Thường Ngộ Xuân

**Thường Ngộ Xuân** (常遇春,1330—1369), tự Bá Nhân(伯仁), hiệu Yến Hành(燕衡),người huyện Hoài Viễn, phủ Phượng Dương, Nam Trực Lệ ( nay thuộc tỉnh An Huy) .Tướng lĩnh kiệt xuất thời Nguyên mạt, khai quốc công thần Nhà Minh.

Vào năm Chí Chính thứ 15 ( 135 ), theo Chu Nguyên Chương, tự xin làm Tiên phong, tự nói một mình địch mười vạn người, hoành hành thiên hạ,được xưng Thường Thập Vạn(常十万), quan đến Trung thư Bình chương Quân quốc trọng sự(中书平章军国重事), kiêm Thái tử Thiếu bảo(太子少保), phong Ngạc Quốc công(鄂国公). Năm 1369, bắc phạt trung nguyên,mất trong quân, tuổi gần 40, dùng câu chuyện Tống Thái Tông tang Hàn vương Triệu Phổ, truy tặng Dực vận thôi thành Tuyên đức tĩnh viễn Công thần(翊运推诚宣德靖远功臣), Khai phủ Nghi đồng tam ty(开府仪同三司), Thượng trụ quốc(上柱国), Thái bảo(太保), Trung thư Hữu thừa tướng(中书右丞相), truy phong Khai bình vương(开平王), thụy Trung võ忠武(), phụ thờ Thái miếu.

## Sơ bộ

Thường Ngộ Xuân xuất thân từ gia đình nông dân nghèo. Thời trẻ, không muốn sống trong cảnh ruộng nương, theo người ta tập luyện võ thuật. Nhà nghèo nên phải làm công do người ta.Đến khi lớn, tướng mạo đẹp lạ, thân cao tay dài, sức khỏe hơn người, giỏi kỵ xạ, có thể sử dụng mọi loại binh khí.

## Theo Chu bỏ Lưu

Thường Ngộ Xuân lớn lên khi nhà Nguyên hủ bại, nhiều cướp bóc và phong trào khởi nghĩa. Ông bất mãn với hiện trạng, chạy đến theo một toán cướp khắp vùng Hoài Viễn, Định Viễn do Lưu Tụ dẫn đầu. Lưu Tụ thấy ông có sức khỏe, nên xem làm tâm phúc. Tuy vậy, chỉ sau mấy tháng,ông phát hiện Tụ chỉ biết cướp nhà phá của, không có dự tính hoặc tính toán xa,ông đã nảy ra ý định thoát ly toán cướp,tìm lối ra.

Vào tháng 4 năm 1355, Thường Ngộ Xuân theo Tụ cướp bóc ở Hòa châu, Chu Nguyên Chương lúc này cũng vừa hay công Hòa châu. Vốn đã sớm nghe đến Chu Nguyên Chương,Xuân liền giả làm dân đặng xem có đúng như lời đồn hào hiệp hay không? Sau khi thấy tác phong và hành vi của Chu Nguyên Chương,biết là người có thể làm nên đại sự,liền quy hàng Chu Nguyên Chương.

Thường Ngộ Xuân lúc đầu hàng, Chu Nguyên Chương đích thái độ ngận lãnh đạm.Khi ông xin làm chức Tiên phong, Chu Nguyên Chương hỏi:

-Ông chỉ đến đây tìm ăn, tôi làm sao có thể lưu ông?

Thường Ngộ Xuân vẫn cố xin,Chu Nguyên Chương nói

-Sau khi qua sông,theo tôi vẫn chưa muộn

## Chiến ở Cù châu

Vào tháng 7 năm 1359, Chu Nguyên Chương sau khi lấy được Kim Hoa,phái Thường Ngộ Xuân tiến binh đánh Cù châu. Ông trước đã lấy được thành Long Du.Lúc rảnh, còn ngâm rằng:

"Sách kiển long du đạo, tây phong đố lữ bào.

Hồng thiêm thu thụ huyết, lục trường hạn trì mao.

Bỉ ốc hào hoa hiết, bình nguyên sát khí cao.

Việt sơn thanh nhập nhãn, hồi thủ tấn tu tao.”

Lúc quân của ông đến dưới Cù châu thành, thấy nơi này dễ thủ khó công,ông liền suất lĩnh bộ hạ chuẩn bị mọi thứ để lấy thành.Tướng Nguyên là Bá Nhan Bất Hoa cũng dựa vào thế mà thủ,hai bên giao chiến kịch liệt, Thường Ngộ Xuân đánh lâu mà không phá được.

