IV Republika Francuska

* Flaga
* Godło

*Zobacz też: Karta Francja*

**IV Republika Francuska** (fra. *République française*) - państwo położone w Europie Zachodniej, graniczące z Belgią, Luksemburgiem, Niemcami, Szwajcarią, Włochami, Hiszpanią i Andorą.

## Historia

### Powojenna dominacja Lewicy

Dekady powojenne zostały w dużym stopniu zdefiniowane przez zwyciecięstwo lewicy w wyborach parlamentarnych kwietnia 1946 oraz w referendum konstytucyjnym czerwca 1946. Sukces nowego Frontu Ludowego nie tylko pozwolił ukształtować mu IV Republikę, ale wpłynął na wydarzenia w całej Europie, gdzie podobne koalicje na Węgrzech, w Beneluxie, Rumunii, Czechosłowacji czy Bułgarii przejęły władzę. Francja wyróżniała się na tle kontynentu faktem, że mimo zwycięstwa lewicy oraz konstytucyjnych reform wzmacniających znaczenie grup robotniczych, podstawy ustroju demokracji liberalnej zostały zachowane. Ojcem tych rozwiązań był premier Felix Gouin.

Lewicowe rządy Gouina szybko przeszły do szerokich reform. Skolektywizowano cały wielki przemysł w kraju, rozszerzono usługi zdrowotne, wprowadzono elementy centralnego planowania oraz ograniczono prawo własności prywatnej w mieszkalnictwie. Pozostawiono przy tym sporą swobodę w sektorze usług. Spowodowało to ucieczkę kilkudziesięciu tysięcy Francuzów do Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Kanady z częścią własnego kapitału. W 1949 roku doszło do próbu zamachu stanu ze strony części wojska i administracji, jednak został od powstrzymany dzięki wsparciu stacjonujących w kraju wojsk radzieckich.

### Dekolonizacja i reakcja w kraju

*Zobacz też: Negocjacje w Indochinach, Blamaż afrykański*

Podczas powojennej dominacji lewicy spore zmiany zaszły w koloniach - już w 1948 roku podpisano z przedstawicielami frakcji narodowowyzwoleńczych w Indochinach traktat o uznaniu niepodległości tamtejszych państw. Zachęcony tym sukcesem, rząd dokonał próby podobnego ruchu w Afryce Zachodniej. Udało się tylko połowicznie - część regionu dołączyła do nowej socjalistycznej federacji, bazującej na indochińskim modelu. Szybkie wychodzenie Francji z kontynentu pozwoliło jednak na powstanie dwóch silnych postplemiennych krajów. Do dziś prowadzą one agresywną wojenną politykę w środku Afryki. Sama Federacja z czasem stała się natomiast cienem samej siebie, kiedy koloeljni jej członkowie ogłaszali własną niepodległość.

Klęska dekolonizacji w Afryce miała duży wpływ na postrzeganie lewicy w kraju. Komuniści, zwolennicy wdrożonych radykalnych rozwiązań, stali się w oczach opini publicznej główną siła odpowiedzialną za chaos w Afryce. Kryzys doprowadził do upadku rządu Henriego Queuillego, którego zastąpił pierwszy prawicowy premier po wojnie, Robert Schumann. Choć jego rządy potrwały zaledwie kilka miesięcy, doprowadził do przejścia Partii Radykalnej do obozu antysocjalistycznego i osłabienia pozycji komunistów.

### Karuzela lat 50

Wybory w 1949 roku zapoczątkowały okres tzw. karuzeli w Hotelu Matignon, siedzibie francuskiego premiera. Od tego momentu, aż do teraz, żaden premier nie zakończył swojej konstytucyjnej kadencji. Omówiony wyżej kryzys dekolonizacyjny dał impuls do wolty Parti Radykalnej, która rządziła w lewicowej koalicji do tego czasu. Jej obrotowość w kolejnych latach zapewniła, że aż 5 premierów następnej dekady wywodziło się z jej szeregów. Taki styl polityki sprawił jednak, że wyborcy z czasem zupełnie odwrócili się od Radykałów i poparcie tej partii wyparowało do 1958 roku.

Pierwszą próbą zbudowania stabilnej koalicji był rząd admirał Francoisa Darlana, przez jednych traktowanego jak bohater wojenny, przez innych uważanego za zdrajcę narodu. Darlan pełnił swoją funkcję prawie dwa lata i doprowadził kraj do wyjścia z UW, ograniczył do zaledwie 3 liczbą baz radzieckich, oraz wprowadził szereg reform rynkowych do mocno planowanej gospodarki Francji. Popularny nawet wśród wyborców lewicy, Darlan w połowie 1954 roku stał się głównym bohaterem skandalu dotyczącego zaopatrywania wojska. Na jaw wyszła też (prawdopodobnie za sprawą niemieckiego wywiadu) nieznana wcześniej korespondencja Darlana z czasów kiedy kolaborował z niemieckim okupantem - wynikało z niej, że popierał większość działań w stosunku do mniejszości żydowskiej, jakiej dokonywały wojska niemieckie. Admirał w krótkim czasie stracił jakiekolwiek znaczenie polityczne, reszta kadencji upłynała pod znakiem obrotowych koalicji Partii Radykalnej.

Kolejną okazją dla nowej jakości w francuskiej polityce było zwycięstwo Partii Ludowej w 1956 roku. Pierre Pflimlin, który zbudował społeczne poparcie jako dwuletni minister sprawieliwości, objął stołek premiera obiecując zerwanie z Moskwą i przejście do zachodniego obozu. Zapowiadał także prywatyzację dużej części francuskiej gospodarki, uniezależnienie Banku Francji czy wyjście z radzieckiego systemu finansowego. Jego działania były opóźniane i modyfikowane przez Socjaldemokratów zasiadających w jego koalicji, a także przez Prezydenta, jednak Pflimlin umiał postawić na swoim i jego rząd po raz pierwszy podważył lewicowy ład w gospodarce ustanowiony przez Felixa Gouina.

Prawicowy premier rozbił się jednak o skały polityki zagranicznej. Nieumiejetność opanowania powstań w Algierii i Tunezji, a także ujawnienie przekazywania przez jego rząd tajnych informacji wywiadowi Hiszpanii, pogrążyły nie tylko jego, ale także jego partię jako całość. Pflimlin został odwołany, na jego miejsce na krótko wskoczył Robert Schuman, a Partia Ludowa spadała na dno sondaży. Jej wyborcy znaleźli sobie bowiem nową jakość - Partię Republikańską i jej lidera Georgesa Pompidou.