Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 3

*Dwudziesty września. Nad Kaczkowem wstało słońce. Razem z nim wstał Mieczysław, dręczony przez różne myśli. Choć zasnął spokojnie, teraz nieco obawiał się samotnej wyprawy do podejrzanej dzielnicy. Postanowił, że jeśli nawet w drodze spotka go coś niemiłego, za wszelką cenę postara się dojść do wyznaczonej kamienicy, aby spisać dalsze dzieje swojego bohatera. Po złożeniu pościeli udał się do miejscowego sklepu, aby dokupić pięć kartek papieru. Właścicielem i sprzedawcą był tam pan Obrębiak, człowiek o posągowych rysach i niechlujnym ubiorze, wścibski plotkarz. Wysunął swój spiczasty nos w stronę klienta i z charakterystyczną złośliwością zapytał:*

*- Po co ci tego tyle, Mieciu?*

*- Piszę pamiętnik - wymyślił pośpiesznie.*

*- A przeczytasz go, kiedy będzie gotowy?*

*- Tak, do zimy powinien być...*

*Wybiegł ze sklepu. Obrębiak nieustannie dręczył ludzi zbędnymi pytaniami, więc Mieczysław unikał go. Teraz musiał jednak chodzić do niego po papier, a właśnie Obrębiak miał go u siebie najwięcej.*

*Po powrocie do domu za radą Kazimierza przywdział skromne ubranie. Znalazł najstarszą w mieszkaniu koszulę, ciemne spodnie i szary, pocerowany płaszcz po zmarłym wuju. Doszedł do końca ulicy Złotej. Popatrzył na drogę prowadzącą do zamku królewskiego, otoczoną bujnymi drzewami zasadzonymi z rozkazu któregoś z dawnych władców. To miejsce fascynowało go od dziecka. Odkąd rodzice pozwolili mu samodzielnie spacerować, przychodził tam w nadziei, że któregoś razu uda mu się zobaczyć wyjeżdżający orszak królewski. Tak się jednak nie stało. Przypomniały mu się stare czasy.*

*Po chwili odwrócił wzrok i skierował się na zbudowany przed pięcioma wiekami potężny Most Władysławski, łączący dwa brzegi Solki. Był w tej chwili zatłoczony przez ludzi śpieszących za swoimi sprawami. Czasem lubił popatrzeć na te masy nieznajomych przechodniów, rozmyślając, kim mogą być i jakie skrywają historie. Przecisnął się przez nawał ludzi i był na drugim brzegu. Po przekroczeniu z trudem przeszedł na drugą stronę ulicy, bo powozów przejeżdżało z obu stron prawdziwe zatrzęsienie. Tłok w stolicy Rolniczyna powiększał się z każdym rokiem. Skręcił na ulicę Promienną na Wysypach. Kilka razy w życiu zdarzyło mu się je odwiedzić. Po lewej stronie miał rząd budynków, natomiast po prawej rzekę zapełnioną statkami handlowymi i łodziami. Minął dwie piekarnie, gospodę, kilka sklepów przemysłowych i zakład kołodziejski. Ludzie stopniowo się przerzedzali. Kiedy znalazł dwie równoległe drogi, miał kłopot z wyborem właściwej. Postanowił więc zapytać przechodzącego robotnika budowlanego.*

*- Przepraszam pana, którą z tych ulic lepiej dojść na Bodki?*

*- Tą pierwszą, Słonecznikową. Potem skręca pan na Wiewiórczą i ma pan przed sobą Bodki. Jakaś konkretna ulica?*

*- Jarosława II.*

*- Budowałem tam kiedyś szopę. Na lewo od Wiewiórczej skręca pan na Przechodnią, idzie pan prosto i skręca w trzecią ulicę po prawej.*

*- Dziękuję...*

*- A pan to chyba bogacz. Czego pan chce na Bodkach?*

*- Chcę porozmawiać z mieszkającym tam znajomym.*

*- To niech pan uważa na kieszonkowców.*

*Po tych słowach nieznajomy obejrzał Uklejaka.*

*- Widzę ładny papier. Czy mógłbym pożyczyć trochę na rozpałkę?*

*- Nie, jest dla mnie ważny.*

*- A, to szkoda.*

*Budowniczy odszedł w sobie znanym kierunku. Mieczysław skorzystał z jego pomocy i przeszedł wyznaczone ulice. W miarę wędrówki w głąb biednej części Kaczkowa, kamienice przerzedzały się, ludzie byli coraz biedniej ubrani, znikały sklepy i usługi, a zapach stawał się coraz gorszy. Na ulicy Wiewiórczej natknął się na jeszcze gorsze budynki. Ich przednia ściana była murowana, a pozostałe ze słabego drewna z dużymi przerwami między deskami. Skończyły się kocie łby, a zaczynała brudna, błotnista droga gruntowa. Postanowił przejść tę ulicę najszybciej, jak umie. Błota i ścieków przybywało z każdym krokiem. Prawie potrącił groźnie patrzących pijaków. Później starsza gospodyni prawie wylała na niego brudną wodę z okna. Na Przechodniej niemal zemdlał od niemiłego zapachu z pobliskiej garbarni. Zatkał nos i szybkim krokiem uciekł od smrodu. Nieomal wpadła na niego mała kózka, biegająca po mieście, jak gdyby nigdy nic. Czegoś takiego nigdy nie było na Kaczorach. Gonił ją zdyszany brudas dzierżący w prawej dłoni zakrwawiony topór rzeźnicki. Koza przeskoczyła niski drewniany płot i wbiegła na czyjeś podwórko, gdzie dało się słyszeć krzyki ludzi i szczekanie psów. Rzeźnik biegł za zwierzęciem. Popchnął kobietę, która przez niego upuściła w kałużę misę z praniem. W stronę mężczyzny posypała się wiązanka siarczystych wulgaryzmów, których już nie usłyszał. Wskoczył za kozą na podwórko, a tam krzyki były dwukrotnie głośniejsze. Mieczysława nieco rozbawił ten niecodzienny dla niego widok. Przy ulicy Jarosława II spotkał dwóch podejrzanych typów. Obaj cuchnęli alkoholem i choć byli trzydziestolatkami, wyglądali bardzo staro. Byli spoceni i brodaci. Jeden odezwał się pijanym głosem:*

*- Gdzie podążasz, kolego?*

*- Nie pana sprawa! - ostro odpowiedział Uklejak.*

*- Jakiego pana, ja żaden pan. Tutaj wszyscy są sobie równi. A czy kochany kolega pożyczy trochę pieniążków?*

