Zbigniew Białas

Zbigniew Białas

**Zbigniew Białas** (urodzony 3 Lipca 1960 w Sosnowcu) - anglista, literaturoznawca, profesor nauk humanistycznych, pracownik Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych Uniwersytetu Śląskiego, autor, redaktor i współredaktor kilkunastu tomów naukowych publikowanych w kraju i za granicą, autor kilkudziesięciu esejów teoretycznoliterackich, tłumacz literatury angielskiej, amerykańskiej, nigeryjskiej na język polski. W młodości żołnierz wojsk ONZ na Bliskim Wschodzie (Wzgórza Golan). Zainteresowania: opera, wędkarstwo, kraje skandynawskie.

## Biografia

Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego imienia Włodzimierza Majakowskiego w Zawierciu (obecnie imienia Heleny Malczewskiej). Ukończył filologię angielską na Uniwersytecie Śląskim. Od grudnia 1984 do czerwca 1985 służył w wojskach ONZ na Bliskim Wschodzie (Misja Obserwacyjna Sił Narodów Zjednoczonych do spraw Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzgórzach Golan (UNDOF – United Nations Disengagement Observer Force)). Odznaczony przez Sekretarza Generalnego ONZ medalem *In the Service of Peace*.

### Działalność naukowa

W roku 1993 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na Uniwersytecie imienia Mikołaja Kopernika w Toruniu. Habilitację uzyskał na Uniwersytecie w Essen (Niemcy), gdzie przebywał w latach 1995–1997 jako stypendysta Fundacji Alexandra von Humboldta. Rozprawa habilitacyjna, Mapping Wild Gardens, opublikowana, podobnie jak doktorat, w Niemczech, uzyskała nagrodę Sparkasse Essen jako Najlepsza Rozprawa Habilitacyjna w dziedzinie nauk humanistycznych Uniwersytetu w Essen w roku 1997. W roku 2001 przebywał w Stanach Zjednoczonych (Creighton University) jako stypendysta Fundacji Fulbrighta, gdzie pracował nad monografią The Body Wall. W roku 2007 Prezydent RP Lech Kaczyński nadał mu tytuł profesora nauk humanistycznych.
Pracownik naukowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, był prodziekanem do spraw Nauki Wydziału Filologicznego w latach 1998–2001. Od 2004 roku jest kierownikiem Zakładu Literatur Podróżniczych i Studiów Postkolonialnych w Instytucie Kultur i Literatur Anglojęzycznych. Od roku 2016 Dyrektor Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych. Jego zainteresowania badawcze obejmują teorię i historię literatury i kultury, teorię i literaturę postkolonialną.
Prowadził wykłady gościnne na uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Republice Południowej Afryki, Szwecji, Finlandii, Danii, Grecji, Turcji i Maroku. Promotor w osiemnastu obronionych przewodach doktorskich.

### Działalność literacka

Powieść Korzeniec zdobyła Śląski Wawrzyn Literacki 2011 – nagrodę przyznawaną przez Bibliotekę Śląską w Katowicach oraz Zagłębiowską Nagrodę Humanitas. Powieść została ponadto uhonorowana Specjalną Nagrodą Artystyczną Miasta Sosnowca i wywalczyła tytuły *Najlepszej Książki Roku 2011* oraz *Najlepszej Książki na Jesień* w kategorii proza polska w plebiscytach organizowanych przez wortal literacki granice.pl. Książka uzyskała także nominację do Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz 2011 przyznawanej przez Fundację imienia Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego i jako jedyny utwór beletrystyczny zdobyła nominację do nagrody *Historia zebrana* (edycja 2011) w konkursie organizowanym przez wortal historyczny histmag.org.
Korzeniec jest pierwszym tomem *trylogii sosnowieckiej*. Bezpośrednią kontynuacją jest powieść Puder i pył, która ukazała się w 2013 roku. Trzecim tomem cyklu jest Tal, wydany w roku 2015.
W roku 2011 Program 2 Polskiego Radia wyemitował dziesięć fragmentów Korzeńca w interpretacji Mariana Opani, a w 2013 roku wyemitowano dziesięć fragmentów Pudru i pyłu w interpretacji Grzegorza Damięckiego.
Wersję teatralną Korzeńca przygotował Teatr Zagłębia w Sosnowcu, prapremiera miała miejsce 26 Maja 2012. Reżyseria i scenografia: Remigiusz Brzyk, adaptacja i dramaturgia: Tomasz Śpiewak, muzyka: Jacek Grudzień. Wersję telewizyjną na potrzeby Teatru Telewizji zrealizowali Remigiusz Brzyk oraz Marcin Koszałka. Spektakl emitowano 1 Kwietnia 2014.

### Działalność publiczna

Członek Rady Programowej Teatru Śląskiego w Katowicach. Od roku 2013 jest autorem i gospodarzem cyklicznych debat prowadzonych na Scenie Kameralnej Teatru Śląskiego. Debaty (*Puder i pył*) poświęcone są tożsamości lokalnej oraz istotnym zjawiskom społecznym i kulturowym.

### Działalność translatorska

Współpracował z Literaturą na Świecie, Wydawnictwem Literackim, "Książnicą", KAW, Wydawnictwem „Śląsk”. Tłumaczył współczesną prozę i poezję amerykańską (Bernard Malamud, Irwin Shaw, Stephen Tapscott, John Jakes), współczesną prozę brytyjską (Alasdair Gray, P.D. James, Jim Curran) oraz prozę i poezję nigeryjską (Wole Soyinka).

### Odznaczenia

* Srebrny Krzyż Zasługi
* Medal Komisji Edukacji Narodowej
* Medal ONZ za misję na Wzgórzach Golan

## Źródła

* Notka biograficzna na tyle okładki wszystkich jego książek
* https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew\_Białas