Các dòng xe tăng

### Xe tăng Nga.

Đầu Thế chiến 2, người Nga có một số lượng ít ỏi xe tăng hạng trung T-34 và hạng nặng KV.

#### T-34, tăng hạng trung trong chiến tranh.

   Khi chưa có chiến tranh, nhiều thế lực đã kìm hãm sự phát triển của T-34, một ví dụ cụ thể lại chính là đốc công nhà máy Kharcov số 183 (tên trước đây là Nhà máy động cơ hơi nước Komintern), nơi một nhóm kỹ sư đã vẽ bản vẽ A-20 năm 1937, tiền thân của xe tăng danh tiếng này. Một chuyện hài hước là, sau đó Stalin đốc thúc nghiên cứu thử nghiệm cải tiến mẫu xe đó với sức ép lớn, bắt buộc các mẫu thử chạy 3000km rồi trình diễn trước một hội đồng quốc gia ngay trong sân điện Kremlin. Chỉ trong năm 1939, xe A-34 đã định hình với 3 cuộc thử nghiệm quan trọng nối tiếp nhau ngay trong năm đó: A-20, A-32,A-34. Viên đốc công-lúc này là người hăng hái nhất phát triển A-34, chỉ huy tổ 3 chiếc xe đi trong tuyết đông về Maxcơva cho đủ số 3000km, ốm và mất sau đó. A-34 được cải tiến chút nữa và đưa vào sản xuất với tên trong biên chế là T-34.

Năm 1940, đã có một kế họach sản xuất đầy đủ 600 xe bởi hai Nhà máy Kharcov số 183 (500 xe) Nhà máy máy kéo Stalingrrad (100 xe), nhưng chương trình dừng lại một lần nữa (lý do: thiết kế thêm tháp chỉ huy). Khi chiến tranh xảy ra, chỉ có 940 thân xe được đóng và chỉ một phần trong số đó chạy được, thật đáng tiếc.

Xe có sức cơ động tốt, giáp nghiêng, trội hơn nhiều Panzer-4. Việc sản xuất dễ dàng nhanh chóng được chứng tỏ sau đó trong thực tế. Xe vẫn còn mang nhiều nhược điểm, ví dụ lớn nhất là chưa có súngthích hợp cho nó, đạn còn rất hiếm và trình độ sử dụng tồi. Xe thiếu vòng đệm cao su nên rất ồn, chỗ ngồi trong xe bất tiện. Hệ thống ổn định súng chưa có nên chưa bắn được khi đang chạy. Trong chiến tranh, xuất hiện nhiều phiên bản T-34 cải tiến khác nhau với các công nghệ khác nhau: đúc, hàn, dập... tôi trước gia công, tôi sau gia công, dùng động cơ diesel hay động cơ xăng... Xe mang các cỡ súng 57mm, 76mm rồi 85mm nòng dài. Sau chiến tranh, dòng này được cải tiến đến T-55. Xe T-34 nặng 30,5 tấn. Xe T-55 nặng 36 tấn.

T-34 ngày nay được mọi người coi là xe tăng thành công nhất của thế kỷ 20.

