Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 9

*Dwudziestego szóstego września Mieczysław wstał wcześniej niż zazwyczaj, uczesał się, ogolił brodę i zjadł prowizoryczną surówkę z pokrojonej marchewki i liści sałaty. Tak wyglądały przeważnie jego śniadania, obiady i kolacje. Mieszkając samotnie i nie chcąc wydawać pieniędzy na zatrudnienie gosposi, odżywiał się takimi sałatkami, owsianką, jajecznicą i ciemnym chlebem. Od czasu do czasu usmażył rybę, a sporadycznie kupił jakąś droższą wędlinę. W sezonie kupował pomidory, jagody albo maliny od przyjeżdżających na targ podkaczkowskich rolników. Jesienią nabywał przetwory w zwrotnych słoikach.*

*Posiedział chwilę i zebrał myśli, aż wyszedł na spotkanie kucharza. Sprawdził, czy na pewno została mu wystarczająca ilość papieru, po czym opuścił kamienicę. Tuż przy wejściu, jak na złość, napotkał Dębczaka. Dzielnicowy zmierzył go spojrzeniem i zapytał:*

*- Mieczysław najpewniej wybiera się do rodziców, zgadłem?*

*- Nie zgadł pan.*

*- A bo widzisz, dostałem właśnie zaproszenie na wesele twojej siostrzyczki.*

*- Dobrze, dobrze... - wydusił Mieczysław, nie wiedząc, co odpowiedzieć.*

*- A czy Mieczysław nie idzie do tego biednego wujka?*

*- Tak, mamy się zaraz spotkać.*

*- Wujek pamiętał o odpowiednim ubiorze?*

*- Pamiętał doskonale.*

*- A tego kominiarza z wami nie będzie?*

*- Dziś raczej nie.*

*- Jakie wujek nosi nazwisko?*

*- Krawcza.*

*- Jak? Znam całą twoją rodzinę i nikogo takiego w niej nie ma. Może Kruczek?*

*- A, tak, Krawcza to przezwisko, mówią tak na niego, bo był krawcem - powiedział Mieczysław z wypiekami i uciekł stróżowi prawa z oczu.*

*"Dlaczego ci ludzie chcą znać wszystkich i wszystko?" - zastanawiał się, opuszczając swoją ulicę. Zaraz potem spotkał Kazimierza, który wolnym krokiem podążał trasą, którą najwyraźniej szybko zapamiętał. Razem z nim człapał Okruszek.*

*- Dzień dobry, panie Mietku. Dzieci w kamienicy pokochały ten strój i chcą, żebym gotował w nim codziennie - powiedział na powitanie.*

*- W końcu nie jest za ciasny?*

- *Może ciut, ale na starość się chudnie, to zaraz powinien być w sam raz.*

*- Dębczak jest dzisiaj wyjątkowo czujny, więc idźmy szybko.*

*- Mam całkiem sporo czasu.*

*- A ja mam sporo papieru. Chce pan dzisiaj opowiedzieć coś dłuższego?*

*- Tak, mam zamiar dojść do momentu, w którym zamieszkałem w kamienicy. Coś czuję, że będzie to przedostatnia opowieść.*

*- Niech pan się dzisiaj wygada za wszystkie czasy, bo w następnych dniach raczej się nie spotkamy.*

*- Chodzi panu o ślub siostry?*

*- Tak, będę... - Uklejak urwał, bo właśnie ich rozmowa doleciała do uszu dzielnicowego.*

*- Dzień dobry, panie Kruczek, czy zaszczyci pan swoją obecnością ślub bratanicy, siostrzenicy, czy kim ona dla pana jest? - zwrócił się do kucharza z wyszczerzonymi zębami.*

*- Pana Kruczka niestety nie będzie, ma ważny powód - wytłumaczył za niego Mieczysław.*

*- Nie dobrze, przez nieprzychodzenie na uroczystości więzy rodzinne słabną, co w przyszłości może doprowadzić do...*

*Nie usłyszeli, co mówił dalej, bo weszli właśnie do kamienicy, a Mieczysław zatrzasnął drzwi.*

*- Widzę, że ten człowiek to straszny natręt - skomentował jego zachowanie pan Krawcza.*

*- U was nie ma żadnego dzielnicowego? - zapytał go dziennikarz.*

*- Gdyby był, na pewno nie byłoby tego krasnoluda i złodziei - odpowiedział Kazimierz, po czym weszli na piętro. Kucharz nadal z zaciekawieniem rozglądał się po ścianach.*

*Kiedy usiadł niepewnie na fotelu, zaczął opowiadać:*

*"Ostatnia bitwa w moim życiu została stoczona pod Sarniakami, jakieś trzy tygodnie po poprzedniej. Przez cały ten czas opiekowałem się Jarkiem, który na pewno nie nadawał się do walki. Wspominałem rodziców, wieś, pałac i karczmę, a nawet jednostkę wojskową w Niedźwiedzinie, nie będąc pewny, czy kiedykolwiek ponownie zobaczę te miejsca. Miałem nadzieję, że walki skończą się jak najszybciej, a Kalifidzi niczego nie zdobędą. Jakie to smutne, że tak wielu musi zginąć z powodu rozkazów wydanych przez niewielu. O ile pozostałe dwie bitwy umiem opisać ze sporą ilością szczegółów, co do tej mam prawie zupełną pustkę i mogę ją ograniczyć do trzech szczególnie niemiłych wydarzeń.*

*Naszym głównym dowódcą był teraz generał Rygielski, który godnie zastąpił marszałka Karego-Bzdaka. Ciągle dochodziły do dowództwa wiadomości o zwycięstwach i porażkach Kalifidów w innych częściach frontu, których nieliczne strzępki dotarły też do mnie. Opowiadali o jakichś posiłkach stąd i stamtąd, o poległych kalifidzkich oficerach i o liczebności wojsk ciągle wysyłanych przez króla.*

*Przed rozpoczęciem walki zaprowadziłem Jarka do namiotu pułkownika, ukłoniłem się i powiedziałem:*

*- Ja, szeregowy pikinier Kazimierz Krawcza melduję, że szeregowy pikinier Jarosław Łubin jest osobą niezdolną do uczestniczenia w nadchodzącym starciu.*

