Nhà Minh

**Nhà Minh** (大明) là hoàng triều Trung Quốc cuối cùng của người Hán. Triều đại cai trị Trung Quốc từ năm 1368 đến năm 1644(276 năm), và chính thức kết thúc năm 1662.Hầu hết các vị Hoàng đế của triều đại này dù ít dù nhiều đều sở hữu một số đặc điểm bị xem là "kỳ lạ".Các sự kiện của nhà Minh được ghi chép tại Minh sử.

## Sơ bộ lịch sử nhà Minh

Khai quốc của Hoàng triều nhà Minh là Chu Nguyên Chương (朱元璋), được xem như là một trong những hoàng đế vĩ đại nhất của Trung Quốc nhờ các công trạng to lớn của mình với đất nước, nhưng cũng bị chê trách vì sự hà khắc, cũng như tính "Qua cầu rút ván" của mình, sát hại hàng loạt những công thần khai quốc trong thời gian nắm quyền.Ông từng viện những lý do vô cớ để xử lý các công thần,những người đã cùng ông khai sáng nên giang sơn.Tiêu biểu như Hồ Duy Dung,Lam Ngọc,....Cũng vì lý do này nên khi ông mất vào năm 1398,cháu nội ông,Chu Doãn Văn (朱允炆) lên ngôi chưa được bao lâu thì bị Yên vương (燕王)- tên thật là Chu Đệ (朱棣) tiếm đoạt ngôi vị,tức Minh Thành Tổ (明成祖).Chu Đệ đã bắt đầu triều đại của mình bằng việc hợp pháp hóa việc lên ngôi với việc xóa bỏ toàn bộ thời gian trị vì của người cháu và thiêu hủy hay sửa đổi các tài liệu có liên quan đến tuổi thơ và cuộc nổi loạn của mình

Ông cho tái lập Cẩm Y Vệ(锦衣卫)-tổ chức năm xưa cha ông lập nên để giám sát quan lại,đến cuối thời Hồng Vũ bị phá bỏ-và giao cho viên tướng tên Kỷ Cương(纪纲) làm Cẩm Y vệ Chỉ huy sứ(锦衣卫指挥使).Kỷ Cương sau này đã liên kết với Hán vương (汉王) mưu phản,nên bị chu di

Hán vương,tên Chu Cao Hú (朱高煦), hoàng tử thứ hai của Minh Thành Tổ và hoàng hậu Từ thị.Khi mới 10 tuổi ông đã được ông nội phong làm Cao Dương vương (高陽王).Chu Cao Hú kế thừa khả năng thiện chiến của cha, võ nghệ cao cường, rất đươc lòng cha.Khi có nạn Tĩnh Dịch, Minh Thành Tổ từng hứa:

*Huynh trưởng của con thân thể không tốt, ta lại vô cùng coi trọng con. Một khi có được thiên hạ, con chính là đại công thần lớn nhất của ta*

Chu Cao Hú nghe những lời ấy liền một mực tin rằng chỉ cần đánh thắng sẽ được cha phong làm Thái Tử. Tuy vậy cha ông lại nuốt lời hứa,phong cho con trai cả Chu Cao Sí(朱高熾)-tức Minh Nhân Tông(明仁宗)-làm Thái Tử.Cao Hú tức giận dấy binh tạo phản làm loạn. Thành Tổ giận lắm, muốn giết y. Cao Sí lại niệm tình anh em, xin tha chết cho,vua liền tha mạng cho Chu Cao Húc, nhưng bị đày đến Lạc An, Sơn Đông năm 1416 và không được phép rời khỏi thái ấp khi không có lệnh của triều đình.Ở Sơn Đông, Cao Húc bí mật huấn luyện quân đội của ông kể từ khi ông có ý định làm loạn. Qua nhiều năm, ông chiêu nạp được nhiều vị tướng tài để thực hiện âm mưu của mình.Lúc cháu y,tức Chu Chiêm Cơ (朱瞻基) lên ngôi,ông phát động nổi loạn với hy vọng cướp đoạt thiên hạ từ tay cháu ruột giống như những gì Chu Đệ đã làm với Kiến Văn Đế năm xưa.Nhưng kết quả lại hoàn toàn trái ngược,Cao Hú sau đó bị trói vào cột và bị thiêu đến chết cho đúng với lời thề của ông. Tất cả thê thiếp và 11 con trai ông đều bị xử tử . 600 quan viên tham gia nổi loạn đều bị giết, hơn 2000 quân lính bị đày đi biên ải.

