. Bütün yapılar baştan başa toprak örtülüdür, asla kiremitli yapı yoktur. Ve halkı tamamen Mahmudi Kürtleridir.

Hınıs'ın ilk yerleşme yeri, yöre halkı tarafından “Dere Mahallesi” olarak nitelendirilen Hınıs Çayı vadisi ile Hınıs Kalesi (Bahçe Mahallesi) arasındaki kesimdir. Hınıs vadisinde 1734 yılımda Muş Beylerinden Alaeddin Bey tarafından yapılmış Hınıs Ulu Cami/Dere Camii, Hınıs Kalesi ve kalıntıları, eski mesken yıkıntıları bulunmaktadır.
Hınıs, Şeyh Said İsyanından sonra Osmanlı dönemindeki il statüsünden ilçe statüsüne dönüştürülmüştür. Karaçoban, Tekman, Karayazı ile Varto, Bulanık, Malazgirt, Cumhuriyet döneminde Hınıs’tan ayrılarak Erzurum ve Muş illerine bağlı ilçe haline getirilmiştir.

Hınıs'ın manevi yapısını Nakşibendi şeyhi, Şeyh Mahmud Feyzi Efendi oluşturmuştur. Palu’dan, önce Hınıs'ın Parmaksız köyüne, daha sonra Kolhisar mahallesine yerleşen Şeyh Mahmud Feyzi burada tekke ve medrese kurarak irşada ve tebliğe başlamıştır. Hınıs, medrese kültürünün önemli merkezlerinden birisi haline gelmiştir. Doğu illerinde pek çok İslâm âlimi Şeyh Mahmud el-Feyzi’nin temelini attığı bu medreselerde yetişmiştir.
Şeyh Mahmud el-Feyzi’nin vefatından sonra medrese ve tekke hizmetlerini yürütme vazifesi ailenin büyüğü olan oğlu Şeyh Said Efendi’ye kalır. Şeyh Said, kendisine bağlı dört yüze yakın medresesi, beş yüze yakın tekkesinin sevk ve iradesini ikamet ettiği Hınıs Kolhisar ve Hınıs Merkez Medreselerinde yürütmüştür. Bu medreselerin en bilinenleri Palo, Piran, Hınıs, Bingöl ve Muş’taki medreselerdir. Şeyh Said, 1925'te merkezi yönetime karşı girişilen geniş çaplı kıyamın (Şeyh Said İsyanı) Lideri olarak 29 Haziran 1925’te Diyarbakır’da Şark İstiklal Mahkemesi’nin kararı ile idam edilmiştir.

Hınıs'ın yetiştirdiği büyük âlimlerden birisi Şeyh Said’in büyük oğlu Şeyh Ali Rıza Efendi’dir. Şeyh Said İsyanı’nın ikinci lideri olan Şeyh Ali Rıza Efendi Hınıs’ta doğmuş, ilimle meşgul olup, talebe yetiştirip icazetler vermiştir. Şeyh Ali Rıza Efendi, Türkiye Cumhuriyeti tarafından hazırlanan rapor ve yazılarda Kürtlerin siyasi ve dini lideri olarak kabul edilmiştir. Kürtçe ve Zazacanın yanı sıra Arapça, Farsça, ve İngilizce dillerini öğrenmiş, hayatı boyunca Türkiye ve Arap âlemini yakinen takip etmiştir.

Hınıs’ın manevi yapısını şekillendiren son şahıs, Şeyh Muhammed Emin’dir. Şeyh Ali Rıza Efendi’nin büyük oğlu olan Şeyh Muhammed Emin 1921 yılında Hınıs’ta doğmuş vefat edinceye kadar talebe yetiştirmiş, halkın arasında irşad faaliyetlerini devam ettirmiştir. Şeyh Muhammed Emin Fırat; Erzurum, Bingöl, Elâzığ, Diyarbakır hinterlandında irşad faaliyetinde bulunan ailesinin ve Nakşibendi tarikatına bağlı muhitlerini mistik planda temsil eden son postnişindir.
Hınıs Erzurum siyasetinde önemli bir yer almıştır. 1960 Darbesi sonrası oluşturulan Millî Birlik Komitesi başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel Hınıs’lıdır. Milletvekili seçimlerinde Hınıs’lı birçok kişi milletvekili olarak TBMM’ye girmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır; Abdulilah Fırat, Abdülmelik Fırat, Gıyasettin Karaca, Mehmet Fuat Fırat, Nihat Diler, Saadettin Aydın, Sabahattin Aras.

