recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Aderyn Papur

Mae **Aderyn Papur** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1984.

Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Stephen Bayly.

## **Cast a Chymeriadau**

 Naoyuki
 Miss Morgan

## **Plot**

Mae Alun yn cyrraedd adref i’w gymuned chwarelyddol ar ôl ymweld a’i fam yn Lerpwl. Mae’n argyhoeddedig bod dau ymwelydd o Siapan yn paratoi i adfywio’r gymuned.

Ei obaith yw y byddant yn medru cynnig gwaith i’w dad, ac y bydd hyn yn gymorth i ddenu ei fam yn ôl i’r cartref teuluol.

Mae ei frawd Idris yn awgrymu ei fod yntau hefyd am adael ac ymuno â’r fyddin, ond mae Alun yn argyhoeddedig y bydd y chwarel yn llwyddiannus eto wrth ddarparu llechi ar gyfer byrddau snwcer.

## **Gwobrau**

 Inter Celtic Festival
 Chicago International Festival for Children and Young People.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Aderyn\_Papur
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e84bbba
3. ↑ https://www.celticmediafestival.co.uk/show-winners/cardiff-1984
Carys Eleri

Actor, cantor, cyflwynydd ac awdur yw **Carys Eleri** sy'n adnabyddus am ei gwaith mewn cyfresi megis Parch, Alys a Pobol y Cwm.

## **Bywyd Cynnar**

Magwyd Carys yn y Tymbl gyda'i chwaer Nia Elin.

## **Gyrfa**

Yn 2010 ymunodd a gast Pobol y Cwm fel y Detectif Sophie Delyth Fielding. Ymddangosodd y cymeriad yn achlysurol rhwng 2010 a 2014 cyn ail-ymuno a'r gyfres yn 2021. Yn 2023 daeth yn aelod llawn amser o'r cast.

Yn 2012 ymddangosodd yn y gyfres ddrama Alys yn ran Tina.

Yn 2013 enillodd The Norman Beaton Fellowship gydag adran ddrama BBC Radio 4.

Roedd Caerys yn aelod o'r grwp Clinigol.

Rhwng 2015 a 2018 bu'n chwarae'r prif ran y gyfres gomedi ddrama Parch.

Enillodd ei sioe gyntaf, sioe gomedi-wyddonol-cerddoriaeth un fenyw o’r enw ‘Lovecraft (Not the sex shop in Cardiff)’ ganmoliaeth lu iddi gan gynnwys y Cabaret Gorau yng Ngŵyl Ymylol Adelaide yn 2019. Pan oedd y sioe ar fin cychwyn yng Ngŵyl Fringe Caeredin, pan dderbyniodd y newyddion trasig am farwolaeth sydyn ei thad, ac yntau ond wedi cael y diagnosis ychydig fisoedd cyn hynny. Yn ddiweddarach, cychwynnodd Carys a’i chwaer fawr, Nia ar daith feicio elusennol o Lundain i Baris i godi arian ar gyfer y Gymdeithas Clefyd Motor Niwron – her yr oeddent wedi’i threfnu tra’r oedd eu tad yn dal yn fyw.

Mae hi wedi’i henwebu ddwywaith am wobr BAFTA Cymru am yr Actores Orau a’r Cyflwynydd Gorau.

Mae hi'n gantores fedrus yn canu mewn llawer o wahanol arddulliau ac yn aelod o Late Night Pop Dungeon Charlotte Church.

Rhyddhawyd ei chyfrol ‘Dod Nôl At fy Nghoed’ yn 2021, mae’n hunangofiannol ac yn canolbwyntio ar golli ei thad i Glefyd Motor Niwron yn 2018 ac yna ei ffrind gorau i ganser y pancreas yn 2019.

Yn 2022 cystadlodd yn gystadleuaeth Cân i Gymru gyda'i grwp, Fflow.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm3154563/
2. ↑ https://www.ylolfa.com/erthyglau/chwerthin-cariad-a-galar-stori-carys-eleri
Agor y Clo

Rhaglen adloniant yn dilyn Manon Elis wrth iddi ggarganfod yr hanesion teuluol tu ôl i'r creiriau yn ein cartrefi a'n cymunedau.

## **Fformat**

Ymhob pennod mae Manon yn cwrdd a nifer o gymeriadau ar draws Gymru sy'n rhannu eu casgliadau gyda hi.

Gyda help ambell arbenigwr ar hyd y daith, bydd Manon yn codi’r llen ar benodau difyr hanes Cymru ac yn rhyfeddu at grefftwaith a dawn gwneuthurwyr ac artistiaid o bob math.

Mae'r gyfres yn rhoi sylw arbennig i eitemau sy’n unigryw i Gymru. Nid arteffactau drudfawr mohonyn nhw bob tro, ond creiriau personol sydd â stori ddiddorol - yn aml iawn pethau sy’n ein hatgoffa am gyfnod neu am bobl arbennig.

## **Penodau**

### **Cyfres 1 (2020)**

 2
 3

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres tair pennod yn ystod tymor Hydref 2020.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p08v10zx
2. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/44Agor\_y\_Clo.pdf
Dylan ar Daith

Rhaglen ffeithiol a ddarlledwyd ar S4C yw **Dylan ar Daith**.

Yn y gyfres mae Dylan Iorwerth yn olrhain hanes pobl Cymru sydd wedi gwneud eu marc dramor. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Unigryw gyda Catrin M S Davies yn cyfarwyddo a Aled Jenkins fel gweithredwr camera.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05bwzcb
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/film-news/new-s4c-programme-follows-man-8409175
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/O+Bow+Street+i+Bolifia...-a0395804210
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/DYDD+SADWRN-a0398607751
5. ↑ https://www.walesartsreview.org/tv-dylan-ar-daith/
6. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/dylan-ar-daith-looks-wales-13622453
Bethan Gwilym

Actores o Gymru sy’n adnabyddus am ei gwaith ar C'mon Midffîld! ac Amdani.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Bethan Gwilym yn Boduan, Penllyn. Mae'n chwaer i'r bardd a'r awdur Gareth Neigwl. Roedd ei mam Neli Williams yn hyfforddwr eisteiddfodol uchel ei chlod.

Enillodd Wobr Goffa Llwyd o'r Bryn yn Eisteddfod Genedlaethol Abergwaun, 1986.

## **Gyrfa**

Mae Bethan yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Jean Parri yn y gyfres gomedi C'mon Midffîld!. Yn wreiddiol roedd y rôl hon yn un dawel gyda'r cymeriad yn mynegi ei hyn drwy stumiau yn hytrach na ddeialog, ond wrth i'r gyfres fynd yn ei blaen datblygodd Jean i fod yn gymeriad mwy canolog i'r gyfres.

Rhwng 1999-2005 bu'n chwarae rhan Nerys yn Amdani. Hi oedd mam Llinos, y prif gymeriad.

Gwelwyd hefyd yng nghyfres Tipyn o Stad fel Llinos Evans, prif athrawes yr ysgol. Roedd y cymeriad yn un rheolaidd yn ddwy gyfres gyntaf y rhaglen rhwng 2002 a 2003, a ddychwelodd fel gwestai yn ddiweddarach.

Mae hi hefyd wedi adrodd ar sawl fersiwn sain o lyfrau Cymraeg.

## **Galeri**

Bethan fel Jean Parri ar C’mon Midffîld!Bethan Gwilym
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/m0008gmw
Clive Roberts

Actor o Gymro oedd Clive Roverts (1944-24 Rhagfyr 2020) a oedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae George yn y gyfres gomedi Fo a Fe.

Cafodd yn euog o lofruddio ei gariad,  yr actores Elinor Wyn Roberts yn 1989.

