Anglikanizm

**Anglikanizm** - jeden z odłamów chrześcijaństwa, wywodzący się z Mostanii, określany z zasady jako odłam protestantyzmu. Anglikanizm dzieli się obecnie na **Anglikanizm Mostański** oraz **Anglikanizm Kalerski**. Jest to główne wyznanie w Mostanii, a także drugie największe wyznanie w CKO.

## Historia

### Anglikanizm kalerski

Początki anglikanizmu na terenach dzisiejszego CKO związane są z działalnością **Bractwa św. Pawła** - ortodoksyjnej, angielskiej grupy anglikańskich misjonarzy, których celem było głównie rozpowszechnianie wiary anglikańskiej poza Anglię, a także uniezależnianie innych państw od papiestwa.

W 1702 roku bractwo zwróciło się do ówczesnego monarchy Królestwa Tercrafta, Jerzego I Rychoca z prośbą o przeprowadzenie misji na terenie podległej jego władzy Kalerii. Król, z wyznania katolik, był początkowo bardzo sceptycznie nastawiony do działalności organizacji, z czasem jednak uznał, że sprowadzenie anglikanów na teren Kalerii przyniesie polityczne korzyści: Z jednej strony, poprzez wprowadzenie obcej kultury, osłabi patriotyzm kalerski, który groził wyswobodzeniem się Kalerii z rąk Królestwa, z drugiej - obniży pozycję kalerskiego duchowieństwa katolickiego, które było z zasady nieprzychylne zaborczym rządom Królestwa. Jerzy I liczył również na to, że pozostali po akcji misjonarskiej katolicy zwrócą się w stronę Królestwa i zwiększą lojalność wobec monarchy.

Akcja osadniczo-misjonarska rozpoczęła się początkiem 1702 roku, kiedy to na ziemie północnej Kalerii przybyło ponad 10.000 Anglików, w tym 2.000 członków bractwa oraz ponad 8.000 angielskich chłopów i mieszczan. Lider bractwa, **Gustaw John Franck** rozpoczął natomiast negocjacje z miejscowymi rodami szlacheckimi w związku z planami zaprowadzenia anglikanizmu na ziemiach Kalerii.

Szlachta była dość przychylnie nastawiona do pomysłu Francka, widząc w nim potencjał do osiągnięcia większych korzyści płynących z pańszczyzny: Część ziemiaństwa chciała bowiem wymusić na podwładnych sobie chłopach przejście na anglikanizm, co wiązałoby się z większymi dla nich swobodami, a także liczyła na podporządkowanie sobie nowoprzybyłych chłopów angielskich.

Wbrew oczekiwaniom szlachty oraz członków bractwa, akcja misjonarska nie przynosiła początkowo skutecznych skutków: Chłopi kalerscy byli niechętni wobec nowej wiary, będąc przy tym gotów nawet do poniesienia ciężarów, czy dyskryminacji ze strony szlachty. Skutecznym hamulcem okazał się być Kościół Katolicki - kalerscy księża chcieli powstrzymać chłopów przed przejściem na anglikanizm, gdyż taki stan rzeczy oznaczałby zubożenie Kościoła, m. in. przez wzgląd na zahamowanie płacenia przez chłopów dziesięciny.

W 1721 roku nastąpiło apogeum sytuacji, określane mianem **Kryzysu Lwowskiego**. Nastąpił on w momencie, gdy katolicki arcybiskup Leopolis, **Fidiasz Konstanty**, pod naciskami miejscowego gubernatora, wezwał katolickich chłopów, szlachtę i mieszczaństwo do zbrojnego buntu przeciwko anglikanom w obronie interesów Kościoła Katolickiego. Bunt miał mieć charakter polityczno-gospodarczy: Arcybiskup obawiał się zniesienia dziesięciny, a także ewentualnego potępienia bierności kalerskiego kleru przez papiestwo. Na wezwanie biskupa stawiło się ponad 2.000 ludzi (głównie chłopów i biedniejszych mieszczan), którzy w dniach 2-10 lutego 1721 roku dokonali rzezi anglikańskiej szlachty, nazwanej później **Rabacją Lwowską**. W wyniku masakry zginęło ponad 200 przedstawicieli szlacheckich rodów, a także kilkudziesięciu Anglików. Wbrew oczekiwaniom biskupa, ówczesny papież, Klemens XI, zdecydowanie potępił rzeź szlachty oraz ekskomunikował Konstantego i wszystkich, którzy brali udział w rabacji.

