nıtları Gürcistan'da 1,8 milyon yıl öncesi ile tarihlendirilen ve daha önce "Homo georgicus" olarak adlandırılan Dmanisi fosil kalıntılarıdır. Dmanisi kazı alanında bulunan ve yaklaşık 1,85 milyon yıl öncesine ait olan 100′ün üstündeki bu taş aletler insanın Asya’daki ön ataları ve buradaki yerleşimleri hakkında en eski ve belgelenmiş örnekleri teşkil etmektedir. Bunun yanında Dmanisi’de bugüne kadar üç kafatası, büyük ölçüde aşınmış azı dişleri, bir de alt çene olmak üzere yirminin üzerinde insan kalıntısı bulunmuştur. Bu bulgulara göre 1,50 m boyundaki Dmanisi insanları, Afrikalı çağdaşlarına göre daha küçük ve narin yapılı olup beyin hacimleri de 0,6 - 0,8 litre arasındaydı. Bu bulgular "Homo erectus'un" 1,85 milyon yıl önce veya bundan daha erken Afrika’dan çıktığını ve dünyaya yayıldığını gösteriyor. "Homo georgicus" olarak adlandırılan bu kalıntıların "Homo" soy ağacı içindeki yeri son yapılan araştırmalarla belirlenmemiş olup Dmanisi'de bulunan bu fosiller "Homo erectus" olarak tanımlanmıştır. Bulunan "Homo erectus georgicus" fosilleri erkek bireylerin belirgin bir şekilde kadın bireylerden çok daha uzun boylu olduğu için seksüel dimorfizm göstermektedirler. Dmanisi'de bulunan bu kalıntılar ayrı bir "Homo" türü olarak değil, aksine "Homo habilis"in "Homo erectus"a dönüşmesinin hemen ardından, 1,8 milyon yıl önce gerçekleşen bir ara form aşaması olarak değerlendirilmektir.

İspanya'da bulunan ve 1,2 milyon yıl öncesi ile tarihlendirilen "Homo antecessor" fosillerin ayrı bir "Homo" türü mü olduğu yoksa "Homo erectus'un" başka bir yerel varyantı mı olduğu açıklık kazanmamıştır. Bazı araştırmacılara göre "Homo antecessor", "Homo ergaster" ile "Homo heidelbergensis" arasında bir ara geçiş formu olabileceği gibi Richard Klein gibi bazı araştırmacılara göre "Homo ergaster'den" farklılaşarak ayrılan ayrı bir tür de olabilir.

Bunun gibi İtalya'da 1994 yılında Roma yakınlarında Frosinone ilinde bulunan ve yaklaşık 350.000 ile 500.000 yıl öncesi bir döneme ait olduğu saptanan "Homo cepranensis"e ait kafatası kemik kalıntısı da "H. erectus" ile "H. heidelbergensis" arasında ara geçiş özellikleri göstermektedir.

Günümüzden yaklaşık 800.000 yıl önce "Homo erectus'tan", ondan daha büyük bir beyine sahip olan "Homo heidelbergensis" evrildi. "Homo heidelbergensis"e ait en iyi korunmuş fosil kalıntılar 600.000 ile 400.000 yılları öncesine ait olup Heidelbergensis insanına ait taş alet kültürü, Paleolitik Çağ’da "Homo sapiens" ve "Homo erectus"un el baltaları ve yongalardan hazırladıkları ve kesici alet kullanımıyla standartlaştırdıkları Acheuleen kültürüne çok benzemektedir. "Homo heidelbergensis" ortalama olarak 1.8 m boyunda ve 100 kg ağırlığında olup diğer "Homo" türlerinde kıyasla biraz daha uzun boyunlu idi. Ona ait en büyük fosil 2.13 m uzunluğunda olup Heidergensis adamı 0,5 milyon ile 300.000 yıl önce öncelikli olarak Güney Afrika'da ve Avrupa kıtasında yaşamıştı. İspanya Atapuerca'da bulunan "Homo heildenbergensis" fosilleri onun ölülerini gömen ilk "Homo" türü olduğunu göstermektedir. Bazı araştırmacılara göre, "Homo heidelbergensis" onların torunları olan Neandertaller gibi ilkel bir dil geliştirmiştir.

