Epipaleolitik ve Orta Paleolitik döneme ait aletler, olası Neolitik ve Kalkolitik malzeme ve Son Tunç Çağı'na ait Frig çanak çömleği bulunmuştur. Ayrıca höyüğün yanındaki tarlada İlk Tunç Çağı'na ait çanak, çömlek ve bronz parçalara rastlanmıştır. Orta ilçesi ile Yaylakent beldesi arasında henüz açılmamış üç adet höyük bulunmaktadır. Bu höyükler açıldığında ilçenin tarihi daha da belirginleşecektir. Çankırı İl sınırları içinde Prof.Dr.İbrahim Tunç Sipahi ve Prof.Dr.Tayfun Yıldırım tarafından yürütülen yüzey araştırmaları sırasında çok sayıda Eski Tunç Çağı, Hitit Çağı ve Demir Çağı'na tarihlenen höyükler tespit edilmiştir.

Bulunan el aletleri bölgede insanın yaşadığını, çanak-çömlek ise bölgenin insanlar tarafından iskan edildiğini , Paleolitik/Epipaleolitik Çağ (Eski Taş/Yontma Taş) günümüzden 10.000 yıl öncesini, Neolitik Çağ (Yeni Taş/Cilalı Taş Çağı) 10.000 yıl önce başlayan bir evreyi, Kalkolitik Çağ (Bakır Taş Çağı) MÖ 5000-3000 , İlk Tunç Çağı MÖ 3000-2000 yıllarını ifade etmektedir.

Anadolu’da merkezi devlet yönetimini kuran ve idari arşiv anlayışını başlatan Hititler’in yazılı belgeleri (Hitit Tabletleri) ile birlikte ilçe tarihi belirginleşmeye başlar. Hitit Çağına ait küp mezarlar, mimari kalıntılar tespit edilmiştir. Kalfat köyü yaylasındaki Kaya Kalesi, kalıntılar ve Çankırı Kültür Müdürlüğü önünde bulunan aslan heykelleri bu döneme ait buluntulardır. İlçede yapılan inşaat hafriyatları sırasında su kanallarına, ev temellerine ve toplu halde insan iskeletlerine rastlanmıştır. Sakaeli ve Yenice köylerinde bulunan Paflagonya Dönemi'ne ait olduğu ileri sürülen inler, Hüyükköy'de bulunan yer altı kenti, Karaağaç köyü yaylasında bulunan Ören Şehri Harabeleri, Doğanlar köyünde bulunan kaya resimleri, Kayılar köyü arazisi içinde bulunan Kartal Kayası, Sakaeli köyü arazisinde bulunan Pehlivanoğlu Dağı Harabeleri, ilçedeki diğer tarihi eserlerdir. İlçe merkezinin doğusunda Devrez Vadisi'nde Kurşunlu ilçe sınırında MÖ 1500 yılına tarihlenen Hitit Kalesi de bölgede yerleşik düzene geçişin oldukça eskilere dayandığını göstermektedir.

Şu ana kadar yazılı bilgilere ulaşılamamış olup ilçenin tarihi akış seyrinin Orta Karadeniz, İç Anadolu yörelerinden özellikle Çankırı, Bolu, Kastamonu, Ankara, Çorum, Karabük hatta Sinop illeri ile paralellik gösterdiği dikkate alınmalıdır.

Hititler'in MÖ 1650-1450 yıllarında var olan Eski ve Yeni Krallık dönemleri henüz netleşmemiştir. Bu dönemde Hititler'in doğuda bulunan Mittaniler ile uğraştıkları ve MÖ 1295'te Mısır ile yapılan Kadeş Savaşı sonrası Anadolu'da ilk birliği sağlayan Hitit Krallığı'nın çökmeye yüz tuttuğu görülür. Hitit topraklarının bir kısmı Frig eğemenliğine girmiş, İskitler ve Medler, MÖ 612'de birleşerek Asur Devleti'ne son vermişlerdir. Anadolu'nun büyük bir kısmını ellerine geçirmişler ve Lidya ile komşu olmuşlardır. MÖ 585 yılında Medler ve Lidyalılar karşı karşıya gelmişler, Kızılırmak sınır olmak üzere anlaşmışlardır. Doğuda bulunan Persler, MÖ 546'da Medler'le savaşmış ve topraklarını kendi egemenlikleri altına almışlardır. Tüm Anadolu, Pers eğemenliği altına girmiştir. MÖ 334-331 yılları arasında Persler'e karşı savaşan Makedonya hükümdarı Büyük İskender, Anadolu topraklarını egemenliği altına aldı. MÖ 232'de İskender’in ölümü üzerine Anadolu’da karışıklıklar meydana geldi ve Galatlar (Keltler) bölgeyi işgal ettiler. Üç kabile halinde yaşadılar daha sonraları Romalılar'a tabi oldular. MÖ 2. yüzyılda bölge, Roma hakimiyetine girdi ve M.S. 395 yılına kadar böyle devam etti ve imparatorluk Doğu Roma (Bizans) ve Batı Roma olarak ikiye ayrıldı. Bölge hakimiyeti Doğu Roma'nın eline geçti ve 1071 yılında Alp Arslan’ın Malazgirt Savaşı'nı kazanıp Anadolu kapılarını Türkler'e açmasına kadar bu durum devam etti.

