Minh sử Liệt truyện 14

## Lý Văn Trung

　　李文忠，字思本，小字保儿，盱眙人，太祖姊子也。年十二而母死，父贞携之转侧乱军中，濒死者数矣。逾二年乃谒太祖于滁阳。太祖见保儿，喜甚，抚以为子，令从己姓。读书颖敏如素习。年十九，以舍人将亲军，从援池州，破天完军，骁勇冠诸将。别攻青阳、石埭、太平、旌德，皆下之。败元院判阿鲁灰于万年街，复败苗军于于潜、昌化。进攻淳安，夜袭洪元帅，降其众千余，授帐前左副都指挥兼领元帅府事。寻会邓愈、胡大海之师，取建德，以为严州府，守之。

　　苗帅杨完者以苗、僚数万水陆奄至。文忠将轻兵破其陆军，取所馘首，浮巨筏上。水军见之亦遁。完者复来犯，与邓愈击却之。进克浦江，禁焚掠，示恩信。义门郑氏避兵山谷，招之还，以兵护之。民大悦。完者死，其部将乞降，抚之，得三万余人。

　　与胡大海拔诸暨。张士诚寇严州，御之东门，使别将出小北门，间道袭其后，夹击大破之。逾月，复来攻，又破之大浪滩，乘胜克分水。士诚遣将据三溪，复击败之，斩陆元帅，焚其垒。士诚自是不敢窥严州。进同佥行枢密院事。

　　胡大海得汉将李明道、王汉二，送文忠所，释而礼之，使招建昌守将王溥。溥降。苗将蒋英、刘震杀大海，以金华叛。文忠遣将击走之，亲抚定其众。处州苗军亦杀耿再成叛。文忠遣将屯缙云以图之。拜浙东行省左丞，总制严、衢、信、处、诸全军事。

　　吴兵十万方急攻诸全，守将谢再兴告急，遣同佥胡德济往援。再兴复请益兵，文忠兵少无以应。会太祖使邵荣讨处州乱卒，文忠乃扬言徐右丞、邵平章将大军刻日进。吴军闻之惧，谋夜遁。德济与再兴帅死士夜半开门突击，大破之，诸全遂完。

　　明年，再兴叛降于吴，以吴军犯东阳。文忠与胡深迎战于义乌，将千骑横突其阵，大败之。已，用深策去诸全五十里别筑一城，以相掎角。士诚遣司徒李伯升以十六万众来攻，不克。逾年，复以二十万众攻新城。文忠帅朱亮祖等驰救，去新城十里而军。德济使人告贼势盛，宜少驻以俟大军。文忠曰：“兵在谋不在众。”乃下令曰：“彼众而骄，我少而锐，以锐遇骄，必克之矣。彼军辎重山积，此天以富汝曹也。勉之。”会有白气自东北来覆军上，占之曰“必胜”。诘朝会战，天大雾晦冥，文忠集诸将仰天誓曰：“国家之事在此一举，文忠不敢爱死以后三军。”乃使元帅徐大兴、汤克明等将左军，严德、王德等将右军，而自以中军当敌冲。会处州援兵亦至，奋前搏击。雾稍开，文忠横槊引铁骑数十，乘高驰下，冲其中坚。敌以精骑围文忠数重。文忠手所格杀甚众，纵骑驰突，所向皆披靡。大军乘之，城中兵亦鼓噪出，敌遂大溃。逐北数十里，斩首数万级，溪水尽赤，获将校六百，甲士三千，铠仗刍粟收数日不尽，伯升仅以身免。捷闻，太祖大喜，召归，宴劳弥日，赐御衣名马，遣还镇。

　　明年秋，大军伐吴，令攻杭州以牵制之。文忠帅亮祖等克桐庐、新城、富阳，遂攻余杭。守将谢五，再兴弟也，谕之降，许以不死。五与再兴子五人出降。诸将请僇之，文忠不可。遂趋杭州，守将潘元明亦降，整军入。元明以女乐迎，麾去之。营于丽谯，下令曰：“擅入民居者死。”一卒借民釜，斩以徇，城中帖然。得兵三万，粮二十万。就加荣禄大夫、浙江行省平章事，复姓李氏。大军征闽，文忠别引军屯浦城以逼之。师还，余寇金子隆等聚众剽掠，文忠复讨擒之，遂定建、延、汀三州。命军中收养道上弃儿，所全活无算。

　　洪武二年春，以偏将军从右副将军常遇春出塞，薄上都，走元帝，语具《遇春传》。遇春卒，命文忠代将其军，奉诏会大将军徐达攻庆阳。行次太原，闻大同围急，谓左丞赵庸曰：“我等受命而来，阃外之事苟利于国，专之可也。今大同甚急，援之便。”遂出雁门，次马邑，败元游兵，擒平章刘帖木，进至白杨门。天雨雪，已驻营，文忠令移前五里，阻水自固。元兵乘夜来劫，文忠坚壁不动。质明，敌大至。以二营委之，殊死战，度敌疲，乃出精兵左右击，大破之，擒其将脱列伯，俘斩万余人，穷追至莽哥仓而还。

　　明年拜征虏左副将军。与大将军分道北征，以十万人出野狐岭，至兴和，降其守将。进兵察罕脑儿，擒平章竹真。次骆驼山，走平章沙不丁。次开平，降平章上都罕等。时元帝已崩，太子爱猷识里达腊新立。文忠谍知之，兼程趋应昌。元嗣君北走，获其嫡子买的立八剌暨后妃宫人诸王将相官属数百人，及宋、元玉玺金宝十五，玉册二，镇圭、大圭、玉带、玉斧各一。出精骑穷追至北庆州而还。道兴州，擒国公江文清等，降三万七千人。至红罗山，又降杨思祖之众万六千余人。献捷京师，帝御奉天门受朝贺。大封功臣，文忠功最，授开国辅运推诚宣力武臣，特进荣禄大夫、右柱国、大都督府左都督，封曹国公，同知军国事，食禄三千石，予世券。

