recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Anonima Esperanta Babilado

**Anonima Esperanta Babilado** (ofte mallongigita al **AEB**) estas rigore anonima Esperanta trolgrupo en Telegramo. Ĝi estas babilejo, kie homoj povas anonime troli kaj ŝerci en Esperanto. Pli precize, AEB estas kanalo, kie ĉiuj partoprenantoj estas administrantoj. Tiel, kiam oni skribas mesaĝon, neniu povas vidi kiu estas la aŭtoro, ĉar ĝi aperos kiel mesaĝo de la kanalo mem.

Ofte tratktataj temoj en AEB estas ŝercoj, insultoj, memeoj, riismo kaj klaĉado pri la Esperanta movado, inter aliaj temoj. Pro daura alsendo de pornajho, chikanado kaj ghenerala perforteco, Paroliĝema Francisko kreis la Bonkoran Anoniman Babilejon, nun la dua tia babilejo.

AEB estas komune unua ejo uzita por forkuri cenzuron, sed pro tio kompreneble tie trovighis, historie, gravajn forbarituloj, pedofiloj, spamistoj, ktp.

## Ligoj

* http://t.me/anonimaesperantababilado — Telegrama invitligo al la babilejo
Борис Репетур

**Борис Аронович Репетур** — российский актёр, озвучивший Баквита и Чупакабра в мультсериале «Герои Энвелла»

## Биография

Борис Репетур родился в Москве. По окончании школы некоторое время учился в музыкальном училище имени Ипполитова-Иванова по классу альта и Джазовой студии по классу ударных. До начала актёрской карьеры работал в отделе технического контроля на опытном заводе Всесоюзного Электротехнического Института, ударником на танцах в Доме Культуры Внуковского завода огнеупорных изделий, а также пожарным в драматическом театре имени К. С. Станиславского.

С начала 1990-х годов является «закадровым голосом» многих российских телевизионных программ и рекламных роликов[2]. За свою карьеру озвучил около 1000 рекламных роликов.

С 1994 года начал вести телепрограммы и телешоу телепрограмму. В 1995—1998 годах совместно с Антоном Зайцевым вёл телепередачу о компьютерных играх «От винта!». Эта передача принесла наибольшую популярность актёру. С января 2008 года они были ведущими «Иконы видеоигр» на «MTV Россия», а с марта 2008 года вели обновленную версию «От винта!» — передачу «Без винта» на «Gameland TV». В 2014 году производство «От винта!» было продолжено; новая передача выходит в рамках рубрики в программе «Навигатор игрового мира» одноимённого журнала. Также с августа 2006 года принимает участие в озвучивании видеороликов к «Видеомании» — приложению журнала «Игромания». В 2013 году Б. Репетура и А. Зайцева пригласили на проект портала GamePilot «ProИгры», выпускавшийся до апреля 2014 года.

Также Борис Репетур озвучивает компьютерные игры. Стал «голосом» Шерлока Холмса в нескольких играх компании Frogwares. Участвовал в озвучивании Mafia: The City of Lost Heaven (где озвучил Луку Бертоне и Сэма) и Mafia II (Лука Гурино и Бруно Левин) в локализации «1С», став одним из немногих актёров, работавших над обеими частями; озвучил диджея Тридогнайта в Fallout 3.

На основе биографии на Wikipedia.
## Фильмография

С 2017 года Борис Репетур сотрудничает со студией «Паровоз» и озвучил персонажей в нескольких мультсериалах студии:

* 2017 — «Герои Энвелла» — **Баквит** и **Чупакабр**
* 2018 — «Сказочный Патруль» — Водяной
* 2017 — «Лео и Тиг» — один из казуаров, косатка, Таонго
Sovoko

**Sovoko** (de la rusa *совок*) estas neglekta aŭ insulta vorto por homoj de Sovetunio, kiuj ideologie subtenas la sovetan reĝimon aŭ simple estas tro mense konformaj por rezisti ĝin. En la rusa la vorto laŭlitere signifas (rubo)ŝovelilon, t.e. ilon por relative malnobela kaj malpura laboro, tiel montrante ke homoj kiuj uzas la vorton ne havas tro grandan estimon por la **sovokoj**.

## Etimologio kaj priskribo

La koncepto de **sovoko** estas laŭlitere la sama kiel koncepto de *Homo soveticus*, termino enkondukita far rusa sociologo Aleksandr Zinovjev, kiu priskribis la sovetan socion jene:

En tiu ĉi citaĵo oni ankaŭ povas vidi difinajn ecojn de tiuj homoj, kiujn oni nomas **sovokoj** en eks-sovetiaj landoj: konformemon, mankon de konsistaj ideoj (oni devas ĉiam adaptiĝi al tio, kion proklamas la estroj) kaj samtempe montran sinceron kaj fidelon je la ŝtato. Sed, kiel Zinovjev notis, la ecoj de **sovokeco** ne limitiĝas al konformemo kaj subservemo por la ŝtato. Multaj sovetiaj elmigrintoj en pli liberaj landoj, kiel Francio, daŭre kondukis same kiel ili kondukis en Sovetunio kaj daŭre reproduktis kaj disvastigis sovetan propagandon, kvankam la loka ŝtato ne plu premis al ili nek postulis ke ili faru tiel. Saman oni povas observi nun, multajn jarojn post disfalo de Sovetio kaj malapero de ĝia reĝimo kaj ĝiaj mekanismoj de ideologia enforto. Ni povas vidi, ke multaj homoj en eksa Sovetia sfero, aparte de pli oldaj generacioj, daŭre disvastigas sovetan propagandon kaj subtenas rekonstruon de soveta aŭ **sovokeca** reĝimo. Fakte, eĉ Zinovjev mem, la homo kiu enkondukis la koncepton en **sovoko** aŭ *Homo soveticus*, ankaŭ falis en tiu stato en sia maljuneco.

La eblaj psikologiaj eksplikoj de tia fenomeno estas multaj, interalie oni suspektas infantilismon kaj Stokholman sindromon aŭ simple supozas, ke iuj el sovetaj homoj tiom adaptiĝis al vivo en totalisma socio, ke ili ne plu povas kompreni vivon en relative normalaj kaj liberaj kondiĉoj. Persona libero, demokratio, libera merkato kaj aliaj tiaj konceptoj estas por ili fremdaj kaj timigaj, kaj, konscie aŭ nekonscie, ili emas reveni al totalisma vivmaniero — terura, sed kutima por ili. Kaj ju pli maljuna estas la homo, ju pli longe ŝli vivis en totalismo, des pli malfacilas por ŝli adaptiĝi al ekzisto en netotalisma socio kaj des pli alloga ŝajnas al ŝli reveno al totalisma vivmaniero.

Vatniko estas fenomeno tre simila al **sovoko**, sed ĝi estas memeo de interreta epoko kaj temas ne pri Sovetunio, sed pri moderna Rusio kaj aparte pri la reĝimo de Vladimir Putin.

## Vidu ankaŭ

* Vatniko
* Bajzuo
IS UCSM Wiki

Tecnología Frame Relay

Tecnología Frame Relay

Es una técnica de comunicación mediante retransmisión de tramas para redes de circuito virtual, introducida por la ITU-T a partir de la recomendación I.122 de 1988. Consiste en una forma simplificada de tecnología de conmutación de paquetes que transmite una variedad de tamaños de tramas o marcos (“frames”) para datos, perfecto para la transmisión de grandes cantidades de datos; se utiliza para un servicio de transmisión de voz y datos a alta velocidad que permite la interconexión de redes de área local separadas geográficamente a un coste menor. (Velocidad de 34Mbps)

HISTORIA DEL INTERNET

1958 -> EEUU funadoron la Advanced Researchs Projects Agency (ARPA) formada por 200 cientificos de alto nivel y contaban con un gran presupuesto.

