nların temel uğraşı,ren geyiği yetiştiriciliğidir (topraklarında 700.000 dolaylarında ren geyiği yaşar). Laponların dokuma giysilerinin kullanışlı ve güzel olması dikkat çeker. Laponların kendi bayrakları, ulusal marşları ve ulusal günleri vardır.

Toplam 80.000 – 100.000 arası nüfusa sahip olan bu halk kendilerine Lapyalı denmesini kesinlikle istemiyorlar, çünkü ‘Lapp’ yama anlamına geliyor ve Samiler rengarenk giysileri dolayısıyla kendilerine verilen bu ad ile, alay edildiğini düşünüyorlar.

Samiler bu bölgeye yaklaşık 4000 yıl önce gelmişler. Vikingler ve onları takip eden ortaçağ yıllarında en kalabalık toplumun Samiler olduğu biliniyor. Bu yıllarda Vikinglerle sürekli savaş halinde olan Samiler, Vikingler tarafından kutup dairesi dolaylarına doğru sürülürler. Bir süre sonra dünyayı keşfe çıkan Vikingler, Samilerin ticaret ortağı haline gelirler.

17. yüzyıldan itibaren Norveç ve İsveç krallıkları tarafından, asimile edilmeye başlanan halk, animist geçmişlerini bırakarak, Hıristiyanlığı seçmeye zorlanır, dillerini konuşmaları yasaklanır. İsveç, Norveç, Finlandiya ve Rusya ulusal sınırlarının çizilmesinden sonra, Samiler yaşamak zorunda oldukları ülkenin kültürüne ve diline adapte olmak zorunda kalırlar.

1956’da Finlandiya, İsveç ve Norveç te yaşayan Samiler, Kuzey Sami Konseyini kurduktan sonra hakları için mücadele etmeye başladılar ve bugün bu ülkelerde resmi olarak azınlık statüsünde olsalar, dillerini ve kültürlerini okullarında öğrenebilseler de, halen toprak ve doğal kaynaklar konusundaki mücadeleleri devam ediyor.

11 Aralık 2006 günü yayınlanan Banu Avar'la Sınırlar Arasında//İsveç'in Nobeli bölümünde (TRT) 1900'lü yıllarda soykırıma uğradığı ve zorla kısırlaştırıldığı iddia edilmiştir.

En bilinen Sami müzikleri, İngiliz edebiyatında da rastlanan “joik”lerdir. Joiklerde taklit önemli bir yer tutar. Sözleri özellikle ruhani konularla ilgilenir.

Lavu denen diğer bir şarkı türünün şiirsi sözleri vardır. Vuelie’ler ise bir kişi ya da olayın müzik eşliğinde anlatılmasıdır. Bu üç müzik türü de halen Samiler arasında biliniyor. Genç kuşaklar ise modern ritim aletleri ile müziklerini besliyorlar. Yerli çalgılar son derece ilkel. Bir ağaç parçasına ya da bir boynuza tel gerilerek yapılıyor. Müzisyen, telin boyu ve gerginliği ile oynayarak nota üretiyor.

Samiler, Enigma isimli müzik grubunun kendi müziklerini tanıttığını düşünüyorlar. Ayrıca ünlü caz saksafoncusu Jan Garbarek’in “Legend Of The Seven Dreams” albümünde Sami melodileri Finlandiya’da yaşayan Sami sanatçı Nils-Aslak Valkeapää’nın eşliği ile çalınıyor. Yine Norveç’te yaşayan Marie Boine de Peter Gabriel’in albümlerinden tanınıyor. Sami müziğinde Şaman ayinleri de önemli bir yer tutuyor.

Lapon dillerinde Vikipedi versiyonları arasında şimdilik Kuzey Laponcası ("Sámegiella") versiyonu bulunmaktadır.




Robert Solow

Robert Solow, (d. 23 Ağustos 1924 New York City) , özellikle ekonomik büyüme üzerine yaptığı çalışmalarıyla bilinen A.B.D'li ekonomist. 1961 yılında John Bates Clark Ödülü'nü, 1987 yılında da Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanmıştır.

Robert Solow, 23 Ağustos 1924’te New York Brooklyn'de, üç çocuğun en büyüğü olarak doğdu. Evlerinin yakınında olan bir devlet okuluna gönderildi, ve başarılı bir öğrencilik geçirdi.

