"Lektura nadobowiązkowa"/Streszczenie

Listopad 2001 roku. Nicholas Fandorin mieszka w Moskwie ze swoją żoną Ałtyn oraz dwójką małych dzieci – Angeliną i Erastem. Nicholas prowadzi firmę „Kraj Rad” zajmującą się udzielaniem klientom porad w różnych trudnych sprawach. W wolnym czasie Fandorin tworzy grę komputerową opowiadającą o losach jego przodka Daniły Fondorina będącego kamersekretarzem cesarzowej Katarzyny II.

Pewnego dnia Nicholasa odwiedza klient, którego dziwne zachowanie oraz opowiadane historie irytują Fandorina. Mężczyzna nie wyjawia, w jakiej sprawie przyszedł, a wychodząc, oznajmia, że „sąd udaje się na naradę”.

*Początek roku 1795. Dymitr „Mitrydates” Karpow jest genialnym sześcioletnim dzieckiem potrafiącym mówić płynnie kilkoma językami i mającym doskonałą pamięć. Ojciec Aleksy pragnie przedstawić go cesarzowej Katarzynie. Liczy bowiem na to, że cesarzowa weźmie chłopca na swój dwór i obsypie jego rodzinę łaskami. Katarzyna, szef tajnej kancelarii Masłow oraz inni dworzanie są zachwyceni małym Mitią i jego zdolnościami.*

Wychodząc z budynku, w którym znajduje się biuro Nicholasa, klient zostaje zaatakowany i ogłuszony przez trzech mężczyzn udających bezdomnych. Mężczyźni zabierają klienta na strych, gdzie go przesłuchują. Wykorzystując ich chwilową nieuwagę, klient wyskakuje przez okno, roztrzaskując się na chodniku.

*Mitrydates zostaje przyjęty jako paź na dwór księcia Zubowa – faworyta cesarzowej, drugiej po Katarzynie najważniejszej osoby w kraju. Książę chce, aby niepodejrzewany przez nikogo Mitrydates służył za posłańca przy przekazywaniu jego miłosnych wiadomości hrabinie Chawrońskiej.*

*Na dworze Zubowa Mitia poznaje książęcego adiutanta Pikina oraz sekretarza Metastasio. Z podsłuchanej rozmowy dowiaduje się, że planują oni otruć cesarzową.*

Przed opuszczeniem biura Nicholas rozmawia ze swoim interseksualnym asystentem Walą. Ten informuje go, że ktoś popełnił samobójstwo, skacząc z okna ich budynku.

Fandorin wraca do mieszkania, gdzie wieczorem odwiedza go milicjant kapitan Wołkow. Wołkow wyjawia Nicholasowi, że mężczyzna, który wypadł z okna miał skute kajdankami ręce, więc wcale nie popełnił samobójstwa, lecz został zamordowany. Był to klient, który wcześniej odwiedził Fandorina. Ponadto miał przy sobie jego zdjęcie oraz kartkę z napisem, że na Fandorina został wydany wyrok śmierci. Kapitan opowiada Nicholasowi o tym, że wcześniej podobne wyroki otrzymywali rosyjscy biznesmeni, którzy następnie byli zabijani przez nieznanych „mścicieli”. Jednak wszyscy oni byli bardzo bogaci, więc Fandorin nie pasuje do tej grupy.

*Podczas kolacji Mitrydates wytrąca Katarzynie kielich, którego rozlaną zawartość wypija pies cesarzowej i chwilę później umiera. Katarzyna wierzy, że cudowny chłopiec uratował jej życie. Mianuje go cesarskim wychowankiem i nakazuje zamieszkać w swoim pałacu.*

*Podczas dni spędzonych w cesarskich komnatach dwukrotnie zostaje przeprowadzony nieudany zamach na życie Mitrydatesa. Chłopiec jest przekonany, że stał za tym Pikin, adiutant księcia Zubowa.*

*Mitrydates opowiada Masłowowi o podsłuchanej rozmowie Metastasia i Pikina oraz nieudanym otruciu cesarzowej. Naczelnik tajnej kancelarii postanawia przesłuchać Pikina, aby wyciągnąć z niego informacje. Jednak przesłuchanie kończy się niepowodzeniem. W trakcie przesłuchania chłopiec zauważa dziwny tatuaż na ciele Masłowa.*

