"Skrzynia na złoto"/Streszczenie

Sir Nicholas Fandorin – historyk i wnuk Erasta Pietrowicza – podczas badania przeszłości własnej rodziny trafia na fragment testamentu Corneliusa von Dorn – swojego dalekiego przodka żyjącego w siedemnastowiecznej Rosji. Nicholas publikuje w piśmie naukowym artykuł na temat Corneliusa, a niedługo potem otrzymuje anonimowy list z Rosji, z którego treści wynika, że reszta testamentu przechowywana jest w moskiewskich archiwach. Nicholas postanawia zobaczyć testament na własne oczy.

13 czerwca 1995 roku Nicholas przyjeżdża do Rosji, ale już na pierwszej stacji kolejowej zostaje obrabowany z telefonu, portfela, paszportu oraz wiezionego fragment testamentu.

*Maj 1675 roku. Żądny sławy i bogactwa młody niemiecki najemnik Cornelius von Dorn poznaje pułkownika Faustle, który opowiada mu o swojej zakończonej służbie u rosyjskiego cara. Corneliusa przekonuje oferta wysokiego żołdu i sam postanawia zaciągnąć się do rosyjskiej armii na czteroletni kontrakt. Podczas samotnej podróży do Moskwy Cornelius upija się w wiejskiej karczmie i zostaje okradziony z całego dobytku – pieniędzy, broni, ubrań oraz glejtu zaświadczającego, że jest najemnikiem na carskich usługach.*

Nicholas domyśla się, że w kradzieży udział musiał mieć konduktor pociągu. Jednak nie może tego nijak udowodnić. Posługując się gwarą rosyjskiego półświatka, przekonuje go, że sam jest wysoko postawionym przestępcą. Przerażony konduktor oddaje mu cały skradziony dobytek.

W Moskwie Nicholas udaje się do archiwum, gdzie poznaje dyrektora Wierszynina oraz Bołotnikowa – specjalistę od siedemnastowiecznych rękopisów. Po dwóch godzinach szukania w magazynie Bołotnikow przynosi Nicholasowi brakujący fragment testamentu jego przodka. Fandorin skanuje go i zwraca oryginał. Przy wyjściu z archiwum nieoczekiwanie nieznajomy w okularach kradnie Nicholasowi neseser, w którym znajduje się skan testamentu. Złodziej ucieka na dach budynku archiwum. Nicholas biegnie za nim. Niespodziewanie nieznajomy zrzuca Fandorina z dachu.

*Cornelius wraca do wiejskiej karczmy, gdzie siłą zmusza karczmarza od zwrócenia wszystkiego, co mu ukradł. Następnie najemnik przyłącza się do napotkanej karawany kupieckiej. Wspólnie docierają do Moskwy. W mieście Cornelius zostaje przyjęty przez urzędnika Łykowa i tłumacza Niemcerowa. Łykow przyznaje Corneliusowi niższy stopień i mniejszy żołd niż wcześniej mu obiecano, więc najemnik zaczyna go wyzywać i zostaje siłą wyprowadzony na zewnątrz*

*Von Dorn poznaje swojego dowódcę – pułkownika Libenaua również będącego niemieckim najemnikiem. Pułkownik opowiada mu o tym, że Rosja jest barbarzyńskim krajem, zupełnie odmiennym od zachodniej cywilizacji. Cornelius dowiaduje się, że Faustle okłamał go, bo w rzeczywistości nie jest wojskowym, lecz potomkiem Niemców osiadłych w Rosji, który podróżuje po Europie i opowiada zmyślone historie, aby przekonać cudzoziemców do służby w carskiej armii. Libenau ostrzega Corneliusa, że nawet po zakończeniu czteroletniego kontraktu Rosjanie nie pozwolą mu wyjechać i zostanie tu już na zawsze.*

Nicholas cudem unika śmierci, bo prosto z dachu wpada do kontenera pełnego liści i innych miękkich śmieci. Razem z policją bezskutecznie szuka śladów po nieznajomym okularniku. Zrezygnowany Nicholas po kilku godzinach poszukiwań wraca do hotelowego pokoju, gdzie spotyka czekającego na niego nieznajomego mężczyznę, który wcześniej ukradł mu neseser i próbował zabić. Niedoszły morderca wyciąga pistolet i strzela do Nicholasa, lecz ten uchyla się przed kulą. Z pomocą dwóch przypadkowych Gruzinów ucieka z hotelu i biegnie do brytyjskiej ambasady.

