Zagłębie dabrowskie

W pierwszej połowie XIX wieku zaczęto poszukiwać i wydobywać galman. Na największą skalę miało to miejsce w Olkuszu i Bolesławiu, chociaż próbowano go eksploatować go też m.in. w okolicach Ząbkowic, Siewierza i Czeladzi. W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej kopalni „Reden”. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „Feliks” w Niemcach, a wśród hut „Xawery” w okolicach Będzina.
Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. Bank Polski Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj Zachodni Okręg Górniczy.

W 1834 roku w miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery” a „Redenem” rozpoczęto budowę rządowej Huty. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach.
Należy wspomnieć, też o działającym ówcześnie kompleksie w Niwce. W jego skład wchodziła kopalnia „Maurycy”, huta „Henryków” z kolonią mieszkalną i portem rzecznym - działającym prężnie do momentu rozwoju kolei żelaznych. Według przekazu Kantora-Mirskiego po ówczesnej Przemszy pływały statki długie na 18 metrów i na 5 metrów szerokie, które przewoziły produkty spożywcze (ziemniaki, mąkę) i przemysłowe (węgiel, drewno). Część z zakładów dosięgnął w połowie wieku kryzys i została zamknięta. Natomiast świetnie sobie radziły kopalnie rządowe, a zwłaszcza „Ksawery”, „Reden” i „Feliks”. Od 1832 do 1840 roku potroiły swoje wydobycie i łącznie zatrudniały ponad 600 osób. We wspomnianych kopalniach nastąpił też największy postęp techniczny – sprowadzono maszyny parowe z Gliwic, a nawet Anglii. Mimo to praca górnika nadal była niebezpieczna i ciężka.
Znaczne zasługi dla rozwoju górnictwa w Zagłębiu położyli Józef Patrycjusz Cieszkowski oraz Andrzej Długoszewski. Tym dwóm wykształconym za granicą specjalistom górniczym, poprzez ich nowatorskie pomysły, zawdzięczamy znaczne udoskonalenie techniki wydobycia.

1. Główne zaklady:
	1. Huta w Pankach (1610-1881r.) (huta zelaza-wegiel drzewny)
	2. Fabryka maszyn i narzedzi w Żarkach (1832-) (fabryka maszyn)
	3. Huta "Dąbrowa" (od 1834r.) (huta zelaza-wegiel kamienny)
	4. Huta Henrykowska (1834-1844) (huta zelaza-wegiel kamienny)
	5. Huta Jedność (1836r.) (huta zelaza-wegiel kamienny)

patrz: Druga rewolucja przemyslowa w Polsce