Franklin D. Roosevelt

**Almennt**

Í Hyde Park, New York, 30. janúar 1882, fæddist Franklin Delano Roosevelt. Hann stundaði nám við Harvard University, Columbia University Law School og Groton Preparatory School. Hann var þrítugasti og annar forseti Bandaríkjanna og eini forsetinn sem var kosinn fjórum sinnum. Hann stýrði Bandaríkjunum í gegnum kreppuna miklu og seinni heimsstyrjöldina.

**Æska**

Franklin D. Roosevelt kom af efnuðu fólki og foreldrar hans voru af stórum og ríkum ættum. Fjölskylda hans hafði verið áberandi í gegnum nokkrar kynslóðir, þeirra auðæfi var fengið í gegnum fasteignir og viðskipti. Roosevelt var einkabarn James Roosevelt og Söru Ann Delano Roosevelt. Hann ólst upp við mikið af forréttindum og lærði af einkakennurum þangað til að hann var 14 ára gamall. Árið 1896 hóf hann nám við Groton Preparatory School fyrir stráka. Hann átti erfitt með að eignast vini í skólanum og passaði ekki inn í strákahópinn. Allir drengirnir voru góðir í íþróttum nema Roosevelt og í staðinn kom sér í mjúkinn hjá starfsmönnunum. Eftir útskrift úr Groton komst  Roosevelt inn í Harvard og útskrifaðist þaðan með BA próf í sögu á aðeins þremur árum. Á síðasta árinu hans í Harvard trúlofaðist hann Eleanor Roosevelt, frænku sinni í fimmta ættlið. Að lokum lærði hann lögfræði í Columbia University Law School.

**Byrjun Franklins í stjórnmálum**

Árið 1907 hætti Franklin í laganámi í Columbia-háskólanum og byrjaði að vinna í fyrirtæki á Wallstreet. Árið 1910 var hann kosinn á ríkisþing New York sem fulltrúi demókrata. Þáverandi Bandaríkjaforseti, Woodrow Wilson, var fljótur að taka eftir hæfileikum Roosevelt á stjórnmálasviði. Árið 1913 var hann svo skipaður aðstoðarritari sjóhersins af Wilson. Á meðan fyrri heimstyrjöld stóð yfir sannaði Roosevelt pólitíska getu sína með því að halda uppi stöðugri framleiðslu í verksmiðjum sjóhersins. Þegar fundarhöld voru um versalasamninginn, undir lok fyrri heimstyrjaldar, lýsti hann yfir andstöðu sinni á samningnum. Hann taldi samninginn ekki vera góð lausn þar sem hann gerði ekki heiminn óhultari fyrir lýðræði heldur einungis öruggara fyrir gömlu heimsveldin.

Franklin var útnefndur sem varaforseti demókrata árið 1920 en forsetaframbjóðandinn James M. Cox náði ekki kjöri það árið. Fór þá Roosevelt aftur til New York og stundaði lögfræði. Sumarið 1921 greindist hann með lömunarveiki en Franklin lét það ekki koma í veg fyrir áhuga sinn á stjórnmálum. Með miklum viljastyrk og vinnu tókst honum að snúa aftur til stjórnamála og árið 1928 var hann kosinn ríkisstjóri New York.

**Lömunarveikin**

Franklin Roosevelt var greindur með lömunarveiki þegar hann var í fríi í Kanada. Í fyrstu vildi hann ekki sætta sig við það að vera lamaður varanlega. Hann fór í margs konar meðferðir og keypti meira að segja Warm Springs ferðamannastaðinn í leit að lækningu. Þrátt fyrir allt sem hann gerði þá náði hann ekki að endurheimta hreyfigetu í fótunum. Sem fórnarlamb lömunarveiki hélt Franklin að stjórnmálaferill hans væri liðinn. Konan hans Eleanor og trúnaðarvinur hans Louis Howe hvöttu hann til þess að halda áfram. Næstu árin hjá Franklin fóru í það að bæta líkamlegu og pólitísku ímynd sína. Hann kenndi sjálfum sér að ganga stuttar vegalengdir í stuðningsspelkum með staf og var hann varkár að láta fólk ekki sjá sig meðal almennings í hjólastólnum sínum. Viljastyrkur Franklin í lömunarveikinni vakti mikla athygli og sýndi vilja hans til að gegna forsetaembættinu.