1962 -> El ARPA creó un programa de investigación computacional bajo la dirección de John Licklider, un científico del MIT (Massachusetts Institute of Technology).

1967 -> El ARPA publico un plan para crear una red de ordenadores denominada ARPANET.

1971 -> La red fue creciendo y ARPANET tenia 23 puntos conectados.

1972 ->ARPANET se presentó en la First International Conference on Computers and Communication en Washington DC. Los científicos de ARPANET demostraron que el sistema era operativo creando una red de 40 puntos conectados en diferentes localizaciones.

## Agrega entradas (Tareas)

<createbox>
width=24
break=no
buttonlabel=Crear un nuevo artículo
</createbox>

**¿No estás seguro por dónde comenzar?**

* Revisa **Ayuda:Comenzando este wiki** para conocer algunos consejos
* Si eres un novato respecto a los wikis, revisa **Ayuda:Empezando**

Las imágenes y videos son una gran manera de atraer lectores a tu wiki. Encuentra videos sobre tu tema en la videoteca de Fandom.

Archivo:Placeholder
Dudo

**Dudo** (angle: *dud*) estas io ajn fuŝa, ne funkciata laŭ sia deklarita funkcio aŭ portempa, nur okupanta lokon ĝis la vera versio de la sama aĵo estos farita. Maketojn aŭ imitajojn de iu ilo oni ankaŭ povas nomi dudoj.

**Dudkartoĉo** estas kartoĉo sen kuglo, kiu, do, nur faras bruon sed ne pafon. **Dudpaĝo** estas (ret)paĝo, kiu ne havas necesan informon kaj nur okupas la lokon por ke ne estu reteraro. Paĝoj kun mesaĝoj kiel "konstruata" aŭ "baldaŭ alvenos", kiujn oni ofte trafas interrete, estas bonaj ekzemploj de dudpaĝoj.
Ĝanĉuko

**Ĝanĉuko** estas vorto kiu aperis kiel loka memeo kaj populariĝis en Esperantaj babilejoj de Telegramo. Ĝi devenas de indonezia vorto *jancuk*, kiu laŭlitere signifas "fekaĵo". La babilejanoj, tamen, pli ofte uzas ĝin ne en tiu ĉi laŭlitera senco, sed je emocia aŭ emfaza uzo de vorto "fek'": kiel en frazoj "fek' al vi", "kio la fek'", "mi ne komprenis fek'" ktp. Tiel ankaŭ aperas verbo **ĝanĉuki** kiu povas, depende de kunteksto, signifi "fiaski", "malplibonigi ion", "trolumi", "krokodili" aŭ simple "ĉeesti farante nenion utilan".

En la babilejoj aperis eĉ vorto **ĝanĉukismo**, kiu gramatike devus signifi iun koncepton aŭ teorion, sed vere ĝi estas nur trolumilo por novuloj. Kiam iu novaperinta babilejano unuafoje vidas la vorton, ŝli nature emas demandi kion ĝi signifas, sed la sola respondo kiun ŝli ricevos estas: "Ganĉukismo estas ismo de ĝanĉuk'!" Se oni serioze provus difini la sencon de vorto "ĝanĉukismo", verŝajne oni trovus ion koncepte similan al vorto "piĉismo", kiu ankaŭ aperis kiel memeo kaj estis popularigita ĉirkaŭ jardekon pli frue.

Kategorio:DialektiĝojKategorio:SakraĵojKategorio:Memeoj
Kaŭ

**Kaŭ** estas transfundamenta Esperanta vorteto kiu aperis kiel kunmetaĵo de "kaj/aŭ". Ĝi signifas, do, la normalan logikan "aŭ": "A kaŭ B" signifas "A aŭ B aŭ ambaŭ". En tio ĝi distingas de logika "disiga aŭ" aŭ "disaŭ", kiu signifas "A aŭ B, sed ne ambaŭ".

Pli detale ni skribos pri tio en Logikaj operatoroj en Esperanto.
Kategorio:Superfundamentaj gramatikaĵoj
Летучий корабль

## Список серий

**Летучий корабль** — двадцатая серия мультсериала «Герои Энвелла».

## Синопсис

*Вик собирается вернуться в игру, чтобы спасти Вэл. Однако, похоже, Фил опередил его: забрал ноутбук первым и закрыл его в театралке. Но запертая на ключ дверь — это только первое и самое простое препятствие на пути Вика. Впереди его ожидает долгий и полный опасностей квест по поискам принцессы. Справится ли Вик в одиночку? Будет ли Вэл ждать его? Простила ли она ошибку Вика? И главный вопрос — что делает в игре Фил?*
## Персонажи

* Виктор (Вик) Сменкин
* Филипп (Фил) Черных (только голос)
* Кира Сменкина (только голос)
* Вэл
* Советник
* Целители
* Марионетки
* Элитная марионетка-капитан (дебют)

## Локации

* Санкт-Петербург
	+ Школа
* Энвелл
	+ Край карты
	+ Летучий корабль (дебют)

## Достижения

* Grand Theft Airship (большой корабельный угон) — захватить корабль-базу марионеток.

## Разное

* Вик упоминает сайт YouTube.
* Несмотря на то, что летучий корабль — это фактически транспорт, игра идентифицирует его как локацию (при приближении появляется надпись — «локация разблокирована»).
* Достижение и символ к нему — отсылка к серии игр «GTA».
Дом Елены Викторовны

Елена Викторовна живёт в Санкт-Петербурге в съёмной квартире.

## Описание

Квартира находится на первом этаже. Показана была одна единственная комната — довольно большая по площади, но скудно обставленная. Пол — деревянный, покрыт красным ковром. На стенах старые обои в зелёную полоску с красными цветами. В комнате есть одно большое окно и дверь в скошенном углу. Вдоль стен стоит различная мебель, вся довольно старая: ширма, комод, небольшой столик, накрытый скатертью и стул, пианино, платяной шкаф и небольшая тумба — все эти предметы ненастоящие. Иллюзия создана, чтобы скрыть настоящую обстановку — предметы из игры: драгоценные камни, топливную руду, оружие и манекен с комплектом для клонирования.

Единственные настоящие предметы — это зеркало, кресло и игрушка Лео, сидящая в нём.

## Появления

Впервые квартира Елены Викторовны показана в серии 33. «Логово ящерицы». Илья Муромов узнал, что Елена Викторовна проводила время с компанией Арта. Поскольку он уже проверил квартиры всех подростков, он решил проникнуть и в квартиру Елены, пропавшей полтора года назад. Случайно сняв маскировку с мебели, Илья обнаружил множество игровых вещей, среди которых — странный прибор. Одев его, он случайно создал свою копию. Посчитав, что такой «наглядный» пример убедит всех в том, что он во всём был прав, Илья собрался выйти также, как пришёл — через окно, но копия предложил открыть дверь. После этого они покинули квартиру.

