Władysław Olechowski

Olechowski w styczniu 1951

**Władysław Olechowski, ps. "Szczur", "Paweł Kustosz"** (ur. 12 lipca 1893 w Więcborku, zm. w listopadzie 1951 w Bydgoszczy) - pałucki pisarz, autor znanych powieści oraz książek naukowych.

## **Życiorys**

### **Rodzina**

Olechowski urodził się w Więcborku, w biednej rodzinie. Jego ojciec był kolejarzem, matka zaś pracowała w pralni. Jego ojcem był Mariusz Olechowski, matką była Wanda Olechowska z d. Kustosz. Pisarz miał czwórkę rodzeństwa: trzy siostry (Wiesławę, Ewę oraz Dobrosławę) oraz brata Łukasza.

### **Dzieciństwo i młodość**

W 1902 rozpoczął edukację w szkolę podstawowej w Nakle. Zaraz po tym odkryto u niego niezwykłą jak na jego wiek umiejętność redagowania. W wieku 15 lat pod okiem swojego nauczyciela j. polskiego napisał swój pierwszy tomik wierszy zatytułowany "*Więcborski wybór wierszy*". Olechowski w 1910 skończył edukację szkolną i zaczął pracować w tartaku w Jastrzębcu (k. Więcborka) u swojego wujka. Napisał wtedy kolejny tomik wierszy pt. "*Głos puszczy*". Jego wujek był członkiem tajnej organizacji zwanej "Front Wyzwolenia", przez co w wieku 19 lat Olechowski dołączył do niej. Zajmował się w niej pisaniem ulotek oraz redagowaniem prasy. Dwa lata później został wcielony w szeregi armii Cesarstwa Niemieckiego. Pół roku po wcieleniu został odesłany z frontu z powodu symulowanej choroby psychicznej. Pisarz prawie został z tego powodu stracony na froncie.

### **Kariera literacka**

W 1918 zaczął studiować na powstającym wtedy Uniwersytecie Szubińskim na wydziale filologii staropałuckiej. W tym samym roku wydał powieść pt. "*Płomieniem i toporem*" opowiadającej historię syna wojewody walczącego u boku Sewerynomira III. Miesiąc po tym opublikował "*Podręcznik języka kozakopałuckiego*" w wydawnictwie "Pałuckim Wydawnictwie Podziemnym". W 1920, po zakończeniu powstania osiadł w Potulicach (k. Nakła). Rok po tym napisał kolejną część swojej trylogii pt. "*Podstęp*" opowiadającej o intrydze przeciwko władcy Pałuk. Olechowski w między czasie pracował na pobliskiej śluzie Kanału Bydgoskiego. W 1925 ukazał się największy tomik wierszy zatytułowany "*Z prądem Noteci*". Tego samego roku pisarz odnowił dawne znajomości z FW. Dwa lata później ukazała się trzecia, ostatnia część jego trylogii pt. "Pan Sakiewkowy". W 1928 roku został zwołany zjazd członków Frontu Wyzwolenia. Obrady w Nakle trwały trzy dni, ostatniego dnia podjęto decyzję o utworzeniu "Narodowego Frontu Wyzwolenia Pałuk". Olechowski publikował prowokacyjne wpisy skierowane do polskich władz w lokalnych gazetach. Roger Adam Raczyński zapytany o obrazy skierowane do niego w Dzienniku Noteckim odpowiedział "*Te przeklęte szczury tout le temps nas prowokują!*"Nie wiadomo czy cytat jest autentyczny, jednak podobno dzięki niemu Olechowski dostał pseudonim "Szczur". W 1932 wydał podręcznik "*O gwarach i językach na Pałukach i Krajnie*".

### **Podziemie**

21 lipca 1939 roku Olechowski został wezwany do Berlina na obrady dot. Protektoratu Szubin. 8 września wyjechał do Szubina. 2 dni później Olechowski wraz z kilkoma innymi osobami zredagował *Orędzie do narodu pałuckiego.* W styczniu 1940 został sekretarzem Jana Monetarnego, jednak w marcu zrezygnował z tej posady. W maju tego samego roku oficjalnie został profesorem. Zaczął wykładać na Uniwersytecie Szubińskim na wydziale filologii staropałuckiej. 24 stycznia 1945 roku o godzinie 4:35 Olechowski został ujęty ze swojego mieszkania przy ul. św. Marcina przez NKWD i wywieziony w stronę Bydgoszczy. Na wysokości Kołaczkowa konwój został zaatakowany przez Gwardię Ziemiosławną z rozkazu Kononowa. Pisarz został przetransportowany do specjalnie przygotowanej kryjówki w Potulicach. Olechowski przyjął nowe dokumenty z danymi "Paweł Kustosz" (Kustosz to nazwisko panieńskie matki). Pod tym samym pseudonimem publikował fraszki i wierszyki wyśmiewające polskie władze ludowe. Jego najbardziej znaną fraszką jest "*Prawdziwe oblicze Lenina*", gdzie śmiał się z jego wylewów oraz paranoi. Podał on tam również tezę, iż Lenin jest wcieleniem szatana. Wrócił on do pracy na śluzie na Kanale Bydgoskim.

### **Śmierć**

W styczniu 1951 roku Olechowski został przewieziony pod przymusem do Bydgoszczy. Był on przesłuchiwany przez 2 tygodnie, pod koniec jednak agenci uznali, że pojmali niewłaściwą osobę. Pisarz wrócił do Potulic. Pod koniec października UB ponownie go odwiedziło. Został on wywieziony do Bydgoszczy. Agenci bezpieki przesłuchiwali go i torturowali przez 1,5 miesiąca. Władysław Olechowski zmarł z wycieńczenia w zalanej po kolana celi na komisariacie MO. Jego ciało najprawdopodobniej zostało spalone lub wrzucone do wapna. Jego szczątek nie odnaleziono do dziś.

## Twórczość

- "*Więcborski wybór wierszy*" - Więcbork, 1908

- "*Głos puszczy*" - Więcbork, 1910

- "*Płomieniem i toporem*" - Szubin, 1918

- "*Podręcznik języka kozakopałuckiego*" - Szubin, 1918

- "*Podstęp*" - Nakło nad Notecią, 1920

- "*Z prądem Noteci*" - Nakło nad Notecią, 1925

- "Pan Sakiewkowy" - Nakło nad Notecią, 1927

- "*O gwarach i językach na Pałukach i Krajnie*" - Szubin, 1932