övmelerine verilen ad.




Ağız (dilbilim)

Ağız aksan ya da dilbilim terimi olarak, bir şive içinde oluşan, ses ve söyleyiş değişikliklerine dayanan küçük kollara, bir ülkenin çeşitli bölge, il veya ilçelerinin sözcükleri söyleyiş bakımından birbirinden ayrı olan konuşmalarına verilen addır. Örneğin Türkiye’de Ege ağızlarında genellikle yazı dilindeki "biliyorum" çekim yapısı yerine "biliyom" kullanılır.

Standart yazı dili dışında, dünyadaki dillerin ağızları vardır. Bunlar, coğrafya, sosyolojik etki gibi sebeplerle birbirlerinden çeşitli oranlarda farklılaşırlar.

Tanımlar birbirleriyle çok karıştırıldıkları için, Türkçe için hepsine ayrı örnek verildiği zaman farkı ayırt ediliyor;


Türkiye Türkçesi, tarihî Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında günümüzde konuşulmaya devam eden Türk ağızları bakımından bazı gruplara ayrılır. Söz konusu gruplandırma için Anadolu ve Rumeli ağız bölgelerinden söz edilir.





Âheng-i tasvîrî

Âheng-i tasvîrî, anlatılanları kelimelerin yapılışından, cümlelerin uzayıp kısalmasından, bazı sözlerin seslerinden yararlanarak canlandırma özelliğidir.




Ahrem

Rubaî (Rubai) ölçülerinden “mef’ûlü” ile başlayan on iki şekilden her birine ahreb, “mef’ûlün” ile başlayanlarına ahrem veya ahreb denir.




Akademi

Akademi, (Yunanca Ἀκαδημία) en geniş tanımıyla yükseköğrenim kurumu anlamına gelir. Günümüzde bilim, edebiyat ve sanat konularını tartışmak için bir araya gelen üyelerin oluşturduğu kurumlara da "akademi" denir.

Akademi adı, Atina yakınlarındaki Akademeia adlı bir zeytinlikten gelir. Bu zeytinlikte Eski Yunan düşünür Platon, matematik, doğa bilimleri ve yönetim biçimi gibi çeşitli konularda öğrencilerine ders veriyordu. Eflatun (Platon)'un MÖ 4. yüzyılda ders verdiği bu okul, tarihteki ilk akademi olarak kabul edilir.

Platon'un Akademi geleneğini, onun ölümünden sonra öğrencileri ve felsefesini benimseyenler sürdürdüler. Akademi’ye devam eden öğretmen ve öğrencilerin en çok ilgi gösterdikleri konular bilim, sanat, edebiyat ve müzikti. MS 529'da, Bizans İmparatoru I. Justinianus, Akademi'nin çalışmalarına son verdi.
Bugün birçok ülkede akademi adını taşıyan kurum vardır. Paris'teki Fransız Akademisi (Académie Française) bunların en ünlüsüdür. Günümüzde de Fransız dili konusunda tek yetkili kurum sayılan Fransız Akademisi, 1635'te Kardinal Richelieu tarafından kurulmuştur. Bu akademinin üye sayısı tarihi boyunca hep 40 olarak kalmıştır.

ABD'deki Sinema Sanat ve Bilimleri Akademisi de dünyanın ünlü akademilerinden biridir. Bu kurum 1929'dan bu yana her yıl “Akademi Ödülleri” adı altında, sanat değeri taşıyan sinema filmlerinin yönetmen, oyuncu, görüntü yönetmeni ve öbür yaratıcılarına ödüller verir. Ödül, “Oscar” adlı bir heykelcikle simgelendiği için Akademi Ödülü’ne Oscar Ödülü de denir.

Londra'daki Kraliyet Sanat Akademisi (1768) ile Kraliyet Müzik Akademisi (1822), İngiltere'nin en ünlü akademileridir. Gene Londra'daki Kraliyet Tiyatro Sanatı Akademisi (1904) ile bilimsel çalışmalar yapmak üzere 1662'de kurulmuş olan Kraliyet Derneği (Royal Society) de ünlü akademiler arasında sayılır.

