Klasyczny język chański

**Klasyczny język chański** - język i pismo ludów zamieszkujących południową Osalię (Chanów i Korytów), używany w formie języka narodowego wielu krajach osalskich od XX wieku SE do VIII wieku SE. Protoplastą Mowy Południa był język starochański, używany w pierwszych wiekach epoki pisma. Klasyczna chańszczyzna stała się źródłem wielu języków narodowych, takich jak starokorycki czy nowochański. Język wymarł ostatecznie w I wieku NE.

## Słownik i podstawy gramatyki

O ile pod względem mowy i przekazów ustnych klasyczny język Chanów różnił się niewiele od swojego poprzednika - języka starochańskiego - to z punktu widzenia systemu pisma (wynaleziony w XX wieku SE) zaszło wiele poważnych zmian. Pismo chańskie było znacznie bardziej rozbudowane, spadło w nim znaczenie [popularnych w starochańskim] ideogramów, zaś wzrosła rola wyrazów, tworzonych za pomocą 25 (a nie jak kiedyś - 14) "uniwersalnych znaków". Za pomocą tychże znaków tworzone były różne kombinacje, odpowiadające odpowiednim zjawiskom. Większa liczba materiału, z którego "lepi się" nowe wyrazy pozwoliła na znaczne, w stosunku do starochańszczyzny, poszerzenie zasobu leksykalnego i określenie przez inskrypcje kwestii znacznie bardziej skomplikowanych i nieoczywistych, np. kwestii filozoficzno-religijnych. Szersze słownictwo pozwoliło ponadto na zniwelowanie problemu duplikacji nękającego prajęzyk Chanów. Przy opisywaniu świata za pomocą skąpej liczby wyrazów dawni Chanowie musieli do określania wielu rzeczy tego samego słowa, np. wyraz "król" w języku starochańskim zapisywano tak samo jak "władza" czy "państwo". Z kolei słowo "grupa" stosowano nie tylko jako rzeczownik, lecz również zaimek "oni". Takie sytuacje przybierały często absurdalną skalę, gdzie jednym słowem wyrazić można było ponad 10 zupełnie różnych zjawisk. W języku imperium, mimo iż duplikacje nie zniknęły całkowicie, było ich bardzo mało, a słowa odpowiadały zwykle tylko jednej konkretnej rzeczy.

Pod kątem gramatyki również doszło do poważnych zmian - bardzo ważną rzeczą było pojawienie się zaimków, których w starym piśmie w ogóle nie było. Zaimki pojawiały się w każdym zdaniu, zawsze stanowiły oddzielne słowo i nigdy nie łączyły się z rzeczownikiem. Rzeczowniki w klasycznym chańskim odmieniały się przez 9 osób (3 os. l.p. i l.mn. była rozbita na rodzaj męski, żeński i [tylko w l.p.] nijaki). Popularnym zabiegiem, który z resztą stał się fundamentem pisania językiem potocznym w kulturze chańskiej, było łączenie rzeczowników z przymiotnikami lub rzadziej z czasownikami. Np. "dobry król" po polsku można było napisać oddzielnie za pomocą słowa "dobry" i "król", lecz można było również stworzyć jeden wyraz taki jak "dobrokról" (zdanie "on jest dobrym królem" znaczyło to samo co "on jest dobrokrólem"). W języku klasycznym połączenia były raczej zabiegiem kosmetycznym, zależnym głównie od lepszego brzmienia epitetu. Połączenia rzeczowników i przymiotników przenikły jednak do wielu języków i stały się tam podstawami gramatycznymi.

Ostatnią innowacją dodaną w klasycznej chańszczyźnie była strona bierna zdań oraz szyk przestawny. Ten ostatni był szczególnie często używany w pismach religijnych, gdzie zaburzenie zwykłej kolejności wyrazów nadawało dziełu specjalny styl literacki.

## Użycie klasycznego chańskiego

Od czasów odrodzenia pisma w Imperium Chanów w XX wieku SE i powstania klasycznej chańszczyzny popularność pisma jako nowatorskiej, przełomowej technologii stale rosła. Wąski krąg elity społecznej umiejącej czytać i pisać zaczął się dynamicznie rozszerzać przede wszystkim na bogatą arystokrację rodową. Pismo zaczęło być używane do kodyfikacji prawa i opowieści religijnych nienależących do Świętego Zbioru, a także w handlu, historiografii, wojsku czy (co bardzo ważne) - w świeckiej literaturze. Od 1817 roku na mocy postanowień soboru w Thercypolis, każdy dekret imperatorski musiał zostać spisany, a 7 filarów prawa imperium zostało wyryte najpierw na ścianach Pałacu w stolicy kraju, a w następnych wiekach, w formie inskrypcji na stelli, w każdym większym mieście chańskim. Również dzięki temu zjazdowi rozpoczął się bardzo ważny dla historii cywilizacji proces budowy sieci szkół, w których specjalnie oddelegowani kapłani nauczali szlachecką młodzież technik piśmienniczych. W XVII wieku SE już każdy młody mężczyzna z bogatej rodziny umiał w podstawowym zakresie czytać i pisać, co ułatwiało mu karierę w strukturach politycznych państwa. W 1685 roku za sprawą Horacego V w Mandigentii otwarto nawet szkołę piśmiennictwa dla kobiet, zaś patronką instytucji stała się ówczesna królowa i wykładowczyni w tej akademii - Ella de Barenherz. Przedstawicielki płci pięknej mogły tam zgłębiać wiedzę nie tylko na temat kaligrafii, lecz również teologii, politologii i filozofii. Wiele tych szkół (w tym ta kobieca) przetrwało upadek imperium w -1459 roku, a niektóre z nich kontynuowały nauki jeszcze w pierwszych dekadach Ery Mroku.

W języku starochańskim treści zapisywano jedynie na glinianych tabliczkach, ponieważ nie znano w sumie innej metody. Klasyczna chańszczyna mogła przybrać znacznie więcej form, chociaż użycie tablic wciąż było najpopularniejszą metodą. Inskrypcje znaleźć można było na ścianach budynków (napisami na świątyniach i pałacach zajmowali się specjalni robotnicy) czy na stellach. Szczególnie ta ostatnia była powszechna, ponieważ w każdym mieście chańskim była taka z listą 7 filarów prawa imperium.

1. ↑ To dosyć niesamowite, jak wiele język mówi o człowieku, jego myślach oraz sposobie myślenia. O ile "król" i "władza" są ze sobą mocno powiązane i w razie konieczności można by było korzystać z nich wymiennie, tak jednak połączenie wyrazów takich jak "król" i "państwo", których znaczenie jest różne mimo iż słowa są różne, nie jest oczywiste. W ustroju i filozofii Chanów państwo nie tylko jest własnością króla (co jest akurat normalne dla antycznych systemów politycznych), lecz również jego częścią, ponieważ jako właściciel zżywa się ze swoją ziemią i ma wobec niej obowiązki. Patrząc na sprawę w takim świetle, zabieg językowy staje się już dużo bardziej zrozumiały.