Chiny

**Chińska Republika Ludowa, ChRL** (chiń. upr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, wymowa i), potocznie **Chiny** (chiń. upr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin Zhōngguó, wymowa i) – państwo w Azji Wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (razem z Tajwanem) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych.

## Historia

Chińska Republika Ludowa została proklamowana pierwszego października 1949 roku przez Mao Zedonga, który w wyniku wieloletniej wojny domowej zdołał zjednoczyć prawie cały naród chiński. Poza jego kontrolą znalazły się jedynie region Tybetu (który został wchłonięty do Chin w latach następnych), a także wyspa Tajwan, na której ufortyfikowali się, przegrawszy wojnę domową, nacjonaliści.

### Socjalizm o chińskiej specyfice

Mao toczył także wojny graniczne z innymi państwami. Dochodziło do starć na granicy z Wietnamem, czy państwami byłego Cesarstwa Indyjskiego, z których większość zakończyła się sukcesem Pekinu. Jednak nie Mao jest najważniejszą postacią pozwalającą zrozumieć dzisiejszą sytuację polityczną Chin. Największy wpływ na sytuację Pekinu w obecnym czasie miał Deng Xiaoping, który zliberalizował gospodarkę wprowadzając wiele specyficznych rozwiązań, takich jak ,,jeden kraj dwa systemy”, czy budując socjalizm o specyfice chińskiej, będące projektami urynkowiającymi chińską gospodarkę. Ogromnym sukcesem Denga było także włączenie pod chińską administrację Hong Kongu.

Sam Deng był zwolennikiem ograniczenia biurokracji. odmłodzenia kadr, kolegialności i kadencyjności urzędów, dlatego w roku 1989 odszedł oddając władzę młodszemu Hu Yaobangowi. Ten z kolei zyskał ogromną popularność przez swoje reformy demokratyzujące państwo chińskie. Jego najsłynniejszym posunięciem było skuteczne rozdzielenie administracji partyjnej od administracji państwowej, które jednak spowodowały jego niepopularność wśród samego betonu partyjnego, dlatego wymuszono na nim rezygnację.

Następcą Hu został Zhao Ziyang nieróżniący się znacznie od poprzednika. Kierownictwo dawało w ten sposób sygnał, że popiera reformy, jednak w innym zakresie. Doszło do ocieplenia relacji z USA, a także rozwinięcia handlu z nimi, czego symbolem stało się dołączeniem Chińskiej Republiki Ludowej do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Jego reformy skupiły się także na ułatwieniu zakładania firm i ograniczeniu korupcji.

W polityce zagranicznej okres ten charakteryzował się bardzo korzystnymi umowami ze Stanami Zjednoczonymi. Na mocy zawartego pomiędzy Waszyngtonem a Pekinem porozumienia, wyspa Tajwan została zorganizowana w Specjalny Region Administracyjny Tajwanu, na wzór późniejszej autonomii Hongkongu. W zamian za wycofanie przez Amerykanów poparcia dla Republiki Chińskiej, Chińczycy wycofali poparcie dla Korei Północnej, która została zaatakowana przez południe i bezproblemowo zajęta. Wiedzący co się święci Kim Dzong Il postanowił wycofać całą armię i główne zasoby do górskiego regionu Hamgyŏngu Północnego, by tam się ufortyfikować i oczekiwać na dalsze przypadki. Chiny, pomimo deklaracji o zachowaniu neutralności w Drugiej Wojnie Koreańskiej, zdecydowały się na udzielanie tajnego wsparcia dla KRLD, jednak jedynie w utrzymywaniu ufortyfikowanego regionu, co pogrzebało plany o ofensywie antyseulskiej. W maju 1981 roku cały kraj został już zajęty przez południe.

