ölgesi'nde bulunmaktadır. Erzurum'un kuzeyinde yer alan ilçe Ardahan ile Artvin'e sınır komşusudur.

Olur, komşusu olan Şenkaya, Oltu, Tortum ve Yusufeli ilçeleriyle birlikte, Ermeni tarihinde Tayk' (Gürcüce Tao, Yunanca Taokhi) adı verilen bölgenin bir parçasıdır. 3. ila 9. yüzyıllarda Mamikonyan sülalesine ait bir beylik olmuştur. Bugün Çataksu adı verilen Tavusker (Ermenice Tayotskar), Şenkaya ilçesine bağlı Penek ve Yusufeli'ne bağlı İşhan kasabaları bu beyliğin başlıca merkezleri idi.

9. yüzyıldan itibaren Tayk' beyliği, Ermeni asıllı Bagratuni hanedanının Gürcüleşme politikası izleyen kolunun egemenliğine girmiştir. Bu tarihten itibaren bölgeye Gürcü kültürü ve Gürcü mezhebi damgasını vurmuştur. Yörenin Gürcü halkı 16. yüzyılda Osmanlı egemenliğinin kurulmasından sonra hızla Müslümanlığı kabul ederek Türkleşirken, azınlıkta kalan Ermeni nüfusu özellikle 1828 Rus harbinden sonra topluca Rus egemenliğindeki Ermenistan'a göçmüştür.

Olur ilçesi, Osmanlı-Çarlık Rusyası savaşlarına da sahne olmuş ve 1878-1918 döneminde Rus yönetimi altında kalmıştır. 1917 sonunda Ekim Devrimi sonucunda Rus ordusu dağıldığında Olur ilçesi bir süre Ermenistan'ın egemenliğinde kalmış, bu dönemde Ermenilerle yerli Türk halkı arasında çatışmalar olmuştur. Bölgeye düzenli ordunun gelmesiyle 28 Mart 1918'de ilçe yeniden Osmanlı topraklarına dahil olmuştur.

İlçenin idari merkezi Osmanlı döneminde Tavusker (Çataksu) kasabası idi. Nahiye merkezi 19. yüzyılda Olur kasabasına taşındıktan sonra da bölgenin adı Cumhuriyet dönemine dek Tavusker olarak anılmış ve Olur merkezine de bazen bu isim verilmiştir. 1958 yılına kadar Oltu ilçesine bağlı bir bucak olan Olur bu yıldan itibaren Erzurum'a bağlı bir ilçe olmuştur.

Olur adı, kasabanın içinden akan Olur deresinden gelir. Sözcüğün aslı Ermenice olup "büklüm" (deresi) anlamına gelmektedir.
Coğrafi olarak Karadeniz bölgesinin doğusunda olup rakımı ise 1327 metredir. Erzurum İl merkezine 160 km. mesafede, yüzölçümü 820 km² olup, İlçeye bağlı bucak merkezi yoktur.
Doğusunda Göle ve Şenkaya ilçeleri, Batısında Yusufeli ilçesi, Güneyinde Oltu ilçesi, Kuzeyinde Artvin ili, Ardanuç ilçesi bulunmaktadır.

1- Önemli Dağları: İlçenin kuzey ve güney istikametinde sıra dağlar ve bu dağları kesen derin vadiler mevcuttur. İlçenin kuzeyinde platolara da rastlanır. İlçenin en önemli dağları şunlardır. İlçemizin güneyinde Akdağ 2342 m, kuzeyinde Zamp Dağı 2745 m, Sarıbaba Tepesi 2605 m. ve Pancarlı Tepesi 2697 metredir.Horasan tepesi 2842 metredir.

2- Akarsuları: Çoruh Nehri’nin bir kolu olan Oltu Çayı ilçemiz sınırları içerisinde doğu-batı istikametinde devam ederken tamamen ilçemiz sınırları içerisinde kaynağını alan ve ilçenin kuzey doğu istikametinden güneye doğru yol alarak Oltu Çayı’na kavuşan Alabalık Suyu ile Kızılçay akarsuları önemli akarsularındandır.

3- İklim ve Bitki Örtüsü: Doğu Anadolu ile Doğu Karadeniz iklimi arasında bir geçit iklimi hüküm sürmektedir. İlçenin rakımı yüksek kuzey kesimlerinde iklim oldukça serttir ve kar yağışı çokça görülmektedir. Bu kesimlerde kışları 2 metreye varan kar yağışları nadiren de olsa görülür. İlçe merkezi ile güney kesimleri de gayet ılıman bir iklime sahip olup, daha ziyade Doğu Karadeniz iklimi hüküm sürmektedir. Yağışlar daha ziyade yağmur şeklinde olmaktadır. İlçenin ortalama yıllık yağış toplamı 350,6 m³' dür.