## Примечание

* В то время, как почти все серии названы по местам, в которых происходит действие, название серии «Логово ящерицы» является отсылкой к Саламандре, которой была сама Елена Викторовна. Логово Саламандры = квартира Елены Викторовны.
* Елена Викторовна снимает комнату в квартире, об этом на одном из стримов рассказал Антон Ланшаков.
Galeksa dialekto

la **galeksa** dialekto estas esperanta dialekto, precipe influita de bonlingvismo de Klaùd Piron, de el-uniksa mallongigemo kaj komunemo, malusklecemo, kaj de la h-sistemo (krom dum 2020-a intertempo, post ke telegramo fine funkciigis mortaklavojn, kaj antau ol lia ibus rompighis), kaj de ghenerala precizemego, mdr (vidu ankau: Adam-i)
Memeo

**Memeo** estas unuo de kulturo, iu informero aŭ ideo kiu pasas de homo al homo. Tio ĉi estas unu el la plej gravaj terminoj de moderna antropologio, serioze konsiderinda en iu studo de kulturo. En interreta slango oni plejparte uzas la vorton **memeo** cele de iu informero (plej ofte bildo) kiu lakonike kaj simbole transdonas la ideon, pri kiu temas memeo, ofte en ironia aŭ amuza formo.

## Etimologio

La vorton **memeo** unue enkondukis fama brita biologiisto Richard Dawkins en sia libro *Egoisma geno* de jaro 1975. En la libro li teoriis, ke memeoj estiel unuoj de kulturo havas la samajn ecojn kiel genoj estiel unuoj de heredeco, t.e. ili replikiĝas, mutacias, selektiĝas depende de mediaj kondiĉoj kaj, eventuale, partoprenas en procedo de kultura evoluo same kiel genoj paroprenas en biologia evoluo.

La vorto devenas de antikva greka vorto μίμημα (prononce [míːmɛːma], "imitacio"), kiu siavice devenas de verbo μιμεῖσθαι ("mimi" aŭ "imitacii"). En la angla Dawkins mallongigis la vorton al *meme* por ke ĝi similu al angla vorto *gene* ("geno"). Poste ĝi eniris Esperanton, plej verŝajne tra la franca aŭ iu alia eŭropa lingvo, per aldono de fina -o.

Kategorio:Scienca terminaro
Kategorio:Soci-politika terminaro
Kategorio:Interreta slango
Kategorio:Kulturo
Артём Кошман

**Артём Кошман** — российский актёр, озвучивший Виктора Сменкина в мультсериале «Герои Энвелла»

## Биография

Артем Кошман родился 25 октября 2003 года. Свою актерскую карьеру он начал в 2015 году со съемок в фильме «Покидая Неверлэнд» режиссера Николая Саркисова, в котором сыграл главную роль. Позднее актер снялся в популярном детективном сериале «След» и в фильмах «Плен», «Визитер», «Осы» и «Пиджак».

В 2017 году Артем озвучил персонажа Виктора «Вика» Сменкина в мультсериале «Герои Энвелла».

© Вокруг.тв
В 2019 году принял участие в съемках фильма «Экспонат» режиссера Алены Олейник.

В жизни в разное время увлекался различными видами спорта. Среди них: стрельба (лук, арбалет, пневматика, тарелки), плавание, коньки, хоккей, ролики, лыжи, теннис, настольный теннис, плавание, а также занимался современными танцами (хип-хоп, стритданц).
Doksi

**Dokso** (el angla *doxx*) estas ago de eltrovo kaj publikigo de ies privataj informoj kiel reala (pasporta) nomo, vivloko, adreso, veraj vivaj fotoj ktp. Plej kutime en Esperanto ĝi uziĝas en la verba formo **doksi** kaj kiel parto de devenaj vortoj: **doksanto**, **doksado**, **doksemo**, **doksemulo** kaj similaj.

La termino *doxxing* aperis en anglalingva interreta ĵargono kaj originale aperis en artifikula kulturo en la tempo kiam multaj kodumistoj kaj fakuloj pri informa sekureco agis eksterleĝe aŭ almenaŭ faris iujn leĝe dubeblajn agojn. La vorto *dox* aŭ *doxx* estas misliterumita, kiel kutime okazis en artifikula kulturo, vorto *docs*, kio siavice estas mallongigo de *documents* — "dokumentoj". Temis, do, pri eltrovo kaj publikigo de dokumentoj, kiuj povis malanonimigi konatan artifikulon kaj do krei por ŝli problemojn. Ĝi poste ekuziĝis en multaj kuntekstoj, inklude la politikan, kiam diversaj grupoj (aparte en Usono) uzis doksadon por organizi ĉikanadon de siaj politikaj oponantoj.

Plej kutime en la angla oni nur uzas la vorton nur por tiaj severaj okazoj, kiam doksado vere kondukas aŭ havas sufiĉe altan ŝancon konduki al ĉikanado, minacoj, perforto aŭ aliaj malfacilaĵoj por la doksato. En Esperanto, aparte en telegramo, ĝi uzeblas pli vaste, pli malpli ĉiu provo de senanonimigo de iu uzanto aŭ publikigo de iuj ajn ies personaj informoj sen konsento povas esti nomata **doksado**.

## Referencoj

1. ↑ Por pli detala priskribo de apero, uzado kaj disvolvo de la termino en la angla vidu la respondan artikolon en anglalingva vikipedio (angle)
Bonkora Anonima Babilejo

**Bonkora Anonima Babilejo**, aù mallongige **BAB** estas dua plej fama telegrama anonima babilejo. Ghi estis kreita de Paroliĝema post, ke li taksis AEB tro malbonan pro pornajho, chikanado, ktp. kvankam tia loko estis utila por li por forkuri cenzuron. Do BAB same estas kiel AEB sed malpli perforteca, sovagha, sen pornajho kaj chikanado, sed kun tamen multan troladon. Ekzemple, ghi tipe estas la chefa ejo, kie okazas talpakuzoj. Tial ghia kanalbildo estas talpo.
Estiel

**Estiel** estas superfundamenta vorto kiu en iuj okazoj uzatas anstataŭ *kiel* por plia logika precizo de la frazo. Ĝi estas kombinaĵo de vortoj *esti* kaj *kiel*, kaj laŭlitere havas la saman signifon kiel vorto *estante*. Esperantistoj, kiuj uzas la vorton **estiel** ĝenerale uzas ĝin en la senco "estante iu/io" kaj kontraŭas ĝin al la vorto *(sam)kiel* signifanta "sammaniere".

## Uzo

Ekzemploj de uzo de la vorto **estiel** en kiuj ĝi havas notindan influon al la signifo de la frazo estas multaj. Klasika ekzemplo estas frazo

* *Li ploris kiel infano* — tio ĉi signifas ke li ne nepre estas infano, sed li ploris same, sammaniere kiel infanoj kutime ploras;
* *Li ploris estiel infano* — li ploris, ĉar li estis infano kaj ĉiu infano plorus en tiu ĉi situacio.

La artikolo en la Esperanta vikipedio donas alian ekzemplon:

*Mi, kiel judo, ne manĝas porkan viandon*

En tiu ĉi formo la frazo estas ambigua. De ĝi ni ne scias, ĉu la parolanto vere estas judo aŭ ĉu ŝli nur agas same kiel judo rilate je porka viando. Esperantistoj, kiuj uzas vorton **estiel**, dirus

* *Mi, estiel judo, ne manĝas porkan viandon* — por la okazo ke la parolanto vere estas judo, kaj
* *Mi, kiel judo, ne manĝas porkan viandon* — en alia okazo.