## **Gyrfa**

Fel actor ymddangosodd mewn nifer o gynhyrchiadau cynnar BBC Cymru

Roedd fwyaf enwog am ei ran yn y gyfres gomedi Fo a Fe a ddarlledwyd yng nghanol yr 1970au. Chwaraeau rhan George, mab Ephraim Hughes (Guto Roberts) y cyn-weinidog eisteddfodol a chapelog. Yn y gyfres roedd yn ŵr i Diana, (Gaynor Morgan Rees).

Ymysg ei rannau eraill oedd Cliff James, perchennog cyntaf Y Deri Arms ar gyfres Pobol y Cwm rhwng 1974-1979 a Bili, 'conshi' yng nghynhyrchiad BBC Un Dau Tri (1971).

Bu hefyd yn sgriptio ar gyfer rhaglen Miri Mawr ar gyfer HTV yn y 70au.

Roedd yn aelod o gwmni Theatr Ddieithr ynghyd a Meic Povey, Valmai Jones a Stewart Jones.

Roedd hefyd yn rhan o gwmni Theatr yr Ymylon ac am gyfnod yn y 1980au bu'n ddarlithydd drama ym Mhrifysgol Bangor.

## **Achos llofruddiaeth**

Syfrdanwyd Cymru yn 1989 wedi iddo lofruddio ei gariad, yr actores Elinor Wyn Roberts (3 Mehefin 1954 – 5 Mawrth 1989), yn ei chartre' yn Y Felinheli.

Yn 1990, cafwyd Roberts yn euog o'i llofruddio. Yn ôl y BBC, "er bod eu perthynas yn stormus iawn, syfrdanwyd byd y theatr Gymraeg"

Treuliodd 12 mlynedd yn y carchar.

## **Bywyd personol**

Yn ei flynyddoedd hwyrach roedd yn byw yn Stryd Yr Afon, Trefor.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn Ysbyty Gwynedd yn 2020 wedi gwaeledd byr.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/55423886
2. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=TlquBwAAQBAJ&pg=PR12&lpg=PR12&dq=%22clive+roberts%22+theatr&source=bl&ots=6QDeUKMZWe&sig=t3gXTYSjFx7gTOUIyNJDoBLuURo&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwi8w-Ga3KPdAhXsBcAKHRscDWM4ChDoATADegQIAxAB#v=onepage&q&f=false
3. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0730952/
4. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=E2z2CQAAQBAJ&pg=PT122&lpg=PT122&dq=%22clive+roberts%22+theatr&source=bl&ots=PjsiKFA63M&sig=5OP6CRTFdpeDW7vkGQPYYkR3fmI&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwi8w-Ga3KPdAhXsBcAKHRscDWM4ChDoATABegQIBxAB#v=onepage&q=clive%20roberts&f=false
5. ↑ https://www.findagrave.com/memorial/191721701/elinor-wyn-roberts
6. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/radiocymru/safle/cofio/pages/1989\_ffeithiau.shtml
Cân i Gymru, 2006

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 2006 ar Ddydd Gwyl Dewi yng nghanolfan yr Afan Lido ym Mhort Talbot. Cyflwynwyd y rhaglen gan Sarra Elgan a Hefin Thomas, prif leisydd y band Mattoidz.

Bu 9 cân yn cystadlu. Enillydd y gystadleuaeth oedd Ryland Teifi gyda'r gân 'Lili'r Nos'. Derbynnodd wobr ariannol o £10,000 â'r cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban Geltaidd yn Iwerddon.

## **Fformat**

Am y tro cyntaf cafodd y caneuon eu rhannu i dri chategori sef cyfansoddwyr proffesiynol, grwpiau a pherfformwyr unigol a'r cyhoedd.

Cafodd tair cân o bob categori eu perfformio ar y noson, gyda chyfansoddwr/wyr y gân fuddugol ym mhob categori yn ennill £3,000.

Yna roedd tair cân fuddugol yn mynd ben ben â'i gilydd i ennill gwobr ychwanegol o £7,000 a'r teitl Cân i Gymru 2006.

## **Cynhyrchiad**

Dyma'r gystadeluaeth gyntaf o dan ofal cwmni cynhyrchu Avanti, ac fe'i nodir am gyflwyno delwedd a logo cyson i'r rhaglen, ac agorawd cerddorol gan Catrin Finch yn canu'r delyn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_4710000/newsid\_4719400/4719470.stm
2. ↑ https://www.discogs.com/release/13975937-Various-C%C3%A2n-I-Gymru-2006
Ffalabalam

Rhaglen deledu Cymraeg i blant oedd ***Ffalabalam***. Cychwynodd y gyfres ym 1980 a daeth i ben yn 1989, gyda dros 1,000 o benodau wedi eu darlledu. Cynhyrchwyr y rhaglen oedd HTV Cymru ac fe'i ddangoswyd ar HTV Wales yng Nghymru cyn symud i S4C yn 1982. Ffilmwyd y gyfred yn stiwdios HTV yn Mhontcanna, Caerdydd.

Roedd teitlau'r rhaglen wedi ei greu o luniau gan blant wedi ei animeiddio, a plant yn canu enw'r rhaglen.

Pentref Ffalabalam oedd lleoliad y gyfres gyda adeiladau bychan wedi eu gosod mewn stiwdio.

Roedd sawl tedi, doli ac anifail tegan yn byw yn y pentref yn cynnwys Dilys Draenog, Tedi Pinc, Sara, Nain, Meical y Mwnci, Owain Oen, Ken Kangarw, Bwni Binc, Lleucu'r Llwynog, Arth Frown, Huwcyn, Penri'r Pengwyn.

Byddai'r ddau gyflwynydd yn crwydro'r pentre ac adrodd y stori drwy leisio meddyliau y cymeriadau a chanu caneuon.
Catrin Fychan

Actores o Gymraes sy'n adnabyddys am ei rhan mewn dramau megis Gwaith/Cartref, 35 Diwrnod ag am chwarae rhan Gina yn Pobol y Cwm.

## **Gyrfa**

Yn syth wedi graddio o'r coleg yn 1991 ymunodd a gast Pobol y Cwm fel Gina Walters, chwaer i gymeriad Eileen. Roedd cymeriad Gina yn un poblogaidd ac yn nghanol sawl stori fawr yn ystod ei chyfnod a'r opera sebon gan gynnwys cyfnod yn y carchar am herywgipio baban. Arhosodd gyda'r gyfres tan 1998 pan laddwyd y cymeriad.

Aeth Catrin yn ei blaen i chwarae rhan Siân Caerberllan mewn chwe cyfres o Amdani.

Yn 2007 penderfynnodd ail-hyfforddi fel athrawes gynradd ond parhaodd i actio yn achlysrol, gan gynnwys chwarae rhan Nerys Edwards yn nwy gyfres gyntaf Gwaith/Cartref ac ymddangosiad yn ail gyfres Y Gwyll.

Dychwelodd at actio yn 2020 a rhan Nesta yn y bumed cyfres o 35 Diwrnod.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/52121314
Bregus

Cyfres ddrama seciolegol Gymraeg wedi'w greu gan Mared Swain a Ffion Williams. Darlledwyd yn wreiddiol yn 2021.

Mae'r gyfres ddrama 6 rhan yn canolbwyntio ar fywyd Ellie, (Hannah Daniel) a'r hyn sy'n digwydd i'w bywyd perffaith yn dilyn trasiedi.

## **Plot**

Mae gan Ellie y cyfan - gŵr gariadus, merch fach hyfryd a grŵp o ffrindiau agos. Maen nhw'n dibynnu ar ei gilydd, yn deulu.

