Minh Hưng tông Hiếu Khang Hoàng đế Truyện

Hưng tông Hiếu Khang Hoàng đế Tiêu,con trưởng của Thái tổ. Mẹ Cao Hoàng hậu. Năm Chí Chính thứ mười lăm thời Nguyên(1355) sinh ở nhà Trần Địch Thái Bình. Thái tổ hồi xưng Ngô vương, lập làm Vương thế tử, theo Tống Liêm học hành.

Ngô nguyên niên, năm mười ba, mệnh giám sát mộ ở Hào châu, dụ rằng:

-Thương cao tông xưa kia khổ cực ở ngoài, Chu thành vương sớm đã tiếp thu cái huấn Vô dật, đều biết dân nhỏ cực khổ, xưa tại vị cần kiệm,thành một đấng thủ thành tốt. Mà con sinh chốn phú quý, quen sống an nhàn.Nay nên đi đến các quận huyện lân cận,ngao du sơn thủy, vượt qua điền dã,có thể nhân thấy việc nguy trên đường để biết sự gian khổ của yên ngựa,nhìn dân chúng làm ăn để biết làm gia quần áo thức ăn không phải dễ dàng,quan sát tốt xấu của dân tình để biết sự đẹp ác của phong tục, đến nơi sống của tổ tông, thăm hỏi phụ lão, hỏi họ việc lúc ta khởi binh qua sông, để biết ta khai sáng cơ nghiệp không phải dễ dàng.

Lại mệnh Trung thư tỉnh phái quan phụ hành. Phàm những thần các thành hoàng núi sông các quận ấp, đếu đến bái tế. Qua nhà Trần Địch Thái Bình, tứ 50 lượng bạch kim. Đến Tứ, Hào cáo tế các tổ mộ. Đông cùng Thái tổ đến Giao Đàn, lệnh tả hữu đạo đến nông gia, biến quan phục thực khí cụ, lại chỉ đạo:

-Người xưa dùng nó làm phác hình, lấy đo có thể khử phong, tuy thương nhưng không giết người. Cổ nhân dùng lòng nhân hậu như thế,thật đáng tưởng nhớ.

Tháng giêng năm Hồng Võ nguyên niên, lập làm Hoàng thái tử. Đái đao xá nhân Chu Tông dâng thư dạy đỗ Thái tử. Đế tiếp nạp. Trung thư tỉnh Đô đốc phủ xin theo thời Nguyên chế, lấy Thái tử làm Trung thư lệnh. Đế thấy Nguyên chế không đủ pháp, lệnh Chiêm Đồng khảo quan chế các thời trước, tuyển huân đức lão thành cùng nhân tài mới, kiêm lĩnh đông cung quan. Do đó Tả Thừa tướng Lý Thiện Trường kiêm Thái tử Thiếu sư, Hữu Thừa tướng Từ Đạt kiêm Thái tử thiếu phó, Trung thư Bình chương Lục quân Quốc trọng sự Thường Ngộ Xuân kiêm Thái tử thiếu bảo, Hữu đô đốc Phùng Tông Dị kiêm Hữu chiêm sự, Trung thư Bình chương chính sự Hồ Đình Đoan, Liêu Vĩnh Trung, Lý Bá Thăng kiêm Đồng tri chiêm sự viện sự, Trung thư tả, hữu thừa Triệu Dung, Vương Phổ kiêm Phó chiêm sự, Trung thư Tham chính Dương Hiến kiêm Chiêm sự thừa,Phó Hiến kiêm Chiêm sự, Đồng tri Đại đô đốc Khang Mậu Tài, Trương Hưng Tổ kiêm tả hữu Suất phủ sứ,Đại đô đốc phủ Phó sứ Cố Thì, Tôn Hưng Tổ Đồng tri tả hữu Suất phủ sự, Thiêm Đại đô đốc phủ sự Ngô Trinh, Cảnh Bỉnh Văn kiêm Tả hữu suất phủ Phó sứ, Ngự sử đại phu Đặng Dũ, Thang Hòa kiêm dụ đức, Ngự sử trung thừa Lưu Cơ, Chương Dật kiêm Tán thiện đại phu, Trị thư thị Ngự sử Văn Nguyên Cát, Phạm Hiển Tổ kiêm Thái tử tân khách. Dụ rằng:

