Posiadłość Jaworowiczów

Zbliżona do pałacu rezydencja rodziny Jaworowiczów, będąca symbolem ich bogactwa i statusu, zwłaszcza na przełomie XVIII i XIX wieku. Dom rodzinny Ludwika Jaworowicza, gdzie później mieszkał także z żoną i dziećmi.

## Historia

### XVIII i większość XIX wieku

Zbudowany przez Jaworowiczów jako nowa, okazała rezydencja magnacka w drugiej połowie XVIII wieku. Nie wiadomo czy była to przebudowa starego dworku, czy całkowicie nowa budowla w nowym miejscu. Z pewnością jednak świadczyła o niesłychanym powodzeniu jakim cieszyła się rodzina, która w tym czasie dorobiła się dużej fortuny, najprawdopodobniej zdobytej nielegalnymi środkami - t.j. dzięki kolaboracji z Rosją, korupcji i ogólnie pojętej 'zdradzie' kraju w tych niespokojnych czasach.

Jednak to dzięki tej fortunie rodzina Jaworowiczów bez większego uszczerbku przetrwała czasy rozbiorów, zaborów, wojen napoleońskich i wszelkich powstań. Przeróżne inwestycje i ogólna smykałka do biznesu również utrwaliła przetrwanie tego rodzinnego majątku, który w połowie XIX wieku musiał naprawdę rozkwitać.

### Ludwik i kryzys rodzinny

Urodzony w 1857 roku Ludwik Jaworowicz, jedyny syn swoich rodziców, spędził niemal całą swoją młodość w tym pałacu i jako przyszły dziedzic był przygotowywany do przejęcia majątku od najmłodszych lat. Wielkim więc było zaskoczeniem, gdy nagle nastoletni, ambitny Ludwik zapragnął wyjechać na studia do Francji i ostatecznie zostać lekarzem. Oczywiście pragnienie to spotkało się z całkowitą dezaprobatą rodziców i niemal całej rodziny (z pewnością był tam jakiś jeden wujek czy ktoś, kto stał po stronie Ludwika i z którym Ludwik miał bardzo dobrą relację). W tej niedogodnej sytuacji Ludwik ucieka z domu w wieku 17 lat i dostaje się na studia medyczne na Sorbonie. Za życia rodziców już nigdy do domu nie wraca, wymieniając jedynie okazjonalne listy.

Mniej więcej w czasie gdy Ludwik już jako lekarz wyjeżdża do Egiptu (1884) umierają jego rodzice a on staje się pełnoprawnym właścicielem posiadłości i majątku Jaworowiczów, ale wciąż nie decyduje się na powrót do Polski, zajmując się pracą w Kairze. Przez następne lata rezydencja podupada więc a jedyną osobą doglądającą jej i pilnujący jest stary wierny lokaj. Poniektóre cenniejsze elementy wyposażenia domu zostają zabranie przez dalszych członków rodziny, niezbyt zainteresowanych przejmowaniem całego domu.

### Powrót do domu

Ludwik Jaworowicz decyduje się na powrót do Polski i w rodzinne strony dopiero po porożach z Marianną Strychanowską. Wracają tam razem w 1890 roku i wtedy to Ludwik oficjalnie przejmuje rodzinny majątek, a następnie, po ślubie z Marianną, zamieszkuje tam z nową rodziną.

Zawsze wyobrażam sobie ten przyjazd Ludwika i Marianny do tego pałacu jako taki bardzo klimatyczny i niemal magiczny moment. Wchodzą do tego pustego domu, wszystkie meble są przykryte białymi prześcieradłami, które uzbierały na sobie warstwę kurzu. A potem pojawia się ten lokaj ze strzelbą i psem, nie poznając oczywiście na początku Ludwika i myśląc, że ktoś się włamał. Ale potem jest tylko wielki reunion, że dziedzic powrócił do domu i zajmie się teraz tym całym majątkiem, a w te puste ściany wróci życie.

### Nowa rodzina

Przez wiele następnych lat w rezydencji Jaworowiczów panuje dość sielankowy, rodzinny nastrój, nawet jeśli Ludwik jako lekarz spędza większość czasu w Krakowie, a rodzina wyjeżdża także często do Lipkowa.

Urodzony w 1894 roku Andrzej zostaje następnym spadkobiercą tej posiadłości i to głównie on zajmuje się nią w dwudziestoleciu międzywojennym, a gdy w 1932 roku umiera Ludwik, staje się nowym właścicielem, przynajmniej do czasu II wojny światowej. Jego starsza siostra Apolonia zraz po I wojnie wraz z matką i mężem przenosi się do Warszawy, przebywając więcej w Lipkowie. Jej córki także studiują w Warszawie.

Andrzej ginie w kampanii wrześniowej w 1939 roku i później rezydencja zostaje najprawdopodobniej przejęta przez hitlerowców, a po wojnie staje się własnością państwa.

## Behind the scenes

Zawsze wyobrażałam sobie tą posiadłość dość mocno jako pałac, który pojawia się w serialu "Kariera Nikodema Dyzmy" czyli pałac w Zaborowie. Jest ona co prawda wybudowana już na początku XX wieku, ale nie mogę się wyzbyć wyobrażenia właśnie tej budowli jako rezydencji Jaworowiczów. Jednocześnie, jeśli chciałoby się być nieco bardziej poprawnym historycznie to na ten dom pasują także pałac w Śmiełowie i pałac w Radziejowicach. Są to już bardziej typowo klasycystyczne pałace, rzeczywiście z XVII wieku i zaczynam się trochę przyzwyczajać do właśnie ich wizerunku jako bogatej, magnackiej posiadłości Jaworowiczów.

Pałac w ŚmiełowiePałac w ZaborowiePałac w Radziejowicach