　　四年秋，傅友德等平蜀，令文忠往拊循之。筑成都新城，发军戍诸郡要害，乃还。明年复以左副将军由东道北征，出居庸，趋和林，至口温，元人遁。进至胪朐河，令部将韩政等守辎重，而自帅大军，人赍二十日粮，疾驰至土剌河。元太师蛮子哈剌章悉众渡河，列骑以待。文忠引军薄之，敌稍却。至阿鲁浑河，敌来益众。文忠马中流矢，下马持短兵斗。指挥李荣以所乘马授文忠，而自夺敌马乘之。文忠得马，益殊死战，遂破敌，虏获万计。追奔至称海，敌兵复大集。文忠乃敛兵据险，椎牛飨士，纵所获马畜于野。敌疑有伏，稍稍引去。文忠亦引还，失故道。至桑哥儿麻，乏水，渴甚，祷于天。所乘马跑地，泉涌出，三军皆给，乃刑牲以祭。遂还。是役也，两军胜负相当，而宣宁侯曹良臣，指挥使周显、常荣、张耀俱战死，以故赏不行。

　　六年行北平、山西边，败敌于三角村。七年遣部将分道出塞。至三不剌川，俘平章陈安礼。至顺宁、杨门，斩真珠驴。至白登，擒太尉不花。其秋帅师攻大宁、高州，克之，斩宗王朵朵失里，擒承旨百家奴。追奔至毡帽山，击斩鲁王，获其妃及司徒答海等。进师丰州，擒元故官十二人，马驼牛羊甚众，穷追至百干儿乃还。是后屡出备边。

　　十年命与韩国公李善长议军国重事。十二年，洮州十八番族叛，与西平侯沐英合兵讨平之，筑城东笼山南川，置洮州卫。还言西安城中水碱卤不可饮，请凿地引龙首渠入城以便汲，从之。还掌大都督府兼领国子监事。

　　文忠器量沉宏，人莫测其际。临阵踔厉历风发，遇大敌益壮。颇好学问，常师事金华范祖干、胡翰，通晓经义，为诗歌雄骏可观。初，太祖定应天，以军兴不给，增民田租，文忠请之，得减额。其释兵家居，恂恂若儒者，帝雅爱重之。家故多客，尝以客言，劝帝少诛戮，又谏帝征日本，及言宦者过盛，非天子不近刑人之义。以是积忤旨，不免谴责。十六年冬遂得疾。帝亲临视，使淮安侯华中护医药。明年三月卒，年四十六。帝疑中毒之，贬中爵，放其家属于建昌卫，诸医并妻子皆斩。亲为文致祭，追封岐阳王，谥武靖。配享太庙，肖像功臣庙，位皆第三。父贞前卒，赠陇西王，谥恭献。

　　文忠三子，长景隆，次增枝、芳英，皆帝赐名。增枝初授勋卫，擢前军左都督。芳英官至中都正留守。

　　景隆，小字九江。读书通典故。长身，眉目疏秀，顾盼伟然。每朝会，进止雍容甚都，太祖数目属之。十九年袭爵，屡出练军湖广、陕西、河南，市马西番。进掌左军都督府事，加太子太傅。

　　建文帝即位，景隆以肺腑见亲任，尝被命执周王橚。及燕兵起，长兴侯耿炳文讨燕失利，齐泰、黄子澄等共荐景隆。乃以景隆代炳文为大将军，将兵五十万北伐。赐通天犀带，帝亲为推轮，饯之江浒，令一切便宜行事。景隆贵公子，不知兵，惟自尊大，诸宿将多怏怏不为用。景隆驰至德州，会兵进营河间。燕王闻之喜，语诸将曰：“李九江，纨绮少年耳，易与也。”遂命世子居守，戒勿出战，而自引兵援永平，直趋大宁。景隆闻之，进围北平。都督瞿能攻张掖门，垂破。景隆忌能功，止之。及燕师破大宁，还军击景隆。景隆屡大败，奔德州，诸军皆溃。明年正月，燕王攻大同，景隆引军出紫荆关往救，无功而还。帝虑景隆权尚轻，遣中官赍玺书赐黄钺弓矢，专征伐。方渡江，风雨舟坏，赐物尽失，乃更制以赐。四月，景隆大誓师于德州，会武定侯郭英、安陆侯吴杰等于真定，合军六十万，进营白沟河。与燕军连战，复大败，玺书斧钺皆委弃，走德州，复走济南。斯役也，王师死者数十万人，南军遂不支，帝始诏景隆还。黄子澄惭愤，执景隆于朝班，请诛之以谢天下。燕师渡江，帝旁皇甚，方孝孺复请诛景隆。帝皆不问。使景隆及尚书茹瑺、都督王佐如燕军，割地请和。燕兵屯金川门，景隆与谷王橞开门迎降。

　　燕王即帝位，授景隆奉天辅运推诚宣力武臣、特进光禄大夫、左柱国，增岁禄千石。朝廷有大事，景隆犹以班首主议，诸功臣咸不平。永乐二年，周王发其建文时至邸受赂事，刑部尚书郑赐等亦劾景隆包藏祸心，蓄养亡命，谋为不轨。诏勿问。已，成国公朱能、吏部尚书蹇义与文武群臣，廷劾景隆及弟增枝逆谋有状，六科给事中张信等复劾之。诏削勋号，绝朝请，以公归第，奉长公主祀。亡何，礼部尚书李至刚等复言：“景隆在家，坐受阍人伏谒如君臣礼，大不道；增枝多立庄田，蓄僮仆无虑千百，意叵测。”于是夺景隆爵，并增枝及妻子数十人锢私第，没其财产。景隆尝绝食旬日不死，至永乐末乃卒。