Rusya’daki Bilimler Akademisi de yeryüzündeki saygın akademilerden biri sayılır. 1725'te Rus Çarı I. Petro tarafından Petersburg Bilimler Akademisi adıyla kurulan bu kurum, Sovyet döneminde SSCB Bilimler Akademisi adını taşıyordu.
Türkiye'de yakın zamana kadar akademi adını taşıyan birçok yükseköğretim kurumu vardı. Bunların en ünlüsü olan ve pek çok ünlü sanatçının yetiştiği Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, sonradan Mimar Sinan Üniversitesi'ne dönüştü. Günümüzde akademi adını koruyan eğitim kurumları olarak yalnızca Harp Akademileri ile Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Polis Akademisi kalmıştır. Ayrıca akademi adını taşıyan özel öğretim kurumları vardır. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ise 1993’te kurulmuştur.





Akıcılık

Sözcük ve cümlelerin dile takılmadan kolayca okunabilmesi için, anlatılmak istenen düşüncenin rahatlıkla anlaşılır şekilde anlatılması. Akıcılık, içerikten çok bir üslûp özelliğidir. Âheng-i selâset.

Düzyazıda akıcılığın şartları vardır: Bir sansür veya düşünce özgürlüğünü kısıtlayıcı bir yasaya müstenit olarak düşünceler açıkça yazılamazsa, bu, yazıdaki kapalılıktan anlaşılır. Yazıdaki tutuk ifadeler, zor okunurluk, anlamların belirsizliği akıcılığa aykırıdır. Kelimelerin yerli yerine oturması, cümlelerin birbiri ardına gelişindeki nizamın aksamadan sürmesi gerekir. Uzun cümlelerin başı ile sonu arasında uyumsuzluk olmamalıdır. Akıcı üslup kolaycı ve basit anlamına gelmez.




Gizli Dosyalar

Gizli Dosyalar (The X-Files), Chris Carter tarafından yaratılmış bir Amerikan bilim kurgu dizisi. Orijinal bölümler 10 Eylül 1993 - 19 Mayıs 2002 yılları arasında yayımlanmıştır. Ardından, 24 Ocak 2016 tarihinde 6 bölümden oluşan kısa bir 10. sezon yayınlanmıştır. Yeni sezonun başarılı olmasıyla Nisan 2017'de televizyon ekranlarına geri dönmüştür. Televizyon dizilerinin yanı sıra, iki tane de sinema filmi bulunmaktadır. 1998 yapımı film, dizinin 5 ile 6. sezonlarının arasındaki olayları anlatmaktadır. 2008'deki film ise ana diziden sonra gerçekleşen olayları anlatmaktadır.

Dizi, Fox Mulder (David Duchovny) ve Dana Scully (Gillian Anderson) isimli iki FBI ajanının maceralarını konu almaktadır. Dizide, Ajan Fox Mulder ve Dana Scully FBI'ın X-Files (Gizli Dosyalar) departmanına atanmış iki ajandır, bu departman çözülemeyen, tuhaf ve paranormal olaylarla ilişkisi bulunan dosyalardan sorumludur. Ajan Fox Mulder, paranormal olaylara ve uzaylı komplosuna "inanan" bir bakış açısı ile yaklaşırken, Ajan Dana Scully ise hem bir bilim insanı hem de bir doktor olduğundan dolayı olaylara bilimi rehber alan kuşkucu bir tavırla yaklaşmaktadır. Mulder ve Scully, dizi ilerledikçe, devletin uzaylı yaşamının varlığını saklı tutmaya çalıştığını öğrenirler. Bu iki ajanın ilişkisi dizinin başlarında platonik olarak ilerlerken dizinin sonlarında doğru romantik bir ilişkiye dönüşmüştür.

Dizideki bölümleri iki çeşittir: ilki, mitoloji bölümü adıyla nitelendirilen uzaylı komplosunu ele alan ve devamlı bir hikâye örgüsüne sahip olan bölümler, ikincisi her biri kendi içinde bağımsız bir hikâye örgüsü olan, paranormal dosyaları konu edinen stand-alone ya da "monster of the week" adıyla anılan bölümlerdir.

Dizinin, 1998 yılında 5. sezonun sonunda, "The X Files - Fight The Future" adında bir de sinema filmi çekilmiştir. Dizinin 9. sezonunda David Duchovny diziden ayrılmış ve başrol oyuncuları Gillian Anderson, Robert Patrick (John Doggett) olmuştur. Diziye 8. sezonun son bölümlerinde katılan Annabeth Gish (Monica Reyes), dizinin 9. sezonunda Gillian Anderson ve Robert Patrick ile başrolü paylaşmıştır.

