recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
1980

## Straeon

### Priodas Jac a Sab

Wedi derbyn arian gan y pentrefwyr ar gyfer driniaeth arbennig at ei lygaid cychwynnodd Jac Daniels yn llawn gobaith am America. Yn anffodus methiant fu’r driniaeth.

Dychwelodd yn llawn hyder ar yr wyneb ond fel y cyfaddefodd wrth Sabrina Harries roedd yn ddyn ofnus. Penderfynodd y ddau briodi, ac roedd achos arall i ddathlu pan ddychwelodd golwg Jac.

### Nansi yn dychwelyd

Dychwelodd Nansi Furlong unwaith eto ond ni chafodd fawr o groeso gan Meic Pierce. Roedd hi'n llawn straeon trist am Kevin, eu mab, ond sylweddolodd Agnes Spotelli ei bod yn rhaffu celwyddau.

Er mawr siom i Meic, fodd bynnag, roedd Nansi'n bwriadu aros yng Nghwmderi a chafodd swydd fel glanhawraig ym Mrynawelon.

### Perchenog newydd y Deri

Roedd Gladys Lake a Dil Harries yn poeni fod Nerys Cadwaladr am weddnewid y Deri Arms wedi iddi brynnu'r dafarn y flwyddyn gynt.

### Llwyddiant Edgar

Daeth Meic ac Edgar Sutton yn dipyn o ffiindiau a cheisiodd Meic gael asiant i ddangos diddordeb yng nghanu Edgar. Cafodd Edgar beth llwyddiant gyda'i ganu and nid oedd Meic yn rhan o'r liwyddiant hwnnw. Cafodd Edgar gyfle i ganu ar y radio ac yn y Deri.

### Cwm ni

Penderfynodd Dewi Roderick sefydlu papur bro yn yr ardal a chytunodd Beth Leyshon i'w helpu. Dyma eni Cwm Ni.

### Dyfodiad y teulu Flynn

Daeth Nuala Flynn i'r pentref gyda'i thad, Pat, a’i brawd, Sean, a bu Meic Pierce mewn sgarmes gyda nhw ar eu noson gyntaf yn y Deri. Ceisiodd Pat dwyllo Maggie Post i werthu antiques iddo ond roedd Maggie'n llawer rhy gyfrwys.

### Metron newydd

Daeth Metron ifanc newydd, Metron Coslett i Frynawelon wedi ymddeoliad Metron Howells - yn sydyn fawn nid oedd Harri Parri'n gysurus ei fyd.

### Damwain Nerys

Tra oedd Nerys Cadwaladr yn gyrru car Megan James aeth ar draws merch ifanc. Darganfuwyd yn ddiweddarach nad oedd gan Nerys yswiriant i yrru'r car ac roedd tad y ferch yn hawlio arian mawr. Roedd Megan yn barod i'w helpu and nid oedd Nerys yn onest ynglyn a maint yr arian.

### Cynlluniau chwalu Bethania

Roedd cynlluniau ar droed i chwalu Bethania er mwyn adeiladu ffordd newydd. Darganfu Reg Harries fod gan Eifion a Herbert Gwyther ran yn y cynlluniau a bod llawer o'r busnes yn llwgr, a llwyddwyd i roi stop ar y cynlluniau.

Er mwyn dathlu achub Bethania penderfynodd T L Thomas. gynhyrchu drama'r geni. Ar yr un pryd penderfynodd Harri Parri gynhyrchu drama dra gwahanol. Yn y pen draw cafwyd cyfaddawd a chynhaliwyd pantomeim!

### Reg a Megan

Rhoddodd Reg Harries wahoddiad i Megan James fynd allan gydag ef, ond gwrthod-odd oherwydd fod Cliff yn dal ar ei meddwl.
D.S. Watkins

**Detectif Sarjant gyda'r heddlu.**

Cymeriad pigog oedd D.S. Watkins, gyda'r arfer o weiddi tipyn.

Ar ôl gwneud ei ymddangosiad yn y Cwm yn 1999, daeth yn ei ôl yn 2001 i ymweld ag Alison Owen pan oedd ei gŵr Rob wedi diflannu ers rhai dyddiau, a heb fod yn ei waith.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Heddlu
Herbert Gwyther

**Cynghorydd. Gŵr cyntaf Dora, a thad Sandra, Carol a Derek.**

Dyma un o gynghorwyr diegwyddor cyntaf Cwmderi.

Yn briod â Dora, roedd ganddo ddwy ferch Sandra a Carol, ond yn anffodus iddo ef, anaml y gwelai'r merched lygad yn llygad â'i ddulliau diegwyddor.

Bu mewn trafferthion pan sylweddolodd Beth Leyshon mai Herbert oedd yn gyfrifol am y galwadau ffôn anweddus oedd hi'n eu derbyn.

Yn ddiweddarach roedd cynlluniau ar droed i chwalu Capel Bethania er mwyn adeiladu ffordd newydd. Darganfu Reg Harries fod gan Eifion Thomas a Herbert ran yn y cynlluniau a bod llawer o'r busnes yn llwgr, a llwyddodd i roi stop ar y cynlluniau.

Bu Herbert yn ddylanwad hefyd ar gael gwared ar Alun Morris o'r capel gan nad oedd yn hoffi ei ddaliadau heddychlon.

Yn 1986 perswadiodd Dora Herbert i roi arian i Dic Ashurst i ddechrau busnes ond ymyrodd Carol a dweud wrth ei thad am beidio â rhoi ceiniog i Dic.

Roedd yn aelod ffyddlon o'r Seiri Rhyddion ac yn gyfaill mawr i Stan Bevan. Ar ôl i berthynas Stan a Sylvia ddod i ben bu Stan yn byw yn ngharafan Gwyther.

Roedd Herbert wrth ei fodd o weld Carol yn closio at Gareth Protheroe, a chafodd siom pan ddychwelodd Dic o'r Falklands, ac i'r ddau ail afael yn eu perthynas.

Bu farw Gwyther ar ganol llymaid o wisgi yn y Deri Arms yn mis Tachwedd 1988 a phan gyhoeddwyd ei ewyllys, darganfuwyd mai ef oedd tad Derek Jones, a'i fod wedi gadael swm sylweddol o arian iddo yn ei ewyllys.
Huwi John Probert

## Cymeriad

### Actor

Wil Owen (2020-)
Frazer McCann (2018-2020)

## Teulu

### Brodyr a Chwiorydd

Angela Probert (hanner chwaer)
Sioned Charles (hanner chwaer)
John Rees (hanner brawd)
Courtney Probert (hanner chwaer)

### Cefndryd

Gwen Phillips

Categori:Y teulu Probert
Categori:Preswylwyr Penrhewl
Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau cyfredol
Categori:Dyfodiadau 2018
Categori:Genidigaethau
Categori:Genidigaethau 2018
Cliff James

**Perchennog gwreiddiol Y Deri Arms a gwr cyntaf Megan. Ef hefyd oedd tad Rhian Haf a tad mabwysiadol Gareth Wyn.**

## **Straeon**

### **Cefndir**

Roedd Cliff yn dipyn o dderyn brith a chafodd ei wraig Megan sawl achos i amau ei fod yn cael perthynas â merched eraill y tu ôl i'w chefn.

Gyda'i gilydd roedd y cwpl ifanc yn rhedeg dafarn Y Deri Arms yn Nghwmderi.

### Trafferthion priodasol Cliff a Megan

Yn Y Deri Arms roedd y perchenogion Megan Harries a **Cliff James** yng ngyddfau'i gilydd.

Pan ddychwelodd Nerys Cadwaladr o Ganada i'w bro enedigol credai Megan mai hi oedd dynes arall Cliff. Buan, fodd bynnag, y sylweddolodd ei bod yn camgymryd.

Erbyn nos Galan roedd Cliff a Megan yn ffraeo'n flymig eto a Megan yn cyhuddo Cliff o yfed gormod; serch hynny, cymodi wnaeth y ddau erbyn diwedd y noson.

### Mawbysiadu Gareth Wyn

Er mwyn cieiso achub eu priodas penderfynodd Cliff a Megan geisio mabwysiadu plentyn. Casant help i'r perwyl hwn gan Dewi Roderick ac o fewn ychydig fisoedd cyrhaeddodd bachgen i'w fabwysiadau, a dyma gyflwyno Gareth Wyn Harries.

Cafodd Dil Harries ei gyflogi fel dyn bar Y Deri Arms wrth i Megan Harries dreulio'i hamser gyda'i mab.