### Porozumienia z placu Niebiańskiego Spokoju

Dopiero w 1989 roku, kiedy Hu Yaobang zmarł, wybuchły protesty studenckie na plac Tian an men w Pekinie. Protestujący domagali się zmian ustrojowych, gdyż same zmiany gospodarcze nie zmieniły w sposób znaczący ich sytuacji. Dążyli do stanowienia o państwie i demokratyzacji ustroju. Sekretarz Generalny KPCh Zhao i premier Zhu udali się na negocjacje z demonstrującymi, których skutkiem było dojście do porozumień, które ugruntowały przemiany demokratyczne w Chinach. Porozumienia zakładały przywrócenie pełni swobód obywatelskich, zezwolenia na rejestracje partii politycznych, a także zlikwidowanie korupcji. Ostatni punkt wypełniono z pełną dokładnością, jednak partia komunistyczna na nadanie pełni swobód politycznych nie mogła się zgodzić. Przykładowo szerzej otwarto drogę na wyższe stanowiska w KPCh, a także zezwolono na rejestrowanie partii politycznych, jednak skutecznie ogranicza się ich działalność. Jedynym co jest w stanie bardziej zagrozić, to wydana wtedy zgoda na tworzenie niezależnych organizacji studenckich i pracowniczych. Przykładowo zgodzono się na powstanie Niezależnego Zrzeszenia Studentów i Pracowników "Nowa epoka", które stało się główną organizacją opozycyjną, w której zarejestrowało się około 70 milionów Chińczyków. Grupa ta jest ciągle infiltrowana przez rząd, obawiający się monopolu na władzę, jednak i nawet w niej pojawiają się jednostki, których kontrolować się nie da. Przykładem takiej jednostki jest pastor Wang Yi, który swoimi energetycznymi kazaniami skupia wokół siebie coraz większą liczbę wyznawców.

Liberalizacja okresu Zhao spotkała się z pozytywnym odzewem na zachodzie: rozwinięto stosunki handlowe ze Stanami Zjednoczonymi, także zawiązano z nimi współpracę gospodarczą. Zmusiło to chociażby rząd nieuznawanej Republiki Chińskiej do wykształtowania nowego stosunku z Chińską Republiką Ludową. W całym kraju nastąpiła demokratyzacja na szczeblu samorządowym, z której chętnie korzystają regiony tego typu.

Mao zbudował Nowe Chiny, Deng je zmodernizował, a Zhao zdemokratyzował. Ciekawe, czy tylko zachowa w nich władzę.

## Idee narodowe

***Powrót olbrzyma –*** W dawnych czasach Chiny były największym i najsilniejszym imperium na ziemi. Te czasy minęły, a po nich nastał okres niewoli. Jednak dzięki Komunistycznej Partii Chin czasy świetności narodu chińskiego powracają. Udowadniają to statystyki wskazujące, że średnia długość życia Chińczyka zwiększyła się w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat o trzydzieści lat, a poziom życia coraz bardziej przypomina zachodni. Tak samo jeszcze w latach osiemdziesiątych 1/3 Chińczyków była analfabetami, a dziś trudno spotkać w republice niepiśmiennego. Do tego przyczyniło się wiele rozwiązań społeczno-ekonomicznych, takich jak liberalizacja gospodarki, czy wprowadzenie systemu ,,jeden kraj, dwa systemy” przyciągającego do Chin inwestorów, którzy mogą dzięki taniej sile roboczej budować tutaj swój kapitał, jednocześnie wzbogacając samych Chińczyków. Chińskie wpływy już teraz są duże, ale wszystko wskazuje na to, że będą się stale zwiększać.

***Nie pokonaj, a zmuś do kapitulacji*** – Sun Zi w swoim najsłynniejszym dziele, ,,Sztuce wojny”, pisał: ,,*Osiągnąć sto zwycięstwo w stu bitwach nie jest szczytem osiągnięć. Najważniejszym osiągnięciem jest pokonać wroga bez walki. Dlatego sprawą najwyższej wagi w wojnie jest rozbicie strategii wroga*”. Tę taktykę realizują Chiny, których przywódcy dobrze wiedzą, że nie mieliby szans w bezpośrednim starciu militarnym z zachodem, dlatego dążą do ekonomicznej dominacji świata.

***Porozumienia z Tian’anmen –*** W trakcie protestów studenckich na Placu Bramy Niebiańskiego Spokoju, ówczesny przywódca Chińskiej Republiki Ludowej – Zhao Ziyang – podał protestującym otwartą rękę rozpoczynając z nimi dialog, którego owocem były porozumienia z Tian’anmen. Ugoda zakładała wprowadzenie w Chinach nowych przepisów antykorupcyjnych, przywrócenie pełni swobód obywatelskich oraz demokratyzację. Co prawda porozumienie nie zostało w stu procentach wypełnione, jednak korupcję wypleniono, ograniczono dziedziczenie stanowisk i częściowo zliberalizowano reżim. Nadal prym wiedzie partia komunistyczna, jednak zezwala się na coraz więcej form obywatelskiego aktywizmu politycznego, jak chociażby powszechne prawo do strajku, czy prawo do organizowania referendów w zakładach pracy i swoich regionach. W Chinach wieje wiatr reform, tylko Zhao może zadecydować, jak ten wiatr będzie silny. Byle tylko go nie przewrócił…

