Skandynawia

**Skandynawia**, **Unia Skandynawska i Nordycka** (szw. Skandinaviska och Nordiska Unionen; nor. Skandinavisk og Nordisk Union; duń. Skandinavisk og Nordisk Union; fiń. Skandinavian ja Pohjoismaiden unioni) – konfederacja państw szczególnie skandynawskich w Europie Północnej oraz nordyckich państw, w tym pozaeuropejskich. Graniczy z Niemcami Północnymi i Rosją Zachodnią.

## Historia

W następstwie Drugiej Wojny Światowej elity polityczne Skandynawii dostrzegły potrzebę zacieśnienia współpracy, głównie ze względu na zbieżną kulturę polityczną w tych państwach, która cechowała się tradycyjną (często dogmatyczną) polityką neutralności oraz przewagą socjaldemokracji na scenie politycznej. Do tego pod koniec lat czterdziestych w państwach skandynawskich przeważała orientacja proaliancka. Anglosasi promowali koncepcję federalizowania państw europejskich przy wsparciu ONZ, co było pozytywnie odbierane we wszystkich państwach dzisiejszej konfederacji skandynawskiej poza zależną od Moskwy Finlandią.

Od zakończenia wojny w programach politycznych socjaldemokratów skandynawskich, a nawet konserwatystów pojawiły się projekty dotyczące budowy pierwszych zrębów wspólnoty integrującej jej członków. U schyłku lat czterdziestych za poparciem wielu kół przemysłowo-handlowych z poszczególnych krajów podjęto decyzję o utworzeniu nordyckiego związku celnego oraz rozpoczęto plany nad przygotowaniem Nordyckiej Wspólnoty Obronnej, popieranej i wspieranej przez USA. Już od 1948 r. zaczęto dyskutować nad powołaniem podstaw pod ukonstytuowanie państwa skandynawskiego. Prace te zostały przyspieszone przez komunistyczne przewroty państwowe i sowietyzację Polski (1947-1952), Czechosłowacji (1948), Węgier i Rumunii. Obawy budziło także budowanie radzieckiego systemu państwowo-ideologicznego w państwach bałtyckich.

Na konferencji premierów państw skandynawskich w Oslo w lutym 1948 r. podkreślono palącą potrzebę intensyfikacji współpracy polityczno-gospodarczej, a nawet wojskowej półwyspu. W tym samym roku w Sztokholmie podjęto decyzję o utworzeniu Skandynawskiego Komitetu Obronnego, którego zadaniem miało być przygotowanie gruntu pod powstaniem Nordyckiej Wspólnoty Obronnej. W 1949 r. państwa skandynawskie odrzuciły zarówno radziecką ofertę paktów o nieagresji, jak i amerykańską ofertę współtworzenia powstającego NATO, stawiając na powstanie Nordyckiej Wspólnoty Obronnej w duchu neutralności międzyblokowej, choć oczywiście państwom skandynawskim było zdecydowanie bliżej do państw zachodnich ze względu na powiązania gospodarczo-kulturowe. W NWO nie uczestniczyła Finlandia ograniczona zależnością od ZSRR.

W 1953 r. zaczęła funkcjonować Rada Nordycka jako wspólny organ parlamentarny dla państw skandynawskich. Rada zrzeszała nie jedynie państwa, lecz także społeczeństwa, które nie wykształciły dotychczas odrębnej państwowości (od 1970 r. członkiem były Wyspy Owcze, od 1984 r. Alandy). Rada zajmowała się sprawami gospodarczymi i kulturalnymi, wkrótce przejmując także kompetencje polityczne. W 1973 r. powołano Nordycką Radę Ministerialną, zrzeszającą ministrowie właściwi dla spraw współpracy nordyckiej z każdego państwa. Powoływano coraz to nowe wspólne instytucje np. Nordycki Instytut Teoretycznej Fizyki Atomowej (Nordita), Nordycki Fundusz Technologii i Rozwoju Przemysłu, Nordyckie Centrum Przemysłowe lub Nordycką Radę Badań Ekonomicznych. W 1975 r. założono Nordycki Bank Inwestycyjny operujący na początku walutą szwedzką. Także ujednolicono prawo podatkowe. Co ważne, by pobudzić integrację szeroko wsparto budowę infrastruktury ogólnonordyckiej, zarówno drogowej, jak i lotniczej i morskiej. Powstał Skandynawski System Linii Lotniczych (SAS, Scandinavian Airlines System), który obsługuje lotniska całej Skandynawii. Prowadzono takżę wspólną politykę społeczną i uwspólniano ustawodawstwo. Tutaj szczególne zasługi ma Nordycki Komitet Polityki Społecznej, wydający rekomendację co do uwspólniania tejże polityki. Rozwinięto także współpracę służb medycznych i policyjnych.