Tiuj esperantistoj, kiuj volas eviti uzon de **estiel**, dirus *estante* en la unua okazo kaj *samkiel* en la dua.

## Vidu ankaŭ

* Ŝli
* Riismo
* Ĝiismo
* I
* Na
* Iĉ
* Far
* Elismo
* Mijismo
Anauroch

Anauroch, or The Great Sand Sea, was a magical desert in northern Faerûn. It held the remnants of the once-powerful Netherese Empire, their flying enclaves having crashed to the ground when their greatest mage Karsus, in a desperate bid to end the war against the phaerimm, challenged the goddess Mystryl for her divine mantle, causing the Weave to falter and all magic to fail. For generations since, Anauroch, the greatest desert in Faerûn, encroached relentlessly on border nations, burying them beneath the sands
Krokodili

**Krokodili** estas eble la plej frua ekzemplo de propra subkultura vorto en Esperantista kulturo. Ĝi signifas paroli en iu nacia lingvo dum Esperantistaj eventoj aŭ en Esperantista rondo. La vorto ekzistis almenaŭ ekde komenco de la 20-a jarcento, la bebaj jaroj de Esperanto, ĉar homoj, kiuj alvenas al Esperantaj kunvenoj, ne povante aŭ ne emante paroli Esperante, ekzistis ekde la apero de la lingvo — samkiel eternaj komencantoj kaj kielvifartasuloj. Kompreneble, tiu ĉi fenomeno ne ekzistas en iuj ajn "naturaj" lingvokulturoj, kaj do la vorto *krokodili* ne tradukeblas al iu nacia lingvo sen sufiĉe longa priskribo.

**Krokodili** estas unu el relative malgranda nombro de "esperantismoj" — t.e. vortoj, kiuj aperis ene de Esperanta kulturo per Esperantaj vortoj, sigloj aŭ nomoj (aliaj ekzemploj estas vortoj kabei, mojosa, modora kaj eble kelkaj aliaj). El ĉiuj ili ĝi estas la plej populara kaj diskuteble plej konata kaj en, kaj ekster Esperantista movado. Analoge al ĝi aperis kelkaj aliaj vortoj kun radikoj de reptiloj: **aligatori** — provi uzi Esperanton por lerni iun nacian lingvon en rondo de tiulingvanaj Esperantistoj, kaj **dinosaŭri** — paroli Esperanton kun gramatika strukturo kaj paŭsoj de sia denaska lingvo. Ankaŭ ekzistas vortoj **gaviali** — "malokrokodili", t.e. paroli Esperanton en rondo de ne-Esperantistoj, aŭ en iu medio kie ne ĉiuj scipovas aŭ komprenas Esperanton, kaj **lacerti** — paroli alian planligvon en Esperantista medio aŭ rondo (idistoj nemalofte faras la lastan, malhelpante Esperantistajn eventojn). Iam oni ankaŭ distingas inter vortoj **krokodili** (paroli sian denaskan lingvon en Esperantista medio) kaj **kajmani** (paroli tiun nacian lingvon en Esperanta medio, kiu ne estas denaska de la parolanto), kvankam de praktika vidpunkto ofte ne ekzistas diferenco.

En iuj Esperantistaj eventoj oni organizas apartan spacon, t.n. aligatorejon, kie licas aligatori kaj kajmani, por ke Esperantistoj povus plibonigi sian scipovon de fremdaj naciaj lingvoj per komunikado kun aliaj Esperantistoj.

## Vidu ankaŭ

* Artikolo Krokodili en Esperanta Vikipedio.
* Artikolo Reptiliumi en Esperanta Vikipedio — pri aliaj reptilidevenaj vortoj en simila skemo.

## Referencoj

1. ↑ Intervuo de konata rusa Esperantisto Slavik Ivanov al rusa eduka retpaĝaro "N+1" pri disvolvoj kaj ŝanĝoj en Esperanto (*ruse*).

Kategorio:Esperantismoj
Kategorio:Esperanta kulturo
Meza venko

**Meza Venko** estas koncepto popularigita de la hispana esperantisto Paroliĝema Francisko kiel fina celo de la voĉmesaĝa revolucio, necesa antaù atingi la Fina Venko. Laŭ ties ideo, oni atingos la Mezan Venkon kiam ĉiuj esperantistoj povos flue paroli Esperanton. La ideo estas, ke kiam chiu esperantisto povos kaj kune, meznombre faros sendon cent minutojn parolante, iu meza venko estos atingita, ĉar ili estos parolantaj iutempe antaŭ neesperantistoj, kaj esperanto farighos io normala, viva kaj funkcianta por ili, do ili pli emos lerni paroli (vidu gavialismo). La pensado estas, ke, fakte, la homoj normale neniam lernas lingvon pri nura lingvoshato, kiel plejofte per esperanto, sed pro utilo a� trudo: igante esperanton uzata tiom, ke estus utila kompreni ghin al homoj fakte neinteresitaj, ghi atingos la Finan Venkon.

## Artikoloj ligitaj

* Gavialismo
* voĉmesaĝa revolucio
* Paroliĝema Francisko
Remota

**Remota** (el angla *remote*) estas beletra neologismo, enkondukita far Manuel de Seabra en lia libro *La armeoj de Paluzie* (1996). Nune ĝi estas ofte uzata pro granda disvolvo de la angla lingvo kiel defakta lingvo de la interreto kaj aperanta modo por anglismoj.

La signifo de la vorto **remota** en Esperanto pli malpli precize kopias la uzon de vorto *remote* en la angla. Depende de la kunteksto ĝi povas signifi:

* malproksima (aŭ lontana)

Mi volas viziti **remotan** domon de mia onklo
* fora, izolita, malfacilatingebla

La luktoartistoj vivas en **remota** monaĥejo en Tibeto
* defora (en komputiko)

Mi konektiĝis al **remota** komputilo
Same kiel en la angla, la teleregilo aŭ defora kontrolilo de diversa aparataro iam nomiĝas **remota kontrolilo** (angle *remote controller*) aŭ simple **remoto** (angle *remote*).
Kategorio:Anglismoj
Kategorio:Teknika terminaro
Kategorio:Beletraj neologismoj
Bidlo

**Bidlo** (ruse *быдло*, de pola *bydło*) estas rusdevena vorto signifanta ĝenerale malsaĝan aŭ maledukitan personon. Ĝi aperis kiel malestima kaj ofte insulta termino kiun pli bonkleraj partoj de rusa loĝantaro uzis por la malpli kleraj homoj. Kvankam originale en la rusa ĝi estas nenombra vorto, kvazaŭ iu substanco aŭ amaso, enirante aliajn lingvojn, kaj aparte Esperanton, ĝi iĝis normala singularo: unu **bidlo**, kelkaj **bidloj** ktp.

## Etimologio

La vorto *быдло* eniris la rusan lingvon de la pola *bydło*, kie ĝi signifas "bruto", "brutaro". Originala signifo de antikva slava vorto *bydlo* estas "vivo" are "vivaj necesaĵoj" (la vorto konserviĝis en tiu ĉi signifo en, ekzemple, la ĉeĥa lingvo). Eventuale la signifo ŝanĝiĝis al specife domaj animaloj, kiujn slavaj popoloj bezonis por travivi.