İlçe merkezinde 3 bin m² kapalı alana sahip olmak üzere toplamda 10.200 m² alana sahip olan kültür merkezi bulunmaktadır. Yaklaşık 200 koltuk kapasiteli sinema salonu ilçede yapılan kültür ve sanat faaliyetlerine ev sahipliği yapmaktadır. İlçede mevcut kütüphanede bu binanın üst katında 16 bin civarında güncel kitap ve her ay güncellenen birçok dergi ile hizmet vermektedir. Ayrıca yıl içerisinde çeşitli başlıklarda kültür sohbetleri icra edilmektedir.

Hınıs Kültür Merkezi’nin, Erzurum Büyükşehir Belediyesi’ne devri 2017 içerisinde gerçekleşecektir. Bu işlemden sonra ise ESMEK adı altında Hınıslılara ellinin üzerinde meslek ve sanat edindirme kursları hizmet verecektir.

Hınıs'ta bulunan bir mamut fosili Biritish Museum'da sergilenmektedir. Bölge yabancı arkeolog ve antropologların ilgisini çekse de Türk makamların ilgisini çekmemiştir.

1547 yılında, bugün harabe halinde bulunan Aziz Maria Kilisesi'nde kopyalanan Hınıs İncili, Ermenilerce önemlidir.

Hınıs’ın kültürel ve tarihi yerlerinden bazıları şunlardır;

- “Hınıs Kanyonu“

- “Bingöl Dağları Yaylaları“

- “Hamurpet (Akdoğan) Gölü“

- “Hınıs Kalesi“ (Akkoyunlular tarafından yaptırılmış olup Osmanlılar döneminde genişletilmiştir. Harabe halindedir)

- “Kalecik Kalesi“ (Harabe halindedir)

- “Zırnak Kalesi ve Kümbeti“ (Urartu Krallığı döneminde yapılmıştır. Harabe halindedir)

- “Toprak Kale ve Höyük'ü“ (Urartu Krallığı döneminde yapılmıştır. Harabe halindedir)

- “Hınıs Ulu Camii“ (Muş Beylerinden Alaaddin Bey tarafından 1734 yılında yaptırılmıştır. Alaaddin Bey Camii veya Dere Camii olarak da bilinmektedir. Bir medreseyle birlikte 20 dükkân, bir değirmen şeklinde külliye olarak inşa edilmiştir. Günümüzde sadece cami kısmı kalmıştır.)

- “Kolhisar Medresesi“ (Cami ve medrese şeklindedir. 19. yüzyılda Şeyh Mahmud El-Feyzi tarafından kurulmuştur. 20. yüzyılın başlarında oğlu Şeyh Said tarafından genişletilmiştir. Medrese bilindiği kadarıyla 3 kere yıkılmıştır. Şu anki hali 1966 depreminden sonra yaptırılmıştır. Ancak medresenin içindeki iki mihrap yüzyılı geçkin bir tarihe sahiptir. Binlerce öğrenci yetiştirmiş bir merkezdir.)

- “Şehid Şeyh Mahmud El-Feyzi Efendi Hazretleri Türbesi“ (Qube olarak da bilinmektedir. Kolhisar Mahallesi, Kurdi/Pınar köyü ile Ferxik/Derince köyü arasında bulunan yüksek bir dağ üzerinde türbe içerisinde medfundur. 1898 yılında vefat etmiştir. Daha sonradan I. Dünya Savaşı sırasında naaşı çıkarılarak Ermeniler tarafından şehit edilmiştir. Türbenin etrafı mezarlık haline getirilmiştir. Civar halkı tarafından devamlı ziyaret edilmektedir.)

- “Ziyareta Şehidê Xirtê“ (Hırt Köyü Şehtiliği) (Erence/Hırt Köyündedir. İslam peygamberi Muhammed’in sakacısı Seyit Ömer Halil’in mezarıdır. Bu ziyaret 1800’lü yılların sonunda Şeyh Mahmud el-Feyzi tarafından bulunmuştur. Mezarın keşfedildiği sırada ortaya su çıkmıştır. O günden günümüze kadar bu su belli mevsimlerde akmakta, belli mevsimlerde de kurumaktadır.)

- “Hınıs Kilisesi Kalıntısı“ (Kilise Deresi adlı mevkide yer alır.)

- “Kaya Kilise Kalıntısı“ (Gülüçimen/Peyik Mahallesindedir. Kayaya oyma yapılar oluşturmaktadır. Şapel, Bizans hâkimiyeti esnasında yapılmıştır.)

- “Surp Sarkis Kilisesi Kalıntısı“ (Arus / Yolüstü köyü)

- “Garmurak“ (Ermenilerin kutsal kabul ettikleri dikili kayanın bulunduğu yer ve mesire alanıdır. Bahçe mahallesindedir.)

