Tibni

**Tibni** (heb. תִּבְנִי, translit: **Tivni**; gr. Θαμνι, translit: **Thamni**; łac. **Thebni**) - postać biblijna ze Starego Testamentu, której historię opisuje 16 rozdział 1 Księgi Królewskiej wersety 21-22. Został przedstawiony, jako syn Ginaty i pretendent do tronu monarchii północnej, który walczył o tytuł królewski po śmierci tygodniowego uzurpatora Zimriego z innym kandydatem o imieniu Omri. Połowa kraju uznała Tibniego, a druga część Izraela walczyła pod rozkazami Omriego. Wojna domowa trwała prawdopodobnie cztery lub pięć lat, a pod jej koniec zginął Tibni i Omri był odtąd bezdyskusyjnym władcą całego królestwa izraelskiego. Septuaginta - grecka parafraza Biblii spisana między III, a I wiekiem p.n.e - zawiera dodatkową wzmiankę, nieobecną w hebrajskim oryginale ani współczesnych przekładach ksiąg królewskich, że poza Tibnim zginął również jego brat i zastępca, Jehoram (Joram).

## Historia Tibniego w Biblii

>
> 15 W roku dwudziestym siódmym [panowania] Asy, króla Judy, Zimri panował w Tirsie siedem dni, dopóki lud obozował pod Gibbetonem, będącym we władaniu Filistynów. 16 Ale kiedy tylko ów lud obozujący usłyszał wieść: «Zimri uknuł spisek i zabił króla», wtedy cały Izrael, przebywający wówczas w obozie, ogłosił królem wodza wojska izraelskiego, Omriego. 17 Następnie Omri, a z nim cały Izrael, wyruszył spod Gibbetonu i oblegli Tirsę. 18 Niebawem, kiedy Zimri zobaczył, że miasto zostało zdobyte, wówczas wszedł do baszty pałacu królewskiego i podpalił nad sobą pałac królewski i wskutek tego zmarł 19 z powodu swoich grzechów, których dopuścił się, czyniąc to, co złe w oczach Pana, idąc drogą Jeroboama w grzechu, do którego doprowadził on Izraela. 20 A czyż pozostałe dzieje Zimriego oraz jego spisek, który uknuł, nie są opisane w Księdze Kronik Królów Izraela? **21 Wówczas lud izraelski podzielił się. Połowa chciała obwołać królem Tibniego, syna Ginata, a połowa była za Omrim. 22 Jednak ten lud, który był za Omrim, przemógł ów lud, który był za Tibnim, synem Ginata. Wskutek tego Tibni zginął, a zaczął królować Omri.**
>
>
>
>

## Analiza

Tekst biblijny nie jest stwierdza jasno czy Tibni był następcą i mścicielem Zimriego czy też kolejnym uzurpatorem, który równolegle z Omrim ogłosił się królem po udanym zamachu na prawowitego monarchę Elę. Jeśli przychylić się do tej pierwszej opcji to można wyciągnąć więcej wniosków na temat jego i poprzednika ponad informacje kanoniczne:

W polskich przekładach Biblii Tibni nazywany jest synem Ginaty, ale Ginata to niekoniecznie imię ojca, lecz odniesienie do miejscowości Gina wspomnianej w listach z Amarny. W czasach późniejszych nazywano ją  Bet-Haggan, ale starsza nazwa mogła jeszcze trwać w ówczesnej tradycji lokalnej. Gina znajdowała się na terytorium Manassesa, które było ściśle związane z plemieniem Efraima (ich wspólnym przodkiem był Józef, syn Jakuba) i z którego się wówczas wywodził Tibni, co wyjaśniałoby dlaczego kontynuowałby sprawę Zimriego.

Według najpopularniejszej z teorii niestabilność królestwa północnego w początkowej fazie jego istnienia, nie wynikała z politeizmu, jak chciał tego autor ksiąg królewskich, lecz z powodu rywalizacji dwóch potężnych plemion: Efraimitów i Issacharytów. Efraimicki ród Jeroboama i Nadaba został obalony przez issacharycki ród Baszy i Eliego, więc zamach Zimriego mógł mieć na celu pomszczenie Nadaba i przywrócenie dawnego porządku. Basza pokazał swoją słabość w walkach z Judejczykami i Aramejczykami, podkopując autorytet nowej dynastii, a Eli (Elah) wysyłając armię pod filistyńskie miasto Gibbeton, które bez powodzenia oblegał Nadab, z zamiarem jego zdobycia i umocnienia władzy swego rodu w oczach poddanych dał Zimriemu, w tej teorii Efraimicie, nie tylko okazje ze względu na brak armii w stolicy, ale również świetne pod względem propagandowym tło okolicznościowe - Issacharyci stracili dominacje w królestwie w wyniku oblężenia tego samego miasta, dzięki któremu je uzyskali kosztem plemienia Efraima. W tej teorii Omri był Issacharytą i bronił interesów swego ludu przed Efraimitami oraz pokrewnych im Manassesytami, którzy po upadku Zimriego dalej walczyli pod rozkazami Tibniego aż do śmierci tego ostatniego.

