recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Eleri Siôn

Cyflwynydd radio a theledu Cymreig yw **Eleri Siôn**.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Eleri Jones yn 1976. Magwyd ar ffarm yn Neuadd Lwyd, Nyffryn Aeron a mynychodd Ysgol Uwchradd Aberaeron. Ei brawd yw'r actor ac awdur Meilyr Siôn.

Roedd eu tad yn ffermwr a bu farw eu mam yn 46 mlwydd oed pan oedd Eleri yn 18 mlwydd oed.

## **Gyrfa**

Dechreuodd ei gyrfa fel cantores ac fel cyflwynydd rhaglenni plant.

Cymerodd saib o'i hastudiaethau am ddwy flynedd er mwyn cyflwyno rhaglen Chwaraeon i blant o'r enw Cracabant, cyn dychwelyd i astudio ar gyfer ei gradd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd.

Ymunodd â chriw Chwaraeon BBC Radio Cymru ym 1995, gan ddod yn y ferch cyntaf i ohebu ar rygbi yn y Gymraeg. Chwareodd rygbi dros glybiau Llanbedr Pont Steffan a Phrifysgol Caerdydd, lle fuodd hi'n gapten am flwyddyn, cyn rhoi'r gorau i chwarae oherwydd anafiadau.

Wedi graddio bu'n gweithio fel Cynhyrchydd gyda chwmni teledu Apollo, ar raglenni megis Noc Noc, Cân i Gymru a Dudley. Dychwelodd at fyd chwaraeon ym 1997 fel is-gynhyrchydd a chyflwynydd Y Clwb Rygbi. Cyflwynodd hefyd gyfres Saith bob Ochr Rygbi y Byd, Gemau'r Gwyddel, Pencampwriaeth pêl-rwyd y byd a phencampwriaeth roller-hockey y byd, cyn cyd-gyflwyno Camp Lawn gyda Dylan Ebenezer ar BBC Radio Cymru.

Roedd Siôn yn un o'r gohebwyr chwaraeon ar raglen newyddion Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru. Mae hefyd yn gwneud gwaith achlysurol gyda chwmni teledu Sky fel is-gynhyrchydd/gohebydd ar bencampwriaethau dartiau a pŵl y byd.

Cyflwynodd Siôn nifer o raglenni ar S4C, gan gynnwys y rhaglen dalent WawFfactor, ac yn cyflwyno o lwyfan Pafiliwn Eisteddfod yr Urdd, a chyd-gyflwyno cyfresi Y Briodas Fawr gyda Rhodri Owen.

Mae hefyd wedi bod yn rhan o'r banel ar sioe gêm Jonathan Jonathan Davies ar S4C ac wedi cyflwyno rhaglen sgwrs ei hun sef Cadair Fawr Eleri Sion.

Rhwng 2013 a 2020 bu Siôn yn cyflwyno rhaglen bob prynhawn ar BBC Radio Wales. Yn mis Ionawr 2021 cymerodd drosodd fel cyflwynydd y BBC Radio Wales Late Show o dydd Llun i dydd Iau, gan barhau i gyflwyno'r ar brynhawn Gwener.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/canolbarth/enwogion/adloniant/pages/eleri\_sion.shtml
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/41227110
3. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Eleri\_Sion
4. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Cadair\_Fawr\_Eleri\_Sion
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/b03d51wc
6. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/wynne-evans-eleri-sion-joining-6154709
Glan Hafren

Cyfres ddrama yn dilyn hynt a helynt staff feddygol ar ward yn ysbyty dychmygol **Glan Hafren** yn Nghaerdydd.

Darlledwyd pedwar cyfres ar S4C rhwng 1992 a 1996. Roedd y rhaglen yn ddilyniant i gyfres ddrama arall gan HTV, Dr Elen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Winning+a+Bafta+was+a+shock+-+but+not+as+much+as+what+followed%3B...-a086163064
Cysgodion Gdansk

Cyfres ddrama wleidyddol oedd **Cysgodion Gdansk** a ddarlledwyd ar S4C yn 1987.

## **Cynhyrchiad**

Cafwyd dilyniant i'r gyfres gyda Barbarossa yn 1989.

Ysgrifennwyd y gyfres gan Dafydd Huw Williams ac Ifor Wyn Williams.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21735984660002419
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7077abdf
Betsan Llwyd

Actores, Cyfarwyddwr Artistig a chyfarwyddwraig o Gymraes yw **Betsan Llwyd.**

Mae hi'n adnabyddus am berfformio mewn dramau megia Un Nos Ola Leuad, Pen Talar a Talcen Caled.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Betsan ym Mhenffordd-las ym Mhowys a'i magwyd yn Yr Wyddgrug, Sir Y Fflint.

## **Gyrfa**

Fe enillodd wobrau Actores Orau gan BAFTA Cymru yn 1995 a 2001.

Cafodd lwyddiant gyda Theatr Genedlaethol Cymru yn perfformio yn Ty Bernarda Alba a Y Pair a gyda Theatr Clwyd, Yr Wyddgrug yn *Salt, Root and Roe*, *Gas Light* a *Pygmalion.*

*Yn 2010 cyfarwyddodd ei cynhyrchiad cyntaf i'r Theatr Genedlaethol Cymru sef c*yfuniad o ddwy ddrama fer gan Manon Wyn a Saunders Lewis.

Ar deledu, mae hi wedi chwarae rhannau yn Talcen Caled, Sombreros, Pen Talar ac mae wedi ymddangos ar Pobol y Cwm.

Roedd yn rhan o gast gwreiddiol yr opera sebon Rownd a Rownd yn chwarae rhan Elizabeth Morgan.

Mae Betsan yn ymddanogs yn y fersiwn gymraeg o Un Bore Mercher ers 2017.

Yn 2012 cafodd ei phenodi yn Gyfarwyddwr Artistig Theatr Bara Caws a mae hi'n un o bum aelod o staff parhaol y theatr.

Mae hefyd un o gyfarwyddwr Theatr Pena.

## **Gwobrau**

 BAFTA Cymru | 1996
 BAFTA Cymru | 2002

## **Bywyd personol**

Mae Betsan yn byw yn Nghaerdydd a'r Felinheli.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/theatr/straeon/betsan-llwyd.shtml
2. ↑ http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2003/09\_september/05/pobolycwm\_drgwen.shtml
3. ↑ https://theatrbaracaws.com/y-cwmni/
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/39898028
Ahoi!

**Un. Dau, Tri, Ac i ffwrdd â chi** or **Tri. Dau, Un, Ac i ffwrdd â chi**

Cyfres hwyliog ar gyfer plant meithrin yng nghwmni y môr-ladron Ben Dant a Cadi yw **Ahoi!**.

## **Fformat**

Gyda help Ben Dant a Cadi y ddau môr- leidr hoffus, mae’r chwarae yn digwydd ar gwch môr-leidr a mae’r gemau wedi eu cynllunio i herio sgiliau ymenyddol a chorfforol y cystadleuwyr ac i drechu Capten Cnec.

Mae ysgol gwahanol yn cymryd rhan ymhob rhaglen a'r disgyblion yn cymryd rhan yn y gemau.

## **Telyneg**

* Ahoi!

Mae 'na Ynys wyddoch chi sydd yn bell iawn bob man,

Felly dewch nawr i forio, mae'n amser gwneud eich rhan,

Ar yr ynys mae 'na ddrewdod a llais sy'n fawr a chras,

Capten Cnec mor-leidr drewllyd a chras,

Ond mae gen i ffrind sy'n ffyddlon yn ddewr chryf o hyd,

Cadi, y mor-leidr orau yn y byd,

Mae Cadi a Ben Dant angen ti a fi,

I dodd an antwr fawr draw dros y lli,

Ahoi, Ahoi, A bant a ni,

I Ynys Bendibelliawn, dewch yn llu,

O-Ai, O-Ai, Io-Ho a hei,

Ben Dant a'i for-lardon, y chi a fi.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05rkd18/episodes/guide
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/ahoi/
Gwyn Vaughan Jones

Actor o Gymru sy’n adnabyddus am ei waith ar Talcen Caled a Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Vaughan Jones ar yr 8ed o Orffennaf 1958.

