Minh sử Liệt truyện 1

Minh Thái Tổ noi theo cái họa nữ thời trước, lập cương trần kỷ, thủ nghiêm nội giáo. Hồng Võ nguyên niên, mệnh nho thần tu nữ giới, dụ Hàn lâm Học sĩ Chu Thăng viết: “Kẻ trị thiên hạ,trước tiên phải trị gia.Đạo trị gia, bắt đầu ở cẩn thận phu phụ. Hậu phi tuy mẫu nghi thiên hạ, nhưng không thể can dự chính sự.Đến thuộc về phi tử, không gì bằng chuẩn bị quan chức,hầu hạ chăn gối;nếu quá ân sủng, sẽ kiêu mà phạm sai, mất đi trật tự trên dưới. Lịch đại cung vi, chính do nội xuất, ít họa. Duy minh chủ có thể nhìn thấy điều không đúng, dưới đây nhiều sẽ bị ngờ.Các Khanh ai biên lục lại việc nữ giới và các hiền phi thời cổ đúng pháp, sai con cháu hậu thế biết để giữ gìn.”Bọn Thăng mới biên lục lại.

Tháng sáu năm thứ năm, mệnh lễ thần nghị luận nghi chế cung quan nữ chức. Lễ thần nói:

-Thời Chu có quy chế, Hậu cung thiết Nội quan để nội trị. Hán thiết 14 đẳng Nội quan,hơn trăm người. Đường thiết 6 cục 24 ty, được 140 người, nữ sứ hơn năm mươi nguòi,đều sung tuyển từ các cô gái nhà lương thiện.

Đế thấy thiết lập nhiều, mệnh tăng giảm thêm.Do vậy,giảm 6 cục 24 ty làm 6 cục 1 ty. Cục gồm Thượng cung, Thượng nghi, Thượng phục, Thượng thực, Thượng tẩm,Thượng công, đứng đầu là Cung chính,đều là Chính lục phẩm. Mỗi cục lĩnh 4 ty,thuộc cáp 24 người, Thượng cung tổng điều hành các cục khác. Giới lệnh trách phạt,đều do Cung chính sử lý. Quan 75 người, Nữ sứ 18 người, theo Đường giảm hơn 140, phàm lấy phục lao cung tẩm, cẩn thận ghi lại. Chư phi vị hiệu xưng là Hiền,Thục, Trang, Kính, Huệ,Thuận, Khang, Ninh; khuê phòng ung túc, chỉ ngụ thâm viễn. Hựu mệnh công bộ chế hồng bài, tuyên giới dụ hậu phi chi từ, huyền vu cung trung. Bài dụng thiết, tự sức dĩ kim. Phục trứ lệnh điển, tự hậu phi dĩ hạ chí tần ngự nữ sử, cự tế y thực chi phí, kim ngân tệ bạch, khí dụng bách vật chi cung, giai tự thượng cung thủ chỉ, điệp nội sử giam phúc tấu, di bộ thần thủ cấp yên. Nhược thượng cung bất cập tấu, nội sử giam bất phúc tấu, nhi triếp lĩnh vu bộ giả, luận tử. Hoặc dĩ tư thư xuất ngoại, tội diệc như chi. Cung tần dĩ hạ hữu tật, y giả bất đắc nhập cung, dĩ chứng thủ dược. Hà kỳ thận dã! Thị dĩ chung minh chi đại, cung khổn túc thanh, luận giả vị kỳ gia pháp chi thiện, siêu dật hán, đường.

闺房雍肃，旨寓深远。又命工部制红牌，镌戒谕后妃之词，悬于宫中。牌用铁，字饰以金。复著令典，自后妃以下至嫔御女史，巨细衣食之费，金银币帛、器用百物之供，皆自尚宫取旨，牒内使监覆奏，移部臣取给焉。若尚宫不及奏，内使监不覆奏，而辄领于部者，论死。或以私书出外，罪亦如之。宫嫔以下有疾，医者不得入宫，以证取药。何其慎也！是以终明之代，宫壸肃清，论者谓其家法之善，超轶汉、唐。

　　爰自孝慈以迄愍后，考厥族里，次其世代，虽所遇不齐，显晦异致,而凡居正号者并列于篇。其妃嫔有事实者，亦附见焉。

Hiếu Cung Tôn Hoàng hậu / Ngô Hiền phi / quách tần / anh tông hiếu trang tiền hoàng hậu / hiếu túc chu thái hậu / cảnh đế uông phế hậu / túc hiếu hàng hoàng hậu / hiến tông ngô phế hậu / hiếu trinh vương hoàng hậu / hiếu mục kỷ thái hậu / hiếu huệ thiệu thái hậu / vạn quý phi

## Thái tổ Hiếu Từ Cao Hoàng hậu

Thái tổ Hiếu Từ Cao Hoàng hậu Mã thị, người Túc châu. Cha Mã công, mẹ Trịnh Ảo, mất sớm. Mã công vốn quen Quách Tử Hưng,sau khi mất đem con nhờ Tử Hưng. Mã công mất, Tử Hưng nuôi như con gái. Tử Hưng thấy Thái tổ là kỳ tài, sau này đem gả cho.

Hậu nhân từ có trí giám, giỏi thư sử. Thái tổ có văn thư thường mệnh hậu chấp chưởng,không từng bỏ sót. Tử Hưng thường tin sàm, nghi Thái tổ. Hậu tự mình khuyên giải, hiềm khích mới xóa. Thái tổ đã hạ Thái Bình, hậu dẫn thê thiếp tướng sĩ qua sông. Cùng ở Giang Ninh, Ngô, Hán ở gần, chiến không ngày nghỉ, tự thân may áo cho quân sĩ. Trần Hữu Lượng cướp Long Loan, Thái tổ phái binh đánh, hậu dùng hết vàng bạc trong cung trung khao binh sĩ. Thường nói Thái tổ,cái gốc của định thiên hạ là không lạm sát. Thái tổ mừng.

