Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 11

*Drugiego października cała trójka wstała w niezłym nastroju i po niedługim czasie wyszła z kamienicy, aby złożyć pierwszą wspólną wizytę w biednej dzielnicy. Dziennikarz oczekiwał usłyszeć tego dnia dobre podsumowanie intrygującej historii Kazimierza. Ludka rozpuściła włosy po raz pierwszy od dzieciństwa i dzięki temu poczuła się naprawdę wolna. Kominiarzowi bardzo spodobała się w takim wyglądzie. Ruszyli ulicą do miejsca, w którym siostra Mieczysława jeszcze nigdy nie była. Na szczęście nie natknęli się na dzielnicowego, który najprawdopodobniej wściekle atakowałby ich pytaniami o wczorajsze zajście. Do Obrębiaka nie trzeba było już wstępować, bo papieru zdecydowanie wystarczyło do końca opowieści. Kiedy szli, minął ich znów ubrany w nocną odzież właściciel cegielni. Był niezwykle zadowolony.*

*- Witam, Uklejaku! Witam, kominiarzu! Wiecie może, gdzie jest najlepszy browar w okolicy? - głośno zagadnął.*

*- Niestety nie piję piwa - powiedział dziennikarz.*

*- Ja czasem piję, ale nie wiem - dodał Godzisław.*

*- Szkoda, szkoda... - wymamrotał pan Ćwikła i chwiejnym krokiem wszedł do gospody. Trójka wyruszyła dalej i dotarli w ten sposób do końca dzielnicy. Przechodzili przez uczęszczane przez Mieczysława trasy, dlatego on prowadził. Kiedy mieli wyjść na ulicę Jarosława II, oczom dziennikarza ukazała się Świętosława Glina, którą z trudem poznał z powodu jej dziwnego ubioru. Prowadził ją za rękę siedemdziesięciolatek z kołtunem na głowie. Mieczysław uważnie wpatrywał się w zajście.*

*- Znasz ją? - zapytała zaciekawiona Ludka.*

*- Tak, to jest córka rodziny, do której chodzę.*

*- Ile ma lat? Ze szesnaście?*

*- Co ty, dopiero trzynaście!*

*- O jej! Naprawdę?! Słabo mi! - zawołała Uklejakówna.*

*- Dziewczyno, co ty robisz? - ostro zapytał dziennikarz córkę Sławomira.*

*- Idę z tym panem w jedno miejsce - tajemniczo odpowiedziała z delikatnym uśmiechem.*

*- Znasz go? Wiesz, kto to jest?*

*- Nie, ale po co?! Najważniejsze, żebym coś mu zarobiła.*

*- Nie, tak nie wolno!*

*- Czyżby?! - wtrącił siwowłosy klient i wyjął spod płaszcza dwa duże noże do mięsa. Mieczysław pociągnął dziewczynkę za rękę i cała czwórka dotarła szybkim krokiem do kamienicy. Stary rzeźnik, dość ociężały, nie ścigał ich. Weszli do budynku w kolejności: Mieczysław, Świętosława, Godzisław i Ludomira. Ludce było trudno zrozumieć, co właśnie miało miejsce. Od razu usłyszeli kaszel dziecka, który zmartwił wrażliwą dziewczynę.*

*- Matka, ucisz bachora! - chamsko krzyknęła niedoszła prostytutka.*

*- Trochę szacunku do brata - stanowczo odpowiedziała jej babcia. Ludka i Godzisław byli w tym mieszkaniu po raz pierwszy i oglądali je z zaciekawieniem.*

*- Dzień dobry - powiedział kucharz, zajęty właśnie gotowaniem rosołu. Siostra dziennikarza spotkała go właśnie po raz pierwszy i wyobrażała go sobie dokładnie takiego. Udało mu się zrobić na niej dobre pierwsze wrażenie.*

*- Ja jestem kominiarz Godzisław, to jest Ludka, a jej brata już znacie - przedstawił się Borówek rodzinie.*

*- To co? Dokańczamy opowieść? - zapytał pełen energii Mieczysław.*

*- Tak, ale wyjdźmy może na podwórko - odpowiedział Kazimierz.*

*Wszyscy wyszli po krzywych schodach na mały plac i usiedli w cieniu drzewa orzechowego. Krawcza postanowił mówić dość cicho, bo za nierównymi płotami mogli kryć się podejrzliwi sąsiedzi. Mieczysław wyjął swój arkusz i rozpoczął notowanie następującej historii:*

*"Wojtek Glina załatwił mi mieszkanie. Kiedy po raz pierwszy dotarłem na Bodki i zobaczyłem swój przyszły dom, byłem pod wrażeniem. Nie bardzo obchodziły mnie panujące w nim niewygody, bo najważniejsze było, że miałem miejsce do gotowania. Wojtek przedstawił mnie swojej żonie Mirosławie i trójce dzieci, czyli dwóm córkom i synowi Sławkowi, obecnej głowie rodziny. Szybko udało mi się znaleźć ciepły kąt w tym budynku, tak samo jak Jarkowi. Powoli przekształcałem się z chłopa w mieszczanina. Ojcu nie było łatwo. Ciągle łapał się za głowę i krzyczał:*

*- Jaki hałas, zgiełk i gwar! Nieprzebrane tłumy! Jedźmy na wieś!*

*Powoli jednak i on się uspokajał, aż w końcu prawie zupełnie przestał się żalić. Pewnego dnia kamienicę odwiedził bogato ubrany mężczyzna z wysokim czołem, który okazał się być jej właścicielem. Przyprowadził ze sobą dwóch synów. Starszy był nastolatkiem o ponurej twarzy, a młodszy wesołym chłopcem, niestety niepełnosprawnym. W progu powiedział:*

