Cơ Phát

**Cơ Phát** (姬发,Không rõ năm sinh ― khoảng 1043 TCN), tức Châu Võ vương (周武王),con trai thứ Cơ Xương và Thái Tự đích thứ tử,người Kỳ Chu,vua khai quốc triều đại nhà Tây Chu.

## Hưng vượng nhà Chu

Vào thời cha ông là Cơ Xương, quốc lực dần dà cường đại, “ba phần thiên hạ có hai phần”, là cơ sở diệt Thương. Cơ Xương mất, Cơ Phát kế vị, sử xưng Chu Võ vương.

Cơ Phát đối nội trọng dụng hiền lương,đối ngoại tranh thủ liên hợp các Chư hầu. Để tiện tiến công Triều Ca, Chu Võ vương kiến lập tân đô Hạo Kinh ( kim tây an )

Hai năm sau ông kế vị, dẫn đại quân đến Tất Nguyên (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây, khu Trường An) tế điện Văn vương, sau chuyển đến Triều Ca tiền tiến. Trong quân thụ bài vị của cha, chỉ xưng Thái tử Phát(太子发), ý vẫn do Văn vương nhậm Thống soái. Đại quân đến Mạnh Tân ( nay thuộc huyện Mạnh Tân Hà Nam), có 800 Chư hầu nghe tin tham gia. Lòng người hướng Chu, Trụ vương nhà Thương đã hình thành hình thế cô lập vô viện,các Chư hầu khuyên Võ vương lập tức tiến quân Triều Ca. Võ vương và Khương Thượng vì thời cơ không đúng,lấy lý do “Các vị không biết Thiên mệnh”. Lần chuẩn bị diệt Thương này sử xưng “Mạnh tân chi hội” hoặc “Mạnh tân quan binh”.

## Võ vương phạt Trụ

Sau sự kiện "Mạnh Tân quan binh", Võ vương một mặt luyện binh,một mặt phái người điều tra nhà Thương. Trong khi đó, Trụ vương ngày càng mất lòng người: Vương tử Tỷ Can bị xẻo tim; Cơ Tử bỏ tù; Vi tử ẩn cư; bách tính không dám oán ngôn. Võ vương biết được, thời cơ chinh phạt Trụ vương đã đến,bốn năm sau tức vị,ông đã phát động chiến tranh diệt Thương. Bái Khương Thượng soái 5 vạn binh đông tiến. Đại quân đến Minh Tân,800 Chư hầu suất binh trợ chiến.Cơ Phát tay phải cầm búa lớn mày vàng, tay trái cầm cờ mao trắng,được sự hộ vệ của Lữ Thượng và thúc Đán đăng đàn, phát biểu(sau được hậu nhân xưng Mục thệ).Sau khi kết thúc,Võ vương tiện suất đại quân đến Triều Ca, thế như chẻ tre, rất nhanh đã đến Mục Dã cách Triều Ca 70 dặm, quân đội song phương tiến hành quyết chiến ở lân cận Mục Dã.

Trụ vương cho rằng bản thân có quân mã 70 vạn,mà quân Chu chỉ 5 vạn,rõ ràng là lấy trứng trọi đá. Không ngờ quân đội Võ vương trải qua huấn luyện nghiêm ngặt,trở thành binh tinh duệ;còn 70 vạn đại quân kia, hơn nửa là nô lệ và người bị bắt,bình thường bị Trụ vương áp bách ngược đãi, đối Trụ vương hận thấu xương. Do vậy hai quân giao phong, bọn họ đều đầu hàng, phối hợp quân Chu công đánh quân Thương,70 vạn đại quân của Trụ vương đều bị hóa giải. Khương Thượng chỉ huy quân Chu thừa thắng đuổi theo đến Triều Ca.

Trận chiến Mục Dã bại, Trụ vương về Triều Ca, mệnh người đem bảo vật đến Lộc Đài,sau đó tự thiêu mà chết. Bách tính Triều Ca nghe vậy, nghênh quân Chu nhập thành. Võ vương nhập thành đến Lộc Đài,đến chỗ Trụ tự vẫn, tự tay bắn 3 phát tên vào thây,chém đầu Trụ vương và Đát Kỷ, treo ở cổng thành.Hai sủng thần của Trụ vương đều bị trảm thủ.Từ đây vương triều Ân Thương hơn 600 năm, theo Trụ vương tự thiêu mà triệt để diệt vong.

## Dựng nhà Chu

### Phong chư hầu

Vào khoảng năm 1046 TCN, Võ vương sau khi diệt Thương, dẫn binh về Tây, chính thức tuyên cáo kiến lập triều Chu, định đô Hạo Kinh (nay thuộc Tây An, Thiểm Tây). Võ vương truy phong phụ thân Cơ Xương làm Văn vương(文王),sẵn tiện phân phong chư hầu.