Mae'n hannu o Flaenau Ffestiniog ac aeth i'r ysgol gynradd yno ac yna Ysgol y Moelwyn.

Penderfynodd fynd i astudio i ddo yn athro Cerdd yng Ngholeg Normal Bangor ond pennderfynodd arallgyfeirio a mynd ei flaen i astudio yn Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd.

## **Gyrfa**

Wedi graddio vychwynnodd weithio i Cwmni Theatr Cymru.

Yn yr 1980au cynnar bu'n aelod o'r grŵp actio, canu a chomedi Hapnod gyda Ann Llwyd, Cefin Roberts a Rhian Roberts. Cafodd y grŵp sawl cyfres ar S4C gan ryddhau record o'i cerddoriaeth.

Mae wedi ymddangos mewn sawl ffilm, yn cynnwys Hedd Wyn a Solomon a Gaenor.

Mae wedi actio mewn sawl cynhyrchiad ar y llwyfan fan fynnwys chwarae rhan Atticus finch mewn cynhyrchiad o *To Kill a Mockingbird* ac mewn dros ugain o ddramau i Theatr Clwyd.

Ymddangosodd mewn tair cyfres o Talcen Caled fel Martin Piercy rhwng 2001 a 2005.

Mae wedi chwarae rhan 'Arthur' ar y gyfres Rownd a Rownd ers 2007.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Accidental+actor+with+a+hit+on+his+hands%3B+Gwyn+Vaughan+Jones%27...-a084703397
2. ↑ https://welshballet.co.uk/people/gwyn-vaughan-jones/
3. ↑ https://dysgucymraeg.cymru/newyddion/gwyn-vaughan-jones/
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/tv/good-neighbours-become-enemies-s4cs-11487211
5. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/arts-culture-news/clwyd-theatr-cymru-actor-gwyn-8784086
6. ↑ https://www.asiw.co.uk/reviews/light-heart-cracking-good-story
7. ↑ https://www.asiw.co.uk/reviews/nansi-theatr-genedlaethol
8. ↑ https://www.asiw.co.uk/reviews/hollti-theatr-genedlaethol-cymru-eisteddfod-genedlaethol-cymru-2017
Fideo 9

Rhaglen gerddoriaeth a chelfyddydol oedd ***Fideo 9*** a ddarlledwyd ar S4C rhwng 1988 a 1992.

Cyflwynwyd y pum cyfres cynta gan Eddie Ladd a cyflwynwyd y gyfres olaf gan Daniel Glyn. Fe ddaeth y teitl o'r ffaith ei fod yn cael ei ddarlledu am 9pm nos Iau ar S4C.

## **Fformat**

I gychwyn roedd y rhaglen yn gymysgedd o fideos a chyfweliadau gyda artistiaid Cymraeg a roedd yn cynnwys eitemau am y byd celfyddydol. Roedd yna elfen rhyngwladol gref hefyd drwy ddangos fideos cerddorol gan grwpiau tu allan i'r diwylliant Eingl-Americanaidd. Dilynodd y rhaglen nifer o grwpiau Cymreig wrth iddynt chwarae gigs ar gyfandir Ewrop.

Erbyn dechrau'r 90au roedd yna lai o bwyslais ar yr eitemau celfyddydol a mwy ar adlewyrchu y Sîn Roc Gymraeg. Fe ddaeth y cynhyrchwyr, Criw Byw yn nodedig am greu fideos gwreiddiol ar gyfer grwpiau'r cyfnod. Roedd *Fideo 9* yn rhoi'r cyfle i roi sglein broffesiynol ar sîn oedd yn amatur yn ei hanfod. Roedd yna benodau arbennig yn canolbwyntio ar un grŵp, er enghraifft y rhaglen ddogfen ABC Datblygu.

Fe newidiwyd pwyslais eto erbyn y gyfres olaf yn 1992, gyda Daniel Glyn yn cyflwyno sesiynau byw, fideos a chyfweliadau.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y gyfres gan Criw Byw.  Cwmni cynhyrchu teledu oedd Criw Byw a ffurfiwyd yn 1988 gan Geraint Jarman, Andy Brice, Gethin Scourfield a Dafydd Rhys. Ar ôl i *Fideo 9* ddod i ben fe newidwyd enw'r cwmni i Bangaw.

Canslwyd y gyfres gan S4C gyda cryn wrthwynebiad. Roedd nifer o fandiau yn gwerthfawrogi fod y rhaglen yn llwyfan i hyrwyddo cerddoriaeth Gymraeg a hefyd yn cefnogi'n ariannol drwy dalu am sesiynau recordio a cynhyrchu fideos. Ar y pryd, ychydig iawn o fandiau roc/pop oedd yn gallu gwneud bywoliaeth o'r SRG.

Er y daeth *Fideo 9* i ben, fe barhaodd Criw Byw i gynhyrchu'r rhaglen Syth o 1991 ymlaen. Roedd yn cael ei ddarlledu yn ystod amser rhaglenni plant, yn cael ei gyflwyno gan Kevin Davies ac yn cynnwys newyddion, siart Cytgord, fideos a chyfweliadau.

## **Ail-ddarllediadau**

Mae rhai o fideos unigol y gyfres wedi eu ail-ddangos fel rhan o eitemau 'fideo archif' yn rhaglenni cerddoriaeth mwy diweddar S4C, fel Bandit a Y Lle.

Yn 2013 fe wnaeth S4C lansio cyfres gerddoriaeth gyfoes newydd Ochr 1, i gymryd lle *Bandit* a ddaeth i ben yn 2012. Yn 2012 a 2013 fe ail-ddarlledwyd penodau cynnar o *Fideo 9* ar ôl *Ochr 1*.

Bu'r gyfres gyntaf ar gael fel Bobcs Set ar S4C Clic yn 2020,

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51384965
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p085wg5r
3. ↑ https://issuu.com/y\_selar/docs/yselarawst\_1\_

.
Cân i Gymru, 1985

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 1985 ar Ddydd Gŵyl Dewi.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Emyr Wyn a Bwchadanas oedd y gwrp a oedd yn perfformio'r caneuon ar y noson. Roedd wyth beirniaid, Geraint Griffiths a Susan George yn Gaerdydd, Gwyndaf Roberts a Richard Jones yn Abertawe, Bethan Bryn ac Euros Lewis yn Aberystwyth a Catrin Edwards a Hefin Ellis ym Mangor.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Euros Rhys Evans gyda'r gân '**Ceiliog y Gwynt'**.

## **Fformat**

Y flwyddyn hon roedd chwech o ganeuon yn cystadlu am y fraint i gynreichioli Cymru yn yr Wyl Ban Geltaidd.

Roedd yr wyth beirniaid wedi marcio'r caneuon o flaen llaw oedd yn galluogi'r rhaglen i arddangos ffilmiau byr yn cyflwyno'r cyfansoddwyr am y tro cyntaf.

Bwchadanas oedd yn perfformio eu trefniadau o phob cân ar y noson.

Wedi'r perfformiadau i gyd rhoddir y marciau mewn pedwar rhan. Y marciau o Gaerdydd, Abertawe, Aberystwyth ac yna Bangor.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02lbqcf/p02lblbj
9/11: Diwrnod Wnaeth Newid Fy Mywyd

Rhaglen ddogfen yw **9/11: Diwrnod Wnaeth Newid Fy Mywyd** yn cyflwyno atgofion newyddiaduron, ymatebwyr cyntaf, a phobl o Efrog Newydd oedd yn agos i safle'r dinistr yng Nghanolfan Fasnach y Byd.

Darlledwyd ar S4C yn 2021 .

## **Disgrifiad**

Ugain mlynedd ers digwyddiadau dychrynllyd 9/11, cyfle i glywed atgofion newyddiaduron, ymatebwyr cyntaf, a phobl o Efrog Newydd oedd yn agos i safle'r dinistr yng Nghanolfan Fasnach y Byd. Bydd y Rhyfel yn Erbyn Terfysgaeth yn cael sylw, a chlywn bersbectif o Brydain, America, Irac, a hyd yn oed gan rywun oedd tu mewn i garchar diogelwch uchel. O ystyried yr argyfwng presennol sy'n datblygu yn Affganistan erbyn hyn, edrychwn ar legasi 9/11 a'r rhyfel yn enw diogelwch America a'r Gorllewin.