1940’ın Eylül ayında Solow, burslu olarak Harvard Koleji'ne girdi. Sosyoloji, antropoloji eğitimi alıyordu ve aynı zamanda da ekonomi eğitimi almaya başladı.

1942 yılının sonlarına doğru, ABD ordusuna katılmak için üniversiteden ayrılan Solow Kuzey Afrika ve Sicilya’da görev yaptı. Daha sonra terhis olana dek İtalya’da görevini sürdürdü.

1945 yılında tekrar Harvard’a döndü ve Wassily Leontief'in altında araştırma yapmaya başladı ve girdi-çıktı hesapları için ilk sermaye-katsayısılarını (capital-coefficients) hazırladı. Daha sonra ilgisi, olasılık ve istatistik alanına kaydı.

1949-1950 yılları arasında Columbia Üniversitesi'nden bir burs kazanarak, yoğun bir şekilde istatistik çalışmaya başladı. Aynı zamanda işsizlik ve maaş oranları için gelir dağılımı’nda Markov süreçleri’ni kullanarak yeni veriler elde etmeye çalıştı.

1949’da Columbia Üniversitesi'ne gitmeden önce asistan profesörlük için "Massachusetts Teknoloji Enstitüsü" Ekonomi Bölümü’ne başvurdu ve kabul aldı. Massachusetts Institute of Technology’de istatistik ve ekonometri üzerine çalıştı. Solow’un ilgisi giderek makroekonomi’ye kayıyordu. Nerdeyse 40 yıl boyunca beraber çalıştığı Paul Samuelson ile birçok teori ortaya attılar; von Neumann büyüme teorisi (1953), sermaye teorisi (1956), dogrusal programlama (1958) ve Phillips Eğrisi (1960) .

Solow birçok ABD Federal hükümet projesinde de görev aldı, özellikle işsizlik, büyüme politikaları ve para teorisi üzerine eğildi.

1961 yılında Amerikan Ekonomik Birliği’nin (American Economic Association) 40 yaşın altındaki en iyi ekonomistlere verilen John Bates Clark Ödülü’nü kazandı. 1987’de Ekonomik Büyüme üzerine yaptığı çalışmalardan ötürü Ekonomi dalında Nobel Ödülü’nü kazandı. 1999’da Ulusal Bilim Madalyası (National Medal of Science) ile ödüllendirildi.

Solow'un en ünlü eserlerinin listesi şöyle verilebilir:






Aagenaes sendromu

Aagenaes sendromu, diğer adıyla "kolestaz lenfödem sendromu" (İngilizce: cholestasis-lymphedema syndrome; CLS), doğumsal olarak karaciğer içerisinde (intrahepatik) safra akışında durağanlaşma ve yavaşlama ("kolestaz") ile birlikte el ve ayak sırtında daha belirgin olmak üzere "lenfödem" görülen sendromdur.

Vakalar ilk kez 1968'de Kuzey Avrupa'da, Norveç'te, bir çocuk doktoru olan Oystein Aagenaes tarafından bildirilmiştir ve halihazırda mevcut olguların büyük kısmı aynı bölgede kümelenmiştir. Hastalık otozomal resesif özellikte kalıtılmaktadır ve sorumlu genin 15. kormozomun kısa kolu ("15p") üzerinde olduğu bilinmektedir; Kuzey Norveç'te genin sıklığı ("prevalans") %3 düzeyindedir; Norveç dışındaki olguların da yarısından fazlası Norveç kökenlidir. Bütün hastaların Norveç dolaylarındaki eski bir ortak atadan geldikleri sanılmaktadır.
Hastalığın nedeni olarak küçük lenf damarlarının gelişimdeki kusurun sorumlu olduğu ve bu durumun bütünüyle lenf sistemi yanında, safra kanallarını çevreleyen küçük lenf damarlarını da etkilediği düşünülmektedir.

Yeni doğan bebekte görülen ciddi safra kolestazı erken çocukluk döneminde giderek azalır ve daha sonra alevlenmeler halinde tekrarlayan bir şekilde görülmeye başlar. Hastalarda süreğen ve ciddi bir lenfödem varlığı sebat eder. Kolestaz nedeniyle zamanla dev hücreli hepatit, karaciğerde nedbeleşme (fibroz) ve siroz gelişebilir; ancak hastaların bir kısmında hayat kalitesi bozulmakla birlikte, hastalık ciddi bir seyir göstermeyebilir.




