Hán thư Truyện 1

## Trần Thắng,Ngô Quảng

Trần Thắng tự Thiệp,người Dương Thành. Ngô Quảng, tự Thúc,cũng người Dương Thành.Lúc Thắng còn trẻ, thường cùng đi cày thuê. Lúc đang cày,buồn bã lúc lâu,nói:

-Nếu được giàu sang, đừng quên nhau!

Bạn cùng làm cười đáp:

-Đã làm thuê thì có thể phú quý chăng

Thắng thở dài nói:

-Than ôi! Chim én, chim sẻ làm sao biết được chí của chim hộc, chim hồng!!”

Tháng bảy mùa thu năm Nhị Thế nguyên niên Tần,có 900 người  các làng được đưa đi đồn thú ở Ngư Dương, Thắng, Quảng đều là Đồn trưởng. Đi đến thôn Đại Trạch ở huyện Cần, gặp trời mưa to, đường không thông, tính đã quá kỳ hạn. Theo luật tội đó phải trảm, Thắng, Quảng mưu rằng:

-Nay chốn cũng chết, mưu đại kế cũng chết,cùng là chết,chết vì nước có hơn không?

-Thiên hạ khổ vì nhà Tần đã lâu rồi! Tôi nghe nói Nhị Thế là con thứ không đáng được lập làm vua, người đáng được lập là công tử Phù Tô. Phù Tô vì hay can ngăn nên vua sai đi cầm quân ở ngoài. Nay nghe phong thanh ông ta vô tội mà bị Nhị Thế giết. Trăm họ nhiều người nghe nói ông ta hiền, chưa biết ông ta chết. Hạng Yên làm tướng nước Sở, lập được nhiều công, yêu sĩ tốt, người sở đều thương. Có người nói ông ta chết, có người nói ông ta bỏ trốn. Nay nếu chúng ta giả xưng là công tử Phù Tô, Hạng Yên, đứng lên hiệu triệu thiên hạ thì chắc nhiều người hưởng ứng.

Quảng cho là phải ,bèn đi bói. Thầy bói biết ý nói:

-Chuyện Túc hạ ắt thành, có kết quả.Vậy túc hạ bặc chi quỷ chăng!

Thắng, Quảng mừng, bói quỷ,rằng:

-Nay dạy tôi khiến dân chúng sợ cái đã.

Bèn viết mực đỏ ba chữ“Trần Thắng vương”,liền bắt một con cá tại ao hồ gần đó mà bỏ vào bụng con cá. Lại lệnh Quảng giả là hồ ly nói rằng: “Đại Sở hưng,Trần Thắng vương.” Binh lính đều sợ.Trời sáng,quân binh đều chỉ tay nhìn vào Thắng, Quảng.

Thắng,Quảng vốn có lòng nhân ái, sĩ tốt nhiều người theo giúp. Nhân lúc viên úy say rượu,Qảng nói muốn trốn, Úy nổi giận, làm cho xấu hổ, gây kích nộ dân chúng. Úy quả đáng Quảng. Úy rút kiếm, Quảng đứng dậy đoạt kiếm mà sát úy. Thắng trợ lực giết hai úy. Triệu lệnh các thuộc hạ rằng:

-Các ông gặp mưa, đều đã thất kỳ, nên trảm.Dù có khỏi bị chém đi nữa, thì trong số mười người đi thú cũng chết mất sáu, bảy. Vả chăng, kẻ tráng sĩ không chết thì thôi, chứ đã chết thì phải mưu việc lớn. Vương, hầu, tướng quân, thừa tướng, chẳng lẽ phải có dòng dõi mới làm nên ư!

Thuộc hạ đều nói:

-Kính thụ lệnh.

Bèn giả xưng làm công tử Phù Tô, Hạng Yến, theo ý muốn của dân. Vén áo bên phải, xưng Đại Sở.Lập đàn thề, lấy đầu viên úy để tế. Thắng tự lập Tướng quân,phong Quảng làm Đô úy. Công đánh hạ thôn Đại Trạch hương,đánh hạ đất Kỳ. Sau sai Cát Anh đem binh chiêu hàng phía đông đất Kỳ, đánh Toản, Trất, Khổ, Chá, Tiếu,đều lấy được tất cả.Thu binh,đến đất Trần,hơn sáu bảy trăm chiến xa, ngựa hơn ngàn,binh đến hơn vạn. Công Trần,thủ lệnh đất Trần đều không ở đó, chỉ có Thủ thừa tham chiến trong Tiếu Môn. Không thể thắng nổi,Thủ thừa tử. Đi vào đất trần. Vài ngày sau, hào triệu tam lão hào kiệt hội kế sự. Đều nói:

-Tướng quân thân kiên chấp duệ, phạt vô đạo, diệt bạo tần, phục lập xã tắc nhà Sở, công đáng làm vương.

Thắng xưng làm vương, hiệu Trương Sở.Lục đó các quận huyện cực khổ quan nhà Tần bạo ngược,đều giết bọn Trưởng Sử, đi theo Thắng. Bèn phong Quảng làm giả vương, cầm đầu các tướng tây đánh Huỳnh Dương. Lệnh người đất Trần Võ Thần, Trương Nhĩ, Trần Dư đoạt đất Triệu, sai Đặng Tông người Nhữ Âm đoạt Cửu Giang quận. Lúc đó, Sở binh hơn nghìn người thắng không kể siết.

Cát Anh đến Đông Thành, lập Tương Cường làm Sở vương. Sau nghe Thắng đã lập,giết chết Tương Cường,báo về. Đến đất Trần, Thắng giết Anh, lệnh Chu Thị người bắc đánh đất Ngụy. Quảng đến Huỳnh Dương, Lý Do đang thủ Tam Xuyên thủ Huỳnh Dương, Quảng không thể hạ. Thắng tập hợp các hào kiệt toàn quốc hiến kế, Phong Phòng Quân Thái người Thượng Thái làm Thượng trụ quốc.

Chu Văn, người tài đức đất Trần,từng dưới trướng của Hạng Yến ,phụng sự Xuân Thân quân, tự mình tập binh. Thắng ban tướng quân ấn, tây đánh Tần.  tập hợp quân đội đến quan, có ngàn cỗ xe, mấy mươi vạn binh, đến đất Hý đóng quân. Tần lệnh Thiếu phủ Chương Hàm tha cho những người làm phu dịch ở Ly Sơn và con cháu nô tỳ,đem tất cả để đánh Sở quân, đại bại. Chu Văn chạy khỏi quan, đóng quân ở Tào Dương. Hơn hai tháng, Chương Hàm đuổi theo đánh, lại chạy đến Mãnh Trì. Hơn mười ngày, Chương Hàm đánh, đại phá. Chu Văn cắt cổ tự tử, quân tức thì chiến.

　Võ Thần đến Hàm Đan, tự lập làm Triệu vương,phong Trần Dư làm đại tương quân, Trương Nhĩ, Triệu Tao làm tả hữu thừa tướng. Thắng nổi giận, bắt gia đình Võ Thần, muốn giết. Trụ quốc ngăn rằng:

-Nước Tần chưa mất mà ta đã giết gia quyến vua tôi Triệu vương thì tức là gây ra một nước Tần nữa. Chi bằng nhân đó mà lập.

Thắng bèn sai sứ giả đến Triệu, đem gia quyến bọn Vũ Thần vào cung. Phong con Trương Nhĩ là Ngao làm Thành Đô quân,giục Triệu binh lập tức nhập quan.