　　正统十三年始下诏令增枝等启门第，得自便。弘治初，录文忠后，以景隆曾孙璇为南京锦衣卫世指挥使。卒，子濂嗣。卒，子性嗣。嘉靖十一年诏封性为临淮侯，禄千石。逾年卒，无子，复以濂弟沂绍封。卒，子庭竹嗣。屡典军府，提督操江，佩平蛮将军印，镇湖广。卒，子言恭嗣。守备南京，入督京营，累加少保。言恭，字惟寅，好学能诗，折节寒素。子宗城，少以文学知名。万历中，倭犯朝鲜，兵部尚书石星主封贡，荐宗城才，授都督佥事，充正使，持节往，指挥杨方亨副之。宗城至朝鲜釜山，倭来益众，道路籍籍，言且劫二使。宗城恐，变服逃归。而方亨渡海，为倭所辱。宗城下狱论戍，以其子邦镇嗣侯。明亡，爵绝。

## Đặng Dũ

　Đặng Dũ,người huyện Hồng. Sơ danh Hữu Đức,Thái tổ ban danh. Cha Thuận Hưng,ở gần Hào, cùng Nguyên binh chiến chết, huynh Hữu Long thay lại bệnh chết,chúng thuộc hạ mời Dũ lĩnh quân sự. Dũ vừa mới mười sáu, mỗi đợt chiến xong ắt đứng đầu xung trận,trong quân đều phục cái đức ấy. Thái tổ khởi quân ở Trừ Dương, Dũ từ Hu Dị mà hàng, thụ Quản quân tổng quản. Cùng qua sông, đánh Thái Bình, phá bắt Trần Dã Tiên, chinh phạt Lật Dương, Lật Thủy, hạ Tập Khánh, thủ Trấn Giang, đều có công. Tiến Quảng Hưng dực nguyên soái, xuất thủ Quảng Đức châu, phá trường thương soái Tạ Quốc Tỉ ở dưới thành, phu kỳ tổng quản Võ Thế Vinh,bắt hơn nghìn người. Dời trấn thủ Tuyên châu,lấy binh thủ Tích Khê, cùng Hồ Đại Hải khắc Huy châu, dời làm Xu mật viện Phán quan.

Miêu soái Dương Hoàn Giả đem mười vạn binh đến công, thủ ngự yếu đuối, Dũ kích lệ tướng sĩ, cùng Đại Hải hợp kích,phá mà chạy. Tiến đánh Hưu Ninh, Vụ Nguyên, bắt giết hơn ba nghìn người, tuẫn hạ cao hà lũy. Cùng Lý Văn Trung, Hồ Đại Hải công Kiến Đức, phá trường thương soái Dư Tử Trinh, lại bắc đến Thuần An,lại phá viện binh, bèn phá Kiến Đức. Dương Hoàn Giả đến công, bắt phá tướng dưới trướng Lý Phó Xu, Hàng Khê động binh ba vạn. Qua tháng sau, lại phá Hoàn Giả ở Ô Long lĩnh. Lại dời Thiêm hành Xu mật viện sự.

Chiếm Lâm An,Lý Bá Thăng đến viện, bại ở Nhàn Lâm trại. Sai sứ khuyê hàng tướng thủ Nhiêu châu Vu Quang,bèn lấy thủ Nhiêu.Ở bờ hồ Bành Lễ ở Nhiêu, cùng Hữu Lượng giao chiến nhiều lần, đều đẩy lùi. Tiến Giang Nam hành tỉnh Tham chính, Tổng chế các dực quân mã. Thủ Phù Lương, đánh chiếm Nhạc Bình, Dư Càn, Kiến Xương.

Hữu Lượng Phủ châu thủ tướng Đặng Khắc Minh vì tấn công Ngô Hoành , sai sứ trá hàng mà hoãn binh. Dũ biết việc ấy, đêm ruổi 200 dặm,đến sáng vào thành. Khắc Minh không ra,cưỡi ngựa trốn. Dũ hào lệnh nghiêm túc, thu hào bất phạm, bèn định Phủ châu. Khắc Minh bất đắc dĩ hàng. Sau Hữu Lượng thừa tướng Hồ Đình Thụy hiến Long Hưng lộ, cải Hồng Đô phủ, lấy Dũ làm Giang Tây hành tỉnh Tham chính, rồi mệnh hàng tướng Chúc Tông, Khang Thái đi theo. Hai người vốn không muốn hàng, đến khi cùng Từ Đạt công Võ Xương,bèn phản.

Chu thứ nữ nhi cảng,đi về, thừa đêm phá Tân Thành môn mà vào .Các lính dưới trướng Dũ nghe biến, cưỡi hơn mười con ngựa chạy về phe địch. Tòng kỵ tử thả tẫn, quẫn thậm. Liên dịch tam mã, mã triếp phấu. Sau rời cửa Phủ châu chạy đến Ứng Thiên. Thái tổ tha tội. Mà Từ Đạt dùng binh lấy lại Hồng Đô, phục mệnh Dũ cùng Đại đô đốc Chu Văn Chính trấn thủ. Năm sau, Hữu Lượng dẫn 60 vạn quân đến cướp. Dũ phân thủ Phủ châu môn, là nơi yếu hiểm. Hữu Lượng thân đốc quân đến công, thành phôi phá hơn 30 trượng,Dũ thả trúc thả chiến. Địch công ích cấp, trú dạ bất giải giáp giả tam nguyệt. Thái tổ tự dẫn đến viện, luận công bọ Dữ khắc địch. Thái tổ bình Võ Xương, sai Dũ soái binh tuẫn các châu huyện lân cận Giang Tây.Em của Đặng Khắc Minh là Chí Thanh ở Vĩnh Phong, có hai vạn binh. Dũ kích phá,bắt đại soái hơn năm mươi ngày.Cùng Thường Ngộ Xuân bình các trại Sa Khanh, Ma Lĩnh, tiến binh thủ Cát An, vi cống châu, tháng năm mới đánh. Tiến Giang Tây hành tỉnh Hữu thừa, năm ấy 28. Binh hưng, các tướng không ai được như Dũ và Lý Văn Trung

