Rapsydzi

Rodzime ziemie Rapsydów (linia ciągła) i Tellonidów (linia przerywana) w epoce antropogenicznej

## Kultura i religia

### Typ religii

politeistyczna: kult z Pinoton (zachód) i Rench (wschód)

### Najcenniejsze materiały

kamień, drewno, żelazopóźniej: złoto i srebro z Korkinów

**Rapsydzi** - lud zamieszkujący dolinę rzeki Montenis w północnej Osalii. Pierwsi Rapsydzi pojawili się w XL wieku Starej Ery i od zawsze mieli styczność z żyjącymi na północy Tellonidami. Do XVI wieku Rapsydzi żyli podzieleni na kilka niezależnych i wrogich państw, jednak w 1563 roku zjednoczyli się i stworzyli Trójkrólestwo Rapsydii.

Legendarnymi założycielami tej grupy byli: półbóg Marek Starszy, paladyn Oksjom Zwycięzca oraz czarodziejka Kaen Moris. Rapsydzi wyznawali kult z Pinoton, posługiwali się wieloma językami (najstarszy z nich to pierwotny język Ar-moru), zaś swój pierwszy system piśmienniczy opanowali dopiero w XX wieku SE.

## Warunki naturalne

Kolebką cywilizacji rapsydyjskiej są północno-zachodnie niziny Osalii, a przede wszystkim region środkowej rzeki Montenis. Najdawniejsze plemiona Rapsydów zamieszkiwały obszar doliny Montenisu mniej więcej od ujścia Torji do ujścia Yequajedy (czyt. żakuajedy). Warunki panujące w tym miejscu sprzyjają rozwojowi cywilizacji - panuje tu przyjemny, umiarkowany klimat, teren jest płaski, występuje tu dużo lasów mieszanych oraz liczne, świetnie ulokowane złoża surowców: kamienia, węgla oraz miedzi. Przez niziny przepływają liczne rzeki na czele z wielkim Montenisem, dzięki czemu zapotrzebowanie na wodę da się bez problemu pokryć. W tym regionie występuje wiele potrzebnych ludziom gatunków zwierząt, począwszy od królików na bydle kończąc, zaś koroną przyrody są ogromne stada potężnych mamutów. Kilka set kilometrów na północ od ziemi Rapsydów żyli Tellonidzi, lud, z którym mieszkańcy niziny współpracowali i wręcz tworzyli razem jedną cywilizację.

Warunki naturalne Północy (bo taką w terminologii geograficzno-historycznej nosi nazwę rodzinna ziemia Rapsydów i Tellonidów) ułatwiają rozwój rolnictwa, urbanizację i powstawanie nowych dróg, a także prowadzenie działań wojennych. Nie powinien więc dziwić fakt, że dolina Montenisu stała się w Erze Pierwotnej miejscem narodzin jednej z najwspanialszych cywilizacji tego świata.

## Historia

Rapsydzi pojawili się około XL wieku przed Nową Erą. Osiedlili się w regionie doliny rzeki Montenis w północnej Osalii.

Nie wiele wiadomo o ich dziejach w epoce antropogenicznej. Na pewno pierwsze państwo rapsydyjskie powstało ok. XXXVII wieku SE, na skutek tzw. Wielkiego Triumwiratu zawartego między Markiem Starszym (w religii rapsydyjskiej półbóg, boski posłaniec), wojownikiem Oksjomem Zwycięzcą oraz wybitną czarodziejką - Kaen Moris. Przymierze stworzone według legend do walki z najeżdżającymi te ziemie orkami niestety rozpadło się przez kłótnie między triumwirami, którzy podzielili swoje państwo na trzy części - Ar, Mor i Kin. Wojna Ar i Moru trwała przez 100 lat i zakończyła się zwycięstwem potomków Marka Starszego, zaś połączenie terytoriów obu państw skończyło się powstaniem Świętego Państwa Ar-Moru, na którego czele stanęła I dynastia z Seaude, bezpośredni krewni Marka Starszego. Nowy hegemon podporządkował sobie następnie wszystkie ziemie, na których żyli Rapsydzi, a religią państwową stał się kult założyciela Aru i jego spadkobierców.

