anlamlılık, kavramların ve gramerin yanlış kullanılması, bir fikrin veya olayın yanlış ifadesi, yanlış anlama, konu dışına çıkma, batıl itikatlar, inançlar, kulaktan dolma yanlış bilgiler nedenizle ortaya çıkarlar. Doğru bir akıl yürütmede ifadenin açık ve anlaşılır olması gerekir, safsatalar ise herkes tarafından anlaşılır değildir, anlaşılır olsa bile şaşırtma ve kandırma taktikleri kullanılmıştır. 60'tan fazla serbest safsata türü bilinmektedir.

Serbest safsataların çeşitleri, Türkçe karşılıkları, açıklama ve örnekleri Açık Öğretim Yayınları Klasik Mantık kitabı (Prof. Semiha Akıncı), Alev Alatlı email grubu tarafından yayınlanan "Safsata Klavuzu" kitabından ve "1998 yılı içinde ulusal gazetelerimizin yazarlarının köşe yazılarında türkçeyi kullanma becerileri üzerine bir araştırma" başlıklı yüksek lisans tezinden (Mehmet Kurudayıoğlu) yararlanarak derlendi.

1. Argumentum ad hominem: Bir argümanın doğruluğunun, argümanı geliştiren şahsın kişiliği ile ilgisi olduğu savı.

Örnek: "Freud cinsel sapığın biridir. Dolayısıyla söylediklerini ciddiye almamıza gerek yoktur."

2. Argumentum ad populum: Çoğunluğun benimsediğinin doğru olduğu savı.

Örnek 1: "Hitler'in II. Dünya Savaşı'na katılmasaydı ABD'ye saldırmayacağını söylemen çok saçma. Herkes bilir ki onun hedefi dünyayı ele geçirmekti."

Örnek 2: Literatür refah devletinin yolsuzluklara yol açtığını söyler. Refah devletlerinin hepsi yıkılmasına rağmen yolsuzluklar artmıştır. Ama literatür haklıdır.

3. Argumentum ad ignorantiam: Tersi ispatlanamayanın doğru olduğu savı.

Örnek: "UFO'ların dünyayı ziyaret etmediği yolunda hiçbir delil yoktur. Demek ki ediyorlar."

4. Petitio principii / begging the question: Döngüsel nedensellik; kendi kendini kanıtlayan önerme.

Örnek: "İncil, Tanrı'nın yazdığı kitaptır. Tanrı'nın yazdığı kitap yanlış olamaz; doğru olmalıdır. İncil'de yazdığına göre İncil doğrudur. Öyleyse İncil kesinlikle doğrudur."

5. Cum hoc ergo propter hoc: Bağlantı, ilişki ya da ortak özelliklerin mutlaka neden-sonuç ilişkisi içinde olduğu savı.

Örnek: "Genç kızlar çok çikolata yiyor. Genç kızlarda sivilce çok görülüyor. Demek ki sivilcenin sebebi çikolatadır."

6. Post hoc ergo propter hoc: Zaman içerisinde önce gerçekleşen bir olgunun, onu izleyen başka bir olgunun nedeni olması gerektiği savı.

Örnek 1: "Falanca ülke kurulmadan önce nükleer silah diye bir şey yoktu. Demek ki nükleer silahların sebebi falanca ülkedir."
Örnek 2: "Güneş tutulmasından sonra deprem oldu. Demek ki depremin nedeni güneş tutulmasıdır."

7. Çöp adam / straw man: Tepkisel indirgemecilik.

Örnek:

"- Kürt sorununun bu hâle gelmesinin sosyal, ekonomik, politik bir sürü sebebi var."

"- Terör örgütünü mü savunuyorsun bana?!..."

8. Argumentum ad traditio / argumentum ad antiquitatem: Geleneksel olanın doğru olduğu savı.

Örnek 1: "Evliliği reddeden kadını öldürmemiz çok doğru. Çünkü töre böyle."

Örnek 2: "Bunca yıldır böyle yapılıyor. Demek ki doğru."

9. Argumentum ad baculum: Güç kullanarak kabul ettirme.

Örnek: "Ders kitaplarında yazılanlar doğrudur. Çünkü eğer yanlış dersem öğretmen beni sınıfta bırakır."

10. Argumentum ad crumenam: Zenginlerin söylediklerinin doğru ya da tam tersine yoksulların söylediklerinin yanlış olduğu savı.

Örnek 1: "Sakıp Sabancı bunu söylüyorsa doğrudur."