*Wieczorem tego samego dnia w trakcie balu zorganizowanego w pałacu Pikin łapie Mitrydatesa i wyrzuca go przez okno. Chłopiec cudem uchodzi z życiem i ucieka z pałacu.*

Nicholas stwierdza, że dziwny klient musiał trafić do niego przez reklamę zamieszczoną w gazecie, w której pracuje jego żona. W redakcji poznaje numer, z którego dzwonił tajemniczy mężczyzna, a następnie z książki telefonicznej dowiaduje się, że nazywał się on Szybiakin i poznaje jego adres.

Fandorin jedzie do mieszkania Szybiakina. Zastaje je otwarte i gruntownie przez kogoś przeszukane. Przeglądając znalezione rzeczy, Nicholas dowiaduje się, że półtora roku temu żona Szybiakina zmarła w wyniku ciężkiej choroby. Od tego czasu Szybiakin stopniowo popadał w szaleństwo aż w końcu zaczął mścić się na tych, których uważał za winnych śmierci żony, w tym szefa kliniki medycznej, gdzie leczyła się kobieta. Fandorin orientuje się, że Szybiakin nie działał w pojedynkę oraz że nie wszystkie cele z jego listy zostały zlikwidowane. Podejrzewa, że jeden z nich stoi za śmiercią oszalałego wdowca.

Nicholas dzwoni do kapitana Wołkowa, aby powiedzieć mu, że znalazł mieszkanie mężczyzny, który go odwiedził. Gdy milicjant przyjeżdża na miejsce, Fandorin zauważa, że Wołkow zna kod wejściowy do budynku. Domyśla się, że kapitan musiał być tu wcześniej i prawdopodobnie współpracuje z „mścicielami”. Nicholas ucieka z budynku.

Po powrocie do domu Fandorin wysyła od ludzi z listy Szybiakina ostrzeżenia o tym, że „mściciele” na nich polują.

*Chowając się przed mrozem, Mitrydates ukrywa się w jednym z powozów stojących przed pałacem i zasypia w nim. Gdy Mitia się budzi, orientuje się, że powóz należy do hrabiny Chawrońskiej. Mitrydates przekonuje się, że hrabina jest troskliwą i kochającą kobietą. Bierze go za biedną, zagubioną sierotę i zabiera ze sobą w drogę do Moskwy.*

*Podczas jazdy przez las powóz zostaje napadnięty przez zbójców, którzy zabijają służbę hrabiny. Okazuje się, że napastnikami dowodzi Pikin wysłany przez księcia Zubowa, aby porwać Chawrońską. W trakcie pościgu powóz został uszkodzony, więc na jakiś czas jest unieruchomiony. Mitrydates niepostrzeżenie ucieka do lasu i biegnie wezwać pomoc.*

Nicholas i Wala udają się do nocnego klubu, gdzie nieznajoma kobieta próbuje uwieść Fandorina. Proponuje mu, aby pojechali do niej, ale Nicholas grzecznie odmawia.

Przy wyjściu z klubu trójka mężczyzn – tych samych, którzy wcześniej uprowadzili Szybiakina – zatrzymuje Fandorina. Każą ze sobą pójść, mówiąc, że ktoś chce porozmawiać z Nicholasem. Wala ratuje swojego szefa i we dwójkę zaczynają uciekać.

*Przedzierając się przez las, Mitrydates rani się w nogę i nie może dalej iść. Przed zamarznięciem ratuje go nieznajoma staruszka, która zanosi go do chaty leśnego pustelnika. Pustelnik przedstawiający się jako Daniła Fondorin nastawia chłopcu zwichniętą nogę i opowiada historię swojego życia, z której wynika, że jest wykształconym człowiekiem oraz byłym kamersekretarzem cesarzowej Katarzyny. Mężczyzna dobrowolnie odszedł ze służby na dworze i osiadł w dziczy, gdy przekonał się rosyjska elita dąży jedynie do coraz większego pogarszania sytuacji rosyjskiego społeczeństwa.*

*W trakcie rozmowy Daniła szybko orientuje się, że Mitrydates nie jest zwykłym dzieckiem, bo jest wyjątkowo inteligentny i wykształcony jak na swój wiek. Wspólnie wyruszają, aby uratować hrabinę Chawrońską.*

Podczas ucieczki Nicholas zostaje zatrzymany przez policję. Z aresztu dzwoni do kapitana Wołkowa, który po niego przyjeżdża. Fandorin wyznaje kapitanowi, że domyśla się, iż ten jest skorumpowany i prawdopodobnie wie o „mścicielach” więcej niż mogłoby się wydawać. Wołkow przyznaje się do brania łapówek oraz tego, że od niedawna pracuje dla nieznajomych bogatych ludzi, którzy chcieli, aby odnalazł dla nich Nicholasa. Milicjant postanawia zerwać z nimi współpracę i pomóc Fandorinowi.

Za namową Wołkowa Nicholas ukrywa się w podmiejskiej posiadłości matki Wali. Gdy po paru dniach odwiedza go Wala, okazuje się, że tropiący Fandorina ludzie podrzucili asystentowi lokalizator i przyjechali do posiadłości. Broniąc Walę, Nicholas zabija jednego z trzech mężczyzn, a następnie Wala i Nicholas rozdzielają się i uciekają.

Fandorin dociera na stację kolejową, z której dzwoni, aby poinformować Wołkowa, że ma kłopoty. Kapitan przyjeżdża na stację, ale okazuje się, że jemu także podrzucono lokalizator. Ścigający Nicholasa ludzi zabijają Wołkowa. Nicholasowi udaje się uciec i wskoczyć do odjeżdżającego pociągu towarowego. W pociągu od włóczęgi Fandorin dowiaduje się, że będą przejeżdżali niedaleko miejsca, gdzie żyje dawny znajomy Fandorina będący obecnie świątobliwym starcem.

*Mitrydates i Daniła docierają na trakt, gdzie orientują się, że Pikin odjechał, aby poinformować o wszystkim księcia Zubowa, ale zostawił swoich ludzi do eskortowania hrabiny Chawrońskiej. Niespodziewanie dla Mitrydatesa Daniła pokonuje w pojedynkę zbójców, a następnie zawozi bezpiecznie jego i hrabinę do Nowogrodu.*

*W miejskim zajeździe Fondorin opowiada im historię swojego życia. Dowiadują się, że w przeszłości był uczonym i wiele podróżował po świecie. Po tym, jak zaginął jego siedmioletni syn, zraził się do ludzi, wyjechał z miasta i zamieszkał w lesie.*

*Gdy Daniła i Chawrońska wychodzą na chwilę z sali zajazdu, Mitrydates zostaje porwany przez miejskiego urzędnika Sizowa.*

Nicholas odwiedza swego dawnego znajomego i opowiada mu o swoich problemach. Starzec twierdzi, że niestety nie może mu pomóc, bo całkowicie wyrzekł się poprzedniego życia.

Gdy Fandorin wychodzi z pustelni i idzie leśną drogą, zatrzymuje się przy nim auto. Prowadząca je kobieta mówi, że zgubiła się i prosi Nicholasa i pomoc. Fandorin wsiada do środka i zauważa, że na tylnych siedzeniach siedzą mężczyźni, którzy wcześniej parokrotnie próbowali go porwać. Ponadto w kobiecie Nicholas rozpoznaje nieznajomą, która podrywała go w klubie. Domyśla się, że śledzący go ludzie pracują dla niej.

Przedstawiająca się jako Żanna kobieta chce, aby Nicholas na polecenie jej szefa szpiegował Mirata. Kobieta grozi, że w przypadku odmowy zabije jedno z dzieci Fandorina.

