Hán thư Truyện 3

## Ngụy Báo

Ngụy Báo, công tử nước Ngụy xưa. Anh là Ngụy Cữu, Ngụy xưa phong làm Ninh lăng quân,Tần diệt Ngụy, làm thứ dân. Trần Thắng làm vương, Cữu đến theo. Thắng sai người Ngụy Chu Thị tuẫn đất Ngụy,Ngụy đã hạ, muốn lập Chu Thị làm Ngụy vương. Thị nói:

-Thiên hạ tối loạn, trung thần bèn gặp. Nay thiên hạ cùng phàn Tần, tôi nghĩ rằng nên lập hậu của Ngụy vương.

Tề, Triệu sai xe hơn 50 cỗ , lập Thị làm vương. Thị không thụ, nghênh Ngụy Cữu ở Trần, muốn phản, Trần vương mới sai lập Cữu làm Ngụy vương.

Chương Hàm đã phá Trần vương, tiến binh kích Ngụy vương ở Lâm Tế. Ngụy vương sai Chu Thị xin cứu Tề, Sở. Tề, Sở sai Hạng Tha, Điền Ba dẫn binh, cùng Thị cứu Ngụy. Chương Hàm bèn kích đánh giết quân của đám Chu Thị, vây Lâm tế. Cữu vì dân ở đấy mà ước hàng. Ước hàng định, Cữu tự sát. Ngụy Báo chạy đến Sở. Sở hoài vương cho Báo hơn nghìn người,lại thu Ngụy địa. Hạng Vũ đá phá Tần binh, hàng Chương Hàm, Báo hạ được 20 thành của Ngụy, lập làm Ngụy vương. Báo dẫn tinh binh theo Hạng Vũ nhập quan. Vũ phong chư hầu, muốn có đất Lương, bèn dời Báo đến Hà Đông, đô Bình Dương, làm Tây Ngụy vương.

Hán vương lại định Tam Tần,qua Lâm Tấn, Báo lấy nước xin theo,cùng đánh Sở ở Bành Thành. Hán vương bại, về đến Huỳnh Dương, báo lấy lý do xin về để thăm cha mẹ bị bệnh,đến quốc, sai quân chẹn bến sông Hoàng Hà, theo Sở phản Hán. Hán vương nói với Lệ Sinh rằng:

-Chậm đã hay theo.

Lệ Sinh đến, báo tạ rằng:

-Người sống chỉ một kiếp, như bạch câu qua khe. Nay Hán vương khinh người, mắng các chư hầu quần thần như nô lệ,không có lễ tiết trên dưới,tôi không thể làm.

Hán vương sai Hàn Tín đánh Báo,sau bắt được, truyền Báo đên Huỳnh Dương, lấy Hà Đông, Thái Nguyên, Thượng Đảng làm quận. Hán vương lệnh Báo thủ Huỳnh Dương. Sở vây đến cấp, Chu Hà nói:

-Một vương phản quốc,khó lòng mà cùng thủ.

Bèn giết Báo.

## Điền Đam

Điền Đam,người Địch, là tộc nhân của Điền thị của Tề vương cũ.Em họ Đam là Vinh,em Vinh là Hoành, đều là hào kiệt,có thế lực trong vùng, được nhiều người theo. Trần Thiệp sử Chu Thị lược địa, bắc đến địch, Địch thành thủ. Đam tập một toán trai tráng, trói một số người gia nô trong nhà, nói dối rằng những người này phạm tội chết, xin được gặp huyện lệnh để bẩm báo rõ ràng rồi sẽ trị tội. gặp Địch lệnh, nhân giết lệnh, triệu tập các quan lại có thế lực trong vùng và binh lính lại nói rằng: “Hiện nay chư hầu các nơi đều đã dấy quân chống Tần và xưng vương. Tề ta trước kia cũng là một nước chư hầu, ta lại là dòng dõi Tề vương, nên phải xưng vương!.” Bèn tự lập làm Tề vương, phát binh đanh Chu Thị. Thị quân lui về, Đam nhân suất binh đông chiếm định đất Tề.

Tần tướng Chương Hàm làm Ngụy vương Cữu ở Lâm Tế, gấp. Ngụy vương xin cứu ở Tề,Đam dẫn binh cứu Ngụy. Chương Hàm đêm tấn công, đại phá Tề, Sở quân, giết Đam ở dưới Lâm Tế.Em họ Đam Vinh thu Đam dư binh đông chạy đến Đông A.Người Tề nghe Đam chết, bèn lập em của Tề vương Kiến Điền Giả làm vương, Điền Giác làm Tướng quốc, Điền Nhàn làm tướng,lấy cự chư hầu.

