Hobbit, czyli tam i z powrotem

Ta strona zawiera treści z **Śródziemie Wiki** będące na licencji **Creative Commons**.

## Hobbit, czyli tam i z powrotem

### Autor

Bilbo Baggins / John Ronald Reuel Tolkien

### Bohaterowie

BilboThorin

Gandalf

Kompania Krasnoludów

**Hobbit, czyli tam i z powrotem** (ang. *The Hobbit or There and Back Again*) to powieść datowana na końcówkę Trzeciej Ery spisana przez niejakiego Bilba Bagginsa a odnaleziona i przetłumaczona przez profesora J.R.R. Tolkiena. Opowiada o wyprawie podjętej w 2941 TE przez krasnoludów tworzących kompanię Thorina i towarzyszącego im hobbita nazwiskiem Bilbo Baggins (auto) do zajmowanej przez smoka Smauga Samotnej Góry w celu odzyskania zagarniętych skarbów i dawnej siedziby krasnoludów. Po drodze, w jaskini Golluma, Bilbo znajduje pierścień, który daje mu moc bycia niewidzialnym - któż by przypuszczał, że od tej pozornie mało ważnej przygody zależą losy św

Pewnego wiosennego dnia do Bilba Bagginsa, zamożnego i szanowanego
hobbita zawitał czarodziej Gandalf, a wraz z nim trzynastu krasnoludów: Dwalin, Balin, Kíli, Fíli, Dori, Nori, Ori, Óin, Glóin, Bifur, Bofur, Bombur oraz Thorin “Dębowa Tarcza”, który im przewodził. Organizowali oni wyprawę, aby odzyskać skarby zagarnięte ich przodkom przez smoka Smauga.
 Przyzwyczajony do wygód hobbit początkowo nie chciał wziąć w niej
udziału, lecz ostatecznie ciekawość wzięła w nim górę i wyruszył z kompanią.

Początkowo podróż przebiegała im bardzo przyjemnie, ale w miarę
posuwania się na wschód drogi stawały się coraz bardziej wyboiste, a
kraj coraz bardziej opustoszały. Wędrówkę utrudniał ponadto rzęsisty
deszcz. A jakby tego było mało, to jeszcze członkowie wyprawy któregoś
wieczoru niefortunnie stracili większość zapasów żywności.

Przemoczeni i głodni dostrzegli jednak ognisko w lesie. Na zwiady
 wysłano włamywacza, czyli hobbita. Bilbo przekonał się, że przy ogniu
ucztuje trzech ohydnych trollów,
 nie chcąc jednak wracać do swych towarzyszy z pustymi rękami,
postanowił opróżnić im kieszenie. Niestety, został przyłapany na gorącym
 uczynku. Na pomoc ruszyli mu krasnoludowie, ale wpadli oni w zasadzkę
zastawioną przez trzech zbójów. Drużynę ocalił dopiero Gandalf, a trolle
 zostały zamienione w kamień. Po opróżnieniu z zapasów piwniczki
należącej do łotrów, nasi bohaterowie ruszyli w dalszą drogę, odnajdując
 kryjówkę tychże stworzeń, zabierając z niej broń oraz zakopując
znalezione złoto, które Bilbo z Gandalfem zabrali w drodze powrotnej.

Wkrótce dotarli do Granicy Dzikich krajów i zaczęli przedzierać się przez Góry Mgliste. Pod przewodnictwem czarodzieja dotarli nie bez problemów do Rivendell - domu Elronda Półelfa. Wyruszyli stamtąd po dwóch tygodniach odpoczynku.

Wędrówka przez góry nie należała do najłatwiejszych, ale była
znośna, dopóki nie zaskoczyła ich burza.Szybko znaleziono jaskinię, w
której śmiałkowie mogli się schronić. Okazało się jednak, że wybrali
bardzo niefortunnie miejsce postoju, ponieważ była to frontowa brama
królestwa goblinów. W nocy krasnoludowie i hobbit zostali porwani
ciemnymi korytarzami do wnętrza góry. Uratować zdążył się jedynie
Gandalf. On też po raz drugi pospieszył drużynie na pomoc. Udał się za
napastnikami i używając magii
 odbił z rąk goblinów swoich towarzyszy. Jednak podczas ucieczki
krasnoludowie, którzy nieśli Bilba (hobbit biegał dużo wolniej od
krasnoludów, które uważane są za jedne z najlepszych biegaczy), zagubili
 go.

