Dusze tych, którzy odeszli

> Liczy się tylko to, że utknęli tu ci, którzy nie dokończyli swoich spraw.
>
> Pan Gold do Emmy Swan.

## „Dusze tych, którzy odeszli”„Souls of the Departed”

**"Dusze tych, którzy odeszli"** to dwunasty odcinek piątego sezonu serialu *Dawno, dawno temu*. Jego premiera w Stanach Zjednoczonych odbyła się 6 marca 2016 roku na kanale ABC, a w Polsce 13 marca 2016 roku na kanale FOX Polska.

## Opis

*Emma, Regina, Mary Margaret, David, Robin, Henry oraz Gold przybywają do Podziemia z misją uratowania Haka. Na miejscu odkrywają, że ich poszukiwania będą o wiele trudniejsze niż przewidywali. Mieszkańcy Podziemia – wszystkie dusze, które mają jakieś niezałatwione sprawy, jak również te, którymi kieruje osobista zemsta – na każdym kroku prześladują naszych bohaterów. Tymczasem w retrospekcji z Zaczarowanego Lasu, powraca znajoma twarz z przeszłości Złej Królowej, by podarować Reginie idealny prezent urodzinowy.*

## Obsada

W rolach głównych
* Ginnifer Goodwin jako Śnieżka/Mary Margaret Blanchard
* Jennifer Morrison jako Emma Swan
* Lana Parrilla jako Zła Królowa/Regina Mills
* Josh Dallas jako Książę/David Nolan
* Emilie de Ravin jako Belle French
* Colin O'Donoghue jako Killian Jones
* Jared S. Gilmore jako Henry Mills
* Rebecca Mader *(wymieniona w czołówce)*
* Sean Maguire jako Robin Hood
* Robert Carlyle jako Pan Gold

Gościnnie
* Lee Arenberg jako Gburek
* Emma Caulfield jako Baba Jaga
* Giancarlo Esposito jako Magiczne Lustro
* Greg Germann jako Hades
* Barbara Hershey jako Cora
* Robbie A. Kay jako Piotruś Pan
* Tony Perez jako Henry
* Michael Raymond-James jako Neal Cassidy

Pozostali członkowie obsady
* Jesse Blue jako Czarny Rycerz
* Michael Coleman jako Wesołek
* Faustino di Bauda jako Śpioszek
* Stefano Giulianetti jako błazen
* David-Paul Grove jako Mędrek
* Jeffrey Kaiser jako Gapcio
* Gabe Khouth jako Apsik
* Mig Macario jako Nieśmiałek
* Steven Roberts jako Czarnozębny
* Julia Tortolano jako wieśniaczka z plackiem jagodowym

Niewymienieni
* Josh Dallas jako Książę James
* Nieznany mężczyzna jako Charon
* Nieznana osoba jako Cruella de Mon

## Usunięte sceny

"Inna opcja" (scena nr 23)
Aby ocalić ojca przed wiecznym potępieniem, Regina niechętnie przyjmuje ofertę matki i zamierza opuścić Podziemie, wraz z Henrym i Robinem. Bohaterowie udają się do łodzi Charona, którą cała trójka zdoła wrócić do Storybrooke. Regina ma wątpliwości, jednak Emma, David i Mary Margaret przekonują ją do odejścia. Kiedy bohaterowie żegnają się ze sobą, pan Gold wyjawia, że postanawia zostać w Podziemiu i pomóc uratować Haka, nie chcąc zerwać umowy zawartej z Wybawicielką. Po odejściu reszty, Regina, Robin i Henry udają się w kierunku łodzi. Kobieta jednak zatrzymuje się przed nią. Mówi synowi o tym, że nadała mu imię po swoim ojcu, który jako pierwszy w jej życiu dał jej nadzieję. Postanawia zignorować słowa swojej matki i pozostać w Podziemiu, chcąc uratować swojego ojca i pomóc swojej "nowej rodzinie".
## Ciekawostki

