recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Poligon "Zendek" Fundament radaru (3 na mapie)

Przy głównej wówczas drodze, biegnącej od lotniska przez "środek" poligonu w stronę Koziegłów, po prawej stronie, zachował się fundament pod stację radarową "WURZBURG-RISE". Sądząc po wystających kotwach i wspornikach można przypuszczać, że na owym fundamencie faktycznie zainstalowano radar. Trudno jednak ocenić, czy należał do obrony przeciwlotniczej Górnego Śląska czy był jedynie instalacją lotniska i poligonu. Trzy ostatnie zdjęcia prezentują jeden z nielicznych, zachowanych radarów znajdujący się w muzeum w St Jean de Boeuf.
P.O. "Nowa Wieś" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

Jest to odmienny rodzaj komory od dotychczas stosowanych. Przede wszystkim jest to prefabrykat przywieziony na miejsce i wkopany w grunt. Wejście do niej znajdowało się na górze (a nie jak w innych - z boku) obiektu i było najprawdopodobniej zamykane pancerną płytą. Równa odległość od Nowej Wsi i Niezdary może sugerować, że miała obsługiwać oba punkty oporu. Jednakże jak narazie istnieją wątpliwości, czy jest to polska komora z 1939, czy niemiecka z 1944 roku.
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (7 na mapie)

Schron został wybudowany w klasie odporności "B". Obiekt ukryty w kępie zarośli tak gęstych, że z odległości 1 m jest niewidoczny. Zachował się w stosunkowo dobrym stanie, chociaż część pozorna, lekko odrywa się od izby bojowej. Zachowało się dolne skrzydło drzwi wejściowych i równia ogniowa przy strzelnicy głównej rkm. Obiekt posiada dodatkową strzelnicę rkm do ognia bocznego. Schron jest częściowo przysypany ziemią.
Punkt oporu "Przeczyce"

"Ład monachijski" ukształtowany w wyniku agresji na Czechosłowację, której ukoronowaniem było jej zajęcie w marcu 1939 roku spowodował
konieczność zmiany planów obrony zachodniej granicy polski. Niedoceniane do tej pory zagrożenie niemieckie stało się na tyle realne, że Sztab główny nakazał przyspieszone fortyfikowanie granicy polsko - niemieckiej. Jednakże ze względu na szczupłość funduszy, jak i konieczny pośpiech, głównym dziełem obronnym miały stać się polowe schrony piechoty (tzw. "urbany"). Zgodnie z tym założeniem, na północnym skrzydle Obszaru Warownego wykonano pozycję na Brynicy i rozpoczęto budowę polowego punktu oporu "Nowa Wieś". Kolejnym punktem oporu miał się stać odcinek Targoszyce - Przeczyce.

W momencie wybuchu wojny punkt oporu "Przeczyce" znajdował się jedynie we wstępnej fazie budowy. Gromadzono materiał budowlany, przygotowywano wykopy, wylano kilka płyt fundamentowych. Niestety, prawie żadne ślady tej działalności nie dotrwały do naszych czasów. Przyczyniło się do tego wiele czynników. Po pierwsze jeszcze w czasie wojny, w tym rejonie, Niemcy wznieśli fragment swojej linii obronnej "b-2" niszcząc częściowo pozostałości polskich robót fortyfikacyjnych. Dalszych zniszczeń dokonały ostre walki z Armią Czerwoną w 1945 roku oraz postępująca po wojnie zabudowa terenu. Nie zachowała się polska dokumentacja techniczna punktu oporu, trudno więc odtworzyć jego przebieg. Badania terenowe przeprowadzone kilkanaście lat temu przez J. Sadowskiego, A. Brysia i K. Mrówkę ujawniły dwa fundamenty.

P.O. "Przeczyce" Fundament 1 (F1 na mapie)
Punkt oporu "II Linia"

Na zapolu głównych pozycji obronnych, na terenie
Świętochłowic, wybudowano pięć ciężkich obiektów, które tworzyły trzon
II linii obrony Obszaru Warownego Śląsk. Zostały one uzupełnione o
różnego rodzaju obiekty pozorne, pozorno - bojowe. Większość małych
schronów niedotrwała do naszych czasów. II linia obrony osłaniała
Chorzów od punktu oporu "Łagiewniki" do punktu oporu "Szyb Artura". W
ten sposób "łuk rudzki" został umocniony u swej nasady. Niestety, wiele
obiektów z tej linii nie dotrwało do naszych czasów. Największym
nieobecnym jest ciężki schron bojowy Nr 37, który znajdował się na
terenie obecnych zakładów "Zgoda" **(6 na mapie)**. Ponadto podczas niwelowania hałdy zasypany został schron pozorno - bojowy **(7 na mapie)**, a podczas budowy osiedla rozebrano obiekt pozorny  **(8 na mapie)**

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 40 (1 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 39 (2 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron pozorno-bojowy (3 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 38 (4 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 54 (5 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

* odtur.pl
* fortyfikacja.pl
* schrony1939
Pozycja Górnośląska "Nieborowice"

Fortyfikacje wzniesione zostały przy kolejnym zakręcie dawnej granicy. Zadaniem schronów było najprawdopodobniej osłanianie przebiegającej nieopodal głównej drogi z Rybnika do Gliwic oraz niewielkiego węzła kolejowego w Nieborowicach. Z kolei armata p.panc oraz broń maszynowa R116 skierowana była w stronę niedalekiego, polskiego Knurowa, mocno wrzynającego się w tym miejscu w niemieckie terytorium. Tak więc obstawione zostały główne kierunki potencjalnego, polskiego ataku na Gliwice. Na grupę bojową składa się sonderwerk i R116, wybudowane bardzo nietypowo gdyż odległe są od siebie zaledwie o kilkanaście metrów.