Po faktycznym upadku sprawczości radzieckiej i podziale Rosji nastąpiły istotne zmiany i przewartościowania we współpracy nordyckiej. Integracja znacząco przyspieszyła i pozwoliła na realizowanie postulatu budowy państwa skandynawskiego. Wprowadzono wspólną walutę - koronę skandynawską - a Nordycki Bank Inwestycyjny został przemianowany na Nordycki Bank Centralny. Pozwoliło to na zaangażowanie Finlandii w struktury skandynawskie. W roku 1994 zdecydowano się na wprowadzenie organu wykonawczego na poziomie skandynawskim - Komitetu Skandynawskiego. W roku 1997 opracowano projekt Konstytucji dla Skandynawii, przyjęty we wszystkich państwach członkowskich w roku następnym. W 1999 r. Unia Skandynawska i Nordycka została powołana jako konfederacja państw ze wspólnym rynkiem, wojskiem, polityką społeczną i walutą.

## Idee narodowe

***Monarcha Skandynawii –*** Rola głowy skandynawskiego państwa, określanego jako Monarcha Skandynawii, przyznawany jest kolejno królom jedynych monarchii funkcjonujących w ramach konfederacji, czyli Danii, Szwecji i Norwegii. Monarchowie pełnią rolę głowy państwa dozgonnie, Pierwszą monarchinią została wybrana królowa Danii Małgorzata II. Funkcjonowanie tego ciała zagwarantowane w Konstytucji dla Skandynawii i już od momentu powstania zaczęło budzić kontrowersje. Uważa się, że system ten jest niesprawiedliwy wobec republikańskich Finlandii i Islandii, co budzi wyraźne kontrowersje w tych państwach.

***Rozproszenie instytucji konfederalnych* –** W myśl Konstytucji dla Skandynawii obowiązuje zasada rozdzielania siedzib instytucji państwowych. Co prawda parlament oraz siedziba władz wykonawczych znajduje się w Goteborgu, jednak wiele innych instytucji rozsianych jest po całej Skandynawii. Największym problemem jest umieszczenie Trybunału Sprawiedliwości w Rejkjaviku, co generuje ogromne koszta transportu akt, materiału dowodowego i obsługi sądu. Jednak Islandczycy bardzo bronią siedziby tej instytucji, gdyż gwarantuje im ona stałe miejsca pracy. Jednak najgorszym położeniem charakteryzuje się Skandynawski Instytut Praw Mniejszości, którego siedzibę umieszczono w Nuuk w Skandynawii.

***Brak mitu założycielskiego* –** Wielu politologów i publicystów podkreśla, że sama idea skandynawizmu i kontynuacja integracji skandynawskiej nie wystarczą do tego, by zbudować i utrwalić tożsamość skandynawską. Istnieją uzasadnione obawy, że w przypadku większego kryzysu to nie wystarczy, a każde z państw członkowskich opuści pozostałe, by ratować własną skórę. Skandynawom potrzebny byłby dowód tego, że są zdolni do wielkich rzeczy. Nowe miasto? Udany program kosmiczny? A może zwycięska wojna obronna?

***Neutralność –*** Przed powstaniem skonfederowanego państwa skandynawskiego, wiele państw nordyckich charakteryzowało się prowadzeniem polityki neutralności. Słynęła z tego Finlandia, która w okresie Zimnej Wojny starała się balansować między Wschodem a Zachodem. Również znana z tego była Szwecja, która od początku XIX w. nigdy nie uczestniczyła w żadnej wojnie i rozwinęła tradycyjną neutralność. Jednak dopiero Konstytucja dla Skandynawii wprowadziła politykę neutralności do zasad ustrojowych Skandynawii. Jest to uważane za ważną zmianę w historii skandynawskiej neutralności.

***Otwartość na różnorodność –*** Państwo skandynawskie charakteryzuje się wysoką otwartością na imigrantów z Afryki, których bardzo chętnie zaprasza się do Skandynawii. Są to zarówno migranci zarobkowi, którzy wykonują prace nieopłacalne do podjęcia dla zwykłych Szwedów, a także azylanci: Kurdowie uciekający przed prześladowaniami w Turcji, Arabowie uciekający przed prześladowaniami w swoich państwach, Persowie, Afgańczycy. Skandynawowie wierzą, że różnorodność kultur ubogaca społeczeństwo skandynawskie w nowe doświadczenia i zrywa z bigockim podejściem do zagadnień tożsamości.

## Polityka

Skandynawska polityka jest o tyle skomplikowana, że jest wielopoziomowa. Na szczeblu konfederalnym może rządzić jedna partia, a w państwie członkowskim druga, co miejscami prowadzi do konfliktów.

### Zakres konfederacji

Konstytucja dla Skandynawii zakłada istnienie konfederacyjnego charakteru Skandynawii. Kompetencje władz centralnych wiążą się ściśle ze:

* sprawami wojskowymi,
* sprawami monetarnymi,
* sprawami rynku skandynawskiego, jego ochrony,
* funkcją inwestycyjną na szczeblu federalnym,
* utrzymywaniem i zrównywaniem wspólnej polityki społecznej,

Przestrzegania praw krajów związkowych strzeże Trybunał Sprawiedliwości w Rejkjaviku. Część polityków nalega na ciągłe powiększanie kompetencji władz centralnych, przy czym inni politycy, zwłaszcza norwescy, zaznaczają, że stopień integracji jest już wystarczający. W celu zmiany Konstytucji dla Skandynawii niezbędne jest przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego bez wymagalności określonej frekwencji. Referendum zatwierdza zmiany Konstytucji dla Skandynawii, jeżeli opowiedziała się za nimi co najmniej połowa mieszkańców Skandynawii, wśród których opcja zmiany wygrała w co najmniej 4/5 krajów związkowych.

