Dyff Jones

## Dyfan 'Dyff' Jones

**Gŵr Kath Jones. Tad i Mark, Stacey a Non.**

### **Cyrraedd Cwmderi**

Daeth Dyff i'r cwm yn 1993 wedi iddo gael ei ryddhau o'r carchar. Ar ôl treulio cyfnodau hir yn y carchar yn y gorffennol, penderfynodd roi tro ar fyw bywyd newydd, yn benderfynnol o ddilyn y llwybr cul ar gyfer ei ferch, Stacey. Cafodd waith yn Pwll Bach a bu hydnoed yn cysidro symud allan o Faes y Deri gyda Stacey er mwyn iddi gael y cyfle gorau posib i ffwrdd o'i mam a'i brawd.

Ond, ar gais Kath, penderfynodd for yn rhaid gwneud un job arall er mwyn cael Nadolig i'w gofio, a Nadolig i'w gofio oedd Nadolig 1993 hefyd gan mai hwn oedd y gwyliau diwethaf y byddai'n ei dreulio gyda'i deulu am sbel gan fod y carchar yn ôl ar y gorwel.

### **Perthynas â Sharon**

Ar ôl ei ryddhau yn 1996 gwnaeth ymdrech fwy i fod yn onest a llwyddodd i gadw allan o ffordd yr heddlu. Ond 'roedd bihafio yn rhy anodd iddo - cafodd affêr gyda Sharon Burgess, cariad Mark.

Daeth Kath yn amheus o berthynas Sharon gyda'i gwr wedi darganfod gwallt melyn yn ei gwely ond er iddi gyhuddo'r ddau a cheisio taflu Sharon allan o'r tŷ llwyddodd y cwpwl i daflu llwch i lygaid Kath am y tro. Wedi’i bethau dawelu cynigiodd Sharon i Dyff y dylen nhw adael Kath a Mark a chychwyn bywyd newydd gyda'i gilydd.

Daeth pethau rhwng y cwpwl i ddiweddglo ffrwydrol wrth i Sharon gael ei lladd gan fom oedd wedi ei osod yn ei char gan Ron Steadman.

Yn dilyn y ffrwydrad diflannodd Mark am rai dyddiau, ofn bod rhywun ar ei ôl cyn iddo orfod mynd i'r ysbyty ar gyfer ei anafiadau. Nid oedd ei deulu yn ymwybodol o'i ffawd nes i gorff Sharon gael ei adnabod gan yr heddlu rai dyddiau wedi'r ffrwydrad.

Pan glywodd Dyff y newyddion am farwolaeth Sharon fu'n rhaid i Dyff guddio dyfnder ei alar rhag ei wraig. Cyfaddefodd y cwbl wrth ei ferch, Stacey ac anogodd hi ef i gadw’r gyfrinach a pheidio rhannu'r gwir gyda Kath.

Roedd Ron Steadman yn gandryll fod Sharon wedi ei lladd ar gamgymeriad oherwydd y sylw byddai'r llofruddiad yn denu at ei fusnes. Gyrrodd Steve i chwilio am Mark a gwneud yn siŵr na fyddai'n agor ei geg i'r heddlu. Roedd D.I Vodden yn benderfynol o gael y gwir allan o Mark ond nid oedd yntau am rannu dim. Yn y pendraw penderfynodd Mark rannu'r gwir gyda'r heddlu, yn groes i gyngor Dyff.

Arestiwyd Steadman a Steve ar sail tystiolaeth Mark.

### **Garddwr Cwmderi dan amheuaeth**

Roedd Dyff yn benderfynol o aros ar y llwybr cul wedi cael ei ryddhau o'r carchar. Bu'n ceisio ei orau i aros ar ochor dda Huw Richards ei swyddog prawf.

Cafodd waith yn wreiddiol yn glanhau tai bach ond wedi i ddyn farw yno wedi cymryd heroin penderfynodd Dyff chwilio am waith gwahanol.

Er mawr ofid i Maggie Post cynigiodd David Tushingham waith iddo yn garddio. Cymerodd Dyff at y gwaith a bu Tush yn fodlon iawn o argymell ei waith i'w ffrindiau. Llwyddodd hyd yn oed i ennill canmoliaeth Maggie yn y pendraw.

