Lý Mật (Triều Tùy)

**Lý Mật** (tiếng Trung: 李密,582-619), tự Huyền Thúy (玄邃), lại có tự Pháp Chủ (法主),người Trường An nhân; tổ tịch Tương Bình, Liêu Đông (nay là phố Liêu Dương thuộc tỉnh Liêu Ninh).Lãnh tụ quân khởi nghĩa thời Tùy mạt.

https://zh.m.wikipedia.org/zh-cn/%E6%9D%8E%E5%AF%86\_(%E9%9A%8B%E6%9C%9D)

https://baike.baidu.com/item/%E6%9D%8E%E5%AF%86/2605905

## Cuộc đời

Lý Mật là chắt của Lý Bật,một trong Bát Trụ quốc thời Tây Ngụy, Thái sư (太师), Trụ Quốc Đại Tướng quân (柱国大将军), Ngụy Quốc Võ công (魏国武公) thời Bắc Chu;cháu trai Lý Diệu, Khai phủ (开府), Hình Quốc công (邢国公) Bắc Chu;con trai Lý Khoan, Thượng Trụ quốc (上柱国), Bồ Sơn Quận công (蒲山郡公) triều Tùy.

Lý Mật được nhờ cha ấm phong làm Phó quan của Tùy Dạng Đế. Một hôm Dạng đế thấy ông dưới trượng,hỏi Vũ Văn Thuật hỏi tên ông, lại nói

-Người này tướng mạo bất phàm, không cần để hắn làm Thị vệ nữa.

Vũ Văn Thuật khuyên Lý Mật dùng tài học làm quan. Lý Mật đại hỉ, xưng bệnh từ chức, ẩn cư chuyên tâm độc thư. Lý Mật cưỡi trâu học danh sĩ Bao Khải, đọc Hán thư ở trên mình trâu. Việt Quốc công Dương Tố đi qua,thấy ông cần mẫn, cùng nhau nói chuyện, rất khen thưởng.Sau khi hồi phủ Dương Tố đề cập cho Dương Huyền Cảm việc này, Dương Huyền Cảm cùng Lý Mật thành tâm tương giao.

Năm Đại Nghiệp thứ 9 (năm 613), Dương Huyền Cảm thừa lúc Dạng đế đông chinh Cao Câu Ly khởi binh làm phản, Lý Mật đến theo, thành mưu sĩ đắc lực của Dương Huyền Cảm. Lý Mật đề nghị Dương Huyền Cảm công chiếm Liêu Đông,nhưng không được nhận. Lý Mật lại đề nghị công chiếm một dãy Trường An và Quan Trung,vẫn không được Dương Huyền Cảm tiếp thụ.Cuối cùng Dương Huyền Cảm quyết định công đánh đông đô Lạc Dương. Nhưng Lạc Dương công lâu chưa hạ, Dương Huyền Cảm bị bách bỏ vây, cuối cùng binh bại bị giết. Lý Mật trên đường chạy bị quân Tùy bắt, nhưng trên đường áp giải thông qua hối lộ thành công đào thoát,ẩn tính mai danh ở thôn xóm.

Năm Đại Nghiệp thứ 12 (năm 616) Lý Mật thông qua giới thiệu của Vương Bá Đương đến quân Ngõa Cương, từung tập kích và giết Trương Tu Đà, thủ lĩnh Địch Nhượng Ngõa Cương quân rất coi trọng.

Năm Đại Nghiệp thứ 13 (năm 617), Lý Mật được chuẩn kiến lập “Bồ Sơn công doanh”, dần dà tay nắm binh quyền.Thế lực quân Ngõa Cương ngày càng lớn mạnh, Việt vương Dương Đồng triều Tùy đích sai Lưu Trường Cung, Phòng Trắc, Bùi Nhân Cơ đẳng đến thảo phạt. Lý Mật dẫn bọn Đan Hùng Tín, Từ Thế Tích, Vương Bá Đương đánh bại quân Tùy, Đông Đô chấn khủng.

Theo sự lớn mạnh Ngõa Cương quân,uy tín Lý Mật càng lúc càng cao. Địch Nhượng tự cảm thấy tài năng không bằng Lý Mật,đề cử Lý Mật làm Ngụy công (魏公),lập phủ và Hành Quân Nguyên soái phủ, cải nguyên Vĩnh Bình (永平). Lý Mật nhậm mệnh Địch Nhượng làm Tư đồ (司徒), Bỉnh Nguyên Chân làm Tả Trưởng sứ (左长史), Phòng Ngạn Tảo làm Hữu Trưởng sứ (右长史), Dương Đức Phương làm Tả Tư mã (左司马), Trịnh Đức Thao làm Hữu Tư mã (右司马),Đan Hùng Tín Tả Võ Hầu Đại Tướng quân (左武候大将军) ,Từ Thế Tích làm Hữu Võ Hầu Đại Tướng quân (右武候大将军).

Tháng 4,Lý Mật dẫn 3 vạn Ngõa Cương quân vây công đông đô Lạc Dương, một tốp lớn quân Tùy đầu hàng, trong đó bao gồm Bùi Nhân Cơ, Lý Văn Tướng, Trương Thăng, Triệu Quân Đức, Hách Hiếu Đức. Tổ Quân Ngạn của Ngõa Cương quân đích khởi thảo "Vi Lý Mật Hịch Lạc Châu Văn", liệt kê 10 tội trạng lớn của Tùy Dạng đế, thiên hạ chấn động.Đám Mạnh Nhượng, Đậu Kiến Đức, Chu Sán, Dương Sĩ Lâm, Mạnh Hải Công, Từ Viên Lãng, Lư Tổ Thượng, Chu Pháp Minh đều kiến nghị Lý Mật đăng cơ xưng đế, nhưng bị Lý Mật lấy lý do là “Đông đô chưa định” cự tuyệt.Người đang trấn thủ Thái Nguyên là Lý Uyên (tức Đường Cao Tổ sau này) biết quân Ngõa Cương lớn mạnh, sai sứ đến thông hảo, xưng Lý Mật làm anh, sự thật thì Lý Uyên đủ tuổi làm cha của Lý Mật.