Olur ilçe nüfusu Etnik nüfus yapısı olarak Sırasıyla;Kıpçak Türkleri, Türkmenler ve az sayıda Lom-Poşalar(Çingene)'dan oluşur.
Olur ilçesinde kullanılan Türk şivesinin Doğu Anadolu ağızları içindeki konumu
Prof. Dr. Leyla Karahan'ın "Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması" (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:





Pasinler

Pasinler Erzurum ilinin bir ilçesidir. Pasinler bölgede "Hasan Kale" olarak da adlandırılır. Erzurum il merkezine 40 km uzaklıktadır. Tarihi İpek Yolu'nun üzerindedir. Kalesi, şifalı kaplıcaları, maden suları ve patatesi ile ünlüdür. İlçe merkezine 4 km uzaklıkta bulunan Serçeboğazı mahallesinin hemen girişinde diüretik maden suyu bulunmaktadır.

Pasinler ilçesinde kullanılan Türk şivesinin Doğu Anadolu ağızları içindeki konumu
Prof. Dr. Leyla Karahan'ın "Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması" (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:






Pazaryolu

Pazaryolu, Erzurum ilinin bir ilçesidir.

Pazaryolu'nun eski adı Nor Keğ olup Ermenice “Yeni Köy” anlamına gelmektedir. İlçede ilk yerleşim kesin olarak bilinmemekle birlikte yerleşimin M.Ö yıllara uzandığı tahmin edilmektedir. İspir, Yusufeli ve Tortum bölgesi MÖ 63 yılından itibaren dönem dönem Roma ve Bizans devletlerinin etki alanına girmiş ise de bölge gerçekte çeşitli Gürcü ve Ermeni beyliklerinin yönetiminde kalmıştır. Bölgede hüküm süren hanedanlarının en ünlüleri İspir merkezli olan Bagratuni ile Bagratlı hanedanıdır.

Erzurum kenti 662-949 yılları arasında üç yüz yıla yakın Arap-İslam egemenliği altında kaldığı halde, İslam yönetiminin Tortum yöresini fiilen etkisi altına aldığına dair bir belirti yoktur.

Bölgede Arap mevcudiyetinin sona ermesinden sonra Bagratlı David Kuropalates (964-1000) Yusufeli ve Tortum merkezli güçlü bir beylik oluşturmuş ve bir dönem Anadolu'nun en önemli iktidar odaklarından biri haline gelmiştir. David, Bizans ile ittifak ederek Gürcü kültürünü ve dilini ön plana sürmüş ve Gürcü krallığının uzun bir aradan sonra yeniden kurulmasına önayak olmuştur. Tortum'un Öşk ve Haho köyleri ile Yusufeli'nin İşhan, Dörtkilise ve Barhal köylerindeki büyük kiliseler bu hükümdar zamanında yaptırılmıştır. Pazarolu'nun 1 km kuzeyindeki Kümbettepe mahallesinde Ortaçağ'a tarihlenen kalenin kalıntıları günümüze ulaşabilmiştir.

David'in çocuksuz ölümü üzerine beyliği 1000 yılında Bizans'ın doğrudan yönetimine girmiş ve bu tarihten sonra Erzurum ve Yusufeli bölgesi ekonomik ve kültürel alanda gerileme yaşamıştır.

Türklerin Anadolu’da akınlar düzenledikleri ilk yerlerden biri olan Pazaryolu ve çevresi, kısa dönemli işgal ve savaşlar dışında Türk yönetimine girmemekte uzun süre direnmiştir. Milat öncesi yıllarda Sapser Türklerinin Doğubeyazıt ile Çoruh vadisi arasına yerleştikleri ve uzun süre bu yörede yaşadıkları tarihçi Prof. Dr. Fahrettin Kırzıoğlu`nun "İspir" adlı eserinde ifade edilmektedir. 15. yüzyılda Ahıska merkezli Cakeli sülalesinden Gürcü beylerin denetiminde olan Pazaryolu yöresi Yavuz Sultan Selim’in 1514 Çaldıran Zaferi sırasında kısa bir süre Osmanlı yönetimine girse de, nihai olarak ancak Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1535 yılında fethedilebilmiştir. Bugün bölgede hâlen Ermeni ve Gürcü dönemlerine ait kale ve kilise gibi eserlere rastlanmaktadır.