Er hyn bron i Dyff colli ei swydd newydd a'i ryddid wedi iddo gamgymered gardd berlysiau Maggie am chwyn a'i glirio. Cynllwyniai gyda Tush i ddisodli'r planhigion cyn i Maggie ddarganfod eu bod wedi mynd ond cafodd Tush sioc o glywed fod Dyff wedi dwyn y planhigion newydd o randiroedd y pentrefwyr.

Yn ddiweddarach daeth dau leidr, Ossie a Len i weithio i'r ardal. Penderfynon gymryd mantais o'r ffaith fod Dyff yn gweithio yn ardd Y Felin i dorri i mewn i'r tŷ tra'i fod ef ar ei awr ginio. Gwyddon yn iawn y daw Dyff ei hun dan amheuaeth, ac er bod ganddo alibi collodd lot o fusnes a chefnogaeth gan sawl un o'r pentrefwyr oedd yn ei amau.

Yn brin o waith trodd Dyff at Jean McGurk a chytunodd hi roi gwaith iddo y tu ô li far Y Deri Arms.

Trodd y lladron eu golygon hefyd at y Deri Arms ond cafon eu trechugan Jean. Arestiwyd y ddau leidr a bu iddynt gyfaddef eu cyfrifoldeb am ladrad y Felin hefyd.

### **Bygythiadau Steadman**

Er ei fod y tu ôl i fariau'r carchar roedd bygythiadau Steadman yn llwyddo i gael effaith ar y Jonesys. Er mwyn rhoi pwysau arno i beidio tystio cychwynnodd rhai o'r dynion oedd yn gweithio i Steadman ddilyn Mark a'i fygwth. Gymaint fu'r peryg i fywyd Mark fu'n rhaid iddo adael Cwmderi am gyfnod i aros a'i fodryb Beti Thompson yn yr Amwythig.

Wedi Mark adael trodd dynion Steadman eu golygon at weddill y teulu. Cafodd Kath ei herywgipio tra ar ei rownd bost a'i thaflu i gefn fan er mwyn codi ofn arni a derbyniodd Stacey fygythiadau ar ei char y tu allan i'r coleg yn Nghaerdydd,

Er mwyn dod a'r sefyllfa i ben penderfynodd Dyff fynd i ymweld â Steadman yn y carchar. Llwydodd Dyff i recordio bygythiadau Ron yn erbyn ei deulu a daeth i gytundeb gyda Ron y bydd y bygythiadau yn dod i ben neu byddai Dyff yn rhannu'r recordiad gyda'r heddlu a sicrhau cyfnod hirach yn y carchar i Steadman.

### **Llythyrau di-enw**

Yn Nachwedd 1996 derbyniodd Sarjant Gill Morgan sawl lythyr dienw yn cyhuddo rhai o’r trigolion am fan droseddau. Aeth pethau’n fwy difrifol pan dderbyniodd Maureen Walters lythyr yn ei rhybuddio i beidio gadael ei gŵr cyn i hithau a'i chwaer Gina ddisgyn yn sâl. Roedd rhywun wedi bod yn gwenwyno’r ddwy yn fwriadol drwy ymyrryd a’u poteli llefrith ar y stepen drws.

Cychwynnodd **Dyff Jones** amau fod gan Mark rywbeth i wneud a’r gwenwyno a dilynodd ef un ben bora i'w weld yn ymddwyn yn amheus ar y Stryd Fawr fel oedd y llaeth yn cael ei ddosbarthu. Gwynebodd Dyff ei fab a’i gyhuddo o fod yr un tu ôl i’r llythyrau dienw. Er fawr sioc i Dyff cyfaddefodd Mark y cyfan.

Yn dilyn marwolaeth Sharon Burgess roedd Mark wedi dod yn grediniol bod angen cosbi pawb am eu pechodau, boed yn drosedd fach, neu am adael eu priodas. Doedd dim edifar arno am ei ymddygiad a phoenai Dyff fod ei fab yn colli arni. Cytunodd yn y pendraw i ddod a’i ymgyrch i ben ar yr amod na fydda’i rieni yn rhannu’r gwir am bwy oedd y tu ôl i’r llythyrau.

Tawelodd bethau yn y pentref, peidiodd y llythyrau a daeth salwch Gina a Maureen i ben. Gobeithiai’r Jonesys fod Mark am gallio ond wedi iddo ddod ar draws ei dad yn rhoi blodau ar fedd Sharon ar ddiwrnod Nadolig dirywiodd pethau yn syth. Cyhuddodd Mark ei dad o gael affêr gyda Sharon. Llwyddodd Dyff i’w ddarbwyllo dros dro gyda honiad ei fod yn gosod y blodau ar ran fodryb i Sharon ond roedd amheuaeth Mark yn parhau.

