Stojan Karwowski

Stojan Karwowski

płk. Karwowski w 1846 roku

**Strojan Karwowski** / błg. *Стоянъ Карвовски* (ur. 04.12.1814 w Osieku nad Notecią; zm. 26.11.1857 w Żninie) - pułkownik Armii Imperium Rosyjskiego, teoretyk wojskowości, działacz społeczno-oświatowy, autor książek z dziedziny taktyki.

## Przed działalnością niepodległościową

Stojan Karwowski urodził się w rodzinie zubożałej arystokracji. W 1830 roku wysłano go na studia do Rosji, gdzie zaciągnął się do Korpusu Kadetów, a później Akademii Wojskowej, skąd wyszedł ze stopniem pułkownika w 1838 roku. Od 1838 do 1843 roku podróżował po Europie obserwując zmagania różnych narodów ze swoimi okupantami i spisując swoje przemyślenia. W 1841 roku wziął udział w powstaniu w Niszu, gdzie został ranny w rękę. Od drugiej połowy 1841 roku do 1843 roku przebywał w Czarnogórze, gdzie poszerzał swoją wiedzę odnośnie walki partyzanckiej. Bogaty o nowe doświadczenia wrócił do swojej rodzinnej miejscowości w kwietniu 1843 roku.

## Działalność społeczno-oświatowa

Po powrocie do Osieka nad Notecią, pod koniec 1843 roku, wydał swoją pierwszą książkę - *Rys taktyki z woyen na Bałkanach*. Książką zainteresowali się praktycznie tylko pasjonaci, a prosty lud miał ją gdzieś, więc zdecydował się pisać bardziej konkretne dzieła. Skontaktował się z Pałuckim Wydawnictwem Podziemnym, które zgodziło się wesprzeć go finansowo i materialnie oraz nieodpłatnie drukować jego książki. Stojan Karwowski napisał poniższe dzieła:

- *Woyna podyazdowa na Pałukach. Rys taktyczny* - 1845, 541 stron, nakład 100 sztuk; publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Fortyfikacye domowe chłopskye i myeszczańskie* - 1845, 102 strony, nakład 700 sztuk

- *Rzeźba terenu a działania woyenne na Pałukach* - 1847, 327 stron, nakład 70 sztuk; publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Taktyczna rola rzek i yezior na Pałukach* - 1849, 124 strony, nakład 60 sztuk; publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Samoobrona. Podręcznik* - 1850, 255 stron, nakład 550 sztuk

- *Współczesna teorya walki na karabiny dla myeszczan -* 1852, 130 stron, nakład 250 sztuk

- *Zarys planu budowy fortyfikacyj. Regyon Szubin-Żnin-Rogowo* - 1853, 241 stron, nakład 30 sztuk, publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Zarys planu budowy fortyfikacyj. Regyon Nakło-Kcynia-Gnyezno* - 1854, 313 stron, nakład 50 sztuk, publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Moya wizya taktyczna wyzwolenia Pałuk. Tom I* - 1855, 462 strony, nakład 150 sztuk, publikacja została objęta klauzulą tajności

- *Moya wizya taktyczna wyzwolenia Pałuk. Tom II* - 1857, 659 stron, nakład 150 sztuk, publikacja została objęta klauzulą tajności

Większość książek Karwowskiego została utajona. Oznacza to, że miały niski nakład i były rozprowadzane tylko wśród najbardziej zaufanych działaczy ruchu wyzwoleńczego. *Fortyfikacye domowe chłopskye i myeszczańskie, Samoobrona. Podręcznik* oraz *Współczesna teorya walki na karabiny dla myeszczan* były rozprowadzane wśród ludu pałuckiego i namawiano, by po przeczytaniu przekazać następnym godnym Synom Ziemi.

## Aresztowanie i śmierć

Na skutek donosu (prawdopodobnie Polaka) Stojan Karwowski został aresztowany przez Niemców 20 listopada 1857 roku i powieszony sześć dni później na rynku w Żninie za działalność wywrotową przeciwko władzy Niemców i ich polskich kapusiów.

## Dziedzictwo i upamiętnienie

Podręczniki taktyczne pisane przez Karwowskiego do dzisiaj są podstawą nauki podziemnych pałuckich oficerów. Na nich bazowała Republika Ziemi, Legion Szubin oraz powstańcy z 1971 roku. W Protektoracie Szubina wydano po raz drugi każdą książkę Stojana Karwowskiego.

W Cerkwi Ziemiosławnej pojawiają się głosy o planowanej kanonizacji.