Jósef Stalín

Jósef Stalín

Jósef Stalín er best þekktur sem fyrrum einræðisráðherra Sovétríkjanna. Hann var mikill kommúnisti og ríkti yfir Sovétríkjunum frá miðjum þriðja áratugnum til ársins 1953 þegar Stalín dó af völdum veikinda. Líf Stalíns er viðburðarmikið og myrkt og ætlum við að upplýsa ykkur um það.

**Æska**

Jósef Stalín fæddist þann 18. desember árið 1878 skýrður Ioseb Besarionis dze Jughashvili. Hann fæddist í bænum Gori í Tiflis Governorate af rússneska keisaradæminu sem er í dag kallaður Georgía. Foreldrar Stalíns hétu Besarion Jughashvili og Ketevan Geladze, en þau unnu sem skósmiður og vinnukona. Seinna meir varð faðir Stalíns mikill drykkjumaður og í kjölfarið ofbeldisfullur fjölskyldunni. Að lokum fór það þannig að Besarion var rekinn í burtu af bænum eftir að hann réðst á lögregluþjón og skildi konu sína og son sinn eftir í bænum Gori. Sem barn kljáðist Jósef við mörg heilbrigðisvandamál á borði við tvær samangrónar tær, bólusótt og meiðsli á vinstri hendi sinni sem gerði það að verkum að sú hönd varð styttri en hægri hendin. Bólusóttin hafði mjög slæm áhrif á Stalín og þótt það sjáist ekki á mörgum myndum fékk hann slæma ör frá sjúkdómnum. Við sextán ára aldur var Stalín gefinn styrkur við inngöngu inn í Tiflis Spiritual Seminary háskólann en var svo rekinn úr skólanum árið 1899 vegna þess að hann mætti ekki í lokaprófin sín í skólanum. Með skólanum var Jósef að vinna sem starfsmaður á veðurstofu en þegar það fjölgaði byltingarmönnum í landinu ákvað hann að verða einn af þeim og lifði á framlögum. Seinna meir fór hann út í fleiri pólitísk mál og um 1910 - 1912 byrjaði að nota nafnið Stalín sem auðkenni.

**Eiginkonur og börn**

Stalín giftist tvisvar sinnum og eignaðist 3 börn. Hann giftist fyrst árið 1906 konu að nafni Ekaterina Svandize. Hún dó aðeins 18 mánuðum síðar. Þau eignuðust einn son sem hét Yakov. Stalín var mjög vondur við hann svo hann reyndi að fremja sjálfsmorð með því að skjóta sjálfan sig en dó ekki. Hann gerði aðra sjálfsmorðstilraun eftir að hafa verið fangaður af Þjóðverjum og dó. Þjóðverjar höfðu fangað hann og sögðu við Stalín að hann fengi son sinn aftur í skiptum fyrir yfirhershöfðingjan Friedrich Paulus. Stalín hafnaði tilboðinu og Yakov framdi sjálfsmorðið stuttu eftir það með því að hlaupa á rafmagnsgirðingu. Seinni eiginkona hans hét Nadezhda og eignuðust þau tvö börn soninn Vasiliy og dótturina Svetlana. Þau voru ekki hamingjusöm saman og rifust oft og mikið. Nadezhda dó 13 árum eftir að þau giftust. Hún er sögð hafa framið sjálfsmorð en sumir telja að Stalín hafi drepið hana.

**Hvernig hann komst til valda**

Stalín byrjaði í Sósíaldemókrataflokk Rússlands sem var bannaður af keisarastjórninni og var hann rekin úr prestskólanum sem hann var í fyrir að vera meðlimur í bönnuðum flokki. Eftir að hann var rekinn úr skólanum hóf hann störf fyrir flokkinn, skipulagði verkföll og var mikið í alskonar áróðursstarfsemi. Þegar Sósíaldemókrataflokkur Rússlands klofnaði í tvo flokka árið 1903 fór Stalín í Bolsévikaflokkinn sem var annar af tveimur flokkum sem urðu til þegar Sósíaldemókrataflokkur Rússlands klofnaði. Hann hélt áfram að vinna að byltingum og skipulagði ólöglegar fjáraflanir þar á meðal bankarán fyrir flokkinn og tók lögreglan hann nokkrum sinnum fastann fyrir ýmis lögbrot. Árið 1912 var Stalín komin í stjórn flokksins. Árið 1922 var Stalín orðin aðalritari miðstjórnar flokksins, nokkru seinna þegar Lenín, leiðtogi flokksins dó varð mikil barátta um stöðu hans. Baráttan var mest á milli Stalíns og Trotski, en Stalín náði sínu fram og andstæðingar hans voru reknir úr flokknum eftir margra ára baráttu. Nú var hann orðin valdamesti maður sovétríkjanna þegar hann var leiðtogi Bolsévikaflokksins.