*- Nie! - krzyknął Mieczysław i chciał odejść, ale drugi z mężczyzn złapał go za ręce. Obaj dysponowali niezwykłą siłą. Ten pierwszy przejrzał kieszenie Uklejaka. Mieczysław próbował go kopnąć, ale zapłakał z bólu po ciosie w brzuch. Trzymający go złodziej powiedział z uśmiechem:*

*- Koszula nawet ładna. Wiesiu, myślisz, że za ile można sprzedać?*

*- Powiemy, że chodził w tym król, kiedy był młody. Ludzie głupi, to uwierzą. Chociaż z pięćdziesiąt płac się zgarnie. Rozbierz go, Przemek, sprawdzimy, czy nie ukrywa pieniędzy.*

*Złapali Mieczysława, jeden za ręce, drugi za nogi i podnieśli go. Papier upadł na ziemię. Wtedy wszyscy usłyszeli:*

*- Co to ma znaczyć?!*

*Kilka metrów od nich stał Krawcza. Miał na twarzy wyraz wściekłości. Złodziej Wiesław zawołał:*

*- Jeszcze ciebie tu brakowało, ty stary ślepaku! Znowu musisz popsuć zabawę, co?!*

*- Taką zabawę należy psuć, chamy!*

*Pobił bandytów wałkiem do ciasta po plecach i rękach. Wypuścili Mieczysława na trawę. Przemysław stchórzył i ruszył do ucieczki.*

*- Wracaj, maminsynku! - zawołał do niego Wiesław i nadal walczył z kucharzem, dopóki jego szczęka omal nie pękła po uderzeniu wałkiem. Zwinął się z bólu. Krawcza popchnął go, a złodziej wpadł plecami w błoto. Uklejak oprzytomniał i zebrał z ziemi swój cenny papier. Kazimierz złapał go za rękę i żwawo poprowadził do kamienicy.*

*- Widzi pan, trochę mamy tu niebezpiecznie. Już dawno nauczyłem się załatwiać takich klientów.*

*- Nie pańska wina, że ta okolica jest taka paskudna.*

*- Wejdźmy - powiedział Kazimierz. Przed drzwiami stał mężczyzna chory na trisomię i patrzył w niebo rozanielony.*

*- Leszku, mamy gościa - zwrócił się do niego Krawcza. Niepełnosprawny grubasek otworzył im wejście. Budynek wydzielał zapach stęchlizny, starego drewna, starej farby i zdechłych szczurów. U osoby obcej mógł wywoływać odruchy wymiotne. Korytarz był bardzo ciemny.*

*- Tu jest nasze mieszkanie - wyjaśnił Krawcza i otworzył obdrapane drzwi, które piskliwie skrzypnęły. Mieczysław rozejrzał się po obskurnym pokoju. Szyba była zakurzona i ledwo było widać podwórze. Mało światła wchodziło do pokoju, pomimo słonecznego dnia. Na niskim stołku pod oknem blada staruszka dziergała sweter z innego, znacznie starszego swetra. Na łóżku siedziała kobieta z kręconymi blond włosami pełnymi łupieżu i trzymała dwoje małych dzieci. Dziewczynka i chłopiec również byli ubrani w łachmany i dawno nikt ich nie ostrzygł.*

*Za nimi znajdował się kominek z paleniskiem, na którym wisiał garnek pełen jakiejś pięknie pachnącej potrawy, której przyjemny zapach był tłumiony przez wszechobecny odór. W niewielkiej szafie leżały różne gatunki warzyw i torebeczka soli. Przy ścianie stały dwa pozostałe łóżka. Koło nich znajdowały się dwa drewniane wiadra. Pod ścianą Kazimierz kisił kapustę w beczułce. Na trzech hakach wisiały kapoty i szmaty. Podłogę zbudowano z krzywych desek, ściany były poobdzierane i szare. Sufit miał w sobie szpary. Było słychać każdy krok z góry. O drzwi wsparta była miotła, chyba rówieśniczka Uklejaka. Każdy jeden sprzęt był stary i zniszczony. Mieczysław po raz pierwszy w życiu odwiedził mieszkanie przedstawicieli klasy robotniczej i doprowadziło go do wzruszenia.*

*Gdy Kazimierz wprowadził go, oczy wszystkich obecnych momentalnie się na nim zatrzymały. Bez zwłoki kucharz przedstawił gościa:*

*- To jest pan Mieczysław...*

*- Uklejak - przerwał niezręczną ciszę.*

*- Mieczysław Uklejak, o którym już wam wspominałem. Od dwóch dni opowiadam mu swoje życie, a on to wszystko pisze. Dziś zawitał do nas.*

*Starsza pani wstała ze stołka, ukłoniła się i powiedziała:*

*- Witam pana szanownego, rzadko mamy gości. Czy nic panu nie przeszkadza?*

*- Absolutnie nic, przyjemny dom.*

*- Dzieci, co was uczyłam mówić na powitanie? - upomniała matka.*

*- Dzień dobry panu.*

*- Dzień dobry, dzieci. Dobrzy ludzie, czy mógłbym prosić was o coś do picia?*

*- Trzy dni temu zrobiłem kompot z jabłek - powiedział Kazimierz. Otworzył szafkę i zobaczył pusty słoik. Odwrócił się w stronę pozostałych domowników i zapytał:*

*- Czyja to wina?*

*- Przepraszam, wujku, było takie słodkie - powiedział zarumieniony chłopiec.*

*- Więc poczęstujemy pana wodą. Może nie będzie pierwszej jakości, ale zawsze coś - powiedziała młodsza z kobiet. Wzięła gliniany kubek, podeszła do wiadra i nabrała z niego płynu, który podała dziennikarzowi. Wypił z chęcią i podziękował. Rzeczywiście była to słaba woda, ale będąca w stanie ugasić pragnienie. Krawcza podszedł do garnka.*

*- Co pan gotuje? - zapytał Mieczysław.*

*- Kaszę. Trzeba ją mieszać drewnianą łyżką.*

*- Jak się nazywacie? - Uklejak zapytał rodzinę. Staruszka przedstawiła wszystkich:*

*- Mirosława Glina, wdowa po Wojciechu, synowa Rościsława, wnuki Mieszko i Bronia. Syn Sławomir jest tu gospodarzem, ale razem z dwoma starszymi wnukami pracuje teraz w cegielni pana Ćwikły na końcu ulicy. A starsza wnuczka jest pomywaczką i kimś jeszcze na Wysypach. Będą w domu za jakieś cztery godziny.*

*Dowiedział się więcej niż potrzebował, jak od każdej innej starszej pani. Uważnie obejrzała jego papier i zapytała:*

*- Odda nam pan skrawek do palenia w piecu?*

*- Nie mogę. Właśnie na tym papierze spisuję losy pana Kazia.*

*- Mogę już opowiadać, dzieci niech słuchają - ogłosił Krawcza. Uklejak położył kartkę na szafce i przystąpił do pisania następujących słów:*