Dũ làm người giản trọng thận mật, không hề nguy khổ, tương quân nghiêm, thiện phủ hàng phụ.Vừa mới hạ được An Phúc,trong bộ tốt có người lỗ lược phụ nữ . Phán quan Phan Xu vào mắng. Dũ cảm ơn, hạ lệnh kẻ dám bắt bớ phụ nữ bị trảm, thả các nữ trong quân . Xu nhân bố trí ở phòng trống, tự ngồi ở ngoài,làm cháo mà ăn.Sĩ tốt có kẻ mưu đêm cướp lại, Dũ đánh hắn để làm gương. Xu hộ toàn bộ nữ nhi về nhà, dân vui lắm. Lấy Ngộ Xuân đã hạ Tương Dương,đổi Dũ làm Hồ Quảng hành tỉnh Bình chương trấn thủ nơi ấy, ban thư rằng: “Anh thủ Tương Dương, nên tuân theo pháp độ.Những người ở Sơn trại theo, binh dân tất cả ở chỗ cũ, tiểu giáo trở xuống tất lệnh đóng quân, vừa cày vừa chiến. Anh đang trấn thủ rất gần Khoách Khuếch, nếu như anh thêm yêu dân nghiêm quân, ắt sẽ có người hâm mộ cái nghĩa đến quy, như thoát Miệng hổ gặp mẹ hiền vậy. Tôi coi anh đã trưởng thành, anh nên tận lực!” Dũ lập tức an ủi quân doanh, uy danh tăng mạnh.

　Ngô nguyên niên kiến Ngự sử đài, triệu làm hữu Ngự sử đại phu, lĩnh đài sự. Hồng Võ nguyên niên kiêm Thái tử dụ đức. Đại quân chiêm Trung Nguyên, Dũ làm Chinh thú tướng quân, soái tướng, Hán binh thủ Nam Dương lấy các châu quận ở phía Bắc. Công hạ Đường châu, tiến công Nam Dương, bại nguyên binh ở Ngõa Điếm, trục bắc để thành hạ, bèn cong hạ, cầm bắt bọn Quốc công hai mươi sáu người. Các châu huyện Tùy, Diệp, Vũ Dương, Lỗ Sơn liên tiếp xin hàng. Công hạ các sơn trại Ngưu Tâm,Quang Thạch, Hồng Sơn, các đất Quân, Phòng, Kim, Thương đều định. Năm thứ ba, phong làm Chinh Lỗ Tả phó tướng quân cùng đại quân đến Định Tây. Khoách Khuếch đóng quân ở núi Hiện, Dũ trực tiếp công đánh nơi ấy, lập sách uy bức, Khoách Khuếch bại chạy. Phân binh từ Lâm Thao tiến đánh Hà châu, chiêu dụ các tù trường Thổ Phồn,Bọn Tuyên úy Hà Tỏa Nam Phổ đều nạp ấn xin hàng. Truy Dự vương đến Tây Hoàng hà, đến Hắc Tùng Lâm, phá trảm dại tướng của y. Hà châu là phía tây của Đóa Cam, các bộ Ô Tư Tàng tất quy phụ.Rời Cam Túc tây bắc hơn ngàn dặm mà về. Luận công thụ Khai quốc phụ vận thôi thành Tuyên lực võ thần, Đặc tiến Vinh lộc đại phu, Hữu trụ quốc, phong Vệ quốc công, Đồng tham quân quốc sự, mỗi tháng lộc 3000 thạch, được thế tập.

Năm thứ tư phạt Thục, mệnh Dũ đến Tương Dương luyện quân mã, vận lương cho quân sĩ. Năm sau,các man Thần, Lễ làm loạn, lấy Dũ làm Chinh nam Tướng quân, Giang hạ hầu Chu Đức Hưng, Giang âm hầu Ngô Lương làm phó. Thảo xong. Dũ soái Dương Cảnh, Hoàng Bân rời Lễ châu, đánh bốn mươi tám động, lại trảm kẻ làm phản ở Phòng châu. Năm thứ sáu, làm Hữu phó tướng quân cùng Từ Đạt tuần biên cương ở Tây Bắc. Năm thứ mười,vùng Thổ Phiên tiến cống bị kẻ cướp, Dũ làm Chinh Tây tướng quân cùng Phó tướng quân Mộc Anh ra đánh. Phân binh làm ba hướng, cùng đuổi đến Côn Luân sơn, bắt chém hơn vạn,thu hoạch ngựa dê trâu hơn mười vạn, lưu binh thủ các chỗ yếu hại mà về. Trên đường bị bệnh, đến Thọ Xuân thì mất, hưởng thọ bốn mươi mốt tuổi. Truy phong Ninh Hà vương, thụy Võ Thuận.

Trưởng tử Trấn thừa tước, cải phong Thân Quốc công, làm Chinh nam Phó tướng quân bình sơn tặc ở Vĩnh Tân Long Tuyền. Lại dời đến chỗ hiểm yếu nơi biên giới, có công. Vợ y vốn là cháu ngoại Lý Thiện Trường, Thiện Trường bại, cùng gian đảng bị giệt. Đệ Minh Cẩm y vệ Chỉ huy thiêm sự, chinh man, chết trong quân. Có Tứ Nguyên là hậu của Trấn.Thời Hoằng Trị, cháu của Nguyên là Bỉnh làm Nam Kinh Cẩm y vệ Thế chỉ huy sứ.Năm Gia Tĩnh thứ mười một chiếu phong con Bỉnh là Kế Khôn tước Định viễn hầu. Truyền năm đời đến Văn Minh,cuối thời Sùng Trinh, bị giết

## Thang Hòa

　　汤和，字鼎臣，濠人，与太祖同里闬。幼有奇志，嬉戏尝习骑射，部勒群儿。及长，身长七尺，倜傥多计略。郭子兴初起，和帅壮士十余人归之，以功授千户。从太祖攻大洪山，克滁州，授管军总管。从取和州。时诸将多太祖等夷，莫肯为下。和长太祖三岁，独奉约束甚谨，太祖甚悦之。从定太平，获马三百。从击陈野先，流矢中左股，拔矢复斗，卒与诸将破擒野先。别下溧水、句容，从定集庆。从徐达取镇江，进统军元师。徇奔牛、吕城，降陈保二。取金坛、常州，以和为枢密院同佥守之。