Nhưng các quan văn võ của Triệu vương bàn nhau:

-Vương được làm vương đất Triệu, không phải ý của Sở. Sở đã diệt Tần,ắt sẽ đem binh đánh Triệu. Không có kế gì hơn là đừng đem binh về hướng tây, sai sứ  bắc hàng đất Yên để mở rộng lãnh thổ Triệu quốc. Triệu nam cư đại hà, bắc có Yến, Đại, Sở dù thắng Tần, cũng không dám đánh Triệu, nếu không thắng Tần, ắt phải nhờ Triệu. Triệu thừa lúc Tần, Sở, có thể đắc chí cùng thiên hạ.Triệu vương thấy phải không điều binh về tây, lại sai Hàn Quảng trước kia làm tốt ở Thượng Cốc dẫn binh bắc phạt đất yến.Có người hào kiệt đất Yến nói Hàn Quảng rằng:

-Sở, Triệu đều đã lập vương. Yến tuy nhỏ nhưng cũng là nước giàu có, nguyện tướng quân lập làm vương.

Hàn Quảng nói: “Mẹ tôi đang ở Triệu, không được.”Người đất Yến nói:

-Triệu phương tây lo Tần, nam lo Sở, không thể ngăn lại mình.Hơn nữa Sở tuy mạnh,cũng không dám hại gia thất của Triệu vương, nay Triệu chỉ đơn độc dám hại gia thất của tướng quân chăng?

Hàn Quảng cho là phải, tự lập làm Yên vương. Vài tháng sau,Triệu đưa gia quyến của Yến vương về Yến.Lúc đó, các tướng biếm đất không thể thắng. Chu Thị bắc đến đất Địch,người đất Địch là Điền Đam khởi nghĩa giết quan lệnh đất Địch, tự lập làm Tề vương. Phản kích Chu Thị.Quân Thị tan,đến đất Ngụy, lập hậu duệ Ngụy vương là Ninh Lăng quân Cữu làm Ngụy vương. Cữu đang thắng Sở,không muốn về Ngụy. Ngụy địa dĩ định. Dục lập chu thị vi vương, thị bất khẳng. Sử giả ngũ phản, thắng nãi lập ninh lăng quân vi ngụy vương, khiển chi quốc. Chu thị vi tương. Tướng quân Điền Tang bàn thuộc tướng rằng:

-Chu chương quân đã bại, tần binh ắt đến,ta thủ Huỳnh Dương thành không thể hạ, Tần quân đến, tất đại bại.Chi bằng ta để lại ít binh đủ để giữ Huỳnh Dương thôi, còn đem tất cả tinh binh ra đón đánh quân Tần. Nay giả vương kiêu ngạo, không biết binh quyền, ta không thể cùng mưu toan với ông ta được, nếu không giết ông ta thì nhất định hỏng việc.

Bèn giả Trần vương lệnh giết Ngô Quảng, dâng đầu cho Thắng. Thắng ban Điền Tang Lệnh doãn ấn đất Sở, phong thượng tướng.Tang sai các tướng dưới quyền Lý Quy cầm quân vây thành Huỳnh Dương, tự mình dẫn tinh binh tây nghênh Tần quân ở Ngao Thương. Đang lúc chiến,Điền Tang chết, quân phá. Chương Hàm tiến đánh bọn Lý Quy ở Huỳnh Dương,Lý Quy thua trận, chết.Người Dương Thành Đặng Thuyết đem binh đến đất Đàm, Chương hàm sai tướng kích phá, đặng thuyết đến đất Trần.Người đất Trất Ngũ Phùng dẫn binh ở đất Hứa, Chương Hàm kích phá . Ngũ Phùng cũng đến Trần. Thắng giết Đặng Thuyết.

Thắng sơ lập thời,Tần Gia người huyện Lăng,Đổng Tiết người Trất , Chu Kê Thạch người trấn Phù Ly, Trịnh Bố người Thủ Lự,Đinh Tật người Từ đều khởi binh, tướng binh vây Đông Hải ở đất Đàm đàm. Thắng nghe nói, sai Võ Bình quân Bạn làm tướng quân, giám sát quân đất Đàm . Tần Gia tự lập làm Đại tư mã,bọn thuộc hạ tàn ác, cáo quân lại viết:

-Võ Bình quân tuổi trẻ chưa binh sự, chớ nghe.

Lại giả vương mệnh giết Võ bình quân bạn.Chương Hàm phá Ngũ Phùng, đánh Trần, Trụ quốc Phòng Quân chết. Chương Hàm lại đánh kích Trương Hạ quân phía tây Trần. Thắng xuất lâm chiến, quân phá, Trương Hạ chết.

Tháng chạp,Thắng đến Nhữ Âm,về đến Hạ Thành Phụ, Trang Giả giết Thắng rồi hàng Tần. Táng xong, thụy Ẩn vương. Người dưới trướng Thắng xưa là Lã Thần khởi binh ở Tân Dương, công hạ Trần, giết Trang Giả, phục gọi Trần làm Sở. Sơ, Thắng lệnh Tống Lưu Trất dẫn quân định Nam Dương, nhập Võ Quan. Lưu đánh Nam Dương, nghe Thắng chết, Nam Dương về Tần. Tống Lưu không thể vào Võ Quan, đến Tân Thái, gặp Tần quân, tống Lưu đem quân hàng tần. Tần truyền Lưu đến Hàm Dương, xe Lưu dĩ tuẫn.

Bọn Tần Gia nghe quân Thắng bại,lập Cảnh Câu làm sở vương, dẫn binh đến nhiều nơi, muốn kích tần quân ở Tế Âm. Sai Công Tôn Khánh dùng Tề vương, dùng hết sức tiến đáng. Tề vương nói:

-Trần vương chiến bại, không biết sống chết, Sở chẳng lẽ không lập vương?

Công Tôn Khánh nói: “Tề không xin Sở lập vương, Sở sao có thể xin Tề lập vương! Nếu Sở thủ sự, đáng lệnh ở thiên hạ.Điền Đam giết Công Tôn Khánh. Tần tả hữu giáo lại công hạ Trần, Lữ tướng quân chạy, kiếu binh phục tụ, cùng phiên đạo Anh Bố tương ngộ, công kích Tần tả hữu giáo, phá chi Thanh Ba, phục gọi Trần làm Sở.Bọn Hạng Lương lập cháu Hoài vương Tâm làm Sở vương.

Trần Thắng làm vương sáu tháng. Sở làm vương,người xưa thường cùng người thuê cày, đều đến Trần, khấu cung môn viết: “Tôi muốn gặp Thiệp.” Cung môn lệnh muốn trói lại. Tự biện sổ, nãi trí, bất khẳng vi thông. Thắng xuất, người khách hô Thiệp.Cho triệu kiến, vừa mới đi. Người khách ấy ra vào cung cấm, càng ngày càng phóng túng cứ nói đến tình xưa nghĩa cũ của Thắng. Có người hầu bàn với Thắng:

-Người khách ngu không biết gì, cứ ăn nói bừa bãi, làm giảm uy tín của ngài.

Thắng lập tức trảm. Người xưa dần đi, do không ai thân Thắng cả. Lấy Chu Phòng làm trung chính, Cố Võ làm Tư quá, chủ tư quần thần. Chư tướng tuẫn địa, đến, lệnh kẻ không phải,cũng đồng tôi. Lấy Hà Sát làm trung. Những kẻ không thiện, bất hạ lại, thường tự trị. Thắng tín dụng chi, chư tướng dĩ cố bất thân phụ. Đó là lý do vì sao bại

Thắng tuy đã chết,các hầu tướng vương sau này đã khiến Tần bại.Thời Cao Tổ có giao cho 30 hộ giữ phần mộ Thắng,đến nay vẫn thờ.Vương Mãng bại mới thôi

## Hạng Tịch(Hạng Vũ)

　Hạng Tịch tự Vũ, người đất Hạ Tương. Thời đầu, năm hai mươi tư. Chú Lương,cha Lương tức danh tướng nước Sở Hạng Yến . Gia thế tướng nước Sở, phong ở đất Hạng nên lấy họ Hạng.