*"Tak więc kucharz Bolesław umarł, a zdrowie Radosława psuło się z dnia na dzień. Pan Dobrosław zatrudnił więc w kuchni nową osobę. Był to Hagalończyk. Nie pamiętam jego nazwiska, bo obce nazwy strasznie mi się plączą. Pierwszego dnia w pracy ciągle się uśmiechał i prawie nic nie powiedział. Kiedy już otworzył usta, nic nie mogłem zrozumieć z tego mocnego akcentu. Zachowywał się nietypowo, żonglował cebulkami i robił sztuczki talerzami, o dziwo żadnego nie tłukąc. Pan Zwiędłoch wyjaśnił, że to wędrowny cyrkowiec o zdolnościach kulinarnych. Służba miała do niego mieszane odczucia, większość go podziwiała, inni uważali za dziwaka.*

*- Niech wraca do siebie i tam pajacuje! - mówił o nim ogrodnik, człowiek najmniej tolerancyjny. Cudzoziemiec przy kuchni był nieziemsko precyzyjny. Zapoznał nas z daniami z Hagalonu. Mnie zawsze częstował jako pierwszego. Dzięki temu czułem się wyróżniony. Przygotował zupę fasolową odmienną od naszej, specjalne małe pierożki z serem i pieczoną rybę z pomidorami. Wszystko to miało swoje nazwy. Umiał też robić wyborny napój wieloowocowy, który w jego kraju też jakoś się nazywał. W końcu wszystkim się spodobał, poza nieugiętym ogrodnikiem, który mówił:*

*- Mamy tyle dobrych rodzimych potraw, to po co nam to świństwo z północy.*

*Pod koniec marca, po roztopach, pan Bieganowski wystawił ucztę połączoną z polowaniem. Wtedy dowiedziałem się, że ubyło mu jednego stryja. Było też dużo nieznanych osób, w tym rumiane tłuścioszki o nazwiskach Kozinowicz i Gmajewski, członkowie wielkich rodów szlacheckich i jego koledzy i partnerzy w interesach. Przygotowałem kapuśniak do zjedzenia na zewnątrz. Kozinowicz był sławnym w swoich okolicach myśliwym. Gmajewski był podobno mistrzem szermierki. Hagalończyk żonglował jajkami, jednocześnie smażąc jakąś dziwną jajecznicę. Uczta trwała dwa dni, część pierwsza od południa do wieczora pierwszego dnia, a druga od rana do południa drugiego dnia, po czym goście mieli odjechać. Zakonnicy zaciekle polowali. A chyba wiadomo, że ludzie uczący szanowania bliźniego nie powinni zabijać zwierząt dla rozrywki. Nawet sołtys Smołkowej Woli, który kłamał przy byle okazji, wydawał się być bardziej uczciwy. Polowali w lesie dookoła Żołędowa. Używali do tego lekkich kusz, które nadawały się do jazdy konnej. Nam nie wolno było oglądać polowania, jedynie Kaminek pojechał w asyście naszego pana. Kiedy jeździli po lesie, nawet w kuchni dało się słyszeć grę na rogu. Wieczorem wrócili spoceni zdenerwowani, że nic nie upolowali. Jeden z nich, chyba Gmajewski, skarżył się, że winę za to ponosi zakonnik, który grając na rogu płoszył zwierzynę. Po nieudanych łowach zasiedli do stołu. Na poprawę humoru Hagalończyk zaprezentował pokaz żonglerki, który został przyjęty gromkimi oklaskami. Jego jedzenie było bardziej chwalone niż moje. Trochę mu zazdrościłem. Z nikim nie umiał rozmawiać, a zbierał tyle pochwał. Dziwiło mnie również, że nasza szlachta tak bardzo lubi kulturę hagalońską. Kiedy tylko pan Dobrosław ujawnił zebranym narodowość nowego kucharza, rozpoczęli żywą dyskusję o jego kraju. Chwalili zabytki, sztukę, architekturę i muzykę. Zaczęli wymieniać poetów, generałów, filozofów, malarzy i innych wybitnych Hagalończyków. Jeden z zakonników wyrecytował nawet rymowankę po hagalońsku. Nie rozumiem, skąd się wzięło takie zafascynowanie tym krajem. Ciekawiło mnie, czy ktokolwiek w Hagalonie chwali Rolniczyn. Więcej z tej uczty nie zapamiętałem. Pijaństwo na szczęście ustało.*

*Z upływem kolejnych tygodni drzewa obrosły w liście, a ja chodziłem na targ kupować warzywa i nasiona. Spotkałem tam wielu miłych sprzedawców. Zwiędłoch i Kaminek polecili mi odwiedzenie w wolnej chwili karczmy "Przy Pagórku" niejakiego Bogdana Pstrąga. Dotąd nigdy nie spróbowałem alkoholu, więc będąc młody i głupi skusiłem się bez większej namowy. Kaminek, wielbiciel piwa, namawiał mnie najbardziej, przypominając o piciu z umiarem. Moja pierwsza wizyta w karczmie szczególnie zapadła w pamięć. Było tam aż ciasno od ludzi. Przy stołach gromadziły się dziesiątki nietrzeźwych mężczyzn. Ciągle ktoś wchodził i wychodził. Rumiane twarze wskazywały na stałych bywalców. Stanąłem w kolejce po piwo jako siódmy. Przede mną stał budowniczy opalony jak chleb żytni. Rozejrzałem się po podejrzanym towarzystwie. Niektórzy spali na ławach lub nawet na podłodze. Nikogo nie znałem, jednak jednego już skądś kojarzyłem. Okazał się to być ksiądz, który odprawił pogrzeb pana Bolesława. Pił bardzo obficie, niczym znajomi mnisi. Po dojściu do lady spojrzał mi prosto w oczy miejscowy karczmarz o spokojnej i pogodnej twarzy.*

*- Czego młodzian sobie życzy? - zapytał.*

*- Poproszę... piwo - wyjąkałem nieśmiało.*

*- Ciemne, jasne?*

*- To lepsze.*

*- Żadne nie jest lepsze! Chłopie, tutaj wszystko jest najlepsze w kraju! Zdecyduj się, człowieku, czy wolisz jasne i nieprzeciętne, czy też ciemne i zachwycające. To jak?*

*- Jasne?*

*- Dobrze. Świetny wybór, też bym wybrał jasne. Ile? Dwójka, półtora, jedynka, połówka, ćwiartka?*