* Karta tytułowa przedstawia zniszczoną wieżę zegarową Podziemia (zobacz zdjęcie Plik:5x12 Title card.png  ).
* Tytuł odcinka jest nawiązaniem do piosenki Bruce'a Springsteena, którego wielkim fanem jest Adam Horowitz.
* Jiminy Świerszcz pojawia się w tym odcinku, jednak Raphael Sbarge nie udziela mu głosu.
* Na kluczu do pokoju Neala widnieje ósemka. 8 to jedna z cyfr z serialu *Zagubieni*, którego twórcami są m.in. Edward Kitsis i Adam Horowitz.
* Piwo Seonaidh użyte przez Emmę do skontaktowania się z Hakiem jest nawiązaniem do celtyckiej legendy o nimfie Seonaidh.
* Płonące niebieskim ogniem włosy Hadesa są nawiązaniem do filmu *Herkules* Disneya.
* Muzyka, której słucha Hades, to II Koncert skrzypcowy w tonacji h-moll Niccolò Paganiniego.
* W kryjówce Hadesa widać posąg orła. W greckiej mitologii orzeł jest symbolem Zeusa, brata Hadesa.

## Chronologia wydarzeń

* Wydarzenia w Zaczarowanym Lesie toczą się po wydarzeniach z odcinka *Zagubiona dziewczyna* i przed wydarzeniami z odcinka *Zaczarowany kapelusz*.
* Wydarzenia w Storybrooke toczą się podczas wydarzeń z odcinka *Łabędzi śpiew*, po zawarciu przez Emmę umowy z panem Goldem i przed podróżą do Podziemia.
* Wydarzenia w Podziemiu toczą się po śmierci Haka w odcinku *Łabędzi śpiew*.

## Powiązania odcinków

* Killian Jones poświęcił się i zginął w odcinku *Łabędzi śpiew*.
* Neal Cassidy został pośrednio zabity przez Zelenę w odcinku *Spokojne głowy*.
* Neal zaskakuje Emmę w jej samochodzie, dokładnie tak samo, jak zrobił podczas pierwszego spotkania z nią w odcinku *Tallahassee*.
* Emma chce podzielić swoje serce i dać połowę Hakowi, aby go uratować. Plan ten obmyśliła w odcinku *Łabędzi śpiew*.
* Emma i jej bliscy udali się w podróż do Podziemia w odcinku *Łabędzi śpiew*. Opuścili krainę zmarłych w odcinku *Ognisty ptak*.
* Emma zabiła Cruellę de Mon w odcinku *Współczucie dla de Vil*.
* Baba Jaga została zabita przez Złą Królową w odcinku *Biegun północny*.
* James został zabity przez Behemota w odcinku *Pasterz*.
* W tym odcinku James został błędnie wzięty za Davida. W odcinku *Mały* to David został wzięty za Jamesa.
* Na kluczu do pokoju Neala widnieje ósemka. Po przybyciu do Storybrooke zamieszkał on w pokoju o numerze 8 w pensjonacie (zobacz zdjęcie Plik:2x20 Henry Emma.png  ), co można zauważyć w odcinku *Zła Królowa*.
* Cora zabiła Daniela w odcinku *Stajenny*.
* Lustro, przez które Cora dostała się do Zaczarowanego Lasu, to to samo, przez które została wygnana do Krainy Czarów w odcinku *Łączą nas dwa światy*.
* Piotruś Pan został zabity przez pana Golda w odcinku *Powrót do domu*.
* To, że Piotruś Pan jest ojcem Rumpelsztyka, zostało ujawnione w odcinku *Pomyśl coś miłego*.
* Piotruś Pan wspomina ostatnie słowa, które powiedział panu Goldowi przed śmiercią w odcinku *Powrót do domu*.
* Powód, dla którego Podziemie wygląda jak Storybrooke, został ujawniony w odcinku *Nasz upadek*.
* Cora została zabita przez Mary Margaret w odcinku *Córka młynarza*.
* Henry został zabity przez Złą Królową w odcinku *Co kochasz najbardziej*.
* Po tym, jak Henry został odebrany Złej Królowej przez Corę, kobieta udała się do Krainy Czarów, aby go uratować, co zostało ukazane w odcinku *Zaczarowany kapelusz*.
* Piwo Seonaidh zostało po raz pierwszy użyte przez Meridę w odcinku *Król Niedźwiedź*.
* Cora wspomina ostatnie słowa, które powiedziała Reginie przed śmiercią w odcinku *Córka młynarza*.
* Jest to drugi raz, kiedy Cora odwiedza córkę po wygnaniu do Krainy Czarów. Pierwszy raz miało to miejsce w odcinku *Matka*.
* Magiczne Lustro mówi Złej Królowej, że zawsze będzie przy niej, co jest odniesieniem do wydarzeń z odcinka *Owoc z zatrutego drzewa*.
* Wojna pomiędzy Śnieżką a Złą Królową rozpoczęła się w odcinku *Zagubiona dziewczyna*.
* To nie jest pierwszy raz, kiedy Zła Królowa odwiedza wioskę, w której ukrywa się Śnieżka. Poprzednio miało to miejsce w odcinkach *Zła Królowa* i *Śnieżne zaspy*.
* Gdy Regina decyduje się pozostać w Podziemiu, upadła wieża zegarowa zaczyna tykać. To samo zdarzenie miało miejsce w odcinku *Pilot*, gdy Emma postanowiła zostać w Storybrooke.
* Hades zmienia Corę w córkę młynarza, którą była w odcinku *Córka młynarza*.