İlçenin Kayılar, Salur, Büğdüz, Yuva gibi köylerinin ve Dodurga gibi beldelerinin adlarından Türk boylarının buralara yerleştikleri anlaşılmaktadır. Danişmendliler, Çandarlı ailesi ve Osmanlı İmparatorluğu, burada yaşamış Türklerdir.

Orta ilçesinin bilinen ilk adı Kari Pazar'dır. Eski tapu kayıtlarında Şer-i mahkeme ilamlarında "Kari Pazar naibine" hitabı kullanılmıştır. Karinin sözlük anlamı; okuyan, inceleyen, Kur’an'ı kaidesine göre okumasını bilen kişidir. "Kari Pazar" ise "Kur’an okuyanların toplantı yeri" manasına gelir. Şimdiki İmam-Hatip Lisesi'nin doğu kısmında bir medrese ve caminin olduğu, burada Arapça, Farsça, Kur’an ve dini ilimler okutulduğu söylenmekle birlikte adı geçen yerde bir türbenin (Osman Dede) olduğu ve türbenin yanında caminin ve medresenin temellerinin hala var olduğu bilinmektedir. Bu medrese ve caminin yanında eskiden halk pazarı kurulurmuş. İlçenin adı halk dilinde "Kari Pazar" yerine "Kara Pazar" olarak kullanılmaya başlamıştır. Daha sonra bilinmeyen bir tarihte ismi değiştirilip, ilçe, ilçeye bağlı olan köylerin ortalık bir yerinde olduğundan "Orta" adıyla anılmaya başlanmıştır. Gerçekten de ilçenin yerleşim alanı, köylerin ve beldelerin konumuna göre ortada bir yerdedir.

Orta'ya bağlı 1 belde, 25 köy bulunmaktadır. Merkez ilçeye bağlı 4 mahalle vardır.

Kızılırmak'ın önemli kollarından Devrez çayı Orta ilçesi sınırları içerisinde yer alan dağlardan önemli kaynaklarını alır.




Şabanözü

Şabanözü, Çankırı iline bağlı bir ilçedir.

Tarihinin çeşitli devrelerinde Gasgaslar, Hititler, Makedonyalılar, Paflagonyalılar, Galatlar, Romalılar ve Bizanslıların idaresinde kalan Çankırı'da yerleşim yeri olarak Şabanözü'nden ilk defa Paflagonyalılar zamanında MÖ 217 -117 yılları arasında söz edilmektedir.

1071 Malazgirt zaferi ile Çankırı bölgesi de Karatekin Bey tarafından fethedilmiş ve bu bölge Danişment topraklarına katılmıştır. Daha sonraki dönemlerde sırasıyla, Çankırı ile birlikte, Şabanözü; Selçuklular, Çobanoğulları, Candaroğulları ve İsfendiyaroğulları beylikleri idaresine geçmiştir. Daha sonraları Osmanlı İmparatorluğu toprakları arasında kalan ve hiç düşman işgaline uğramayan Şabanözü, Cumhuriyetin ilanı ile bugünkü ülke sınırları içerisinde yer almıştır.

Şabanözü 1944 yılında ilçe merkezi olmuştur. İlçe olarak kurulduğunda, bugünkü Orta ilçesi kendisine bağlı bir nahiye halinde idi ve 57 köyü mevcuttu. 1959 yılında Orta bucağı ilçe haline getirilince, Şabanözü'ne bağlı 26 köy kalmıştır. 1970'li yıllarda Meşeli, Sarısu, Demirci, Kösrelik ve birkaç köy Ankara ili Çubuk ilçesine bağlanmıştır. Şu anda 19 köyü bulunmaktadır.

İç Anadolu Bölgesi, Orta Kızılırmak sınırları içinde, Çankırı il Merkezi´nin güney-batısında, Aydos-Eldivan Dağları arasında, Sanı Deresi Vadisi´nde Müsellim, Taşlıtepe, Sarımsakçı, Evliya Tepeleri arasında kurulmuştur. İlçenin güneyindeki düzlük ileride oldukça geniş bir ova oluşturur. Kuzeyde Kurşunlu, batıda Orta, Çubuk ve Kalecik, doğuda Çankırı Merkez İlçe ve Eldivan ilçeleri ile çevrelenmiştir.