Ond gall hyd yn oed y perthnasau cryfaf a chyfeillgarwch oes ddiflannu dros nos pan ddaw cyfrinachau, celwyddau a thwyll i’r wyneb.

Ond beth sy'n digwydd pan mae trasiedi'n taro ac yn dangos ochr arall i Ellie gan fygwth ffasâd ei bywyd a chwalu ei phen?

## **Cynhyrchiad**

Crëwyd Bregus gan Mared Swain a Ffion Williams yn ôl yn 2018. Meddai Ffion: *“Rydym ni’n gyffrous iawn i weld sut fydd y gynulleidfa yn ymateb i Ellie, menyw sydd ddim wastad yn dilyn y stereoteip. Mam sydd ddim wastad yn famol, ffrind sydd ddim wastad yn meddwl, llawfeddyg sydd ddim bob tro’n gallu achub bywyd, a gwraig sydd ddim wastad yn ddibynadwy.”*

Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Fiction Factory a ffilmwyd y gyfres yn dilyn yr holl ganllawiau, deddfwriaeth a phrotocolau a osodwyd gan Lywodraeth Cymru yn sgil pandemig COFID-19.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/42094/bregus-drama-seicolegol-newydd-ar-s4c-ym-mis-mawrth/
2. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/12Bregus.pdf
Lliwiau

Ffilm Gymraeg yw **Lliwiau** a ryddhawyd yn 1988. Cyfarwyddwyd gan Gwyn Hughes Jones.

## **Plot**

Drama wedi'i gosod yng Ngogledd Cymru rhwng 1925 a 1936. Mae hi'n noswyl Nadolig ac mewn twrnamaint snwcer Nadolig mae'r cystadleuwyr yn cystadlu am y wobr o gyw iâr. Mae lliwiau'r peli'n adlewyrchu emosiynnau'r cyfeillion tra bod ôl-fflachiadau yn ystod yr ornest yn mynd â ni yn ôl at ieuenctid y bechgyn - eu teuluoedd, cariadon ac anturiaethau.

## **Cynhyrchiad**

Hon oedd ddrama olaf y dramodydd Rhydderch Jones.

Cynhyrchwyd y ffilm gan BBC Cymru.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21788199520002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Lliwiau&offset=0
Ffermio

Rhaglen gylchgrawn cegn gwlad yw **Ffermio**. Fe'i darlledwyd ar S4C ers 1997.

Ffermio yw'r unig gyfres deledu ym Mhrydain sy'n delio'n benodol â materion amaethyddol.

## **Fformat**

### **Lawnsiad gwreiddiol**

Lansiwyd y gyfres yn 1997 gyda'r cyflwynwyr Sulwyn Thomas, Gerallt Pennant, Rachael Garside a Haf Meredydd wrth y llyw.

### **Ail-lansio 2005**

Yn 2005, ail-lansiwyd y gyfres gyda chyflwynwyr newydd a brand newydd. Roedd yr ail-lansiad yn cynnwys y rhaglen Ffermio wythnosol ar S4C a Bwletin newyddion a thywydd ddwy waith yr wythnos ar S4C Digidol. Y cyflwynwyr newydd oedd Iola Wyn, Daloni Metcalfe, Alun Elidyr a Mererid Wigley. Roedd y gyfres yn cyflwyno gwybodaeth fanwl ar y byd amaethyddol, yn ogystal â phynciau o ddiddordeb ehangach.

Roedd Ffermio'n parhau i ddarparu fforwm cyfoes ar gyfer ffermwyr a materion amaeth ac i gwestiynu gwleidyddion ac arweinwyr yr undebau ynglyn â newidiadau sy'n effeithio ar y diwydiant. Fodd bynnag, roedd hefyd yn trin a thrafod pynciau gwledig mewn ffordd sy'n apelio at y gynulleidfa drefol a gwledig gyffredinol, sy'n ymddiddori ym mywyd cefn gwlad.

Bu'r Bwletin Ffermio yn cynnwys manylion cynhwysfawr ar ddeddfwriaeth a phrisiau'r farchnad er enghraifft, oedd yn caniatáu eitemau hirach yn y rhaglenni hanner-awr ar bynciau o ddiddordeb ehangach fel bwyd organig, trafnidiaeth, iechyd a chartrefi mewn ardaloedd gwledig a phortreadau o gymeriadau cefn gwlad o bob oed a chefndir. Mererid Wigley oedd prif gyflwynydd y rhaglen hon, tan Awst 2008.

Ymunodd y darlledwr Terwyn Davies â'r rhaglen fel gohebydd yn Awst 2008, gan ddod yn brif gyflwynydd y rhaglen yn Ionawr 2009 tan ddiwedd y gyfres ym Mai 2009.

### **Ail-lansio 2011**

Yn Ionawr 2011, ail-lansiwyd y gyfres eto gydag ymadawiad Iola Wyn a Mererid Wigley fel cyflwynwyr.

Ar 24 Ionawr 2011 gwnaeth Meinir Jones ei hymddangosiad cyntaf ar y gyfres fel cyflwynydd newydd y rhaglen. Ail-ymunodd y darlledwr Terwyn Davies â'r gyfres yn ystod cyfnod mamolaeth Daloni Metcalfe yn Chwefror 2011.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchir Ffermio ar gyfer S4C gan gwmni teledu annibynnol Telesgôp. Richard Rees oedd cynhyrchydd gyntaf y gyfres.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.lleol.cymru/blog/cyfres-ffermio-yn-dathlur-20-oed.html
2. ↑ http://www.telesgop.co.uk/cy/ffermio/
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p03j1cqy
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/ffermio-way-life-meinir-13485114
Byd Dan Eira

Drama olaf Siôn Eirian yw **Byd Dan Eira** a berfformiwyd am y tro cyntaf gan Theatr Bara Caws ym 2021.

## **Plot**

Hanes tair cenhedlaeth o ferched o’r un teulu sydd yma, wedi ei adrodd drwy stori bersonol un o’r protestwyr aeth ar orymdaithWomen for Life on Eartho Gymru i Gomin Greenham ym mis Medi 1981.

Mae tair cenhedlaeth y ddrama gyfoes, dreiddgar hon, yn cael trafferth i gyfathrebu â’i gilydd, ond wrth iddynt or-gyffwrdd ar adegau gwelwn y cariad angerddol sy’n eu clymu â’i gilydd, a gallu dynoliaeth i ymdopi hyd yn oed â’r sefyllfaoedd mwyaf trasig.

## **Cynhyrchiadau**

### **2021**

Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf ym 2021 yn dilyn marwolaeth yr awdur Siôn Eirian ym 2020. Mae'r ddrama yn cyffwrdd â sefydlu Gwersyll Heddwch Comin Greenham gan griw o ferched o Dde Cymru, a roedd 2021 yn ddathliad 40 mlynedd wedi sefydlu'r gwersyll.

Cynhyrchwyd y ddrama gan gwmni Theatr Bara Caws gyda Betsan Llwyd yn cyfarwyddo, cerddoriaeth gan Lleuwen Steffan a coreograffi gan Eddie Ladd.

Y cast gwreiddiol oedd Sharon Morgan, Eiry Thomas a Kizzy Crawford.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://theatrbaracaws.com/arlwy-artistig-2021/
2. ↑ https://www.gwales.com/goto/biblio/en/9781801062107/?session\_timeout=1
Emyr Wyn

Actor a chanwr yw **Emyr Wyn**. Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae y cymeriad Dai 'Sgaffalde' yn opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd **Emyr Wyn Evans** yng Nghaerfyrddin. Aeth i'r ysgol gynradd yn y Tymbl a'r Hendy.