Hınıs nüfusu 2014 yılına göre 28.607'dir. Bu nüfus, 14.531 erkek ve 14.076 kadından oluşmaktadır. Yüzde olarak ise: %50,80 erkek, %49,20 kadındır.

İlçede etnik grup olarak ağırlıklı olarak Kürtler yaşamaktadır. Çoğunluğu Şafii mezhebine bağlı olup Sünni’dirler. Hınıs’ta az miktarda alevi inancına bağlı köyler bulunmaktadır. Hınıs’ta I. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar Hristiyan dinine mensup Ermeni halkı azınlık olarak yaşamıştır. Hınıs’ta dil olarak Türkçe, Kürtçe’nin Kurmanci ve Zazaca/Dımılki ağızları konuşulmaktadır.

Hınıs ekonomisi hayvancılık, tarım, bostancılık ve ticarete dayalıdır. Hınıs İlçesine özgü tarla bitkilerinden olan Hınıs Şeker Fasulyesi , Hınıs’ın doğal kaynak suları, balı ve hayvancılık potansiyeli değerlendirilerek ilçeye ekonomik anlamda bir kalkınma sağlatılabilir.

Hınıs Fasulyesi, 555 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği tescilli coğrafi işaret başvurusu kabul edilmiş olup; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaret tescilini almıştır.

İlçede elli iki ilkokul, on üç ortaokul ve beş lise bulunmaktadır. İlçe genelinde beş yüze yakın öğretmen görev yapmaktadır. İlçede bulunan liseler:

İlçede Atatürk Üniversitesi'ne bağlı Hınıs Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır. Bu Meslek Yüksekokul'da; Çocuk Gelişimi Programı, Gıda İşletme, Gıda Kalite Kontrol ve Analizi, Laboratuvar Veteriner Sağlık, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, Sağlık Kurumları İşletmeciliği, Su Ürünleri Bölümleri bulunmaktadır. Ekim 2016'da, Meslek Yüksekokulu'nun yurt ihtiyacını karşılamak üzere KYK’ya bağlı 50 kontenjanlı kız yurdu açılmıştır.

First Lego League Robot Yarışmaları Ligi'nde, devlet okullarını Hınıs Çernezyom Robot Takımı temsil etmektedir. 2016 yılı yarışmalarından bir kupa ve beş madalya kazanarak dönmüştür.

İlçe merkezinde bulunan Hınıs Şehit Yavuz Yürekseven Devlet Hastanesi elli yatak ile yedi ayrı branştaki doktor kadrosu ile hizmet vermektedir. Acil durumlar ve çok özel hastalar için hava ambulansı hizmeti bulunmaktadır. Yine ilçe merkezinde iki adet sağlık ocağı bulunmaktadır. Bu sağlık ocakları da periyodik aşı, tedavi ve kontrolleri takip etmektedir.

Hayvan sağlığı için ise; Hınıs Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün ekipleri ve iki adet özel veteriner polikliniği hizmet vermektedir.

2014 yerel seçimlerinde Hınıs Belediye başkanı olan Hasan Basri Fırat'ın yerine 1 Eylül 2016 tarihinde yürürlüğe giren 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kayyum olarak kaymakam Bülent Ay atandı.

Hınıs, il Merkezine Erzurum – Muş karayolu üzerinden 140 km, Hınıs – Karayazı – Erzurum karayolu üzerinden 160 km uzaklıktadır.

Kendi aracınızla gelebileceğiniz gibi diğer şehirlerden düzenlenen otobüs seferleriyle, Erzurum Mahallebaşı Semt Garajından Hınıs minibüsleri veya Hınıs istikamete giden Karaçoban, Varto ve Muş minibüslerini kullanılarak Hınıs'a gelmek mümkündür.

Hınıs'a 150 km uzaklıktaki Erzurum Havaalanı, 116 km uzaklıktaki Muş Havalimanı, 164 km uzaklıktaki Bingöl Havalimanına kadar uçakla gelebilir, buradan da toplu taşıma veya özel araçlarla ulaşabilirsiniz.





Aziziye

Aziziye, eski ismi Ilıca, Türkiye 'de Erzurum ilinin bir ilçesidir. Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır.
Erzurum ilinin merkez ilçelerinden biri olup, ilin batı kısmını oluşturur. Kuzeyden İspir İlçesi, Güneyden Palandöken (Merkez İlçe) ve Çat İlçeleri, Doğudan Yakutiye (Merkez İlçe) İlçesi, Kuzey-doğudan Tortum İlçesi, Kuzey- batıdan Aşkale ilçesi ile sınırlıdır. "Ilıca", Erzurum'u batıya bağlay