Pozycja Górnośląska "Nieborowice" R116b (1 na mapie)

Pozycja Górnośląska "Nieborowice" Sonderwerk (2 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Volume 1: The Coming of the Seventh

By Shanil Misra

Iridia was once a peaceful world, cohabited by Elves, Mermen and Dwarfs.  Then Man arrived.  The original inhabitants soon found that they could not coexist with Man and his many vices.  The Elves fled to the forests, the Mermen the oceans and the Dwarfs the mountains.  The magical creatures of Iridia, such as the unicorns and griffins, were hunted mercilessly.  Dragons, annoyed by Man’s interference in their affairs, retreated to their vast network of caves to slumber. Man discovered magic, engaged in magical experimentation, and Arcane magic was formalized. Guilds of wizards were formed and were in high demand in all four kingdoms.  Experimentation resulted in hybrid races and black magic, and practitioners of the Dark Arts were banned from all formal guilds.  Senior wizards were highly sought after as protectors and advisers to royalty and nobility.  All ethical wizards aspired towards guild memberships of the opulent port of Halibar, or the ancient city of Mount Grande.

Two centuries ago, the first Wizard of Light was born, molded with Man’s attributes, but with a special affinity for the primal magical energy of Iridia.  He called this cosmic energy the “Flow”, and found he was as attuned to the Flow as much as his other senses were attuned to his surroundings.  Five other Wizards of Light were born since, each with primary powers aligned to his color of the Light.  “The Six” became elite advisors to the royalty of Iridia.  Then an ancient entity came to them in their dreams.  It hungered for the Flow.  It conveyed to them in their nightmares its primordial desire to devour the energies of the world itself.  It needed to feed, and it needed them to prepare the world for its coming.  The six split into factions of three.  Red, Orange and Yellow chose the dark path and became pawns of their Master.  Their leader, Rubeus of the Red, initiated the Great Purge.  What followed were years of tyranny as the Elves, Dwarfs and other hybrid races were culled to the verge of extinction.  The other faction of Blue, Indigo and Violet simply called the entity the “Evil”.  This trio vowed to oppose the oppression of the Triad, before they split up. Mauve of the Indigo was appointed Protector of Halibar, the last outpost of freedom in the world.  Azurean of the Blue chose to live in solitude in the desert.  Tyrian of the Violet, distressed by the death of his beloved Elves, fled to a magical seclusion in the forests of Silvara.

A Prophecy, which had once come to the Six in the form of a mysterious indestructible scroll, spoke about the coming of the seventh.  It was in the interests of all six wizards to intercept the baby and raise him as one of theirs.  On that fateful day, when the child of the Green is born, two wizards from opposing factions clash for control of the child.  The very fate of the world lies in the outcome of this battle.

What follows are the adventures of Viridian, the final Wizard of Light.  The child of Green who grows up to be a young man in a world at war.  A man with the power to bind the Light, and shape the destiny of Iridia.
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (8 na mapie)

Kolejny i zarazem ostatni na tym odcinku obrony schron dla armaty p.panc. Usytuowany został przy torach kolejowych, dla których miał stanowić główną obronę. Również nigdy nie został ukończony. Jego uzbrojenie, tak jak i poprzednich bliźniakach miały stanowić pak 35/36, sprzężony ckm oraz dwa rkm-y. Po wojnie funkcjonująca w pobliżu żwirownia odsłoniła całkowicie ściany obiektu, pozwalając zaobserwować elementy konstrukcyjne, zwykle niewidoczne. Obecnie systematycznie zarasta drzewami, krzakami i jest miejscem "imprez plenerowych" okolicznej młodzieży.

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (1 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" Sonderwerk (2 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (3 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (4 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (5 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 107a (6 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (7 na mapie)
**Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (8 na mapie)**
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 106a (9 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Radoszowy"

Miał być ostatnim z pierwotnie planowanych punktów oporu i jednocześnie najdalej wysuniętym na południe. Jego zadaniem było ochraniać centrum przemysłowego Śląska przed manewrem oskrzydlającym. Jednakże wydarzenia z lat 1938 - 39 spowodowały zmianę w planach obronnych w efekcie umocnienia OWar-u zostały przedłużone o odcinek "Mikołów". Schrony znajdujące się w Radoszowach charakteryzują się ciekawie rozwiązanym systemem odprowadzania łusek z ckm umieszczonego w kopule lub półkopule pancernej. Specjalną rurą odprowadzane były na czołowy nasyp obiektu, gdzie znajdowała się obmurowana studzienka. Po specjalnych klamrach można było zejść na jej dno i wybierać znajdujące się tam łuski. Punkt oporu posiada umocnione koszary i dwa magazyny amunicji.

Punkt oporu "Radoszowy" Schron pozorno - bojowy nr 138 (1 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 76 (2 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 78 (3 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 81 (4 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 82 (5 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron pozorno - bojowy nr 136 (6 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bierny (7 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 80 (8 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron bierny (9 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Koszary (10 na mapie)

Punkt oporu "Radoszowy" Schron pozorno - bojowy Nr 137 (11 na mapie)
Dąbrówka Wielka

W skład miasta wchodzi od 1975 roku. Zajmuje powierzchnię 857 ha i liczy 4251 mieszkańców (dane z 1998 roku). Najstarsze ślady pobytu człowieka na tym terenie pochodzą z neolitu ( 4000-1800 lat p.n.e.) Dąbrówka jako wieś istniała już od XIII wieku. Pierwsza historyczna wzmianka o tej osadzie pochodzi z 4 października 1277 roku, kiedy biskup krakowski Paweł z Przemankowa odłączył wieś od parafii św. Małgorzaty w Bytomiu i przyłączył ją do nowo utworzonej parafii św. Piotra i Pawła w Kamieniu.

