Minh Sử Hậu phi truyện

Minh Thái tổ noi vào các họa của nữ thời trước, lập cương trần kỷ, thủ nghiêm nội giáo. Hồng Võ nguyên niên, mệnh nho thần tu nữ giới, dụ Hàn lâm Học sĩ Chu Thăng rằng: “Kẻ muốn trị thiên hạ,cần tri gia trước. Đạo trị gia, trước ở cái việc kính cẩn vợ chồng. Hậu phi tuy rằng mẫu nghi thiên hạ, nhưng không thể can dự chính sự. Chí vu tần tường chi chúc, chẳng qua chuẩn bị chức sự, thị cân trất; ân sủng quá, ắt kiêu mà phạm phân, trên dưới không có trật tự. Lịch đại cung vi, chính do nội xuất, trước không lo sẽ thành họa họa. Duy minh chủ năng sát vu vị nhiên, hạ thử đa vi sở hoặc.Các khanh kỳ toản nữ giới cập cổ hiền phi sự khả vi pháp giả, sử hậu Thế tử tôn tri sở trì thủ.” Thăng bèn biên lục dâng lên.

Tháng sáu năm thứ năm, mệnh lễ thần thương nghị chế độ cung nữ quan thuộc. Lễ thần thượng ngôn: “Chế độ nhà Chu, hậu cung thiết Nội quan để trị trong. Hán đặt Nội quan có 14 đẳng, hơn trăm người. Đường đặt 6 cục nhị thập tứ ty, quan phàm 190 người, Nữ sứ hơn 50,đều là tuyển con gái nhà lương thiện” Đế thấy thiết chế nhiều, mệnh định bớt lại.

Do vậy cắt giảm quy chế, lập 6 cục 1 ty. Cục là Thượng cung,Thượng nghi, Thượng phục, Thượng thực, Thượng tẩm, Thượng công, tư viết cung chính, trật giai chính lục phẩm. Mỗi cục lĩnh tứ tư, kỳ chúc nhị thập hữu tứ, nhi thượng cung tổng hành lục cục chi sự. Giới lệnh trách phạt, tắc cung chính chưởng chi. Quan thất thập ngũ nhân, nữ sử thập bát nhân, thị đường giảm bách tứ thập dư nhân, phàm dĩ phục lao cung tẩm, chi cần điển thủ nhi dĩ. Chư phi vị hào diệc duy thủ hiền, thục, trang, kính, huệ, thuận, khang, ninh vi xưng, khuê phòng ung túc, chỉ ngụ thâm viễn. Hựu mệnh công bộ chế hồng bài, tuyên giới dụ hậu phi chi từ, huyền vu cung trung. Bài dụng thiết, tự sức dĩ kim. Phục trứ lệnh điển, tự hậu phi dĩ hạ chí tần ngự nữ sử, cự tế y thực chi phí, kim ngân tệ bạch, khí dụng bách vật chi cung, giai tự thượng cung thủ chỉ, điệp nội sử giam phúc tấu, di bộ thần thủ cấp yên. Nhược thượng cung bất cập tấu, nội sử giam bất phúc tấu, nhi triếp lĩnh vu bộ giả, luận tử. Hoặc dĩ tư thư xuất ngoại, tội diệc như chi. Cung tần dĩ hạ hữu tật, y giả bất đắc nhập cung, dĩ chứng thủ dược. Hà kỳ thận dã! Thị dĩ chung minh chi đại, cung khổn túc thanh, luận giả vị kỳ gia pháp chi thiện, siêu dật hán, đường.

于是折衷曩制，立六局一司。局曰尚宫、尚仪、尚服、尚食、尚寝、尚功，司曰宫正，秩皆正六品。每局领四司，其属二十有四，而尚宫总行六局之事。戒令责罚，则宫正掌之。官七十五人，女史十八人，视唐减百四十余人，凡以服劳宫寝、祗勤典守而已。诸妃位号亦惟取贤、淑、庄、敬、惠、顺、康、宁为称，闺房雍肃，旨寓深远。又命工部制红牌，镌戒谕后妃之词，悬于宫中。牌用铁，字饰以金。复著令典，自后妃以下至嫔御女史，巨细衣食之费，金银币帛、器用百物之供，皆自尚宫取旨，牒内使监覆奏，移部臣取给焉。若尚宫不及奏，内使监不覆奏，而辄领于部者，论死。或以私书出外，罪亦如之。宫嫔以下有疾，医者不得入宫，以证取药。何其慎也！是以终明之代，宫壸肃清，论者谓其家法之善，超轶汉、唐。

　　爰自孝慈以迄愍后，考厥族里，次其世代，虽所遇不齐，显晦异致，而凡居正号者并列于篇。其妃嫔有事实者，亦附见焉。

1

Thái tổ Hiếu Từ Cao Hoàng hậu Mã thị, người Túc châu. Cha Mã công, mẹ Trịnh Ẩo, mất sớm. Mã công chơi thân với Quách Tử Hưng,nên theo nhờ Tử Hưng. Mã công chết, Tử Hưng nuôi như con gái. Tử Hưng thấy kỳ Thái tổ, sau này cưới.