Vinh chạy đến Đông A, Chương Hàm đuổi theo bao vây. Hạng Lương nghe Vinh gắp, bèn đem binh kích phá Chương Hàm dưới Đông A. Chương Hàm chạy về tây, Hạng Lương nhân đuổi theo. Mà Vinh giận Tề đã lập Giả,bèn dẫn binh về đuổi Giả. Giả chạy đến Sở. Tướng quốc Giác chạy đến Triệu.Em Giác Nhàn trước cứu triệu. Nhân không dám về. Vinh bèn lập Đam Thị làm vương, Vinh làm Tướng quốc, Hoành làm Tướng, bình đất Tề.

Hạng Lương đã truy Chương Hàm, Chương Hàm binh cực thịnh, Hạng Lương sai sử thú Tề binh cùng kích Chương Hàm. Vinh nói:

-Sở giết Điền Giả, Triệu giết Giác, Nhàn, mới xuất binh.

Sở hoài vương nói:

-Điền Giả là vua một nước giao hiếu với ta, cùng đường phải chạy đến đây theo ta, ta không nỡ giết.

Triệu cũng không giết Giác, Nhàn để mua chuộc Tề. Tề vương nói:

-Tay rắn độc tắc trảm tay, đầu ắt trảm đầu. Do ai? Hại cho cái tân mình. Điền Giả, Điền Giác, Điền Nhàn ở Sở, Triệu, không phải tay chân thân thích,sao lại không giết? Hơn nữa Tần lại đắc chí ở thiên hạ, tắc cắn phần mộ người đứng đâu.

Sở, Triệu không nghe Tề, Tề cũng giận,thủy chung không xuất binh. Chương Hàm quả đánh bại giết Hạng Lương, phá sở binh. Sở binh chạy về đông, mà Chương Hàm qua sông vây Triệu ở Cự Lộc. Hạng Vũ do vậy oán Vinh.Vũ đã còn Triệu, hàng Chương Hàm, tây diệt Tần, lập chư hầu vương, dời Tề vương Thị làm vương Giao Đông, trị Tức Mặc. Tề tướng Điền Đô cùng theo cứu triệu, cùng vào quan, cố ý lập Đô làm Tề vương, trị Lâm Truy. Cháu Tề vương Kiến cũ là Điền An,khi Hạng Vũ qua sông cứu Triệu, An hạ nhiều thành ở Tế Bắc sổ thành, dẫn binh hàng Vũ, Vũ lập An làm Tế bắc vương, trị Bác Dương.

Vinh đã phụ Hạng Lương,không giúp Sở công Tần, cố không phong vương. Triệu tướng Trần Dư cũng thất chức, không được làm vương. Hai người đều oán Hạng Vũ. Vinh sai người dẫn binh trợ Trần Dư, lệnh phản đất Triệu, Vinh cũng phát binh đánh Điền Đô, Đô thua chạy Sở. Vinh lưu Tề vương Thị không cho đến Giao Đông. Các cận thần nói:

-Hạng vương cường bạo, vương nên trở về nước, tất nguy.

Thị sợ,chạy tựu quốc. Vinh giận, truy sát đến Tức Mặc, đánh giết Tế bắc vương Điền An,tự lập làm Tề vương, giệt xong Tam Tề

Định Tề ba năm, nghe tướng Hán Hàn Tín dẫn binh đến đông đánh Tề, Tề sai Hoa Vô Thương, Điền Giải dẫn quân xuống cự Hán. Gặp sứ giả Hán Lệ Thực đến khuyên hàng vương Quảng cùng tướng Hoành. Hoành đồng ý,bãi bỏ thủ bị,mở rượu,sai sứ sang hòa Hán. Hàn Tín đã qua Bình Nguyên. Tập phá quân Tề , nhân nhập Lâm Truy. Vương Quảng, tướng Hoành đem Lệ sinh vào vạc nấu chết. Quảng đông chạy Cao Mật, Hoành chạy bác, thủ tướng Điền Quang chạy Thành Dương, Tướng quân Điền Kí đóng ở Giao Đông. Sở sai Long Thư cứu Tề, Tề vương hợp quân ở Cao Mật. Hán tướng Hàn Tín, Tào Tham đánh giết Long Thư, bắt sống Tề vương Quảng. Hán tướng Quán Anh bắt thủ tướng Quang, đến Bác. Mà Hoành nghe vương đã chết, tự lập làm vương, quay ra đánh Anh, Anh đánh bại Hoành quân ở Doanh Hạ. Hoành chạy Lương, quy hàng Bành Việt. Việt lúc ấy ở Lương, trung lập, nửa vì Hán, nửa vì Sở. Hàn Tín đã giết Long Thư, nhân tiến binh phá giết Điền Kí ở Giao Đông, Quán Anh phá giết tướng Tề Điền Hấp ở Thiên Thừa, bèn bình Tề.

