Dzieje Czesława Jagody, czyli pamiętnik znaleziony na plantacji/Całość

PROLOG

*W 30 roku Ósmego Okresu* *troje młodych Avonów znalazło na opuszczonej plantacji pomarańczy zlepiony sokiem pomarańczowym stary pamiętnik zapisany w nieznanym im języku rolniczyńskim. Dzieci oddały znalezisko do dziadka Williama, który był ekspertem do spraw języków obcych i zobowiązał się poświęcić kilka wieczorów na tłumaczenie tego dzieła. Jakość ortograficzna i gramatyczna go zaniepokoiła. Pamiętnik napisała osoba bardzo nielubiąca szkoły i używająca licznych wulgaryzmów i wyrazów potocznych lub nacechowanych emocjonalnie. Niziołek robił, co mógł, żeby poprawić styl oryginalnego pisarza, niejakiego szlachcica Czesława Jagody. Stworzył z tego całkiem niezłą powieść, którą dla wygody podzielił na piętnaście całkiem obszernych rozdziałów, które różniły się tematycznie. Książka okazała się być bogatym źródłem wiedzy o innym kraju. Kiedy została ukończona, William Avon zwołał wnuki i zaczął im czytać wieczorem tę niezwykłą opowieść o mieszkańcu Rolniczyna uwikłanym w Wielką Wojnę i chodzącym do dość odpychającej szkoły.*

1 - ZAŚCIANEK-ZASRANEK

*Mam na imię Czesław, jestem szlachcicem zaściankowym z Taszowa i mam osiemnaście lat. Taszów to taki zaścianek na zadupiu, nic specjalnego, jeśli chcielibyście go odwiedzić. Jest trzydzieści chałup szlachty i dziewięćdziesiąt sześć chłopskich. Mieszkam tu od urodzenia, więc znam tych wszystkich skurczybyków i kobitki całkiem nieźle. Właściwie nikogo przyjemnego wśród nich nie ma, jednak jest wśród nich naprawdę spora różnorodność charakterów, są przez to swoistą miniaturą świata, który, jak wiadomo, jest podobnie niejednolity. Wśród szlachty mam mało rówieśników, Sławek Kajka jest moim najlepszym ziomkiem i jest ode mnie o niecały rok młodszy. Wśród chłopów jest więcej chłopaków w moim wieku, ale są zbyt ubodzy albo skromni, żebym jakoś mocniej się z nimi zadawał. Chociaż czasem się im pomoże albo oni mnie. Ja dla nich, jako szlachcic, jestem panem Czesławem, a oni dla mnie są Wojtkiem, Władkiem czy Przemkiem.*

*Jak to zwykle bywa w zaściankach, wszyscy jesteśmy rodziną. Czym bliżej dani szlachcice nas mieszkają, tym bliżej jesteśmy z nimi spokrewnieni, sąsiadami są właściwie sami wujowie i ciotki. Rodziny noszą następujące nazwiska: Jagodowie, Przygodowie, Siwkowscy, Cudakowscy, Pszczelarscy, Wścibowie, Szeleścińscy, Skrośborscy (nazwisko panieńskie mojej matki), Pływodalscy i Brudnikowie. Mieczysław Stanisław Brudnik założył podobno nasz zaścianek w IV wieku Siódmego Okresu. Jagodowie mieszkają na trzech podwórkach, Przygodowie na pięciu, Siwkowscy też na trzech, Cudakowscy na czterech, Pszczelarscy i Wścibowie na dwóch, Szeleścińscy ponownie na trzech, Skrośborscy i Pływodalscy na dwóch, a Brudnikowie na czterech.*

*Nasz zaścianek leży w gminie Przybyszów i powiecie strachockim. W gminie leży piętnaście miejscowości: Przybyszów, Suchowole, Taszów, Łyżki Stare, Łyżki Młode, Leśny Stanisławów, Brzeczka, Kłęby, Świty, Wólka Pod Lasem, Jarzębinka, Dziadków, Pole Morowe, Płatki i Ciepła Woda. Przybyszów i Suchowole też mają swoje zaścianki i chodzę do szkoły z chłopakami stamtąd. To też zróżnicowane środowisko, złożone w dużej mierze z głąbów nie do naprawienia, ale mam zamiar opisać ich w dalszej części pamiętnika. Czasem wydaje mi się, że jestem zbyt mądry dla tego pozbawionego inteligencji społeczeństwa. Choć ludzie głupi mają swoje zalety. Często są szczerzy i pracowici. Czasami lubią pożartować i mają nawet niezły humor.*

*W zaścianku, jak chyba w całym państwie, brak zgody i panuje wzajemna niechęć. Chłopi są bardziej zgodni, ale nie mogą się odpowiednio z nami dogadać, a to szlachta powinna nimi rządzić, co nie specjalnie się udaje. Pycha jest wszechobecna wśród przedstawicieli mojego stanu, którzy często myślą, że jeśli jesteś szlachcicem, to możesz wszystko jak pan świata. Niestety nie jesteśmy zgraną gromadą, co o wiele lepiej udaje się przybyszowiakom. Głupców i brutali oczywiście wśród nas nie brakuje. Nawet mój ojciec nigdy nie czytał żadnej książki i poci się przy pisaniu w dokumentach swoich personaliów. Edukację mamy lepszą niż chłopi, ale nadal na naprawdę niskim poziomie.*

*Kiedy opiszę wam swoją szkołę, miastowi pewnie zaczną parskać ze śmiechu. O tym jednak będzie później, bo na razie trzeba odpowiednio dokładnie opisać moją wiochę. Po pierwsze, cała jest zbudowana z drewna i słomy, a murowanego budynku nie mamy ani jednego. To jednak nie powinno was dziwić. Po drugie, przechadza się po nim wielka masa zwierząt. Kury, kozy, owce i świnie łażą po całej wiosce, a wieśniacy często gonią je do zagród ogrodzonych dziurawymi płotami, przez które ptaki albo inne małe zwierzęta z łatwością mogą wyjść. Ten widok jest dla nas codziennością. Po trzecie, mamy bardzo dużo roślin. Cały zaścianek i wieś są poryte licznymi drzewami, jest ogrom trawy, pokrzyw, mniszków lekarskich, lebiody i innych chwastów i kwiatów.*

*Środowisko, w którym się wychowałem to alkoholicy, awanturnicy, lokalni patrioci, szaleńcy, maniacy, materialiści, wielbiciele jedzenia i dobrej zabawy i warchoły. Prawdziwy szlachcic to człowiek, który lubi jeść, pić, spać, chwalić się i słuchać muzyki biesiadnej w wykonaniu miejscowej kapeli. Każdy gospodarz szlacheckiego domu nosi potężny zarost, ma odświętny płaszcz - zielony, czerwony albo niebieski i tępy miecz na własność, będący symbolem waleczności przodków, którzy wywalczyli obecny teren Rolniczyna. Niektórzy posiadają kusze, których używają do polowań w pobliskim lesie, który jest wprost ogromny. W niektórych miejscach ciągnie się na osiem kilometrów. Są w nim trzy gajówki i ruiny tajemniczej budowli, zwanej chatką Baby Jagi. Starsi gadają czasem, że ta Baba Jaga nas porwie, kiedy wyjdziemy do lasu bez pytania. Każdy jednak w moim wieku wie, że żadna wiedźma tam od dawna nie mieszka, jeśli kiedykolwiek mieszkała. Opowiadają o tym miejscu naprawdę niestworzone rzeczy, na przykład, że w czasie pełni Księżyca chatka unosi się w powietrzu, albo że Baba Jaga lata na miotle nad lasem, wydając charakterystyczny śmiech, w rzeczywistości będący najzwyklejszym pohukiwaniem sów, których jest w mojej okolicy pod dostatkiem.*

*Teraz powinienem opisać moją rodzinę. Ojcem jest Zbigniew Jagoda, lat pięćdziesiąt. Jestem do niego bardzo podobny, co niespecjalnie mnie cieszy. Waży chyba dwa razy tyle, co ja. Jest podły, nie potrafi być ojcem i wyżywa się na wszystkich członkach rodziny, kiedy mu się coś nie podoba. Najbardziej lubi, kiedy wróci ze spaceru czy podróży i obgaduje po kolei wszystkie zauważone hodowle, w czym najbardziej interesują go konie. Ten ma krzywy zad, tamten za duże kasztany na nogach, a trzeci za krótki ogon. A nasze dwa siwki, brzydkie z krzywymi ryjami i prawie bez zębów, w jego mniemaniu są nienaganne.*

