Jehoasz (król Izraela)

## Jehoasz

Podobizna Jehoasza z Promptuarii Iconum Insigniorum autorstwa Guillaume Rouillé (źródło)

## Rodzina

### Dzieci

Jeroboam II

**Jehoasz** (bib. heb: **יהואש**; współ. heb: **יְהוֹאָשׁ**), znany też pod imieniem **Joasz** (bib. heb. **יואש**; współ. heb. **יוֹאָשׁ**; gr. **Ιωας**, trb: **Iōas**; łac. **Ioas**) - starotestamentowa postać biblijna znana z 13 i 14 rozdziału II Księgi Królewskiej i 25 rozdziału II Księgi Kronik. Jeden z dwóch królów o tym imieniu (w tej formie) wspomniany w Biblii. Był synem i następcą Jehoachaza, którego pośmiertnie zastąpił zostając trzecim władcą z dynastii Jehudytów i dwunastym królem państwa północnego (Izraela) władając tym starożytnym królestwem przez szesnaście lat, prawdopodobnie od 798 do 782 p.n.e.

Jego rządy - na tle władztwa dziadka i ojca - są oceniane zdecydowanie pozytywnie. W trzech bitwach pokonał aramejskiego króla Damaszku, Ben-Hadada III, odzyskując dla kraju izraelskie miasta łącznie z Zajordaniem (Gileadem) okupowanym przez Syryjczyków za poprzednich władców Izraela. Zdołał również pokonać judzkiego króla, Amazjasza, w bitwie pod Bet-Szemesz i splądrować Jerozolimę, choć jej nie anektował. Za panowania Joasza państwo północne kontrolowało terytoria od miasta Dan na północny do Kuntillet Ajrud (starożytna nazwa nieznana; w północnym Synaju) na południu. Nie był jednak niezależny, płacił trybut asyryjskiemu królowi Adad-nirariego III. Za jego panowania zmarł wieloletni prorok Elizeusz, szczerze opłakiwany przez monarchę, a łupieżcy z Moabu zaczęli rabować i terroryzować Izraelitów. Władca również kontynuował poparcie dla państwowego kultu złotych cielców Jeroboama I.

## Lata panowania

Proponowane lata panowania Jehoasza, tak jak lata innych królów izraelskich i judzkich, jest nierozwiązaną kwestią wśród badaczy. Problem sprawia fakt, że starożytnym Izraelu i Judzie istniały osobne systemy liczenia lat, a władcy zanim zostali faktycznymi królami to prawdopodobnie często sprawowali koregencje z ojcami i poprzednikami, a ten okres zaliczano do panowania. Proponowane chronologie dla władztwa Jehoasza obejmują (za Wikipedią):

* 801 – 786 p.n.e według Williama F. Albrighta
* 798 – 782 p.n.e według Edwarda R. Thielego
* 805 – 790 p.n.e według Gershona Galila
* 806 – 791 p.n.e według Kennetha Kitchena
* 797 – 782 p.n.e według V. Pavlovsky'iego i E. Vogt'a

## Historia w Biblii

### Śmierć Elizeusza i bitwy z Aramejczykami

Za panowania Jehoasza wieloletni prorok Elizeusz rozchorował się i miał umrzeć. Król przyszedł do jego domu, aby go opłakiwać, ale ten postanowił po raz ostatni wygłosić proroctwo. Kazał mu wziąć łuk i strzały, położyć rękę na łuku, a potem sam położył swoje ręce na rękach Jehoasza. Następnie Elizeusz powiedział mu, aby otworzył okno na wschód i wystrzelił. Tak też zrobił, a prorok stwierdził, że to strzała przeciw aramejskiemu królestwu Damaszku, które on zwycięży. Król miał jeszcze wziąć strzały i uderzać nimi o ziemie. Zrobił to trzy razy i zaprzestał. Umierający niechętnie skomentował, że liczba rozbitych strzał to liczba zwycięskich bitew. Uderzył trzy razy to trzy razy zwycięży, ale gdyby zrobił to pięć lub sześć razy mógłby całkowicie podbić Aram-Damaszek.

W późniejszym tekście jest mowa o tym, że Joasz pokonał Ben-Hadada III, króla Aram-Damaszku, w trzech bitwach, z których, biorąc pod uwagę słowa Elizeusza, jedna lub wszystkie trzy miały miejsce pod miejscowością Afek, gdzie niegdyś sam Achab gromił syryjskich nieprzyjaciół. Dzięki temu udało się odzyskać dawne ziemie Izraela, utracone za panowania dziadka i ojca.