Tháng giêng năm Hồng Võ thứ nhất, Thái tổ tức đế vị, sách làm hoàng hậu. Ban đầu, hậu theo đế trong quân, quân lương ít ỏi, đế lại bị họ Quách nghi, thường nhịn ăn. Hậu làm bánh hấp, đem giấu ở trong ngực, da bị bỏng. Thường trữ thịt ở cung đế,không thiếu ngày nào, do vậy thương không ăn nu.Đến khi quý, đế sánh với “Vu lâu đậu chúc”, “Hô đà mạch phạn”, mỗi lần nói quần thần đều bảo hậu hiền, so với Trưởng Tôn Hoàng hậu triều Đường. Nói cho hậu. Hậu rằng:

-Thiếp nghe nói "Phu phụ tương bảo dịch, quân thần tương bảo nan". Bệ hạ nếu đã không quên thiếp khi bần tiện, nguyện cũng mong bệ hạ không quên các quần thần cùng hiệp lực lúc gian nan. Thiếp sao dám so với Trưởng Tôn Hoàng hậu!

Hậu nội trị chăm chỉ,nhản giảng cầu cổ huấn. Cáo lục cung, lấy Tống nhiều hậu hiền, mệnh Nữ sứ ghi lại gia pháp, triều tịch tỉnh lãm. Hoặc nói Tống quá nhân hậu, hậu nói:

-Quá nhân hậu, không tốt bằng hà khắc sao?

Một ngày, hỏi Nữ sứ:

-Thuyết Hoàng Lão, sao Đậu Thái hậu xem trọng vậy?

Nữ sứ rằng:

-đem thanh tĩnh vô vi làm căn bản. Vứt đi nhân nghĩa, khuyến khích dân chúng hiếu tư, đấy là giáo lý của thuộc nầy.

Hậu rằng:

-Hiếu từ tức nhân nghĩa, cự hữu tuyệt nhân nghĩa lại khuyên hiếu từ?

Hậu thường đọc Tiểu học, cầu đế biểu chương.

Đế trước điện xử lý sự tình, có khi tức giận phi thường, hậu chờ đế về cung, tùy việc mà can gián. Tuy đế tính nghiêm, nhưng đã nhiều lần hoãn hình lục. Tham quân Quách Cảnh Tường thủ Hòa châu, nghe con Trì Sóc muốn giết cha, đế muốn tru. Hậu rằng:

-Cảnh Tường chỉ có một đứa con, nếu lời nói đó là không thật, sát đi sẽ tuyệt hậu.

Đế điều tra, quả uổng. Lý Văn Trung thủ Nghiêm châu,bị Dương Hiến vu cáo bất pháp, đế muốn triệu về. Hậu rằng:

-Nghiêm châu giáp địch,tướng thường không lo được.Hơn nữa Văn Trung vốn là đứa hiền,lời Hiến có thể đáng tin sao?

Đế mới thôi. Văn Trung sau lại lập công. Học sĩ Tống Liêm liên lụy tội cháu Thận,đem đến, luận tử, hậu can gián:

-Dân gian vì con em mời thầy, lấy lễ đáp cả đời, huống hồ Thiên tử? Liêm chỉ ở nhà,không biết sự tình.

Đế không nghe. Sau hậu cùng đế ăn cơm,không dùng rượu thịt. Đế hỏi vì sao thì đáp rằng:

-Thiếp làm việc phúc cho Tống Tiên sinh.

Đế buồn, buông đũa đứng dậy. Hôm sau xá Liêm, an trí Mậu châu. Thẩm Tú là phú hộ ở Ngô Hưng, trợ 1/3 tiền xây thành, lại xin khao quân. Đế giận nói:

-Thất phu khao thiên tử quân,đúng là loạn dân,đáng tru.

Hậu can rằng:

-Thiếp từng nghe kẻ chấp pháp, tru kẻ bất pháp, không tru không may. Người giàu làm địch với nước, dân ắt không may. Dân không may, thiên tướng ắt sẽ giết, bệ hạ cần gì tru !

Bèn thả Tú, đày Vân Nam. Đế thường lệnh trọng tù xây thành. Hậu rằng:

-Dùng lao động để chuộc tội, là cái ân lớn của đất nước.Nhưng tù nhân bị bệnh mà thêm lao động,e rằng sẽ gây chết người.

Đế mới xá hết.

Đế thường nộ trách cung nhân, hậu cũng vờ giận, lệnh bắt đến Cung chính ty nghị tội. Đế hỏi:

-Sao lại vậy?

Hậu đáp:

-Đế vương không thể lấy vui giận gia hình phạt.Lúc bệ hạ giận,sợ sẽ làm nặng. Đến Cung chính, có thể phán định tương đối hợp lý. Tức Bệ hạ luận nhân tội cũng nên chiếu Hữu ty.

Một ngày, hỏi đế:

-Hiện giờ dân chúng trong thiên hạ có yên ổn không?

Đế rằng:

-Chuyện này không điều là điều nàng nên bận tâm.

Hậu rằng:

-Bệ hạ cha thiên hạ, thiếp nhục làm mẹ thiên hạ, an nguy con mình, sao lại không bận tâm!

