Chronologia

Przedstawienie chronologii wydarzeń w świecie Satniru wymaga wcześniej kilku zastrzeżeń. Z powodu różnic między wydarzeniami w grach typu wargame, obywających się w uniwersum, istnieją faktycznie dwie linie chronologii. Ten artykuł dotyczy wydarzeń kanonicznych, wydarzenia odrębne dla gier zawarte są w odpowienim dla nich artykule.

W świecie Satniru wykorzystywane jest kilka różnych rachub lat. Celem ujednolicenia, artykuł posługuje się kalendarzem satnirskim, to jest liczonym od założenia Satniru. Daty początkowe innych kalendarzy zawarte będą przy ich określeniu w ramach kalendarza satnirskiego.

## Era Presatnirska

### XVI wiek e.p

* **1600 rok e.p** – zwyczajowa data przybycia przodków współczesnych Medeviirczyków do dorzecza Laneviiru.

### XII wiek e.p

* **1191 rok e.p** – pierwsza wzmianka o mieście-państwie Hursh.

### XI wiek e.p

* **1074 rok e.p** – Pierwszy Mędrzec rozpoczyna nauczanie, początek tetrateizmu.
* **1003 rok e.p** - Drugi Mędrzec kontynuuje dzieło zmarłego w międzyczasie poprzednika.

### X wiek e.p

* **981 rok e.p** – zlewiska Boidry, Khosry i Garviiru zjednoczone przez króla Wasena I, powstanie pierwszego imperium daghijskiego.
* **914 rok e.p** – umiera Trzeci Mędrzec, początek medeviirskiej rachuby lat.

### IX wiek e.p

* **831 rok e.p** – pierwsza wzmianka o plemiennej konfederacji Rangar-hiroy, pokonanie ich najazdu przez daghijskiego króla Wasena IV.
* **819 rok e.p** – wojna sukcesyjna w imperium daghijskim osłabia je na tyle, że Rangar-hiroy z sukcesem plądrują dorzecze Garviiru i osiedlają się nad Khosrą.
* **801 rok e.p** – miasto-państwo Hursh rozszerza swoją strefę wpływów aż po ujście Laneviiru, założenie hurshijskiej kolonii w Tenteltanie.

### VII wiek e.p

* **694 rok e.p** – Rangar-hiroy plądrują daghijską stolicę Halamar, pierwsze imperium daghijskie formalnie upada.
* **682 rok e.p** – pierwsze poświadczone kolonie Medeviirczyków poza ich ojczyzną, rozpoczęcie się masowego osadnictwa w opustoszałym dorzeczu Boidry, w królestwach Rangar-hiroy, wokół ujścia Skary i całej zatoki laneviirskiej
* **677 rok e.p** – na rozkaz Daromeja, jednego z królów Rangar-hiroy, spisane zostaje daghijskim pismem pierwsze zachowane wyznanie wiary w Pramatkę i zasady wyznającego ją almarteizmu.
* **656 rok e.p** – hurshijskie osady na wyspie Merus zdobyte przez miejscowego króla Akona; podpisany w tym samym roku pokój kończy medeviirską kolonizację wyspy oraz formułuje przymierze Akona i hurshijskiego króla Gerosa I.
* **647 rok e.p** – wraz z upowszechnieniem się znajomości pisma u elit tego ludu, daghijski zapis nazwy "Rangar-hiroy" zaczyna być zastępowany przez bliższy poprawnej wymowie zapis "Ranke-jirona" i w końcu "Rankejron"

### VI wiek e.p

* **584 rok e.p** – wiedzeni objawieniem danym ich kapłankom, Rankejroni migrują na zachód, przekraczając Bramę Stavenirską.
* **583 rok e.p** – Rankejroni zaczynają podbój okolic obecnej Mernejny i północnej Bordreny, ujarzmiając orditulskie i kaburońskie plemiona.
* **577 rok e.p** – Häberliuz, w rankejrońskiej historiografii znane jako Hiberlona, największe z orditulskich państw okolic obecnej Bordreny zostaje podbite przez rankejrońskie hordy, zasiedlające następnie jego terytorium.
* **564 rok e.p** – Dagon, daghijski król Konungralu, odbija Halamar z rąk resztek Rankejronów; powstanie drugiego imperium daghijskiego.
* **557 rok e.p** – pchani przez dalszy napływ swych ziomków ze stepu, Rankejroni przystępują do dalszych podbojów na południu, zdobywając kolejne ziemie między Skarą i Górami Pantyjskimi, sięgając aż do Puszczy Arboreńskiej.
* **544 rok e.p** – obozując nad brzegami Białego Jeziora rankejroński zastęp otrzymuje z niebios wizję, nakazującą im zakończyć migrację i założyć nową stolicę nad owym jeziorem; powstanie Amadejny, wstrzymanie ekspansji Rankejronów i początek ich rachuby lat.