W ambasadzie Nicholas spotyka się z radcą Pumpkinem i opowiada mu o kradzieży neseseru ze skanem testamentu oraz o próbach zabicia go. Dyplomata stwierdza, że w rosyjskiej administracji i policji panuje taki chaos, że nigdy nie uda się odzyskać skradzionego neseseru ani ustalić kto i dlaczego kazał zabić Fandorina. Radca poleca Nicholasowi jak najszybciej wrócić do Londynu, a stamtąd wyjechać jak najdalej na jakiś czas. Fandorin sprzeciwia się i oznajmia, że za wszelką cenę chce odzyskać skradziony testament i bez niego nie wyjedzie z Rosji. Pumpkin grozi, że siłą zatrzyma Nicholasa w ambasadzie, a następnie każe odstawić go na lotnisko. Fandorin kapituluje i zgadza się pozostać w ambasadzie z własnej woli. Jednak pod pretekstem pójścia do toalety ucieka z ambasady. Na ulicy spotyka mężczyznę w okularach, który ponownie próbuje go zabić. Przed śmiercią Nicholasa ratuje kobieta, która każe mu wsiąść do swojego samochodu, a następnie odjeżdża.

*Październik 1675 roku. Cornelius od pół roku przebywa w Moskwie, gdzie szkoli kompanię muszkieterów. W tym czasie zdążył zadomowić się w mieście. Oszczędza i odkłada część zarabianych pieniędzy, bo wciąż planuje ucieczkę z Rosji i powrót do Europy.*

*Pewnego dnia podczas ćwiczeń wojskowych Corneliusa odwiedza pierwszy minister oraz kanclerz – Matfiejew. Matfiejew mianuje Corneliusa kapitanem swojej kompanii muszkieterów będącej elitarną gwardią samego cara Aleksego.*

Kobieta, która uratowała Nicholasa przedstawia się jako Mamajewa. Zawozi go do swojego mieszkania, gdzie wyjaśnia, że dziennikarką śledczą będącą na tropie Soso – rosyjskiego oligarchy, który dawniej był ważnym kryminalistą, ale ostatnio przeszedł do prowadzenia legalnych interesów. Jednak z dochodzenia Mamajewej wynika, że Soso wciąż utrzymuje potajemne kontakty ze światem przestępczym. Dziennikarka śledziła ludzi Soso i odkryła, że ci śledzili mężczyznę, który usiłował zabić Nicholasa. Fandorin dowiaduje się, że policjanci, z którymi przeszukiwał budynek archiwum nie byli prawdziwi, lecz podstawieni przez Soso. Podobnie dwóch Gruzinów, którzy pomogli mu uciec z hotelu przed zabójcą byli ludźmi Soso. Wygląda na to, że z niewiadomego powodu Soso zlecił swoim ludziom dbanie o bezpieczeństwo Nicholasa.

Rankiem następnego dnia odkrywają, że w nocy ktoś niepostrzeżenie włamał się do mieszkania Mamajewej. Nic nie ukradł, a jedynie zostawił neseser Fandorina. W teczce znajdują się wszystkie rzeczy Nicholasa. Dziennikarka podejrzewa, że ludzie Soso pozbyli się niedoszłego zabójcy i odebrali mu neseser, aby zwrócić go Fandorinowi. Mamajewa domyśla się, że w całej sprawie musi chodzić o testament Corneliusa. Nicholas uważa, że nieustępliwy zabójca żyje, bo w neseserze znajduje się karteczka z przeprosinami od niego.