*- Dzień dobry. Nazywam się Świerkiewicz, a to są moi synowie. Starszy Włodek wybitnie umie matematykę, za to młodszy Leszek niestety ma coś z głową i z powodu, że po niedawnej śmierci małżonki nie ma się kto nim zajmować, zostawiam go pod waszą opieką, a kiedy dorośnie, zostanie waszym dozorcą, czy tego chcecie, czy nie. Pod warunkiem, że dożyje, bo z takimi mutantami to nigdy nic nie wiadomo. A to, co Leszek trzyma w ręce, to miniaturowa gilotyna, którą Włodek zrobił na zajęcia techniczne w swojej szkole. Bardzo spodobała się Leszkowi i przyniósł ją ze sobą. Używa jej teraz jako pułapki na gryzonie. Teraz chciałbym poznać wasze nazwiska, nowi lokatorzy.*

*- Jestem Krawcza, Kazimierz Krawcza, kucharz z zawodu. To jest ogrodnik Jarosław Łubin. A ten tutaj to rolnik Gniewomir Krawcza, mój ojciec.*

*Kiedy przedstawiłem ojca, ten się zawstydził i nie chciał nawet spojrzeć na tego niemiłego ponuraka. Pan Świerkiewicz dowiedział się, kim jesteśmy, pozwolił nam zostać i tyle go widziałem. Następne dwa lata, w porównaniu z tym, co działo się wcześniej, były po prostu sielankowe. Raz na pół roku jeździłem z ojcem na wieś i odwiedzaliśmy nasze gospodarstwo. Tato lubił chodzić pod młyn, gdzie rozmawiał ze swoimi rówieśnikami. Ja opowiadałem mu nadal o przeżyciach wojennych, których temat wydawał się nie mieć końca. Bardzo spodobała mu się historia o kelnerce Kazi i żałował, że nie posunąłem się o krok dalej i została żoną tamtego kucharza. Dzieci Wojtka i Mirki powoli dorastały, aż w końcu mały Sławek zaczął pomagać ojcu w cegielni. Leszek zdrowo się wychowywał w naszym towarzystwie, a pani Mirosława zastępowała mu matkę. Gotowałem dla nich wszystkich i doceniali moje zdolności kulinarne. Wszystkim powodziło się dobrze z wyjątkiem Jarka. Ponownie miewał straszne sny o wojnie i wołał przez sen Stasia. W końcu zaczął zwracać się do innych jego imieniem, a ja byłem jedyną osobą, którą to ominęło. Prawdopodobnie nigdy nie pomylił mnie ze swoim poległym kompanem, bo znał mnie najdłużej i właściwie zawdzięczał mi życie. Odwiedziłem parę razy miejsce pracy Wojtka i dostarczyłem mu jedzenie na czas przerw. Mój wzrok stale się pogarszał, ale nie była to dla mnie duża przeszkoda.*

*Pewnego dnia sprawdziły się najgorsze obawy wielu osób. Do Kaczkowa przyjechali posłańcy, którzy ogłaszali początek drugiego etapu wojny. Tym razem cesarz Hagalonu i nasz król atakowali Sułtanat. Do walki mieli być ponownie zaangażowani wszyscy weterani pierwszego etapu, z wyjątkiem tych najciężej okaleczonych. Oznaczało to, że ja i Wojtek ponownie musimy stawić się na komisji i dołączyć do armii. Nie chciało nam się, ale mus to mus. Dlatego pożegnałem wszystkich, oddałem Jarka do szpitala, a ojca wywiozłem na wieś do Boguśki, bo bał się zostawać sam w wielkim mieście. Następnie wyruszyliśmy do centrum Kaczkowa, gdzie odbywała się komisja. Kolejne godziny mojego życia zostały spędzone na czekaniu w kolejce, a następny tydzień na nudnych ćwiczeniach pod okiem jakiegoś sierżanta, który na szczęście był stosunkowo łagodny. Następnie zostałem po raz drugi uzbrojony i umundurowany, po czym opuściliśmy stolicę i wyruszyliśmy na północ. Uważałem za bestialstwo wysyłanie na wojnę męża i ojca trójki dzieci, którym był Wojtek. Opowiedziałem mu o surowym sierżancie, niczego niepodejrzewającym starym pułkowniku, złodzieju Mazaczu, Stasiu Znaczku, okrutnym doktorze i fanatycznym kapłanie. Cofnąłem się też do wcześniejszych wspomnień, omówiłem służbę u dobrego pana Dobrosława, pobyt w karczmie, wysłuchiwanie poezji w wykonaniu radnego i moment ogłoszenia wybuchu wojny. Wojtek przypomniał mi, jak wyglądało to u niego, opisał też swoje dzieciństwo na wsi, miłość do Mirki i bezlitosnego dziedzica, którego mu szczerze współczułem. Jakieś trzydzieści kilometrów na północ od stolicy nastąpił nasz pierwszy postój, w czasie którego zaczęliśmy rozważać możliwość dezercji, na którą wtedy brakowało nam odwagi.*

*- Mogą nas potem ścigać. Możemy to przypłacić życiem. Zbrodnie wojenne nigdy nie wygasają - ostrzegał Wojtek.*

*Wędrowaliśmy więc dalej, na szczęście nie było to zimą, jak poprzednio, ale na przełomie wiosny i lata. W cieple, pośród różnobarwnych kwiatów i soczystej trawy, marsz był o wiele przyjemniejszy niż wśród zmarzniętej ziemi przykrytej dość grubą warstwą śniegu. Szumiąca rzeka również była lepsza od zamarzniętej, można było w niej umyć ręce czy zmęczone stopy i ugasić pragnienie, co w styczniu nie było możliwe. Nie poznałem nikoho nowego na tej wyprawie, bo ciągle trzymałem się z Wojtkiem. Kilka razy padał na nas deszcz, a kiedy jechaliśmy wozem około początku czerwca, napadła nas pierwsza w roku burza z silnym wiatrem. Przetrwaliśmy ją bez przeszkód. W końcu, około lipca, zbliżyliśmy się do granicy z Hagalonem.*