### **Cyfeillgarwch Dyff a Jean**

Roedd cael Teg, Cassie a Dyff yn gweithio yn y Deri yn rhoi amser i Jean McGurk fwynhau diddordebau eraill ac o fewn dim dychwelodd i fyd prynu a gwerthu hen bethau. Cafodd flas ar bethau wedi ocsiwn ar fferm Delme Jenkins ble lwyddodd i sicrhau pris ardderchog i Lowri Jenkins am set o hen fapiau a stopio cynllwyn i gymryd mantais arni.

Cychwynodd Dyff ymuno a Jean ar ei thripiau i ocsiynau a bu’n bidio ar ei rhan mewn cuddwisg fwy nag unwaith. Blagurodd cyfeillgarwch agos rhwng y ddau ac roedd Kath Jones yn llawn cenfigen. Penderfynodd y dylai hithau a Dyff fanteisio ar y cyfle a dod yn werthwyr hen bethau ar ben eu hunain ond heb wybodaeth arbenigol Jean llwyddodd Kath i golli swm sylweddol o arian.

Bu Jean yn gefn i Dyff pan fuodd Mark yn gwenwyno’r trigolion ac yntau yn glust i Jean pan fu hithau’n poeni am ei pherthynas newydd ac Eddie Lewis. Rhai dyddiau cyn y Nadolig bu bron i’r ddau gusanu ond llwyddodd y ddau roi ei theimladau i’r neilltu am y tro...

### **Affer Jean a Dyff**

Gyda Dyff a Jean McGurk wedi closio tros ei gyfnod yn gweithio yn y Deri Arms daeth pethau i ben yn y flwyddyn newydd pan fu i’r ddau gusanu. Er i Jean fynnu na all unrhyw beth ddigwydd rhyngddynt bu Dyff yn gysur mawr iddi wedi i fainc goffa Glan gael ei fandaleiddio. O fewn dim cychwynnodd y ddau berthynas y tu ôl i gefn Kath. Pan ddaeth Cassie Morris ar draws y ddau gyda’i gilydd yn y Deri ceisiodd ddarbwyllo Jean rhag mynd ar drywydd perthynas gyda dyn priod ond roedd Jean eisoes wedi penderfynu ei bod hi mewn cariad.

Daeth Mark Jones i amau ei dad a chychwynnodd ei ddilyn gyda chamera fideo i geisio ei ddal yn camfihafio - yn benderfynol o ddial ar Dyff am ei berthynas gyda Sharon. Dilynodd Dyff a Jean ar un o’u tripiau i ocsiwn ond er iddo eu dal yn cerdded braich yn fraich ni chafodd y dystiolaeth yr oedd angen i brofi’r berthynas i Kath.

Wrth i’r berthynas ddod yn fwy difrifol penderfynodd Jean nad all pethau barhau. Daeth a phethau i ben a phenderfynu na all Dyff weithio yn y Deri bellach er mwyn lleihau’r demtasiwn. Gyda Clem Watkins yn cymryd swydd Dyff yn y Deri roedd honiadau Jean fod Dyff wedi colli ei swydd achos diffyg gwaith yn edrych braidd yn wag, rhywbeth a gododd gwrychyn Kath a chodi amheuon Teg Morris.

O fewn dim roedd y cwpwl wrthi eto ac wedi gwneud trefniadau i fynd i ffwrdd i westy am noson. Llwyddodd Mark i ddarganfod eu trefniadau a phenderfynodd ddatgelu’r gwir i Kath. Dangosodd ei dap fidio iddi ond nid oedd Kath eisiau coelio’r cyhuddiadau. Yn y pendraw llwyddodd i berswadio’i fam i ddod gydag ef i’r gwesty ble’r oedd Jean a Dyff yn aros a’u dal wrthi.

Aeth Kath yn wyllt a mynd yn syth i’r Deri i falu’r bar cyn dychwelyd i Faes y Deri i losgi eiddo a dillad Dyff. Bu’n rhaid i Jean a Dyff wynebu’r pentrefwyr yn syth ac roedd Teg yn enwedig yn siomedig iawn yn y berthynas. Symudodd Dyff i’r Deri ond roedd agwedd Teg yn gwneud pethau’n anodd iawn a phenderfynodd aros yn y Felin gyda Reg dros dro. Roedd Kath yn benderfynol o ddial ar Jean ac ymosododd arni yn y stryd cyn paentio’r gair ‘slwten’ ar hyd waliau’r Deri.