Örnek 2: "O beş parasızın teki! Söylediklerine kim inanır!?..."
11. Argumentum ad lazarum: Yoksulların söylediklerinin doğru ya da tam tersine zenginlerin söylediklerinin yanlış olduğu savı.

Örnek 1: "Adamın beş parası yok ki çapkınlık yapabilsin!"

Örnek 2: "Adamın milyonları var. Güya eşini hiç aldatmamış!"

12. Yanlış ikilem / bifurcation: Yalnızca iki seçeneğin var olduğu savı.

Örnek: "Ya çözümün bir parçasısın ya da sorunun!"

13. Zayıf benzetme / weak analogy: Ortak özellik gösteren iki önermenin birbirinin aynısı olması ya da birbirine çok benzemesi gerektiği savı.

Örnek: "Osmanlı İmparatorluğu da tıpkı Roma İmparatorluğu gibi parçalanmıştır."

14. Yüklü soru / loaded question: Sorunun ardında yatan varsayımların doğru olduğu savı.

Örnek:

-"Uyuşturucu kullanmaktan ne zaman vazgeçtin?"

-"Vazgeçmedim."

-"Demek hala kullanıyorsun?!..."

-"Hayır, hiç kullanmadım!"

-"Ama vazgeçmediğini itiraf ettin!"

15. Argumentum ex silentio: Bir tartışmanın taraflarından birinin sessiz kalmasının, sessiz kalan tarafın tartışılan konuda bilgisi olmadığını, haksız olduğunu veya yanıldığını kabullenmesi anlamına geldiği savı.

Örnek 1: "Sükût ikrardan gelir!" Türk atasözü.

Örnek 2:

-"Sanık sorguda susma hakkını kullanmış!"

-"Suçsuzsa neden sussun?! Kalkıp açık açık "Ben suçsuzum!" derdi suçlu olmasaydı!"

16. Argumentum ad misericoridiam: Acınacak durumda olmanın ya da çaresizliğin, söylenen ya da yapılanların yanlışlığına ağır bastığı savı.

Örnek: "Adam ayakta duramayacak denli yaşlı ve hasta. Bence geçmişte yaptıklarından sorumlu tutulmasına artık gerek kalmamalı."

17. Circulus in demonstrando: Ulaşılmak istenen sonuç dayanak noktası olarak ileri sürüldüğünde oluşan safsata olarak tanımlanır.

Örnek : "Uyuşturucu kullanmak yasalara aykırıdır. Yasalara aykırı davranmamalıyız (bu kötüdür). Yasalara aykırı davranmamamız gerektiği için, uyuşturucu kullanmamamız gerekir, işte bu yüzden uyuşturucu kullanmak yasalara aykırıdır."

18. D"icto simpliciter": Genel bir kuralı tüm durumlara uygulamaya çalışırken, açıkça var olabilecek istisnaların görmezden gelinmesidir.

Örnek: "İncil'de açıkça "yanlış tanıklık yapmamalısın" der. Bu durumda bir Hristiyan, kapıyı açıp, sarhoş ve elinde pompalı tüfek karşısında bulunan komşusuna, öldürmek için aradığı eşinin, kendilerine ait bodrum katında saklandığını söylemelidir. Aksi halde Tanrı'nın sözlerine açıkça karşı gelmiş olacaklardır!"

19. Argumentum ad verecundiam: Kanıt olarak konuyla alakasız bir otoritenin gösterilmesi.

Örnek: Su ürünleri mühendisliğinde bir profesör vardı çok bilgili bir insandı. Bize demokrasinin işe yaramaz olduğunu söylerdi. Ve oldukça da haklıydı.

20. Temel oran safsatası: Bir konuyla ilgili geneli kapsayan temel oran bilgisi başka spesifik bilgilerle birlikte verildiğinde insan aklı genel bilgiyi ihmal edip özel bilgiyi hesaba katma eğilimindedir.

Örnek: "Bir toplumun içinde X hastalığının görülme oranı 0.0001 (on binde bir). X hastalığının kişilere uygulanan testinin yanlış sonuç verme ihtimali 0.01 (yüzde bir). Size uygulanan test pozitif çıkmıştır. Gerçekten hasta olma şansınız nedir?" dendiğinde çoğu kişi %99 cevabı verir. Halbuki ilk bilgi, yani toplumun içindeki genel hastalık-sağlıklılık oranı ve bu orana göre büyük çoğunluğu oluşturan sağlıklı insanların yanlışlıkla "hastadır" sonucu veren testlerinin sayısı tamamen ihmal edilmiştir. Ancak bu temel oran bilgileri ihmal edilmezse %99 yerine doğru cevap olan ≈0.009 (yüzde birden küçük) bulunabilir.