*- Naprawdę chce mi się zdezerterować, bo o ile rozumiem, musimy iść teraz do Kalifidów i atakować ich w taki sposób, w jaki oni nas dwa lata temu - żalił mi się Wojtek.*

*- Zgadzam się - odpowiedziałem.*

*- Pójdźmy w takim razie na tyły wojska, przeczekajmy, aż tamci pójdą, wejdziemy do jakiejś wsi i poprosimy o nocleg. Jak znajdziemy dobrych gospodarzy, którzy nas przyjmą, posiedzimy u nich do chwili przekroczenia granicy przez resztę naszej armii, a potem wrócimy do Kaczkowa jakąś boczną trasą i przy okazji odwiedzimy rodzinne wsi - zaproponował. Uznałem ten plan za całkiem rozsądny. Skierowaliśmy się w zarośla i ukucnęliśmy w nich. Po kilkudziesięciu minutach nasz oddział poszedł. Wtedy pobiegliśmy ścieżką po lewej stronie do wsi, gdzie na wzgórzu było wyraźnie widać wielkie gospodarstwo.*

*- Jacyś konkretni ludzie tam mieszkają - zauważył Glina.*

*- To może idźmy najpierw do nich - powiedziałem. Tak zrobiliśmy i w podskokach zbliżyliśmy się do niewysokiego płotu z porządnego drewna. Za nim znajdowała się pełna narzędzi kuźnia, której w tej chwili nikt nie pilnował.*

*- Właściciel jest kowalem, świetnie się składa. Zostawimy u niego pancerze i nie będzie podejrzeń - ucieszył się Wojtek. Chwilę później na horyzoncie pojawił się gospodarz we własnej osobie. Miał poniżej metra czterdziestu, wielką głowę, długie rude włosy spięte w kucyk, bujną brodę bez wąsów, przerośnięte dłonie i stopy i kulisty nos. Jego kończyny miały po cztery palce. Poznałem więc, że musi być krasnoludem, a oni niestety nie słyną z gościnności. Miałem nadzieję, że akurat ten nie wpisuje się w stereotyp. Przywitaliśmy się z nim, on przyjaźnie kiwnął i powiedział:*

*- Jaczysz wojaczy. Czegoszczie ode mnie chczieli? Naprawicz czosz w waszych panczerzach, a może miecz się któremusz złamał?*

*- Otóż nie, my do pana w innej sprawie - zaczął Wojtek, który okazał się być bardziej odważny.*

*- Tak? - z uśmiechem zwrócił się do nas kowal.*

*- Czy pozwoliłby pan, żebyśmy tu przenocowali? - zapytał.*

*- Ażeby żebrrać sziły do walki?*

*- Nie, raczej chodziło o coś innego.*

*- O czo takiego?*

*- Czy moglibyśmy... no, ten... ten...*

*- Jaki ten?*

*- No... przeczekać tu, aż nasze wojsko pójdzie.*

*- Chodżi o deżerrczję?! Wykluczone, nie żnoszę deżerrterrów! Nie, nie, ja tylko żarrtowałem, możeczie żosztacz, jeszteszmy goszczinni. Żnaczy ja i moja drroga małżonka, którra własznie poszła na nasz ogrródek. No, czo tak sztoiczie jak sztywniaki?! Żaprraszam do szrrodka, a wasze żbrroje mogą u mnie żosztacz beż żadnych trrudnoszczi.*

*Po chwili zjawił się obok niego skąpo ubrany olbrzym z ogoloną głową, wzrostu dwóch takich kowali.*

*- Sztaszku, odbierz ich panczerze, będą u mnie goszczmi przeż najbliższe parrę dni lub dłużej - zwrócił się do niego gospodarz. My w tym czasie nieco nieśmiało ściągnęliśmy zbroje i oddaliśmy je w jego wielkie dłonie. Po raz pierwszy miałem do czynienia z krasnoludem. Wydawał się sympatyczny na pierwszy rzut oka. Przedstawił się nam jako "Żdziszław", zaznaczając że jest to pseudonim, którego używa jako obywatel Rolniczyna. Po chwili przedstawił nam swoją jasnowłosą małżonkę, która przybrała imię "Każimierra". (Trochę za dużo było tych Kaź w moim życiu). Mówiła identycznym, szeleszczącym akcentem z wyraźnym podkreślaniem głoski "r". Zaprosili nas do środka, gdzie poczęstowali nas jakimś specyficznym napojem. Drzwi były potwornie niskie, a wszystkie meble nadzwyczajnie małe. Piliśmy z malutkich kubeczków z drewna.*

*- To jeszt naparr wiszniowy, barrdżo żdrrowy - chwalił go gospodarz domu.*

*Potem krasnoludowie zapytali nas, kim jesteśmy i skąd przybywamy. Po opowiedzeniu przez nas o sobie, kowal Zdzisław odpowiedział na nasze historie:*

*- Pożwólcie, drrodży goszczie, że terraż ja przedsztawię wam loszy naszego narrodu. Żaczynającz, Tlatilittan był najdżielniejszym krrasznoludem, jakiego można szobie wyobrażicz. Był on naszym pierrwszym wodżem i dżięki jego odwadże i mądrroszczi pokonaliszmy cziemiężączych nasz elfów i żoształ on naszym pierrwszym krrólem i rządżił krrasznoludami przeż ponad pięczdżiesziąt lat. Jego nasztępcza obrronił nasz przed najeżdżczami i żałożył pańsztwo Szaszkorr, którre dżięki niemu i kolejnym krrólom isztnieje do dżisz. Naszi poeczi napiszali o tym wiele wierrszy i pieszni, którre rrodżicze szpiewają dżiecziom albo dżiadkowie wnukom od wielu wieków. Te pieszni szą przepięknę. Pożwólczie, goszczie, że terraż żaszpiewamy wam wszpólnie jedną ż nich:*

