Idumea

**Idumea** (łac. **Idumaea**; gr. **Ἰδουμαία** [translit. **Idoumaía**]) - kraina historyczna, geograficzna i etnograficzna z ksiąg biblijnych oraz pozabiblijnych źródeł żydowskich (Józef Flawiusz) i pogańskich (np. Strabon) usytuowana w południowej Palestynie. Jej położenie odpowiadało w przybliżeniu dzisiejszej muhafazacie Hebron (bez najbardziej wysuniętej na północ części) na Zachodnim Brzegu oraz przygranicznym rejonie Izraela w dystrykcie południowym na wschód od miasta Kiryat Gat, choć szczegółowe granice pozostają nieznane. Główne miasta starożytnej Idumei to: Maresza, Hebron, Beit Guvrin, Halhul, Malatha, Adora, Arad, Lakisz i Beer-Szewa.

Nazwa ,,Idumea" pochodzi z języka greckiego i oznacza ,,kraj Edomitów". Edomici byli ludem pochodzenia semickiego, który w okresie niewoli babilońskiej napłynął z gór Seir do Idumei i ją skolonizował. Pojęcie to pojawia się w okresie drugiej świątyni, gdy prowincja (eparchia) o tej nazwie została utworzona w okresie ptolemejskiego panowania w Lewancie z wcześniejszej prowincji Celesyria. Powodem wyszczególnienia Idumei była różnica etniczna i religijna od położonej bardziej na północ Judei. Była kontrolowana przez Greków aż do powstania machabejskiego, którzy pod wodzą Judy Machabeusza zajęli wschodnią Idumeę z Hebronem oraz złupili zachodnią z Mareszą. Po powstaniu niepodległego państwa Machabeuszów, żydowski arcykapłan i książę Jan Hirkan I, podbił zachodnią Idumeę i wymusił na jej edomickich mieszkańcach przyjęcie judaizmu w duchu saduceizmu lub wygnanie. Większość Edomitów wybrała konwersje i pozostała w swej ziemi. Idumejczykiem był z pochodzenia Herod Wielki. Po zakończeniu wojny żydowskiej w 70 roku p.n.e. Idumea i jej mieszkańcy znikają z kart dziejów - najprawdopodobniej zostali wymordowani lub zasymilowani.

## Wspomnienia w Biblii

W greckich tłumaczeniach Starego Testamentu, w tym w Septuagincie hebrajska nazwa ,,Edom" jest zamieniana na grecki odpowiednik ,,Idumea". Taka sytuacja zachodzi np. w greckiej Księdze Izajasza (34:5 - 6) i Ezechiela (35:15 i 36:5). Z geograficznego punktu widzenia jest to zasadniczy błąd, ponieważ Idumea obejmowała obszar na północ od Beer-Szewy, a na południe od Bet-Zur. Natomiast biblijny Edom pokrywał się z dzisiejszą pustynią Negew w Izraelu i pasmem górskim Seir (dzisiejsze Dżabal asz-Szarat w południowej Jordanii).

O Idumei, we właściwym tego słowa znaczeniu, wspomina jako pierwsza I Księga Machabejska, zaliczana do ksiąg deuterokanonicznych. W 5 rozdziale tegoż dzieła mowa jest o walkach prowadzonych przez Judę Machabeusza z Idumejczykami, którzy - po zajęciu Jerozolimy przez żydowskich powstańców - zaczęli prześladować społeczności żydowskie w swoim kraju, tak jak inni poganie na wieść o ponownej sakralizacji jerozolimskiej świątyni. Juda miał z powodzeniem zapuścić się w głąb Idumei, gdzie w Akrabattanie złupił i zgnębił Idumejczyków, konsekwentnie nazywanymi ,,synami Ezawa". Sama Akrabattana, w południowo-wschodniej Idumei jest prawdopodobnie tożsama z biblijną przełęczą Akrabim oznaczającą ,,Wzgórze Skorpionów" i lokalizowaną między pustynią Negew, a Morzem Martwym na zachodnim skraju pustyni judzkiej.

W tym samym rozdziale, we fragmentach 4-5 jest też mowa o Bajanitach, o których nie ma żadnych pozabiblijnych informacji. Bajanici mieli napadać na Żydów za co Machabeusz wyruszył przeciwko nim i spalił ich żywcem w ich własnych fortyfikacjach, w których się schronili przedtem rzucając na cały lud klątwę. Na podstawie etymologicznych domniemań powiązano ich nazwę plemienną z biblijnym miastem Maon należącym do plemienia Judy, na południe od Hebronu, w którym Dawid ukrywał się przed Saulem (1 Samuela 23:24 - 25; 1 Samuela 25:2). Bajanici mogli być więc arabskim lub idumejskim (edomickim) plemieniem mieszkającym w Maonie. Tą hipotezę prawdopodobnie potwierdza nieco dalej fragment 65 mówiący o kolejnej wyprawie antyidumejskiej Judy Machabeusza, która zakończyła się zdobyciem Hebronu i jego przynależnych miejscowości oraz zburzenia i spaleniem idumejskich fortyfikacji i wież. Powtarza się tu motyw spalenia wież znany z historii Bajanitów, a Maon leży niedaleko od Hebronu tak więc walki przeciwko Bajanitom i Hebronowi były prawdopodobnie jedną, tą samą kampanią wojskową. Nieco później mowa jest o tym, że wojska powstańcze przeszły przez Mareszę (Marissę), inne idumejskie miasto, w drodze do filistyńskiego miasta Aszdod (Azot). Nieco później mowa jest o śmierci kapłanów w bitwie, więc Żydzi mogli chcieć zdobyć Mareszę, jak wcześniej Hebron, ale tym razem ponieśli porażkę. Jeśli jest to prawda to 1 Księga Machabejska informuje o trzech żydowskich kampaniach przeciwko Edomitom. Pierwszej w Akrabattanie, drugiej przeciwko Bajanitom w okolicach Hebronu i trzeciej, wymierzonej w Mareszę.

Ponadto I Księga Machabejska wspomina o Idumei w kontekście geograficznym np. w 4:15, gdzie mowa o ,,równinie idumejskiej", do której żydowscy powstańcy pogonili greckie wojska.