(American history) Part 1: 36 years after 1776

## Mọi sự khởi đầu cách đây đúng hai trăm năm.

Ba mươi sáu năm sau khi tuyên bố độc lập từ Đế quốc Anh, năm 1812, Hoa Kỳ bị phong toả nên chính thức khai chiến với mẫu quốc cũ, khi đó đang lâm chiến với Đế quốc Pháp của Napoléon, trong chuỗi chiến tranh Âu châu gọi là "*Napoleonic Wars*" (1793-1815). Qua hai năm thư hùng, Đế quốc Anh dùng chiến hạm viễn duyên phong tỏa các hải cảng Mỹ, vận động Canada và cả lực lượng thổ dân ngay bên trong nước Mỹ. Kết cuộc thì Hoa Kỳ cả thắng trên bốn chiến trường: ngoài đại dương, trên vùng cận duyên miền Đông, tại biên giới phía Bắc với Canada và xuống đến Vịnh Mexico....

## Chuyện ấy xảy ra đúng 200 năm trước.

Và hậu quả lâu dài của cuộc chiến ngắn ngủi này là Hoa Kỳ trở thành cường quốc hải dương rồi bành trướng lãnh thổ đến những địa vực hiện tại của thế kỷ 21.

\*\*\*

Thời "lập quốc", Hoa Kỳ có 13 tiểu bang ở miền Đông và "hậu phương" là các lãnh thổ tiếp cận được Đế quốc Anh nhượng lại vào năm 1783. Tổng cộng thì lãnh thổ chỉ bằng một phần ba diện tích hiện nay, nguồn lợi chỉ là buôn bán với Âu châu qua Đại Tây dương, nhưng do nước Anh kiểm soát. Phần đất còn lại ở "sau lưng" vẫn thuộc các đế quốc Âu Châu như Pháp, Tây Ban Nha - hay Mexico, một thuộc địa Tây Ban Nha.

Cái may của Chú Sam khi ấy các cường quốc Âu Châu đang chinh chiến liên miên nên coi khu vực "Tân thế giới" xa xôi kia là một ưu tiên nhỏ. Khai thác mâu thuẫn Âu Châu là cách tận dụng may mắn đó.

Sau khi mua thêm chừng một phần ba lãnh thổ từ nước Pháp của Napoléon vào năm 1803 với giá bèo (60 triệu franc cho một diện tích hơn hai triệu cây số vuông trải từ Canada đến Vịnh Mexico), Chú Sam có phản ứng phòng thủ với Đế quốc Anh bằng nỗ lực "Tây tiến": bành trướng lãnh thổ vào sâu hơn trong lục địa.

Trận chiến năm 1812 thúc đẩy nỗ lực đó.

Hoa Kỳ lấy thêm đất Tây Ban Nha năm 1819 (Florida ngày nay), thống hợp với "Cộng hoà Texas" (xưa kia là đất "Tejas" của Mexico) vào năm 1845, lấy đất Oregon của Anh năm 1846, lấy miền Tây của Mexico năm 1848, mua đất Alaska của Nga vào năm 1867 và hoàn thành việc chinh phục khi chiếm Hawaii năm 1898....

Kết quả là một khu vực vuông vức bao la giữa hai đại dương lớn nhất địa cầu, có khí hậu giá lạnh miền Bắc xuống đến nhiệt đới miền Nam.

Ở giữa là vùng ôn đới thái hòa: giữa hai rặng Rocky Mountains phía Tây và Appalachian Mountains phía Đông có châu thổ của sáu con sông có lưu vực đan kết. Từ Bắc xuống Nam, từ Tây qua Đông, đó là sông Missouri, Arkansas, Red, Mississippi, Ohio và Tennessee. Đó là khu vực Mid-West (Trung-Tây), có thể gọi là "Đại châu thổ Mississippi", một diện tích liền lạc cho hai sinh hoạt sinh tử của con người và quốc gia, là canh tác và vận chuyển.

Hoa Kỳ chẳng có những đỉnh núi cao nhất và dòng sông dài nhất thế giới, nhưng có một khu vực canh tác liền lạc và rộng lớn mà không quốc gia nào có, kể cả Nga, Tàu, Úc hay Canada.

Việc vận chuyển bằng đường thủy nhờ giang thuyền lại chỉ tốn bằng một phần 10 đến một phần 30 các phương tiện bằng đường bộ, như hoả xa và xe hơi. Mà con sông vốn có hai bờ, nên phát triển có lợi gấp đôi một vùng duyên hải. Nhờ vậy, việc mở mang cần chi phí đầu tư thấp hơn mọi xứ Âu châu, vốn không có lợi thế thủy vận đó. Địa vực liền lạc ấy càng giúp cho việc mở mang mà hội nhập trong một tập thể thống nhất - khác hẳn Âu châu. Hay Á châu.