*- Połówka.*

*- Dobry wybór. Też bym wybrał połówkę.*

*Nalał i podał mi kufel. Gdy odchodziłem, zawołał:*

*- Pij do dna, brachu, nie zamocz koszuli i nie lej za kołnierz!*

*Byłem zaskoczony, jaki on był bezpośredni. Znalazłem wygodne miejsce i usiadłem do picia. Wybrałem wolny stół. Jedynie jakiś półnagi chudzielec ze mną sąsiadował. Gdy wypił swoje piwo, również odszedł i zostałem zupełnie sam. Zaraz potem z zaplecza wyłoniła się piękna dziewczyna. Miała złote włosy związane wysoko na głowie czerwoną wstążką. Przyszła zabrać ze stołów puste kule, gdy nagle członek pijackiej śmietanki Żołędowa podszedł ją od tyłu i klepnął z całej siły w jej wypukły tyłek. Ksiądz z twarzą ropuchy śmiał się jak szaleniec. Mężczyźni patrzyli na kelnerkę łapczywym wzrokiem i śledzili każdy jej krok. Popatrzyłem na jej zarumienioną twarz i zapłakane oczy. Kiedy wracała z pustymi kuflami, inny gość wstał i klepnął ją jeszcze mocniej. Rozległ się jeszcze głośniejszy śmiech. Młoda kobieta prawie upuściła kufle. Udając, że nic się nie dzieje, wróciła na zaplecze. Panowie patrzyli na jej tyłek. Chwilę później wróciła ze ścierką z zamiarem wytarcia pustych stołów. Próbował ominąć czyhających na nią drani i przejść inną drogą. Zapalczywy mężczyzna złapał ją od tyłu za piersi, a ścierka wypadła jej z rąk. Pocałował ją w szyję jak jakiś wilk. Reszta uważnie patrzyła i się śmiała. Gdy chciał zedrzeć z niej koszulę, poszedł o krok za daleko. Wstałem śmiało, pełen złości i zawołałem najgłośniej:*

*- Proszę ją zostawić! Co panu zrobiła?!*

*Mężczyzna kopnął kelnerkę w nogę, spojrzał na mnie i zapytał:*

*- A co? Jesteś zazdrosny, młodzieniaszku?*

*Zaległa cisza. Towarzysze tego narwańca patrzyli na nas, mniej lub bardziej uśmiechnięci. Tamten śmiał się ze mnie, aż dobitnie powiedziałem:*

*- Nie. Po prostu chcę dobra tej dziewczyny!*

*- To tego dobra nie dostaniesz! - wycedził, nie rozumiejąc mojej wypowiedzi. Zawołałem do karczmarza:*

*- Gospodarzu, intruz chciał skrzywdzić pańską kelnerkę!*

*Karczmarz, dotychczas zajęty przyjmowaniem zamówień, dał znać gościom, żeby zaczekali, po czym pobiegł do nas.*

*- On kłamie, nic nie zrobiłem - próbował się bronić mężczyzna. Miny jego kompanów spochmurniały. Kelnerka stała z boku ze łzami w oczach i poprawiała koszulę. Pan Bogdan podszedł do niej i zapytał:*

*- Kochanie, jak było naprawdę?*

*- On mnie atakował - wskazała na tego narwańca - a on mnie obronił - wskazała na mnie.*

*Karczmarz podszedł do tego mężczyzny i powiedział:*

*- Stachu, idź stąd i nie wracaj!*

*Wypchnął niepożądanego gościa i zamknął przed nim drzwi z groźną miną. Czułem się dość niezręcznie. Dziewczyna spojrzała na mnie swoimi wielkimi błękitnymi oczami i się uśmiechnęła. Byłem mocno zawstydzony.*

*- Bardzo panu dziękuję, jest pan taki odważny - powiedziała słodkim głosem, a ja mocno się zarumieniłem.*

*- Często pani tak dokuczają?*

*- Jakiej pani? Mam dziewiętnaście lat, a panią będę dopiero za jakieś piętnaście. Tak, niestety jest to częste. Moja uroda ich kusi, a pan Stanisław jest najgorszy. Zawsze mnie zaczepia, jakby nie miał swojej żony. Dziś naprawdę przesadził.*

*- Współczuję. Za każdym razem, gdy odwiedzę karczmę ponownie, obronię panią. Niech popamiętają Kazimierza Krawczę, syna Gniewomira i Wiesławy ze Smołkowej Woli! W końcu może odpuszczą, wiedząc, że pewien groźny kucharz pracuje w okolicy.*

*Kelnerka popłakała się ze szczęścia po tych słowach. Wtedy podszedł do mnie gospodarz. Miał na ustach szeroki uśmiech szczerbatych zębów. Mocno poklepał mnie po plecach i z radością powiedział:*

*- Chłopie, bohater z ciebie! W nagrodę stawiam ci drugie piwo!*

*Zrobiło mi się niezwykle miło. Nie dość, że uznali mnie za bohatera, jeszcze za darmo mogłem się napić. Piwo było gorzkie, ale w miarę picia można się przyzwyczaić, a w końcu lubi się smak. Dziewczyna przyszła zabrać mój kufel. Z uśmiechem powiedziała:*

*- Przepraszam, że jeszcze się nie przedstawiłam. Mam na imię Kazimiera.*

*- O, a ja Kazimierz - odpowiedziałem. Nasze podobieństwo imion najwyraźniej ją ucieszyło. Wróciłem do pałacu w doskonałym nastroju. Opowiedziałem wszystko służbie. Powiedzieli, że znają tę Kazimierę, a według Kaminka nie ma w okolicy ładniejszej dziewczyny. Pan Zwiędłoch opowiedział o jej pochodzeniu. Jako dziecko została sierotą. Jej ojciec był zapalonym rybakiem i zginął kiedy wpadł do wody, a łódź przewróciła się na niego. Matka po jego śmierci wpadła w głęboki żal, a po około roku też zmarła. Mieli dwoje dzieci, którymi zaopiekował się brat matki, karczmarz Bogdan Pstrąg. Kazimiera pracuje teraz u wuja jako kelnerka, a jej brat Świętosław jako pomocnik kowala. W ten sposób poznałem następną smutną opowieść. Przez resztę dnia myślałem o tej dziewczynie. Postanowiłem odwiedzić ją, kiedy będzie mniej pracy. Porozumiewałem się z Hagalończykiem bez słów i szło to znakomicie. Kiedy drugi raz odwiedziłem karczmę, ponownie był tam ksiądz. Na mój widok skrzywił się i wyszedł. Wśród pijaczków brakowało tego narwańca Stanisława, którego pan Bogdan obarczył jakimś zakazem.*

*- Dzień dobry bardzo! - usłyszałem radosny okrzyk i zobaczyłem znajomą kelnerkę.*

