Umocnienia Warszawy (Powstanie Listopadowe)

Raport Komitetu ds Obrony Warszawy z dnia 5 stycznia 1831 roku:

Komitet Artylerii i inżynierii, wychodząc z zasady, ze lewobrzeżna Warszawa nie może być broniona inaczej niż stoczeniem bitwy, polecił rozpoznać punkty niedaleko miasta na których można by oprzeć manewry wojska. Do dalszej analizy zostały wybrane: Królikarnia, Rakowiec, Wola, Paryż a także czoło lasu Marymonckiego. Jednocześnie odrzucono wsie Gorców i Wawrzyszewa jako zbyt oddalone od własnych linii. Punkty te tworza linie ktorej całkowite rozwiniecie wynoszące 8000 sążni (14,6km) można podzielic na 3 odcinki: od Królikarni do Rakowca, od Rakowca do Woli oraz od Woli do sadu Marymonckiego.

## Królikarnia-Rakowiec

Odcinek 2000 sążni (3,6km) przy jednoczesnym oddaleniu od rogatek 1500 sążni (2,7km).

Jego lewe skrzydło przedstawia doskonale linie obronne. Skladaja sie na nie wywyższenia terenu a także czeste obmurowania. Z tego tez powodu zajmując silnym oddziałem królikarnie bedzie mozna kontrolowac droge żwirowa do Piaszeczna oraz Jezierny a takze droge wilanowska. Z tego tez powodu usypac nalezy 3 baterie na lewo od drogi zwirowej a takze jedna silna (12 dzialowa) po prawej stronie blisko cegielni. Prawe skrzydlo opiera sie o Rakowiec oraz drogi z niego wychodzace. Niestety sama wioska nie stanowi zadnego oparcia ze wzgledu na slabosc zabudowy. Juz pierwszy ostrzal doprowadzilby ja do zniszczenia. Dla zaradzenia temu nalezy usypac 3 potezne baterie (lunety) z zaslonami dla zakrycia piechoty. Kolejna baterie (na 15 dział) nalezy usypac na drodze do Raszyna (przy karczmie "Pociecha"). Wsparta ma byc ona odnowiona dawna reduta Kosciuszkowska. Dla zabezpieczenia calosci pozycji, niedaleko młyna na Rakowcu nalezy wzniesc baterie rezerwowa.

## Rakowiec-Wola

Odcinek dlugosci 2400 sążni (4,4km) w odleglosci od 1200 do 1500 sążni od rogatek (2,2-2,7km).

Brak tutaj niestety zabezpieczen na skrzydlach. Z tego tez powodu Nalezy linie wzmocnic bardzo starannie. Co do samej Woli to nalezy usypac potezna baterie przed kosciołem. ktora wsparta 2 pomocniczymi bateriami po obu stronach drogi bedzie górować nad ta czescia lini. W planach obrony nalezy umiescic takze sam kosciół ktory moze stanowic schron. Pomiedzy Rakowcem a Wola nalezy umiescic dzieło posrednie. Na szczescie miejsce jego wskazuje sama topografia tworzac w tym miejscu widoczne wzgorze. Calosc lini nalezy wzmocnic na lewym bardziej odslonietym skrzydle dodatkowa pozycja stanowiaca rezerwe. Swietnie na nia nadaje sie plac egzekucji kryminalnych. Stanowi go kwadrat o dlugosci ok 200 sążni (366m) juz w tej chwili osloniety przedpiersiem i rowem.

## Wola-Paryż

Rozwiniecie zupelne wynosi 3500 sążni (6,4km). Od Woli do Paryża 2400 sążni (4,4km) natomiast od Paryża do lasku Marymonckiego 1100 sążni (2km). odleglosc lini od rogatek wynosi od 1300 do 1800 sążni (2,4-3,3km)

Niestety calosc odcinka az po Paryz jest latwo penetrowalna. Wies Górce moze stanowic tylko chwilowa przeszkode. Mozemy skorzystac za to z baterii obozu saperskiego jak i baterii usypanej przed Paryzem. Nalezaloby je wzmocnic dwoma kolejnymi bateriami po obu stronach drogi na Paryż a takze silna bateria w polowie drogi na Wole. Nalezy tu takze zadbac o dodatkowe dzieło wycofane bardziej w głab linii.

Na prawo od Paryża nasze pozycje znow staja sie silniejsze. Opierajac sie na Powazkach oraz dawnym obozie Grenadierów Litewskich oraz wsi Buraków. Osłaniany jest przez 4 juz istniejace baterie a takze trudny do penetracji teren. Podobnie jak na poprzedniej pozycji, czesciowy odpór moze dac wies Wawrzyszew. Linia konczy sie laskiem Marymonckim ktory ze względu na okopane czoło stanowi idealna pozycje do umocnienia.

## Umocnienia miejskie

Komisja jednoczesnie zwraca uwage na potrzebe obwarowania umocnieniami samego miasta chocby ze wzgledu na możliwy wypad wroga gdy armie znajduja sie na prawym brzegu. W tym celu przed okopamii miasto zamykajacymi nalezy wybudowac co 300 sążni (550m) baterie w kształcie lunet a pomiedzy nimi tyle samo dwuramiennikow (redans). Baterie sluzyc maja do zabronienia dostepu do murow wrogowi oraz w celu zdobycia czasu na wycofanie sie wojska gdyby taka sytuacja zaistniala. Jednoczensie oparte o mury dwuramienniki maja byc obsadzone gwardia oraz nowym wojskiem. Co do samej szyi obwodu ktorej dlugosc wynosi 4000 sążni (7,3km) to ta zapewniona bedzie przez sama rzeke, ktora o ile nie zamarznie to zapewni bezpieczenstwo. Dlatego tez tylko kilka punktów zostanie utworzonych w celu jej osłony. Nalezy wzmocnić pozycje na przyczółku mostowym, a takze w razie decyzji o wybudowaniu drugiego mostu (tak wojsku potrzebnego) oslonic ja nowa budowla. Obecny przyczulek w przeciagu nastepnych dni zostanie ukonczony, zabepzieczony palisadowaniem i w zupelnosci uzbrojonym.

## Zmiany pozniejsze

Ze wzgledu na sprowadzenie kolejnych dzial z Zamoscia oraz z zakupów postanowiono pierwotny plan rozbudowac:

1. wzmocnic profil okopów oraz rozbudowac redany a takze baterii na 5-7 dzial pomiedzy nimis ie znajdujacych.
2. rozbudowac lunety znajdujace sie na przedpolu okopow. Pogrubic boki zamknac szyje i przeprowadzic opalisadowanie
3. Przed kazda rogatka wybudowac dzieło dwubastionowe z kurtyna i zamknietymi szyjami
4. Przed Czystem po obu str drogi dwie polkorony ostrzeliwujace przestzren ku Woli
5. Wybudowanie 5 ostrogów (cytadel): Krolikarnia, Rakowiec, pod Szczesliwcami, w miejscu reduty nr 54, przed Paryżem oraz przed Laskiem Marymonckim.

Lazde z tych umocnien ma miec charakter fortyfikacji stalej. W jej skald mialo wchodzic 50 armat oraz 2000 załogi. Komisja w tym momencie byla swiadoma, ze owych dzial (wymaganych dla calosci 440) narazie nie ma i mialy byc dopiero sprowadzone.