Northrop F-5 Freedom Fighter

> "*Zaprojektowany jako tani i łatwy w obsłudze samolot myśliwski, który jednak nie znalazł masowego zastosowania w siłach zbrojnych USA, za to stał się doskonałym produktem eksportowym do państw sprzymierzonych i słabiej rozwiniętych."*
>
>

 Producent
 Typ
 Generacja
 Konstrukcja
 Załoga
 Egzemplarze
 Kod NATO

 Lata produkcji
 Wycofanie ze służby
F-5E/F: 1339

 Ciąg
1850 kG z dopalaniem

 Długość
 Wysokość
 Powierzchnia nośna

 Startowa

 Prędkość przelotowa
 Prędkość wznoszenia
 Pułap
 Zasięg

2 × działko M39 20 mm,
7 węzłów uzbrojenia na 3200 kg,
pociski powietrze-powietrze:
2 × AIM-9 lub 2 × R550 Magic
pociski powietrze-ziemia:
2 × AGM-65 Maverick
zasobniki niekierowanych pocisków rakietowych LAU-3, LAU-3A/A, LAU-60A, LAU-59A
bomby:
do 6 × Mk82/Snakeye, M117A/D, Rockeye II,
 Użytkownicy
Bahrajn - 9 maszyn
Botswana - 12-15 maszyn
Brazylia - 57 maszyn w służbie do 2020
Chile - 17 maszyn
Hiszpania - 70 sztuk na licencji
Honduras - 12 maszyn
Iran - 127 maszyn
Jemen - 4 saudyjskie maszyny
Kenia - 36 maszyn
Korea Płd. - 340 maszyn
Meksyk - 12 maszyn
Maroko - 23~maszyny
Singapur - 49 maszyn
USA - US NAVY, USMC
Szwajcaria - 54 maszyny
Tajlandia - 14 zmodernizowanych maszyn
Tajwan - 308 maszyn wyprodukowanych na licencji
Turcja - od 1996 - 115 maszyn
Wenezuela - 27 maszyn
**Byli:**
Austria
Filipiny
Grecja
Holandia
Indie
Kanada
Libia
Malezja
Norwegia
Sudan
Wietnam