*- Witam serdecznie, czy dzisiaj nikt nie uprzykrza pani życia?*

*- Na szczęście nie. A kiedy pan tu przyszedł, to tym bardziej. I proszę skończyć z tą panią, bo czuję się jak jakaś stulatka. Mów na mnie Kazia i tyle, jestem przecież młoda i piękna.*

*- Przepraszam najmocniej.*

*- To świetnie, będziemy Kazio i Kazia - puściła oczko. Następnie poszła na zaplecze. Ja stanąłem jako czwarty w kolejce. Poprosiłem jej wuja o takie samo piwo, chcąc przyzwyczaić się do jego smaku. Po chwili dosiadł się do mnie ciekawie wyglądający podstarzały człowiek z wąsem. Był ubrany dziwnie schludnie. W jego kuflu była czysta woda. Przed sobą położył starą księgę i namiętnie czytał małe literki, mając na nosie ogromne, zabawne okulary. Powoli piłem piwo i patrzyłem, co on robi. Z mojej lewej strony podeszła Kazia. Usiadła koło mnie jak gość, założyła nogę na nogę i zapytała:*

*- A powiedz mi, mój drogi, czym się zajmujesz?*

*- Jestem kucharzem w pałacu.*

*- U Bieganowskiego, tego dobrego pana?*

*- U niego właśnie.*

*- Dobrze gotujesz?*

*- Ciągle mnie chwalą, więc muszę.*

*- Kiedyś cię odwiedzę i skosztuję, dobra?*

- *Zgoda.*

*- To nie mogę się doczekać!*

*Wstała i poszła obsługiwać innych gości. Byłem nieco zmieszany.*

*- Wpadłeś jej w oko, młody człowieku - odezwał się uczony, przerywając czytanie.*

*- Przepraszam bardzo, ale co pan tak wertuje?*

*- Poezję patriotyczną Miłosza Wierzby. Ma siedemset lat.*

*- Musi pan to bardzo lubić.*

*- Wyborna, drogi chłopcze. Czytać umiesz?*

*- Nie.*

*- A chciałbyś posłuchać?*

*- Oczywiście.*

*- W najlepszym fragmencie król Stanisław I zdobywa Twardosz.*

*Słuchałem go przez całą godzinę. Rymy były przepiękne. Przeczytał kilkadziesiąt stron poezji. Wspaniały długi wiersz opisywał zmagania dobrego króla Stanisława ze złym panem Dzielskim. Czytał głośno i wyraźnie. Słuchała go cała karczma. Zrobiło się w niej przyjemnie cicho, a słychać było tylko jego mocny głos. Wtedy popełniłem ogromny błąd, polubiłem wojnę. Obraz walki dobra ze złem świetnie działał na wyobraźnię. Zamykałem oczy, żeby wyobrazić sobie te wspaniałe bitwy. Pomyślałem, że występujący w wierszu wojownicy musieli być chodzącymi wzorami cnót. Wrogowie musieli być za to okrutnymi bestiami nieznającymi zasad moralnych i ginącymi bez żałoby. Ten Miłosz Wierzba nadał ludziom walczącym po stronie króla Stanisława same szlachetne cechy, a ich przeciwników wyzbył wszelkich cnót. W mojej głowie utrwalił się taki obraz wojny. Kiedy skończył czytać, cała sala klaskała.*

*- Słyszałem to już kiedyś, ale z twoim głosem mógłbyś mi czytać ten wiersz codziennie i nigdy nie miałbym dość - pochwalił go karczmarz.*

*- Kim pan jest? - zapytałem czytacza.*

*- Gołąb, radny. A ty, młodzieńcze?*

*- Kazio Krawcza, kucharz dworski.*

*- Chyba wiem, kto ty. Znam rolnika Gniewomira Krawczę, kupiłem od niego gęś na święta.*

*- Aha, to mój ojciec.*

*- Ty jesteś ze Smołkowej Woli?*

*- Zgadł pan.*

*- Nie masz czasem wuja w Kołolesie?*

*- Mam, Wojciecha. Skąd pan tak dużo wie?*

*- Znam tę okolicę jak nikt inny.*

*- Rozumiem, a pańskie wiersze są bardzo ciekawe.*

*- Klasyka naszej literatury, trzeba znać.*

*- Przeczyta pan kiedyś coś jeszcze?*

*- Jestem tu co piątek, zawsze z jedną z moich dwudziestu książek. Jeśli przyjdziesz, będzie mi miło. Lubię czytać na głos. Byłoby to około trzeciej po południu. Mam nadzieję, że pasuje.*

*- Chyba tak. A mógłbym wiedzieć, dlaczego ma pan wodę w kuflu?*

*- Woda jest za darmo i nie można się nią upić. A tobie, młodzieńcze, nie radzę pić piwa za często, bo jesteś o krok od nałogu.*

*Po tych słowach rozstaliśmy się. Tym razem cały wieczór zajęło mi myślenie o tym niezwykłym wierszu. Pierwszy raz w życiu ktoś czytał mi na głos taki tekst. Żałowałem, że nie mogę nauczyć się czytać.*

*Tymczasem wiosna mijała jak z bicza strzelił, a ja przyzwyczajałem się do życia we dworze. Powoli zapominałem o wsi. W następnym tygodniu zgodnie z ustaleniem spotkałem tego radnego. Uraczył mnie jeszcze dłuższym wierszem o sławnych wojownikach. a zawarty w nim błędny obraz utkwił mi w głowie na stałe. Pomyślałem, że przeszłość naszego kraju jest wielka i fascynująca. Trochę bliżej poznałem karczmarza Bogdana. Bardzo zachwalał swoje produkty, a do nieznajomych mówił "brachu" albo "chłopie". Potrawy na mój gust były przeciętne. Kazimiera patrzyła na mnie zalotnie i co jakiś czas komplementowała. Miałem przeczucie, że się we mnie zakochała, ale nie chciałem, żeby została moją żoną. Polubiłem ją, ale nie pokochałem, bo ja się nie umiem związać z kobietą.*

*Radny Gołąb czytał mi dalsze części swojej książki, a ja, popijając piwo, słuchałem z uwagą. Pewnego razu udało nam się dojść do jej końca. Wtedy przyniósł życiorys króla Wojciecha I napisany tak samo. Kazimiera wciąż oglądała się za mną, ale do niczego innego nie dochodziło. Któregoś razu poczęstowałem ją kawałkiem mojego ciasta, który przemyciłem z pałacu. Wychwalała mnie przez cały dzień i chyba z pięć razy powiedziała, że w życiu nie jadła lepszego. Moje wizyty w karczmie stały się częstsze. Nie umknęło to uwadze pana Dobrosława.*

