Dai Jones

Canwr, ffermwr, a chyflwynydd teledu a radio oedd **Dai Jones** a adwaenir hefyd fel **Dai Llanilar** (18 Hydref 1943-4 Mawrth 2022).

Redd yn fwyaf adnabyddus am gyflwyno'r rhaglen Cefn Gwlad rhwng 1983 a 2020.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd David John Jones yn Holloway, Llundain i deulu o ffermwyr Cymreig.

Symudodd i Gymru pan yn dair oed a fe'i magwyd gan ei ewythr a'i fodryb ar eu fferm laeth yn Brynchwith, Llangwyryfon.

Aeth i'r ysgol yn Llangwyryfon ac Ysgol Dinas, Aberystwyth a cychwynodd weithio ar y fferm yn 15 mlwydd oed. Dywedodd Dai ei fod wedi ffaelu ei arholiad 11-plus yn fwriadol er mwyn osgoi mynd i ysgol ramadeg am ei fod wedi clywed fod tipyn o waith cartref i'w wneud yno.

Roedd yn weithgar gyda'r capel, Eisteddfod yr Urdd a'r Ffermwyr Ifanc a roddodd hyn fagwraeth iddo yn niwylliant a thraddodiadau Cymru. Fel tenor ifanc addawol byddai'n gadael y fferm ar ôl godro a mynd i gael gwersi canu yn Aberystwyth, gan y cyn ganwr opera Redvers Llewelyn, cyn dychwelyd i odro eto yn y prynhawn.

Yn ddiweddarach daeth yn ddisgybl o Ifan Maldwyn Jones, Machynlleth a Colin Jones, Rhosllanerchrugog.

## **Gyrfa**

### **Cerddoriaeth**

Yn y 1960au daeth yn denor medrus ac enillodd gystadlaethau yn Eisteddfodau'r Urdd yng Nghaerfyrddin a Llanrwst. Yn 1970 enillodd wobr Canwr y Flwyddyn yn Llangollen ac y Rhuban Glas yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhydaman 1970. Daeth i'r brig hefyd yng ngwyliau Pantyfedwen, Aberteifi, Môn a Phowys.

Yn ei 20au y dechreuodd ganu o ddifri', ac wedi iddo ennill mewn eisteddfod leol yn Nhyn-y-graig ger Swyddffynnon, aeth i gystadlu ar draws Cymru a chael gwersi canu. Yn ystod y cyfnod yma, teithiodd y byd yn canu a rhyddhaodd chwech record LP ar label Cambrian.

### **Cyflwynyo**

Darlledodd Dai ar BBC Radio Cymru am y tro cyntaf yn 1962 pan weithiodd ar y rhaglen Sêr y Siroedd. Bu'n cyflwyno Ar Eich Cais ar yr orsaf tan 2020.

Yn 1971 cychwynnodd gyflwyno y cwis teledu Siôn a Siân ar HTV Cymru a parhodd nes i'r gyfres wreiddiol ddod i ben yn 1987.

Yn yr 1980au cynnar gofynnodd y cyfarwyddwr a'r cynhyrchydd Geraint Rees iddo gyflwyno'r gyfres Cefn Gwlad. Roedd Rees yn cynhyrchu rhaglen o'r un enw ar sianel HTV Cymru gynt, a oedd yn dangos pigion o fywyd cefn gwlad, a symudodd y rhaglen i S4C ar ei lansiad.

Testun y rhaglen gyntaf iddo gyflwyno yn 1983 oedd Berthlwyd, sef ei fferm ei hun. I genhedlaeth o wylwyr dyma'r sioe a gysylltir yn bennaf gyda Dai Jones, a daeth yn nodedig am ei ddigrifwch naturiol. Yn ogystal a'r rhaglenni arferol o leoliadau yng Nghymru gwnaed rhifynnau arbennig am anturiaethau Dai wrth deithio dramor.

Mae hefyd wedi cyflwyno nifer fawr o raglenni ar S4C yn cynnwys rhaglenni oSioe Llanelwedd, Noson Lawen, a Rasus. Roedd hefyd wedi cynrychioli Cymru mewn treialon cŵn defaid rhyngwladol ac yn 2004 enillodd wobr BAFTA Cymru am ei gyfraniad i ddarlledu yng Nghymru.

Cafodd ei ddychanu yn aml ar raglen gartŵn Gymraeg Cnex.

Cyhoeddodd ei hunangofiant, Fi Dai Sy' 'Ma ym 1997 ac ail gyfrol Tra Bo Dai yn 2016.

Cyhoeddodd ei ymddeoliad o waith teledu ar ddiwedd 2020, wedi cyfnod hir o salwch.

## **Bywyd personol**

Cyfarfu ei wraig Olwen mewn cystadleuaeth da godro yn Nhrawsgoed. Priododd y cwpl ar 22 Hydref 1966 a mae ganddynt fab, John.

Roedd cadw gwartheg a defaid ar ei fferm, Berthlwyd

## **Gwobrau**

Gwobrwywyd gydag MBE am wasanaethau i adloniant yng Nghymru ar restr anrhydeddau'r flwyddyn newydd ym 1999.

Enillodd Jones wobr BAFTA Cymru yn 2004 am ei gyfraniadau i ddarlledu ar y teledu a'r radio yng Nghymru. Yn ddiweddarach yr un flwyddyn, enillodd wobr Syr Bryner Jones am ei gyfraniad i faterion gwledig a fe'i wnaed yn Gymrawd Coleg Prifysgol Cymru ddydd Gwener gan un o'i arwyr, Elystan Morgan.

Daeth yn llywydd Cymdeithas y Gwartheg Duon Cymreig ar ei ganmlwyddiant yn 2004/05.

## **Marwolaeth**

Bu farw Dai Jons yn 78 oed. Roedd wedi bod yn wael ers cryn amser ac ym mis Rhagfyr 2020 fe benderfynodd ymddeol o'i waith yn y byd darlledu oherwydd ei salwch.

Roedd Dai Jones yn *"Gardi, yn Gymro ac yn gymeriad"*, meddai Aelod o'r Senedd Ceredigion, Elin Jones, wrth i gyfarwyddwr BBC Cymru, Rhuanedd Richards ddweud: *"Nid gormodaeth fyddai dweud i ni golli trysor cenedlaethol heddiw."*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/56835162
2. ↑ http://www.sainwales.com/cy/artists/dai-jones
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/dai-jones-llanilars-royal-welsh-2750948
4. ↑ https://www.discogs.com/artist/4559742-Dai-Jones-2
5. ↑ http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9780860741428/
6. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/2028368-llanilar-ymddeol
7. ↑ https://www.bbc.com/cymrufyw/amp/55352139
8. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/special\_report/1999/12/99/new\_years\_honours/584164.stm
9. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_3900000/newsid\_3909700/3909739.stm