Πρωτευοντολογία

**Πρωτευοντολογία** (primatology) ονομάζεται η μελέτη των πρωτευόντων, μία ομάδα θηλαστικών ζώων που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τους πιθήκους, τις μαϊμούδες και τους ανθρώπους.

## Η πρωτευοντολογία ως "γυναικεία επιστήμη"

Η πρωτευοντολογία έχει χαρακτηριστεί "γυναικεία επιστήμη" ή "φεμινιστική επιστήμη" λόγω του ότι χαρακτηρίζεται από την υψηλή, συγκριτικά με άλλους τομείς επιστημών, συμμετοχή των γυναικών. Η ιστορικός Λόντα Σίμπινγκερ υπολόγισε πως το 2001 το 80% των διδακτορικών στην πρωτευοντολογία γίνονταν από γυναίκες σε αντιπαραβολή με το 50% κατά την δεκαετία του '70. Όμως η πρωτευοντολόγος Λίντα Φέντιγκαν υπολόγισε πως η συμμετοχή των γυναικών στις επιστήμες έχει αυξηθεί γενικά σε όλες τις επιστήμες τις τελευταίες δεκαετίες και πως η συμμετοχή των γυναικών στην πρωτευοντολογία δεν είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη σε "συγγενείς" τομείς όπως εκείνοι της ανθρωπολογίας, της ψυχολογίας και της συμπεριφοράς των ζώων.

 Η υψηλή συμμετοχή των γυναικών σε αυτόν τον επιστημονικό κλάδο οδήγησε σε σημαντική αναθεώρηση των επιστημονικών θεωριών και απόψεων που μέχρι περίπου την δεκαετία του '70, όπως και όλοι οι επιστημονικοί κλάδοι, μονοπωλούνταν από άντρες επιστήμονες, γεγονός που οπδηγούσε σε στρεβλωμένες και ανδροκεντρικές θεωρήσεις. Για παράδειγμα, η πρώιμη έρευνα στην πρωτευοντολογία επικεντρώνονταν περισσότερο στον ανταγωνισμό των αρσενικών για την πρόσβαση στα θηλυκά και παρουσίαζε τα τελευταία ως παθητικά και πειθήνια με χαρακτηρισμούς όπως "στρογικές μητέρες" και "σεξουαλικά διαθέσιμα θηλυκά". Ο ανταγωνισμός μεταξύ θηλυκών αγνοούνταν με αποτέλεσμα να αγνοούνται οι διαδράσεις ανάμεσα στα θηλυκά και τα αρσενικά που δεν είχαν μοναδικό σκοπό την αναπαραγωγή καθώς και οι διαδράσεις ανάμεσα στα θηλυκά.

Σταδιακά από την δεκαετία του '60 και έπειτα, δηλαδή περίπου από την εποχή που άρχισαν να εισέρχονται οι γυναίκες στον τομέα της πρωτευοντολογίας, οι ερευνητές άρχισαν να αναθεωρούν τις απόψεις τους περί παθητικών και κυριαρχούμενων θηλυκών και άρχισαν να παρατηρούν πως τα θηλυκά κατείχαν σημαντικότερη θέση μέσα στην ομάδα από αυτή που νόμιζαν, συχνά κατακτώντας ακόμα και την θέση του αρχηγού. Για παράδειγμα, η πρωτευοντολόγος Θέλμα Ρόουελ παρατήρησε πως ήταν οι θηλυκοί μπαμπουίνοι εκείνοι που καθορίζουν καθημερινά τις κινήσεις της ομάδας τους. Επίσης η Σέρλι Στραμ παρατήρησε πως στα πλαίσια της ομάδας η ποιοτικές σχέσεις ανάμεσα στα θηλυκά είχαν μεγαλύτερη αξία και σήμαιναν καλύτερη θέση στην ιεραρχία από ότι η κατάταξη των αρσενικών με βάση των μεταξύ τους ανταγωνισμό. Διάφορες άλλες παρατηρήσεις κατέρριψαν τον μύθο ότι μόνο τα αρσενικά είναι επιθετικά και ανταγωνιστικά καθώς έδειξαν θηλυκούς πιθήκους να δομούν ιεραρχικές εξουσίες και συμμαχίες με τα αρσενικά. Τα θηλυκά επιδείκνυαν επιθετικότητα, επέλεγαν σεξουαλικούς συντρόφους και ανταγωνίζονταν με άλλα θηλυκά για τροφή, αρσενικά και εδαφικές κτήσεις. Αυτή η "γυναικεία οπτική" άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον άνθρωπο, την επιθετικότητα, τον ανταγωνισμό και τις σχέσεις ανάμεσα στα φύλα στις κοινωνίες των πρωτευόντων.

## Η "Θεωρία των Μεγάλων Καστανών Ματιών" και άλλες εξηγήσεις

* Μια πολύ δημοφιλής εξήγηση σχετικά με την φαινομενική προτίμηση των γυναικών να ασχολούνται με την πρωτευοντολογία έχει επιχειρηθεί με την λεγόμενη "Θεωρία των Μεγάλων Καστανών Ματιών" (Big Brown Eyes Theory). Σύμφωνα με αυτή οι γυναίκες προτιμούν να εργάζονται με χαριτωμένα ζωάκια με απαλή γούνα. Η Φέντιγκαν όμως εξήγησε πως η θεωρία αυτή είναι αβάσιμη καθώς η συμπεριφορά των πρωτευόντων χατακτηρίζεται από επιθετικότητα, βία, ακόμα και κανιβαλισμό και κάθε άλλο παρά "χαριτωμένη" είναι.