***Gospodarka demokratyczna* –** Chin państwem demokratycznym nazwać nie można. Jednak nie oznacza to, że kraj nie realizuje postulatów demokratycznych, gdyż robi to lepiej niż niektóre demokracje wzorcowe (np. lepiej od USA). W partii co prawda są milionerzy, ale za to nierówności społeczne w Chinach są minimalne, 1/5 najbogatszych posiada 65% gospodarki (wydaje się dużo, ale np. w Stanach Zjednoczonych jest to 85%). Nie można też nazywać Chin państwem policyjnym, gdyż ilość więźniów na sto tysięcy mieszkańców jest kilka razy mniejsza od USA, porównywalna do Wielkiej Brytanii. Jedyne co wyróżnia Chiny na tle zachodniego więziennictwa to kara śmierci, która jest w tym kraju wykonywana kilka tysięcy razy rocznie, gdzie w innych krajach wykonuje się ją najczęściej kilkanaście lub kilkadziesiąt razy do roku. Ale nie ma to dużego znaczenia, można to wytłumaczyć tym, że im Chińczyków więcej, tym złych Chińczyków, którym się taka kara należy więcej. Niemniej jednak nie niszczy to obrazu gospodarki demokratycznej Chin. Ta równość i demokratyczność ekonomii to idealne pole do budowy nowej potęgi bez napięć wynikających z nierówności.

***Polityka jednego dziecka** –* Konfucjańscy mistrzowie zauważyli pewną właściwość. Za każdym razem kiedy danej dynastii odbierany jest mandat niebios, państwo zaczyna podupadać, panuje wszechobecna korupcja, państwo coraz bardziej traci kontrolę nad swoim terytorium i drastycznie rośnie populacja, przez co brakuje żywności. Zrozumieli to komuniści chińscy, dlatego korupcję zwalczają, władzę nad każdym skrawkiem terytorium trzymają i nie dopuszczają do nadmiernego wzrostu populacji, co zabezpiecza polityka jednego dziecka. Chińczycy w miastach mogą mieć tylko jednego potomka, a na wsi tylko dwóch. Polityka ta wypełniła już swoje cele i mówi się o tym, że niedługo powinna zostać zakończona, gdyż wprowadza pewne nieprzewidziane zmiany społeczne, jak na przykład przewaga ilości mężczyzn nad liczbą kobiet. Zresztą obywatele zaczynają wypowiadać się coraz otwarciej przeciw tej polityce.

***Pracowity jak Chińczyk –*** ,,*Człowiek mały kieruje się korzyścią, człowiek szlachetny – sprawiedliwością*” , ,,*Słabszy powinien być posłuszny i wierny silniejszemu, podczas gdy ten powinien rozumiejąc jego słabość starać się pomóc słabszemu, żeby wyprostować jego drogę*” miał rzec wielki filozof chiński – mistrz Kong (Konfucjusz). Chińczycy to mrówki pracujące dla królowej [partii], która dba o dobro wspólne i wszystkim zarządza. Są w stanie z wielkim poświęceniem pracować dla dobra państwa i społeczeństwa, w końcu w tej kulturze to wspólnota jest ważniejsza od jednostki, a Chińczyków jest do tego tak wielu, że są bardzo tani. Połączenie pracowitości i małego wynagrodzenia satysfakcjonującego mieszkańca państwa środka sprawia, że Chińczycy nie dominują tylko w swoim kraju, a także wygrywają przetargi budowlane za granicą, głównie w Afryce i Azji, ale także w części krajów europejskich. Są po prostu lepsi, a także tańsi i w warunkach gospodarki rynkowej wypierają rodzime firmy. Światowej gospodarce grozi sinizacja.

***Kraj atomowy –*** To mocarstwo jest w posiadaniu strategicznej i taktycznej broni jądrowej, która może zostać użyta przeciwko jakiemukolwiek celowi na Kuli Ziemskiej. Ponadto posiada ono wykwalifikowane kadry zdolne do konserwacji i użycia tejże broni.