*Matką jest Bolesława Jagoda, młodsza od ojca o półtora roku. Gruba jak beczka blondynka o podobnie dominującym charakterze. Pełna nienawiści, grozi, że na nas usiądzie i zgniecie, kiedy nie będziemy jej słuchać. Bardzo dobrze gotuje, jej zupy są nadzwyczajnie smaczne. Od wczesnego dzieciństwa mnie nie przytuliła. Jest chłodna i surowa. Jest z niej pierwszorzędna plotkara. Ma kilka sąsiadek i kuzynek, które złażą się do nas we wtorki i się drą na całe opasłe gardziele. Lepiej, kiedy ona pójdzie do kogoś.*

*Mam dwóch starszych braci, Mirosława i Władysława. Są bliźniakami jednojajowymi. Wzajemnie jednocześnie kochają się i nienawidzą. Są tędzy jak matka i uwielbiają przeklinać i się bić z innymi chłopakami. Czasami chodzą z wujkami na polowania i złoszczą się, kiedy zwierzyna się spłoszy. Prawie z nimi nie rozmawiam. Mieszkają w innych pokojach i dorabiają w tartaku, więc widzę ich głównie przy posiłkach.*

*Posiadam również siostrę bliźniaczkę. Ma na imię Radosława i jest do mnie podobna jak kropla do kropli. Mieszkamy w tym samym pokoju i śpimy na łóżkach po jego przeciwnych stronach, a dzieli nas duże okno. Jest bardzo zgrabna, ma piękne nogi, które na nieszczęście dla okolicznych zalotnych frajerów zakrywa spódnicą albo sukienką do kostek. Natura obdarzyła ją w niemal talię osy, a frajerzy modlą się, żeby nie poszła w ślady naszej matki i nie utyła jak ona. Siorka to jest taka pięknisia, że drugiej takiej nie znam. Ciągle poprawia swoje złote włosy albo maluje usta na mocny czerwony. Siada na krześle przed domem, zarzuca nóżkę na nóżkę, przesuwa materiał na sukience, chyba żeby piersi było lepiej widać, przyjmuje pozy, stroi miny, a frajerzy z drogi idą, patrzą i gwiżdżą na nasze podwórko.*

*Wujowie Jarosław Wirunek i Bronisław Tytraś mieszkają też z nami. Są to dalecy kuzyni ojca, a dla siebie cioteczni bracia, których przygarnął do siebie, kiedy te dwie ofiary losu nie miały dachu nad głową. Wirunek jest łysy z jednym włosem na głowie, ma spiczaste uszy i szeroki nos, a pod nim wąsy do szyi. Z kolei Tytraś ma duże zakola, brązowe resztki włosów i bródkę. Obaj są trochę młodsi od rodziców i są zapalonymi myśliwymi. Wirunek ma psa Gryzka, a Tytraś sukę Włóczkę. Często przekomarzają się jeden z drugim i komicznie sobie grożą, choć w gruncie rzeczy się lubią i nie mogliby bez siebie przetrwać dnia.*

*Pora opisać mój zwykły dzień w zaścianku. Budzę się koło szóstej. Kogut pieje jak szalony na podwórku, bracia głośno chrapią, że słychać przez ścianę, siostra czesze długie, złote włosy, rodzice wstają powoli, Mietek zamiata, a Gniewko obrządza krowy. Przeciągam się, zmieniam ubrania na dzienne i wychodzę z sypialni, nadal zaspany i ziewający. Siadam do stołu, a Mietek podaje bułeczki i zsiadłe mleko, uśmiecha się swoją chudą twarzą i mówi:*

*- Dzień dobry, paniczu Czesiu, podano do stołu.*

*Miejsca przy stole zajmują ojciec, matka, Tytraś, Wirunek, bracia i siostra. Ojciec zjada najwięcej, a siostra najmniej. Gryzek i Włóczka łażą pod stołem i czekają na ochłapy. Mężczyźni zaciekle dyskutują na jakiś aktualny temat. Wszyscy przeciągają się i ziewają.*

*- Zaraz ci mucha wleci do buzi - matka upomina Władka. Ojciec wygłasza przemowę, jaka to nasza rodzina jest dobra i kochana, że szlachetniejszej szlachty nie ma w całym państwie. Wtedy wstaję od stołu, mówię:*

*- Zostańcie z Bogiem.*

*- Idź z Bogiem - odpowiadają pozostali.*

*Jako jedyny w tej rodzinie uczęszczam do placówki edukacyjnej. Wkładam czapkę uczniowską, wsiadam na wóz i razem z Gniewkiem odjeżdżamy do Przybyszowa, czasami zabiera się z nami Pszczelarski, uczeń z tej samej miejscowości i jego bracia, kilku różowych grubasków z loczkami, nieco podobnych do prosiaczków, a o rozumie równie małym, jeśli nawet nie mniejszym od trzody chlewnej. Siedzimy tak, oni coś dogadują, przejeżdżamy przez las, w którym moi dwaj wujowie namiętnie urządzają łowy na dziki i sarny, przejeżdżamy skrzypiący drewniany most, a potem ukazuje nam się szkoła, mam do niej równo milę drogi.*

*Co się dzieje w szkole, jakich mam nauczycieli i z kim do niej chodzę, będzie w następnym rozdziale.*

2 - SZKOŁA (RACZEJ NIEWESOŁA)

*Szlachecka szkoła męska imienia króla Władysława III w Przybyszowie to żałosna dwuczęściowa budowla przerobiona dwieście lat temu z gospodarstwa rolnego. Klasy od pierwszej do trzeciej znajdują się w dawnym trzypokojowym domu, a klasy od czwartej do szóstej powstały z nieco ciasnej obory. Ja uczęszczam do klasy drugiej, pomimo osiemnastki na karku, ale to wszystko wina rodziciela, który zaniedbał moją edukację. Nie jest ze mną aż tak źle, zważywszy na to, że Jarosław Kaczucha ma czterdzieści lat i jest czwartoklasistą - rozwodnikiem. Ulubionym kolegą z klasy jest oczywiście zaledwie rok młodszy Sławomir Kajka. Gram z nim w różne gry i rozmawiam. Z pozostałymi nie ma o czym, bo to banda dzieciaków. Pozostali uczniowie to Włodek Ugasiński, Mieszko Kielec, Mirek Pszczelarski, Spytek Gościeradzki i Miłosz Zajawka. Włodek pochodzi z Przybyszowa i jest synem Stanisława, na którego utarło się mówić "Stanek-Rymowanek", dlatego że lubi wymyślać wiersze. Włodek to grzeczny, jasnowłosy chłopak i dyżurny za nas wszystkich, klasowy prymus, na którym można polegać. Mieszko Kielec ze wsi Suchowole to przemądrzały chudzielec o monotonnym głosie, sknera i skarżypyta, bardzo dumny syn dumnego Bolesława o przezwisku "Wylewka" z powodu zwyczaju wylewania piwa za kołnierz. Na mojego ojca z kolei w zaścianku i okolicach mówią "Zbysina", nie wiem, dlaczego, ale to bardzo do niego pasuje i tak się utarło. Spytek Gościeradzki to postać niezwykła. Wagarowicz i leń, który spóźnia się i przychodzi na trzecią lekcję albo całkowicie opuszcza zajęcia, a potem sam odrabia pracę domową i dostaje najlepsze oceny. Dużą wagę przywiązuje do pracy indywidualnej i jest prawdziwym geniuszem. Jego ojcem jest kulawy Wojciech z Przybyszowa, na którego wołają "Kulej-Wojtek". Na ojca Sławka mówią "Kajunio", wiadomo, że od nazwiska. Miłosz jest wesołym chłopakiem i mistrzem gier sportowych, zwłaszcza w piłkę. Mieszka w Suchowolach, a jego ojcem jest niejaki Stach "Pierdzioszek". Pszczelarski, zwany "Misiaczkiem", jest synem Władysława i głupiutkim grubaskiem z mojej wsi, o loczkach aniołka i rumianych policzkach.*