Sau trận Mục Dã, Võ vương vào đô Thương, phân đất Thương làm ba nước Bội(邶), Dung(鄘), Vệ(卫);lấy nước Bội phong Võ Canh,hai nước Dung, Vệ do hai em Quản thúc Tiên, Sái thúc Độ của Võ vương phân biệt quản lý, hợp xưng Tam giám (三监, Sái thúc giám Dung, Hoắc thúc giám Bội, để giám sát Võ Canh). Sau đó phái binh chinh phạt Chư hầu triều Thương chưa thần phục,nước chinh phục 99 nước,nước thần phục 652 nước.

Sau khi lập Chu, sợ chư hầu làm loạn và để củng cố chính quyền, Võ vương quyết định điều chỉnh nội bộ thống trị tập đoàn. Trước sau phân phong hơn 70 Chư hầu: Lỗ, Tề, Yến, Vệ, Tống, Tấn, Quắc,... Phong kiến đợt này Chu Võ vương có ba mục đích chủ yếu:

1. An ủi dân triều Ân: Phong con Trụ Võ Canh ở Ân, đặt ba nước Bội, Dung, Vệ, phong Hoắc thúc, Quản thúc, Thái thúc, dùng giám sát Võ Canh,lấy đó nói rõ với thiên hạ, diệt Trụ chỉ là vì dân phạt tội, không phải ý khiến Ân tuyệt tự.
2. Hưng phế kế tuyệt: Đem các nước Tiêu, Chúc, Kế, Trần, Kỷ phong cho hậu duệ các cổ đại đế vương có công đức với nhân dân.
3. Di dân thật biên: Ba nước Tề, Lỗ, Yến là lĩnh vực mới của nhà Chu ở đông, các phong quốc này công sách là di dân thực biên, để khai hoang.

### Tông pháp chế độ

Chế độ tông pháp là một nguyên tắc quan hệ huyết thống của xã hội cổ đại Trung Quốc, bản chất của nó là nguyên tắc xác lập quyền trưởng nam trong việc thừa kế.

Chế độ tông pháp của vương triều nhà Chu cực kỳ phức tạp, nói một cách đơn giản thì đó là “chế độ con trưởng nối ngôi”, có nhà sử học gọi đó là “chế độ thân thuộc đẳng sai giảm dần”. Đó cũng chính là chế độ phân chia cấp bậc của con cái tùy theo thân phận của người mẹ và thời gian ra đời trước sau, từ đó để phân biệt các loại con đích, con thứ; con trưởng, con thứ.Con trưởng của vợ (“đích trưởng tử”) là Quốc vương hoặc là người kế thừa hợp pháp duy nhất ngôi vị Quốc vương, bất kể người con trưởng đó có phải là người tài giỏi hay không, người ngu ngốc hay kẻ bệnh hoạn đều như vậy cả. Nếu “đích trưởng tử” chết đi thì con trai của ông ta, cũng phải là “đích trưởng tử” sẽ là người nối ngôi. Nếu như “đích trưởng tử” không có con trai thì ngôi vị mới đến lượt “đích thứ tử”.Con gái không được quyền thừa kế, ra ở riêng rồi thì không còn địa vị gì trong nhà nữa, thành người của gia đình bên chồng (nữ nhân ngoại tộc), do vậy có câu "nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô".

Mục đích của chế độ tông pháp là một mặt lấy mối quan hệ tông pháp để chế ước, khiến người cùng chung một tộc kính trọng thủy tổ, không phạm thượng làm loạn. Mặt khác, thông qua việc chăm lo con cháu, thuận theo anh em mà xác định thứ tự tôn ti lớn nhỏ.

## Qua đời,người kế vị

Do lao lực quá độ, Cơ Phát sau khi diệt Thương hai năm lâm bệnh nặng,không lâu giá băng.Con nhỏ của ông là Cơ Tụng lên ngôi, tức là Chu Thành vương. Em ông là Chu công Đán làm phụ chính.

## Gia đình

### Phụ mẫu

Phụ thân: Chu Văn vương Cơ Xương

Mẫu thân: Thái tự

### Thê tử

Vương hậu: Ấp Khương, Khương tính,Tề Thái công Lã Thượng

### Nhi tử

1. Chu Thành vương Cơ Tụng, mẹ Ấp Khương.
2. Vu thúc, mẹ không rõ.
3. Đường thúc Ngu, mẹ Ấp Khương.
4. Ứng hầu, mẹ không rõ.
5. Hàn hầu, mẫu bất tường.

### Nữ nhi

Trường nữ: Đại cơ, mẹ bất tường,vợ của Trần Hồ công .