Języki arboriańskie

**Języki arboriańskie** - duża grupa języków występujących w Arborionie. Cechują się stosunkowo niewielkim zróżnicowaniem w obrębie własnej grupy. Jeden z tych języków, język ceithelski, stał się wraz z językiem talanturiańskim fundamentem Języka Powszechnego.

## Informacje

Języki te nie należą do zbyt zróżnicowanych mimo wielkości obszaru, na którym żyły narody arboriańskie. Poszczególne plemiona wykształciły własne języki, były one jednak często wzajemnie zrozumiałe głównie za sprawą ukształtowania społecznego większości Arborian - najważniejszą i jedyną piśmienną grupę stanowili kapłani (druidzi), którzy poprzez częste kontakty między sobą na wiecach zahamowali różnicowanie się języków pojedynczych plemion. Najbardziej odmienną grupę stanowiły języki eskarboriańskie (zawierające wpływy języków ermenorejskich) oraz języki glynnx (o wpływach języków losarydzkich).

Korzeni zarówno Arborian, jak i używanych przez nich języków upatruje się w rejonie dorzecza Sary i Brangen. Odnaleziono tam najwięcej śladów po pierwotnych Arborianach, w tym wyryte w kamieniach wyrazy zapisane runami. Po odczytaniu słów, wykryto wiele związków pomiędzy nimi a wyrazami w niemal wszystkich językach klasyfikowanych do rodziny arboriańskiej. Obecnie uznaje się te wyrazy za przykład języka proto-arboriańskiego. Wykazano także dużo podobieństw do języków Norvijskich.

Większe zróżnicowanie języków arboriańskich nastąpiło podczas masowych migracji ludności po wielkim kataklizmie i zalaniu części Sinnaru oraz wskutek ekspansji ludów eldoriańskich. Większość arborian przejęła Język Powszechny, lecz w Królestwach Zimy (Norfost, Ghaeimridh i Ærgaíl) wytworzyła się nowa forma języka ceithelskiego, nazwana przez jej twórców językiem arboriańskim królewskim. Część diaspor arboriańskich w innych krajach również rozwinęła własne języki, które jednak częściej zalicza się do innych rodzin (np. język thuma w Daigardzie).

## Hipoteza języków sinnanmarskich

Mimo że uważa się języki arboriańskie za rdzenne dla Sinnaru, wykazują one całkiem dużo podobieństw do języków eldorilańskich i to nie tylko ze względu na wpływy późniejsze. Część run przypomina litery alfabetu eldoriańskiego, mimo że powszechnie uważano, że obydwa systemy mowy i pisma powstały od siebie niezależnie. Część uczonych z Uniwersytetu Arovethańskiego uznała, że tak naprawdę języki eldorilańskie i sinnarskie (arboriańskie i norvijskie) pochodzą od jednego prajęzyka, co sugerowałoby ich połączenie w jedną rodzinę (*języki sinnanmarskie*). Obecnie coraz więcej językoznawców skłania się ku tej tezie, wskazując Wyspy Ardeińskie (niegdyś będące pomostem łączącym obydwa kontynenty) jako kolebkę dla obydwu rodzin. Hipotezy te zdają się potwierdzać badania nad wymarłymi ludami Corx na Behilinnie i północnym Edaracie.

## Klasyfikacja języków arboriańskich

* Języki saro-brangeńskie
	+ języki saryjskie
		- język ceithelski
			* język arboriański królewski
		- język corweński
		- język fionnsaigh
		- język maenmawr
	+ Języki brangeńskie
		- język proto-minyanturiański
		- język ffythe
		- język eirdsidth
* Języki eskarboriańskie
	+ Języki haleppańskie
		- język hitturski
		- język rhytyjski
		- język taegarski
	+ Języki pëmijskie
		- język delwen
* Języki glynnx (stwierdzono istnienie wyłącznie jednego języka w tej grupie)

## Alfabety

Do zapisu wszystkich języków arboriańskich używano dawniej alfabetu runicznego, wykorzystywanego przede wszystkim w celach ceremonialnych i religijnych. Piśmienni byli najczęściej druidzi, którym to właśnie według tradycji przypisuje się utworzenie run. Wykorzystywali oni pismo do przekazywania sobie wiedzy i innych informacji oraz oznaczania poszczególnych miejsc kultu. Niektóre z run tożsame były zarówno z konkretnymi głoskami, jak i przedstawiały niektóre elementy natury (np. runa **ᛈ** symbolizowała ogień). Obecnie runy wykorzystywane są w tradycyjnych rytuałach oraz przez odizolowane od cywilizacji plemiona.