*Jako dowódca carskiej gwardii Cornelius poznaje zwyczaje panujące na dworze. Przekonuje się, że monarcha jest niezbyt inteligentnym i rozgarniętym człowiekiem będącym pod wpływem dwóch zwalczających się bojarskich stronnictw: Miłosławskich – krewnych pierwszej żony cara oraz Naryszkinów-Matfiejewów – krewnych obecnej carskiej żony.*

*Cornelius jest coraz bardziej ceniony przez Matfiejewa, który powierza mu pilne i ważne zadania. Najemnik poznaje obyczaje pałacu kanclerza – najważniejszą osobą jest Iwan, czarnoskóry marszałek dworu będący dawnym tureckim niewolnikiem, a obecnie najbardziej zaufanym człowiekiem Matfiejewa. W pałacu Cornelius spotyka Aleksandrę, córkę Matfiejewa i zakochuje się w niej. Jednak najemnik zdaje sobie sprawę, że nie ma szans na zdobycie jej ręki, bo jest zbyt nisko urodzony. Dodatkowo Aleksandra ma już wybranego przyszłego męża. Jest nim polityczny stronnik Matfiejewa – przystojny, inteligentny i dobrze wykształcony książę Halicki.*

*W noworoczną noc Matfiejew urządza w swoim pałacu przyjęcie. Wśród gości są m.in.: książę Halicki; pastor Gregorius; metropolita antiochijski Taisjusz wraz z mnichem Josifem; niemiecki lekarz i aptekarz Walser oraz Lebiediew – poseł powracający z Francji. Gdy dochodzi do spotkania Taisjusza i Walsera, obaj patrzą na siebie w taki sposób, jakby znali się wcześniej i wcale nie byli zadowoleni z tego, że się widzą. Taisjusz poleca Corneliusowi przyprowadzić do siebie Josifa. Chwilę potem Walser w pośpiechu wychodzi z pałacu. Aby nie oglądać, jak Halicki flirtuje z Aleksandrą, Cornelius udaje się na obchód wart. Nagle słyszy wołanie o pomoc dolatujące z bocznej uliczki. Biegnie na miejsce i zauważa, że trójka napastników próbuje porwać Walsera. Najemnik rusza na pomoc i zabija dwóch spośród napastników, lecz ostatni z nich pokonuje Corneliusa i przymierza się do zadania śmiertelnego ciosu.*

Nicholas i Mamajewa wspólnie odczytują skan testamentu Corneliusa. Okazuje się, że są to spisane w 1682 roku zagadkowe wskazówki prowadzące do ukrytego miejsca. Cornelius kierował je do swojego syna Mikity i przestrzegał go, aby „nie ruszał Zamoleusa” i wziął jedynie „Liberię Iwana”. Mamajewa podejrzewa, że musi chodzić o ukryty skarb i prawdopodobnie ktoś ściągnął Nicholasa do Moskwy, a następnie ukradł mu jego fragment testamentu, aby móc ten skarb odnaleźć. Fandorin domyśla się, że ten ktoś mógł zrozumieć, że „Liberia Iwana” jest bezcenną legendarną zaginioną biblioteką cara Iwana Groźnego, ale on jako historyk uważa, że to niemożliwe, bo Cornelius żył sto lat po Iwanie. Mamajewa jedzie do redakcji, aby z pomocą zdjęć, które zrobiła poprzedniego dnia, ustalić, kim jest mężczyzna usiłujący zabić Nicholasa.

Fandorin zostaje sam w mieszkaniu. Wkrótce dzwoni do niego Mamajewa, której udało się dowiedzieć, że mężczyzna polujący na Nicholasa to Szurik – najlepszy płatny zabójca w Rosji. Przestraszony Nicholas chce jak najszybciej wyjechać z kraju. Zostawia Mamajewej list pożegnalny i wychodzi z mieszkania. Na ulicy zatrzymuje przypadkowy samochód i prosi o podwózkę na lotnisko. Kierowca przedstawia się jako Sołowjow. Nicholas domyśla się, że to biznesmen mający powiązania ze światem przestępczym. Sołowjow zauważa, że są śledzeni, a Fandorin rozpoznaje, że śledzi ich Szurik. Sołowjow wjeżdża w wąską uliczkę, gdzie wysiada z samochodu i atakuje Szurika. Dochodzi do walki, w której płatnemu zabójcy wypada pistolet. Szurik powala Sołowjowa, a Nicholas podnosi broń i zabija nasłanego zabójcę.

