mayunda, ihmalkarlığından şikayet edildiğini yazmıştır. Fransa elçisi, Şehzade Mehmed'in ölümünden beri sadrazamın gayet metin göründüğünü beyan etmektedir. Bu biraz kapalı olan diplomatik bir ifadedir. Bu ifadenin bir tefsirine göre, Fransız elçisinin, sadrazamın azil edilmesinin olasılıkla şehzadenin ölümü dolayısıyla halkın gösterdiği infial gösterilerinden de ortaya çıktığını ima ettiği düşünülmektedir. Diğer taraftan da bir sadrazamın azil edildiği zaman genellikle mallarının müsadere edilerek devletçe alınması olağan olduğu için Bahir Mustafa'nın mallarının müsadere edilmemesinin de dikkati çekmiştir.

Yeni sadrazam Koca Ragıp Paşa, Şam valiliğine gönderilmesi sırasında kendisi hakkında padişaha güzel tavsiyede bulunmuş olan Bahir Mustafa Paşa'nın sürgünde kalmasını istememekteydi. Onu bir fermanla taltif ettirdikten sonra bir memuriyete tayin kılınacağını müjdeledi ve bundan başka sürgün yerini de Midilli'ye naklettirdi. Bahir Mustafa Paşa Ağustos 1757'de ise Eğriboz adası muhafızlığı ile Karlıeli sancağına tayin ettirdi.

30 Ekim 1757'de III. Osman oldu ve padişahlığa bir takım ilaçlarla kendisini zehirlenmekten koruyan Şehzade Mehmed'in kardeşi III. Mustafa geçti.

Bahir Mustafa Paşa'ya 11 Haziran 1758'de Mısır valiliği görevi verildi. Haziran 1760'de işe oradan azlolunarak Cidde valisi olarak atandı. Fakat Bahir Mustafa Paşa bu göreve gitmek istemeyerek Mısır'da oturmayı tercih etti. Ocak 1762'de ise Halep valiliğine tayin edildiği ilan edildi. Fakat katledileceğinden korkan Bahir Mustafa Paşa Halep'e de gitmeyip Mısır'da Bulak mevkiine çekildi. Haziran 1762'de kendisine teminatı havi bir ferman gönderildi ve aynı zamanda, Mısır defterdarını yerini bırakarak, çöl ağzında bulunan stratejik önemi olan Halep'e hemen hareket etmesi emredildi.

Bahir Mustafa Paşa'yı idam edilmek için vesile sayılabilecek diye korktuğu sadaret icraatı, büyük olasılıkla III. Osman'ın emriyle boğdurulan Şehzade Mehmet'in katline muvafakat etmiş olmasıdır. III. Osman, şehzadelerin büyüklerinin katilleri için bazı sadrazamları yoklamış olduğu ve bu arada Hekimoğlu Ali Paşa'ya da bu fikrini söylemiş olduğu ama onun her şeyi göze alarak bu teklifi reddetmiş olduğu İstanbul politik çevrelerinde çok kişi tarafından bilinmekteydi. II. Osman bu tip bir teklifi ikinci sadaretinde Bahir Mustafa Paşa'ya da yapmıştı. O da bu teklife muvafakat vermiş ve sonucunda şehzadelerin en büyüğü olan 42 yaşında bulunan ve güzide bir şehzade olan III. Ahmet'in oğlu Mehmed siyaset edilip öldürülmüştü. Bahir Mustafa Paşa'nın Mısır'dan Cidde'ye naklinde kendisine gönderilen fermanda görüldüğü gibi onun vesveseye kapılıp oradan ayrılmaması ve Halep'e naklinde de aynı suretle korkması Şehzade Mehmet'in ölümüyle ilgili olduğu bazı kaynaklar tarafından belirtilmiştir. Bunlar arasında Fransa elçisinin de kaydı ve "Hadikatü'l-Vüzera" zeyli'nde Bahir Mustafa Paşa'nın biyografisi içinde bulunan bir birkaç cümle sadrazam hakkındaki şüpheleri ifade eden kaynaklardır. Eğer bu gerçekse, III. Osman'dan sonra tahta geçen III. Mustafa'nın kardeşi Şehzade Mehmed'in ölümünde rolü olan Bahir Mustafa Paşa'dan bu suretle öç almak istemesi olası görülmektedir.

Bahir Mustafa Paşa 1 Kasım 1763 de Tevkii Hamza Hamit Paşa'nın yerine üçüncü defa sadrazam olarak görevlendirildi. Halep'den gelerek mühr-i humâyünü aldı. Daha sonra da III. Mustafa'nın kızı Şah Sultan'a namzet oldu.