Przychylna, zdaniem anglikanów, postawa papiestwa spowodowała ożywienie akcji misjonarskiej, która poskutkowała prawdziwą falą chrztów i przejść na wyznanie anglikańskie. Z czasem ślady angielskiej dominacji zanikły, a wyznanie anglikańskie zaczęło rozpowszechniać się spontanicznie - głównie za sprawą chłopów. Potomkowie Anglików założyli natomiast na północy Kalerii nowe miasto - **Gabrielle**, które stało się miastem królewskim, którego handel nastawiony był na korzyści płynące do Królestwa Tercrafta. Gabrielle otrzymało prawa miejskie w 1791 roku, w przeciągu następnego stulecia stając się znaczącą metropolią.

Ważnym (z perspektywy późniejszych dziejów) wydarzeniem w historii kalerskiego anglikanizmu, stało się przejście na wiarę anglikańską rodu Wolfensteinów, od którego wywodzi się obecny cesarz CKO. Stało się to w czasach hrabiego Ignacego Wolfensteina Ekscelipskiego, który przechodząc na nową wiarę, chciał uniezależnić się od biskupa Eksceliptora, który nakładał na ród, niezupełnie zgodnie z ówczesnym prawem, różnorodne ciężary ekonomiczne, a także starał się przejąć od rodu część jego ziemskich posiadłości.

Dostosowując się do wzrostu nowej wiary w Kalerii, król Angielski Edward II w porozumieniu z mostańskim duchowieństwem, erygował anglikańskie diecezje na terenie Kalerii. Kalerscy anglikanie zbudowali szereg świątyń, a także przekształcili część świątyń katolickich (głównie w miejscowościach, w których liczba anglikanów zaczęła przeważać nad katolikami). Do XIX wieku, anglikanizm był domeną przede wszystkim północnej Kalerii, na południe zawędrował on późno, bo dopiero w połowie XIX wieku, w związku ze wzmożoną ruchliwością społeczną.

#### Secesja ekscelipska i powstanie anglikanizmu kalerskiego

W 1810 roku, w związku z rozpowszechnieniem się anglikanizmu w Kalerii, powstał istotny problem społeczno-polityczny: Część społeczeństwa, popierana m. in. przez Kościół Katolicki, ale także przez wewnętrzne środowiska anglikanów w Kalerii, uznała dominantę króla Anglii nad kalerskimi anglikanami za naruszenie interesów Kalerii i Królestwa Tercrafta, poprzez zwierzchnictwo obcego monarchy nad Kalerią.

Wobec zaistniałej sytuacji, kilka wpływowych, katolickich rodów szlacheckich puściło w obieg plotkę, jakoby w Kalerii szykować się miało powszechne powstanie ludowe, wymierzone przeciw anglikanom, jako elementowi wrogiemu, wysłanemu na tereny Kalerii przez obce państwo. Warunkiem niedojścia do powstania miałoby być oddzielenie Kościoła Angliańskiego w Kalerii od Kościoła Anglikańskiego na wyspach oraz wyznaczenie zwierzchnika kościoła w Kalerii. Król Anglii Edward II, obawiając się przelewu krwi, przystał na propozycje szlachty i zrzekł się zwierzchnictwa nad kalerskimi anglikanami.

W celu rozwiązania sytuacji, 25 lipca 1810 roku w Eksceliptorze zebrała się rada, złożona z kilku anglikańskich biskupów w Kalerii oraz przedstawicieli kilku szlacheckich rodów wyznania anglikańskiego (m. in. Wolfensteinów). Rada uchwaliła tzw. **Secesję Ekscelipską**, czyli akt odłączenia Kościoła Anglikańskiego w Kalerii od Kościoła Anglikańskiego w Mostanii. Akt zakładał:

* Powołanie Kalerskiego Kościoła Anglikańskiego
* Pozostawienie dotychczasowych diecezji anglikańskich w nienaruszonym stanie
* Obranie za głowę Kalerskiego Kościoła Anglikańskiego monarchy Kalerii, a w razie jego braku - anglikańskiego arcybiskupa Eksceliptora.