## Wpadki

* W scenie przedstawiającej zbliżenie na oczy Baby Jagi widać soczewki kontaktowe użyte do ukrycia źrenic Emmy Caulfield.

## Produkcja i odbiór

* Tytuł tego odcinka został oficjalnie potwierdzony przez Adama Horowitza na jego koncie na Twitterze 29 października 2015 roku.
* Scena przedstawiająca Neala Cassidy'ego nie została nakręcona podczas pierwotnego harmonogramu kręcenia tego odcinka, czyli w listopadzie 2015. Zamiast tego scena z udziałem Michaela Raymonda-Jamesa została nakręcona w styczniu następnego roku, ponieważ aktor chciał jak najdłużej zachować w tajemnicy swój powrót do serialu.
	+ Scena ta została nakręcona na scenie muzycznej, podczas gdy tło stanowił widok przedstawiający park rozrywki Playland, zlokalizowany w Vancouver.
* Mountain View Cemetery w Vancouver posłużył w tym odcinku za cmentarz znajdujący się w Podziemiu.
* Podczas swojej amerykańskiej premiery odcinek ten zgromadził przed telewizorami 4,01 mln widzów.

## Wideo

Dawno, dawno temu - 5x12 - Promo 1Dawno, dawno temu - 5x12 - Promo 2Dawno, dawno temu - 5x12 - Promo 3Dawno, dawno temu - 5x12 - Promo 4Dawno, dawno temu - 5x12 - Sneak Peek 1Dawno, dawno temu - 5x12 - Sneak Peek 2Dawno, dawno temu - 5x12 - Sneak Peek 3
## Zobacz też

1. "Mroczna Emma"
2. "Cena"
3. "Stolica Zguby"
4. "Rozbite królestwo"
5. "Łapacz snów"
6. "Niedźwiedź i łuk"
7. "Nimue"
9. "Król Niedźwiedź"
10. "Złamane serce"
11. "Łabędzi śpiew"
12. "**Dusze tych, którzy odeszli**"
13. "Zachody miłosne"
14. "Diabelskie nasienie"
15. "Bracia Jones"
17. "Jej przystojny bohater"
18. "Rubinowe pantofelki"
19. "Siostry"
20. "Ognisty ptak"
21. "Ostatnie namaszczenie"
22. "Tylko Ty"

## Przypisy

1. ↑ https://twitter.com/AdamHorowitzLA/status/659619190844690432
2. ↑ 2,0 2,1 http://tvline.com/2016/01/22/blind-item-drama-series-actor-returning-surprise/
3. ↑ 3,0 3,1 http://tvline.com/2016/02/22/once-upon-a-time-michael-raymond-james-returns-neal-season-5/
4. ↑ http://www.themeparkarchive.com/attractions\_selection.php?attraction=1730
5. ↑ http://yvrshoots.com/2015/11/shoot-once-upon-a-time-films-spring-premiere100th-episode-in-vancouvers-mountain-view-cemetery.html#.Vt0rkvnhDIX
6. ↑ http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-3-6-2016.html

en:Souls of the Departed
es:Souls of the Departed
nl:Souls of the Departed
de:Souls of the Departed
fr:5x12
it:Episodio\_5x12
ru:Души усопших