Rayman Raving Rabbids

Rayman Raving Rabbids (Türkçe: "Rayman Saçmalayan Tavşanlar"), Ubisoft'un maskotu Rayman'in 4. macerasını konu alıyor. Rayman'in orijinal yaratıcısı Michel Ancel'in dizayn görevini yeniden ele aldığı oyun, King Kong oyununu tasarlarken tasarlandı. 8 Aralık 2006 tarihinde Wii konsolunun çıkış oyunlarından biri olarak piyasaya çıkan Rayman Raving Rabbids, 70'in üzerinde minik oyundan oluşan bir parti oyunu olarak seleflerinden ayrılıyor. Oyun oyuncuları internet üzerinde skorlarını yarıştırmaya teşvik eden bir internet kodu sistemiyle de uzun ömürlü oluşunu garantiliyor.

Michel Ancel, Ubisoft'un hazırladığı King Kong oyunu üzerinde uğraşırken eski takımıyla birleşti ve bu oyunu tasarlamaya başladı. İlk başta eski Rayman'lere benzemesi düşünülen Raving Rabbids, Michel Ancel ve takımı Wii'nin özelliklerinden haberdar olunca ona özel bir oyun yapmaya başladılar, ve şimdi oynadığımız oyun meydana geldi.

Oyunda iki değişik mod bulunmakta, Hikâye Modu, ve Skor Modu. Hikâye Modu Rayman ve arkadaşlarının vahşi fakat komik Davşanlar (Rabbids) tarafından kaçırılmasıyla başlıyor, ve sırayla her gün önümüze sunulan 4 minik oyunun en az üçünü geçmemiz isteniyor. Eğer 4 oyunun 4'ünü birden geçersek kıyafetler veya şarkılar ödül olarak gardırop ve radyomuza ekleniyor. Şarkıların arasında bazı lisanslı şarkılar ve bazı ünlü şarkıların Davşan parodileri mevcut, örneğin Ucuz Roman filminden hatırlayacağımız Misirlou şarkısı. Kıyafetler arasında ise yine kültürel göndermeler mevcut, Rock 'N' Roll kostümü Elvis Presley'i çağrıştırırken, Raymaninho kostümü açık bir şekilde Ronaldinho'ya gönderme yapıyor.

Oyun çıkmadan evvel yapımcılar eski karakterleri göreceğimizi söylemiş, fakat çıkmaya yakın bunlardan vazgeçildiği açıklanmıştı. Oyunda da eski oyunlardan tanıdık gelebilecek tek karakter tipi Globox'lar. Onun yerine bu oyun, IGN'in "On maskotun toplamından daha çok karizma ve kişiliği var" dediği Davşanlara ev sahipliği yapıyor.

Davşanlar, Worms oyunun solucanlarıyla kıyaslanabilecek bir şekilde aptal ve agresifler. Oyunun GBA versiyonunda, Davşanların eskiden herkese güvendikleri, bu yüzden de çok şakaya maruz kaldıktan sonra intikam almaya kalkıştıkları söyleniyor. Michel Ancel'in bir yaratımı olan Davşanlar, oyun çıkmadan önce tanıtımlarda boy göstererek kendi kitlesini yaratmıştı bile. Tanıtım amaçlı kullanılmış olan Bunny Facts/Tavşan Gerçekleri video serileri oyunda açılabilir video olarak bulunmakta.

Karakteristikler 
Davşanlar su götürmez bir şekilde aptallar. Fakat iş saldırmaya geldiğinde çok kurnazca davranabiliyorlar. Davşanlar genel olarak pörtlek gözlere, beyaz deriye ve ten rengi göbeklere sahipler, fakat bazen Serguei gibi iri ve siyah olanları, kırmızı, mavi, yeşil olanları da görülebiliyor. Davşanların hepsi, tartışmasız bir şekilde dans etmeyi çok seviyorlar. Diğer şeylerden pek fazla anlamasalar da bir dansa asla hayır demiyorlar.

Alametifarikâları olan çığlıkları aptallıklarını vurgulamak üzere geliştiriciler tarafından bulunmuş. Davşanların hiçbiri bu sesler dışında mantıklı sesler çıkaramıyor. Davşanlar ilk başta Rayman'in başarısızlığını seyretmek isterken bunu bulamayıp sıkılıyorlar, fakat ardından Rayman'e hayran oluyorlar, ve onun için tezahürat yapıyorlar.

Silah olarak tuvalet pompalarını tercih eden Davşanların gardırobu ise gerçekten geniş. Fransız Hizmetçi kıyafetlerinden ö