En la rusan la vorto eniris jam tiam, kiam la semantika valoro de bruto jam estis ne tiom "io necesa por vivo" kiom "io stulta, obeema kaj pasiva", kaj, ŝajne, dekomence estis nur uzata por homoj (por animaloj jam ekzistis alia rusa vorto *скот*). Eventuale en tiu ĉi signifo ĝi ankaŭ aperis en Esperanto, plej verŝajne pro agado de rusaj troloj en retaj babilejoj kaj telegramo.

## Uzo

La rusa vikivortaro listas jenajn eblajn signifoj de vorto *быдло*:

* Homo, kiu havas malaltan socian statuson kaŭ faras severan manlaboron
* Pasiva homo, kiu senpense obeas ordonojn kaj ebligas aliajn ekspluati ŝlin
* Malsaĝa, malklera aŭ malafabla homo
* Mense malfrua homo, oligofrenulo
* En rusa prizona ĵargono: malliberulo, kiu obeeme laboras kaj sekvas ordonojn de la prizona estraro
* Iu ajn loĝanto de Sovetunio laŭ vidpunkto de elmigrintuloj kaj rusoj vivantaj eksterlande (vidu ankaŭ: sovoko)

El ĉiuj tiuj signifoj la vorto **bidlo** povas ankaŭ esti uzata en Esperanto. Tamen ĝia uzo estas kutime asociata kun ruslingvanoj, aparte tiuj de radikalaj politikaj rigardoj, aŭ simple troloj.
Погодные боты

**Погодные боты** — второстепенные персонажи мультсериала «Герои Энвелла». Ранее приспешники Баквита.

## Описание

Представляют из себя летающие шары с одной железной конечностью, которая используется как для хватания и кастования погодных заклинаний, так и для вращения в качестве пропеллера. Светящаяся полоса в центре может раздвигаться, проецируя внутри себя трёхмерную голограмму.

Изначально это нейтральные боты, предназначенные для создания различных погодных явлений по всему миру Энвелла.

## Появления

Впервые боты появляются в серии 31. «Деревня шахтёров» в часовой башне на несколько секунд.

В серии 34. «Грибная пещера» выясняется, что боты контролируются Баквитом. Он использует их сначала для общения с героями, а потом атакует ими, пытаясь отобрать камень с вершины горы, нужный для «разморозки» Моргарта. Боты применяют электрические разряды, как в одиночку — для небольших молний, так и совместно — для создания мощного залпа. Также они используют порывы ветра и просто хватают и толкают игроков.

Когда ребятам всё-таки удаётся восстановить Моргарта, то он замечает, что победить ботов с помощью стихийных заклинаний не получится.

 Фил и Моргарт
 *[ 34. «Грибная пещера» ]*

— Это ещё почему?
— Это погодные боты, они сами создают штормы. Молнии их не повредят.
— А откуда у Баквита вся эта армия?
— Очевидно, Баквит изменил что-то в правилах генерации погоды.
— Э! Он всегда мог так делать?
— Нет… Это я его научил.

Фил использовал метеоритную атаку, разрушив вокзал и часть ботов, остальные продолжили преследование сбегающих игроков и Моргарта. Оторваться им удалось только в грибной пещере, когда Моргарт временно отключил преследующих их ботов с помощью навыков барда.

В 38 серии ,,Дорога к башне" Они помогали своему генералу с обороной. Моргарт бросает лепесток розы на поле, и тревога заработала. Два отряда ботов полетели за башню к Кире и Моргарту, а Арт, Фил и Вик, подчинив мех Баквита, заставили ботов гида атаковать. Баквит успевает их отключить, а Моргарт жертвует собой, после этого боты больше не появлялись.

## Интересные факты

* В серии 32. «Тестовая локация» Вик весьма подробно рассказывает Кире про «кроликов из Варкрафта», объясняя суть и механику сотворения погоды и других спецэффектов в игре. Собственно, в качестве таких «кроликов» и выступают погодные боты, кастующие стихийные заклинания.

 Вик рассказывает Кире
 *[ 32. «Тестовая локация» ]*
Antonimoj

**Antonimo** estas lingvistika termino kiu signifas vorton kun rekte mala signifo kompare al alia vorto.

## Mal-vortoj

En Esperanto krei antonimoj estas tre facile: oni nur devas aldoni la prefikson *mal-*. Tiu ĉi invento de Zamenhof estas oportuna kaj plej verŝajne multe kontribuis al popularigo de Esperanto en fruaj jaroj.

Tiu ĉi mekanismo eĉ donis novajn vortojn kiujn Zamenhof mem ne antaŭpensis, tiaj kiel vortoj malrigardi, malhavi, maltrinki kaj eĉ maltro en senco "ne sufiĉe". Eĉ pli ekstrema ekzemplo troveblas en poemo *Insulo de fetiĉuloj* far William Auld:

*Kaj kiam en la malmaten'*

*la suno malaŭroras,*

*malvek' maliras kun malpen'*

*kaj oni maldeĵoras.*

Aliflanke, el zamenhofa vorto "malgraŭ" aperis vorto graŭ post forigo de "mal".

## Propraj antonimoj

Sed nemirinde poste por multaj esperantistoj simpla uzo de mal- ne sufiĉis. Malgraŭ ke mal-vortoj estas tre gramatike potencaj, ili ankaŭ estas longaj kaj malgraciaj. Pro tio aperis multaj neologismoj, antonimaj al fundamentaj vortoj, nur por uzi en literaturaj kaj poeziaj tekstoj. Ĉi-sekve estas kiom eble plej plena tabelo de tiaj antonimaj neologismoj:

### Kardinalaj Direktoj

Krome, proponatas vortoj por kardinalaj direktoj, kiuj estas pli mallongaj kaj malpli ambiguaj ol tiuj de fundamenta vortaro: **uesto** por okcidento kaj **eosto** por oriento. La vorto "oriento", cetere, estas per si mem ambigua, ĉar ja uziĝas vortoj "orientiĝi" en la senco "trovi sian lokon kaŭ direkton" kaj "orientiĝo" en la senco "pozicio aŭ direkto". Kvankam ili estas, rigore, nur antonimoj unu de la alia, endas includi ilin ĉi tien.

### Nuancoj

Ĉar jam estas malvortoj, iuj subtenis kelkajn malvortojn nur por ideo de precizeco, pro la ideo ke malvortoj ne entenus nuancon propran, kaj enkondukas specialan nuancon al proprajn antonimojn:

 Trista
 Magra
 Hida
 Olda
 Livo

### Fakta ekuzo

Rimarkindas, ke plejofte esperantistoj jam alkutimiĝis kaj plifacile lernis malvortojn, kaj do propraj antonimoj maloftege ekuzatis. Tamen, kelkaj iĝis pli akceptitaj ol aliaj, ekzemple trista, liva, povra aŭ rara.
Unu kialo povas esti uzo en la "korpo" de klasikaj poeziaĵoj en Esperanto, ekz *trista* estas kutime uzita de Martin Weise. Modernaj verkistoj kaj poetoj esperantaj, certe, ankaŭ influas popularigon de antonimoj (same kiel de aliaj neologismoj). Ekzemple, ilin kutime uzas Paŭlo Moĵajevo.