**Forsetaárin**

Franklin Delano Roosevelt var þrítugasti og annar forseti Bandaríkjanna. Hann þjónaði landinu í 12 ár og var í forsetaembættinu lengst allra forseta Bandaríkjanna. Hann hjálpaði Bandaríkjamönnum að endurheimta trúna á sjálfum sér. Hann færði Bandarísku þjóðinni von og lofaði þeim öflugum aðgerðum og sagði þau fleygu orð ,,Það eina sem við þurfum að óttast er óttinn sjálfur.”

**Mikla kreppan:**

Árið 1929 skall á heimskreppa, hlutabréf í kauphöll New York féllu. Þrettán milljónir Bandaríkjamanna urðu atvinnulausir og þjóðin var í molum. Almenningur kenndi Herbert Hoover, þáverandi forseta um hvernig ástandið var og því varð Franklin D. Roosevelt mjög vinsæll meðal þeirra þegar hann var útnefndur sem forsetaframbjóðandi. Árið 1932 sigraði Roosevelt, Hoover með afgerandi mun í forsetakosningum. Hann tók við embætti forseta í janúar 1933. Á fyrstu hundrað dögum Roosevelt sem forseti stofnaði hann til yfirgripsmikla efnahagslega bóta sem hann kallaði “Nýi sáttmáli”. Hann fyrirskipaði tímabundna lokun á öllum bönkum til þess að sporna við áhlaupum á innlánum. Roosevelt var með margar sniðugar aðferðir til þess að koma Bandaríkjunum úr kreppunni og þær greinilega virkuðu.

Seinni heimsstyrjöldin:   Franklin leit upp til frænda síns Theodore Roosevelt, fyrrum forseta Bandaríkjanna. Þeir voru skyldir í fimmta ættlið. Þrátt fyrir að hann leit upp til hans þá var Franklin demókrati og Theodore repúbliki. Margir eru á því máli að Franklin Delano Roosevelt hafi verið einn af bestu forsetum Bandaríkjanna. Hann kom Bandaríkjunum úr kreppunni og í gegnum seinni heimsstyrjöldina, hann var með skýrar hugmyndir og aðferðir sem virkuðu vel. Franklin hafði mikil áhrif á almenning og veitti fólki innblástur og von um að Bandaríkin myndu komast í gegnum slæmu tímana.

**Lokaár**

Á tímabili seinni heimsstyrjaldarinnar átti Franklin mjög erfitt og mikil átök áttu sér stað. Hann var að glíma við æðakölkun, hjartabilanir og krónískan æðasjúkdóm sem tók verulega á bæði andlegu og líkamlegu hliðina á honum. Þrátt fyrir þessi veikindin bauð hann sig aftur fram sem forseti vegna þátttöku Bandaríkjanna í stríðinu. Eftir stríðið árið 1945 komu hann, Josep Stalin og Winston Churchill saman í Jalta í þeim tilgangi að taka mikilvægar ákvarðanir. Þeir skildu stofna ný alþjóðasamtök sem myndu stuðla að halda friði í heiminum, Sameinuðu þjóðirnar. Við stofnun samtakanna voru 52 aðildarríki og eru nú í dag 193. Sameinuðu þjóðirnar skiptast í sex stofnanir: allsherjarþingið, öryggisráðið, efnahags- og fjármálaráðið, gæsluverndarráðið, aðalskrifstofuna og alþjóðadómstóllinn. Þær þjóna mismunandi tilgangi og er hver og ein jafn mikilvæg til að halda þessari stofnun uppi. Kvöldið 12. apríl árið 1945 fékk Roosevelt heilablóðfall og lést samstundis. Andlát Roosevelts var átakanlegt fyrir alla Bandarísku þjóðina. Fólk bar mikla virðingu fyrir honum enda kom hann Bandaríkjunum út úr miklu efnahagskreppunni og í gegnum síðari heimsstyrjöldina. Hans hlutverk í stríðinu kom Bandaríkjunum í forystu á heimsmælikvarða. Þau 12 ár sem hann starfaði sem forseti í hvíta húsinu setti hann fordæmi fyrir stækkun forsetavalda og skilgreindi frjálslyndi fyrir komandi kynslóðir.

**Höfundar**:

* Ástrós Magnúsdóttir 10.NT
* Bríet Eva Gísladóttir 10.RS
* Iðunn Jóhannsdóttir 10.RE
* Nanna Guðrún Sigurðardóttir 10.RS

**SAM104**

Kennari: Reynir Engilbertsson