### Llythyrau dienw

Yn 1976 derbyniodd Megan lythyr dienw yn dweud fod Cliff yn cael affêr gyda Nerys Cadwaladr. Teimlai'r ddau yn euog gan eu bod wedi cusanu un noson.

Roedd Nerys yn amau bod Jacob Ellis wedi bod yn dyst i'r gusan ond datgelwyd yn y pen draw mai Rita Jenkins oedd yn gyfrifol am anfon y llythyrau dienw.

### Gwyliau Mrs Owen

Symudodd Ceinwen Owen i lawr am sbel i aros gyda Megan Harries. Yn ystod ei harhosiad, ystyriodd werthu ei chartref yn y Gogledd a rhoi ei harian yn y Deri Arms. Nid oedd **Cliff James** a Megan yn hapus iawn ynglyn a hyn.

Synhwyrodd Mrs Owen eu gwrthwynebiad ond gwnaeth Cliff ei orau i gelu'r gwir oddi wrthi.

### Plentyn newydd Cliff a Megan

Yn 1978 darganfu Megan Harries ei bod yn feichiog.

Pan oedd rhai misoedd yn feichiog bu farw Cliff yn ddisymwth. Ganed Rhian Haf Harries a gadawyd Megan yn wraig weddw ifanc gyda dau o blant.
Barry John Probert

**Mab i Doreen a Kevin Probert.**

 Daeth Barry John i fyw i Brynawelon gyda;i rieni, er i Kevin ei dad adael yn fuan wedyn.

Pan oedd Barry yn y chweched dosbarth dechreuodd fynd allan gyda Kirstie McGurk a pherswadiodd hi ef i ddwyn cyffuriau o'r cartref. Er mawr siom i Doreen parhau i fynd gyda Kirstie wnaetth Barry a chael croso mawr ar aelwyd Jean McGurk.

Roedd gas ganddo feddwl am ei fam yn priodi Stan Bevan, er iddo ddod o dan ddylanwad Stan yn llwyr yn ddiweddarach.

Cafodd berthyas fer â Lisa Morgan, ond wedi i Barry golli ei olwg dros dro mewn ffrwydrad yng nghlwb golff Breeze Hill, dechreuodd Lisa deimlo'r straen a throdd at Dic Deryn am gysyr. Fodd bynnag, llwyddodd Barry o'w denu'n ôl a rhoddodd eitha cwir i Dic yn y fargen.

Yn fuan iawn datgelodd Lisa ei bod hi'n feichiog, a ceisiodd Barry roi pwysau arni i gael erthyliad, a hynny er mawr siom i Doreen. Cymerodd Lisa arian Barry a throdd ei chefn ar Gwmderi gan gyhoeddi nad oedd yn feichiod o gwbl!

Yn 1992, wedi iddo fethu gyda chwmni busnes ariannol, trodd ei gefn at Gwmderi a mynd i fyw i Newcastle, lle bu'n gweithio fel hyfforddwr Tae Kwando.

Dychwelodd i Gwmderi ym Medi 1993 am ychydig o wyliau gyda'i fam, ond nid mwynhau ei hun oedd unig fwriad Barry. Darganfuwyd yn fuan mai ef a fu'n gyfrifol am ymosod yn rhywiol ar Karen Parry ac am dreisio Sharon Burgess. Dalwyd ef ar ôl iddo geisio ymosod ar Gina Walters yn maes parcio'r Deri Arms.

Carcharwyd ef am y troseddau hyn, ac ar ddydd Nadolig 1993 cyflawnodd hunanladdiad yn y carchar.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau

Categori:Dihirod
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Preswylwyr Llys Helyg
Categori:Preswylwyr Bryn Awelon
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Dyfodiadau 1982
Categori:Ymadawiadau 1992
Categori:Dyfodiadau 1993
28 Awst 2001

## Plot

1. ail-cyfeirio Nodyn:PenodDiolchai Cassie i Geraint Stephens am ei help pan oedd Mai yn tagu'r wythnos gynt ac mae'n amlwg fod ei gamp wedi gwneud argraff ar Stella. Pan ofynnai Geraint i Stella ddod allan am bryd o fwyd gydag ef mae hi'n tynnu'n ôl, a dweud bod ganddi drefniadau yn barod.

Mae Hywel yn pendroni sut i ddweud wrth Cassie am eu bwriad i gael dawnsio lap yn y clwb ond pan ddaw taflen trwy'r post yn gwrthwynebu'r clwb daw i sylwi fod yn rhaid iddo ddweud wrthi cyn gynted ag yn bosib cyn iddi hi glywed gan rywun arall. Aiff Steffan a Hywel i chwilio ymhobman amdani ond yn ofer.

Pan ddaw Cassie yn ôl o ddiwrnod ar y traeth gyda Mai daw'n amlwg ei bod hi eisioes wedi gweld y daflen a'i bod yn anhapus iawn gyda Hywel am y dawnsio lap.

Rhannai Hazel y newyddion bod Mr Hughes wedi gofyn iddi drefnu marchnad antiques arall ar gyfer y Nadolig, trefniant a fydd yn ei galluogi hi dreulio mwy o amser gyda Barry.

Caiff tŷ Tush a Beryl ei ladrata a llawer o'r eitemau gafodd ei brisio yn y farchnad antiques wedi cael eu dwyn. Pan glywai Ieuan Griffiths, cychwynnai amau bod cysylltiad rhwng y ffair brisio a'r lladrad.

Mae tensiwn rhwng Robert Dilwyn a Rhian Haf yn swyddfa Tomos ac Ellis wrth iddo daflu ei bwysau o gwmpas ond mae Rhian Haf yn cael y gorau ohono pan ei bod yn darganfod prynwr ar gyfer yr hen ffatri. Ond pan alwai Robert y prynwr yn ôl mae yn ceisio gwneud iddyn nhw golli diddordeb trwy ddweud celwyddau am ansawdd y tir.

Pan aiff Bethan Davies am baned gyda Sheryl yn Deri Deithio caiff ei hun yn helpu allan ar y ffôn ac yn eithaf mwynhau.

## Cast

Hywel Llywelyn - Andrew Teilo

Steffan Humphries - Huw Garmon

Cassie Morris - Sue Roderick

Mai Nicholas - Lydia Unsworth

Stella Coslett - Sioned Mair

Geraint Stephens - Phil Reid

Hazel Griffiths - Jennifer Lewis

Ieuan Griffiths - Iestyn Jones

David Tushingham - Islwyn Morris

Bethan Davies - Catrin Brooks

Sheryl Hughes - Lisa Victoria

Rhian Haf Harries - Debbie Jones

Robert Dilwyn Daniels - Gruffudd Ifan

Sabrina Harries - Gillian Elisa

## Lleoliadau

Cysgod y Glyn

Y Stryd Fawr

Ty Griffiths

Tomos ag Ellis

Y Felin

Y Fferyllfa

Y ParcCategori:Cyfres 28

Categori:Ymddangosiadau Hywel Llywelyn
Categori:Ymddangosiadau Steffan Humphries
Categori:Ymddangosiadau Cassie Morris
Categori:Ymddangosiadau Mai Nicholas
Categori:Ymddangosiadau Stella Coslett
Categori:Ymddangosiadau Geraint Stephens
Categori:Ymddangosiadau Hazel Griffiths
Categori:Ymddangosiadau Ieuan Griffiths
Categori:Ymddangosiadau David Tushingham
Categori:Ymddangosiadau Bethan Davies
Categori:Ymddangosiadau Sheryl Hughes
Categori:Ymddangosiadau Rhian Haf Harries
Categori:Ymddangosiadau Robert Dilwyn Daniels
Categori:Ymddangosiadau Sabrina Harries
Categori:Penodau
Categori:Penodau 2001
Cathryn Griffiths

Symudodd Cathryn i Gwmderi pan gafodd ei mam Beti Griffiths swydd fel prifathrawes yn Ysgol Gynradd Cwmderi.

Rhedodd Cathryn i ffwrdd pan wrthododd ei mam, a'i llys dad Colin Griffiths adael iddi gael swydd yn siop Maggie Post ond dychwelyd oedd ei hanes.

Cafodd berthynas byr a Dic Ashurst pan gyrhaeddodd e'r pentref er waethaf gwrthwynebiad ei rhieni.

Bu farw Colin mewn damwain ar y fferm pan oedd Cathryn ar fîn gadael am y coleg.

Symyd i Gaerdydd i astudio hanes wnaeth Cathryn yn y pen draw a gadael ei mam ar ben ei hyn.

Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1981
Categori:Ymadawiadau 1982
Agnes Spotelli

Yn 1978 y daeth Agnes i Gwmderi yn gyntaf.