*Daniła ratuje Mitrydatesa przez Sizowem. Postanawiają jak najszybciej wyjechać z Nowogrodu. W celu zmylenia pościgu Fondorin jedzie z chłopcem w karecie hrabiny, a Chawrońska wyrusza do Moskwy osobno okrężną drogą.*

*W mijanej wsi Daniłę i Mitrydatesa dogania Pikin. Gdy adiutant Zubowa orientuje się, że hrabiny z nimi nie ma, próbuje porwać chłopca. W jego obronie staje Fondorin, który wyzywa Pikina na pojedynek. Daniła wygrywa walkę, ale nie zabija Pikina. Darowuje mu życie w zamian za obietnicę, że nie będzie on więcej ścigał Chawrońskiej ani Mitrydatesa.*

Mirat okazuje się jednym z ludzi, których nazwisko Nicholas widział na liście Szybiakina. Jest on najsłynniejszym chirurgiem plastycznym w Rosji oraz właścicielem sieci prywatnych klinik, które zapewniają mu niewyobrażalne bogactwo. Fandorin zostaje zatrudniony jako nauczyciel angielskiego i wychowawca jego córki. Wprowadza się do posiadłości, gdzie poznaje żonę Mirata Ingę oraz jego nastoletnią córkę Mirę. Mira jest wynikiem młodzieńczego romansu Mirata i większość swojego życia spędziła w domu dziecka, bo ojciec się nią nie interesował. Gdy okazało się, że z własną żoną nie może mieć dzieci, chirurg odnalazł Mirę i dopiero wtedy przygarnął ją do siebie.

Nicholas stara się szpiegować Mirata oraz jego rodzinę, ale przychodzi mu to z trudem, bo szczerze polubił całą trójkę i nie rozumie, czego Żanna oraz jej szef mogliby od nich chcieć.

Podczas przyjęcia z okazji osiemnastych urodzin Miry Fandorin poznaje Jastykowa – mężczyznę, którego nazwisko również figurowało na liście Szybiakina. Jastykow jest kolegą Mirata ze szkolnych czasów, a obecnie jego największym rywalem na rynku, posiada bowiem sieć własnych aptek. Nicholas z przerażeniem zauważa, że partnerką Jastykowa jest Żanna.

*W drodze do Moskwy Mitrydates opowiada Danile o udaremnionym przez siebie zamachu na życie cesarzowej. Fondorin tłumaczy mu, że cesarzowa Katarzyna jest stara, schorowana i prawdopodobnie niedługo umrze, więc na dworze toczy się walka między dwoma stronnictwami popierającymi kandydatów do tronu. Jedni popierają syna Katarzyny – Pawła, a drudzy jej wnuka – Aleksandra. Po otruciu cesarzowej Metastasio przypuszczalnie chciał przeforsować Aleksandra jako następnego władcę.*

*Jadąc do Moskwy, Daniła oraz Mitrydates odwiedzają Lubawina – dawnego kolegę Fondorina z czasów uniwersyteckich. Daniła przedstawia Mitrydatesa jako swojego syna Samsona.*

*Podczas wizyty Lubawin zaczyna się dziwnie zachowywać i podejrzliwie patrzeć na chłopca. Gdy Fondorin wyjeżdża z dworku, aby obejrzeć resztę gospodarstwa swojego kolegi, Lubawin próbuje utopić Mitrydatesa w stawie. Rozpoznał, że chłopiec nie jest synem Daniły i twierdzi, że jest Szatanem, a jego obowiązkiem jest go zabić.*

*Mitrydates zostaje uratowany przez Fondorina, który wrócił do dworku wiedziony złymi przeczuciami odnośnie Lubawina. Następnie Daniła i Mitrydates uciekają.*

Podczas poufnej rozmowy Żanna mówi, że jest najemniczką pracującą dla Jastykowa. Kobieta każe Nicholasowi w nocy zakraść się do pokoju ochrony i wyłączyć systemy w willi Mirata, dzięki czemu ludzie Jastykowa będą mogli porwać Mirandę.

Fandorin jest wewnętrzne rozdarty – martwi się o Mirandę, ale boi się też o życie własnej rodziny, która zostanie zabita, jeśli nie wykona polecenia. W końcu idzie do Mirata i wyznaje mu prawdę o „mścicielach” oraz planowanym porwaniu. Mirat dziękuje za szczerość. Domyśla się, że Jastykow i Żanna uznali, że Nicholas ma jakieś powiązania z „mścicielami” grożącymi śmiercią Jastykowowi. Gdy przekonali się, że byli w błędzie, postanowili wykorzystać Nicholasa do pomocy przy porwaniu Mirandy. Chirurg wyjawia Fandorinowi, że on i Jastykow walczą ze sobą o przejęcie dużego poradzieckiego koncernu chemicznego. Mirat chce dzięki niemu produkować leki będące konkurencją dla leków importowanych zza granicy, a Jastykow chce masowo produkować silnie uzależniający lek, którym następnie planuje zalać Rosję.