### Wojna z Judą

Amazjasz był dawidyckim królem Judy przed wyprawą do sąsiedniego Edomu najął sto tysięcy najemników z królestwa samaryjskiego do kampanii. Jednak pod wpływem nieznanego z imienia jahwistycznego proroka rozkazał zwolnić rekrutowanych żołnierzy do domu. Ci wracając na północ z wściekłości za daremny trud i brak okazji do zapłaty po drodze napadali i zabijali Judejczyków. Amazjasz po odniesionych zwycięstwach nad Edomitami w dolinie Soli, poczuł się na tyle na siłach, aby wypowiedzieć wojnę północnym sąsiadom, prawdopodobnie w odwecie za powyższy incydent.
Jehoasz jeszcze ostrzegł w przypowieści o Oście i Cedrze, o niebezpieczeństwie, na jakie się porywa. W niej oset poprosił cedr, aby dał swoją córkę jego synowi za żonę, ale przyszła bestia i rozdeptała oset. Możliwe więc, że pretekstem do konfliktu ze strony Amazjasza mogła być też odmowa mariażu dynastycznego. Mimo to wojna wybuchła i wrogie strony starły się pod miejscowością Bet-Szemesz w Judzie. Bitwę wygrali Izraelici, a król judzki znalazł się w niewoli. Jehoasz zburzył mury Jerozolimy, zrabował też złoto i srebro ze świątyni i skarbca państwowego oraz uprowadził zakładników, ale samego Amazjasza przywrócił do władzy. Według 2 Księgi Kronik klęska była karą za wiarołomstwo władcy z rodu Dawida.

## Archeologia

### **Stela z Tell al-Rimah**

Adad-Nirari III był królem nowego państwa asyryjskiego w latach 810 - 783 p.n.e, a zarazem wnukiem Salmanasara III, który jako pierwszy z władców Asyrii walczył z Izraelem, a potem ściągał z niego haracz. Tak samo, jak dziadek, Adad-Nirari, również ściągnął trybut z Izraela, tym razem od niejakiego Jehoasza z Samarii. Oto treść steli:

*[1] Adadowi, największemu bogu, potężnemu szlachcicowi bogów, pierworodnemu synowi Anu, wyjątkowemu, niesamowitemu, wyniosłemu, inspektorowi kanałów nieba i ziemi, który opływa w dostatku, który mieszka w Zamahu, wielkim panu, jego pan.*

*[2] Adad-Nirari, potężny król, król wszechświata, król Asyrii, syn Szamszi-Adada, króla wszechświata, król Asyrii, syn Salmanasara, króla czterech stron.*

*[3] Zebrałem swoje rydwany, wojska i obozy; Rozkazałem im maszerować do krainy Hatti. W ciągu jednego roku podbiłem całą ziemię Amurru i Hatti. Nałożyłem na nich podatki i daninę na zawsze.*

*[4] Otrzymałem 2000 talentów srebra, 1000 talentów miedzi, 2000 talentów żelaza, 3000 lnianych ubrań z wielobarwnymi wykończeniami - daninę Mari - z ziemi Damaszku. Otrzymałem daninę od Jehoasza Samaryjczyka, władcy tyryjskiego i władcy sydońskiego .*

*[5] Maszerowałem do wielkiego morza na zachodzie. Postawiłem pomnik mojej lordowskiej mości w mieście Arwad, które jest pośrodku morza. Wspiąłem się na Wzgórze Liban ; i ściąłem drewno: 100 dojrzałych cedrów , materiał potrzebny do mojego pałacu i świątyń.*

### **Kuntillet Ajrud**

   Kuntillet Ajrud to arabska nazwa nadana stanowisku archeologicznemu w północno-zachodniej części Synaju w dzisiejszym Egipcie. Była to ufortyfikowana izraelska placówka handlowa na lokalnym szlaku między Kadesz-Bereą i Eljatem, która została założona ok. 801 roku p.n.e za panowania króla Jehoachaza, a zakończyła swoją działalność w okresie rządów Jeroboama II w 770 p.n.e. W głównym budynku odnaleziono hebrajskie inskrypcje i różne graficzne zdobienia. Przedstawiające m. in.  zwierzęta i postacie ludzkie. Wśród nich znaleziono także gipsowy portret typowego bliskowschodniego króla, który może przedstawiać właśnie Jehoasza. Jeśli okazałoby się to faktem, Joasz stałby się jedynym, oprócz Jehu, izraelskim monarchą, którego podobizna zachowała się dla potomnych.

## Przypisy

1. ↑ The Tell al-Rimah Stela - Livius.org
2. ↑ Bóg Adad to mezopotamski odpowiednik Baal-Hadada
3. ↑ Hatti - Kraj Hetytów. Odnosi się mniej więcej do Cylicji, krainy historycznej południowo-wschodniej części Anatolii, gdzie istniały małe państwa luwijskie uważające się za dziedziców upadłego imperium hetyckiego
4. ↑ Amurru -
starożytne państwo amoryckie w dzisiejszej północno-zachodniej Syrii. Tutaj określenie dla
 tego wówczas aramejskiego i luwijskiego regionu

## Źródła

* II Księga Królewska
* II Księga Kronik
* Joasch (Israel) - Wikipedia (deu)
* Jehoash of Israel - Wikipedia (eng)

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent