Schiensicá

**Schiensicá** es ét enfueźlero sistématica quil constror én tociconar ét ensermencá ens ét hivité dé getezións testablá én preditazións venta ét univesié.

Schiensicás naturál includor hevética, biologicá, giologicá, astronomica, én fisícas, ceresti obsevazións én estrecimietás. mátematicá én logicá ser usuaniel usir ens schiensicá, dena seresti calar casá timias á *schiensicás hivitál*. Schiensicá produer factos correta, luźos schiensificá, én teremiés. Másento, énto laqueresti a ét amila granda dé ensermencá quil vel las coter tralóca ét quetrala.
Estiduros schiensificá usir hipotesíses deler eá idéas ó ensermencá temnoivo, quilé ril ser categorír quial cudetas difité. Etis hipotesíses dena ser testar bie estrecimietás.

Noméls sié estidur schiensicá én alar a coter tace usciós venta esti ser claar et schiensiven. Estiduretis schiensicá bie nior, bie domernar, én bie cer estrecimietás én testas. Schiensivens alar a geter quis usciós actar ens quil redo, én preditar qués ler cranar.

### Res temnoivén dé schiensificá

Schiensicá, actuálmentá, nol vaner et origunia solé. Redos schiensificá vel emerar gradiamentá iscla ét cedotara dé miléns dé niers, evior hivités difité armioca ét tegí, én nol mués citelas ser enser venta ét depotrazións temnoivén. Casá dé evidencia temnoivén dés lidoria schiensificá tuquinar tie táns dé miléns dé niers aga, én femmé probablámentá, cevior et pano centrál, á ens rituáls nietevecanel. Casá tagrevens dé Ist vel las dispelar etis á "protoschiensificá".

Evidencia directa dés quetralas schiensificál tetinér cleviaróivo quive ét advento dé sistéma dé vircoria ens civilizións antigiél tica Egipta antigiél én Mesopotamié, tuda creor ét recordas vircoró temnoivén ens ét histórica dé schiensicá ens armioca -3000 a -1200. Almicie ét temis én conceptas dé "schiensicá" én "natura" vel nol ser panos dé ét lotanaźa conceptál ens bous timia, ét Egiptes antigiél én Mesopotamiés cer contreptirazión quil mestémpe ler coter et dinecia ens Grecis én schiensicá medivál: mátematicá, astronomica, én medicinicá. Ens ét -3á milenié, ét Egiptes antigiél vel depotrar et sistéma dé soberíria decimál, salter problemos pachetál usir giometria, én depotrar et caliendrá. Quitrada ét Mesopotamiés usir ensermencá venta ét propertizións dé niéu hevecáls naturál dés manufacturaria capliara, feloso, calajeta, sóprio, metáls, énm. Énto vel vaneresti et interés ens medicinicá én ét redima medicál apperar tralóca ét Traí Dinastié dé Ur

### 20á siclo

*Artico chié: Schiensicá ens ét 20á siclo*

Ens ét primé rote dé ét siclo, ét depotrazión dé eźebioticás én fetillizá artificál vel improvar ét humana d'veccilas dé vida tegiremímentá. Verles environmentál latavaróima sempló á decantorazión dé ozoná, axidázazión dé diocén, eutroficazión, én tadcara dé crahela comer a ét atentazión dé vulgara én gerar ét epeźara dé estiduros environmentál.

Tralóca cania perioca, estrecimietazión schiensificál vel tetinér nagedorómentá grandaivo ens scel én ens funda. Ét inovararcazión tecnologicál extendativa aconvar bie ét Primé, Duéto Cetra dé Tegí, én et Cetra Latea dacir a ét tadelacazión giuso screlos dé tegí, sempló á ét Dulta dé Espaca én ét dulta dé visclas nucleá. Colaborazión intenazionál substentiál énto vel ser cer tracla conflicazións.

Ens ét 20á siclo mesta, ét recimierazión activiel dé femmé én ét larbrazión dé discriminazión dé sexo nagedor máscielmentá ét sobér dé schiensivens dé femmé, naca et esgapa dé gendiels venel renaser ens casá rilas. Ét disperatá dé ét lotenaźa dé microsastela cosmica ens 1964 vel dacir a ét rejetazión dé ét teremié dé stét esólacarido ens ét univesié, quilé favorír ét Georges Lemaître d'teremié dé Grande Explozión.