Gặp năm hạn,lệnh cung nhân ăn đạm bạc, giúp cầu nguyện; năm xấu, làm cơm thêm đạm bạc. Đế nói chuyện cứu tế. Hậu rằng:

-Cứu tế chi bằng phòng ngừa trước.

Tấu sự quan triều tán,mở hội trong đình, hậu mệnh Trung quan đưa đồ tự thử trước. Vị không ngon, nói đế:

-Làm đồ cung phụng chủ tử của mình không tốt. Thế hẳn cung phụng người khác sẽ tận tâm

Đế phạt quan Quang Lộc. Đế hạnh thái học về, hậu hỏi học sinh nhiều không, đế nói:

-Hơn nghìn.

Hậu nói:

-Nhân tài đông đúc. Các học sinh hữu trợ cấp, con cái có phụ cấp gì không?

Do đó lập bảng đỏ, tích lương tứ gia đình họ. Thái học sinh thêm lương từ hậu mà ra. Các tướng khắc Nguyên Đô,mang bảo ngọc đến. Hậu rằng:

-Nhà Nguyên có mà không thể giữ, ý là làm đế vương ắt có đồ quý sao

Đế nói:

-Trẫm có hậu là có đồ quý nhất rồi.

Hậu bái tạ rằng:

-Như bệ hạ nói. Thiếp cùng Bệ hạ xuất thân nghèo hèn, đến hôm nay,luôn sợ sẽ phóng túng xa xỉ, nguy vong khởi vu tế vi, cố nguyện đắc hiền nhân cộng lý thiên hạ.

Lại nói:

-Pháp nhiều ắt có tệ hại, pháp tệ hại ắt có gian; dân bị quấy quá sẽ khổ, dân khổ ắt có loạn.

Đế thán:

-Nàng nói chí phải.

Mệnh Nữ sử chép lại. Hậu quy chính, đều như vậy.

Đế mỗi lần dùng thiện, hậu đều tự mình giám sát. Bình cư phục đại luyện hoán trạc chi y, tuy tệ bất nhẫn dịch. Văn Nguyên Thế Tổ hậu chử cố cung huyền sự, diệc mệnh thủ luyện chức vi khâm chù, dĩ tứ cao niên quỳnh độc. Dư bạch loại ti, tập thành y thường, tứ chư vương phi công chủ, sử tri thiên tang gian nan. Phi tần cung nhân bị sủng hữu tử giả, hậu đãi chi. Mệnh phụ nhập triều, đãi chi như gia nhân lễ. Đế dục phóng hậu tộc nhân quan chi, hậu tạ viết:

-Tước lộc tư ngoại gia, phi pháp.

Lực từ nhi chỉ. Nhiên ngôn cập phụ mẫu tảo tốt, triếp bi ai lưu thế. Đế phong mã công từ vương, trịnh ảo vi vương phu nhân, tu mộ trí miếu yên.

　　帝每御膳，后皆躬自省视。平居服大练浣濯之衣，虽敝不忍易。闻元世祖后煮故弓弦事，亦命取练织为衾裯，以赐高年茕独。余帛颣丝，缉成衣裳，赐诸王妃公主，使知天桑艰难。妃嫔宫人被宠有子者，厚待之。命妇入朝，待之如家人礼。帝欲访后族人官之，后谢曰：“爵禄私外家，非法。”力辞而止。然言及父母早卒，辄悲哀流涕。帝封马公徐王，郑媪为王夫人，修墓置庙焉。

　　洪武十五年八月寝疾。群臣请祷祀，求良医。后谓帝曰：“死生，命也，祷祀何益！且医何能活人！使服药不效，得毋以妾故而罪诸医乎？”疾亟，帝问所欲言。曰：“愿陛下求贤纳谏，慎终如始，子孙皆贤，臣民得所而已。”是月丙戌崩，年五十一。帝恸哭，遂不复立后。是年九月庚午葬孝陵，谥曰孝慈皇后。宫人思之，作歌曰：“我后圣慈，化行家邦。抚我育我，怀德难忘。怀德难忘，于万斯年。毖彼下泉，悠悠苍天。”永乐元年上尊谥曰孝慈昭宪至仁文德承天顺圣高皇后。嘉靖十七年加上尊谥曰孝慈贞化哲顺仁徽成天育圣至德高皇后。

## Tôn Quý phi

　　Thành mục Quý phi Tôn thị, người Trần châu. Nguyên mạt binh loạn,cha mẹ phi đều mất, cùng anh Phồn tránh đến Dương châu. Thanh quân hãm thành,được Nguyên soái Mã Thế Hùng cứu sống, nhận làm nghĩa nữ. Năm 18, Thái tổ thu nhận. Khi tức vị, sách phong Quý phi, địa vị hơn chúng phi .Tháng chín năm Hồng Võ thứ 7 hoăng, hưởng dương 32 tuổi. Đế thấy phi không có con trai, mệnh Chu vương Túc phục táng ba năm, Đông cung, các vương đều vậy. Sắc nho thần làm hiếu từ lục. Thứ tử phục tang sinh mẫu ba năm, các con để tang cho thứ mẫu, từ phi bắt đầu. Táng Chử Cương. Tứ anh Anh 300 thạch điền tô, mỗi năm cấp lễ. Sau phụ táng Hiếu lăng.

## Lý Thục phi

　Thục phi Lý thị,người Thọ châu.Cha Kiệt, Quảng võ vệ Chỉ huy, đầu thời Hồng Võ,bắc chinh mất. Tháng chín năm 17,để tang Hiếu Từ Hoàng hậu xong, sách phong Thục phi, quản lý việc lục cung . Không lâu, hoăng.

