Język Kersemoński

**Język kersemoński** — wymarły prajęzyk Gomów zwanych również Kersemonami, którzy w XXVI wieku Pierwszej Ery najechali Meistar od strony Peletaru. Główne źródła wiedzy o języku kersemońskim to: Kronika Chejmila (*Kṛnikéx* Xeymilóys), Roczniki Imperium Zachodu (*Yóhṛnikes* *Mȝxsteróys Wekwsperóys*) i Prawo Dejwera (*Ƕreȝdhlóm* *Deywgwerḥóys*).

## Historia

Język wykształcił się ok. 3000 roku Pierwszej Ery jako jeden z języków Aryjskich, powstających w na skutek Rozłamu Selos-Khelakh. Z roku 3457 1E pochodzi pierwsza zapisane w języku Kersemońskie zdanie:

> DVͦH Vͦ́CͤS STͤ́XNT XHͦ PNTͤ́XɁ
>
>
> dwᵒh wᵒǵʰᵉs stᵉhn̥t xnᵒ pn̥tᵉxh
>
>
> dwa wóz-PL stać-3PL.AOR na droga-LOC
>
>
>
> "Dwa wozy stoją na drodze"
>
>

## Języki Potomne

> Zobacz też: Języki kersemońskie
>
>

## Fonologia

#### Spółgłoski

##### Spółgłoski Laryngalne

W kersemońskim występują trzy tzw. spółgłoski laryngalne, które w procesie przemian kersemońskiego oddziaływały silnie na brzmienie całych wyrazów (mutacja laryngalna). Należą do nich fonemy:

* **/h/** (zapisywany jako *h*) - **e-kolor**, na jego miejscu w Późnokersemońskim pojawiało się /e/. Miał sylabiczny allofon /ə/.
* **/x/** (zapisywany jako *x*) - **a-kolor**, dawał /a/ w połączeniu z /e/ i przedłużał /o/ oraz /u/ i /i/. Miał sylabiczny allofon /ɐ/.
* **/ɣ*ʷ*/ ~ /ʁ*ʷ*/** (zapisywany jako *ƕ*) - **o-kolor**, dawał /o/ w połączeniu z /e/. Miał sylabiczny allofon /ɵ/.

Przypuszcza się, że do laryngałów mógł należeć także fonem /ɦ(ʲ)/, allofon fonemu /h/. Był on w kersemońskim czymś w rodzaju gładkiego i płynnego przejścia między samogłoską i spółgłoską, tzn. Gom, mówiąc słowo <beykós>, wymawiał je bardziej jako /be(ɦʲ)j'ko(ɦ)s/ niż /bej'kos/. Hipotetyczny laryngał mógł mieć sylabiczny allofon /ɪ̈/.

#### Samogłoski

W kersemońskim występują dwie główne samogłoski: **silna /o/** i **słaba /e/** i ich wariacje /i/ oraz /u/, powstające na skutek różnych zjawisk fonetycznych, jak ablaut czy kompresja. Istnieją też cztery spółgłoski sylabiczne, tzw. *sonoranty* (m̩, r̩, l̩, n̩).

 Zamknięte
 Otwarte
 eː <ē>
 Sonoranty
 n̩ <ṇ>

##### O

Samogłoska półotwarta tylna zaokrąglona /ɒ~o/ jest nazywana również samogłoską silną, ponieważ w później formie kersemońskiego pod wpływem mutacji laryngalnej nie ulega zmianie, a zostaje jedynie przedłużona (WczKrs. ***xó**wis* -> PóźKrs. ***ṓ**wis*; *gweyƕy**ox*** -> *gwōy**ō***). Długi wariant /oː/ pozostaje w wyniku mutacji całkowicie niezmieniony.