Krome, kiam tia novvorto ekas utili je utilaj kaj do uzitegaj vortkunmetoj (ekz. tristeco, povrulo, mallivulo, rariĝanta), kie kompreneble ili estas pli utilaj ol la tradicia malvorto, ili kutime iĝas plej akceptitaj.

https://lingvakritiko.com/2019/10/04/skalo-de-akceptiteco-de-mal-mal-vortoj/

## Referencoj

1. ↑ La mava lingvo: neologismoj kaj malneologismoj en esperanto, artikolo far Jorge Camacho, publikita en 1999 kaj poste redaktata en lia blogo
2. ↑ Viaj trist' kaj plor' far Paŭlo Moĵajevo en jutubo
3. ↑ Dum vintro ŝtormas kaj fridas far Paŭlo Moĵajevo en jutubo
Ipismo

**Ipismo** estas klopodo por adopto de la sufikso **-ip** en Esperanto.

La sufikso *-ip'* estas proponata genra sufikso por neduumuloj, kune kun femala *in* kaj maskla *iĉ*.

## Rezonado de la propono

Unue, oni notas ke okazas ia konfuzo ĉu esperantaj genraj sufiksoj montras biologian sekson aŭ genron en psikologia senco, t.e. aron de kondutaj kaj mensaj ecoj de ies persono. Kvankam en plimulto de animaloj tio ĉi estas la sama afero, la aferoj iom komplikiĝas en homoj, kaj kvankam preskaŭ ĉiu homo estas biologie ina aŭ malina (krom tre rara okazo de intersekso), estas konsiderinde granda aro de homoj kiuj ne sentas sin nek masklo nek femalo kaj ne kondutas akorde. Tiujn homojn, la neduumulojn, necesas iel marki en la lingvo, ĉu per sufikso, ĉu per adjektivo.

Adjektive tute bone funkcias la vorto "neduum(seks)a", same kiel "in(seks)a" por femaloj kaj "vir(seks)a" aŭ eĉ "iĉ(seks)a" por maskloj. Oni rimarkas, tamen, ke adjektiva formo esprimas iom alian semantikon ol formo kun sufikso, ĉu pro fuŝe komprenata genriga signifo de la sufiksoj, ĉu pro asumo de multaj esperantistoj ke iuj radikoj sen iu sufikso nepre signifas iĉon. Ekzemple: "inseksa kato" anstataŭ "katino" probable funkcias tute bone. "Inseksa frato" jam demandigas onin, kaj "inseksa patro" jam certe esprimas alian ideon ol "patrino". Ŝajnas, ke la sufikso esprimas genron en pli baza nivelo ol adjektivo. Kaj ĉar oni trovis necesa esprimi ĝin por inoj, certe tute same utilas respondaj sufiksoj por viroj (*-iĉ*) kaj neduumuloj (*-ip*).

## Ipismo kadre de iĉ(uz)ista koncepto

Ipismo kunlaboras tre bone kun iĉ(uz)ismo. Kun tiuj ĉi reformoj, plimulto de vortoj kiuj signifas kategoriojn de homojn (laŭ ideoj, profesio, familiaj kaj sociaj roloj, rilato al la parolanto ktp) estas genre neŭtralaj sen sufiksoj, t.e. montru ke genro de la priparolata persono estas nekonata aŭ negrava. Kiam montri la genron necesas, oni uzu *-in* por femaloj, *-iĉ* por maskloj kaj *-ip* por neduumuloj.

Ekzemple: aktoro, amiko, kuracisto (neŭtrala); aktoriĉo, amikiĉo, kuracistiĉo (maskla); aktorino, amikino, kuracistino (femala); aktoripo, amikipo, kuracistipo (neduuma).
Макс (вор)

**Макс** — глава клана воров. Главный антагонист серий «Порт» и «Оставить как было».

## История

В 42 серии украл драгоценности в Школе.

В 43 серии хотел получить "свою карманную армию Королевство и устроил бунт.

В 50 серии украл всё топливо у Фила и предал Илью.

В 52 серии попался на глаза Пуговице уже в реальном мире, когда ругался с одним из браконьеров по поводу неправильной парковки.
Vi devus viziti

**Vi devus viziti** estas memeo kiu devenas el la telegrama grupo Nova Esperantujo. La 28-an de februaro de 2021, dum intenca fulmo la uzanto *Paroligxema Francisko* (*PF*) sendis en la grupo Nova Esperantujo respondon al *Pablo Busto* kiu finiĝis per la esprimo "vi devus viziti psikologon". Tamen, eble por eviti esti ofenda, PF rapide redaktis sian mesaĝon kaj forigis la vorton "psikologon", tiumaniere ke la frazo simple diris "vi devus viziti". La esprimo rapide memeiĝis kaj oni ĉefe uzas ĝin por indiki ke iu estas iom freneza, agas strange aŭ estas mense malstabila. Kun la tempo aperis derivaĵoj, kiel **vizitdeva** kaj **vizitdevulo** (frenezulo, strangulo).
Simpo

**Simpo** estas termino por viro kiu por amindumi virinon perdas sian sinestimon. En pli vasta senco, ĝi estas termino por iu ajn, kiu malsinestime idolas iun aŭ ion.

## Etimologio

La vorto *simp* venas el la angla, kie originale ĝi estas simple mallongigo de *simpleton*, t.e. stultulo. Sed la vorto moviĝis for de tiu ĉi signifo kiam ĝi komencis singnifi aparte viron, kiu provas kapti atenton kaj ŝaton de virino (ĉu de iu aparta virino, ĉu de ĉiu virino kun kiu li komunikiĝas) per agi troigite afable kaj submeteme al ŝi. Plej ofte tia alveno ne havas la deziratan efikon, kaj malofteco de sukceso de tia amindumo ankaŭ kontribuas al la koncepto de *simp* kiel malgajnanto aŭ malbonŝanculo. Verŝajne en tiu ĉi senco la angla vorto *simp* ne estas etimologie konekta al *simpleton*, sed estas omonima siglo *Sucker Idolizing Mediocre Pussy*.

En Esperanton la vorto eniris kun ĝuste tiu ĉi signifo, kun rekta traduko de la siglo: *Stultulo Idoliganta Meznivelan Piĉon*. Tamen, samkiel en la angla kaj en la aliaj lingvoj, la signifo de la vorto poiome vastiĝis, kaj nun **simpi** aŭ **simpumi** povas signifi ne nur "senespere kaj sinmalestime amindumi virinon", sed ĝenerale "agi sinmalestime por atento de iu/io". Ekzemple, en 2020 unu Aŭstralia politikisto diris al sia ĉefministro ke li "ne devas esti **simpo** al Donald Trump" Oni ankaŭ diras aferojn kiel "Italio **simpas** pri Usona kulturo" ktp.

## Referencoj

1. ↑ simp en Urbaani Sanakirja, suomlingva versio de Urban Dictionary kiu havas pli detalajn priskribojn de etimologio ol la originala angla versio
2. ↑ https://gizmodo.com.au/2020/08/australian-politicians-say-simp-bill-shorten-scott-morrison-donald-trump/
Elismo

**Elismo** estas nefundamenta dialektiĝo de Esperanto kiu ricevis sian nomon pro uzo de finaĵo **-el**. La ideo de ĝi estas uzo de finaĵoj de ki-vortoj (ne nur **-el**) kiel proprajn gramatikajn finaĵojn de esperantaj adverboj depende de kiun demandon la adverbo respondas.

