Dzieje Czesława Jagody, czyli pamiętnik znaleziony na plantacji/7 - Zabawa przy ognisku

*O ile szkoda mi było Maliny i Klonowskiego, którzy byli dla mnie na wojnie wiernymi kompanami, o tyle śmierć znanego od dzieciństwa Sławka Kajki, razem z którym miałem tyle planów i z którym tutaj wyruszyłem, poruszyła mnie do głębi. Wypłakałem wiele łez, patrząc na skromny, polowy pogrzeb, w którym uczestniczyłem. Kapelan miał bardzo ciepły głos, który choć na chwilę pozwalał zapomnieć o śmierci serdecznego kolegi i dwóch innych równie dobrych chłopaków. Pułkownika Boguwolskiego, choć nie znałem go osobiście, też było mi szkoda. Miałby jeszcze wiele lat przed sobą, a tak umarł dopiero przed pięćdziesiątką.*

*Major Grybiszewski dochodził do siebie po zadanych mu w bitwie ranach. Zaprosił mnie do namiotu dowództwa i powiedział:*

*- Ten chłopak, szeregowy jeździec Czesław Jagoda, ocalił mnie w bitwie i udzielił mi pomocy. Dlatego zasługuje na powszechne uznanie i szacunek.*

*Zwróciłem uwagę pewnego młodego oficera z wąsikiem, który badawczo mi się przyglądał.*

*- Poznaj kapitana Wstążkiewicza - przedstawił go major.*

*- Wiesław Wstążkiewicz, bardzo mi miło - powiedział dość cienkim głosem młody oficer.*

*- Jagoda Czesław, również mi miło.*

- *Pan Wstążkiewicz jest bardzo rozmowny, więc mam nadzieję, że jakoś zapełni lukę po stracie waszych trzech druhów, Jagoda - powiedział Grybiszewski.*

- *Również mam taką nadzieję. Chętnie posłucham, co pan kapitan ma do powiedzenia.*

*- Chciałbym, jeśli słuchaczy to interesuje, opowiedzieć historię mojego rodu i mojej miejscowości, aby potem przejść do opisu mojego życia.*