## **Gyrfa**

### **Cerddoriaeth**

Fe wnaeth ei enw yn ifanc iawn fel canwr soprano pan oedd yn ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Llanelli, gan ryddhau sawl record yn cynnwys 'Llais Swynol Emyr Wyn'.

Yn 1974 fe roedd yn aelod cychwynnol o'r grŵp gwerin Mynediad am Ddim.

### **Actio**

Ar ddiwedd yr 1970au roedd Emyr Wyn yn un o gyflwynwyr y rhagleni deledu i blant, Yr Awr Fawr a Bilidowcar.

Ymddangosodd ar Pobol y Cwm fel Dai 'Sgaffalde' Ashurst rhwng 1978 a 1984.

Fe ymddangosodd fel y cymeriad Sam Crosby yn y ffilm deledu Y Dyn 'Nath Ddwyn y Dolig (1985) ac fel sawl cymeriad yn ffilmiau Ibiza, Ibiza! ac Steddfod! Steddfod!.

Chwareodd ran y Parchedig J.S. Jones ar y comedi sefyllfa Teulu'r Mans. Ar ddechrau'r 1990au roedd yn un o'r perfformwyr ar y rhaglen ddychan Pelydr X ar S4C.

Bu hefyd mewn dramau megis Tair Chwaer a'r Palmant Aur.

Yn 2001 ail-ymunodd a'r opera sebon *Pobol y Cwm* gan chwarae cymeriad Dai 'Sgaffalde' Ashurst unwaith eto.

## **Bywyd personol**

Ar wahan i gerddoriaeth, ei gariad mawr arall yw rygbi, ac y mae'n aelod blaenllaw o Fwrdd Clwb y Scarlets yn Llanelli.

Bu Emyr yn briod a'r awdures Siwan Jones a mae plant ganddynt gan gynnwys yr actor Sion Ifan.

Ers mis Mawrth 2017 mae yn briod a'i gyd actores ym Mhobol y Cwm Llinor ap Gwynedd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://web.archive.org/web/20040923031858/http://www.bbc.co.uk/cymru/pobolycwm/actors/pages/emyrwyn.shtml
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/28725070
3. ↑ http://www.mynediadamddim.com/hanes.htm
4. ↑ https://sites.google.com/site/gerainttregaron/sgriptioteledu-tvwriting/comedi-comedy
5. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0943874/
6. ↑ http://www.sainwales.com/cy/artists/emyr-wyn
7. ↑ https://twitter.com/emyrwyn1/status/838778265032617986?s=20
Bryn Fôn

Canwr ac actor Cymreig yw **Bryn Fôn.**

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Bryn Fôn ym mhentref Llanllyfni a dechreuodd ganu yn fachgen ifanc yn y capel, yn yr ysgol ac fel aelod o'r Urdd.

Mynychodd Ysgol Gynradd Llanllyfni ac Ysgol Dyffryn Nantlle cyn mynd ymlaen i astudio ymarfer corff ac astudiaethau'r amgylchedd yn y coleg.

## **Gyrfa**

Dechreuodd ei yrfa yn y byd adloniant gan gymryd rhan yn yr opera roc Dic Penderyn yn 1977. Ffurfiodd y grŵp Crysbas ar ôl gadael y Coleg, a ffurfiodd Sobin a'r Smaeliaid yn 1988

Ef oedd yr artist cyntaf i chwarae'n fyw ar BBC Radio Cymru yn 1977, a bu'n rhannol gyfrifol am ehangu poblogrwydd pop Cymraeg ymysg ieuenctid Cymru.

Bu'n 'hync y mis' yng nghylchgrawn *She* yn yr 1980au.

Cafodd gychwyn disglair i'w yrfa ar y sgrîn fawr pan chwaraeodd gymeriad a wnaeth i Katherine Hepburn grïo yn y ffilm The Corn is Green, a gafodd ei ffilmio ym Metws-y-coed ac Ysbyty Ifan.

Aeth ymlaen i actio yn y ffilm gyntaf ar S4C, Y Gosb.

Hywel Morgan oedd y gyfres gyntaf iddo actio'r brif ran ynddi. Roedd rhaid iddo wneud nifer o'r styntiau ei hunan ac roedd yn gyfres eithaf corfforol. Ond fel un oedd wedi astudio ymarfer corff, fe wnaeth fwynhau'r marchogaeth a'r holl waith caled roedd rhaid iddo'i wneud.

Mae'r anfarwol Tecwyn Parry yn C'mon Midffîld! a Les yn y gyfres Talcen Caled ymysg ei berfformiadau mwyaf adnabyddus ar deledu.

## **Tai Haf**

Wedi i'r ymgyrch llosgi tai hafddechrau yn Rhagfyr 1979, ysgrifennodd Fôn gân yn bychanu ymdrechion aflwyddiannus yr heddlu i ddal y rhai a oedd yn gyfrifol.

Yn 1990 disgynnodd sawl ditectif ar ei dŷ ac arestiwyd ef ynghyd a'i bartner, Anna, wedi iddynt ganfod pecyn wedi'i guddio yn un o'r waliau ar dir ei dyddyn. Delwyd ef yn swyddfa heddlu Dolgellau am 48 awr cyn cael ei ryddhau heb gyhuddiad.

Arestiwyd cyd-aelod cast C'mon Midffîld!, Mei Jones ar yr un adeg.

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod Bryn Fôn yn un o gant oedd wedi gwrthod talu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb y sianel deledu Gymraeg S4C, a'r bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannu'r sianel i ddwylo'r BBC.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/gogleddorllewin/enwogion/adloniant/pages/brynfon.shtml
Canu Gyda Fy Arwr

Prif deitlau Cyfres 1

Rhaglen adloniant gyda Rhys Meirion yn teithio i bob cwr o Gymru i wireddu breuddwydion pobl i ganu gyda’u harwyr cerddorol.

## **Fformat**

Ymhob pennod mae Rhys Meirion yn rhoi'r cyfle i aelodau o'r cyhoedd sydd wedi cael eu henwebu i ganu gyda'i arwr cerddorol.

Mae'r rhaglen yn rhannu hanes y rhai sydd am ganu cyn iddynt gael cwrdd â'u harwr a pherfformio un o'u caneuon.

Mae pob rhaglen yn cynnwys tri pherfformiad.

## **Penodau**

### **Cyfres 1 (2021)**

 2
 3

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y gyfres gyntaf gan Cwmni Da yn ystod pandemig Cofid-19.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/02Canu\_Gyda\_Fy\_Arwr.pdf
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0921zsr
Aled Bidder

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ymddangos ar raglenni megis Pobol y Cwm, Gwaith/Cartref a Merched Parchus.

## **Bywyd cynnar**

Mynychodd a Ysgol Gyfun Gwyr yn Nhre-Gwyr ger Abertawe.

Graddidodd o Goleg Benhinol Cerdd a Drama Cymru yn 2013.

## **Gyrfa**

Wedi graddio cafodd ran yn nghyfres gyntaf 35 Diwrnod yn chwarae rhan Jac Jenkins.

Aeth yn ei flaen i ymddanogs yn achlysurol yn Pobol y Cwm fel William, cariad i'r cymeriad Iolo White.

Rhwng 2016-2018 bu'n chwarae rhan Math Roberts mewn pedair cyfres o Gwaith/Cartref

Mae yn cyflwyno rhaglen wyddonol i blant o'r enw Boom! gyda'i frawd Rhys Bidder ers 2016.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.yggwyr.org.uk/?p=8006&lang=cy
2. ↑ http://ws-rwcmd.rwcmd.ac.uk/profiles/acting/2013/details/aled\_bidder.aspx
3. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/boom/
Hapus Dyrfa

Cyfres deledu comedi sefyllfa oedd ***Hapus Dyrfa*** a ddarlledwyd rhwng 1990 a 1992.