Zrozpaczona Inga opowiada Nicholasowi historię swojej znajomości z Miratem. Para znała się od dziecka i już od szkolnych lat Mirat podkochiwał się w Indze, ale ona go odtrącała. Potem spotkali się ponownie kilkanaście lat później, gdy Inga rozstała się z drugim mężem. Po wspólnej kolacji Mirat zauważył u kobiety niepokojące znamię, zabrał ją na badania, które wykazały, że Inga jest ciężko chora. Następnie Mirat osobiście ją operował i opiekował się nią przez pół roku. W tym czasie Inga szczerze się w nim zakochała i w końcu się pobrali.

W nocy Nicholas oraz Miranda uciekają z posiadłości sekretnym podziemnym tunelem. Przy wyjściu okazuj się, że jeden z ludzi Mirata zdradził i czeka na nich Żanna.

*Daniła i Mitrydates zmierzają do Moskwy. Kareta oraz ubrania zostały w dworze Lubawina, więc poruszają się piechotą. W trakcie drogi chłopiec zaczyna chorować. Fondorin zabiera go do zajazdu, gdzie spędzają tydzień i Mitrydates dochodzi do siebie. Po kolejnych sześciu dniach docierają do Moskwy i spotykają się z hrabiną Chawrońską mieszkającą u swojego wuja – księcia Dołgorukiego.*

*Mitrydates orientuje się, że Danile i hrabinie zależy na sobie nawzajem, lecz boją sobie tego wyznać. Daniła obawia się, że Chawrońska ma go za starego dziada, a hrabina uważa, że dla Fondorina jest tylko głupią, bezmózgą lalką.*

*Do pałacu księcia Dołgorukiego przyjeżdża Metastasio, który domaga się, aby hrabina pojechała wraz z nim do księcia Zubowa. Chawrońska odmawia, a w jej obronie staje Daniła.*

*Metastasio na osobności rozmawia z księciem Dołgorukim, a ich rozmowę podsłuchuje Mitrydates. Sekretarz księcia Zubowa twierdzi, że oddanie się Zubowowi przez hrabinę jest w interesie państwa, ponieważ książę Zubow oszalał na jej punkcie i skupia swoją uwagę wyłącznie na niej, przez co nie może zajmować się istotnymi sprawami kraju, w tym popieraniem Aleksandra jako kandydata na następcę cesarzowej.*

*Chawrońska jest przekonana, że odmawiając Zubowowi, może sprowadzić nieszczęście na swego wuja, Fondorina oraz Mitrydatesa. Postanawia dobrowolnie pojechać do Zubowa, lecz najpierw chce na osobności porozmawiać z Daniłą. We dwójkę zamykają się w bibliotece.*

*W tym samym czasie Mitrydates rozmawia z księciem Dołgorukim. Niespodziewanie książę próbuje zabić chłopca i zaczyna gonić go po pałacu. Mitrydatesa ratuje Daniła. Okazuje się, że książę Dołgoruki jest członkiem tajnego zakonu będącego radykalnym odłamem masonerii. Książę pokazuje im list od przywódcy zakonu, którym według podejrzeń Fondorina jest Metastasio. Przywódca kazał członkom zakonu odnaleźć Mitrydatesa i zabić go, twierdząc, że chłopiec jest Szatanem. To z tego powodu Sizow próbował porwać chłopca, a Lubawin utopić go w stawie.*

*Bez pożegnania z Chawrońską Daniła i Mitrydates opuszczają pałac Dołgorukiego. Fondorin zawozi chłopca do rodzinnego majątku jego ojca, gdzie oczekuje go naczelnik tajnej kancelarii Masłow przysłany przez cesarzową, która z utęsknieniem wygląda powrotu Mitrydatesa na dwór. Żegnając się z chłopcem Daniła wsuwa chłopcu do kaftana złożony papier.*

Nicholas i Miranda są przetrzymywani w mieszkaniu przez Jastykowa, Żannę i jej ludzi. Jastykow żąda, aby Fandorin pośredniczył w rozmowach między nim a Miratem. Nicholas jest świadomy, że jego samego najprawdopodobniej zabiją jako niewygodnego świadka, ale zgadza się współpracować, licząc, że w ten sposób ocali własną rodzinę. Miranda domaga się, aby po wszystkim Fandorin został puszczony wolno i grozi, że inaczej się zabije. Jastykow przystaje na jej warunek.