Biblia mówi, że Izrael podzielił się na jedną połowę popierającą Tibniego i drugą połowę obstającą przy Omrim. Jeśli popatrzeć na mapę plemion izraelskich to ziemie plemię Manassesa i Efraima wyrównują się z pozostałymi ziemiami północnych plemion, którzy na pewno nie chcieli nadmiernej supremacji największych rodaków i byli przerażeni terrorem stosowanym przez Zimriego. Nie wiadomo, jak poważny był to konflikt, ale sam fakt, że wrodzy Izraelitom Judejczycy, Filistyni, Moabici, Ammonici czy Aramejczycy nie skorzystali z wystąpienia wojny domowej, aby zagarnąć ziemie nieprzyjaciół, a o czym z pewnością nieprzychylny Omriemu autor 1 Księgi Królewskiej, by wspomniał, świadczy że chaos nie był zbyt niszczycielski, skoro Izrael był po nim na tyle silny militarnie, aby pod wodzą Omriego anektować Moab, o czym mówi Stela Meszy. Według Księgi Królewskiej działania zbrojne zaczęły się wraz ze śmiercią Zimriego w dwudziestym siódmym roku panowania króla Asy w Judzie, a zakończyły się w trzydziestym pierwszym roku władzy tegoż monarchy, a więc trwały cztery, ewentualnie pięć lat. Walki toczyły się prawdopodobnie głównie na ziemiach plemienia Józefa oraz o stołeczną Tirsę, gdyż panowanie nad nią świadczyło o byciu królem Izraela. Upadek Tibniego, pomimo tego, że w pewnym momencie miał pod swoją władzą połowę królestwa, nie kończy standardowe twierdzenie ,,*A czyż pozostałe dzieje króla i wszystko, co uczynił, nie są opisane w Księdze Kronik Królów Izraela?*", co oznacza, że Tibni nigdy nie zajął stolicy, więc nigdy nie był zaliczany do pocztu królów izraelskich i nie otrzymał osobnej biografii w izraelskiej kronice, na której opiera się ta część Biblii. Zwycięski król Omri musiał po sześciu latach pobytu w Tirsie zbudować nową siedzibę, Samarię, co oznacza, że dotychczasowa stolica mocno ucierpiała podczas uzurpacji Zimriego i walk z Tibnim.

Biblia wspomina o śmierci Tibniego, która utwierdziła panowanie Omriego, ale nie wyjaśnia jej przyczyn. Nie wiadomo czy poległ w bitwie, czy został zamordowany przez zwolenników konkurenta. Wzmianka o bracie Tibniego, Jehoramie, w Septuagincie nie powinna być traktowana poważnie. W 1 Księdze Królewskiej pojawia się postać Jehorama, syna Achaba i wnuka Omriego, który został zamordowany przez pretendenta Jehu, więc jego anachroniczne pojawienie się i zabójstwo było prawdopodobnie efektem błędu skryby/skrybów, które utrwaliło się w tekście.

## Ciekawostki

* Nazwę ,,Tibni" wywodzi się od hebrajskiego słowa ,,teben" (תבן) oznaczającego ,,słomę" i najczęściej się interpretuje, jako przydomek, a nie imię. Prawdopodobnie nieprzychylny autor lub autorzy ,,Księgi Kronik Królów Izraela", na której oparł się twórca Księgi Królewskiej, specjalnie zniekształcili lub uprościli jego imię, aby kojarzyło się ze słomą, a więc słabością i nietrwałością. Możliwe, że jego prawdziwym imieniem było Bini (ביןי), co oznacza ,,Moja inteligencja"

## Przypisy

1. ↑ Za przekładem Biblii Tysiąclecia: 1 Krl 16
2. ↑ ABARIM Publication - Tibni

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent