Sử ký Bản kỷ 3

Ân Khiết, mẹ Giản Địch,con gái của Hữu Tung thị, Đế Cốc thứ phi. Ba người đang tắm rửa, thấy một quả trứng Huyền Điểu, Giản Địch nuốt chửng rồi thụ thai mà sinh Khiết. Khiết lớn lên giúp Vũ trị thủy có công. Đế Thuấn mệnh Khiết:

-Bách tính không thân, ngũ phẩm không, khanh làm Tư đồ mà dạy giỗ ngũ phẩm, cần dạy nghiêm khắc mà khoan dung.

Phong ở Thương, tứ tính Tử thị. Khiết phát triển vào thời Đường, Ngu, Đại Vũ, làm nhiều việc cho bách tính, bách tính an định.

Khiết băng, con Chiêu Minh lập. Chiêu Minh tốt, con Tướng Thổ lập. Tướng Thổ tốt, con Xương Nhược lập. Xương Nhược tốt, con Tào Ngữ lập. Tào Ngữ tốt, con Minh lập. Minh tốt, con Chấn lập. Chấn tốt, con Vi lập. Vi tốt, con Báo Đinh lập. Báo Đinh tốt,con Báo Ất lập. Báo Ất tốt, con Báo Bính lập. Báo Bính tốt, con Chủ Nhâm lập. Chủ Nhâm tốt, con Chủ Quý lập. Chủ Quý tốt, con Thiên Ất lập, tức Thành Thang.

Thành Thang, từ Khiết đến Thang tám đời. Thang vốn ở Bạc, đi theo các đời tiên vương, làm "Đế cáo".Thang chinh phạt Chư hầu. Cát Bá không thờ quỷ thần, Thang đứng đầu chinh phạt. Thang nói:

-Ta đã nói qua: Người soi nước để xem hình, xem dân có thể trị nước hay không.

Y Doãn nói:

-Anh minh! Nghe lời nói, mới tiến bộ.Vua nước con dân, người hiền đều tại vương quan. Nỗ lực đi!

Thang nói:

-Ngươi không nghe mệnh,ta sẽ thảo phạt,không có tha tội.

Làm "Thang chinh".

Y Doãn tên A Hành. A Hành muốn gặp Thang mà không cửa, do vậy làm nô cho Hữu Sân thị, lén gặp và nói chuyện với Thang,khuyên nên theo đường Vương . Hoặc nói, Y Doãn là ẩn sĩ, Thang sai người đến mời, năm lần mới theo Thang, nói việc làm Vương cùng cửu chủ. Thang dùng làm quản lý quốc sự. Y Doãn bỏ Thang làm quan cho Hạ. Bị Hạ khinh rẻ, lại về Thang(1). Lúc từ cửa bắc vào thành,gặp "Nữ cưu", "Nữ phòng", làm "Nữ cưu nữ phòng".

(1)Có ý kiến cho rằng Y Doãn thực chất được Thành Thang cử sang làm gián điệp bên nhà Hạ

Thang ra ngoài dạo,thấy dân giăng lưới bốn nơi, chúc rằng:

-Nguyện bốn nơi Thiên hạ đều vào lưới ta.

Thang nói:

-Nếu vậy, giết súc vật ăn mừng!

Bèn giải 3 mặt lưới, chúc rằng:

-Muốn đi trái, đi trái.Muốn đi phải,đi phải. Không theo mệnh,mới vào lưới ta.

Chư hầu nghe vậy nói:

-Thang đúng là người nhân đức, đến thú cũng cảm nhận được.

Thời ấy, Hạ Kiệt bạo ngược hoang dâm, Chư hầu Côn Ngô thị làm loạn. Thang khởi binh lĩnh Chư hầu, Y Doãn theo Thang, Thang tự cầm búa phạt Côn Ngô, xong Phạt Kiệt. Thang nói:

-Các vị,đến đây, nghe Trẫm nói. Không phải trẫm làm loạn,Kiệt nước Hạ lắm tội,Trẫm nghe các người gièm pha, Hạ thị có tội. Trẫm sợ Thượng đế, không dám không phạt. Nay Hạ lắm tội, trời mệnh chúng ta phải trừng trị. Nay các người,người thì nói "Vua ta không lo cho ta,chỉ phạt đánh". Người thì nói:"Có tội, tội ra sao?" Hạ vương bóc lột dân chúng, khiến Hạ suy. Có người lại nói "Mặt trời này không rơi,tất cả đều vong" Hạ kém đức,nay trẫm chinh phạt.Mong mọi người cùng trẫm thay trời chinh phạt, trẫm sẽ trọng thưởng. Nếu ai không tin, trẫm không dám khuyên. Nếu ai không thề rồi mà không theo, trẫm sẽ không xá tội cho đâu.