Już w XIV wieku na terenie Dąbrówki prowadzono eksploatacje rud srebra i ołowiu, a w wieku XIX powstały kopalnie rud żelaza i cynku. Zabudowania przemysłowe Kopalni Rozalia z XIX wieku zachowały się do czasów obecnych i stanowią zabytek techniki. Na północ, nad Krynicą istniał obiekt wiejskiego budownictwa przemysłowego – młyn Opara. Po II Wojnie Światowej Dąbrówka Wielka weszła w skład powiatu tarnogórskiego. W 1954 roku utworzono w niej Gromadzką Radę Narodową, a w roku 1958 awansowała do rangi osiedla. Dąbrówka jest ośrodkiem folkloru górnośląskiego. Zachowały się tu niektóre tradycje ludowe( np. topienie Marzanny) oraz gwara śląska i stroje rozbarskie. Istniejący od roku 1911 chór „Dąbrówka” propaguje śląską kulturę nie tylko na Górnym Śląsku.

Zabytkowe obiekty architektury:

-Kościół neoromański, parafialny Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych, został przebudowany wg projektu Ludwika Schneidera, z kaplicy w latach 1902-1904. Od strony południowej wmurowano tablicę ofiar lat 1914-1918 oraz 1919-1921.

-Kaplica św. Antoniego zbudowana w roku 1930 przy ul. Głównej na Dołkach

-Zakład św. Józefa, zbudowany w 1904 roku, obecnie Diecezjalny Dom Samotnej Matki i Dziecka, którym opiekują się siostry boromeuszki, przy ul. Przyjaźni 229

-Dawna Szkoła Ludowa z lat 1867-1910, przy ul. Przyjaźni 48

-Krzyż przydrożny z XIX wieku, w miejscu w którym kiedyś stała kaplica

-Dawna stacja kolejowa z 2. połowy XIX wieku przy ul. Szymanowskiego 2

-Cztery kamienne krzyże przydrożne typu „boża męka”

-We wschodniej części kaplica polna murowana
Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Schron znajduje się na środku pola kilkaset metrów od drogi między Wilkowicami a Księżym Lasem, dlatego dotrzeć do niego można albo wczesną wiosną, albo późną jesienią. Zachował część wałów, jednak dojście do niego zostało zasypane w efekcie stale stoi w nim woda.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Szyb Artura" Obiekt pozorny (12 na mapie)

Jedne z nielicznych, dobrze zachowanych schronów pozornych. Oba zachowały w miarę nienaruszone ukształtowanie nasypów. Jednakże w wyniku wykradzenia stalowych drzwi, powoli wysypuje się z nich ziemia. Na "dachu" obiektu 12 zachowały się resztki imitacji kopuły pancernej, wykonanej z kamienia i otynkowanej. Jeden z boków mają nietypowo przedłużony. W okolicy obiektu 12 doskonale zachowane okopy i polowe stanowiska ckm (niestety, fotki nie są w stanie tego oddać).

## Przejdź do

Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (1 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (2 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 45 (3 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (4 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (5 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (6 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Koszary (7 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron pozorno - bojowy (8 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (9 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 44 (10 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bierny (11 na mapie)
**Punkt oporu "Szyb Artura" Obiekt pozorny (12 na mapie)**
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (13 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (14 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Obiekt pozorny (15 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (16 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (17 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 42 (18 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 42a (19 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Magic

**Magic** is an intrinsic skill that is either acquired by one who trains to make use of its ancient properties, or is natural to a creature or race that is born of the Flow. Magic in Iridia exists in many forms, and anything that is not well understood is regarded or passed off as magical. Those who understand magic either know that they are making use of the Flow or some ancient energy to manipulate objects, energy and other beings. Magic is used for a wide variety of purposes, and is highly regarded in some circles, and yet frowned upon in others. Some forms of magic are reserved only for military use, and the Dark Arts has been banned from the formal guilds of Iridia's two largest kingdoms.

Olde Magic existed during the Days of Yore, but when Man arrived he experimented and formalized New Magic. The Wizards of Light and dragons are able to make direct use of the Flow in order to perform their magic, which is more powerful than the magic of Man, but on some levels just as effective as Olde Magic.
Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (4 na mapie)

Schron bojowy miał być wyposażony w pancerną kopułę obserwacyjno - bojową, jednakże nie zdążono jej zamontować. Obiekt miał być uzbrojony w 2 ckm (jeden w kopule drugi w strzelnicy typu tradytorowego) i 1-2 rkm-y. Schron posiada garaż dla armaty p.panc. wz. 36, zrzutnie granatów i wyrzutnie pocisków oświetlających. Obiekt zachował się w nienajlepszym stanie. Jest zarówno od środka jak i z zewnątrz częściowo zasypany ziemią. Szyb kopuły zasypany całkowicie. Zachował natomiast pancerne zamknięcie garażu armaty.

## Przejdź do

Pododcinek "Mokre" Ciężki schron bojowy (1 na mapie)

Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (3 na mapie)

**Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (4 na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Polowy schron piechoty (6 na mapie)

Schron nr 6 znajduje się na terenie Państwowego Przedsiębiorstwa Sadownictwa i Rolnictwa Sadrol. Jest w nie najlepszym stanie, źle ubity beton i wilgoć powodują systematyczne kruszenie żelbetu i odsłanianie zbrojenia. Układ ziemny częściowo zdegradowany. Po wycięciu drzewek w sadzie bardzo dobrze widoczny z ul. Konsały.

## Przejdź do

Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Koszary 11 pułku piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Polowy schron piechoty (3 na mapie)

Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Polowy schron piechoty (4 na mapie)

Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Schron ćwiczebny (5 na mapie)

**Pozycja obronna "Tarnowskie Góry" Polowy schron piechoty (6 na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Schron znajduje się na szczycie wzniesienia u zbiegu polnych dróg. Tradycyjnie zatem stanowi dzikie wysypisko śmieci. Jest całkowicie odsłonięty, dzięki czemu można dokładnie przyjrzeć się jego konstrukcji. Zachowany w stosunkowo dobrym stanie, choć okresowo jest podtapiany.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Light

There is a clear distinction between **light** and **Light**, although its properties are intertwined. Before the birth of the cosmos and before the Light, there was Darkness. When the immense and complex energies of Light settled into worlds and dimensions, intelligent beings such as the gods evolved, and eventually the cosmos was populated with countless beings and creatures that thrived on the Light. Every atom of every thing, living and non-living, glows with inner Light, whether it be bright or dim. The Flow is a mere constituent of the Light, and binds the fabric and dimensions of the cosmos.

