Aragorn II Elessar

Viggo Mortensen Aragorn rolünde

"*Ben Arathorn oğlu Aragorn'um ve Gondor'un oğlu Isildur Elendil'in varisi Elessar, Elftaşı, Dúnadan'ım. İşte kırılan ve tekrar dövülen kılıç!*"
—Aragorn İki Kule Rohan Süvarileri'nde Éomer ile konuşuyor
**Aragorn II**, II. Arathorn'un ve Gilraen'in oğlu, ayrıca **Elessar** ve **Yolgezer** olarak da bilinen , Kuzey'in 16. Dúnedain Şefi; daha sonra **Kral Elessar Telcontar** (1 Mart 2931 - DÇ 120 veya SH 1541), 26. Arnor Kralı ve 35. Gondor Kralı - ve Isildur'un kısa saltanatının ardından ilk Gondor ve Arnor Yüksek Kralı. Büyük bir korucu ve savaşçıydı ve Isildur'un varisi olarak, Yüzük Savaşı'nda Narsil'in parçalarını yeniden dövdü ve ismini Andúril olarak yeniden adlandırdı.

## Biyografi

### İlk Yılları

> *Arathorn oğlu Aragorn, Isildur'dan daha doğru çizgideki dokuz ve otuzuncu varisi ve kendisinden öncekilerden daha Elendil gibi.*
> —Silmarillion, Güç Yüzükleri ve Üçüncü Çağ'a Dair
>
>

Aragorn, Elros Tar-Minyatur'un soyundandı. Atası Arvedui, Aragorn'u Anárion'un son soyundan yapan, Anárion'dan gelen ve oğulları Aranarth'i doğuran Fíriel ile evlendi.

Sadece iki yaşındayken, babası Arathorn orkları takip ederken öldürüldü. Aragorn daha sonra Rivendell'de Elrond tarafından büyütüldü. Annesi Elendil ve Isildur'un soyundan gelen gerçek kimliği bilinirse babası ve büyükbabası gibi öldürüleceğinden korktuğu için soyadı gizli tutuldu. Aragorn, "Estel" olarak yeniden adlandırıldı ve 2951 yılına kadar mirası hakkında kendisine bilgi verilmedi.

Elrond, yirmi yaşındayken asıl adını ve soyluluğunu "Estel" e açıkladı ve ona Barahir'in yüzüğünü ve Narsil'in Parçalarını verdi. Elrond, Annúminas Asasını Aragorn’dan “hakkı doğana” kadar sakladı. Aynı zamanda Aragorn, babaannesi Galadriel'i ziyaret ettikten sonra annesinin ana vatanı Lórien'den yeni dönen Elrond'un kızı Arwen ile tanıştı ve ona aşık oldu.

Bundan sonra Aragorn, Dúnedain ve Kuzey Kolcularının on altıncı Şefi olarak kendi rolünü üstlendi ve Rivendell'in rahatlığını bırakarak krallığının yüzyıllar önce sivil ve bölgesel savaşlarla tahrip edildiği, halkının geri kalanıyla yaşadığı vahşi doğaya gitti.

Aragorn, 2956'da Gri Gandalf ile tanıştı ve yakın arkadaş oldular. Gandalf'ın tavsiyesine kulak veren Aragorn ve Kolcular, küçük ve tarımcı Hobbitlerin yaşadığı Shire olarak bilinen küçük bir toprağı korumaya başladılar ve kendisi Shire'ın sınırlarının dışındaki halklar arasında **Yolgezer** olarak tanınmaya başladı.

Aragorn, ÜÇ 2957'den ÜÇ 2980'e kadar, Rohan kralı Thengel ve Gondor Vekilharcı Ecthelion II emrindeki ordularda görev yaptı.Görevlerinin birçoğu, Batı'da moral yükseltmeye, Sauron ve müttefiklerinin artan tehdidine karşı koymaya yardımcı oldu ve daha sonra Yüzük Savaşında kullanacağı paha biçilmez bir deneyim kazandı. Aragorn efendilerine kimliğini gizleyerek hizmet etti ve bu sırada Gondor ve Rohan'daki adı **Thorongil**'di ("Yıldızın Kartalı"). Küçük bir Gondor gemi filosu ile 2980'de uzun süredir devam eden isyancı Umbar kentine bir saldırı düzenledi, korsan gemilerinin çoğunu yaktı ve Havens'deki savaş sırasında lordlarını şahsen öldürdü. Umbar'daki zaferden sonra, "Thorongil" sahadan ayrıldı ve adamlarının yanına doğuya gitti.