*Naszym gronem pedagogicznym przewodzi Jaśnie Oświecony Jego Wielmożność Dyrektor Gniewomir Gadowski, siedemdziesięciopięcioletni nauczyciel historii, który przy każdej możliwej okazji powie, że nasza placówka jest najlepsza w kraju, a sam Rolniczyn najlepszy na kontynencie lub nawet na świecie. Czcibor Rzutki to energiczny i złośliwy matematyk słynny ze stawiania nam coraz wyższej poprzeczki. Przyrodnikiem jest łagodny i bardzo sympatyczny Dobrosław Wątło. Bronisław Podroślak to gruby jak świnia i nerwowy nauczyciel gimnastyki, któremu nie wolno podpaść ani przyjść na ćwiczenia w nieodpowiednim stroju. Więcław Czarnulak uczy nas literatury i języka hagalońskiego i jest okropnie nudnym wykładowcą. Rościsław Bliżewski jest panem od zajęć artystycznych i jest tak dziwny, że chłopcy nazwali go Gejniuszem z powodu wątpliwej orientacji seksualnej.*

*Opiszę środę, przykładowy dzień na zajęciach. Lekcje zaczęły się od języka rolniczyńskiego. Pan Czarnulak usiadł przy biurku, gdy już doszedł drętwym krokiem do swojego miejsca. Pogładził swoją długą brodę i powiedział:*

*- Drodzy chłopcy, zapisujemy temat: "Historia literatury. Kształcenie językowe". Teraz pozwólcie, że sprawdzę listę obecności. Gościeradzki Spycimir.*

*- Nieobecny - odzywa się któryś chłopak.*

*- Ach tak. Ja mu dam. Jagoda Czesław.*

*- Jestem - wołam.*

*- Kajka Sławomir.*

*- Jestem.*

*- Kielec Mieszko.*

*- Jestem.*

*- Pszczelarski Mirosław.*

*- Jestem.*

*- Ugasiński Włodzimierz.*

*- Jestem.*

*- Zajawka Miłosz.*

*- Jestem.*

- *A więc Spytka znów nie ma, a cała reszta jest. Otwórzcie wasze książki na stronie czterdziestej piątej, tam mamy dzisiejszy wiersz do omówienia. Ponownie zajmujemy się poezją Miłosza Wierzby i jej analizą...*

*Lekcja się ciągnie, wlecze, Pszczelarski usypia, aż w końcu woźny dzwoni na koniec. Po przerwie zasiadamy przed obliczem pana dyrektora na lekcji historii.*

*- Witam was, młodzieńcy. Cieszę się, że zaszczyciliście mnie swoją obecnością, a zaledwie jeden z was nie przyszedł dziś na zajęcia. Pragnę powtórzyć, że Rolniczyn to najdoskonalsze państwo naszego kontynentu i rządzone przez najświetniejszego króla Dobiesława, a naszej szkole nie równa się żadna w okolicy. Teraz proszę zapisać temat: "Przemiany polityczne w historii".*

*Skrobiemy gęsimi piórami w zeszytach, a zmanierowany starzec kontynuuje monotonnym i zdartym głosem swój wykład o historii państwa. Państwo jest silne, potężne, zaludnione przez sól tej ziemi zwaną szlachtą. Król jest bogaty, nikomu niczego nie brakuje, a każdy ma to, czego mu najbardziej potrzeba i może rozwijać swoje zainteresowania i poszerzać wiedzę. W zeszycie na jednej lekcji przeciętnie zapisuje się sześć kartek małymi literami. Nie pamiętam ni cholery z tego, co ten dziadek pierniczy, bo aż brakuje nerwów na ten stek nazwisk i dat. Tylko dwóch uczniów i czasem Sławek, rozumie cokolwiek z tego przedziwnego przedmiotu.*

*Trzecią lekcją była gimnastyka. Nasz pan gimnastyk to następny kawał drania. Uwielbia stosować złośliwe uwagi wobec uczniów.*

*- Pszczelarski, ty to masz paluszki jakby cię pszczoły pokąsiły - mówi pan Podroślak do kolegi Mirka. Gościeradzki, co dość spodziewane, przychodzi na gimnastykę po opuszczeniu dwóch wcześniejszych lekcji. Znów dostaje surowe upomnienia, które obchodzą go jak zeszłoroczny śnieg. Ja i Sławek biegamy dookoła podwórka, a młodsi grają w sztachetę. Podwórko jest nieduże i okropnie nierówne, więc łatwo można się potykać. Kiedyś służyło jako zwykłe podwórko gospodarskie, więc nie ma się co dziwić. Dookoła rosną pokrzywy, a całość ogradza stary płotek z drewna. Siniaków i drobnych ran nie brakuje, a co i rusz kogoś użądli osa albo chociaż komar. Sławek parę razy wlazł w pokrzywy i wyszedł z nogami w bąblach. Mój najlepszy kompan jest niestety jednocześnie najmniej uważny, więc trzeba czasem na niego pokrzyczeć.*

*Gra w sztachetę, jeśli nie wiecie, tak ochoczo uprawiana przez młodych, polega na odbijaniu małą sztachetą piłeczki z ogonkiem. Czasami grają też w szczurka. Polega to na tym, że jeden staje w środku i kręci sznurkiem zakończonym kulką. Reszta ustawia się dookoła niego i podskakuje, a osoba, która nadepnie na kulkę, odpada z gry.*

*Najlepsze gry odbywają się jednak zimą. Wtedy to ślizgamy się w odpowiednich butach po zamarzniętej rzece w miejscach, gdzie lód bardziej zgrubiał. Młodzi lepią bałwana przypominającego pana dyrektora lub księdza i mają przy tym prawdziwą masę radochy, nie wspominając już o bitwach na śnieżki, w których rządzi Pszczelarski. Chłopcy z wielkim entuzjazmem budują fortece ze śniegu i walczą jedni z drugimi, jeszcze ciekawiej robi się, kiedy dołącza do nas klasa trzecia. Tam jest jedenastu chłopaków, którzy podobnie jak my lubią dobrą zabawę. Wiosenne czy jesienne gry sportowe też nie należą do najgorszych. Najprzyjemniej jest we wrześniu albo w kwietniu biegać na 300 lub 500 metrów. Sławek albo Spytek biegnie na przodzie, za nimi ja, Miłosz, Mieszko, Włodek i tłuściutki Miruś jak zwykle ostatni. Pan Podroślak wrzeszczy, straszny nerwus, ale nikt na niego nie zwraca uwagi. Te chwile to najpiękniejsze, co spotyka mnie w szkole, a nie znam chłopaka, który by nie lubił gimnastyki.*

*Po ulubionej lekcji pan Bliżewski zabiera nas na spotkanie z muzyką hagalońską. Samodzielnie gra na flecie kilka kawałków z minionej epoki i swoim delikatnym głosikiem objaśnia ich pochodzenie i znaczenie kulturowe, dopóki jego przemowy nie zakłóci głośne chrapanie Pszczelarskiego. Gejniusza w zasadzie tylko Mieszko, nasz prymus, lubi przynajmniej trochę. Cała reszta nie przepada za nim, wyśmiewa go przy byle okazji i nudzi się śmiertelnie na jego lekcjach. Każdemu wstawia po dwójce, a za dodatkową aktywność, a tutaj wszystko w rękach Mieszka, także jedyneczki. Nigdy w swojej dopiero kilkuletniej karierze nauczycielskiej nie wstawił nikomu słabej oceny, nawet tym przygłupom z czwartej klasy.*