- *Dobrze, prosimy bardzo - oświadczył major. Kapitan na ten znak zaczął:*

*- Pochodzę z bardzo starego i w pewnych kręgach znanego rodu Wstążkiewiczów z herbem Wstążka i zawołaniem rodowym "Siła z nami". Pochodzę ze wsi Krasny Kamień, dziesięć kilometrów na północ od Niedźwiedzina. Mam tam dziedziczny folwark i dworek. Mój ród bierze swój początek w czasach króla Spycimira I, u którego to w wojsku służył pierwszy znany Wstążkiewicz. Nasze nazwisko wzięło się podobno od miejsca zamieszkania, bo rzeka koło pierwszego rodowego domu zawijała się we wstążkę. W dziejach Rolniczyna Wstążkiewiczów było bardzo dużo. Podania rodowe opowiadają o Zdzisławie walczącym w bitwie pod Jodłownikiem w 272 roku, o jego wnuku Przybysławie uczestniczącym w wyborze na króla Spycimira II w 344 roku, o Mirosławie będącym szambelanem króla Kazimierza I około 500 roku, o Zbigniewie żyjącym około 560 roku, który słynął niezwykłą siłą, o Bogusławie, dworzaninie króla Stanisława V w 595 roku, o Stanisławie, wielkim myśliwym żyjącym około 700 roku, o Krzesimirze, mistrzu pojedynków około 780 roku czy moim dziadku Wojciechu, który brawurowo jeździł konno i strzelał z łuku. W naszym rodzie był też sekretarz Najwyższego Kapłana Bolesław, kompozytor muzyki poważnej Niecisław, sędzia pokoju Władysław i wirtuoz gry na lutni i cytrze Dobiesław. Ja sam jestem synem Dobrosława i Władysławy. Moimi braćmi są Bogumił i Świętopełk, wszyscy jesteśmy żołnierzami. Ja służę u generała Powierskiego, jeden brat u Rygielskiego, a drugi u Zbyszkowskiego. Teraz kolej na opowiedzenie o nazwie mojej miejscowości - Krasny Kamień. Nazwał ją tak król Bronisław I, bowiem będąc w tej okolicy spodobał mu się wielki, błyszczący kamień, nagrzany wtedy przez słońce. Opowiem teraz historię mojego życia. Urodziłem się w Krasnym Kamieniu w maju 949 roku jako najmłodszy z trzech braci. Mieszkałem z rodzicami, braćmi i wujem Radosławem, któremu zawdzięczam dużą część mojego wychowania. Jako dziecko chodziłem z nim na ryby do pobliskiej rzeki, uczył mnie strzelać z kuszy i z procy i pojedynkować się na miecze. Wspominam ten czas jako najbardziej beztroski i najszczęśliwszy w całym życiu. Pamiętam jak dziś, kiedy zabrał mnie nad rzekę i rzucaliśmy w wodę kamienie, robiąc zawody, kto dalej trafi. Wujek zwykle wygrywał, bo był większy i silniejszy ode mnie. Mieliśmy wokół rodowej posiadłości wiele łąk, pól i pastwisk, po których można było spacerować z całą rodziną lub czasem samotnie. Zawsze pozdrawiało się pracujących chłopów i parobków, których tryb życia był całkowicie inny od naszego. Oglądając ich chaty zastanawiałem się nad skromnością i praktycznością ich mieszkań i sprzętów domowych. U chłopów liczy się użyteczność, u nas, szlachty, stawia się też na walory estetyczne każdego obiektu. Kiedyś, jako nastolatek, zaszedłem do jednej chaty. Gospodarze byli bardzo mili i poczęstowali mnie porcją pierogów. Ja w zamian wręczyłem im sakiewkę monet, za co z całego serca dziękowali. Moją ulubioną rozrywką było łowienie ryb i szeroko pojęte spędzanie czasu nad wodą, co zostało mi do teraz. Czasem chodziliśmy nad rzekę z wujem i braćmi i łowiliśmy całe kosze pstrągów, linów, szczupaków, uklei i innych ryb. Kiedyś wujek złapał potężnego suma, którego po zaniesieniu do domu mama usmażyła i starczyło dla całej rodziny na kilka dni. Wuj Radosław był człowiekiem uczonym, a swoje nauki przekazywał mnie i moim braciom. Kształcił się w szkole w Niedźwiedzinie, a potem poszedł na uniwersytet w Kaczkowie. Stamtąd wyniósł wiele przydatnych później umiejętności i pokaźny zasób wiedzy, którą z wielką chęcią się dzielił. Umiał biegle mówić w czterech językach: po rolniczyńsku, płodnokrajsku, hagalońsku i peińsku. Wybornie umiał matematykę i często pomagał mi w odrabianiu prac domowych. Oprócz tego znał bardzo dobrze literaturę krajową i światową, co pomagało w lekcjach języka rolniczyńskiego. Czasami nie musiałem czytać lektur, bo wuj opowiedział mi ich treść. Ja sam najpierw skończyłem miejscową szkołę szlachecką, potem poszedłem do szkoły średniej w Niedźwiedzinie ze specjalizacją rzemiosło i handel, którą po roku zmieniłem i wstąpiłem na profil wojskowy i na tym skończyła się moja edukacja. Pierwsze klasy zdałem z wybornymi stopniami, dalej było trochę gorzej, ale zawsze, zdaniem mojego ojca, uczyłem się na przyzwoitym poziomie, więc nie musiał używać dyscypliny. Historię