Fe'i gynhyrchwyd gan Ffilmie Matinée ar gyfer S4C. Roedd yn gyfres gomedi traddodiadol wedi ei ffilmio mewn stiwdio. Darlledwyd rhifyn arbennig *Nadolig Hapus Dyrfa* yn Rhagfyr 1992.

Ysgrifennwyd y gyfres gan Caryl Parry Jones a Tony Llewelyn. Cyfarwyddwr y gyfres oedd Delwyn Siôn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p03c0mbc
Cefin Roberts

Actor, Cyfarwyddwr, Awdur, Athro a sylfaenydd Ysgol Glanaethwy yw Cefin Roberts.

## **Bywyd cynnar**

Gannwyd Cefin Roberts yn 1953 a magwyd yn Llanllyfni.

Astudiodd yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin a Choleg Cerdd a Drama Caerdydd.

## **Gyrfa**

Bu’n gweithio i Gwmni Theatr Cymru ym Mangor gan weithio o dan ofal Wilbert Lloyd Roberts yn ysgrifennu a chyfarwyddo.

Fe sefydlodd Cefin y grwp poblogaidd Hapnod gyda'i wraig Rhian Roberts yn yr wythdegau cynnar. Fe ddarlledwyd tair cyfres o "Hapnod" - rhaglen adloniant ysgafn ar S4C yn yr 1980au.

Sefydlodd Ysgol Glanaethwy ym 1990 ym Mharc Menai, Bangor, yr ysgol berfformio cyntaf o'i fath yng Nghymru. Aeth â'r côr o'r ysgol mor bell â rownd derfynnol y sioe deledu Britain's Got Talent", a cholli yn y rownd derfynnol o "Last Choir Standing" i gôr "Only Men Aloud". Mae wedi ennill gyda chorau o'r ysgol lawer tro yng nghystadleuaethau eisteddfodau cenedlaethol, eisteddfodau cenedlaethol yr Urdd ac Eisteddfod Ryngwladol Llangollen.

Ymunodd â chriw cynhyrchu Rownd a Rownd ym 1995 ac roedd yn bennaf gyfrifol am fraslunio straeon i'r gyfres.

Derbyniodd Gymrodoriaeth gan y Coleg Cerdd a Drama ym 1997 a Chymrodoriaeth gan Brifysgol Bangor yn 2001 am ei wasanaeth i fyd y theatr ac ym maes hyfforddi ieuenctid.

Bu'n Gyfarwyddwr Artistig gyntaf Theatr Genedlaethol Cymru rhwng 2003 a 2010.

Yn 2002 enillodd gystadleuaeth y Fedal Ddrama yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Yn 2003, enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau 2003 am ei nofel Brwydr y Bradwr.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod â Rhian Roberts ac yn dad i ddau o blant sef Tirion Roberts a Mirain Haf Roberts. Mae Mirain hefyd yn actores a chantores nodedig a cyhoeddwyd llyfr ffeithiol Cefin Roberts a Mirain Haf am y tad a'r ferch yn 2004.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.glanaethwy.com/cefinarhian/
2. ↑ https://golwg.360.cymru/archif/21716-cefin-roberts-yn-gadael-y-theatr-genedlaethol
3. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_9550000/newsid\_9555500/9555509.stm
4. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_3120000/newsid\_3129700/3129769.stm
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/eisteddfod2003/maes/cefin-roberts.shtml
Cymry ar Gynfas

Rhaglen adloniant ble mae pob rhifyn yn dilyn un artist wrth iddynt ddarlunio un eicon Cymreig ar mewn celfyddyd o'u dewis.

## **Fformat**

Ymhob pennod mae artist yn cyfarfod ac eicon Cymraeg. Ceir ychydig o gefndir yr eicon a'u perthynas nhw a chelf fel arfer tra mae'r arlunydd yn braslunio a cheisio dod i adnabod eu testun.

Yn ail ran y rhaglen gwelwn yr artist yn eu stiwdio yn creu'r darlun ac yn trafod eu proses a'i ffordd o weithio.

Yn y pendraw caiff yr eicon eu gwahodd i ddadorchuddio'r darlun terfynol a gwelwn eu hymateb i'r gwaith.

Yn ogystal â’r portread sy’n cael ei ddatgelu ar ddiwedd y rhaglen, mae pob rhaglen yn y gyfres yn cynnig portread gonest ag agored o’r eicon a’r artist wrth iddynt sôn am eu profiadau a’u teimladau o beintio a chael eu peintio.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p085tlg8
2. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/15Cymry\_ar\_Gynfas.pdf
Cameleon

Ffilm Gymraeg yw **Cameleon** a ryddhawyd ym 1997.

Cyfarwyddwr y ffilm oedd Ceri Sherlock.

## **Plot**

Mae'r ffilm yn adrodd hanes ffoadur o'r Ail Ryfel Byd sy'n dianc rhag erchylldra'r rhyfel yn ôl i'w gynefin.

Mae Delme Davies yn gadael y fyddin yn dilyn gwacáu Dunkirk yn yr Ail Ryfel Byd. Mae'n dychwelyd at ei fam weddw yng Nghymru sy'n ei guddio yn y llofft. Gan fod y llofft wedi'i chysylltu â chwe chartref arall mae Delme yn canfod ei fod yn gallu sbïo ar yr holl deuluoedd yn y tai.

Mae'r ffilm yn ymdreiddio i isymwybod y ffoadur ac yn portreadu clawstroffobia ac ofn y cymeriad wrth iddo ymdopi a byw mewn caethiwed cwbl wahanol i'r hyn y dihangodd oddi wrtho.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Cameleon
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7fcc69dd
3. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7fcc69dd
4. ↑ https://www.celticmediafestival.co.uk/show-winners/tralee-1998
Bwrdd i Dri

Cyfres adloniant a choginio yw **Bwrdd i Dri** sy'n gwahodd tri seren i baratoi pryd o fwyd tri chwrs i'w hunain.

Bydd rhaid i'r tri ddilyn yr un ryseitiau, gydag un pryd wedi ei ddewis gan bob un o'r sêr fydd yn ymuno o gwmpas y bwrdd.

## **Fformat**

Mae tair seren yn derbyn pecyn gyda chynhwysion a chyfarwyddiadau i baratoi pryd o fwyd tri chwrs i'w hunain.

Bydd rhaid i’r tri ddilyn yr un ryseitiau, gydag un pryd wedi ei ddewis gan bob un o’r sêr fydd yn ymuno o gwmpas y bwrdd.

Mae'r camerau yn dilyn y ser wrth iddynt baratoi'r pryd yn eu cartrefi'u hunain.

Yna daw'r tair seren at ei gilydd i fwyta'r pryd yn ardd un o'r gwesteion. Ond, ni fydd y gwesteion yn cael gwybod pwy yw’r ddau arall fydd yn ymuno i swper tan cyrraedd y bwrdd bwyd!

Tara Bethan yw adroddwr y gyfres.

## **Cynhyrchiad**

Comisynwyd y gyfres yn 2020 gan Gyfarwyddwr Cynnwys S4C, Amanda Rees pan oedd y sianel yn gorfod ail-adeiladau eu amserlyn yn sgil effaith pandemig COVID-19.

Gwelir effaith y pandemig ar fformat y rhaglen, fod y sêr yn paratoi prydau'u hunain a bod pellter cymdeithasol i'w weld yn yr olygfeudd o amgylch y bwrdd bwyd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/36Bwrdd\_i\_Dri\_ail\_stori.pdf
2. ↑ https://businessnewswales.com/ten-new-commissions-to-be-aired-on-s4c-this-september/
Dal y Mellt

Rhaglen ddrama yw ***Dal y Mellt***. Mae'n seiliedig ar y nofel o'r un enw a gyhoeddwyd gan Iwan 'Iwcs' Roberts yn 2019. Cynhyrchwyd y fersiwn teledu gan Llŷr Morus o Vox Pictures, gyda Iwan yn addasu ei nofel i sgript. Huw Chiswell bu'n cyfarwyddo.

