zele, uçak-tayyare, yıl-sene. Türkçede anlamı kuvvetlendirme başlığında, ikilemelerde eşanlamlılık ve tekrarlama ile yapılır: hatır gönül, takım taklavat gibi. Özel dillerden argonun anadille paralel anlamları vardır. Ayrıca grup dili jargonlarıyla da anadil kesişebilir. Aynı kelime, değişik meslek dillerinde ve bilim dallarında aynı başlıkta farklı anlamlara sahiptir.




Antik (edebiyat)

Eserin, çok eski olduğunu belirtmek için kullanılır. Grek ve Romalılardan kalma resim ve yontulara dendiği gibi, İlkçağ’a da antik devir denir.




Seçki

Seçki veya güldeste (ayrıca "antoloji") bir konu ya da beğeniye göre, derlenen metinlerin bulunduğu eser. Divân-ı Lügati't-Türk, Türk edebiyatındaki il
plara denir. Yunanca'daki "anthos" (çiçek) ile "legein" (toplamak) kelimelerinden türemiştir. İlk antolojileri eski Yunanlar derlemişlerdir.

Bilinen ilk antoloji MÖ 2. yüzyılda derlenmiştir. "Çelenk" adındaki bu antolojinin derleyicisi gadara'lı meleagros'tur.

1. yüzyılda da, makedonyalı philippos buna benzer bir "çelenk" meydana getirmiştir.

2. yüzyılda ise, diagenianus ilk kez olarak "anthologion" (antoloji) adı altında bir derleme yapmıştır. Hemen hemen aynı sıralarda sardeis'li straton da bir şiir antolojisi derledi. Bu saydığımız eserlerin çoğu bugün kaybolmuş bulunmaktadır.

9. yüzyılda constantinus cephalas biraz önce saydığımız eserleri de kapsayan büyük bir antoloji meydana getirdi. Bu antoloji, konulara göre sıralanmıştı. Aynı şekilde konulara göre sıralanmış bir antoloji de, 4. yüzyılın sonlarında, agathias tarafından derlenmişti. Batılılar'ın dikkatini çeken ilk yunan antolojisi 1301 yılında maximus planudes'in hazırladığı antoloji oldu. Planudes eserinde cephalas'ın antolojisini esas tutmuştu. Bu eser ilk olarak Floransa'da yayınlanmıştır (1494).

17. yüzyılın hemen başlarında da palatine yazması adıyla anılan bir başka yunan antolojisi ele geçirildi. Heildelberg'de, palatine kütüphanesinde bulunan bu yazma bugünkü yunan antolojisi eserlerinin temeli sayılır. Bu antoloji 15 kitaptan meydana gelmiştir. İçindeki eserler, 2.000 yıllık yunan örf ve geleneklerini canlandırmaları bakımından, çok önemli sayılırlar. Latin antolojilerinin en önemlisi ise "codex selmasianus" adındaki eserdir. Bu antoloji 6. yüzyıla ait eserleri kapsamaktır. Tahminen 8. yüzyıl başında derlendiği sanılmaktadır. Bu şiirler, 533 yılında "antologia latina" adındaki eserde toplanmıştı. Tanzimat edebiyatında ise ilk seçki Ziya Paşa'nın "Harabat" adlı eseridir.




Antrakt

Antrakt, Tiyatro ve benzeri sahne sanatlarında, iki perde arasında geçen zaman, verilen ara. "iki perde (bölüm) arası" anlamına gelen Fransızca Entr'acte sözcüğünden Türkçeye olduğu gibi girmiştir. Aynı anlamı ifade eden sözcükler İngilizce'de "intermission", Almanca'da "Zwischenspiel", İtalyanca'da "Intermezzo" İspanyolca'da "Intermedio" dur.




Apokrif

Hristiyanlıkta apokrif, kanonik (dini otoritelerce genel kabul görmüş) dini metinlerin ve kitapların parçası olmayan metin. Dini metinlerin doğruluğunun şüpheli olduğu durumları tanımlamak amacıyla kullanılır. Kitab-ı Mukaddes'e eklenmemiş metinler apokrif kabul edilir.