Bahir Mustafa Paşa bu son sadaretinde kendisinin paraya düşkünlüğü yaygın şikayet konusu oldu. Vezir-i âzamların haşlarından olan Kıbrıs varidatına zam yaparak oranın karışıklığına sebep olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca gerek İstanbul'da ve gerek taşra eyaletlerinde birer vesile ile suçlandırma suretiyle paralar aldığı ve bu paraları bazı binalara sarf ettiği söylentileri çok yaygınlaşmıştı. Bu haberler III. Mustafa'ya erişince padişah bu durumu teftiş ettirdi. Sadrazamın bu icraatları ortaya çıktığı zaman III. Mustafa kapalı ve gayet nazik bir surette kendisini ikaz ve tenbih etti. Diğer taraftan Bahir Mustafa Paşa çeşitli bahaneler bularak yaptıklarını saklamak istedi. Sadrazamın makamını üçüncü kez işgalini onu çekemeyenlerin tesirleriyle 30 Mart 1765 de mühr-i humâyün Bahir Mustafa Paşa'dan alındı. Paşa iki gün sarayda hapis edilip ve sorgulamaya tutuldu. Sonra da Midilli adasına sürgün edildi. Yerine Muhsinzâde Mehmet Paşa sadrazam oldu.

Kendisinden mühür alındıktan sonra azli ile yetinilmesi uygun iken İstanbul'dan uzaklaştıktan sonra da saraya onun aleyhinde şikayetler yağdırılması sona ermedi. Bunlardan aksi olarak etkilenen III. Mustafa sabık sadrazamın arkasından kendisini Midilli'ye götürmeye memur Kelleci Osman Ağa'ya bir bostancı hasekisi ile gizlice bir hatt-ı humayun gönderip onun idam edilmesini emretti. Nisan 1765'de Midilli'de boğularak kesik başı İstanbul'a getirilip teşhir edildi. Kesik başı sonra Otakçılar tarafında yaptırmış olduğu Nakşibendi tekkesine gömüldü.

Hâdikatü'l-Vüzera zeyline göre Bahir Mustafa Paşa

kararsız, cesur, hasut, hiyle ve hüd'aya mail idi.

Bahir Mustafa Paşa yukarıda adı geçen, Nakşibendi tekkesini birinci sadareti esnasında ve 1752 senesinde yaptırtmıştır. Ayni donemde yanmış olan bazı mescitleri de tamir ettirmiştir. Yeraltı Camii'nde bulunan ve Bizans İstanbul'u kuşatmak için gelen ve burada öldükleri rivayet edilen üç kisinin mezarları da meydana çıkarttırarak burasını cami haline koydurmuştur.

Bahir Mustafa Paşa'nın nazımla da ilgisi vardı.





Naili Abdullah Paşa

Naili Abdullah Paşa, (d. İstanbul - ö. 1758 Medine) III. Osman saltanatında 18 Mayıs 1755 - 24 Ağustos 1755 tarihleri arasında üç ay yedi gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. Osmanlı devlet teşrifatını düzenleyip birleştirmiştir.

İstanbul'da doğdu. Babası Hotin ağalığından emekli olan Halil Ağa idi. İyi bir medrese eğitiminden sonra 1713'te Divan-ı Humayun kalemine mülazım olarak girdi. 1730'da beylikçi kesedarı oldu. 1735-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşı'ında 1736'da Rusya'ya karşı seferde Babadağ ordugahında iken beylikçi oldu. Sonra doğuda 1735-1736 Osmanlı-İran Savaşı'na katılıp rikap beylikçiliğine terfi ettirildi. 1737'de "teşrifatçılık" görevi verildi. O zaman kadar teşrifatçılık çok dağınık ve çok karışık durumda idi. Sultan I. Mahmut emrine uyarak teşrifat kurallarını düzenleyip birleştirdi. 1743'te kendisine teşrifatçılık ile birlikte beylikçilik de verildi. 1747'de reis-ül küttab görevine getirildi.

19 Mart 1755'te Hekimoğlu Ali Paşa'nın sadrazamlıktan azledilmesinden Silahdar Bıyıklı Ali Ağa'nın Sultan III. Osman'a tavsiyesi ile Sadrazam oldu.