Sołowjow zabiera Fandorina do jednego ze swoich lokali, gdzie wspólnie piją i bliżej się poznają. Do biznesmena dzwoni jego informator z wiadomością, że policja znalazła martwego Szurika, a przy nim zdjęcie z podpisem Nicholasa. Policja, a także ministerstwo spraw wewnętrznych chcą odnaleźć Fandorina. Sołowjow mówi, że Nicholas musi u niego zostać, dopóki on nie zorganizuje dla niego bezpiecznego wyjazdu z Rosji. Fandorin podejrzewa, że Sołowjow będzie chciał zatrzymać go siłą. Pod pretekstem pójścia do toalety pijany wychodzi z lokalu.

*Muszkieterzy przybiegają Corneliusowi z pomocą. W tym momencie napastnik znika. Walser prosi niemieckiego najemnika, aby odprowadził go do domu. Aptekarz obiecuje wstawić mu sztuczne zęby z magicznego rogu jednorożca w miejsce zębów straconych w walce.*

*W swoim domu Walser wyjawia Corneliusowi, że to Josif na zlecenie Taisjusza próbował go porwać. W rzeczywistości Taisjusz jest bezwzględnym i żądnym władzy człowiekiem, a Josif to wierny mu skrytobójca. Aptekarz opowiada najemnikowi historię o bezcennym księgozbiorze cara Iwana zwanym Liberią Iwana. Zdaniem Walsera Liberia jest ukryta gdzieś na terenie Kremla, a Taisjusz oraz on sam próbują ją znaleźć. Cornelius i Walser zawierają umowę, że wspólnie odnajdą księgozbiór. Aptekarz z całego księgozbioru pragnie zdobyć jedynie traktat Zamoleusa o alchemii. Pozostałe księgi może wziąć Cornelius.*

*Przez następne dni Cornelius regularnie przeszukuje kremlowskie piwnice. Jednej nocy słyszy rozmowę księcia Halickiego i carówny Sofii. Okazuje się, że są oni swoimi kochankami i spiskują przeciwko kanclerzowi Matfiejewowi. Para orientuje się, że jest podsłuchiwana i wzywa strażników. Cornelius w panice ucieka z pałacowych piwnic. Przez ukryte tajne przejście trafia do komnat cara Aleksego. Car bierze go za ducha i mdleje. Najemnik wybiega z pałacu i udaje się do domu kanclerza Matfiejewa, gdzie opowiada marszałkowi Iwanowi o tym, że książę Halicki jest szpiegiem Miłosławskich. Marszałek odpowiada, że kanclerz i on doskonale wiedzą o knowaniach księcia Halickiego, lecz uważają, że nie jest on w stanie im zagrozić. Jednocześnie Iwan daje Corneliusowi do zrozumienia, że wie o jego uczuciu do córki Matfiejewa Aleksandry i radzi mu, aby jak najszybciej o tym zapomniał. Tej samej nocy do Corneliusa przychodzi Walser z wiadomością, że car jest ciężko chory i najprawdopodobniej niedługo umrze. Aptekarz twierdzi, że odnalazł Liberię Iwana.*

Nicholas rozumie, że nie może wrócić do Mamajewej, bo mógłby sprowadzić na nią niebezpieczeństwo. Nie może także udać się po pomoc do jakichkolwiek instytucji, bo jest poszukiwany za zabójstwo. W przypływie desperacji postanawia porozmawiać z Soso, którego ludzie wcześniej chronili Nicholasa przed zabójcą, więc z jakiegoś powodu Soso musi zależeć na ochronie Fandorina. Dzięki poszukiwaniom w Internecie informacji o Soso Nicholasowi udaje się z nim skontaktować. Dochodzi między nimi do spotkania, podczas którego Soso wyjaśnia, że nie ma pojęcia, kim jest Fandorin, a zabójca Szurik został nasłany przez Siwego – rosyjskiego oligarchę i kryminalistę będącego jego rywalem. Soso nie wie, dlaczego Siwy kazał zabić Nicholasa, ale on wysłał swoich ludzi, aby mu pomogli, bo chciał przeszkodzić planom Siwego, jakiekolwiek by one nie były. W trakcie rozmowy Nicholas dochodzi do wniosku, że neseser został mu zwrócony, bo sprawcy zrozumieli, że wskazówki w testamencie są zaszyfrowane i tylko Nicholas jest w stanie je zrozumieć i odnaleźć skarb. Soso i Fandorin piją wspólnie i zaprzyjaźniają się.