Ymysg y rhai sy’n siarad ar y rhaglen, mae Mel Williams, dyn camera a ffilmiodd y tŵr yn disgyn, Charlie Wolf o Abertawe a gollodd ei wraig yn yr ymosodiadau ar Ganolfan Fasnach y Byd, a ffoadur o Iraq.

Mae Nelson Haerr, a oedd yn ddyn tân gyda Gwasanaeth Tân Efrog Newydd ond sydd bellach byw yn Llanrwst, yn un arall sy’n cael ei gyfweld.

Ymhlith y cyfweliadau eraill yn y rhaglen, sy’n dilyn sgil effeithiau’r diwrnod hyd at heddiw, mae sgwrs gyda Sarah Adams o Gwmbrân a gollodd ei mab yn 21 oed yn Affganistan.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y rhagln gan gwmni Wildflame.

Maxine Hughes, sy’n byw yn yr Unol Daleithiau, oedd yn gyfrifol am ddod o hyd i bobol i’w holi’r ochr arall i’r Iwerydd, a’u cyfweld, ac roedd hi’n gyfrifoldeb mawr gweithio ar y stori, meddai.

Roedd hi’n “fraint ac anrhydedd” clywed y straeon hyn, meddai Llinos Griffin-Williams sy’n uwch-gynhyrchydd gyda Wildflame. *“Dydi’r rhaglen ddogfen ddim am Gymry oedd yn digwydd bod yn America ar y pryd – mae’r rhain yn testemonies gan bobol oedd yn ei chanol hi, yn gweld y digwyddiadau fel roedden nhw’n datblygu, wedi cael eu heffeithio’n uniongyrchol, wedi colli pobol,”*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p09tbzn6
2. ↑ https://www.wildflameproductions.com/cy/prod-9-11-diwrnod-wnaeth-newid-fy-mywyd/
3. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/rhyngwladol/2066605-dogfenu-digwyddiad-wnaeth-ysgwyd
Apollo

Cwmni cynhyrchu yw Teledu Apollo. Sefydlwyd yn 1993 gan Paul Jones a Lona Llewelyn Davies.

Ymysg eu cynhyrchiadau yw'r ffilm Martha, Jac a Sianco, Con Passionate a'r gyfres Darn o Dir.

Yn 2007 cafodd y cwmni ei brynnu gan cwmni Boomerang ond roedd y brand yn parhau o dan faner y rhiant gwmni am gyfnod.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/business/business-news/boomerang-buys-rival-television-producer-2262592
2. ↑ https://www.growthbusiness.co.uk/boomerang-buys-teledu-apollo-257490/
Charles Williams

Actor a diddanwr o Gymro oedd **Charles Williams** (8 Medi 1915 – 19 Chwefror 1990). Cafodd yrfa hir ar lwyfan, radio a theledu ond efallai ei fod yn fwyaf adnabyddus am chwarae'r cymeriad Harri Parri ar Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Charles Williams mewn tyddyn bach o'r enw Penffordd ym Modffordd, Ynys Môn.

Gadawodd yr ysgol yn 13 mlwydd oed ac aeth i weithio fel gwas ffarm ar ffermydd lleol. Drwy gydol ei yrfa, bu'n gweithio ar y tir yn achlysurol er mwyn ennill arian ychwanegol.

## **Gyrfa**

Cychwynnodd ei brofiad o actio drwy gynhyrchu a pherfformio mewn dramâu capel. Gwelodd Cynan ef yn perfformio mewn eisteddfod ac awgrymodd y byddai'n berffaith ar gyfer rhan William Jones yn nramâu PH Burton yn Llundain. Er bod nifer wedi ymgeisio, cafodd Charles y rhan. Wedi hynny cafodd waith gyda Chwmni Theatr Cymru, gyda Cynan yn cynhyrchu a Charles yn chwarae'r prif rannau.

Dechreuodd ei yrfa radio yn y 1940au gyda'r BBC a gwnaeth ei enw ar raglen boblogaidd y Noson Lawen a ddarlledid o Neuadd y Penrhyn, Bangor dan gyfarwyddiaeth Sam Jones.

Ymddangosodd hefyd yn yr Archers am tua saith mlynedd, yn actio'r ffermwr Haydn Evans gyda John Ogwen yn chwarae rhan ei fab.

Cychwynnodd yr opera sebon Pobol y Cwm yn 1974 a Charles ynganodd y geiriau cyntaf ar y gyfres wrth i'w gymeriad Harri Parri gyfarch Magi Post (Harriet Lewis) gyda "Bore da, Maggie Mathias".

Un o'i hoff gymeriadau i chwarae oedd y ffermwr yn nrama S4C Hufen a Moch Bach, addasiad teledu o'r llyfr o'r un enw, gan y Parchedig Harri Parri.

## **Bywyd personol**

Roedd yn ddyn crefyddol ac yn aelod ffyddlon o Gapel Methodistaidd y Gad, Bodffordd, cyn gadael ac ymuno â'r annibynnwyr yng nghapel Sardis. Er y bu'n gweithio am gyfnodau hir yng Nghaerdydd, roedd ei gartref o hyd ym Modffordd. Roedd yn briod a Jini, a magodd chwech o blant mewn tŷ cyngor yno.

Cyhoeddodd ei gofiant *Wel Dyma Fo* yn 1983.

Un o'i feibion yw'r diddanwr Idris Charles a ysgrifennodd gofiant i'w dad, Charles - Cofio'r Dyn a'i Ddigrifwch, yn 2015.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn 75 mlwydd oed ac mae wedi'i gladdu yn Eglwys y Plwyf, Bodffordd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/bywyd/safle/pobl/tudalen/charles\_williams.shtml
Gwyn Parry

Roedd **Gwyn Parry** (1946 – 19 Mawrth 2014) yn actor Cymreig oedd yn adnabyddus am ei rannau mewn dramau megis Pengelli, Pobol y Cwm a'r Rhandir Mwyn.

## **Bywyd cynnar**

Daw Gwyn yn wreiddiol o Rachub ger Bethesda.

## **Gyrfa**

Daeth yn wyneb cyfarwydd ac amlwg ar deledu yng Nghymru wrth gyflwyno rhaglenni ar HTV ac S4C drwy gydol y 70au ac 80au.

Ymunodd â Chwmni Theatr Cymru yn syth o Brifysgol Bangor a bu'n rhan o'i hadran arbrofol, Theatr Antur. Bu hefyd yn aelod o Gwmni'r Fran Wen

Actiodd mewn nifer o ddramâu ar Radio Cymru, gan gynnwys *Y Streic Fawr*, *Cudd fy Meian*, *Gwylanod*, *Glesni*, *Cwacs* a *Dani*.

## **Bywyd peronsol**

Roedd yn dad i ddau o blant, Robin a Branwen.

## **Marwolaeth**

Bu farw'n 67 oed yn ei gartref yng Nghaernarfon.

## Cyfeiriadau

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/26670247
2. ↑ http://www.hhg.org.uk/pres1.html
3. ↑ https://golwg360.cymru/newyddion/cymru/141269-yr-actor-gwyn-parry-wedi-marw
Cân i Gymru, 2020

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 2020 ar 29 Chwefror yng Nghanolfan y Celfyddydau, Aberystwyth.

Bu wyth cân yn cystadlu am wobrau ariannol. Dewisodd panel o bedwar beirniad; Bryn Fôn, Georgia Ruth, Ani Glass a Owain Gruffudd Roberts - yr wyth cân a oedd yn y rownd derfynol ar y rhaglen Cân i Gymru 2020.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Gruffydd Wyn gyda'r gân 'Cyn i'r Llenni Gau'.

Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Trystan Ellis-Morris ac Elin Fflur.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/36107/gruffydd-wyn-yw-enillydd-cn-i-gymru-2020/
2. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/10CIG2020.pdf
3. ↑ https://eurovoix-world.com/2020/03/01/wales-gruffydd-wyn-wins-can-i-gymru-2020/
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51681233
Ar Lan y Môr

Ffilm Gymraeg yw Ar Lan y Môr a ryddhawyd ym 1985.

