Lời mở đàng cuốn IV

Đức Chúa Lời hay thương vô cùng dựa nên loài người cho được làm con cái Chúa, ở đời tạm này và hưởng mặt Người đời sau vô cùng. Chúa chỉ buộc loài người một điều là phải vâng giữ các điều răn, suy phục Người ở thế gian này.

Khi tổ tông loài người ngã chước ma quỉ cám dỗ, xui giục mà lìa bỏ Chúa, bấy giờ ra như loài người hư mất đi đời đời.

Song le Đức Chúa Lời lòng lành nhân từ vô cùng chẳng chê bỏ loài người, một chỉ định sửa lại loài người. Đức Chúa Lời thoạt mới ra lý đoán phạt tổ tông, xua đuồi người ra khỏi vườn địa đàng, thì cũng một trật ấy Người hứa tin lành thứ nhất cho loài người biết sau này, đến kì đã hẹn, Chúa cứu thế bởi con cháu Adam mà sinh ra sẽ giầy đạp dầu ma quỉ là kẻ thù của người. *“Chúa phán cùng con rắn rằng: bởi vì mày đã làm sự này thì mày nên vô phúc trong các giống vật và các loài muôn trên đất; mày sẽ bò bằng bụng và sẽ ăn đất hằng ngày cho đến chết. TAO SẼ LÀM CHO MÀY VÀ NGƯỜI NỮ, CẢ DÒNG DỖI MÀY VÀ DÒNG DỖI NGƯỜI NỮ GHEN GHÉT NHAU: NGƯỜI SẼ GIÀY ĐẠP ĐẦU MÀY SẼ RÌNH CẮN GÓT CHÂN NGƯỜI”* (GEN. III, 14-15)

Ấy là tin lành Chúa phán truyền đầu tiên, là *“Proto-Evangelium,”* Đức Chúa Lời phán hứa ban ơn chuộc tội khi tổ tông loài người mới sa ngã phạm tội.

Tin lành ấy Chúa phán hứa cùng các thánh tổ phụ là ông Abraham, ông Issac, ông Jacob mà rằng: bởi dòng dỗi các tổ phụ ấy sẽ sinh ra Đấng giáng phúc cho các chi họ trên mặt đất và các dằn thiên hạ điều đợi trông, là Chúa cứu Thế. *“Tao sẽ ban phúc cho kẻ chúc sự lành cho mày, và sẽ chúc sự dữ cho kẻ nguyền rủa mày : VÀ BỞI MÀY CÁC DÀN THIÊN HẠ SẼ ĐƯỢC SỰ LÀNH”* (GEN, XIII, 3). Lại rằng: *“Abraham sẽ nên dần lớn, mạnh mẽ lắm, VÀ CÁC DÂN THIÊN HẠ BỞI NÓ SẼ ĐƯỢC PHÚC”* (GEN, XVIII, 18; XXII, 18; XXVI, 4; XXVIII, 14)

Vua David cũng được nghe lời Chúa phán húa, bởi dòng dỗi người, Đấng Kirixitô sinh ra, được ngự trên ngai người, trị nước cho đến đời đời. (II REG. VII, 13-14)

Các tiên tri cũng diễn lại tiếng tin lành đã vang ra trong vườn địa đàng xưa cho đến khi ông Juong Bapyisa chỉ tổ Chúa cứu Thế ra đời nhãn tiền mà rằng: *“Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi”* (Joan. I, 28)

## II.

Khi đến nhật kì Đấng cứu Thế ra đời làm người thì Người xưng mình bởi trên lời mà xuống cho được giảng tin lành truyền phúc âm, tiếng grecô gọi là *“Evangelio”*, vắn tắt là *“Evan”*, như trong nước Annam quen gọi truyện Chúa cứu Thế ra đời chuộc thiên hạ.

Đức Chúa Jêsu chọn mười hai tông đồ mà sai các đấng ấy đi giảng tin lành nước Đức Chúa Lời trong xứ Galilea và trong đất Judea.