Cafodd waith yng Nghaffi Meic ac yn naturiol roedd Meic Pierce â'i lygad arni. Bu'r ddau yn weld ei gilydd am gyfnod.

Symudodd Agnes i fyw at Beth Leyshon a bu'r ddwy'n rhannu fflat am sbel. Ond nid cartref oedd yr unig beth i Agnes rannu gyda Beth gan i Agnes hefyd ddechrau gweld Wayne Harries y tu ôl i gefn Beth.
Andrew Evans

**Meddyg a chyn-ŵr treisgar Dr Rachel Price.**

### **Priodas dreisgar**

Wrth i Dr Rachel Price a Llew Matthews dreulio mwy o amser gyda'i gilydd cychwynnodd y ddau glosio. I gychwyn roedd Rachel yn amharod i neidio i mewn i berthynas a chyfaddefodd bod ei ansicrwydd yn deillio o'r ffaith bod ei pherthynas gyda'i chyn ŵr wedi bod yn un wenwynig. Roedd Andrew, ei chyn-ŵr wedi bod yn dreisgar ac wedi cam-drin Rachel yn feddyliol ac yn gorfforol tros gyfnod eu priodas.

Dros amser a gyda help Llew llwyddodd Rachel i roi'r gorffennol y tu ôl iddi a chychwyn ymddiried unwaith eto. Cychwynnodd y ddau berthynas, rhywbeth oedd Nia, merch Llew yn hapus i annog.

Yn ddiweddarach cafodd Rachel sioc i weld Andrew yn rhoi darlith. Cytunodd i ddal i fynnu dros baned er ei amheuon ac roedd Andrew yn llawn edifar ac esgusodion am y ffordd yr oedd wedi ei thrin yn y gorffennol. Wrth i Rachel barhau i fynychu'r darlithoedd daeth y ddau i weld mwy ar ei gilydd a rhannodd Andrew'r newyddion ei fod yn dioddef o MS - cyflwr oedd yn ei feio am ei ymddygiad treisgar hanesyddol.

Er waethaf deimladau Rachel tuag ato roedd yn amlwg fod sbarc yn parhau rhyngddi hi a'i chyn ŵr a phenderfynodd ddod a'i pherthynas a Llew i ben.

Cyhoeddodd Andrew fod achos o fal bractis yn ei erbyn a gan nad oedd ei gyd-weithwyr yn fodlon cadw ei ran roedd am ail-leoli i ardal Cwmderi a chychwyn o'r cychwyn. Yn teimlo trueni drosto rhoddodd Rachel alwad i un o'i gyd weithwyr a darganfod fod dim achos yn ei erbyn yn bydoli.

Pan wynebodd Andrew gyda'r gwir daeth i'r amlwg hefyd fod wedi dweud clwydau am yr MS a'i fod mewn gwirionedd yn hollol iach. Yn ei dymor tarodd Rachel ond cafodd ei stopio rhag gwneud difrod bellach gan ymddangosiad Doreen Bevan a Stacey Jones.

Er waethaf ei anafiadau roedd Rachel yn benderfynol o gadw’r mater yn breifat a pheidio cynnwys yr heddlu.

### **Stelcian**

Gwaethygu wnaeth ymddygiad Andrew wrth iddo gychwyn gwneud galwadau ffôn i Rachel ar bob awr o'r dydd, gan amlaf yn dweud dim. Wedi i Rachel fynd i'r ysbyty i'w wynebu rhoddodd Andrew aderyn wedi marw yn ei char.

Parhaodd i droi i fynnu yn swyddfa Rachel yn ymddwyn yn fygythiol a chychwynnodd dreulio oriau yn eistedd y tu allan i'w thŷ yn ei gar. Ar anogaeth Doreen alwodd Rachel yr heddlu ac er bod Sarjant Gill Morgan yn cydymdeimlo a'r sefyllfa ychydig iawn oedd hi'n gallu ei wneud.

Aeth pethau o ddrwg i waeth pan dorrodd Andrew i mewn i dy Rachel a chymryd lluniau ohoni. Cynigiodd Llew loches i Rachel yn Llwyncelyn ond parhaodd y galwadau a'r gwylio. Cwestiynodd Sgt Morgan Andrew yn y swyddfa heddlu ond unwaith eto ond nid oedd digon o dystiolaeth i'w erlyn. Cynigiodd Gill y gellir Rachel roi cynnig am orchymyn atal gan y llys - ond amharod oedd Rachel.

Wrth i alwadau Andrew barhau cychwynnodd Llew eu hateb a chychwyn ei boenydio yn ôl, yn gwneud sbort ar ei ben ac awgrymu fod o a Rachel yn ôl ai gilydd. Daeth y cwbl yn ormod i Andrew a chododd fraw ar y ddau drwy daro ei ben yn erbyn y wal ac ildio ei ystelcian.

Categori:Meddygon
Categori:Dyfodiadau 1996
Categori:Dihirod
Jacob Ellis

**Tad Nerys Cadwaladr, ac un o drigolion bythol Brynawelon ac Angorfa wedi hynny.**

 Un sy'n hoff iawn o gwyno ac sy'n fwy na bodlon i droi ei lwy bren fawr mewn unrhyw sefyllfa, a hynny am sbort. Mae'n gas gan Jacob ferched gan i'w wraig ei adael yn ddisymwth pan oedd Nerys Cadwaladr, ei ferch, yn bedair ar ddeg oed.

Yn 1972 daeth Nerys yn ôl i'w fywyd ar ôl sawl blwyddyn yn Nghanada, a daeth y ddau yn agos iawn, er na allai Jacob ddangos ei gariad tuag ati'n rhwydd iawn.

Yn 1976 bu i Megan James dderbyn llythyr dienw yn cyhuddo ei gwr Cliff James o gael affêr gyda Nerys. Roedd rhywfaint o wirionedd tu ôl i'r cyhuddiad gan i Nerys a Cliff rannu cusan un noson. Roedd Nerys yn amau bod Jacob wedi bod yn dyst i'r gusan. Dychwelodd hi i Ganada a bu i Jacob fynd gyda hi am gyfnod.

Ar ol dychwelyd i Gwmderi symudodd yn ol i Frynawelon ar ol gwrthod cynnig i symyd i fyw i Ganada yn barhaol.

Pan benderfynodd y Cyngor gau cartref Brynawelon yn 1988 roedd Jacob yn un o'r trioglion a gafodd ei ail-leoli. Dychwelodd i'w gynefin pan gyrhaeddodd Ken a Linda Coslett i agor cartref preifat i'r henoed, Angorfa.
2002

## **Straeon**

### **Teulu newydd Teg**

Daeth Brandon Monk a'i frawd Garry i Gwmderi am y tro cyntaf i chwilio am Teg Morris. Er fod Teg yn credu nad oedd yn gallu cael plant roedd eu chwaer Britt yn honi mai ef oedd tad y plentyn yr oedd hi'n ei ddisgwyl.

Bu i Teg a Britt gyfarfod ei gilydd pan oedd yn gweithio yn drefio loris a hithau yn gweithio mewn cantîn yn yr un cwmni yn Newcastle. Gadawodd Teg Britt pan ddatgelodd ei bod yn disgwyl gan gredu ei bod wedi bod yn anffyddlon fe'i gadawodd hi a dychwelyd i Gwmderi.

Er nad oedd y Monks yn gwybod dim o hanes Teg, llwyddod Garry a Brandon ddod o hyd iddo. Rhoddodd Garry a Brandon grasfa i Teg ond pan ddaethon nhw a Britt draw i'r pentref i'w wynebu achosodd y ffrae i Chester gael ei eni dair wythnos yn fuan. Penderfynnodd Britt a Teg roi cyfle arall ar eu perthynas a phenderfynnodd Brandon a Garry aros yn yr ardal er mwyn edrych ar ôl eu chwaer.
21 Chwefror 2003

Mae Reg Harries yn cyhuddo Dai Sgaffalde o fod yn anffyddlon i'w chwaer Sabrina, ac o fod yn rhan o dwyll yn ymwneud â thocynne gemau rhyngwladol y Clwb Rygbi. Mae Reg yn cyhoeddi ei fod am gynnal cyfarfod cyffredinol arbennig iawn yn y clwb rygbi i adael i'r aelodau eraill wybod beth sy wedi bod yn mynd ymlaen.