## Quách Ninh phi

　Ninh phi Quách thị,con gái của Quách Sơn Phủ người Hào châu. Sơn Phủ giỏi xem tướng. Thái tổ khi nghèo đến đó, Sơn Phủ xem tướng cho, đại kinh rằng :

-Tướng ông quý không thể nói.

Nói với các con Hưng, Anh rằng:

-Ta xem tướng các con đều là số được phong hầu.

Liền sai cùng độ giang, lại sai phi hầu Thái tổ. Sau phong ninh phi. Lý thục phi hoăng, phi nhiếp lục cung sự. Sơn Phủ luy tặng Doanh Quốc công, Hưng, Anh đều có công phong hầu, tự có truyện.

## Huệ đế Mã Hoàng hậu

　Huệ đế Hoàng hậu Mã thị,con gái của Quang lộc Thiếu khanh Toàn.Năm Hồng Võ nhị thứ 18 sách phong Hoàng thái tôn phi.Tháng hai năm Kiến Văn sách phong Hoàng hậu.Tháng bốn năm Kiến Văn thứ 4,thành bị vây, chết trong lửa.

## Thành tổ Nhân Hiếu Từ Hoàng hậu

　　成祖仁孝皇后徐氏，中山王达长女也。幼贞静，好读书，称女诸生。太祖闻后贤淑，召达谓曰：“朕与卿，布衣交也。古君臣相契者，率为婚姻。卿有令女，其以朕子棣配焉。”达顿首谢。

　　洪武九年，册为燕王妃。高皇后深爱之。从王之藩，居孝慈高皇后丧三年，蔬食如礼。高皇后遗言可诵者，后一一举之不遗。

　　靖难兵起，王袭大宁，李景隆乘间进围北平。时仁宗以世子居守，凡部分备御，多禀命于后。景隆攻城急，城中兵少，后激劝将校士民妻，皆授甲登陴拒守，城卒以全。

　　王即帝位，册为皇后。言：“南北每年战斗，兵民疲敝，宜与休息。”又言：“当世贤才皆高皇帝所遗，陛下不宜以新旧间。”又言：“帝尧施仁自亲始。”帝辄嘉纳焉。初，后弟增寿常以国情输之燕，为惠帝所诛，至是欲赠爵，后力言不可。帝不听，竟封定国公，命其子景昌袭，乃以告后。后曰：“非妾志也。”终弗谢。尝言汉、赵二王性不顺，官僚宜择廷臣兼署之。一日，问：“陛下谁与图治者？”帝曰：“六卿理政务，翰林职论思。”后因请悉召见其命妇，赐冠服钞币。谕曰：“妇之事夫，奚止馈食衣服而已，必有助焉。朋友之言，有从有违，夫妇之言，婉顺易入。吾旦夕侍上，惟以生民为念，汝曹勉之。”尝采《女宪》、《女诫》作《内训》二十篇，又类编古人嘉言善行，作《劝善书》，颁行天下。

　　永乐五年七月，疾革，惟劝帝爱惜百姓，广求贤才，恩礼宗室，毋骄畜外家。又告皇太子：“曩者北平将校妻为我荷戈城守，恨未获随皇帝北巡，一赉恤之也。”是月乙卯崩，年四十有六。帝悲恸，为荐大斋于灵谷、天禧二寺，听群臣致祭，光禄为具物。十月甲午，谥曰仁孝皇后。七年营寿陵于昌平之天寿山，又四年而陵成，以后葬焉，即长陵也。帝亦不复立后。仁宗即位，上尊谥曰仁孝慈懿诚明庄献配天齐圣文皇后，祔太庙。

## Vương Quý phi

　　昭献贵妃王氏，苏州人。永乐七年封贵妃。妃有贤德，事仁孝皇后恭谨，为帝所重。帝晚年多急怒。妃曲为调护，自太子诸王公主以下皆倚赖焉。十八年七月薨，礼视太祖成穆孙贵妃。

## Quyền hiền phi

Cung hiến Hiền phi Quyền thị, Triều Tiên nhân. Vĩnh nhạc thời, triều tiên cống nữ sung dịch đình, phi dữ yên. Tư chất nùng nông túy, thiện xuy ngọc tiêu. Đế ái liên chi. Thất niên phong hiền phi, mệnh kỳ phụ vĩnh quân vi quang lộc khanh. Minh niên thập nguyệt thị đế bắc chinh. Khải hoàn, hoăng vu lâm thành, táng dịch huyện.

　　恭献贤妃权氏，朝鲜人。永乐时，朝鲜贡女充掖庭，妃与焉。姿质秾农粹，善吹玉箫。帝爱怜之。七年封贤妃，命其父永均为光禄卿。明年十月侍帝北征。凯还，薨于临城，葬峄县。

## Nhân tông Thành Hiếu Trương Hoàng hậu

仁宗诚孝皇后张氏，永城人。父麒以女贵，追封彭城伯，具《外戚传》。洪武二十八年封燕世子妃。永乐二年封皇太子妃。仁宗立，册为皇后。宣宗即位，尊为皇太后。英宗即位，尊为太皇太后。

　　后始为太子妃，操妇道至谨，雅得成祖及仁孝皇后欢。太子数为汉、赵二王所间，体肥硕不能骑射。成祖恚，至减太子宫膳，濒易者屡矣，卒以后故得不废。及立为后，中外政事，莫不周知。