### V wiek e.p

* **499 e.p** – objawienie proroka Maina, początek śatrijskiej rachuby lat
* **451 e.p** – Wermond IV Dagonida umiera nie wyznaczywszy dziedzica, pogrążając drugie imperium daghijskie w wojnie sukcesyjnej.
* **422 e.p** – Edmod Dagonida, ostatni ze swego rodu, ginie w bitwie z koalicją mniejszych daghijskich królów; drugie imperium daghijskie upada.

### IV wiek e.p

* **331 e.p** – Seyagron, król Almartei zostaje namaszczony przez kapłanki Pramatki na wysokiego króla Rankejronów i zaczyna drugą falę rankejrońskiej ekspansji na ziemie Orditulan, dokonując inwazji królestw Gór Pantyjskich: Banþiuz, Kabby, Wodsoch i Ezdony.
* **330 e.p** – Berþiuldo, orditulski król Banþiuz i Kabby, obroniwszy się z trudem przed pierwszymi atakami nawraca się na ejarteizm i składa hołd Seyagronowi, dając początek wielkoksiążęcej dynastii Pantikapajonów.
* **326 e.p** – Seyagron rozpoczyna podbój orditulskich królestw Puszczy Arboreńskiej.
* **323 e.p** – Tawriuz, orditulski król Rawichu, pobity przez wojska Seyagrona i oblężony w swym zamku, poddaje się, przyjmując ejarteizm i składając hołd zdobywcy, dając tym samym początek wielkoksiążęcej dynastii Taureńczyków Arboreńskich.
* **319 e.p** – finalizacja rankejrońskiego podboju Puszczy Arboreńskiej, Seyagron zwraca oczy ku środkowemu i dolnemu biegowi Skary i pozostającym tam orditulskim państwom.
* **317 e.p** – w bitwie pod Alzo koalicja skaruńskich i deshteckich królów, wsparta przez zaciężne formacje medeviirskie i wojska królów Hursh pokonuje Seyagrona, zmuszając go, mimo jego początkowych sukcesów, do niekorzystnego pokoju.
* **311 e.p** – Seyagron Wielki rozpoczyna nieudaną inwazję ziem współczesnego Paranejnonu, zostaje odparty przez koalicję królów pod wodzą Baiuza, króla Odemarchu, szybko jednak uzupełnia straty i ponawia inwazję pół roku później.
* **307 e.p** – po umiarkowanym sukcesie drugiej inwazji neutralizującej pogranicznych królów, Seyagron dokonuje trzeciej, zdobywając dla swego imperium dostęp do morza u ujścia rzeki Pantyny.
* **304 e.p** – ostatni orditulscy królowie obecnego Paranejnonu zostają poskromieni, Baiuz z Odemarchu przyjmuje dobrowolnie ejarteizm i składa hołd Seyagronowi, dając tym samym początek wielkoksiążęcej dynastii Bajeńczyków.

### III wiek e.p

* **297 rok e.p** – założony zostaje Rogalitajon, przyszła stolica Paranejnonu.
* **281 rok e.p** – Seyagron Wielki umiera, dzieląc w testamencie swoje włości między synów: Parraya, Bordarona, Yarborana i Gentayara, powierzając Almarteę ich kondominium, realnie tym samym rozwiązując swe imperium.

### II wiek e.p

* **191 rok e.p** – ziemie nad Garviirem i Khosrą ponownie zjednoczone przez Ewyna I, powstanie trzeciego imperium daghijskiego.
* **151 rok e.p** – śmierć daghijskiego króla Edmoda II; pierwsza zmianka o Staanarach na kartach historii, w postaci zdobiących grobowiec Edmoda inskrypcji i płaskorzeźb.
* **142 rok e.p** – migrujący Staanarzy pokonują w bitwie zastęp daghijskiego króla Wasena XI; kontynuując wędrówkę niszczą i wyludniają ziemie nad Khosrą.
* **139 rok e.p** – Staanarzy czasowo zasiedlają Stavenir.
* **137 rok e.p** – Staanarzy przekraczają Bramę Stavenirską i zaczynają podbój północnego Medeviiru.
* **134 rok e.p** – miasta-państwa Shakan, Kedek i Volcas zostają pokonane i podporządkowane Staanarom, tworzącym własne królestwa na północy Medeviiru.

* **131 rok e.p** – medeviirska kolonia w Perozapurze rośnie na tyle, by zakładać własne kolonie nad Garviirem; powstanie Garsaphturu i Vilaneltanu.
* **103 rok e.p** – król Hursh Kharches II w bitwie pod Egazirem pokonuje wojska Usthyru, włączając cały dolny i środkowy bieg Laneviiru do swojej domeny; powstanie imperium hurshijskiego.