wykładał u nas pan Chwalisław Kołboński, człowiek bardzo poważnie podchodzący do swojej profesji, nauczyciel wręcz nadobowiązkowy, niesamowicie punktualny i sumienny. Był w średnim wieku, krępy, szpakowaty i brodaty. Każdy temat rozpracowywał od początku do końca i dbał, żeby uczniowie zapamiętali z każdego jak najwięcej. Takiej precyzji i drobiazgowości nie spotkałem nigdzie indziej. Był też moim wychowawcą. Zebrania rodzicielskie trwały u niego wyjątkowo długo, bo o każdym uczniu opowiadał jego ojcu w najdrobniejszych szczegółach. Pan Kołboński robił wiele notatek, czasami wydawało mi się, że zanotował pół swojego życia. Poza tym był dość surowy i bardzo rzadko, a wręcz prawie nigdy się nie uśmiechał. Nie można było powiedzieć, że jest dobroduszny, ale na pewno każdy mógł przyznać, że jest chorobliwie uczciwy i sprawiedliwy. Lekcje literatury prowadził pan Władysław Ziarniak. Był to wysoki i szczupły profesor o rumianej twarzy i gęstych kasztanowych włosach. Podobnie do Kołbońskiego, odznaczał się zdyscyplinowaniem, ale nie tak wielkim, jak tamten. Uwielbiał opowiadać o książkach. Każdy jego wykład o omawianej lekturze był przerywany przez dzwonek woźnego, bo inaczej swobodnie opowiadałby przez trzy godziny. Przyrody uczył nas profesor Warcisław Miętus. Był to średniego wzrostu młody jeszcze mężczyzna z gęstymi brązowymi włosami i krótką bródką. Podobnie jak Ziarniak opowiadał z pasją o książkach, Miętus opowiadał o zjawiskach pogodowych i innych elementach przyrody. Nigdy mnie to nie ciekawiło, dlatego okropnie nudziłem się i ziewałem na jego lekcjach. Gimnastyki uczył dyrektor naszej szkoły, Godzisław Podstodolski, dosyć wysoki profesor o szerokich plecach, dużej twarzy ze spiczastym podbródkiem, zadartym nosie i dużych uszach. Często krzyczał, czasem bardzo głośno, ale był kompetentnym nauczycielem. Matematyki uczył mnie urodzony umysł ścisły - pan Włodzimierz Kaźkowski. Był to wysoki mężczyzna o sztywnym chodzie i piorunującym wzroku. Był bardzo energiczny i szybko mówił. Zajęć artystycznych uczył Sławomir Niedbalski. Zgodnie z nazwiskiem, był niedbały. Nie pamiętam dosłownie nic z jego lekcji, bo były tak nudne i słabo prowadzone. Każdy nauczyciel, może oprócz ostatniego, był na swój sposób charyzmatyczny i wywierał pewien wpływ na uczniach. Z lekcji niektórych z nich pamiętam niektóre treści słowo w słowo. Moim najlepszym kompanem ze szkolnej ławy był Bożydar Krępski. Dobrym kolegą był też Świętosław Dzierzgowski. Razem bawiliśmy się w berka i w chowanego, rzucaliśmy kamienie do wody albo na kartkach papieru graliśmy w państwa-miasta. Kiedy Świętek przyniósł karty, graliśmy w wojnę albo w pikietę. Kiedyś przez przypadek któryś z nas wybił szybę w warsztacie miejscowego szewca, który wściekły gonił nas potem z patykiem w ręce. Kariery obu moich kolegów potoczyły się znakomicie - Krępski jest adwokatem, a Dzierzgowski lekarzem psychiatrą. Na zakończenie mojej historii opowiem o śmierci wuja Radosława i o swoim pojedynku z Lubomirem Boguchwałem. Kiedy wróciłem z nauk na uniwersytecie, zastałem wuja Radosława w złym stanie zdrowia, bardzo mało jadł i prawie nie chodził. Postępowała u niego jakaś choroba, która nadała mu wygląd słabego starca i wyniszczała go od środka. Pewnego dnia czytałem mu jego ulubioną książkę - "Historię rodziny Kenotadów". Wuj siedział na fotelu przed domem. Kiedy oderwałem wzrok od tekstu, zobaczyłem, że opadła mu głowa i leży bez znaku życia. Zawołałem innych domowników. Okazało się, że wuj umarł. Miał pięćdziesiąt siedem lat, więc było to stanowczo za wcześnie. Popłakałem się mocno, bo był dla mnie niezmiernie ważną osobą. Teraz odwiedzam jego grób za każdym razem, kiedy mam ku temu sposobność. Druga przygoda, którą chciałbym opisać, miała miejsce w Kaczkowie, gdzie przebywałem, zdobywając awans na kaprala. Spotkałem tam Lubomira Boguchwała, pustego, zadufanego w sobie szlachetkę, który myślał, że we wszystkim jest najlepszy i złapał Boga za nogi. Boguchwał odzywał się bardzo arogancko do mojego dowódcy, a kiedy usłyszałem to, wyzwałem go na pojedynek na miecze do pierwszej krwi, który stoczyliśmy na rynku Stryków następnego dnia. Przegrałem ten pojedynek i do tej pory pod żebrem mam bliznę. Ten chuderlawy pyszałek zalazł mi wtedy za skórę i poprzysiągłem mu zemstę, której, mam nadzieję, niebawem dokonam. Byle tylko wojna się skończyła.*