　　常与吴接境，张士诚间谍百出，和防御严密，敌莫能窥。再寇，再击却之，俘斩千计。进攻无锡，大破吴军于锡山，走莫天祐，获其妻子，进中书左丞。以舟师徇黄杨山，败吴水军，获千户四十九人，拜平章政事。援长兴，与张士信战城下。城中兵出夹击，大败之，俘卒八千，解围而还。讨平江西诸山寨。永新守将周安叛，进击败之，连破其十七寨，围城三月，克之，执安以献，还守常州。从大军伐士诚，克太湖水寨，下吴江州，围平江，战于阊门，飞礮伤左臂，召还应天，创愈复往，攻克之，论功赐金帛。

　　初建御史台，以和为左御史大夫兼太子谕德。寻拜征南将军，与副将军吴祯帅常州、长兴、江阴诸军，讨方国珍。渡曹娥江，下余姚、上虞，取庆元。国珍走入海，追击败之，获其大帅二人、海舟二十五艘，斩馘无算，还定诸属城。遣使招国珍，国珍诣军门降，得卒二万四千，海舟四百余艘。浙东悉定。遂与副将军廖永忠伐陈友定，自明州由海道乘风抵福州之五虎门，驻师南台，使人谕降。不应，遂围之。败平章曲出于城下。参政袁仁请降，遂乘城入。分兵徇兴化、漳、泉及福宁诸州县。进拔延平，执友定送京师。时洪武元年正月也。

　　大军方北伐，命造舟明州，运粮输直沽。海多飓风，输镇江而还。拜偏将军。从大将军西征，与右副将军冯胜自怀庆逾太行，取泽、潞、晋、绛诸州郡。从大将军拔河中。明年，渡河入潼关，分兵趋泾州，使部将招降张良臣，既而叛去。会大军围庆阳，执斩之。又明年，复以右副副将军从大将军败扩廓于定西，遂定宁夏，逐北至察罕脑儿，擒猛将虎陈，获马牛羊十余万。徇东胜、大同、宣府皆有功。还，授开国辅运推诚宣力武臣、荣禄大夫、柱国，封中山侯，岁禄千五百石，予世券。

　　四年拜征西将军，与副将军廖永忠帅舟师溯江伐夏。夏人以兵扼险，攻不克。江水暴涨，驻师大溪口，久不进，而傅友德已自秦、陇深入，取汉中。永忠先驱破瞿塘关，入夔州。和乃引军继之，入重庆，降明升。师还，友德、永忠受上赏，而和不及。明年从大将军北伐，遇敌于断头山，战败，亡一指挥，帝不问。寻与李善长营中都宫阙。镇北平，甓彰德城。征察罕脑儿，大捷。九年，伯颜帖木儿为边患，以征西将军防延安。伯颜乞和，乃还。十一年春，进封信国公，岁禄三千石，议军国事。数出中都、临清、北平练军伍，完城郭。十四年以左副将军出塞，征乃儿不花，破敌灰山营，获平章别里哥、枢密使久通而还。十八年，思州蛮叛，以征虏将军从楚王讨平之，俘获四万，擒其酋以归。

　　和沉敏多智数，颇有酒过。守常州时，尝请事于太祖，不得，醉出怨言曰：“吾镇此城，如坐屋脊，左顾则左，右顾则右。”太祖闻而衔之。平中原师还论功，以和征闽时放遣陈友定余孽，八郡复扰，师还，为秀兰山贼所袭，失二指挥，故不得封公。伐蜀还，面数其逗挠罪。顿首谢，乃已。其封信国公也，犹数其常州时过失，镌之券。于时，帝春秋浸高，天下无事，魏国、曹国皆前卒，意不欲诸将久典兵，未有以发也。和以间从容言：“臣犬马齿长，不堪复任驱策，愿得归故乡，为容棺之墟，以待骸骨。”帝大悦，立赐钞治第中都，并为诸公、侯治第。

　　既而倭寇上海，帝患之，顾谓和曰：“卿虽老，强为朕一行。”和请与方鸣谦俱。鸣谦，国珍从子也，习海事，常访以御倭策。鸣谦曰：“倭海上来，则海上御之耳。请量地远近，置卫所，陆聚步兵，水具战舰，则倭不得入，入亦不得傅岸。近海民四丁籍一以为军，戍守之，可无烦客兵也。”帝以为然。和乃度地浙西东，并海设卫所城五十有九，选丁壮三万五千人筑之，尽发州县钱及籍罪人赀给役。役夫往往过望，而民不能无扰，浙人颇苦之。或谓和曰：“民讟矣，奈何？”和曰：“成远算者不恤近怨，任大事者不顾细谨，复有讟者，齿吾剑。”逾年而城成。稽军次，定考格，立赏令。浙东民四丁以上者，户取一丁戍之，凡得五万八千七百余人。明年，闽中并海城工竣，和还报命，中都新第亦成。和帅妻子陛辞，赐黄金三百两、白金二千两、钞三千锭、彩币四十有副，夫人胡氏赐亦称是。并降玺书褒谕，诸功臣莫得比焉。自是和岁一朝京师。

　　二十三年朝正旦，感疾失音。帝即日临视，惋叹久之，遣还里。疾小间，复命其子迎至都，俾以安车入内殿，宴劳备至，赐金帛御膳法酒相属。二十七年，病浸笃不能兴。帝思见之，诏以安车入觐，手拊摩之，与叙里闬故旧及兵兴艰难事甚悉。和不能对，稽首而已。帝为流涕，厚赐金帛为葬费。明年八月卒，年七十，追封东瓯王，谥襄武。

　　和晚年益为恭慎，入闻国论，一语不敢外泄。媵妾百余，病后悉资遣之。所得赏赐，多分遗乡曲，见布衣时故交遗老，欢如也。当时公、侯诸宿将坐奸党，先后丽法，稀得免者，而和独享寿考，以功名终。嘉靖间，东南苦倭患，和所筑沿海城戍，皆坚緻，久且不〈土己〉，浙人赖以自保，多歌思之。巡按御史请于朝，立庙以祀。