*Podbiegł do nas doktor Kościński, krzycząc:*

*- Daj mi go! Obejrzę tego młodziana!*

*Nie byłem zadowolony, że robi to Kościński. Jarek skrzywił się, patrząc na niego, a doktor orzekł:*

*- Nie mam mowy, żeby nie walczył. Postura przyzwoita, brak większych ran, kończyny kompletne, wzrok wygląda na dobry...*

*Student przyniósł mu przyrządy, a lekarz kontynuował:*

*- Tętno w normie, temperatura ciała przyzwoita, niezakażony chorobą zakaźną, nie ma przeciwwskazań, żeby wysłać go do bitwy.*

*- Panie doktorze, niech pan spojrzy na jego stan psychiczny! Nie może dojść do siebie po stracie przyjaciela!*

*- Nie jestem psychiatrą - odpowiedział gburowato.*

*- Czyli chce pan jego pewnej śmierci?! - oburzyłem się.*

*- Nie ode mnie zależy los tego człowieka. Poza tym go nie znam, tak samo jak pana, a panowie nie są w tej wojnie nikim ważnym - powiedział lodowatym tonem, po którym opuściłem namiot z Jarkiem trzymanym pod rękę. Zrozumiałem, że nie jest to dobry lekarz, bo życie i zdrowie jednego człowieka nie było dla niego w ogóle istotne i wolał zajmować się sekcjami zwłok w otoczeniu studentów.*

*Wiedziałem, co zrobić z Łubinem. Zaprowadziłem go do obozu i powiedziałem:*

*- Siedź tu cicho, dopóki nie przyjdę.*

*Następnie ruszyłem do kuchni polowej, której w tym czasie nikt nie pilnował i wziąłem najwięcej chleba, jajek i jabłek, ile mogłem. Część włożyłem do torby, a resztę musiałem nieść w rękach. Wróciłem do Jarka, przekazałem mu żywność i odezwałem się:*

*- Jedz powoli, żeby na jak najdłużej starczyło i nigdzie nie chodź. Ja niebawem idę walczyć, a ty będziesz musiał czekać, aż wrócę.*

*Jarek przytaknął i potulnie zaczął spełniać moją prośbę. Widok sporej dla niego ilości jedzenia choć trochę go pocieszył.*

*Drugim wydarzeniem z bitwy, które utkwiło mi w pamięci, było podpalanie stodół. Kiedy walka z Kalifidami w pobliżu wioski Sarniaki trwała przynajmniej godzinę, nasz generał wpadł na pomysł wzniecenia pożaru w celu wywołania zamieszania i popłochu wśród wrogów. Wiatr wiał tego dnia akurat w stronę nacierającej armii Kalifidów. Wojownicy nie nosili już biało-czerwonych mundurów z początku bitwy, teraz dominowała czerń i szarość, widocznie ich dowódcy zrozumieli, że jaskrawi żołnierze są łatwym celem.*

*Przybyły posiłki złożone z dobrze wyszkolonych żołnierzy, dzięki czemu wrogowie byli wyżynani w pień. W pewnym momencie spostrzegłem trzech zaledwie kilkunastoletnich Kalifidów, których uwięziła upadająca stodoła. Chłopcy żałośnie się szamotali, a znikąd nie mogła nadejść im pomoc. Poruszony, zbliżyłem się do nich z mieczem w dłoni. Myśląc, że przyszedłem ich dobijać, podjęli próbę oswobodzenia się i obrony, jednak kiedy zobaczyli, że wyciągam ich spod nadpalonych desek, zyskali jakby nowe siły i się wydostali. Wskazałem im swoim ostrzem, żeby uciekali. Nawet wrogów czasami trzeba uratować.*

*W chwilę później wiatr zmienił kierunek, a dym z wielkiego ogniska zaczął lecieć mi prosto w oczy. Zamknąłem je i poleciały mi łzy. Trudno mi określić, jak się wtedy czułem. Gdy ponownie je otworzyłem, dymu przybywało. W końcu znów zacisnąłem powieki i zacząłem się stamtąd wycofywać. Kiedy biegłem na oślep, potrąciłem przynajmniej trzy osoby, nie wiem, z której armii. Dotarłem wreszcie do namiotu, w którym Jarek spokojnie zjadał jajko, położyłem się koło niego i w takiej pozycji leżałem do końca bitwy, starając się nie myśleć o Kalifidach.*

*Prawdopodobnie jakiś czas przespałem, bo gdy oprzytomniałem, minęły co najmniej cztery godziny. Po otwarciu oczu spostrzegłem, że widzę wszystko dużo gorzej. Najpierw myślałem, że to chwilowe i zaraz mi minie, ale gdy nie przechodziło przez dłuższy czas, dotarło do mnie, że dym uszkodził mi wzrok. Ledwie to odkryłem, usłyszałem krzyk:*

*- Pułkownik Głębinowski nie żyje!*

*Myślałem, że ktoś żartuje, ale była to prawda. Mój sędziwy dowódca dostał wylewu i zmarł zaraz po bitwie, w której nie brał czynnego udziału. Przeżył siedemdziesiąt trzy lata i do końca życia cieszył się dobrym zdrowiem. Pogrzeb wyglądał niemal identycznie z wcześniejszym pochówkiem marszałka. Znów ksiądz Miłosz wygłosił szalone przemówienie, którego już nie miałem siły i ochoty pamiętać.*

*Zaraz po pogrzebie do generała Rygielskiego przyjechał posłaniec z królewskim rozkazem. Okazało się, że wojna została właśnie zawieszona, a po śmierci starego sułtana jego następca zaczął wycofywać wojska z terytorium innych państw. Chyba wszystkich uradowała ta wiadomość. Na zakończenie doktor Kościński sprawdzał stan zdrowia rannych. Studenci nawiązali z nim dość bliską więź i nazywali go doktorem Czesiem.*

*Świętosław został w walce ranny w plecy i ledwo stał, a prawa noga ciągle mu drżała. Kościński obejrzał go i powiedział:*

*- Pański kręgosłup się wyprostuje, kiedy użyję starej dobrej metody. Bistowski, przynieś mój prostownik!*

*Żwawy studencik z bródką pobiegł do namiotu i przyniósł długi, drewniany przedmiot.*