Khi Đức Chúa Jêsu đã giảng tin lành nước Đức Chúa Lời và làm những phép lạ chứng kiến cho thiên hạ biết Người là Chúa Cứu Thế, thì Người chịu nạn chịu chết lập công vô cùng phần thì cho được chuộc tội thiên hạ, phần thì cho được sắm lấy ơn Chúa, để loài người có thể làm con cái Chúa ở đời này và hưởng phúc trên lời đời sau vô cùng.

Sống lại đoạn Đức Chúa Jesu còn ở thế gian này bốn mươi ngày, dạy dỗ các đẩy tớ, lập Hội thánh; và đến kì Người định lên lời thì sai các tông đồ đi khắp tứ phương thiên hạ cho được giảng tin lành nước Đức Chúa Lời cho muôn dân trên mặt đất và phản hứa sẽ ở cùng các đấng ấy liên liên cho đến tận thế.

Ấy là lời ước mới, tin lành Sấm truyền mới, cũng gọi là ri chúc mới thì làm vậy. Các thánh tông đồ vâng theo lời Đức Chúa Jêsu mà rao giảng đạo *“Evangelio”* nước Đức Chúa Lời, diễn lại truyện Con một Đức Chúa Lời ra đời, những lời Đức Chúa Jesu đã giảng dạy, các việc Người đã làm, các sự thương khó Người đã chịu mà chuộc tội cứu chữa thiên hạ, sự cả sáng Người sống lại, lên lời, ngự bên hữu Đức Chúa Cha và ngày sau lại xuống phán xét chung kẻ sống và kẻ chết.

Mọi sự các thánh tông đồ đã học tập vuối Đức Chúa Jêsu thì các đấng ấy đã tích chứa trong lòng mình, như của châu báu, rồi khi giảng khuyên lại thông ra cho thiên hạ nghe biết cùng vâng theo nội làm.

Đức Chúa Jêsu đã sai các đấng ấy đi giảng dạy, chẳng khiến ghi chép vào sách; cho nên các thánh tông đồ chuyên cần mà in những lời Evan vào lòng người ta (Rom. X, 18.)

Khi các đấng ấy đã giảng Đạo và lập nhiều hội bổn đạo khắp tứ phương thiên hạ, qua khối độ vài mươi năm thì mới lo đến sự ghi chép sách *“EVAN”*, tóm tắt lại tích truyện Chúa cứu Thế, Đức Chúa Jesu Kirixitô, là con một Đức Chúa Lời ra đời xuống thể làm người mà diễn lại lời Người đã giảng dạy thiên hạ, các việc cả thể Người đã làm, các sự thương khó Người chịu mà chuộc tội, sửa lại loài người ta cùng sự cả sáng Người sống lại và lên lời.

Trước tiên có ông thánh Mattheô tông đồ chép sách tóm lại ít nhiều việc Đức Chúa Jesu đã làm và ít nhiều lời Đức Chúa Jêsu đã giảng dạy, là những điều chính mình đã xem thấy, đã nghe thấy và đã in vào lòng chắc chắn đắc thật.

Khỏi mấy năm từ khi ông thánh Mattheô đã chép sách *“EVAN’, ông thánh Marcô là đây tớ Đức Chúa Jêsu và môn đệ ông thánh Phêrô, ghi chép sách* “EVAN” *thứ hai, giống như sách Evan ông thành Mattheo mà tóm lại lời mình đã nghe ông thánh Phêrô giảng dạy.*

Chẳng khỏi bao lâu, ông thánh Luca là môn đệ ông thánh Bảo Lộc, chép *“EVAN”* thứ ba, giống như hai sách Evan trước này, tuân theo lời người đã nghe ông thánh Bảo Lộc giảng Đạo..

Ba quyển sách trước này điều chép giữa khoảng hai mươi năm thượng hạ sau khi Đức Chúa Jêsu lên lời.