Dizinin Türkiye'de önce ilk 6 sezonu TGRT'de sonra, ilk sezondan itibaren bütün bölümleri CNBC-E'de yayınlanmış; 22 Nisan 2007 tarihinde dizinin final bölümü (The Truth) gösterilmiş ve dizi Türkiye'de de sonlanmıştır. 10 Aralık 2007 tarihinde dizinin ( ) adlı, 2. filminin çekimlerine başlanmıştır. Başrolleri yine David Duchovny ( Fox Mulder ) ve Gillian Anderson ( Dana Scully )'nin üstlendiği filmde, Amanda Peet Ajan Dakota Whitney, Xzibit Ajan Mosley Drummy ve Bill Connolly Peder Joseph Crissman (Peder Joe) karakterlerini canlandırmıştır. Filmde, dizide de rol alan Mitch Pileggi yine Walter Skinner rolünü üstlenmiştir. 25 Temmuz 2008 tarihinde dünyanın birçok ülkesinde vizyona giren film, 12 Eylül 2008 tarihinde Türkiye'de de vizyona girmiştir. Dizi 2016 yılında tekrar ekranlara dönmüştür. Şu anda dizinin 11. sezonu yayınlanmaktadır.





Kızıl Ordu

Kızıl Ordu (Rusça: Рабоче-крестьянская Красная армия, Raboçe-krest'yanskaya Krasnaya armiya; RKKA, İşçilerin ve Köylülerin Kızıl Ordusu, veya Bolşevik Ordusu), 1946'ya dek Sovyetler Birliği'nin (SSCB)
silahlı kuvvetleri. 1918'de, Rus İç Savaşı esnasında Bolşeviklerin silahlı kuvvetleri olarak kuruldu ve 1922 yılında SSCB'nin resmi ordusu oldu.

"Kızıl" ismi işçi sınıfını temsil ediyordu. Bu ad 25 Şubat 1946'da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Silahlı Kuvvetleri (Rusça: Вооруженные силы Союза Советских Социалистических Республик / "Voorujenıye silı Soyuza Sovetskih Sotsialistiçeskih Respublik", Sovyet Ordusu; Советская Армия, "Sovetskaya Armiya") olarak değiştirildi.

Kızıl Ordu, SSCB'nin ve daha sonra Bağımsız Devletler Topluluğu'nun ordusudur. 1917 Ekim Devrimi'nden sonra İmparatorluk ordusuna karşı savaşmak için 23 Şubat 1918'de işçi ve köylülerin düzenli orduda eğitime başlaması ile resmen kurulmuştur. Kurucusu daha sonra Stalin'e karşı yürüttüğü iktidar savaşını kaybedecek olan Lev Troçki'dir. Troçki önderliğindeki Kızıl Ordu, Çarlık yanlısı Beyaz Ordu'ya ve Beyaz Terör'e karşı mücadele etmiştir.

Kuruluşunda en etkin birimi süvarilerdi. Bunu gelişimi sırasında da korumuş ve tank, uçak, gemi gibi motorize birliklerini her zaman en etkin en güçlü birimi olarak tutmayı başarmıştır. Konvansiyonel gücün önemli bir bölümünü oluşturan kara ordusu da son derece gelişkin tank modelleri ve tank birlikleri yönünden dünyanın en güçlü askeri güçlerinden birini oluşturuyordu.

Orduda subay ağırlıklı askerler yetiştirilirdi. Sergei Bubka gibi subay ve ordu mensupları uluslararası sportif aktivitelerde önemli başarılara imza atmıştır.

İspanya İç Savaşında Alman-İtalyan destekli General Franco kuvvetlerine karşı Cumhuriyetçilere, Çin Devrimi sırasında Mao'cu Çin Kızıl Ordusu'na, Küba'nın Amerika'ya karşı direnişine, Vietnam Savaşı'nda Kuzey Vietnam'a, Kore Savaşı'nda da Kuzey Kore'ye katkıda bulunmuştur. İkinci dünya savaşı sonunda Doğu Almanya Silahlı Kuvvetlerinin donanımını ve eğitimini üstlenmiştir.

Ordunun II. Dünya Savaşı'nda bütün halkı bünyesine alarak ülkeyi Moskova sınırlarına kadar gelmiş olan Alman işgalinden kurtarması ve ülkenin toparlanmasına yardım etmesi en parlak başarısı sayılır. Savaş yılları boyunca ülkenin tüm kaynaklarını seferber eden, topyekün bir savaşı sürdüren Kızıl Ordu, Nazi Almanyası'nın yenilmesinde ve Almanya'daki Nazi rejiminin yıkılmasında etkili olan askeri güçtür. Avrupa'da 6 başkenti Nazi Almanyasından almış bir ordudur ve Nazile