*Nad wodą, którra przeż wieki tu płynie i poszrród laszów, czo szą wkoło nasz, poszrród pagórrków i pod tym niebem*

*Powształ nasz krraj, krrasznoludżki krraj. Tlatillittan dowodżił nami, pięczdżiesziąt lat elfom grrożił on.*

*I choczaż umarrł już barrdżo dawno, to żyje w naszych wszpomnieniach na wieki.*

*A po nim naształ dżielny brratanek, którrego imieniem było Prrorrint.*

*Dowodżił w bitwach, prrowadżił szerregi, poszrrodku szkał odpierrał ataki, elfowie marrli, myszmy szwiętowali,*

*To były czaszy początku narrodu, to były czaszy szwietnoszczi narrodu.*

*Trzeczim ż tych krrólów był odważny Frrallumd, którry nasztępczą żoształ dla Prrorrinta,*

*Grrał on na harrfie, czytrze i oboju, a jego rządy to był czasz pokoju.*

*Żakochał szię w pewnej kobieczie, którra szię żwała Arritszida.*

*On był bogaczem, ona była biedną, a więcz nie mogli żawrzecz małżeńsztwa.*

*Lecz szię kochali mimo przecziwnoszczi, on żonę miał szwą, ona szwego męża.*

*On dał jej żłota czałe wielkie garrnce, ona jagody z lasu mu zbierrała.*

*Chodżili rrazem na kwitnącą łąkę, przy dżwięku lutni najwierrniejszego szługi.*

*Tak upłynęły ich długie życzia, i okresz rządów żaczął szię Brritlanga.*

*Po nim był Telmbon, Jegdorr, Filbrrisz, Degrrolb, Etrrudrricz, Krreffald, Prrerrunt, Prriggel, Kerrbrratt,*

*Mądrry Szepbesztusz, filożof Egligl, Pitrromarrn, Fedgdurrn, Czomczrran, Hakrrofarrn,*

*Trripikol, Brraczsziszcz, Awszkalrrawerr, Wempult, Grrakamorr, Otrrupd, Drrakgumesz,*

*Wojownik Szabrrimosz, sztarry Kamarrsz, a obecznie rządżi Wikaldosz, którry krrólem wielkim jeszt...*

*Zakończyli swoją pieśń, a w ich głosie było coś szczególnego, wczucie w słowa podobne do tego, które usłyszałem od radnego Gołębia. Zacząłem wyobrażać sobie tych wszystkich wspaniałych "krrasznoludów", uzbrojonych w "toporry" i z gęstymi "brrodami" na twarzach.*

*- Czy jeszteszczie barrdżo żmęczeni? - zapytał gospodarz. Wojtek popatrzył na mnie i odpowiedział:*

*- Raczej nie.*

*- Wyszmieniczie, więcz oprrowadżę wasz po naszej posziadłoszczi. Żałożyliszmy ją ż małżonką sziedem lat temu. Jeszteszmy, jak chyba widżiczie, parrą wędrrowczów, którzy nigdżie nie mogą osziąszcz na dłużej. Wiele maczie na nasz okrreszleń w szwoim jężyku, możeczie na nasz mówicz tułacze, włóczędży, podrróżniczy. Tak to już jeszt ż czałym naszym narrodem rrożprroszonym po czałym kontynenczie. Moglibyszmy w szumie wrraczacz do Szaszkorru, ale boimy szię, że tam by nasz nie przyjęli, i tak jeszt tam przeludnienie. Ale czo, żawsze może bycz gorzej. Kocham szwój narród, jak chyba każdy szanujączy szię krrasznolud. A jeszteszmy narrodem szczególnym, gdyż jeszteszmy od wieków najlepszymi kupczami i rzemieszlnikami kontynentu. Czałe intereszy, firmy, żakłady należą do moich rrodaków. Jeszteszmy sztraszliwie bogaczi, a wasze narrody nam cziągle żażdrroszczą. To chyba jeszt tak, że mały krrasznoludek rrodżi szię ż gotowymi od czaszu pobytu w łonie matki żdolnoszcziami przedsziębiorrczymi, dżieki którrym czi najżdolniejszi umieliby szprzedacz kurz ż półki, gdyby go odpowiednio żarreklamowali.*

*Tym sposobem zostałem oprowadzony po nowym miejscu, podobnie jak przed kilkoma laty po pałacu pana Bieganowskiego. Żona prawie się nie odzywała, podobno obyczaj nakazuje krasnoludzkim kobietom siedzieć cicho, kiedy mężczyźni rozmawiają. Och, gdyby to obowiązywało plotkujące wdowy ze Smołkowej Woli...*

*Ja i Wojtek mieliśmy okazję obejrzeć szczegółowo warsztat pracy Żdziszława, w którym drzwi były wyjątkowo niskie, a sprzęty niewygodne w obsłudze dla ludzi naszych rozmiarów. Ten olbrzym, nazwany Sztaszkiem, ciągle włóczył się za nami z obojętną miną. Kowal wyliczył wszystkie sprzęty i objaśnił nam, do czego każdego używa. Następnie pokazał nam swoją hodowlę zwierząt. Miał przestronne pastwisko, na którym w oddzielnych kwaterach wypasał osiem owiec, trzy krowy i cztery kozy. W oborze, która była następnym punktem spaceru po gospodarstwie, stały dwa masywne woły używane do orania i innych prac polowych, a w drugiej przegrodzie kilka brązowych świń z prosiakami. Zwierzęta nie różniły się wielkością od tych spotykanych w innych miejscach. Po oględzinach żywego inwentarza zaprosił nas do piwnicy, gdzie w osobnych klatkach leżały warzywa: marchewka, ogórki, pomidory, ziemniaki, rzadko widywane przeze mnie kalafiory, cebula, kapusta, sałata, rzepa, brukiew i rzodkiewka, a dalej owoce: jabłka, gruszki i wiśnie. Miał też w swoich zasobach prażone słoneczniki, orzechy, jagody i maliny w wielkim wiklinowym koszu i grzyby w słoikach.*