*- Przecież to podcięty kij od miotły! - burzył się brat Kazi.*

*- To nic. Przywiążę go sznurkiem do ciała, a na to włoży się ubranie - ze spokojem odrzekł lekarz.* *Jeszcze gorsza rzecz działa się z ciężko rannymi. Przynieśli mu na noszach* *prawie nieprzytomnego mężczyznę z rozciętym brzuchem. Popatrzył na niego chwilę i powiedział:*

*- Nie ma rady. Bistowski, skocz po słoiczek!*

*Student przyniósł słoik z białą substancją. Kościński włożył rękawice i wetknął do dziurek w nosie malutkie zatyczki. Otworzył pacjentowi usta i umieścił w nich trochę tego białego czegoś.*

*- Powinno wystarczyć - wyszeptał i zamknął mu usta, po czym znów zawołał studenta:*

*- Bistowski, daj mu trochę wody do przepicia!*

*Tamten szybko spełnił żądanie przełożonego. Z początku pomyślałem, że ta substancja to lek, ale w potraktowaniu tak następnego rannego wspomniane zostało słowo arszenik. Ci ludzie byli najzwyczajniej w świecie dobijani. To odczłowieczenie, na które wcześniej zwróciłem uwagę, wydawało się nasilać. Kiedy przyszła kolej na pacjentów z uszkodzonym wzrokiem, przede mną stał chłopak, którego lewa powieka była całkiem zdarta.*

*- Bistowski, daj chustkę! - brzmiało następne polecenie doktora. Student przyniósł czerwoną chustkę, z której lekarz zręcznie wykonał przepaskę na oko, nie zwracając uwagi na niezadowolony wyraz twarzy poszkodowanego. Byłem ciekawy, co zrobi ze mną.*

*- A z panem co? Nie widzę uszczerbku ciała - powiedział.*

*- Uszkodzenie wzroku od dymu - wyjaśniłem.*

*- Sprawdzę to. Bistowski, leć po planszę! - zawołał. Student przyniósł tabliczkę z rysunkami zwierząt, podobną do tej z komisji.*

*- Co pan widzi? - zapytał mnie, pokazując ją z odległości około pięciu metrów.*

*- Jakieś plamki, nie rozpoznam, co to - powiedziałem.*

*- Czyli przydadzą się okulary. Bistowski, biegnij zaraz po skrzynkę z okularami! - krzyknął. Przestraszyłem się, bo okulary kojarzyłem do tej pory ze starością i niedołężnością. Student przyniósł kilkadziesiąt egzemplarzy takich samych okularów, a doktor podał mi pierwsze z brzegu. Już wtedy wiedziałem, że każda wada wzroku potrzebuje innego szkła. Włożyłem je i zacząłem widzieć jeszcze gorzej.*

*- Ma pan pomoc, więc niech pan idzie! Bistowski, przyprowadź następnego! - zawołał doktor, a ja w ponurym nastroju opuściłem to miejsce i poszedłem do Jarka. Kiedy nikt nie patrzył, wrzuciłem okulary do rzeki. Bardzo ociężale rozpoczęła się droga powrotna.*

*Cały następny dzień spędziłem na wozie z Jarkiem u boku. Wypełniony był okaleczonymi młodymi weteranami, którzy nie mogli przestać jęczeć i przeklinać. Ja prawie nic z tego nie widziałem, bo wzrok się popsuł, a wnętrze wozu należało raczej do słabo oświetlonych. Nazajutrz nastąpił pieszy marsz, więc musiałem zostać w tyle, żeby opiekować się Jarkiem, który nie mógł iść sam. Hełm, pancerz, pika, miecz i sztylet zostały oddane, najpewniej bezpowrotnie.*

*W drodze układałem sobie plan odwiedzenia starych miejsc. Na początku chciałem spotkać rodziców i brata, dalej pana Dobrosława, służbę, Kazię, jej wuja i radnego, chociaż ten ostatni znacznie stracił w moich oczach. Wojna okazała się być wielką ilością bezsensownego i niezawinionego cierpienia, o którym ostrzegał jeszcze przed bitwami ten czterdziestoletni towarzysz. Niestety już więcej go nie spotkałem i nawet nie wiem, czy przeżył. Chęć odwiedzin w znanych miejscach i wyrwania się ze służby ojczyźnie stawała się silniejsza z każdym przebytym kilometrem.*

*Szedłem na tę wojnę jako trochę niezdarny kucharz Kazio, a wracałem z niej jako pan Krawcza - człowiek, który, jak w naszym tytule. poznał jej oblicze. Byłem świadkiem wielu brutalnych śmierci, religijnego fanatyzmu, beznadziejnej medycyny i upadku jednej z największych męskich przyjaźni w dziejach. Stasio był jednym z wielu odważnych młodzieńców, którzy zginęli dla kraju a nikt o nim nie będzie pamiętał, podczas gdy marszałek Kary-Bzdak czy pułkownik Głębinowski będą pamiętani jeszcze przez długie lata, chociaż w rzeczywistości nic nie zrobili. Zastanawiałem się też, po co istnieją takie szkodliwe jednostki jak sierżant Wstępniewski, ksiądz Miłosz, Przybysław Mazacz czy doktor Kościński.*

*Myśląc o tym, miałem nadzieję, że w moich stronach nie toczyła się wojna, a mój dom, pałac czy karczma nadal stoją nienaruszone, a rodzina i znajomi wciąż żyją. Na wojnę poszło wielu młodych mężczyzn o szlachetnych ideach, a wróciły z niej rzesze alkoholików, kaleków, psychopatów i ludzi opłakujących poległych braci czy przyjaciół. Gdzie w tym wszystkim jest tak chwalony przez ludzi pokroju Miłosza Kupieckiego Bóg? Jestem przekonany, że jeśli istnieje, rodzaj ludzki ani trochę go nie obchodzi. Żałowałem mocno, że poszedłem na wojnę i walczyłem w sumie nie wiadomo, dla kogo. Ratowanie ojczyzny jest wzniosłą i szlachetną sprawą, ale wiąże się z zabijaniem ludzi. Oj, ile bym dał, żeby ten przystojny chłopak z głową pełną loków żył i miał się dobrze. Znalazłby sobie piękną żonę albo kilka żon. Dlaczego musiał urodzić się w Sułtanacie i zostać wcielony do armii?*