Silahdar Cihangirli Mehmed Paşa

Silahdar Cihangirli Mehmed Paşa III. Mustafa saltanatında 25 Ekim 1770 - 11 Aralık 1771 tarihleri arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.

18 Eylül 1710'da İstanbul'da doğdu. Babası Osmanlı donanmasında Riyale rütbesine erişmiş olan Cihangirli Kavun Ahmet Kaptan idi. Ağabeyi Enderun'da bulunmaktaydı. Onun tavsiyesiyle sarayda helvahane ocağına katıldı. 1731'de çıkma yaparak iç kiler oğlanları arasına ve 1741'de rikab çuhadarı olan Hasoda'ya nakloldu. 1743'de padişah tüfekçisi; sonra peşkir ağası oldu. 1754'de III. Osman tahta geçtikten sonra rikapdar; 2 gün sonra çuhadar ve 70 gün sonra ise silahtar görevlerine terfi ederek atandı.

31 Ağustos 1756'da ise vezirlik rütbesi verilip Saray'dan çıkartılıp Tırhala Sancak Beyi görevi verildi. 1757'de II. Mustafa tahta geçtiğinde Topkapı'da şehzadeliği sırasında kendisine bağlı olarak çuhadar görevini yapmış olan Silahdar Cihangirli Mehmed Paşa'ya teveccühünü göstermek için kızkardeşi Ayşe Sultan ile evlenmesini sağladı. 16 Ocak 1758'de vekiller gönderilerek Tırhala'da nikah yapıldı.

1758'de Silistire'de merkezi bulunan Özi Eyaleti'ne vali tayin edildi. Bu göreve başlamadan İstanbul'a davet edildi ve sadrazam Koca Mehmed Ragıp Paşa ile görüştükten sonra bir müddet eşi Ayşe Sultan'ın Ortaköy'deki sarayında kalmaya başladı. Bu sırada Silahdar Cihangirli Mehmed Paşa yerine Özi valiliğine bir başka vezir tayin edildi ve onun eşi ile İstanbul'da bir yıl birlikte oturması sağlandı. Bu sırada kendine arpalık olarak Delvine Sancağı ve Hüdavendigâr Sancağı has olarak verildi.

Mart 1759'da yine Özi Valisi olarak Silistre'ye harekete geçti ise kendine ay sonunda Rumeli Eyaleti valiliği verildi. Aralık 1760'da yine İstanbul'a davet edilerek eşi Ayşe Sultan ile Ortaköy'da birlikte oturdu. Mayıs 1761'de Anadolu Valiliği'ne tayin edilip o eyalet merkezi olan Kütahya'ya gitti.

Nisan 1762'de Sivas Eyaleti valiliğine tayin olunduysa da oraya gitmeyip İstanbul'a davet olundu ve Aydın muhassallığı görevini İstanbul'dan yapmaya başladı. 20 Temmuz 1764'de ise ikinci defa Anadolu Eyaleti valisi tayin edildi. Fakat İstanbul'da eşi Ayşe Sultan ile birkaç ay daha birlikte kaldıktan sonra bu eyalet merkezi olan Kütahya'ya 17 Eylül 1764'de gitti. Buradan Nisan 1765'de Selanik Sancak Beyi görevine atandı. Ama daha oraya gitmeden Maraş Eyaleti valiliği verildi. Sonra tekrar Özi Eyaleti valiliğine atanıp bu eyalet merkezi olan Silistre'de oturdu.

Mart 1767'de Hersek Sancağı ile yeni olarak birleştirilip büyültülmüş olan Bosna Eyaleti valiliğı görevi verildi. Silahdar Cihangirli Mehmed Paşa orada 1771'e kadar dört yıl kaldı. Bu valilik döneminde ortaya çıkan 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslar tahriki ile ortaya çıkan Karadağ isyanını hemen bastırmayı başarıp Osmanlı Devleti'nin başına yeni bir gailenin çıkmasını önledi.

Bu 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Güney Beserabya'da Kagul Nehri yakınlarında 1 Ağustos,1770'de ortaya çıkan Ruslara karşı yapılan Kartal Ovası Muharebesi'nde komutasındaki Osmanlı ordusunun büyük bir bozguna uğramasına neden olan Serdar-ı Ekrem olan Sadrazam İvazzade Halil Paşa bu bozgundan sonra sadrazamlık ve serdar-ı ekremlikten azledildi. 25 Ekim,1770'de Silahdar Cihangir