Ban đầu,khi Thường Ngộ Xuân xuất binh, Chu Nguyên Chương từng nói: "Khắc địch nhờ dũng, toàn thắng nhờ mưu." Lại mượn việc Quan Vũ với Lữ Mông năm xưa để Thường Ngộ Xuấ biết mà theo.

Thường Ngộ Xuân lúc ấy, thấy binh yếu không xâm nhập được, hủy đi giá pháo, gấp gáp vây công. Quân Nguyên cũng không chịu được lâu,liền mật xin đầu hàng, Viện phán Cù châu lộ Trương Bân nghênh đại quân Thường Ngộ Xuân vào thành.Do vậy,hơn vạn quân Nguyên chạy tán loạn.

Thường Ngộ Xuân lấy được thành Cù châu rồi, lập “Kim Đẩu dực Nguyên soái phủ”, thiết Nguyên soái và Khu mật phân viện Phán quan,trừ sạch quyền trị vì ở Cù của Nguyên triều.

## Đại chiến núi Cửu Hoa

Thường Ngộ Xuân soái đội tiến trú núi Cửu Hoa,gặp hạn hán không mưa, binh sĩ khát nước trầm trọng. Thấy vậy,ông dẫn binh xuống núi tìm nguồn nước,đột nhiên đào được nước suối ở phía nam cầu Ngũ Khê.Mặc dù không biết là nguồn nước suối đó có phải do ông tìm được không, nhưng ông đã từng kết trại Lục Tuyền khẩu, đại chiến núi Cửu Hoa.

## Thăng làm Nguyên soái

Tháng sáu năm 1355, Chu Nguyên Chương qua sông xuống phía nam, ở trận Thải Thạch cơ,đối đầu Man Tử Hải Nha, Thường Ngộ Xuân dùng thuyền nhỏ tiến lên giữa loạn cung,vào trận của địch,phân tán chủ lực quân Nguyên. Chu Nguyên Chương mới có thể chiếm Thái Bình.

Tháng ba năm sau, lại công chiếm Tập Khánh, cải làm phủ Ứng Thiên(应天).Chiếm được Tập Khánh,Chu Nguyên Chương thu được một khu tài phú, là cơ sở trong công cuộc thống nhất Giang Nam sau này. Giai đoạn này, Thường Ngộ Xuân lập công đầu, bắt đầu được tín nhậm, được thăng Nguyên soái(元帅).

## Đại phá Trần Hữu Lượng

Vào năm 1360, Chu Nguyên Chương lệnh Thường Ngộ Xuân dữ lánh nhất danh đại tương từ đạt suất trọng binh trấn thủ trì châu phòng bị. Trần hữu lượng thống kỳ binh chúng, bộ thự tập thủ trì châu. Từ đạt trinh tất trần hữu lượng đích hành động, lệnh thường ngộ xuân suất tinh binh vạn nhân, thiết phục vu lục tuyền khẩu. Trần hữu lượng binh chí, toàn lực mãnh công trì châu thành, từ đạt suất lĩnh thủ quân khai thành xuất kích, thường ngộ xuân phục binh yểm kỳ hậu, đại phá trần hữu lượng quân, trảm thủ vạn dư, cầm tróc tam thiên, trần hữu lượng bại tẩu giang châu ( cửu giang ).

据史料记载，元至正二十年（1360年）初，朱元璋令常遇春与另一名大将徐达率重兵镇守池州防备。陈友谅统其兵众，部署袭取池州。徐达侦悉陈友谅的行动，令常遇春率精兵万人，设伏于六泉口。陈友谅兵至，全力猛攻池州城，徐达率领守军开城出击，常遇春伏兵掩其后，大破陈友谅军，斩首万余，擒捉三千，陈友谅败走江州（九江）。 [12]

西征陈友谅，常遇春再立大功。陈友谅占据上游，精兵大舰，雄心勃勃，是朱元璋开拓事业的主要威胁。

至正二十年（1360年）五月，陈友谅率水军数十万直取应天，在南京城西北的龙湾与朱元璋军展开一场恶战。朱元璋以弱御强，便设计用伏，诱敌深入，常遇春奉命与冯国胜率帐前五翼军三万人设伏，为全军主力。经过一场鏖战，在龙湾登陆的陈友谅兵，遭到常遇春、冯国胜伏兵的冲杀，死伤惨重，溃不成军。正值江水落潮，龙湾水浅，陈友谅一百多艘巨舰全部搁浅，朱元璋挥水陆军并进，陈友谅大败而逃。龙湾大捷，朱元璋转危为安，并壮大了力量。常遇春大破敌阵，战功卓著，不久，升行省参知政事。 [12]

