Lata Drzew

**Lata Drzew** – okres w dziejach Ardy, pomiędzy Latami Latarń i Pierwszą Erą. W czasie Lat Drzew Ardę oświetlały dwa Drzewa Valinoru, jednak ich światło nie sięgało właściwie poza Aman. W okresie tym Melkor stworzył swoją potęgę na północy, osiadając w Utumno, a na wschodzie przebudzili się elfowie. Melkor pierwszy odkrył ich obecność i napadał na nich, uprowadzając ich do swojego kraju, gdzie w wyniku długotrwałych tortur zostali przemienieni w orków. W końcu Valarowie przyszli na pomoc: zniszczyli Utumno, schwytali Nieprzyjaciela, a następnie przenieśli większość elfów do Amanu. Lata Drzew zakończyły się, kiedy Melkor wyszedł z niewoli, udał się do Valinoru, skradł Silmarile, zniszczył Drzewa Valinoru, a następnie zbiegł na północ.

## Wydarzenia

Wydarzenia podawane są w latach valarskich, odpowiadających 9,582 roku słonecznego

* 1 r. - Utworzenie Dwóch Drzew.
* 1 - 1000 r. - Valarowie pozostają w Amanie i opuszczają Śródziemie na rzecz Melkora. Tylko Oromë i Yavanna (i raz Aulë) sporadycznie wracają do Śródziemia.
* 950 r. - Aulë tworzy Krasnoludów w ciemnościach Śródziemia, głęboko w podziemnej komnacie. Ilúvatar lituje się nad nimi i daje im życie. Są one pogrążone w głębokim śnie w odległych miejscach, aż do nadejścia Pierworodnych.
* 1000 r. - Valarowie naradzają się w sprawie Melkora i nadejścia Pierworodnych. Varda rozpoczyna tworzenie najjaśniejszych gwiazd.
* 1045 r. - Meliana wraca do Śródziemia.
* 1050 r. - Praca Vardy jest skończona. Niedługo potem budzą się Elfowie.
* 1075 r. - Melkor odkrywa Quendich.
* 1085 r. - Oromë odnajduje Elfów i zostaje z nimi przez jakiś czas.
* 1086 r. - Oromë wraca do Valinoru i zdaje relację z odkrycia Quendich. Zaraz potem wraca nad Cuiviénen.
* 1090 r. - Valarowie naradzają się i postanawiają uwolnić Elfy od Cienia Melkora.
* 1090 - 1092 r. - Bitwy na północnym zachodzie Śródziemia. Angband zostaje zniszczony (choć tylko powierzchownie). Melkor ucieka do Utumno.
* 1092 - 1100 r. - Oblężenie Utumna (Wielka Bitwa Potęg). Utumno zostaje złamane, Melkor zakuty w łańcuchy i związany na trzy wieki w Twierdzy Mandos.
* 1101 r. - Valarowie postanawiają zaprosić Elfy do Amanu.
* 1102 r. - Oromë wraca nad Cuiviénen i zaprasza Elfów do Amanu. Są one niechętne i wybierają trzech ambasadorów, którzy mają wyruszyć jako pierwsi. Władcy ci (Ingwë, Finwë i Elwë) zostają zaprowadzeni do Valarów i pozostają przez pewien czas w Valinorze.
* 1104 r. - Oromë odprowadza trzech władców. Radzą oni swoim ludziom, by poszli za zaproszeniem.
* 1105 r. - Pierwsze rozejście się Elfów, gdyż wielu decyduje się na pozostanie w Śródziemiu. Rozpoczyna się marsz Eldarów.
* 1115 r. - Eldarowie docierają do Hithaegliru. Vanyarowie i Noldorowie przekraczają je, podczas gdy Teleri pozostają w tyle.
* 1125 r. - Vanyarowie i Noldorowie docierają do Beleriandu. Oromë zostawia ich, by naradzić się z Manwëm.
* 1128 r. - Prowadzeni przez Elwëgo, Teleri docierają do Beleriandu.
* 1129 r. - Krasnoludowie budzą się ze snu i zaczynają szukać miejsc do osiedlenia.
* 1130 r. - Elwë zatraca się w transie z Melianą w Nan Elmoth.
