boşalır. Sırasıyla Sivas, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Aksaray, Çankırı, Çorum ve Samsun illerinden geçerken çok sayıda dere ve çayın sularını toplayarak Bafra Burnu'ndan Karadeniz'e ulaşır.

Kızılırmak; kuzeydoğusundan Yeşilırmak havzası, doğudan Fırat havzası, güneydoğudan Seyhan, güneybatı ve güneyden Konya kapalı havzası, batıdan Sakarya Nehri havzası, kuzeybatıdan Yenice Batı Karadeniz akarsuları havzaları ile komşudur. Türkiye toplam alanının 1/10'nunu drene eder. Yukarı havzasında jipsli arazilerden geçen ırmağın suları acılaşır.

Havzada bazı alanlarda vadi genişleyerek ovaya dönüşür. Yukarı havzada; Hafik, Zara, Sivas ovaları, aşağı havzada; Kargı, Osmancık, Tosya ve en büyüğü Bafra Ovasıdır.

Yağmur ve kar sularıyla beslenen nehrin rejimi düzensizdir. Temmuz ve Şubat arasında düşük su düzeyinde akan nehir, Mart ayında hızla kabarmaya başlar ve Nisan ayında en yüksek su düzeyine ulaşır. Ortalama debisi 184 m³/sn olan nehrin 20 yıllık gözlem süresince en az 18,4 m³/sn'ye ve en çok 1.673 m³/sn'ye ulaştığı tespit edilmiştir. Havzaya kış yağışları kar şeklinde düşer, erime gerçekleşmediğinden akarsuya katılmaz. Sıcaklık düşük olduğundan buharlaşma azdır. İlkbaharda yağış artar, dağlardaki karlar erir, debi artar. Yazın orta ve yukarı havzada yağış yetersizdir, buharlaşma şiddetlidir. Bu mevsimde debi minimum seviyeye iner.

Kızılırmak'ın aşağı havzasında Türkiye'de Karadeniz iklimi, orta ve yukarı havzasında karasal iklim etkilidir. En fazla yağışı aşağı havza Bafra Ovası alır. Orta kesimlerde yağış azalır. Yukarı kesimlerde bir miktar artsa da Karadeniz sahilleri kadar değildir. Yukarı Kızılırmak Havzasında bazı birimlerin yıllık ortalama yağışları şöyledir. Zara:579 mm, Hafik:419 mm, Sivas:414 mm, Yıldızeli:325 mm, Gemerek: 396 mm, Felahiye:429 mm. Bu bölümde yağış maksimumu Mayıs, yağış minimumu Ağustos ayında görülür.

Orta Kızılırmak Havzasında yazlar sıcak, kışlar soğuk karasal iklim etkindir. Avonos:328 mm, Mucur:409 mm, Kırşehir:378 mm, Kaman:455 mm, Keskin: 392, Kırıkkale:355 mm. Delice Çayı havzası Orta Karadeniz bölümünde yer alır, yağış ortalaması 315 mm'dir. Yozgat:555 mm, Sorgun:419, Çiçekdağı:325 mm, Sungurlu:407 mm, Boğazkale:491 mm yağış yağış alır.

Aşağı Kızılırmak Havzasında yıllık ortalama yağış 696 mm ile 362 mm arasındadır. Çankırı:397 mm, Kızlırmak:362 mm, İskilip:661 mm, Laçin:432, Osmancık: 416 mm, Hacıhamza:421 mm, Kargı:335 mm, Durağan:474, Vezirköprü: 518 mm yağış alır. Devrez Çayı havzasında karasal iklim hakimdi, yağış miktarı 379–463 mm arasındadır. Gökırmak havzasında Karadeniz iklimi etkileri hissedilir, yağış miktarı artar. Yerleşim birimlerinde yağış miktarı 388–559 mm arasındadır. Bafra'nın yağış miktarı 755 mm'dir.

Nehir üzerine 8 baraj yapılmıştır. Bunlar Kayseri ilinde Sarıoğlan,Yemliha kasabasında kurulmuş olan Yamula Barajı, Ankara yakınlarındaki Kesikköprü, Hirfanlı ve Kapulukaya barajları ile nehrin Bafra Ovası’na kurulmuş Altınkaya ve Derbent barajlarıdır. Nehir üzerine son olarak Obruk Barajı yapılarak 2007 yılı içerisinde su tutumuna başlanılmıştır.

İrili ufaklı birçok gölün bulunduğu Kızılırmak Deltası, Türkiye'nin Karadeniz kıyısında özelliğini büyük ölçüde koruyabilmiş en önemli sulak alanlarından biridir. 321 kuş türünün bulunduğu delta bitkiler bakımından da öneme sahiptir. Deltanın doğu tarafında Türkiye'nin nadir su basar ormanlarından Geleriç Ormanı bulunur.