Lại nói đến Chu Đệ sau khi Kỷ Cương chết ông đã dời ngôi về Bắc Bình,lại lập ra Đông Xưởng giám sát luôn cả Cẩm y vệ.Năm 1424,Minh Thành Tổ qua đời, thọ 64 tuổi. Hoàng thái tử Chu Cao Sí lên ngôi,nhưng chưa đầy 1 năm thì qua đời,Chu Chiêm Cơ lên ngôi.Được 10 năm,tức năm 1435,Chu Chiêm Cơ qua đời,con trưởng của ông là Chu Kì Trấn (朱祁鎮) lên ngôi,tức Minh Anh Tông.Anh Tông nổi tiếng trong lịch sử nhà Minh vì là người duy nhất lên ngôi 2 lần.Lần đầu tiên, Anh Tông không được sử sách đánh giá cao. Sử gia hiện đại Mạnh Sâm cho rằng Minh Anh Tông là hôn quân, bất tài, trước trọng dụng Vương Chấn làm triều đình điên đảo, tham công để lọt vào tay Ngõa Lạt khiến quốc thể bị mất mặt.Sau Sự biến Thổ Mộc bảo,ông bị bộ tộc Oirat (Ngõa Lạt) bắt làm con tin.Được tin Anh Tông bị bắt, triều đình lập em ông là Chu Kỳ Ngọc (朱祁鈺),vốn là Thành vương(郕王) lên làm vua,tôn cựu hoàng làm Thái Thượng hoàng. Tháng 12 năm 1456, Minh Đại Tông bị bệnh nặng,Anh Tông trở lại Hoàng vị.Ngay sau khi trở lại ngôi vua, Minh Anh Tông phế truất Đại Tông đang bệnh nặng làm Thành vương như cũ, cho ra ở Tây cung, phế chức Hoàng thái hậu của Hồ thị là mẫu thân Thành vương. Vợ cả của Thành vương là Uông thị trước kia vì từng phản đối thay đổi thái tử mà bị Cảnh Thái đày vào lãnh cung, đến đây Anh Tông cho thả ra, lại phong là Vương phi như trước. Mấy ngày sau Thành vương Chu Kỳ Ngọc qua đời. Có ý kiến cho rằng Thành vương bị Anh Tông sai người sát hại.Sang lần làm vua thứ 2, ông có được một vài thành tựu: ngăn chặn quyền thần, bãi bỏ chế độ tuẫn táng cung phi theo vua đã hình thành từ các triều đại trước.Thành tựu lớn nhất của Anh Tông chính là bỏ cổ tục tuẫn táng.Năm 1464, Hoàng đế băng hà đúng 7 năm sau ngày ông trở lại ngôi, thọ 38 tuổi.

Thái tử Chu Kiến Thâm (朱見濬) lên nối ngôi.Sau khi lên ngôi,vị hoàng đế tỏ ra là một thanh niên hăng hái trong việc trị quốc. Đầu tiên, ông liền khôi phục lại Đế hiệu của người chú là Minh Đại Tông, tiến hành ân xá toàn quốc. Ông đã dùng chính sách giảm thuế, củng cố lại triều đình. Đương thời xem ông như một minh quân xuất chúng.Tuy nhiên, sự hưng thịnh này đã không kéo dài được lâu. Thành Hóa vốn không phải là người có tố chất chịu đựng vất vả, lại không thể tính toán kỹ lưỡng làm thế nào để duy trì sự thịnh trị một cách lâu dài. Do vậy ông đã nhanh chóng mất hết nhuệ khí cai quản triều chính, thể hiện rõ nhất ở việc để hậu cung chuyên quyền.Bản thân Minh Hiến Tông thì càng lúc sa đà, chỉ lo ham mê tửu sắc, ăn chơi trụy lạc. Ngự triều mỗi buổi sáng đã trở thành gánh nặng đối với ông, động một tí là ông hủy bỏ, đa phần những tấu thư đều giao cho thái giám phê chuẩn. Năm 1487,Hiến Tông sinh bệnh rồi qua đời,con trai thứ ba,nhưng là con trai còn sống lớn nhất của ông là Chu Hựu Đường (朱祐樘) lên ngôi.Các sử gia đã ghi nhận của ông là **Hoằng Trị trung hưng** (弘治中兴) và xem ông là một trong những vị Hoàng đế đáng khen của nhà Minh.Mặc dù là thân cửu ngũ chí tôn và được quyền có cho mình Tam cung Lục viện nhưng Hoằng Trị Đế lại chỉ có duy nhất một người vợ là Hoàng hậu Trương thị. Trương Hoàng hậu trở thành vợ của Hoằng Trị Đế từ năm 1487, khi ông vẫn đang là Hoàng thái tử. Sau khi lên ngôi, Hoằng Trị Đế cũng không lập thêm thê thiếp nào mà chỉ chung tình với Hoàng hậu, mặc kệ cho quan lại dâng tấu khẩn cầu như thế nào đi chăng nữa.Năm 1505, ngày 8 tháng 6,Hiếu Tông qua đời, thái tử Chu Hậu Chiếu(朱厚照) lên kế vị, đổi niên hiệu là **Chính Đức**. Khi đó, ông vừa 14 tuổi.Phần đông sử gia mô tả Vũ Tông là một vị hoàng đế gian dâm, phóng đãng và có những sở thích quái lạ, song cũng có những ý kiến trái ngược. Như việc ông trừ khử hoạn quan Lưu Cẩn (刘瑾) và bình định **Ninh vương chi loạn** (宁王之乱), **Ứng Châu đại tiệp** (应州大捷); phần nào cho thấy Vũ Tông cũng là một vị hoàng đế có năng lực, quyết đoán.