Bilbo ocknął się po paru godzinach i ruszył poszukiwać kompanii. Idąc korytarzami przypadkiem natknął się na pierścień, ale wówczas w ogóle nie zwrócił na niego uwagi. Schował go do kieszeni i szedł dalej. Dotarł wreszcie do miejsca, gdzie żył Gollum - szkaradne stworzenie, które do hobbita nie było zbyt przyjaźnie nastawione. Czuło jednak respekt, gdyż Bilbo posiadał broń.
 Zawarli więc układ: zaczęli zadawać sobie zagadki. Kto nie
odpowiedziałby na zagadkę, ten przegrywa. Jeśli Bilbo by przegrał, miał
zostać zjedzony, jeśli Gollum - wówczas potwór miał zrobić wszystko, o
co hobbit poprosi (na przykład o drogę do wyjścia). Okazało się jednak,
że obydwaj są dobrzy w tej dziedzinie i “pojedynek” przeciągał się, aż
wreszcie hobbit zapytał: “Co ja mam w kieszeni?” (mając na myśli
znaleziony pierścień). Gollum oczywiście nie mógł o tym wiedzieć, będąc
pewnym miejsca ukrycia pierścienia. Gdy za trzecią próbą nie zgadł,
opanowała go złość i postanowił zgładzić Bilba. Ten jednak odkrył
magiczne przymioty skarbu Golluma, które pozwoliły mu uciec. Biegnąc za
Gollumem dotarł do wyjścia i mimo straży udało mu się wydostać na
zewnątrz.
Zdezorientowany Bilbo nie wiedział, czy ma iść dalej, czy wrócić do
lochów - tam mogli być jego przyjaciele. Usłyszał jednak nagle rozmowę i
 podszedł bliżej. Był to Gandalf i krasnoludowie żywo rozprawiający nad
stratą hobbita i dalszym działaniem. Bilbo przy użyciu pierścienia
pojawił się nagle pomiędzy nimi wywołując powszechną radość i zarazem
podziw. Opowiedział towarzyszom, jak się uratował (przemilczał jednak
sprawę pierścienia) i sam usłyszał, jak uciekła reszta kompanii.

Drużyna ruszyła dalej, słusznie spodziewając się pościgu
goblinów. Było już ciemno, gdy dotarli do pewnej polany. Nagle usłyszeli
 wilcze wycie. A po chwili setki wargów wpadły na polanę. W ostatniej
chwili krasnoludowie, Gandalf i Bilbo zdążyli wdrapać się na drzewa.
Wargowie postawili przy tych drzewach straże i zaczęli obradować-
czekali na goblinów, gdyż wraz z nimi mieli napaść tej nocy ludzkie
osiedla. Gandalf zaniepokojony rozwojem wypadków zaczął ciskać w wilki
zapalone szyszki, siejąc wśród nich prawdziwe spustoszenie. Po niedługim
 czasie przybyli jednak orkowie, którzy podłożyli ogień pod drzewa, na
których schronili się nasi bohaterowie. Na szczęście z pomocą przybyły
im szlachetne Orły z Gór Mglistych,
 które nienawidziły i goblinów, i wargów. Przeniosły krasnoludów,
czarodzieja i hobbita, do swoich gniazd, a gdy odpoczęli, zjedli i
solidnie się wyspali, orły (mające dawny dług wdzięczności u Gandalfa)
pomogły odnaleźć drużynie właściwy szlak.

Dotarli więc pod Samotna Skałę, skąd udali się do domu Beorna
 - pół-człowieka, pół-niedźwiedzia. Gdy Gandalf opowiedział mu o celu
wyprawy krasnoludów i o ich niedawnych przygodach z goblinami i wargami,
 których Beorn wręcz nienawidził, ten gościnnie ich przyjął i pozwolił
kompanii wypocząć w swej posiadłości. Gdy odjeżdżali, ofiarował im kuce i
 żywność oraz udzielił cennych rad co do dalszej drogi. Tak dotarli na
skraj Mrocznej Puszczy, gdzie Gandalf wraz z kucami Beorna zawrócił
mając też inne, ważniejsze sprawy na głowie. Członkowie drużyny
lamentowali z tego powodu, ale Gandalf pozostał niewzruszony - udzielił
im ostatnich rad i pojechał w przeciwną stronę.