Quân công của Lý Mật càng ngày càng lớn, khiến địa vị của ông ở quân Ngõa Cương càng cao, mâu thuẫn giữa Lý Mật và một bộ phận tướng lãnh ở quân Ngõa Cương cũng ngày càng gay gắt. Tư mã Vương Nho Tín khuyên Địch Nhượng tự xưng Đại Trủng tể, Địch Nhượng dù không theo nhưng cũng đã khiến Lý Mật nghi ngờ.Có lần Địch Nhượng khó chịu một vị Trưởng sứ là Phòng Ngạn Tảo, nói ông ta không xem bản thân ra gì, Phòng Ngạn Tảo nói cho Lý Mật:

-Địch Nhượng bảo thủ tham lam,có lòng không vua, nên sớm trừ đi.

Tháng 11, Lý Mật lấy lý do mở tiệc chiêu đãi bọn Địch Nhượng, mệnh Thái Kiến Đức giết chết anh em và thân tín Địch Nhượng. Từ Thế Tích cùng Đan Hùng Tín cũng bị phục binh đả thương,cuối cùng Lý Mật xá miễn cho họ.

Năm 618, Vũ Văn Hóa Cập giết chết Tùy Dạng đế ở Giang Đô, lập Tần vương Dương Hạo, tự phong Đại Thừa tướng. Tin tức truyền đến đông đô Lạc Dương, các đại thần khác (Đoàn Đạt,Vương Thế Sung, Nguyên Văn Đô, Hoàng Phủ Vô Dật,Lư Sở, Quách Văn Ý và Triệu Trường Văn ) ủng lập Việt vương Dương Đồng lúc ấy đang lưu thủ Lạc Dương tức vị, cải nguyên Hoàng Thái. Vũ Văn Hóa Cập dẫn hơn 10 vạn binh đến Lê Dương (nay là phía bắc huyện Tuấn, Hà Nam ). Vương Thế Sung đương thời lộng hành ngang nược,Dương Đồng muốn mượn tay Lý Mật trừ đi,hai người Nguyên Văn Đô, Lư Sở kiến nghị lợi dụng Lý Mật đối kháng Vũ Văn Hóa Cập, đợi sau khi đánh bại Vũ Văn Hóa Cập, lực lượng Lý Mật sẽ bị suy yếu. Do vậy Dương Đồng phái người sách phong Lý Mật làm Thái úy (太尉), Thượng Thư lệnh (尚书令), Đông Nam đạo Đại Hành Đài Hành quân Nguyên soái (东南道大行台行军元帅), Ngụy Quốc công (魏国公), tuyên bố sau khi bình định Vũ Văn Hóa Cập sẽ để Lý Mật đến Đông Đô phụ chính. Lý Mật tiếp thụ sách phong, suất quân đại phá Vũ Văn Hóa Cập ở Lê Dương.

Đồng thời, Vương Thế Sung phát động binh biến tại Lạc Dương, giết chết bọn Nguyên Văn Đô thâu tóm triều chính. Lý Mật biết được Vương Thế Sung chuyên quyền, cự tuyệt nhập triều triều kiến, về thành Kim Dung.

Thử thời đích lý mật kiêu ngạo tự mãn, bất tái thể tuất tương sĩ, phủ khố trung một hữu thập ma tích súc, thậm chí đả liễu thắng trượng đô bất bả chiến lợi phẩm phân cấp tương sĩ môn, sử đắc ngõa cương quân tương lĩnh ly tâm ly đức. Giả nhuận phủ, từ thế 𪟝 đẳng nhân sổ độ tương khuyến, tao đáo lý mật đích sơ viễn; lý mật phản nhi đối tham tài đích bỉnh nguyên chân ngôn thính kế tòng, vương thế sung thừa thế tập kích ngõa cương quân, bại ngõa cương quân sổ viên kiêu tương. Lý mật đắc tri hậu lưu vương bá đương thủ kim dung thành, thân tự suất quân xuất chinh, truân binh vu yển sư. Bùi nhân cơ kiến nghị lý mật thâu tập đông đô, đãn lý mật bất thính.

此时的李密骄傲自满，不再体恤将士，府库中没有什么积蓄，甚至打了胜仗都不把战利品分给将士们，使得瓦岗军将领离心离德。贾闰甫、徐世𪟝等人数度相劝，遭到李密的疏远；李密反而对贪财的邴元真言听计从，王世充乘势袭击瓦岗军，败瓦岗军数员骁将。李密得知后留王伯当守金墉城，亲自率军出征，屯兵于偃师。裴仁基建议李密偷袭东都，但李密不听。

王世充与李密之军战于偃师，王世充大破李密，瓦岗军的裴仁基、祖君彦、程知节等被王世充所擒，邴元真、单雄信等人久不满李密，相继投降王世充。瓦岗军遭到重创，李密与王伯当等将领率余众二万西走长安，投降唐主李渊。李渊大喜，拜李密为光禄卿，封邢国公，还将表妹独孤氏嫁给了李密，称呼李密为弟。但李密不甘居于人下，对自己的处境非常不满。

## Tham khảo

* Tùy thư, quyển 17, liệt truyện đệ 35
* Bắc sử, quyển 60, liệt truyện đệ 48
* Cựu Đường thư, quyển 57, liệt truyện đệ 3
* Tân Đường thư , quyển 97,liệt truyện đệ 9