　　宣德初，军国大议多禀听裁决。是时海内宁泰，帝入奉起居，出奉游宴，四方贡献，虽微物必先上皇太后。两宫慈孝闻天下。三年，太后游西苑，皇后皇妃侍，帝亲掖舆登万岁山，奉觞上寿，献诗颁德。又明年谒长、献二陵，帝亲櫜鞬骑导。至河桥，下马扶辇。畿民夹道拜观，陵旁老稚皆山呼拜迎。太后顾曰：“百姓戴君，以能安之耳，皇帝宜重念。”及还，过农家，召老妇问生业，赐钞币。有献蔬食酒浆者，取以赐帝，曰：“此田家味也。”从臣英国公张辅，尚书蹇义，大学士杨士奇、杨荣、金幼孜、杨溥请见行殿。太后慰劳之，且曰：“尔等先朝旧人，勉辅嗣君。”他日，帝谓士奇曰：“皇太后谒陵还，道汝辈行事甚习。言辅，武臣也，达大义。义重厚小心，第寡断。汝克正，言无避忤，先帝或数不乐，然终从汝，以不败事。又有三事，时悔不从也。”太后遇外家严，弟升至淳谨，然不许预议国事。

　　宣宗崩，英宗方九岁，宫中讹言将召立襄王矣。太后趣召诸大臣至乾清宫，指太子泣曰：“此新天子也。”君臣呼万岁，浮言乃息。大臣请太后垂帘听政，太后曰：“毋坏祖宗法。第悉罢一切不急务。”时时勖帝向学，委任股肱，以故王振虽宠于帝，终太后世不敢专大政。

　　正统七年十月崩。当大渐，召士奇、溥入，命中官问国家尚有何大事未办者。士奇举三事。一谓建庶人虽亡，当修实录。一谓太宗诏有收方孝孺诸臣遗书者死，宜弛其禁。其三未及奏上，而太后已崩。遗诏勉大臣佐帝惇行仁政，语甚谆笃。上尊谥曰诚孝恭肃明德弘仁顺天启圣昭皇后，合葬献陵，祔太庙。

## Tuyên tông Cung Nhượng Hồ Hoàng hậu

　　宣宗恭让皇后胡氏，名善祥，济宁人。永乐十五年选为皇太孙妃。已，为皇太子妃。宣宗即位，立为皇后。时孙贵妃有宠，后未有子，又善病。三年春，帝令后上表辞位，乃退居长安宫，赐号静慈仙师，而册贵妃为后。诸大臣张辅、蹇义、夏原吉、杨士奇、杨荣等不能争。张太后悯后贤，常召居清宁宫。内廷朝宴，命居孙后上。孙后常怏怏。正统七年十月，太皇太后崩，后痛哭不已，逾年亦崩，用嫔御礼葬金山。

　　后无过被废，天下闻而怜之。宣宗后亦悔。尝自解曰：“此朕少年事。”天顺六年，孙太后崩，钱皇后为英宗言：“后贤而无罪，废为仙师。其没也，人畏太后，殓葬皆不如礼。”因劝复其位号。英宗问大学士李贤。贤对曰：“陛下此心，天地鬼神实临之。然臣以陵寝、享殿、神主俱宜如奉先殿式，庶称陛下明孝。”七年闰七月，上尊谥曰恭让诚顺康穆静慈章皇后，修陵寝，不祔庙。

X

　　宣宗孝恭皇后孙氏，邹平人。幼有美色。父忠，永城县主簿也。诚孝皇后母彭城伯夫人，故永城人，时时入禁中，言忠有贤女，遂得入宫。方十余岁，成祖命诚孝后育之。已而宣宗婚，诏选济宁胡氏为妃，而以孙氏为嫔。宣宗即位，封贵妃。故事：皇后金宝金册，贵妃以下，有册无宝。妃有宠，宣德元年五月，帝请于太后，制金宝赐焉。贵妃有宝自此始。

　　妃亦无子，阴取宫人子为己子，即英宗也，由是眷宠益重。胡后上表逊位，请早定国本。妃伪辞曰：“后病痊自有子，吾子敢先后子耶？”三年三月，胡后废，遂册为皇后。英宗立，尊为皇太后。

X

　　英宗北狩，太后命郕王监国。景帝即位，尊为上圣皇太后。时英宗在迤北，数寄御寒衣裘。及还，幽南宫，太后数入省视。石亨等谋夺门，先密白太后。许之。英宗复辞，上徽号曰圣烈慈寿皇太后。明兴，宫闱徽号亦自此始。天顺六年九月崩，上尊谥曰孝恭懿宪慈仁庄烈齐天配圣章皇后，合葬景陵，祔太庙。而英宗生母，人卒无知之者。

X

　　吴太后，景帝母也，丹徒人。宣宗为太子时，选入宫。宣德三年封贤妃。景帝即位，尊为皇太后。英宗复辟，复称宣庙贤妃。成化中薨。

X

　　郭嫔，名爱，字善理，凤阳人。贤而有文，入宫二旬而卒。自知死期，书楚声以自哀。词曰：“修短有数兮，不足较也。生而如梦兮，死则觉也。先吾亲而归兮，惭予之失孝也。心悽悽而不能已兮，是则可悼也。”正统元年八月，追赠皇庶母惠妃何氏为贵妃，谥端静；赵氏为贤妃，谥纯静；吴氏为惠妃，谥贞顺；焦氏为淑妃，谥庄静；曹氏为敬妃，谥庄顺；徐氏为顺妃，谥贞惠；袁氏为丽妃，谥恭定；诸氏为淑妃，谥贞静；李氏为充妃，谥恭顺；何氏为成妃，谥肃僖。册文曰：“兹委身而蹈义，随龙驭以上宾，宜荐徽称，用彰节行。”盖宣宗殉葬宫妃也。