Daha sonra 2980'de Lórien'i ziyaret etti ve bir kez daha Arwen ile bir araya geldi. Ona, Evinin yadigarı olan Barahir'in Yüzüğü'nü verdi ve Cerin Amroth tepesinde, Arwen, elf soyundan vazgeçip İnsanların Hediyesini (ölümlü hayatı) kabul ederek evlilik teklifini kabul etti.

Elrond, Aragorn'dan kızıyla evlenme iznini, üvey oğlu "hem" Gondor hem de Arnor'un kralı olacağı bir zamana kadar erteledi. Hem Elrond hem de Aragorn’un bildiği gibi, ölümlü bir şekilde evlenebilmek için Arwen’in ölümlülüğü seçmesi ve böylece Elrond’dan dünyanın sonu gelinceye dek kızından mahrum kalması istenecekti. Elrond, Arwen'in kendi mutluluğu için de endişeliydi ve sonunda ölüme (kendi ve sevdiği birinin) dayanmasının çok zor olacağından korkuyordu.

Yüzüklerin Efendisi olayları tam olarak gerçekleşmeden önce, Aragorn, Moria'nın Cüce madenlerinden, “kendi sözleriyle” “yıldızların tuhaf” olduğu Harad'a gitti. Tolkien, bu yolculukların ne zaman yapıldığını ve Aragorn'un ziyaret ettiğinde ne olduğunu belirtmez. 3009'da Gandalf, daha sonra Karanlık Lord Sauron'un şeytani gücünün kaynağı olan Tek Yüzük olduğu anlaşılan Hobbit Bilbo Baggins'e ait yüzüğün kökeninden şüphelenmeye başladı. Aragorn, onun isteği üzerine tek yüzüğü elinde tutan Gollum'u aramak için Rhovanion'a gitti. Yaratığı Mordor yakınlarındaki Ölü Bataklıklarda yakaladı ve onu Gandalf'ın sorguladığı Mirkwood'daki Thranduil'in salonlarına esir olarak getirdi. Ancak Gollum, bir süre sonra Sauron'un Orklarının yardımıyla kaçtı.

### Yüzük Savaşı

> *Gerçek adını hiç duymadım: ama buralarda Yolgezer olarak bilinir.*
> —Barliman Butterbur, Yüzük Kardeşliği, "Sıçrayan Midilli'nin Tabelasında" Aragorn hakkında konuşuyor.
>
>

#### Hobbitlere Refakat

Aragorn, Bree'deki Sıçrayan Midilli Hanı'nda Bilbo'nun varisi olan Frodo Baggins'e ve üç arkadaşına katıldı. Başlangıçta hobbitler Yolgezerden şüphelenmiş olsalar da, sonunda ona güvendiler ve Bree'den Yüzük Tayflarından kaçmaya hazırlandılar. Dördü Tek Yüzük’ü Rivendell’e götürmek için Shire’dan yola çıkmıştı. Aragorn, o zaman 87 yaşındaydı ve Númenór kralları soyundan biri için yaşamının en iyi dönemindeydi. Aragorn'un yardımıyla Hobbitler kendilerinin takip eden Nazgûl'den kaçtı. Daha sonra Elf Lordu Glorfindel geldi ve onları Rivendell'e götürdü.

Orada Aragorn, Mordor'daki Hüküm Dağı ateşinde Yüzüğü yok etmekle görevlendirilen Frodo'yu korumak için kurulan Yüzük Kardeşliği'ne katıldı. Aragorn, Gandalf ve Frodo'nun yanı sıra, grup Frodo'nun kuzenleri Pippin ve Merry, en iyi arkadaşı Samwise Gamgee, elf Legolas, cüce Gimli ve Gondor'lu Boromir'i içeriyordu.

Altın olan her şey parlamaz,

Başıboş dolanan herkes kaybolmuş değildir;

Güçlü olan yaşlı solmaz,

Donlardan derin köklere ulaşılmaz.

Küllerden ateş yakılacak,

Gölgelerden bir ışık yayılacak;

Yenilenen Kırılan Bıçak,

Taçsız yine kral olacak.

— Bilbo'nun Aragorn hakındaki şiiri

Grup yola çıkmadan önce Narsil'in parçaları yeniden bir araya getirildi ve restore edilen kılıç Andúril olarak adlandırıldı.