Apokrif sözcüğünün kökeni Yunanca "apokruptein" (saklamak, gizlemek) sözcüğüne dayanır. Bu kökten türemiş Yunanca "apokruphos" (gizli) sözcüğü eklestik Latinceye ve sonrasında diğer dillere "apocrypha" formunda geçmiştir.

Eski Antlaşma dönemiyle ilgili apokrif kitapların çoğunluğu İbranice ya da Aramice yazılmış olmalarına karşın, yalnızca Grekçe biçimleriyle günümüze ulaşmışlardır. Bu da metinlerin Eski Antlaşma’nın ilk Grekçe çevirisi olan Septuaginta’da toplu olarak korunmasından kaynaklanmaktadır. Eski Antlaşma’nın MÖ 3. yüzyılda yapılmaya başlanan ve dünyada o dönem en yaygın dil olan Grekçedeki bu çeviri çok kısa bir süre içinde yaygınlaşmıştır.

Roma Katolik Kilisesi 1546 yılında Trento Konsili'nde bu kitapları Kutsal Kitaplar’ın arasına almıştır. Katolikler söz konusu kitaplardan “Deuterokanonik”, yani Kutsal Kitap listesine sonradan eklenmiş kitaplar olarak söz ederler. Ortodoks Kilisesi ise “Deuterokanonik” olarak adlandırdığı kitapları 1642 Yaş ve 1672 Kudüs konsillerinde “Kutsal Yazılar’ın gerçek parçaları” olarak adlandırmıştır. Günümüzde birçok Ortodoks din bilgini Atanasyus ve Jerome'nin çizgisini izleyerek bu kitapların Kutsal Yazılar’ın diğer bölümlerinden daha az yetkili olduğunu kabul etmektedir. Protestanlar ise bu kitapları Kutsal Kitap’ın bir parçası olarak değerlendirmezler. Bu parçaları “Apokrifler” diye adlandırırlar. Martin Luther Apokrifler’e Kutsal Yazı gözüyle bakmamasına rağmen onların “okunması iyi ve yararlı kitaplar” olduğunu belirtmiştir.

Apokrif Kitapları genellikle Eski Antlaşma’nın evrensel olarak benimsenen kitapları arasında değerlendirilmez ve topluluk önünde ya da kilise tapınma hizmetinde birincil olarak kullanılmazlar. Yine de apokrif kitapları’nın inanlıların kişisel çalışmaları ve gelişmeleri için yararlı olabilecekleri düşünülür.

Apokrif kitaplar, tarihsel metinler, söylenceler, bilgelik sözleri, dua ve ezgiler, gelecek olaylarla ilgili metinlerden oluşur. Kitaplar sırasıyla, Tobit, Yudit, Ester (Eski Antlaşma’daki özgün metne bazı ekler içeren Grekçe çevirisi), Bilgelik, Sirak, Baruk, Yeremya'nın Mektubu, Azarya'nın Duası ve Üç Genç Adamın Ezgisi, Suzanna, Bel ve Ejderha, 1. Makabeler, 2. Makabeler, 3. Makabeler, 1. Esdras, 4. Ezra, Manaşşe'nin Duası, 151. Mezmur ve 4. Makabeler'dir.





Kesme işareti

Kesme işareti ya da apostrof (Yunanca "απόστροφος", "apóstrophos"); bir noktalama işareti. Türkçede başlıca olarak özel isimlerden sonra gelen ekleri ayırmada kullanılır.

Noktalama işaretlerinin neredeyse tamamından sonra bir harf boşluğu kadar ara verilir. Kesme işareti ise ait olduğu kelimenin sağına bitişik olarak yazılır ve işaret ile sonra gelen ek arasında boşluk bırakılmaz:

1. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.


Sonunda p, ç, t, k ünsüzlerinden biri bulunan Ahmet, Çelik, Çiçek, Halit, Mehmet, Mesut, Murat, Özbek, Recep, Yiğit, Bosna-Hersek, Gaziantep, Kerkük, Sinop, Tokat, Zonguldak gibi özel adlara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde kesme işareti yazımda "kullanılır" ancak Ahmedi, Çeliği, Çiçeği, Halidi, Mehmedi, Mesudu, Muradı, Özbeği, Recebi, Yiğidi, Bosna-Herseği, Gaziantebi, Kerküğü, Sinobu, Tokadı, Zonguldağı biçiminde son ses yumuşatılarak söylenir.

