Euklides z Aleksandrii

**Euklides z Aleksandrii** (gr. ***Εὐκλείδης*** — 'Eukleidēs'; ur. w pierwszej poł. IV wieku p.n.e., zm. w drugiej poł. III wieku p.n.e.) – grecki matematyk i optyk.

O jego życiu zachowało się stosunkowo niewiele informacji. Jako pierwszy usystematyzował oraz spisał reguły **geometryczne** w swoim dziele ***Elementy***. Prawdopodobnie twórca lub współtwórca aleksandryjskiej szkoły matematycznej.

## Biografia

### **Lata życia**

Jak podaje żyjący w V wieku neoplatończyk **Proklos z Lycji** okres działalności Euklidesa przypadał między czasem aktywności uczniów Platona, a dokonaniami **Archimedesa**.
Na podstawie tego oraz innych starożytnych źródeł stwierdzono, że Euklides urodził się w pierwszej połowie IV wieku p.n.e., zmarł zaś w drugiej połowie III wieku p.n.e., co oznacza, że żył około 80 lat, a jego praca twórcza zbiegła się z czasem panowania w Egipcie władcy Ptolemeusza I Sotera.

Grecki matematyk Pappus z Aleksandrii wspomina Euklidesa także w kontekście wzmianki o **Apoloniuszu z Pergi**, który miał być jednym z uczniów Euklidesa w Aleksandrii, a który żył na przełomie III i II wieku p.n.e.

### **Miejsce urodzenia**

Miejscem zamieszkania Euklidesa była przez większość życia helleńska **Aleksandria**, nieznane pozostaje natomiast jego miejsce urodzenia.

Proklos, który dostarczył wielu ważnych informacji na temat Euklidesa i jego dzieł, w ogóle nie wspomina o miejscu jego narodzin. Z kolei Pappus piszę wprost o „Euklidesie z Aleksandrii”, jednak jak zauważają współcześni badacze nie jest to jednoznaczne wskazanie miejsca narodzin, lecz jedynie pobytu.

Według niektórych badaczy starożytności Euklides przed przybyciem do Aleksandrii mógł kształcić się w ateńskich szkołach filozoficznych, a dopiero następnie – na zaproszenie Ptolemeusza – przybyć do Aleksandrii, aby wesprzeć rozwój działalności naukowo-dydaktycznej w Muzejonie i Bibliotece Aleksandryjskiej.

### **Działalność naukowa**

Euklides był autorem wielu traktatów, z których część wykracza poza zagadnienia matematyczne. Jednak jego najważniejsze dzieło – *Elementy* pozostawiło w cieniu resztę jego dorobku naukowego.

#### ***Elementy***

Data wydania *Elementów* przypada w przybliżeniu na 364 rok n.e., zaś ich pierwszym wydawcą był matematyk Teon z Aleksandrii.

Wśród badaczy nie ma pewności, czy traktat ten miał być początkowo przeznaczony wyłącznie na użytek Muzeum Aleksandryjskiego. Przypuszcza się, że wiedza zawarta w *Elementach* wykraczała poza ówczesne ramy nauczania w Muzejonie, powodując, że po opublikowaniu stały się jednym z pierwszych podręczników geometrii i **arytmetyki** oraz jednym z najważniejszych traktatów matematycznych w dziejach nauki. Status ten dzięki nieprzemijalności zawartych w nich praw *Elementy* utrzymują do czasów współczesnych, zaś dzięki swojej uniwersalności przez wiele wieków istniało powszechne przekonanie, że dzieło to jest nawet sumą wiedzy z zakresu matematyki.

## W kulturze

Starożytni autorzy przytaczają moralizatorskie opowieści związane z Euklidesem, m.in. Proklos:

Inną opowieść przytacza grecki pisarz Stobajos:

## Powiązane pojęcia

* Aleksandria;
* arytmetyka;
* *Elementy*;
* geometria;

#### Osoby:

* inne osoby o imieniu **Euklides**;
* Apoloniusz z Pergi (III—II wiek p.n.e.);
* Archimedes (III wiek p.n.e.);
* Proklos z Lycji (V wiek p.n.e.).

## Źródła

#### Bibliografia:

* Piotr Błaszczyk, Kazimierz Mrówka: *Euklides – Elementy. Księgi V—VI – teoria proporcji i podobieństwa*. Wydawnictwo Copernicus Center Press, Kraków 2013 [ISBN 978-83-7886-013-6]