"Homo heidelbergensis"in Anglo-Amerikan paleontolojisinde yaygın olduğu gibi ayrı bir tür olarak mı yoksa Avrupa paleontolojisindeki gibi "Homo erectus'un" bir alt türü olarak mı sınıflandırılması gerektiği tartışmalıdır. Afrika'da kalan "Homo erectus" popülasyonlarından günümüz modern insanı "Homo sapiens" evrilirken Avrupa'da "Homo heidelbergensis'den" veya alt tür olarak kabul edilirse "Homo erectus heidelbergensis'ten" Neandertaller ("Homo neanderthalensis") evrilmiştir.

300.000 ile 125.000 yıl öncesine tarihlendirilen "Homo rhodesiensis" veya Rodezyalı Adam, en güncel araştırmalara göre "Homo heidelbergensis" grubu içine dahil edilmekle beraber daha önce "Arkaik Homo sapiens" veya "Homo sapiens rhodesiensis" olarak da sınıflanırılmıştır. Şubat 2006 tarihinde Etiyopya'nın Orta Afar bölgesinde Gawis yakınlarında bulunan ve bu nedenle Gawis kafatası olarak adlandırılan bir fosil "Homo erectus" ile "Homo sapiens" arasında ara özellikler göstermekte olup bu fosilin birçok evrimsel çıkmaz gibi geride bir soy bırakmadığı da düşünülmektedir. Bu kalıntılar 500.000 ile 250.000 yılları arasında tarihlendirilmekte olup fosili keşfedenler tarafından henüz kapsamlı bir araştırma yayınlanmadığı için bu kalıntılar hakkında sadece özetlenmiş bilgiler bulunmaktadır. Gawis adamının yüz özellikleri onun bir ara form ya da dişi bir "Bodo insanı" olduğunu düşündürmektedir.

"Homo neanderthalensis" alternatif olarak "Homo sapiens neanderthalensis" olarak da isimlendirilmektedir ve günümüzden 400.000 ile 30.000 yıl önce Avrupa ve Asya'da yaşamıştır. Mitokondriyal DNA dizilemesinden elde edilen kanıtlar "Homo neanderthalensis" ve "Homo sapiens" arasında önemli veya dikkate değer bir gen akışı olduğunu göstermediği için bu iki tür 600.000 yıl önce ortak bir ataya sahip olan iki ayrı tür olarak değerlendirilmektedir. Ancak, 2010 yılında yapılan Neandertal insanına ait genom dizilemesi Neandertaller ile anatomik modern insanın gerçekten de 45.000 ile 80.000 yıl önce (modern insanın Afrika'dan çıkıp göç ettiği ama henüz Avrupa, Asya veya diğer bölgelere yayılmamış olduğu dönem) birbirleriyle gen alışverişinde bulunduklarını göstermiştir. Hemen hemen Afrika kıtası dışındaki tüm modern insanlar %1 ile %4 arasında Neandertal geni taşımaktadır ve bu sonuç insanlardaki bazı alellerin ıraksamasını sorgulanmakta olmasına rağmen 1 milyon yıl ile tarihlendiren güncel araştırmalarla da uyumludur. "Homo sapiens" ile olan rekabet Neandertallerin yok olmasına muhtemelen bir rol oynamıştır. "Homo sapiens" ve Neandertal insanı 10.000 yıl boyunca Avrupa'da bir arada var olmuş olabilirler. Daha yeni tarihli bir araştırma ise Neandertallerin modern insanlar kadar fazla genetik çeşitliliğe sahip olmadığını, bu nedenle 50 bin yıl önce yok olma tehlikesi yaşadığı, yeni koloniler kurarak 10 bin yıl daha hayatta kalabildiğini, bu anlamda Neandertallerin modern insanın Avrupa'ya ulaşmadan önce halihazırda yok olmaya başladıklarını göstermektedir.

Neandertal insanının yanı sıra günümüzden 40.000 yıl önce Orta Asya'da Altay Dağları'nda Neandertallerin akrabası olan ve Denisova insanı olarak bilinen yeni bir insansı tür ortaya çıktı. Bu insanlardan kalma şimdiye kadar bir azı dişi ile birer el ve ayak parmak kemikleri bulunmuş olup bu kalıntılar bilimsel olarak incelenerek tanımlanmıştır. Bu kalıntılardan elde edilen mtDNA ile nükleit-DNA'larının analizleri sonucu Denisova insanların "Hominini" grubu içinde en çok Neandertaller ile yakın akraba oldukları, bu verilerin onları yeni bir insansı tür olarak tanımlamak için yeterli olduğu ve Neandertallerin yanında en az 250.000 yıl süren bağımsız bir popülasyon öz geçmişine sahip olduklarını ortaya çıkarmıştır. Yine bu araştırmalarda bazı Melanezya yerlilerinin Denisova insanı ile %6 ortak genlere sahip olduğunu ve Güneydoğu Asya'da sınırlı bir gen alışverişi olduğunu da göstermektedir.