*Po najnudniejszej lekcji w dziejach edukacji, dodajemy i odejmujemy z łysym jak kolano panem Rzutkim, którego wścieka tego dnia wszystko, począwszy od roztargnionego Miłosza ziewającego na pierwszej ławce, a skończywszy na zdechłej musze leżącej w końcu sali. Starsi mówią, że jego łysina wzięła się z tego, że z nerwów po wyjątkowo nieudanych lekcjach wyrwał sobie z głowy wszystkie włosy. Piątki sypią się u niego na lewo i prawo, od czasu do czasu wpadnie komuś szóstka, czwórki zdarzają się najlepszym uczniom, na trójkę umie zarobić tylko Mieszko, a nawet on rzadko, a dwójki i jedynki są u niego nieosiągalne i podkreśla, że w życiu nie wpisał ich nikomu do dziennika, a uczy od dwudziestu jeden lat. Jego sposób poruszania się jest tak nerwowy, że całym nim trzęsie od stóp do łysej głowy. Na twarzy, przypominającej ziemniaka, malują się na każdej lekcji wszystkie osiągalne negatywne emocje, czasem przyjmując wyraz wręcz diabelski czy demoniczny, który może niektórych przestraszyć. Kiedy naprawdę się zezłości, jest w stanie potłuc pięć doniczek po kolei, wyzwać od osłów, niezdarów i niemot życiowych całą klasę, potargać swoją kozią brodę, podskoczyć nerwowo dziesięć razy w miejscu, bardzo głośno przy tym tupiąc, po czym z czerwoną twarzą kontynuować lekcję albo, jeśli już się skończyła, wyjść z sali, trzaskając drzwiami tak, że słychać w całej szkole. Jest jednocześnie okrutnie przepisowy, przestrzega regulaminu pięć razy bardziej niż pan dyrektor, a dziesięć razy niż wszyscy inni. Czyste buty i mundurki, ułożone fryzury, cisza i skupienie i czystość klasy, jeśli sam nie nabałagani w ataku furii, to jego priorytety. Nie ma też lekcji matematyki, na której żaden z nas nie zostanie bałwanem, gamoniem, osłem, niemotą, niezdarą, błaznem, szaleńcem, wariatem, idiotą, odmieńcem, leniem, włóczęgą, głupcem, świrem, postrzałem, łobuzem, szelmą, nygusem, leserem, śmierdzielem, szachrajem, zdrajcą albo warchołem.*

*Ostatnią lekcją dnia była przyroda, więc pan Wątło wprowadził nas w zagadnienie budowy grzybów i naturalnego ich występowania. Ten nauczyciel najlepiej przygotowuje swoje lekcje. Gejniusz ma flet, na którym gra melodie i czasami rysuje ilustracje mające przybliżyć malarstwo różnych epok, ale pan Dobrosław jeszcze lepiej się szykuje do przyrody. Na każdą lekcję przynosi grzyby, zasuszone rośliny, a nawet wypchane ryby czy gryzonie. Ozdabia też salę wieloma barwnymi ilustracjami, więc z jego lekcji najwięcej się pamięta. Matematyka, jak już wspomniałem, prowadzona jest w sposób bardzo chaotyczny i trudno wyłuskać z gadanin pana Rzutkiego cokolwiek treściwego. Historia polega nie tylko na wykładach pana dyrektora, ale też na samodzielnym czytaniu podręcznika, który jest napisany bardzo trudnym językiem, a jego treść napisana jest w formie powieści dokumentalnej, więc to też pewien rodzaj literatury. Lekcje językowe są równie nudne, ale pan Czarnulak dba, żeby każdy miał w głowie chociaż jedną scenkę z omawianych powieści albo pamiętał chociaż trzy nazwy środków stylistycznych albo części mowy i znał chociaż dwa fakty z życiorysu Miłosza Wierzby czy innego Stolaka.*

*Ciekawe wydarzenie miało miejsce na pewnej lekcji Czarnulaka. Powiedział nam, abyśmy podzielili się z nim naszymi przemyśleniami na temat omówionej powieści "Dzieje rodziny Kenotadów". Sławek Kajka, kiedy przyszła na niego kolej, wstał i odważnie powiedział:*

*- Nie podobała mi się ta książka. Była nudna, miała zbyt dużo niemożliwych do zapamiętania wątków pobocznych, brak ciekawych zwrotów akcji lub interesujących zdarzeń, długie i monotonne dialogi o niczym i beznadziejnie zarysowaną intrygę o posiadłość rodzinną.*

*Słysząc wypowiedź kumpla, starzec podskoczył jak rażony piorunem, zdębiał i po chwili drżącym, przytłumionym głosem odpowiedział na słowa ucznia:*

*- Coś ty po...powiedział?*

*- Wyraziłem osobistą opinię. Literatura hagalońska w ogóle do mnie nie przemawia.*

*- Cała literatura hagalońska? Jest przecież bardzo bogata i różnorodna!*

*- Tak, cała poznana na lekcjach wydaje mi się nudna i monotonna, bardzo przestarzała i niepasująca do obecnego czasu ani miejsca.*

*- Dobrze, widzę, żeś jest patriota. Literatura hagalońska może rzeczywiście tutejszego odbiorcę nudzić lub denerwować, czego nie powiecie na pewno o literaturze rolniczyńskiej.*

*- O niej można powiedzieć dokładnie to samo. Jest podobnego rodzaju, jeśli nie gorsza, bo jej wszystkie wzorce wzięły się z Hagalonu - ciągnął Sławek.*

*- Niesamowite, czy ty w ogóle jesteś obywatelem naszego kraju, jeśli tak mówisz?! Czy ty rzeczywiście, prawdziwie jesteś Lachem, a nie jakimś Kalifidem, krasnoludem czy niziołkiem?!*

*- Tak, jestem laskim szlachcicem, takim samym jak pan.*

*- Niewiarygodne! Nawet naszą piękną literaturą wzgardził! Czego chcesz od Miłosza Wierzby, przecież był najwybitniejszym poetą swoich czasów!*

*- Zupełnie nie rozumiem ani nie kupuję jego stylu, a opisywana przez niego historia kraju jest wręcz karygodnie przerysowana i upiększona.*

*- Za wiele na moje skołatane nerwy! Może Miłosz Wierzba się nie podobać, ale czy nie zachwyca cię Władysław Stolak? Czy Godzisław Barnowski nie spodobał ci się swoimi wierszami miłosnymi, czy powieści łotrzykowskie Chwalisława Słonkowskiego nie zdobyły twojego serca, czyś się nie zakochał w wierszach Jarosławy Kulikowskiej albo Dobiesław Kołoborski nie zasłużył na twoją pochwałę swoim długim na trzy tysiące stronic traktatem o obyczajowości szlacheckiej?! Nawet zabawne przygody opisywane w opowiadaniach Przemysława i Przemysławy Tusińskich ci nie dogodziły?!*

*- Nie. Wszystkie te utwory napisano tak samo, nudno i staroświecko.*

*- A Kamieniowski?! Włodzimierz Stanisław Kamieniowski, autor wierszy wiejskich?!*

*- Nie miał pojęcia o prawdziwym życiu na wsi, twórca zakłamanych sielanek od siedmiu boleści.*

*- A chociaż Wrocisław Stański i jego "Młyn w Sielecku"?! Przecież to doskonały wzgląd na społeczeństwo, na biedę!*

*- Pana obchodzi bieda z trzystuletniej powieści, a biedy miejscowych chłopów pan najwyraźniej nie widzi albo udaje, że jej nie ma.*

*- Szaleńcze! Nie atakuj mojej dumy szlacheckiej!*

*- Duma szlachecka w pańskim wykonaniu to powód do wstydu.*

*- Teraz to żeś pojechał! Czy cokolwiek w literaturze ci się podoba?!*

*- Tak, jest coś takiego.*

*- Cóż to?!*

*- Jedna, jedyna książka przeczytana w życiu mi się podobała.*

*- Doprawdy?! Czy to "Wspomnienia młodego starca", "Roczniki kaczkowskie", "Dolina paproci i grzybów"?!*

*- "Miłość niedokończona, czyli kultura nam szkodzi" Stanisława Kłapaczowskiego, późniejszego króla Stanisława VI. Znam to z domowej biblioteki.*

*- Przecież jej autor był niewierzący!*

*- Czy brak wiary w Boga oznacza, że człowiek jest w jakiś sposób gorszy?*

*- Z tym pytaniem do księdza, a gwarantuję, że jego odpowiedź będzie twierdząca!*

*- Książka podobała mi się, dlatego że miała zupełnie inny styl niż wszystkie lektury. W taki sposób pisze się w Peinii, a Hagalończycy choć są niewątpliwie wielkim narodem, pisać nie umieją.*

*- A bój się Pana Boga za takie herezje!*

*Po lekcji pan Czarnulak wezwał dyrektora, który to z kolei gwizdnął na woźnego Jazia i kazał wymierzyć mu chłostę na "szerzącym herezję hultaju". W ten sposób mój najlepszy kolega został upokorzony przed całą szkołą.*