-Trẫm ở Đông cung không đặc biệt thiết phủ liêu, mà lấy các khanh kiêm lĩnh, vì chiến trận chưa hết, trẫm nếu có việc ở ngoài, tất Thái tử giám quốc. Nếu thiết phủ liêu,các khanh đẳng ở trong, gặp việc tấu trình lên, Thái tử hoặc nghe không rõ, ý kiến không hợp các khanh,các khanh phải dạy dỗ, sẽ sinh hiềm khích.Lại đặc biệt bố trí quan Tân khách Dụ đức,để muốn dạy dỗ Thái tử đức tính, lại tuyển danh nho làm việc ấy, chính là vì việc này. Xưa Chu công dạy Thành vương đánh binh Cật Nhung, Thiệu công dạy khang vương lập hoàng gia lụ sư, làm vậy để yên mỗi nguy, bất quên võ bị. Nhân vì người kế thừa, sinh trường phú quý, sống trong an dật,không thuộc biết quân lữ, một khi có chậm trễ, không biết làm sao. Lời của Chu và Thiệu công, đều phải nhớ trong lòng.

Năm ấy, mệnh tuyển quốc tử sinh hơn mười người bọn Quốc Kỳ, Vương Phác, Trương Kiệt, theo dõi Thái tử học hành trong cung cấm. Bọn Kỳ đến đối đáp ở Cẩn thân điện, nghi trạng minh tú, ứng đối tường nhã. Đế mừng. nhân nói với bọn Ngự sử Quách Uyên Hữu:

-Chư sinh biết hết tài văn, nhưng cùng Thái tử ở một chỗ, nên có phẩm chất đoan chính, không giữ cái xa xỉ, cũng giúp Thái tử có đức hạnh.

Nhân tứ đậm

Không lâu,lấy Lương Trinh, Vương Nghi làm Thái tử tân khách;Tần Dung, Lư Đức Minh, Trương Xương làm Thái tử dụ đức.

Trước đây, kiến Đại Bản Đường, đem sách họa cổ kim sung vào đó, xin bốn phương danh nho dậy Thái tử các vương, phân phiên dạ trực, tuyển nhân sĩ tài tuấn sung cùng học. Đế khi nào cũng tứ yến phú thơ, thương xác cổ kim, bình luận văn tự không sót ngày nào. Mệnh các nho làm Chung sơn long bàn phú. Trí tửu hoan thậm, tự làm Thời tuyết phú, tứ Đông cung quan. Lệnh tam sư, Dụ đức triều hạ đông cung, Đông cung đáp bái. Lại mệnh Đông cung cùng Vương phủ quan biên tập cổ nhân có thể quản được việc làm, huấn dụ Thái tử các vương. Tứ niên xuân, chế Đại bổn đường ngọc đồ ký, tứ Thái tử.

Thập niên, lệnh từ nay chính sự đều do Thái tử xử phân,sau đó tấu văn. Dụ rằng:

-Tự cổ vua khai sáng nghiệp, trải qua gian khổ, thấu đạt nhân tình, sử lý chu toàn, cố xử sự hàm đương. Mà vị vua thủ thành, sinh trường phú quý, không phải ngày thường luyện được,rất ít gặp sai lầm. Xưa ta đặc mệnh con ngày giám quần thần, nghe các ty khải sự, để luyện tập làm việc chính sự. Duy người nhân đức không làm việc bạo ngược, duy người thông minh không bị hoặc bởi tà nịnh, duy cần cù không đạt được nguy hiểm, duy đứt không câu nệ bởi văn pháp.Tất cả đều nên dùng tâm để quyền độ. Từ khi ta có được thiên hạ đến nay, không có ngày nào yên lành, làm các sự vụ duy sợ không lo được, phụ ông trời phó thác.Do vậy khi còn sao đã lên triều, nửa đêm mới ngũ, con đã nhìn thấy hết. Con có thể làm vậy,là cái phúc của thiên hạ.

Thời lệnh nho thần giảng Đại học diễn nghĩa cho Thái tử. Năm thứ hai mươi hai, trí Chiêm sự viện.