Trzynastu krasnoludów i hobbit ruszyli tymczasem w dalszą drogę przez Mroczną Puszczę.
 Droga była żmudna i monotonna. Wędrowali wiele dni, a końca lasu nie
było widać. Pewnego dnia dotarli do przecinającego ścieżkę potoku. I
choć byli bardzo spragnieni, to w pamięci mieli przestrogę Beorna, aby
nie pić wody z żadnego strumyka w Mrocznej Puszczy. Nie bez problemów,
gdyż Bombur zapadł w śpiączkę, ale ostatecznie udało im się pokonać
przeszkodę. Wędrowali dalej, a zapasy żywności i wody prawie zupełnie
się skończyły. Pewnego wieczora zauważyli miedzy drzewami jakieś
światełka. Stwierdzili, że są to pochodnie. Usłyszeli także wesołe
śpiewy i muzykę. Mimo rad Gandalfa i Beorna zeszli ze ścieżki i udali
się w ich stronę. Gdy jednak wpadli na polanę, na której ucztowały leśne
 elfy, nagle wszystko zgasło i ucichło, a drużyna potrzebowała czasu,
aby ponownie razem się zebrać. Tak stało się jeszcze dwa razy, aż Bilbo
się zgubił - podczas zamieszania odłączył się od krasnoludów i pozostał
sam w ciemnościach. Postanowił z poszukiwaniami poczekać do rana.

Gdy zaczynał już drzemać, został nagle napadnięty przez
olbrzymiego pająka, którego na szczęście, przy pomocy swej elfickiej
broni zgładził. To dodało mu otuchy, a swojemu mieczykowi dało miano
Żądło. Zaczął dalej wędrować, aż natknął się na kryjówkę pająków.
Okazało się, że zniewoleni krasnoludowie znajdują się w ich mocy. Bilbo
ruszył na pomoc i dzięki czarodziejskiemu pierścieniowi, rzucanym
kamieniom i mieczykowi, wyzwolił krasnoludów z obrzydliwych kokonów.
Rozegrała się straszliwa walka między setkami pająków, a wyczerpanymi
krasnoludami, których wspomagał niestrudzony Bilbo. W końcu udało się
hobbitowi zniechęcić szkaradne potwory do dalszego pościgu i drużyna
rozpoczęła dalszy marsz. Dotarli w końcu do obszernej polany, na której
widzieli poprzednio ucztujących elfów. Gdy zastanawiali się, co począć
dalej (Bilbo wyjawił im z konieczności tajemnicę swojego pierścienia),
nagle zorientowali się, że nie ma wśród nich Thorina.

Dowiadujemy się, że Dębowa Tarcza został wzięty do niewoli przez
leśne elfy i osadzony w ich twierdzy. Bądź co bądź, przynajmniej został
porządnie nakarmiony.

Pozostałych krasnoludów spotkał jednak podobny los - wszyscy zostali wzięci do niewoli przez poddanych Króla Elfów.
 Hobbit przy użyciu swojego pierścienia niezauważony zdołał dostać się
za krasnoludami do twierdzy elfów. Sporo czasu zajęło mu przygotowanie
ucieczki drużyny, ale ostatecznie uwolnił wszystkich towarzyszy i razem
zdołali uciec w beczkach, które elfowie spławiali do niedalekiego Miasta na Jeziorze.
 Tam Thorin ujawnił swe pochodzenie. Mieszkańcy Esgaroth dowiedzieli
się, że był synem Thraina, a wnukiem Throra, o których krążyły pieśni,
że powrócą, aby odzyskać zrabowany przez smoka skarb i królestwo. Lud
chętnie ich przyjął i udzielił wszelkiej pomocy, ale po dwóch tygodniach
 Thorin postanowił dłużej nie zwlekać i ruszyć ku Samotnej Górze.

