recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Celwydd Noeth

Canfod y celwydd ymysg y ffeithiau yw'r dasg i gystadleuwyr y cwis Celwydd Noeth. Math gwahanol o gwis lle nad oes angen ateb yr un cwestiwn.

Cyflwynydd y cwis yw Nia Roberts.

Darlledwyd pedair cyfres rhwng 2015 a 2018.

## **Fformat**

Ym mhob rownd, bydd y cystadleuwyr yn derbyn rhestr o ffeithiau, ac yn eu plith bydd un sy'n gelwydd. Drwy weithio mewn parau, bydd rhaid iddynt ddewis pa un o'r ffeithiau sy'n anghywir er mwyn ennill arian i'w pot a symud ymlaen i'r rownd nesaf. Dim ond drwy lwyddo i ddewis pob celwydd yn gywir, a chyrraedd y rownd olaf ar ben y daith, y gallan nhw hawlio'r jacpot o £10,000.

Mae "Tri Lwcus" ar gael o'r drydedd rownd, mae hyn yn lleihau'r dewis o un gelwydd a dau ddatganiad gwir. Dim ond unwaith mewn gêm y gellir defnyddio hyn.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmiwyd y rhaglen yn Nulyn, Iwerddon lle gafodd y rhaglen Iwerydd gwreiddiol ei gynhyrchu o dan y teitl *The Lie*.

## **Penodau**

 **4** | 14 Chwefror 2018 | 26 Rhagfyr 2018 | 21

## **Cyfeiriadau**

1. ↑  https://www.cwmnida.cymru/en/portffolio/celwydd-noeth
2. ↑  https://www.s4c.cymru/en/music/dechrau-canu-dechrau-canmol/page/4426/nia-roberts
3. ↑  https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/celwydd-noeth/tags
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/s4c-quiz-show-car-crash-10863158
Diar Diar Doctor

Cyfres gomedi yn dilyn helyntion doctor yn gefn gwald. Creuwyd y gyfres gan John Pierce Jones a Wil Sam.

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol ar S4C yn 1983 ac roedd yn serennu Huw Ceredig.

## **Gwybodaeth Ychwanegol**

Ymddangosodd gymeriad Dr Shady yn wreiddiol yn y ffilm O.G. gan y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p09r8518
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Portrait+of+a+star%3B+Alun+Prichard+on+a+tribute+to+Welsh+actress...-a0130187821
Dafydd Emyr

Actor ac awdur o Gymro sy'n adnabyddus am ei waith mewn dramau megis Lleifior (1993), Amdani ac A470.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Emyr ar Ynys Môn. Mae yn frawd i'r chwarewr rybgi rhyngwladol Arthur Emyr a'r cyflwynydd Garmon Emyr.

## **Gyrfa**

Yn 1988 cafodd un o'r prif rannu yn addasiad BBC Cymru o ddrama Gwenlyn Parry, Saer Doliau.

Aeth yn ei flaen i ymddangos mewn nifer o raglenni i blant gan gynnwys Mistar Mwsog, Iechyd A a Hyn o Fyd.

Yn y 90au bu'n rhan o nifer o gyfresi mwyaf S4C gan gynnwys Lleifior, Rownd a Rownd a Pengelli.

Yn 1999 ymunodd a gast gwreiddiol Amdani fel yr hyfforddwr Gareth Stevens. Enw'r cymeriad yn y llyfr gwreiddiol oedd Dafydd a cafodd ei newid ar gyfer yr addasiad wedi i Emyr gael ei gastio yn y rhan. Wedi dwy gyfres gadawodd y cymeriad.

Aeth yn ei flaen i ymuno a cast Pobol y Cwm am gyfnod byr yn rhan Tom Foulkes, mynach oedd wedi ffoi o'r mynachdy i weithio tu ôl i far y Deri.

Yn y 2000au ymddangosodd fel rhan o gast A470 ag y gyfres gomedi Ista'nbwl. Gwnaeth nifer o ymddangosiadau mewn cyfresi Saesneg yn y stod y cyfnod yma gan gynnwys Casualty, Doctor Who a Young Dracula.

Rhwng 2015 a 2016 bu'n portreadu Huw Plismon yng nghyfres Dim Ond y Gwir.

## **Bywyd personol**

Mae ganddo ddwy o ferched, Ela a Sanant.

Roedd yn briod a'r bardd a cherddor Gwyneth Glyn. Mae ganddunt un mab gyda'i gilydd Maelgwn Brân.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-wales-40802226
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/actor-takes-peek-authors-private-2312434
3. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0256697/
4. ↑ https://lcm.limited/actors/dafydd-emyr/
5. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/panto-special-trywerynws-bangor-university-2645714
Albi a Noa yn achub yr Iwnifyrs

Ffilm gerdd Nadoligaidd am fachgen 7 oed a'i ffrind dychmygol. Ysgrifennwyd y ffilm gan Caryl Parry Jones a Non Parry.

## **Plot**

Mae rhieni Noa yn hyfryd, ond maen nhw’n brysur tu hwnt. Mae Noa’n unig blentyn, ond dydy e ddim yn unig. Mae Noa wedi creu ffrind dychmygol drygionus o’r enw Albi, sy’n un o nifer o ‘ffrindiau dychmygol’ sy’n byw mewn byd arbennig iawn. Mae’r ffilm yn adrodd hanes y teulu cyffredin yma yn ystod un gaeaf hudol wrth i fywyd Noa gael ei drawsnewid.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/albie-noa-yn-achub-yr-iwnifyrs/
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/magical-christmas-film-albi-noa-12326159
C'mon Midffîld!

Cyfres deledu ddrama a chomedi hynod boblogaidd oedd ***C'mon Midffîld!***

Cynhyrchwyd y rhaglen gan Ffilmiau'r Nant a ddarlledwyd gyntaf ar yr 18 Tachwedd 1988 ar S4C. Darlledwyd pum chyfres a dwy ffilm rhwng 1988 a 2004.

## **Plot**

Mae'r rhaglen yn dilyn hynt a helynt tîm pêl-droed Bryncoch yng Ngoledd Cymru.

Y prif gymeriadau yw Arthur Picton, rheolwr y clwb. Sandra, merch Arthur a barmaid yn y dafarn leol. George Huws cariad ac yna gwr Sandra ac un o brif chwaraewyr y tîm. Tecwyn Parri yn y gôl a Wali Tomos aelod o'r pwyllgor a linesman y clwb.

## **Cynhyrchiad**

Dechreuodd fel rhaglen ar BBC Radio Cymru, a darlledwyd tair cyfres cyn i *C'mon Midffîld!* symyd i sgriniau teledu ledled y wlad.

Y cyfarwyddwr oedd Alun Ffred Jones a gyd-ysgrifennodd y gyfres â Mei Jones, a chwaraeodd y cymeriad poblogaidd *Wali Thomas*.

Mae rhai'n credu y cafodd y gyfres wedi'w ei seilio ar glwb pêl-droed Pontrhydfendigaid am fod yr awdur Mei Jones a'r actor Bryn Fôn yn chwarae i'r clwb yn eu dyddiau coleg yn Aberystwyth.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02b4mhc
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_6740000/newsid\_6740600/6740655.stm
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=C%27mon
Gwen Tomos

Drama oedd **Gwen Tomos** a oedd yn addasian gan John Gwilym Jones o nofel Daniel Owen.

Darlledwyd yn wreiddiol ar BBC Cymru yn 1981.

## **Plot**

Mae'r ddrama yn portreadu cymdeithas wledig gogledd-ddwyrain Cymru, gan ymdrin a'r gwrthdaro rhwng Methodistiaeth a'r Eglwys Anglicanaidd ac a'r berthynas rhwng y dosbarth landlordaidd a'r werin. Ceir ynddi aml i ddisgrifiad ffraeth o gymeriadau'r gymdeithas honno.

