Robert Downey Jr.

Zobacz **oryginalny artykuł** i **autorów**.

## Podpis

**Robert John Elias Downey Jr.** (ur. 4 kwietnia 1965 w Nowym Jorku) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny, producent filmowy, scenarzysta, autor tekstów piosenek, komik i piosenkarz.

## Życiorys

### Wczesne lata

Przyszedł na świat na Manhattanie w Nowym Jorku jako młodszy z dwójki dzieci Elsie (z domu Ford), tancerki / piosenkarki, i Roberta Downeya Seniora, aktora, scenarzysty, producenta, operatora i reżysera filmów undergroundowych. Jego dziadkowie ze strony ojca byli Żydami, których rodziny pochodziły z Litwy, Rumunii i Węgier. Jego matka jest pochodzenia szkockiego, niemieckiego i szwajcarskiego. Jego ojciec urodził się jako Robert Elias i zmienił nazwisko na Downey (po swoim ojczymie Jamesie Downeym), gdy był niepełnoletni i chciał zaciągnąć się do armii. On i jego starsza siostra Allyson Lee (ur. 1963) dorastali w Greenwich Village.

### Początki kariery

Wychowany w rodzinie artystów już jako dziecko poznał pracę na planie filmowym. Mając 5 lat stawiał pierwsze kroki przed kamerą w komedii fantasy swojego ojca *Funt* (*Pound*, 1970) jako zarozumialec Puppy i dwa lata później w komediowym westernie *Pałac Greasera* (*Greaser’s Palace*, 1972) w roli Quasimodo w okresie dzieciństwa z Allanem Arbusem i Hervé Villechaize.

W 1975 uczęszczał do Perry House School w Chelsea i uczył się klasycznego baletu w Londynie. Jako nastolatek zaczął komponować, a jego pasją stała się gra na fortepianie. W 1982 przerwał naukę w Santa Monica High School w Santa Monica i powrócił do Nowego Jorku, gdzie w wieku dwudziestu lat rozbawiał publiczność wcielając się w rozmaite role w programie NBC *Saturday Night Live* (1985–1986).

### Rozwój kariery

Na dużym ekranie zaczynał od ról młodych buntowników i wesołych nastolatków; jako kobieciarz zadurzony w nieczułej na jego wdzięk córce szefa miejscowej mafii w komedii romantycznej *Podrywacz artysta* (*The Pick-up Artist*, 1987) z Molly Ringwald czy w roli bogatego chłopaka uzależnionego od narkotyków w dramacie *Mniej niż zero* (*Less Than Zero*, 1987) z Andrew McCarthy.

Największym sukcesem okazała się sugestywna kreacja Charliego Chaplina, człowieka ze wszystkimi słabostkami i dziwactwami w dramacie biograficznym Richarda Attenborough *Chaplin* (1992), za którą przyznano mu nominację do Oscara i Złotego Globu. Specjalnością stały się romantyczne role komediowe, które gra w sposób brawurowy ze swadą i autoironią. Za rolę biznesmena w komedii fantasy *Serce i dusze* (*Heart and Souls*, 1993) odebrał nagrodę Saturna. Postać adwokata Larry’ego Paula w serialu Fox *Ally McBeal* (2000–2001) została uhonorowana nagrodą Złotego Globu i nominacją do nagrody Emmy.