Wkrótce też do niej dotarli i rozbili na jej stoku obóz. Znaleźli
 także tajemnicze drzwi, narysowane na mapie, którą od początku podróży
miał Thorin. Przy pomocy klucza dołączonego do mapy udało się wreszcie
otworzyć drzwi. Postanowiono, że na zwiady wysłany zostanie włamywacz -
Bilbo. Hobbit wsunąwszy pierścień na palec podążył ciemnym tunelem do
wnętrza góry, w której przebywał Smaug.
 Zastał on smoka śpiącego na górze skarbów. Ukradł jeden z pucharów i
wrócił do swych towarzyszy, którzy owacyjnie go przyjęli. To jednak
spowodowało złość Smauga, który spostrzegł brak jednego ze swych skarbów
 (smoki są niezwykle skrupulatne zwłaszcza, jeśli chodzi o ich majątek).
 Wyfrunął więc z wnętrza góry i począł na jej stokach szukać złodzieja.
Drużyna na szczęście zdołała skryć się w tunelu, którym Bilbo dostał się
 do wnętrza Ereboru. Następnego dnia hobbit postanowił ponownie udać się
 do smoczej jaskini. Tym razem Smaug nie spał i zaczął rozmawiać z
Bilbem, mimo że go nie widział z powodu pierścienia. Włamywaczowi udało
się nie wyjawiać swego imienia, jednak smok domyślił się z tytułów,
które hobbit sobie nadawał, że Bilbo jest z krasnoludami i otrzymali
pomoc w Mieście na Jeziorze. Smaug kolejnej nocy wybrał się także na
zewnątrz. Najpierw zniszczył tajemne drzwi (nie wiedząc jednak, gdzie
dokładnie się znajdowały), a potem postanowił zniszczyć Esgaroth.

Krasnoludowie wiedząc, że smoka nie ma w jego jamie, postanowili
ją zwiedzić. Wśród mnóstwa innych skarbów znaleźli także zbroje, które
na siebie włożyli. Bilbo znalazł Arcyklejnot
 - największy skarb dla krasnoludów, lecz nie podzielił się jednak z
nimi tą nowiną widząc szaleństwo Thorina. Wreszcie wydostali się z góry
frontową bramą i udali się do nieodległej strażnicy.

Smok natomiast udał się do miasta. Na szczęście, nie zastał
mieszkańców Esgaroth zupełnie bezbronnych. Już wcześniej z niepokojem
widziano ogień i dym buchający z wnętrza Samotnej Góry i teraz wszędzie
przygotowano naczynia z wodą. Smok zaczął palić domy i część mieszkańców
 zaczęła uciekać (wśród nich także władca miasta). Inni jednak, tak jak
pewien człowiek o imieniu Bard
 - potomek dawnego władcy pobliskiego, krasnoludzkiego miasta Dal gotowi
 byli bronić miasta do końca. I to właśnie do Barda, nim wystrzelił
ostatnią strzałę ze swego łuku, podleciał stary Drozd,
 który co dzień przysłuchiwał się rozmowom krasnoludów i hobbita na
stoku Samotnej góry. Ptak powiedział łucznikowi to, co zauważył Bilbo
już podczas pierwszego spotkania ze Smaugiem: pod lewą piersią w
pancerzu smoka jest luka. Bard posłuchał tego głosu i trafił dokładnie
tam, gdzie wskazał mu drozd. Nieżywy smok z hukiem zwalił się na miasto.

Do Miasta na jeziorze przybyły zastępy leśnych elfów ze swym
królem na czele. Wspólnie z mieszkańcami miasta rozpoczęli budowę
nowego. Większość ruszyła jednak pod Samotną Górę, gdzie spodziewała się
 znaleźć bezpańskie teraz skarby Smauga. Na czele tej grupy stanął Bard.
 Wszyscy zgodnie uznali Thorina i jego drużynę za martwych.