The Wizards of Light were sent to Iridia by a god, and each has powers based on the properties of white light when split into its seven colours. This was best explained by Azurean in a lecture given to Vee when he was ten:

“As you know, light is inherently white, and can split into seven colours.  As far as we are concerned, *Light* is far more important.  Each colour has ancient and special properties, and each wizard of Light displays the power from his own end of the spectrum.  Rubeus as you well know is of the Red, the one extreme of the spectrum.  Red is the power of raw energy, of fire and destruction.  Aurora of the Orange is between red and yellow and as such has a ‘grip’ over both, binding them.  Orange can display great powers of burn, and intense light akin to a rising sun.  Xanthar of the Yellow wields the power of the yellow sun at his fingertips."

"Then you get the other end of the spectrum – me of the Blue, the colour of water and sky and of serenity and peace, and with the power to quench fire. Mauve of the Indigo, the mistress of Healing, she who binds blue and violet. Tyrian of the Violet, with powers little understood."

Viridian had always known he was of the Green. The power to bind the opposing ends of the spectrum, the power to bring order and completion to the Light.
Punkt oporu "Jastarnia"

## Historia

W związku z utworzeniem w 1936 Rejonu Umocnionego Hel, zaplanowano zabezpieczenie półwyspu od strony lądu. Wybór padł na okolice Jastarni. Na północ od Jastarni, w miejscu gdzie szerokość półwyspu osiąga ok. 450 metrów, postanowiono ulokować punkt oporu. Punkt miał się głównie opierać na schronach betonowych. Ze względu na pierwszeństwo prac związanych z umiejscowieniem baterii dział, prace rozpoczęto dopiero w 1939. 15 V 1939 rozpoczęto prace fortyfikacyjne. Zakończenie planowano na 15 XI 1939. Wybuch wojny zastał fortyfikacje gotowe do obrony, jednak nie były one w pełni wyposażone (przykładowo: brakowało części uzbrojenia, systemów wentylacyjnych). Prace wykończeniowe trwały przez cały czas Obrony Wybrzeża W czasie jej trwania pozycja nie była atakowana.==
Po zakończeniu kampanii wrześniowej obszar Ośrodka oporu Jastarnia był dalej utrzymywany przez Niemców w sprawności bojowej. Obiekty służyły jako schrony przeciwlotnicze, oraz jako posterunki obserwacyjne. Przygotowywane były również do obrony w 1945 roku. Przygotowania te polegały na uzupełnieniu ziemnych elementów obrony oraz rowów przeciwpancernych.

Po zakończeniu wojny schrony w dalszym ciągu były przewidywane w planach obronnych. Dopiero w końcu lat siedemdziesiątych zrezygnowano z tych planów. 15 VI 1999 roku decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Ośrodek Oporu Jastarnia został uznany za zabytek. W 2000 roku fortyfikacje zostały przekazane w zarządzanie cywilne, co umożliwiło powstrzymanie ich dewastacji i przeprowadzenie prac konserwatorskich. W skład Ośrodka Oporu Jastarnia wchodzą cztery główne schrony oraz schrony lekkie.

Punkt oporu "Jastarnia" Ciężki schron bojowy "Sabała" (muzeum)

Punkt oporu "Jastarnia" Ciężki schron bojowy "Sokół"

Punkt oporu "Jastarnia" Ciężki schron polowy "Saratoga"

Punkt oporu "Jastarnia" Ciężki schron bojowy "Sęp"

Punkt oporu "Jastarnia" Polowy schron piechoty
Pozycja Górnośląska "Pilchowice" Sonderwerk (2 na mapie)

Tradycyjna dla Śląska konstrukcja, niczym nie różniąca się od innych. Stan zachowania stosunkowo dobry - białe ściany, nikt nie wpadł na pomysł palenia w nim śmieci co stanowi swego rodzaju ewenement. "Poszukiwacze skarbów" rozkopali wyjście ewakuacyjne i studzienkę. Należy więc uważać podczas zwiedzania. Obiekt mocno zarośnięty krzakami.

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Pilchowice" R116b (1 na mapie)

**Pozycja Górnośląska "Pilchowice" Sonderwerk (2 na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Łomża"

Łomża była jednym z większych garnizonów w regionie. W zespole koszarowym przy Al. Legionów stacjonowały: 33. pp, kompania łączności i ośrodek sapersko-pionierski 18. DP, zaś w gmachu przy ul. Polowej 53 mieściło się dowództwo 18. DP. Po zmobilizowaniu 18. bsap (mjr Kazimierz Mizerek) i plutonu pionierów 33. pp (por. Henryk Szczepanowski), oba te oddziały także przyłączyły się do prac.Fortyfikacje wzniesiono na wysokiej, nadnarwiańskiej skarpie. Narew w swym górnym biegu płynęła niemal u samego jej podnóża, zaś za mostem drogowym oddalała się na odległość 2-6 km. Rozległa przestrzeń łąk miała zostać zabagniona przy pomocy wznoszonej pod Nowogrodem tamy. Schrony budowano na odcinku od Starej Łomży nad Rzeką do Skowronków. Pod Łomżą wzniesiono m. in. dwa schrony rzadko stosowanego typu dla 1 ckm do ognia czołowego. Krzyżowały one swój ogień na moście. Pozycję obsadziła 3. kstrz/I/33. pp (por. Aleksander Siejak), która tuż po mobilizacji 23 marca skierowana została w rejon mostu i brodów pod Nowogrodem, a do Łomży wróciła dopiero nocą 30/31 sierpnia. Wsparcie stanowiły działa III/18. pal (kpt. Stanisław Krug) i 18. dac (ppłk Władysław Brzozowski). Wobec przekazania całej ciężkiej broni maszynowej na pododcinek "Piątnica", nie jest jasne, który pododdział obsadził fortyfikacje na lewym brzegu Narwi. Od 3 września trwały systematyczne bombardowania Łomży. Miasto płonęło. 10 września około godz. 21:00 dowódca I/33. pp otrzymał rozkaz odwrotu. W myśl tego rozkazu, kompania por. Siejaka pozostała do godz. 12:00 11 września na swoich stanowiskach, osłaniając odwrót załogi fortów piątnickich. Potem opuściła odcinek umocniony i dołączyła do batalionu w rejonie Bacz Mokrych.
Grupa bojowa "Kłodnica"