*Woźny Kazimierz Jaź to osoba równie ciekawa, co nauczyciele. Jest bardzo niski, wzrostu trzynastolatka i ogromnie przysadzisty, beczułkowaty. Chodzi w ubraniu przypominającym worek na ziemniaki i podobno śpi w starej kadzi. Lekko kuleje na lewą nogę, mówi bełkotliwie przez wadliwe wygięcie warg, nie należy raczej do intelektualnych geniuszy, ale jest pobożny za trzech. Chodzi do świątyni każdego wtorku i modli się codziennie. Jego codzienna rutyna wygląda następująco: wstaje, wychodzi z byłego folwarku, gdzie mieszka, wypędza na pastwisko owce dyrektora, wchodzi do szkoły, dzwoni na rozpoczęcie lekcji, ponownie na każdą następną lekcję, po zakończeniu wszystkich wietrzy każdą salę, a po wyjściu nauczycieli zamyka szkołę na kłódkę. Wieczorem sprowadza owce z pastwiska, odmawia modlitwę i wraca do swojego mieszkania. W ten sposób żyje od ponad dwudziestu lat. Przykładowa rozmowa z nim wygląda następująco:*

*- Dzień dobry, panie Czesiu. Natchniony dziś Bożym Duchem?*

*- Tak, panie Kaziu, natchniony, natchniony...*

*- Jaką ma pan Czesio pierwszą lekcję?*

*- Historię.*

*- To niech Boży Duch dopomoże, żeby poszła jak najlepiej.*

*- Niech dopomoże...*

*- Ja dziś od rana mam niesamowite natchnienie do pracy, Bóg wspiera i działa, czuję go w całej naturze, w całym Jego świecie, który co dzień sławi Jego imię.*

*Taki on już jest, że do wszystkiego miesza religię.*

*Teraz opisana zostanie jedna z nielicznych szkolnych wycieczek. Pewnego marcowego dnia cała szkoła władowała się na dwa wozy. Jednym powoził pan Jaź, drugim pan Podroślak. Pan Kielec użyczył wozów i koni. Wewnątrz było dość niewygodnie. Jechaliśmy tego dnia do sławnego muzeum Miłosza Wierzby w Wierzbinie pod Kaczkowem. Pszczelarski, który siedział koło mnie, jak zwykle najbardziej nie mógł doczekać się poczęstunku, który miał nas tam czekać. Już marzył o gęstej zupie i pieczeni lub pierogach. Droga była wyboista, bo nasze okolice nigdy w historii nie miały dobrego połączenia ze światem.*

*"Kochanku, ciesz się, kochanko, daj znać,*

*Gdy w sianie w gospodzie będziem się cackać,*

*Kochanku, ciesz się, kochanko, daj znać,*

*Aż w sianie w gospodzie będziem się gnieść".*

*Taką piosenkę zaintonował woźny. Kontynuował swoje śpiewy nowym utworem:*

*"W Niedźwiedzinie w każdą sobotę cała zgraja chłopaków*

*W karczmie gości, pije, złości się, wyzywa od robaków"...*

*"Oczy moje dziś zajrzały do chmielowych zagajników,*

*Mam nadzieję, żeś jest wolna, nie masz żadnych zalotników.*

*W gospodzie my spożyjemy sześć ziemniaków, pieczeń z dzika,*

*Potem zgodnie się przejdziemy koło strumyka.*

*Do kroku niech koncertują świerszcze i cykady,*

*Dawniej tędy wędrowały żołnierzy gromady.*

*Obejmij mnie bez wahania, niech się złączą nasze losy,*

*Ty masz bardzo ładne kształty i złociutkie włosy".*

*"W karczmie, gdzie handlowy szlak,*

*Jest makrela, jest i rak,*

*Tam bym piwo kupił,*

*Ale nim go dobył,*

*Zbóje na to czekali,*

*Do stołu podbiegali,*

*Doktor Polak szybszy był i z stołu zabrał mi je".*

*"Szkoda łaski, którą ci ona dała,*

*Darmo oczy dla ciebie wypłakała,*

*A jej młodość minęła jak jakiś sen,*

*Teraz jej zostały tylko w sercu jej wspomnienia te".*

*"Nie wadzi, gruszka się zasadzi*

*W podmiejskim ogrodzie za krótki czas,*

*Zegarmistrz naprawi wszystko,*

*Zegarek szybko znów zachwyci nas, was".*

*"Gdy idziemy do doliny,*

*Deszcz zalewa bzy, maliny,*

*Tu iść się nie da, tu iść się nie da.*

*Wieczorem deszcz gęsty zalał,*

*Świat zamienił w mokry kanał,*

*Ogromna bieda.*

*Nikt na świecie tego nie wie,*

*Jak ma cieszyć się w ulewie.*

*Ja w niej się żenię.*

*Biedna moja przyszła żona*

*Płacze, bo jest przemoczona,*

*Nic tu nie zmienię.*

*Lubawo, nie zaciskaj pięści,*

*To nam płoszy szczęście,*

*Będziemy wspominać czas,*

*Kiedy deszcz przemoczył nas.*

*Kto się żeni w suchym stanie,*

*Nie zrozumie, co jest grane,*

*Gdy jest ulewa, gdy jest ulewa,*

*Kto by swoim dzieciom życzył,*

*Żeby mokry ślub zaliczyć,*

*Nikt tu nie śpiewa.*

*To jest prawda, nie na niby,*

*Pod weselnym stołem ryby,*

*Czy to są liny?*

*Świadkowie, ci chytrzy ludzie,*

*Łapią je w miejscowym brudzie*

*Złe stroją miny.*

*Jest posłaniec między nami,*

*Błoto ma aż za uszami,*

*Brodzi w ulewie.*

*Listy zmokły od pogody,*

*Dookoła stoją wody,*

*Daj stryczek, Przemek. Daj stryczek, Przemek.*

*Wieczorem zaś szeptam żonie:*

"*Myślałem, że ktoś utonie,*

*Już gleba sucha.*

*Serce moje, Lubko droga,*

*Nigdy nie wie, czym jest trwoga,*

*Słysz, jak mi puka".*

*Takimi piosenkami uraczył nas, a po ostatniej byliśmy już blisko celu. Plan wycieczki był okropnie nudny. Jakiś stary dziad oprowadzał nas po terenie i opowiadał jakieś nudne brednie. Prawie każdy ziewał i nawet nasz prymus nie miał większej ochoty go słuchać. Tylko pan Czarnulak, opiekun wycieczki, zachwycał się opowieścią o wielkim poecie narodu. Powtarzał nam:*

*- Bez względu na to, co mówi wasz pożałowania godny kolega Sławomir Kajka, taki poeta to autorytet i wzór.*

*Po męczącej wizycie w muzeum nadeszła pora obiadowa. Podano kaszę z kotletem wieprzowym. Pszczelarski zjadł trzy porcje i nadal był głodny. Nie rozumiem, jak jego matka i babcia mają siłę gotować dla jedenastu mężczyzn, z których każdy pochłania mięso, kaszę czy kapustę kiszoną jak wodę. Spytek gdzieś zaginął, a Czarnulak i Podroślak zdenerwowani zaczęli go szukać. Okazało się, że przed wszystkimi wszedł już do wozu i zajął miejsce na końcu. Zapytany przez wściekłych nauczycieli o powód przedwczesnego opuszczenia grupy, odpowiedział:*

*- Tego rodzaju podróże nie są na moim poziomie ani w moim guście.*

*Całe szczęście, że pan Rzutki nie był z nami na tej wycieczce, wtedy z Gościeradzkiego najprawdopodobniej zostałyby tylko strzępki.*

3 - LEKCJE, CZYLI NUDY NA PUDY

*Szkoła jest zazwyczaj okropnie nudna i gdyby nie Sławek albo chociaż woźny Jaź, w ogóle nie chciałbym do niej chodzić. Mało kto lubi się uczyć, bez względu na to, czy jest bogaczem czy chłopem. Podręczniki są napisane w sposób narracyjny i zazwyczaj stare i starte, co również zmniejsza ich atrakcyjność. Większość nauczycieli można określić jako złych, właściwie tylko pan Wątło wykonuje swoje obowiązki całkowicie przyzwoicie, a panowie Podroślak. Czarnulak, Gadowski czy Rzutki to nauczyciele, których bez oporów można nazwać złymi. Tego ostatniego właściwie nikt nie lubi.*

*W tej części pamiętnika mam zamiar opisać nasz udział w międzyszkolnym przedstawieniu, odbywające się w każdy poniedziałek lekcje religii z księdzem Garnuchowskim, dziwaczne i zabawne straszenie uczniów i wyprawę do domku Baby Jagi ze Sławkiem.*