Tháng tám năm hai mươi tư, sắc Thái tử tuần phủ Thiểm Tây. Trước đây, đế lấy Ứng Thiên, Khai Phong làm Nam Bắc Kinh, Lâm Hào làm Trung Đô. Ngự sử hồ tử kỳ thượng thư viết: “Thiên hạ hình thắng địa khả đô giả tứ. Hà đông địa thế cao, khống chế tây bắc, nghiêu thường đô chi, nhiên kỳ địa khổ hàn. Biện lương khâm đái hà, hoài, tống thường đô chi, nhiên kỳ địa bình khoáng, vô hiểm khả bằng. Lạc dương chu công bặc chi, chu, hán thiên chi, nhiên tung, mang phi hữu hào hàm, chung nam chi trở, giản, triền, y, lạc phi hữu kính, vị, bá, sản chi hùng. Phu cư bách nhị hà sơn chi thắng, khả dĩ tủng chư hầu chi vọng, cử thiên hạ mạc quan trung nhược dã.” Đế xưng thiện. Chí thị, dụ thái tử viết: “Thiên hạ sơn xuyên duy tần địa hào vi hiểm cố, nhữ vãng dĩ tỉnh quan phong tục, úy lao tần phụ lão tử đệ.” Vu thị trạch văn võ chư thần hỗ thái tử hành. Kí hành, sử dụ viết: “Nhĩ tạc độ giang, chấn lôi hốt khởi vu đông nam, đạo nhĩ tiền hành, thị uy chấn chi triệu dã. Nhiên nhất tuần cửu âm bất vũ, chiêm hữu âm mưu, nghi thận cử động, nghiêm túc vệ, thi nhân bố huệ, dĩ hồi thiên ý.” Nhưng thân dụ tòng hành chư thần dĩ túc đốn văn.

　　二十四年八月，敕太子巡抚陕西。先是，帝以应天、开封为南北京，临濠为中都。御史胡子祺上书曰：“天下形胜地可都者四。河东地势高，控制西北，尧尝都之，然其地苦寒。汴梁襟带河、淮，宋尝都之，然其地平旷，无险可凭。洛阳周公卜之，周、汉迁之，然嵩、邙非有殽函、终南之阻，涧、瀍、伊、洛非有泾、渭、灞、浐之雄。夫据百二河山之胜，可以耸诸侯之望，举天下莫关中若也。”帝称善。至是，谕太子曰：“天下山川惟秦地号为险固，汝往以省观风俗，慰劳秦父老子弟。”于是择文武诸臣扈太子行。既行，使谕曰：“尔昨渡江，震雷忽起于东南，导尔前行，是威震之兆也。然一旬久阴不雨，占有阴谋，宜慎举动，严宿卫，施仁布惠，以回天意。”仍申谕从行诸臣以宿顿闻。

　　比还，献陕西地图，遂病。病中上言经略建都事。明年四月丙子薨，帝恸哭。礼官议期丧，请以日易。及当除服，帝不忍。礼官请之，始释服视朝。八月庚申祔葬孝陵东，谥曰懿文。

　　太子为人友爱。秦、周诸王数有过，辄调护之，得返国。有告晋王异谋者，太子为涕泣请，帝乃感悟。帝初抚兄子文正、姊子李文忠及沐英等为子，高后视如己出。帝或以事督过之，太子辄告高后为慰解，其仁慈天性然也。太子元妃常氏，继妃吕氏。生子五：长雄英，次建文皇帝，次允熥，次允熞，次允熙。建文元年追尊为孝康皇帝，庙号兴宗。燕王即帝位，复称懿文皇太子。孝康皇后常氏，开平王遇春女。洪武四年四月册为皇太子妃。十一年十一月薨，谥敬懿。太祖为辍朝三日。建文元年追尊为孝康皇后。永乐元年复称敬懿皇太子妃。

　　皇太后吕氏，寿州人。父本，累官太常卿。惠帝即位，尊为皇太后。燕兵至金川门，迓太后至军中，述不得已起兵之故。太后还，未至，宫中已火。既而随其子允熙居懿文陵。永乐元年复称皇嫂懿文太子妃。

　　初，太祖册常妃，继册吕妃。常氏薨，吕氏始独居东宫。而其时秦王樉亦纳王保保妹为妃，又以邓愈女为配，皆前代故事所无也。