Wielka Brytania

## Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii

**Wielka Brytania** - Królestwo położone w Europie Zachodniej, posiadające zamorskie terytoria w Maroku Północnym, Suezie, Akritori, Kuwejcie, Hong Kongu, Singapurze, na Wyspie Świętej Heleny, Wyspie Wniebowstąpienia, na Mauritiusie, Seszelach, Malediwach, Bermudach, Falklandach i na Georgii Południowej. Sprawuje ponadto protekcję nad Mandatem Palestyny i Jordanii, Cejlonem i Federacją Indii Zachodnich. We współpracy z Francją kontroluje ponadto Archipelag Nowych Hebryd. Członek-założyciel zawieszonej Wspólnoty Narodów Commonwealth. Członek-współzałożyciel Unii Światowej zasiadający w jej Radzie Bezpieczeństwa.

## Ustrój polityczny

Ustanowiony dekady temu parlamentarny porządek z królem, jako głową państwa nie uległ specjalnej zmianie. Bo choć kobiety uzyskały wreszcie bierne i czynne prawo wyborcze, to była to jedna z niewielu zmian w brytyjskim, stabilnym systemie władzy.

Specyficznym dla Wysp Brytyjskich faktem, jest brak ustawy zasadniczej. Nadrzędną rolę w sprawowaniu władzy ma parlament, który sam ogranicza się własnymi ustawami, które i tak może znieść, jednak jeśli zdenerwuje króla, będzie musiał liczyć się z możliwością rozwiązania.

Sam monarcha ma jednak od 1911 roku niewielką władzę. Choć dalej może wypowiadać wojny, ma zwierzchnictwo nad armią i prawo łaski, to faktycznie nie ma większego wpływu na losy państwa.

Władza jest stosunkowo scentralizowana - przez brak konstytucji, nie ma nigdzie określonej niepodważalnej władzy samorządów, które na podstawie ustaw przyjętych jeszcze w XIX wieku, mają zajmować się jedynie organami policyjnymi i opieką nad biednymi.

Małe samorządy miejskie i wiejskie podlegają jednak tzw. Częściom Składowym Zjednoczonego Królestwa (Anglii, Szkocji i Walii), posiadającym własny parlament i specjalne uprawnienia jak możliwość ogłoszenia secesji po regionalnym referendum i zatwierdzeniu go przez Izbę Lordów.

Parlament złożony jest z dwóch izb: Izby Gmin (niższej) i Izby Lordów (wyższej). Wybory, odbywające się co 5 lat dotyczą tylko niższej izby, ponieważ piastowanie pozycji Lorda jest dziedziczne i niewybieralne (wyjątek stanowią tu duchowni kościelni, którzy zasiadają w izbie do momentu odejścia w stan spoczynku). Podczas gdy niemal całą władzę ustawodawczą posiada pierwszy organ, to w kompetencjach Izby Lordów pozostaje możliwość założenia rocznego weta na ustawy, oraz sprawowanie kontroli nad sądownictwem.

## Terytoria zależne i dekolonizacja

Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii, posiadają własny status administracyjny. Zwierzchnikiem rządu na takich terenach jest mianowany przez króla gubernator, jednak każdy region posiada niewielki parlament decydujący w sprawach lokalnych.

Protektoraty z kolei, są bardziej niezależne. Tu, Brytyjczycy pełnią władzę tylko de facto wojskową i policyjną, podczas gdy faktyczny wpływ na region ma lokalny rząd i parlament. Nieco inaczej sprawa ma się z Palestyną i Jordanią, gdzie z racji konfliktów etnicznych i ciągłego zagrożenia radzieckimi wpływami, protektor posiada także prawo weta i częściowo władzę ustawodawczą.

Część terytoriów zależnych, jak Federacja Indii Zachodnich czy Cejlon, powstały jako próba opóźnienia dekolonizacji przez rządy konserwatystów. W rzeczywistości jednak, bardzo prawdopodobna wydaje się niedługa secesja tego drugiego, bowiem już w 1959 lokalny pralament Cejlonu próbował sforsować ustawę przyłączenia kraju do Indii.

Ciekawszym problemem jest jednak kwestia innego terytorium zależnego i kontrolowanego wspólnie z Francją - Kondominium Nowych Hebryd. W skład tego autonomicznego regionu, oprócz licznych wysp brytyjskich wchodzi także francuska Nowa Kaledonia, którą Francuzi zgodzili się przekazać pod protekcję pod warunkiem wstrzymania brytyjskich protestów w sprawie opóźniającej się dekolonizacji Madagaskaru.

Problemem regionu jest przedłużający się wakat na stanowisku gubernatora, który wybierany miał być na okres 4 lat po wspólnej konsultacji rządów francuskiego i brytyjskiego. Jednak od kiedy Wielka Brytania pozostaje w niewypowiedzianym konflikcie z Unią Łacińską, nie doszło do żadnego porozumienia w tej sprawie, a tubylcy zmuszeni są od lat żyć w stanie wyjątkowym pod zarządem brytyjskiej i francuskiej policji kolonialnej.