## Dialektiĝo kaj ekzemploj de ĝia uzo

En Esperanto ekzistas la sekvaj demandvortoj aŭ ki-vortoj, ĉiu el kiuj demandas pri certa klaso de fenomenoj:

* *Kio* — temas pri ontologia senco de iu objekto
	+ *Kion* — samo pri objekto en akuzativo
* *Kia* — kvalito de objekto
* *Kie* — loko de iu objekto aŭ okazaĵo
* *Kien* — direkto de iu movo aŭ apliko de ago
* *Kiu* — aparta objekto el iu aro
* *Kies* — posedanto de iu objekto
* *Kiel* — maniero de iu stato aŭ ago
* *Kial* — kaŭzo aŭ rezono de iu ago aŭ okazaĵo
* *Kiam* — tempo de iu okazaĵo
* *Kiom* — kvanto de iuj objektoj aŭ ripetoj de iu okazaĵo

Krome, kun ĉiuj tiuj ĉi finaĵoj ekzistas i-vortoj (iu unu el responda klaso), ĉi-vortoj (ĉiu el responda klaso) kaj neni-vortoj (neniu el responda klaso). Plue, finaĵoj de la unuaj 6 vortoj el tiu ĉi listo kongruas kun finaĵoj de aliaj, "normalaj" vortoj pri la sama klaso, kiuj respondas la demandon:

Por aliaj vortoj en la listo, tamen, tio ĉi ne funkcias. Kaj se la demandoj kun *kiu* plej ofte respondatas per "ĉiu", "ĉi tiu", "neniu" aŭ propra nomo, kaj do ne estas tiom granda problemo, kaj respondoj de *kiom* plej ofte temas pri numeraloj, pri aliaj la vortoj la aferoj ne estas tiom simplaj. La respondoj de *kiel* kaj *kiam* ofte havas finaĵon **-e**, repondoj de *kies* havas finaĵon **-a** kaj respondoj de *kial* plej ofte estas iu konstruaĵo kun prepozicio *pro*.

Kreintoj de **elismo** trovis, ke tiu ĉi situacio estas tro kaosa kaj malhelpa al uzantoj kaj lernantoj de Esperanto. Pro tio ili proponis adapti la saman skemon por ĉiuj aliaj ki-vortoj, tiel ke finaĵo de respondo estu ĉiam la sama kiel finaĵo de demando.
Klarigi la ideon plej facilas laŭ konkretaj ekzemploj.

Uzo de vortoj kie *bonel* aŭ *matenam* estas tre kutima eco de anoj kaj subtenantoj de **elismo**.
Obulami

**Obulami** estas memea vorto en esperantaj dialektiĝoj kiu signifas "esti virga" aŭ "resti virga".

## Historio

La vorto aperis en kanaloj Nova Esperantujo kaj Anonima Esperanta Babilado en Telegramo. Iu uzanto de AEB sendis en la kanalon bildon kun reklama plakardo el iu anglalingva Afrika lando. Sur ĝi estis nigra junulo kaj teksto en la angla:

En la malsupra parto de la bildo aperis supozeblas sponsoroj de la reklammesaĝo, inter aliaj vorto "Obulamu?" sur nigra fono. Anonimuloj tiuj rimarkis ke ĝi aspektas kiel Esperanta verbo en imperativa formo kaj komencis fantazii kion la verbo **obulami** povus signifi. La mesaĝoj estis plusenditaj al Nova Esperantujo, kie oni decidis ke **obulami** signifas aŭ "esti virgulo" ĝenerale, aŭ "resti virgulo pro iuj ideaj kialoj". Tiel aperis la memeo ke Esperantistoj **obulamas** forte.

Gugloserĉo montras, fakte, ke "Obulamu?" estas tradicia saluto en svahilparolantaj landoj kiun eblas traduki kiel "Kiel vi fartas?" aŭ "Kiel estas via sano?". Registaro de Ugando uzis ĝin kiel nomon de sia retplatformo por interŝanĝo kaj disvastigo de medicinaj datumoj. HIV kaj aidoso estas unu el tre gravaj sanproblemoj en Ugando kaj en Afriko ĝenerale, kaj oni provas haltigi ĝian disvastigon per iu ajn metodo, eĉ per promocio de virgeco.

## Referencoj

1. ↑ https://www.health.go.ug/project/obulamu/
Phandalin

In the northern foothills of the Sword Mountains lies the nondescript mining settlement of Phandalin. Although the village might not look like much, it provides a safe haven for adventurers eager to explore the surrounding wilderness, which is home to many old ruins and abandoned dwarven mines. Tresendar Manor, located on the eastern side of the village atop an ancient motte is currently being reconstructed by Gundren Rockseeker.

## Notable Residents

Gundren Rockseeker - Dwarven prospector reopening Wave Echo Cave

Nundro Rockseeker - Gundren's younger brother

Harbin Wester - The Townmaster

Linene Graywind - Operator of the Lionshield Coster trading post

Sildar Hallwinter - A representative of the Lords Alliance

Sister Garaele - Priestess of Tymora and an agent of The Harpers

Tolbin Stonehill - Owner of the Stonehill Inn.

Halia Thornton - The recently deceased owner of the Phandalin Miner's Exchange
Bajzuo

**Bajzuo** (de ĉina 白左 *baizuo*, laŭlitere "blanka maldekstra") estas vorto de interneta slango kiu devenas de la ĉina kulturo. Ĝi signifas personon, plej ofte de la eŭropa raso, kiu vorte kontraŭbatas ĉiun veran aŭ ŝajnan genran, rasan kaj socian malegalecon nur por sia propra sento de morala ĝusteco. La vorto aperis en 2010 kaj gajnis apartan popularecon en Germanio pro kulturaj politikoj de Angela Merkel.

La ĉinoj mem uzas tiun vorton ironie kaj rigardas la **bajzuajn** eŭropanojn kaj amerikanojn naivaj kaj stultaj. Kaj vere, bajzuoj havas tre nekonsistajn politikajn kaj kulturajn valorojn, ekzemple ili subtenas enmigradon de homoj de tre arĥaaj kaj reprizaliaj kulturoj (ekzemple el islamaj landoj, kie kutimas rasismo, seksismo kaj aliaj ismoj, kontraŭ kiuj ili luktas) kaj kontraŭas ilian asimiliĝon je la nomo de multikulturalismo kaj egaleco. La fakto ke tio ĉi estas evidenta paradokso ne tre ĝenas al ili, ĉar ili vere zorgas nur pri siaj moralaj sentoj kaj ne pri stato de socio, interrilatoj de diversaj kulturoj en ĝi kaj aliaj komplikaj politikaj aferoj.

## Sinonimoj en aliaj lingvoj

Ĉar la fenomeno de **bajzuoj** nun estas vaste disvastigita, aparte en t.n. Unua mondo, multaj lingvoj krom la ĉina vorto por ili ankaŭ havas siajn proprajn sinonimojn. Ekzemple, en la angla oni uzas terminon *SJW* (mallongigo de *Social justice warrior*, "militisto por socia ĵusteco") aŭ *woke* ("vekiĝinta"). En la germana ankaŭ aperas vorto *Gutmensch* — laŭlitere tio ĉi signifas "bona homo", sed oni uzas ĝin ironie por homoj, kiuj anstataŭ fari ion bonan nur klopodas montri kiom bonaj ili estas.