#### Tăng hạng nặng trong chiến tranh

   KV (Klim Voroshilov) được thiết kế chế tạo ở Leningrad, Nhà máy Kirovsky. Đây là loại tăng hạng nặng 45 tấn. Lịch sử thiết kế và sử dụng xe này gắn liền với những thay đổi về quan điểm với xe tăng. Ban đầu (cuối năm 1938), xe được thiết kế như ấn bản tiếp theo xe SMK và T-100, loại xe tăng hạng nặng hai tháp pháo và tham khảo xe nước ngoài, trong đó có xe S-2a Tiệp Khắc (một phiên bản giống C-2 Pháp). Ấn bản xe KV-1 đầu tiên có 2 đại bác đồng trục trên 1 tháp pháo: 45mm và 76mm. Sau đó, súng đồng trục chỉ còn là khẩu súng máy nhỏ, dồn sức mạnh cho 1 súng chính. Các ấn bản được chế tạo và thử nghiệm sau đó nặng từ 50 tấn đến trên 110 tấn, trang bị các loại đại bác nòng dài và nòng ngắn 76mm, 85mm, 90mm, 107mm, 122mm, 152mm, phun lửa và bắn tên lửa, có loại không tháp pháo. Hai loại tham chiến nhiều là KV-1 trang bị 1 đại bác nòng dài 76mm bắn đạn xuyên, tác dụng như một tăng hiện đại nhưng do kết cấu xe cổ nên rất nặng, một số rất ít xe 85mm (nặng 63 tấn) có tham chiến. Xe KV-2 mang đại bác nòng ngắn 152mm, tác dụng như pháo tấn công ngày nay (nó không bắn đạn xuyên nhưng do đạn trái phá nặng, nếu trúng thổi bay tháo pháo xe đối phương hoặc làm vỡ tan tháp pháo làm bằng thép giòn, khả năng bắn trúng kém). Giai đoạn bắt đầu chiến tranh, xe KV là vua tăng, tuy rằng vận động khó khăn, nhưng giáp rất tốt. Đến trước khi kết thúc trận đánh Prokhorovka, loại xe này được hạn chế sản xuất do quá tốn thép. Trận đánh này, người Đức đưa vào sử dụng các xe tăng mới, trong đó có Xe Tăng Hổ Tiger và Pháo tấn công Voi Elefant. Điều này làm T-34 tổn hại lớn. Thực chất, trước trận đánh Prokhorovka, cánh Nam chiến dịch Kursk do Nguyên Soái Von Manstein cầm quân đã chọc thủng tuyến tiền tiêu quân Nga. Tiger 1 bắn được mặt trước T-34 hồi đó ở 1500met, trong khi đối lại, chỉ là 100mét.Prokhorovka thực chất đạt được thắng lợi do tài cầm quân của các tướng Nga, họ đưa T-34 vào sát phía sau Tiger. Trận đánh đã gia tăng sức ép sản xuất tăng hạng nặng, KV được đổi tên là IS (Iosep Stalin), với các cải tiến tăng cường giáp nghiêng, cơ động như T-34. Prokhorovka là trận thất bại của tăng hạng nặng, nhưng lại khẳng định vai trò thống trị của tăng hạng nặng: người ta cần những tăng mạnh nhất có thể làm được.

   Cuối chiến tranh, IS-2 đã được sản xuất số lượng khá lớn, IS-3 đã xuất hiện (13 ngàn chiếc IS và xe có thân IS đã dược chế tạo trong chiến tranh). Đặc điểm của IS-2 là tháp pháo thể tích trong rất nhỏ, kết cấu giáp dầy và nghiêng vững chắc, diện tích mục tiêu khi địch bắn nhỏ, khiên (phần giáp che ngõng súng) thấp và diện tích nhỏ, che chắn ổ đỡ tháp pháo kín toàn bộ bằng giáp dầy, súng có sức mạnh lớn, nhưng súng bắn đạn liều rời và nạp đạn thủ công nên tốc độ bắn chậm (một phát một phút), lượng đạn ít. Đạn liều rời là một giải pháp giảm thể tích tháp pháo, sau này sẽ chứng tỏ nhược điểm rất khó cải tiến đạn thanh xuyên dưới cỡ có guốc sabot. Trong trận đánh chiếm bàn đạp bên kia sông Vistuyn, tháng 8-1944, JS-2 đã chiến thắng Tiger 2 (King Tiger, Hổ Vua). Trận đánh có có biệt danh "Vua chiến", vì lúc đóIS-2 là xe tăng tốt nhất của quân Nga.

#### Những dòng xe tăng hạng nặng thử nghiệm Nga

IS-2 và IS-3 sau này trở thành hai dòng tăng hạng nặng có loại được trang bị nhưng tính thử nghiệm lớn hơn:

JS-5, JS-6, JS-8, JS-9, JS-10 (sau này đổi tên là T-10): tháp pháo ngắn, đại bác 122mm.