## Geografia

Wyspy Brytyjskie zewsząd otoczone są przez wody, przez co kraj ten nie posiada żadnej granicy lądowej z innym państwem. Jednakże, od strony Mandatu Palestyny i Jordanii graniczy z francuskim Mandatem Lewantu, Iracką Radziecką Socjalistyczną Republiką Autonomiczną i Arabią Saudyjską, od strony Kanału Suezkiego - z Egiptem, od strony Kuwejtu - również z Irakiem i Arabią Saudyjską, od strony Maroka Północnego - z francuskim Marokiem, a porty w Akritori, Singapurze i Hongkongu gwarantują Koronie granicę z kolejno: Grecją, Malezją i japońskim Gubernatorstwem Chin. Dodatkowo, Federacja Indii Zachodnich od strony Gujany posiada granicę z holenderskim Surinamem, Wenezuelą i Brazylią.

Od strony Wysp Brytyjskich, kraj zalewa Morze Północne, Ocean Atlantycki, Morze Irlandzkie i Kanał La Manche. W rzeczywistości jednak, kraj ma dostęp także do Morza Śródziemnego, Morza Czerwonego, Morza Jawajskiego, Morza Południowochińskiego, Morza Karaibskiego, Zatoki Perskiej, Zatoki Bengalskiej, Oceanu Indyjskiego i Oceanu Spokojnego. Najdłuższą rzeką kraju jest Tamiza.

Kraj posiada niewielkie złoża naturalne, z czego przeważającą większość stanowi węgiel i gaz ziemny. Gdzieniegdzie wydobywa się także rudy żelaza i srebro. W roku 1962 doszło jednak do odkrycia potencjalnie łatwych do wydobycia złóż ropy naftowej na Morzu Północnym, które mogą okazać się dla Wielkiej Brytanii okazją na gospodarczy sukces, jak i potencjalny konflikt z Danią, Norwegią, Holandią i Niemcami.

## Największe miasta

32% całej brytyjskiej populacji mieszka na obszarach zurbanizowanych.

## Siły zbrojne

Kraj, ze względu na cięcia budżetowe i dekolonizację, zmniejszył w ostatnich latach zarówno budżet jak i ilość etatów w armii. Idąc za doktryną użycia komandosów na tyłach wroga opracowanej jeszcze za czasów Wojny ze Strefą, to właśnie siły specjalne pozostają filarem królewskiego potencjału wojennego.

Ponadto, armia składa się jednak z kilku innych formacji:

**British Army**- wojsk lądowych

**Royal Air Force**- lotnictwa

**Royal Navy**- marynarki wojennej

Główne siły liniowe, pozostają rozmieszczone z racji zagrożenia japońskiego, egipskiego, malajskiego i japońskiego - na Bliskim i Dalekim Wschodzie.

W ogólnym rankingu wielkości i jakości armii z 1960 roku, armia brytyjska znalazła się na dopiero 10 miejscu, a flota - niegdyś postrach mórz i oceanów, daleko za marynarką japońską, amerykańską czy francuską.

Kraj posiada arsenał atomowy w ilości najpewniej 80 ładunków.

## Demografia

**Ludność**

Rozpad kolonialnego imperium ujednolicił nieco strukturę narodowościową Wielkiej Brytanii, jednak napływ pracowników z Hiszpanii, Włoch, Egiptu i Indii, ponownie przestawił ją do góry nogami. Na 54.600.000 mieszkańców w roku 1962, 94% zidentyfikowano jako białych Brytyjczyków, 2% jako Indusów, 1% jako Egipcjan, 0,5% jako Turków, 0,3% jako Hiszpanów i 0,2% jako Włochów. Przy tworzeniu spisu ludności nie brano pod uwagę mieszkających poza Brytanią tubylców terytoriów zamorskich i protektoratów.

**Religia**

Dominującą religią pozostaje odłam Chrześcijaństwa, jakim jest Anglikanizm (87%). Kolejnymi największymi są: katolicyzm (3%), protestantyzm (1,3%), buddyzm (0,5%) i Islam (0,2%). Coraz więcej ludzi, identyfikuje się ponadto jako ateiści (5%)

## Gospodarka

**Ogólny zarys**

Gospodarkę brytyjską, uważa się za najsilniejszą w Europie - nastawioną na eksport i inwestującą duży kapitał zagranicą, najczęściej w Afryce i Indiach, rzadziej na Starym Kontynencie. Jest ona także najbardziej urynkowiona, a państwowe regulacje ograniczają się właściwie do ustawy antymonopolowej. Głównym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii są Stany Zjednoczone i Niemcy.

**Rolnictwo**

Rolnictwo jest stosunkowo wydajne i dobrze zmechanizowane, a ceny niektórych produktów ustalane są odgórnie. Gospodarstwa rolne powszechne są w całym kraju, jednak dominują w Szkocji i Północnej Anglii. Najliczniej produkuje się na lądzie mleko, wełnę i ziemniaki, ale rozwinięte jest także rybołówstwo, przede wszystkim oceaniczne.