## **Cynhyrchiad**

Mae'r gyfres yn seiliedig ar nofel Daniel Owen a gyhoeddwyd yn 1984. Hon yw'r nofel olaf gyhoeddodd Owen cyn ei farwolaeth yn 1895, er iddo gyhoeddi cyfrol o straeon byrion y flwyddyn honno hefyd.

## **Darllediad**

Cafodd y gyfres ei ddarlledu'n wreiddiol ar BBC Cymru ym 1981.

Cafodd ei ail-ddarlledu ar S4C ym 1983.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21827270530002419
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7229766d
3. ↑ https://genome.ch.bbc.co.uk/00cc921ee5fb7c66379e6a7c9f995536
Cwm Hyfryd

Ffilm Gymraeg yw **Cwm Hyfryd** a ryddhawyd yn 1993

## **Plot**

Ffilm am Nahuel sydd yn cwympo mewn cariad a gwraig y cyn-lowr Kevin, Sian.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21823985270002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Cwm%20Hyfryd&offset=0
Buddug Povey

Actores o Gymru sy'n adnabyddus am eu gwaith ar sawl drama megis Amdani, Pengelli a Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Buddug yn ffermdy Tŷ Cerrig, rhwng pentref Rhos-lan a Garndolbenmaen, Eifionydd. Roedd yn un o ddeg o blant, gan gynnwys y dramodydd a'r actor Meic Povey.

Astudiodd yn Ysgol Gynradd Garndolbenmaen cyn mynd ymlaen i ysgol uwchradd Ysgol Eifionydd, Porthmadog.

## **Gyrfa**

Cychwynodd Buddug ei gyrfa actio proffesiynol gyda'r gyfres Jabas yn 1988. Hi oedd yn portreadu Pegi.

 Yn 1994 ymunodd a gast Pengelli yn y gyfred gyntaf yn ran Annette. Er mae cymeriad achlysurol oedd Anette i gychwyn daeth y cymeriad yn fwy canolog ymhen dim ac arhosodd gyda'r rhaglen am 7 cyfres.

Yn 1999 cychwynodd mewn dwy rôl adnabyddus. Yn gyntaf fel Menna Pritchard yn Amdani. Am chwe cyfres bu'r cymeriad yn ganolog i'r gyfres.

 Yn yr un flwyddyn cychwynodd ar Rownd a Rownd yr opera sebon i blant. Mae hi wedi bod yn portreadu Kay Walsh yn y gyfres ers hynny.

## **Bywyd personol**

Mae Buddug yn briod a'r actor Robin Eiddior a maent yn byw yn Groeslon.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Jabas+yn+croesawu+hen+gyfeillion+yn+Yl.-a0225768477
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Campygenod%3B+Gyda%27r+chwiban+olaf+ar+fin+cael+ei+chwythu+ar+y+gyfres...-a0130537303
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Scrummy+girl!-a0130654942
Eluned Jones

Actores yw **Eluned Jones** sy'n gyfarwydd am ymddangos mewn dramau megis Yr Alcoholig Llon, Darn o Dir ac Ymadawiad Arthur.

## **Bywyd cynnar**

Daw Eluned yn wreiddiol o Fostyn yn Sir Fflint.

## **Gyrfa**

Yn 1983 portreadodd Gwen yn ffilm Karl Francis Yr Alcoholig Llon.

Portreadodd gymeriad Partsy Burns yn y gyfres dditectif Bowen a'i Bartner.

Enillodd wbor BAFTA Cymru yn 1994 am ei gwaith ar y gyfres ddrama Pris y Farchnad.

Yn 1999 cymerodd Eluned dros ran Diane Ashurst yn yr opera sebon Pobol y Cwm am gynfod pan bu i'r actores Victoria Plucknett gael llawdriniaeth. Bu i'r cymeriad briodi Reg (Huw Ceredig) yn ystod y cyfnod yma.

Yn 2002 roedd yn rhan o gast y gyfres ddrama Darn o Dir.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0428032/
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Television%3A+Hanes+teulu+Treflan+-+Rhys+Lewis+a%27i+fam+Mari.-a094385946
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Drama%27r+Darn+o+Dir%3B+Darn+o+Dir+S4C%2Cnos+Iau%2C8.40pm.-a0111834665
4. ↑ http://awards.bafta.org/award/1994/cymru/actress
Chwedl Nadolig

Ffilm nadoligaidd Gymraeg yw **Chwedl Nadolig** a ryddhawyd ym 1990.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Alan Clayton ac ysgrifennwyd gan Meic Povey yn seiliedig ar lyfr Richard Burton.

## **Plot**

Mae Richie yn byw mewn pentref chwarel. Caiff ei aflonyddu gan absenoldeb dirgel Cis, ei chwaer-fam, ac mae'n cael ei bryfocio'n ddidrugaredd gan ei ffrind Trevor ynghylch a fydd ei anrheg Nadolig yn newydd neu'n ail-law ai peidio.

Mae Trevor, yr hynaf o'r ddau, yn gwybod nad yw pobl dlawd yn cael fawr ddim sy'n pefrio newydd, bod oedolion yn dweud celwydd a bod marwolaeth yn bresennol byth. Fodd bynnag, er gwaethaf ofnau Richie, mae bywyd yn fuddugol, gan oleuo tywyllwch y gaeaf â llawenydd.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd y cynhyrchiad ei ffilmio yn Treharris.

Seilwyd y sgript gan Meic Povey ar lyfr Richard Burton 'A Christmas Story' a gyhoeddwyd ym 1964.

## **Gwobrau**

 Cyfraniad i Gerddoriaeth
 Gwisgoedd Gorau
 Drama Orau yn Gymraeg
 Drama Orau yn Saesneg
 Awdur Gorau yn Saesneg

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21783450610002419
2. ↑ https://www.imdb.com/title/tt7776144/
3. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7ab6ac32
4. ↑ https://player.bfi.org.uk/free/film/watch-richard-burtons-christmas-story-1990-online
5. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Chwedl+Nadolig
6. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Christmas+Story
Dyfan Roberts

Actor a chynhyrchydd o Gymro yw Dyfan Edwards Roberts. Mae'n adnabyddus am chwarae'r brif ran yn Un Nos Ola Leuad ac fel llais yr adroddwr ar SuperTed.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd yn Nolgellau ac aeth i'r Ysgol Ramadeg yn y dref. Mae'n frawd i'r canwr gwerin Arfon Gwilym.

## **Gyrfa**

Ymunodd a Chwmni Theatr Cymru yn 1970, cwmni oedd yn cael ei arwain gan Wilbert Lloyd Roberts, ac am bedair blynedd roedd y cwmni yn teithio yn creu perfformiadau mewn neuaddau pentre a neuaddau ysgol.

Agorwyd Theatr Gwynedd ym Mangor yn Rhagfyr 1974 gan greu cartref proffesiynol i theatr yng ngogledd-orllewin Cymru. Roedd Dyfan yn un o'r actorion cyntaf i berfformio ar lwyfan y theatr a'r cynhyrchiad proffesiynol cyntaf yno oedd pantomeim Pwyll Gwyllt gyda Dyfan yn chwarae'r prif gymeriad 'Gwenyn'.

Roedd yn un o sefydlwyr Cwmni Theatr Bara Caws yn 1976.

Yn yr 1980au roedd yn nodedig fel digrifwr a dynwaredwr ar nifer o raglenni adloniant S4C yn cynnwys Goglis, Y Cleciwr, Plu Chwithig, Sebon a Bocs a Tebyg at ei Debyg. Bu'n cydweithio gyda Caryl Parry Jones ar raglenni comedi fel Caryl a Dyfan yn y bocs, Bocs Dolig Caryl a Dyfan a oedd yn dynwared sêr S4C y cyfnod.