Tịch hồi nhỏ, học chữ không thành,học kiếm thuật cũng không thành. Lương tức giận. Tịch nói:

-Biết chữ chỉ đủ để viết tên họ mà thôi. Kiếm chỉ đánh lại một người, không bõ công học. Nên học cái đánh lại được vạn người.

Do thế Lương lấy làm kỳ,bèn dạy cho binh pháp. Tịch rất mừng, nhưng cũng chỉ học sơ, chứ không học tiếp. Lương từng bị bắt Lịch Dương, nhờ một viên chức nhỏ trong ngục là Tào Cữu thư tới Ngục sử ở Lịch Dương là Tư Mã Hân, chuyện mới xong. Lương từng giết người, cùng Tịch tránh ở Cừu Ngô. Các hiền sĩ đại phu nơi đó đều kém Lương.Lúc có việc lao dịch hay tang lễ, Lương thường đứng ra lo liệu, âm thầm dùng binh pháp để tập hợp tân khách,để biết khả năng của họ. Tần Thủy Hoàng Đế đi chơi Cối Kê, vượt Chiết Giang,Lương và Tịch xem. Tịch nói rằng:

-Có thể giết rồi thay thế hắn!.

Lương che miệng cháu lại, nói rằng:

-Đừng nói bậy! Bị giết cả họ bây giờ!

Lương do vậy thấy Tịch khác thường. Tịch lớn lên mình cao tám thước hai tấc, sức có thể nâng đỉnh, tài khí hơn người.Người đất Cừu Ngô đều sợ Tịch.

Tần nhị thế nguyên niên, Trần Thắng khởi nghĩa. Tháng chín,Thái thú Hội Kê là Thông nghe nói Lương, cùng mưu hưởng ứng. Lương nói:

-Hiện nay ở Giang Tây đều phản Tần, đây chắc là trời muốn giệt Tần. Tiên phát chế nhân, hậu phát chế vu nhân.

Thái thú than rằng:

-Nghe nói phu tử sở tướng thế gia, chỉ có túc hạ thôi!

Lương nói:

-Tôi có kỳ sĩ Hoàn Sở, mất trong trạch,người biết chuyện này,chỉ có cháu tôi là Tịch.

Lương cấm Tịch để kiếm ở ngoài. Lương lại vào, nói rằng:

-Mời triệu Tịch, sai lệnh triệu hằng Sở.

Tịch đến, Lương gọi Tịch:

-Làm được rồi!

Tịch rút kiếm chém viên thái thú. Lương cầm đầu thái thú, mang ấn và dây buộc ấn của thái thú lên người. Các môn hạ hoảng hốt, Tịch giết hơn mấy trăm người.Cả phủ đều sợ hãi, cúi đầu không dám chống cự.  Lương hiểu dụ duyên cớ khởi nghĩa rồi trưng quân ở Ngô Trung. Sai người thu gọi các trai tráng ở các huyện trong phủ, được tám ngàn quân tinh binh,cất nhắc làm các chức hiệu úy, hậu, tư mã. Có một người không được dùng, đến nói. Lương đáp:

-Trước đây có một lễ tang, ta cắt ông làm việc mà ông làm không xong, vì vậy ta không dùng ông...

Mọi người đều phục.Lương xưng Cối Kê tướng,  Vũ làm kỳ tướng , chiêu hàng các huyện trong quận.

Tần nhị niên, Thệu Bình người Quảng Lăng theo lệnh Trần Thắng tuẫn Quảng Lăng, chưa hạ. Nghe Trần Thắng bại chạy, tướng Tần Chương Hàm đuổi đến, Bình liền vượt Trường Giang, giả làm mệnh lệnh của Trần Vương, phong Lương làm Thượng trụ quốc, nói:

-Giang Đông đã định,lập tức dẫn binh tây đánh Tần.

Lương đem tám ngàn người vượt sông đi về hướng tây. Nghe Trần Anh đã hạ Đông Dương, sai sứ đến giảng hòa để cùng nhau đem quân đi về hướng tây. Trần Anh,xưa là Đông Dương lệnh sử, cư huyện, Tố Tín,làm trưởng. Thiếu niên Đông Dương giết lệnh sử nơi đó, tương tụ sổ thiên nhân, muốn lập trưởng, không hợp dùng, mới mời Trần Anh. Anh tạ không được,mới gắng mà lập,người theo trong huyện đến hai vạn.Muốn lập Anh làm vương, quân khác thương đầu đặc khởi.Mẹ Anh nói với con mình:

-Mẹ vốn là người đàn bà,nghe nói tổ tiên từng quý hiển. Nay nổi lên người không rõ lai lịch,không giống có thực quyền, sự thành thì được phong hầu, sự bại ắt bị chém, không phải cái danh tiếng thay Sở.

Anh không dám làm vương,nói với quân lại:

-Hạng hai đời làm tướng, có công với Sở,nay muốn làm đại sự, không có người này, không được. Tôi ỷ danh tộc, vong Tần tất thành.

Mọi người nghe theo, đem quân hàng Lương. Lương qua sông Hoài, Anh Bố, Bồ tướng quân đều mang binh đến theo. Phàm sáu bảy vạn người, đóng Hạ Bi.

Thời đó, Tần Gia đã lập Cảnh Câu làm Sở vương,đóng quân đông Bành Thành, muốn đánh Lương. Lương nói với quân lại: “Trần vương là người khởi nghĩa đầu tiên, vì chiến trận không lợi, nay không biết ở đâu. Bây giờ Tần Gia phản Trần Vương lập Cảnh Câu, đại nghịch vong đạo.” Bèn dẫn binh đánh Tần Gia. Gia quân bại chạy, truy đến Hồ Lăng.đánh trong một ngày, Gia chết, quân đầu hàng. Cảnh Câu chết ở đất Lương. Lương đã diệt Tần Gia quân, quân Hồ Lăng,soái binh đến tây. Chương Hàm đến Lật, Lương sử biệt tướng Chu Kê Thạch, Dư Phàn quân dữ chiến. Dư Phàn quân chết. Chu Kê Thạch bại, chết ở Hồ Lăng. Lương bèn dẫn binh vào Tiết, giết Chu Kê Thạch. Lương trước sai Vũ công Tương Thành, Tương Thành kiên cường thủ không hạ. Đã bại, đều chôn, hoàn báo Lương, nghe Trần vương ắt chết, triệu chư biệt tương đến Tiết kế sự. Thời đó Bái công cũng đến họp.

Người Cư Sào Phạm Tăng đã bảy mươi,vốn thích kỳ kế, đến nói Lương:

-Trần Thắng thua là phải lắm. Trong sáu nước bị Tần diệt thì nước Sở là vô tội nhất. Từ khi vua Hoài Vương vào đất Tần rồi không về nữa, người Sở vẫn còn thương xót cho đến giờ. Vì vậy Sở Nam Công nói: "Nước Sở dù chỉ còn ba hộ, nhưng tiêu diệt nhà Tần, chính là nước Sở". Nay Trần Thắng khởi sự không lập con cháu vua Sở mà tự lập làm vương thì tình thế không thể lâu dài được. Bây giờ ngài khởi nghĩa ở Giang Đông, các tướng nước Sở kéo đến theo ngài như ong về tổ, là vì nhà ngài đời đời làm tướng nước Sở, họ cho rằng ngài có thể lập lại con cháu Sở làm vương.

Do vậy Lương mời lập dòng dõi nước Sở là Tâm, người nuôi dê ở nhân gian, lập làm Sở Hoài vương, thỏa lòng dân. Trần Anh làm Thượng trụ quốc, phong năm huyện, cùng Hoài vương đô Hu Đài. Lương tự xưng là Vũ Tín Quân, dẫn binh công kháng.