**Loạn Ninh vương** là sự kiện diễn ra vào năm 1519, do Chu Thần Hào(朱宸濠) phát động binh biến.Ông là cháu 5 đời của Chu Quyền(朱权), hoàng tử thứ 17 của Minh Thái Tổ.Năm 1391,Chu Quyền được phong Ninh vương(宁王),thụy Hiến(獻).Ninh Hiến vương nổi tiếng với tài chỉ huy quân sự; là một sử gia cũng như một nhà viết kịch.Yên vương Chu Đệ, đang chuẩn bị cho cuộc nổi dậy ở Tĩnh Nan, nhận thấy rằng điều quan trọng bây giờ chính là Chu Quyền trung lập, em trai của ông, vì lực lượng của Ninh vương là mạnh nhất sau Yên vương lúc bấy giờ. Sau nhiều ngày, lực lượng của Chu Đệ cũng bắt giữ được Chu Quyền. Minh sử chép rằng, sau khi sơ tán Đại Ninh, Chu Đệ đã cho đốt hết tất những sổ sách của Chu Quyền.Sau thời điểm đó, Chu Quyền buộc phải hỗ trợ Chu Đệ trong cuộc nổi dậy của anh mình. Chu Đệ lên ngôi, lấy niên hiệu Vĩnh Lạc. Thành Tổ lúc khởi sự đã hứa khi sự thành sẽ cùng hưởng chung thiên hạ với ông. Tuy nhiên khi lên ngôi, Thành Tổ đã ép Chu Quyền phải rời bỏ đất phong và chuyển về một vùng đất nghèo nàn hơn và bị bãi bỏ binh quyền.Ninh vương chết trong uất ức vì chuyện ngày xưa, còn con cháu ông cũng mang lòng bất mãn với triều đình. Năm 1497, cha Thần Hào tức Ninh vương thứ ba Chu Cận Quân mất, nhưng phải đến 2 năm sau, Thần Hào mới được kế thừa tước vị Ninh Vương.Theo quan hệ huyết thống,ông là ông chú họ của Vũ Tông.Ông đã xin Vũ Tông khôi phục binh mã,rồi khởi sự làm phản nhưng chỉ mất hơn 1 tháng, Tuần phủ Nam Cám Vương Thủ Nhân (hay Vương Dương Minh) cùng Thái thủ Cát An Ngũ Văn Định đã dẹp yên được cuộc nổi loạn này.Tất cả lực lượng của Ninh Vương đều bị quân triều đình tiêu diệt hoặc bắt sống, cả nhà Ninh Vương bị vua Vũ Tông xử tử. Riêng Ninh Vương do triều thần ra mặt cầu xin nên được miễn tội chết, chỉ bị tước hết phong hiệu và bị giam lỏng trong tù. Hai năm sau, Ninh Vương tự sát trong ngục.Ngày 20 tháng 4 năm 1521, Vũ Tông chết, hưởng dương 30 tuổi. Do vua không có con nối dõi, lại không chỉ định ai kế vị.Sau đó các đại thần lập Chu Hậu Thông (朱厚熜) lên ngôi,tức Minh Thế Tông (明世宗),còn gọi là Gia Tĩnh Đế (嘉靖帝).