Mae wedi lleisio nifer o gymeriadau ar gyfer cartwnau a drosleisiwyd i'r Gymraeg yn cynnwys Asterix, Sion Hafard - Gofotwr a Smot.

Yn y 1990au cychwynnodd gwmni teledu Llun y Felin gyda'i wraig Angela. Cynhyrchodd y cwmni cyfresi plant fel Anturiaethau Jini Mê, Cabarê Cwasar, Bolgi Bach ac Yr Awr Cyn y Wawr yn ogystal a'r ffilm Y Mynydd Grug (1997).

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/36026002
2. ↑ https://ecorwyddfa.co.uk/downloads/papurau/1995/217\_11\_1995.pdf
Gillian Elisa

Actores, digrifwraig a chantores o Gymraes yw **Gillian Elisa**. Daeth yn adnabyddus am chwarae Sabrina yn Pobol y Cwm ac am ei chymeriadau comedi.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Gillian Elizabeth Thomas yng Nghaerfyrddin a magwyd yn Llanbedr Pont Steffan. Mynychodd Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan a Choleg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd.

Yn ferch ifanc dangosodd ddiddordeb mewn diddanu eraill, o flaen ei theulu ac mewn Eisteddfodau lleol. Yn y chweched dosbarth cyd ysgrifennodd sioe gerdd *Yr Enfys* a'i phrofiad cyntaf ym myd actio oedd chwarae rhan Poli Gardis mewn cynhyrchiad cynnar o Dan y Wenallt.

Yn y 1970au roedd hefyd yn aelod o'r grŵp roc, Graffia gan ennill ei lle fel prif gantores y band.

## **Gyrfa**

Wedi cwblhau ei chwrs coleg, cafodd cynnig y brif ran yn Nrama Gomisiwn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin yn 1974, yn chwarae Nimue yn Dewin Y Daran.

Yn Hydref 1974, ymunodd a chast y gyfres ddrama newydd Pobol y Cwm ar BBC Cymru, yn chwarae'r cymeriad Sabrina Harries. Hi oedd aelod ieuengaf y cast ac fe barhaodd yn y rhan am ddeng mlynedd. Yn 1975 chwaraeodd ran Branwen yn yr opera roc Melltith ar y Nyth.

Ers hynny cafodd rhannau mewn sawl cyfres deledu ar S4C, gan gynnwys Dinas, Minafon a Yr Heliwr, Glan Hafren, Iechyd Da. Bu hefyd yn chwarae cymeriadau mewn rhaglenni comedi Cymraeg fel *Ma 'Ifan 'Ma* ac *Eric*. Yn y Saesneg, cafodd rhannau amlwg mewn cyfresi megis *Mortimer's Law*, *Forever Green* a *Belonging*.

Mae hefyd yn adnabyddus am ei pherfformiadau comedi ar raglenni adloniant fel *Noson Lawen*, ac yn arbennig am ei chymeriad unigryw 'Mrs OTT'. Yn 2004 perfformiodd y cymeriad yn rhan o sioe un-fenyw yng Ngŵyl Caeredin.

Ers 2011 bu'n dirprwyo ar gyfer rhan 'Grandma' yn sioe gerdd *Billy Elliot* yn West End Llundain ac yn Ionawr 2015 cymerodd y brif ran wedi i Ann Emery ymddeol o'r sioe.

Fel cantores, mae wedi rhyddhau sawl albwm yn ogystal â chyfrannu at recordiadau eraill.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.gillianelisa.co.uk/welshpage2.html
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Gillian+Elisa'n+Cofio+cymeriadau+ei+gorffennol.-a0218855322
3. ↑ https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/billy-elliot-gillian-elisa-grandma\_36866.html
4. ↑ https://www.discogs.com/Gillian-Thomas-DEiddo-Fyth-A-Heddiw-Rwyn-Cofio/release/6730692
Cân i Gymru, 1990

Cynhaliwyd gystadleuaeth Cân i Gymru **1990** ar y 15ed o Fawrth.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Alaw Bennett Jones ac Owain Gwilym yn Stiwdio Barcud, Caernarfon.

Roedd wyth cân yn cystadlu am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Enillydd y gystadleuaeth oedd Bryn Fôn a Rhys Parry gyda'r gân 'Y Rasta Gwyn' a berfformiwyd gan Sobin a'r Smaeliaid.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21748630500002419
2. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=S1XigY3zODw&list=PL9RqValZvA1sxHa67f9QF\_8n1jBE2LLhJ&index=4
A B C

Rhaglen deledu i blant oedd yn ceisio dysgu llythrenneg, gyda pob pennod yn canolbwyntio ar lytheren unigol.

roedd y gyfres gyntaf yn serennu Lisa Victoria ag Iwan Tudor. Yn yr ail gyfres cymerodd Meilyr Sion le Iwan.

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol rhwng 1994 a 1995 fel rhan o floc Slot Meithrin ar S4C.

## **Cast a Chymeriadau**

 Iwan
 Meilyr
Bandit

Rhaglen deledu oedd ***Bandit*** a ddarlledwyd ar S4C, cynhyrchwyd y rhaglen gan Boomerang.

Bwriad y rhaglen oedd hybu cerddoriaeth newydd yng Nghymru, yn bennaf yn y Gymraeg, ond mae hefyd yn cynnwys cerddoriaeth o Gymru gyda telynegion mewn ieithoedd eraill (Saesneg yn bennaf).

## **Fformat**

Roedd yna nifer o gyflwynwyr yn cynnwys Huw Evans, Huw Stephens, Sarra Elgan a Ian Cotterell yn rhannu cyfweliadau, perfformiadau cerddorol byw a fideos gan fandiau o Gymru.

Roedd *Bandit* hefyd yn trefnu nifer o gigiau pob blwyddyn ac ystyrir y rhaglen i fod yn brif raglen cerddoriaeth S4C.

Yn 2011 fe newidwyd y fformat gyda enw newydd "**Bandit yn Gigio**" - yn dangos cerddoriaeth fyw o amryw leoliadau o gwmpas Cymru, yn cynnwys rhifyn arbennig o gigs Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam a'r Fro yn Awst 2011.

## **Cynhyrchiad**

Yn 1998 cychwynodd rhaglen adloniant i bobl ifanc o dan yr enw "Bandit", a ddarlledwyd ddwywaith yr wythnos ar S4C Digidol yn unig. Roedd yn cynnwys amrywiaeth o eitemau, cyfweliadau a cherddoriaeth byw.

Datblygodd hyn yn sioe gerddoriaeth ***Bandit*** yn 2004 a ddarlledwyd ar S4C analog a digidol hyd cau'r sianel analog yn 2010.

Roedd gwefan i'r gyfres o'r enw Bandit 245 yn cynnwys erthyglau, blogs a gwybodaeth am artistiaid cerddorol Cymraeg.

Darlledwyd rhaglen olaf *Bandit* ar 28 Rhagfyr 2011 gyda rhifyn arbennig. Am gyfnod yn dilyn hyn nid oedd rhaglen gerddoriaeth gyfoes ar S4C nes lansio Ochr 1 yn 2013.

## **Gwobrau**

Dengys yr enwebiadau niferus ar gyfer gwobrau BAFTA Cymru boblogrwydd y rhaglen.

Enillodd y gyfres wobr BAFTA Cymru yn 2012 am y Rhaglen Gerdd ac Adloniant Orau.