　　和五子。长子鼎为前军都督佥事，从征云南，道卒。少子醴，积功至左军都督同知，征五开，卒于军。鼎子晟，晟子文瑜，皆早世，不得嗣。英宗时，文瑜子杰乞嗣爵，竟以历四十余年未袭，罢之。杰无子，以弟伦之子绍宗为后。孝宗录功臣后，授绍宗南京锦衣卫世指挥使。嘉靖十一年封灵璧侯，食禄千石。传子至孙世隆，隆庆中协守南京，兼领后府，改提督漕运，历四十余年，以劳加太子太保，进少保。卒，谥僖敏。传爵至明亡乃绝。

　　和曾孙胤勣，字公让。为诸生，工诗，负才使气。巡抚尚书周忱使作启事，即席具数万言。忱荐之朝。少保于谦召询古今将略及兵事，胤勣应对如响。累授锦衣千户。偕中书舍人赵荣通问英宗于沙漠，脱脱不花问中朝事，慷慨酬答不少屈。景泰中，用尚书胡濙荐，署指挥佥事。天顺中，锦衣侦事者摭胤勣旧事以闻，谪为民。成化初，复故官。三年擢署都指挥佥事，为延绥东路参将，分守孤山堡。孤山最当寇冲，胤勣奏请筑城聚粮，增兵戍守。未报，寇大至。胤勣病，力疾上马，陷伏死。事闻，赠祭如例。

## Mộc Anh

沐英，字文英，定远人。少孤，从母避兵，母又死。太祖与孝慈皇后怜之，抚为子，从朱姓。年十八，授帐前都尉，守镇江。稍迁指挥使，守广信。已，从大军征福建，破分水关，略崇安，别破闵溪十八寨，缚冯谷保。始命复姓。移镇建宁，节制邵武、延平、汀州三卫。寻迁大都督府佥事，进同知。府中机务繁积，英年少明敏，剖决无滞。后数称其才，帝亦器重之。

　　洪武九年命乘传诣关、陕，抵熙河，问民疾苦，事有不便，更置以闻。明年充征西副将军，从卫国公邓愈讨吐番，西略川、藏，耀兵昆仑。功多，封开国辅运推诚宣力武臣、荣禄大夫、柱国、西平侯，食禄二千五百石，予世券。明年拜征西将军，讨西番，败之土门峡。径洮州，获其长阿昌失纳，筑城东笼山，击擒酋长三副使瘿嗉子等，平朵甘纳儿七站，拓地数千里，俘男女二万、杂畜二十余万，乃班师。元国公脱火赤等屯和林，数扰边。十三年命英总陕西兵出塞，略亦集乃路，渡黄河，登贺兰山，涉流沙，七日至其境。分四翼夜击之，而自以骁骑冲其中坚。擒脱火赤及知院爱足等，获其全部以归。明年，又从大将军北征，异道出塞，略公主山长寨，克全宁四部，度胪朐河，执知院李宣，尽俘其众。

　　寻拜征南右副将军，同永昌侯蓝玉从将军傅友德取云南。元梁王遣平章达里麻以兵十余万拒于曲靖。英乘雾趋白石江。雾霁，两军相望，达里麻大惊。友德欲渡江，英曰：“我兵罢，惧为所扼。”乃帅诸军严陈，若将渡者。而奇兵从下流济，出其陈后，张疑帜山谷间，人吹一铜角。元兵惊扰。英急麾军渡江，以善泅者先之，长刀斫其军。军却，师毕济。鏖战良久，复纵铁骑，遂大败之，生擒达里麻，僵尸十余里。长驱入云南，梁王走死，右丞观音保以城降，属郡皆下。独大理倚点苍山、洱海，扼龙首、龙尾二关。关故南诏筑，土酋段世守之。英自将抵下关，遣王弼由洱水东趋上关，胡海由石门间道渡河，扳点苍山而上，立旗帜。英乱流斩关进，山上军亦驰下，夹击，擒段世，遂拔大理。分兵收未附诸蛮，设官立卫守之。回军，与友德会滇池，分道平乌撒、东川、建昌、芒部诸蛮，立乌撒、毕节二卫。土酋杨苴等复煽诸蛮二十余万围云南城。英驰救，蛮溃窜山谷中，分兵捕灭之，斩级六万。明年诏友德及玉班师，而留英镇滇中。

　　十七年，曲靖亦佐酋作乱，讨降之。因定普定、广南诸蛮，通田州粮道。二十年平浪穹蛮，奉诏自永宁至大理，六十里设一堡，留军屯田。明年，百夷思伦发叛，诱群蛮入寇摩沙勒寨，遣都督甯正击破之。二十二年，思伦发复寇定边，众号三十万。英选骑三万驰救，置火炮劲弩为三行。蛮驱百象，被甲荷栏楯，左右挟大竹为筒，筒置标枪，锐甚。英分军为三，都督冯诚将前军，甯正将左，都指挥同知汤昭将右。将战，令曰：“今日之事，有进无退。”因乘风大呼，炮弩并发，象皆反走。昔剌亦者，寇枭将也，殊死斗，左军小却。英登高望之，取佩刀，命左右斩帅首来。左帅见一人握刀驰下，恐，奋呼突阵。大军乘之，斩馘四万余人，生获三十七象，余象尽殪。贼渠帅各被百余矢，伏象背以死。思伦发遁去，诸蛮震惧，麓川始不复梗。已，会颖国公傅友德讨平东川蛮，又平越州酋阿资及广西阿赤部。是年冬，入朝，赐宴奉天殿，赉黄金二百两、白金五千两、钞五百锭、彩币百疋，遣还。陛辞，帝亲拊之曰：“使我高枕无南顾忧者，汝英也。”还镇，再败百夷于景东。思伦发乞降，贡方物。阿资又叛，击降之。南中悉定。使使以兵威谕降诸番，番部有重译入贡者。