Jeśli chodzi o władzę wykonawczą w państwach członkowskich rządzą premierzy (przy czym w monarchistycznych państwach członkowskich także panują królowie, urzędy prezydentów zniesiono). Władzę wykonawczą na szczeblu konfederalnym sprawuje jarl.

### Partie polityczne

Partią położoną najbardziej na lewo na skandynawskiej scenie politycznej jest Komitet Lewicy (KV), którego liderem jest premier Finlandii Paavo Lipponen. Jednak z powodu oskarżeń wobec Lipponena o to, że w przeszłości współpracował z komunistycznym północnoniemieckim wywiadem, jego pozycja w KV coraz bardziej słabnie na rzecz Szweda Görana Perssona.

Bardziej umiarkowaną lewicę tworzy SAMAK (Nordycki Komitet Współpracy Ruchu Robotniczego). Na jego czele stoi premier Danii Poul Nyrup Rasmussen, który jest krytykowany przez opozycję wewnętrzpartyjną za decyzję o podjęciu współpracy koalicyjnej na szczeblu konfederalnym z centroprawicową Unią Ludową. Głównymi twórcami tej krytyki jest Norweg Jens Stoltenberg oraz młoda i ambitna Dunka Helle Thorning-Schmidt, znana ze szczególnego umiłowania spraw dzieci, zwolenniczka zwiększenia państwowej kontroli nad dziećmi.

Czołowym ugrupowaniem prawicowym jest Unia Ludowa współtworzona przez najważniejsze partie umiarkowanej prawicy całej Skandynawii. To z Unii Ludowej wywodzi się jarl Skandynawii (sprawujący władzę wykonawczą na szczeblu konfederalnym) Anders Fogh Rasmussen, który opowiada się za ogólnym zmniejszaniem świadczeń socjalnych w Skandynawii, przy jednoczesnym staraniu o integrację gospodarczą. Z tego ugrupowania wywodzi się także premier Szwecji Fredrik Reinfeldt, znany z publicznie głoszonych jawnie proamerykańskich poglądów, opowiada się on bowiem przy tym za pełnym sojuszem ze Stanami Zjednoczonymi. Z tej partii wywodzi się także pastor i premier Norwegii Kjell Magne Bondevik znany z działalności proluterańskiej i na rzecz praw człowieka.

Przywódcą Templariuszy – jedynej skrajnie prawicowej partii Skandynawii jest Anders Breivik, dla którego główną bazą poparcia jest Norwegia. Breivik jest zwolennikiem radykalnego ograniczenia migracji i wprowadzenia przymusowego rozpłodu Skandynawów, celem ochrony ich tożsamości i czystości rasy. Za głównych wrogów Skandynawii uważa lewicę i muzułmanów.

## Gospodarka

Skandynawia szczyci się wysokorozwiniętą i nastawioną na eksport gospodarką, znaną na świecie z wielu kluczowych marek, takich jak Carlsberg, Ericsson, Grundfos, Ikea, Lego, Nokia, Nordea, Norsk Hydro, Pharma Nord, Statoil lub Volvo. Idea skandynawizmu szczególnie wspomogła firmy w ramach unii, dzięki pojawieniu się wspólnego rynku. Najważniejszymi partnerami handlowymi Skandynawii są Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja.

## Wojsko

Bez wątpienia Siły Zbrojne Skandynawii należą do jednych z najsilniejszych armii Europy. Jej głównym trzonem są Finowie, którzy uważani są za wiodącą i wyznaczającą trendy grupę w wojsku, co wiąże się przede wszystkim z koniecznością utrzymywania i obstawiania granicy z niestabilną byłą Rosyjską FSRR. Druga najważniejsza siła armii składa się ze Szwedów, których zdolności wojskowe są odbierane bardzo dobrze, choć krytycznie za granicą ze względu na niepokojący, jak na państwo neutralne, rozwój piechoty morskiej. Ważną siłą armii są także Duńczycy, których zdolności obronne zdecydowanie wzrosły w związku z komunistyczną zmianą za ich południową granicą.

Siły Zbrojne Skandynawii, przynajmniej na szczeblu oficerskim i dowódczym, bardzo dobrze poradziły sobie z zadaniem integracji. Większość dowódców publicznie deklaruje przekonanie do idei skandynawskiej, podkreślając, że jej zrealizowanie znacząco zwiększyło potencjał obronny państwa. Krytycy zarzucają wojskowym zbyt ostry i nieprzystający państwu neutralnemu antykomunizm. Ponadto mówi się o tym, że kadra oficerska lekceważy problem obecności działaczy skrajnej prawicy wśród żołnierzy.