Mae'r gyfres yn dilyn hanes cythryblus y prif gymeriad, Carbo, gan fynd ar daith gynhyrfus a difyr wrth iddo gael ei dynnu mewn i fyd o ddrwg weithredu, celwyddau, cyfrinachau a thor calon.

Darlledwyd ar S4C yn 2022.

## **Cynhyrchiad**

Cyhoeddwyd cynhyrchiad y gyfres yn mis Chwefror 2022.

"Mi wnes i gyhoeddi fy nofel gyntaf, Dal y Mellt, yn 2019," meddai awdur y llyfr, Iwan 'Iwcs' Roberts "O ni'n gwybod yn fy nghalon pan o ni'n sgwennu fod hi'n nofel weledol iawn. Drama oedd hi yn fy mhen cyn i mi ddechrau. Peintio hefo geiriau oeddwn i mewn ffordd. O ni wedi dechrau sgwennu yn bell cyn hynny wrth gwrs, pan o ni'n gweithio ar Pobol Y Cwm. Yna, yn 2016 gofynnodd Llŷr Morus, sy'n gynhyrchydd gyda Vox Pictures, i gael gweld y *manuscript*. Mae gan Llŷr glust â llygaid craff - o ni wrth fy modd pan ddywedodd o fod hi'n chwip o nofel a bod ganddo ddiddordeb ei throsi hi.

Dywedodd Gwenllian Gravelle, Comisiynydd Drama S4C: "Dyma gomisiwn cyffrous fydd yn dod â rhywbeth ffres ac egnïol i S4C. Mae cast anhygoel sydd â'r gallu i greu drama all y gynulleidfa wir ymgolli ynddi. Trwy sicrhau fod edrychiad ac arddull y gyfres tipyn yn wahanol i'r arfer o ran goleuo, gwisgoedd a props, mae Vox Pictures wrthi'n cynhyrchu gwaith arbennig iawn.

"Dwi methu aros i gyflwyno'r ddrama i'r gwylwyr yn yr Hydref."

Ffilmwyd y gyfres yng Nghaerdydd, cyn symud i'r gogledd, i Ddulyn ac yna Soho yn Llundain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0d12v61
2. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/48981/dal-y-mellt-yn-dod-yn-fyw-ar-ffurf-cyfres-ddrama/
Robin Eiddior

Actor a Cerddor yw **Robin Eiddior Roberts** sy'n adnayddus am ymaddangos mewn dramau meigs Amdani, Rownd a Rownd a Traed Mewn Cyffion.

## **Gyrfa**

Yn yr 80au Roedd Robin yn brif leisydd i'r band Maraca. Rhyddhawyd y grwp un albwm ar label Sain, Yr Ha' Bach.

Yn 1987 perfformiodd yn nghystadleuaeth Cân i Gymru gyda'r gân 'Aros'.

Aeth yn ei flaen i actio mewn dramau meis Stormydd Awst a Traed Mewn Cyffion.

Yn 1993 portreadodd Fritz yn Lleifior, addasiad teledu o gymeriadau Islwyn Ffowc Elis.

Rhwng 1999 a 2002 bu'n rhan o gast Amdani yn chwarae rhan Wayne.

Yn 2004 ymunodd a gast Rownd a Rownd fel Rhys.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod a'r actor Buddug Povey a maent yn byw yn Groeslon.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.discogs.com/artist/3359367-Maraca-2
2. ↑ https://golwg.360.cymru/cylchgrawn/2092261-buddug-povey
Catrin Mara

Actores o Gymru yw **Catrin Mara** sy’n adnabyddus am ei gwaith ar Rownd a Rownd, Pobol y Cwm a Pili Pala.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Catrin yn Llanuwchlyn. Mae hi'n ferch i'r cyn aelod seneddol Elfyn Llwyd a'r gantores Eleri Llwyd. Mae un brawd ganndi, Rhodri.

## **Gyrfa**

Wedi gadael yr ysgol yn 1997 cafodd ei phrofiad o actio'n broffesiynol am y tro cyntaf ar y gyfres Rownd a Rownd yn chwarae rhan Donna. Aeth yn ei blaen i ysgrifennu sgrptiau i'r gyfres yn ddiweddarach.

Yn 2002 cychwynodd boretradu rhan Ceri yn y gomedi sefyllfa 9 Tan 9.

Ymunodd â chast Pobol y Cwm yn 2006 fel cymeriad Nesta Roberts. Bu'n rhan o sawl stori fawr gan gynnwys cael affêr gyda Hywel Llywelyn a chesio delio gyda iselder ôl-enedigol. Enillodd wobr Mind Mental Health Award am ei gwaith yn y gyfres.

 Yn 2018 bu'n chwarae rhan Susan yn y drydedd gyfres o'r ddrama Parch cyn mynd yn ei blaen i chwarae un o'r prif rannu yn y ddrama Pili Pala yn 2019.

Ers 2019 mae hi wedi ail-ymuno a gast Rownd a Rownd y tro yma fel cymeriad newydd, Elen Edwards.

Mae Catrin wedi gweithio ar lawer iawn o gynhyrchiadau theatr gan gynnwys Made in Bangor a Y Tad ar gyfer Theatr Genedlaethol Cymru, Mwgsi i gwmni Frân Wen, Difa ar gyfer Theatr Bara Caws.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.yumpu.com/s/bmlq2yeU6ZrBDbf3
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/8377926.stm
3. ↑ http://theatr.cymru/portfolio/y-tad/
Brinley Jenkins

Actor yw **Brinley Jenkins** oedd yn adnabyddus am ymddangos mewn rhagleni megis Hafod Henri, Pobol y Cwm a Licyris Olsorts.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Brinley Jenkins yn Cwmafan, Port Talbot ar yr 17eg o Fehefin 1926.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod i Mair Jones. Roedd ganddynt ddau o blant gan gynnwys yr actor Alun ap Brinley.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn 75 oed ar Mehefin 24 2001 tra yn Awstralia,

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0420790/
Gaynor Davies

Cyflwynydd a cynhyrchydd yw Gaynor Davies oedd yn gyfrifol am greu rhaglen Uned 5 ac am gyflwyno rhaglenni megis HAFoc a Slot Sadwrn.

## **Bywyd cynnar**

Daw Gaynor yn enedigol o Ddyffryn Conwy yn un o dair.

## **Gyrfa**

Dechreuodd Gaynor ei gyrfa darlledu gydag HTV ar ddechrau’r wythdegau gan weithio ar raglenni plant.

Aeth yn ei blaen i gyflwyno HAFoc ar S4C rhwng 1986 a 1991.

Wedi diwedd Hafoc lawnswyd y rhaglen fore sadwrn Slot Sadwrn gyda Gaynor yn un o'r cyflwynwyr gyda Daniel Glyn a Nia Dafydd.

Gaynor gyflwynodd y syniad ar gyfer Uned 5 yn 1994 a bu’n gweithio fel cyflwynydd ac yna cynhyrchydd ar y gyfres am gyfnod o saith mlynedd.

Ers hynny mae wedi gweithio ar gyfresi adloniant megis Y Rhaglen Wirion 'Na.

Yn 2007 cafodd ei phenodi yn Olygydd Cynnwys Adloniant S4C cyn mynd yn ei blaen i weithio fel Comisynydd Adloniant i'r sianel. Gadawodd y swydd yn mis Ebrill 2015.