Ysgrifennwyd y ffilm gan Siwan Jones a cyfarwyddwyd gan Dennis Pritchard Jones,

## **Plot**

Drama am y cymhellion tu ol i fwriad dyn busnes lleol i godi Marina yn Abergwaun yng ngwyneb gwrthwynebiad lleol cryf.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21735826070002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=sub,exact,Ffilmiau%20(%22Ar%20Lan%20y%20Mor%22),AND&mode=advanced&offset=0
Ar y Tracs

Drama-gomedi gan Ruth Jones, wedi ei lleoli ar y daith dren rhwng Abertawe a Paddington.

Roedd dilyniant i'r ffilm Ar y Tracs - Y Tren i'r Gem yn 2011.

## **Plot**

Mae’r ddrama yn cyflwyno cymuned o weithwyr a theithwyr sy’n treulio eu bywydau ar y lein o Abertawe i Lundain.

Staff yr orsaf yw’r prif gymeriadau, rhai fel Sophie (Mali Harries) y rheolwr trên sydd â’i bryd ar yrru’r trên; ‘Reality’ (Siôn Pritchard) sy’n gweithio yn y cerbyd bwffe ac yn breuddwydio am gael bod yn enwog; Dyfrig (Richard Elis) y gyrrwr trên dibynadwy, oedd â phroblemau gamblo yn y gorffennol a Pandora (Ffion Williams) y troli-doli benchwiban.

Ruth Jones ei hun sy’n chwarae Ingrid o Wlad Pwyl, gweinyddes yn y caffi sy’n dipyn o giamstar ar yr acordion.

Rydym yn cwrdd â theuluoedd a ffrindiau’r criw, cymeriadau fel Eluned (Gillian Elisa), mam Reality, a Gwenci (Aled Pugh) ei ffrind gorau.

Mae pob math o sefyllfaoedd yn codi wrth i ni ddilyn taith lythrennol ac emosiynol y criw a hynny ar drothwy’r Nadolig.

## **Cynhyrchiad**

Cynyrchwyd **Ar y Tracs** gan Tidy Productions, cwmni Ruth Jones a’i gŵr David Peet, sydd hefyd yn gynhyrchydd ar y ffilm.

Ysgrifennwyd y ffil gan Ruth Jones ar y cyd gyda’r nofelydd Catrin Dafydd.

Roedd gweithio drwy gyfrwng y Gymraeg yn brofiad newydd i Ruth. Yn eiriau ei hun: *“Fe wnes i astudio’r Gymraeg fel pwnc yn yr ysgol, ond rwy wedi dysgu lot trwy wylio rhaglenni gydag isdeitlau ar S4C. Rwy’n credu bod hyn yn ffordd dda o ddysgu oherwydd eich bod chi’n clywed yr iaith yn cael ei siarad ac yn cyfieithu wrth i chi fynd yn eich blaen. Trwy ffyrdd fel rhaglenni S4C, rwy’n credu y gall y Gymraeg fod yn fwy cyraeddadwy i ddysgwyr, sydd wedi’r cwbl ond angen yr hyder i roi tro arni!”*

Ffilmwyd rhan o'r ffilm ar dren siarter gyda cerbyd arbennig.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/ar-y-tracs-adar-brith-2771734
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/gavin-stacey-star-ruths-right-2065963
3. ↑ https://www.yumpu.com/s/x1C7lLJ236BGFaHH
4. ↑ https://www.flickr.com/photos/14589121@N00/4350866479/in/photostream/
31/12/99

Ffilm Gymraeg yw **31/12/99** a ryddhawyd ym 1999.

Ysgrifennwyd y ffilm gan Meic Povey a cyfarwyddwyd gan Rhys Powys.

## **Plot**

Dyma noson olaf y Mileniwm ac mae hefyd yn noson bwysig i dri chwpl.

Mae Lee yn ganwr roc lleol sy'n paratoi am be alli fod yn gychwyn newydd iddo - gig yn Llundain. Efallai ei fod yn gyfle i ddianc o Gymru ond a all ddianc o'i orffennol cythryblus?

Mae Dafydd a Susie yn disgwyl eu plentyn cyntaf ond mae Dafydd yn ofni y bydd y babi yn mygu ei ryddid.

A dianc i ryddid yw'r hyn sydd ar feddyliau Howard ac Alma wrth i'w perthynas gyrraedd uchafbwynt.

Tri chwpl. Tair argyfwng. Un uffern o noson.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://film-directory.britishcouncil.org/311299
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8a62a307
3. ↑ https://variety.com/2000/film/news/celtic-fest-fetes-welsh-irish-fare-1117780516/
Aelwyd Gartrefol

Ffilm Gymraeg yw **Aelwyd Gartrefol** a ryddhawyd yn 1983.

Cyfarwyddwr y ffilm oedd Alan Clayton a'r awdur oedd Meic Povey.

## **Plot**

Drama yn canolbwyntio ar ddau ffrind coleg sy'n gweld eu gilydd bymtheg mlynedd yn ddiweddarach.

Pan ddaw Jac i ymweld â hen ffrind coleg, Dafydd, a'i ddarpar wraig, Sal, sylweddola ei fod wedi pellhau gryn dipyn oddi wrth y gymdeithas glós yr oedd yn rhan ohoni bymtheng mlynedd yn gynharach.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21835928330002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,aelwyd%20gartrefol&offset=0
2. ↑ https://archives.library.wales/index.php/aelwyd-gartrefol-michael-povey
Elain Lloyd

Cantores ac actores o Gymru yw Elain Llwyd, sy'n adnabyddus am ei rhan fel Dona Direidi ar Cyw a Mel yn Rownd a Rownd.

## Bywyd Cynnar

Ganwyd Elain Llwyd ar y 7fed o Fai 1983. Daw yn wreiddiol o Gaernarfon.

Aeth i Ysgol Uwchradd Syr Hugh Owen.

Astudiodd yn 'The Royal Central School of Speech and Drama' yn Llundain.

Bu'n byw yng Nghaerdydd a Llundain am sawl blwyddyn.

## Gyrfa

Dechreuodd ei gyrfa fel actores, mor ifanc a 9 oed gan ymddangos yn y ffilm 'Mynydd Grug' sef addasiad teledu o nofel Straeon byrion Kate Roberts 'Te yn y Grug' , yn chwarae'r cymeriad Mair.

Mae hi fwya adnabyddus am botreadu'r cymeriad eiconic 'Dona Diredi' a ymddangosodd gyntaf yn y ffilm 'Y Raplyfr Coll' yn 2011 cyn cael ei rhaglen ei hun yn 2014.

Mae hi hefyd yn adnabyddus am ei rhannau ar ddramau megis Stella, Dim Ond y Gwir ac yn lais cyfarwydd ar gartwnau plant e.e Tomos a'i Ffrindiau, Ha ha Harries a.y.y.b.

Bellach mae hi'n chwarae'r rhan Mel yn yr opera sebon poblogaidd Rownd a Rownd.

Mae hi'n adnabyddus hefyd fel cantores a pherfformwraig ac yn ymddangos yn rheolaidd ar y Noson Lawen ac fel rhan o'r grwp Cabarela. Cipiodd y teitl North Wales Young Musical Singer of the Year yn 2004.

Mae hi hefyd yn wyneb cyfarwydd ym myd y theatr yng Nghymru am ei rhannau mewn dramau megis Nyrsys a Chwalfa.
Darn o Dir

Cyfres ddrama yn dilyn hynt a helynt criw o bobl ifanc mewn ardal amaethyddol yng ngorllewin Cymru.

Darlledwyd tair cyfres ar S4C rhwng 2002 a 2004.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd y gyfres ei gynhyrchi gan Apollo.

Ffilmwyd y gyfres o amgylch Ceredigion, Crymych, Nanhyfer a Casnewydd.

Margiad Roberts oedd awdur y gyfres.

## **Darllediad**

Cafodd y gyfres gyntad wyth bennod ei ddarllen ddwywaith yr wythnos ar Nos Fawrth a Nos Iau am 8 o'r gloch.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Arts%3A+Direidi+a+drygioni+yn+y+Gorllewin%3B+DARN+O+DIR%3A+%60Nid+hambns+mewn...-a087403203
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Darn+o+fywyd,+darn+o+Gymru,+Darn+o+Dir%3B+Cyfres+newydd+sy'n+edrych+ar...-a087067311
3. ↑ https://www.celticmediafestival.co.uk/show-winners/belfast-2003
Catherine Ayers

Actores o Gymraes sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Teulu, Byw Celwydd a Un Bore Mercher.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd yn Nghwmduad nes ei bod yn bump oed pan symudodd y teulu i Abergwili.