#### Kardeşliğe Eşlik

Aragorn, gruba Caradhras ve Moria madenleri geçişinde eşlik etti. Frodo'nun bir ork liderinden korunmasına yardım etti ve Gandalf'ın bir Balrog ile savaşta kaybolmasından sonra Kardeşliğin lideri oldu. Aragorn daha sonra grubu, Lady Galadriel'in kendisine Elftaşı'nı verdiği, Lórien'e yönlendirdi.

Lórien'den sonra Aragorn ve grubu, Anduin nehrinden Rauros Şelaleleri'ne geçti. Asıl planı Gondor’a gitmek ve savaştaki insanlarına yardım etmek olsa da, Gandalf’ın kaybının ardından Frodo’dan sorumlu hissetti.

#### Kardeşliğin Bozulması

> *Korkmayın! dedi. “Uzun zamandır eski atalarım olan Isildur ve Anarion'un benzerliklerine bakmak istedim. Isildur'un oğlu Elendil'in varisi Valandil'in Evinden Arathorn'un Elftaşı oğlu Elessar onların gölgesi altında korkmayacak!*
> —Aragorn soyunu açıklıyor."
>
>

Argonath’ı geçtikten sonra Kardeşlik, Amon Hen’de kamp kurdu. Frodo, Boromir'in, almaya çalıştığı Tek Yüzük'ün etkisiyle delirdiğini gördü. Frodo yüzüğü taktı, kendini görünmez yaptı ve Boromir'den kaçtı. Frodo Amon Hen'daki yüksek tahta çıktı; orada Sauron'un gözünün onu aradığını gördü. Hobbit gözü hissetti, ancak daha sonra Merry ve Pippin'i arayışlarında Aragorn, Legolas ve Gimli tarafından Fangorn Ormanı'nda bulunan Ak Gandalf tarafından dikkati dağıtıldı. Frodo, sonunda yüzüğü çıkarmayı başarıncaya dek Sauron'un gücüne karşı mücadele etti. Sonra Frodo ne yapılması gerektiğini biliyordu: Yüzüğü yok etmek için Mordor'a yalnız gidecekti. Nehre dönerken, onunla birlikte gelen Sam'le karşılaştı.

Bu sırada, diğerleri Saruman'ın Uruk-hai'leri tarafından saldırıya uğradı ve bir savaş başladı. Devam eden savaş sırasında Boromir, yüzüğe karşı son bir girişim sonrası yüzüğe olan isteğinden vazgeçerek Merry ve Pippin'i savunurken öldürüldü. Frodo'nun ayrıldığını keşfettikten sonra Aragorn ve diğerleri, kendi arayışlarına devam etmek için Frodo ve Sam'den ayrılmaya karar verdiler. Legolas, Gimli ve Aragorn, Boromir'in cesedini ve savaş teçhizatını cenaze teknesi olarak elf botlarından birine koydu ve cesaret ve kahramanlığından dolayı Boromir'i takdir ettiler. Daha sonra vücudu Rauros Şelaleleri'ne gönderildi.

Frodo, Samwise Gamgee ile arayışını sürdürürken, Aragorn, Legolas ve Gimli, Saruman için çalışan Uruk-hai'ler tarafından yakalanan Merry ve Pippin'i bulmak için Rohan'a gitti.

### Üç Avcı

Rohan kırlarında, üç avcı Aragorn, Legolas ve Gimli, yakın zamanda bölgedeki bir ork baskınının söylentilerini takip eden Éomer ile karşılaştı. Éomer'den Aragorn, Merry ve Pippin'i kaçıran orkların yok edildiğini ve Hobbitlerin bulunmadığını öğrendi. Emin olmak için Legolas ve Gimli'yi savaş alanına yönlendirdi. İpuçları Aragorn'u Hobbitler'in hala hayatta olabileceğine inanmaya yönlendirdi ve üç avcıyı Fangorn Ormanı'na götürdü. Hobbitleri bulamadılar, ancak Sauron'a karşı mücadelesine devam etmek için Valinor'dan geri yollanan Ak Gandalf'la karşılaştılar. Gandalf, üç avcıya Hobbitlerin Fangorn Entleri ile güvende olduklarını söyledi.

Dunedain, Elessar, Elessar şimdi nerede?

Akrabalarınız nerede uzakta dolaşıyor?