*Kilka dni, może tydzień, po bardzo nudnej wycieczce do niezwykle nudnego Miłosza, nasza szkoła została zaangażowana do międzyszkolnego przedstawienia upamiętniającego którąś tam rocznicę bitwy pod Jodłownikiem. W tym celu pojechaliśmy do Jodłownika, gdzie mieści się sąsiednia, nieco większa szlachecka szkoła. Na miejscu przebrali nas za rycerzy. Wyglądaliśmy naprawdę zabawnie. Ja i Sławek, jako najwięksi w klasie, graliśmy elitarnych mieczników oddziału, a pozostali chłopcy tarczowników. Każdy miał na tarczy godło Rolniczyna, choć bardziej poprawny byłby herb swojego rodu. Na szczęście nie dostaliśmy żadnych kwestii do mówienia, bo to by było za wiele. Króla Rolniczyna Wojciecha grał jakiś nauczyciel z tamtej szkoły. W marszałka Stanisława Zbyszkowskiego wcielał się nasz dyrektor, dobrze pasujący wizualnie do tej roli. Wszyscy chłopcy, z naszej i tamtej szkoły, byli przebrani za różne formacje po stronie Rolniczyna, a wrogów odgrywali miejscowi chłopi, prawie bez kostiumów. Najlepiej wyglądał wrogi dowódca, którego grał jakiś wiejski grubas z brodą. Większość dowódców została zagrana przez nauczycieli. To przedziwne widowisko oglądało bardzo dużo zaproszonych gości i chłopów, którzy po prostu przyszli popatrzeć, jak ich krewni i znajomi walczą z nami. Moi bracia dwa razy brali udział w tej rekonstrukcji w poprzednich latach i opowiadali mi, że to straszna głupota. Po doświadczeniu tego na własnej skórze, zgadzam się z nimi, co jest dość rzadkie.*

*Kwestie dostali tylko nauczyciele i odczytywali je z kartek, co wyglądało prześmiesznie i okropnie sztucznie. Pszczelarski koło mnie parę razy parsknął śmiechem, kiedy pan Gadowski jąkał się przy wypowiedziach marszałka. Nie zabrał ze sobą okularów i dlatego nie miał pewności, jakie słowo czyta i przy byle okazji się mylił.*

*Pan Podroślak, przebrany za pułkownika i pan Rzutki, przebrany za generała, krzyczeli wniebogłosy, kilkukrotnie przejęzyczając się.*

- *Jagoda, ty jesteś gburowaty, to pasujesz jak ulał na takiego twardego wojaka - powiedział do mnie dyrektor, kiedy podszedł do naszego "oddziału" w śmiesznym hełmie z pióropuszem. Moim zdaniem najlepiej wypadł pan Wątło jako chorąży, ani razu nie pomylił słów.*

*Po wygłoszeniu zabawnych kwestii przez nauczycieli, zebraliśmy się w kupę i zaczęliśmy nacierać na chłopów, a oni na nas. Z boku musiało to wyglądać przezabawnie. Pan Gadowski dał znać, żebyśmy wydawali okrzyki, które podobno "dodawały patosu zajściu". Sławek obok mnie zapiszczał na całe gardło, nawet nie wiedziałem, że są w nim takie pokłady krzyku.*

*Wreszcie zetknąłem się bezpośrednio z bezładną zgrają chłopów. Byli uzbrojeni w grubo ciosane drewniane imitacje broni. Jeden, mniej więcej mój rówieśnik, stukał wszystkich po rękach, nawet dość boleśnie. Po zakończeniu tego przedziwnego widowiska, równie głośno i hucznie oklaskiwanego, jak wygwizdywanego, zjedliśmy na miejscu poczęstunek w postaci smacznych placków ziemniaczanych z kompotem śliwkowym. Pszczelarski zjadł osiemnaście placków i ledwo się ruszał po tej wyżerce. Mieszko zjadł trzy, a czwartego oddał mnie, co było niezwykle zadowalające. Ja i Sławek zjedliśmy po osiem. Wreszcie po tym dziwactwie spotkało nas coś miłego. Gosposia, która je usmażyła, zapytana przez dyrektora o przepis, kategorycznie zaprzeczyła zdradzenia go, twierdząc, że każdy musi wyrobić swoją metodę. Tutaj miała rację, bo to samo danie u każdego kucharza smakuje inaczej, choć jest z tych samych składników.*

*Teraz powinienem przejść do lekcji religii. Zacznę to na opisie księdza Mściwoja Garnuchowskiego. Ma on około sześćdziesięciu lat i od młodości mojego ojca jest miejscowym duszpasterzem. Jest wzrostu poniżej przeciętnego, ma krótką, ale piekielnie gęstą brodę i brwi, rzadkie włosy, które sterczą na wszystkie strony jak u porażonego piorunem, a jego brzuch przypomina bąbel. Podobno wszyscy członkowie jego rodziny przypominają budową ciała garnki i stąd wzięło się to nazwisko. Pochodzi z uboższej szlachty ziemiańskiej z Brzustowa. Jest człowiekiem skrupulatnym, do bólu dokładnym i piekielnie trzymającym surową dyscyplinę. Wystarczy, że ktoś krzyknie nie tak, on przybiega pełen złości i wymierza sprawiedliwość krzykaczowi swoją metrową zielonkawą szpicrutą. Nie toleruje wszelkiego występku, lenistwa, oszustwa, nieuczciwości, figli, alkoholu, hucznych zabaw, hazardu i wielu innych. Wtyka swój nos wszędzie, gdzie mu się uda. Ma nawyk drapania się po siwej głowie, kiedykolwiek wpadnie w złość lub zaniepokojenie. Kiedy wścieknie się nie na żarty, robi się fioletowy i spocony. Jego zęby są mocno przerzedzone. Ma lekko wystający podbródek i dużą, ropuchowatą fałdę tłuszczu pod nim. Często spływa mu z czoła gęsty pot. Ubiera się zawsze tak samo, nigdy nie widziałem go bez kapłańskiego stroju. Nosi ze sobą dyscyplinkę i książkę do nabożeństwa w grubej brązowej okładce. Często wspomina przeszłość, niejednokrotnie porównuje nas do ojców bądź starszych braci. Lubi wspominać czasy spędzone w wiejskim dworze pod okiem dziadka - myśliwego.*

*Przykładową lekcję religii prezentuje jego wypowiedź:*

*- Drodzy uczniowie, Boże owieczki, szlacheccy synowie, dziś przed wami następna wartościowa lekcja, z której płynie Boża nauka i Boży sposób wzorcowego postępowania dla młodzieży i starszych. Zacznijmy więc starą dobrą przypowieścią o monetach. Jest bowiem Pan podobny do bogacza, który rzucił napotkanym biedakom trzy monety. Pierwszą z nich złapał blondyn, który podziękował mu, odszedł, po czym wszedł do karczmy i od razu ją wydał. Drugi złapał szatyn, który po podziękowaniu monetę zakopał w ogrodzie. Z kolei brunet podziękował, włożył monetę do kieszeni i dopóty ją nosił, dopóki nie wydał jej na chleb dla rodziny. Tak samo jest ze słowami Boga: ludzie jak blondyn po wysłuchaniu ich od razu zapominają i nadal robią swoje, ludzie pokroju szatyna przyjmują te słowa, ale troski doczesne powodują u nich zaniedbanie, zaś ludzie jak brunet nie tylko słuchają Pana, ale też się dzielą Jego nieskazitelną mądrością i dobrocią. Tak wy, młodzi, też czyńcie, a świat będzie u waszych stóp. Pokładam w was wielką nadzieję...*

*Wreszcie powinienem opisać komiczne straszenie potworami z lasu. Jak wiadomo, żyjemy w bardzo przesądnym kraju, a wredni dorośli bardzo chętnie opowiadają zmyślone historie dzieciom, żerując w ten sposób na ich naiwności. Lasy w moich okolicach są gęste, stare i zamieszkane przez różnorodne zwierzęta. Powstało o nich wiele legend albo całkowitych baśni bez pokrycia w rzeczywistości. Któregoś razu ja i Sławek usiedliśmy w czasie przerwy pod lasem. Zauważył nas pan dyrektor Gadowski, jeden z czołowych autorów strasznych historii.*