### I wiek e.p

* **98 rok e.p** – po niemal pół wieku ciągłych porażek trzecie imperium daghijskie podnosi się, pod panowaniem energicznego Wasena XIV odzyskując kontrolę nad całym biegiem Garviiru i odbudowując osady w dolnym biegu Khosry.
* **91 rok e.p** – wsparty siłami zaciężnych Staanarów i wystawiwszy ze swoich obywateli sprawną armię, Perozapur odmawia zapłaty trybutu Wasenowi XIV i odpiera karną ekspedycję, w traktacie pokojowym zyskując szeroką autonomię i wszystkie ziemie u ujścia Garviiru.
* **84 rok e.p** – staanarski Klan Wiwerny zostaje zaproszony i osiedlony w Hursh na zaproszenie króla Kharchesa III.
* **73 rok e.p** – bezpotomna śmierć Wasena XIV osłabia daghijskie imperium, król Perozapuru Alastos II interweniuje i umieszcza na tronie chwiejącego się państwa syna swej daghijskiej konkubiny, młodego Wasena XV.
* **62 rok e.p** – rankejroński król Arboreny Saromaj II pokonuje orditulskiego króla Zeviutulu Armhuza Krótkiego; początek rankejrońskiego podboju dorzecza Sewalu.
* **39 rok e.p** – Haroz II, orditulski król Næþiuz wypycha rankejrońskich najeźdźców za granice sprzed trzydziestu lat, wieńcząc kontrofensywę spaleniem Arboreny.
* **25 rok e.p** – Ulhavarth I wstępuje na tron królestwa Hursh, rozpoczynając kampanię podbojów przeciw mniej zaawansowanym sąsiadom.
* **17 rok e.p** – po pięćdziesięciu czterech latach ciągłego tracenia kontroli nad rubieżami, buntów i władzy marionetkowych wobec Perozapuru królów, trzecie imperium daghijskie przestaje istnieć wraz z obaleniem króla Wasena XIX przez magnatów.
* **15 rok e.p** – formalizacja podziału państwa daghijskiego, pierwsze notowane w historii użycie frazy *"król Garviiru"*, jako nowego tytułu perozapurskiego króla Parsethalona I.
* **14 rok e.p** – pomyślnie podbiwszy południowy Deshtet i zwasalizowawszy resztę krainy, Ulhavarth usuwa ze swej armii wszystkich staanarskich zaciężnych, bojąc się o wzrost ich wpływów.
* **9 rok e.p** – zwieńczenie podbojów Ulhavartha Wielkiego, imperium hurshijskie rozciąga się od źródeł Laneviiru po Merus i zachodnie brzegi Zatoki Laneviirskiej.
* **3 rok e.p** – próby opodatkowania staanarskich nomadów i zmuszenia ich do służby wojskowej przez Ulhavartha kończą się zamieszkami; hurshijski król nakazuje rzeź wszystkich Staanarów w kraju.
* **2 rok e.p** – ocalały z mordu na swych krewnych Varnar aph Varnaril ucieka z Hursh do Shakanu, rozpoczęcie formowania się koalicji antyhurshijskiej
* **1 rok e.p** – wojna laneviirska, prowadzone przez Varnara wojska królestw staanarskich i medeviirskich wrogów Hursh maszerują na południe, w bitwie pod Talwhers rozbijając w pył armię Hursh i zabijając Ulhavartha Wielkiego;

## Era Satnirska

### I wiek e.s

* **1 rok e.s**. – Hursh kapituluje przed Varnarem i uznaje go za swego króla, w ślad za nim idą posiadłości Hursh w dolnym biegu Laneviiru; ogłoszenie się przez Varnara *šatnaŕem*, początek Šatniŕu i šatniŕskiej rachuby lat.

### II wiek e.s

* **112 rok e.s.** – Araman zakłada Emirat Ismadenu, początek dynastii Aramanidów w Śatrii.
* **144 rok e.s.** – Isatajcanna Mądra, arcykapłanka-kustodianka Świątyni Pramatki Wszech Aspektów w Amadejnie zarządza reformę ortograficzną, weksykalną i fonetyczną języka liturgicznego i kancelaryjnego kościoła, szybko przyjętą przez resztę Rankejronów.

### III wiek e.s

* **231 rok e.s.** – Bahram II Aramanida ogłasza się śamraytem, początek drugiego okresu zjednoczenia w Śatrii.

### IV wiek e.s

* **332 rok e.s.** – Choresił IV Armanida przekracza kotlinę Harbenicką, początek ostatniego etapu podboju Deneshkti przez Śatrijów.

### V wiek e.s

* **433 rok e.s.** - Cesarz Halarilyrinar IV Mądry kodyfikuje Wielki Zbór Praw Rankejronii opierając się na przepisach zwyczajowych Rankejronów.
* **476 rok e.s.** - Cesarz Istepanar XI nadaje swój kodeks praw Rankejroni celem jej medeviiryzacji.

### VI wiek e.s

* **504 rok e.s.** – Śmierć Jazdegarda III Aramanidy, ostateczny koniec drugiego okresu zjednoczenia w Śatrii.
* **546 rok e.s.** - Cesarz Alastos II nadaje swój kodeks praw Rankejroni celem jeszcze głębszej medeviiryzacji. Przyjęty jest de facto tylko w Skarunie i Paranejnonie, a w tym drugim obowiązuje po dziś dzień przemianowany na Króla Izaurona Wielki Zbiór Sąsiedzkich, Karnych i Ziemskich praw.

## Era Postsatnirska

### Długa Noc

* **598 rok e.s**. - Rodzi się Narseon Pahlani
* **611 rok e.s.** - Rodzi się Parsethalon Seievarnar