## Wersje

* **F-5A** - Pierwsza wersja samolotu oblatana 31 lipca 1963 roku różniła się od prototypowej maszyny *N-156F* wzmocnioną konstrukcją i mocniejszymi silnikami *J85-GE-13* o ciągu 1383 kg i 1850 kg z dopalaniem, umożliwiającymi uniesienie większej o 2800 kg masy uzbrojenia.
Uzbrojenie strzeleckie samolotu stanowiły dwa działka Colt-Browning M39 kalibru 20 mm umieszczone w górnej części dzioba maszyny. System kontroli ognia był bardzo uproszczony i składał się tylko z dalmierza radarowego. Samolot *F-5A* przeznaczony był głównie do atakowania celów naziemnych i w mniejszym stopniu powietrznych. Pierwsze 64 zamówione egzemplarze *F-5A*przeznaczone dla Norwegii były wyposażone w hak do lądowania oraz dodatkowe silniki skracające start JATO. Łącznie zbudowano 636 egzemplarzy.
* **RF-5A** - wersja rozpoznawcza *F-5A* oblatana w 1968 roku. Różnił się od wersji *A* dziobową częścią kadłuba pozbawioną działek i zmienioną w celu umieszczenia czterech kamer fotograficznych. Cały segment dziobowy mógł być wymieniany na standardowy z działkami, pozwalając na szybką modyfikację samolotu w *F-5A*. Odbiorcami tej wersji był Iran, Grecja, Maroko, Norwegia, Korea Południowa, Południowy Wietnam, Tajlandia i Turcja. Ogólnie wyprodukowano 89 egzemplarzy samolotu w tej wersji.
* **F-5B** - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersją samolotu bardzo podobna zewnętrznie do *F-5A*, ale z dwuosobową kabiną typu tandem i pozbawioną działek w części dziobowej. Pozostałe możliwości bojowe i udźwig uzbrojenia *F-5B* są takie same jak wersji podstawowej *F-5A*. Samolot w wersji *F-5B* został oblatany 24 lutego 1964 roku do zakończenia produkcji w 1972 wyprodukowano 200 egzemplarzy tej wersji.
* **F-5C Skoshi Tiger** - wersja wietnamskich *F-5A* wypożyczonych przez Siły Powietrzne USA i zmodyfikowanych w ramach programu*Skoshi Tiger* (mały tygrys) z 1965 roku. Wypożyczono 12 egzemplarzy, które wykonały łącznie ponad 3500 lotów bojowych nad Wietnamem Południowym. Dwa z nich utracono. Program został przerwany ze względów politycznych i pozostałe 10 *F-5C*zwrócono armii Południowego Wietnamu. Później trafiły one w ręce komunistów wietnamskich i były używane przez armię Wietnamu Północnego przede wszystkim przeciw Chinom.
* **F-5E Tiger II** - (jako następca myśliwca Grumman F-11 Tiger) wersja powstała w 1970 roku w ramach konkursu na*Międzynarodowy Myśliwiec* (International Fighter Aircraft) mający zastąpić *F-5A*. Początkowo samolot oznaczano jako **F-5A-21**, a ostatecznie *F-5E*. Nowa maszyna miała większą niż pierwowzór rozpiętość skrzydeł 8,13 m i długość kadłuba o około 30 cm, zmienione klapy i silniki na *J85-GE-21B* o ciągu 2268 kg z dopalaniem. Posiadała również bogatsze wyposażenie elektroniczne takie jak radar, a pozostałe elementy awioniki różniły się w zależności od odbiorcy. Poprawie uległa też zwrotność maszyny. Zbudowano 792 egzemplarze w fabryce Northropa, 56 na licencji w Malezji, 90 w Szwajcarii, 68 w Korei Południowej i 380 naTajwanie.
* **F-5F Tiger II** - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersja *F-5E* uzbrojona w jedno umieszczone na dziobie działko M39 ze zredukowanym do 140 sztuk zapasem amunicji. Oblatany 29 stycznia 1979 roku. Zbudowano 140 egzemplarzy.
* **RF-5E Tigereye** - (ang. *tygrysie oko*) rozpoznawcza wersja *F-5E* z zestawem czujników w miejscu działka i radaru. Zbudowano tylko 12 egzemplarzy w USA i 5 na licencji w Malezji, a kolejnych 8 zmodyfikowano w Arabii Saudyjskiej z wersji *F-5E*.
* **F-5N** - w 2006 United States Navy (używane też przez Marine Corps) odkupiły od Szwajcarii 36 F-5E/F. Oznaczenie N dotyczy F-5E ze zmodernizowaną awioniką oraz radarem AN/APG-69 (z F-20 Tigershark) zamiast AN/APQ-159. Samoloty należą do "eskadry agresorów" *VFC-111 Sundowners* na Florydzie, która posiada 17 F-5N oraz pojedynczy F-5F oraz do *VFC-13* w Nevadzie.
* **CF-5A** lub **CF-116A** - budowany na licencji przez kanadyjski Canadair samolot *F-5A*, udoskonalony na podstawie doświadczeń wyniesionych z projektu *Skoshi Tiger*. W ramach modyfikacji zmieniono pozycję końcówki do tankowania w locie, skrócono drogę rozbiegu samolotu o 25% przez zastosowanie teleskopowej goleni podwozia przedniego umożliwiającej zwiększenie kąta natarcia podczas startu o 3 stopnie. Zastosowano dodatkowe wloty powietrza zamykane żaluzjami umożliwiające zwiększenie przepływu powietrza podczas startu, dodatkowe opancerzenie kabiny i wzmocnioną szybę pancerną owiewki kabiny bardziej wytrzymałą zwłaszcza na zderzenia z ptakami. Ponadto wyposażono samolot w odrzucane podskrzydłowe węzły do podwieszania uzbrojenia, oraz hak do lotniskowego systemu awaryjnego hamowania. Wzbogacono również wyposażenie elektroniczne i nawigacyjne, oraz dodano instalacje przeciwoblodzeniowe. *CF-5A* mógł wykonywać zadania rozpoznawcze po wymianie segmentu dziobowego samolotu na zawierający 3 kamery *Vinten Model 547*. Łącznie zbudowano w Kanadzie 240 egzemplarzy samolotu *F-5* z czego 135 w wersji *CF-5* dla lotnictwa Kanady. Ponadto wyprodukowano 75 egzemplarzy samolotu w wersji **NF-5A** i 30 **NF-5B** (dwumiejscowy) dla Koninklijke Luchtmacht
* **CF-5D** lub **CF-116D** - dwumiejscowa szkolno-bojowa wersja samolotu podobna do *F-5B* budowana przez Canadair, w USA lata obecnie kilkanaście prywatnych CF-5D.
* **NF-5** - budowana przez Canadair dla Królewskich Sił Powietrznych Holandii wersja samolotu *F-5* ze wzmocnioną konstrukcją skrzydeł i nowymi sterowanymi elektrycznie klapami, zwiększającymi jego zwrotność. Wyposażenie elektroniczne było takie samo jak w amerykańskich *F-5A* z wyjątkiem kanadyjskiego radaru i aparatury radiowej. Samolot w wersji *A* oblatano 24 marca, a w dwumiejscowej wersji *B* 7 lipca 1969 roku.
* **F-20A** Tigershark (początkowo F-5G) - nowy wielozadaniowy samolot oblatany 30 sierpnia 1982, stworzony za środki Northropa (1,2 mld USD), z przeznaczeniem na eksport, radar pulsacyjno-doplerowski GE AN/APG-67, pojedynczy silnik GE F404 (znany z F/A-18), zbudowano trzy prototypy.
* **F-5EM/FM** - modernizacja brazylijskiego Embraera, we współpracy z izraelskim Elbitem, prowadzona w latach 2000-2014 (57 samolotów). Radra FIAR Grifo F, nowy HUD,szklany kokpit, GPS, brazylijskie systemy wymiany danych SISCENDA, radiostacja M3AR, komputer misji, wytwornica tlenu. Uzbrojone w pociski na podczerwień: lokalne MAA-1 Piranha i izraelskie Rafael Python 3/4, naprowadzane radarowo średniego zasięgu Rafael Derby i kierowane bomby.