Sadrazamlığı döneminde Temmuz 1755'te Kadırga Limanı'nda 20 saat süren bir yangın çıktı. Bu sırada vezirlik verilen Bıyıklı Ali Paşa sadrazamlık için sanki sırada beklemekteydi. Devlet ricali arasında bu kişinin "sakalı çıkıp sadrazamlığa uygun olmasına kadar" sıra beklediği alayı şehirde yayıldı. 24 Ağustos 1755'te Abdullah Naili Paşa sadrazamlıktan azledilip Bıyıklı Ali Paşa sadrazam olduğunda Abdullah Naili Paşa'nın bu alayı ima ederek "Sadr-i sadarette hülle oldu" dediği belirtilmiştir.

Sadrazamlıktan azledildikten sonra Sakız Adası'na sürgüne gönderildi. Fakat kısa bir müddet sonra affedildi ve Girit valiliğine atandı. 1758'de kendi isteği ile Cidde valiliğine gönderildi. Bu görevde iken 1758'de hac ifa etmekte iken Medine'ye giderken hastalanıp yolda vefat etti. Mezarı Medine'dedir.

Abdullah Naili Paşa'nın şu eserleri bulunmaktadır;






Silahdar Bıyıklı Ali Paşa

Silahdar Bıyıklı Ali Paşa (ö. 25 Ekim 1755, İstanbul) III. Osman saltanatında 24 Ağustos 1755 - 25 Ekim 1755 tarihleri arasında iki ay iki gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.

İstanbullu olup fakir bir ailedendir. Babası öldükten sonra Büyük Ayasofya evkafı kâtibi Mehmet Efendi tarafından himaye edilmiş; tenasübü endamı ve sesinin güzel olmasıyla sarayda kiler odasına alınarak Darüssaade ağası Hacı Beşir Ağa'ya müezzin olmuştu. Hacı Beşir Ağa, vefatından evvel I. Mahmud'a rica ettiğinden Ali müezzinbaşılık ile hasodaya alınmış ve burada yükselerek 1751 yılında silahdar olmuştur.

Ali Ağa'nın nüfuzunu göstermesi III. Osman zamanında başlamış, devlet işlerini saraydan idareye kalkarak sadrâzamların nüfuzunu hiçe indirmiştir. III. Osman Hekimoğlu Ali Paşa'nın azli üzerine Ali Ağa'yı sadrâzam yapmak istedi fakat henüz sakalı olmadığını ve umuru sadarete vukufsuzluğunu düşünerek sadareti Naili Abdullah Paşa'ya verip bunu da sadarete aday olmak üzere vezirlikle nişancı tayin ederek geliri çok olan Aydın muhassallığını verdiği gibi Muhsinzâde sarayını da kendisine döşettirdi.

Naili Abdullah Paşa'nın azli üzerine 24 Ağustos 1755'te Silahdar Bıyıklı Ali Paşa vezir-i âzam oldu. Silahdar Bıyıklı Ali Paşa'nın sadareti altmış üç gün sürdü. Enderun halkından bazılarının bizzat pâdişâhtan duyduklarına göre yalan söylemesi yolsuzluğa ve rüşvetçiliğe kalkışması sebebiyle 25 Ekim 1755'te azil ve sarayın orta kapısına hapsedilerek derhal idam ettirildi. Katlinden iki saat sonra Sultan Osman, acele edip öldürdüğüne pişman olmuştur.

Mezarı Üsküdar'da Seyyid Ahmed Deresi'ndedir.

Şamdanizâde Müriü't-Tevarih isimli eserinde Silâhdar Ali Paşa'nın III. Osman üzerinde etkili olduğunu ve Köse Bahir Mustafa Paşa'yı azlettirerek Hekimoğlu Ali Paşa'yı sadarete sevkettiğini ve türlü türlü iftiralarla onu da azil ve sürgün ettirip Naili Abdullah Paşa'yı da atlattıktan sonra sadarete geldiğini beyan ederek pâdişâhın Hekimoğlu ve Naili Abdullah Paşalar hakkında Bıyıklı Ali Paşa'nın yapmış olduğu iftiralara vakıf olarak kendisini azl ve kati ile Hekimoğlu Ali Paşa'yı Mısır valisi yaptığını yazmaktadır.

Vakanüvis Vasıf, Silahdar Bıyıklı Ali Paşa'yı değerlendirmesinde, onun 

gösterişli mehib tenasüb-i endam sahibi olduğunu beyan ile kibir ve gururunu ve garezkârlığını olduğunu...ve ... bir hayırsever tarafından iyi yola sevk edilse idi kendisinden istifade olunacak kabiliyette olduğunu 

söylemektedir.





Yirmisekizzade Mehmed Said Paşa

Yirmisekizzade Mehmet Said Paşa veya diğer tanınan adıyla Mehmed Said Efendi (ö. Ekim 1761), III. Osman saltanatında 25 Ekim 1755 - 1