*Walser wyjawia, że już dawno ustalił, gdzie znajduje się Liberia Iwana, ale chciał przekonać się, czy Corneliusowi można ufać. Księgozbiór ukryty jest pod siedzibą metropolity Taisjusza, który jest przekonany, że Liberia Iwana jest gdzie indziej i nie ma pojęcia, że w rzeczywistości skarb jest tuż pod jego nosem. Walser zatrudnił się jako bibliotekarz do pomocy metropolicie, aby w sekrecie prowadzić poszukiwania i w końcu udało mu się znaleźć podziemną komnatę pełną skrzyń. Jednak nim zdążył wynieść księgi, Taisjusz wyrzucił go i dowiedział się, że Walser również próbuje odnaleźć zaginioną Liberię. Aptekarz proponuje Corneliusowi, aby zakradli się do siedziby metropolity, wykorzystując jego nieobecność, bo Taisjusz całą noc będzie czuwał przy umierającym carze.*

*W nocy Cornelius i Walser dostają się do odnalezionej komnaty i zabierają z niej część ksiąg, w tym traktat o alchemii Zamoelusa. Podczas opuszczania siedziby metropolity napotykają Josifa, który rzuca się na nich. Najemnik i aptekarz zabijają mnicha, ale odgłosy walki alarmują innych. Walserowi udaje się uciec, lecz Cornelius zostaje złapany i oddany w ręce kata. Von Dorn dowiaduje się, że z okazji śmierci cara została ogłoszona amnestia, ale jego ona nie obejmuje, bowiem dopuścił się mordu na duchownym i czekają go najgorsze męki.*

Nicholas zaczyna studiować księgi, dokumenty i gazety przywożone mu z archiwów przez ludzi Soso kierowanych przez Siergiejewa – szefa bezpieczeństwa Soso. W jednej z ksiąg Fandorin natrafia na wzmiankę o traktacie Zamoleusa, który miał być częścią zaginionej Liberii Iwana. Nicholas dochodzi do wniosku, że wbrew temu, co wcześniej myślał skarb z testamentu Corneliusa musi być ukrytą carską biblioteką.

Równocześnie Nicholas domyśla się, że Siwy dowiedział się o istnieniu Liberii Iwana dzięki współpracy z jakimś ekspertem w dziedzinie archiwów i starych dokumentów. Od razu przychodzi mu na myśl Bołotnikow. Poleca ludziom Soso odnaleźć go, a następnie sprowadzić. Podczas przesłuchania Bołotnikow przyznaje się, że to on wysłał przesyłkę do Nicholasa, bo chciał ściągnąć go do Moskwy, aby zobaczyć drugą połowę testamentu Corneliusa, ale zaprzecza jakoby współpracował z rosyjskimi przestępcami. Archiwista stwierdza, że i jemu, i Fandorinowi bardzo zależy na odnalezieniu Liberii Iwana, więc proponuje, aby ze sobą współpracowali, bo tylko razem będą w stanie ją znaleźć.

Nicholas i Bołotnikow mają świadomość, że obaj sobie do końca nie ufają i czują, że każdy z nich coś ukrywa. Mimo to dzięki współpracy udaje im się określić miejsce, gdzie według testamentu Corneliusa powinna znajdować się Liberia Iwana – jest to stary, zniszczony dom przeznaczony do rozbiórki. W nocy obaj historycy zakradają się na ten teren i zaczynają kopać w piwnicy. Pod ziemią znajdują stare zamknięte drzwi.