Samodzielna grupa bojowa powstała na wzg.291 niedaleko miejscowości Kłodnica, przy drodze między Rudą Kochłowice a Halembą. Taktycznie należała do sektora "Radoszowy" i stanowiła jednocześnie odcinek łącznikowy z p.o. "Szyb Artura". Głównym zadaniem była osłona dróg prowadzących przez Kochłowice i Radoszowy do Katowic oraz osłona rejonu przemysłowego przed ewentualnym uderzeniem oskrzydlającym. Schrony powstały w sezonie budowlanym 1937 pod nadzorem mjr. Biesiekierskiego, a prace wyposażeniowe trwały aż do wybuchu wojny i nie wszystkie ukończono. Obsadę stanowiła 6 kompania ckm (dow. kpt. Bogdan Pudykiewicz) IV batalionu ckm (fortecznego) 73 pp pod dowództwem mjr. Władysława II Wierzbickiego, zakwaterowana w koszarach mieszczących się w p.o "Radoszowy". Doskonałe umiejscowienie obrony docenili Niemcy rozmieszczając na całym wzgórzu system obrony przeciwlotniczej oparty na armatach 88 mm. Do dziś cała okolica przeorana jest przeplatającymi się fortyfikacjami ziemnymi zarówno polskimi z 1939 roku jak i niemieckimi z późniejszego okresu wojny.

Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 70 (1 na mapie)
Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 71 (2 na mapie)
Grupa Bojowa "Kłodnica" Obiekt pozorny nr 74 (3 na mapie)
Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 73 (4 na mapie)
Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 75 (5 na mapie)
Grupa Bojowa "Kłodnica" komora (k na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Gołańcz"

Pozycja ta przebiegała od Dobieszewka do Wągrowca wzdłuż rynny jezior wągrowieckich. Budowę umocnień prowadziła grupa fortyfikacyjna nr 92 wydzielona ze składu 26 DP. Oprócz umocnień ziemnych wykonano 16 schronów betonowych, jednak nie zdążono ich zamaskować. Z wybudowanych latem 1939 r. schronów betonowych zachowało się 14 szt. W okolicy Gołańczy 9 schronów (w tym jeden podkopany i przewrócony - nr 9). W okolicy Dobieszewka 5 schronów.

Dnia 2.09.1939 r. obsadzające odcinek oddziały 10 i 37 pp oraz batalionu ON Wągrowiec wycofały się wraz z resztą 26 DP na pozycje w rejonie Żnina.
Linia Odry – "Oderstellung" – Głogów obiekt nr 420.

Obiekt wchodzący w skład umocnień Głogowa . Wybudowany 1934 roku, posiada dwie płyty pancerne starego typu (obiekt dwusektorowy). Konstrukcja posiada trzy pomieszczenia (dwa pomieszczenia bojowe, jedno służyło za pomieszczenie do odpoczynku załogi jak i śluzę gazoszczelną gdzie również zlokalizowano wyjście ewakuacyjne. Obiekt zmodernizowany potwierdza to fakt zamontowanego wewnątrz foltrowentylatora Hes 1.2. Lokalizacja obiektu 100 metrów w górze rzeki Odry od mostu kolejowego.
Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 70 (1 na mapie)

Ciężki schron bojowy wykonany w klasie odporności "D", wyposażony w pancerną kopułę bojową, wyprodukowaną przez korporację Wspólnota Interesów. Jego uzbrojenie stanowiły trzy ckm-y i 2-3 rkm-y. Jak większość obiektów budowanych w latach 1937-38, nosi ślady prac poprawiających niezbyt udaną konstrukcyjnie wentylację podłogową (ręcznie wykuwane nowe otwory wentylacyjne), jak również otwory do montażu pieca, którego pierwotnie nie przewidywano. Obiekt w trakcie dewastacji przez zbieraczy złomu. Zachowały się zdekompletowane pancerze strzelnic oraz układ ziemny. W czołowym nasypie zachowana zrzutnia łusek kształcie studzienki.
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (3 na mapie)

Stosunkowo dobrze zachowany obiekt, na ścianie zewnętrznej, pod okapem widać resztki farbomaskowania. Jak i pozostałe schrony na tym odcinku prace przerwano na wczesnym etapie wyposażania. Szyb kopuły od zewnątrz zabetonowano, pozostawiając jedynie otwór na peryskop. Również został wykonany jako zagłębiony, a pierwotnie towarzyszyła mu sieć umocnień ziemnych. Obecnie nie pozostał po nich nawet ślad. Uzbrojenie miały stanowić najprawdopodobniej dwa rkm-y; jeden w kopule pancernej 773P4 i jeden w kazamacie obrony wejścia.

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (1 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" Sonderwerk (2 na mapie)
**Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (3 na mapie)**
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (4 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (5 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 107a (6 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (7 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (8 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 106a (9 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "II Linia" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

Na terenie bazy transportowej przy ul. Chorzowskiej w Bykowinie znajduje się komora kabli telefoniczny. Jest ona usytuowana dokładnie w linii prostej na południe od komory w Lipinach (p.o. "Godula"). Obiekt całkowicie pozbawiony nasypów, co pozwala dokładnie ocenić jego bryłę. Wewnątrz zasypany systematycznie palonymi śmieciami. Jej celem było zapewnienie łączności dla p.o. "Nowy Bytom" i przy okazji II Linii.

