Neville Chamberlain

Neville Chamberlain var fæddur þann 18. mars árið 1869 í Edgbaston, Englandi. Neville hét fullu nafni Arthur Neville Chamberlain, en kaus að nota ekki nafnið Arthur. Chamberlain er án efa best þekktur fyrir starfsframa sinn í pólítík, en hann var forsætisráðherra Breta í seinni heimstyrjöldinni frá árinu 1937 til ársins 1940. Hann er líklega þekktastur fyrir að skrifa undir München samninginn og er hann gjarnan kallaður þjóðarskömmin fyrir það. Chamberlain lét af störfum sem forsætisráðherra árið 1940 og tók Winston Churchill við af honum.

### Barnæska og fjölskylda

Arthur Neville Chamberlain fæddist í Edgbaston, úthverfi Birmingham, þann 18. mars árið 1869. Chamberlain fæddist inn í mikla “stjórnmálafjölskyldu”, en hann var elsti sonur hjónanna Florence Kenrick og Joseph Chamberlain. Faðir hans var kaupsýslu- og stjórnmálamaður, sem varð síðar borgarstjóri Birmingham. Móðir Neville dó þegar hann var barn, sem þýðir að hann var alinn upp af föður sínum ásamt þremur yngri systrum, þeim Ethel, Idu og Hildu. Neville átti einnig tvö hálfsystkini, þau Austen og Beatrice, en faðir hans eignaðist þau í fyrra  hjónabandi. Neville átti erfitt uppdráttar í æsku, hann er sagður hafa verið óhamingjusamur og vinafár. Þrátt fyrir það stóð hann sig ágætlega í skóla, hann þótti hvorki framúrskarandi á sviði bóklegra greina né á sviði íþrótta. Neville sýndi ekki mikinn áhuga á námi, en hann hætti í skóla og fór út á vinnumarkaðinn aðeins tuttugu ára gamall.

### Skólaganga

Faðir Chamberlain sendi hann í The Rugby school, í Warwickhéraðinu í Bretlandi og þar á eftir í Mason College (núna þekkt sem  The University of Birmingham). Hann hafði lítinn áhuga á náminu þar og árið 1889 gerðist hann launþegi og lærlingur föður síns. Fyrst hafði hann yfirumsjón á ræktun plöntunnar Sísililja á Andros eyju, á Bahama eyjum en sú ræktun entist ekki lengi. Hins vegar hafði hann eytt sex árum þar og sannað sig sem góður framkvæmdastjóri og viðskiptamaður. Þegar hann sneri aftur heim til Bretlands gerðist hann viðskiptamaður og gekk honum vel í því. Hann fór að framleiða svefnpláss úr málmi fyrir skip í Brimingaham og starfaði svo sem framkvæmdastjóri í Hoskins í 17 ár.

### Einkalíf

Árið 1910 kynntist hann Anne Vere Cole og giftust þau ári seinna. Anna hvatti hann áfram í öllu því sem hann gerði og studdi hans heilshugar í því að fara í stjórnmál. Saman eignuðust þau börnin Francis og Dorothy Chamberlain.

### Starfsframi

Chamberlain sýndi stjórnmálum lítinn áhuga þrátt fyrir að margir úr fjölskyldu hans voru að einhverju leiti tengdir stjórnmálum. En árið 1911 ákvað Chamberlain að reyna fyrir sér í stjórnmálum og gerðist hann frjálslyndur bandalagsinni fyrir borgarstjórn Birmingham. Síðar gerðist Chamberlain stjórnarformaður borgarskipulags Birmingham. Árið 1915 varð Chamberlain Borgarstjóri (Lord Mayor) í Birmingham, en margir úr hans fjölskyldu höfðu gengt því hlutverki á undan honum, til dæmis má nefna föður hans. Árið 1916 varð Chamberlain útnefndur í miðstjórn (Central Control Board) yfir áfengisviðskiptum (liquor traffic). Ári síðar þ.e.a.s. í desember árið 1916 bauð þáverandi forsætisráðherra Englands, David Lloyd George, Chamberlain að komast í alveg nýja stöðu hjá ríkinu. Sú staða var stjórnandi ríkisþjónustu Englands með “aukastjórn” yfir herkvaðningu og eftirliti með á grundvallaratriðum hjá Breska hernum. Í ágúst árið 1917 lentu Chamberlain og Lloyd George í rifrildi sem endaði með því að Chamberlain sagði upp starfi sínu hjá ríkinu og samband þeirra varð mjög stirt. Chamberlain gekk í Íhaldsflokkinn og gerðist frambjóðandi fyrir hönd Birmingham í næstu þingkosningum. Hann vann með 70% kosningu. Chamberlain var þá 49 ára gamall og þótti hann mjög gamall til þess að vera að þreyta frumraun sína í þingmálum. Chamberlain fór á kaf í vinnu, hann var mjög áhugasamur og hann eyddi miklum tíma í nefndarvinnu. Hann var stjórnarformaður Unhealthy Areas Comittee svo var hann líka “starfsmaður” heilbrigðisráðuneytisins, en hann neitaði að vinna undir stjórn Lloyd George. Chamberlain var síðar útnefndur sem yfirpóstmeistari, en Chamberlain var frekar í ráðgjafanefnd. Chamberlain gerðist svo forsætisráðherra árið 1937, eftir að þáverandi forsætisráðherra Breta hann Stanley Baldwin fór á eftirlaun. Chamberlain var þá 68 ára og þótti hann heldur gamall í starfið, en hann var annar elsti til þess að verða forsætisráðherra Breta.