Hán diệt Hạng Tịch, Hán vương lập làm Hoàng đế, Bành Việt làm Lương vương. Hoành sợ bị diệt, mang 500 tráng sĩ thuộc hạ quay trở lại phía đông, trốn ra ngoài hòn đảo ngoài biển. Cao đế nghe, thấy anh em Hoành vốn định Tề,có nhiều người hiền Tề phụ ,nay ở biển không thu, sau sợ có loạn, bèn sai sứ ra đảo tuyên bố xá tội . Hoành tạ rằng:

-Thần đã từng luộc chết sứ giả của bệ hạ Lệ Thực Kỳ,nay nghe em Kỳ Thương đang làm tướng nhà Hán, thần sợ,không dám phụng chiếu, chỉ mong làm người dân thường trên đảo mà thôi.

Sứ về báo, Cao đế xuống chiếu nói với Lịch Thương:

-Tề vương Hoành mà đến, ai dám động đến, kẻ đó sẽ bị chém cả nhà!

Bèn sai sứ mang phù tiết đi,chiếu rằng:

-Hoành đến, lớn làm vương, ít cũng làm hầu; không đến,sẽ điều quân đến đánh.

Hoành dắt 2 tráng sĩ đi theo đi xe đến Lạc Dương.

Tới Thi Hương, Hoành nói với sử giả viết:

-Đã là thần gặp thiên tử, nên tắm rửa sạch sẽ trước đã.

Lưu lại. Nói với hai khách rằng:

-Hoành xưa cùng Hán vương đều ở phía nam xưng cô, nay Hán vương là Thiên tử, mà Hoành thành kẻ vong quốc, xưng làm bầy tôi, đã là điều may phước rồi. Huống hồ tôi từng giết anh người ta, lại cùng em phụng sự cho chủ, dù cho sợ chiếu Thiên tử,không dám làm liều, trong lòng tôi lại không áy náy sao? Dù bệ hạ sở dĩ muốn gặp tôi, chỉ là muốn nhìn mặt xem tôi ra sao thôi. Bệ hạ ở Lạc Dương, nay chém đầu ta, chỉ có 30 dặm, sau khi tôi chết, các vị nhanh chóng mang thủ cấp của tôi về Lạc Dương, mặt mũi tôi chắc còn chưa thay đổi.

Bèn tự đâm cổ chết, lệnh khách bưng đầu, cùng với sứ giả tấu với Cao đế. Cao đế nói:

-Thương sao, có chứ! Từ dân thường,ba người huynh đệ đều làm vương, không đáng khen sao!

Do đó giữ lại, bái 2 khách ấy làm Đô úy, phát 2000 binh, lấy lễ vương táng Hoành.Táng xong,đào sẵn hai cái hố bên cạnh mộ ông rồi tự sát luôn ở hai hố đó. Cao đế nghe mà kính phục,từ Hoành đến khách đều là người hiền, lại nghe 500 môn khách ở ngoài đảo, sai sử triệu đến, nghe Hoành chết, cũng đều tự sát. Do vậy mới biết anh em Điền Hoành giỏi chiêu đãi hiền sĩ.

## Hàn vương Tín

Hàn vương Tín, cháu của Hàn tương vương cũ, cao tám thước năm thốn. Hạng Lương lập Sở hoài vương,Yến,Tề,Triệu,Ngụy như vương cũ, duy Hàn không có hậu, cố lập công tử Hàn Hoành Dương quân Thành làm Hàn vương,muốn an định đất Hàn. Hạng Lương chết ở Định Đào, Thành chạy hoài vương. Bái công dẫn binh kích Dương Thành, sai Trương Lương lấy Hàn Tư đồ chinh đất Hàn, được Tín, lấy làm Hàn tướng,dẫn binh cùng vào Võ Quan.Bái công làm Hán vương, Tín theo vào Hán Trung, nãi thuyết hán vương viết:

-Hạng vương vương các tướng, vương một mình ở đây nên dời. Sĩ tốt đều là người Sơn Đông , nghển cổ kiễng chân mong về, giống như con ong ở phía đông,có thể tranh thiên hạ.