Akaçlama alanı üzerinde yaşam verdiği ilçe ve merkez ilçe sayısı 21 ilde 45 tanedir. En çok sayıda kentin kurulmasına neden olduğu bölgesi Çorum İl sınırları içerisinde kalan kısmı olup burada 10 adet kentin varlık bulmasını sağlamıştır. 45 adet kentin yalnızca 24 tanesi Sivas, Kırıkkale ve Çorum illerindedir.

Sıralama alan çığırında yer alan ilçe ve merkez ilçe belediyeleri (11 ilde 45 adet); sıralama çoktan aza doğru yapılmıştır:

Bu kentlerin bazıları zaman içinde yapılan baraj göletleri nedeniyle Kızılırmak ile sınır olmuşlardır; Sarıyahşi, Bahşılı gibi.

Aşağı Kızılırmak ıralaması üzerinde sayılan alanlarda: 
"1- Güvercinlik Göleti 2- Cevizlik Göleti 3- Gamlık Deresi 4- Dereköy Göleti 5- İstavloz Çayı 6- Uluçay (Vezirköprü) 7- Narlı Göleti 8- Altınkaya Baraj Gölü 9- Eser Çayı 10- Ağacalan Çayı 11- Derbent Baraj Gölü 12- İlyaslı Çayı 13- Cemal Deresi 14- Kaynatma Deresi 15- Kızılırmak";
olmak üzere Haziran 2003 ila Eylül 2005 tarihleri arasında Prof. Dr. Nazmi Polat ve arkadaşları; Selma Uğurlu, Şevket Kandemir tarafından yapılan bilimsel çalışmalarda; 10 familyaya ait (Anguillidae, Atherinidae, Balitoridae, Cyprinidae, Gobiidae, Percidae, Poecilidae, Salmonidae, Siluridae, Syngnathidae) 22 tür ve 3 alttür teşhis edilmiştir.


Adını suyunun renginden alan, antik çağda ise tuzlu akarsu anlamına gelen Halys adıyla anılan Kızılırmak, Anadolu'da kurulmuş medeniyetlere hep ev sahipliği yapmış. Bugün Kızılırmak Vadisi'nde tarihin her dönemine ait izler bulmak mümkün; kaya mezarları ve yerleşimleri, farklı medeniyetlere ait kaleler, köprüler ve daha pek çok iz.

Hititler Marassantiya Nehri adını vermişlerdi. Hititlerin ana toprakları olan Hatti'nin batı sınırlarını şekillendiriyordu. Klasik eski zamanlarda Ön Asya ve Asya' nın geri kalanı arasında bir sınır oluştururdu. M.Ö. 28 Mayıs 585 yılında Medler ile Lidyalılar arasında yapılan "Battle of Hallys" Kızılırmak Savaşı burada olmuştur. Önceleri Lidya'lılar ve Pers'ler arasında bir sınırdı. Lidya'lı "Croesus" sınırı geçip Pers'lere (Pers Kralı Cyrus II) hücum etti ve bu savaşta (M.Ö.547) yenildi. Böylece Pers'ler sınırlarını Ege Denizi'ne kadar genişletti.

Kızılırmak Nehri Üzerindeki Barajlar




Half-Life

Half-Life, 1998 yılında Sierra Studios tarafından yayımlanan ve Valve tarafında üretilen birinci şahıs nişancı bilim-kurgu video oyunudur. Oyun, serinin ilk oyunu olmakla beraber aynı zamanda Valve'nin ürettiği ilk oyundur. Oyuncu, bir ışınlanma deneyinin ters gitmesi sonucu Xen olarak bilinen başka bir boyuttan Black Mesa Araştırma Tesisine ışınlanan uzaylılardan savaşarak ve bulmacaları çözerek tesisden kaçmaya çalışan Dr. Gordon Freeman rolünü üstleniyor. Zamanın diğer oyunlarına göre Half-Life'da ara sahneler yoktur. Oyuncu her zaman Freeman'nı kontrol ediyor. Her zaman onun gözünden görüyor. Valve'nin kurucularından olan Gabe Newell "ekip olarak oyunun sadece ateş etmeye meyilli bir oyundan çok daha fazla olmasını istedik." demiştir. Oyunun grafik motoru, GoldSrc, aslında Quake grafik motorunun modifikasyonalara uğramış halidir. Half-Life, grafiğiyle, gerçekçi oynanışıyla ve doğallığıyla küresel olarak beğenilmiştir. Oyun, 50'den fazla ödüle sahip olmakla birlikte gelmiş geçmiş en iyi oyunlardan biri olarak görülüyor. Oyun, kendisinden sonra çıkan oyunlarada ilham kanağı olmuştur. Half-Life Aralık 2008'de toplam 9.3 milyon kopya satmıştır. 2001'de PlayStation 2, 2013'de OS X ve Linux'a çıkmıştır. 2004'te ise serinin 2.oyunu olan Half-Life 2 piyasaya çıkmıştır.