Akt Secesji Ekscelipskiej należy do tym ciekawszych, że zakładał istnienie monarchy kalerskiego (w ówczesnym czasie taki nie istniał). Był to czynnik motywowany patriotyzmem Kalerczyków, którzy pragnęli wyswobodzić się z rąk Królestwa Tercrafta. **Kaleria nie zyskała monarchy aż do 1956 roku, kiedy cesarzem CKO został Oeliks Wolfenstein Ekscelipski**. W praktyce więc, głową kościoła był anglikański arcybiskup Eksceliptora.

#### XX wiek

Na początku XX wieku, ogólny procent anglikanów w populacji Kalerii przekroczył 25%. Prognozowano wówczas, że z czasem wyznawcy anglikanizmu mogą przewyższyć katolików.

Na ogół w XX wieku nie dochodziło do starć pomiędzy anglikanami, a katolikami, choć przedstawiciele obu wyznań darzyli siebie niechęcią. W 1904 roku, papież Pius X zachęcił kalerskich katolików do bojkotu ekonomicznego przedsiębiorstw anglikańskich: Sprzeciwił się temu wówczas Aleksander Ludwik Wolfenstein (ojciec Oeliksa I Wolfensteina), który starał się prowadzić dialog pomiędzy wyznawcami obu odłamów chrześcijaństwa. Przekonał on katolickiego arcybiskupa Eksceliptora do podjęcia się rozmów ze Stolicą Apostolską, które jednak nie przyniosły skutku. Zmianę polityki Kościoła Katolickiego wobec anglikanów kalerskich przyniósł dopiero wybór kolejnego papieża.

W 1956 roku, wraz z powstaniem niepodległego CKO i początkiem panowania pierwszego cesarza kalerskiego, Oeliksa Wolfensteina, pojawiła się okazja do formalnego domknięcia aktu Secesji Ekscelipskiej. Cesarz był początkowo sceptyczny wobec uznania siebie za głowę Kościoła Anglikańskiego (choć sam był wierzącym i praktykującym anglikaninem), uważając, że *taki stan rzeczy przekroczyłby zdroworozsądkową zależność Kościoła od Państwa*. Cesarz dał się przekonać dopiero w 1963 roku. Sam jednak zrezygnował z pełnienia roli faktycznej głowy Kalerskiego Kościoła Anglikańskiego, przyznając sobie tylko skromne i bardzo ograniczone kompetencje.

#### XXI wiek

Według spisu powszechnego z 2004 roku, anglikanie stanowili w CKO niecałe 40% ogółu populacji, stanowiąc (po katolikach) największe wyznanie chrześcijańskie w CKO.

Po objęciu panowania przez cesarza Oeliksa II, stał się on jednocześnie nową głową Kościoła.

Współcześni kalerscy anglikanie uważani są za bardziej liberalnych od katolików: Tylko 11% z nich uczestniczy w nabożeństwach co tydzień, a większość z nich chodzi do kościoła jedynie z okazji najważniejszych świąt, ślubów, czy pogrzebów.

Obecnie obserwuje się w CKO raczej tendencję spadkową, jeśli chodzi o liczbę wiernych Kalerskiego Kościoła Anglikańskiego: Zwiększa się natomiast liczba nowo ochrzczonych katolików.

## Główne zasady Anglikanizmu

### Anglikanizm kalerski

Początkowo kalerski odłam anglikanizmu w niczym nie różnił się od odłamu mostańskiego. Z czasem jednak, zwłaszcza po uchwaleniu Secesji Ekscelipskiej, zaczęły pogłębiać się zmiany pomiędzy dwoma odłamami. Do najważniejszych z nich należą:

* Istnienie anglikańskich klasztorów;
* Odprawianie nabożeństw w języku polskim (ojczystym dla większości Kalerczyków), a nie, jak w przypadku anglikanizmu mostańskiego - angielskim;
* Sporadyczne używanie łaciny w liturgii (naleciałości katolickie);
* Podtrzymany, a zniesiony w anglikanizmie mostańskim zakaz grzebania samobójców na świętej ziemi, udzielania małżeństw osobom homoseksualnym, czy wyświęcania kobiet na kapłanów;
* Większa, niż w przypadku anglikanizmu mostańskiego tolerancja w stosunku do obrazów, rzeźb, czy świętych wizerunków (obecne są one także w domach wiernych), uznanie (tak jak w katolicyzmie) części obrazów i wizerunków jako cudowne;
* Istnienie ludowych tradycji religijnych, wywodzących się z katolicyzmu (np. barwne procesje), które zatraciły jednakże pierwotny sens teologiczny.