Hán vương hoàn định Tam Tần, bèn hứa vương Tín, tiên bái làm Hàn Thái úy, dẫn binh đánh Hàn.Các chư hầu mà Hạng Tịch phong đều tựu quốc, Hàn vương Thành không theo lại không có công, bất sai về nước, trước phong làm Nhương hầu, sau giết. Nghe Hán sai Tín lược hàn địa, bèn lệnh cho Trịnh Xương làm Hàn vương cự Hán. Hán nhị niên, Tín chiếm được hơn mười thành của Hàn. Hán vương đến Hà Nam, Tín truy đánh Hàn vương Xương, Xương hàng Hán. Hán bèn lập Tín làm Hàn vương, thường dẫn Hàn binh theo. Hán vương sai Tín cùng bọn Chu Hà thủ Huỳnh Dương, Sở đánh bại, Tín hàng Sở. Chạy trốn về Hán, Hán được phục làm Hàn vương, theo đánh phá Hạng Tịch. Ngũ niên xuân, cùng Tín trình bài, vương Dĩnh Xuyên.

　Lục niên xuân, thượng thấy Tín mạnh, bắc gần Củng, Lạc, nam sát Uyển, Diệp, đông có Hoài Dương, đều là nơi có binh nhiều ở thiên hạ , lại càng thấy Thái Nguyên quận làm nước Hàn, dời Tín kháng Hồ, đô Tấn Dương. Tín dâng thư rằng:

-Biên giới nước, Hung Nô vào cực nhiều, Tấn Dương ở xa, xin trị Mã Ấp.

Thượng cho phép. Thu,vua Hung Nô Mạo Đốn vào vây Tín, Tín nhiều nhân sai sứ hòa giải. Hán phát binh đến cứu, nghi Tín có hai lòng. Thượng tứ Tín trách rằng:

-Chuyên chết không dũng, chuyên sống không tùy tiện, khấu công Mã Ấp, quân vương lực không đủ trấn sao? Đây là đất an nguy phong vong , còn lần nữa Trẫm sẽ trách quân vương.

Tín được thư, sợ tru, nhân cùng Hung Nô đánh Hán, lấy Mã Ấp hàng Hồ, kích Thái Nguyên.Thất niên đông, thượng tự mình phá Tín quân ở Đồng Đê, trảm tướng y Vương Hỉ. Tín bại chạy đến Hung Nô tướng y là Mạn Khâu Thần, Vương Hoàng lập một hậu duệ Triệu là Triệu Lợi làm vương,rồi thu thập tàn binh của Tín, mà cùng Tín và Mạo Đốn mưu công hán. Hung Nô sai Tả Hiền vương mang hơn 1 vạn quân cùng Vương Hoàng đóng ở nam Quảng Vũ, đến Tấn Dương, cùng Hán binh giao chiến, Hán binh phá lớn, truy đến ở Ly Thạch, lại phá. Hung Nô lại tụ binh tây bắc Lâu Phiền. Hán lệnh xa kỵ kích Hung Nô, thường thua chạy, Hán thừa thắng truy đến bắc. Nghe Mạo Đốn ở Đại Cốc, thượng ở Tấn Dương, sai người dò xét Mạo Đốn,về báo “Có thể kích”. Thượng bèn đến Bình Thành, lên Bạch Đăng. Kỵ binh Hung Nô vây thượng, thượng sai người nói với Át thị. Át thị thuyết phục Mạo Đốn:

-Nay có đất Hán, vừa không thể ở, hai bên lại thành địch”

Ở bảy ngày,kỵ binh của Hồ dần dần rời đi. Trời sương mù, Hán sai người đến, Hồ bất giác. Hộ quân Trung úy Trần Bình nói với thượng :

-Bọn Hồ toàn binh, xin lệnh hai người giỏi dùng nỏ bắn ra ngoài, từ từ rời vây

Vào Bình Thành, cứu binh Hán cùng đến,kỵ binh Hồ đi, Hán cũng bãi binh về. Tín vì Hung Nô dẫn binh liên tiếp mang quân đánh phá biên giới, lệnh bọn Vương Hoàng thuyết phục Trần Hi.Thập nhất niên xuân, Tín lại cùng kỵ binh của hồ vào chiếm Tham Hợp. Hán sai Sài Tướng quân đánh,gửi thư cho Tín nói:

-Bệ hạ khoan nhân, chư hầu tuy có làm phản, mà quay về, lại khôi phục tước vị cũ, không bị giết. Đại vương vốn đã biết. Nay vương đã thua chạy sang đất Hồ, không phải tội lớn, nên mau quay về.