 Enillont BAFTA ar gyfer 'Y Graffeg/Teitlau Gorau',

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/BANDIT+YN+GIGIO+S4C,+Dydd+Mawrth,+10pm.-a0250625519
2. ↑ http://web.archive.org/web/20110707210636/http://bandit247.com/
3. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27172/long-list-of-celtic-nominations-for-s4c-programmes/
4. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27203/41-bafta-cymru-nominations-for-s4c/
5. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27181/s4c-receive-38-bafta-cymru-nominations/
6. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/bandit-2/?lang=en
Beryl, Cheryl & Meryl

Ffilm gomedi yw **Beryl, Cheryl a Meryl** a ryddhawyd ym 2009.

## **Plot**

Comedi byrlymus yng nghwmni tair o ferched enwocaf Caernarfon tra ar eu gwyliau blynyddol ym mharadwys Tenerife.

Dim ond un peth sydd ar feddwl y tair ohonyn nhw wrth hedfan i aros yn eu hoff westy – mwynhau, bwyta, yfed a llond gwlad o ddynion! Ond oherwydd dryswch gyda’r dyddiadau mae’n rhaid iddyn nhw aros mewn gwesty arall sy’n llawer llai moethus na’r un maen nhw wedi rhoi eu bryd arno.

Er hynny, daw haul ar fryn pan welan nhw’r perchennog, Gareth, am y tro cynta. Er bod y merched yn mwynhau bywyd cyffrous mae’r math o gyffro sydd gan Gareth mewn golwg yn ormod o lawer hyd yn oed i Beryl, Cheryl a Meryl.

A fydd y tair yn dychwelyd nôl yn fyw i Gymru yn dilyn wythnos yn yr haul?

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y cynhyrchiad yn rhanol ar leoliad yn Tenerife.

Seilwyd y ffilm ar y cymeriadau a welwyd am y tro cynta yn y rhaglen sgets Mawr.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0304cb7
2. ↑ https://www.intofilm.org/films/18816
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/beryl-cheryl-a-meryl-2802975
Gaynor Morgan Rees

Actores Gymreig yw **Gaynor Morgan Rees**. Daeth i amlygrwydd cenedlaethol am ei rhan fel Diana, merch Twm Twm (Ryan Davies) yn y gyfres comedi boblogaidd Fo a Fe, a ddarlledwyd ar BBC Cymru o 1972 hyd 1977.

## **Bywyd cynnar**

Yn enedigol o Gwm Cynon yn y de, symudodd i weithio i'r BBC ym Mangor yn 1962 ar ôl graddio o'r coleg drama ac mae hi wedi byw yn y gogledd byth ers hynny.

Ers 1984 mae hi'n byw yn nhref Dinbych lle mae hi'n weithgar gyda Theatr Twm o'r Nant.

## **Gyrfa**

Cafodd gytundeb actio gyda'r BBC yn syth o'r coleg ac aeth yn ei blaen i ymddangos mewn sawl cynhyrchiad ar gyfer y teledu gan gynnwys Fo a Fe, Caraid Creulon a Pen Ei Dennyn.

Ymunodd a gast gwreiddiol Pobol y Cwm ac arhosodd gyda'r gyfres mwy neu lai hyd at 1991.

Yn 1994 ymunodd a gast gwreiddiol Pengelli ac arhosodd gyda'r rhaglen tan y drydeddr cyfres.

Aeth yn ei blaen i ymddangos mewn cyfresi megis Iechyd Da a Fondue, Rhyw a Deinosors.

Rhwng 2008 a 2010 bu'n aelod o gast Teulu.

Yn 2017 daeth yn rhan o gast Rownd a Rownd am flwyddyn yn chwarae rhan Megan.

Ymnodd a Cwmni Theatr Cymru pan gychwynyodd a mae wedi ymddangos mewn nifer o ddramau ar y llwyfan,

Mae'n gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Tref Dinbych.
Cylch Gwaed

Ffilm Gymraeg yw **Cylch Gwaed** a ryddhawyd ym 1992.

Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Alun Ffred Jones ac ysgrifennwyd gan Mei Jones.

## **Plot**

Mae'r ffilm yn adrodd hanes Emyr, mecanic dihyder sy'n dod i nabod y byd a'i hun yn well wrth ymladd yn y sgwar bocsio.

## **Gwobrau**

 Actores Orau
 Cyfarwyddwr
 Drama Orau
 Golygydd Gorau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21824004470002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,cylch%20gwaed&offset=0
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p071ps67
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=cylch+gwaed
Dial

Ffilm Gymraeg yw **Dial** a ryddhawyd ym 1994.

## **Plot**

Ar ôl i ddyn, a gafwyd yn euog o dreisio ac am farwolaeth merch, gael ei ryddhau o’r carchar ar ôl tair blynedd yn unig, mae ei brawd yn ceisio dial.

Mae ei chwaer arall yn ceisio ei rwystro, er ei les ei hun.

## **Gwobrau**

 Drama Orau yn y Gymraeg
 Drama Orau yn Saesneg
 Gwisgoedd Gorau
 Sain Gorau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21797732280002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Dial&offset=0
2. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Wild+Justice
Deryn Dolig

Ffilm Gymraeg yw **Deryn 'Dolig** a ryddhawyd ym 1989.

Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Alun Ffred Jones ac roedd yn ddilyniant o'r gyfres deledu Deryn.

## **Plot**

Pennod Nadoligaidd o'r gyfres ddrama am anturiaethau ac helyntion adeiladydd hunan-gyflogedig sy'n byw mewn tref bychan ar Ynys Mon.

Ar ôl gadael llanast ar ei ôl cyn dianc i Iwerddon, mae'r 'deryn' Robin yn ôl ac yn gobeithio bod pethau gwell i ddod.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21854293100002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Deryn%20Dolig&offset=0
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/46606775
Ar Ddu a Gwyn

Ffilm am fywyd yn Ne Affrica o dan reolau apartheid yw **Ar Ddu a Gwyn**. Seilwyd ar y ddrama lwyfan gan Huw Lloyd Edwards o 1963.

Cynhyrwchwyd gan George P. Owen a darlledwyd ar S4C yn 1986.

## **Plot**

Drama wedi ei gosod yn Ne Affrica ac yn ymwneud a phroblemau Aparthaid.

Mae Julius Botha, seneddwr sy'n berchen a mwynglawdd-aur yn cael ei syfrdanu gan gyhuddiadau Paul Kleffens, ffarmwr ac aelod o gyfin-gymdeithas "Y Cymrodyr"..

Oes rhaid i Helga, merch Botha ddewis rhwng ei thad a'i chariad?

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://llyfrgell.porth.ac.uk/View.aspx?id=2128~4n~NOVu9emN
2. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21748503070002419
Dyfed Thomas

Actor yw Dyfed Thomas sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Tair Chwaer, Rybish a Y Filltir Sgwâr.

## **Bywyd cynnar**

Daw Dyfed yn wreiddiol o Rhos yn ardal Wrecsam., yn blentyn i Ada a Ambrose Thomas.

Cafodd ei addysg mewn ysgol ramadeg Saesneg yn Rhiwabon i ddechrau ond llwyddodd ei rieni roi perswad ar y cyngor i adael i Dyfed gael ei addysg yn Sir Fflint drwy gyfrwng y Gymraeg.

Wedi'r ysgol cafodd gytundeb semi professional i chwarae peldroed i Crystal Palace ar gyfer yr ail dîm. Ar yr un pryd bu'n astudio drama yn y Rose Bruford Drama School. Chwaraeuodd hefyd i Ashford Town. Yn ddiweddarach daeth yn gyfarwyddwr ar dîm Bangor City.

## **Gyrfa**

Ei swydd actio gyntaf oedd mewn taith theatr o'r Sioe Gerdd 'Mr Punch'.

Ymunodd a Cwmni Theatr Cymru yn 1976 am daith genedlaethol o Under Milk Wood.