**Leśnictwo**

Produkcja drewna na Wyspach pozostaje jedną z największych na kontynencie, mimo stałego i niebezpiecznego jak pokazał rok 1939 wylesiania. W roku 1962, zaledwie 16% Brytanii było pokryte drzewami, podczas gdy europejska średnia wynosi około 30%. I choć sadzone są nowe lasy na miejscu tych całkowicie wykarczowanych, to specjaliści ostrzegają że to wciąż kropla w morzu potrzeb.

**Przemysł**

Przemysł jest głównym sektorem gospodarki na wyspach, stale rozwijanym od stuleci. W sektorze dominuje przede wszystkim hutnictwo, a także produkcja pojazdów, elektroniki i statków. Największą korporacją prywatną jest od lat 50-tych Bristol Company, która omijając sprytnie ustawę antymonopolową, tworząc kilka zależnych od siebie podmiotów, przejęła kontrolę nad produkcją zbrojeniową i przetwórstwem metali Wielkiej Brytanii. Firma posiada także zakłady zagranicą - w Szwecji, Turcji, Polsce, Kongu, Meksyku, Indiach a nawet Stanach Zjednoczonych. Z kolei największą firmą, w której udziałowcem jest państwo, jest kupiony po Wielkim Kryzysie Ford Motor Company, jeden z większych producentów samochodów.

**Energetyka**

Produkcja energii wciąż opiera się przede wszystkim na węglu, jednak do 1962 w kraju otwarto łącznie 5 elektrownii jądrowych. Coraz liczniejsze są także elektrownie naftowe.

**Usługi**

Niegdyś największe na świecie brytyjskie banki, zostały drogą rynkowej ewolucji wchłonięte przez inne, które przetrwały tąpnięcia różnych kryzysów. Z tej racji, nie ma dziś w Wielkiej Brytanii, oprócz banku centralnego znacjonalizowanego w roku 1938, żadnej prywatnej korporacji finansowej mającej jakikolwiek monopol na swoje usługi. Najbardziej rozwiniętą gałęzią tego sektora jest więc handel, który stał się filarem brytyjskiej gospodarki. To na tej zasadzie, na przestrzeni ostatniej dekady powstało wiele nowych firm marketingowych, które za pośrednictwem rozwijających się mediów zaczęły produkować liczne reklamy nowych produktów, sprzedawanych w delikatesach samoobsługowych. W ostatnich latach, rozwinęła się również turystyka.

**Media**

Państwo sprawuje kontrolę nad utworzonym w latach 20-tych BBC, pozostającym największym nadawcą radiowo-telewizyjnym w kraju. Coraz liczniejsze są jednak media prywatne.

**Pomoc społeczna**

Wprowadzone za kadencji Labour Party zasiłki dla bezrobotnych i ubogich, nie zostały zredukowane po przejęciu władzy przez konserwatystów. Dodatkowo, w roku 1944 upaństwowiono służbę zdrowia i częściowo system emerytalny.

**Transport drogowy**

Pierwsze autostrady zaczęły powstawać na wyspach w roku 1936, po podpisaniu oficjalnej współpracy z architektami niemieckimi. Od tego czasu, zaczęło ich przybywać, a główne węzły transportowe ulokowano w dolnej części kraju. W 1960, otwarto także pierwszą asfaltową szosę między Port Said a Jerozolimą. Rozwój infrastruktury, napędził dodatkowo przemysł samochodowy, a poziom zmotoryzowania mieszkańców wysp, wzrósł o niemal 50% na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia.

**Transport kolejowy**

Pozostaje głównym środkiem przepływu towarów i pasażerów na wyspach, jednak mocno niedofinansowanym. Co jakiś czas, na kolei wybuchają strajki, które paraliżują cały ruch w konkretnym regionie, a niekiedy nawet i w całej Wielkiej Brytanii. Tabor kolejowy jest dość przestarzały, a jedyna linia zelektryfikowana ma zaledwie 400 km długości.

**Transport lotniczy**

Do lat 50-tych, bardzo niszowy sposób transportu, zdominowany przez niemiecką Lufthansę. Jednak wraz z rozwojem turystyki i budową kilku nowych lotnisk przez podmioty prywatne, sektor ten rozwinął się, co dodatkowo w konsekwencji zaowocowało powołaniem nowych firm przewozowych i rozwojem produkcji samolotów.

**Transport morski**

Mimo utraty dominacji na morzach przez Royal Navy, flota handlowa dawnego Imperium, na którą składa się wiele, dużych przewoźników prywtanych dzielnie trzyma się swojej pozycji, pływając flotą złożoną z kilkuset statków po całym globie. Co warto zaznaczyć, kraj czerpie zyski także z zagranicznego transportu morskiego, kontrolując jeden z najważniejszych kanałów - Suez.

/Krzysztof Dominek