*- Chłopcy, wracajcie do szkoły! - zawołał.*

- *Proszę pana, zaraz wrócimy - powiedział Sławek.*

*- Chodźcie do mnie natychmiast, bo dzisiaj po lesie chodzi Straszliwy Łowczy! - krzyknął dyrektor, robiąc groźną minę.*

*- Nie wierzymy w łowczego, co nie, Sławek? - odpowiedziałem, zakładając ręce.*

*- Wracajcie, Straszliwy Łowczy jest prawdziwy. To duch szalonego myśliwego, który powiesił się w tym lesie jeszcze przed wojną o tron. Raz na dwadzieścia lat wstaje ze swojego legowiska i poluje na niewinnych, których zamienia w podobne do siebie duchy, strzelając do nich z kuszy!*

*Parsknąłem śmiechem.*

*- Jesteśmy prawie dorośli, takim czymś pan nas nie przestraszy - powiedział Sławek.*

*- Nie bądźcie tacy pewni siebie, chłopcy. Wiedzcie, że tego nie wymyśliłem. Ten duch jest wzrostu dwóch ludzi i ma rogaty hełm na głowie!*

*Wtedy przybiegliśmy do Gadowskiego, który roześmiał się i przez zęby wycedził:*

*- To mi się podoba, jest dyscyplina.*

*Pewnego wtorku powiedziałem rodzicom, że idę na spacer i pobiegłem w kierunku lasu, gdzie czekał na mnie Sławek. Naszym celem była wyprawa do domku Baby Jagi.*

*- Ciekawe, czy ta Baba Jaga rzeczywiście lata nocą na miotle - zastanawiał się Sławek.*

*- No co ty?! Przecież to tylko nietoperze. Gadowski i ci inni nas podpuszczają - odpowiedziałem. Sławek skinął głową i weszliśmy na leśną ścieżkę prowadzącą do tych zagadkowych ruin. Domek Baby Jagi był bardzo starą i opuszczoną budowlą. Kiedy zmierzaliśmy do niego, usłyszeliśmy jakieś szmery, a następnie zobaczyliśmy wysoką postać wyłaniającą się zza gałęzi.*

*- Baba Jaga! Ona żyje! - zawołał Sławek i zaczął uciekać. Wtedy złapałem go za ramię i powiedziałem:*

*- Stój, ty głupku!*

*Postacią tą okazał się być mój wuj - Zdzisław Skrośborski. Był ubrany w szary płaszcz.*

*- Witajcie, chłopcy, dokąd idziecie? Czyżby do domku Baby Jagi? - zapytał przyjaźnie.*

*- Tak, wujek zgadł - odpowiedziałem.*

*- Ja poszedłem po chrust - odezwał się Skrośborski i pokazał nam koszyk wypełniony drewienkami.*

*- Wierzy pan w Babę Jagę? - zapytał Sławek.*

*- Kiedyś wierzyłem, nawet chodziłem tu z moimi kolegami, kiedy byłem w waszym wieku. Teraz już nie wierzę - odpowiedział. Pożegnaliśmy go i poszliśmy dalej. Wtedy nasz spokój został ponownie zakłócony. Trzy sarny wybiegły na ścieżkę, po czym ponownie zniknęły wśród chaszczy. Po chwili wyłonili się kolejni moi wujowie - Tytraś i Wirunek. To oni spłoszyli sarny, bo właśnie na nie polowali. Ukłonili się nam i ruszyli w ślad za zwierzyną.*

*- Spotkałem trzech wujków na jednym spacerze - spostrzegłem, a Sławek się zaśmiał. Wreszcie dotarliśmy na miejsce. Domek był bardzo starą, ceglaną budowlą. Jego dach w ogóle się nie zachował. Komin był szary i szeroki. W oknach nie było szyb. Dookoła rosły pokrzywy i jeżyny, co nadawało domkowi pewnego mrocznego klimatu. Drzwi były ciężkie i częściowo oberwane. Przez chwilę naradzaliśmy się, który pierwszy wchodzi. Padło na mnie. Ruszyłem przed siebie, otworzyłem stare drzwi i wszedłem do środka. Podłogi prawie nie było, więc wewnątrz domku wykiełkowały niewielkie rośliny. Wewnątrz nie było nic, oprócz zagadkowego zamkniętego kufra.*

- *Sławek, choć zobaczyć! - zawołałem kolegę. Kiedy obaj byliśmy w domku, otworzyliśmy kufer, w którym spodziewaliśmy się znaleźć jakieś ukryte skarby. Wewnątrz pudła był stary dzban i wyblakła czerwona tkanina. Wewnątrz dzbana była tylko pajęczyna. Trochę nas to rozczarowało. Wróciliśmy do domów bogatsi w nowe doświadczenia. Postanowiłem nie mówić rodzicom o tej wyprawie, bowiem domek Baby Jagi uchodzi za niebezpieczne miejsce.*

*Gdy dotarłem do domu, czekała na mnie niespodzianka. Okazało się, że moja siostra zaginęła.*

4 - WOJNA WYBUCHA, A DOOKOŁA CYRK NA DRUCIE

*Siostra wyszła bądź też wybiegła z domu i nikomu nie powiedziała, dokąd idzie. Matka histeryzowała i w nerwach wołała imię swojej jedynej córki.*

*- Pewnikiem poszła do Stasia Przygody. Ten cwaniaczek zawsze najgłośniej na nią gwizdał, mijając nasze podwórko - rzucił wuj Wirunek.*

*- Zapewne masz rację, Jarek, Radka poszła na randkę - przytaknął ojciec. Tymczasem braci mało co obchodziło, bo oni interesują się tylko samymi sobą i swoją pracą. Mnie z kolei wydawało się bardzo prawdopodobne, że jest u Stasia Przygody. Wiedziałem, że podobają się sobie od przynajmniej roku i tylko z nim chciała tańczyć na ostatnich zabawach. Jeśli chodzi o tego Staśka, był to wesoły chłopak, wysoki ciemny blondyn o wesołym spojrzeniu jasnych oczu. Lubił robić dużo szumu wokół siebie i często powodował zamieszanie. Myśleliśmy, że to też spowodował. Siostra nie odnalazła się do wieczora, przez co matka, która naprawdę mocno ją kochała (wręcz przesadzała z tym) nie mogła spać spokojnie.*

*- Moja kochana Radusia, gdzie też ją wywlekło... - mówiła smutnym głosem.*

*- Bądź spokojna, Bolcia, odnajdzie się, ciesz się, że chociaż wszyscy synowie są w domu - uspokajał ją ojciec.*

*Następnego dnia siostry nadal nie było. Tego dnia rano zdarzyła się jeszcze bardziej osobliwa rzecz. Do naszej wsi przyjechał posłaniec trzymający jakiś dokument z czerwoną pieczęcią. Zatrzymał się przy domu sołtysa i odczytał:*

*"Dnia pierwszego stycznia roku 981 Siódmego Okresu dziejów świata sułtan Kalifidów Abadalah IX wypowiedział wojnę czterem państwom, w tym Rolniczynowi. W związku z powyższym Jego Królewska Wysokość Dobiesław II za pozwoleniem Jego Cesarskiej Wysokości Ikemama II prosi mężczyzn od lat osiemnastu do czterdziestu pięciu, najlepiej nieżonatych, a także sprawnych fizycznie i psychicznie, o dołączenie do armii Rolniczyna w celu obrony kraju".*

*Do tej pory coś mi się obiło o uszy o ryzyku wojny, ale w ogóle mnie to nie obchodziło i myślałem, że to tylko plotki. Po wizycie posłańca uświadomiłem sobie, że jednak to coś poważnego. Po południu siostra się znalazła. Rzeczywiście, zgodnie z oczekiwaniami, poszła do Stasia Przygody. Wróciła do domu w tak dobrym nastroju, niezwykle czymś rozweselona, że do wieczora się śmiała. Musiało ją spotkać coś bardzo miłego w Stasiowym domu. Matka skarciła ją, że wyszła bez uprzedzenia, siostra przeprosiła z delikatnym uśmiechem na ustach i obiecała, że następnym razem uprzedzi, a wujowie śmiali się z całego zajścia. Wuj Tytraś zapytał mnie:*

- *Czesiu, a ty chciałbyś iść na tę wojnę?*

*- Co ty, wuju? Za żadne skarby - powiedziałem pewny siebie.*

*- Obrona kraju to szlachetna misja - odezwał się Wirunek.*

*- Może zostałbyś bohaterem - dorzucił Tytraś.*

*- Wystarczy mi być bohaterem w obrębie Taszowa - odpowiedziałem zdecydowanie na sugestie wujów.*