Osmanlı hakimiyetinde yerleşim "Norgah" adıyla bilinmektedir. 1642 tarihli avarız defteri kayıtlarında yerleşimde yaşayanlar hakkında bilgi verilmezken, asker ve civar köylerden kişilere ait çiftlik ve tarım arazilerinin bulunduğu belirtilmiştir. 19. yüzyılda yerleşimde sadece Müslüman halk yaşamaktaydı. 1835 yılında erkek nüfusun belirlenmesi için yapılan nüfus sayımında köyde 150 Müslüman erkek nüfus bulunmaktaydı. 1896 yılında Ahmed Şakir Paşa' nın gerçekleştirdiği ıslahat çalışmaları çerçevesinde İspir kazasının nahiyesi olan Norgah'a bağlı 63 köy bulunmaktaydı. Bu tarihte nahiye merkezinde 398 erkek nüfusu tespit edilmiştir. 1910 yılı "İspir Kazası Raporu"na göre nahiye merkezinde bir adet ibtidai mektebi bulunduğu görülmektedir.

24 Şubat 1916 yılında Ruslar ilçeyi ele geçirdi. 7 Kasım 1917’deki Bolşevik İhtilali’nden sonra çözülmeye başlayan Rus cephelerine yerleşen Ermeniler, bölgede kanlı çatışmaların yaşanmasına neden olmuşlardır. Yöre, 25 Şubat 1918’ de Millî Kurtuluşunu gerçekleştirmiş ve Türk idaresine kavuşmuştur.

Otuzbeş köy ve dokuz mahalle muhtarlığı olmak üzere toplam kırk dört adet yerleşim biriminden oluşan Pazaryolu, İspir ilçesine bağlı bir bucak iken, 21 Haziran 1989 tarih ve 20202 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3578 sayılı Kanun ile ilçe statüsüne kavuşmuştur. Adliye Teşkilatı, Emniyet Amirliği, Askerlik Şubesi Başkanlığı, Orman İşletme Şefliği ve Meteoroloji Memurluğu dışında tüm resmi kurum ve kuruluşlar mevcuttur.

İlçe Erzurum iline 121 km mesafededir. Doğuda İspir, batıda Bayburt, güneyde Aşkale ve kuzeyde ise Rize ile çevrilidir. Çoruh Nehri vadisinde Kaçkar Dağları ile Mescit Dağları arasında 750 km²'lik bir yüzölçümüne sahiptir.

İlçe nüfusunun % 45’i köylerde yaşamaktadır. Okur-yazar oranı % 99’a ulaşmış bulunmaktadır. Halkın geçim kaynağı genellikle gurbetçilik ve çiftçiliğe dayanmaktadır. Özellikle Çoruh vadisinde ve Çoruh nehrine inen dere yataklarında meyvecilik ve sebzecilik yapılmaktadır. Daha yüksek rakımlı köylerde hayvancılık ön planda yer almaktadır. Pazaryolu yöresi aynı zamanda intansif arıcılık için Türkiye'de bulunan ideal merkezlerinden biridir. Jeolojik yapı, toprak yapısı ve bitki örtüsü yüksek değerde ve kalitede bal üretimi sağlamaktadır. Bugüne kadar yörede münferiden ve iptidai usullerle üretilmesine rağmen elde edilen balın bütün ülkede aranır ve istenir olması bu hususu teyit etmektedir.

İlçeye bağlı köylerin hepsinde elektrik mevcut olup, kanalizasyon altyapısı tamamlanmıştır.

İlçe sınırları içinden geçen Çoruh Nehri, su debisi, su miktarı ve sezon uzunluğu gibi tabii özellikleri nedeniyle çeşitli su sporlarına oldukça uygundur. İlçe, bu özelliği ile özellikle Rafting yapmak isteyen yerli ve yabancı turistler için bir cazibe merkezi haline gelmiştir.





Şenkaya

Şenkaya, Erzurum ilinin bir ilçesidir.

İlçenin Kafkasları Anadolu'ya bağlayan güzergahta olması bu bölgede yerleşimin eski dönemlere kadar uzamasına sebep olmuştur. 1536-37 yıllarında Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı hakimiyetine geçti. İlçe toprakları, 93 Harbi olarak adlandırılan Osmanlı-Rus savaşı sonrasında savaş tazminatı olarak Ruslara bırakıldı. 1917 yılında Ruslar'ın çekilmesi ile yeni kurulan Türkiye topraklarına dahil oldu. 1920'li yıllarda "Örtülü" adıyla bir nahiye olarak anılan yerleşim Hüseyin Köycü'nün katkıları ile 1946 yılında ilçe olmuş ve adı Şenkaya olarak değiştirilmiştir.