## Polityka

Po śmierci Denga Xiaopinga w 1997 roku, chińska polityka wyraźnie się ustabilizowała. Zhao Ziyang nie ma już tak mocnej opozycji wewnątrzpartyjnej, gdyż ta od śmierci Denga jest stale podzielona. Podstawa jego władzy nie znajduje się w jednym miejscu. Z jednej strony Zhao jest gensekiem utrzymującym partię rządzącą u władzy co dodaje mu poparcia wśród komunistów. Z drugiej natomiast, każdy ruch przeciwko Zhao, czyli temu, który jest autorem porozumień z Tian'anmen, zostałby odebrany jako ruch przeciwko nowemu, semidemokratycznemu charakterowi państwa chińskiego i spotkałby się z protestami.

### Komunistyczna Partia Chin

W partii są dwa stronnictwa: elitarystów, którzy stanowią partyjny beton, są konserwatystami socjalistycznymi, a także populiści, czyli dążący do kontynuowania zmian liberałowie.

##### **Populiści**

Głównym sojusznikiem Zhao w partii jest premier Chińskiej Republiki Ludowej, towarzysz Zhu Rongji, który (mimo że jest nieco bardziej konserwatywnym komunistą niż Zhao) chętnie współpracuje z sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Chin. Jest także typowany na następcę obecnego przywódcy Chin, mimo że jest on potomkiem jedno z cesarzy z czasów dynastii Ming.

Zwolennikiem radykalnego otwarcia na zachód i demokratyzacji jest Hu Jintao. Dąży on do pozostawienia w kraju estetyki socjalistycznej i kierowniczej roli partii w życiu politycznym, jest jednak zwolennikiem dzielenia się władzą z partiami satelickimi i postępowania demokratyzacji, również w Komunistycznej Partii Chin. Osobiście jest on wielkim przeciwnikiem zanieczyszczania środowiska, w którym widzi największe zagrożenie dla Chin w XXI wieku.

##### **Elitaryści**

Na czele partyjnego betonu stoi Li Peng, który utracił wpływy po tym, jak Zhao oddalił jego rozkazy, żeby wojsko stłumiło strajkujących na Tian'anmen studentów. Jest on zwolennikiem powrotu do większej kontroli państwowej w Chinach. Określa się go mianem polityka neomaoistycznego. Jest on także zwolennikiem krwawego rozprawienia się z sekciarzami z Falun Gong i związkami zawodowymi.

### Niezależne Zrzeszenie Studentów i Pracowników "Nowa epoka"

Na czele tego związku stoi Xu Wenli. Jest on tak zwanym "coolerem", czyli zwolennikiem zaadaptowania w Chinach kultury zachodniej i faktycznego wyparcia chińskiej mentalności z tego kraju. Postuluje on odwrót z systemu komunistycznego do systemu demokratyczno-liberalnego.

Wśród związkowców coraz głośniejszymi stają się kazania ojca Wang Yi, pastora stojącego na czele tzw. Kościoła Ulicznego. Jego nauczanie mówi o potrzebie wprowadzenia całkowitej równości, wybieralności kapłanów i podporządkowania duchownym lokalnych wspólnot, w czym łączy nauczanie ewangelii, postulaty św. Tomasza Morusa, a także tradycje taoistyczne. W przeciwieństwie do Kościoła Katolickiego, przedstawiciele tego związku wyznaniowego nie są prześladowani, a ich poczynania spotykają się nawet z aprobatą władzy, szczególnie premiera Zhu. Przez przeciwników grupa jest określana jako sekta. Pogardliwie wyznawców Kościoła Ulicznego nazywa się neotajpingami.

## Gospodarka

Chiny są drugą największą gospodarką po Stanach Zjednoczonych, jednak wedle szacunków zachodnich, w 2030 roku kraj ten stanie się największą gospodarką świata. Chiny dzięki kontaktom międzynarodowym z afrykańskimi i latynoskimi komunistami rozszerzają swoje rynki i zwiększają obszar swojej obecności na świecie. Nic nie powstrzyma olbrzyma! ...Raczej.

## Wojsko

Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza stanowi najliczniejszą armię świata. Według niezależnych ekspertyz jest drugą (po Stanach Zjednoczonych) najsilniejszą armią świata. Nadal jest ona jednak mocno przestarzała co rzutuje na jej jakość. Od roku 1989 następuje jej powolna modernizacja, która objęła ⅕ wojsk.

Chiński sztab wojskowy jest aktywnie zaangażowany w chińską politykę. Jako że armia podlega bezpośrednio partii i w niej dowódcy poszerzają swoje wpływy. Każdy polityk komitetu centralnego KPCh ma poparcie któregoś z chińskich kręgów wojskowych.