*- Pan wszystko robi tutaj sam, kowalstwo i rolnictwo? - zapytał lekko zaskoczony Wojtek.*

*- Nie czałkiem. Żona i Sztaszek pomagają, a poża nimi czaszem najmuję pomoczników - odpowiedział. Na koniec odwiedziliśmy stodołę pełną słomy, siana i ziaren zboża kilku gatunków. Za stodołą krasnolud uprawiał wymienione wcześniej warzywa. Owoce rosły w małym sadzie, a po grzyby, maliny i jagody jego żona chodziła do pobliskiego lasu. Przepływająca nieopodal rzeka zaopatrywała ich w ryby.*

*- Ma pan całkiem porządny dobytek - pochwaliłem.*

*- Tak, przyżnam rraczję, ale po nasz nikt go nie przejmie i czi dużi ludżie wszysztko żmarrnują. Czo porradżicz, jak mam wiatrr w gacziach.*

*Zrozumiałem, że chodziło mu o bezpłodność i jest szczerze niezadowolony z takiego stanu rzeczy. Wkrótce potem nastał wieczór, a krasnoludowie najpierw uraczyli nas kolacją w postaci niezłej kaszy jaglanej, po czym wskazali nam łóżka. Były krótkie i niezbyt wygodne, ale nie bardzo nas to obchodziło. Zdążyłem się już przyzwyczaić do wielu niewygód, na przykład uczestnictwa w wojnie i mieszkania w biednej dzielnicy miasta. Rano podali nam śniadanie, którym była jajecznica z boczkiem. Ta potrawa też należała do całkiem udanych, gospodyni wyraźnie miała wprawę. Przyrządzane przez nich posiłki prawie niczym nie różniły się od naszych. Kowal powiedział, że to z racji kilkuletniego mieszkania w Rolniczynie, bo w ich ojczyźnie gotuje się inaczej. Dla siebie gotowali po swojemu, ale dla gości w sposób odpowiadający tutejszym podniebieniom. Przez te siedem lat już się dobrze tego nauczyli, bo odwiedziny podróżnych należały u nich do częstych. Z tego właśnie powodu mieli dodatkowe cztery łóżka, na dwóch z których ja i Wojtek przespaliśmy ostatnią noc.*

*- Jak nazywa się ta miejscowość? - zapytałem po śniadaniu.*

*- Żielony Mosztek - odpowiedział krasnolud. Nazwa Zielony Mostek brzmiała całkiem przyjemnie. Gospodarz domu dodał:*

*- Widocznie wżięło to szię z tego, że mosztek nad miejszczową rzeką musział bycz kiedysz pomalowany na żielono, ale od kiedy my tu mieszkamy, jeszt już barrdżo sztarry i brrążowy.*

*Spędziliśmy u krasnoludów niecałe dwa tygodnie. Był to niezapomniany pobyt, jedna z lepszych chwil mojego życia. Wieczorami urządzali nam koncerty swojej muzyki ludowej. Kowal grał na dudach, a żona na flecie. Czasami gospodarz wygłaszał jakąś opowieść o dawnych dziejach jego narodu. Po tym mile spędzonym czasie nadszedł moment pożegnania.*

*- Bądżczie żdrowi i nigdy nasz nie żapomnijczie, niech wasz Bóg ma wasz w opiecze - powiedział kowal na pożegnanie.*

*- Do widzenia, dobry gospodarzu - odpowiedziałem.*

*- Niech wasi bogowie was wspierają - dorzucił Wojtek. Dowiedzieliśmy się od nich, że krasnoludowie wyznają trzynaście bóstw, dwanaście opiekujących się danym miesiącem i najważniejszego boga odpowiadającego za cały rok. Przedstawiali ich jako miesiące w postaciach krasnoludów, na przykład bóg stycznia ubrany był w kożuch, a z brody zwisał mu szron, bóg maja miał kwiaty wplecione w brodę i zieloną szatę, bóg sierpnia był ubrany jak żniwiarz, a bóg listopada był cały mokry od deszczu. W kulturze krasnoludów pierwsze miejsce zajmuje handel i pieniądze, a drugie zjawiska pogodowe. Na trzecim miejscu stawiają dokładność w wykonywaniu pracy. Kiedy krasnolud przychodzi budować dom, można być pewnym, że zrobi to najlepiej, jak umie. Nie dopuści, żeby dach przeciekał albo deski były za krótkie. Kiedy szyje buty, może zagwarantować, że przez najbliższe kilka lat podeszwy nie odpadną, nawet jeśli będzie się w nich chodzić codziennie. Kiedy wystruga fajkę, co najmniej dwa pokolenia będą z niej kopcić. Właśnie dlatego nasi rodacy tak często zatrudniają ich w rzemiośle i kupiectwie. Szkoda tylko, że oni tak nie szanują kobiet i traktują je dosłownie jak maszyny do rodzenia dzieci i opieki nad domostwem. Jednak u nich jest nieco lepiej niż w Sułtanacie. Tam mężczyzna może trzykrotnie powiedzieć przy świadkach: "Rozwodzę się z tobą" i w ten sposób oficjalnie i legalnie traci żonę. Nie wspominając już o kupowaniu żrącego kwasu od peińskich chemików i polewaniu nim niewiernych lub nieprzyzwoicie zachowujących się małżonek. Krasnoludowie na szczęście przynajmniej jako tako troszczą się o swoje kobiety.*