Lúc đầu, Chương Hàm đã giết Tề vương Điền Đam ở lâm truy, Điền Giả lại tự lập làm Tề vương. Đam đệ Vinh chạy đến Đông A, Chương Hàm đuổi vây. Lương dẫn binh cứu Đông A, đại phá Tần quân Đông A. Điền Vinh tức dẫn binh quy, đem quân về đuổi Giả, Giả chạy trốn sang Sở, tướng Điền Giác chạy đến Triệu. Em của Giác là Nhàn, trước kia là tướng, ở Triệu không dám quy. Điền Vinh lập đam là Thị làm Tề vương. Lương đá phá Đông A dưới quân, bèn đuổi theo Tần quân. Nhiều lầnsai sứ giả giục Điền Vinh đem binh của nước Tề đến để cùng kéo quân sang hướng tây đánh Chương Hàm. Vinh nói:

-Sở có giết Điền Giả, Triệu có giết Điền Giác, Điền Nhàn, mới đem quân đến.

Lương nói:

- Điền Giả là vua một nước giao hiếu với ta, cùng đường phải chạy đến đây theo ta, ta không nỡ giết.

Triệu cũng không giết Giác, Nhàn để mua chuộc nước Tề. Tề vốn không muốn phát binh trợ Sở. Sai Vũ cùng Bái đem binh đi theo đường riêng đến Thành Dương,bèn giết. Tây phá Tần quân Bộc Dương đông, Tần binh thu nhập Bộc Dương. Bái công, Vũ công Định Đào, Định Đào chưa hạ, đi, tây lược địa chí Ung Khâu, đại phá Tần quân, trảm Lý Do. Lại công Ngoại Hoàng, Ngoại Hoàng chưa hạ.Lương khởi Đông A, đến Định Đào, lại phá Tần quân, bọn Vũ lại trảm Lý Do,càng khinh thường quân Tần, tỏ ra kiêu căng. Tống Nghĩa gián rằng: “Nếu đánh thắng mà tướng kiêu căng, quân sĩ trễ nải thì sẽ thất bại. Nay binh sĩ đã hơi trễ nải rồi đấy! Quân Tần ngày càng tăng, thần lo cho ngài!.” Lương không nghe. Sai Tống Nghĩa ở Tề. Trên đường gặp sứ giả Tề sử giả Cao Lăng quân Hiển,nói:

-Ông định yết kiến Vũ Tín Quân phải không

-Đúng.

Nghĩa lại nói:

-Tôi cho rằng Vũ Tín quân thế nào cũng thua. Ông cứ thủng thẳng mà đi sẽ khỏi chết, nếu đi nhanh thì sẽ mắc tai họa đấy.

Tần đem hết quan tiếp viện cho Chương Hàm, nửa đêm đánh úp quân Sở, đại phá ở Định Đào, Lương chết. Bái công và Vũ rời Ngoại Hoàng, công Trần Lưu, Trần Lưu phòng thủ kiến cố chưa hạ được. Bái công, Vũ bàn nhau rằng:

-Nay quân của Lương đã bại, binh sĩ sợ hãi.

Cùng với Lữ Thần dẫn binh ở phía đông.Quân Lữ Thần quân ở đông Bành Thành,quân Vũ ở tây Bành Thành,quân Bái công tràn ra.

Chương Hàm đã phá quân của Lương, cho rằng quân của nước Sở không đáng lo,vựơt Hoàng Hà qua đánh Triệu, đại phá.Thời ấy, Triệu Hiết làm vương,Trần Dư làm tướng, Trương Nhĩ làm Tướng quốc, chạy vào Cự Lộc. Tần tương vương rời, Thiệp Nhàn vây cự lộc, Chương Hàm đóng quân ở phía nam thành này, xây một con đường ống để chuyên chở thóc tiếp tế. Trần Dư đem quân đóng ở phía bắc thành Cự Lộc, gọi là Hà Bắc quân.

Sử giả Tề mà Tống Nghĩa từng gặp, Cao lăng quân Hiển nói với Sở Hoài vương rằng:

-Tống Nghĩa luận Võ Tín quân tất bại, mấy ngày sau quả bại. Quân chưa chiến đã bại, có thể gọi là biết việc quân sao.

Vương triệu Tống Nghĩa cùng bàn kế sự, nhân phong làm Thượng tướng quân; Vũ làm Lỗ công, là thứ tướng, Phạm Tăng làm mạt tương. Các tướng khác đều thuộc, hiệu khanh tử quan quân. Bắc cứu Triệu,đến An Dương,ở lại không tiến quân. Tần tam niên, Vũ nói với Tống Nghĩa rằng:

-Nay Tần quân vây Cự Lộc, ắt dẫn binh qua sông, Sở đánh bên ngoài, Triệu ứng bên trong,ắt phá được Tần

Tống Nghĩa nói:

-Phàm con mòng đốt trâu thì không thể nào giết được rận chấy. Nay Tần đánh Triệu, nếu Tần đánh thắng thì quân mệt mỏi, ta lợi dụng lúc nó kiệt quệ mà đánh, nếu Tần không thắng thì ta hợp quân kéo về hướng tây, chắc chắn cướp lấy được nước Tần. Vì vậy, không gì bằng trước tiên để cho Tần và Triệu đánh nhau. Mang áo giáp dày, cầm binh khí sắc thì Nghĩa này không bằng ông, nhưng ngồi để trù tính sách lược thì ông không bằng tôi.

Nhân ra lệnh trong quân:

-Ai mạnh như hổ, bướng như dê, tham như sói, cứng đầu không thể sai khiến được, đều chém tuốt!.

Sai con Tương đến Tề làm tướng,đích thân tống đến Vô Diêm,uống rượu hội họp linh đình. Trời lạnh, mưa to, quân sĩ đều đói rét. Vũ nói:

-Đáng lý phải cố sức đánh Tần, thế mà lại cứ dằng dai mãi không chịu đi. Nay năm đói, dân nghèo, sĩ tốt ăn rau ăn khoai, quân không có lương thực dự sẵn. Thế mà cứ uống rượu, hội họp linh đình, không đem binh vượt Hoàng Hà để dùng lương thực nước Triệu, cùng Triệu chung sức đánh Tần. Lại còn nói "lợi dụng khi nó kiệt quệ!". Một nước mạnh như Tần, đánh Triệu mới lập, thì nhất định là lấy đứt rồi. Nước Triệu mất, Tần lại càng mạnh, chứ có mong gì nó kiệt quệ mà lợi dụng kia chứ? Vả chăng, quân ta vừa bị tan tác, vương ngồi không yên chiếu, vét tất cả binh lính lương thực trong nước, giao cho một mình tướng quân, nước nhà yên hay nguy là ở trận này. Nay không thương xót sĩ tốt, lại mưu đồ việc riêng, thật không phải hạng bầy tôi trung thành với nước.

Vũ thần triều Thượng tương quân Tống Nghĩa, tức ở trong trướng trảm đầu Nghĩa, xuất lệnh trong quân rằng: “Tống Nghĩa mưu với Tề để phản lại Sở,Sở Vương ra lệnh cho Tịch giết hắn!.” Bấy giờ các tướng đều sợ hãi cúi đầu xin theo. Đều nói: “Thủ lập Sở giả, là nhà tướng quân.Nay tướng quân làm loạn.” Bèn tất cả cùng tôn Vũ làm giả Thượng tướng quân. Sai người đuổi theo con của Tống Nghĩa , đuổi đến Tề,mà giết luôn. Sai về báo cho vương. Vương nhân đó lập Vũ làm thượng tương quân.