　　初，太祖崩，宫人多从死者。建文、永乐时，相继优恤。若张凤、李衡、赵福、张璧、汪宾诸家，皆自锦衣卫所试百户、散骑带刀舍人进千百户，带俸世袭，人谓之“太祖朝天女户”。历成祖，仁、宣二宗亦皆用殉。景帝以郕王薨，犹用其制，盖当时王府皆然。至英宗遗诏，始罢之。

X

　　英宗孝庄皇后钱氏，海州人。正统七年立为后。帝悯后族单微，欲侯之，后辄逊谢。故后家独无封。英宗北狩，倾中宫赀佐迎驾。夜哀泣吁天，倦即卧地，损一股。以哭泣复损一目。英宗在南宫，不自得，后曲为慰解。后无子，周贵妃有子，立为皇太子。英宗大渐，遗命曰：“钱皇后千秋万岁后，与朕同葬。”大学士李贤退而书之册。

　　宪宗立，上两宫徽号，下廷臣议。太监夏时希贵妃意，传谕独尊贵妃为皇太后。大学士李贤、彭时力争，乃两宫并尊，而称后为慈懿皇太后。及营裕陵，贤、时请营三圹，下廷议。夏时复言不可，事竟寝。

　　成化四年六月，太后崩，周太后不欲后合葬。帝使夏时、怀恩召大臣议。彭时首对曰：“合葬裕陵，主祔庙，定礼也。”翼日，帝召问，时对如前。帝曰：“朕岂不知，虑他日妨母后耳。”时曰：“皇上孝事两宫，圣德彰闻。礼之所合，孝之所归也。”商辂亦言：“不祔葬，损圣德。”刘定之曰：“孝从义，不从命。”帝默然久之，曰：“不从命尚得为孝耶！”时力请合葬裕陵左，而虚右以待周太后。已，复与大臣疏争，帝再下廷议。吏部尚书李秉、礼部尚书姚夔集廷臣九十九人议，皆请如时言。帝曰：“卿等言是，顾朕屡请太后未得命。乖礼非孝，违亲亦非孝。”明日，詹事柯潜、给事中魏元等上疏，又明日，夔等合疏上，皆执议如初。中旨犹谕别择葬地。于是百官伏哭文华门外。帝命群臣退。众叩头，不得旨不敢退。自已至申，乃得允。众呼万岁出。事详时、夔传中。是年七月上尊谥曰孝庄献穆弘惠显仁恭天钦圣睿皇后，祔太庙。九月合葬裕陵，异隧，距英宗玄堂数丈许，中窒之，虚石圹以待周太后，其隧独通，而奉先殿祭，亦不设后主。

　　弘治十七年，周太后崩。孝宗御便殿，出裕陵图，示大学士刘健、谢迁、李东阳曰：“陵有二隧，若者窒，若者可通往来，皆先朝内臣所为，此未合礼。昨见成化间彭时、姚夔等章奏，先朝大臣为国如此，先帝亦不得已耳。钦天监言通隧上干先帝陵堂，恐动地脉，朕已面折之。窒则天地闭塞，通则风气流行。”健等因力赞。帝复问祔庙礼，健等言：“祔二后，自唐始也。祔三后，自宋始也，汉以前一帝一后。曩者定议合祔，孝庄太后居左，今大行太皇太后居右，且引唐、宋故事为证，臣等以此不敢复论。”帝曰：“二后已非，况复三后！”迁曰：“宋祔三后，一继立，一生母也。”帝曰：“事须师古，太皇太后鞠育朕躬，朕岂敢忘？顾私情耳。祖宗来，一帝一后。今并祔，坏礼自朕始。且奉先殿祭皇祖，特座一饭一匙而已。夫孝穆皇太后，朕生母也，别祀之奉慈殿。今仁寿宫前殿稍宽，朕欲奉太皇太后于此，他日奉孝穆皇太后于后，岁时祭享，如太庙。”于是命群臣详议。议上，将建新庙，钦天监奏年方有碍。廷议请暂祀周太后于奉慈殿，称孝肃太皇太后。殿在奉先殿西，帝以祀孝穆，至是中奉孝肃而徙孝穆居左焉。帝始欲通隧，亦以阴阳家言，不果行。

X

　　孝肃周太后，英宗妃，宪宗生母也，昌平人。天顺元年封贵妃。宪宗即位，尊为皇太后。其年十月，太后诞日，帝令僧道建斋祭。礼部尚书姚夔帅群臣诣斋所，为太后祈福。给事中张宁等劾之。帝是其言，令自后僧道斋醮，百官不得行香。二十三年四月上徽号曰圣慈仁寿皇太后。孝宗立，尊为太皇太后。

　　先是，宪宗在位，事太后至孝，五日一朝，燕享必亲。太后意所欲，惟恐不欢。至钱太后合葬裕陵，太后殊难之。宪宗委曲宽譬，乃得请。孝宗生西宫，母妃纪氏薨，太后育之宫中，省视万方。及孝宗即位，事太后亦至孝。太后病疡，久之愈，诰谕群臣曰：“自英皇厌代，予正位长乐，宪宗皇帝以天下养，二十四年犹一日。兹予偶患疡，皇帝夜吁天，为予请命，春郊罢宴，问视惟勤，俾老年疾体，获底康宁。以昔视今，父子两世，孝同一揆，予甚嘉焉。”