### **Dychwelyd at Kath**

Aeth pethau o chwith iddo wrth i Mrs Mac adael am Tenerife hebddo.

Trodd Mark yn erbyn Dyff a llwyddodd i'w anfon i'r carchar drwy blannu offer wedi ei ddwyn arno.

Ar ôl i Dyff gael ei ryddhau dychwelodd at Kath a chafodd eu priodas ei hail fendithio yn 1998.

### **Ennill y loteri**

Wedi ennill y loteri yn 1999 penderfynodd Dyff brynu'r Deri Arms gan ei osod ef a'i deulu yng nghalon y pentre. Er iddo fwynhau'r gwaith i gychwyn ar ol dipyn cychwynodd fynd yn ddigalon a cyfaddefodd bod well ganddo fod yn arddwr. Aeth yn ol at ei hen waith a gadael Kath i redeg y Deri.

Penderfynodd Dyff fynd yn ol i'r ysgol a gwneud arholiad Cymraeg.

### **Diwedd y daith i Dyff**

Yn 2000 roedd trigolion y pentref yn cael trafferthion diddiwedd gan griw o bobol ifanc yn cynnwys Melanie Griffiths ag Alan Price. Roedd y caffi dan reolaeth Diane Francis yn darged cyson yn ogystal â'r swyddfa heddlu ble'r oedd Beryl Nicholas newydd gychwyn sydd newydd fel derbynnydd.

Yn benderfynol o brofi ei bod hi'n abl o wneud y gwaith roedd Beryl yn gyndyn o reportio galwadau ffug y criw hyd yn oed wedi i Reg Harries geisio rhoi perswâd arni.

Ceisiodd Reg gymryd materion i'w ddwylo'i hyn a mynd i gael gair hefo tad Alan, Frank Price. Doedd fawr o groeso ar yr aelwyd; gyda Frank yn ymddwyn yn fygythiol â'n hollol anfodlon o dderbyn y cwynion yn erbyn ei fab.

Yn sgil ymddygiad y criw ifanc penderfynodd rai o'r trigolion gymryd tro yn cadw golwg tu allan i'r orsaf heddlu. Ar dro Teg Morris llwyddodd Alan Price i'w wthio i'r eithaf drwy sôn am berthynas newydd Cassie Morris a Hywel Llywelyn a tharodd Teg ef.

Doedd Frank ddim yn hapus o glywed am weithred Teg ac roedd yn benderfynol o ddial. Ceisiodd **Dyff Jones** ddychryn Frank ond gwneud pethau'n waeth wnaeth hynny. Torrodd Frank a'i griw i mewn i'r fflat uwchben siop y pentref ble'r oedd Teg wedi bod yn aros heb wybod fod Teg eisoes wedi penderfynu gadael y pentref am gyfnod. Un oedd adref yn y fflat fodd bynnag oedd Denzil ac ymosodwyd arno yn ffyrnig.

Heb dystiolaeth bu'n rhaid i'r heddlu ryddhau Frank a bu'n mwynhau profocio Dyff. Yn anfodlon gadael i bethau fod trefnodd Dyff i gyfarfod Frank yn hwyr un noson gyda'r bwriad o gwffio. Yn anffodus i Dyff daeth Frank a'i griw gydag o i ymosod arno yn ddidrugaredd.

Yn ddiarwybod i Price roedd Gareth Jenkins a Rob Owen yn dyst i'r ymosodiad, yno ar stake-out gyda'r heddlu i geisio dal gang Frank ar wybodaeth eu bod yn bwriadu dwyn o warws y noson honno, gwybodaeth oedd wedi dod o dip-off gan Dyff ei hun.

Arestiwyd Price ar gyhuddiad o GBH ond gwaethygu gwnaeth sefyllfa Dyff. Bu farw o'i anafiadau yn annisgwyl pythefnos wedi'r ymosodiad.

### **Merch gudd**

Fe ddatgelwyd yn 2017 bod Dyff wedi bod yn cael affêr a’i athrawes Gymraeg ar droead y grandif ac ei bod wedi geni merch o’r enw Non Mererid. Bu farw hithau yn 2009.