Tín đáp lại rằng:

-Bệ hạ cất kẻ hèn từ chốn quê mùa, cho quay mặt về nam xưng cô, đây là may mắn của kẻ hèn. Trận Huỳnh Dương, kẻ hèn không thể chết, chịu cầm tù bởi Hạng Tịch, là 1 tội. Khi giặc đánh Mã Ấp, kẻ hèn không thể kiên thủ, dâng thành đầu hàng, là 2 tội. Nay quay lại với binh tướng giặc, cùng tướng quân sắp có một trận quyết chiến, là 3 tội. Ôi Chủng, Lãi không có tội, người chết kẻ trốn; nay kẻ hèn có 3 tội với bệ hạ, mà muốn cầu sống ở đời, đây là lý do Ngũ Tử Tư mất mạng ở Ngô đấy. Nay kẻ hèn trốn tránh ở nơi hang núi, sớm tối xin xỏ bọn Man Di; mong muốn trở về của kẻ hèn, như người liệt quên cách đứng dậy, người mù quên việc nhìn thấy, tình thế không thể xảy ra vậy.

Đôi bên giao chiến, Sài Vũ giết sạch thành Tham Hợp, chém Tín.Tín khi vào Hung Nô, cùng Thái tử câu, tới thành Đồi Đương,sinh con, nhân đặt tên Đồi Đương. Hàn Thái tử cũng sinh con Anh.Thời Hiếu Văn, Đồi Đương cùng Anh mang thuộc hạ hàng. Hán phong Đồi Đương làm Cung Cao hầu, Anh làm Tương Thành hầu.Thời Ngô, Sở phản,Cung Cao hầu công đứng đầu các tướng. Truyền con đến cháu, tôn vô tử, quốc tuyệt.Cháu Anh bất kính mất tước hầu. Đồi Đương nghiệt tôn Yên, từ nhỏ làm bạn Đế. Em Yên là Thuyết, làm Giáo úy đánh Hung Nô, phong Long Ngạch hầu. Sau ăn hối lộ mất hầu,lại lấy đãi chiếu làm Hoành hải Tướng quân, kích phá Đông Việt, phong Án đạo hầu.Thời Thái Sơ , là Du kích Tướng quân trú thành Liệt ngoài Ngũ Nguyên,về làm Quang lộc Huân,đào bới cung Thái tử, bị Thái tử giết chết. Con Hưng tự, vốn bị liên lụy tru di. Thượng rằng:

- Việc Du kích Tướng quân chết, không liên lụy người vô quan.

Phục phong em Hưng Tăng làm Long ngạch hầu. Tăng nhỏ làm lang, Chư tào,Thị trung, Quang lộc đại phu,Chiêu đế thời đến Tiền tướng quân, cùng Đại tướng quân Hoắc Quang định sách lập Tuyên đế, ích phong Thiên hộ. Bản thủy nhị niên, ngũ tướng chinh Hung Bô, tăng tướng3 vạn kỵ binh xuất Vân Trung, trảm hơn trăm đầu, đến kỳ trở về. Thần Tước nguyên niên,thay Trương An Thế làm Đại tư mã Xa kỵ Tướng quân, lĩnh Thượng thư sự. Tăng xuất thân quý hiển, từ nhỏ là trung thần,phụng sự 3 đời chủ,là người quan trọng ở triều. Làm người khoan hòa tự thủ, luôn dùng lời nhẹ nhàng kính trên nhường dưới, không chỗ thất ý, bảo trì sủng hạnh, không thể có công lớn. Ngũ Phượng nhị niên hoăng, thụy An hầu. Con Bảo tự, chết con, quốc trừ. Thời Thành đế, nối tiếp đời sau công thần, phong con anh của Tăng là Sầm tước Long Ngạch hầu, hoăng, con Trì Cung tự. Vương Mãng bại, mới tuyệt.