## Bajzuoj kaj neĝeretoj

Neĝereto estas iom simila fenomeno al **bajzuo** kaj oni ofte konfuzas ilin pro ilia tre simila influo al la socio, sed esence ĝi estas malsama afero. Per sia agado bajzuo celas montri sin tre bona kaj morala por meriti socian akcepton, dum neĝereto kredas ke ŝli meritas zorgon kaj respekton defaŭlte, senrigarde de sia defakta agado, nur pro la fakto ke ŝli estas tia unika kaj delikata animo kun tiom kadukaj sentoj. Do, kiam la neĝereto ofendiĝas kaj ploras, la bajzuo agrese kaj moralisme atakas, kaj kiam bajzuo iras al manifestacioj kaj publike preĝas siajn moralojn, neĝereto kaŝas sin en sekurspacoj kaj postulas defendoj de sia sentemo.
Insultoj en Esperanto

Gravaj aferoj en lingvo, ofte lerninda de komencantoj, estas insultoj. Kun sia kulturo, esperanto alkutimighis al certaj insultoj pli ol aliaj

## specife esperantujaj insultoj

* Idisto
* Raŭmisto, Talpo
* Volapukisto

## Specifaj eletnaj

* Troglodito
* Neĝereto el la angla
* Bajzuo el la china, tra la ĝermana kun influo de uzo angla
* Sovaĝa
* Sovoko el la rusa
* Bidlo el la pola tra la rusa
* Vatniko el la rusa

## komunaj

* sultulo, stultacha
* achulo
* fiulo
* malinda
* krimulo, bandito
* frenezulo

### Hadokaj

* ikonoklasto
* bandito, kanajlo, flibustro
* leptinotarso
* vaflofero
* pajloŝtopita strigo
* nekombita ŝafo
* sukubo
* lalaisto
* tapiŝvendistoj
* chuk-chuk-ŝafto
* skorzonero
* enplumigita kanibalo
* sovaĝulo, sovaĝularo

## vorteroj

* fi-
* -aĉ-

## referencoj

La esperantigistoj de Tinchio bone agnosis tiujn specife esperantujajn insultojn, kaj kreeme aldonis aliajn.
Ĉefflua

**Ĉefflua** (angle: *mainstream*) estas paŭso de la angla kiu signifas ke iu afero apartenas al la plej populara kampo aŭ (sub)kulturo. Ĉefflua risurco estas la plej konata kaj uzata risurco, ĉefflua ideo estas tiu, kiu havas la plej vastan disvastigon ktp. Certe, tamen, por decidi ĉu io estas ĉefflua, oni konsideru ne nur disvastigon ankaŭ kongruon kun la ĉirkaŭaĵoj. La ĉina eble estas la plej uzata lingvo en la mondo, sed ĉinparolantoj en Eŭropo aŭ Ameriko certe ne estas ĉeffluaj. Nek estas anglaparolantoj en iu afrika vilaĝo kie ĉiuj parolas iun malgrandan triban lingvon.

**Ĉefflueco** povas manifesti sin je io ajn: lingvo, aspekto, vestaĵoj, konsumaj produktoj, kredoj, ideoj… Dum historio de homaro, aparte en la 20-a kaj 21-a jarcentoj, aperis multaj (sub)kulturoj kiuj fieriĝis je sia ne-ĉefflueco: bitnikoj, hipioj, punkoj, emooj, hipsteroj kaj multaj aliaj. Por multaj el tiuj kulturaj fenomenoj strebo esti neĉefflua estas baza parto de iliaj identecoj. Ironie, tamen, per tiu strebo anoj de tiaj kulturoj iĝas ĉeffluaj ene de siaj kulturoj.
Ŝli

**Ŝli** estas superfundamenta pronomo, kiu estas mallongigo de "ŝi aŭ li". Ĝia genetiva formo **ŝlia** estas, do, mallongigo de "ŝia aŭ lia".

Kiel evidentas, tiu ĉi pronomo estas uzata en okazoj kie temas pri homo aŭ alia genra estaĵo kies genro estas tamen nekonata. Ekzemple, la vorto "homo" mem prefere anstataŭiĝas per "ŝli", ne per "ŝi" nek "li". Samo aplikiĝas al nomoj de profesioj, ag(int/ant/ont)oj, ajnaj grupoj de homoj ne bazitaj je sekso (infano, adolesko ktp), kaj pli malpli ĉiuj vortoj kun sufiksoj -ist-, -ul- kaj -an-, — se la parolanto ne parolas pri aparta homo kies sekson ŝli jam scias.

La pronomo **ŝli** aperis en Esperanto en proksimume la sama tempo kaj por la samaj kialoj kiel singulara *they* en la angla kaj similaj prononoj en multaj aliaj landoj. La kialo por tio estas ĝenerala kompreno ke uzo de vorto "ŝi" aŭ "li" defaŭlte por iu, kies sekso oni ankoraŭ ne scias, estas nek politike korekta nek logika. Enkonduko de "ŝli" estas malpli radikala reformo ol riismo aŭ ĝiismo, kiuj proponas tute forigi genrajn pronomojn el Esperanto.
Pafilogate

**Pafilogate, Pafilogejt aŭ Pafilogejto** (oni fojfoje uzas la kradvorton **#Pafilogate**) estas polemiko kiu okazis en la Telegrama grupo *Esperantujo* la 18-an de julio de 2020. La dua elemento de la kunmetaĵo estas prenita el la angla kvazaŭsufikso "-gate", kiu devenas de la skandalo Watergate.

Iu uzanto de la grupo havis kiel uzantnomon "🌽Yellow🌽Lives🌽Matter🌽" ("Flavaj Vivoj Gravas" kun emoĵioj de maizaj kernoj). Li mokis na BLM kaj tre eble ankaŭ trolis. La administranto de la kanalo, sufiĉe konata neduuma (kaj kompreneble iom bajzua) Esperantisto Marko, blokis lin. Marko ankaŭ kritikis lin private pro la malrespekta uzantnomo.

Post la blokado de *Flavaj Vivoj Gravas*, iu afiŝis movbildon en kiu unu homaspekta maiza kernulo pafmortigas la alian. Marko tuj forigis la bildon kaj por pravigi sin elpensis la regulon ke oni ne rajtas afiŝi bildojn de pafiloj.

Homoj plendis kaj kelkaj komencis afiŝi pafilbildojn proteste, kio kondukis al esti blokataj de Marko.

Konsekvence de la okazintaĵoj de tiu tago, pluraj delongaj membroj de Esperantujo estis blokitaj pro ŝajne arbitraj aŭ bagatelaj kialoj. La problemo poste solviĝis, sed homoj jam laciĝis pri la manko de esprimlibereco en la grupo Esperantujo.

Kelkaj uzantoj decidis forlasi ĉi tiun grupon aŭ silenti ĝis la reveno de la blokitoj, kiel protesto. Aliaj publike kritikis la decidon.

Post kelkaj tagoj, oni malblokis la ofendintojn. Stela iĝis administranto (aŭ ŝi jam estis de antaŭe) kaj anoncis, ke oni nur malpermesas sencelan sendadon de pafilbildoj.

Post la skandalo oni kreis alian grupon, *Nova Esperantujo*, kies celo estas protekti la esprimliberecon de ties uzantoj. Tiu grupo kromnomiĝas *La Kloako* (kaj ties uzantoj *kloakanoj*) pro siaj polemikaj temoj (ekzemple, religio, politiko, seksumeco ktp) kaj libera (laŭ iuj eble eble tro libera) etoso.

Ĉi tiuj okazaĵoj estis rakontataj verse en la Kloaka Epopeo.

## Eksteraj ligiloj

* Esperantujo en Telegramo
* Nova Esperantujo en Telegramo