Gia Tĩnh đế, con trai thứ hai và cũng là người con trai duy nhất còn sống của Chu Hữu Nguyên(朱祐杬),con trai thứ tư của Minh Hiến Tông.Chu Hữu Nguyên được phong tước Hưng vương (兴王),thụy là Hiến(献).Năm 1538,Hữu Nguyên được con trai truy miếu hiệu là Duệ Tông (睿宗).Ông cai trị tổng cộng 45 năm, từ năm 1521 tới năm 1567, trở thành một trong những vị hoàng đế Trung Quốc tại vị trên ngai vàng lâu nhất.Trong quãng thời gian nhiều năm đầu cai trị, Thế Tông Gia Tĩnh hoàng đế tiến hành cải cách, chăm lo quốc sự, chính sách quyết đoán, dẹp trừ hoạn quan, củng cố biên cương, xuất hiện 1 giai đoạn **Trung hưng cục diện** (中兴局面, **Gia Tĩnh trung hưng**), đưa Đại Minh quốc đi lên. Nhưng trong 18 năm cuối cùng trị vì, Thế Tông dần dần bỏ bê chính sự, không buồn thiết triều, pháp kỷ quốc gia cũng dần bị bãi bỏ.Về cuối đời, Gia Tĩnh rất khát khao được trường sinh bất lão. Để thỏa mong ước này, ông nhiều lần uống thuốc chế từ thủy ngân. Sau một thời gian dài uống thuốc, sức khỏe của hoàng đế bắt đầu suy kiệt; tứ chi sưng phù, sắc mặt xám xịt, chân bước không vững, nói năng cũng rất khó khăn.Tháng giêng năm 1565, đạo sĩ Vương Châm (王针) ở Thiểm Tây đã bào chế ra thuốc kim thạch dựa vào *Chư phẩm tiên phương*, *Dưỡng lão tân thư* mà ông ta tự bịa ra. Thành phần của loại thuốc này không rõ ràng, sau khi Gia Tĩnh uống vào cảm thấy chóng mặt hoa mắt, chảy máu ở mũi, bất tỉnh, sau đó thì nằm liệt giường.Năm 1567, Gia Tĩnh lại uống rất nhiều thuốc kim thạch để trường thọ nhưng sau đó trúng độc rất nặng, nhiều ngự y bó tay vì ông uống quá liều. Cuối cùng, vào ngày 23 tháng 1, một tuần trước Tết Nguyên Đán, Gia Tĩnh Đế lâm bệnh nặng và qua đời ở cung Vạn Thọ, thọ 60 tuổi.

Con trai thứ ba của Gia Tĩnh Đế là Chu Tái Kỵ (朱載坖) lên ngôi. Khi vừa lên 2 tuổi, ông được phong làm Dụ vương(裕王).Đế quốc Trung Hoa được Minh Mục Tông thừa hưởng đầy những xáo trộn gây ra bởi sự quản lý tồi và nạn tham nhũng. Để chấn chỉnh sự hỗn loạn do cha mình gây ra trong suốt một thời gian dài, Mục Tông đã thực hiện việc cải cách triều chính bằng cách sử dụng một loạt các quan lại có tài.Ông phụ thuộc nặng nề vào các hoạn quan triều đình.Sáu năm sau,do dâm dục quá độ mà qua đời lúc có 35 tuổi.Trước khi qua đời, Mục Tông đã di mệnh lại cho các đại thần Cao Củng, Cao Nghi, Trương Cư Chính phò tá cho đứa con trai mới 10 tuổi của mình là Chu Dực Quân (朱翊鈞) lên kế vị, tức Minh Thần Tông.Trung thần Cao Củng thấy vậy liền than rằng:*"Tại sao lại đưa một thằng nhóc 10 tuổi lên trị vì thiên hạ ?"*. Vì chuyện này Cao Củng bị thái giám Phùng Bảo khép cho tội "chuyên quyền, có ý chiếm đoạt ngôi vua", đồng thời ép ông ta từ quan về quê.Từ năm 1572 đến năm 1582 là thời kì hưng thịnh của triều đại Vạn Lịch.Tuy nhiên Trương Cư Chính vừa mất, Vạn Lịch sau đó đã hoàn toàn thay đổi.Nhìn chung, 18 năm từ năm 1582 - 1600 đất nước vẫn phát triển về kinh tế và hùng mạnh về quân sự.Thời gian 20 năm cuối đời, Vạn Lịch Đế triệt để xa lánh vai trò của mình trong triều đình, hay trên thực tế là bãi công.Vạn Lịch càng ngày ăn chơi,tiêu tiền cho hoang phí, quốc khố ngày càng cạn kiệt. Khởi nghĩa nông dân bắt đầu nổ ra, Vạn Lịch Đế thường cho những lực lượng rất lớn để đánh dẹp những cuộc khởi nghĩa nhỏ.