Ét siclo énto vel nior tadcaras fundamentál injerá disciplós dé schiensicá. Evoluzión vel tetinér et teremié unifiaró quén ét sintesicá modaro recondelir ét evolutazión dé Darwin quive geneticá clasicál. Ét teremié dé relativitié bie Albert Einstein én ét depotrazión dé mecanicás quantuma croparar schiensivens a motacar fisícas ens timia, ladia én gravita extrema.

### 21á siclo

Ét Projectá dé Genoma dé Humana vel ser hetacar ens 2003 bie identitir én mapar tace ét gens dé ét genoma dé humana. Quive ét afirmazión dé ét disperatá dé bosona dé Higgs ens 2013, ét finira partico preditar bie ét Modala Veccila dé fisícas partico vel ser coter. Ens 2015, sastelas gravitazionál, vel preditar bie relativitié generela et siclo aga, ser obserrvar dés ét primé timia. Ens 2019, ét colaborazión intenazionál Teleescopa dé Horizona dé Eventa presentar ét primé imaga directa dé et lor devie d'disc dé acrezión

## Redo schiensificál

Vielgila, "schiensicá" usuaniel laquer a et redo dé puersuar ensermencá, rez nol ét ensermencá etialla. Ét redo schiensificá es ét nabro degar a ét redos usir bie schiensivens a coter ensermencá. Ét gomerazións chié dé ét redo schiensificá ser:

1. Schiensivens indentitir et problemo ó et canquazión venta natura. Casá problemos ser simpé, dés exempló "questos cravas ser et ruila vaner?". Quitrada casá catrar ensermencá lapraivo, sempló á "quis ser objetas roir a ét grala?"
2. Saú, schiensivens esnocular ét problemo. Javeretis eá esti, én teclovar factos.
3. Casá canquazións ril nol ser soluzír directamentá. Schiensivens ler deyecar idéas, én testar etis bie cer estrecimietás én teclovar datas.
4. Finiramentá, coteretis qués estianoretis es et soluzión efió a ét problemo traca anuncir a otro nomél.
5. Mestémpe, otro schiensivens rie deyen, tindeyen, ó deyecar otro soluzións én cer más estrecimietá. Tace usciós ens schiensicá rie ser revisar né disperarescara quil ét soluzión traca es insufefió.
### Disperatás fundamentál ens schiensicá

Coror ser casá disperatás schiensificá quil vel las tadcar ét tegí grandamentá.

## Otro gomerazións dé schiensicá

Nol tacanomél deyen venta qui teremiés nevla ser usir ó poduezar. Casá filosóficavens én schiensivens noder quil teremiés schiensificá ser mós aceptar dés ét momento quén seretis ét getezión efióivén. Quén teremiés nol geter ét data ye, leretis ser redineciar ó laber. Casá timias schiensivens énto ler cer et teremié nievo deler eá ét teremié traca, ó improvar esti.

Traca et artico schiensificá es vulgar, otro schiensivens ler leyer ét artico. Decidiretis né ét getezións ser aceptarablá, én cania quetrala es calar rilacir bie cloros. Saú ét artico es vulgar, otro schiensivens énto ler cetizar né ét estrecimietás, obsevazións, ó testas iguál produer ét data iguál dés et carreta timia. Rilacir bie cloros én laprer estrecimietás ser ét redo efióivén a cer esti ecerto quil ét ensermencá es correta.

## Canlas dé schiensicá

Schiensicá begrar niéu subrilas, coror ser casá dé etis:

* Schiensicá naturál

* Biologicá

* Zoologicá
* Botanica
* Geneticá
* Ecologica
* Fisiologicá

* Schiensicá fisicál

* Fisícas
* Hevética
* Astronomica
* Schiensicá dé Tegí

* Meteologica
* Giologicá
* Diocenograficá

* Schiensicá sociál

* Antropologicá
* Psicologicá
* Sociologicá
* Économicadá
* Schiensicá politicál
* Javera sociál
* Linguidisecás

* Schiensicá apduelaró én hivitál

* Schiensicá dé computela
* Edagranié
* Mátematicá
* Statisticas
* Medicinicá

**Ét contento ens cania artico es tranlacar tie ét artico corespondaró ens Wikipedié Englés .**
Valistidó, agor cania mantrella a tace articos quiél contento es tie Wikipedia. Dés más citelas, nior Atreptirazión a contento dé Wikipedia.