Mae hi wedi gweithio fel cyflwynydd at BBC Radio Cymru gyda rhaglen nos sul rhwng 2011 a 2012 a rhaglen nos Sadwrn ers 2019.

## **Bywyd personol**

Mae Gaynor yn byw yn Y Felinheli.

Mae ganndi fab o'r enw Steffan o'i briodas gynta gyda Iestyn Garlick.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/en/press/post/28089/s4c-appoints-new-content-commissioner-for-entertainment/
2. ↑ https://www.s4c.cymru/en/press/post/27829/s4c-to-mentor-the-talents-of-yfc-performers/
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27142/penodi-golygydd-cynnwys-adloniant-s4c/
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/m0006g5c
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/48285532
Gwyfyn

Ffilm Gymraeg yw Gwyfyn a ryddhawyd ym 2002.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Euros Lyn.

## **Plot**

Ffilm am Jamie Lee, merch ifanc sy'n ceisio ymdopi â byw o ddydd i ddydd gyda'i mam, sy'n alcoholig.

Mae Jamie-Lee ofn y tywyllwch, ond mewn ymgais i ddianc o’i realaeth anhosturiol mae’n mynd allan i strydoedd y nos gyda chamera fidio, yn chwilio am ebargofiant mewn byd ffantasiol ymhell o’i mam sy’n gaeth i heroin. Ond mae ebargofiant yn anodd i’w ffeindio, ac ym myd Jamie- Lee, does dim y fath beth a diweddglo hapus.

## **Gwobrau**

 Colur Gorau
 Cyfarwyddwr Grau
 Celtic Film and Television Festival

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21758721140002419
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/ffilm/021126gwyfyn.shtml
3. ↑ https://www.fictionfactoryfilms.com/cy/projects/gwyfyn-2/
4. ↑ http://awards.bafta.org/award/2003/cymru/www.bafta.org/guru
5. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/s4c-set-take-festival-honours-2934616
DRYCH

Cyfres o raglenni dogfen unigol sy'n adlewyrchu Cymru a Chymry cyfoes. Mae pob ffilm yn dilyn stori a themau gwahnaol a mae nifer o gwneuthurwyr ffilmiau a cwmnïau cynhyrchu wedi creu rhaglenni ar gyfer y strand.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/cynhyrchu/page/25553/ffeithiol/
2. ↑ https://www.s4c.cymru/en/about-us/page/31295/viewing-figures-week/?weekid=1302
3. ↑ https://www.cwmnida.cymru/portffolio/eirlys-dementia-a-tim/
4. ↑ http://awards.bafta.org/award/2019/cymru/single-documentary
5. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/38935/dogfen-drych-ar-restr-fer-gwobrau-grierson-2020/#
6. ↑ https://www.cwmnida.cymru/eirlys-dementia-a-tim-ar-restr-fer-gwobrau-grierson-2020/
Galw Nain Nain Nain

Cyfres ddetio lle mae pobl yn chwilio am gariad gyda help gan eu nain!

## **Fformat**

Ym mhob rhaglen bydd un person sy’n chwilio am gymar yn mynd i fwyty rhamantus lle mae Nain yn rhan o’r dêt.

Byddan nhw’n cael pryd tri chwrs a thri dêt. Bydd Nain y tu allan ond bydd yn gallu gweld a chlywed bob dim, ac yn gallu cynnig gair o gyngor yng nghlust ei ŵyr neu wyres.

Ond pa ddêt fydd yn creu argraff dda? Ar ddiwedd y noson, bydd yn rhaid i Nain ddewis un o’r tri, iddyn nhw gael mynd ar ail ddêt (a’r tro hwn heb Nain)!

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://antena.co.uk/cy/2018/galw-nain-nain-nain-i-ddod-o-hyd-ir-partner-perffaith/
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/new-s4c-show-granny-chooses-14412005
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p060pqj4/episodes/guide
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p072z70k/episodes/guide
Eirlys Britton

Actores ac athrawes Gymraeg yw **Eirlys Britton**. Mae'n adnabyddus am chwarae Beth Layshon yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Cafodd ei geni yng Nghaerdydd. Mae'n chwaer i Charli Britton, cyn-ddrymiwr Edward H Dafis.

Roedd yn un o ddisgyblion cyntaf Ysgol Gyfun Rhydfelen, Pontypridd a graddiodd mewn Drama o Goleg y Drindod, Caerfyrddin.

## **Gyrfa**

Bu'n athrawes yn Ysgol Heol y Celyn ger Pontypridd.

Cafodd rôl ym Mhobol y Cwm yn y 70au yn chwarae rhan yr athrawes Beth Leyshon. Bu'n chwarae'r cymeriad rhwng 1977 a 1993 cyn dychwelyd am gyfnod byr yn 1994. Gadawodd ddysgu i fynd i actio yn llawn amser pan cychwynodd Pobol y Cwm gael ei ddarlledu bum noson yr wythnos yn 1989.

 Mae Eirlys hefyd yn adnabyddus am ei diddordeb mewn dawnsio gwerin Cymreig. Bu'n aelod o Cwmni Dawns Werin Caerdydd ac, yna yn 1980 pan oedd yn athrawes yn Ysgol Heol y Celyn, Pontypridd, sefydlodd Dawnswyr Nantgarw.

Ymddangosodd yn y ffilm Yn Gymysg Oll i Gyd ac roedd yn chwarae Pegi, mam y prif gymeriad yn y ddrama boblogaidd i bobl ifanc, Pam Fi Duw? rhwng 1997 a 2000.

Yn Eisteddfod 2005 derbyniwyd hi a'i gŵr i Orsedd y Beirdd yn Urdd Derwydd er Anrhydedd am eu cyfraniad aruthrol a nodedig i hyrwyddo dawnsio gwerin.

Derbyniodd Fedal Goffa Syr T H Parry-Williams yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012 am ei chyfraniad gwirfoddol yn ardal Pontypridd, yn enwedig wrth weithio gyda phobl ifanc.

Yn 2016, ymddangosodd yn y ddrama wleidyddol Byw Celwydd.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod a Cliff Jones, cyfarwyddwr a chynhyrchydd teledu

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.brotaf.com/athrawon.html
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_4630000/newsid\_4638500/4638535.stm
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/17727157
Gwenno Elis Hodgkins

Actor o Ynys Môn sy'n adnabyddus am ei rhan mewn dramau megis Tipyn o Stad, C'mon Midffîld! ag Oed yr Addewid.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Gwenno ar Ynys Môn, yn Dwyran a Phont Menai, lle roedd ei thad yn bennaeth mewn ysgolion cynradd lleol.

Ar ôl Ysgol David Hughes a hyfforddiant ysgrifenyddol yn Bangor Tech, fe drodd at actio.

## **Gyrfa**

Mae Gwenno wedi ymddangos mewn amryw o ragelnni teledu a cynhyrchiadau theatr ers cychwyn ei gryfa.

Ymddangosodd yn y ffilm Aderyn Papur... fel Miss Morgan yn 1984 ac aeth yn ei blaen i gael rhannau mewn cynhyrchiadau megis O.M. a Traed Mewn Cyffion.

Wedi ymddangos fel y cymeriad mewn cynhyrchiadau theatr cafodd ran Sandra Picton yn bedwerydd cyfres C'mon Midffîld!, yn cymryd drosodd y rhan gan Sian Wheldon. Parhaodd i bortreadu cymeriad yn y ffilm o 2004 C'mon Midffîld a Rasbirijam.

Rhwng 2002 a 2008 bu'n chwarae rhan Carys yn nghyfres Tipyn o Stad. Yn ddiweddarach dychwelodd at y cymeriad yn y dilyniant i'r gyfres: Stad.