O tym wszystkim dowiedzieli się krasnoludowie od Roaka - starego
kruka i rozpoczęli przygotowywać się do obrony Góry. Thorin za
pośrednictwem kruków wezwał do przybycia swoich krewniaków z Żelaznych Wzgórz.
 W tym czasie wojska ludzi i elfów nadciągnęły już pod Samotną Górę, a
Bard zażądał części skarbów jako odszkodowanie za zniszczenia wyrządzone
 przez smoka. Thorin jednak zaślepiony wielkością skarbu nie chciał
pertraktować. Drużyna nie podzielała zdania Thorina, ale nikt nie śmiał
sprzeciwić się jego woli. Szukali za to daremnie na polecenie Thorina
Arcyklejnotu. Do siedziby krasnoludów, poprzez kruki, dochodziły już
wieści o odsieczy krewniaka Thorina - Daina. Szansę na pokojowe
rozwiązanie zdawały się nikłe. Hobbit postanowił działać- pod osłoną
nocy wymknął się do obozu Barda i oddał w jego ręce Arcyklejnot
uważając, że może pomóc w negocjacjach z upartym krasnoludem.

Następnego dnia Bard z kilkoma innymi posłami (wśród nich niespodziewanie krasnoludy rozpoznały Gandalfa)
 ponownie zawitał pod Główną Bramą Góry i ukazał krasnoludom
Arcyklejnot. Gdy Thorin dowiedział się, że to hobbit oddał jego wrogom
tak drogi dla niego skarb, wpadł w szał i wypędził Bilba. Wysłał też
kruki z wiadomością do Daina. Odsiecz krasnoludów już nadciągnęła i
wydawało się, że nic już nie uchroni od bitwy, gdy nagle nad Górę
zaczęła nadciągać z północy wielka, czarna chmura, a wraz z nią potężna
armia złożona z goblinów i wargów.

W dolinie Samotnej Góry rozegrała się wielka bitwa, znana potem jako Bitwa Pięciu Armii. Po jednej stronie brali udział ludzie, elfy i krasnoludy, po drugiej zaś wargowie i gobliny,
 które początkowo ulegały wojsku elfów i krasnoludów. Jednak ci orkowie,
 będący w przeważającej ilości zaczęli dostawać się w okolice Bramy
Głównej. Wówczas do walki włączył się Thorin
 z drużyną.. Sytuacja już wydawała się opłakana, gdy nagle pojawiły się
orły. Te same, które uratowały niegdyś drużynę z rąk goblinów i wargów. W
 ostatniej godzinie bitwy zjawił się także Beorn. Teraz wojska z północy
 uciekały w popłochu, a niedobitki ścigały elfy i krasnoludy.

W walce tej zginęli Kíli i Fíli.
 Ciężko ranny został Thorin i następnego dnia, po pojednaniu z Bilbem i
przeprosinach, zmarł. Hobbit z Gandalfem wyruszyli kilka dni po
zakończeniu bitwy do domu. I choć Dain ofiarowywał mu wielki skarb -
słuszną część z majątku Smauga, Bilbo przyjął jedynie dwie małe
skrzynie, jedną złota, drugą srebra.

Do domu wracał Bilbo z Gandalfem, Beornem i zastępem elfów. W drodze powrotnej Bilbo i Gandalf zawitali do Rivendell
 - Domu Elronda, gdzie hobbit wypoczął i dowiedział się nieco o misjach
czarodzieja. Odwiedzili też siedzibę trolli, których spotkali na
początku swej drogi pod Samotną Górę i zabrali stamtąd złoto.

Gdy Bilbo wrócił do swojego domu, odbywała się właśnie sprzedaż
jego norki, gdyż powszechnie został uznany za zmarłego. Niemało miał
kłopotów, aby odzyskać wszystkie meble i inne sprzęty, a niektórych
nigdy nie odnalazł. Żył jednak w swej norce dalej, pisał pamiętniki, a
od czasu do czasu zaglądał do niego Gandalf, raz też przybył Balin, i
wówczas razem palili fajki.

## Adaptacja filmowa

Na podstawie powieści w Siódmej Erze powstała filmowa adaptacja w reżyserii Petera Jacksona, składająca się z trzech części: Hobbit: Niezwykła podróż, Hobbit: Pustkowie Smauga i Hobbit: Bitwa Pięciu Armii, a wcześniej powstały dwa filmy animowane, oraz dość amatorski film rosyjski z lat 80-tych.