Do epoki pisma dzieje Rapsydów są mało znane. Według legend i opowieści przekazywanych z pokolenia na pokolenie, Święte Państwo Ar-Moru istniało pełne tysiąc lat, będąc najwspanialszym królestwem Północy. Przez tak długi okres czasu Ar-Mor musiał się zmierzyć z wieloma przeciwnikami, począwszy od Kinu i tellonidzkiego Pinoton, po hordy orków z zachodu. W XXV wieku SE królestwo Kinu i królestwo Pinotonu zawarły sojusz i wspólnie dokonały inwazji na kraj Marka Starszego. Wyniszczający konflikt skończył się upadkiem Ar-Moru oraz zniewoleniem przez najeźdźców jego mieszkańców. Członkowie dynastii z Seaude zostali wymordowani, a ich ciała miały zostać pochowane razem z bogactwami rodu królewskiego w grobowcu niedaleko miasta Tempos.

Tellonidzi wprowadzili w rapsydyjskim świecie nowy ład - narzucili Kinowi swoje zwierzchnictwo, zaś wszystkich mieszkańców kontrolowanych ziem zmusili do posługiwania się ich językiem oraz wyznawania ich systemu wierzeń. Na szczęście, po półtorej wieku bycia pod butem tyranów z Północy los uśmiechnął się do mieszkańców świętego państwa. W XXIII wieku SE w Pinoton doszło do wojny domowej, w wyniku którego mocarstwo rozpadło się na kilka części. Dzięki wewnętrznym problemom zaborcy Rapsydzi wyzwolili się spod tellonidzkiego jarzma i odrodzili swoje stare królestwo. Niestety, język oraz wierzenia przodków zostały na zawsze utracone. Nowe Królestwo Ar-Moru stało się szybko jednym z najpotężniejszych graczy Północy.

### Późna epoka antropogeniczna

Nowymi włodarzami odrodzonego królestwa Ar-Moru stała się II dynastia z Seaude, lecz trwała ona jedynie do początku XXII wieku SE, a schedę po niej przejęła III dynastia z Seaude. Pierwszym królem wywodzącym się z tego rodu był Katon Mądry, zaś jego żoną i królową Ar-Moru - Onoraxis Piękna. Para monarchów postawiła sobie ambitny cel stworzenia w ciągu zaledwie stulecia wielkiego imperium, które swoim zasięgiem objęłoby całą Północ. Katon wraz ze swoją armią ruszył na podbój świata i w ciągu dekady zdołał skolonizować całą dolinę Montenisu, a także zawładnąć sporą częścią tellonidzkich ziem na północy. Po śmierci króla w 2188 roku SE ku chwale podążał również jego syn - Katon Młodszy - który pomnożył kilkukrotnie bogactwa Ar-Moru i sprawił (różnymi drogami, począwszy od sprawnej dyplomacji, na łapówkach i szantażach kończąc), że władcy praktycznie wszystkich państw rapsydyjskiego świata oddali mu hołd. Pokłon Katonowi oddał nawet przywódca Teokracji Pinotonu, który za utratę niepodległości uniknął krwawej wojny z Ar-Morem i niechybnej klęski. Na terenie świętego miasta Tellonidów utworzono arcyksięstwo Pinotonu, którym zarządzał wybrany przez monarchę namiestnik.

Hegemon nie władał jednak długo ziemiami Północy - w 2156 roku SE na tron wstąpił pierworodny syn Katona Młodszego imieniem Fallon. Bratem władcy był Kronos, dla którego nie istniała cenniejsza rzecz od władzy i nieograniczonych, królewskich majątków. Chociaż Fallon hojnie dzielił się z bratem swoimi skarbami (co na dworze rapsydyjskim wcale nie było takie oczywiste) i mianował go arcyksięciem Pinotonu, tron Ar-Moru, największe pragnienie Kronosa, zostawało co oczywiste daleko poza jego zasięgiem. Opętany żądzą władzy, młodszy syn Katona planował po kryjomo zamach na swojego brata, który został przeprowadzony ostatecznie w -2153 roku. Los nie sprzyjał jednak Kronosowi, bowiem monarcha nie zginął, lecz "jedynie" poniósł poważne obrażenia. Co gorsza, płatny zabójca, który miał zasztyletować króla został schwytany i nie krył zbytnio, kto zlecił zbrodnie. Kronos został natychmiast uwięziony i skazany na ścięcie, lecz fatalny zbieg okoliczności spowodował, że uciekł z lochu i opuścił stolicę kraju - Seaude. Przez kilka lat działał w ukryciu, zbierając pod sobą przeciwników obecnego władcy oraz różnych zbirów z całego państwa.