JS-4, JS-7, Object-277, Object-279, Object-770: tháp pháo dài, đại bác 130mm.

Chúng có rất nhiều cải tiến về giáp-dáng xe, hệ động lực, hệ quan sát, điện tử, 3 phòng chống, đạn dược... là mũi nhọn kỹ thuật phát triển các xe tăng sau Thế Chiến 2. Trên cơ sở các kết quả thử nghiệm đạt được, người ta hoàn thiện MBT.

#### MBT

    Xe tăng T-62 và T-64 là hai chiếc mở đầu cho hai dòng tăng MBT Nga. Chúng cơ khối lượng gần ngang với IS, tháp pháo ngắn tròn, thừa kế những đặc điểm thân xe thấp và giáp nghiêng. Thực chất, do cơ sở hạ tầng hoàn thiện và công nghệ mới cho hệ động lực tin cậy, nên các xe hạng nặng sử dụng thuận tiện hơn, nên được chế tạo nhiều. Trong khi đó, các xe hạng trung như T-55 tỏ ra quá yếu, việc bỏ tăng hạng trung đi dẫn đến chỉ còn một dòng tăng sản xuất lớn, nên có tên MBT. Hệ thống nạp đạn tự động kiểu băng tròn cho phép giảm tối thiểu thể tích trong tháp pháo và chiều cao xe. Việc nạp đạn tự động khắc phục nhược điểm bắn rất chậm của IS-2 và T trở thành một trong những loại tăng bắn nhanh nhất, nhưng nhược điểm khó cải thiện đạn guốc thì chỉ đến khi các hệ thống điện tử hoàn thiện mới đạt được. Tuy nhiên, do kết cấu vững, các xe MBT Nga tuy nhẹ nhưng lại thường mang được súng to, giáp dầy hơn phương Tây. T-64 tiếp theo là T-72, T-90, T-2000 còn T-62 nối tiếp bởi T-80, T-95 với những đặc điểm hơi khác nhau (có lẽ xe T-95 không được sản xuất, trang bị, chỉ dừng ở thử nghiệm. Ucraina sản xuất một vài mẫu xe T-94, nhưng thiếu hệ thống điện tử và dùng thân xe khác, gần giống T-80). Dòng T-62 có khả năng đấu tăng mạnh mẽ còn T-64 có khả năng chiến đấu trong điều kiện phức tạp hơn. Các xe T-80 và T-90 ngày nay mang súng 125mm, khối lượng gần 50 tấn. Các kiểu xe T-95 và T-2000 có kết cấu tháp pháo hoàn toàn tự động hóa không người, rất nhỏ và thấp, hiện vẫn mang súng 125mm nhưng mang được súng 135mm hay 152mm cal 60.

        Sau Thế Chiến 2, trong nhiều cuộc chiến tranh và xung đột lớn trên thế giới, xe tăng Nga vượt các xe cùng thời khác. Các cuộc chiến tranh xe tăng Nga tham chiến nhiều là Chiến tranh Triều Tiên 1949-1953, Chiến tranh Trung Đông 1967 và 1973, Chiến tranh Apganistan, Xung đột Iraq-Iran, Chiến tranh Việt Nam-Mỹ, Chiến tranh Chechnya 1 và 2, Chiến tranh Iraq 1 và 2. Chiến tranh Chechnya 1 thể hiện xe tăng Nga thiếu tiền, chậm hiện đại hóa và trang bị rộng các APS tiên tiến, dẫn đến một vài tăng tiên tiến như T-80 bị bắn cháy.

Các hệ thống điện tử trên xe tăng Nga rất phức tạp. Các xe tăng hiện đại Nga hiện nay và các thiết bị Nga bán cải tiến xe cổ của họ cho phép kíp xe hoàn toàn làm việc qua màn hình máy tính, điều khiển hoàn toàn tự động các thiết bị trong và ngoài giáp. Các phương tiện bảo vệ Drozd, Contact-V, Shtora, Arena, TShU, radar, tên lửa có điều khiển ATGM luôn là đỉnh cao kỹ thuật.