*Droga powrotna minęła spokojnie. Dotarliśmy do powiatu kaczkowskiego szybciej niż się spodziewałem. Postanowiłem, że po dotarciu do stolicy od razu odwiedzę moje okolice. Najbardziej zależało mi na spotkaniu z ojcem i byłem zaciekawiony czy Boguśka i "Krowiarz" właściwie się nim zaopiekowali. W Kaczkowie chciałem odwiedzić szpital i zobaczyć, jak sprawuje się Jarek. Wojtkowi najbardziej zależało na powrocie do rodziny.*

*Wreszcie pojawiliśmy się w kamienicy. Jej mieszkańcy uściskali nas i bardzo cieszyli się z naszego powrotu. Żeby nie mieć problemów prawnych wymyśliliśmy, że zwolnili nas z wojska wcześniej niż innych z powodu mojej wady wzroku i rodziny Wojtka. Na szczęście wszyscy w to uwierzyli. Już trzy dni później Glina odnalazł woźnicę i pojechałem do Niedźwiedzina, skąd miałem ponownie wyruszyć w rodzinne strony. Mirek, który powtórnie wiózł mnie na wieś z miasta powiatowego, bardzo ucieszył się, że widzi mnie znów całego i zdrowego. W Żołędowie obaj wstąpiliśmy do karczmy "Przy Pagórku". Karczmarz Bogdan był nieco weselszy niż poprzednio, za to radny Gołąb stoczył się do reszty. Teraz wyglądał jak prawdziwy żebrak. Kelnerka Kazia miała z Hagalończykiem syna ze złotymi loczkami, którym opiekowała się właśnie i przez to rzadziej przychodziła do karczmy wuja. Świętosław znalazł żonę, która z ochotą się nim zaopiekowała i służyła pomocą, kiedy nie mógł samodzielnie wykonać jakiejś czynności. Uraz kręgosłupa niestety musiał pozostać na resztę życia. Spożycie alkoholu wśród weteranów delikatnie się zmniejszyło. Następnym miejscem, które odwiedziłem był oczywiście pałac. Pan Dobrosław ze smutkiem powiedział, że jest jeszcze biedniejszy, bo syn, który pojechał do Hagalonu, dostał się do niewoli, a po wydostaniu się z niej ma trudności z powrotem do ojczyzny. On jako dobry ojciec wysyłał mu pieniądze, żeby mógł coś sobie kupić i załatwić sprawy. Wydawało mi się to okropnie niesprawiedliwe, że tacy dobrzy ludzie jak pan Bieganowski doświadczają w życiu takiej ilości nieszczęść, kiedy okrutnikom, takim jak chociażby doktor Kościński, powodzi się świetnie.*

*Wreszcie nadeszła, jak się okazało, najgorsza część tej wyprawy, czyli wizyta w rodzinnym domu. Kiedy wkroczyłem na podwórko, Krowiarz właśnie wyszedł przed dom. Wyraźnie mnie się nie spodziewał. Najpierw zrobił zdziwioną minę, po czym na jego twarzy pojawił się dobrze mi znany pijacki uśmiech.*

*- O, Kazio pewnie przyszedł odwiedzić starego. Twój stary ledwo żyje, pewnie zaraz będziesz musiał mu robić pogrzeb - mruknął lekceważąco, chyba nie zdając sobie sprawy, w jaką wewnętrzną złość wprowadza mnie takimi słowami.*

*Wszedłem do środka. Boguśka prała właśnie bieliznę w balii. Zapach był, jak na tę dwójkę, całkiem znośny. Najlepsze było jednak, że te nieznośne krosty już do reszty jej się zagoiły.*

*- Kazio już przyszedł? - zdziwiła się.*

*- Tak, jestem tu, żeby zobaczyć się z ojcem - odpowiedziałem stanowczo.*

*- Stary leży na swoim równie starym wyrku - rzuciła prostacko. Zbliżyłem się do łóżka, a na nim zobaczyłem chyba najstraszniejszy niezwiązany z wojną widok w życiu. Ojciec był dwa razy chudszy od naszego ostatniego spotkania, straszliwie osłabiony i spuchnięty na twarzy. Bardzo ciężko oddychał. Rzuciłem się jak małe dziecko w jego stronę i zawołałem żałośnie:*

*- Tatuś, tatuś! Co z tobą?!*

*- Głodzą mnie... - wysapał. Słysząc jego wyznanie, zakryłem twarz dłonią. Wreszcie zrozumiałem, jak duży błąd popełniłem, zostawiając go sąsiadom.*

*- Przepraszam, przepraszam najmocniej, nie wiedziałem, że oni są do tego zdolni!*

*- Wiem, wiem... nie twoja wina... przez nich nie mogę chodzić, a ten pijak dusił mnie pierzyną...*

*Po tych słowach zbliżył swoją głowę do mojej i wyszeptał mi do ucha:*

*- Kiedy myśleli, że śpię, powiedzieli, że nie mogą doczekać się mojej śmierci, żebyś wtedy sprzedał im dom i gospodarstwo...*

*Nie mogłem tego słuchać. Boguśka i jej brat, chociaż wątpiłem w nich już od dawna, teraz stracili w moich oczach już całkowicie. Postanowiłem się z nimi nie kłócić, wiedząc, że to wywoła awanturę na całą wieś i spokojnie zwróciłem się do chwilowej pani domu:*

