Lotaryzm

**Lotaryzm** - doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Jeana Lothara w XV wieku. Jest to najstarszy odłam protestantyzmu, który występuje głównie w Lyrii, w mniejszym stopniu w całej Juropie, Ameryce Północnej i Południowej.

## Historia

Lyrijski duchowny Jean Lothar otwarcie sprzeciwiał się korupcji trawiącej Kościół Katolicki w XV wieku, od początku swojej działalności charyzmatyczny kleryk zrzeszał coraz większą część skalwijskiego kleru ku swoim poglądom. Po dwóch latach dysput teologicznych wewnątrz Kościoła, w 1411 Skalwijski Kler pod wodzą Lothara ogłosił **Pięć Artykułów Castalijskich**.

Był to zbiór podstawowych postulatów opracowany przez duchowieństwo skalwijskie podczas dysput teologicznych w latach 1410-1411. Pięć artykułów Castalijskich zawierały w sobie zasady doktrynalne jakie uznawali wszyscy wyznawcy lotaryzmu, a były to: Przywrócenie komunii pod dwiema postaciami dla osób świeckich, Odebranie duchowieństwu władzy świeckiej i sekularyzacja dóbr kościelnych, Karanie za grzechy śmiertelne przez władzę świecką, Prawo do swobodnego głoszenia Słowa Bożego w języku lyrijskim oraz Porzucenie Świętych Ikon.

Idee Jeana Lothara rozprzestrzeniły się po całej Skalwii niczym burza. Coraz więcej ludzi domagało się zmian w Kościele, Papież Innocenty XVI musiał zareagować. Zorganizował on w Cambelarii w 1414 Synod, na który zaprosił katolickich duchownych z całego Cesarstwa Wszechlyrijskiego oraz przedstawicieli skalwijskiego kleru. Na początku Jean Lothar był niechętny co do wstąpienia na Synod, podejrzewał on, że może już z niego nie wrócić. Wątpliwości rozwiał jednak Cesarz Karol III Euskadyjski, który wręczył Lotharowi dokument cesarskiej protekcji na Synodzie. Z cesarską protekcją Lothar wyruszył na synod, gdzie aresztowano Jeana i jego popleczników. Dokument protekcyjny zdał się na nic, gdyż Papież uznał go za nieważny, jako że był wydany przez władzę świecką. Lothar został postawiony przed sąd, który według wielu historyków był ustawiony już przed przybyciem Skalwijczyka, dowodem na to może być wyrok, którego data nie zgadza się z datą rozprawy. 13 marca 1414 Jean Lothar został skazany na śmierć za herezję. Spłonął tego samego dnia na placu w Cambelarii, odziany w prześmiewczą koronę.

Śmierć Lothara była iskrą, która spadła na beczkę prochu jaką była XV-wieczna Skalwia. Na wieść o spaleniu ojca idei reform w Kościele, w Castalii zebrali się przedstawiciele duchowieństwa, mieszczaństwa i część arystokracji Królestwa Skalwii, którzy wystosowali oficjalny protest wobec spalenia Lothara do Cesarza Karola Euskadyjskiego, który protest ten odrzucił. Następstwem tego była rewolta w Skalwii, która zakończyła się porażką wojsk Cesarza pod Uralieu 15 sierpnia 1414 roku i abdykacją Króla. Na wieść o rewolcie Papież ogłosił Krucjatę na Skalwie, rozpoczynając wieloletnie Wojny Skalwijskie.

Idea Lotaryzmu kwitła w czasie wojen, jednakże różne frakcje Lotarydów miały inne spojrzenie na nią. Frakcje zrzeszające chłopstwo i biedote miejską, takie jak Bracia Skalwijscy i Sierotki z Uralieu dążyli do powstania osobnego, niezależnego od papiestwa Kościoła Lotarydów. Zaś mieszczanie i arystokraci należący do Walencjan dążyli do reform Kościoła Katolickiego. W 1432 Skalwijczycy odparli kolejną krucjatę rycerstwa lyrijskiego, jednak kraj był zniszczony ciągłymi wojnami. Chcąc skończyć makabryczną wojnę Walencjanie zdradzili resztę Lotarydów i postanowili dogadać się z Kościołem Katolickim, w wyniku czego 15 grudnia 1432 na Synodzie w Verdeille powstał **Kościół Skalwii** - przybudówka Kościoła Katolickiego, której pozwolono na komunię w dwóch postaciach i odprawianie liturgii w języku lyrijskim. Większość Lotarydów złożyła broń, a ci
którzy dalej chcieli walczyć zostali rozgromieni.