Mae ganddi un brawd, Ian.

## **Gyrfa**

Dechreuodd weithio fel actor tra'n gwneud ei Lefel A pan gafodd ran yn opera sebon Pobol y Cwm. Roedd yn chwarae rhan Angie Davies, un o ddwy chwaer oedd yn cael perthynas ar yr un pryd gyda Hywel Llywelyn.

Aeth yn ei blaen i ymddangos mewn nifer o ddramau ar S4C meigs Cowbois ac Injans a Caerdydd.

Ymunodd a gast y gyfres Teulu yn ystod y drydedd gyfres fel y cymeriad Ffion Llywelyn.

Yn 2016 cafodd un o'r prif rannu yn y gyfres wleidyddol Byw Celwydd.

Ers 2017 mae hi wedi bod yn ymddangos yn Un Bore Mercher, a'r fersiwn saesneg Keeping Faith.

Cafodd ran yn portreadu y cymeriad achlysurol Tara yn Coronation Street yn 2019.

## **Bwyd Personol**

Priododd a'i gwr Ashely yn 2015. Mae hi'n lys fam i ddau o fechgyn, Leo a Felix ac yn 2016 rhoddodd enedigaeth i fab, Albi.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://mamcymru.wales/cy/2018/07/04/cath-ayres-juggling-three-kids-and-successful-acting-career/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/50495059
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/46224906
Bethan Ellis Owen

Actores sydd wedi ymddangos mewn cyfresi megis Rownd a Rownd, Emyn Roc a Rôl a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Bethan yn Bontnewydd cyn symud i fyw i Gaerdydd pan yn blentyn.

Mae hi'n ferch i'r actor adnabyddus Wynford Ellis Owen. Mae hi'n o ddau o blant, gyda un chwaer, Rwth. Bu yn ddisgybl yn ysgol Llanhari yng Nghaerdydd.

## **Gyrfa**

Enillodd wobr Richard Burton yn Eisteddfod Nedd a'r Cyffuniau yn 1994.

Cychwynodd Bethan ar ei gyrfa'n potreadu'r cymeriad Lowri Mai ar yr opera Sebon boblogaidd Rownd a Rownd.

Bu hefyd yn actio yn y ffilm Solomon a Gaenor nôl yn 1999 yn chwarae'r cymeriad Bronwen.

Ymddangosodd yn y gyfres gyntaf o Emyn Roc a Rôl yn 2004 yn ogystal ar gyfres ddrama Y Tŷ yn chwarae cymeriad Liwsi yn 2002.

Yn 2004 ymunodd a un o gongl feini S4C sef Pobol y Cwm yn potreadu'r cymeriad cymleth Ffion Morgan (Llywelyn yn ddiweddarach) ac yna y mae hi wedi bod ers hynny.

Mae'r theatr hefyd wedi bod yn rhan o'i gyrfa ac yn 2018 bu'n rhan o gynhyrchiad y theatr Genedlaethol "Y nyrsys".

## **Bywyd Personol**

Bu'n briod â Gareth Rowlands ac yna mewn perthynas â Gideon Issac sef mab y cerddor Myfyr Issac. Bellach mae hi mewn perthynas â'r actor Jack Quick.

Mae ganddi ddau o blant o'r enw Begw ac Efa.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://theatr.cymru/cyhoeddi-cast-nyrsys/
Caffi Sali Mali

Rhaglen deledu i blant yn seiliedig ar gymeriadau Mary Vaughan Jones.

Sgriptwyd y gyfres gan Ifana Savill a cafodd y caneuon eu ysgrifennu gan Caryl Parry Jones.

## **Cerddoriaeth**

Rhyddhawyd dwy CD o gerddoriaeth Caryl Parry Jones ar gyfer y rhaglen ar label Sain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://sainwales.com/store/sain/sain-scd-2327
2. ↑ https://sainwales.com/store/sain/sain-scd-2415
3. ↑ http://awards.bafta.org/award/1996/cymru/childrens-programme
Caryl a'r Lleill

Rhaglen adloniant yn serennu Caryl Parry Jones yn cynnwys perfformiadau cerddorol a sgetsys.

Darlledwyd y gyfres yn 2015 a roedd y gyfres yn olynnydd i'r rhaglen Caryl yn cynnwys yr un cast a nifer o'r un cymeriadau.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.lleol.cymru/blog/caryl-yn-ei-hl.html
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/caryl-ar-lleill/
Dwy Briodas Ann

Drama gan Saunders Lewis yw **Dwy Briodas Ann** a ddarlledwdyd am y tro cyntaf ym 1973.

## **Plot**

"Mae hi'n dweud pethau ofnadwy gyda diniweidrwydd plentyn."

Sut mae byd Ann yn newid pan fydd hi'n priodi Syr John Bulkeley, ac yna ungain mlynedd yn ddiweddarach pan briodai'r ficer enwocaf yng Nghymru?

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifenwyd y ddrma yn wreiddiol yn 1962 ond cafodd ei gyhoeddi yn wreiddiol ar gyfer y teledu yn 1973.

Cyhoeddwyd testun y ddrama ym 1975 mewn un cyfrol gyda Branwen, sef Dramâu'r parlwr gan Wasg y Dryw, Llandybie.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ATM\_730028
2. ↑ https://www.google.co.uk/books/edition/Dram%C3%A2u\_r\_parlwr/H2kSOwAACAAJ?hl=en
Aeron Pughe

Actor, cantor a digrifwr yw **Aeron Pughe** (ganwyd 28 Tachwedd 1986 yn Amroth, Sir Benfro, Cymru) sy'n adnabyddus am chwarae cymeriad Ben Dant y Môr-Leidr ar gyfresi i blant megis Ahoi!.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Aeron yn un o dri brawd ar fferm eu rhieni ger Darowen, Machynlleth. Mae yn parhau i ffermio yno hyd heddiw.

## **Gyrfa**

Ers 2013 mae wedi bod yn portreadu Ben Dant y Môr Leidr mewn amryw o ragelnni i blant gan gynnwys rhaglen Ben Dant ag Ahoi!.

Ers 2015 mae wedi bod yn cyflwyno rhaglen Wil ac Aeron, yn dilyn anturiaethau Aeron a Wil Hendreseifion wrth iddynt drafeilo'r byd o uchelfannau'r Andes i rewlifoedd Sgandinafia a mynyddoedd ac ynysoedd pellennig yr Alban.

Ers 2019 mae wedi bod yn rhan o dim cyflwyno Y Sioe, yn rhannu uchafbwyntiau o faes Sioe Llanelwedd.

Yn 2020 roedd yn aelod o gast y gyfres gomedi sgets Hyd y Pwrs yn portreadu nifer o gymeriadau amyrwiol. Darlledwyd dwy gyfres ar S4C.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://boomcymru.co.uk/cynnwys/ben-dant/
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Dau+o+Fro+Ddyfi%27n+mynd+ar+antur+i+Rwmania.-a0534622936
3. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/527194-acen-mach-aros-meddai-actor-dant
4. ↑ https://nation.cymru/news/s4c-promises-best-ever-coverage-of-this-years-royal-welsh-show/
5. ↑ https://www.countytimes.co.uk/news/local/machynlleth/19397030.dyfi-valley-farmer-set-comedy-show-return-s4c/
6. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/17Hyd\_y\_Pwrs20.pdf
Grey Evans

Actor yw **Grey Evans** sy'n adnabyddus am ymddangos mewn cynhyrchiadau megis Gwaed ar y Sêr, Minafon ac Y Stafell Ddirgel.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Daniel Vaughan Grey Evans ym mis Rhagfyr 1942.

## **Gyrfa**

Yn 2006 cafodd ei urddo i Orsedd y Beirdd i'r wisg werdd.

