Liczenie lat na Esefie

Jest to artykuł opisujący wspólną rachubę liczenia czasu na Esefie, utworzoną w połowie Drugiej Ery Aisaf Rilio, a także o charakterze zbiorczym, przedstawiający dawne, przestarzałe esefejskie systemy liczenia lat i kalendarze.

## Wspólna Rachuba

Wspólna rachuba jest wzorowana na kalendarzu neldorskim i damackim. Rok dzieli się na 10 miesięcy:

Oprócz miesięcy ważną jednostką są tygodnie, trwające 6 dni, niezależnie od miesiąca, czy roku. Rok ma około 53 tygodnie, a miesiąc — ok. 5 tygodni.

Dni tygodnia nie mają międzynarodowej nazwy, ogólnie przyjęty jest podział tygodnia na pierwsze dwa dni robocze, jeden dzień wolny, dwa dni robocze i kolejny dzień wolny (choć nie dla wszystkich krajów i zawodów).

## Ery Aisaf Rilio vs Wspólna Rachuba

Wg systemu liczenia lat Eldarów z Cirith Amber dzieje Esefu są podzielone na 4 epizody, tzw. Wielkie Ery, trwające (póki co) w sumie 65 914 lat

* **Wielka Era Luin "Mroku" (19 879 lat)**
	+ Okres Uímu (służby), trwający 2884 lata
	+ Okres Airu (Władzy), trwający 3708 lat
	+ Okres Alan (tworzenia wielkich rzeczy), trwający 13 287 lat
		- *Tytanomachia* (niezaliczana jako Era), trwająca 103 lata wojna Onwego i Vendarów z Annakami
* **Wielka Era Yilai "Upadku" (38 522 lat)**
	+ Okres Numda (Pracy), trwający 7107 lat
	+ Okres Nam (Wolności), trwający aż 23 484 lata
	+ Okres Leyan (Wielkiego Niepokoju) trwający 7931 lat,
* **Wielka Era Aisaf Rilio (7512 lat)**
	+ Pierwsza Era trwająca 5087 lat
	+ Druga Era trwająca 1440 lat
	+ Trzecia Era trwająca 835 lat
* **Wielka Era Leynan** **"spokoju"** to obecna Wielka Era

Wg wspólnej rachuby lata są liczone od zniszczenia goblińskej twierdzy Dundband w Wiskoperianie (32 medata 5087 roku Pierwszej Ery) tak samo jak lata Drugiej Ery, a rok zaczynający się dzień po owym wydarzeniu był pierwszym rokiem PD (post-dundband). Lata przed tym wydarzeniem nazywa się latami AD (aure-dundband), choć w tym prypadku zazwyczaj używa się nazw er. Nie ma roku 0.

Przykładowe daty:

3495 rok 1E - 1592 AD

4812 rok 1E - 175 AD

337 rok 3E - 1777 PD

612 rok 3E - 2062 PD

835 rok 3E - 2275 PD

## Dawne Systemy

### System Vendarów

U vendarów najmniejszą jednostką jest *iahr* (lm*. iahru*), odpowiadający obrotowi planety Esef wokół ciała słonecznego *Ebenfil*. *Iuir* grupuje się w Ery (*ranar*), rozpoczynające się od ważnych wydarzeń. Pierwsza Era (*Elrana*) rozpoczyna się wraz ze zstąpięniem na Esef Eldarów. Druga Era (*Adrana*), zaczyna się, wraz z upadkiem Dundbandu i powstaniem Damacji. Trzecia Era (Dunrana) trwa od ostatecznego pokonania Asafa w *Ostatniej Wojnie*.

Innym sposobem liczenia są lata Światła. Co ok. 103 lata Ebenfil wybucha jaśniejszym światłem, od wezwania Onwego: *Myn Filion ge calwe-tu-raise!* (ven. "Niech się Filion ogniem zaleje!"), i przez 103 lata ciemnieje i wraca do początkowego stanu.

1 rok Światla - 103 lata słoneczne

### Rachuba elficka — Cirith Amber

U Eldarów podstawową jednostką czasu był *yén* (eld. *rok*), trwający 12 lat.

W użyciu była krótsza jednostka roczna (*loa*, wzrastanie), obejmująca okres obiegu Słońca. Dzieliła się na pięć pór roku. Nazywano je *tuily* (wiosna), *lerë* (lato), *yavi* (jesień), *pell* (szaruga) i *rivy* (zima). Te dzieliły się na tygodnie (*empi*, lm. *empiai*), a te na sześć dób (*re*), trwających od zachodu do zachodu Słońca.

Wszystkie pory roku trwają po 64 dni. Pierwszym dniem loa był *yistar*, ostatnim – *mestar*. Po yavi, a przed pell, były trzy *dni środkowe*, *enderi*. Co dwanaście lat było sześć *enderi*.

### Rachuba elficka — Neldor

W Neldorze rok (lao) dzielił się na 11 *thelin* (księżyców):

*yasaat* ("początek") - 29 dni

*nenque* ("zimno") - 29 dni

*linnen* ("mokry") - 30 dni

*yuaari* ("motylkowy") - 29 dni

*albzel* ("kwietny") - 30 dni

*yaavan* ("owocowy") - 29 dni

*loyque* ("ciepło") - 29 dni

*quiris* ("pług") - 30 dni

*ruus* ("rdzawy") - 29 dni

*peley* ("szaruga") - 30 dni

*medaat* ("koniec") - 29 dni

### Kalendarz Heradów

Podstawową jednoską czasu jest *Yalon* (hrd. *Okres*), trwający jedną porę roku, dzielący się na 8 tygodni (hrd. *toltira,* lm. *toltire*) a te na dziesięć dni (*ar, lmn. ra*)

Lata liczy się od wygnania Heradów z Imperium Romańskiego i przyjęcia przez nich nazwy *Guines* w 1282 roku Pierwszej Ery. Wcześniejsze czasy nazywane są przez nich *Yalumëaria* (hrd. *Dawne Lata*)

Dniami *osiera* były

- *Tulmar* (hrd. Dzień Rozkwitu)

- *Aret* (hrd. *Drugi Dzień*)

- *Onvar* (hrd. *Dzień Onwego*)

- Siliar (hrd. *Dzień Szczęścia*)

- *Qualmar* (hrd. *Dzień Śmierci*)

- Fingwar (hrd. *Dzień Finegu*)

- Lanhar (hrd. *Wolny Dzień*)

- Loldar (hrd. *Leniwy Dzień*)

- *Yatale* (*hrd. Przedostatni*)

- Tale (hrd. *Ostatni*)

### Kalendarz Damacji

Podstawową jednostką czasu jest *Annas (dam. Lato)* dzielący się na 323 dni. Podzielony był na dwanaście *Monetes* po 30 i 31 dni.

Rozpoczyna się w roku 1 Drugiej Ery.