Kayıpların ortaya çıkması gereken saat civarında,

Ve Gri Bölük kuzeyden geliyor.

Ama karanlık, sana atanan yol:

Ölüler, denize giden yolu izler.

— Galadriel'in Aragorn'a mesajı

Gandalf ve üç avcı birlikte, Gandalf'ın Théoden'i Saruman'ın büyüsünden kurtardığı ve Rohirrim'i Saruman'a karşı örgütlemesine yardım ettiği Edoras'a gitti. Théoden ile müttefik oldu ve mültecileri Miğfer Dibi'ne götürdü.

Aragorn, Legolas ve Gimli, daha sonra Saruman'ın ordusunu tamamen ve muzaffer bir şekilde mağlup ettikleri

Hornburg Savaşı'nda Rohan halkına yardım eder. Daha sonra Aragorn, Gandalf'la Isengard'a gitti, ancak Entlerin çalışmaları ile harabele halinde buldu. Gandalf, Theoden, Éomer, Legolas ve Gimli'yle birlikte olan Aragorn, Saruman ile son bir görüşmeyle pazarlık etti. Saruman, Theoden'in iradesine hükmetmeye çalıştı ve ilk başta kral neredeyse ele geçiriliyordu, ancak iradesine hakim olmak için Saruman'a katılmayı reddetti. Saruman, Gandalf'a hükmetmeye çalıştı, ancak bu konuda da başarısız oldu ve hatta Gandalf, meslektaşına affedilme fırsatı sundu. Saruman, gururdan pişmanlık duymayı reddetti ve böylece Gandalf, Saruman'ın asasını kırdı ve onu Büyücüler Tarikatı'ndan ve Beyaz Konsey'den kovdu. Saruman sürüldükten sonra Grima Solucandil ve diğerleri Orthanc'ı terk ederken, Grima Solucandil Gandalf'a Orthanc palantírini attı. Iskaladı, ancak bununla birlikte, Saruman veya Gandalf'tan hangisinden daha fazla nefret edip etmediğine karar verememiştir. Böylece Hornburg Savaşı ve Isengard Savaşı sona ermiştir.

### Kralın Dönüşü

Şehri savunmak için, Aragorn Ölülerin Patikaları'nı gezdi ve Gondor Kralı'na bağlılık duyan Dunharrow'un Ölü Adamlarını çağırdı. Isildur ve Kahin Malbeth tarafından Ölü'lerin bin yıl önce Gondor'a olan ihanet borçlarını ödemeleri için bir kez daha çağrılması öngörülmüştü. Onların yardımı ile Umbar Korsanları yenildi.

Aragorn, küçük bir kolcu kuvveti ve güney bölgelerden gelen büyük bir adam ve asker grubu Anduin üzerinden Minas Tirith’e gemi ile yol adı. Pelennor Çayırları Savaşına vardıklarında Aragorn, Arwen'in hem Gondor'un Ak Ağacı'nı hem de mücevherli tacı ve Elendil Evi'nin yedi yıldızını gösteren bir sancağı ortaya çıkardı. Güney kuvvetlerinin yardımıyla Gondor ve Rohan orduları birlikte toplandı ve Sauron'un ordusunu yendi.

Vekilharç Denethor II, Isildur'un soyundan gelen birisine selam vermeyeceğini açıkladı (yıllar önce, "Thorongil" i babasının lehine bir rakip olarak görmüştü). Aragorn, Denethor'un son varisi olan Faramir'i iyileştirdi ve Faramir'in tahtın onun hakkı olduğunu hemen kabul etmesini sağladı; alçak gönüllülüğü ve fedakarlığı ona Gondor'un başkentinin sakinlerinin kalbini kazandırdı. Aragorn'un iyileştirme yetenekleri, ayrıca, Gondor halkına gerçek krallarının kimliğinin bir göstergesiydi; Ioreth’in dediği gibi, “*Kral’ın elleri bir şifacının elleridir ve gerçek kral da bilinmelidir*.” Halk aynı akşam onu ​​Kral olarak selamladı.