*- Chyba powinieneś nieco ograniczyć picie piwa. Nie chcę mieć pijanego kucharza - powiedział. Nie zaprzestałem regularnie odwiedzać karczmy, ale piłem mniej alkoholu. Zamawiałem kompot jabłkowy lub śliwkowy. Smakowały mi, choć teraz sam robię dużo lepsze. Właśnie w ten sposób upłynęła wiosna. Pod koniec maja synowie mojego pana wrócili aż na trzy miesiące przerwy letniej. Chodzili na ryby, uczyli się polować, jeździli w odwiedziny do swoich kuzynów, a czasami po prostu siedzieli w swoich pokojach i zajmowali się jakimiś prywatnymi sprawami. Młodsi zażyczyli sobie, żebym robił im lody. Było to wyzwanie, ale ja i Hagalończyk daliśmy radę. Moim zdaniem były obrzydliwe, ale szlachta ma inne podniebienia i zajadają się tym ze smakiem.*

*Kucharz Radosław wkrótce nas opuścił. Powiedział, że nie da rady dalej pracować. Przez ostatnie miesiące zmizerniał i nasiliły mu się napady kaszlu. Został uroczyście pożegnany przez całą służbę. Od tej pory pracowało nas w kuchni tylko dwóch. W związku z tym miałem więcej pracy i mniej czasu na pobyt w karczmie. Któregoś lipcowego dnia właśnie zmywałem naczynia, kiedy Kaminek obwieścił:*

*- Kaziu, masz gościa.*

*- Kogo? - zapytałem zaciekawiony.*

*- Sam zobacz - odpowiedział i wpuścił do kuchni Kazimierę. Uradowana podeszła do mnie i powiedziała:*

*- Mówiłam ci, że kiedyś cię odwiedzę, to proszę, dotrzymałam słowa. A kto to taki?*

*- Kolega z pracy, pochodzi z Hagalonu.*

*- Naprawdę? To ciekawy kraj, wujek mi tyle o nim opowiadał. Chyba muszę go poznać.*

*Podeszła do niego i zaczęła patrzeć w taki sposób, w jaki do niedawna patrzyła na mnie. On szeroko się uśmiechnął, co robił dość często, ale ten uśmiech był jakby trochę inny. W końcu zaprezentował jej swój pokaz żonglerki. Była nim niezmiernie oczarowana. Kiedy musiała już iść, powiedziała do mnie:*

*- Świetny ten twój kolega, nie mogę się doczekać, aż znowu go spotkam.*

*Bardzo szybko przerzuciła swoje uczucia ze mnie na niego, więc mogłem odetchnąć z ulgą. Obcowanie z kobietami rzeczywiście nie było moją działką. Kibicowałem ich związkowi. Pasowali do siebie, oboje uśmiechnięci i pełni energii, w dodatku Kazia zafascynowała się jego narodowością.*

*Mijało lato. W karczmie wysłuchiwałem następnych wierszy o bohaterach. W ciągu tych miesięcy moja wiedza o historii ojczyzny wprost niesamowicie się poszerzyła. Podziwiałem radnego, że ma ochotę to wszystko czytać. Przy jednym ze spotkań powiedział mi, że każdą z dwudziestu książek czytał kilka razy. Niektóre z nich należały do jego rodziny nawet od sześćdziesięciu lat. Kazimiera polubiła mocno Hagalończyka. Dał się jej namówić na przyjście do karczmy, gdzie przedstawiła go wujowi. Nie byłby sobą, gdyby nie żonglował. Bywalcy powitali go z radością i oglądali jego pokaz z zaciekawieniem. Jedynie pan Gołąb patrzył na niego bez podziwu, mówiąc:*

*- To, co tu się dzieje, to zaprzeczenie patriotyzmu. Uwielbienie obcej kultury to jedna z najgorszych rzeczy, do jakich człowiek jest zdolny.*

*Przesadzał, ponieważ jego silny patriotyzm szedł w parze z niechęcią do wszystkiego, co obce. Kazimiera była już całkowicie zapatrzona w mojego cudzoziemskiego kolegę, a o mnie już nie pamiętała. Była niestała w uczuciach. Mężczyźni, którzy ochoczo atakowali jej tyłek, po mojej interwencji nie podnieśli ręki. Właśnie z tego byłem najbardziej zadowolony. We dworze panował spokój. Tego lata odbyły się chyba trzy uczty. Zakonnicy zachowywali się ciągle tak samo, ale już mnie to nie ruszało. Pan Bieganowski zapraszał do pałacu różnych, co raz to innych szlachciców. najczęściej w celu omówienia ważnych dla nich spraw. Starzy stryjowie mieli coraz więcej kłopotów zdrowotnych, więc przestali go odwiedzać. Jakoś pod koniec lata głównym tematem rozmów stała się możliwość wybuchu wojny. Opowiadano o szalonym i okrutnym sułtanie Kalifidów i jego złowrogich planach. Najwięcej wiadomości miał o tym brat pana Dobrosława, ten od medycyny. Mówił, że zamiarem sułtana jest podbój całego kontynentu. Jego zdaniem wrogi władca miał już przygotowane plany ataku na poszczególne państwa, nawet z datami. Podobno od kilku lat opracowywał z doradcami strategie. Mówił o szkoleniach wojskowych, którym poddawani są młodzi Kalifidzi i które zaobserwowali rolniczyńscy kupcy. Wtedy pomyślałem, że to tylko pogłoski. O Kalifidach usłyszałem po raz pierwszy jako dziecko, kiedy starsi opowiadali o ryzyku ich ataku, który nie nastąpił.*

*Chłopcy wrócili we wrześniu na nauki, a najstarszy poszedł do wojska. Była piękna pogoda. Nie szło to w parze z nastrojami ludzi. W połowie września słyszałem o wojnie wszędzie, w pałacu, karczmie i na targu. Mówiono o liczebności wojsk sułtana, kolejności napaści krajów i reakcji cesarza Hagalonu i naszego króla, mających wkrótce ogłosić pobór do wojska. Ludzie byli zaniepokojeni, bo nikt nie pamiętał ostatniej wojny. Bali się o swoje życie. Niektórzy wierzyli, że to tylko plotki, ale takich z dnia na dzień ubywało. Przewidywano wreszcie długość konfliktu, choć nie zaczął się jeszcze. Pan Bieganowski ze zmartwienia pił wino i rwał wąsy. Chciał oddać na wojsko jak najwięcej pieniędzy. Najstarszy syn miał wielką ochotę walczyć za ojczyznę. Wszechobecny lęk ogarnął całą służbę. Nawet Hagalończyk mocno spochmurniał. Pan Zwiędłoch zamknął się w sobie i zamilkł. Kaminek też wydawał się zmieniony. Docierały do nas nowe niepokojące wiadomości. Nad morzem widziano okręty bojowe Kalifidów. Lęk przed jutrem opanował już wszystkich. Na początku października kobieta z Żołędówki umarła ze strachu. Ludzie bali się coraz bardziej. W październiku było jeszcze bardziej ponuro. Minęły dni, a zawały i samobójstwa, albo wyjazdy do daleko mieszkającej rodziny stały się powszechne. Karczma była prawie pusta. Pewnego październikowe dnia radny Gołąb zadał mi bardzo ważne pytanie:*