Do thiếu tiền, việc trang bị phương tiện hiện đại của Nga rất chậm.

### Xe tăng Đức

#### Đầu chiến tranh

    Xe tăng Đức đầu chiến tranh đuổi quân Nga lùi thế nào thì chúng ta đã biết. Do sớm nắm được những bài học đối kháng ở Tây Ban Nha, người Đức chế tạo xe tăng hạng trung nhanh hơn người Nga rất nhiều. Các xe tăng hạng trung đóng vai trò quyết định chiến trường đầu chiến tranh là Panzer-III và Panzer-IV đã nghiền nát châu Âu còn chưa hiểu xe tăng là gì (ví dụ, Pháp lấy C2 và AMC-35 làm xe tăng chủ lực). So với tăng Nga, xe Đức có nhiều tiến bộ kỹ thuật hơn. Hệ động lực của họ tin cậy hơn, làm việc êm. Nếu cùng cỡ súng thì súng Đức bắn đạn xuyên tốt hơn do kỹ thuật điều khiển tốc độ cháy thuốc phóng ưu việt. Đồng thời, súng Đức dùng cho xe tăng cũng cơ tỷ lệ chiều dài/cỡ nòng (cal) lớn hơn (Tiger 2 dùng 88mm cal 70). Đầu chiến tranh, do chuẩn bị tốt nên Tướng và Quân Đức dùng xe tăng tốt hơn nhiều, được hậu cần đầy đủ, trong khi nhiều lính Nga ra trận chưa biết sử dụng súng và rất thiếu đạn. Ngay trước chiến dịch Kursk, Von Mastein đã dậy cho người Nga biết xe tăng mất sức chiến đấu nhanh chóng thế nào khi bị cắt hậu cần, tạo ra mấu lồi Kursk. Một đặc điểm vượt trội của xe tăng Đức là ống ngắm quang học của họ. Hầu như các xe Đức đều trang bị điện đài, trong khi đó đến năm 1943, còn ít T-34 có điện đài. Người Đức có thế mạnh về hợp kim, điều đó góp phần cải thiện lớn giáp xe, trong khi đó, người Nga có tiến bộ lắm thì dùng thép giầu mangan trong chiến tranh.

#### Tăng hạng nặng Đức.

Người Nga nhanh chóng tăng số lượng sản xuất xe T-34, hoàn thiện nó với giáp dầy súng to hơn. Điều này làm đầu năm 1943, chất lượng xe tăng Nga vượt trội. Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ sản xuất Nga suy giảm, các nhà máy bị phá hủy và đang trên đường sơ tán.

    Người Đức đã phát triển kiểu xe nổi tiếng Tiger-1 (tháng 3 năm 1943, còn gọi là Panzer V, 57 tấn, mang pháo 88mm CaL 56) và Tiger-2(bắt đầu sản xuất trong năm 1943, nhưng chỉ được 3 chiếc năm đó, có thể coi lúc bắt đầu sản xuất là năm 1944, còn gọi là Panzer VI, King Tiger, 70 tấn, mang đại bác 88mm CaL 71). Xe Tiger có tháp pháo dài, buồng đạn phía sau, thành đứng và tháp pháo cao, chiều dầy giáp lớn bù cho thành đứng. Xe trang bị nhiều đạn, đạn liều liền nên các hãng sản xuất đạn dễ dàng cải tiến đạn xuyên. Thực chất, người Đức đã sử dụng đạn lõi mật độ cao trong trận đánh Maxcơva. Pháo Tiger 2 bắn đạn xuyên có khả năng xuyên giáp tốt như 122mm của IS-2, trong khi đó đường đạn và tốc độ bắn của IS-2 kém hơn nhiều, số lượng đạn IS-2 chỉ bằng 1/3 của Tiger (28/84 đạn). Có thể khi đấu tăng thuần túy, IS-2 thắng. Nhưng trong một trận đánh binh chủng hợp thành phức tạp, IS-2 cần rất nhiều xe phụ trợ như pháo tấn công chống công sự và các T-34 bắn các xe tăng yếu hơn của đối phương, trong khi đó chỉ Tiger làm được tất cả các chức năng đó. Điều này đóng vai trò quan trọng với Đức nửa sau cuộc chiến, khi nguồn nguyên liệu và khả năng sản xuất giảm, không thể sản xuất một số lượng lớn các loại xe nữa.