Vũ đã giết Khanh tử quan quân, uy chấn Sở quốc,nổi tiếng khắp chư hầu.Bèn sai Đương dương quân, Bồ tướng quân dẫn hơn hai vạn binh qua sông cứu cự lộc Vì chiến sự còn ít thắng lợi, Trần Dư lại thỉnh binh. Vũ đem toàn quân qua sông. Đã qua, bắt quân lính phải dìm đắm thuyền, đập vỡ nồi nấu cơm, đốt lều trại, chỉ mang lương thực trong ba ngày để tỏ rõ sĩ tốt quyết tâm liều chết, không chịu quay về. Do đó vây Vương Ly, gặp Tần quân, cửu chiến, 9 trận thắng cả 9, cắt đứt con đường ống,giết Tô Giác, bắt sống Vương Ly. Thiệp Nhàn bất hàng, tự thiêu chết. Thời ấy,Sở binh át cả quân các nước chư hầu. Chư hầu quân cứu Cự Lộc hơn 10 doanh trại, nhưng không ai dám đem quân ra đánh. Đến khi Sở đánh Tần, các tướng đều đứng trên tường mà nhìn. Các chiến sĩ nước Sở ai cũng đủ sức một người chống lại mười người, tiếng reo hò của quân Sở vang trời, quân chư hầu không ai không run sợ.Khi sở đã phá tần quân, Vũ thấy các tướng của chư hầu , khi vào cửa viên môn, mọi người đều quỳ gối xuống mà đi tới, không ai dám ngẩng lên nhìn. Vũ do đó bắt đầu làm Chư hầu Thượng tướng quân. Binh đều thuộc quyền.

Chương Hàm quân Cức Nguyên, Vũ quân Chương Nam,giữ thế nhau chưa giao chiến. Tần quân nhiều lần lui, Nhị Thế sai người trách Chương Hàm. Chương Hàm sợ, sai Trường sử Hân thỉnh sự. Đến Hàm Dương,ở cửa Tư mã ba ngày, Triệu Cao không gặp, có lòng bất tín. Trường sử Hân sợ, chạy về, nhưng không dám đi theo con đường cũ. Triệu Cao quả sai người đuổi theo,không bắt được. Hân về đến, báo rằng:

-Việc mất là vì ai. Tướng quốc Triệu Cao chuyên quốc chủ đoạn. Nay nếu đánh mà thắng, Cao ắt ghen ghét công lao; không thắng, không tránh khỏi kế. Xin tướng quân suy nghĩ cho kỹ.

Trần Dư cũng gửi thư cho Chương Hàm rằng:

-Bạch Khởi làm tướng nước Tần, phía nam chinh phục Yên Sính, phía bắc chôn sống Mã Phục, đánh lấy thành, cướp được đất không biết bao nhiêu mà kể. Thế mà cuối cùng Tần ra lệnh cho tự sát. Mông Điềm làm tướng nước Tần, phía bắc giết quân Nhung mở mang đất Du Trung mấy ngàn dặm, thế mà cuối cùng cũng bị chém ở Dương châu. Tại sao lại như thế? Họ lập nhiều công, nước Tần không thể cấp đất đai cho hết, cho nên tìm cách giết họ đi. Nay tướng quân làm tướng nước Tần đã ba năm nay, quân chết và bỏ trốn tính đến chục vạn người, thế mà chư hầu nổi dậy càng nhiều. Tên Triệu Cao kia mấy lâu nay vốn hay nịnh hót, lừa dối nhà vua, nay việc gấp, cũng sợ Nhị Thế giết, cho nên hắn muốn tìm cách giết tướng quân để trút lỗi, rồi sai người thay thế tướng quân để tránh khỏi tai họa. Tướng quân ở ngoài đã lâu, ở trong triều đình có nhiều hiềm khích: có công cũng bị giết, không có công cũng bị giết. Vả chăng trời làm tiêu diệt nhà Tần, người ngu độn hay khôn ngoan ai cũng đều biết như thế. Nay tướng quân ở triều đình thì không thể lấy lời thẳng để khuyên can, ở ngoài biên cương thì làm vị tướng của một nước sắp mất. Cô độc đứng một mình mà muốn tồn tại được mãi thì chẳng đáng thương lắm sao! Tại sao tướng quân không đem quân quay lại liên hiệp với chư hầu, giao ước cùng nhau đánh Tần, chia đất Tần để làm vương, ngoảnh mặt về hướng nam để xưng "Cô", điều đó chẳng hơn thân bị búa rìu, vợ con bị giết hay sao?

Chương Hàm hồ nghi, bí mật sai sứ đến chỗ Vũ,muốn ước. Ước chưa thành, Vũ sai Bồ tướng quân dẫn binh qua Tam Hộ, quân Chương nam, cùng Tần chiến, lại phá. Vũ đem tất cả quân đánh quân Tần trên sông Vu Thủy, phá tan tành. Hàm sai sứ đến Vũ, muốn ước. Vũ triệu quân lại mưu viết: “Lương thực đang thiếu, muốn nghe ước hẹn.” Quân lại đều nói: “Hay.” Vũ hẹn gặp ở Ân Khư phía nam sông Hoàn Thủy. Đến sáng, Chương Hàm thấy Vũ khóc ròng, nói về Triệu Cao. Vũ bèn lập Chương Hàm làm Ung vương, ở trong quân. Sai Trường sử Hân làm Thượng tướng, cầm quân Tần tiên phong.

Hán nguyên niên, Vũ dẫn chư hầu binh hơn ba mươi vạn,xâm lược các đất đến Hà Nam,bèn Tây đến Tân An. Tướng sĩ các nước chư hầu xưa kia làm xâu hay đi thú ở trong đất Tần đều bị tướng sĩ của Tần đối đãi không ra gì,đến Tần quân hàng chư hầu, chư hầu lại tốt lợi dụng lúc thắng thế, đối đãi với họ như là nô lệ, tù binh, tha hồ làm nhục tướng sĩ Nhà Tần. Lại tốt nhiều người nói rằng:

Bọn Chương tướng quân lừa chúng ta đầu hàng chư hầu, nên bây giờ họ có thể vào cửa quan đánh nước Tần. Nếu may mà đánh được Nhà Tần thì tốt lắm, nếu không thì chư hầu sẽ bắt chúng mình đem về đông, còn Tần thì thế nào cũng giết hết cha mẹ, vợ con ta.

Các tướng nghe mang máng việc họ bàn, đem báo lại với Vũ. Vũ liền gọi Anh Bố và Bồ tướng quân bàn rằng:

-Tướng sĩ của Tần vẫn còn đông, bụng chúng không phục ta, đến Quan Trung mà chúng không theo ta thì việc lớn sẽ nguy; chi bằng giết chúng đi, chỉ giữ lại Chương Hàm, trưởng sử Hân, đô úy Ế để cùng vào đất Tần mà thôi.

Do đó đêm đánh quân Tần hơn 20 vạn người.

Đến Hàm Cốc quan, hữu binh thủ, không thế vào. Nghe  đã vào Hàm Dương trước, Vũ nổi giận, sai Anh Bố đánh quan. Vũ bèn vào, đến phía tây sông Hí Thủy, nghe Bái công muốn làm vương Quan Trung,lấy hết của cải châu báu. Á phụ Phạm Tăng cũng nổi giận, khuyến Vũ kích Bái công. Chuẩn bị quân,nhưng ngày hợp chiến,chú út Vũ Hạng Bá vốn thân Trương Lương. Lương lúc ấy theo Bái công. Hạng Bá đêm nói với Lương. Lương cùng nói với Bái công, nhân Bá nói với Vũ. Hôm sau, Bái công cùng trăm kỵ binh đến Hồng Môn tạ Vũ, tự trần “Phong tần phủ khố, hoàn quân bá thượng dĩ đãi đại vương, bế quan dĩ bị tha đạo, bất cảm bối đức.” Vũ ý đã giải, Phạm Tăng lại dục hại Bái công,trách Trương Lương, Phàn Khoái xin thôi. Trích Hán Cao Tổ Bản kỷ.