Między 2140 a 2132 rokiem Starej Ery miała miejsce wojna domowa w Ar-Morze, w której zwolennicy Kronosa wyszli naprzeciw armii króla Fallona. Chociaż konflikt teoretycznie zakończył się zwycięstwem tego drugiego (władca zachował tron i militarnie pokonał brata), to pod kątem politycznym wojna domowa była katastrofą i zakończyła krótką dominację Ar-Moru w rapsydyjskim świecie. Kronos zdołał uciec do źródeł Montenisu, gdzie razem ze swoimi dziećmi założył nowe państwo - Kin. Niestety, sam w wyniku ciężkiej choroby zginął krótko po założeniu państwa i dane mu było zasiadać na tronie tylko przez kilka miesięcy. Konflikt Fallona z Kronosem, w połączeniu z mającą miejsce pod koniec tego stulecia epidemią *chorzyszu*, otworzył zupełnie nową epokę w dziejach Północy.

### Wczesna epoka pisma

#### Epidemia *chorzyszu* i skutki wojny domowej

Pod koniec XXII wieku SE na Północy wybuchła wielka epidemia *chorzyszu*, która spustoszyła rapsydyjski świat i zabrała ze sobą setki tysięcy ludzi. Plaga nie ominęła też dworu królewskiego i spowodowała śmierć całej rodziny panującego wtedy w Ar-Morze Tobinisa I (wnuka Fallona). Choroba oszczędziła samego władcę, jednak brak jego synów, następców tronu, stanowił poważne zagrożenie dla ciągłości władzy w państwie. By zabezpieczyć kraj przed wojnami dynastycznymi, Tobinis zapisał w swoim testamencie władzę swojemu kuzynowi - Barabaszowi z Tomilr oraz jego rodzinie.

Nowy król został koronowany w Seaude w 2088 roku. Głównym celem monarchy było postawienie na nogi Rapsydów po czasach zarazy oraz zwalczanie wielkiego wroga Ar-moru w postaci Kinu. Kraj ten, zarządzany już przez potomków Kronosa, rósł w siłę z każdym dniem, stając się coraz większym zagrożeniem dla dominacji państwa Katona Mądrego na Północy. Widząc, że konieczne jest szybkie działanie, Barabasz zdecydował się wiosną następnego roku wyruszyć na wschód razem z armią i raz na zawsze zlikwidować problem.

Wona Ar-Moru z Kinem rzeczywiście rozpoczęła się w 2087 roku, zaś głównym celem wyprawy wojennej było dotarcie do Ferdonu, siedziby rodziny Kronosa i nieoficjalnej stolicy kraju. Armie Barabasza zrealizowały błyskawicznie ten zamiar, lecz dzielni Rapsydzi ze wschodu okopali się w swoich grodach i stawiali wojskom najeżdżającym skuteczny opór. Silne ośrodki miejskie wraz z partyzantami i chłopami spowodowały, że szybka inwazja zamieniła się w wieloletnią wojnę - działający często niezależnie od siebie obrońcy swoimi atakami zmuszali królewską armię do pogrupowania się w mniejsze jednostki, przez co jednolity front w tym konflikcie praktycznie przestał istnieć. Pod koniec tego samego roku Kinijczycy odbili Ferdon i reaktywowali struktury państwa.

Krwawe potyczki między żołnierzami obu stron trwały przez następne 10 lat. Specyficzna forma działań wojennych przyczyniła się do stworzenia nowych ośrodków władzy na wschodzie - walczące dotąd w pojedynkę miasta i osady zawiązywały sojusze ze swoimi sąsiadami w celu lepszej przeciwdziałania najazdom ar-moryjskim, jak i również bezpańskich barbarzyńców napadających na grody w celach łupieżczych. Sojusze między miastami stawały się coraz większe, aż w końcu obejmowały całe regiony. Dwa największe z nich - Unia Miast Zachodu zwana też Starym Kinem oraz Koalicja Wschodnia, czyli inaczej Nowy Kin postanowiły zjednoczyć się w celu wypędzenia żołnierzy wroga ze swojego terytorium. I rzeczywiście, po wielu latach kolejnych bitew i starć, Ar-Mor musiał się w końcu definitywnie wycofać i uznać się za przegranego. Walka Dawida z Goliatem (jak to się wydawało na początku) przyczyniła się do znacznego wzrostu anty-ar-moryjskich nastrojów na Północy - ludzie rapsydyjskiego świata zobaczyli, że tyrani narzucający swoją wolę całemu światowi w rzeczywistości są kolosem na glinianych nogach, co zmotywowało wielu do powstań i rewolucji. W 2071 roku SE (3 lata po zwycięstwie Kinu) swoją wolność odzyskało Pinoton, zaś kilka lat później Królestwo Dorcji unieważniło swój hołd lenny wobec króla Ar-Moru. Panowanie Barabasza z Tomilr, które miało zakończyć problemy mocarstwa, jeszcze bardziej je pogłębiło.