## **Bywyd personol**

Mae Evans yn byw yn Llanarmon ger Pwllheli.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba3c24a44
2. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0262805/
3. ↑ http://www.checkcompany.co.uk/director/2553397/DANIEL-VAUGHAN-GREY-EVANS
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/WALES%3A+Top+cop+to+join+Welsh+elite+at+eisteddfod%3B+Chief+constable+to...-a0147538775
Blociau Lliw

Cyfres animeiddedig i blant yw Blociau lliw, sy'n cael ei ddarlledu fel rhan o slot Cyw ar S4C. Mae'r rhaglen yn dub Cymraeg o'r gyfres Saesneg Colourblocks.

Darlledwyd am y tro cyntaf ar y 23ain o Hydref 2023.

## **Cast a Cymeriadau**

 Oren
 Gwyrdd
 Pinc

## **Cynhyrchiad**

Cyfieithwyd y sgriptiau i'r Gymraeg gan Dafydd Emyr a Caryl Parry Jones.

Cynhyrchwyd gan gwmni Twt Productions gyda'r sain yn cael ei recordio yn sdiwdio Cranc.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0gk8xks
2. ↑ https://twtproductions.cymru/colour-blocks-blociau-lliw/
Cân i Gymru, 2009

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 2009 ar y 1af o Fawrth yng Venue Cymru, Llandudno.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Sarra Elgan a Rhodri Owen.

Roedd 8 cân yn cystadlu am y brif wobr o £10,000. Yr enillydd oedd Elfed Morgan gyda'r gân 'Gofidiau'.

## **Fformat**

Dewiswyd wyth cân ar gyfer y ffeinal byw gan banel o feirniaid; Owen Powell, Margaret Williams, Dyl Mei, Gwyneth Glyn, Kelly-Marie Angell, Aled Myrddin, Rhydian Roberts.

Roedd pob cân ar y noson mewn cystadleuaeth agored am £10,000 a'r cyfle i gynreichioli Cymru yn yr Wyl Ban Geltaidd.

Roedd gwobr o £2000 i'r gân oedd yn dod yn ail a £1500 i'r gân yn y drydedd safle.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://web.archive.org/web/20090306193126/http://www.s4c.co.uk/e\_press\_level2.shtml?id=233
2. ↑ https://golwg.360.cymru/archif/15187-dau-athro-yn-ennill-can-i-gymru-2009
3. ↑ http://web.archive.org/web/20090304141721/http://www.s4c.co.uk/canigymru/e\_beirniaid09.shtml
4. ↑ https://www.s4c.cymru/en/press/post/27315/calling-all-composers-cn-i-gymru-2009/
Anrhegion Melys Richard Holt

Cyfres gogino ble mae'r cogydd patisserie Richard Holt yn creu cacennau unigryw ac arallfydol er mwyn dweud diolch a dathlu pobl arbennig.

Mari Wyn Roberts sy'n lleisio'r gyfres.

## **Fformat**

Yn ystod y rhaglen caiff Richard glywed am sawl teulu sydd wedi mynd trwy amseroedd anodd, straeon pobl ysbrydoledig o bob oedran, a rhai sy’n helpu achosion sy’n agos at galon Rich.

Bob wythnos, bydd Rich yn defnyddio hanes y bobl i’w ysbrydoli a chreu cacennau hollol unigryw.

Bydd Rich hefyd yn rhannu rhai o’i hoff ryseitiau mae wedi eu perffeithio yn ystod ei flynyddoedd yn gweithio mewn rhai o fwytai mwyaf moethus Llundain.

Mae'r ryseitiau yna ar gael ar we.

## **Cynhyrchiad**

Cymerodd Rich berchnogaeth ar Felin Llynon – yr unig felin wynt yng Nghymru sy’n dal i weithio – dyn 2019, ac ers iddo agor mae e wedi croesawu miloedd o bobl trwy’r drysau. Sefydlodd ystafell de lle mae’n gwerthu pob math o bethau melys yn cynnwys patisseries o’r safon uchaf.

Roedd yr ystafell de wedi bod ar gau dros gyfnod Covid-19 felly yn hytrach na chroesawu pobl i mewn i’r felin cafodd y gyfres yma ei gynhyrchu gan Cwmni Da yn dilyn rheolau pellter cymdeithasol.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/46AnrhegionMelysRH.pdf
2. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/anrhegion-melys-richard-holt/
3. ↑ https://www.cwmnida.cymru/portffolio/anrhegion-melys-richard-holt/
Dewi Rhys

Actor o Gymro yw **Dewi Rhys** sy'n adnabyddus am ei berfformaidau mewn dramau megis Pobol y Cwm, Rownd a Rownd a Tipyn o Stad.

## **Bywyd cynnar**

Ganed dewi yn Kenneth Gregory Thomas yn Lytham St Annes ger Blackpool. Cafodd ei fabwysiadu gan Dafydd a Laura Jones pan dal yn fabi a magwyd yng Nghaernarfon.

Collodd ei reini yn ifanc pan oedd yn 19.

## **Gyrfa**

Yn ddiwedd yr wythdegau bu'n perfformio sgetsys fel rhan o'r gyfres Swig a ddarlledwyd yn ystod wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol.

Yn 1988 bu'n chware rhan y dihiryn Clint yn y gyfrs gyntaf o Jabas.

Rhwng 1993 a 2000 bu'n chwarae rhan y cymeriad Dyff Jones yn Pobol y Cwm. Roedd y cymeriad yn rhan o'r teulu Jones a bu'r cymeriad yn un poblogaidd a rhan o sawl stori fawr dros y blynyddoedd.

Rhwng y 2000au a 2020 yr oedd yn ran o'r gyfres sebon Rownd a Rownd yn chwarae rhan Wyn Humphries. Gadawodd y gyfres yn Rhagfyr 2020 pan gafodd y cymeriad drawiad ar y galon.

Yn 2009 rhyddhaodd gyfrol fel rhan o Gyfres Ti'n Jocan Y Lolfa o'r enw Hiwmor y Cofi.

Yn 2012 bu rhaglen arbennig o'r gyfres O'r Galon yn dilyn Dewi wrth iddo gysylltu a'i deulu enedigol a darganfod bod ganddo frawd, Gary.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/or-galon-taith-dewi-s4c-2661138
2. ↑ https://na-nog.com/products/hiwmor-y-cofi-9781847711885
Ffilmiau'r Nant

Cwmni teledu gyda swyddfeydd yn Gronant, Caernarfon oedd **Ffilmiau'r Nant Cyf.**, a unodd gyda chwmni teledu Opus o Gaerdydd yn 2008 gan greu cwmni newydd o'r enw Rondo.

## **Hanes**

### **Sefydliad**

Sefydlwyd Ffilmiau'r Nant gan Wil Aaron yn 1976. Sefydlwyd cyn dyfodiad S4C yn 1982..

### **Rondo**

Yn 2008 unodd gwmni Ffilmiau'r Nant gyda Opus o Gaerydd gan greu cwmni newydd o'r enw Rondo.

## **Cynhyrchiadau**

Ffilmiau'r Nant oedd yn gyfrifol am raglenni megis C'mon Midffîld!, un o'r cyfresi comedi mwyaf llwyddiannus erioed ar S4C.

Mae llwyddiannau eraill y cwmni yn cynnwys Sgorio, a ddechreuodd ddarlledu yn yr 1980au hwyr, ac sydd yn parhau i gael ei greu gynhyrchu gan Rondo ac opera sebon Rownd a Rownd, oedd wedi'i anelu'n bennaf at blant a phobl yn eu harddegau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/business/business-news/rondo-media-gets-lions-share-1918139
2. ↑ https://www.s4c.cymru/abouts4c/annualreport/acrobats/annual\_report2004.pdf
Bwrdd Ffilmiau Cymraeg

Corff cynhyrchu ffilmiau oedd y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg.

Cynhyrchwyd sawl ffilm gan gynnwys Gwaed ar y Sêr, Teisennau Mair a Madam Wen rhwng 1970 a 1986.

## **Hanes**

### **Ffurfio'r corff**

Ffurfiwyd y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg ym mis Gorffennaf 1970. O ganlyniad i ysgol breswyl ar Gyfryngau Llenyddol Newydd yng Ngregynog, ger y Trallwng, fe'i ffurfiwyd o dan adain Cyngor Celfyddydau Gogledd Cymru. Ei nod oedd annog a hyrwyddo cynhyrchu ffilmiau yn y Gymraeg.

