Dziady Jesienne

Dziady Jesienne - folklorze słowiańskim określenie na duchy przodków oraz zbiór przedchrześcijańskich obrzędów, rytuałów i zwyczajów, które były im poświęcone. Istotą tych obrzędów było „obcowanie żywych z umarłymi”, a konkretnie nawiązywanie relacji z duszami przodków, okresowo powracającymi do siedzib z czasów swojego życia. Wierzono, ze w noc z 31 pazdziernika na 1 listopada granica pomiedzy swiatem zywych, a swiatem zmarlych byla wyjatkowo cienka co pozwalalo na ich wzajemne interakcje.

## Obrzędy

W ramach obrzędów dziadów przybywające na „ten świat” duszę należało ugościć, aby zapewnić sobie ich przychylność i jednocześnie pomóc im w osiągnięciu spokoju w zaświatach poprzez np.:

* karmienie i pojenie dusz (np. miodem, kaszą, jajkami, kutią i wódką) podczas specjalnych uczt przygotowywanych w domach lub na cmentarzach (bezpośrednio na grobach). Charakterystycznym elementem tych uczt było to, iż spożywający je domownicy zrzucali lub ulewali części potraw i napojów na stół, podłogę lub grób z przeznaczeniem dla dusz zmarłych. WIerzono również, że dusze szczególnie chętnie pożywiają się zapachem potraw.

* przygotowywanie saun i ogrzania rozpalając ogniska

* oświetlanie dróg wędrującym duszom, tak by nie zabłądziły i mogły spędzić tę noc wśród bliskich (pozostałością tego zwyczaju są współczesne znicze zapalane na grobach).

* rozpalanie ognia na rozstajach dróg by uniemożliwić wyjście na świat demonom (duszom ludzi zmarłych nagłą śmiercią, samobójcom, topielcom itp.), które – jak wierzono – przejawiały w tym okresie wyjątkową aktywność.

* usypywanie gałązek na stos w miejsce czyjejś rychłej śmierci, a następnie palenie go (Podhale).

* zwracanie się do żebraków z prośbą o modlitwy za duszę zmarłych przodków, w zamian ofiarowując jedzenie (niekiedy specjalne pieczywo obrzędowe przygotowywane na tę okazję) lub datki pieniężne. Dziadowie-żebracy postrzegani byli jako postacie mediacyjne i łącznicy z „tamtym światem”. Praktykowane w ramach obrzędów zadusznych przekazywanie jedzenia żebrakom interpretowane jest niekiedy jako forma karmienia dusz przodków, co potwierdza fakt, że w niektórych rejonach dawano im właśnie ulubione potrawy zmarłego.

* dbanie o ciszę i spokój. Zakazywano m.in. głośnych zachowań przy stole i nagłego wstawania (co mogłoby wystraszyć dusze

* przestrzeganie licznych innych zakazów jak - zakaz sprzątania ze stołu po wieczerzy (żeby dusze mogły się pożywić), wylewania wody po myciu naczyń przez okno (aby nie oblać przebywających tam dusz), palenia w piecu (tą drogą – jak wierzono – dusze niekiedy dostawały się do domu), szycia, tkania lub przędzenia (żeby nie przyszyć lub uwiązać duszy, która nie mogłaby wrócić na „tamten świat”) czy pracy przy lnie.
* przygotowywanie i zaslanianie twarzy maskami (kraboszkami) w celu pozostania nierozpoznanym przez zle duchy.

## Źródła:

* Andrzej Szyjewski: Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003. ISBN 83-7318-205-5.

* Maria Wantowska: „Dziady” kowieńsko-wileńskie. W: Julian Krzyżanowski, Ryszard Wojciechowski: Ludowość u Mickiewicza: praca zbiorowa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.

* Olimpia Swianiewiczowa. Dziady białoruskie. „Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie”. 21, 1961.

* Olimpia Swianiewiczowa: Interpretacja Dziadów Mickiewiczowskich na podstawie skarbca kultury białoruskiej. Grażyna Charytoniuk-Michiej (red.). Toruń: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu, 2018. ISBN 978-83-61891-21-5.
* https://lamusdworski.wordpress.com/2015/10/31/dziady/