Elfowie

**Elfowie, Quendi** (qya. *Mówiący*) – pierwsza rasa z Dzieci Ilúvatara, nazywana z tego powodu „Pierworodnymi”. Uznawani za najpiękniejszą i najmądrzejszą rasę w Śródziemiu, w szczególności dzięki swojej nieśmiertelności. Na początku wszyscy posiadali miano **Eldarów** nadane im przez Oromëgo, ale później nosili je tylko ci, którzy poszli za nim na Zachód.

## Historia

### Obudzenie i wędrówka

Elfowie zostali ulepieni, a następnie obudzeni niedługo po stworzeniu gwiazd. Stało się to nad zatoką (lub jeziorem) Cuiviénen. Zobaczywszy gwiazdy i usłyszawszy szmer wody pozostali wierni na zawsze zachwytowi nad nimi. Wyrazili to w słowach i śpiewie. Wzbudziło to zachwyt Oromëgo, który zaprosił ich do Valinoru. Od pierwszych chwil kuszeni przez Melkora, tworzyli podziały, zawracali lub zatrzymywali się w drodze. Część z nich (Avari) została nawet nad wodą przebudzenia. Morgoth prawdopodobnie chwytał ich, czyniąc z nich orków. Ilúvatar jednak oraz dobra wola elfów sprawiały, że złe czyny mogły mieć dobre konsekwencje.

### Przed stworzeniem Słońca

Podstępy Melkora skłoniły Valarów do rozpoczęcia wojny, mającej doprowadzić do schwytania go i tym samym ochronienia elfów. Bitwa, zakończona zniszczeniem Utumna, doprowadziła do przeobrażenia Śródziemia. Jednocześnie trwała podróż elfów do Valinoru rozciągnięta w czasie. Podczas niej niektórzy zostawali na dłużej w lasach, inni parli szybko do przodu. Przywódca jednej grupy – Elwë – spotkał w lesie Melianę i stał oniemiały przez wiele lat. Część jego grupy rozdzieliła się i dotarła do Amanu, inna została, fundując królestwo Doriathu. W efekcie do Valinoru dotarli Vanyarowie i Ñoldorowie (którzy założyli tam miasto Tirion), a także grupa Telerich zwana Falmari. Inni pozostali w Śródziemiu, dzieląc się na dwa główne szczepy – Sindarów i Nandorów.

Najcenniejszymi artefaktami, jakie kiedykolwiek stworzyli elfowie, były Silmarile. Wykuł je Fëanor, pochodzący ze szczepu Ñoldorów, i zamknął w nich światło Dwóch Drzew. Nienawidził on Morgotha, ale jednocześnie był pod wpływem jego manipulacji. Upadły Valar ukradł je, co uzależniło elfa od myśli, by zebrać swoich ludzi i wyruszyć do Śródziemia w celu ich odzyskania. W końcu się to stało; Fëanor z częścią swojego plemienia udał się w kierunku północnego przejścia, które prowadziło do celu ich wędrówki. Podczas niej zginęło bardzo wielu elfów. Na skutek przewinień popełnianych przez Ñoldorów, Valinor został przed nimi zamknięty (Zakaz Valarów), zaś wielu z nich osiedliło się w Śródziemiu i odeszło z niego dopiero po zakończeniu Trzeciej Ery.

### Bitwa o Beleriand

Pierwsza Era rozpoczęła się wraz z utworzeniem Słońca i Księżyca. Rozpoczęła się też Wojna o Beleriand, która trwała przez całą erę i zakończyła się Wojną Gniewu. Przybywający do Beleriandu Ñoldorowie, a także żyjący tam Teleri, zakładali miasta i królestwa, które podczas kolejnych bitew i krwawych wydarzeń były niszczone. Wielu elfów, na czele z królem Fingolfinem, zginęło w Dagor Bragollach. Pierwszym z początku wielkim sukcesem była bitwa Nirnaeth Arnoediad, która zakończyła się jednak zniszczeniem Hithlumu. Niecały wiek później upadł Gondolin. W tym czasie krasnoludowie zniszczyli też Doriath. Nieliczni elfowie, którzy nie uciekali, żyli potajemnie w lasach. Ocalałe garstki schroniły się w Przystani Sirionu pod wodzą Gil-galada i Círdana, a także Eärendila. Ten ostatni udał się do Valinoru, aby przebłagać Valarów i prosić o pomoc. Dzięki temu Morgoth został unieszkodliwiony, a część elfów mogła opuścić Śródziemie; Beleriand jednak został wówczas zatopiony.

### Wędrówki w Śródziemiu

Elfowie którzy nie dotarli, lub którzy nie zamierzali dotrzeć do Amanu osiedlali się w różnych miejscach Śródziemia przesuwając się jednak ku zachodowi. Pierwsi do Beleriandu dotarli Ci zmierzający do Amanu, jednak podstawę społeczeństw Rhovanionu i Eriadoru stanowili Nandorowie, zamieszkujący głównie lasy. Do tych społeczności docierali jednak zarówno Avari ze wschodu jak i cofający się Sindarowie z zachodu, a nawet Noldrowie którzy powrócili do Śródziemia. W konsekwencji główny kierunek wędrówki do Doliny Anduiny rozdzielił się na grupę która osiadła w Lothlorien, grupę z Mrocznej Puszczy stanowiącej później Leśne Królestwo, i elfów którzy wyruszyli na południe. Ci w części osiedli w Belfalas a reszta, jeszcze w Erze Drzew dotarła do Beleriandu, gdzie osiedliła się w Ossiriandzie. Po śmierci Denethora ukrywała się w lasach z grupą która udała się do Doriathu pod opiekę Thingola. W Drugiej Erze Zielone Elfy z Ossiriandu – który pozostał jako Harlindon – w części przesiedliły się nad jezioro Nenuial. Elfowie z Mrocznej puszczy zaczęli być spychani na północ – najpierw aby odsunąć się od krasnoludów, a później, już w Trzeciej Erze, by odsunąć się od zła w Dol Guldur. Elfowie z Belfalas opuścili tamte tereny do 1981 roku Trzeciej Ery.