Mấy ngày sau, Hạng Vũ đem binh về hướng tây làm cỏ thành Hàm Dương, giết vương Tần đã đầu hàng Tử Anh, đốt cung thất cháy liền ba tháng không tắt;  thu của cải châu báu, phụ nữ muốn đem Sở. Tần dân thất vọng. Do vậy Hàn sinh nói Vũ rằng: “ Quan Trung bốn phía có núi sông che chở, đất đai phì nhiêu, có thể đóng đô ở đấy để xây dựng nghiệp bá.” Vũ thấy cung thất Nhà Tần đều bị đốt phá lòng chạnh nhớ quê, muốn về miền đông, liền nói:

-Phú quý không về cố hương, như áo gấm đi đêm.

Hàn sinh nói:

-Người ta nói người Sở là vượn đội mũ người, quả nhiên.

Vũ nghe liền cho trảm Hàn sinh.

Lúc đầu, Hoài vương ước hẹn với các tước, ai vào Quan trước thì làm vương đất ấy. Vũ đã hoàn thanh, sai người xin mệnh lệnh của Hoài Vương. Hoài vương rằng: “Cứ theo như lời ước cũ..” Vũ bèn nói:

-Hoài vương đó, chỉ do Võ tín quân lập nên mà thôi, không có công cán gì cả, làm sao có thể làm chủ điều giao ước? Thực ra bình định thiên hạ là nhờ ở các tướng và Tịch này.

Các tướng đều nói: “Đúng.” Vũ bề ngoài tôn Hoài vương làm Nghĩa đế, nói:

-Các vị đế vương xưa nước vuông ngàn dặm đều ở thượng lưu dòng sông.

Dời đến Trường Sa, đô ở Sâm. Bèn tự mình phân phong cho các chư hầu.Vũ cùng Phạm Tăng nghi Bái công, nghiệp đã giải thích,lại không thực hiện lời hứa, sợ chư hầu làm phản, nghầm mưu rằng:

-Ba, Thục đạo hiểm, Tần đều rời dân đến chỗ ấy.

Bèn nói:

-Ba, Thục cũng thuộc Quan Trung .

Cố ý lập Bái công tước Hán vương, vương Ba, Thục, Hán Trung. Còn phân Quan Trung, vương Tần hàng tướng lấy để ép tắc đường của Hán. Bèn lập Chương Hàm làm Ung vương, vương Hàm Dương về phía tây. Trường sử Tư Mã Hân, xưa làm quan coi ngục ở Lịch Dương, thường có đức ở Lương; đô úy Đổng Ế, trước đã khuyên Chương Hàm đầu hàng. Cố ý lập Hân làm Tắc vương, vương Hàm Dương về phía đông đến sông Hoàng Hà; lập Ế làm Địch vương, vương Thượng Quận. Dời Ngụy vương Báo làm Tây Ngụy vương, vương Hà Đông.Người Hà Khâu là Thân Dương, hủ hạ tin cậy của Trương Nhĩ, đã lấy được quận Hà Nam, và đóng quân Sở trên Hoàng Hà. Lập Dương làm Hà Nam vương. Triệu tướng Tư Mã Ngang định Hà Nội, nhiều lần lập công. Lập Ngang làm Ân vương, vương Hà Nội. Đổi Triệu vương Hiết vương Đại.Tướng quốc của Triệu là Trương Nhĩ là hiền, cùng theo nhập quan, lập làm Thường Sơn vương, vương đất Triệu. Đương dương quân Anh Bố là tướng Sở , thường lập công đầu trong quân . Lập Bố làm Cửu giang vương. Phiên quân Ngô Nhuế thường đốc suất Bách Việt để giúp chư hầu , theo vào  quan, lập Nhuế làm Hành sơn vương. Nghĩa đế Trụ quốc Cộng Ngao dẫn binh đánh Nam Quận, công nhiều, nhân lập làm Lâm giang vương. Dời Yến vương Hàn Quảng làm Liêu đông vương.Tang Đồ là Tướng quốc của Yến, cùng Sở cứu Triệu, nhân cùng nhập quan. Lập Đồ làm Yến vương. Dời Tề vương Điền Thị làm Giao đông vương. Tề tướng Điền Đô theo cứu triệu, nhập quan. Lập Đô làm dề vương. Điền An là cháu của Tề Vương Kiến trước kia, Vũ qua sông cứu triệu, An hạ nhiều thành ở Tế Bắc sổ thành, dẫn binh hàng Vũ. Lập An làm Tế Bắc vương. Điền Vinh, mấy lần không nghe lại không chịu đem binh đánh Tần ,cho nên không được phong . Trần Dư bỏ ấn mà đi, không cùng vào quan,nhưng là người hiền,có công với Triệu, nghe ở Nam Bì, cố ý phong cho ba huyện. Tướng của Phiên Quân là Mai Quyên lập được nhiều công,được phong thập vạn hộ hầu. Vũ tự lập làm Tây Sở Bá vương, vương chín quận ở Lương, Sở . Chư hầu các tựu quốc.

Điền Vinh nghe Vũ dời Tề vương Thị Giao Đông, mà lập Điền Đô làm Tề vương, liền nổi giận, không cho Thị đến Giao Đông, nhân lấy Tề phản, dịnh đánh Đô. Đô chạy đến Sở. Thị sợ Vũ, trốn đến Giao Đông tựu quốc. Vinh nộ, truy sát đến Tức Mặc, tự lập làm Tề vương.Cho Bành Việt tướng quân ấn, lệnh phản đất Lương. Việt bèn đánh giết Tế bắc vương Điền An. Điền Vinh bèn giệt xong vương đất Tam Tề. Thời Hán vương lại định Tam Tần. Vũ nghe Hán giệt Quan Trung, còn về đông, Tề, Lương tạo phản, đại nộ,bèn cố ý Ngô lệnh Trịnh Xương làm Hàn vương để đánh Hán, lệnh bọn Tiêu Công Giác đánh Bành Việt. Việt bại bọn Tiêu Công Giác. Thời, Trương Lương tuẫn Hàn, gửi cho Hạng vương thư rằng:

-Hán Vương không được đối xử như lời giao ước cho nên muốn lấy Quan Trung, nay được như lời giao ước cũ thì thôi, không dám đem quân sang hướng đông nữa.

Lại lấy Tề, Lương lại gửi thư Vũ, Vũ càng cố không đến tây,mà bắc đánh tề. Chinh binh Cửu giang vương Bố, Bố xưng bệnh không đi, sử tướng dẫn hơn nghìn người theo.

Năm thứ hai, Vũ ngầm sai Cửu giang vương Bố giết Nghĩa Đế. Trần Dư sai Trương Đồng, Hạ Thuyết nói Tề vương Vinh, rằng:

-Hạng vương cầm đầu thiên hạ, bất bình,nay dời các vương cũ vương đất xấu, mà quần thần các tướng của y làm vương đất tốt, trục xuất chủ cũ, Triệu vương lại ở đất Đại, Dư tôi không ổn. Nghe đại vương khởi binh, ai không nghe thì không phải người nghĩa, nguyện đại vương ban quân, tôi xin lấy huyện Nam Bì để làm hàng rào che chở cho .