* 1132 r. - Oromë wraca do Beleriandu. Vanyarowie i Noldorowie zostają przeprawieni na Tol Eressei do Amanu.
* 1133 r. - Vanyarowie i Noldorowie docierają do Amanu. Calacirya zostaje wyłamana w Górach Pelóri. Powstaje królestwo Eldamaru i miasto Tirion.
* 1139 r. - Khazad-dûm zostaje założone przez Durina Pierwszego ("Nieśmiertelnego"). Jest później nazywany Hadhodrondem przez Sindarów (gdy dowiadują się o nim za pośrednictwem Ognistobrodych i Szerokobiodrych).
* 1140 r. - Tirion zostaje ukończony. Tumunzahar (Nogrod) i Gabilgathol (Belegost) zostają założone przez Ognistobrodych i Szerobiodrych po wschodniej stronie Gór Błękitnych.
* 1142 r. - Galathilion zostaje zasadzony w Tirionie.
* 1149 r. - Na prośbę Finwego i Noldorów, Ulmo kieruje Tol Eresseę z powrotem do Śródziemia, by sprowadzić Telerich do Amanu. Ossë przekonuje niektórych, by pozostali na brzegu Beleriandu. Są to późniejsi Falathrimowie. Ich władcą jest Círdan Budowniczy Okrętów.
* 1150 r. - Olwë prowadzi chętnych Telerich na wyspę-prom i opuszczają oni Śródziemie. Vanyarowie zaczynają opuszczać Tirion i udają się do krainy Valinoru.
* 1151 r. - Na prośbę Telerich, Ossë zakotwicza Tol Eresseę w zatoce Eldamaru.
* 1152 r. - Elwë budzi się z transu. Zostaje odnaleziony przez pozostałych Teleri i zostaje ich królem.
* 1161 r. - Na prośbę Telerich na Tol Eressei, Ossë uczy ich sztuki budowania statków i wyruszają do Eldamaru. Rozpoczyna się budowa miasta Alqualondë.
* 1163 r. - Kinn-lai docierają do krainy Ardor. Należą do Nelyaryńskiej części Quendi (Nelyarowie, którzy wyruszyli na wielki Marsz, zostali później nazwani Teleri).
* 1165 r. - Ostatni Vanyarowie opuszczają Tirion i udaje się do Valinoru.
* 1169 r. - Fëanor rodzi się w Tirionie. Noldorowie odkrywają klejnoty ziemi i opracowują narzędzia do ich obróbki. Rúmil wynajduje pierwszy alfabet.
* 1170 r. - Míriel odchodzi do Mandosa. Finwë pogrąża się w smutku. Miasto Mâblad-dûm zostaje założone przez Lud Bávora.
* 1185 r. - Finwë poślubia Indis z Vanyar.
* 1190 r. - narodziny Fingolfina.
* 1194 r. - narodziny Lúthien.
* 1230 r. - narodziny Finarfina.
* 1235 r. - Aranowie (pod wodzą Lyana, Lysy i Lyerina) przybywają do krainy Ardor. Kochają tę krainę i cieszą się swoim nowym domem. Ci Avari należą do Tatyarów (ci z Tatyarów, którzy wyruszyli do Amanu, stali się sławnymi Noldorami).
* 1240 r. - Narodziny Maedhrosa.
* 1245 r. - Naugrimowie po raz pierwszy przekraczają Ered Luin i spotykają Sindarów. Na świat przychodzi Morthaur.
* 1250 r. - Fëanor poprawia pismo Rúmila i wynajduje rzemiosło wyrobu klejnotów.
* 1260 r. - Narodziny Maglora.
* 1280 r. - Finarfin poślubia Earwenę z Alqualondë.
* 1285 r. - Narodziny Fingona.
* 1287 r. - Ardana rodzi się w Tirionie.
* 1290 r. - Narodziny Celegorma.
* 1296 r. - Narodziny Caranthira.
* 1297 r. - 1299 r. - Menegroth zostaje zbudowany z pomocą Krasnoludów. Następnie stwory Melkora po raz pierwszy wkraczają do Beleriandu. Zostają one wyparte przez Sindarów. W tym czasie Zielone Elfy wkraczają do Beleriandu i osiedlają się w Ossiriandzie.