*A dlaczego sprawą wojny zajmują się tacy psychopaci jak Wstępniewski, Kościński i Kupiecki? Sierżantem od musztry powinien być ktoś o manierach pułkownika Głębinowskiego, lekarzem ktoś, kto umie leczyć i nikogo nie chce truć, a kapelan powinien być trzeźwy i nie przesadzać w swoich kazaniach. Chociaż nawet mogłoby się obyć bez kapelana. Przypominał mi mnichów z zakonu "Wszystko dla Pana", jako wygodnicki leń żyjący cudzym kosztem.*

*Gdy byliśmy jakieś pięćdziesiąt kilometrów od celu, zobaczyłem pędzącą bryczkę z jednym pasażerem, który wyglądał mi na najstarszego syna pana Dobrosława. Kiwnąłem do niego głową, a on odkiwnął, co oznaczało, że to naprawdę on. Zastanawiało mnie, gdzie on może jechać. Gdyby zatrzymał się na chwilę, zapytałbym go o ojca. Tymczasem byłem zmuszony pozostać w niepewności.*

*W Niedźwiedzinie członkowie naszego oddziału rozdzielili się. Jakiś wąsaty gospodarz przewiózł mnie, Świętosława i Jarka, który pozostawał teraz pod moją opieką prawie pod Żołędów. Potem Świętosław wyruszył do wsi gminnej, a ja do Smołkowej Woli, nadal z Jarkiem.*

*W końcu, po tej męczącej drodze, której etapów nie mam ochoty pamiętać, wśród roztopów i kwitnącej trawy, zobaczyłem po raz pierwszy od wydających się trwać wieczność kilku miesięcy Smołkową Wolę. Bociany już siedziały na sołtysowej jabłoni, a od strony starego miejsca zamieszkania powiewał przyjemny wiatr. Pobiegłem na spotkanie rodziców i Zbyszka, a Jarek niepewnie ruszył za mną. Wreszcie zobaczyłem ścianę rodzinnego gospodarstwa, a przed domem na pieńku siedział mężczyzna w kożuchu, którym musiał być ojciec. Kiedy zbliżyłem się, zobaczyłem coś strasznego. Niczym nie przypominał dawnego Gniewomira Krawczy, był chyba o połowę chudszy, spochmurniał, miał podkrążone oczy, a jego kruczoczarny wąs stał się popielaty. Na mój widok słabo się uśmiechnął i powiedział cicho:*

*- Kazio, Kazimierz, wróciłeś...*

*Zaraz po tych słowach doznał nieprzyjemnego ataku kaszlu, którego wcześniej nie miał.*

*- Chyba mam gruźlicę - zwrócił się do mnie. Bardziej spochmurniałem na te słowa.*

*- Tatuś, wszystko będzie dobrze. Gdzie są mama i Zbyszek?*

*- Jeszcze o niczym nie wiesz - odrzekł ojciec z pochmurną miną. Szeroko otworzyłem oczy, bo zrozumiałem, że coś strasznego musiało się stać. Tatuś rozpoczął opowieść:*

*- Twój brat służył w kusznikach nad morzem u jakiegoś gienerała Poniewierskiego czy jak mu tam było. W bitwie jeden z najważniejszych oficjerów sułtana stanął wprost przed naszym gienerałem i byłby go ukatrupił, gdyby twój brat szybko nie przybiegł i go nie grzmotnął na śmierć! Miałem takiego dzielnego syna!*

*Rozpłakał się, a ja go przytuliłem.*

*- Zbyszek obronił dowództwo naszych przed ich dowództwem, ale strzała przebiła mu rękę i musieli mu ją odjąć. Przed niecałym miesiącem wrócił tutaj z kikutem i z listem pochwalnym, który ci pokażę jak wejdziemy do domu. Nikt z nas przecie nie czyta, ale pięknie wygląda ta kartka. I słuchaj, co dalej. Zbyszek nam wszystko pięknie opowiedział, powiedział, co jest ponoć w tym liście, po czym zaczął gorączkować i na swoim starym łóżku spędził następne dni. Ledwie tydzień temu, kiedy właśnie przynosiłem mu wodę, zobaczyłem, że umarł...*

*Znowu się rozpłakał, a ja razem z nim. Kiedy się uspokoił, ciągnął:*

*- Umarł w tym samym miejscu, w którym się urodził! A Wiesia, która nie odstępowała go na krok przez ten cały czas i odmawiała sobie jedzenia i spania, po śmierci Zbysia dostała ataku serca! Wróciłem z pola i zobaczyłem ją leżącą na podłodze. Ledwie pięć dni temu byłem na wspólnym pogrzebie i przez cały miałem twarz zakrytą dłońmi! Dobrze, że mam chociaż ciebie!*

*Brakło mi słów. Wszedłem razem z ojcem do wnętrza, a tam, w dobrze widocznym miejscu pod oknem, leżał list pochwalny. Żeby nie martwić ojca, na razie nie mówiłem mu o nabytej wadzie wzroku. Za mną niezręcznie wszedł Jarek, więc przedstawiłem go ojcu. Pozwolił mu usiąść na stołku. Wreszcie ojciec zapytał, co się ze mną działo na wojnie. Opisałem mu w skrócie najważniejsze wydarzenia, pomijając bardziej drastyczne elementy.*

*- Miałeś szczęście, że wróciłeś cały i zdrowy, teraz zostań przy mnie i ożeń się z Boguśką - powiedział po wysłuchaniu.*

*- Tato, lepiej będzie, jeśli wrócę do dworu. Czuję, że tam jest moje miejsce jako kucharz.*

*- Wtedy będziesz daleko, a coś czuję, że będę coraz słabszy.*

*Pomyślałem, co odpowiedzieć i wreszcie zdecydowałem, że pójdę jak najszybciej do dworu i zobaczę, co się tam dzieje.*

*- Chcesz zostać z moim ojcem czy idziesz ze mną? - zapytałem Jarka.*

*- Posiedzę tu - odpowiedział. Tego dnia był w całkiem niezłym nastroju. Kiedy opuszczałem dom, usłyszałem rozmowę:*