**Alment um Stalín í völdum**

Stalín var einræðisherra og bar ábyrgð á að hafa myrt 15 miljónir af sínum eigin ríkisborgurum sem hann taldi ógna völdum hans eða þá sem höfðu andstæðar pólitískar skoðanir. Frá 1936-1938 var tími þar sem mikill ótti var ríkjandi fyrir Sovétríkin, þegar Stalín var skipaður einræðisherra.

**Iðnvæðing**

Stalín hélt því fram að Sovétríkin þurftu að iðnvæðast til að eiga sér einhverja framtíð. Sovétríkin voru stutt komin í iðnvæðingu meðan við önnur lönd og efnahagur landsins var ekki vel stæður. Hann ákvað að gera fimm ára áætlanir þar sem stjórnvöld Rússlands bjuggu til fimm ára framtíðarmarkmið í senn. Alls voru 13 fimm ára áætlanir búnar til. Sum markmið tókst honum ekki að framkvæma og sum fyrr en áætlað var. Fyrstu áætlanirnar kröfðust mikils rýmis, fjármagns og orku því Sovétríkin voru að reyna að iðnvæðast óvenju hratt. Stalín sýndi enga miskunn og var grimmur og vondur gagnvart þeim sem hann taldi á móti sér og sinni stefnu.

**Hvernig Kommúnistar tóku völd í Austur Evrópu**

Árið 1945 tóku kommúnistar strax völdin í Albaníu en í kosningum í Búlgaría voru kommúnistar kosnir til valda og drápu alla sem voru það ekki. Þetta sama ár varð Austur Þýskaland Sovét svæði. Í Rómaníu voru kommúnistar kosnir árið 1945 og frá þeim tíma tóku kommúnistar smám saman völd þangað til að konungsveldið var umturnað af þeim. Stalín hafði lofað að stofna sameiginlegt kommúnista og ekki kommúnista kerfi í Yalta, en í stað þess bauð hann 16 ekki kommúnista leiðtogum til Moskov árið 1947 og handtók þá svo. Þeir sem voru ekki kommúnistar unnu kosninguna í Ungverjalandi árið 1945 með Zoltan Tildy sem forseta. Leiðtogi kommúnistar, Rákosi tók svo stjórn á leynilögreglunni og framkvæmdi handtök andstæðinga sína. Forsetinn neyddist til að segja af sér og kommúnistarnir höfðu fulla stjórn 1948. Ríkisstjórnin í Tékkóslóvakíu var ekki kommúnistiflokkurinn en kommúnistar stjórnuðu útvarpinu, lögreglunni og hernum. Leiðtogi kommúnista varð svo forsætisráðherra,  stofnaði leynilögreglu og handtók fólk sem var ekki kommúnisti. Tékkóslóvakía kom undir fulla kommúnista stjórn árið 1948.

**Seinni heimstyrjöldin**

Stalín hafði mikla stjórn á Sovétríkjunum í seinni heimstyrjöldinni, hann var einræðisherra og fór ekki vel með það fólk sem hann taldi að væri ekki á hans skoðun. Stalín og Hitler höfðu samið um að ráðast ekki á hvor annan en Hitler gerði þetta bara til að þurfa ekki að berjast á tveimur stöðum í einu. Þegar Hitler hafði tíma til að ráðast á Sovétríkin lét hann til skara skrýða. Þjóðverjar höfðu náð landsvæði við Stalingrad, sem var borg nefnd eftir Stalín þar sem mikilvægar olíulyndir voru, en þeir náðu ekki borginni því Stalín lét verja hana. Þjóðverjar voru ekki búnir undir að berjast í köldu veðri og þegar veturinn skall á sneru Sovétríkin vörn í sókn og Þjóðverjar sáu að þeir áttu ekki möguleika og fóru aftur til Þýskalands.