　　弘治十一年冬，清宁宫灾，太后移居仁寿宫。明年，清宁宫成，乃还居焉。太后弟长宁伯彧家有赐田，有司请厘正之，帝未许也，太后曰：“奈何以我故骫皇帝法！”使归地于官。

　　弘治十七年三月崩，谥孝肃贞顺康懿光烈辅天承圣睿皇后，合葬裕陵。以大学士刘健、谢迁、李东阳议，别祀于奉慈殿，不祔庙，仍称太皇太后。嘉靖十五年，与纪、邵二太后并移祀陵殿，题主曰皇后，不系帝谥，以别嫡庶。其后穆宗母孝恪、神宗母孝定、光宗母孝靖、熹宗母孝和、庄烈帝母孝纯，咸遵用其制。

X

　　景帝废后汪氏，顺天人。正统十年册为郕王妃。十四年冬，王即皇帝位，册为皇后。后有贤德，尝念京师诸死事及老弱遇害者暴骨原野，令官校掩埋之。生二女，无子。景泰三年，妃杭氏生子见济，景帝欲立为太子，而废宪宗，后执不可。以是忤帝意，遂废后，立杭氏为皇后。七年，杭后崩，谥肃孝。英宗复位，削皇后号，毁所葬陵，而后仍称郕王妃。景帝崩，英宗以其后宫唐氏等殉，议及后。李贤曰：“妃已幽废，况两女幼，尤可悯。”帝乃已。

　　宪宗复立为太子，雅知后不欲废立，事之甚恭。因为帝言，迁之外王府，得尽携宫中所有而出。与周太后相得甚欢，岁时入宫，叙家人礼。然性刚执。一日，英宗问太监刘桓曰：“记有玉玲珑系腰，今何在？”桓言当在妃所。英宗命索之。后投诸井，对使者曰：“无之。”已而告人曰：“七年天子，不堪消受此数片玉耶！”已，有言后出所携钜万计，英宗遣使检取之，遂立尽。正德元年十二月薨，议祭葬礼。大学士王鏊曰：“葬以妃，祭以后。”遂合葬金山。明年上尊谥曰贞惠安和景皇后。

X

　　宪宗废后吴氏，顺天人。天顺八年七月立为皇后。先是，宪宗居东宫，万贵妃已擅宠。后既立，摘其过，杖之。帝怒，下诏曰：“先帝为朕简求贤淑，已定王氏，育于别宫待期。太监牛玉辄以选退吴氏于太后前复选。册立礼成之后，朕见举动轻佻，礼度率略，德不称位，因察其实，始知非预立者。用是不得已，请命太后，废吴氏别宫。”立甫逾月耳。后父俊，先授都督同知，至是下狱戍边。谪玉孝陵种菜，玉从子太常少卿纶、甥吏部员外郎杨琮并除名，姻家怀宁侯孙镗闲住。于是南京给事中王徽、王渊、朱宽、李翱、李钧等合疏言玉罪重罚轻，因并劾大学士李贤。帝怒，徽等皆贬边州判官。

　　后孝宗生于西宫，后保抱惟谨。孝宗即位，念后恩，命服膳皆如母后礼，官其侄锦衣百户。正德四年薨。刘瑾欲焚之。大学士王鏊持不可，乃以妃礼葬。

X

　　孝贞皇后王氏，上元人。宪宗在东宫，英宗为择配，得十二人，选后及吴氏、柏氏留宫中。吴氏既立而废，遂册为皇后，天顺八年十月也。万贵妃宠冠后宫，后处之淡如。孝宗即位，尊为皇太后。武宗即位，尊为太皇太后。正德五年十二月上尊号曰慈圣康寿。十三年二月崩，上尊谥曰孝贞庄懿恭靖仁慈钦天辅圣纯皇后，合葬茂陵，祔太庙

X

　　孝穆纪太后，孝宗生母也，贺县人。本蛮土官女。成化中征蛮，俘入掖庭，授女史，警敏通文字，命守内藏。时万贵妃专宠而妒，后宫有娠者皆治使堕。柏贤妃生悼恭太子，亦为所害。帝偶行内藏，应对称旨，悦，幸之，遂有身。万贵妃知而恚甚，令婢钩治之。婢谬报曰病痞。乃谪居安乐堂。久之，生孝宗，使门监张敏溺焉。敏惊曰：“上未有子，奈何弃之。”稍哺粉饵饴蜜，藏之他室，贵妃日伺无所得。至五六岁，未敢剪胎发。时吴后废居西内，近安乐堂，密知其事，往来哺养，帝不知也。

　　帝自悼恭太子薨后，久无嗣，中外皆以为忧。成化十一年，帝召张敏栉发，照镜叹曰：“老将至而无子。”敏伏地曰：“死罪，万岁已有子也。”帝愕然，问安在。对曰：“奴言即死，万岁当为皇子主。”于是太监怀恩顿首曰：“敏言是。皇子潜养西内，今已六岁矣，匿不敢闻。”帝大喜，即日幸西内，遣使往迎皇子。使至，妃抱皇子泣曰：“儿去，吾不得生。儿见黄袍有须者，即儿父也。”衣以小绯袍，乘小舆，拥至阶下，发披地，走投帝怀。帝置之膝，抚视久之，悲喜泣下曰：“我子也，类我。”使怀恩赴内阁具道其故。群臣皆大喜。明日，入贺，颁诏天下。移妃居永寿宫，数召见。万贵妃日夜怨泣曰：“群小绐我。”其年六月，妃暴薨。或曰贵妃致之死，或曰自缢也。谥恭恪庄僖淑妃。敏惧，亦吞金死。敏，同安人。