W 2003 Mel Gibson załatwił Downeyowi Jr. główną rolę autora drugorzędnych powieści detektywistycznych, który usycha w szpitalu, unieruchomiony fizycznie i umysłowo przez rzadką chorobę skóry w produkowanej przez siebie komedii muzycznej *Śpiewający detektyw* (*The Singing Detective*). W dramacie George’a Clooneya *Good Night and Good Luck* (2005) wystąpił w roli Joego Wershbę, odważnego producenta telewizyjnego. W komedii sensacyjnej Shane’a Blacka *Kiss Kiss Bang Bang* (2005) zagrał Harry’ego Lockharta, drobnego złodziejaszka i łotrzyka, który przez pomyłkę trafia na casting i zostaje zaangażowany do głównej roli w filmie sensacyjnym. W dreszczowcu Davida Finchera *Zodiak* (*Zodiac*, 2007) u boku Jake’a Gyllenhaala przyjął rolę dziennikarza Paula Avery’ego z rubryki kryminalnej San Francisco Chronicle. Za kreację egocentrycznego aktora Kirka Lazarusa w komedii Bena Stillera *Jaja w tropikach* (*Tropic Thunder*, 2008) był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego, Złotego Globu i Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych. Odniósł sukces wcielając się w rolę miliardera, wynalazcy i playboya Tony’ego Starka, który buduje supernowoczesną zbroję i jako Iron Man walczy ze złem w filmie *Iron Man* (2008) i dwóch sequelach należących do Marvel Cinematic Universe (2010, 2013), a także w takich superprodukcjach, jak *Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów* (*Captain America: Civil War*, 2016), *Spider-Man: Homecoming* (2017) oraz przede wszystkim czterech częściach spektakularnych produkcji: *Avengers* (2012), *Avengers: Czas Ultrona* (2015), *Avengers: Wojna bez granic* (*Avengers: Infinity War*, 2018) i *Avengers: Koniec gry* (*Avengers: Endgame*, 2019). Ogółem Downey Jr. wcielił się w Iron-Mana aż dziesięciokrotnie.

**Wcielił się też w postać Sherlocka Holmesa w komedii kryminalnej Guya Ritchiego *Sherlock Holmes* (2009) i w jego sequelu *Sherlock Holmes: Gra cieni* (2011).** W dramacie *Sędzia* (*The Judge*, 2014) zagrał rolę odnoszącego sukces adwokata Henry’ego „Hanka” Palmera, który powraca do rodzinnego miasta na pogrzeb matki i dowiaduje się, że jego ojciec (Robert Duvall), miejscowy sędzia, podejrzany jest o morderstwo. W ekranizacji powieści dla dzieci Hugh Loftinga *Doktor Dolittle* (2020) w reżyserii Stephena Gaghana wystąpił w roli tytułowego ekscentrycznego lekarza Johna Dolittle, który posiada umiejętność rozmawiania ze zwierzętami.

### Działalność muzyczna

W teledysku Eltona Johna do piosenki „I Want Love” (2001) Downey Jr. przechadza się po starej rezydencji, synchronizując ruch swoich warg ze słowami piosenki. W serialu *Ally McBeal* (2000–2002) wykonał piosenki: „River” z repertuaru Joni Mitchell, „Chances Are” w duecie z Vondą Shepard, „Every Breath You Take” w duecie ze Stingiem. A na płycie *For Once in My Life* ze ścieżką dźwiękową do serialu zaśpiewał własną kompozycję „Snakes”. 23 listopada 2004 wydał pierwszy solowy album *The Futurist* (wyd. Sony Classical) – wokalista, kompozytor i autor tekstów. Ta płyta była najlepiej sprzedającym się debiutem w Stanach w owym roku. Na płycie znalazł się cover piosenki *Smile*, który w oryginale wykonywał Charlie Chaplin.

## Życie prywatne

W latach 1984–1991 spotykał się z Sarah Jessicą Parker. Był żonaty z Deborah Falconer (od 29 maja 1992 do 26 kwietnia 2004), z którą ma syna Indio (ur. 7 września 1993). 26 sierpnia 2005 roku poślubił Susan Levin. Mają syna Extona Eliasa (ur. 7 lutego 2012 w Los Angeles).

W latach 90. miał problemy z alkoholem i narkotykami. Przez kilkanaście miesięcy na przełomie 1999 i 2000 odsiadywał wyrok za szereg przestępstw i wykroczeń.

## Filmografia

 1985
 1985–86
 1996
 2000–2002
 2005