Wraz ze wzrostem kontaktów z narodami eldoriańskimi część plemion arboriańskich przejęła do zapisu swoich języków alfabet eldoriański. W związku z dość dużym podobieństwem języków arboriańskich wewnątrz własnej rodziny, alfabety poszczególnych języków niewiele się od siebie różnią. Część języków eskarboriańskich zapisuje się alfabetami ermenorejskimi.

### Alfabet runiczny

   Arboriański alfabet runiczny składa się z 28 znaków. W przeszłości znany był w niemal wyłącznie druidom, obecnie używa go się do celów ceremonialnych i religijnych. Współczesny alfabet runiczny języka ceithelskiego został wzbogacony runą odpowiadającą eldoriańskiej literze *z*, którą używa się wyłącznie do zapisu wyrazów obcego pochodzenia.

### Alfabet eldoriański

Alfabet eldoriański do zapisu mowy przejęły głównie języki saryjskie (corweński, ceithelski i arboriański królewski). Inne plemiona w większości przeszły na Język Powszechny albo zasymilowały się z innymi pobratymcami lub eldorilanami.

## Język ceithelski

Język ceithelski jest najczęściej używanym, najlepiej poznanym i najważniejszym językiem ze swojej rodziny. Królestwo Ghaeimridh (cth. *Ghæȝmrið*) jako jedyne w historii wprowadziło język należący do rodziny arboriańskich jako urzędowy. Język arboriański królewski był w rzeczywistości lekko zmodyfikowaną wersją języka ceithelskiego. Poszczególne runy odpowiadają w większości literom alfabetu ceithelskiego (samogłoski z akutem i bez zapisuje się runami identycznie). Występują także litery pierwotnie nieobecne w żadnym języku eldoriańskim, które są pochodnymi run: Ȝ, Ƿ i Þ. Litera *v* występuje jako relikt i używana jest do zapisu głównie starych nazw (np. Lábhyven). Jej miejsce w alfabecie ceithelskim przejęło *w*; obydwie litery wymawia się identycznie. Litera *z* służy do zapisu wyrazów obcojęzycznych, a jej wymowa jest taka sama, jak *s.*

### Alfabet ceithelski

A, Á, Æ, B, C, D, Ð, E, É, F, G, H, I, Í, Ȝ, K, L, Ƿ, M, N, O, Ó, P, R, S, T, Þ, U, Ú, V, W, X, Y, Ý, Z

a, á, æ, b, c, d, ð, e, é, f, g, h, i, í, ȝ, k, l, ƿ, m, n, o, ó, p, r, s, t, þ, u, ú, v, w, x, y, ý, z

W języku ceithelskim występują ponadto dwuznaki łączące literę *h* z inną spółgłoską. Litery *f* oraz *n* mogą również występować podwójnie. Dwugłoska *nn* nigdy nie występuje na początku wyrazów i najczęściej jest umiejscawiana na ich końcach.

 Ch, ch
 Gh, gh

### Gramatyka

**Rzeczownik**

Rozróżnia się rzeczowniki własne i pospolite. Do własnych zaliczają się nazwy osób (w tym bóstw), miejsc oraz ceremoniałów i świąt religijnych. Zapisywane są one z wielkiej litery. Rzeczowniki mogą przyjąć rodzaj męski lub żeński.

#### Słowotwórstwo

Nazwy rzeczowników określające wykonawców czynności tworzone są na podstawie czasowników im odpowiadających z dodaniem odpowiednich przyrostów.

* -aín, -aíne (Gadhaín/Gadhaíne "łucznik/łuczniczka"; Dradhberaín/Dradhberaíne "czarodziej/czarodziejka")
* -air
* -óir

**Wymowa przykładowych słów:**

* Séasnann: /sɪznaŋ/
* Ewerenard: /ɛvɛrɛnard/
* Ghæȝmrið: /gæjmrið/
* Eþom: /ɛθɔm/
* Maþghamhaȝn: /maθgamxajn/
* Maȝdéasn: /majdɪzn/
* Lábhyven: /lɒβɘvɛn/