*Tuż przed rozpoczęciem tortur przybywa Iwan, który oznajmia, że Cornelius jest niewinny i z woli kanclerza Matfiejewa ma zostać uwolniony. Po opuszczeniu więzienia Iwan wyjawia najemnikowi, że to Walser zawiadomił ich o jego pojmaniu. Dodatkowo Matfiejew uważa, że Cornelius został złapany w siedzibie Taisjusza, bo szpiegował metropolitę jako stronnika Miłosławskich, a co za tym idzie przeciwnika politycznego Matfiejewa. Iwan informuje Corneliusa, że kanclerz ma dla niego ważne zadanie – wraz ze swoim oddziałem musi zabezpieczyć obrady Dumy, która będzie wybierała nowego cara.*

*Przed udaniem się na Kreml Cornelius spotyka się z Walserem, który opowiada o tym, że oszukał najemnika, bo w rzeczywistości traktat Zamoleusa nie jest o alchemii. Jest to Ewangelia Judasza, której zawartość mogłaby sprawić, że nawet najgorliwsi chrześcijanie całkowicie odrzuciliby wiarę. Aptekarz chce wydać księgę, aby doprowadzić do upadku chrześcijaństwa i zapoczątkować epokę rozumu i oświecenia. Cornelius nie zgadza się z nim, bowiem uważa, że religia jest ludziom potrzebna, bo daje wiarę, która jest potężniejsza i piękniejsza niż rozum. Najemnik zostaje otruty przez Walsera, lecz ostatkiem sił udaje mu się zabić aptekarza i zażyć antidotum. Następnie Cornelius zakopuje wykradzione księgi w piwnicy domu Walsera, a na wierzchu kładzie Ewangelię Judasza schowaną do worka. Potem idzie do pałacu Matfiejewa, aby przygotować swoich żołnierzy.*

Nicholas i Bołotnikow trafiają do ukrytej w podziemiach komory. Niespodziewanie w piwnicy pojawia się Szurik, który zabija Bołotnikowa. Fandorin odkrywa, że Siwy i Sołowjow to jedna i ta sama osoba, a Bołotnikow jednak współpracował z przestępcami. Wspólne zabicie Szurika przez Nicholasa i Sołowjowa było mistyfikacją mającą sprawić, aby Sołowjow i Nicholas zbliżyli się do siebie. Bołotnikow próbował oszukać Sołowjowa i zgarnąć Liberię Iwana dla siebie, więc Sołowjow kazał go zabić.

Chwilę później do piwnicy przychodzi Siergiejew, który zabija Szurika. Okazuje się, że Siergiejew zdradził Soso i on także pracuje dla Sołowjowa. Ostatecznie do piwnicy przybywa Soso wraz ze swoimi ludźmi, którzy zabijają Siergiejewa. Biznesmen wiedział, że Siergiejew go zdradził i dlatego mu nie ufał oraz kazał go śledzić. Nicholas odnajduje w piwnicy traktat Zamoleusa, ale z rozczarowaniem stwierdza, że księga była przechowywana w złych warunkach, przez co zachowały się jedynie okładka oraz strona tytułowa. Niestety w piwnicy nie ma innych ksiąg. Pod traktatem Zamoleusa jest tylko goła ziemia.

Soso zabiera Nicholasa do swojego gabinetu, gdzie wyznaje mu, że traktat Zamoleusa jest praktycznie bezwartościowy, bo ozdabiające go kamienie szlachetne są fałszywe. Biznesmen proponuje Fandorinowi, aby został w Rosji i prowadził razem z nim interesy. Nicholas odmawia i wychodzi na korytarz, gdzie czeka na niego Mamajewa. Dziennikarka jest na niego wściekła, że nie dał jej znać, że wszystko z nim w porządku. Nieoczekiwanie para zdaje sobie sprawę, że zależy im na sobie nawzajem. Dwa miesiące później biorą ślub.

*Cornelius dociera do pałacu Matfiejewa, gdzie dowiaduje się, że Miłosławscy poprzez intrygi posadzili na carskim tronie podległego sobie najstarszego syna zmarłego cara Aleksego. Oznacza to koniec kariery politycznej Matfiejewa. Kanclerz ofiarowuje Corneliusowi dużą sumę pieniędzy za jego wierną służbę i poleca mu wyjechać z Rosji.*

*Najemnik postanawia jak najszybciej zabrać księgi ukryte w piwnicy Walsera i wrócić do Europy. Spotyka córkę Matfiejewa, Aleksandrę, która niespodziewanie całuje go i wyznaje mu miłość. Najemnik stwierdza, że może poczekać ze swoim wyjazdem dzień lub dwa, bo księgi i tak są dobrze ukryte, a jemu wystarczy odsunąć traktat Zamoleusa i poszukać głębiej w ziemi, aby je wyjąć.*