a pasta ile yenir. Pasta yemeğin “ekmek” olarak adlandırılabilecek kısmı iken, şıpsi da soslu kısımdır. Dövülmüş dana etinden yapılma şıps Bjeduğlar, kaymakla donatılmış beyaz renkli tavuk şıpsı Kabardeyler, içine dövülmüş çeviz katılan şıps Şapsığlar, sütlü hindi ile et suyu karışımı şıps Türkiye’deki Abzehler, içine dana ya da koyun eti doğranmış lıts’uk’u şıps Çemguylar arasında yaygındır. Çerkes pastası ya da pasta: [[Akdarı (yemek)|akdarı]], [[mısır]] ya da [[buğday]] unundan pişirilen ve ekmek yerine kullanılan lâpa. Türk mutfağındaki [[Kaçamak (yemek)|kaçamak]] gibidir. Pasta kelimesi Latince kökenli olup hamur demektir. Mamrıse: bir tür Çerkes kaçamağıdır. Pasta gibidir. Arap ülkelerinde yaşayan bazı Adiğeler pirinç kaçamağı yaparlar. Çerkes böreği ya da haluj: üçgen şeklinde yağda kızartılmış peynirli puf böreğidir. Kaynamış sütle, sıcak/ılık sütle, peynir suyu ile ya da sadece sıcak suyla yoğrulan una ufalanmış peynir konmuş biçimini K’emguylar, kızartılmış ve dövülmüş biber konmuşunu Bjeduğlar, doğranmış taze soğan ve maydanoz konmuşunu da Türkiye’deki bazı Adiğeler yaparlar. Thurıje halıjo, tavada tereyağı içinde kızartılmış börek. Tebe halıjo ya da goşe halıjo, tava içinde közde pişirilmiş börek. Haku halıjo ("хьаку хьалыжъо"), fırında pişirilmiş bir börek çeşidi. Halıjojıye, suda pişirilmiş peynirli börek; suda pişirilmiş börek. Çerkes mantısı (Batı "psıhaluj" «su haluju»; Doğu "psıhalıwe" "псы хьэлыуэ"): yarımay şeklinde hazırlanan [[mantı]] türüdür. Metaz, buğday unundan içine peynir konan ve suda pişirilen küçük ama kalınca börek. Şapsığlar buna “psıjo halıjo” derler. Şapsığ metaz’ı, içine peynir, dövülmüş soslu ceviz, vs konur, portakal iriliğinde mısır unundan hazırlanır ve suda pişirilir. Guıvbat, börek çeşidi, buğday unu, süt ve yağ ile birlikte yoğurulur, içine peynir konur ve ekmek fırınında pişirilir. Çerkes simidi ya da halvane, halguane. Seku: [[Düzce]]’de, özellikle de Haç’emzıy köyü K’emguyları tarafından yapılan bir darı yemeğidir. Hatık darı, mısır veya buğday unundan kaynar süt ile yoğrulmuş (çörek büyüklüğünden yumruk büyüklüğüne kadar) ufak parçacıkların fırında pişirilmesi ile yapılan bir tür çörek. Yoğrulduğu unun yapıldığı tahılın adına bağlı çeşitleri bulunur: mısır hatığı.

Et yemekleri ("лыхэкӀ шхынхэр"): [[et]], [[Çerkes Mutfağı|Çerkes mutfağı]]nda geniş bir yer tutar. Eskiçağlarda Adığeler [[büyükbaş hayvan]]lar, [[küçükbaş hayvan]]lar ve [[domuz]] beslerlerdi. En çok tutulan etler [[koyun]] (özellikle de kuzu) etidir. Kümes hayvanları arasında, en çok [[tavuk]] ve [[hindi]] eti tercih edilirdi. [[Sucuk]]: dövülüp doğranmış et bağırsağa doldurulur, fırında ya da bacalara asılarak kurutulur. Corme: temizlenen [[işkembe]], bağırsak ve süt birlikte karıştırılır, ince bağırsaklara doldurulup bağlanır ve ocaklarda kurutulur. Yeneceği zaman tavada pişirilir. Thamç’eğunıb: karaciğer süt içine doğranır, içine bir miktar kemiksiz et konur, kalın ya da ince bağırsaklara doldurulur ve suda pişirilir. Lepsı: haşlanmış taze et suyu yemeği.