Gyda Sion a Gwen White yn mynd allan am noson, maen nhw'n gadael Macs i fod yn gyfrifol am warchod ei frodyr. Yn syth wedi iddyn nhw adael, mae Macs yn ffonio'i gariad Heather ac yn dweud wrthi am ddod draw i'r Felin. Pan mae Heather yn cyrraedd, mae'n llwyddo i berswadio Macs i adael Iolo a Huw ar eu pen eu hunain, er mwyn mynd â hi i barti yng nghar Gwen.

Adref, mae Reg yn derbyn galwad ffôn ac mae'n cytuno i fynd i gwrdd â rhywun. Yn ddiweddarach, wrth iddo gerdded ar hyd hewl dywyll, mae'n gweld car wedi'i barcio, ac yn y car - Hywel a Stacey yn cusanu. Mae'n taro'r ffenest ac yna'n parhau i gerdded i lawr yr hewl dywyll.

Mae Sion a Gwen yn cyrraedd adref yn gynnar i ddarganfod fod Macs wedi mynd i barti gyda Heather yng nghar Gwen, ac wedi gadael y bechgyn ieuengaf adref. Maen nhw'n mynd i'r parti ac yn casglu Macs a Heather a thra bod Sion yn dychwelyd adref, mae Gwen yn cynnig gyrru Heather adref, gyda Macs wrth ei hochr.

Mae Heather a Gwen yn dechrau dadlau yn y car wrth iddyn nhw deithio ar hyd yr hewl dywyll, a phan mae Gwen yn digwydd cymryd ei golwg oddi ar yr hewl am eiliad, mae'n bwrw rhywbeth yn yr hewl.

Mae'n diffodd y car, ac maen nhw i gyd yn mynd allan ac yn darganfod Reg, yn gorwedd ar yr hewl, wedi'i anafu'n wael...
Categori:Penodau
Categori:Penodau 2003

Categori:Cyfres 23
Bryn Pritchard

**Ffrind Dyff Jones.**

Un a fu yng ngharchar Walton yn 1993 pan fu Dyff yn treulio chwe mis o dan glo yno.

Cafodd berthynas fer gyda Kath Jones, ond daeth Ella, cyn-wraig Bryn draw i'r Deri i geisio dod i 'nabod Kath yn well, i weld a oedd yn ddigon da i Bryn. Ar ôl darganfod y gwir am bwy oedd Ella, doedd Kath ddim yn hapus.
Brenda Parri

**Mam Gerwyn Parri a nain i Tesni a Guto.**

Pan symudodd y teulu Parri i Rhif 10, Stryd Fawr dros gyfnod Nadolig 2018 cafodd Gerwyn sioc pan gyrhaeddodd ei fam, Brenda ar y stepen drws. Mae hi wedi bod yno ers hynny er mawr siom i'w merch yn nghyfraith Jaclyn yn gyntaf.

Gwnaeth Brenda gryn argraff ar drigolion Cwmderi gyda'i pherfformiadau o ganeuon Tony ac Aloma yn y Deri a daeth yn ffrindiau â Iori Davies a Kath Jones syth.

Pan gafodd tools Gerwyn eu dwyn gan Garry Monk, Brenda lwyddodd i arbed y sefyllfa a chael gwaith i'w mab yn Moduron Monk.

### **Marwolaeth ffug Iori**

Wedi treulio’r cyfnod clo gyda'i gilydd yn Las Vegas dychwelodd Brenda Parri a Iori Davies i Gwmderi yn gyfrinachol. Roedd cynllwyn ar y gweill gan y ddau ddireidus ac aeth Brenda yn unswydd at ei theulu i gyhoeddi fod Iori wedi marw ar ôl iddynt briodi draw yn America.

Bu i gynllwyn y ddau cael ei beryglu wedi i Iori dorri i mewn i Rif 7 i gael ychydig ei eiddo oedd wedi cael ei roi ar gamgymeriad yn ôl a chael ei ddal gan Iolo. Bu i Iori geisio perswadio Iolo mai gefell Iori, Ianto oedd o ond yn ofer, Iolo yn gweld drwy'r twyll yn hawdd.

Honnai Iori mai ceisio twyllo cwmni yswiriant oedd pwrpas y cynllwyn er mwyn elwa o daliad yswiriant bywyd. Cytunai Iolo gadw'n dawel am y cynllwyn am y tro.

Yn y flwyddyn newydd penderfynai Brenda gynnal noson goffa ar gyfer Iori yn y Deri. Yn anffodus ni allai Iori osgoi'r demtasiwn i glywed yr hyn oedd gan bobl i ddweud amdano. Ni allai gadw'i geg ar gau a datgelodd ei hun er mawr sioc i Cassie a Kath.

Datgelodd y ddau eu bod wedi gorwario yn Vegas ac wedi ffugio marwolaeth Iori er mwyn gallu ffoi rhag talu'r bil. Doedd trigolion y pentref ddim yn hapus o gwbl i glywed am y twyll.

## Nodiadau

Nid Brenda yw cymeriad cyntaf Sharon Morgan yn y gyfres. Mae hi eisioes wedi ymddangos fel Sian Jones yn y 70au a Sylvia Bevan yn yr 80au.

Am fwy o wybodaeth gweler: Actorion sydd wedi chwarae rhan mwy nag un cymeriad
Eunice Griffiths

## Eunice Gwenhwyfar Griffiths

**Mam ormesol a diflewyn-ar-dafod Ieuan Griffiths yw Eunice Griffiths.**

Yn 2022 cychwynnodd Anita Pierce berthynas gyda'r cynghorydd lleol Ieuan Griffiths. Daeth nith Anita, Kelly Evans i fod yn amheus o ymddygiad Ieuan a'r ffaith ei fod yn llawn esgusodion i gadw Anita rhag dod draw i'w gartref. Yn amau ei fod dynes arall ganddo dilynodd Ieuan adref un prynhawn. Cafodd sioc i ddarganfod na'r ddynes arall ym mywyd Ieuan oedd ei fam, Eunice.

## **Tu ôl i'r Llen**

Caiff Eunice ei phortreadu gan y ddarlledwraig adnabyddus Beti George yn ei rhan actio cyntaf.

Wrth siarad ar raglen Ifan Evans ar Radio Cymru dywedodd Beti: *“Fe wnes i fwynhau actio Eunice, mae’n rhaid i fi ddweud. Ond, yn rhyfedd iawn, fe ddaeth yr alwad, a’r e-bost yn gofyn i fi ac yn cynnig rhywbeth i mi ar Pobol y Cwm. Dwi’n ffan o’r rhaglen beth bynnag ac o’n i’n meddwl bydden i’n mynd yna i fod yn fi fy hunan i wneud ‘Beti a’i Phobol’ gydag un o’r cymeriadau efallai. Ond, o na! Roedd rhaid i fi actio cymeriad!"*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/61021923
2. ↑ https://newyddion.s4c.cymru/article/7117
Ossie

**Lleidr bu'n dwyn yn ardal Cwmderi yn 1996 gyda'i ffrind Len.**

Buon yn llwyddiannus yn dwyn o'r Felintra bod Reg Harriesyn y carchar a daeth Dyff Jonesdan amheuaeth am y drosedd.

Trodd y lladron eu golygon at Y Deri Arms. Cuddiodd y ddau yn doiledau'r dafarn nes amser cau ond wedi iddynt ymddangos daeth Jean McGurk ar eu traws. Er iddyn nhw eu bygwth, llwyddodd hi i gwffio'n ôl a threchu'r lladron.

Arestiwyd y ddau leidr a bu iddynt gyfaddef eu cyfrifoldeb am ladrad y Felin hefyd.
Eifion Thomas

**Dyn busnes llwgr oedd a'i fysedd mewn sawl cynllwyn i geisio gwneud arian tros y blynyddoedd. Mab y parchedig T L Thomas.**

### **Etifeddiaeth**

Gwelwyd Eifion ar y sgrin am y tro cyntaf wedi i T L Thomas dderbyn swm sylweddol o arian mewn ewyllys. Gyda'i lygaid ar ei etifeddiaeth bu Eifion yn bygwth Bella Davies i anghofio am unrhyw syniad o briodi T. L. gan amau ei bod hi ar ôl ei arian.

### **Ffrwydiad**

Yn 1979 aeth Eifion i bartneriaeth gydag Jac Daniels a Wayne Harries gyda'i garej. Tra oedd Jac a Wayne yn profi car newydd ffrwydrodd y car gyda'r ddau ynddo. Drwy drugaredd roedd Sabrina a Meic Pierce gerllaw ac achubwyd y ddau. Fodd bynnag, collodd Jac ei olwg a beiodd Meic.