Điều kiện chế tạo giảm sút kéo theo sức chiến đấu của Tiger giảm về chất lượng. Đạn xuyên lõi mật độ cao rất ít do mất nguồn cung vonphram đường biển. Hợp kim crom, niken càng ngày càng thiếu, cuối chiến tranh, người Đức phải dùng thép carbon cao-niken dẫn đến giáp rất giòn, dễ bị đạn đại bác tấn công đập vỡ vụn. Đặc biệt, King Tiger sau này có hệ động lực rất hay hỏng hóc. Ngoại trừ những khó khăn khách quan đó, King Tiger là xe tăng xuất sắc nhất hồi đó.

King Tiger (Panzer VI, 70 tấn) và IS-2 (gần 50 tấn) chứng tỏ trần kỹ thuật, điều kiện hạ tầng ngày đó đã đạt, các xe nặng hơn phải chờ đến sau này mới hợp. IS-3 có tham gia duyệt binh mừng chiến thắng ởĐức, tham chiến một số trận đánh ở Viễn Đông, nhưng gặp nhiều khó khăn. Cũng vì lý do đó, các xe tăng hạng nặng sau của Đức không vượt qua thời kỳ thiết kế. Panzer VII Löwe (Lion, Sư tử) có hai phiên bản 76 tấn và 90 tấn, pháo 100mm CaL 70, không được chế tạo mẫu thử nào. Panzer VIII Maus (Chuột) nặng 188 tấn, giáp trước gần dựng đứng dầy 240mm, mang pháo 128mm CaL 55, chỉ chế tạo được một mẫu. Ngoài ra, đã có những bản vẽ của Panzer IX và X. King Tiger và IS-2 cũng chứng tỏ xe tăng hạng nặng cơ động là bà chúa của lục quân. Hai xe này về sau trở thành thủy tổ của hai dòng MBT hiện đại ngày nay.

    Trong chiến tranh cũng có những kế hoạch sản xuất xe tăng cực lớn Đức, như P. 1000 Ratte và P. 1500 Monster. P. 1000 Ratte mang hai đại bác chính 280mm, nặng 1800 tấn, giáp 150mm-360 mm. Động cơ có hai phương án. Phương án đầu dùng 8 động cơ Daimler-Benz MB501 20-cylinder, mỗi cái 2000 HP. Phương án tiếp dùng 2 động cơ tàu thủy MAN V12Z32/44 24-cylinder, mỗi động cơ 8500HP. Xe có 6 xích rộng 1,2 mét. Đến tháng 12 năm 1942, xe P. 1500 Monster xuất hiện trên bản vẽ. Xe mang 1 đại bác chính 800mm Dora, 4 động cơ MAN M9v 40/46 tổng cộng 9000HP công suất (động cơ của tầu ngầm), nặng 2500 tấn, số nhân viên trên 100 người.

Các nước khác như Anh, Pháp, Mỹ cũng có tăng hạng nặng của họ trong thế chiến, nhưng số lượng sản xuất và chất lượng không đáng kể.