Süt yemekleri ("гъэщхэкӀ шхынхэр"): Adiğe yiyecekleri içinde üçüncü sırayı oluşturur. [[Süt]] değişik biçimlerde üretilerek değerlendirilir: [[krema]], [[kaymak]], taze [[tereyağı]], kaynatılmış tereyağı, [[yoğurt]], peynir. Süt katılan değişik yiyecek ve katıklar olarak, süt, Kalmuk çayına katıldığı gibi, pirinç ve akdarı çorbası/fıgu hanthups, hagulıjo, mısır çorbası/natrıfıps ve cençıps/fasulye yemeği içine de katılır. Seku, [[sütlaç]]/şedes, pirinç lapası/pıncğapts'e ve fabe, su katılmadan sırf sütle yapılır. Hamur suyu ve hamur kabartması da sütle gerçekleştirilir. Süt ile halıjuap'e, şelame, mık'umıpş ve zetépşşıç' yoğurulur, mecac ve hatık kaynar süt ile yapılır. Şep'aste/sütlü kaçamak farklı bir yiyecek olup, bazen kaynamış sütlü kaçamak/şejo şep'aste yapılır. [[Peynir]] türleri arasında sepet peyniri/metekuaye ve şirdenli peynir/tletekuaye sayılsa da Türkiye'de adı çok duyulanı Çerkes peyniri ("Adiğe kueyey") denendir. Sofradan eksik edilmeyen yoğurt, özellikle öğle yemeğinde sıcak kaçamak ve etli yemeklerin üzerine tüketilir. Yoğurt yemeklerde de kullanılır. Yumurta [[çılbır]]ı, suda pişirilmiş ya da karıştırılıp tavada kızartılmış olan yumurta doğranıp yoğurdun üzerine konur ve karıştırılır. Cençtur, yoğurt ve kremaya pişmiş fasulye katılır. Kabtur, pişmiş kabak yoğurt-krema karışımına doğranır. Kundısıv, sütlü içeceklerden olup acılaşmış, turşu tadını almış peynir suyu kaynatılarak içine ekşimemiş süt konarak tüketilir.

İçecekler ("шъонхэр"): Alkollü içkiler arasında yer alan [[şarap]] tüketilen içeceklerin başında gelir ve konuk ve düğün/şölen sofralarından eksik olmazdı. Sofraya konan şarabı konuklar tek kâseden sırayla içerlerdi. Darı, mısır ve baldan yapılan baksime (ya da maksime) az alköllü bir içecektir, alkolsüz olarak da boza yaygın şekilde imal edilir. Kabardeyler arasında içilen ve baskımeye benzeyen fakat ondan daha sert olan, darı ya da mısır unundan yapılan meremjıy. [[Çay (içecek)|Çay]] Türkiye'de bugün herkesçe yapılan biçimde olsa da, Kafkasya'da geleneksel olarak [[Kafkas ormangülü]] ("Rhododendron caucasicum") adı verilen bir [[ormangülü]] türünden yapılırdı. [[Kalmuklar]]dan alınıp bütün Kuzey Kafkasya kültürüne aktarılan ve benimsenen [[Kalmuk çayı]] Adığe kahvaltılarının vazgeçilmezi olmuştur. Kalmuk çayı esasen [[Tibet]]'e kadar uzanan Orta Asya halklarınca yaygın tüketilen sütlü ve terayağlı bir çaydır. Besleneyler [[kuşburnu]] dalının uç sürgünü, Hatkoylar ve diğerleri [[labada]] (şş’orey/kuzu kulağı "шӀорэй" ya da lebevıts/efelik, Çemguylar vılevıts derler) türlerinin tohumunu ya da dadıv denen bir bitki türünü kaynatarak suyunu süzerler ve içine süt, tereyağı ve tuz ile karabiber koyarak kabardıktan sonra kahvaltıda tüketirler.

Aile içi sofra, pek çok kültürde olduğu gibi Çerkeslerde de [[kahvaltı]], [[öğle yemeği]] ve [[akşam yemeği]] olmak üzere 3 ana [[öğün]] olarak kurulur.

Sabah kalvaltısında geleneksel olarak, [[Kalmuk çayı]] ve [[kaymak]]; ilkbahar sonu ile yazın taze peynir, sonbaharda isli peynir, kışın ve ilkbaharda kuru peynir, taze kaymak ve yeni dövülmüş tereyağı sofrada yer alırdı. Kalmuk çayına eşlik eden tahıl ürünleri arasında yağda kızartılmış ince börek olan sıcak şeleme/şeleme fabe, yağda kızartılmış sade börek olan thurıje haluj, fırınlanmış pide olan haku haluj, sütle yoğurulmuş ama kabartılmamış buğday hamuru içine peynir konup fırınlanan guvıvbat, kabartılmamış/mayasız ekmek, kabartılmış/mayalanmış ekmek, undan yapılma thurıje/börek çeşidi (ki hamur ince sürülür, sarılır, ikinci kez sürülür; çüvende pişirilir, katlarına ayrılmaya ve parçalanmaya uygun) olan zetepşş’ıç’, yağ, yumurta ve un karıştrılıp yağda kızartılan thujevıt gibi daha çok buğday unundan yapılanlar tercih edilse de, mısır unundan yapılan ve tavada pişirilen mecac ile akdarı ya da mısır unundan yapılan hatık gibi buğday dışı tahıl ürünleri de bazen sofraya konabilir.