Để nói Lệnh sư, tác "Thang thệ". Do vậy Thang bảo “Ta có võ dũng”, hiệu Võ vương.Kiệt bại ở đất cũ thuộc Hữu Tung thị, Kiệt chạy đến Minh Điều,quân Hạ sư thua chạy. Thang phạt Tam Triển, thu được bảo ngọc, Nghĩa bá,Trọng bá làm "Điển bảo". Thang đã thắng hạ, muốn đổi đàn tế, không được làm "Hạ xã". Y Doãn báo từ đó Chư hầu tất phục,Thang lên ngôi Thiên tử, bình định hải nội.

Thang khải hoàn về qua Thái Quyển, Trung Trữ làm cáo. Phế mệnh của Hạ, làm "Thang cáo":Ba tháng, vương tự đến Đông Giao. Cáo các Chư hầu:

-Không thể không làm việc lợi cho dân, làm việc cẩn thận.Nếu không ta sẽ phạt thì lúc đó đừng oán.-Lại nói- Xưa Vũ, Cao Đào ở ngoài lao lực, có công với dân, dân mới được yên ổn.Quản lý Trường Giang phía đông, sông Tế ở bắc, sông Hà ở tây, sông Hoài ở nam, quản lý bốn bên, vạn dân mới có nơi ở. Hậu Tắc dậy dan trồng ngũ cốc. Ba vị này đều có công với dân, nên đời sau được lập. Tích Xi Vưu cùng Đại phu làm loạn bách tính, đế không cho họ phúc báo, đã được ghi lại.Lời nói Tiên vương không thể không miễn- Lại nói-"Kẻ bất đạo,không ở đất phong, thì đừng oán ta."

Để lệnh Chư hầu. Y Doãn làm "Hàm hữu nhất đức", Cữu Đan tác "Minh cư".Thang bèn cải lịch(2), thay màu trang phục, trọng màu trắng, triều hội vào ngày.

(2)Nguyên văn là "chính sóc"."Chính” là tháng đầu của năm, “sóc” là ngày mồng một mỗi tháng. “Chính sóc” có thể hiểu là ngày đầu tiên của năm mới.Thời xưa khi thay triều đổi đại, vương triều mới vì muốn nêu rõ mình là “Ứng thiên thừa vận”,nên đổi ngày tháng.Thời Hạ lấy tháng đầu là tháng Dần, Ân lấy tháng đầu là tháng Sửu.

Thang băng, Thái tử Thái Đinh chưa lập đã mất, nên lập em Thái Đinh là Ngoại Bính, tức Đế Ngoại Bính. Đế Ngoại Bính tức vị ba năm, băng, lập em Ngoại Bính là Trung Nhâm, tức Đế Trung Nhâm. Đế Trung Nhâm tức vị bốn năm, băng,Y Doãn lập con Thái Đinh là Thái Giáp. Thái Giáp,cháu trưởng Thành Thang, tức đế Thái Giáp. Năm đầu, Y Doãn làm "Y huấn", "Tứ mệnh", "Tồ hậu".

Đế Thái Giáp đã lập ba năm hôn loạn bạo ngược, không tuân "Thang pháp", bại hoại đức hành,nên Y Doãn đày ra Đổng Cung . Ba năm, Y Doãn nhiếp hành chính đương quốc, triều kiến chư hầu.Đế Thái Giáp ở Đổng Cung 3 năm,hối lỗi sửa sai, Y Doãn thân đến đón về và trao lại quyền hành . Đế Thái Giáp sửa mình thành đức, Chư hầu lại về Ân, bách tính yên bình. Y Doãn khen thưởng,làm ba trang "Thái Giáp huấn",khen ngợi Đế Thái Giáp, xưng Thái tông.Thái tông băng, con Ốc Đinh lập. Thời Đế ốc Đinh, Y Doãn mất.Táng Y Doãn ở Bạc, Cữu Đan đem việc Y Doãn dạy giỗ,làm "Ốc đinh".