## **Bywyd personol**

Mae Gwenno yn byw ger Bethesda gyda'i gwr, y trydannydd Huw Jones.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/new-s4c-drama-sombreros-hits-2674587
2. ↑ https://research.bangor.ac.uk/portal/files/20573130/null
Cân i Gymru, 2012

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 2012 ar y 6ed oFawrth yn Bontrhydfendigaid.

Ennillydd y gystadleuaeth oedd Gai Toms a Philip Jones gyda'r gân Braf yw Cael Byw.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Dafydd Meredydd.

## **Beirniaid**

Roedd pedwar beirniaid yn gyfrifol am ddewis yr wyth cân derfynol.

Yn y rownd derfynol roedd eu sgôr nhw ar gyfer pob cân yn cyfri am hanner y bleidlais. Bydd yr hanner arall yn dod o bleidlais ffôn y gwylwyr.

Y beirniaid oedd:

**Alun 'Sbardun' Huws** **-** Cyfansoddwr a cherddor

**Lisa Jên Brown** - Cantores gyda'r grŵp 9Bach.

**Ynyr Roberts** - Aelod o'r band Brigyn ac enillydd Cân i Gymru, 2011.

**Heather Jones** - Cantores ac enillydd Cân Disc a Dawn, 1972

Derbyniwyd dros 120 o ganeuon ar gyfer y gystadleuaeth.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6650/enillwyr/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/17255360
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/16923719
4. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6683/gai-toms-a-philip-jones/
5. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6689/rhydian-pughe/
6. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6684/nia-davies-williams-a-sian-owen/
7. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6686/aled-ellis-davies/
8. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6688/arwel-lloyd-owen/
9. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6681/-peter-jones-a-rhys-iorwerth/
10. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6687/derfel-thomas-a-rocet-arwel-jones/
11. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/cn-i-gymru-2012/page/6682/gwilym-bowen-rhys-a-sin-harris/
Gareth Jewell

Actor Cymreig o Rydaman, Sir Gaerfyrddin ydy **Gareth Jewell** sy'n adnbyddus am ei ran mewn dramau megis Crash, Pam Fi Duw?, Gwaith/Cartref a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Gareth yn Rydaman.

 Astudiodd yng Ngholeg Brifysgol Aberystwyth, ond ni gwblhaodd ei radd.

## **Gyrfa**

Cafodd ei rôl actio gyntaf yn bymtheg oed yn y gyfres boblogaidd i bobol ifanc Pam Fi Duw? ble bu'n chwarae rhan Cwcw.

Wedi i'r gyfres ddod i ben aeth ei flaen i actio a perfformio gyda'r 'boy band' Cymreig MAX N. Bu'r band yn ymddangos mewn sawl rhaglen ar S4C ac yn cefnogi bandiau fel Blue a Girls Aloud ar eu teithiau.

Dychwelodd at actio gyda rhannau mewn dramau megis Dau Dy a Ni a Pen Talar cyn cael prif ran mewn rhaglen ddrama i'r BBC, Crash.

Rhwng 2010 a 2011 bu'n chwarae un o'r prif rannu yn y gyfres Baker Boys.

 Yn 2013 ymunodd a gast Gwaith/Cartref ac arhosodd gyda'r gyfres tan iddi ddod i ben yn 2019. Gareth oedd yr unig aelod o'r cast i aros gyda'r gyfres pan newidodd y ffocws i ysgol newydd yn y chweched gyfres.

Ers 2019 mae wedi bod yn rhan o gast Pobol y Cwm yn portreadu'r cymeriad Dylan Ellis.

## **Bywyd personol**

Yn 2011 enwebwyd fel un o'r dynion mwyaf rhywiol yn Nghymru gan Y Western Mail.

Mae Gareth yn byw ar Ynys Môn gyda'i wraig a'u tri o feibion, Wiliam, Tomos a Joseff.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.southwalesguardian.co.uk/news/9082640.jewell-in-our-crown/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p00dsk6w
3. ↑ https://www.southwalesguardian.co.uk/news/17696040.ammanford-actor-joins-cast-pobol-y-cwm/
4. ↑ https://web.archive.org/web/20111117032709/http://www.walesonline.co.uk/showbiz-and-lifestyle/showbiz/2011/10/08/the-sexiest-men-in-wales-2011-91466-29557298/6/
Angharad Llwyd

Actor a cyflwynydd yw Angharad Llwyd sy'n fwyaf adnabyddus am bortreadu Sophie yn y gyfrs sebon Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Daw Angharad o bentre Prion yn ardal Dinbych a bu'n ddisgybl yn Ysgol Glan Clwyd, Llanelwy.

## **Gyrfa**

Mae Angharad wedi bod yn portreadu Sophie Phillips ar Rownd a Rownd ers y drydedd gyfres yn 1997 yn union cyn iddi ddechrau ar ei chwrs gradd Astudiaethau Cyfathrebu ym Mhrifysgol Bangor..

*``Nain ddigwyddodd weld hysbyseb am actor ion i'r gyfres yn Golwg a'm hannog i fynd amdani,''* meddai Angharad. *``Roeddwn i'n ffan o'r gyfres cyn hynny ac roedd un o fy ffrindiau ysgol wedi bod yn actio ynddi a minnau'n meddwl, wrthei wylio, y byddai'n braf cael bod yn rhan ohono.''*

Yn 2002 a 2003 bu'n cyflwyno rhaglenni Cân i Gymru ar y cyd gyda Lisa Gwilym.

Bu hefyd i'w gweld yn ran Gwerfyl yn y gyfres gomedi Emyn Roc a Rôl.

## **Bywyd personol**

Mae ganddynt ddau o blant Gwenno a Gruff. Mae Gwenno hefyd yn ymddanogs ar Rownd a Rownd yn ran Mair Phillips, merch Sophie.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Tanio%27r+gwn+yn+y+ras+i+ganfod+can+i%27r+genedl%3B+Wythnos+o+gerdd+o%27n...-a083231354
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Yr+her+ofynd+dan+groen+cymeriad%3B+Annes+Glynn+fu%27n+holi+Angharad+Llwyd...-a099140589
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Mwy+na%27r+disgwyl%3B+Wrth+i%27w+chymeriad+ar+y+sgron+ddod+yn+fam+am+y+tro...-a0139619824
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Priodas+y+Pasg%3B+Mae+priodas+bob+amser+yn+denu+cynulleidfa+deledu+-+yn...-a0130908582
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/What+to+watch.-a098240621
Cân i Gymru, 1982

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 1982 ar Ddydd Gŵyl Dewi.

Cyflwynyr y rhaglen oedd Emyr Wyn a Menna Gwyn

Enillwyr y gystadleuaeth oedd Geraint Løvgreen a Myrddin ap Dafydd â'r gân 'Nid Llwynog Oedd yr Haul' a berfformiwyd gan Caryl Parry Jones a Bando.

## **Fformat**

Hon oedd y flwyddyn gyntaf i'r gystadleuaeth gael ei ddarlledu yn fyw ar BBC Cymru a Radio Cymru.

Cafodd pob cân eu perfformio ar y nosno gan y grwp Bando.

Roedd pum beirniaid ar y noson, Robin James Jones, Linda Griffiths, Richard Rees a dwy yn cynreichioli'r gynulleidfa Branwen Cennard a Linda Davies. Roedd cyfansoddwyr y caneuon yn gyfrinach i'r beirniaid tan i'r marcio gael ei gwblhau.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.northwaleschronicle.co.uk/news/15756686.angleseygwynedd-composers-songs-chosen-for-can-i-gymru-2017-final/