[[Dosya:Adyghe-Abazian Language.jpg|thumb|250px|right|[[Kuzeybatı Kafkas dilleri]] (Абазэ-Адыгэбзэхэр): Abaza dilleri (абазэбзэхэр) ile Adığe dilleri (адыгэбзэхэр)]]
[[Dosya:SAWSROUQA.jpg|thumb|250px|right|[[Nart destanları]]nın kahramanı [[Sosruko]] (Batı "Саусырыкъо" Doğu "Сосрыкъуэ")]]

[[Evliya Çelebi]] 1660’lı yıllarda gezip gördüğü Çerkes topraklarında konuşulan [[Çerkesçe]]yi "yüz kırk yedi lisanın hepsini gayet güzel yazdım ama bu Çerkes lisanı gibi [[saksağan]] sadalı lisanı yazamadım" demiştir.

Rusya'da 1920 sonrasında üç lehçede ([[Doğu Çerkesçesi]]nden Kabardey ile [[Batı Çerkesçesi]]nden Çemguy ve Şapsığ) yazılan dört bölgesel edebiyat (Kabardey, Şerces, Adigey ve Şapsığ) doğmuştur. Bu dört edebiyattan ikisi, yani Kabardey ve Şerces bölgesel edebiyatları (bazı önemsiz kelimeler dışında) Kabardey edebî dilini benimsemiştir. Bu dört edebiyat 1945 yılına değin sürmüş, aynı yıl Şapsığların özerkliğine son verilmesi ile birlikte, Şapsığ edebiyatı ve yazılı yaşamı da son bulmuş, geriye sadece iki edebiyat dili (Kabardey ve Adigey) ve üç bölgesel edebiyat kalmıştır: Kabardey, Şerces (Çerkes) ve Adigey. Adığe edebiyatının sözlü ürünleri Abhaz ve Abaza dili ürünlerinden daha süslü ve duygulu olan anlatımlarıyla farklılaşır.

14 Mart 1853 tarihinde Abzehlerden Vımar/Wumar Bırsey ("Бырсэй Умар, Бэрсей Умар", Rusça: "[[:ru:Умар Хапхалович Берсей]]" 1807—1870) tarafından [[Tiflis]]'te ilk Adığe alfabesinin ve Adığece Sözlüğün ("Адыгэбзэ псэлъалъэр") yayımlandığı günün anısına her yıl Çerkesler tarafından 14 Mart [[Çerkes Dili Günü]] ya da Adığe Dili Günü/ Adığece Günü olarak kutlanmaktadır.

Eskiden [[Ubıhça]] konuşmuş olan [[Ubıhlar]]ın da anadili haline haline gelen Çerkesçe, [[Çerkes Ermenileri]] ile [[Çerkes Rumları]] (Urımlar) tarafından konuşulduğu gibi, Karaçay, Balkar ve Abazalar (Abazin) arasında da konuşulabilmektedir.

Sözlü edebiyatın başlıca türleri [[şarkı]]lar ve [[türkü]]ler ile [[bilmece]], [[atasözü]], [[masal]], [[öykü]], [[tekerleme]], vb'dir. Anlatımlarda sık sık [[mecaz]]a başvurulur. Sözlü ürünler içinde en geniş yeri tutan ve birçok öğesi eski Grek destanlarını hatırlatan [[Nart destanları]] ya da Nartlar 1946-1968 yılları arasında derlenen ve biriktirilen 705'tekstin bir araya getirilmesiyle 1968-1971 yılları arasında Maykop'ta yayımlanmıştır. Destan yeni derlemelerle 8 cilde ulaşmıştır. Destan 31 bölüme ayrılmaktadır. Her bir bölüm ayrı bir Nart kahramanını yaşamına ayrılmaktadır. Yaklaşık üç asırlık [[Koç'as]] destanı daha çok Batı Çerkeslerinde görülür.

[[Şapsığ Ulusal Rayonu]] (1924-1945) Çerkeslerinin edebiyatı [[Şapsığlar]]ın özerkliğinin 1945 yılında [[Stalin]] tarafından kaldırılmasına kadar sürmüştür. Özerkliğin sürdüğü 21 yıl boyunca oluşturulan çalışmalar hakkında bir bilgi yoktur. Burada yazılı kullanımdan çıkartılan [[Şapsığca]] Osmanlı Çerkes diyasporasında Kabardeycenin yoğun olarak konuşulduğu yerler dışında ibadet dili olarak kullanılmaya devam etmiş 1906'da İstanbul'da yayımlanan [[Adıgece Mevlid]] (Адыгэ Мэулыд) Şapsığ lehçesiyle kaleme alınmıştır. 19. yüzyılda (tahminen 1820’li yıllarda) ilk Adiğe alfabes