Poprzez Nicholasa Jastykow i Mirat ustalają między sobą warunki uwolnienia Mirandy. Następnego dnia ma odbyć się aukcja koncernu chemicznego. Mirat ma podbijać cenę, ale tylko do pewnego progu. Potem ma odpuścić i pozwolić Jastykowowi przejąć koncern. Gdy aukcja zakończy się pomyślnie, Miranda i Fandorin zostaną wypuszczeni.

*Rankiem następnego dnia Mitrydates ma pojechać samotnie z Masłowem do Petersburga. W nocy chłopiec rozmyśla nad swoim położeniem i ogląda papier wsunięty mu do kaftana przez Daniłę. Jest to list od przywódcy zakonu czyhającego na jego życie. Mitrydates ogląda pieczęć przy liście i zauważa, że jest ona identyczna jak tatuaż, który wcześniej widział na ciele Masłowa. Chłopiec dochodzi do wniosku, że Daniła był w błędzie – przywódcą zakonu nie jest Metastasio, lecz Masłow. Mitrydates przypomina sobie, że pies cesarzowej zmarł zaraz po wypiciu trucizny, więc trucizna musiała działać błyskawicznie, co byłoby sprzeczne z planami Metastasia, któremu powinno zależeć na tym, aby Katarzyna umierała powoli i zdążyła spisać testament oraz przekazać władzę wnukowi Aleksandrowi. Chłopiec domyśla się, że to naczelnik tajnej kancelarii chciał otruć cesarzową, a następnie posadzić na tronie Pawła. Potem planował zrzucić winę na Metastasia i Pikina, którzy również knuli spisek przeciwko Katarzynie, o czym Masłow dowiedział się od Mitrydatesa. Gdy podczas nieudanego przesłuchania Pikina chłopiec zobaczył tatuaż Masłowa, a następnie w niejasnych okolicznościach zniknął z cesarskiego pałacu, Masłow przestraszył się, że Mitrydates domyślił się jego roli jako przywódcy tajnego zakonu. Dlatego naczelnik tajnej kancelarii kazał odnaleźć i zabić chłopca.*

*W nocy Masłow zakrada się do sypialni Mitrydatesa, ale chłopiec nie śpi i wzywa na pomoc ojca. Mitrydates usiłuje wytłumaczyć ojcu, że naczelnik tajnej kancelarii chce zabić i jego, i cesarzową. Masłow pośrednio przyznaje się do wszystkiego. Następnie przekonuje Aleksego, aby mu pomógł i został jego wspólnikiem, a w zamian on zapewni mu karierę na cesarskim dworze.*

W dniu przetargu Mirat łamie umowę i przelicytowuje Jastykowa. Żanna chce zabić Nicholasa oraz Mirandę. Niespodziewanie jeden z jej ludzi staje po stronie Fandorina i zabija Żannę. Mężczyzna wyjaśnia, że zrozumiał, że w przeciwieństwie do jego niedawnej szefowej Nicholas jest dobrym człowiekiem. Fandorin i Miranda zostają puszczeni wolno.

Z wiadomości radiowych Nicholas dowiaduje się, że Jastykow został zamordowany. Domyśla się, że zabiła go Żanna, która chciała pozbyć się wszelkich świadków niewykonanego zlecenia.

Miranda nie chce wracać do swojego ojca, bo ona i Fandorin rozumieją, że skoro Mirat złamał umowę z Jastykowem, to znaczy, że był gotów poświęcić życie własnej córki dla swoich interesów. Dziewczyna chce podjechać pod willę, aby Nicholas zabrał kilka potrzebnych jej rzeczy.