　　孝宗既立为皇太子，时孝肃皇太后居仁寿宫，语帝曰：“以儿付我。”太子遂居仁寿。一日，贵妃召太子食，孝肃谓太子曰：“儿去，无食也。”太子至，贵妃赐食，曰：“已饱。”进羹，曰：“疑有毒。”贵妃大恚曰：“是儿数岁即如是，他日鱼肉我矣。”因恚而成疾。孝宗即位，追谥淑妃为孝穆慈慧恭恪庄僖崇天承圣纯皇后，迁葬茂陵，别祀奉慈殿。帝悲念太后，特遣太监蔡用求太后家，得纪父贵、纪祖旺兄弟以闻。帝大喜，诏改父贵为贵，授锦衣卫指挥同知；祖旺为旺，授锦衣卫指挥佥事。赐予第宅、金帛、庄田、奴婢，不可胜计。追赠太后父为中军都督府左都督，母为夫人。其曾祖、祖父亦如之。遣修太后先茔之在贺者，置守坟户，复其家。

　　先是，太后在宫中，尝自言家贺县，姓纪，幼不能知亲族也。太监郭镛闻而识之。太监陆恺者，亦广西人，故姓李，蛮中纪、李同音，因妄称太后兄，令人访其族人诣京师。恺女兄夫韦父成者出冒之，有司待以戚畹，名所居里曰迎恩里。贵、旺曰：“韦犹冒李，况我实李氏。”因诈为宗系上有司，有司莫辨也。二人既骤贵，父成亦诣阙争辨。帝命郭镛按之。镛逐父成，犹令驰驿归。及帝使治后先茔，蛮中李姓者数辈，皆称太后家，自言于使者。使者还，奏贵、旺不实。复遣给事中孙珪、御史滕祐间行连、贺间，微服入瑶、僮中访之，尽得其状，归奏。帝谪罚镛等有差，戍贵、旺边海。自此帝数求太后家，竟不得。

　　弘治三年，礼部尚书耿裕奏曰：“粤西当大征之后，兵燹饥荒，人民奔窜，岁月悠远，踪迹难明。昔孝慈高皇后与高皇帝同起艰难，化家为国，徐王亲高皇后父，当后之身，寻求家族，尚不克获，然后立庙宿州，春秋祭祀。今纪太后幼离西粤，入侍先帝，连、贺非徐、宿中原之地，嫔宫无母后正位之年，陛下访寻虽切，安从得其实哉！臣愚谓可仿徐王故事，定拟太后父母封号，立祠桂林致祭。”帝曰：“孝穆皇太后早弃朕躬，每一思念，惄焉如割。初谓宗亲尚可旁求，宁受百欺，冀获一是。卿等谓岁久无从物色，请加封立庙，以慰圣母之灵。皇祖既有故事，朕心虽不忍，又奚敢违。”于是封后父推诚宣力武臣特进光禄大夫柱国庆元伯，谥端僖，后母伯夫人，立庙桂林府，有司岁时祀。大学士尹直撰哀册有云：“睹汉家尧母之门，增宋室仁宗之恸。”帝燕闲念诵，辄欷歔流涕也。

　　孝惠邵太后，宪宗妃，兴献帝母也。父林，昌化人，贫甚，鬻女于杭州镇守太监，妃由此入宫。知书，有容色。成化十二年封宸妃，寻进封贵妃。兴王之藩，妃不得从。世宗入继大统，妃已老，目眚矣，喜孙为皇帝，摸世宗身，自顶至踵。已，尊为皇太后。嘉靖元年上尊号曰寿安。十一月崩。帝欲明年二月迁葬茂陵，大学士杨廷和等言：“祖陵不当数兴工作，惊动神灵。”不从。谥曰孝惠康肃温仁懿顺协天祐圣皇太后，别祀奉慈殿。七年七月改称太皇太后。十五年迁主陵殿，称皇后，与孝肃、孝穆等。

　　恭肃贵妃万氏，诸城人。四岁选入掖廷，为孙太后宫女。及长，侍宪宗于东宫。宪宗年十六即位，妃已三十有五，机警，善迎帝意，遂谗废皇后吴氏，六宫希得进御。帝每游幸，妃戎服前驱。成化二年正月生皇第一子，帝大喜，遣中使祀诸山川，遂封贵妃。皇子未期薨，妃亦自是不复娠矣。

　　当是时，帝未有子，中外以为忧，言者每请溥恩泽以广继嗣。给事中李森、魏元，御史康永韶等先后言尤切。四年秋，彗星屡见。大学士彭时、尚书姚夔亦以为言。帝曰：“内事也，朕自主之。”然不能用。妃益骄。中官用事者，一忤意，立见斥逐。掖廷御幸有身，饮药伤坠者无数。孝宗之生，顶寸许无发，或曰药所中也。纪淑妃之死，实妃为之。佞幸钱能、覃勤、汪直、梁芳、韦兴辈皆假贡献，苛敛民财，倾竭府库，以结贵妃欢。奇技淫巧，祷祠宫观，糜费无算。久之，帝后宫生子渐多，芳等惧太子年长，他日立，将治己罪，同导妃劝帝易储。会泰山震，占者谓应在东宫。帝心惧，事乃寝。

　　二十三年春，暴疾薨，帝辍朝七日。谥曰恭肃端慎荣靖皇贵妃，葬天寿山。弘治初，御史曹璘请削妃谥号；鱼台县丞徐顼请逮治诊视纪太后诸医，捕万氏家属，究问当时薨状。孝宗以重违先帝意，已之。