*- Umiesz rąbać drewno?*

*- Czego się nie robiło w Gościeradach.*

*- To jakbyś mógł, podziab mi na drobne patyczki i przynieś. Siekiera leży zaraz za domem, łatwo znajdziesz.*

*W ten sposób ojciec nieoczekiwanie zyskał pomocnika. Pod lasem spotkałem znajomego człowieka.*

*- Kaziu, wróciłeś z wojny! - zawołał. Był to woźnica Mirek. Jeśli się nie mylę, występuje w mojej historii po raz trzeci. Z ochotą podwiózł mnie do dworu i wysadził. Pałac stał w niezmienionym stanie, co mnie ucieszyło. Stanąłem przy ozdobnej bramie, a wtedy wyszedł mi na powitanie wynędzniały pan Zwiędłoch. Uśmiechnął się na mój widok i zapytał:*

*- Kaziu, czy chcesz wrócić do nas?*

*- Oczywiście - odpowiedziałem. Po jego ponurej minie poznałem, że wydarzyło się coś niedobrego.*

*- Nie będzie to możliwe - powiedział majordomus.*

*- Dlaczego?! - żądałem wyjaśnień. Wskazał, żebym poszedł za nim. Wewnątrz pałacu, pozbawionego wszystkich upiększających ściany portretów i pejzaży, na skromnym fotelu siedział zmartwiony czymś pan Dobrosław. Nie golił się od dawna i urosła mu pełna broda. Ucieszył się, kiedy mnie zobaczył, ale ze smutkiem powiedział:*

*- Kazimierzu, nie możesz już być moim kucharzem. Kiedy zaczęła się wojna, zacząłem ofiarowywać wielkie sumy pieniędzy na zbrojenie, a potem też pomoc rannym i sprzedałem wszystkie moje dzieła sztuki, żyrandole, biżuterię, większość książek i mniej ważne pamiątki po przodkach. Przestałem wystawiać uczty, a w końcu zacząłem odprawiać służbę. Teraz zostali mi tylko Hagalończyk, Zwiędłoch, Kaminek i ogrodnik. Kozinowicz i Gmajewski, moi sąsiedzi, otrzymali ponad pięćdziesiąt hektarów ziemi moich przodków.*

*Słuchałem tego ze smutkiem, aż w końcu zapytałem:*

*- Wie pan może, jak się miewa mój dawny mistrz, kucharz Radosław?*

*- Pan Radosław umarł przed niecałym miesiącem - powiedział z wyrazem żalu.*

*- Widziałem, jak pański syn gdzieś wyjeżdżał. Mogę wiedzieć, gdzie się udał?*

*- Do Hagalonu, nawet mi nie mówił, co ma tam robić, poprosił tylko o wysyłanie mu pieniędzy. W związku z tym sprzedaję coraz więcej i więcej. Ostatnie lata nie były zbyt urodzajne, więc jeśli dalej tak pójdzie, obawiam się licytacji pałacu.*

*- A co z karczmą "Przy Pagórku"?*

*- Nadal działa, nawet moi podwładni za często do niej chodzą - odrzekł i znów spuścił głowę i położył dłoń na czole. Poszedłem złożyć wizytę panu Pstrągowi.*

*Wszedłem do wnętrza, które było w całości zajęte i przepełnione ludźmi, którzy wrócili z wojny. Poznałem ich po zabliźnionych ranach. Pili tyle alkoholu, że karczmarz Bogdan nie nadążał z zamówieniami. Kiedy udało mi się do niego dojść, powiedziałem:*

*- Wojna wszystko zmieniła, ale chociaż pański interes kwitnie.*

*- Musiałem zatrudnić trzy kelnerki, żeby to wszystko obrobiły - wystękał zmęczony.*

*- A gdzie Kazia? Już tu nie pracuje?*

*- Jest w ciąży.*

*- Naprawdę? To wspaniale!*

*- Czy ja wiem? Będę miał w rodzinie połowicznego Hagalończyka.*

*- Narodowość nieważna, ważne żeby było zdrowe - odpowiedziałem.*

*- W sumie masz rację. Jak było na wojnie?*

*- Lepiej niż dla większości. Cierpienie wydawało się nie mieć końca, chwilami czułem się jak w piekle opisywanym przez księży. A gdzie pan radny?*

*- Siedzi w kącie - odpowiedział karczmarz i wrócił do przyjmowania zamówień. Poszedłem we wskazane miejsce, a tam siedział skurczony brodacz z przekrwionymi oczami.*

*- Widział pan może radnego Gołębia? - zapytałem go.*

*- To przecież ja! - zawołał pełen żalu. Przyjrzałem się twarzy wyłaniającej się spod przetłuszczonych siwych włosów i ze zdziwieniem odkryłem, że to naprawdę on. Zmienił się nie do poznania.*

*- Moje życie straciło sens, odkąd wybuchła wojna. Okazała się być czymś całkiem innym niż opisał to Miłosz Wierzba. On na pewno nie widział prawdziwej wojny. Wzburzeni na mnie młodzieńcy którejś nocy spalili całą moją domową bibliotekę w akcie zemsty. Żałuję, że nie spłonąłem wtedy razem z książkami!*

*- Przykro mi to słyszeć - powiedziałem, ale nie mogłem nic poradzić. Po opuszczeniu karczmy ponownie natknąłem się na Mirka i wszystko mu opowiedziałem. Woźnica doradził:*

*- A nie chciałbyś czasem wyprowadzić się do Niedźwiedzina? Jest tam dużo miejsc pracy.*

*- Nie, to miasto mi zbrzydło ze względu na wojnę.*

*- A co myślisz o Kaczkowie? Tam miejsc pracy jest z dziesięć razy więcej.*

*- Wydaje mi się, że zamieszkanie w Kaczkowie to zbyt ambitne przedsięwzięcie dla tutejszego rolnika.*

*- Skądże, mój brat tam mieszka i czuje się dobrze. Ma tam pewną posadę, a ty z pewnością jakąś zdobędziesz ze swoimi umiejętnościami.*

*Przekonał mnie. Poszedłem do ojca i ogłosiłem mu swoje zamiary. Z początku nie chciał opuszczać wsi, ale kiedy wymieniłem mu wszystkie zalety życia w wielkim mieście, zawołał z podnieceniem:*