100 lat później, w 1517 Marcin Luter przybił 95 tez, które rozpoczęły Reformację. Gdy całą Jurope ogarniała fala protestantyzmu, lyrijski mnich Jacques Vailes odnalazł replikę pięciu artykułów castalijskich oraz hymn Braci Skalwijskich. Na podstawie tych znalezisk, Vailes wraz ze swymi współpracownikami napisał **Tezy Braci Lyrijskich**, tym samym powołując do życia ruch owych braci. Tezy te zawierały idee zawarte w pięciu artykułach castalijskich oraz nowoczesne idee zaczerpnięte z juropejskich ruchów protestanckich. Bracia Lyrijscy zaczęli zdobywać nowych wiernych w całej Lyrii ożywiając idee Lotaryzmu, za pomocą druku zaczęli rozprzestrzeniać swoje idee i stosować propagandę anty-papieską opartą o Wojny Skalwijskie. W 1532 Kościół Skalwii oficjalnie odłączył się od Kościoła Katolickiego i przyłączył do ruchu Braci Lyrijskich. W 1543 zebrał się Sejm w Montleurze, w którym wzieli udział Cesarz Fryderyk II Euskadyjski i reszta elektorów z Cesarstwa. Cesarz pozwolił Vailesowi odczytać Zasady Reformacji Braci Lyrijskich, otrzymały one nazwę **Wyznania Lotarydzkiego**.

Na początku lat 30 XVI wieku rozpoczęły się misje braci lyrijskich w Lecoux. Zdobywając dużą popularność, misjonarze założyli w 1553 ruch **Braci Lecouxskich**, który szybko rozprzestrzeniał się w całym Królestwie Lecoux. Lotarydzi byli jednak prześladowani przez władzę królewskie oraz kościelne, przez co Bracia Lecouxscy zorganizowali trzy powstania: w 1563, 1569 i 1571. Wszystkie zostały krwawo stłumione. W 1572 katolicy przechwycili informacje o organizowanym marszu na miasto Lecoux, Król Charles IX chcąc zapobiec utracie władzy, rozkazał zabić 30 lotarydzkich szlachciców. Jednakże rozkazy Króla zostały niejasno odczytane, przez co oprócz 30 arystokratów, wojsko zorganizowało rzeź wszystkich lotarydów w mieście w nocy z 23 na 24 sierpnia 1572 roku. Wydarzenia te nazwano Nocą św. Bartłomieja. Po tych wydarzeniach większość Braci Lecouxskich uciekła do Lyrii, w obawie przed prześladowaniami.

Na podstawie Wyznania Lotarydzkiego, Pięciu Artykułów Castalijskich, Hymnu Braci Skalwijskich oraz Tez Braci Lyrijskich, w 1601 na Synodzie w Lyttonie został utworzony Lyrijski Kościół Lotarydzki. W XVII wieku zostało utworzone jeszcze kilka lotarydzkich kościołów w Juropie, a w XVIII nawet na całym świecie. Idea Lotaryzmu trwa do dziś głównie na terenach Lyrii.

## Główne Zasady Lotaryzmu

Lotarydzi opierają swoją wiarę na czterech pismach: Biblii, Wyznaniu Lotarydzkim, Pięciu Artykułach Castalijskich i Tezach Braci Lyrijskich. Lotarydzi wierzą, że Jezus Chrystus, Syn Boga Ojca, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, dzięki działaniu Ducha Świętego narodzony z Marii Panny, jest jedynym pośrednikiem między człowiekiem a Bogiem, jedynym Zbawicielem i ratunkiem dla grzesznika, który zbawienie przyjmuje z darowanej łaski, bez własnej zasługi, poprzez wiarę w Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego Pana (teologia krzyża). Taka wiara rodzi się ze słuchania Słowa Bożego (*solum Verbum*), zwiastowanego w Prawie i Ewangelii. Nauka o usprawiedliwieniu w Kościele lotarydzkim podkreśla, że nie zbawiają uczynki, a jedynie wiara w usprawiedliwiające dzieło Chrystusa, dokonane na krzyżu Golgoty. Usprawiedliwiony człowiek aż do swej śmierci, ze względu na zepsucie swej natury, pozostaje grzesznikiem, jednak ze względu na otrzymaną w darze sprawiedliwość Chrystusa jest sprawiedliwy – dlatego jest równocześnie sprawiedliwym i grzesznikiem (łac. *simul iustus et peccator*). Dobre uczynki pokazują, czy wiara jest prawdziwa – człowiek czyni dobrze nie dlatego, aby być zbawionym, ale czyni dobrze dlatego, że Chrystus złożył z życia swego jedyną i niepowtarzalną ofiarę dla zbawienia całego świata.