Tề vương hứa, nhân sai binh theo. Trần Dư dùng cả binh của ba huyện, cùng Tề toàn lực đánh Thường sơn, đại phá. Trương Nhĩ chạy qua Hán. Trần Dư nghênh Triệu vương cũ là Hiết về Triệu. Triệu vương nhân lập Dư làm Đại vương. Vũ đến Thành dương, Điền Vinh cũng dẫn binh ứng chiến. Vinh thua, chạy đến Bình Nguyên,bị dân ở Bình Nguyên giết chết. Vũđem quân đi theo phía bắc, san phẳng và đốt thành quách nhà cửa , chôn sống tất cả quân lính hàng, bắt bớ người già cùng phụ nữ. Đánh Tề đến Bắc Hải, Sở tàn sát rất nhiều.Dân Tề hợp nhau lại làm phản. Do vậy em Điền Vinh là Hoành thu thập được mấy vạn lính đã đi trốn từ trước, nổi dậy ở Thành Dương. Vũ nhân lưu, dừng lại, đánh mấy trận, nhưng không hạ được.

Hán vương cướp năm binh chư hầu, 56 vạn người, đông phạt Sở. Vũ nghe vậy, tức lệnh các tướng kích Tề,còn mình thì đem ba vạn tinh binh đi về hướng nam từ Lỗ qua thành Hồ Lăng. Hán vương đều đã phá cổ thành,thu của cải mỹ nhân, ngày nào cũng đặt tiệc rượu. Vũ cùng Tiêu Thần đánh quân Hán ở đông, đến Bành Thành,giữa trưa, phá tan quân Hán. Quân Hán đều bỏ chạy, xô nhau nhảy xuống sông Cốc và sông Tứ. Quân Hán đều bỏ chạy về nam đến núi, Sở lại truy kích đến phía đông Linh Bích trên sông Tuy Thủy. Hán quân rút, bị Sở chặn,giết nhiều. Hơn mười vạn quân Hán đều nhảy xuống sông Tuy Thủy, nước sông vì vậy không chảy được. Hán vương cùng hơn 10 kỵ binh chạy. Lời ở Cao kỷ. Thái công, Lã hậu đều theo Hán vương, lại gặp quân Sở.Cùng quân Sở về, Vũ giữ họ trong quân. Hán vương thu tàn binh, Tiêu Hà cũng phái binh ở Quan Trung đều đến Huỳnh Dương, chiến kinh, tác gian, bại Sở. Sở dĩ cố bất năng quá huỳnh dương nhi tây. Quân Hán Huỳnh Dương,dựng hành lang,lấy lương thực người qua đường.

Tam niên, Vũ đánh lâu tuyệt đường Hán, Hán vương thiếu ăn, xin hòa, cắt tây Huỳnh Dương thuộc Hán. Vũ định nghe. Lịch dương hầu Phạm Tăng nói:

-Đối phó với Hán thì dễ thôi! Nay cơ hội này mà không lấy, về sau sẽ hối hận.

Vũ bèn giành Huỳnh Dương. Hán vương lo lắng, cùng Trần Bình dùng bốn vạn cân vàng để ly gián vua tôi Sở. Lời tại Trần Bình truyện. Hạng Vũ vốn đã nghi Phạm Tăng, muốn đoạt quyền. Phạm Tăng giận rằng:

-Việc thiên hạ đã xong xuôi cả rồi đấy, quân vương hãy tự làm lấy! Cho phép thần được mang nắm xương tàn trở về làm một người lính.

Đi chưa đến Bành Thành, nổi ung ở lưng qua đời. Do vậy tướng Hán Kỷ Tín giả làm Hán vương xuất hàng, làm quân Sở luống cuống, nên Hán vương thoát ra cửa tây với vài chục quân kỵ và bỏ trốn. Lệnh Chu Hà, Tùng công, Ngụy Báo thủ Huỳnh Dương. Hán vương ở hướng tây nhập quan thu binh, lại đến giữa Uyển, Diệp, cùng Cửu giang vương Kình Bố đi thu binh. Vũ nghe, tức dẫn binh đến nam. Hán vương đóng cửa không chiến.

Thời ấy, Bành Việt qua Tuy, cùng Hạng Thanh, Tiết công chiến Bất Bi, giết tiết công. Vũ mới đến đông kích Bành Việt. Hán vương cũng dẫn binh đến bắc vào Thành Cao. Vũ đã phá chạy Bành Việt, dẫn binh xuống tây hạ thành Huỳnh Dương, bắt sống Chu Hà, giết Tùng công, bắt Hàn vương Tín, tiến vây Thành Cao. Hán vương chạy, cùng Đằng công rời khỏi. Bắc qua sông, đến Tu Võ, theo Trương Nhĩ. Hàn Tín. Sở bèn hạ Thành Cao. Hán vương được quân Hàn Tín. Lưu Chỉ, sai Lư Oản, Lưu Giả qua bến Bạch Mã vào Sở, giúp Bành Việt đánh phá quân Sở ở tây thành Yến, thiêu kho lương tích góp, công hạ hơn mười thành đất Lương. Vũ biết được,nói với Hải xuân hầu Đại tư mã Tào Cữu:

- Tướng quân thủ Thành Cao cẩn thận.Nếu Hán muốn khiêu chiến, thận trọng đừng chiến, đừng lệnh đi đến đông. Trong vòng mười lăm ngày tôi ắt định Lương, lại theo Tướng quân.

Do vậy dẫn binh đến đông.

Tứ niên, Vũ đánh Trần Lưu, Ngoại Hoàng, Ngoại Hoàng chưa hạ. Mấy ngày hàng, Vũ lệnh nam trên mười lăm tuổi đến đông thành, định chôn sống. Ngoại Hoàng lệnh Xá Nhân đã mười ba tuổi, nói Vũ:

-Bành Việt ỷ mạnh cướp Ngoại Hoàng, Ngoại Hoàng sợ, nên mới hàng, đợi Đại vương. Đại vương đến, lại chôn sống hết, bách tính nào ai theo Sở! Từ đây về đông, hơn mười thành đất Lương đều sợ, ai bằng lòng hạ hàng.

Vũ thấy đúng, bèn xá miễn chôn sống dân Ngoại Hoàng. Đông đến Tuy Dương, nghe liền tranh nhau hàng.

Hán quả nhiều lần khiêu chiến quân Sở, quân Sở không ra. Sai nhân thóa mạ năm sáu ngày, Đại tư mã giận, vượt binh Tị Thủy. Qua nửa đường, Hán đánh, đại phá,chiếm hết tài vật Sở. Đại tư mã Cữu, Trưởng sứ Hân đều tự gieo mình xuống sông. Cữu xưa làm coi ngục ở Kỳ, Hân xưa là Tắc vương, Vũ tín nhậm. Vũ đến Tuy Dương, nghe bọn Cữu bị phá, ắt dẫn binh về.Bên Hán quân vây Chung Ly Muội ở đông Huỳnh Dương, quân Vũ đến, quân Hán sợ Sở, khó khăn chạy thoát. Vũ cũng dẫn Quảng Võ tướng thủ, làm cao trở, trí Thái công ở trên, cáo Hán vương rằng:

-Nếu không đầu hàng, thì ta nấu chết Thái Công.

Hán vương nói:

-Chúng ta đều thụ mệnh Hoài vương ở bắc, giao ước làm anh em, cha ta tức là cha ngươi, ngươi muốn nấu cha ngươi, cho ta một bát canh.

Vũ giận,định giết. Hạng Bá nói:

-Việc thiên hạ chưa biết như thế nào. người đã lo việc thiên hạ thì không nhìn đến việc nhà, có giết cũng vô ích, chỉ tăng thêm oán hận mà thôi.

Vũ theo. Sai người nói vơi Hán vương:

-Thiên hạ hiểm ác, chỉ vì hai chúng ta, nguyện cùng vương khiêu chiến, quyết thư hùng, không nên làm khổ nhân dân thiên hạ nữa.

Hán vương cười mà tạ rằng:

- Ta chỉ đấu trí, không thèm đấu lực.