*- Zgoda! Jedźmy jak najszybciej!*

*Oddaliśmy dom pod opiekę Boguśce i "Krowiarzowi", a sami dwa dni później ja, ojciec i Jarek ruszyliśmy na wozie Mirka do Niedźwiedzina, skąd jego brat miał nas zabrać do Kaczkowa. Brat woźnicy miał też za zadanie dowiedzieć się, co i jak w Gościeradach i czy żadna rodzina nie poszukuje Łubina. Ja jechałem dumnie i z wesołym spojrzeniem na spotkanie nowej przygody, za to ojciec nerwowo patrzył na oddalające się rodzinne strony, bo nigdy dotąd nie wyjeżdżał poza gminę. Kiedy wysiedliśmy w Niedźwiedzinie i pożegnaliśmy Mirka, ojciec szeroko otworzył oczy i z przerażeniem zapytał:*

*- Dlaczego to wszystko jest takie wielkie?! A jakie tu nieświeże powietrze!*

*Tato był niestety człowiekiem przyrośniętym do wsi na stałe. Kiedy przesiedliśmy się do wozu brata znajomego woźnicy, ojciec czuł się jeszcze gorzej. Obawiałem się, że nie odnajdzie się w Kaczkowie.*

*- Ilu tam mieszka ludzi? - zapytał nowego wozaka.*

*- Przeszło dwieście tysięcy, proszę pana - odpowiedział wyjątkowo spokojnie.*

*- Ile?! Jak w naszej wsi razy tysiąc?! - przeraził się tato.*

*- Proszę się nie obawiać, mieszkam tam parę lat i dobrze się odnalazłem - mówił z przekonaniem.*

*- Ile razy pan już widział króla? - zapytałem z ciekawości.*

*- Co pan?! Ani razu! I myślę, że nigdy mi się to nie uda. Zwykli ludzie nie mają tego zaszczytu.*

*Byłem wtedy naiwny i myślałem o Kaczkowie jako o powiększonej wersji Żołędowa, gdzie król spełnia rolę podobną do pana Bieganowskiego. Byłem w tym mieście już raz, ale w czasie wojennego przemarszu nie myślało się o takich sprawach, a przede wszystkim o możliwości zamieszkania w nim. Droga była długa i dość męcząca. Jednocześnie woźnica przekazał Jarkowi smutne wieści, że Gościerady nawiedziła w czasie wojny cholera, a pozostali przy życiu krewni boją się go zabierać. W takim wypadku Łubin był skazany na mnie.*

*- Kaczków już blisko, dosłownie za pięć wsi będziemy na miejscu - ogłosił woźnica. Ojciec cały drżał i bez ustanku patrzył za siebie w stronę bardzo dawno minionej Smołkowej Woli, oddalonej od nas teraz o dziesiątki kilometrów.*

*W końcu dotarliśmy przed bramę miasta, którą już znałem. Od razu przypomniał mi się moment wkraczania do niego z piką w dłoni. Ojca ta brama strasznie przytłoczyła i patrzył na nią wzrokiem dziecka, na które z góry spogląda surowy dorosły, mający je zaraz ukarać.*

*- Co w nią musi wjeżdżać, że zbudowali taką wielką?! - wołał z niepokojem mój staruszek. Coś czułem, że nie nasiedzi się długo w stolicy. Kiedy minęliśmy bramę i strażników, których ojciec też się przestraszył, naszym oczom ukazały się niewidziane przez niego dotąd tłumy przechodniów.*

*- Tutaj idzie pani z pieskiem, tu dwaj mężczyźni wiozą drewno, jacyś państwo w powozie, następni państwo, facet gnój wiezie, trzeci powóz, idzie matka z dziećmi, za nią uczony z książką... - wymieniał ojciec, rozglądając się nerwowo i chcąc objąć wzrokiem wszystkich naraz. Przeszkadzało mu, że nikogo nie zna i jest ich zbyt wielu. Kiedy pojechaliśmy nieco dalej, mijając zadziwiające ojca ludzkie masy, a brat Mirka parę razy wjechał kołami w końskie odchody, naszym oczom zaczęły ukazywać się wyższe zabudowania, których ojciec ponownie się przestraszył.*

*- Dlaczego oni musieli robić je takie wysokie?! - pytał z żalem.*

*- Chodzi o to, żeby mieszkało więcej rodzin - wyjaśnił woźnica.*

*- Nikt by mnie w życiu nie zmusił do bytowania na czwartym piętrze, bo próbując otworzyć okno, bym z niego wyleciał! - wołał przerażony tato.*

*- Spokojnie, nikt tam nie wylatuje - uspokoił go brat Mirka. Wtedy rozpościerało się nad nami pranie rozwieszone na sznurkach.*

*- Niewiarygodne, że komuś się chciało zawiesić koszulę dziesięć metrów nad ziemią - zauważył ojciec.*

*- Kiedy w mieszkaniu nie ma miejsca, ludzie wymyślają takie rozwiązania. W końcu potrzeba jest matką wynalazków - wyjaśniłem mu tym razem ja.*

*- Gospoda, strasznie zaschło mi w gardle! Wstąpmy do niej! - zawołał staruszek.*

*- Nie polecam tej gospody, bo za bardzo w niej tłoczno, a widzę, że pan boi się obcych tłumów - ostrzegł woźnica.*

*- A gdzie jest jakaś mniej popularna? - zapytałem, bo też zgłodniałem.*

*- W Kaczkowie to jest prawie gospoda przy gospodzie, za dziesięć metrów zobaczycie następną - pocieszył nas brat Mirka. Wysiedliśmy obok czerwonego domku z dużym ogródkiem, w którym siedziało trzech nieszkodliwych pijaczków o wesołych twarzach. Woźnica wszedł pierwszy, za nim ja, Jarek i na koniec ojciec. Tato z trudem zajął miejsce przy jednym z czterech stolików, miał szczęście, że nikt tam nie siedział, bo w przeciwnym razie stałby zdrętwiały i czekał, aż my usiądziemy. Przy każdym stoliku stały po cztery krzesła, więc dobrze było nam je zająć. Woźnica zamówił talerz rosołu z marchewką, który zjadł w mgnieniu oka, my złożyliśmy identyczne zamówienia. Ja byłem już oswojony z takimi lokalami dzięki spędzaniu czasu w karczmie pana Pstrąga. Jarek czuł się nieźle i przez całą drogę nawet nie napomknął o Stasiu. Obaj zjedliśmy zupę z ochotą. Ojciec za to ociągał się z posiłkiem. Nadal wodził oczami po ścianach, suficie i blacie stolika, wyraźnie wciąż się denerwując.*