## Przejdź do

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 40 (1 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 39 (2 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron pozorno-bojowy (3 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 38 (4 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 54 (5 na mapie)

**Punkt oporu "II Linia" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)**

## Linki zewnętrzne

* odtur.pl
* fortyfikacja.pl
* schrony1939
Pozycja Górnośląska "Stolarzowice" Fundament radaru (2 na mapie)

Nieopodal stanowisk artylerii przeciwlotniczej w okolicach 1944 roku Niemcy wykonali betonowy fundament pod stację radiolokacyjną "WURZBURG-RISE", która miała kierować ogniem baterii. Samego radaru jednak nigdy nie zamontowano, brak bowiem kotew montażowych; istnieją jedynie otwory do ich zabetonowania.

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Stolarzowice" Regelbau 116b (1 na mapie)

**Pozycja Górnośląska "Stolarzowice" Fundament radaru (2 na mapie)**
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (6 na mapie)

Schron należący do II linii obrony reprezentujący tradycyjny dla tej pozycji typ tradytora do ognia jednobocznego, lewostronny. Obiekt dobrze zachowany chociaż wewnątrz wypełniony workami ze śmieciami. Jak do tej pory jest to ostatni zinwentaryzowany "urban" w Częstochowie, przywrócony światu dzięki badaniom miłośników fortyfikacji zrzeszonym w **Grupie Operacyjnej "Bielsko"**.

## Przejdź do

Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (1 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (2 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (3 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (4 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (5 na mapie)
**Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (6 na mapie)**
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (7 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (8 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (9 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (10 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (11 na mapie)
Pozycja obronna "Częstochowa" Polowy schron piechoty (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Poligon "Zendek" Wiata (2 na mapie)

Przy drodze z Zendka w kierunku Koziegłów, po lewej stronie można zobaczyć leżący na ziemi betonowy dach. I to w zasadzie jest wszystko co można o tym obiekcie powiedzieć. Nie ma dokumentów, ani nie udało się zdobyć żadnej relacji, która przybliżyłaby nam jego powstanie i przeznaczenie. Jedną z możliwości jest, że budynek, z którego pozostał dach mieścił systemy lokacyjne powiązane z pobliskim radarem.
Linia Odry – "Oderstellung" – obiekt nr 765

Obiekt bojowy o nr. 765 na 1 ckm, został wybudowany w 1937 roku, zaś został oddany do użytku w maju 1938 r. Obiekt o odporności B1, składający się z 4 pomieszczeń. Obiekt posiada zachowane pancerze typu: 7P7, 48P8. Obiekt w 2011 r. został włączony w skład Skansenu Fortyfikacyjnego Czerwieńsk, jak i został podany konserwacji. Cyklicznie jest udostępniany do zwiedzania. Na Pikniku Fortecznym który odbywa się co roku zostaje w nim przywrócony klimat 1944-45 r.
Pozycja obronna "Żnin"

Główna linia obrony Armii Poznań przebiegała na tym odcinku od Władysławowa n.Notecią-wzdłóż łańcucha jezior żnińskich-do jez. Wiecanowskiego. Prace na odcinku prowadziły pododdziały 26 DP od początku sierpnia 1939 r. Wykonano zasieki z drutu kolczastego, rowy przeciwczołgowe oraz schrony bojowe. We wrześniu 1939 r. nie prowadzono walk obronnych na tym odcinku, obsadzająca go 26 DP i batalion ON Żnin wycofały się w dniu 5.09.1939 r. na linię jezior barcińskich i w rejon Inowrocławia.

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Schron umiejscowiony obecnie na skraju lasu i osiedla domków jednorodzinnych. Jest mocno obsypany ziemią, w środku zaśmiecony i zalany wodą. Godne uwagi są ślady mocowania różnych urządzeń.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Dobieszowice

**Dobieszowice** – wieś położona w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, w gminie Bobrowniki, na wschodniej pochyłości kopulastego wzgórza zwanego Tatarską Górą (321 m n.p.m.). Nazwa wzgórza, według miejscowych legend, związana jest z najazdem Tatarów, którzy znaleźli się w tym rejonie w roku 1241. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie katowickim.

## Instytucje

W Dobieszowicach znajdują się m. in.:

* kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
* Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy
* przedszkole i szkoła podstawowa (Zespół Szkolno-Przedszkolny)
* ośrodek zdrowia
* dom kultury.

## Historia

W XIII wieku wioska już istniała pod nazwą Dobiesławice, co niektórzy łączą z rycerzem Dobiesławem – wojem Bolesława Kędzierzawego, lub też z Dobiesławem – komesem małopolskim z końca XII wieku.

Pierwsze wzmianki o Dobieszowicach pochodzą z dokumentu z roku 1872, mocą którego powierzono klasztorowi w Zwierzyńcu pod Krakowem wszystkie posiadłości i dziesięciny w tejże miejscowości.

## Zabytki

* Dwór obronny – ok. 1653 r. wieś należała do Jana Adolfa Frankenberga, a w XIX w. do Donnersmarcków ze Świerklańca, którzy przebudowali dwór. Dwór jest murowany z kamienia, potynkowany. W piwnicy zachowany fazowany węgar portalu]. Na parterze w sieni i izbie na wprost sieni sklepienia krzyżowe, pozostałe ze stropami belkowanymi, na piętrze sufity. Dach łamany, polski, w 1961 r. kryty gontem. Obok była przybudówka konstrukcji szkieletowej. Według legend dwór połączony jest podziemnymi korytarzami z Pałacem w Świerklańcu.
* Polski schron bojowy nr 52. Znajduje się 400 m na wschód od mostu i 150 m na północ od ulicy 27 stycznia. Schron uzbrojony był w trzy ciężkie karabiny maszynowe. Wyposażony jest w kopułę bojową wz. 38. Schron wybudowano w 1938 roku. Został wyremontowany przez Stowarzyszenie Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium". Od maja do października jest otwarty dla zwiedzających.
Grupa bojowa "Maciejkowice"

Grupa bojowa "Maciejkowice" miała za zadanie wypełnić lukę w obronie pomiędzy punktem oporu wzg. 304,7 w Dąbrówce Wielkiej, a punktem oporu "Łagiewniki" znajdującym się na przedpolu Bytomia. W skład odcinka wchodzi samodzielny, ciężki schron bojowy uzupełniony o obiekty pozorno-bojowe. Tradytor został wybudowany w 1936, a obiekty pozorno-bojowe w sezonie budowlanym 1938. Dodatkową obronę zapewniało naturalne ukształtowanie terenu zawierające między innymi bagniska i rozlewiska wody, dziś stanowiące rezerwat przyrody zwany "Żabimi Dołami".