　　二十五年六月，闻皇太子薨，哭极哀。初，高皇后崩，英哭至呕血。至是感疾，卒于镇，年四十八。军民巷哭，远夷皆为流涕。归葬京师，追封黔宁王，谥昭靖，侑享太庙。

　　英沉毅寡言笑，好贤礼士，抚卒伍有恩，未尝妄杀。在滇，百务具举，简守令，课农桑，岁较屯田增损以为赏罚，垦田至百万余亩。滇池隘，浚而广之，无复水患。通盐井之利以来商旅，辨方物以定贡税，视民数以均力役。疏节阔目，民以便安。居常读书不释卷，暇则延诸儒生讲说经史。太祖初起时，数养他姓为子，攻下郡邑，辄遣之出守，多至二十余人，惟英在西南勋最大。子春、晟、昂皆镇云南。昕驸马都尉，尚成祖女常宁公主。

　　春，字景春，材武有父风。年十七，从英征西番，又从征云南，从平江西寇，皆先登。积功授后军都督府佥事。群臣请试职，帝曰：“儿，我家人，勿试也。”遂予实授。尝命录烈山囚，又命鞫叛党于蔚州，所开释各数百人。英卒，命嗣爵，镇云南。洪武二十六年，维摩十一寨乱，遣瞿能讨平之。明年平越巂蛮，立澜沧卫。其冬，阿资复叛，与何福讨之。春曰：“此贼积年逋诛者，以与诸土酋姻娅，辗转亡匿。今悉发诸酋从军，縻系之，而多设营堡，制其出人，授首必矣。”遂趋越州，分道逼其城，伏精兵道左，以羸卒诱贼，纵击大败之。阿资亡谷中，春阴结旁近土官，诇知所在，树垒断其粮道。贼困甚。已，出不意捣其巢，遂擒阿资，并诛其党二百四十人。越州遂平。广南酋侬贞佑纠党蛮拒官军，破擒之，俘斩千计。宁远酋刀拜烂依交址不顺命，遣何福讨降之。

　　三十年，麓川宣慰使思伦发为其属刀干孟所逐。来奔。春挟与俱朝，受上方略，遂拜春为征虏前将军，帅何福、徐凯讨之。先以兵送思伦发于金齿，檄干孟来迎。不应。乃选卒五千，令福与瞿能将，逾高良公山，直捣南甸，大破之，斩其酋刀名孟。回军击景罕寨。贼乘高坚守，官军粮且尽，福告急。春帅五百骑救之。夜渡怒江，旦抵寨，下令骑骋，扬尘蔽天，贼大惊溃。乘胜击崆峒寨，亦溃。前后降者七万人。将士欲屠之，春不可。干孟乞降，帝不许，命春总滇、黔、蜀兵攻之。末发而春卒，年三十六。谥惠襄。

　　春在镇七年，大修屯政，辟田三十余万亩，凿铁池河，灌宜良涸田数万亩，民复业者五千余户，为立祠祀之。无子，弟晟嗣。

　　晟，字景茂，少凝重，寡言笑，喜读书。太祖爱之。历官后军左都督。建文元年嗣侯。比就镇，而何福已破擒刀干孟，归思伦发。亡何，思伦发死，诸蛮分据其地，晟讨平之。以其地为三府二州五长官司，又于怒江西置屯卫千户所戍之，麓川遂定。初，岷王封云南，不法，为建文帝所囚。成祖即位。遣归藩，益骄恣。晟稍持之。王怒，谮晟。帝以王故诏诫晟，贻书岷王，称其父功，毋督过。

　　永乐三年，八百大甸寇边，遏贡使，晟会车里、木邦讨定之。明年大发兵讨交址，拜晟征夷左副将军，与大将军张辅异道自云南入。遂由蒙自径野蒲斩木通道，夺猛烈、掤华诸关隘。舁舟夜出洮水，渡富良江，与辅会师。共破多邦城，捣其东西二都，荡诸巢，擒伪王黎季牦，语在《辅传》。论功封黔国公，岁禄三千石，予世券。

　　交址简定复叛，命晟佩征夷将军印讨之，战生厥江，败绩。辅再出帅师合讨，擒定送京师。辅还，晟留捕陈季扩，连战不能下。辅复出帅师会晟，穷追至占城，获季扩，乃班师，晟亦受上赏。十七年，富州蛮叛，晟引兵临之，弗攻，使人譬晓，竟下之。

　　仁宗立，加太傅，铸征南将军印给之。沐氏继镇者，辄予印以为常。宣德元年，交址黎利势炽，诏晟会安远侯柳升进讨。升败死，晟亦退兵。群臣交劾晟，帝封其章示之。正统三年，麓川思任发反。晟抵金齿，与弟昂及都督方政会兵。政为前锋，破贼沿江诸寨，大军逐北至高黎共山下，再破之。明年复破其旧寨。政中伏死，官军败绩。晟引还，惭惧发病，至楚雄卒。赠定远王，谥忠敬。

　　晟席父兄业，用兵非所长，战数不利。朝廷以其绝远，且世将，宽假之。而滇人慑晟父子威信，庄事如朝廷。片楮下，土酋具威仪出郭迎，盥而后启，曰：“此令旨也。”晟久镇，置田园三百六十区，资财充牣，善事朝贵，赂遗不绝，以故得中外声。晟有子斌，字文辉，幼嗣公爵，居京师，而以昂代镇。

　　昂，字景高，初为府军左卫指挥佥事。成祖将使晟南讨，乃擢昂都指挥同知，领云南都司，累迁至右都督。正统四年佩将印，讨麓川，抵金齿。畏贼盛，迁延者久之。参将张荣前驱至芒部败，昂不救，引还，贬秩二级。已，思任发入寇，击却之，又捕斩师宗反者。六年，兵部尚书王骥、定西伯蒋贵将大军讨思任发，昂主馈运。贼破，复昂职，命督军捕思任发，不能得。十年，昂卒。赠定边伯，谥武襄。