*- Pan pewnie pierwszy raz w mieście - zaczepił go siedzący obok mężczyzna o barczystym korpusie, kędzierzawej czuprynie i wesołych, zielonkawych oczach. Ojciec niemal dostał zawału, kiedy odezwał się do niego obcy człowiek, więc musiałem odpowiedzieć za niego.*

*- Tak, ojciec jest pierwszy raz i na razie się wstydzi.*

*- A w jakim celu są panowie w mieście? - ciągnął rozmowę trzydziestoparolatek.*

*- Jestem kucharzem i szukam pracy, a Jarek jest potrzebujący i powinien albo ze mną zostać, albo udać się do szpitala - odpowiedziałem, na co Łubin spokojnie przytaknął.*

*- Świetnie się składa. Ja się nazywam Wojciech Glina, pochodzę ze wsi i jestem od sześciu lat lokatorem kamienicy na Bodkach, ulica Jarosława II 11. Potrzebowalibyśmy jakiegoś kucharza i jeśli nasz właściciel się zgodzi, będziesz mógł mieszkać.*

*Niezwykle ucieszyła mnie nagła oferta pracy i postanowiłem kontynuować rozmowę z ciekawym panem, z którego oczu od razu patrzyła na mnie dobroć.*

*- Jaki zawód pan wykonuje? - zapytałem.*

*- Jestem ceglarzem. Noszę nazwisko Glina, bo u mnie na wsi moi przodkowie przez pokolenia byli garncarzami. Razem z moją Mirką przenieśliśmy się do Kaczkowa, gdzie chciałem podjąć nową pracę, ale jak na nieszczęście znów jest ona związana z gliną. Nie, nie, żartuję, nic mi to nie przeszkadza. Cegielnia jest blisko domu, więc żyje mi się całkiem dobrze. Jeśli chciałby pan tam wstąpić i zobaczyć, co i jak, serdecznie zapraszam.*

*Po tym spotkaniu rozpoczęło się moje życie jako mieszczanin. Na dziś może koniec".*

*Mieczysław kończył pisanie i przetwarzał w głowie dzisiejszą historię. Po napisaniu ostatniej kropki i odłożeniu kartki na dość pokaźny stosik utworzony w ciągu ostatnich dni, zwrócił się do kucharza:*

*- Zaciekawiła mnie sprawa tej cegielni Ćwikły. Był pan tam kiedyś?*

*- Zdarza mi się przynosić jedzenie ceglarzom. Nie jest tam zbyt ciekawie.* *A kojarzy pan pana Ćwikłę? Mieszka gdzieś na skraju Kaczorów.*

*- Nazwisko obiło mi się o uszy, ale z wyglądu nie wiem, który to. Na pewno go kiedyś widziałem, bo na Kaczorach wszystkich się czasem widzi. Mój ojciec na pewno zna się z nim, w końcu to chyba jego pokolenie.*

*- Tak, miałby gdzieś koło sześćdziesiątki.*

*- Mam ochotę po odprowadzeniu pana obejrzeć tę cegielnię na własne oczy. Myśli pan, że mnie wpuszczą?*

*- Ja zawsze wchodziłem bez słowa i nikt nic nie powiedział. Nie jestem pewny, jak będzie z panem, ale nie powinien mieć pan chyba większej trudności.*

*- Mam sprawy, wie pan, może podsumowanie pańskiej historii odłożymy na po ślubie, który z dużym prawdopodobieństwem udaremnię. Zgoda?*

*- Jak panu pasuje. Zbiorę myśli i opowiem resztę, niech tak będzie.*

*Wyszli z kamienicy, którą Kazimierz nadal podziwiał. Zachowywał się na Kaczorach podobnie do jego ojca, kiedy był pierwszy raz w stolicy. Szybko opuścili teren dzielnicy, tym razem nie natykając się na dzielnicowego. Ruszyli utartą trasą, na której ludzie zaczęli już rozpoznawać, kto idzie. Po wejściu na Bodki zawartość kubła pomyj ominęła o pół metra głowę Mieczysława, na co dziennikarz lekko się skrzywił. Krawcza był już dawno przyzwyczajony do czegoś takiego. Odprowadził kucharza do samej kamienicy i skierował się w stronę brązowej budowli otoczonej starym, bardzo zniszczonym płotem, z którego odpadały deski i nikt ich nie przybijał z powrotem.*

*"Na Kaczorach coś takiego by nie przeszło, od razu dozorca by naprawił" - myślał Uklejak. Zaraz za deskami rosły wysokie pokrzywy i chwasty. Za nimi, na zewnątrz, odbywało się wypalanie cegieł, a dym unosił się w górę. Szybko poznał Bogdana i Zdzisława Glinów, a zaraz potem zauważył ich ojca układającego gotowe cegły na stosiku. Robotnicy nie przestawali rozmawiać. Pracowało ich jedenastu, w większości byli to ludzie około wieku pana Sławomira. Głównym tematem był krasnolud-socjalista.*

*- Znany już jest termin powieszenia? - pytał szpakowaty brodacz.*

*- Nie, z tym się może zejść. Wiecie chyba, jak działają nasze sądy. Z tym od dawna są kłopoty - kręcił głową krępy blondyn.*

*- Uratują go - odważnie powiedział Bogdan.*

*- Ja ci dam uratują! - zawołał gniewnie jego ojciec.*

*- Kiedy spodziewamy się "Bażanta"? - wtrącił do rozmowy zarumieniony chłopak w wieku kominiarza Borówka.*

*- Powinien być dzisiaj - odpowiedział szpakowaty, który był najstarszym robotnikiem.*

*- Jak zwykle spóźnia się z powodu "ważnej sprawy" będącej kuflem piwa lub dwoma - śmiało odezwał się dotychczas milczący chudzielec.*