Grupa bojowa "Maciejkowice" Ciężki schron bojowy (1 na mapie)
Grupa bojowa "Maciejkowice" Obiekt pozorno - bojowy (2 na mapie)
Grupa bojowa "Maciejkowice" Obiekt pozorno - bojowy (3 na mapie)
Lissandra

**Lissandra** is a female elf who lived with Tyrian in his Seclusion in the Silvaran forest. She is very fair, with brilliant green eyes, pointed ears and long, light blonde hair.  She is usually dressed in a typical forest outfit; a dark hunter-green shirt, lime-green tunic and lightweight brown boots.

Lissandra was likely the last of the elves, and was captured by Rubeus and used as a pawn to control Tyrian who had a deep love for the elves, and was a father figure to Lissandra. She was imprisoned in his castle alongside D'lorna, under the watchful eye of a demonic troll they called "The Beast". Klem was later commissioned by Mauve to break them out of prison, but he failed and Lissandra remained Rubeus' prisoner until the final events of the trilogy.
Grupa bojowa "Dobieszowice" Ciężki schron bojowy nr 52 (2 na mapie)

Ciężki schron bojowy Nr 52 powstał w sezonie budowlanym 1937/38 we
wczesnym okresie prac, przez co nosi piętno błędów popełnionych na
etapie projektowania oraz podczas betonowania. Posiada również inne
rozwiązania konstrukcyjne w porównaniu z późniejszymi obiektami. Do
błędów można zaliczyć źle osadzoną kopułę pancerną, źle zaprojektowaną
wentylację (brak rur do wyrównywania ciśnienia między pomieszczeniami),
czy błędnie zamontowane zrzutnie łusek. Część usterek doraźnie
poprawiono już po oddaniu schronu do eksploatacji. Uzbrojenie miały
stanowić 3 ckm-y: jeden w kopule pancernej mod.38ZO, dwa w strzelnicach
ściennych i 1-2 rkm-y. Obiekt posiada wyjście ewakuacyjne pełniące rolę
pomocniczej strzelnicy rkm. Schron jest w bardzo dobrym stanie gdyż
został wyremontowany przez Stowarzyszenie "Pro Fortalicium" i jest
udostępniony do zwiedzania od maja do października w pierwszą i trzecią sobotę miesiąca od 13-17. Grupy zorganizowane mogą zwiedzać obiekt przez cały rok, po wcześniejszym uzgodnieniu terminu. Od kilku lat, 15
sierpnia przy schronie odbywa się doroczny piknik militarny z okazji
święta Wojska Polskiego.

## Przejdź do:

Grupa bojowa "Dobieszowice" Tama zalewowa nr 2 "Józefka" (1 na mapie)

**Grupa bojowa "Dobieszowice" Ciężki schron bojowy nr 52 (2 na mapie)**

Grupa bojowa "Dobieszowice" Obiekt pozorno - bojowy (3 na mapie)

Grupa bojowa "Dobieszowice" Obiekt pozorny (4 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Linia Odry - „Oderstellung” – Krosno Odrzańskie

Schron bojowy dla jednego sMG 08 (schwere Maschinengewehr 08) *wbudowany* w kurtynę nowożytnych fortyfikacji ziemnych (wzniesionych przez Szwedów w okresie wojny 30-letniej) otaczających zamek w Krośnie Odrzańskim (z XIII wiecznym rodowodem).
Obiekt wybudowany prawdopodobnie w 1931 roku, składający się z niewielkiej izby bojowej oraz przedsionka pełniącego funkcję śluzy przeciwgazowej. Zastosowano w nim rzadko spotykany pancerz, który nie zaistniał w Panzer-Atlas-ie. Płyta stalowa ze strzelnicą (Stahl-Schartenplatte für MG) o wymiarach: szerokść 2400, wysokość 1900 i grubość  80 mm chroniła stanowisko bojowe 7,92 mm karabinu maszynowego wz. 08 zamontowanego na lawecie fortecznej.

Kilka zdjęć zalanego i zaśmieconego obiektu.
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 18 (2 na mapie)

Ciężki, jednokondygnacyjny schron bojowy artylerii
(tradytor o oryginalnym numerze "18") wyposażony jest w kopułę
obserwacyjno - bojową (ZO 1937 984/59) i półkopułę pancerną (W.I. 1938
101/17). Obiekt wybudowany jest w klasie odporności "E",
 czyli najwyższej na Śląsku. Uzbrojony był w armatę polową wz. 95 kal.
75 mm, 2 ckm i 2 rkm. Strzelnica działa pełniła rolę wyjścia
ewakuacyjnego. Wejście do schronu jest zasypane, natomiast złomiarze
jesienią 2006 wycięli kratę zabezpieczającą strzelnicę armaty, można
więc po ok. 20 latach zajrzeć do środka. Niestety, jedyną atrakcją są
tylko "historyczne" grafiti na ścianach, gdyż reszta wyposażenia
zniknęła. Wnętrze w znacznym stopniu zdewastowane. Schron posiada rury
do łączności optycznej skierowane w stronę schronu dowodzenia
znajdującego się w grupie bojowej "Zgorzelec". Niedawno ktoś usunął
krzaki w okolicy schronu, tak więc jego bryła stała się dobrze widoczna

## Przejdż do

Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 19 (1 na mapie)
**Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 18 (2 na mapie)**
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16 (3 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16a (4 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bierny (5 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Koszary (6 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Obiekt pozorno - bojowy (7 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 20 (8 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 81 (4 na mapie)

Schron bojowy wyposażony w półkopułę pancerną (W.I. - 1938 108/22), został wybudowany w klasie odporności "D". Jego uzbrojenie stanowiły dwa cekaemy i 1-2 rkm. Obiekt zachowany w nie najlepszym stanie, nosi ślady działalności złomiarzy. Nasypy ziemne zniwelowane, studzienka na łuski częściowo zniszczona.
Pozycja obronna "Widawa"

Kolejny odcinek to grupa sześciu schronów w rejonie wsi Ligota, Grabno i Zamość.
Schrony usytuowane są w lesie - dość trudne do odszukania.