### Czas Pierścieni

Nienawiść do elfów pozostała wśród sług Morgotha, z których najpotężniejszym był Sauron. Pod postacią Annatara namówił Celebrimbora do wykucia Pierścieni Władzy. Stały się one podłożem zniewalania przez Saurona zarówno elfów, jak i ludzi przez dwie kolejne ery. Ludzie powoli nabierali pewności i roztropności, uczyli się od elfów wielu umiejętności, byli jednak także pod silnymi wpływami zła, większym niż elfowie. Nieszczęście pierścieni zakończyło się wraz ze zniszczeniem Jedynego Pierścienia na końcu Trzeciej Ery, wtedy też dobiegła końca misja elfów i prawie wszyscy z nich zaczęli opuszczać Śródziemie, udając się do Valinoru. Ich główne siedziby – Mroczna Puszcza, Lindon, Lothlórien i Rivendell – opustoszały.

W czasach budowy królestw ludzkich, kilka rodów, szczególnie królewskich, wzbogaciło swoją krew o krew elfów, dzięki miłości między osobami tych dwóch ras. Najgłośniejszą historią dawnych dni była wielka miłość Lúthien i Berena. Idril, urodzona jeszcze w Valinorze, pokochała Tuora, książę Imrazôr rozkochał w sobie Mithrellas, a pierwszy król Czwartej Ery – Elessar poślubił Arwenę. Krew elficka płynęła m.in w rodach królów Númenoru, Arnoru, Gondoru i książąt Dol Amroth.

## Języki

Język elfów rozpoczął się prawdopodobnie od słowa „ela” – „patrz”. Od tej pory elfowie, szczególnie Ñoldorowie, rozwijali język, często go świadomie zmieniając, gdyż uważali, że Lámatyávë jest niezwykle ważne. Języki elfów rozwijały się od wspólnego dla wszystkich pierwotnego elfickiego, wraz z podziałem na grupy i wzajemnymi wpływami. Spośród wielu odmian i dialektów upowszechniły się dwa: quenya (uznawana za język wysoko wtajemniczony i wykwintny), oraz sindarin (język potoczny), potem wypierany przez Westron. Litery wymyślił Rúmil z Tirionu. Do zapisu używano cirthu (z wariantem Daerona) lub tengwaru.

* Pierwotny elficki (prequenya, wspólnoelficki)
	+ Avarin (grupa 6 języków)
	+ Eldarin (wspólnoeldariński)
		- Quenya (wpływy Valarinu, w Śródziemiu dzięki Ñoldorom, elitarny)
			* Vanyarin (dialekt w Amanie)
		- Telerin (wspólnoteleriński)
			* Falmarin (w Amanie nazywany telerinem)
			* Doriathiński (wymarły)
			* Sindarin (potoczny w Śródziemiu)
				+ Falathrin, (dialekt z Falas, wymarły)
				+ Sindarin Północny (dialekt z Dorthonion, Hithlum, wymarły)
				+ Sindarin Ujścia Sirionu (zmieszany z innymi, wymarły)
				+ Sindarin z Gondoru (rozwój sindarinu po dalszym zmieszaniu)
			* Nandorin (danaicki, wymarły, wpływy na późniejszy sindarin)
				+ Leikviancki (pierwotny wschodni dialekt)
				+ Ossirandyjski (pierwotny zachodni dialekt)
				+ Nandorin z Dzikiej Puszczy (wyparty przez sindarin, wpływy)
				+ Nandorin z Lothlorien (wyparty przez sindarin, wpływy)

## Podział

* Minyarowie
	+ Vanyarowie (dotarli i zostali w Amanie)
* Tatyarowie
	+ Ñoldorowie (dotarli do Amanu)
		- Upadłe Elfy
		- Fëanorczycy
		- Lud Fingolfina
		- Lud Finarfina
			* Ñoldorowie z Eregionu
				+ Ñoldorowie z Rivendell
	+ Tatyarińscy Avari
		- Hwendi
			* Luindrimowie
			* Hwenti
			* Mithrydhilowie
		- Windanowie
			* Eölrimowie
			* Górskie Elfy
		- Kwindi
			* Awartasi
			* Kindi
			* Cuind
			* Kinn-Lai
* Nelyarowie
	+ Teleri
		- Falmari (dotarli do Amanu)
		- Sindarowie (Elfy Szare z Beleriandu)
			* Falathrimowie (Elfowie z Falas)
			* Mithrimowie (Elfowie z Północy, połączeni potem z Ñoldorami)
			* Eglathowie
		- Nandorowie (Elfowie którzy zawrócili) (Leśne Elfy)
			* Hawninowie (mieszkający w Gondorze i Bliskim Haradzie)
			* Lindellimowie (mieszkający wokół Jeziora Evendim)
			* Laiquendi
			* Lossindilowie
			* Silvanowie
				+ Galadhrimowie (Lothlorien)
				+ Elfowie z Leśnego Królestwa (Mroczna Puszcza)
				+ Ulairim
	+ Nelyarińscy Avari (Połączeni z Silvanami)
* Moriquendi – Elfowie Mroku, wszyscy elfowie, którzy nie dotarli do Amanu
* Elfowie wyłapani nad Cuiviénen przez Morghota (orkowie i Boldogowie)