Pod wpływem kompresji w wyrazach tematycznych, bez sąsiadującego współsubstratu (półsamogłoski /j/ lub /w/), /o/ nie zmienia się (*p**o**tós* -> *p**o**tósyo*). W Ze współsubstratami /j/ i /w/ zmienia się w /u/ (WczKrs. *x**ów**is -> x**u**yóm*). Z sąsiadującymi /r/, /l/, /m/ i /n/ tworzy sonoranty (*pórxós* -> pṛxóys). Długi wariant samogłoski w wyniku kompresji nie zlewa się ze współsubstratami, traci jedynie swą długość.

##### E

Samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona /e/ nosi również miano samogłoski słabej, ponieważ w przeciwieństwie do swojego silnego odpowiednika, ulega silnym zmianom na skutek mutacji laryngalnych i kompresji. Mutacje laryngalne oddziałują na sąsiadujące z nimi o jedną lub dwie głoski /e/ w następujący sposób:

 ex, xe
 eƕ, ƕe

Pod wpływem kompresji, bez sąsiadującego współsubstratu, samogłoska zostaje wyciszona (*m**e**xtḗr* -> *mxtṛmós*). Ze współsubstratem /j/ tworzy /i/ (*bh**ey**xós* -> *bh**i**xósyo*), a z /w/ tworzy /u/ (dṇgwéx -> dṇ́guxs). Z sąsiadującymi /r/, /l/, /m/ i /n/ tworzy sonoranty (*xelyós* -> *xḷyósyo*). Długi wariant samogłoski w wyniku kompresji nie zlewa się ze współsubstratami, traci jedynie swą długość.

##### I oraz U

Samogłoski w pełni zamknięte /i/ i /u/ nie istnieją we wczesnokersemońskim niezależnie jako osobne samogłoski, powstają jedynie w wyniku kompresji samogłosek głównych /e/ i /o/. Nie pada na nie nigdy akcent, więc w wypadku kompresji akcentowanej sylaby, zostaje przeniesiony na poprzednią () lub zostawi akcentowane /e/ lub /o/ (*bh**éy**xnis -> bh**é**xneysu*)

## Gramatyka

### Morfologia

Na słowo w Kersemońskim składają się trzy części:

* rdzeń — jednosylabowy, pozbawiony afiksów morfem, mający jedno lub więcej znaczeń (*ƕed-* "węszyć", ale też "odczuwać silne emocje", "gryźć")
* sufiks — niekoniecznie sylabiczny i nieobowiązkowy w wyrazie morfem, dodawany do rdzenia, nadający mu znaczenie (*ƕed-* "węszyć, wąchać" *+ -l* "patiens" = *ƕedl-* "być wąchanym")
* końcówka — zazwycza niesylabiczny morfem obowiązkowy w pełnoprawnym słowie, określający najbardziej podstawowe cechy wyrazu, takiej jak rodzaj, liczba, przypadek, (czasami) ożywienie (*ƕedl-* "być wąchanym" *-é-* "tematyzacja" *+ -x-s* "rodzaj żeński" = *ƕedléx* "wąchana")

#### Sufiks i Końcówka

Podstawową końcówką w języku kersemońskim jest -s.

##### Tematyzacja

Wyrazy w Kersemońskim dzielą się na tematyczne i atematyczne. Wyrazy atematyczne charakteryzuje temat kończący się spółgłoską

##### Redukcja sufiksów

W języku kersemońskim wiele sufiksów i końcówek (na skutek tzw. harmonii dwóch sylab) uległo uproszczeniu lub kompresji w przypadkach niezależnych (w zależnych to temat jest skompresowany). Przykładami tego może być końcówka *-is*, która pochodzi od *-ey-* (interfiksu oznaczającego stan, pojęcie) i. Inne przykłady to:

*-ōs* (rzeczownikowy agens) < -os-s

*-us* (przedmiot wykonujący czynność) < -ew-s

*-ƕō(n)* (imię, nazwa własna istoty żywej) < -ƕon-s

*-tōr* (agens) < -to-r-s