Hậu nhân từ có gương thông minh, giỏi thư sử. Thái tổ viết tráp,đều mệnh hậu làm, sai dịch trong kho chưa từng quên. Tử Hưng thường tin lời sàm, nghi Thái tổ. Hậu giỏi việc làm vợ, nghe lời hiềm khích. Thái tổ đã hạ Thái Bình, hậu dẫn thê thiếp tướng sĩ qua sông.Tới cư Giang Ninh, Ngô, Hán ở gần, chiến không ngày nghỉ, tự tay may áo cho quân sĩ. Trần Hữu Lượng cướp Long Loan, Thái tổ suất binh chống lại, hậu phát hết vàng bạc trong cung cho quân sĩ. Thường nói thái tổ, định thiên hạ lấy không giết người làm gốc. Được Thái tổ quý trọng.

Năm Hồng Vũ nguyên niên (1368), tháng giêng, Thái tổ tức đế vị, sách làm Hoàng hậu. Ban đầu, Hậu theo đế trong quân, nhiều lần nghi lớn, đế lại vì tính đa nghi của họ Quách, thường cấm ăn uống. Hậu ngầm làm bánh, ôm trước ngực, da bị bỏng. Thường trữ miếng thịt cho đế,không hề thiếu sót,do vậy ăn không đủ no. Đến khi quý hiển, đế so sánh “Vu lâu đậu chúc”, “Hô đà mạch phạn”, mỗi lần nói với quần thần hậu hiền, so với Trưởng Tôn Hoàng hậu thời Đường. Quay lại nói với hậu. Hậu nói:

-Thiếp thường nghe "Phu phụ tương bảo dịch, Quân thần tương bảo nan". Bệ hạ nếu đã không quên thiếp khi bần tiện, nguyện cũng mong bệ hạ không quên các quần thần cùng hiệp lực lúc gian nan. Sao thiếp dám sánh Trường Tôn Hoàng hậu được!

Hậu siêng năng nội trị, lúc nhàn dỗi giảng cổ huấn. Cáo lục cung, Tống nhiều hậu hiền, mệnh Nữ sứ chép gia pháp thời Tống, triều tối xem xét. Hoặc nói Tống quá nhân hậu, hậu nói:

-Quá nhân hậu,không tốt hơn quá độc ác sao?

Một ngày, hỏi nữ sử:

-Thuật thuyết Hoàng Lão là điều gì? Vì sao Đậu Thái hậu lại say mê như vậy?

Nữ sử đáp: “Thanh tịnh vô vi vi bổn. Vứt đi nhân nghĩa, khuyến khích dân chúng hiếu thuận hữu ái. Đó là đạo lý của thuật này.

Hậu nói:

-Hiếu thuận hữu ái chính là nhân nghĩa, lại có thể bỏ đi 'nhân nghĩa', kêu người ta chú trọng 'hiếu thuận hữu ái' ư?”

Hậu thường đọc "Tiểu học", cầu đế biểu chương.

　　帝前殿决事，或震怒，后伺帝还宫，辄随事微谏。虽帝性严，然为缓刑戮者数矣。参军郭景祥守和州，人言其子持槊欲杀父，帝将诛之。后曰：“景祥止一子，人言或不实，杀之恐绝其后。”帝廉之，果枉。李文忠守严州，杨宪诬其不法，帝欲召还。后曰：“严，敌境也，轻易将不宜。且文忠素贤，宪言讵可信？”帝遂已。文忠后卒有功。学士宋濂坐孙慎罪，逮至，论死，后谏曰：“民家为子弟延师，尚以礼全终始，况天子乎？且濂家居，必不知情。”帝不听。会后侍帝食，不御酒肉。帝问故。对曰：“妾为宋先生作福事也。”帝恻然，投箸起。明日赦濂，安置茂州。吴兴富民沈秀者，助筑都城三之一，又请犒军。帝怒曰：“匹夫犒天子军，乱民也，宜诛。”后谏曰：“妾闻法者，诛不法也，非以诛不祥。民富敌国，民自不祥。不祥之民，天将灾之，陛下何诛焉！”乃释秀，戍云南。帝尝令重囚筑城。后曰：“赎罪罚役，国家至恩。但疲囚加役，恐仍不免死亡。”帝乃悉赦之。帝尝怒责宫人，后亦佯怒，令执付宫正司议罪。帝曰：“何为？”后曰：“帝王不以喜怒加刑赏。当陛下怒时，恐有畸重。付宫正，则酌其平矣。即陛下论人罪亦诏有司耳。”