Oyunda ilerliyebilmek için oyuncunun oyunun verdiği görevleri yerine getirmesi ve bulmacaları çözmesi gerekiyor. Half-Life'ı zamanın diğer oyunlarından farklı kılan önemli bir detay ise oyunda ara sahnelerin kullanılmamasıdır. Zamanın diğer oyunlarında genelde görev ile alakalı veya hikâye ile alakalı bir noktaya gelindğinde oyunda ara sahne görülürdü. Ama Half-Life'da bu yok. Oyun asla kesilmiyor, asla durmuyor. Sadece bazı noktalarda kısa sahneler oluyor. Buna örnek olarak Freeman'ın tesisden kaçarken askeri birliklerin tuzağına düşüyor ve bayılıyor.  Aynı şekilde, oyunda bir seviye sistemi yoktur. Daha çok bölüm sistemi kullanılmıştır. Yani yeni bir yere geldiğinizde oyun yükleme ekranına girmiyor ve bu sayede oyundan kopmamış oluyorsunuz. Oyunda genel olarak bulmacalarada yer veriliyor. Bu bulmacalar ya bir kapıyı açmak için ya da bir yerden bir yere gidebilmek için çevreyi kullanmak oluyor. Bazı bölüm sonu canavarlarınıda çevreyi kullanarak öldürmek gerekiyor. Oyunun çoğunda oyuncu yalnız başına ilerliyor. Ama bazı yerlerde oyunun yan karakterleride yanında gelebiliyor. Genellikle bilim adamları ya da güvenlik görevlileri oluyor bu karakterler. Oyundaki düşmanlarımız genel olarak uzaylılar (Headcrabs, Bullsquids, Headcrab Zombies, Vortigaunts vb.) var ama bizi öldürmeye çalışanların arasında askeri Birlikler (Hazardous Environment Combat Unit) ve Özel Operasyon Birlikleride (Black Ops Assassins) vardır. Askeri birliklerin ve özel operasyon birliklerinin amacı olayı örtbas edebilmek için hayatta kalan ne kadar canlı organizma varsa yok etmektir. Buna kendi askerleride dahil.

Oyunun büyük bir bölümü New Mexico'nun çölünde, bölgeden kendini ayıran Black Mesa Araştırma Tesisinde geçiyor. Oyunun anakarakteri M.İ.T.'den Doktorası olan Teorik Fizikçi Gordon Freeman. Freeman aynı zamanda Black Mesa'da yaşanan korkunç kazadan hayatta kalanlardan biridir. Bu kazanın diğer bir adı Black Mesa Olayıdır. Aynı zamanda oyunun bir diğer dikkat çeken karakteri oyunun bazı yerlerinde bir anda gözüken ve kaybolan G-Man'dir.

İşine geç kalan Dr. Gordon Freeman saat 8:47'de Black Mesa Araştıma Tesisine ulaşır. Kendisinin çalıştığı bölüm olan Anormal Materyaller Laboratuvarına Black Mesa'nın gelişmiş tren sistemini kullanarak varır ve güvenlik görevlisi tarafından çok önemli bir deneyin yapılacağının bilgisini alır. Bu yüzden Freeman iş yerindeki Tehlike Madde Kıyafetini (H.E.V.) giyerek teysisin alt bölümlerine iner ve Anti Kütle Odası'na ulaşır. Bu yer deneyin yapılacağı yerdir. Yapılacak deneyde kullanılacak örnek laboratuvarın şu zamana dek gördüğü en özel ve en değişken örnektir. Freeman'ın görevi bu örneği analiz etmek için Anti Kütle Spektrometresi'ne yerleştirmektir. Freeman örneği yerleştirdiği anda spektrometre patlar ve Dünya ile Xen arasında bir portal açılır. Patlama sonucu Freeman kısa süreliğine Xen ışınlanır ve tekrar Dünya'ya döner. Freeman uyandığında patlamada yıkılan Anti Kütle Odasında olduğunu fark eder, bilim adamlarının ve güvenlik görevlilerini cesetlerini bulur. Freeman hayatta kalanları bulduğunda tesisdeki bütün iletişim yollarının kesildiğini öğreni