Główne doktryny i praktyki:

* Odrzucenie dogmatów ustanowionych przez sobory i papieży z wyjątkiem postanowień czterech pierwszych soborów powszechnych; tylko Pismo Święte jest źródłem objawienia.

* Głową Kościoła nie jest papież, ale Jezus Chrystus, będący jedynym pośrednikiem między ludźmi a Bogiem.

* Sakramenty są „znakami i świadectwami woli Bożej”. Uznawane są jedynie dwa: Chrzest i Komunia Św., podawana pod dwiema postaciami. Chrzest, uznawany za środek łaski Bożej, udzielany jest również niemowlętom. Obecność Chrystusa w eucharystii jest rozumiana jako rzeczywista i cielesna. Określa się ją mianem konsubstancjacji (współistnienie), gdyż w zgodnie z tym poglądem w sakramencie obecne jest jednocześnie ciało Chrystusa i chleb eucharystyczny oraz krew Chrystusa i wino eucharystyczne.

* Matkę Jezusa jako „błogosławioną między niewiastami” lotarydzi otaczają szacunkiem, lecz od tego szacunku daleko jest do czci, jaka należy się jedynie Bogu. Lotarydzi odrzucają kult świętych – modlić wolno się tylko do Trójjedynego Boga; natomiast świętych należy wspominać i naśladować.

* Duchowni – biskupi, księża i diakoni przewodniczą obrzędom i organizują je. Nie obowiązuje ich celibat. Lotarydzi uznają kapłaństwo powszechne ochrzczonych.

* „Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią. Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, ponieważ Ja Pan, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, który karze występek ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia względem tych, którzy Mnie nienawidzą. " (Wj 20,4–5)[6]. Lotarydzi stawiając biblię jako najwyższe źródło wiary są Ikonoklastami.

* Dla zbawienia najważniejszy jest wewnętrzny akt wiary (*sola fide*). Wiara jest ufnością wobec Boga i posłuszeństwem jego woli, a dopiero owocem wiary są dobre uczynki.

* Lotarydzi praktykują tylko spowiedź indywidualną.

## Lotarydzi na świecie

Według danych za rok 2010 na świecie żyło ponad 74 mln lotarydów. Około połowa z nich mieszka w Lyrii, jednak są oni obecni także na innych kontynentach, co jest skutkiem zarówno emigracji z kontynentu juropejskiego, jak i misji. Lotaryzm stanowi dominujące wyznanie w Lyrii, Jutlandii, Argentynie, Gujanie Lyrijskiej, Madagaskarze, Kamerunie i Tanzani.

W 2010 roku zdecydowana większość wyznawców lotaryzmu, bo ponad 70,5 mln (95,04%) należało do Kościołów zrzeszonych w Światowej Federacji Lotarydzkiej. Światowa Federacja Lotarydzka została założona w 1947 roku, należy do niej 145 kościołów z 98 krajów. Siedziba ŚFL znajduje się w Castalii. Przewodniczącym Światowej Federacji Lotarydzkiej jest ks. bp Munib Younan (Kościół Ewangelicko-Lotarydzki w Jordanii i Ziemi Świętej). Istnieją też dwie inne lotarydzkie międzynarodowe organizacje międzykościelne: Międzynarodowa Rada Lotarydzka i Wyznająca Konferencja Ewangelicko-Lotarydzka. Niewielka liczba lotarydów należy do Kościołów niezrzeszonych w żadnej z tych organizacji.

Światowa Federacja Lotarydzka w 2016 roku opublikowała dane statystyczne dotyczące lotaryzmu za rok 2015. Przy ich interpretacji należy brać pod uwagę różną metodykę określania liczby wiernych stosowaną przez różne Kościoły, brak aktualizacji niektórych danych, a także zmiany administracyjne. W statystykach tych do lotarydów zaliczani są też wierni Kościołów ewangelicko-unijnych. Niektóre z tych danych przedstawiają poniższe tabele:

 Afryka
 Azja
 Europa
 Ameryka Łacińska i Karaiby
 Ameryka Północna
 Łącznie