### **Cynlluniau chwalu Bethania**

Roedd cynlluniau ar droed i chwalu Bethania er mwyn adeiladu ffordd newydd. Darganfu Reg Harries fod gan Eifion a Herbert Gwyther ran yn y cynlluniau a bod llawer o'r busnes yn llwgr. Llwyddwyd i roi stop ar y cynlluniau.

## **Tu ôl i'r Llen**

### **Ymddangosidau**

Yn sgil polisi'r BBC yn ystod y 70au i ail-ddefnyddio tapiau a pheidio cadw archif cyflawn o'u cynnwys dim ond un o ymddangosiadau Eifion Thomas sydd wedi goroesi hyd heddiw.

### **Gwybodaeth ychwanegol**

Dychwelodd yr actor **Owen Garmon** i'r gyfres yn y 90au fel cymeriad arall - D.I. Vodden.
Hetty

**Chwaer Beryl, mam JJ, a modryb Cassie.**

Byw yn yr Unol Daliaethau y mae Hetty a phrin oedd ei chysylltiad â'i chwaer Beryl, wedi ffrae sawl blwyddyn yn ôl.

Daeth i ymweld â Chwmderi yn 2000 gyda'i mab JJ, fel syrpreis i Beryl adeg wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol. Ond doedd Beryl ddim yn rhy hapus o weld Hetty.

### Dychwelyd i'r Cwm

Dychwelodd unwaith eto ar gyfer priodas ei chwaer a David Tushingham yn 2001.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 2000
Categori:Ail-ddyfodiadau 2001
23 Medi 1983

## **Plot**

Mae Maggie Post yn ddig nad yw'r Parchedig T L Thomas yn fodlon bedyddio Robert Dilwyn ac mae hi'n ystyried codi'r mater gyda'r Deoniaid. Daw Alun Morris a'r Parch i'r casgliad y bydd cael bedydd Robert yn y cartref yn bodloni barn y ddau riant, Sabrina a Jac Daniels.

Mae Dil Harries yn anhapus bod y Deri Arms yn cael ei ddefnyddio fel maes parcio am ddim ers i'r pentref gyflwyno llinellau melyn dwbl.

Mae Nansi Furlong wrth ei bodd wrth i Dic ddod a cath i'r bragdu.

Mae'r cwrw cyntaf o'r bragdy newydd yn gymylog sy'n achosi i Ivor Seymore boeni am ansawdd y bragu. Datganiau Seymour bod y cwrw wedi'i ddifetha ac na ellir ei anfon i'r tafarndai. Protestiai Dewi Roderick a Dic Ashurst wrth glywed y newyddion bod rhaid i'r bragu cyntaf gael ei dywallt i lawr y draen.

## **Cast**

Nansi Furlong - Marged Esli

Dewi Roderick - William Thomas

Ivor Seymore - Elwyn Williams

Dic Ashurst - Ifan Huw Dafydd

Maggie Mathias - Harriet Lewis

Sabrina Harries - Gillian Elisa

Tal Jenkins - Ernest Evans

Megan Harries - Lisabeth Miles

Dil Harries - Haydn Edwards

T L Thomas - Dic Hughes

Alun Morris - Dorien Thomas

## **Lleoliadau**

Y Bragdu

Siop y Pentref

Y Deri Arms

Brynawelon

Maes Parcio y Deri Arms
Declan

**Gwyddel a phartner Carla, ddaeth i'r Cwm i chwilio am ei gariad a'i ferch yn 1992.**

Roedd Carla a'i ferch Hana wedi treulio cyfnod yn byw gyda Meic Pierce a Derek Jones yn fflat Caffi Meic.

Roedd Declan wedi clywed gan Gina yn Y Deri fod Carla a Meic yn gariadon, ac fe wylltiodd ar ôl clywed hyn gan fynd i'r caffi er mwyn casglu e'i gariad a'i ferch, a bygwth rhoi crasfa i Meic.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Gwestai 1992
Dan Llywelyn

## Teulu

### Wyrion ac wyresau

Rhys Llywelyn
Meilyr Llywelyn
Esther Llywelyn

**Cynghorydd lleol a tad Hywel Llywelyn.**

Categori:Y teulu Llywelyn
Categori:Preswylwyr Cysgod Y Glyn
Categori:Dyfodiadau 1990
Categori:Ymadawiadau 1995
Categori:Marwolaethau
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Cynghorwyr
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau marw
Dr Gareth Protheroe

**Brawd Sylvia Bevan fu'n ddoctor yng Nghwmderi am gyfnod.**

Daeth i Gwmderi yn hydref 1986 ar ôl gweithio am dymor yn ysbyty y Royal Sussex, ac aeth i fyw at ei chwaer Sylvia yn Llwynderi Fawr. Seiliwyd ei gymeriad yr y cyn athro ffiseg a chwareawr rygbi, Gareth John Prothero o Bentwyn ger Crosshands, Sir Gâr.

Wedi i Dr Bleddyn Powell gyhoeddi ei fod yn rhannol ymddeol fel meddyg y Cwm, daeth Dr Gareth Protheroe yn ei le.

Tra'r oedd Dic Deryn yn y Falklands bu ef a Carol Gwyther yn fwy na ffrindiau.

Bu'n ymweld â chartref Brynawelon yn gyson, a daeth Gareth a Matron Probert yn dipyn o ffrindiau. Yn dilyn ymadawiad Kevin Probert, bu Gareth yn mynd â Barry John Probert i weld gemau rygbi Llanelli, ac roedd wrth ei fodd.

Credai Metron Probert y gallai Dr Protheroe a hi fod yn fwy na ffrindiau, ond buan iawn wnaeth Gareth ei sicrhau na allen nhw fod yn fwy na hynny.

Cafodd y Matron siom o glywed hyn, a thra bod Dr Protheroe mewn cynhadledd, aeth i sgwrsio gyda Dr Powell oedd yn gweithio fel locum iddo erbyn hynny. Mynegodd ei phryderon am agwedd Dr Protheroe wrtho, a'r ffaith ei fod wedi lleihau nifer y tabledi i breswylwyr Brynawelon. Dyma'i ffordd hi o ddial ar Dr Protheroe am beidio â theimlo'r un peth oedd hi amdano fe.

Gyda Gareth yn cynnal perthynas â Carol tra bod Dic i ffwrdd yn y Falklands, daeth Dic i wybod am y berthynas oherwydd i Doreen ddweud wrtho, am ei bod yn genfigennus o'r berthynas.

Bu straen ar y berthynas rhwng Carol a Gareth unwaith y daeth Dic yn ôl o'r Falklands, gyda Gareth yn stryglo i weld Dic o gwmpas y lle, ac yn clywed straeon am yr adegau y bu Dic a Carol gyda'i gilydd. Gwahanu felly fu hanes Carol a Dic.

Ar ôl iddo ef a Carol wahanu bu Rita Jenkins hefyd yn dangos diddordeb ynddo.

Yn y pen draw penderfynodd Gareth i adael Cwmderi i barhau a'i astudiaethau meddygol yn Llundain

Categori:Meddygon
Categori:Y teulu Bevan
Categori:Dyfodiadau 1986
Categori:Ymadawiadau 1990
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
07 Rhagfyr 2000

1. ail-cyfeirio Nodyn:Penod

## Plot

Mae anghytuno rhwng Hazel ac Ieuan Griffiths am sawl rheswm. Cynigiai Ieuan y caiff Alan ddod draw i'r tŷ i weld Indeg unwaith pob wythnos, trefniant sydd yn plesio Lauren ond mae gan Hazel fwy o gydymdeimlad hefo'r rhieni ifanc ac mae hi'n amau os bydd Melanie yn hapus. Mae'r cwpwl hefyd yn methu gweld llygad yn llygad ynglŷn â derbyn ffoaduriaid i'r Plas.

Mae Denzil yn canfasio i geisio cael gwared ar Sabrina o fwrdd Menter Maggie pan ddaw pleidlais yn y cyfarfod agored y noson honno.

Gofynnai William i Beryl ddod gydag ef am banad ond nid oes lawer o ddiddordeb ganddi gan fod ei bryd hi ar gyfarfod rhywun arall. Aiff hithau draw i dŷ David Tushingham am de ac mae e'n cynnig mynd i'r cyfarfod gyda hi er mwyn cefnogi Sabrina.