Ei enw cychwynnol oedd Panel Ffilmiau Cymraeg Gregynog cyn newid i Bwrdd Ffilmiau'r Gogledd yn 1972 ac yna Bwrdd Ffilmiau Cymraeg yn fuan wedyn.

### **S4C a Madam Wen**

Ar ôl lansio S4C yn 1982, ffilm fawr gyntaf y sianel a ddangoswyd adeg y Nadolig y flwyddyn honno oedd Madam Wen, addasiad o nofel antur wedi'i gosod yn Sir Fôn. Yn dilyn helbul am orwario ar y ffilm, syrthiodd y bai ar bennaeth y Bwrdd Ffilmiau ar y pryd, Gwilym Owen. Fe'i orfodwyd gan S4C i adael swydd pennaeth y bwrdd ond cafodd ei gydnabod fel cynhyrchydd ar gredydau y ffilm.

### **Diddymu**

Cafodd y bwrdd ei ddiddymu ym mis Medi 1986.

Mae deunydd ffilm a chofnodion gweinyddol y bwrdd wedi eu harchifo yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

## **Cynhyrchiadau**

Cynhyrchwyd sawl ffilm gofiadwy gan y bwrdd yn cynnwys un o'r ffilmiau arswyd cyntaf yn Gymraeg, *O'r Ddaear Hen* a'r "comedi tywyll" *Gwaed Ar Y Sêr*. Aethpwyd a'r ffilmiau hyn ar daith o Gymru ac fe'u dangoswyd i nifer o blant ysgol gynradd; yn dilyn hyn roedd storiau yn y papurau newydd am fod rhieni yn cwyno fod y ffilmiau wedi eu dychryn eu plant.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/radiocymru/safle/cofio/pages/1982\_ffeithiau.shtml
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37861237
A470

Cyfres ddrama 12 rhan yn ddilyn bachgen o'r enw Sion (Mark Flanagan) wrth iddo fynd ar daith o amgylch Cymru.

Darlledwyd y gyfres ar S4C yn 2005.

## **Plot**

Mae'r gyfres yn dilyn Sion sydd newydd fethu ei arholiadau Lefel A. Mae'n ar daith o amgylch Cymru i ddarganfod ei hun a profi i'w gariad dadrithiedig Kate fod bywyd werth ei fyw. Mae eu perthynas dan straen ond mae Sion eisiau newid hynny i gyd.

Ymhob pennod maen nhw'n ymweld â chymuned wahanol mewn rhan wahanol o Gymru ac yn cychwyn ar antur. Yn ystod y gyfres bydd yn cael anturiaethau gyda grŵp o gefnogwyr crefyddol, set o hedonyddion, ffermwyr a chriw teledu o Gaerdydd. Ymhob pennod bydd Sion yn ymuno â chymuned hollol wahanol ond mewn ystyr hefyd yn fyd hollol wahanol.

## **Cynhyrchiadau**

Ffilmwyd y gyfres ar hyd Gymru rhwng mis Awst a Tachwedd 2004.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres hanner awr am 10:30 y.h. Nos Iau ar S4C Digidol rhwng y 3ydd Chwefror a 21ain o Ebrill 2005.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/roedio+lwybr+wyddiant.-a0127901910
Catrin Dafydd

Actores o Gymraes oedd **Kathleen Ann Jones** a adwaenwid fel **Catrin Dafydd** (1938-11 Tachwedd 2010). Roedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Lydia Tomos, mam Wali Tomos, yng nghyfres deledu C'mon Midffîld!, ar S4C.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd yn Abersoch yn ferch i Dafydd a Laura Jones a roedd ganddi chwaer, Anna.

Magodd ddiddordeb mewn perfformio tra'n yr ysgol a'i perfformiad cyntaf oedd ar lwyfan Ysgol UWchradd Frondeg, Pwllheli yn y ddrama Tri Hen Longwr.

Wedi gadael yr ysgol bu'n gweithio yn siop W H Smith yn Abersoch cyn mynd yn ei blaen i agor siop ei hun (Siop Kathleen) danteithion a geriach glan-môr.

Parhodd ei ddiddodeb mewn perffomio trwy'r cyfnod hyn. Roedd yn aelod o gôr yr Urdd a'r cwmni drama buddugol yn Eisteddfod yr Urdd yn Abertridwr yn 1955. Roedd dau gwmni drama yn Aber-soch, sef Cwmni’r Neuadd a Chwmni’r Capel, a bu hi a’i thad yn aelodau o’r ddau.

## **Gyrfa**

Yn 1967/68 ymddangosodd gyda Chwmni’r Gegin, Cricieth yn y ddwy gomedi-sefyllfa gyntaf yn yr iaith Gymraeg ar HTV, sef Ma’ Pawb Isio Bywa *Dai a Henri*gan Wil Sam.

Bu'n rhaid iddi roi’r gorau i actio’n lleol wedi iddi dderbyn cerdyn ‘Equity’, ond parhaodd i hyfforddi plant y fro i gydadrodd ac actio.

Ymddangosodd mewn llu o gynyrchiadau teledu megis Gwen Tomos*, Mae’n Wyllt Mr. Borrow, Madam Wen a Hafod Haidd*. Hi oedd un o sêr Bysus Bach y Wlad.

Gwnaeth sawl ymddangosiad ar Pobol y Cwm yn ddiwedd yr wythdegau fel Jinnie Lake, chwaer yng nghyfraith Gladys Lake (Iona Banks).

Roedd Catrin yn fwyaf adnabyddus am bortready Lydia Tomos yn y gyfres gomedi C'mon Midffîld!. Yn ôl Mei Jones, "*Portreadu Lydia Tomos oedd pinacl ei gyrfa fel actores. Cafodd ei geni i’r rhan. Hi oedd Lydia Tomos. O wisgo ‘joc-strap’ am ei phen (barodd i Alun Ffred Jones a innau adael y set oherwydd ein bod yn chwerthin cymaint – ddwywaith!) i eistedd ar drawst y gôl fel yr angel Gabriel liw nos, roedd hi’n drwpar"*

Aeth yn ei blaen i wneud ymddangosiadau mewn ffilmiau megis Tylluan Wen a Oed yr Addewid.

Ei perfformiad olaf oedd gyda Cwmni Drama Llwyndyrys yn cyflwyno'r ddrama Y Dalar Deg yn Patagonia.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://funeral-notices.co.uk/Wales-North+Wales-North+Wales/death-notices/notice/JONES/1522298
2. ↑ https://barn.cymru/rhifyn/rhagfyr-2010-i-ionawr-2011
Mali Harries

Actor teledu a ffilm o Gymru yw **Mali Rhys Harries.** Mae hi yn adnabyddus am ymddangos mewn nifer o gyfresi teledu Cymraeg a Saesneg fel Y Gwyll*, Pobol y Cwm* a Caerdydd.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Mali yn Nghaerdydd.

Astudiodd yn yr Old Vic ym Mryste.

## **Gyrfa**

Wedi graddio canolbwyntiodd ar weithio ym myd y theatr am nifer o flynyddoedd, a bu'n gweithio gyda'r Royal Shakespeare Company am gyfnod.

Ers 1999 mae hi wedi dod yn wyneb cyfarwydd ar y teledu yn ymddangos mewn nifer o gyfresi Cymraeg a Saseneg.

Rhwng 2004 a 2007 bu'n chwarae un o'r prif rannu yn y rhaglen i blant Pentre Bach.

Bu'n chwarae rhan Kate Marhsall mewn 5 cyfres o Caerdydd rhwng 2006 a 2010. Enwebwyd am wobr BAFTA Cymru yn 2010 am ei gwaith ar y gyfres.

Rhwng 2013 a 2016 roedd Harries yn chwarae rhan DI Mared Rhys, un o'r prif rannau yng nghyfres dditectif Y Gwyll ar S4C (a'r fersiwn Saesneg *Hinterland*).

Ymddangosodd yn y gyfres gyntaf o Un Bore Mercher yn 2017.

Yn 2018 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn chwarae rhan Jaclyn Parri.