*- Raczej trzema - poprawił go łysy pan z bandażem na głowie.*

*- Co to za facet się nam przygląda? - wskazał na Uklejaka krępy blondyn.*

*- To jest pan Uklejak, dobry człowiek - zauważył Zdzisław Glina.*

*- Pewnie przyszedł obejrzeć jak pracujemy - powiedział pan Sławomir.*

*- Nie ma tu przecież nic ciekawego, niech wraca do swoich zajęć - z niezadowoleniem odezwał się łysy.*

*- Tak, właśnie - przytaknął zarumieniony.*

*Wtedy rozmowę pracowników przerwał mężczyzna nazwany "Bażantem". Był w średnim wieku przechodzącym powoli w starość, był ciemnej karnacji i miał wyjątkowo spuchniętą twarz. W dłoni dzierżył pusty kufel, który widocznie wyniósł z karczmy i o nim zapomniał. Przepitym głosem odezwał się:*

*- Witam, oto jestem, z godzinę się spóźniłem, ale wiecie, interesów jest masa, a czasu wciąż brakuje, rozumiemy się chyba.*

*W oczy rzucił mu się Uklejak.*

*- Kim pan jest, młodzieńcze? - zapytał, zataczając się z lekka.*

*- Jestem dziennikarzem. Nazywam się Mieczysław Uklejak. Znam się z rodziną Glinów.*

*- Uklejak? Czy to twoja siostra ma wesele za parę dni?*

*- Zgadza się, moja.*

*- Trochę się znam z twoim ojcem, nie bardzo, ale "dzień dobry" do siebie mówimy, chyba że jestem zbyt zajęty. Wie pan, interesów wciąż dużo, a czasu ciągle na nie mało. Na weselu nie będę, nawet gdyby mnie prosili, mam za dużo interesów na następne miesiące. A wspominałem już, że czasu na nie brakuje?*

*- Tak...*

*- O, kufel już pusty. Kelner, napełnij z powrotem! To trzeci czy czwarty? A nie, przecież jestem pod cegielnią, co ja, głupieję?*

*Rozejrzał się nieprzytomnym spojrzeniem i zapytał pracowników:*

*- Jak idzie robota? Nikomu nic się nie stało?*

*Usłyszał odpowiedzi:*

*- Nie, dobrze jest!*

*- Wszyscy zdrowi!*

*- Ładny dzień!*

*- Wyśmienicie, wyśmienicie - podsumował. Mieczysław postanowił, że nie będzie dłużej tam stał i głośno powiedział:*

*- Do widzenia.*

*- No, no, niech pan już idzie, życzę miłej podróży do domu i niech ślub tej waszej Ludki uda się jak najlepiej. Chłopcy, znam już termin powieszenia. Będzie to 30 września...*

*Poszedł stamtąd, a w drodze do domu natknął się na przechadzającego się po parku Godzisława Borówka. Podszedł do kominiarza, który widząc go, powiedział:*

*- Znów się spotykamy, jak miło, szwagrze!*

- *Mnie również przyjemnie - odwzajemnił jego uśmiech Mieczysław.*

*- Kucharz świetnie opowiada, ale może ja teraz opowiem coś o sobie, w końcu jestem jakby szwagrem. Odpowiada?*

*- Dobrze, mów, chętnie posłucham.*

- *Moje życie do czasu spotkania z twoją siostrą nie układało się najlepiej. Wychowałem się w sierocińcu na Wysypach, gdzie podobno zostałem podrzucony, kiedy miałem około dwa lata. Wychowywałem się wśród różnorakich chłopców, jedni bili się ze sobą, inni się przezywali, jeszcze inni bawili się w głupie zabawy. Sierociniec prowadził pan Gadowski, który dosłownie był gadem! Jedliśmy byle co, spaliśmy na byle czym, a kiedy kogoś przygarnęli, reszta mu zazdrościła. Kiedy byłem młodszy, mieliśmy też doktora, który sprawdzał nasze zdrowie. Nazywał się Czesław Kościński i miał za sobą karierę lekarza polowego w Wielkiej Wojnie. Ten człowiek to dopiero był dziad! Wymyślał takie niedorzeczne metody leczenia, jak płukanie gardła krwią wyciśniętą wcześniej z nosa, albo zatykanie bolącego ucha korkiem od butelki. Na szczęście umarł na atak serca już dość dawno. Ile razy mnie wtedy bili, ile razy upokarzali. Byli tacy, którzy naśmiewali się ze mnie jedynie z powodu moich rudych włosów. Tak, byłem tam jedynym rudym, ale to chyba nic złego ani śmiesznego. W wieku piętnastu lat opuściłem tę wyniszczającą umysł i ciało placówkę i dołączyłem do pewnego miłego pana kominiarza, który nauczył mnie swojego fachu. Od tej pory pracuję w tym zawodzie i wychodzi mi całkiem dobrze. Jestem odważny, nie mam lęku wysokości, więc doskonale chodzę po dachach. Najgorsze jest to, że nie znam rodziców ani pochodzenia, a nazwisko Borówek nadał mi dyrektor sierocińca, bo z powodu mojej niestrzyżonej czupryny nazywał mnie z początku "chłopcem z boru". Nawet nie wiem, czy rzeczywiście nadane mi było imię Godzisław, czy to też był jego wymysł. A z Ludką prawdopodobnie nigdy się nie ożenię, bo nie wierzę, że kiedykolwiek w najbliższej przyszłości to staroświeckie społeczeństwo pozwoli na małżeństwa osób różnych stanów. Czemu wtedy musieliście pojawić się wy i udaremnić mój skok do wody?!*

*- Proszę o spokój, nie mów tak, już teraz wszystko idzie ku lepszemu! - wołał do niego Mieczysław.*

*- Przepraszam, na wspomnienie sierocińca obudziły się we mnie najczarniejsze myśli i dlatego tak powiedziałem - wyjaśnił Borówek. Porozmawiali jeszcze chwilę, a Uklejak pocieszał kominiarza, jak tylko był w stanie. Następnie pożegnali się i rozeszli.*

*Mieczysław wrócił na Kaczory, usiadł w mieszkaniu i wertował notatki do wieczora. Za kilka dni miał nadejść ślub, na który wszyscy się teraz szykowali.*

KONIEC ROZDZIAŁU DZIEWIĄTEGO