龙湾战后的第三年，至正二十三年（1363年），陈友谅以号称六十万大军倾巢来攻，在鄱阳湖与朱元璋军进行了一场持续三十六天的决定生死存亡的水上大决战。朱元璋先是派兵封锁敌人的归路，交战中，陈友谅军船大、坚固，但速度慢，朱元璋军船小、速度快，操作灵活，两军相持，难解难分。 [13]

一次朱元璋座船搁浅，陈友谅的大将张定边率船队来围攻，情况危急。常遇春奋勇当先，射伤张定边，又用自己的战船撞击朱元璋的座船，使其脱离浅滩。战斗中常遇春奉命积极组织火攻，发挥小船优势，乘风纵火，陈友谅的舰队被烧得烈焰冲天，兵将损失过半，湖水尽赤。陈友谅率残舰撤往湖口，又受到朱元璋诸将的追击和常遇春的迎头堵截。陈友谅在混战中被流矢射中死去。这场决战扭转了双方力量的对比，陈友谅覆灭，使朱元璋成为群雄中之强者。常遇春因功受赏，得金帛田地甚厚。不久，升为平章政事。 [14]

这次战役不仅恢复了皖南军事要地太平县，也使汉军龟缩于武汉不敢再犯。论功行赏常遇春功劳最大。朱元璋夸赞他说：“当百万众，摧锋陷坚，莫如副将军。”

常遇春当年设伏的地方就在今天九华山的大古岭、凤凰岭一带，并在百丈潭前留有诗文：赤汗透征袍，何如孝隐高。结庐亲冢侧，只为报劬劳。 [15]

攻取元大都

至正二十四年（1364年）七月，常遇春先是随徐达率军攻占庐州。接着，又与邓愈会合征服江西的新淦、吉安、赣州、南安等郡县，岭南韶州、南雄等地望风降附。

至正二十五年（1365年）五月，常遇春又奉命与邓愈率军攻取湖北的安陆、襄阳；十一月与徐达率军攻占了泰州。 [16]

至正二十六年（1366年）八月，朱元璋以徐达为大将军，常遇春为副将军，率兵二十万东征张士诚。按照朱元璋的部署，徐达、常遇春的军队先攻取了湖州和杭州等地，翦除了张士诚的羽翼，平江（今苏州）孤立无援，经过长达十个月的围攻，平江城破，张士诚败死。常遇春以功进封为鄂国公。 [17]

至正二十七年（1367年）十月，朱元璋以徐达为征虏大将军，常遇春为征虏副将军，率二十五万大军出师北伐。当时北方元朝军事力量已经大大削弱，所以，徐达、常遇春出师三个多月，即平定山东。洪武元年四月，明军在洛阳的塔儿湾与元军遭遇，常遇春单骑突入敌阵，麾下壮士从之，勇猛冲杀，在洛水之北击溃元军五万，俘获无算，史称塔儿湾大捷。这一仗，占领了河南和潼关，夺取了陕西的门槛，为攻取元大都创造了极为有利的形势。 [18]

洪武元年（1368年）闰七月，徐达、常遇春率马步舟师由临清沿运河北上，连下德州、通州。元顺帝携后妃、太子等逃奔上都开平（在今内蒙古正蓝旗东）。八月二日，徐达、常遇春一举攻占大都，改为北平府。稍事休整即又挥军西进，攻取山西。与精锐的扩廓帖木儿军进行了艰苦的搏战，平定山西。 [19]

洪武二年（1369年）三月，西征军进攻陕西，元将李思齐由凤翔奔临洮，力竭投降。元顺帝乘明军主力长驱秦晋之机，命丞相也速率军向北平反扑，兵锋已抵通州。常遇春又奉命与李文忠率步卒八万、骑士一万驰救北平，元军闻讯即向北逃奔，常遇春率军追奔千里，大获全胜。为了覆其巢穴，最终解除元军对北平的威胁，常遇春又率军径取元上都开平，顺帝逃到应昌府（又称鲁王城，虎城，故址在今内蒙古克什克腾旗西北达里诺尔西）。常遇春夺取开平，全歼留守元军，缴获车万辆、马三万匹、牛五万头。 [19]

病卒柳河川

洪武二年（1369年）七月七日（8月9日），常遇春自开平率师南归，行至柳河川，突然病逝，年仅四十岁。朱元璋闻丧大为震悼，赐葬钟山之下，并亲自出奠。 [21]

朱元璋封其子常茂为郑国公，岁禄二千石。常茂隶宋国公冯胜北征纳哈出，不奉约束，被削爵，安置在广西龙州；别封其次子常升为开国公。建文末，常升以抗靖难师安置云南临安（今云南建水），忧死。 [1]