* Μία άλλη, ίσως πιο πιθανή εξήγηση, μπορεί να είναι το γεγονός πως η πρωτευοντολογία είναι μία από τις νεώτερες επιστήμες. Ουσιαστικάξεκίνησε από την δεκαετία του '50 και 'ανθισε κατά τις δεκαετίες του '60 και του '70, δύο δεκαετίες που χαρακτηρίστηκαν από την έντονη δραστηριοποίηση των γυναικών στην Ευρώπη και την Β. Αμερική λόγω του φεμινιστικού κινήματος. ιστορικά έχει αποδειχθεί πως οι γυναίκες τείνουν να τα πηγαίνουν καλύτερα σε νέους και ραγδαία αναπτυσσόμενους τομείς.

* Μία άλλη πιθανή εξήγηση δίνεται από την λεγόμενη "πνευματική τοποθέτηση" του κλάδου. Σύφωνα με αυτή α) οι γυναίκες τείνουν να έλκονται περθισσότερο από τις κοινωνικές και βιολογικές επιστήμες από ότι από τις φυσικές και μηχανικές, β) η πρωτευοντολογία "συγγενεύει" με την ανθρωπολογία, την ψυχολογία και την συμπεριφορά των ζώων, τομείς στους οποίους οι γυναίκες τείνουν να συμμετέχουν σημαντικά, γ) οι γυναίκες τείνουν να προτιμούν καινοτόμες, νέες και μη σαφώς προσδιορισμένες επιστήμες που "συγγενεύουν" και αντλούν κοινά αντικείμενα και από άλλες, χαρακτηριστικά που παρουσιάζει η πρωτευοντολογία και δ) ο τομέας της πρωτευοντολογίας είναι ένας από τους λίγους επιστημονικούς τομείς στους οποίους υπάρχει μία "καλή διάθεση" σχετικά με τις γυναίκες και την συνεισφορά τους και έχουν αναφερθεί πολλαπλές περιπτώσεις καλής συνεργασίας ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες συναδέλφους.
* Μία ακόμα εξήγηση στηρίζεται στην ύπαρξη πολλών και ισχυρών γυναικείων προτύπων στην πρωτευοντολογία. Γυναίκες όπως οι Margaret Mead, Peggy Golde, Laura Bohannon, Frances Burton, Phyllis Dolhinow, Jane Lancaster, Alison Richard, Suzanne Ripley είναι λίγες μόνο από τις ικανότατες γυναίκες που χαρακτήρισαν την πρωτευοντολογία και την ανθρωπολογία από τις απαρχές τους.
* Μία άλλη εξήγηση είναι η ύπαρξη πολλών ισχυρών αντρών με επιρροή στην πρωτευοντολογία που εμπιστεύθηκαν και βοήθησαν τις γυναίκες που θέλησαν να ασχοληθούν με τον τομέα αυτόν όπως οι Λούις Λίκι, Shewood Washburn, Robert Hinde και Irven DeVore.
* Η Λίντα Φέντιγκαν προτείνει και μία ακόμα εξήγηση: το ίδιο το αντικείμενο της πρωτευοντολογίας, τα πρωτεύοντα. Η σημασία της κοινωνικότητας σε όλα τα πρωτεύοντα είδη και η τάση τους να δημιουργούν κοινωνίες που στηρίζονται στους δεσμούς ανάμεσα στα θηλυκά μπορεί να έλκουν τις γυναίκες επιστήμονες που βλέπουν στις κοινωνίες των πρωτευόντων μία αναγνώριση και εκτίμηση του ρόλου των θηλυκών. Ο συσχετισμός επίσης των κοινωνιών των πρωτευόντων με τις ανθρώπινες κοινωνίες αποτελεί λόγο έλξης των γυναικών καθώς έχει αποδειχθεί πως οι γυναπικες συνήθως προτιμούν να ασχολούνται με την ανθρώπιονη φύση και δίνουν σημασία στην εσωτερική ανάπτυξη και μεταμόρφωση του υποκειμένου.

## Διαβάστε επίσης

* Sue V. Rosser (1989). "Teaching techniques to attract women to science: Applications of feminist theories and methodologies". Women's Studies International Forum, Volume 12, Issue 3, Pages 363-377. https://doi.org/10.1016/S0277-5395(89)80013-5

## Παραπομπές

1. ↑ Fedigan, Linda Marie(1997). "[https://people.ucalgary.ca/~fedigan/Fedigan%202001.pdf The Paradox of Feminist Primatology: The
Goddess Disciple?"]. Women, Science, and Technology: A Reader in Feminist
 Science Studies. New York: Routledge. ISBN 9781135902674
2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Schiebinger, Londa. "Has Feminism Changed Science?," Signs: Journal of Women in Culture and Society 25, no. 4 (Summer, 2000): 1171-1175. https://doi.org/10.1086/495540
3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Fedigan, L. M. (1994). *Science and the Successful Female: Why There Are So Many Women Primatologists. American Anthropologist, 96(3), 529–540.*https://doi.org/10.1525/aa.1994.96.3.02a00050
4. ↑ Haraway, Donna J. (1990). "Primate visions: Gender, race, and nature in the world of modern science".Routledge. ISBN 0415902940
5. ↑ Strum, Shirley. (1993). Almost Human: A Journey into the World of Baboons. Bibliovault OAI Repository, the University of Chicago Press. 17. https://doi.org/10.2307/3984896.
6. ↑ Rossiter Margaret W. (1982) "Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940".Baltimore: Johns Hopkins University Press. Pp. xviii, 439, *The American Historical Review*, Volume 88, Issue 5, 1 December 1983, Pages 1339–1340, https://doi.org/10.1086/ahr/88.5.1339
7. ↑ Aisenberg,N.,Harrington Μ. (1988). "Women of Academe: Outsiders in the Sacred Grove". Amherst: University of Massachusetts Press. ISBN 0870236075