*- Czy chciałbyś iść na wojnę?*

*Namyśliłem się, wziąłem kilka wdechów, a w końcu odpowiedziałem:*

*- Tak, chciałbym.*

*Była to niezapomniane chwila. Powiedziałem dwa słowa takim stanowczym tonem. Serce mocno mi biło.*

*- Właśnie na to liczyłem! - zawołał.*

*Tak. Postanowiłem iść. Za nim to nastąpi, postanowiłem lepiej poznać przyszłych wrogów. Zapytałem:*

*- Czy wie pan może coś więcej o Kalifidach? Chodzi mi o wygląd, zwyczaje, zachowanie.*

*- Znam nawet o nich wiersz - odpowiedział. Przymknął oczy i wyrecytował utwór, który brzmiał jakoś tak:*

*<<Jest plemię okrutne, z krwawych bitew znane,*

*Co Kalifidami jest od dawna zwane.*

*Są to ludzie ciemni, brzydcy jak potwory,*

*Każdy zły do szpiku i ma umysł chory.*

*Zabijają, kradną, pragną zdobyć złoto,*

*Są paskudną zgrają, okropną ciemnotą.*

*Brudni są i zapach mają jak zgnilizna.*

*Wrodzy dla każdego, bezpieczna ojczyzna*

*Jest tylko, gdy nie ma w pobliżu żadnego,*

*Jest w nich wiele złego, nie ma nic dobrego.*

*A na świecie pokój ludzie by zdobyli,*

*Gdyby cni rycerze ich wszystkich wybili>>.*

*Był to piękny wiersz, dorównujący innym czytanym przez niego. Wydawało mi się, że wynika z niego jednoznacznie, kim są Kalifidzi. Kiedy to mówił, miałem ochotę któregoś zabić. Kazimiera słuchała utworu ze skupieniem. Jej uśmiech zastąpił wyraz zadumy. Jej brat Świętosław również podjął decyzję o walce. Ponoć był odważny i szlachetny. Karczmarz Bogdan był w złym nastroju i próbował odciągnąć siostrzeńca od decyzji. Tamten przekonywał go, że słusznie postępuje. Popierał go patriota pan Gołąb.*

- *Nawet jeśli zginiesz, będzie to akt poświęcenia dla kraju. Lepiej umrzeć na polu chwały niż przegapić okazję. Przelanie krwi za kraj, to najlepsze, co można zrobić - przekonywał.*

*Pobudzał mnie tymi słowami do działania. Ponury październik ustąpił miejsca gorszemu listopadowi. Mgła i deszcze trwały przez cały miesiąc. Ludzie panikowali ze zdwojoną siłą. Znowu opowiadali o wojnie. Liczba oddziałów wystawianych przez sułtana do walki stale rosła. Kolejność atakowanych miejsc też ulegała licznym zmianom. Młody ogrodnik, wielki optymista, powiedział:*

*- A może jednak tej wojny nie będzie?*

*Wtedy wszyscy go wyśmiali, nawet jego własny ojciec. Szkoda mi było chłopaka. Każda listopadowa rozmowa zawierała choć małą wzmiankę o wojnie. W końcu miałem tego dosyć. Nie lubiłem wszelkich domysłów i spekulacji. Od września nie było uczt. Listopad był wprost przygnębiający. Nikt w ciągu tego miesiąca nie był w dobrym nastroju. Grudzień nie był lepszy. W szkołach odwołano lekcje. Miejscowy nauczyciel historii podobno zasłabł z przejęcia wywołanego sytuacją w kraju. Z końcem lata jakby wyparowała radość, a jesień przyniosła same troski i zmartwienia. Zima zapowiadała się podobnie. W grudniu nie wydarzyło się wiele rzeczy wartych zapamiętania. W karczmie pan radny zachęcał młodszych gości do obrony ojczyzny. Powiedział wtedy:*

*- Ja mam już swój wiek, a więc nie dostąpię zaszczytu walki. Ale wy jesteście młodzi i odważni. Dla młodych nie ma rzeczy niemożliwych. Za kilkadziesiąt lat będą was wspominać jako pokolenie bohaterów.*

*Wielkim głosem czytał najbardziej dobitne fragmenty wierszy. W drugiej połowie grudnia niepokoje lekko ustały, a rozmowy ludzi zeszły na inne tory. Ataki opóźniały się. Nadal jednak było ponuro. Sułtan miał zamiar wypowiedzieć wojnę w najmniej spodziewanym momencie. W końcu nadeszły obchody Święta Noworocznego. Pan Bieganowski urządził skromną ucztę, na której był tylko on i jego synowie. Najstarszemu w końcu odechciało się walczyć. Rok 981 zaczął się niezbyt przyjemnie, Około trzy dni później wstąpiłem do kraczmy. Siedział tam pan Gołąb, wciąż zachęcając do walki. Ledwo usiadłem, drzwi otworzyły się z szelestem i wszedł bardzo zgrzany i zmęczony blondyn w półpancerzu i hełmie z pióropuszem. Karczmarz zwrócił się do niego:*

*- Witaj, Żuraw. Dawno cię tu nie było, chyba pięć lat.*

*- Nie było powodu, a dziś jest bardzo ważny. Jechałem dzień i noc, żeby dostarczyć tę wieść.*

*- Czy to jest to, o czym myślę?*

*Posłaniec Żuraw rozwinął zwój i zaczął czytać:*

*<<Dnia pierwszego stycznia roku 981 Siódmego Okresu dziejów świata sułtan Kalifidów Abadalah IX wypowiedział wojnę czterem państwom, w tym Rolniczynowi. W związku z powyższym Jego Królewska Wysokość Dobiesław II za pozwoleniem Jego Cesarskiej Wysokości Ikemama II prosi mężczyzn od lat osiemnastu do czterdziestu pięciu, najlepiej nieżonatych, a także sprawnych fizycznie i psychicznie, o dołączenie do armii Rolniczyna w celu obrony kraju>>.*

*Następnie pokazał czerwoną pieczęć. Wiedziałem, że nie zawiodę króla Rolniczyna i wstąpię do armii, nawet jeśli kosztuje mnie to życie".*

*Urwał. Uklejak pisał wszystko, co się dało. Poświęcili na to prawie cztery godziny. Pisał małe litery, ale zapełnił prawie cały papier. Krawcza powiedział:*