### Fundur í München

Þann 28. september 1938 bað Chamberlain Adolf Hitler (kanslara Þýskalands) um að funda með sér í Þýskalandi til að ná samkomulagi á milli Þýskalands, Bretlands, Ítalíu og Frakklands. Hitler bauð honum að koma til München og frétti Chamberlain af því í miðri ræðu sinni í Alþingishúsi Breta. Hann sagði þinginu frá þessum fréttum í ræðunni, við mikla ánægju þingmanna sem fögnuðu mikið. Camberlain hélt í sína þriðju og síðustu ferð til Þýskalands þann 29 september til þess að funda með Hitler. Um leið og Chamberlain lenti í Þýskalandi fór hann strax að hitta Hitler, Daladier (forsætisráðherra Frakkland) og Mussolini (forsætisráðherra Ítalíu). Hitler staðfesti á fundinum að hann hugðist ráðast á Tékkóslóvakíu þann 1. Október sama ár. Mussolini kom með tillögu sem líktist mjög Bad Godesberg áformunum hans Hitler, en tillagan var sú að Þjóðverjar myndu fá landsvæði í  Tékkóslóvakíu og fleiri stöðum. Tillagan var í rauninni gerð af Þjórðverjum en hún hafði verið send til Rómarborgar fyrr um daginn. Í rauninni var Hitler að nota Mussolini til að biðja um meira landsvæði. Þessi tillaga var rökrædd mikið á milli fundarmannana en Chamberlain sagði að Tékkóslóvakar þyrftu ekki að fá skaðabætur ef Þýskaland myndi ráðast inn í landið, en Hitler þvertók fyrir það.

### Seinni heimsstyrjöldin

Það sem leiddi til stríðsins: Neville Chamberlain var forsætisráðherra Bretlands á árunum 1937 til 1940, sem þýðir að hann var við völd þegar heimsstyrjöldin síðari hófst. Árið 1938 fundaði Chamberlain í München með Adolf Hitler, (kanslara Þýskalands), Benito Mussolini (forsætisráðherra Ítalíu) og Édouard Daladier (forsætisráðherra Frakklands). Á þeim fundi skrifuðu Hitler og Chamberlain undir friðarsamning, þar sem stóð að Þýskaland og Bretland myndu aldrei aftur fara í stríð við hvort annað. Auk þess stóð í samningnum að Hitler mætti fá landsvæði sem kallaðist Súdetaland í Tékkóslóvakíu, gegn því að Þýskaland myndi ekki hertaka meira landsvæði. Chamberlain sneri aftur heim til London þann 30. september, en stór hópur fólks var þar kominn saman til að taka á móti honum og ennþá fleiri hlustuðu á ávarp hans í útvarpi. Heimkoma Chamberlain eftir fundinn var mikið fagnaðarefni fyrir Breta, enda töldu þeir að nú væri komin trygging um frið. Í þessari ræðu sagði Chamberlain ,,peace for our time” eða friður um vora daga. Hann veifaði samningnum sigurviss til mannfjöldans og allir voru skiljanlega mjög ánægðir með þessa niðurstöðu, þar sem mikil óvissa hafði verið í landinu.

#### Stríðsyfirlýsing

Ári eftir fundinn í München, 1. september 1939, réðst her Hitlers inn í Pólland og þá varð öllum ljóst að Hitler ætlaði sér ekki að virða friðarsamninginn. Seinna þennan sama dag fundaði Breska ríkisstjórnin og gaf Þýskalandi viðvörun að ef Hitler myndi ekki hætta við innrásina í Pólland myndu þeir standa við samning sinn og hjálpa Póllandi. Stjórn Bretlands gaf  Hitler tveggja daga frest til að draga hermenn sína til baka annars myndu þeir lýsa yfir stríði við Þýskaland. Georges Bonnet, utanríkisráðherra Frakklands, bað Chamberlain um að fresta þessum aðgerðum til þess að fá meiri tíma fyrir brottfluttning frakka úr borgum. Chamberlain hjálpaði Bonnet en það vakti miklar umræður um að Frakkland væri að veikjast og  hræðslu um að Chamberlain myndi reyna að semja aftur við Hitler. Klukkan níu að morgni, þann 3. nóvember 1939 var Þýskalandi gefið loka tækifæri til að draga til baka hermenn sína. Þeir höfðu 2 klukkustundir til þess að hætta. En klukkan 11:15 þennan morgun ávarpaði Chamberlain þjóð sína og lýsti yfir stríði við Þýskaland.

#### Síðustu æviár

Churchill tók við starfi forsætisráðherra í maí árið 1940, þá hafði Chamberlain gengt starfinu í tæplega þrjú ár. Hann var við frábæra heilsu alla ævi, en árið 1940 greindist hann með krabbamein og varð mjög veikur. Chamberlain átti stuttan tíma eftir þegar hann greindist, en hann dó aðeins nokkrum mánuðum eftir að það. Fáum hefur tekist að ná jafn langt á jafn stuttum tíma og Chamberlain.

 Heimildir:

Self, Robert (2006). Neville Chamberlain: A Biography. Ashgate

*Biography.* Sótt 10. maí af http://www.biography.com/people/neville-chamberlain-9243721#early-life

Smart, Nick (2010). Neville Chamberlain. Routledge.

Dutton, David (2001). Neville Chamberlain. Hodder Arnold.

Smart, Nick (2010). Neville Chamberlain. Routledge

*Birmingham.* 2013.12. Sótt 8. maí af http://www.birmingham.ac.uk/facilities/cadbury/documents/chamberlain-family-guide.pdf

Self, Robert (2006). Neville Chamberlain: A Biography. Ashgate.

*Encyclopædia Britannica.* Sótt 11. maí afhttp://www.britannica.com/biography/Neville-Chamberlain

Faber, David (2008). Munich: The 1938 Appeasement Crisis. Simon & Schuster.