*Tymi słowami zakończył swoją obszerną opowieść. Drugi głos zabrał major:*

*- Ród Grybiszewskich wywodzi się z Grybiszewa nad Krzyczką, ale ja sam urodziłem się w Sosnowej Dolinie. Nazwisko Grybiszewski pochodzi od Grzebisza, znanego potem jako Grybisz, rycerza króla Stanisława I. Moje miejsce pochodzenia, Sosnowa Dolina, swoją nazwę bierze od niskiego położenia i licznych sosen otaczających tę wieś. Wieś ma około pięciuset mieszkańców. Nie chodziłem do szkoły z braku takowej w pobliżu. Zdobyłem edukację domową, a wszystkich przedmiotów uczył mnie niesamowity guwerner, Stanisław Ulęgała. Był to człowiek w średnim wieku, wzrostu trochę wyższego niż przeciętny, kościsty, wąsaty, z gęstą czupryną brązowo-siwych włosów i noszący na długim nosie okulary. Miał mocny, niski głos, którego uspokajający ton pamiętam, jakbym słyszał go wczoraj. Znał się na każdej dziedzinie życia, o wszystkim potrafił coś opowiedzieć, a robił to w bardzo ciekawy sposób. Z tym człowiekiem można było rozmawiać godzinami i nigdy nie było to nudne. Moją jedyną siostrę, starszą ode mnie o trzy lata Rościsławę, także uczył pan Ulęgała. Swoimi lekcjami zabierał nas w nieznane światy, wyobraźnią podróżowaliśmy do Hagalonu, do Peinii, do królestw elfów i różnych epok, a wszystko było bardzo barwnie opowiedziane. Z powodu wczesnej śmierci matki, ojciec, Więcław, oszalał i popadł w alkoholizm. Dlatego przez większość dzieciństwa wychowywaliśmy się u wujostwa - Godzimira i Czesławy Grybiszewskich z Grybiszewa. Tam też poznałem pana Ulęgałę, który oprócz mnie i mojej siostry, udzielał lekcje dzieciom wujostwa. Mieszkałem w dużym pokoju z dwoma oknami. Ściany były żółte, podłoga z czarno-białą posadzką, a meble wykonane z drogiego i ciężkiego drewna. Z okien widać było zabudowania gospodarcze, przy których co i rusz przechodzili parobkowie, a za nimi widać było olbrzymie, spowite pewną dozą tajemniczości, sosnowe lasy, gdzie chodziłem na spacery albo jeździłem konno. Częstym towarzyszem tych wycieczek krajoznawczych był pan Ulęgała, który w trakcie każdej z nich powtarzał materiał z któregoś przedmiotu albo opowiadał jakąś ciekawą historię, często były to miejscowe legendy. Opowiedział mi na przykład legendę o dziewczynie, która jako prezent ślubny dostała skrzynię, której nie wolno jej było otwierać. Ciekawość skłoniła ją jednak do otwarcia. Ze skrzyni wydobyły się choroby i złe rzeczy, które rozpierzchły się po całym świecie, a ta opowieść ma być odpowiedzią, dlaczego one istnieją. Inna jego historyjka mówi o chłopaku, który zakochał się w swoim odbiciu i umarł z głodu, patrząc na nie. Po śmierci Bóg zamienił go w kwiat i w ten sposób powstał narcyz. Jeszcze wiele historii wypowiedziały jego usta, a ja wiele z nich zapamiętałem, ale nie będę już nimi nudził słuchaczy.*

*Na tym zakończył. Ja opowiedziałem o sobie. Wspominałem rodzinę, zaścianek, nauczycieli i kolegów z klasy, charakteryzując ich tak, jak zrobili to poprzednicy. Po wspólnych opowieściach, wieczorem, wszyscy udaliśmy się do znajdującej się nieopodal karczmy "U Purchały". W środkowym miejscu tego lokalu płonęło wielkie ognisko. Wszyscy jedli i pili do syta. Główne miejsce przy wielkim stole zajął generał Powierski, którego wtedy zobaczyłem pierwszy raz. Prezentował się raczej skromnie. Miejsca wokół niego obsiedli inni wysocy rangą oficerowie. Nadal miałem przed oczami obraz zwłok Sławka i zapłakałem na myśl, że już więcej z nim nie porozmawiam ani nie pożartujemy. Wielki smutek sprawiała mi też myśl o Malinie i Klonowskim, którzy polegli razem z nim. Rozmowa z Grybiszewskim i Wstążkiewiczem na szczęście choć trochę odciągnęła mnie od czarnych myśli.*

*- Za zdrowie właściciela, pana Purchały! Za zdrowie generała Rościsława Powierskiego! Za pomyślność wielkich planów! Za całą ojczyznę! - wznoszono toasty. Purchała przynosił kufle, a my braliśmy je i piliśmy do dna. Zabawa przy ognisku trwała w najlepsze.*

KONIEC ROZDZIAŁU SIÓDMEGO