Tymczasem Unia Miast Zachodu i Koalicja Wschodnia przeobraziły się w dwa niezależne monarchie absolutne, w których władzę przejęły kolejno: ród Operidów oraz ród Slegornów, wywowdzące się od rodziny Kronosa. Na wschodzie zaczął się kształtować wtedy nowy system społeczny, oparty na podziale na patrycjat, czyli bogatą klasę społeczną złożoną z rodowych arystokratów i kapłanów, oraz biedotę (plebs), którą tworzyli chłopi, mieszkańcy większych miast czy szlachta średniozamożna. W połowie XXI wieku, podczas Wielkiego Rozłamu (*Gronde Morrassio*) w kościele rapsydyjskim, jak i Nowy, tak i Stary Kin opowiedziały się po stronie kultu z Rench. Spotkało się to ze sprzeciwem niektórych kapłanów popierających nurt pinotoński, wśród których znajdował się potomek Kronosa - Arystarch z Ingnes. W 2043 roku SE doszło do wojny domowej między zwolennikami obu prądów. Ostatecznie Arystarch, człowiek uosabiający kult z Pinoton w Starym i Nowym Kinie, został pokonany i wygnany z państwa razem z całkiem liczną grupą zwolenników. Wielotysięczny tłum pozbawiony domu tułał się przez ponad półtorej wieku po bezkresnych nizinach zachodniej Osalii.

W końcu jednak los uśmiechnął się do wędrujących ludzi - wygnani Rapsydzi dotarli do stóp zachodnich Korkinów, gdzie się osiedlili i założyli nowe państwo o nazwie Kar.

*~~Zderzenie z Chanami, cywilizacją potężną militarnie oraz przeganiającą Rapsydów o wiele lat, było (co zrozumiałe) wstrząsem dla całego północnego świata. Z O sile wojsk południa armia królestwa Kar miala okazję się przekonać w 1911 roku SE, podczas bitwy o Korkiny. Pierwsze zbrojne spotkanie Chanów z Rapsydami zakończyło się co prawda porażką tych pierwszych, lecz straty~~*

## Specyfika cywilizacji

### Nauka

1. ↑ Rapsydzi wykorzystywali intensywnie mamuty do celów militarnych - wielkie ssaki nie dość, że były wspaniałą bronią, mającą znacznie więcej zastosowań bojowych niż konie z Południa (mogły przenosić na dalsze dystanse kilkunastu żołnierzy czy ciężki sprzęt wojenny), to niewątpliwie ich rozmiary wpływały na psychikę przeciwnika i siały w ich sercach strach.
2. ↑ Wierzenia Tellonidów są kultem politeistycznym. Szczególne znaczenie w kulcie ma boskie rodzeństwo Daresa i Maresa, braci o zupełnie innym charakterze oraz podejściu do życia. W okresie epoki antropogenicznej Tellonidzi kładli jednakowe znaczenie na obie postacie mitologiczne, lecz w późnym XXI wieku SE doszło do rozłamu na kult z Pinoton (zachowujący teologiczną ciągłość z pierwotnymi wierzeniami tellonidzkimi) oraz kult z Rench (odrzucający dawne podejście, a jedynie Maresa i jego rodziny). Rapsydom w XXV wieku narzucony został więc tradycyjny model wierzeń, który z czasem przekształcił się w kult z Pinoton.
3. ↑ W wierzeniach Rapsydów z Kar pojawia się motyw boskiej opieki nad wygnanymi szukającymi nowego domu. Według legend, bogowie zesłali na ziemię Sophanesa, który (po doznaniu objawień w jaskini) wiedział gdzie szukać nowej ojczyzny dla ludu Kronosa i zaprowadził ich bezpieczną drogą do podnóża Korkinów.