#### Người Đức lấy lại vị trí, MBT Đức hiện đại.

    Các hậu duệ của Tiger là Leopard (Báo Gấm). Leopard-1 bắt đầu năm 1965, pháo 105mm mẫu L7 hoặc L-11 nòng xoắn Anh, 45 tấn. Người Đức liên minh với người Pháp chế tạo xe này. Leopard-2(62 tấn) bắt đầu trang bị năm 1979 mang pháo 120mm nòng trơn của hãng pháo Đức danh tiếng lâu đời Rheinmetall. Ban đầu dùng CaL 44, sau đó dùng CaL 55(KWS I, KWS II). Loại pháo Đức này nhanh chóng trở thành pháo tiêu chuẩn của tăng phương Tây. Người Mỹ gọi nó là XM-256, pháo của M1A1 và M1A2 hiện nay, xe tăng Anh, Pháp, Israel và nhiều nước khác cũng dùng KWS. Trong khi người Nga phát triển T-95, người Đức cũng đưa ra phương án Leoparrd-3 mang pháo KWS III Rheinmetall cải tiến tính ổn định, tăng được cỡ nòng đến 140mm (người Mỹ gọi là XM-291, phiên bản súng dùng để hiện đại hóa M1A2). Leopard cũng có hình dáng giống Tiger, một chút cải tiến hình dáng để tăng cường độ nghiêng giáp, đặc biệt là mặt trước và bổ sung giáp hiện đại như các lớp liên hợp, ERA. Người Đức hiện nay nắm nòng cốt kỹ thuật tăng phương Tây.

Vì những hạn chế chính trị sau Thế Chiến 2, xe tăng Đức ít được tham chiến. Nhưng các kỹ thuật tăng Đức có mặt khắp nơi. Trong các cuộc chiến tranh Iraq, Trung Đông đến khi các kỹ thuật tăng Đức phổ biến ở phương Tây, thì tăng phương Tây mới có được ưu thế.

### Xe tăng Mỹ.

    Xe tăng Mỹ không được coi là mạnh mẽ lắm, và khá bảo thủ. Có thể thấy, xe M-48 của họ dùng mũi đầu nòng kiểu chữ T cổ và nguy hiểm (mũi này rất hay giết quân ta, một tướng Nga sút chết khi bắn thử nghiệm), trong khi đó trong thế chiến, các xe tăng khác đã dùng mũi đầu nòng kiểu Đức. Trong chiến tranh Việt Nam, T-54 hạng trung 36 tấn cổ lỗ tỏ rõ ưu việt trước M-48 (48 tấn) và M-60 (52 tấn). Sự ưu việt của T-54, T-55 thể hiện trên nhiều khía cạnh. Nhiều lúc, xe T bị bắn trúng nhiều phát không sao, chỉ cần trả lời 1 phát là M vỡ tan. Sau kiểu M-60, Mỹ dự định dùng xe tăng MBT-70 do Đức thiết kế, nhưng MBT-70 đưa một bước tiến bộ kỹ thuật lớn. Nhìn chung, cấu trúc MBT-70 gần giống như các xe tăng hạng nặng tháp pháo dài của Liên Xô. Đạn chứa sau tháp pháo, nhóm chiến đấu chính ngồi ở phần trước tháp pháo, bên trong ổ đỡ và thụt xuống thân xe. Cấu trúc này làm giảm chiều cao, dễ dàng tăng cường giáp trước. MBT-70 không được đưa vào trang bị do giá quá cao. Người Mỹ lại hợp tác với người Đức đưa vào trang bị M1A1 và M1A2, bố trí không khác gì nhiều Leopard-2. Nhìn chung, xe này kích thước lớn (63 tấn rỗng, 70 tấn ra trận, cao 2,43met), súng bắn rất chậm do nạp đạn thủ công (4/6 phát phút). Kết cấu giáp dựng đứng kể cả mặt trước tháp pháo, ổ đỡ tháp pháo hai sườn rất lớn và giáp sau mỏng. Xe cũng chậm trễ trang bị các phương tiện phòng thủ tiên tiến như chống đạn lõm, chống tên lửa và dùng đạn ATGM... Ví dụ, xe M1A1 khi tham chiến ở Iraq không hề có ERA hay APS như mong đợi, xe M1A2 sau đó có mặt ở Trung Đông cũng vậy, chỉ có ERA làm việc phía sau không hề có APS (hặc làm việc quá tồi nên không tác dụng). Theo như các thông báo thì M1A2 có ERA bao bọc sau tháp pháo và APS sử dụng hồng ngoại phía trước. Kết cấu này về lý thuyết đã là cổ, không tạo thành giáp liên hợp nhiều lớp nghiêng, cũng không đánh chặn hiệu quả. Tuy vậy, hình như ngay cả những tính năng chống đạn lõm hạn chế đó cũng không đạt yêu cầu.