Ốc Đinh băng, em Thái Canh lập, tức Đế Thái Canh. Đế Thái Canh băng,con Đế Tiểu Giáp lập. Đế Tiểu Giáp băng, em Ung Kỷ lập, tức Đế Ung Kỷ.Chính trị Ân sút kém,có Chư hầu không đến triều cống. Đế Ung Kỷ băng, em Thái Mậu lập, tức Đế Thái Mậu. Đế Thái Mậu lập Y Trắc làm Thừa tướng.Ở Bạc có cây dâu và cây dó cùng trồng trong triều, một đêm trưởng thành cực lớn. Đế Thái Mậu sợ, hỏi Y Trắc. Y trắc viết:

-Thần nghe nói "yêu bất thắng đức",có phải Đế trị nước có sai sót? Đế cần tu đức.

Thái Mậu nghe theo,hai cây quả nhiên chết. Y Trắc tiến cử Vu Hàm. Vu Hàm để ghi nhớ thành tựu, làm "Hàm ngải", "Thái mậu". Đế Thái Mậu khen Y Trắc ở Thái miếu, nói không đối Y Trắc như với bầy tôi, Y Trắc không nhận,làm "Nguyên mệnh". Ân lại hưng, Chư hầu lại thần phục, xưng Trung tông.

Trung tông băng, con Đế Trọng Đinh lập. Đế Trọng Đinh dời đô đến Ngao.Sau Hà Đản Giáp dời đến Tướng. Tổ Ất dời đô đến Hình. Đế Trung Đinh băng, em Ngoại Nhâm lập, tức Đế Ngoại Nhâm.Sách "Trọng Đinh" đã mất tích. Đế Ngoại Nhâm băng, em Hà Đản Giáp lập, tức Đế Hà Đản Giáp. Thời Hà Đản Giáp, Ân lại suy. Hà Đản Giáp băng, con Đế Tổ Ất lập. Đế Tổ Ất lập, Ân lại hưng. Vu Hiền nhậm chức. Tổ Ất băng, con Đế Tổ Tân lập. Đế Tổ Tân băng, em Ốc Giáp lập, tức Đế Ốc Giáp. Đế Ốc Giáp băng, lập con anh Tổ Tân của Ốc Giáp là Tổ Đinh, tức Đế Tổ Đinh. Đế Tổ Đinh băng, lập con của Ốc Giáp là Nam Canh, tức Đế Nam Canh. Đế Nam Canh băng, lập con Đế Tổ Đinh là Dương Giáp, tức Đế Dương Giáp. Thời Đế Dương Giáp, Ân suy.

Từ thời Trọng Đinh dĩ lai, phế chế độ lập đích mà lập các con em khác, đệ tử vì để được lập mà giành nhau,khiến thế gian loạn, nên Chư hầu không triều.

Đế Dương Giáp băng, em Bàn Canh lập, tức Đế Bàn Canh. Thời Đế Bàn Canh, Ân đô bắc sông Hoàng Hà, Bàn Canh qua nam, lại ở nơi ở cũ củ Thành Thang,dời năm lần,không định. Dân Ân đều oán,không muốn dời. Bàn Canh cáo dụ chư hầu đại thần:

-Xưa cao hậu Thành Thang cùng tiên tổ các ông định Thiên hạ, họ truyền luật phải tuân. Vứt bỏ đi,sao lại có thành tựu nghiệp đức!

Cuối cùng qua nam sông Hoàng Hà,định đô ở Bạc, theo chính pháp của Thang, sau bách tính mới yên, Ân đạo lại hưng. Chư hầu đến triều, để tuân theo nghiệp đức Thành Thang.Đế Bàn Canh băng, em Tiểu Tân lập, tức Đế Tiểu Tân. Đế Tiểu Tân lập, Ân lại suy. Bách tính nhớ Bàn Canh, soạn ra 3 thiên "Bàn Canh". Đế Tiểu Tân băng, em Tiểu Ất lập, tức Đế Tiểu Ất. Đế Tiểu Ất băng, con Đế Vũ Đinh lập. Đế Võ Đinh tức vị, muốn phục hưng Ân, chưa có ai phó tá.Ba năm không nói, chính sự quyết định ở Trủng tể, tự mình đi ra tìm nhân tài. Vũ Đinh gặp một người tên Duyệt, bèn hỏi các đại thần,không ai biết .Sai bách quan tìm, được ở đất Phó. Thời Duyệt đang phạm tội, phải đi lao động đắp đường. Gặp Vũ Đinh, Vũ Đinh nhận ra đúng là người trong mơ. Cùng nói chuyện thì quả là thánh nhân,tiến cử Tể tướng,trị vì nước Ân. Do đó ban cho họ Phó, hiệu Phó Duyệt.