*- Za chwilę będę musiał zejść do piwnicy. Takie miłe panie z góry pomagają mi w rozdawaniu posiłków.*

*Do mieszkania wszedł dosyć wysoki, brodaty mężczyzna po czterdziestce. Miał na sobie stary, poniszczony strój roboczy. W ręce trzymał za ogon bażanta. Uniósł go, żeby wszyscy obejrzeli i powiedział:*

*- Patrzcie, to jest prezent od pana Ćwikły.*

*Dzieci, które do tej pory słuchały z uwagą opowieści Kazimierza, podbiegły uradowane do ojca i oglądały przyniesionego przez niego ptaka. Położył go na ziemi, po czym wytarł brudne od pracy ręce szmatą zawieszoną na haku. Wtedy zobaczył Uklejaka. Obejrzał całą jego postać. Odezwał się:*

*- Dzień dobry, co pana do nas sprowadza?*

*- Dzień dobry, jestem Mieczysław Uklejak z Kaczorów. Zajmuję się spisywaniem życiorysów ludzi, a od trzech dni pan Kazimierz opowiada mi o sobie, a dzisiaj zaprosił do waszej kamienicy.*

*Pokazał mężczyźnie swoje kartki papieru zapełnione ogromem liter.*

*- No czego to ludzie nie wymyślą? Ale, w sumie każdy niech robi, co lubi. Ja się nazywam Sławomir Glina. A to uważa pan, że życiorys naszego kucharza jest ciekawy?*

*- Jak dla mnie bardzo. W dodatku on umie to tak pięknie opowiedzieć. A nie przeszkadza panu mój pobyt tutaj?*

*- Jak mawiają: Gość w dom, Bóg w dom. Może pan tu siedzieć, pod warunkiem, że będzie pan spokojny.*

*- Dziękuję.*

*- Nie przeszkadza panu nasze ubóstwo? Bo pan to jest chyba światły człowiek z majątkiem?*

*- Ono mi nie przeszkadza, ale mnie smuci.*

*- Co poradzisz? Nie wybraliśmy takiego losu.*

*- Rozumiem, jeśli będę mógł, wesprę was.*

*- Dobry człowiek, jak miło. Obieca pan, że to nie kłamstwo.*

- *Na wszystko, co w mojej mocy.*

*Kobiety były poruszone. Staruszka powiedziała:*

*- Wiedziałam, że mu dobrze z oczu patrzy.*

*Wtedy do domu wrócili dwaj nastoletni chłopcy. Ojciec zwrócił się do nich:*

*- Już jesteście, łobuziaki. To jest nasz gość, przywitajcie go należycie.*

*Chłopcy skinęli głowami przed Uklejakiem. Im też się przedstawił i powiedział powód przybycia. Byli to Bogdan i Zdzisław. Rodzina czekała na ostatnią osobę, Świętosławę, która była pomywaczką. Po kilku minutach weszła z ponurą miną.*

*- Kurna, było tylu klientów, dlatego jestem tak późno - wymamrotała. Uklejak przedstawił jej się, na co ona zareagowała:*

*- O kurna, kto to?!*

*- Dziennikarz. Ile masz lat?*

*- Trzynaście skończone w maju. No, kurna, jestem prawie dorosła, co?*

*- I już jesteś pomywaczką?*

*- Od, kurna, trzech lat. Zarabiam też w inny sposób...*

*Zmroziła go ta osoba. Zaczęła pracę w wieku dziesięciu lat. On w tym wieku bał się rozpalić w piecu. Jeszcze gorzej zareagował na jej styl wypowiedzi.*

*Kazimierz z pomocą pana Gliny wyniósł kocioł z kaszą do piwnicy, do której wejście znajdowało się zaraz obok. Ze schodów zaczęli schodzić mieszkańcy, których pokoje mieściły się na górze. Niektórzy dopiero wrócili z pracy. Mieczysław zszedł na stołówkę jako ostatni. W tłumie ludzi rzucił mu się w oczy dziwny staruszek, który przedwczoraj nad rzeką szukał Stasia. Nie zabrakło też dozorcy Leszka. Większość ludzi była chuda i ubrana roboczo. Kazimierzowi pomagały trzy młode kobiety, które wkładały kaszę do misek. Do jedzenia używali drewnianych łyżek. Miska kaszy kosztowała jedną płacę. Wszyscy jedli ze smakiem. Mieczysław po rozdaniu posiłku zwrócił się do kucharza:*

*- Na mnie już czas. Czy jutro też tu przyjść?*

*- Tak, proszę.*

*- Mam już naprawdę dużo materiału.*

*Wskazał na staruszka i zapytał:*

*- Kto to jest? Przedwczoraj mówił o jakimś Stasiu.*

*- To Jarek Łubin. Był ze mną w wojsku. Jego spotkały gorsze rzeczy, jeszcze panu opowiem.*

*- O której godzinie możemy się spotkać?*

*- Może tej, co dzisiaj.*

*- Dobrze, będę uważać na złodziei.*

*Sławomir Glina odprowadził Uklejaka do końca dzielnicy, po czym się pożegnali. Mieczysław miał dość zapachów panujących w tym miejscu i przeszedł most jak najszybciej. Bez przeszkód wrócił do domu. Tego dnia naprawdę dużo zobaczył i usłyszał. Obraz biedy wszedł mu do głowy na stałe. Opowieść była o wiele dłuższa i nieco ciekawsza. Poznał wiele nowych wiadomości. Wzruszyła go bieda ludzi z rodzinnego miasta. Opublikowana biografia, gdyby spodobała się bogatym, pomogła by im dzięki zaciekawieniu rządzących. Marzył o świecie, w którym nie ma podziału na bogatych i biednych, a każdy ma dostęp do nauki. Ponoć takie społeczeństwa stworzyły niziołki, ale Rolniczyn to nie kraj do takich eksperymentów. Niesprawiedliwość świata przerażała go od dzieciństwa. Właśnie przez to odrzucił wiarę w Boga, o czym milczał. Rolniczyn jest bowiem państwem wyznaniowym, w którym za głoszenie antyreligijnych poglądów grozi kara śmierci. Od dzieciństwa chodził niechętnie na nabożeństwa z rodzicami i siostrami, jednak zawsze było to z przymusu. Po opuszczeniu domu rodzinnego przestał należeć do grona wiernych. Krawcza w swoich wspomnieniach często krytykował zachowania duchownych. Ich stosunek do religii był zbliżony, co ucieszyło Uklejaka. Do nocy czytał swoje zapiski, zapominając o dokładnym umyciu się. Można powiedzieć, że sprawa kucharza całkowicie go pochłonęła.*

KONIEC ROZDZIAŁU TRZECIEGO