Buna göre yaklaşık 40.000 yıl önce Altay Dağları'nda "Homo sapiens" ve Neandertaldan başka oraya göç eden üçüncü bir insansı tür daha yaşıyordu. Bunun yanında aynı zaman diliminde, Endonezya'da Flores adasında saptanan ve cüce insan diye bilinen "Homo floresiensis" türü de yaşamıştı. Cava Adası gibi daha uzak ve tenha bir bölgede 50.000 yıl öncesine ait "Homo erectus" kalıntılarının bulunmuş olduğu da göz önüne alınırsa "Homo" cinsine dahil olan bu dört farklı insan türü, -"Homo erectus", Neandertaller, "Homo floresiensis", modern insan ve Denisova insanı belirli bir zaman dilimi içinde aynı anlarda Avrasya'ya yayılmışlardır.

Popüler ismiyle "hobit" olarak tanınan "Homo floresiensis"in 2003 yılında Endonezya'nın Flores Adası'nda bulunan kalıntıları bugün "Homo erectus'un" daha sonra ada cüceleşmesi yoluyla küçülmüş olan bir formu olarak da yorumlanmaktadır. Bu türün temsilcileri 100.000 ile 12.000 yıl öncesine kadar Endonezya'nın Flores adasında yaşıyorlardı. "Homo floresiensis" modern insanla ortak olmayan ama modern insandan türeyen özelliklere sahip "Homo" türünün yeni bir örneği olarak sahip olduğu küçük boyutu ve yaşı ile de ilgi çekmektedir. Başka bir deyimle, "Homo floresiensis" modern insanla ortak bir ataya sahip olmakla birlikte modern insanın soy çizgisinden ayrılarak bağımsız bir evrimsel yol takip etti. "Homo floresiensis"e dair bulunan başlıca kalıntı 30 yaşındaki bir kadına ait iskelet fosilidir. 2003 yılında bulunan fosil 18.000 yıl öncesi ile tarihlendirilmektedir. Flores adasında yaşamış olan kadının boyu 1 metre uzunluğunda, beyin hacmi ise 380 cm³ olup bu değer şempanze beyninden veya ortalama bir "Homo sapiens" beyninden (1400 cm³) daha küçüktür.

Bununla birlikte "Homo floresiensis"in ayrı ve bağımsız bir tür olup olmadığı güncel olarak tartışılmaktadır. Bazı araştırmacılar "Homo floresiensis"in cücelik sendromuna sahip bir modern "Homo sapiens" olduğu görüşündedir. Bu hipotez, Flores adasında yaşayan bazı modern insanların pigme kökenli oldukları için kısmen desteklenmiştir. Bu durum patolojik cücelik ile birleştiğinde cüce-benzeri bir insan oluşturmuş olabilir. Bu hipotezi başlıca destekleyen diğer bir bulgu da "Homo floresiensis" ile birlikte sadece "Homo sapiens" ile bağdaşlaştırılabilecek aletlerin bulunmuş olması.

Ancak patolojik cüceliğe dair bu hipotez "Homo floresiens"in, hasta olsun olmasın modern insana benzemeyen ama "Homo" cinsinin daha eski üyelerine benzeyen fazladan ve ilksel özelliklerini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Kafatası özelliklerinin dışında el bileğindeki kemiklerin formu, dirsekle bilek arasında kalan kolun ön kısmı, omuz kemikleri, bunun yanında diz ve ayak kemiklerinin şekli bu hipotezin açıklamakta yeterli olmadığı özelliklerdir.

"Homo sapiens" Latince'de "akıllı, bilge" anlamına gelir ve yaklaşık 250.000 yıl öncesinden günümüze kadar yaşamaktadır. Orta Pleistosen döneminde, yani günümüzden 250.000 yıl önce, 400.000 yıl öncesi ile ikinci Buzul Çağı arasında bir dönemde