Vũ lệnh tráng sĩ khiêu chiến. Hán có Lâu Phiền là người giỏi kỵ xạ , Sở khiêu chiến, ba lần, Lâu Phiền đều bắn chết. Vũ giận lắm, tự bị mang giáp khiêu chiến. Lâu Phiền định bắn, Vũ trợn mắt quát. Lâu Phiền mắt không dám nhìn, tay không dám bắn, liền bỏ chạy vào thành, không dám ra nữa. Hán vươngsai người lẻn ra để hỏi, biết là Vũ, Hán vương cực sợ.Do đó Vũ cùng Hán vương gặp nhau ở Quảng Võ nói chuyện. Hán vương kể tội Vũ. Nói ở "Cao kỷ". Vũ giận, dùng nỏ bắn thương Hán vương. Hán vương nhập Thành Cao.

Thời, Bành Việt nhiều lần đánh Lương, tuyệt lương thực Sở, lại Hàn Tín phá Tề, lại muốn đánh Sở. Vũ sai cháu họ Hạng Tha làm Đại tướng,Long Thả làm Bì tướng, cứu Tề. Hàn Tín đánh giết Long Thả,đuổi đến Thành Dương, bắt giam Tề vương Quảng. Tín tự lập làm Tề vương. Vũ nghe sợ, sai Võ Thiệpđến khuyến dụ Tín. Xem tại "Tín truyện".

Thời, trong Hán Quan binh nhiều,ăn nhiều, Vũ binh cực thiếu. Hán vương sai hầu công thuyết Vũ, Vũ bèn ước hòa Hán vương, trung phân thiên hạ, cắt Hồng Câu lấy là của Hán, đông làm của Sở, thả cha mẹ thê tử Hán vương. Nhận ước, Vũ đi về đông.

Năm thứ nam, Hán vương tiến binh truy Vũ,đến Cố Lăng, lại bị Vũ đánh bại. Hán vương dùng kế Trương Lương,nói Tề vương Tín, Kiến thành hầu, Bành Việt binh, cùng Lưu Giả vào đất Sở, vây Thọ Xuân. Đại tư mã Chu Ân phản Sở, cử binh Cửu Giang theo Lưu Giả, nghênh Kình Bố, cùng chư hầu Tề, Lương đều hội họp.

Vũ đóng Cai Hạ, quân ít thiếu lương. Hán soái binh chư hầu cực đông. Vũ đêm nghe bốn phía đều là quân Hán , mới sợ nói:

- Hán đã lấy được Sở rồi sao? Sao mà người Sở đông như thế!

Uống rượu trong trướng. Có mỹ nhân họ Ngu, thường theo;thường cưỡi tuấn mã tên Chuy. Bèn buồn bã khảng khái, làm thơ rằng:

Lực bạt sơn hề khí cái thế,

thời bất lợi hề Chuy bất thệ.

Chuy bất thệ hề khả nại hà!

Ngu hề Ngu hề nại nhược hà!

Ca nhiều lần, mỹ nhân họa theo. Vũ khóc nhiều lần, tả hữu đều khóc,không thể nhìn lên.

Do vậy Vũ bèn lên ngựa, người cưỡi ngựa kỵ dưới cờ hơn tám trăm người, đang đêm phá vỡ vòng vây, xông ra phía nam, phi ngựa chạy. Bình minh, quân Hán biết được, lệnh Kỵ tướng Quán Anh mang năm ngàn kỵ binh đuổi theo. Vũ vượt sông Hoài, quân kỵ theo kịp chỉ còn hơn trăm người. Vũ đến Âm Lăng, lạc đường,hỏi một nông phu, nông phu nói

-Trái.

Trái, bị hãm trong Đại Trạch, do đó Hán đuổi kịp. Vũ lại dẫn về đông, đến thành đông, chỉ còn 28 kỵ binh. Đuổi theo hơn nghìn người,Vũ nghi không thể thoát, nói kỵ binh:

-Ta từ đi dấy binh đến nay đã tám năm trời, mình trải qua hơn bảy mươi trận, ai chống cự thì bị đánh bại, đánh đâu thì họ phải chịu phục, chưa từng thua chạy bao giờ. Rốt cục làm bá thiên hạ. Thế mà nay phải chịu khốn khổ ở đây, đó là trời hại ta, chứ không phải tội ta đánh không giỏi. Ngày nay thế nào cũng chết, ta nguyện vì các ngươi quyết chiến, nhất định phải thắng ba lần, vì các ngươi, phá vòng vây, chém tướng, chặt cờ, để các ngươi biết rằng đấy là trời hại ta chứ không phải lỗi tại ta đánh không giỏi.

Do vậy chia kỵ binh ra bốn đội, quay về bốn phía, kỵ binh Hán vây cực đông. Vũ nói với kỵ binh:

-Ta vì các ngươi giết bọn chúng.

Lệnh xông qua phía đông núi rồi tập hợp làm ba nơi.Do vậy Vũ hét lớn, quân Hán giạt ra một bên. Bèn chém một viên tướng Hán. Thời ấy, Dương Hỉ làm Lang kỵ, đuổi Vũ, Vũ hét lên, người ngựa đều hoảng kinh, lui mấy dặm.Cùng kỵ binh gặp ở ba nơi . Hán quân không biết nơi Vũ ở, phân quân làm ba, vây lại. Vũ mới bèn phi ngựa chém một Đô uý, giết mấy trăm người, rồi hợp các kỵ binh lại thì chỉ mất hai kỵ binh mà thôi. Nói với kỵ binh:

-Thế nào?

Kỵ binh đều quỳ nói:

-Như lời Đại vương.

Do vậy Vũ bèn dẫn đông,muốn qua độ Ô Giang. Đình trưởng Ô giang cắm thuyền đợi, bảo Vũ:

-Giang Đông tuy nhỏ, đất hàng ngàn dặm, dân vài mươi vạn, cũng đủ làm vương. Xin Đại vương qua mau. Nay chỉ thần có thuyền. Quân Hán đến, không cách vượt.

Vũ cười rằng:

-Trời hại ta, ta vượt qua sông làm gì! Vả chăng Tịch này cùng tám ngày con em Giang Đông vượt Trường Giang đi về hướng tây, nay không còn lấy một người trở về! dù cho các bậc cha anh ở Giang Đông thương ta, cho ta làm vương, ta cũng còn mặt mũi nào mà thấy họ nữa. Dù họ không nói, Tịch này há chẳng thẹn trong lòng sao?

Nói Đình trường:

- Ta biết ông là bậc trưởng giả, ta cưỡi con ngựa này, năm năm nay đi đến đâu cũng vô địch, thường một ngày đi ngàn dặm, ta không nỡ giết, xin biếu ông.

Bèn lệnhxuống ngựa đi bộ, cầm khí giới ngắn để tiếp chiến.Mình Vũ độc giết hơn trăm quân Hán. Vũ bị hơn mười vết thương, quay lại thấy kỵ binh tư mã của Hán là Lữ Mã Đồng, bèn nói:

-Có phải cố nhân chăng?

Mã Đồng diện thấy, chỉ Vương Ế nói:

-Là Hạng vương.

Vũ nói:

-Ta nghe Hán mua đầu ta ngàn vàng, phong ấp vạn hộ. Ta làm ơn cho ngươi đây.

Bèn tự vẫn. Vương Ế chém đầu, các kỵ binh khác giày xéo lên nhau dành hơn mười người. Sau cùng năm người Dương Hỉ, Lữ Mã Đồng, Lang trung Lữ Thắng, Dương Võ đều mỗi người được một phần.Vì vậy, chia đất phong ra làm năm, đều là Liệt hầu.

Hán vương theo lễ Lỗ Công táng Vũ ở Cốc Thành.Người họ Hạng không bị chu di. Phong bọn Hạng Bá làm Liệt hầu, ban cho họ Lưu.

Lược bỏ phần khen