**Þrælkunarbúðir**

Hryðjuverkatími Stalíns var þegar Stalín myrti eða sendi milljónir manns í þrælkunarbúðir af því að hann var haldin ofsóknaræði. Þrælkunarbúðir eru búðir sem fólk var sent í ef það hafði ekki sömu skoðun og einræðisherrarnir höfðu eða ef talið var að það hefði brotið af sér. Í búðunum var fólk látið vinna erfiðis vinnu allan daginn, það fékk lítinn mat, lítinn svefn og fengu ekki að þvo sér almennilega. Mikið var um að saklaust fólk væri sent í þessar búðir og margir dóu þar. Í gegnum tíðina fóru um 18 milljónir mans í gegnum þrælkunarbúðarkerfið, kallað Gúlag. Fangarnir unni um 14 tíma á dag og líf þeirra voru ekki metin því þau gátu verið skipt út fyrir aðra fanga. Hann notaði fangelsakerfið til að knýja iðnvæðingu og þannig eyðilagði milljónir mannslífa.

**Kaldastríðið**

Stalín hafði áhrif á allan heiminn og var stór ástæða af hverju kommúnismi dreifðist í löndum austur Evrópu. Stalín notaði hótanir til þess að halda völdum í Sovétríkjunum. Hann hótaði og drap þá sem vildu ekki verða kommúnistar í austur Evrópu. Stalín er einn af mikilvægustu mönnum í byrjun Kaldastríðsins. Hann hjálpaði svo sannarlega til við að byrja stríðið. Stalín vildi meiri stjórn yfir Austur- Evrópu, og vildi að þeir myndu verja Sovétríkin gegn árás úr vestri. Viðhorf hans gagnvart austur og vestur Evrópu myndaði slæmt andrúmsloft sem ýtti undir stríðið. En að sjálfssögðu var það meira en aðeins hann sem byrjaði stríðið.

**Fráfall og dauði Stalíns**

Stalín var orðinn voldugur maður. En þá var heilsa hans farin að versna m.a. vegna reikinga. Þann 1.mars fór Stalín í íbúðarhús sitt til svefns. Stalín fór ekki á fætur á sama tíma og venjulega og var það undarlegt. Hann var síðan fundinn liggjandi á gólfinu í náttfötunum sínum og gat ekki talað. Hann var talinn hafa fengið heilablóðfall vegna lágs blóðþrýstings. Næstu daga hélt hann áfram að vera veikur og að lokum dó hann þann 5.maí 1953. Eftir dauða hans sagði meirihluti Rússlands hann vera hetju sem hefði gert meira gott en slæmt og var hann jarðaður í grafhýsi við hliðina á Lenín. Árið 1956 var hann síðan dæmdur sem harðstjóri og gröf hans færð.

 British Broadcasting Corporation. (e.d.). Sótt 4. maí 2015 af

http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/history/mwh/ir2/sovietexpansionineasterneuroprev2.shtml

British Broadcasting Corporation. (e.d.). Sótt 9. maí 2015 af  http://www.bbc.co.uk/timelines/z8

Biography. (e.d.). Sótt 10. maí 2015 af

http://www.biography.com/people/joseph-stalin-9491723#communist-party-leader

Enotes. (e.d.). Sótt 9. maí 2015 af

http://www.enotes.com/homework-help/what-did-joseph-stalin-do-cold-war-276358

Gulaghistory. (e.d.). Sótt 9. maí af http://gulaghistory.org/nps/

History. (e.d.). Sótt 9. maí af http://www.history.com/topics/joseph-stalin/videos/stalins-purges#

Hugi. (e.d.). Sótt 4. maí af https://www.hugi.is/saga/greinar/142954/stalin/

Sparknotes. (e.d.) Sótt 8. maí af http://www.sparknotes.com/biography/stalin/section10.rhtml

Russiapedia. (e.d.) Sótt 11. maí af http://russiapedia.rt.com/of-russian-origin/stalins-purges/