Năm 1620, 9 tháng 4, Hiếu Đoan Hiển hoàng hậu Vương Hỉ Thư qua đời vì bạo bệnh. Vạn Lịch Đế vì thế mà sinh phiền muộn, cử hành tang lễ long trọng cho Hoàng hậu. Đến ngày 18 tháng 8, Vạn Lịch Đế cũng chết ở tuổi 58.Sau đó, con trai trưởng của Vạn Lịch, Chu Thường Lạc (朱常洛),lên ngôi.Tuy là con trưởng,nhưng ông lại chẳng được cha sủng ái.Vạn Lịch đế khi đó chỉ sủng hạnh con trai của Trịnh quý phi là Hoàng tam tử Chu Thường Tuấn (朱常洵).Mãi đến năm 19 tuổi Thường Lạc.Trịnh quý phi muốn trừ Thái tử,nên đã xảy ra một đại sự kiện trong hoàng tộc được gọi là Đĩnh kích án (梃击案).Tuy vậy,mới tại vị 30 ngày ông đã qua đời. Hoàng trưởng tử là Chu Do Hiệu(朱由校) kế vị khi vừa 16 tuổi.Chu Do Hiệu có lẽ là hoàng đế kỳ lạ nhất trong các hoàng đế.Từ nhỏ, ông không được học hành chu đáo nên cuối cùng không biết chữ.Không chỉ thế,Chu Do Hiệu còn tư thông với người vú là Khách thị.Đặc biệt, ngay từ nhỏ, Hy Tông đã có thích thú với việc chạm khắc gỗ, nên mặc dù đang ở ngôi, Minh Hy Tông suốt ngày chỉ biết khắc chạm, vẽ lên gỗ, nghệ thuật điêu khắc gỗ của Hy Tông rất khéo và tinh xảo. Minh Hy Tông hoàn toàn tin tưởng và giao hầu hết việc triều chính cho thái giám Ngụy Trung Hiền, hoàn toàn khoanh tay rũ áo, chỉ biết suốt ngày chơi bời, chìm đắm trong tửu sắc, không ham chính sự.

Năm 1627, tháng 8, Hy Tông ngự giá cùng Ngụy Trung Hiền và Vương Thể Kiền (王體乾) đến Tây Uyển xem dân phu đào hồ, bất ngờ bị rơi xuống nước. Tuy ông được cứu kịp thời nhưng do sức khỏe yếu, lại sợ hãi quá độ mà sinh trọng bệnh. Biết mình khó qua khỏi, lại không có con trai kế vị vì cả ba người con trai của Hy Tông đều mất khi còn nhỏ tuổi, Hy Tông triệu em trai Chu Do Kiểm(朱由檢) lúc đó là Tín vương(信王), nhập cung để bàn chuyện kế vị.Ngày 30 tháng 9, Minh Hy Tông sau 7 năm tại vị đã qua đời khi chỉ vừa 21 tuổi. Tín vương Chu Do Kiểm lập tức kế vị, tức Minh Tư Tông Sùng Trinh hoàng đế.

Sùng Trinh chỉ làm hoàng đế được hơn 16 năm thì bị Lý Tự Thành ép chết.Đại Minh từ đây chấm dứt

## Nam Minh

**Nam Minh** (tiếng Trung: 南明; bính âm: *Nán Míng*, 1644–1662) là tên gọi của Triều đại Trung Quốc được chính dòng dõi con cháu và các quan lại trung thành của nhà Minh thành lập ở phía Nam Trung Quốc ngay sau khi kinh đô Bắc Kinh bị Lý Tự Thành chiếm năm 1644, mặc dù vua Sùng Trinh đã treo cổ tuẫn quốc chết tại núi Môi Sơn, Bắc Kinh nhưng các tỉnh phía nam vẫn do nhà Minh kiểm soát, ở phương nam vẫn còn thế lực. Một số hoàng tộc và quan lại nhà Minh đã tìm cách di cư lánh nạn về phía nam Trung Quốc và tập hợp lực lượng còn lại xung quanh Nam Kinh, kinh đô thứ hai và cũng là kinh đô dự phòng của nhà Minh

Hoàng đế đầu tiên của nhà Nam Minh là Chu Do Tung (朱由崧),em họ của hai vua Sùng Trinh và Thiên Khải.Ông là con trưởng của Chu Thường Tuân (朱常洵),sách lập làm Phúc vương (福王).Được 1 năm thì Chu Do Tung bị nhà Thanh giết chết.

## Nhân vật thời Minh tiêu biểu

* Các Hoàng đế Nhà Minh
* Từ Đạt
* Thang Hòa
* Thường Ngộ Xuân

Triều đại này còn nổi tiếng với Tam xưởng nhất vệ gồm:

* Cẩm y vệ
* Đông xưởng (*Đông hán*)
* Tây xưởng
* Nội hành xưởng