Yn y cyfarfod mae Sab yn enwebu Reg i eistedd ar y bwrdd, cynnig sy'n cael ei dderbyn yn unfrydol. Safai Tush ar ei draed ac enwebu Sabrina, gan iddo gredu'n gryf na dyna be fyddai Maggie Post wedi bod eisiau. Mae Denzil yn wrthrychau ac yn holi Mair James y gyfreithwraig os oes dadl gyfreithiol i atal Reg a Sabrina, fel brawd a chwaer eistedd ar yr un bwrdd ond yn y diwedd mae'r Harries' yn trechu.

Mae Meic Pierce yn trio cael Lowri i fynd i siarad hefo Darren er mwyn sortio pethau allan a chael gwared ar Dwayne o'r garej ond nid yw hithau'n falch bod e'n ymyrryd. Aiff Lowri at Kath Jones i gwyno ac yn ei thymer penderfynai Kath fynd yn syth draw i Rif 10 i roi llond pen iddo. Mae e'n cam-ddallt pan ei bod hi'n flin ac yn cyfaddef mewn camgymeriad mai ef helpodd Dyff i wneud y tap fideo. Daw'r ddau i ddealltwriaeth a maddeua Kath iddo.

## Cymeriadau

Lauren Griffiths - Elan Issac

Ieuan Griffiths - Iestyn Jones

Beryl Nicholas - Iris Jones

Denzil Rees - Gwyn Elfyn

William Jones - George Owen

Doreen Bevan - Marion Fenner

Hazel Griffiths - Jennifer Lewis

Lowri Jenkins - Meleri Bryn

Meic Pierce - Gareth Lewis

David Tushingham - Islwyn Morris

Tom Foulkes - Dafydd Emyr

Kath Jones - Siw Hughes

Mair James - Rachel Carpenter

Sabrina Harries - Gillian Elisa

Reg Harries - Huw Ceredig

## Lleoliadau

Gardd Griffiths

Y Stryd Fawr

Tŷ Griffiths

Tŷ Tush

Y Deri Arms

Rhif 10, Stryd Fawr

Swyddfa Mair

Neuadd y pentrefCategori:Cyfres 27

Categori:Ymddangosiadau Lauren Griffiths
Categori:Ymddangosiadau Ieuan Griffiths
Categori:Ymddangosiadau Beryl Nicholas
Categori:Ymddangosiadau Denzil Rees
Categori:Ymddangosiadau William Jones
Categori:Ymddangosiadau Doreen Bevan
Categori:Ymddangosiadau Hazel Griffiths
Categori:Ymddangosiadau Lowri Jenkins
Categori:Ymddangosiadau Meic Pierce
Categori:Ymddangosiadau David Tushingham
Categori:Ymddangosiadau Tom Foulkes
Categori:Ymddangosiadau Kath Jones
Categori:Ymddangosiadau Mair James
Categori:Ymddangosiadau Sabrina Harries
Categori:Ymddangosiadau Reg Harries
Categori:Penodau
Categori:Penodau 2000
Delme Jenkins

**Tad Lowri Jenkins, anfonwyd i'r carchar ar ôl lladd ei wraig, Miriam.**

Ffarmwr oedd Delme fu'n byw yn fferm Glan yr Afon gyda'i wraig Miriam a'i ferch Lowri. Fe hefyd oedd yn berchen ar fferm Penrhewl, cartref Denzil ag Eileen Rees.

### Lladd ei wraig

Ar ei rownd fel postman daeth Kath Jones yn gyfarwydd gyda Lowri Jenkins. Prin oedd diwrnod yn mynd heibio heb fod Lowri yn disgwyl ar ben y ffordd am y post, yn llawn esgusodion am bam nad oedd hi yn yr ysgol.

Cychwynnodd Kath boeni am y ferch a drwy holi'r pentrefwyr daeth i ddallt fod mam Lowri wedi cael perthynas gydag Albanwr a gadael y teulu. Dipyn wrth dipyn ceisiodd Kath holi Lowri am ei sefyllfa a chynnig clust i wrando ond amharod iawn oedd Lowri i ymddiried yn unrhyw un.

Rhannodd Kath ei gofidion a Hywel Llywelyn ond cyhuddodd ef hi o fusnesu. Yn ddiweddarach wedi gweld cleisiau ar wyneb Lowri daeth amheuon Kath yn ormod a gofynnodd i Glyn James edrych i mewn i'r sefyllfa. Wedi i Glyn fynd i'r fferm darganfuwyd fod Delme wedi lladd ei wraig pan geisiodd hi ei adael.

Arestiwyd Delme ac aeth Lowri i fyw at ei modryb.

###

### Dychwelyd i Gwmderi

Rhyddhawyd Delme o'r cynnar yn gynnar yn 2001, a daeth yn ôl i Gwmderi ym mis Gorffennaf i geisio cymodi â Lowri. Er nad oedd ganddi unrhyw ddiddordeb mewn cael perthynas o unrhyw fath gyda'i thad yn y cychwyn llwyddodd ei gwr Darren Howarth a'i rieni Meic ac Anita feddalu rhywfaint ar ei hagwedd.

Cafodd Delme amser caled gan rai o'r pentrefwyr, yn enwedig Dai Ashurst perchennog y Bull yn Llanarthur. Pan aeth Delme i wynebu Dai i ddo i ddallt gwraidd ei agwedd tuag ato cyfaddefodd Dai mai gydag ef oedd gwraig Delme wedi cael perthynas cyn iddi gael ei lladd, gwybodaeth hollol newydd i Delme.

Cychwynodd Dai fynd yn paranoid fod Delme eisiau dial arno, a phan oedd problem gyda brêcs ei gar cyhuddodd Delme o geisio ei ladd. Yn ymwybodol y byddai unrhyw ffrae rhyngthynt yn gallu effeithio ei ryddid o’r carchar symudodd Delme o’r ardal i gychwyn bywyd newydd. ​​

### Cychwyn newydd gyda Lowri

Dychwelodd Delme i Gwmderi unwaith eto wedi i briodas Lowri a Darren ddod i ben. Roedd Darren a Sheryl Hughes wedi cael perthynas y tu ôl i gefn Lowri a cychywnodd y cwpl amau fod Delme am ddial arnynt.

Mewn gwirionedd Lowri oedd wedi bod yn codi ofn arnynt. Wedi i Lowri ymosod ar Darren yn ei thymer llwyddodd Delme i'w stopio cyn iddi ei daro ar ei ben. Wedi cael ofn yn ei hyn penderfynodd Lowri adael Cwmderi i fynd i fyw gyda'i thad i'r Amwythig.

Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1993
Categori:Ymadawiadau 2002
Categori:Llofryddwyr
Categori:Ffermwyr
2000

## **Straeon**

### **Diwedd y daith i Dyff**

Yn **2000** roedd trigolion y pentref yn cael trafferthion diddiwedd gan griw o bobol ifanc yn cynnwys Melanie Griffiths ag Alan Price. Roedd y caffi dan reolaeth Diane Francis yn darged cyson yn ogystal â'r swyddfa heddlu ble'r oedd Beryl Nicholas newydd gychwyn sydd newydd fel derbynnydd.

Yn benderfynol o brofi ei bod hi'n abl o wneud y gwaith roedd Beryl yn gyndyn o reportio galwadau ffug y criw hyd yn oed wedi i Reg Harries geisio rhoi perswâd arni.

Ceisiodd Reg gymryd materion i'w ddwylo'i hyn a mynd i gael gair hefo tad Alan, Frank Price. Doedd fawr o groeso ar yr aelwyd; gyda Frank yn ymddwyn yn fygythiol â'n hollol anfodlon o dderbyn y cwynion yn erbyn ei fab.

Yn sgil ymddygiad y criw ifanc penderfynodd rai o'r trigolion gymryd tro yn cadw golwg tu allan i'r orsaf heddlu. Ar dro Teg Morris llwyddodd Alan Price i'w wthio i'r eithaf drwy sôn am berthynas newydd Cassie Morris a Hywel Llywelyn a tharodd Teg ef.

Doedd Frank ddim yn hapus o glywed am weithred Teg ac roedd yn benderfynol o ddial. Ceisiodd Dyff Jones ddychryn Frank ond gwneud pethau'n waeth wnaeth hynny. Torrodd Frank a'i griw i mewn i'r fflat uwchben siop y pentref ble'r oedd Teg wedi bod yn aros heb wybod fod Teg eisoes wedi penderfynu gadael y pentref am gyfnod. Un oedd adref yn y fflat fodd bynnag oedd Denzil ac ymosodwyd arno yn ffyrnig.

Heb dystiolaeth bu'n rhaid i'r heddlu ryddhau Frank a bu'n mwynhau profocio Dyff. Yn anfodlon gadael i bethau fod trefnodd Dyff i gyfarfod Frank yn hwyr un noson gyda'r bwriad o gwffio. Yn anffodus i Dyff daeth Frank a'i griw gydag o i ymosod arno yn ddidrugaredd.