　　一日，问帝：“今天下民安乎？”帝曰：“此非尔所宜问也。”后曰：“陛下天下父，妾辱天下母，子之安否，何可不问！”遇岁旱，辄率宫人蔬食，助祈祷；岁凶，则设麦饭野羹。帝或告以振恤。后曰：“振恤不如蓄积之先备也。”奏事官朝散，会食廷中，后命中官取饮食亲尝之。味弗甘，遂启帝曰：“人主自奉欲薄，养贤宜厚。”帝为饬光禄官。帝幸太学还，后问生徒几何，帝曰：“数千。”后曰：“人才众矣。诸生有廪食，妻子将何所仰给？”于是立红板仓，积粮赐其家。太学生家粮自后始。诸将克元都，俘宝玉至。后曰：“元有是而不能守，意者帝王自有宝欤。”帝曰：“朕知后谓得贤为宝耳。”后拜谢曰：“诚如陛下言。妾与陛下起贫贱，至今日，恒恐骄纵生于奢侈，危亡起于细微，故愿得贤人共理天下。”又曰：法屡更必弊，法弊则奸生；民数扰必困，民困则乱生。”帝叹曰：“至言也。”命女史书之册。其规正，类如此。

　　帝每御膳，后皆躬自省视。平居服大练浣濯之衣，虽敝不忍易。闻元世祖后煮故弓弦事，亦命取练织为衾裯，以赐高年茕独。余帛颣丝，缉成衣裳，赐诸王妃公主，使知天桑艰难。妃嫔宫人被宠有子者，厚待之。命妇入朝，待之如家人礼。帝欲访后族人官之，后谢曰：“爵禄私外家，非法。”力辞而止。然言及父母早卒，辄悲哀流涕。帝封马公徐王，郑媪为王夫人，修墓置庙焉。

　　洪武十五年八月寝疾。群臣请祷祀，求良医。后谓帝曰：“死生，命也，祷祀何益！且医何能活人！使服药不效，得毋以妾故而罪诸医乎？”疾亟，帝问所欲言。曰：“愿陛下求贤纳谏，慎终如始，子孙皆贤，臣民得所而已。”是月丙戌崩，年五十一。帝恸哭，遂不复立后。是年九月庚午葬孝陵，谥曰孝慈皇后。宫人思之，作歌曰：“我后圣慈，化行家邦。抚我育我，怀德难忘。怀德难忘，于万斯年。毖彼下泉，悠悠苍天。”永乐元年上尊谥曰孝慈昭宪至仁文德承天顺圣高皇后。嘉靖十七年加上尊谥曰孝慈贞化哲顺仁徽成天育圣至德高皇后。

- - - - - - - - -

　Thành Mục Quý phi Tôn thị, người Trần châu.Cuối thời Nguyên binh loạn, phụ mẫu phi đều mất,cùng anh Phồn tránh binh Dương châu. Thanh quân hãm thành, nguyên soái Mã Thế Hùng được, nhận làm nghĩa nữ. Năm mười tám, Thái tổ thu vào. Khi tức vị, sách phong Quý phi,đứng trên chúng phi.Tháng chín năm Hồng Võ thứ 7 hoăng,hưởng thọ 32 tuổi. Đế thấy phi vô tử, mệnh Chu vương Túc làm con bà, Đông cung, các vương đều thế. Sắc nho thần tác 《 hiếu từ lục 》. Thứ tử vi sinh mẫu phục tam niên, chúng tử vi thứ mẫu kỳ, tự phi thủy. Táng Chử Cương. Tứ anh phi là Anh 300 thạch điền tô, tuế cung lễ. Sau phụ táng Hiếu lăng.

- - - - - -

Thục phi Lý thị,người Thọ châu. Phụ Kiệt, Hồng Võ sơ, lấy Quảng võ vệ Chỉ huy Bắc chinh, chết ở trận. Tháng chín năm 11, Hiếu Từ Hoàng hậu lại trừ, sách phong Thục phi, nhiếp lục cung sự. Không lâu, hoăng.

-- - - - - - - - -- - - -- - -- - - - --

宁妃郭氏，濠人郭山甫女。山甫善相人。太祖微时过其家，山甫相之，大惊曰：“公相贵不可言。”因谓诸子兴、英曰：“吾相汝曹皆可封侯者以此。”亟遣从渡江，并遣妃侍太祖。后封宁妃。李淑妃薨，妃摄六宫事。山甫累赠营国公，兴、英皆以功封侯，自有传。

\_ \_ \_ \_ \_ \_

　惠帝皇后马氏，光禄少卿全女也。洪武二十八年册为皇太孙妃。建文元年二月册为皇后。四年六月，城陷，崩于火。