Clywodd fod y BBC yn castio cyfres ddrama i blant “Hawkmoor”, ac felly dechreuodd ei yrfa ym myd teledu. Dilynwyd “Hawkmoor” yn gyflym gan ddrama i ITV gyda Ray Mort o’r enw “The Leaning Virgin of Albert” gan Ewart Alexander ac yn 1978 cafodd ei gastio gyferbyn â Donald Houston yn “Heyday in the Blood”, drama yn y gyfres Border Country.

Dychwelodd i'r llwyfan gyda drama yr oedd wedi'i hysgrifennu ei hun. Drama syth yn y Gymraeg oedd “Cofiant Y Cymro” a gynhyrchwyd gan Cwmni Theatr Cymru. Er mwyn darparu’r gerddoriaeth fyw ar gyfer y ddrama ffurfiodd Dyfed grŵp roc Cymraeg o’r enw ‘Hywel Ffiadd’. Mor llwyddiannus oedd y grŵp roc fel eu bod wedi aros gyda’i gilydd ers hynny am sbel.

I genhedlaeth o Gymry, mae Dyfed Thomas yn adnabyddus fel Brian Lloyd Jones, y cymeriad roedd o'n ei bortreadu mewn cyfres boblogaidd i blant Siop Siafins gafodd ei darlledu gyntaf yn 1979. Ysgrifenodd Dyfed y gyfres gyda John Pierce Jones

Yn 1984 serenodd yn ddrama The Extremist. Mae'r ffilm yn olrhain y digwyddiadau a arweiniodd at garcharu'r cyn-ringyll y fyddin John Jenkins am ddeng mlynedd am ei ran yn ymgyrch fomio Cymru yn y chwedegau, a ddaeth i ben gyda digwyddiad ofer. ceisio amharu ar arwisgiad Tywysog Cymru yng Nghaernarfon yn 1969.

Wrth gael hi'n anodd cael gwaith actio yn y 2000au bu'n rhaid arallgyfeirio a dechreuodd deithio nôl ac ymlaen o India. Roedd ffrind iddo yn byw ac yn gweithio yno ac fe wnaeth y ddau sefydlu cwmni i sgwennu sgriptiau a cheisio eu gwerthu i Bollywood. Un o'r sgriptiau ffilmiau cyffrous iddo sgwennu ydi addasiad o Making the God Dance. Fe gafodd o'r gwaith ar ôl cyfarfod awdur y nofel Ajaybir Garkal yn India.

Treuliodd flwyddyn yn byw yn dysgu yn Sbaen.
Yn 2020 fe gafodd alwad annisgwyl i fod yn rhan o gyfres gomedi newydd ar S4C, sef Rybish. Y gyfres gomedi gyntaf i gael ei chwblhau yn ystod y cyfnod clo.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod a Mary a cafont ddau o blant, Joseff ag Alys Thomas.

Yn ddiweddarach priododd a Julie a mae ganddynt ddau o blant, Morgan a Tallulah.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0858768/
2. ↑ Beti a'i Phobol - 16 Mawrth 2006
3. ↑ https://www.wrexham-history.com/dyfed-thomas-actor-seasons/
Geraint Morgan

Actor o Gymro sy'n adanbyddus am ei ran mewn dramau megis 35 Diwrnod, Teulu a'r Gwyll ac am chwarae rhan Barry John yn Pobol y Cwm.

## **Gyrfa**

Wedi rhannu yn y gyfres dditectif Bowen a'i Bartner a'r ffilm Y Cyfle Olaf cafodd Geraint ei gastio fel Barry John Pobert yn Pobol y Cwm, yr ail actor i chwarae'r rhan.

Arhosodd gyda'r sebon yan 1993 pan bu i'r cymeriad aldd ei hun.

Wedi hynnu aeth yn ei flaen i ymddangos mewn nifer o raglenni gan gynwys Cytgan yr Adar a'r Palmant Aur.

Yn 2008 cafodd un o'r prif rannu yng nghyfres Teulu, fel Dr Hywel Morgan. Parhaodd y rhaglen am bum cyfres.

Wedi hynnu ymddangosodd yn Y Gwyll a'r fersiwn saesneg Hinterland fel Iwan Thomas.

Yn 2016 bu'n chwarae rhan Geraint yn y drydedd gyfres o 35 Diwrnod a bu'n un o'r rhai a ail gydiodd yn y rhan ar gyfer y fersiwn saesneg ar Channel 5 15 Days.

Mae hefyd yn gyfarwyddwr, yn gweithio yn aml ar Pobol y Cwm a Rownd a Rownd, yn ogystal ac ar ffilmiau byr o'i ddyfais ei hyn Atal a Sion Siencyn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.spotlight.com/0931-6725-8586
2. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/geraint-morgan/
Bydd Yn Wrol

Ffilm Gymraeg yw **Bydd yn Wrol** a yddhawyd yn 1996.

## **Plot**

Comedi am gymuned sydd yn trio cadw neuadd y dre ar agor.

## **Gwobrau**

 BAFTA Cymru | 1998 | Actor Gorau
 Drama Orau yn Gymraeg

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://archives.library.wales/index.php/bydd-yn-wrol
2. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21784495420002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,bydd%20yn%20wrol
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Bydd+yn+Wrol
Dilys Price

Actores Gymraeg oedd Dilys Price oedd yn adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Sul y Blodau, Coleg a Minafon.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Dilys yn Ynys Môn ar Orffennaf 11, 1934.

Roedd yn ieithydd disglair a oedd yn siarad Almaeneg a Ffrangeg a Saesneg rhugl yn ogystal â’i Chymraeg brodorol. Byddai cynhyrchwyr teledu yn aml yn galw ar ei thalent gydag ieithoedd i gyfieithu sgriptiau Almaeneg i'r Gymraeg.

## **Gyrfa**

Tra’n dal yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Bangor bu i Dilys enill sawl rhan mewn dramâu radio.

Symudodd i Dde Cymru ym 1963 pan benodwyd ei gŵr Tom McPherson yn ddarlithydd athroniaeth ym Mhrifysgol Caerdydd a galluogodd hyn iddi ehangu ei gyrfa.

Fe wnaeth ei llais cynnes, cyfoethog a’i dehongliad cydymdeimladol ei gwneud hi’n naturiol i radio ac fe adroddodd lawer o straeon yn slot Morning Story ar Radio 4 yn ogystal ag ymddangos mewn ugeiniau o ddramâu a rhaglenni dogfen ar radio rhwydwaith, Radio Wales a Radio Cymru.

Roedd ei gwaith llwyfan yn amrywiol, gan ymgymryd â chyfnodau gyda Chwmni Theatr Cymru, Playhouse Lerpwl, Bag a Bagiau a Theatr Bara Caws.

Roedd ei gallu fel actores cymeriad yn amlwg yn fersiwn ffilm Under Milk Wood gan Dylan Thomas, gyda Richard Burton yn serennu, lle chwaraeodd Mrs Organ Morgan, gwraig hirhoedlog yr organydd cariadus Bach.

Enillodd glod hefyd yn rôl Margaret, gwraig yr arwr o Gymru Owain Glyndwr, yng nghynhyrchiad Opix Films Owain Glyndŵr - Tywysog Cymru.

Roedd ei chredydau teledu yn cynnwys ymddangosiadau mewn cynyrchiadau rhwydwaith fel cyfres John Thaw Mitch, Shadowlands, The Magnificent Evans, Nye, Angels, District Nurse a The Old Devils.

Roedd hi hefyd yn wyneb cyfarwydd ar S4C, gan gymryd rhannau yn Pobol y Cwm, Hannibal a'r Hebog, Coleg, Minafon a dramâu poblogaidd eraill.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod a'r athro Tom McPherson ac roedd ganddynt drio o blant Sian, Dylan a Catrin.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn Penarth ar y 9fred o Dachwedd 2001.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Star+Dilys+shone+on+stage+and+screen%3B+Obituaries.-a080259175
Delyth Wyn

Actor a Cantor o Gymraes sy'n adnabyddus am ei gwaith ar ddramau megis 35 Diwrnod, Alys ac Yr Amgueddfa.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Delyth Wyn yn. 1960 yn ferch i'r priffardd Dic Jones.

