Kaszuby

**Kaszuby** – region kulturowy w północnej Polsce, będący częścią Pomorza Gdańskiego. Zamieszkują tu m.in. Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie) posługujący się językiem kaszubskim, który ma w Polsce od 2005 status języka regionalnego. Obecnie obejmuje powiaty: kartuski, bytowski, lęborski, pucki, gdański, wejherowski, słupski, człuchowski, kościerski, chojnicki oraz miasta: Gdynię, Gdańsk i Sopot.

Stolica: Gdańsk

Ważniejsze miasta: Gdynia • Sopot • Hel • Jastarnia • Puck • Władysławowo • Reda • Rumia • Wejherowo • Bytów • Kartuzy • Żukowo • Kościerzyna • Brusy • Chojnice

## Herb

**Herb Kaszub** przedstawia w złotej tarczy herbowej postać czarnego gryfa, zwróconego w prawo, ze złotym orężem, czerwonym językiem i złotą koroną.
Oficjalnie nie ma żadnej uchwały, która określałaby szczegółowy opis kaszubskiego herbu i godła. Tylko Kaszëbskô Jednota w swej *Deklaracji ideowej*, uchwalonej w dniu 7 września 2011 r., stwierdza, że: "*Naszym godłem narodowym jest czarny gryf w koronie"*, dalej zaś określa herb – "*na złotym polu, zwrócony w prawo (heraldyczne) czarny gryf w koronie"*. Pomimo pewnych różnic w przedstawianiu gryfa (dotyczą one choćby koloru języka czy pazur), w ruchu kaszubskim powszechnie przyjął się gryf czarny w koronie

### Inne warianty

Wariant 1 - często spotykany wariant herbu KaszubWariant 2Wariant 3 - dawny herb województwa pomorskiegoWariant 4 - obecny herb województwa pomorskiego

* **Wariant 1 herbu Kaszub** przedstawia w złotej (żółtej) tarczy herbowej czarnego gryfa z czarnym językiem, z czarnym orężem i koroną.
* **Wariant 2 herbu Kaszub** przedstawia w złotej tarczy herbowej czarnego gryfa z czerwonym językiem i orężem bez korony. Jest dawnym herbem Księstwa kaszubskiego.
* **Wariant 3 herbu Kaszub** przedstawia w złotej tarczy herbowej wspiętego czarnego gryfa o rozdwojonym ogonie, z wysuniętym czerwonym językiem. Jest on herbem województwa pomorskiego używanego w latach 2008-2010.
* **Wariant 4 herbu Kaszub** przedstawia w złotej tarczy herbowej wspiętego czarnego gryfa o rozdwojonym ogonie, z wysuniętym czerwonym językiem. Jest on obecnym herbem województwa pomorskiego.

## Flaga

**Flaga Kaszub** to prostokątny płat tkaniny 5:8, złożony z dwóch poziomych pasów jednakowej szerokości, czarnego oraz żółtego.

Ani barwy, ani wymiary, ani zasady stosowania kaszubskiej flagi nie zostały, jak dotychczas, określone przez żadne organizacje kaszubskie. Podobnie jak w przypadku herbu, wyjątek w tej materii stanowi Kaszëbskô Jednota*,* która w swojej *Deklaracji ideowej* określa barwy flagi: "*Kaszubska flaga narodowa ma barwy czarno-żółte, które wiążą się z naszym herbem, czyli zwróconym w prawo czarnym gryfem w koronie na złotym polu tarczy herbowej".*

### Inny wariant

**Inny wariant flagi Kaszub** to prostokątny płat złotej tkaniny 5:8, pośrodku którego umieszczono godło Kaszub.

## Hymn Kaszub

**Hymn kaszub** - podobnie jak w przypadku herbu i flagi, Kaszuby nie mają swojego oficjalnego hymnu. Do tej roli pretendują dwie pieśni: "*Zemia Rodnô"* i *"Kaszëbsczi marsz"*.

### Zemia Rodnô

**"Zemia Rodnô"** (tłum. **"Ziemio Ojczysta"**) – popularna kaszubska pieśń patriotyczna, uznawana przez część Kaszubów jako hymn regionalny bądź narodowy. Jako „hymn narodowy” Kaszubów określa ją m.in. *Deklaracja ideowa*, uchwalona 7 września 2011 przez członków stowarzyszenia Kaszëbskô Jednota. Autorem słów pieśni jest Jan Trepczyk, proponent idei narodu kaszubskiego i jeden z czołowych działaczy narodowego ruchu kaszubskiego. Tekst do hymnu powstał w 1954 roku.