Tuy đối kháng kém nhưng xe tăng M1 Mỹ có lớp bảo vệ người trong tháp pháo tách biệt, hệ thống chống cháy. Điều này làm giảm thiệt hại tổ lái khi trúng đạn vào tháp pháo. Vấn đề cải tiến xe tămg Mỹ gặp nhiều khó khăn. Một phần do phải nhập khảu kỹ thuật, một phần do kết cấu xe rất khó thay dổi. Cùng xuất phát từ Leopard-2 nhưng ngày nay Leopard-2A6 đã rất khác biệt M1A2.

### Xe tăng Israel

    Xe tăng Israel Merkava IV sử dụng tháp pháo cao thành đứng hai bên nhưng rất nghiêng trước và hơi nghiêng sau tháp pháo. Thực chất đây là xe Leoparrd-2 có chút cải tiến. Xe cũng được trang bị giáp liên hợp hiện đại, các ERA tốt, cũng có APS tuy hạn chế. Xe có khối lượng lớn (70 tấn), kích thước lớn, hình dáng không lợi và cao (2,66 mét với phần trên cao rất rộng, phần trên cao là phần dễ trúng đạn) khả năng di chuyển tốt. Điều đó cho thấy họ thiết kế xe này để đối kháng với xe tăng chủ lực đối phương trước mặt. Khả năng quan sát rất kém, thành hai bên và sau lưng đứng hạn chế khả năng chống lại điều kiện tác chiến phức tạp như bộ binh ở các mặt đó. APS sử dụng radar băng sóng 7cm và súng quay bắn chặn tên lửa, đây là giải pháp phản ứng chậm, yêu cầu công nghệ thấp và hiệu quả kém. Trong cuộc xung đột tháng 6-2006, xe thể hiện yếu kém trước các tên lửa chống tăng không điều khiển RPG, làm cuộc chiến này thất bại.

### Xe tăng các nước khác

    Người Pháp và Anh cũng có những xe tăng riêng của họ, thừa hưởng nhiều kỹ thuật Đức. Xe Leclerc (Pháp) trang bị hệ thống nạp đạn tự động hiện nay có tốc độ bắn cao nhất trong các MBT (10-12 phát phút). Ngoài ra, các nước Nam Phi, Ấn Độ, Brazin, Nhật, Thổ Nhĩ Kỳ cũng có xe tăng riêng của họ thiết kế ngoài những xe đóng theo mẫu các nước tiên tiến về xe tăng khác. Trung Quốc đưa ra kiểu Type-98 về cơ bản giống Leopard-2 nhưng phần trước thân xe có một số đặc điểm giống T-80 Nga, trước tháp pháo sử dụng các tấm liên hợp phẳng ngoài giáp chính hàn và dùng súng KWS III Rheinmetall. Trung Quốc gần như hết kiên nhẫn nhập khẩu kỹ thuật T-90 Nga, trong khi đó Ấn Độ đã đưa vào trang bị và triển khai sản xuất. Xe tăng "Báo Đen" XK2 do Hàn Quốc sản xuất cũng sao chép Leopard-2, do chưa sản xuất được trang bị công nghệ cao, đại bác, đạn dược tốt nên xe này dùng các bộ phận nhập khẩu, giá thành quá cao.

## Tham khảo

1. ↑ Các dòng xe tăng:https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh\_vi%C3%AAn:Huyphuc1981\_nb/Xe\_t%C4%83ng#C.C3.A1c\_d.C3.B2ng\_xe\_t.C4.83ng

 Khoa học kỹ thuật
 Xã hội
 Sự kiện