Roedd yr hynnaf o chwech o blant gan gynnwys y cyflwynydd Brychan Llŷr. Bu farw ei chwaer Esyllt, plentyn Syndrom Down, yn ddim ond tri mis oed.

## **Gyrfa**

Yn dilyn ymddangosiadau mewn dramau deledu megis Chwarae Plant cafodd Delyth ran cymeriad Gaynor yn y gyfres dditectif Bowen a'i Bartner. Gwnaeth y cymeriad sawl ymddangosiad rhwng 1986 a 1988.

Yn 1987 cychynodd cyflwyno eitemau ar leoliad ar gyfer Rhaglen Hywel Gwynfryn.

Yn 1988 ymunodd a gast yr opera sebon Pobol y Cwm yn ran Linda Coseltt. Bu'r cymeriad n rhedeg cartref i'r henoed Agnrofa gyda'i gwr Ken Coslett (Phylip Harries). Arhosodd gyda'r gyfres tan 1991.

Yn y 90au bu'n lleisio cymeriadau Mop, Llwy a Sosban yn y rhaglen boblogaidd i blant Caffi Sali Mali. Bu hefyd yn ymddangos fel Esther Jenkins yn y gyfres ddrama gyfnod Y Palmant Aur.

Bu'n portreadu Bessie mewn dwy gyfres o Alys rhwng 2011 a 2012.

Yn 2020 roedd yn aelod o gast pedwerydd cyfres 35 Diwrnod yn ran Alwen. Dilynwyd hynny gyda rhan Fioled yn y gyfres ddrama Yr Amgueddfa.

Mae Delyth hefd yn perfformio caneuon gwein fel cantores o dan yr enw 'Delyth Wyn a Clatshobant'.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.kattpie.com/WelshMusicNightsArtists.html
Hana Evans

Actores a Cantores a Cylfwynwraig o Benarth sy'n adnabyddus am ymddanog ar gyfres 35 Diwrnod.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Hana ym Mhenarth a mynychodd Ysgol Gyfun Bro Morgannwg.

## **Gyrfa**

Mae Hana'n perfformio ei cherddoriaeth o dan yr enw HANA2K. Ymddangosodd ar restr o'r 34 'Brilliant British Songwriters' gan gwefan Buzzfeed.

Yn 2018 bu Hana yn cystadlu yn nghystadleuaeth Cân i Gymru gyda'i chân 'Dim Hi'.

Mae hi wedi cyflwyno ar raglenni Tag, Stwnsh Sadwrn ac ar gyfer Eisteddfod yr Urdd.

Yn 2019 ymddangosodd yn y bumed cyfres o 35 Diwrnod.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.mandy.com/actor/profile/hana-evans
2. ↑ https://www.buzzfeed.com/danieldalton/sing-song
3. ↑ http://www.s4c.cymru/en/entertainment/cn-i-gymru-2018/
Amlyn ac Amig

Ffilm yw **Amlyn ac Amig** sy'n addasiad o ddrama lwyfan Saunders Lewis. Rhyddhaywd ym 1986.

Roedd y ffilm yn recordiad o gynhyrchiad Cymderithas Ddrama Gymraeg Coleg Prifysgol Bangor a cyfarwyddwyd gan Wil Aaron.

## **Plot**

Mae'r stori'n ymwneud a dau fachgen a anwyd ar yr un diwrnod ac sydd mor debyg, yn gorfforol, nes ei bod yn anodd iawn gwahaniaethu rhyngddyn nhw. Oherwydd eu bod mor driw i'w gilydd maen nhw'n gwneud camgymeriadau enbyd: twyllo eu pennaeth ac mewn ysgarmes, lladd cyfaill ac aberthu fau fachgen ifanc. Yn y pen-draw mae'r dau gyfaill yn cael eu lladd mewn brwydr.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21747264060002419
Dafydd

Ffilm sy'n olrhain hanes Cymro hoyw sy'n gweithio fel putain yn Amsterdam ydy ***Dafydd***.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Ceri Sherlock a rhyddhawud yn 1993

## **Cast a Chymeriadau**

 Pimp
 Ray
 Jurgen
 Jakob
 Joost
 Sjared
 Dyn

## **Plot**

Mae **Dafydd** yn astudiaeth ddi-drugaredd o ddyn ifanc sy’n rhedeg ffwrdd o'i gartref yn Ne Cymru er mwyn gallu byw ei fywyd fel mae eisiau yn Amsterdam. Er mwyn gallu gwneud bywoliaeth mae’n ymuno â grŵp o rent boys a’n gwerthu ei gorff i bwy bynnag sy’n foldon talu. Ond wrth fynd yn gaeth mewn byd o ddiod a chyffuriau mae’n ffurfio perthynas â Chymro arall sy’n rhannu ei gariad am opera.

## **Cynhyrchiad**

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Ceri Sherlock a chafodd ei chynyrchu gan Gareth Rowlands.

Cafodd rhannau o'r ffilm eu saethu ar leoliad yn Amsterdam.

## **Darllediad**

Darlledwyd yn gyntaf ar23 Tachwedd 1993 ar S4C.

Cafodd y ffilm ei ddarlledu hefyd ar BBC2.

## **Gwobrau**

 Sgript Gorau
 Drama Gymraeg Orau
 Cyfarwyddwr Gorau
 Dylrunio Gorau
 Sinematograffeg Gorau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0106647/?ref\_=tt\_mv\_close
2. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Dafydd
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Dafydd
Cymru Fach

Ffilm Gymraeg a ryddhawyd yn 2008 yw **Cymru Fach**.

Fe'i hysgrifenwyd gan William Owen Roberts, a chafodd ei chynhyrchu gan Jon Williams.

## **Plot**

Addasiad o ddrama lwyfan gan William Owen Roberts a berfformiwyd gan *Sgriptcymru* yn 2006

Mae'r ffilm yn edrych ar fywyd diwylliannol a gwleidyddol yng Nghymru gyfoes trwy gyfrwng cyfres o berthnasau rhywiol rhwng y cymeriadau.

Drwy gyfrwng golygfeydd byrion bachog yn null ffilm enwog *Short Cuts* Robert Altman mae'r ffilm yn plethu nifer o straeon byrion am berthynas dau gymeriad yn un clytwaith o naratif a'r hyn sy'n clymu'r cyfan ynghyd yw cadwyn o weithgaredd rywiol rhwng y cymeriadau.

Gwelwn, er enghraifft, gynhyrchydd teledu ifanc sy'n cysgu gydag aelod blaenllaw o Fwrdd yr Iaith er mwyn ei helpu i ennill comisiwn gan S4C.

Datgelir yn yr olygfa nesaf mai gwraig i academydd amlwg yw hi, sy wedi ei sugno i fyd o uchelgais personol ar draul egwyddorion moesol a gwleidyddol.

Ac yna, yn y darn sy'n dilyn , sy wedi ei leoli yn yr Eisteddfod ei hunan, dysgwn bod yr academydd yntau'n cysgu gyda myfyrwraig ifanc iddo a'i fod wedi sicrhau cadair yr Eisteddfod ryngolegol iddi, yn ogystal a'i gradd yn y Gymraeg!