Đế Vũ Đinh tế Thành Thang,hôm sau có gà hoang ở tai đỉnh, Vũ Đinh sợ. Tổ Kỷ nói:

-Đại vương đừng lo,trước quản lý tốt việc chính-Tổ Kỷ dạy vương rằng-Trời đang nhìn việc nghĩa ở dưới, tuổi thọ có dài có ngắn, không phải trời hại dân, giữa đường đòi mệnh. Dân có người không theo đức, không nghe tội, trời sai mệnh chỉnh đốn đức hạnh, mới nói làm sao. Ô hay! Vương giúp đỡ dân, làm theo ý trời, đừng sợ mấy vật tà khí vô lễ đó.

Vũ Đinh tu chính hành đức, thiên hạ vui mừng, Ân đạo phục hưng. Đế Vũ Đinh băng, con Đế Tổ Canh lập. Tổ Kỷ ghi lại những lời dạy của Vũ Đinh, lập miếu Cao tông, làm "Cao Tông đồng nhật" và "Cao Tông chi huấn". Đế Tổ Canh băng, em Tổ Giáp lập, tức Đế Giáp. Đế Giáp dâm loạn, Ân phục suy. Đế Giáp băng, con Đế Lẫm Tân lập. Đế Lẫm Tân băng, em Canh Đinh lập, tức Đế Canh Đinh. Đế Canh Đinh băng,con Đế Vũ Ất lập. Ân lại thiên đô từ đất Bạc sang phía bắc sông Hoàng Hà.

Đế Vũ Ất vô đạo,tạc tượng gỗ, gọi đó là "thiên thần".Rồi cùng đánh bạc và sai người làm trọng tài. "Thiên thần" không thắng,lấy gươm chặt đầu. sai người khâu túi da, đổ máu vào trong rồi treo lên, lấy cung tên bắn vào,gọi là “Xạ thiên”. Vũ Ất săn ở giữa bờ sông Vị,bị sét đánh trúng mà chết. Con Đế Thái Đinh lập. Đế Thái Đinh băng,con Đế Ất lập. Đế Ất lập, Ân càng suy.

Con trưởng Đế Ất là Tử Khải,mẹ xuất thân không sang. Thiếu tử Tân,mẹ Tân Chính hậu, Tân làm tự. Đế Ất băng, Tử Tân lập, tức Đế Tân,còn gọi là Trụ.

Đế Trụ thông hiểu sách vở, tráng kiệt lạ thường; tài lực hơn người, tay đánh mãnh thú; thông minh giỏi tranh luận;dựa tài năng khoe khoang trước mặt đại thần,dùng tiếng nói nâng cao bản thân với thiên hạ, cho rằng mình là vô địch. Thích uống rượu phóng đãng, sủng ái đàn bà.Yêu Đát Kỷ,nghe theo lời Đát Kỷ nói.Sai nhạc sư tạo ra các bài hát với lời lẽ thô thiển,để múa hát hưởng lạc. Dùng tiền thuế nặng để xây Lộc Đài, giấu giếm lương thực ở kho lương. Thu thập vật hay của lạ vào trong cung thất.xây vườn đài ở Sa Khâu,bắt nhiều loại chim quý bố trí ở trong. Đối đãi quỷ thần khinh rẻ.Chuẩn bị nhạc kịch ở Sa Khâu, dùng rượu làm suối, lấy thịt làm sân, sai nam nữ khỏa thân làm điều dung tục, khoái lạc thâu đêm.

Bách tính oán hận hay Chư hầu làm phản,Trụ đều dùng trọng hình, có hình Bào lạc(3).Dùng Tây bá Xương, Cửu hầu, Ngạc hầu làm Tam công. Cửu Hầu có con gái đẹp vào hầu Trụ. Con gái Cửu hầu không chịu loạn dâm, Trụ giận mà giết, bắt Cửu hầu làm tương. Ngạc hầu hết sức can gián, Trụ cho chặt thịt Ngạc hầu. Tây bá Xương nghe chỉ biết thán. Sùng Hầu Hổ biết được cáo trụ, Trụ phạt tù Tây bá. Thần phụng sự Tây bá đem mỹ nữ vật lạ ngựa tốt hiến Trụ, Trụ mới tha. Tây bá rời khỏi hiến đất Lạc Tây, xin trừ Báo lạc. Trụ hứa, tứ búa rìu trong cung, sai đi chinh phạt, làm Tây bá. Dùng Phí Trọng quản chính. Phí Trọng là kẻ giỏi nịnh nọt,hám lợi, người Ân không thân. Trụ lại trọng dụng Ác Lai. Ác Lai giỏi sàm ngôn, Chư hầu càng xa lánh.