*- Ojciec nie może dłużej tu zostawać, zabieram go stąd.*

*- Mogę wiedzieć, czemu? - zapytała głosem pełnym pretensji.*

*- Lepiej nie! - zawołałem ostro i o dziwo udało mi się ją uciszyć. Jej brat poszedł w tym czasie do kolegów na piwo. Szeptem porozmawiałem z ojcem, gdzie chciałby się przenieść. Z początku staruszek był bardzo pesymistyczny i myślał, że prawdopodobnie zaraz umrze. Szybko jednak wybiłem mu to z głowy i zaproponowałem udanie się do jego brata mieszkającego w Kołolesie. Pamiętam, że od zawsze pozostawali w dobrych stosunkach, a już dawno stracili kontakt. Ojciec z ochotą przystał na tę propozycję. Jeszcze tego samego dnia poszedłem odwiedzić wujostwo. Kołolas był jedną z wsi sąsiednich do naszej, więc droga zajęła w granicach kwadransa. Dotarłem do domu, z którego wywodził się mój ojciec, a zamieszkiwał go obecnie jego nieco młodszy brat, Wojciech Krawcza. Przedstawiłem wujostwu całą naszą sytuację, a oni bez wahania zgodzili się wziąć ojca pod swój dach. Wiedziałem, że w domu stojącym na placu, gdzie się urodził, będzie się czuł jeszcze lepiej niż w naszym. W gospodarstwie w Kołolesie spędził pierwsze ponad dwadzieścia lat życia, a kolejne w Smołkowej Woli. Nasz dom postawił sam, z niewielką pomocą rodziny i sąsiadów, bez pomocy majstrów, za co bardzo go podziwiam. Jedynie jego stryj, a dla mnie stryjeczny dziadek, dawny budowniczy, udzielał wskazówek dotyczących stawiania budynków. Stodoła i obora też zostały wzniesione przez ojca. W miejscu, na którym to wszystko powstało, dawniej znajdowało się pole rodziców matki. Matka pochodziła ze Smołkowej Woli, ale jej dom rodzinny mieścił się trochę dalej. Przez pierwsze kilka lat życia miałem jeszcze dziadków od jej strony, których odwiedzałem, ale oboje umarli w krótkim odstępie. Dziadka od strony ojca nie poznałem, za to babcia żyła do czasu, kiedy byłem nastolatkiem.*

*- Los ludzki jest naprawdę nieprzewidywalny. Przez całe wcześniejsze życie przeprowadziłem się tylko raz, w wieku dwudziestu pięciu lat, a w ciągu tego roku mam już trzecią przeprowadzkę i oby była ostatnia - stwierdził ojciec, któremu wyraźnie nie podobał się taki stan rzeczy. Krewni z Kołolasu przyjęli go z ochotą. Ciotka była zatroskana i z wielkim bólem patrzyła na jego zmizerniałą twarz i pokrzywione ciało. Posiedziałem chwilę u nich, po czym wróciłem do Kaczkowa.*

*Tam napotkała mnie następna przykra niespodzianka. Niemal od razu po powrocie natknąłem się na Jarka, który szedł po ulicy patrząc się w górę. Kiedy prawie na mnie wpadł, zatrzymałem go i obejrzałem. Miał długie włosy i brodę i był ubrany w jakąś białą, porwaną koszulę nocną, a jego ręce i nogi były całe pokryte siniakami. Zrozumiałem, nawet nie pytając go, że właśnie uciekł ze szpitala, gdzie się nad nim znęcali. Po tym incydencie zabrałem go na powrót do kamienicy. Wkrótce potem zwolniło się niewielkie mieszkanko na piętrze, tam też się ulokował i mieszka do dziś.*

*Jeśli chodzi o mnie, wróciłem do zawodu kucharza, a każdego lata odwiedzałem rodzinne strony, gdzie docierałem zabierając się z jadących w tym kierunku woźnicami. Mój wzrok z miesiąca na miesiąc stawał się coraz bardziej rozmyty i w końcu ktoś namówił mnie do kupienia psa przewodnika. Okruszek jest moim trzecim kundlem.*

*Kiedy przyjeżdżałem na wieś, brałem ojca na plecy i nosiłem go, gdzie zechciał. Nie było to dla mnie trudne, bo byłem wtedy naprawdę silny, a ojciec zrobił się prawdziwym chucherkiem. Kłopoty ze wzrokiem też nie były przeszkodą, bo w końcu znałem we wsi każdy kąt. Czasem rozpościerałem koc na łące stryja Wojciecha, ojciec kładł się na nim, a ja siadałem obok. Pytał, co słychać w mieście, a ja opowiadałem wszystko, co tylko sobie przypomniałem. Któregoś razu zastała nas długotrwała burza z deszczem. Nakryłem wtedy ojca kocem, a sam zmokłem i biegiem wniosłem go do chaty. Chętnie zabierałem go też pod młyn, gdzie nadal spotykał swoich kolegów i omawiali różne sfery swojego życia codziennego: temu syn się ożenił, tamtemu zmarła ostatnia ciotka, trzeci został drugi raz dziadkiem, a czwarty po raz dziesiąty w życiu rzucił picie piwa.*

*To się powtarzało przez następne lata, a tymczasem w stolicy dzieci Glinów dorastały, a Leszek zmężniał i mógł być już pełnoprawnym dozorcą. Do czternastego roku po wojnie odwiedzałem co lato Smołkową Wolę. Przedostatnie odwiedziny nie były zbyt przyjemne. Kiedy wszedłem na podwórko, ojciec siedział przed chatą i rozgrzebywał palcami ziemię. Z tego, co później się dowiedziałem, zostawiła go tam ciotka, żeby ugrzał się w lipcowym słońcu. Kiedy mnie zobaczył, zawołał jakby zmienionym głosem:*

*- Kaziu, wróciłeś z wojny!*

*Zdziwiłem się na te słowa, przecież wojna już dawno minęła. Ojciec ciągnął:*

*- Zbyszek jeszcze nie wrócił. Powiedział mi, że będzie za godzinę. A twoja matka jak poszła na targ do Żołędowa, tak do tej pory jej nie widać.*

*Zrozumiałem, że dopadła go starcza demencja. W dodatku po każdym zdaniu się krztusił. Nazbierałem jagód z lasu, które bardzo lubił i przyniosłem mu w półmisku.*