## **Cynhyrchiad**

Mae’r ddrama wedi ei seilio ar fformat y ddrama Reigen/La Ronde (Y Cylch) a ysgrifennwyd gan y dramodydd o Awstria, Arthur Schnitzler yn 1900. Roedd honno’n feirniadaeth ar safonau moesol cymdeithas Fiena o dan yr Ymerodraeth Habsburg. Eglura Wiliam Owen Rberts, *“Fe ddarllenais i’r ddrama flynyddoedd lawer yn ôl a phenderfynu'r pryd hynny y byddwn yn licio ei haddasu ryw ddydd yn ddrama wedi’i lleoli yng Nghymru."*

## **Darllediad**

Darlledwyd y ffilm ar S4C ar 29 Mawrth 2009.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/ffilm/adolygiadau/cymru-fach.shtml
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/film-tv/cymru-fach-2120525
Fo a Fe

Cyfres gomedi boblogaidd ar y teledu oedd ***Fo a Fe***. Sgriptwyd y gyfres gan Gwenlyn Parry a Rhydderch Jones. Roedd yn serennu Guto Roberts a Ryan Davies.

Darlledwyd y rhaglenni gwreiddiol ar BBC Cymru o Dachwedd 1970 hyd Ionawr 1977.

## **Plot**

Seilir y gyfres ar y gwrthdaro diniwed rhwng Ephraim Hughes (Guto Roberts) a Twm Twm (Ryan Davies).

Mae Ephraim yn "Gog" ('Fo') sydd wrth ei fodd ym myd yr eisteddfod a'r capel tra bod Twm Twm yn "Hwntw" ('Fe') gwerinol sy'n rhoi'r flaenoriaeth i gwrw a betio.

## **Cynhyrchiad**

Daeth y gyfres i ben yn 1976 oherwydd marwolaeth annisgwyl Ryan Davies ar ymweliad byr a'r Unol Daleithiau yn Ebrill y flwyddyn ganlnyol.

## **Darllediad**

Dim ond yng Nghymru a welwyd y gyfres yn wreiddiol ond cafodd ei ail-ddarlledu ar draws Brydain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.memorabletv.com/tv/fo-fe-bbc-1-1972-ryan-davies-gaynor-morgan-rees/
Brodyr Bach

Rhaglen gomedi oedd **Brodyr Bach** ble oedd y Brodyr Gregory yn chwarae triciau ar enwogion ac aelodau o'r cyhoedd a'u ffilmio gyda camera cudd.

Darlledwyd ar S4C rhwng 1994 a 2001.

## **Fformat**

Byddai bob pennod yn rhannu amser rhwng y stiwdio yn ôl a mlaen a clipiau o driciau'r wythnos.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21816669150002419
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Brodyr+dawnus+sy%27n+dilyn+il+troed+eu+tad.-a078937129
Cowbois ac Injans

Drama Gymraeg yw **Cowbois ac Injans** a ysgrifennwyd gan y brawd a'r chwaer Jon a Catherine Tregenna. Darlledwyd dwy gyfres ar S4C rhwng 2006-2007.

Cynhyrchwyd y gyfres gan Teledu Opus.

## **Plot**

**Ceir. Pawb yn eu gyrru. Neb yn hoffi eu prynu. Pam? Hawdd. Sêlsmen.** Croeso i fyd Bili Wheeler, perchennog garej ceir ail-law ym mhentref dychmygol Trefawr yng ngorllewin Cymru. Draw yn Garej Wheeler’s tydi bywyd byth yn rhwydd.

Mae’r criw yn gwneud bywoliaeth o dwyllo, ond mae’n nhw’n twyllo eu hunain gymaint ag y maent yn twyllo eu cwsmeriaid...

Mae'r gyfres hefyd yn delio a freuddwydion staff, oherwydd fel y dywedodd Bili Wheeler, 'Nid oes unrhyw un byth yn tyfu i fyny eisiau bod yn werthwr ceir.'

Roedd gan y gyfres elfen gyfresol ond roedd hefyd yn cynnwys 'stori'r wythnos' gydag actorion gwadd yn ymddangos fel pe baent yn cymryd rôl cwsmeriaid.

## **Cynhyrchiad**

Comisiynwyd y gyfres gan Angharad Jones ar gyfer S4C. Darlledwyd y gyfres gyntaf o 8 pennod yn ystod Hydref 2006.

Dychwelodd y rhaglen ar gyfer ail gyfres a ddechreuodd ei darlledu ar 4 Chwefror 2007.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://web.archive.org/web/20060929033805/http://www.s4c.co.uk/cowboisacinjans/c\_index.shtml
2. ↑ https://www.youtube.com/playlist?list=PLWNNOwY-MC4daUWGX6j1tD3vRE3soBvMU
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Sqwrs+gyda%27r+Sheriff%3b+Caron+Wyn+Edwards+sy%27n+sgwrsio+e+phen+cowboi...-a0152092471
4. ↑ http://www.s4c.cymru/en/about-us/page/31293/viewing-figures-archive/
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/tv+wales%3A+Bachiad+i+balders%3F+A+fydd+Balders+(Rhodri+Evan)+yn+canfod...-a0160046667
Eisteddfod

Yr Eisteddfod Genedlaethol yw gŵyl ddiwylliannol fwyaf Ewrop, a gynhelir bob blwyddyn mewn rhan wahanol o Gymru.

Yn y diwylliant Cymreig, mae eisteddfod[a] yn sefydliad a gŵyl gyda nifer o gystadlaethau mewn trefn, gan gynnwys barddoniaeth a cherddoriaeth. ystyr 'fod', yn ôl Hywel Teifi Edwards yw "eistedd gyda'n gilydd." Diffinia Edwards ymhellach ffurf gynharaf yr eisteddfod fel cyfarfod cystadleuol rhwng beirdd a gweinidogion, lle dewiswyd yr enillydd gan noddwr brenhinol.

Digwyddodd yr enghraifft ddogfennol gyntaf o ŵyl a chystadleuaeth lenyddol o’r fath dan nawdd y Tywysog Rhys ap Gruffudd o Dŷ Dinefwr yng Nghastell Aberteifi yn 1176. Fodd bynnag, gyda Choncwest Edwardaidd Cymru, cau’r ysgolion barddol, a’r Seisnigeiddio'r uchelwyr Cymreig, syrthiodd i'r neilltu. Mae'r fformat presennol i raddau helaeth yn deillio o adfywiad yn y 18fed ganrif, a gafodd ei noddi a'i oruchwylio gyntaf gan Gymdeithas y Gwyneddigion yn Llundain. Fe'i cyfetholwyd yn ddiweddarach gan Orsedd Cymru, cymdeithas ddirgel o feirdd, llenorion, a cherddorion a sefydlwyd gan Iolo Morganwg, a'u credoau oedd "cyfansawdd o Gristnogaeth a Derwyddiaeth, Athroniaeth a Chyfriniaeth.

Er gwaethaf dylanwadau Derwyddol a natur amlwg dychmygol athrawiaethau, defodau, a seremonïau Iolo Morganwg, cofleidiwyd a lledaenodd yr Orsedd a'r diwygiad eisteddfodol yn eang gan glerigwyr Anglicanaidd ac anghydffurfiol. Profodd yr adfywiad felly yn hynod lwyddiannus a chaiff ei gredydu fel un o’r prif resymau dros barhad yr iaith Gymraeg, llenyddiaeth Gymraeg, a diwylliant Cymru ar ôl mwy nag wyth canrif o wladychiaeth.

Yn ystod ei ddau dymor yn yr 20fed ganrif fel Archdderwydd Gorsedd Cymru, creodd Albert Evans-Jones, a’i enw barddol Cynan ac a oedd yn fardd rhyfel ac yn weinidog i Eglwys Bresbyteraidd Cymru, ddefodau newydd i’r Orsedd a’r eisteddfod. yn seiliedig ar gredoau Cristnogol y Cymry yn hytrach nag ar Dderwyddiaeth Fodern. Ar ôl gwylio ymgyrch i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol 2002, ysgrifennodd Marcus Tanner fod y defodau "yn ymddangos wedi eu difa o dudalennau The Lord of the Rings gan Tolkien.

