alan kabuksuz ya da kabuğu körelmiş yumuşakçalar için kullanılır. Yumuşak ve yapışkan gövdeli bu hayvanların tatlı sularda yaşadığı bilinen tek türü dışında kalanlar, karalardaki nemli ortamlarda sınırlı bir dağılım gösterir. İçlerinde ılıman bölgelerde yaşayan A"rionidae", L"imacidae", ve P"hilomycidae" familyaları ile tropik bölgelerde rastlanan "Veronicellidae" familyasının üyeleri bitkiyle beslenir. Avrasya'da yaşayan "Testacellidae" familyasının üyeleri başka salyangozları ve yer solucanlarını yiyen etçil sümüklüböceklerdir.

Sümüklüböcekler bitkilerle beslenir, bu nedenle zararlı sayılmaları söz konusudur. Nemli ortamlarda yaşarlar. Salgıladıkları bir maddenin sümük görüntüsünde olduğundan bu isim verilmiştir.

Yaşayabilmeleri için bitki yaprakları ve meyveler olmalı ve nem oranı biraz yüksek olmalıdır. Bu hayvanlarda yaz ve kış uykusu vardır. Metabolizmalarını yavaşlatırlar. Ama ortam koşulları iyi olursa buna gerek duymazlar. Sümüklüböceklerin dört tane burnu vardır. Yumurta ile çoğalırlar. Sürünerek hareket eder ve ayakları yoktur. Hareketlerini vücutlarında salgıladıkları ve kendilerine özel olan salgılarının üzerinde ilerleyerek sağlarlar. Hatta yaz aylarında sümüklüböceğin geçtiği yerlerde sümüksü parlak bir iz şeklinde görülür.

Yaz aylarında çiftleşen sümüklüböcekler çift eşeylidir. Bu sebeple üremeleri için karşı cinse ihtiyaçları yoktur. Sümüklüböcek her yumurtlama döneminde 100-200 arası yumurta bırakır.

Sümüklüböcekler, bol yağış olan bölgeleri daha çok severler. Bu nedenle Türkiye'de en çok Marmara ve Karadeniz bölgelerinde görülürler.




ISBN

ISBN (İngilizce: "International Standard Book Number" , Türkçe: Uluslararası Standart Kitap Numarası); 1972 yılında Uluslararası Standartlar Organizasyonu (ISO) tarafından hazırlanan kitap numaralama sistemidir. Kitap numaralarını standardize etmek, materyalin kimliğini tanımlamak amacıyla oluşturulmuştur. 1970 yılından önce basılan kitaplarda bu bilgi bulunmaz.




Aşir Atlı

Aşir Atlı (1881, Kilis - 23 Ekim 1957), Türk asker ve siyasetçi.

1864 yılındaki Büyük Çerkes sürgününde, önce Balkanlara, daha sonra da Anadolu'ya göç etmek zorunda kalan bir Adıge ailesinden olan Mehmet Bey'in oğludur. 1903 yılında Harp Okulu'nu, 1906 yılında Harp Akademisi'ni Mümtaz Yüzbaşı olarak bitirdi. 1911 yılında kurmaylığı onaylandı. I. Dünya Savaşı'nda Irak cephesinde kurmay görevlerinde, tümen komutanlıklarında ve ek görevle Süleymaniye Mutasarrıflığı'nda bulundu.

27 Haziran 1918'de 2. Tümen, 14 Aralık