## **Bywyd personol**

Mae Harries yn briod a'r actor Matthew Gravelle. Mae'r cwpl wedi chwarae eu partneriaid ar y sgrîn mewn sawl sioe deledu ac mae ganddynt ddau o blant gyda’i gilydd Ela a Tomi.

Mae ei mam Mags yn delynores a'r actor Phylip Harries yw ei llys dad.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=8%2BrLcNbleNMdkt8Ap87bSg&scan=1
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/bafta-cymru-2010-family-affair-1919287
3. ↑ http://www.s4c.cymru/cy/drama/y-gwyll/#
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/wedding-year-pair-look-back-1838431
Branwen: Dadeni

Sioe Gerdd yw **Branwen: Dadeni** gan Ganolfan Mileniwm Cymru a Frân Wen sy’n ailddychmygu’r stori eiconig o'r Mabinogi.

Ysgrifenwyd y llyfr gan Hanna Jarman, Elgan Rhys a Seiriol Davies gyda cerddoriaeth a geiriau gan Seiriol Davies.

## **Plot**

Ar ôl rhyfel cartref gwaedlyd, teulu Llŷr sy’n rheoli gwlad Cedyrn. Mae Branwen, y dywysoges ifanc garismatig sydd wedi ennill calonnau’r bobl, yn awyddus i symud ei gwlad ymlaen, ond dyw ei brawd, y brenin, ddim yn gwrando.

Yn ystod ymweliad annisgwyl Brenin Iwerddon, mae hi’n gweld ei chyfle: dianc i wlad flaengar a llewyrchus lle bydd ei llais hi’n cyfrif a bydd ganddi’r grym i newid pethau. Ond, wrth i’w seren hi godi, mae pob bargen, bradychiad a chorff yn ei harwain yn ddyfnach i’r tywyllwch, tan, ar drothwy diwedd popeth, fe ddaw’r gost yn glir.

## **Cynhyrchiadau**

### **2023**

Perfformiwyd y sioe am y tro cyntaf yn mis Tachwedd 2023 gyda taith yn ymweld a Canolfan Mileniwm Cymru, Canolfan y Celfyddydau Aberystwyth a Pontio, Bangor.

Roedd y sioe yn cyd-gynhyrchiad rhwng Canolfan Mileniwm Cymru a Frân Wen gyda Gethin Evans yn cyfarwyddo

Y cast gwreiddiol oedd Mared Williams*, Caitlin Drake, Rithvik Andugula, Tomos Eames, Ioan Hefin, Gillian Elisa, Mali Grooms a Tegwen Velios gyda Lisa Angharad, Huw Euron, Steffan Hughes, Miriam Isaac, Elan Meirion, Niamh Moulton, Cedron Sion, Adam Vaughan fel yr wythawd.*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://franwen.com/productions/branwen
2. ↑ https://www.wmc.org.uk/cy/digwyddiadur/2023/branwen-dadeni
3. ↑ https://www.theguardian.com/stage/2023/nov/09/branwen-dadeni-review-epic-musical-is-a-landmark-in-welsh-theatre
Ble Mae Cyw?

Ffilm i blant yw **Ble Mae Cyw?** a ddarlledwyd am am y tro cyntaf ym 2009.

## **Plot**

Dewch ar y bws am bicnic gyda Gareth a Rachael, Heini, Tigi, Twm Tisian, Sali Mali a Jac y Jwc. Ond ble mae Cyw? Ydy Rapsgaliwn drwg wedi ei dal? A fydd Betsan Brysur a Prys Plismon yn gallu helpu? Neu ai un o driciau Norman Preis yw hwn?

## **Cynhyrchiad**

Y ffilm oedd ymddangosiad cynta'r cymeriad Rapsgaliwn. Aeth yn ei flaen i ymddangos yn gyfres ei hyn ar Cyw.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02dtgqn
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Rhodri+is+real+Rapscaliwn.-a0214686661
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27508/enwebiad-rhyngwladol-cyw-yn-efrog-newydd/
Elenya

Ffilm Gymraeg yw ***Elenya*** a ryddhawyd ym 1992. Cyfarwyddwr y ffilm oedd Steve Gough.

## **Plot**

Mae dynes oedrannus yn myfyrio ar ei phrofiadau yn ystod y rhyfel, pan ganfu peilot wedi anafu mewn coedwig. Mae Elenya yn blentyn amddifad i bob pwrpas, ac yn gorfod mynd i fyw at ei modryb surbwch wedi i’w thad fynd i rhyfel.

Daw Elenya i brofi pwer a chyfrifoldeb am y tro cyntaf erioed pan mae awyrennwr o’r Almaen yn cwympo mewn coedwig ac daw hi o hyd iddo. Mae Elenya yn penderfynu ei gadw’n gyfrinach ac yn gwneud hynny cyhyd ag y gall tan o’r diwedd mae’r pentref yn dysgu’r gwir, gyda chanlyniadau trasig.

## **Cynhrychiad**

Roedd y ffilm yn cyg-gynhyrchiad rhwng S4C, y BFI a Frankfurter Film. Cafodd y ffilm ei ffilmio gefn wrth gefn yn Gymraeg ac yn Saesneg.

Cafodd y ffilm ei saethu yn Luxembourg, yn sefyll i mewn dros Gymru.

Gwrthododd y golygydd William Diver gymryd cydnabyddiaeth gan ddefnyddio’r ffugenw Alan Smithee a ddefnyddir gan y Directors Guild of America pan nad yw cyfarwyddwr yn hapus gyda’r ffilm ac yn anfodlon rhoi eu henw iddo.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7b81fdeb
2. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0104177/
3. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Elenya
Fferm Ffactor

Rhaglen adloniant cystadleuol yw **Fferm Ffactor.**

Cynhychwyd y gyfres gan Cwmni Da a mae 11 cyfres wedi cal ei darlledu ar S4C ers 2009.

## **Fformat**

Mae'r gyfres yn dangos 10 ffermwr yn cymryd rhan mewn nifer o dasgau yn y maes amaethyddol, wrth gystadlu am wobr o gerbyd 4x4 newydd. Ar ddiwedd bob rhaglen mae'r beirniaid yn dewis cael gwared un cystadleuydd. Yn ystod y rhaglen byddai'r ffermwyr yn gallu bwrw ei bol yn y 'cab cyffesu', caban tractor lle roedden nhw'n siarad yn uniongyrchol a chamera.

Yn 2015 daeth fformat newydd "Brwydr y Ffermwyr" lle byddai timau o dri ffermwr yn cystadlu yn erbyn ei gilydd. Yn 2016 symudodd y darllediad i nos Sadwrn ac roedd pwyslais ar ffermwyr ifanc. Y wobr tro hon oedd taith i Batagonia.

### **Cyfres Selebs**

Dychwelodd y gyfres yn Chwefror 2018 gyda phedwar tîm o 'selebs' lle mae gan y capteiniaid brofiad y ffermio. Byddai'r tîm buddugol yn ennill y teitl a chyfraniad o £3,000 i elusen o'u dewis.

## **Penodau**

### **Fferm Ffactor - Selebs**

* Ioan Doyle, Cefin Roberts, Linda Brown
* Bethan Gwanas, Dyl Mei, Llŷr Ifans
* Anni Llŷn, Owain Tudur Jones, Llion Williams
* Lois Meleri-Jones, Huw Rees, Welsh Whisperer
* Dyddgu Hywel, Donna Edwards, Eilir Jones
* Brychan Llŷr, Elinor Jones, Lloyd Macey
* Owain Williams, Mari Lovgreen, Carwyn Jones (enillwyr)

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchir y gyfres gan Cwmni Da.

Seiliwyd y fformat ar y sioe Wyddelig *Ffeirm Ffactor* a ddarlledwyd ar sianel TG4 yn Iwerddon. Erbyn hyn mae'r fformat wedi ei werthu yn fyd-eang.

Cyflwynydd y pum cyfres gyntaf oedd Daloni Metcalfe gydag Ifan Jones Evans yn cymryd drosodd yn 2014.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p04b2m6n
2. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Fferm\_Ffactor
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02b2ttm
4. ↑ https://www.countytimes.co.uk/news/18362138.llanerfyl-s4c-star-take-part-fferm-ffactor-selebs/
5. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/16Fferm\_Ffactor\_Selebs.pdf