Yn ddiarwybod i Price roedd Gareth Jenkins a Rob Owen yn dyst i'r ymosodiad, yno ar stake-out gyda'r heddlu i geisio dal gang Frank ar wybodaeth eu bod yn bwriadu dwyn o warws y noson honno, gwybodaeth oedd wedi dod o dip-off gan Dyff ei hun.

Arestiwyd Price ar gyhuddiad o GBH ond gwaethygu gwnaeth sefyllfa Dyff. Bu farw o'i anafiadau yn annisgwyl pythefnos wedi'r ymosodiad.
Rhiannon Williams

**Merch Julie a chwaer Sheryl.**

Cafodd ei mabwysiadu fel babi gan deulu cefnog ac daeth i gysylltiad a'i theulu genedigol yn 2002.

Roedd ei thad mabwysiedig yn ymgynghorydd addysg i Gyngor Sir Gaerfyrddin, a'i mam mabwysiedig yn rheolwraig nyrsio, a daeth i'r amlwg ei bod wedi cael magwraeth hapus iawn - yn cael gwyliau ddwywaith y flwyddyn ac yn berchennog ar geffyl.

Doedd Julie a Sheryl ddim yn croesawu clywed hyn o gwbl, o gofio eu bod nhw'n hollol wahanol iddi.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Hughes
Categori:Dyfodiadau 2002
Julie Hughes

**Mam Sheryl a Rhiannon. Cyn-wraig Brandon Monk.**

Cafodd Julie fywyd caled a thlawd iawn, gan fagu ei phlentyn Sheryl ar ei phen ei hun, a gorfu iddi roi ei phlentyn arall, Rhiannon i'w mabwysiadu yn fabi.

Daeth i Gwmderi am y tro cyntaf ym Mehefin 2002, i chwilio am ei merch Sheryl oedd yn byw yn Y Ficerdy gyda'r Parchedig William Jones. Roedd wedi colli'i swydd yn ddiweddar fel steilydd gwallt, ac roedd mewn dyled.

Yn fuan ar ôl cyrraedd y Cwm, daeth ei merch Rhiannon i chwilio amdani.

Dychwelodd Julie i Gwmderi ar gyfer priodas Sheryl a Hywel Llywelyn.

Yn 2018 cafodd Sheryl ei llofruddio a daeth Julie i Gwmderi i wneud trefniadau ar gyfer yr angladd. Gyda Hywel wedi cael ei arestio ar amheuaeth o'i llofruddio, teimlai Julie mai hi ddylai gael gwarchodaeth o Esther.
Sean McGurk

Daeth Sean i Gwmderi ar gyfer priodas ei fam Jean McGurk a Glan Morris, ond ni ddychwelodd i'r fyddin wedyn gan iddo gamymddwyn tra oedd yn yr Almaen.

Cafodd waith gan Dic Ashurst a thrrodd galon Meira Ellis wrth iddo ddyweddio â Gina Walters.

Byrhoedlog fu'r dyweddïad hwnnw gan i Gina ei ddal yn ceisio cymryd mantais o Karen Parry.

Wedi i Dic fynd i'r almaen i fyw roedd Sean yn ddi-waith ac yn ei chael hi'n anodd fal dau pen llinyn nghyd - trodd felly at fywyd o fetio a lladrata.

Rhoddodd Mrs Mac lond pen iddo am hyn, a phan gafodd gynnig mynd i weithio i'r Almaen at Dic yn Haf 1993, perswadiodd ei fam ef i'w dderbyn.

Dychwelodd Sean ar gyfer angladd Glan Morris yn 1996 lle bu gyfarfod a'i frawd Daniel Morris am y tro cyntaf.
Categori:Y teulu McGurk
Categori:Dyfodiadau 1991
Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Ail-ddyfodiadau 1996
T L Thomas

Roedd Tegfryn L. Thomas wedi bod yn weinidog ym Methania am sawl blwyddyn cyn ymddeol i Frynawelon.

Ymdrechai bob amser i gadw at y llwybr cul ac roedd yn daer yn erbyn y ddiod gadarn (er i Meic Pierce lwyddo i'w feddwi ym mharti dyweddïo Tal a Dora).

Roedd ef a Bella Davies yn agos iawn am gyfnod nes i Olwen Owen ddo yno i fyw ac i T.L. ddarganfod cwmni llawer mwy diwylliedig.

Cafodd siom fawr yn Angorfa o ddarganfod fod mab i weinidog fel Rhydian Samuel yn gallu trin pobl mor wael, ond eto nid oed T.L. yn un i gwyno ar ei fyd.
09 Ionawr 2001

1. ail-cyfeirio Nodyn:Penod

## Plot

Mae Anita'n cael hi'n anodd cael gwaith. Wrth yfed yn y Deri Arms mae hi'n ceisio perswadio Kath Jones i fynd ar wyliau a chynnig edrych ar ôl y lle yn ei absenoldeb ond mae Kath yn mynnu bod digon o staff ganddi'n barod.

Aiff yna i'r garej i chwilio am waith gan Lowri ond yr un yw'r ateb. Er hyn mae Lowri yn cynnig mynd gyda hi i'r ganolfan waith yn y dre.

Collai Anita ei gobaith ac mae hi'n poeni y bydd yn rhaid iddi adael Cwmderi i chwilio am waith yn rhywle arall. Tra yn y dre daw hi a Lowri ar draws Sheryl Hughes, hen ffrind ysgol i Lowri a phenderfynai’r tri dreulio'r prynhawn yn cloncian. Rhannai Sheryl hanesion am ei dyweddi Nathan. Cytunai Sheryl a Lowri i aros mewn cysylltiad ag i fynd am noson allan gyda'i gilydd.

Mae Steffan yn mynd i weld ei ferch draw yn dy Diane ac mae'n mwynhau'n arw cael treulio amser gyda hi. yn hwyrach yn y dydd daw ar draws Diane yn mynd a'r fechan am dro ac mae'n ymuno a nhw, perthynas y ddau yn amlwg yn meddalu.

Cynigia Stacey a Dave i Kath gael dod i fyw gyda nhw ond gwrthodai hi'r cynnig.

Cyfarfyddai Marshall a Hywel am y tro cyntaf ac mae Hywel yn amheus iawn ohono ond pan ddaw Marshall i'r bragdu i roi archeb am gwrw ac yn talu'n llawn o flaen llaw mae Steffan yn awyddys iawn i dderbyn y busnes.

Caiff Llew ei wers nofio gyntaf gan Bleddyn ar gyfer rhaglen addewidion Cwm FM.

## Cast

Anita Howarth - Nia Caron

Kath Jones - Siw Hughes

Dave Marshall - Robert Gwyndaf Jones

Steffan Humphries - Huw Garmon

Bleddyn Matthews - Dewi Rhys Williams

Llew Matthews - Rhys Parry Jones

Lowri Jenkins - Meleri Bryn

Diane Harries - Victoria Plucknett

Babi Emma - Abi Catrin Smith

Stacey Jones - Shelley Rees

Sheryl Hughes - Lisa Victoria

Hywel Llywelyn - Andrew Teilo

## Llefydd

Y Deri Arms

Y garej

Fflat y Deri

Y Stryd Fawr

39 Maes y Deri

Bragdu Cic Mul

Caffi

Canolfan Hamdden

## Nodiadau

Ymddangosiad cyntaf Sheryl Hughes

Y cyfarfod cyntaf rhwng Hywel Llywelyn, cyn wr Stacey, a Dave Marshall ei dyweddi.
Categori:Cyfres 27

Categori:Ymddangosiadau Anita Pierce
Categori:Ymddangosiadau Kath Jones
Categori:Ymddangosiadau Dave Marshall
Categori:Ymddangosiadau Steffan Humphries
Categori:Ymddangosiadau Bleddyn Matthews
Categori:Ymddangosiadau Llew Matthews
Categori:Ymddangosiadau Lowri Jenkins
Categori:Ymddangosiadau Diane Francis
Categori:Ymddangosiadau Hannah Francis
Categori:Ymddangosiadau Stacey Jones
Categori:Ymddangosiadau Sheryl Hughes
Categori:Ymddangosiadau Hywel Llywelyn
Categori:Penodau
Categori:Penodau 2001
Olwen Parry

Fel gwraig i berchennog clwb snwcer yr ymddangosodd Olwen gyntaf. Roedd Stan Bevan yn ceisio casglu dyled ei gŵr Alex a daeth Olwen, Doreen Bevan ac yntau yn dipyn o ffrindiau, ond twyllo Stan a Doreen wnaeth Olwen wrth iddi ddianc i Sbaen gyda'r arian oedd yn ddyledus.