Özel adlar için yay ayraç (parantez) içinde bir açıklama yapıldığında, kesme işareti yay ayraçtan "önce" kullanılır:




Tanrı, melek gibi mitolojik varlıklardan bahsederken eğer belirli bir varlıktan bahsedilmiyorsa (cins isim olarak kullanılıyorsa) ilk harf küçük yazılır ve sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz:


Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır: 





Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır: 


2. Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur: 

3. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur: 

4. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur: 
5. Şiirde seslerin ölçü dolayısıyla düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır:

6. Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur: 

Kurum, kuruluş, kurul ve işyeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:


Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:


Özel adlar yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrıl­maz:


Sonunda nokta bulunan kısaltmalar ile üslü kısaltma ve rakamlar kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalardaki ekler, noktadan ve üs işaretinden sonra kelimenin ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır: 

Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:





Araçsız üslûp

Araçsız üslûp, edebiyatta bir düşünceyi, duyguyu doğrudan doğruya söyleyenlerin ağzından aktarmak demektir. Monolog ve diyaloglar araçsız üslûba örnektir. Bu anlatım, yazıya, söze hareket, akıcılık ve canlılık verir.




Ara nesil (edebiyat)

Ara nesil, Türk Edebiyatı'nda Tanzimat sonrası ikinci kuşak olan, Recaizade Mahmud Ekrem, Muallim Naci ve Abdülhak Hâmid’le Servet-i Fünûn edebiyatı arasında yer alan yazarlara verilen addır. 1876-1896 dönemi için söylenir. Beşir Fuad, Fazlı Necib, Mehmed Celal, Nâbizâde Nâzım, Hasan Fehmi adları ara nesilde anılanlardan birkaçıdır.

Servet-i Fünun ile Tanzimat ikinci kuşağı arasında köprü vazifesi gören Ara Nesil ile ilgili ilk bilgileri Mehmet Kaplan'ın Tevfik Fikret Şiiri üzerine yaptığı çalışma ile vermiştir. Servet-i Fünun Dönemi yeniliklerinin başlangıcını içeren Ara Nesil, Tanzimat Dönemi'nin yerini yeni bir edebi oluşuma bırakmaya başladığının sinyallerini vermektedir. Servet-i Fünun edebiyatını hazırlayan pek çok tartışmanın yaşandığı bu dönemde ekol olarak öne çıkan sanatçılar; Abdülhak Hamid Tarhan, Recaizade Mahmut Ekrem ve Muallim Naci'dir. 2.Abdülhamid'in baskıcı yönetiminin ilk zamanına denk geldiği için bu edebi oluşumda politik ve sosyal konulara rastlanılmaz.

Gazetenin yerini dergiciliğe, toplum için sanat anlayışının yerini sanat için sanat anlayışına bırakmaya başlamış olduğu dönemde Batı'dan alınan yeni edebi şekiller denenmiş, Servet-i Fünun'da sıklıkla görülen tablo altına şiir yazma Ara Nesil sanatçıları tarafından geliştirilmiştir. Klasik edebiyat anlayışından beri devam eden kafiye göz için mi kulak için mi tartışmaları "kulak için kafiye" anlayışı ile bu dönemde netlik kazanmıştır. Eski şiir anlayışı devam ederken yeni şiir anlayışının da yerleştiği bu dönemde Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak kabul edilen Fatma Aliye, Muhadarat romanı ile dikkat çekmektedir.

Dönem sanatçıları eleştiri türünde de eser vermeye vermiş, edebi türleri tanıtmaya çalışmışlardır. Türk edebiyatının ilk pozitivisti olan Beşir Fuat Haver, Güneş adlı iki dergi çıkarmıştır bu dönemde. Beşir Fuat'ın başlatmış olduğu Hayaliyyun-