(3)Một ống đồng thật to rỗng ruột, bên dưới là miệng lò dùng để chụm than củi vào, hành hình bằng cách chất củi nung cho cột đồng nóng đỏ rồi đưa nạn nhân đến dí nguyên người nạn nhân vào ống đồng cho thịt da cháy khét, nạn nhân giãy chết rất thê lương.(nguồn:Wikipedia)

Tây bá về, ngầm tu đức hành thiện, Chư hầu đều phản Trụ quy Tây bá. Tây bá quyền lớn, Trụ mất đi trọng quyền. Vương tử Tỷ Can ngăn, không nghe. Thương Dung là người hiền,được lòng bách tính, Trụ phế ông ta.Khi tây bá phạt diệt nước Cơ,Đại thần Trụ Tổ Y nghe mà sợ,nói Trụ:

-Trời muốn hủy mệnh nhà Ân ta, không cần là người biết rõ điềm cũng nhận ra, không phải tiên vương không giúp con cháu, do Đại vương dâm ngược mà tự cắt đi,nên trời giận ta, không được ăn ngon, không hiểu được ý trời, không theo lẽ thường. Nay dân ta đều muốn Ân vong,nói "Trời sao không hiển linh, sao chưa phái người thế Ân?" Đại vương tính gì đi?

Trụ nói:

-Ta sống không phải do mệnh trời sao!

Tổ Y phản, nói:

-Trụ chẳng thể can gián được nữa

Tây bá mất, Chu Võ vương đông phạt, đến Minh Tân, Chư hầu phản Ân theo Chu hơn trăm người. Chư hầu đều nói:

-Trụ có thể phạt rồi.

Võ vương viết:

-Ông chưa biết thiên mệnh.

Bèn lại về.Trụ dâm loạn không ngừng. Vi Tử nhiều lần can gián không nghe,cùng Đại sư, Thiếu sư mưu dời khỏi.Tỷ Can nói:

-Kẻ làm bề tôi, không thể không tranh đấu tới cùng.

Mới cực lực can gián Trụ. Trụ giận rằng:

-Ta nghe nói trái tim Thánh nhân có thất khiếu(4).

Mổ tim Tỷ Can.Cơ Tử sợ, giả điên làm nô cho người, Trụ lại giam tù. Đại sư, Thiếu sư của Ân cầm vật cúng nhạc khí chạy đến Chu. Chu Võ vương dẫn binh chư hầu phạt Trụ. Trụ cũng phát binh chống lại. Giáp tử nhật(5), Trụ binh bại. Trụ chạy đến lộc đài, cởi bỏ ngọc y, tự thiêu mà chết. Chu Võ vương bèn trảm đầu Trụ, treo ở bạch kỳ. Giết Đát Kỷ. Thả Cơ Tử tù, làm lại mộ Tỷ Can, khen ngợi Thương Dung. Phong con Trụ là Võ Canh,thờ cha, để nối hương hoả nhà Ân, lệnh tu cái đức chính Bàn Canh.Dân Ân cực mừng. Do đó Chu Võ vương lên ngôi Thiên tử. Hậu thế hạ thấp hiệu đế, hiệu Vương. Phong hậu duệ Ân làm Chư hầu, thuộc Chu.

Chu Võ Vương băng, Võ Canh cùng Quản Thúc, Thái Thúc làm loạn, Thành vương mệnh Chu công tru, lập Vi Tử ở Tống, để kế tục hậu nhà Ân.

Thái sử công nói:Ta đã khen ngợi việc Khiết, từ Thành Thang, thu vào sách vở. Khiết họ Tử tính, hậu duệ phân phong,lấy tên nước làm họ, hữu Ân thị, Lai thị, Tống thị, Không Đồng thị, Trĩ thị,Bắc Ân thị, Mục Di thị(6). Khổng Tử nói, ân lộ xa vi thiện, nhi sắc thượng bạch.

(4) một trái tim có bảy cái lỗ.

(5)Theo lịch nhà Chu, Chu Võ vương tức vị vào ngày 15 tháng 2

(6)Thượng cổ có "tính" và "thị". "Tính" là hiệu của 1 tộc, "thị" là phân nhánh của "tính"