Ers yr adfywiad yn y 18fed ganrif, mae'r traddodiad eisteddfodol wedi'i gludo ledled y byd gan y Cymry alltud. Mae eisteddfodau heddiw (ffurf luosog) ac Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn arbennig, mewn rhannau cyfartal yn ffair y Dadeni, gŵyl Geltaidd, gŵyl gerddorol, gŵyl lenyddol, ac “arddangosfa oruchaf y diwylliant Cymreig.

Mewn rhai gwledydd eraill, defnyddir y term eisteddfod am gystadlaethau celfyddydau perfformio nad oes a wnelont ddim â diwylliant Cymru na'r iaith Gymraeg. Mewn achosion eraill, fodd bynnag, mae'r traddodiad eisteddfodol wedi'i addasu i ddiwylliannau eraill fel rhan o'r frwydr barhaus i ddiogelu ieithoedd mewn perygl megis Gwyddeleg, Cernyweg, Llydaweg, Gaeleg yr Alban, Gaeleg Canada, Guernésiais, a Jèrriais.
Gorky's Zygotic Mynci

Band Seicadelig amlwg o Gaerfyrddin oedd **Gorky's Zygotic Mynci** a'i ffurfiwyd yn 1991. Daeth y band i ben ym mis Mai 2006.

## **Hanes**

Yn 1993 rhyddhawyd albwm cyntaf Gorky's Zygotic Mynci, Patio, ar label Ankst, gan gasglu ynghyd holl brif gynnyrch y grŵp o'r cyfnod 1991-1993 ar record 10 modfedd. Roedd hi'n amlwg pa mor dalentog a gwahanol oedd y criw yma o fechgyn ysgol o Freshwater East, ac mae dawn cyfansoddi a thalent offerynnol y grŵp yn agoriad llygaid. Mae *Patio* yn cynnwys traciau a recordiwyd gan y grŵp i sioe radio Nia Melville, un o gefnogwyr cynnar y grŵp, ac mae eu sŵn ac arddull unigryw yn ymddangos yn llawn ar ganeuon fel 'Diamonds o Monte Carlo'.

Dros gyfnod o dair mlynedd, dau albwm - Tatay (1994) a Bwyd Time (1995) - a chyfres o senglau hynod lwyddianus ar Ankst, efo Alan Holmes (Fflaps/Ectogram) a Gorwel Owen (Ofn) fel cynhyrchwyr, roedd Gorky's yn un o'r grwpiau mwyaf llwyddiannus ac ysbrydoledig o Gymru ers blynyddoedd.

Roedd senglau fel 'Merched Yn Neud Gwallt Eu Gilydd' (1994), 'The Game of Eyes' (1995), a 'Miss Trudy' (1995), yn llwyddo i ennill gwobrau 'sengl yr wythnos' yn rheolaidd yng nghylchgronnau fel NME a Melody Maker, a gweddnewidiwyd y ddelwedd o gerddoriaeth Gymreig yn llwyr.

O hynny allan roedd Cymru yn cael ei gweld fel diwylliant deinamig ifanc, efo dawn arbennig i greu cerddoriaeth bop seicadelig, gwahanol. Roedd grwpiau fel y Gorky's yn chwarae ar lwyfannau mwyaf Prydain, ac yn arwain y don newydd o gerddoriaeth Gymraeg yng nghanol y 90au.

Yn ystod yr holl sylw hyn, rhyddhaodd y grŵp Bwyd Time, teithio Siapan, a phenderfynu arwyddo gyda chwmni recordiau byd-eang - Mercury - i ryddhau Barafundle yn 1997.

Ar y foment honno, roedd yn ymddangos fod y grŵp ar drothwy enwogrwydd a llwyddiant rhyngwladol.

Ond yn anffodus, roedd problemau gyda'r cwmni recordiau yn golygu bod y grŵp yn cael eu trin fel llai o flaenoriaeth, gan ddechrau disgyn oddi ar y radar.

Ar ddiwedd y 90au, newidiwyd labeli, collwyd eu gitarydd John Lawrence, a rhyddhawyd cyfres o albwmau llawer mwy 'mellow' a llai seicadelic na'u gwaith cynnar, cyn i'r grŵp ddod i ben yn 2003.

Mae catalog y Gorky's yn cael ei ystyried yn un o drysorau mwyaf gwerthfawr y diwylliant roc Cymraeg, ac mae'r tri prif gyfansoddwr - Euros, John, a Richard James - i gyd wedi rhyddhau albwmau gwych fel artistiaid solo ers i'r grŵp chwalu.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/cerddoriaeth/artistiaid/gorkys\_zygotic\_mynci.shtml
2. ↑ https://www.discogs.com/artist/80397-Gorkys-Zygotic-Mynci
Cân Disc a Dawn, 1971

Cynhaliwyd trydedd gystadleuaeth Cân i Gymru ar 31 Gorffennaf 1971 dan yr enw 'Cân Disg a Dawn'.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Dewi 'Pws' Morris gyda'r gân 'Breuddwyd' a berfformiwyd ar y noson gan Eleri Llwyd. Cafodd y gân ei rhyddhau yn ddiweddarach dan yr enw 'Nwy yn y Nen'.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Huw Jones. Dyma'r gystadleuaeth Cân i Gymru gyntaf i'w darlledu mewn lliw.

## **Fformat**

Roedd y gystadleuaeth yn rhan o gyfres Disc a Dawn.

Roedd chwe can yn cystadlu i ennill gwobr o £50.

Pum beirniaid yn cynreichioli gwahanol golofnau a chylgronnau pop oedd yn dewis pwy fyddai'n fuddugol, Roy Roberts, Yvonne Davies, Huw Davies, Eirian Hopkin a Wil Owen.

Byddai pob beiriad yn rhoi sgôr allan o ddeg i'r caneuon gyda'r enillydd yn cael eu datgelu ar ddiwedd y rhaglen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/44659309
Gwawr Loader

Actores a dramodydd yw Gwawr Loader sy'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Non yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Daw Gwawr o Fynwent y Crynwyr, pentref bach ger Merthyr Tudful ble mynychodd Ysgol Gyfun Rhydywaun.

Mae ganddi frawd, Gwyn Loader sydd yn newyddiadurwr gyda Newyddion S4C.

Astudiodd yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ar ôl ennill gradd ym Mhrifysgol Aberystwyth.

## **Gyrfa**

Pan yn 18 enillodd wobr goffa Richard Burton ac Ysgolriaeth Wilburt Lloyd Roberts yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 2006. Cafodd ei urddo i'r orsedd yn y wisg werdd y flwyddyn ganlynol.

Yn 2009 daeth yn un o gyflwynwyr newydd Uned 5 tan ddiwedd y rhaglen yn 2010.

Mae hi wedi ymddangos mewn nifer o ddramau Cymraeg ar S4C gan gynnwys Teulu, Cara Fi a Byw Celwydd.

Bu'n portreadu Ruth yn y gyfres ddrama Tir yn 2015.

Yn 2017 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn 2017 fel Non Mererid gan adael yn 2018. Dychwelodd y cymeriad am gyfnod byr yn 2021.

Bydd llais Gwawr yn gyfarwydd i gynulleidfaoedd ifanc sy'n siarad Cymraeg gan ei bod yn lleisio Padget yn Bing a Tom yn Tree Fu Tom.

Mae Gwawr wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau theatr gan gynnwys The Readicalisation of Bradley Manning ar gyfer National Theatre Wales, Leviathan i Theatr y Sherman a Portrait of the artist as a young dog i Theatr Clwyd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.monstervoicecardiff.co.uk/shop/product/16156/gwawr-loader/
2. ↑ https://www.emptagehallettcardiff.co.uk/shop/product/10220/gwawr-loader/