Sau hết, cuối seculô thứ nhất, ông thánh Juong tông đồ cũng ghi chép sách truyền tin lành thứ bổn, cho được lưu lại ít nhiều điều về Đức Chúa Jêsu là Ngôi Hai ra đời làm ngư chuộc tội cho thiên hạ. Ông thánh Juong tông đồ chép quyển sách này cũng chẳng có ý thuế lại mọi sự Đức Chúa Jêsu đã làm hay là giảng dạy, một xưng mình lược diễn ra ít nhi điều mà thôi, như lời XXI, 24, người rằng: *“Ấy là chính đầy tớ làm chứng những điều này cùng đã chép ra; mà các chứng đau ta đã biết đáng tin. Còn nhiều việc khác Đức Chúa Jesu đã làm, nếu chép từng điều thì ta nghĩ rằng, thế gian có khi chàng chưa hết những sách ấy được.”*

Thật sự chỉ có một Đạo *“EVAN”*, có một tin lành, vì chỉ có một Chúa Cứu Thế chuộc tội cứu chữa thiên hạ, là Đức Chúa Jêsu Kirixito, mà thôi. Song có bốn đấng diễn ra tích truyện ấy. Bởi đây vốn quen để bốn quyển sách Evan rằng:

1. Thảnh Evan Chúa Jesu Kirixitô, cứ như lời ông Mattheo chép. - Sanctum Jesu Christi Evangelium secundum Matthæum.

2. Thánh Evan Chúa Jêsu Kirixitô cứ như lời ông Marcô chép.

3. Thánh Evan Chúa Jêsu Kirixitô cứ như lời ông Luca chép.

4. Thánh Evan Chúa Jesu Kirixitô cứ như lời ông Juong chép.

Thật có một Đạo Evan rao truyền tin lành, Song có bốn đầy tớ Đức Chúa Jêsu diễn ra mặc đòi ơn Đức Chúa Thánh Thần soi dẫn cho.

Trong bốn Evan, nhất là Evan thứ nhất, thứ hai, thứ ba, có nhiều điều giống như nhau, đến nỗi có khi hợp nhau từng chữ. Vì chưng các đấng ấy thuật lại lời Đức Chúa Jesu giảng dạy và các việc Người đã làm trước mặt các tông đồ, mà các đấng ấy tích chứa vào lòng cho cẩn thận và hằng giảng dạy cho bốn đạo, chẳng dám gia thêm giảm bớt hay là làm sai cách nào.

Nhưng mà bởi vì các đấng ấy chẳng có ý kể ra hết mọi điều, một có ý tóm lại, hoá ra ngẩy đi là 1 trong bốn Evan cũng có ít nhiều điều khác nhau, vì tóm tắt hay là nhắc lại điều nọ, bỏ qua điều kia, ai nấy tùy ơn Đức Chúa Lời soi sáng mở lòng.

Từ đầu trước trong Hội thánh, đời các thánh tông đồ, seculô thứ nhất, vốn trọng kính bốn quyền sách Evan.

Bản Kinh thánh latinh thường dùng trong Hội thánh Roma từ cuối seculô thứ nhất hay là đầu seculô thứ hai kiêm bốn Evan và các sách khác Sấm truyền mới.

Bản Kinh thánh bằng tiếng Syria, gọi là bản *“PESCHITÔ”*, nghĩa là đơn sơ (simplex) mà cũng thượng cổ, chẳng kém bản Vulgata là bao nhiêu, thì cũng kiêm bốn Evan và hầu hết các sách khác về Sẩm truyền mới.

Các Cộng đồng, hể bàn luận về Kinh thánh thì khen xưng Sách Evan truyền tin lành là sách thánh, sách Đức Chúa Thánh Thần làm đầu ghi chép, cũng như các sách khác trong pho Sấm truyền mới, Sấm truyền cũ.

Thoạt mới có các thánh tổ phụ nổi lên trong Hội thánh, đầu seculô thứ hai, thì các đấng ấy liền khen xưng bổn *“EVAN”* là sách thánh các đầy ở Đức Chúa Jêsu, nhờ ơn Đức Chúa Thánh Thần soi dẫn, đã ghi chép.

Dù mà các kẽ rối đạo đầu trước, trong đời các thánh tông đồ hay là giáp đời các thánh ấy điều tin phục và trọng kính bổn sách Evan, chẳng ai dám từ chối.