Dychwelodd Olwen bron i flwyddyn yn ddiweddarach a thwyllo Stan a Doreen unwaith eto drwy brynu siop y pentref o dan eu trwynau.

Daeth Olwen yn dipyn o ffrindiau gyda Llew Matthews ar ôl iddi ddod nôl i Gwmderi, ac ef fu'n bennaf gyfrifol am ei heipu i ddod i delerau â'i gwaeledd, schizophrenia.

Yn 1994, datblygodd berthynas annisgwyl iawn rhwng Olwen a Meic Pierce ac er syndod i bawb, trefnodd y ddau briodi, ond torri calon Meic wnaeth Olwen wrth iddi ail-gynnau'r tân gydag Alex.

Am gyfnod bu'n berchen ar ddau fusnes yng Nghwrnderi - Siop y Pentref a salon Deri Dorri.

### **Gwerthu'r salon**

Wedi i'w gŵr Alex gael damwain car tra allan yn Sbaen, penderfynodd Olwen werthu salon Deri Dorri i dalu'r costau. Gobeithiai Tony Morgan gael morgais i brynu'r busnes ei hunan ond cafodd ei wrthod gan y banc oherwydd hen ddyled.

Doedd gan Olwen ddim dewis ond i werthu i Pat a Dave Lewis. Ceisiodd Tony ei orau i seboni Pat er mwyn sicrhau ei swydd, ond nid oedd bwriad ganddi i gadw'r busnes yn salon.

Bu cryn siarad yn y pentref am fwriad Pat a Dave ar gyfer y salon. Roedd llawer iawn o drafod ynglyn â beth fyddai union natur y busnes a credai lawer o'r pentrefwyr mai 'sex shop' fyddai'n agor ar y safle, stori oedd Pat a Dave yn hapus iawn i'w annog, ond troi Deri Dorri yn ôl yn gaffi a wnaeth y ddau. Agorwyd Pantri Pat yn mis Mawrth 1996.

Dychwelodd Olwen i Sbaen unwaith eto ar ôl llwyddo i werthu'r busnes.

### **Dychwelyd i'r Cwm am y tro olaf**

Â hithau bellach yn byw yn Sbaen gyda'i gŵr, Alex, a bywyd yn dda, daeth Olwen ar un ymweliad olaf â Chwmderi ym mis Mawrth 2000.

Daeth i'r amlwg ei bod wedi bod yn brwydro yn erbyn Non-Hodgkin Lymphoma ers rhai misoedd cyn hynny, ac roedd wedi colli'i gwallt i gyd, gan wisgo wig i guddio'r salwch.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Perchenogion y Siop
Categori:Gweithwyr y Siop
Categori:Preswylwyr fflat y Siop
Categori:Dyfodiadau 1991
Categori:Ail-ddyfodiadau 2000
Ron Unsworth

**Sais fu'n byw yn ardal Cwmderi am gyfnod. Cyn berchennog y Bull yn Llanarthur.**

### **Prynu'r Deri**

Yn 1996 yn dilyn marwolaeth ei gwr Glan Morris penderfynodd Jean McGurk roi'r Deri Arms ar y farchnad.

Dangosodd Ron ddiddordeb mawr mewn prynu'r Deri, ac er waethaf gofidion Teg derbyniodd Jean ei gynnig. Ceisiodd Ron ei orau i gael Jean i gyfaddawdu ar y pris a bu yntau a'i frawd Billy yn llawn syniadau am sut i drawsnewid y dafarn. Er hyn, pan ddaeth yr amser i Jean arwyddo'r dogfennau i gadarnhau'r ddêl newidiodd ei meddwl a phenderfynu aros yn ei chartref.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1989
Categori:Cymeriadau Saesneg
Rhian Roderick

**Gwraig Dewi Roderick a gelyn pennaf Nerys Cadwaladr.**

## **Straeon**

### **Gelyniaeth Rhian a Nerys**

Daeth Bob Cadwaladr, mab Nerys, draw o Ganada ac wrth i Rhian Roderick gyhoeddi erthygl feirniadol am Nerys a’i chynlluniau ar gyfer Y Felin yn y wasg leol, penderfynodd Nerys, er mawr dristwch i Jacob Ellis, ddychwelyd i Ganada gyda'i mab am gyfnod.

### **Diwedd priodas Dewi a Rhian**

Gofynnodd Rhian wrth Dewi Roderick am ysgariad ond cyfaddefodd yntau wrth Reg Harries fod hynny'n groes i'w ddaliadau.

With i Nerys Cadwaladr wynebu argyfwng yn ei bywyd datblygodd Dewi i fod yn gefn mawr iddi, ac ar ôl iddi gael ei rhyddhau o'r ysbyty parhaodd y ddau i fod yn gyfeillion agos.

Wrth i Rhian roi pwysau ar Dewi i roi ysgariad iddi, ceisiodd Nerys Cadwaladr hithau, am resymau hunanol, ei berswadio i ysgaru.

Penderfynodd Dewi mai'r unig ffordd ymlaen oedd gadael yr eglwys and perswadiodd yr Esgob of i dynnu ei ymddiswyddiad yn ôl. Chwalodd hyn fyd Nerys a phenderfynodd ddychwelyd i Ganada.

Yn y pendraw bu i'r cwpwl wahanu a gadawodd Rhian Gwmderi.
Marian Rees

**Modryb Denzil a Cadno fu'n ran ganolog o fywyd Penrhewl a'r siop.**

Daeth Marian i aros at Denzil Rees, ei nai, i'w hetpu i gadw Siop y Pentre pan fu farw Bob, ei gŵr. Bu'r bensiynwraig fusneslyd, a oedd yn gapelwraig selog, yn dipyn o deyrn ar Denzil, a chafodd e ddim llawer o gyfle gamymddwyn tra oedd Marian yn byw gydag a

Mi fu'n gefn i Gwyneth Jones pan oedd hithau'n dioddef o ganser y fron, ond doedd ganddi ddim byd i'w ddweud wrth Eileen, cyn-wraig Denzil, pan ddychwelodd hi i'r Cwm.

Estynnodd groeso cynnes i'w gor-nith, Sioned Rees, fodd bynnag, ac ar ei phen-blwydd yn ddeunaw oed, cafodd £100,000 yn rhodd gan Anti Marian.

Serch hynny, cymerodd Sioned fantais lwyr ar ei hen fodryb oedrannus. Ar un adeg, bu'n potsian â'i thabledi a pheri i Marian gredu ei bod yn colli'i phwyll. Pan ddatgelwyd y twyll, dangosodd Marian drugaredd mawr tuag at Sioned, ond roedd Denzil yn gandryll gyda'i ferch, a bu farw o drawiad ar y galon heb faddau iddi'n lawn.

Roedd colli Denzil yn ergyd drom, ac aeth Marian i fyw ym Mhenrhewl. Cafodd ofal nyrsio arbennig gan Angela. Daeth Marian yn ôl o farw'n fyw ar ei gwely un diwrnod. Roedd Angela'n meddwl ei bod hi wedi eu gadael am byth, ond er mawr ryddhad i Sioned ac Eileen, deffrôdd Anti Marian o'i thrwmgwsg. Bu'n gyfnod annifyr iddi yn dilyn hynny, wrth i driongt serch ffurfio o'i chwmpas yn ei chartref.

Roedd hi'n ddig ä'i nith Cadno Richards am redeg i ffwrdd a gadael y plant gydag Eifion Rowlands, ac fe ochrodd gydag e ac Angela, oedd yn gariad i Eifion erbyn hynny, pan ddychwelodd Cadno o Gaerdydd.

Yn 2016 pan oedd y pentref yn credu fod Angela yn sâl cafodd hithau sioc wrth dderbyn amlen gyda £50,000 dwy'r blwch post gyda nodyn yn dweud ei fod ar gyfer triniaeth. Yn fuan iawn bu farw Anti Marian ac ar ôl yr angladd daeth i'r amlwg na Marian oedd y tu ôl i'r swm enfawr o arian yr oedd Angela wedi ei dderbyn.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Preswylwyr fflat y Siop
Categori:Preswylwyr Penrhewl
Categori:Gweithwyr y Siop

Categori:Y teulu Rees
Categori:Marwolaethau
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Dyfodiadau 2000
Categori:Ymadawiadau 2016
Categori:Cymeriadau marw