*- Przekaż dziadkowi, że już się na niego nie gniewam - powiedział ojciec, po zjedzeniu porcji jagód. Nie zrozumiałem, o co mu chodzi. Kiedy wyszedłem, żeby podlać przydomowe kwiaty, usłyszałem przez otwarte okno, że ojciec z kimś żywo dyskutuje. Zdziwiło mnie, bo powinienem słyszeć kroki niezapowiedzianego przybysza. Kiedy wróciłem do domu, ojciec milczał.*

*- Z kim tak tato rozmawiał? - zapytałem.*

*- Z twoim bratem. Powiedział mi, że się wyprowadza i chce mieszkać w Niedźwiedzinie, no widzisz go?!*

*Po tym spotkaniu wróciłem do Kaczkowa w ponurym nastroju. Kiedy odwiedziłem wieś następnego lata, wujostwo przekazało, że ojciec umarł w maju. Poszedłem na cmentarz i złożyłem na jego skromnym grobie bukiecik mniszków. Wtedy odwiedziłem rodzinną wieś po raz ostatni.*

*Przez następne lata właściwie nic szczególnego się nie działo. Nie opuściłem stolicy od dwudziestu jeden lat. W tym czasie w rodzinie Glinów zaszły zmiany. Córki się wyprowadziły i wyszły za mąż, Sławek też się ożenił, urodziły się jego dzieci, a w końcu zmarł mój dobry kolega Wojtek. Myślałem, że już nic ciekawego mnie w życiu nie spotka i te ostatnie kilka czy kilkanaście lat spędzę tak samo, jak było, jednak się myliłem. W parku, gdzie mam zwyczaj chodzić w czasie wolnym, zaciekawił się mną pewien dziennikarz. Koniec".*

*Mieczysław oderwał rękę od pisania i się wzruszył. Właśnie dokończył powieść biograficzną i niedługo można ją będzie oddać do wydawnictwa. Ludka była pod wrażeniem pamięci i daru wymowy pana Krawczy. Z powodu, że tym razem opowiadał na podwórku kamienicy, podsłuchali to ludzie z sąsiednich podwórek i spora część, a zwłaszcza ciekawskie dzieci, zgromadziła się przy płocie i się przysłuchiwała. Nagle Uklejak zwrócił uwagę na pewien szczegół, o którym kucharz napomknął w poprzedniej opowieści. Chodziło o rolę, którą jego brat odegrał w bitwie, w której zadana mu została śmiertelna rana. Zwrócił się do Kazimierza:*

- *Niech mi pan przypomni, czy pański brat przypadkiem nie osłonił naszego dowódcy przed kalifidzkim i nie zabił tamtego?*

- *No tak, tak mi rodzice powiedzieli i tak pewnie było w tym liście pochwalnym - odpowiedział kucharz.*

*- Przecież ja się tego uczyłem na historii. Było to opisane dokładnie w taki sposób, tyle że zamiast Zbigniew Krawcza nazywali tego żołnierza Stanisław Piekarz.*

*- Nic dziwnego. W porę nie zapytali go o nazwisko, to musieli wymyślić - stwierdził Kazimierz.*

*- Ma pan rację, też mi się wydało to podejrzane, bo w podręcznikach do historii każdy anonimowy bohater to jakiś Stanisław czy Wojciech Piekarz albo Władysław Kowal. Kiedy nie znają prawdziwej tożsamości osoby, która zrobiła coś znaczącego, wymyślają fikcyjne personalia, najlepiej jakieś pospolite. Ale wie pan, ma pan powód do dumy, podręczniki piszą, że pański brat albo "Stanisław Piekarz" przyczynił się bezpośrednio do zwycięstwa w tej bitwie!*

*Kazimierz przez chwilę nie dowierzał, po czym wyprostował się i uśmiechnął, wiedząc, że dziennikarz jest uczciwy i nie zmyśla.*

*- Czy te dzieci mają jakikolwiek dostęp do edukacji? - szepnęła Ludka do brata.*

*- Skądże, w tej dzielnicy chyba wszyscy są niepiśmienni - odszepnął Mieczysław.*

*- Szkoda, gdyby tak założyć im szkołę - rozmarzyła się dziewczyna. Mieczysław nie wiedział, co odpowiedzieć. Ludka urwała temat. Wtedy nowy pomysł podsunął Borówek.*

*- Czy mógłbym sprawdzić szczelność waszego komina? - zapytał. Pani Mirosława odpowiedziała:*

*- Pewnie będzie pan chciał za to wziąć jakąś ładną sumkę.*

*- Skądże znowu, zrobię to całkowicie za darmo - odpowiedział z uśmiechem. Zajrzał do wnętrza kominka i wyłonił się z niego cały czarny.*

*- Jutro dogadam się z przełożonym, przyniosę sprzęt i wyczyszczę - powiedział.*

*- Nasza wspólna przygoda dobiegła końca - nieco smutnie powiedział Kazimierz.*

*- Pisanie życiorysu na pewno, ale nadal będę, znaczy będziemy pana, znaczy was wszystkich odwiedzać - oznajmił Mieczysław.*

*Kiedy tego dnia razem z siostrą i kominiarzem wracał z Bodków, na końcu dzielnicy natknęli się na złodzieja Wiesława. Stał z bardzo ponurą miną, ale kiedy spostrzegł dziennikarza, ożywił się i zawołał:*

*- Ej, panie konsyliarzu, da pan trzy płace!*

*- Niech pan wraca do tego swojego brudnego koleżki, a nam nie zawraca głowy! - odpysknął dziennikarz.*

*- Przemek ratował naszego mistrza przed egzekucją i za to wzięli go do aresztu, zostałem sam! - krzyczał mężczyzna, ale Uklejakowie i Borówek go zbyli.*

*Wrócili we troje do kamienicy i do nocy rozmawiali o ostatnich przeżyciach. Mieczysław postanowił, że zbierze wszystkie kartki i za dwa dni uda się z nimi do wydawcy.*

KONIEC ROZDZIAŁU JEDENASTEGO