Lại các quân tử ngoại đạo, seculô thứ hai, thứ ba, điều cố tình phá phách Hội thánh cho tận tuyệt những kẻ tin theo Đức Chúa Jesu, thì hay chê lẽ nọ, phi bác điều kia trong bốn Evan, song chẳng dám từ chối sách Evan, một xưng là sách các đầy tớ Đức Chúa Jêsu đã ghi chép.

Xét kiểu nói bốn Evan thì ai ai, chẳng kì kể tin Đạo ké không, điều khen là sách rất đơn sơ, thật thà, chắc chắn, xông mùi thơm tho, chẳng có sách nào khác ở thế gian này ví cho bằng.

Sách *“Evangelio”* truyền tin lành cho cả và thiên hạ là đầu và cội gốc Sấm truyền mới, cũng như Năm - Quyển ( Pentateuchus) ông thánh Moyse là đầu và cội gốc Sấm truyền cũ. Song các đấng đã chép bốn quyển sách ấy chẳng có ý diễn lại hết mọi lời Đức Chúa Jêsu đã phán dạy và mọi phép lạ, mọi việc Người đã làm; một có ý nhắc lại ít nhiều điều đại khái mà thôi. Ai muốn theo Đạo thánh Đức Chúa Lời thì phải vâng nghe lời Hội thánh giảng dạy; phải suy phục các đấng nối quyền các thánh tông đồ đã được chịu lấy mệnh Đức Chúa Jêsu truyền cho mình rằng: *“Bay hãy đi giảng dạy các dân thiên hạ, truyền cho nó vâng giữ những điều tao đã phán dạy cùng bay. Ai tin cùng chịu phép rửa tội thì được rồi, ai chẳng tin thì sẽ phải luận phạt. – Ai nghe bay thì nghe tao, aai khinh dẻ bay thì khinh dẻ tao. – Ai chẳng nghe Hội thánh thì phải kẻ nó như kẻ ngoại và kẻ tội lỗi.”*

Sấm truyền mới lại có sách thuật ra truyện các thánh tông đồ, nhất là ông thánh Pherô và ông thánh BẢo Lộc, là quyển sách ông thánh Luca đã chép.

Lại có 14 thư ông thánh Bảo Lộc; một thư ông thánh Jacobê tông đồ; hai thư ông thánh Pherô; ba thư ông thánh Juong tông đồ; một thư ông thánh Juda, cũng gọi là Thađđeô, tông đồ, đã chép ra diễn nghĩa lời nọ điều kia Đức Chúa Jêsu đã phán dạy.

Sau hết có sách tiên tri ông thánh Juong tông đồ nói dự trước, bày tỏ ra những sự mầu nhiệm sẽ xảy ra trong Hội thánh, nhất là khi nhật kì tận thế gần đến.

Sách Sấm truyền mới, đừng kể Evan ông thánh Mattheô và hoặc thư ông thánh Bảo Lộc gửi cho dàn Hebêrêu, thì điều chép bằng tiếng grecô, là tiếng khắp thiên hạ, đời các thánh tông đồ, các kẻ chữ nghĩa văn vật quen dùng hơn.

Bởi các thánh tông đồ hay là giáp đời các đấng ấy, ít là đầu seculô thứ hai, thì đã dịch sách Sấm Truyền mới ra tiếng latinh, (là tiếng bản thổ trong đất Roma và bên mạn bắc đất Africa), cũng như đã dịch các Sấm truyền cũ, kiêm trong Bản gọi là Bản thông dụng cựu, Vetus Vulgata, từ thuở xưa quen dùng khắp phương Tây, là các nơi thuộc về Hội thánh latinh hay Roma. Bản ấy cũng gọi là Italia.

Ông thánh Hieronymo vâng lời Đức Giáo Tông Đamsô thì đã tuân cứ chính bản grecô mà soạn lại các sách Sấm truyền mới cho chắc ý và xuôi tiếng latinh hơn. Vì chưng trong bản thông dụng cựu các đầy tớ các thánh tông đồ, là người hebêrêu, đã dọn, dù mà thật ý chắc chắn mọi đàng, song dùng nhiều kiểu nói hebêrêu, hóa ra không hợp tiếng latinh.