Nhưng, như Napoléon có thể nói, "con người ta chỉ có sự may mắn xứng đáng với mình", Chú Sam xứng đáng vì biết khai thác sự may mắn của thiên nhiên và trò sát phạt của thế giới.

Trong việc mở mang từ duyên hải miền Đông đến Thái bình dương, mỗi thế hệ di dân lại gặp thách đố mới và có mâu thuẫn quan điểm với thế hệ đi trước, trung bình thì nửa thế kỷ lại bị một lần. Một trong các mâu thuẫn đó là trận Nội chiến bùng nổ dữ dội cách đây đúng 150 năm, từ 1861 đến 1865.

Cái khéo - sự xứng đáng - của dân Mỹ là vượt qua được mâu thuẫn, tôn trọng dị biệt để hội nhập với nhau. Di dân là những kẻ không hài lòng với thực tại ở cố quốc và vượt qua nhiều chướng ngại để xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn ở nơi khác. Trong các chướng ngại đó có cả sự va chạm với thế hệ đã đến trước. Hoa Kỳ là nơi mà cơ chế hòa đồng của các nạn nhân đầu tiên đã tạo ra quy cách hoà đồng với người đến sau. Và làm nên sức mạnh chung. Mà làm gì thì cũng cầu xin Thượng Đế phù hộ, chứ không nhân danh Thượng Đế!

Sự xứng đáng nữa là qua 200 năm đó, thế hệ nào lên cầm quyền cũng đều tranh cãi công khai, thậm chí nặng nề, để rồi sau cùng vẫn nhắm vào các mục tiêu sinh tử của quốc gia.

Đó là lần lượt kiểm soát được Đại Châu thổ Mississippi, vựa lúa lớn nhất và dễ khai thác nhất địa cầu, là loại trừ mọi đe dọa vào khu vực này, là kiểm soát được luồng giao lưu hải dương vào nước Mỹ, là làm chủ mọi mặt biển trên địa cầu, và làm cho không cho một thế lực nào có thể thách đố vị trí số một của Chú Sam.

Năm mục tiêu ấy dẫn đến sự hình thành của một Đế quốc.

Nhưng khác với mọi đế quốc cổ kim, đây là một đế quốc dân chủ, nơi mà tiếng nói của người dân là mệnh lệnh cho lãnh đạo. Người dân thì ưu tiên chăm lo cuộc sống bên trong một "hải đảo an toàn", lãnh đạo thì nhìn ra cả địa cầu để bảo vệ sức mạnh quốc gia. Mâu thuẫn giữa lý tưởng dân chủ và thái hòa ở bên trong với mục tiêu khống chế và khuynh đảo bên ngoài là hiện tượng thường trực, cứ bốn năm lại gây tranh luận khi có bầu cử!

"Người Mỹ tốt bụng" và "nước Mỹ gian hùng" là một phản ảnh của nghịch lý này. Khờ như Mỹ và gian như Mỹ thì đều đúng. Mà chính người Mỹ lại công khai than vãn chuyện ấy mới chết!

Thực tế thì kinh tế Hoa Kỳ vẫn giàu gấp ba các nền kinh tế đứng sau, dù là Trung Quốc hay Nhật Bản. Canh nông chỉ do vài phần trăm dân số đảm đương mà nuôi nổi toàn dân lẫn các nước, đến độ hàng năm phải hối lộ nông gia năm bảy tỷ đô la để họ bớt sản xuất, hầu lương thực khỏi sụt giá.

Nhìn ra thế giới bên ngoài, trong 200 năm qua, không phải ngẫu nhiên mà mỗi khi lương thực tăng giá thì chiến tranh, loạn lạc hay "cách mạng" lại bùng nổ. Gần đây nhất là.... "Mùa Xuân Á Rập". Cũng thế, 200 năm qua, lâu lâu thiên hạ lại báo động về nạn nhân mãn và thiếu gạo. Với tiềm năng lương thực và diện tích có thể nuôi nổi một dân số gấp ba mới bằng các xứ khác, Hoa Kỳ nắm được một chìa khóa của loạn và trị, ở bên trong và bên ngoài!

Núi không cao, nước chẳng sâu, lãnh đạo được bầu lên có khi chỉ là thường thường bậc trung, chứ chẳng là đấng siêu phàm nhận lãnh thiên mệnh. Mà để cai trị một đám thần dân thường xuyên phàn nàn về mọi chuyện lớn nhỏ... Đó là nước Mỹ chẳng hề biết gì về lý tưởng Nghiêu Thuấn hay tội ác Kiệt Trụ của một cường quốc đang lên, ở bên kia biển Thái bình.

Reference: http://dainamaxtribune.blogspot.com/2011/12/son-tien-thuy-long.html