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (1a na mapie)

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (3 na mapie)

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (4 na mapie)

Pozycja obronna "Widawa" Polowy schron piechoty (5 na mapie)
Pozycja obronna "Rytel (Kęsowo)"

Prace na tej pozycji latem 1939 r. wykonywała kompania saperów KOP "Hoszcza", pluton pionierów z Pomorskiej BK, żołnierze 35 pp oraz bON Czersk. Oprócz podwójnej linii okopów i zasieków w lasach wyrąbano także przesieki do prowadzenia ognia z broni maszynowej. Całość dopełniały nieliczne miny i przeszkody p-panc. Jedynie na południowym końcu odcinka wzdłuż potoku Wytrych wybudowano 6 schronów żelbetonowych. Obiekt nr 1 został rozsadzony po 1964 r., ruina czytelna.

Wieczorem w dniu 01.09.1939 r. po całodziennych ciężkich walkach i odparciu kilku natarć poprzedzanych silnym przygotowaniem artyleryjskim zgrupowanie 35 pp zostało rozkazem dowództwa wycofane z zajmowanej pozycji za rzekę Brdę.
Poligon "Zendek" Jedostka wojskowa (10 na mapie)

Koszary którejś niemieckiej jednostki wojskowej obsługującej poligon. Pierwotnie do zabudowań doprowadzona była bocznica kolejowa od strony Miasteczka Śląskiego. Obecnie już nie istnieje, jak zresztą większość instalacji i zabudowań. Część terenu oczyściło wojsko polskie opuszczając koszary w latach osiemdziesiątych, resztę gmina przygotowując plac pod budowę boiska. W jednym z nielicznych, ocalałych budynków znajduje się przedszkole. Godny uwagi jest tylko ceglano - betonowy hangar, jeden z kilku wybudowanych tu przez niemców. Niestety, pozostałe już nie istnieją.
Punkt oporu "II Linia" Schron pozorno-bojowy (3 na mapie)

Klasyczny schron pozorno - bojowy, powstały w klasie odporności "A". Jednakże w jego konstrukcji pojawiają się elementy rzadko lub nigdy dotąd nie stosowane. Do niewątpliwych rzadkości należy dodatkowa strzelnica broni ręcznej usytuowana w ścianie czołowej i mierząca na skos w kierunku pobliskich stawów. Do nietypowych elementów można zaliczyć betonowe daszki wykonane nad wejściem do izby bojowej i nad wejściem pozornym. Niestety stopień dewastacji nie pozwala na precyzyjniejsze określenie ich kształtu i roli jaką miały pełnić. Schron został rozkradziony z całego, stalowego wyposażenia. W 2008 roku, podczas zakrywania koryta Rawy obiekt został całkowicie zasypany. Obecnie trwają starania o jego wyremontowanie i wyeksponowanie.

## Przejdź do

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 40 (1 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 39 (2 na mapie)

**Punkt oporu "II Linia" Schron pozorno-bojowy (3 na mapie)**

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 38 (4 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Schron bojowy nr 54 (5 na mapie)

Punkt oporu "II Linia" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

* odtur.pl
* fortyfikacja.pl
* schrony1939
Pozycja Górnośląska "Zaborze" Sonderwerk (5 na mapie)

Ostatni z ocalałych schronów w tej grupie bojowej. Tym razem jest to już standardowy obiekt, niczym nie odbiegający od podobnych konstrukcji. Schron znajduje się po środku rozplantowanej hałdy, dlatego też jest wejście jest zasypane łupkiem. Jedynym sposobem dostania się do środka jest szyb kopuły pancernej. Jednakże nie zaleca się tego, gdyż w środku znajduje się sporo gruzu i zaraz przy wejściu jest głęboka, niczym nie zabezpieczona studzienka kanalizacyjna. Obiekt w złym stanie, zaśmiecony, częściowo zasypany gruzem, zawilgocony i powypalany.
Grupa bojowa "Brzeziny" Lekki schron bojowy (4 na mapie)

Obiekt wybudowany w klasie odporności "B",
 na planie trapezu, dwuizbowy. Uzbrojenie stanowiły 1-2 rkm-y w
strzelnicach umiejscowionych na osi północ - południe. Schron posiada
wyjście ewakuacyjne, będące jednocześnie pomocniczą strzelnicą rkm
osłaniającą zapole obiektu. Całe stalowe wyposażenie wyniesione przez
złomiarzy. Obecnie schron stanowi miejsce opalania kabli z izolacji.
Przy schronie resztki okopów.

## Przejdź do

Grupa bojowa "Brzeziny" Polowy schron piechoty (1 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Polowy schron piechoty (2 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron pozorno - bojowy (3 na mapie)
**Grupa bojowa "Brzeziny" Lekki schron bojowy (4 na mapie)**
Grupa bojowa "Brzeziny" Ciężki schron bojowy Nr 50 (5 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron pozorno - bojowy (6 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron "plebiscytowy" (7 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron "plebiscytowy" (8 na mapie)

## Linki zewnętrzne

* odtur.pl
* fortyfikacja.pl
* schrony1939
Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Zasypany podczas likwidacji kopalni.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939