### Gondor ve Arnor'un Birleşik Kralı

> *"Gondor'un adamları, şimdi bu alemin kahyasını dinleyin! İşte! Birisi en sonunda tekrar krallığı talep etmeye geldi. İşte Arathorn oğlu Aragorn, Arnor Dúnedain’in şefi, Batı’nın Evinin Kaptanı, Kuzey Yıldızı’nın taşıyıcısı, Yeniden dövülen kılıcın kullanıcısı, savaşta galip, elleri şifa getiren, Elftaşı, Isildur'un oğlu Valandil'in soyundan Numenor'un oğlu Elessar. Kral olacak ve şehre girip orada oturacak mı?"Ve tüm halk ve tüm insanlar tek bir sesle çığlık attılar.*
> —Faramir Kralı Elessar'ın taç giyme törenini ilan etti.
>
>

Sauron'un yenilgisi üzerine Aragorn, Galadriel tarafından kendisine verilen bir isim olan **Kral Elessar** olarak taçlandı.

**Yirmi altıncı** Arnor Kralı, **otuz beşinci** Gondor Kralı ve Birleşik Krallığının ilk **Yüksek Kralı** oldu. Çizgisine Telcontar Hanesi (“Yolgezer” için Quenya olan Telcontar) deniyordu. Aragorn kısa bir süre sonra Arwen ile evlendi ve Gondor ve Arnor Krallığını Dördüncü Çağın 120'sine kadar yönetti. Onun saltanatı, Gondor ve Arnor'daki büyük uyum ve refah ile savaşın ardından yeniden inşa etme kampanyası tarafından teşvik edilen İnsanlar, Elfler ve Cüceler arasındaki işbirliğinin ve iletişimin büyük bir yenilenmesiyle kutlandı. Aragorn, Birleşik Krallık’ın güçlerini, bazı Doğulular ve Haradrim’e karşı askeri operasyonlar yapmaya yöneltti ve Gondor’un önceki yüzyıllarda kaybettiği toprakları yeniden yönetti. Taç giymesi sırasında, Aragorn Elendil'in Yeminini *“Et Eärello Endorenna utúlien. Sinome maruvan ar Hildinyar tenn' Ambar-metta!*” söyledi. ("Büyük Denizden Orta Dünya'ya geliyorum. Bu yerde, ben ve varislerim dünyanın sonuna kadar kalacağım")

### Ölüm ve Saltanatın Sonu

> *Sonra onun içinde müthiş bir güzellik ortaya çıktı, böylece oraya gelen herkes merak üzerine ona baktı; Çünkü gençliğinin zarafeti ile erkekliğinin yiğitliği ve onun yaşının bilgeliği ve majesteleri bir arada harmanlandı. Ve orada uzun süre uzandı, dünyanın parçalanmasından önce ihtişam içinde olan İnsan Krallarının bir görüntüsü.*
> —Aragorn'in ölümünün tanımı
>
>

Dördüncü Çağ'ın 120. yılında, Kral Elessar günlerinin sona erdiğinin farkına vardığında, Sessiz Sokaktaki Krallar Evi'ne gitti. Oğlu Eldarion ve kızlarına veda etti ve Eldarion'a taç ve asasını verdi. Arwen, ölene dek Aragorn'un yanında kaldı. Aragorn öldükten bir yıldan daha kısa süre sonra, Arwen üzüntüden öldü. Eldarion, babasının ve annesinin ölümünden sonra, Birleşik Krallığın İkinci Kralı olarak saltanatına başladı.

## Etimoloji

Aragorn ismi, Sindarin *ara*'dan ("kral") ve *(n)gorn* ("saygıdeğer") "Saygıdeğer Kral" anlamına gelir. Aragorn, Aragorn I'den sonra isim halini almıştır.

### Diğer İsimler

* **Elessar** - Aragorn'un kral olarak adı (Quenya)
* **Edhelharn-** Elessar'ın Sindarin karşılığı
* **Elftaşı** - Elessar'ın Westron karşılığı
* **Estel -** Aragorn'un Rivendell'deki çocukluğu süresince takma adı. "Ümit" anlamında
* **Uzunbacak** - Samwise Gamgee ve bazı Bree adamları tarafından kullanılan ismi
* **Yurtsuz (Sapsız) Yolgezer** - Bree adamları tarafından özellikle Bill Ferny tarafından kullanılan ismi
* **Yolgezer** - Bree adamları tarafından kullanılan ismi
* **Telcontar -** Yolgezerin Quenya karşılığı, aynı zamanda hanesinin ismi
* **Thorongil -** Rohan ve Gondor gezilerinde Aragorn'un takma adı. "Yıldız Kartalı" anlamında
* **Kanatayak** - Éomer tarafından verilmiştir.