***Oryginalny tekst***

*Zemia Rodnô, pëszny kaszëbsczi kraju,*

*Òd Gduńska tu, jaż do Roztoczi bróm!*

*Të jes snôżô, jak kwiat rozkwitłi w maju.*

*Ce, Tatczëznã, jô lubòtną tu móm.*

*Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi*

*W spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë.*

*Twòje jô w przódk bëlné pòcyskóm kwiôtczi.*

*Òdrodë cél Kaszëbóm znôw brënie.*

*Tu jô dali mdã starżã zemi trzimôł,*

*Skądka zôczątk rodnô naj rózga mô.*

*Tu mdã dali domôcëznë sã jimôł*

*Jaż zajasni i nama brzôd swój dô.*

***Tłumaczenie***

*Ziemio Ojczysta, piękny kaszubski kraju,*

*Od Gdańska tu, aż do Roztoki bram!*

*Tyś jest piękna jak kwiat rozkwitły w maju.*

*Cię, kochaną Ojczyznę tutaj mam.*

*Sambora miecz i Świętopełka bitwy*

*Chroniły i zachowały dla nas Cię.*

*Do przodu więc Twe piękne rzucam kwiatki.*

*Idea odrodzenia Kaszubom znów dojrzewa.*

*Tutaj dalej straż nad ziemią będę trzymał,*

*Gdzie naszych korzeni początek jest.*

*Tutaj dalej będę naszą kulturę wzbogacał*

*Aż rozbłyśnie i owoc swój nam da.*

### Kaszëbsczi Marsz

**"Kaszëbsczi Marsz"** (tłum. **"Marsz Kaszubski"**) – popularna kaszubska pieśń patriotyczna, używana przez część Kaszubów jako nieoficjalny hymn. Autorem pieśni jest Hieronim Derdowski, który umieścił ją w swoim poemacie *Ò panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł*. Tekst do melodii zbliżonej do Mazurka Dąbrowskiego zaadaptował w 1921 Feliks Nowowiejski.

Według części Kaszubów *"Marsz Kaszubski"* nie oddaje w odpowiedni sposób kaszubskiej tożsamości. Wiele kontrowersji wywołują słowa “*pòlskô wiara, pòlskô mòwa”*, militarystyczny wyraz utworu, skupiającego się na sławieniu wojny przeciw Niemcom w służbie polskiej oraz same intencje i stosunek do rodzimego języka autora. Według stowarzyszenia Kaszëbskô Jednota hymnem narodowym Kaszubów jest *"Ziemia Rodnô"* Jana Trepczyka.

***Oryginalny tekst***

**Zwrotka**

*Tam gdze Wisła òd Krakòwa*

*W pòlsczé mòrze płënie*

*Pòlskô wiara, pòlskô mòwa*

*Nigdë nie zadżinie.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Më z Niemcama wieczi całé*

*Krwawé wiedlë wòjnë.*

*Wòlné piesnië wiedno brzmiałë*

*Bez górë i chòjnë.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Przëszedł Krzëżôk w twardi blasze,*

*Pólëł wsë i miasta,*

*Za to jegò cepë nasze*

*Grzmôcëłô lôt dwasta.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Nas zawòłôł do swi rotë*

*Pòlsczi król Jadżełło,*

*Téj w niemiecczich karkach gnôtë*

*Trzeszczałë jaż miło.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Gdze król Kadzmiérz gnôł Krzëżôka?*

*Gnôł gò pòd Chònice!*

*Bë gò zgniotłë, jak robôka,*

*Kaszëbsczé kłonice.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Czej rôz naju òkrãtama*

*Szwedë najechalë,*

*Më żesmë jich kapùzama*

*Z Pùcka wënëkalë.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Krzëżã swiãtim przëżegnóné*

*Séc, seczera, kòsa,*

*Z tim Kaszëba w piekle stónie,*

*Diôbłu ùtrze nosa.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Nasz Stanisłôw Kòstka swiãti,*

*Co sã ù nas rodzył,*

*Nie dopùscy, bë zawzãti*

*Wróg nóm długò szkòdzył.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

**Zwrotka**

*Płaczą matczi nad sënama*

*Płaczą dzys dzewice,*

*Hola, jesz je Bóg nad nama*

*Dôł cepë, kłonice.*

**Ref.**

*Nigdë do zgùbë*

*Nie przińdą Kaszëbë,*

*Marsz, marsz, marsz za wrodżem!*

*Më trzimómë z Bòdżem.*

***Tłumaczenie***

**Zwrotka**

*Tam gdzie Wisła od Krakowa*

*W polskie morze płynie*

*Polska wiara, polska mowa*

*Nigdy nie zaginie.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*My z Niemcami wieki całe*

*Krwawe wiedli wojny*

*Wolne pieśni zawsze brzmiały*

*Poprzez góry i sosny.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Przyszedł Krzyżak w twardej blasze,*

*Palił wsie i miasta,*

*Za to jego cepy nasze*

*Grzmociły lat dwasta.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Nas zawołał do swej roty*

*Polski król Jagiełło,*

*Wtedy w niemieckich karkach gnaty*

*Trzeszczały aż miło.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Gdzie król Kazimierz gnał Krzyżaka?*

*Gnał go pod Chojnice!*

*By go zgniotły, jak robaka,*

*Kaszubskie kłonice.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Kiedy z razu okrętami*

*Szwedzi najechali,*

*My ich kapuzami*

*Z Pucka wyganiali.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Krzyżem świętym przeżegnane*

*Sierp, siekiera, kosa,*

*Z tym Kaszub w piekle stanie,*

*Diabłu utrze nosa.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Nasz Stanisław Kostka święty,*

*Co się u nas rodził,*

*Nie dopuści, by zawzięty*

*Wróg nam długo szkodził.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*

**Zwrotka**

*Płaczą matki nad synami*

*Płaczą dziś dziewice,*

*Hola, jest jeszcze Bóg nad nami*

*Dał (nam) cepy, kłonice.*

**Ref.**

*Nigdy do zguby*

*Nie przyjdą Kaszuby*

*Marsz, marsz za wodzem!*

*My trzymamy z Bogiem.*