* 1305 r. - Przepowiednia ciężkich czasów i najazdów potworów Melkora (zwłaszcza Uvag-Aak) skłania Kinn-lai do stworzenia broni i ufortyfikowania swoich ziem. Pomagają im w tym Naugrimowie z Ludu Bávora. Rozpoczynają się prace nad budową miasta Taurondë. Przy tym zadaniu współpracują ze swymi Tatyaryńskimi braćmi. Więzi między obiema grupami zostają wzmocnione.
* 1315 r. - Narodziny Curufina.
* 1320 r. - Aranowie zaczynają budować swoje trójkątne budowle; najbardziej godną uwagi (i najważniejszą) z nich jest Ty-Ar-Rana. Następnie Elfy są nękane przez najazdy potworów Melkora.
* 1340 r. - Narodziny Finroda.
* 1345 r. - Narodziny Turgona.
* 1347 r. - Ardana rusza na północ Eldamaru, gdzie światło Drzew jest bardziej przytłumione.
* 1350 r. - Narodziny Orodretha.
* 1355 r. - Narodziny Amroda i Amrasa.
* 1360 r. - Narodziny Angroda i Aegnora.
* 1362 r. - Narodziny Galadrieli.
* 1365 r. - Narodziny Aredheli.
* 1371 r. - Wielki najazd. Ogromna liczba Orków i innych potworów najeżdża Ardor. Zostają pokonani przez połączone siły Aranów i Kinn-lai.
* 1380 r. - Duża część Aranów opuszcza Ardor i szuka spokojniejszych ziem. W końcu docierają do późniejszych Dominiów i zakładają królestwo Valagalen.
* 1400 r. - Melkor postawiony przed sądem Valarów. Udaje, że żałuje swoich czynów i zostaje ułaskawiony.
* 1449 - 1450 r. - Fëanor tworzy Silmarile.
* 1450 - 1490 r. - Melkor sieje kłamstwa i zazdrość między Noldorami. Noldorowie (zwłaszcza Fëanor) szemrają przeciwko Valarom.
* 1490 r. - Kłamstwa Melkora zostają odkryte i ukrywa się on. Fëanor otrzymuje zakaz wstępu do Valinoru na 12 lat. Udaje się do swojej północnej twierdzy Formenos.
* 1492 r. - Melkor pojawia się w Formenos. Fëanor zatrzaskuje przed nim swoje drzwi. Melkor opuszcza Valinor i udaje się do Avatharu na południu. Sprzymierza się z Ungoliantą.
* 1495 r. - Melkor i Ungolianta niszczą Dwa Drzewa. Melkor zabija Finwëgo w Formenos i plądruje to miejsce. Wszystkie klejnoty zostają skradzione, w tym Silmarile. Fëanor po raz pierwszy nadaje Melkorowi imię Morgoth. Morgoth i Ungolianth uciekają do Śródziemia, a ona pożera klejnoty, które Morgoth skradł w Formenos. Balrogowie ratują Morgotha (i Silmarile) przed Ungoliantą. Rozpoczyna on odbudowę Angbandu. Przysięga Fëanora i zabicie krewniaków w Alqualondë. Początek wygnania Noldorów.
* 1496 r. - Proroctwo Północy i Przepowiednia Mandosa.
* 1497 r. - Noldorowie przybywają na północne krańce Aramanu. Fëanor wyrusza ze statkami Telerich. Ląduje w Losgarze i pali statki. Fingolfin maszeruje na północ, by przekroczyć Cieśninę Helcaraxë między Amanem a Śródziemiem.
* 1498 r. - 1500 r. - Przeprawa przez Helcaraxë.
* 1498 r. - Maedhros schwytany przez Morgotha i przykuty kajdanami do stromej ściany Thangorodrimu.
* 1499 r. - Opuszczając zastęp podczas przekraczania Helcaraxë, Fëatur żałuje swoich czynów i próbuje wrócić na zachód przez Lodową Krę. Valarowie ułaskawia go. W ramach pokuty zostaje wysłany z powrotem do Śródziemia (ponownie przez Helcaraxë) i walczy ze złem, zwłaszcza ze swoją siostrą. Staje się głównym wrogiem Dworu.
* 1500 r. - Zastęp Fingolfina pojawił się w Śródziemiu. Księżyc wschodzi po raz pierwszy.

Następna Epoka: Pierwsza Era

## Źródła

* MERP - The Court of Ardor in Southern Middle-earth
* Śródziemie Wiki