W posiadłości Fandorin spotyka Ingę, która wyznaje, że jej mąż potraktował poważnie groźbę śmierci wysłaną przez „mścicieli”, a ponadto znał osobiście kilka osób z listy Szybiakina. Nicholas wpada na rozwiązanie zagadki. W rzeczywistości nie ma żadnej grupy „mścicieli”. Był jedynie oszalały po śmierci żony Szybiakin wysyłający fikcyjne groźby śmierci do osób, które obwiniał o swoje nieszczęścia. Jedną z tych osób był Mirat, który potraktował groźbę poważnie i kazał dowiedzieć się, kto ją wysłał. Gdy jego ludzie ustalili, że był to Szybiakin, Mirat anonimowo zmanipulował Szybiakina i nakłonił go do współpracy. Podsuwał mu kolejne cele, które były jego konkurencją w interesach. Szybiakin dostarczał im „wyroki śmierci”, ludzie Mirata ich zabijali, ale cała wina spadała na rzekomych „mścicieli”. W ten sam sposób Mirat planował pozbyć się Jastykowa, ale on uznał groźbę śmierci za realną i wynajął Żannę do ochrony. Wtedy Mirat wpadł na nowy plan. Wymyślił fałszywą historię o zaginionej córce odnalezionej w domu dziecka. Dzięki temu Jastykow miał uwierzyć, że poprzez porwanie Mirandy mógłby szantażować Mirata. Mirat od początku planował złamać umowę i wygrać licytację. Wiedział, że poskutkuje to śmiercią Mirandy i Nicholasa, ale oni w ogóle się dla niego nie liczyli. Historia z chorobą Ingi również była zmyślona. Mirat wmówił kobiecie, że jest chora, aby móc wyjść na bohatera, uratować ją i zyskać miłość Ingi.

Fandorin wraca do Mirandy i wyznaje jej prawdę o tym, że wcale nie jest córką Mirata, jemu na niej nie zależy, a jej odnalezienie w domu dziecka było jedynie elementem intrygi Mirata. Dziewczyna oznajmia, że chce wrócić do domu.

*Masłow i ojciec Mitrydatesa usypiają chłopca, aby wywieźć go z dworu i pogrzebać żywcem. Gdy chłopiec się budzi, orientuje się, że jedzie saniami powożonymi przez Daniłę.*

*Fondorin opowiada mu o tym, że wracając do Moskwy, zatrzymał się na noc na stacji pocztowej, gdzie spotkał ludzi Masłowa. Z podsłuchanej rozmowy dowiedział się, że Mitrydates nie żyje, a jego znajdujące się w worku zwłoki niedługo mają zostać pochowane. Potajemnie Daniła wykupił worek z ciałem chłopca od jednego z ludzi Masłowa, a do grobu został włożony worek z ziemią. Po obejrzeniu Mitrydatesa Fondorin zorientował się, że chłopiec żyje i został jedynie uśpiony.*

*Daniła mówi, że nawet jeśli intryga Masłowa się uda i nowym cesarzem zostanie Paweł, jego rządy nie będą trwały długo, bo Paweł nie jest lubiany ani na dworze, ani wśród ludu i wkrótce ktoś pozbawi go władzy.*

*Mitrydates stwierdza, że nie ma już domu ani rodziny, bo jego własny ojciec poświęcił go dla swojej kariery. Fondorin proponuje, że skoro wszyscy i tak uważają, że Mitrydates nie żyje, chłopiec może zostać przy nim, podając się za jego zaginionego syna. Mitrydates ochoczo się zgadza. We dwójkę postanawiają żyć daleko od Petersburga.*

*Na drodze do Moskwy spotykają hrabinę Chawrońską jadącą do domu Mitrydatesa, licząc, że znajdzie tam chłopca i Fondorina. Chawrońska i Daniła wyznają sobie miłość i planują się pobrać. Mitrydates-Samson zostaje ich adoptowanym dzieckiem.*

Nicholas przychodzi na odbywający się w Moskwie pogrzeb Mirata. Chirurg został zamordowany przez własną żonę, która następnie trafiła do szpitala psychiatrycznego.

Na pogrzebie Fandorin spotyka się z Mirandą, która jako jedyna spadkobierczyni Mirata przejęła po nim wszystkie jego kliniki. Dziewczyna zamierza kontynuować prowadzenie interesów „ojca”.