İlçe İç Anadolu Bölgesi ile Kuzey Anadolu Bölgelerini birbirinden ayıran Köroğlu Dağ silsilesinin güneyinde yer almıştır. Bu nedenle Karadeniz´in ılıtıcı etkisine kapalıdır. Bu konumu nedeniyle iklimi karasaldır. Yörede kışlar soğuk, uzun ve karlıdır. İlkbahar kısa sürelidir ve hemen yaz başlar. İlçede yazın ısı 36 derece ile 28 derece, kışın ise 7 derece ile 11 derece arasındadır. Yıllık maksimum yağış 591 mm^3'dir. Yaz ve kış mevsimlerinde dağ ve vadi meltemleri sıkça görülür. Şiddetli rüzgarlara pek rastlanmaz.

594 kilometrekare yüz ölçümlüdür. Deniz seviyesinden yüksekliği 1.100 metredir. İlçe, volkanik kayalardan Aglomera Bazalt andezitten oluşan yamaçlarda ve Sanı deresinde kurulmuştur. Kurşunlu, Çerkeş, ılgaz deprem kuşağı içinde bulunur. 1943 depreminde hasar görmüştür.Saha, iç Anadolu´nun yüksek platolarından Kuzey-Anadolu sıra dağlarına geçiş bölgesinde yer almaktadır. Kuzeybatıda Dumanlı ve Elden, batıda Yıldırım ve Aydos, doğuda Eldivan, kuzeydoğuda Sanı en önemli yükselti ve dağlarıdır. Yükseltileri 1800-1950 metre arasındadır. Çankırı ile irtibatı sağlayan Arapboğazı geçidi ise başlıca geçit olarak sayılır. Önceki yıllarda yaylalarda büyük çapta yaz süresince kalınabilecek yayla evlerinin ve hayvan barınaklarının bulunduğu bilinmektedir. Ancak göç nedeniyle nüfusun hızla azalması ile birlikte yaylacılık ta yok denecek kadar azalmıştır.Tatlı meyilli hafif dalgalı yamaçları arasındaki vadilerde oluşan akarsulardan, Çubuk istikametine akan ve ilçenin Kamış Köyü yakınlarındaki Sanı Dağı eteklerinden doğan Sanı Çayı ilçenin ortasından geçer. Gündoğmuş Köyü yakınlarından kaynaklanan Terme Çayı, Sanı Çayı ile birleşerek ileride Ana Terme Çayı´na katılır. Çankırı´dan gelen Acı Su ile birleşerek Kızılırmak´a dökülür.

Yakın zamana kadar tarım ve hayvancılık ilçenin başlıca gelir kaynağı olmuştur. Yeşil fasulyesi çok meşhurdur. Çevresinde çok sayıda baraj gölü ve mesire alanı mevcuttur. 1990'lı yılların başında başlayan sanayi yatırımları günümüzde ilçe ekonomisine yön vermektedir. Bugün ilçede 93 hektarlık alanda kurulu olan organize sanayi bölgesi mevcuttur. Bu bölgede şu an, elektrikli ev aletleri sanayii, ofis mobilya fabrikaları, PVC tesisi, ambalaj sanayi tesisi, un ve yem sanayi tesisi, dünyanın en büyük spor markalarına çorap üreten bir sanayi kuruluşu, medikal sanayi, poşet fabrikası ,yapı elemanları işletmeleri faaliyette olup yeni tesislerin yapımı devam etmektedir. Ayrıca küçük ölçekli silah sanayi bölgesi olarak adlandırılan başka bir bölgede av fişeği ve havai fişek fabrikaları bulunmaktadır.

İlçede MTA tarafından tespit edilen amyant, bakır, kömür, manyezit ve krom gibi madenler mevcuttur. İlçe genelinde tarımsal faaliyetler yanında seracılık, kültür ırkı hayvancılığa yapılmaktadır.


1944 yılında Ankara'nın Kırıkkale ve Çankırı'nın Kurşunlu nahiyeleri ile birlikte ilçe olmuştur.

Görev Yapan Kaymakamlar





Yapraklı

Yapraklı, Çankırı ilinin bir ilçesidir. Merkez belediyesi dışında 3 belde, 39 köy ve 3 mahalleden oluşmaktadır.





Bayat, Çorum

Bayat, Çorum ilinin bir ilçesidir.

Bayat, tarihi MÖ 1. yüzyıla dayanan bir yerleşim birimidir. Şehrin kuzeydoğusundaki kaya mezarlarının yakın roma döneminden kaldığı sanılmakla birlikte ilçe sınırları içerisinde birçok yerde yakı