Jazda wołoska

Rodzaj wojsk
 Rodzaj sił zbrojnych
 Skład

**Jazda wołoska**, *roty wołoskie*, *chorągwie wołoskie* (pot. *wołosi*) – oddziały lekkiej jazdy autoramentu narodowego w granicach Korony Królestwa Polskiego, a później Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI-XVIII wieku.

## Geneza

Żołnierzy nazywano *wołochami* dla odróżnienia od *tatarów* (jazdy tatarskiej na Litwie) i *kozaków* (jazdy kozackiej na Ukrainie), pełniących podobne funkcje, lecz uzbrojonych i ubranych nieco inaczej. Nazwa wywodzi się od Mołdawian, gdyż wówczas po staropolsku Mołdawię  nazywano *Wołoszą* lub *Wołochami*, a Wołoszczyznę określano jako *Multany* (od krainy Muntenia).

Nie używali uzbrojenia ochronnego z wyjątkiem oficerów, z których niektórzy posiadali pancerze, a niektórzy tarcze (np. w 1652 roku). Ich bronią zaczepną była szabla lub pałasz oraz pistolet   i łuk lub rusznica, czasem rohatyna, a od 1676 roku krótka dzida. Używali koni gorszej jakości niż wszystkie inne rodzaje jazdy. Ich główne zadania, to rozpoznanie, ubezpieczanie reszty wojsk i komunikacja między nimi, podjazdy, „chwytanie języka” i pościg za uciekającym nieprzyjacielem.

Rekrutacja do oddziałów wołoskich odbywała się na terenie Hospodarstw Mołdawii i Wołoszczyzny, kiedy stosunki między nimi a Rzecząpospolitą były neutralne. Najemnikami byli wyłącznie ochotnicy. Oddziały formowane były systemem towarzyskim. Rotmistrz, zazwyczaj Wołoch lub Mołdawianin, udawał się na teren Księstw Naddunajskich, gdzie ogłaszał, że poszukuje ludzi do polskiego wojska. Ci mieli zgłaszać się towarzysko, z pocztowymi lub bez nich. Każdy towarzysz miał obowiązek uzbroić i wyposażyć w konie siebie i cały 3-osobowy poczet, a kiedy nie było go stać na pocztowych, to służył sam. Poczty składały się głównie z plebsu. Każdy towarzysz-plebejusz, po przekwalifikowaniu chorągwi na kozacką lub pancerną, mógł otrzymać awans na oficera, co było pierwszym stopniem do indygenatu (dla obcokrajowca) lub nobilitacji(dla Polaka, Litwina lub Rusina) za zasługi na polu walki i wejścia w zamknięty krąg szlachty polskiej. Od 1672 roku istniał w nich duży odsetek Polaków, głównie Podlasian i Mazowszan, a także Kozaków i Rusinów, czasem służyli nawet Serbowie i Turcy.

## Formowanie

Chorągiew stanowiła podstawową jednostkę organizacyjną i taktyczną, walczącą w szyku ustawionym w 3 szeregi. Początkowo oddziały te liczyły od kilku do kilkudziesięciu żołnierzy, a od 1552 roku, od 100 do 150 żołnierzy. Od 1663 roku, w wyniku nacisków sejmowych na zmniejszanie liczby pocztowych i zatrudnianie ochotników bez pocztów, poczty składały się tylko z dwóch „koni” (towarzysz i pocztowy), co spowodowało spłycenie szyku chorągwi do dwóch szeregów. Zamiana oddziałów wołoskich na tatarskie, kozackie lub pancerne albo z tatarskich na wołoskie było zjawiskiem częstym.

W latach 1621-1651 mieszano doraźnie 5-12 chorągwi jazdy różnego rodzaju (*husaria*, *pancerni*, *kozacy*, *wołosi*, *tatarzy*) w ramach formowania pułków przed konkretnym zadaniem lub bitwą, co od 1653 miało już charakter stały, tzn. pod jednym dowódcą służył jeden i ten sam pułk. Za czasów hetmaństwa Jana Sobieskiego, po każdej kampanii zmieniał on nieco skład pułków, mieszając je między sobą, dla lepszego zagospodarowania pieniędzy przeznaczonych na komput.