### Ünvanlar

Kral olarak Aragorn'un bir çok ünvanı bulunur:

* **Dúnadan**
* **Dúnedain Şefi**
* **Isildur'un Varisi**
* **Elendil'in Varisi**
* **Tüm** **Dúnedain'in Kralı**
* **Batının Kralı**
* **Dúnedain Lordu**
* **Envinyatar** **-** "Yenileyici"
* **Gondor Kralı**
* **Arnor Kralı**
* **Gondor ve Arnor Yüksek Kralı**
* **Telcontar Hanesi Lordu**

## Silahlar

*Ana Makale : Andúril*

Bir kolcu olarak, Aragorn, yay, bıçak, mızrak ve kılıç gibi çeşitli silahlarla yetkin olmak için eğitildi. Savaşta, öncelikle kılıç oyununa odaklandı, uzun süreli bir dövüşe yakın dövüşü tercih etti. Güçlü bir savaşçıydı ve büyük ork gruplarından Trolller ve Yüzük Tayfları gibi çok daha güçlü düşmanlara kadar, Miğfer Dibi ve Morannon gibi çeşitli savaşlarda açıkça görülen birçok düşman türünü kolayca mağlup etti. Her durumda, Aragorn'un savaştaki ustalığı ona çok hizmet etti ve kendisine hem Yüzük Kardeşliğinden hem de Rohan ve Gondor halkından saygınlık kazandırdı. Belki de Üçüncü Çağ'ın en büyük kılıç ustasıydı, Faramir, Boromir ve belki de Elrond'un beğenilerini aştı.

Aragorn'un kılıcı Andúril, Batı'nın Alevi, yeniden biçimlendirilmiş kılıç Narsil, Isildur'un Tek Yüzük'ü Sauron'un elinden kesmekte kullandığı Elendil'in bıçağı. Aragorn, Numenoreans'ın uzun zaman önce sahip olduğu yetenekle kullanıdı.

## Referanslar

1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Yüzüklerin Efendisi, Ek A: Kralların ve Hükümdarların Yıllıkları, I: Númenórean Kralları, (v): "Aragorn ve Arwen'in hikayesi"
2. ↑ 2,0 2,1 Yüzüklerin Efendisi, Ek A: Kralların ve Hükümdarların Yıllıkları, I: Númenórean Kralları, (iv): "Gondor ve Anárion Varisleri"
3. ↑ 3,0 3,1 Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, İkinci Kitap, İkinci Bölüm: "Elrond'un Divanı"
4. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, Birinci Kitap, Bölüm IX: “Sıçrayan Midillinin Tabelasında”
5. ↑ 5,0 5,1 Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, Birinci Kitap, Bölüm X: "Yolgezer"
6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, Birinci Kitap, Bölüm XI: "Karanlıkta Bir Bıçak"
7. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, Birinci Kitap, Bölüm XII: "Sığlığa Kaçış"
8. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, İkinci Kitap, Bölüm V: "Khazad-dûm Köprüsü"
9. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, İkinci Kitap, Bölüm VIII: "Lorien'e Veda"
10. ↑ 10,0 10,1 "Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği", Kitap İki, Bölüm IX: "Büyük Nehir
11. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Yüzük Kardeşliği, İkinci Kitap, Bölüm X: "Kardeşliğin Bozulması"
12. ↑ Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm II: "Rohan'ın Binicileri"
13. ↑ 13,0 13,1 Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm V: "Ak Binici"
14. ↑ Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm VI: "Altın Salonun Kralı"
15. ↑ Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm VII: "Miğfer Dibi"
16. ↑ Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm VIII: "Isengard'a Giden Yol"
17. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Kralın Dönüşü, Beşinci Kitap, II. Bölüm: "Gri Bölüğün Geçişi"
18. ↑ 18,0 18,1 Yüzüklerin Efendisi, Kralın Dönüşü, Beşinci Kitap, Bölüm VI: "Pelennor Çayırları Savaşı"
19. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Kralın Dönüşü, Beşinci Kitap, Bölüm VIII: "Şifa Evleri"
20. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Kralın Dönüşü, Altıncı Kitap, Bölüm V: "Vekilharç ve Kral"
21. ↑ 21,0 21,1 Parma Eldalamberon, Yüzüklerin Efendisi'nde Çeşitli Dillerdeki Sözler, Cümle ve Pasajlar, J.R.R. Tolkien
22. ↑ Yüzüklerin Efendisi, İki Kule, Kitap Üç, Bölüm II: "Rohan Süvarileri"