　　斌始之镇，会缅甸执思任发送京师，其子思机发来袭，斌击却之。思机发复据孟养。十三年复大发兵，使骥等讨之，而斌为后拒，督饷无乏。卒，赠太傅，谥荣康。

　　子琮幼，景泰初，命昂孙璘以都督同知代镇。璘字廷章，素儒雅，滇人易之，既而号令肃然不可犯，天顺初卒。琮犹幼，擢璘弟锦衣副千户瓒为都督同知，往代。居七年，先后讨平沾禄诸寨及土官之构兵者，降思卜发，勒还诸蛮侵地。功多，然颇黩货。

　　成化三年春，琮始之镇，而以瓒为副总兵，移镇金齿。琮字廷芳，通经义，能词章，属夷馈贽无所受。寻甸酋杀兄子，求为守，琮捕诛之。广西土官虐，所部为乱，琮请更设流官，民大便。以次讨平马龙、丽江、剑川、顺宁、罗雄诸叛蛮，捕擒桥甸、南窝反者。卒，赠太师，谥武僖。无子，以瓒孙昆嗣。

　　昆字元中，初袭锦衣指挥佥事。琮抚为子，朝议以昆西平侯裔孙当嗣侯，而守臣争之，谓滇人知黔国公不知西平侯也，侯之恐为所轻。孝宗以为然，令嗣公，佩印如故。弘治十二年平龟山、竹箐诸蛮，又平普安贼，再益岁禄。正德二年，师宗民阿本作乱，与都御史吴文度督兵分三道进。一出师宗，一出罗雄，一出弥勒，而别遣一军伏盘江，截贼巢，遂大破之。七年，安南长官司那代争袭，杀土官，复与都御史顾源讨擒之，再加太子太傅。昆初喜文学，自矜厉，其后通赂权近，所请无不得。浸骄，凌三司，使从角门入。诸言官论劾者，辄得罪去。卒，赠太师，谥庄襄。

　　子绍勋嗣。寻甸土舍安铨叛，都御史傅习讨之，败绩。武定土舍凤朝文亦叛，与铨连兵攻云南，大扰。世宗遣尚书伍文定将大军征之。未至，而绍勋督所部先进，告土官子弟当袭者，先予冠带，破贼后当为请。众多奋战，贼大败。朝文绝普渡河走，追斩之东川。铨还寻甸，列砦数十，官军攻破之，擒铨于芒部。先后擒贼党千余人，俘斩无算。时嘉靖七年也。捷闻，加太子太傅，益岁禄。而是时老挝、木邦、孟养、缅甸、孟密相仇杀，师宗、纳楼、思陀、八寨皆乱，久不解。绍勋使使者遍历诸蛮，讽以武定、寻甸事，皆慑伏，愿还侵地，而木邦、孟养俱贡方物谢罪。南中悉定。绍勋有勇略，用兵辄胜。卒，赠太师，谥敏靖。

　　子朝辅嗣。都御史刘渠索赂，朝辅与之，因上章言：“臣家世守兹土，上下相承。今有司纷更典制，关臣职守，率不与闻，接见不循故例。臣疏远孤危，动作掣肘，无以弹压蛮方。乞申敕诸臣，悉如其旧。”诏许之。给事中万虞恺劾朝辅，并论渠。诏罢渠而令朝辅治事如故。卒，赠太保，谥恭僖。

　　二子融、巩皆幼。诏视琮、璘故事，令融嗣公，给半禄，而授朝辅弟朝弼都督佥事，佩印代镇。居三年，融卒，巩当嗣，朝弼心害之，于是朝弼嫡母李请护巩居京师，待其长而还镇。报可。巩未至京卒，朝弼遂得嗣。嘉靖三十年，元江土舍那鉴叛。诏朝弼与都御史石简讨之，分五军薄其城。城垂拔，以瘴发引还。诏罢简，将再出师。鉴惧仰药死，乃已。四十四年讨擒叛蛮阿方李向阳。隆庆初，平武定叛酋凤继祖，破贼巢三十余。朝弼素骄，事母嫂不如礼，夺兄田宅，匿罪人蒋旭等，用调兵火符遣人诇京师。乃罢朝弼，以其子昌祚嗣，给半禄。朝弼怏怏，益放纵。葬母至南京，都御史请留之。诏许还滇，毋得预滇事。朝弼恚，欲杀昌祚。抚按交章言状，并发其杀人通番诸不法事，逮系诏狱论死。援功，锢之南京，卒。

　　昌祚初以都督佥事总兵官镇守，久之嗣公爵。万历元年，姚安蛮罗思等叛，杀郡守。昌祚与都御史邹应龙发土、汉兵讨之，破向宁、鲊摩等十余寨，犁其巢，尽得思等。十一年，陇川贼岳凤叛附缅甸，挟其兵侵旁近土司。昌祚壁洱海，督裨将邓子龙、刘綎等斩木邦叛酋罕虔，以暑瘴退师。明年复攻罕虔故巢，三道并入，擒其酋罕招等，又破缅兵于猛脸。岳凤降。论功加太子太保，悉食故禄。复以次平罗雄诸叛蛮，再赐银币。缅兵攻猛广，昌祚会师壁永昌，缅人遁，追击至那莫江，瘴作而还。二十一年，缅人复入寇，昌祚逐之。连战俱捷，遂傅于缅，会群蛮内乱乃还。

　　沐氏在滇久，威权日盛，尊重拟亲王。昌祚出，佥事杨寅秋不避道，昌祚笞其舆人。寅秋诉于朝，下诏切责。已，以病，命子叡代镇。武定土酋阿克叛，攻会城，胁府印去。叡被逮下狱，昌祚复理镇事。卒，孙启元嗣。卒，子天波嗣。十余年而土司沙定洲作乱，天波奔永昌。乱定，复归于滇。永明王由榔入滇，天波任职如故。已，从奔缅甸。缅人欲劫之，不屈死。初，沙定洲之乱，天波母陈氏、妻焦氏自焚死。后天波奔缅，妾夏氏不及从，自缢死。逾数十日收葬，支体不坏，人以为节义所感焉。