*- My byśmy jednak woleli, żebyś poszedł. Jesteś przecież młody, zdrowy, odważny - zachęcał Wirunek. Nie wiedziałem, co mu odpowiedzieć. Tego samego dnia przyszedł do mnie Sławek Kajka. Powiedział z dumą w głosie, że ma ochotę iść na wojnę. Zbladłem na twarzy, kiedy to od niego usłyszałem.*

*- Czesiu, bądź dobrym przyjacielem i pójdź ze mną - zachęcał.*

*- Nie jestem co do tego przekonany - odpowiedziałem.*

*- To się przekonaj, bądźmy patriotami broniącymi kraju przed Kalifidami - powiedział z entuzjazmem w głosie. Ja nadal sceptycznie podchodziłem do tego pomysłu. Wujowie zerkali na mnie i kiwając głowami dawali do zrozumienia, że oczekują ode mnie zgodzenie się na ofertę Sławka.*

*Ryzyko dojścia wojny na nasze tereny było szeroko omawiane w całej wsi w ciągu następnych dni. Niektórzy zabezpieczali się, ukrywając oszczędności w miejscach niedostępnych dla napastników, inni rozmyślali o wyjeździe, kilka osób nawet pod wpływem niepokojów dostało zawału serca. Ja ostatecznie zostałem przekonany przez Sławka i wszystkich domowników, żeby dołączyć do wojska. Mieliśmy we dwóch stawić się w Strachocie, naszym mieście powiatowym, na komisji wojskowej.*

*- Mój syn zostanie bohaterem wojennym - powiedziała mi matka, żebym poczuł się lepiej. Musiałem jakoś załatwić sprawę ze szkołą. Sławek postanowił przez woźnego Jazia przekazać informację o naszym wstąpieniu do wojska dyrektorowi Gadowskiemu. Tak też się stało. W dwa dni później woźny wiózł nas pożyczonym od kowala wozem do Strachoty. Przed wyjazdem pożegnałem rodziców i rodzeństwo, zostałem wycałowany przez matkę i ruszyłem w drogę.*

*- Kiedy ostatnio byliście w Strachocie? - zapytał woźny.*

*- Ja byłem jakieś dwa miesiące temu na jarmarku - odpowiedział Sławek.*

*- A ja jakieś cztery miesiące temu - powiedziałem.*

*- Podoba wam się to miasto? - ciągnął pan Jaź.*

*- Tak, ładne - odrzekłem.*

*- Pozwólcie, że wam coś o nim opowiem. Jest jedna legenda, którą znam, a wiecie przecież, że znam wiele legend, bo czasem opowiadam je na przerwach. Ta legenda opowiada o powstaniu Strachoty. Posłuchajcie. Dawno, dawno temu, kiedy te ziemie porastały gęste lasy rojące się od zwierzyny, kiedy ludzie tutaj jeszcze nie mieszkali i kiedy wszystkie wody były bardzo czyste, żył sobie wędrowiec Wiesław. Wiesław szedł od strony Kaczkowa z zamiarem osiedlenia się. Szukał miejsca, w którym znajdzie ciszę i spokój, będzie mógł się najeść i napić, umyć i złowić rybę. W końcu znalazł leśną polanę, rozbił na niej namiot i usiadł pod sosną. Przysłuchiwał się szumowi pobliskiej rzeki, który bardzo go uspokajał. Wtedy właśnie nawiedził go Strach. Miał metr wzrostu, włosy sterczące jak u jeża i był cały biały na twarzy. Powiedział Wiesławowi, że tutaj jest jego kraina i odda mu tę polanę w posiadanie, jeśli Wiesław odpowie na trzy pytania, które Strach mu zada. Chłop zgodził się. Strach najpierw zapytał go, co płynie, chociaż nie jest płynem. Wiesław odpowiedział poprawnie, że czas. Następnie zapytał, co jest ulotne, ale dosłownie nie lata. Wiesław znów dobrze odpowiedział, że chwile. Po raz ostatni zapytał, na jakie pytanie nie można udzielić twierdzącej odpowiedzi. Wiesław odrzekł, że chodzi o pytanie o sen. Wtedy Strach udzielił mu miejsca na polanie. Chłop zbudował sobie domek. W następnych latach dołączyło do niego więcej ludzi. Wyrąbali część drzew i zbudowali z nich domy. Z czasem powstała z tego miejscowość, od Stracha zadającego pytania nazwana Strachotą.*

*- Ciekawa legenda, dotąd jej nie słyszałem - oznajmił Sławek.*

*- Może pan opowiedzieć coś jeszcze? - zapytałem zaciekawiony.*

*- Opowiem, skąd się wzięły Taszów i Przybyszów. Dawno, dawno temu, kiedy Strachota była dopiero młodym miasteczkiem, mieszkał w niej pewien chciwy mężczyzna. Oprócz chciwości słynął ze skąpstwa. Zarobione pieniądze magazynował w domu i z nikim się nie dzielił. W końcu ludzie mieli go dosyć i wygonili go ze Strachoty. On znalazł łąkę nad rzeką i tam zbudował swój nowy dom. Z powodu, że od pełnych pieniędzy kieszeni nazywano go Taszem, wieś powstała w tym miejscu została nazwana Taszowem. Z kolei jeśli chodzi o Przybyszów, założył go Przybysz. Był to wędrowny mówca i bajarz pochodzący gdzieś spod Niedźwiedzina. Opowiadał o kopalniach złota, o piratach plądrujących rolniczyńskie porty, o niebieskim dworku, w którym kiedyś służył i wielu innych ciekawych rzeczach. Ówczesny ksiądz ze Strachoty spisał jego opowieści i dzięki temu przetrwały do teraz. A wiecie, skąd się wzięły wasze nazwiska?*

*- Nigdy się tym nie zajmowałem - stwierdziłem.*

*- Ja też nie - przytaknął Sławek.*

*- Pierwszym Jagodą był szlachcic, który długimi godzinami włóczył się po okolicznych lasach i zbierał jagody. Kajką nazwano szlachcica, który często powtarzał "kaj", co znaczy "gdzie". Często zadawał to pytanie, kiedy mijał kogoś na swojej drodze. Mój z kolei przodek musiał z zapałem łowić jazie, skoro nazwano go Jaziem. Jednak ja w przeciwieństwie do was, mam wśród przodków wyłącznie chłopów.*

*- Jeszcze coś pan opowie? - domagał się Sławek, nadal spragniony słuchania opowieści woźnego. Pan Jaź odpowiedział:*

*- Opowiem o polowaniu, na którym byłem w wieku dziesięciu lat. Mieszkałem wtedy tam, gdzie mieszkam do tej pory, ale wtedy żyli jeszcze moi rodzice. Było nas ośmioro: Stasia, Włodek, Władka, Jarek, ja, Przemek, Bronka i Ludka. Straszny ścisk był w naszym mieszkaniu, szczególnie kiedy żył jeszcze dziadek Wojtek. Na polowanie poszedłem z ojcem, jemu na imię było Dobromir, z dziadkiem Wojtkiem i wujkiem Czciborem. Ojciec był dużo wyższy ode mnie i chudszy, poza tym miał twarz zniszczoną przez obfite picie, poza tym przypominam go dość mocno, dziadek Wojtek, dla niego teść, był zupełnie inny. Był, tak jak ja teraz, krępy, trochę brzuchaty, miał siwe kręcone włosy i bujną brodę. Wujek Czcibor, niedawno zmarły brat mojej matki, był niewysoki i krępy, podobny do dziadka Wojtka, tylko włosy miał ciemne i brodę mniej gęstą. Wszyscy trzej uzbroili się w kusze, tylko ja nie miałem żadnej broni jako małoletni i tylko towarzysz polujących. Weszliśmy między wierzby, gdzie wujek upatrzył dużego, tłustego jelenia. Pierwszy strzelił do niego ojciec, drugi dziadek. Właśnie dziadkowy bełt powalił go na śmierć. Podeszliśmy do naszego łupu i zabraliśmy go we czterech na wóz. Dziadek powiedział, że takiego wielkiego jelenia jeszcze w życiu nie upolował, chociaż poluje od pięćdziesięciu lat. Wróciliśmy wszyscy do domu w wesołym nastroju, zadowoleni z udanego polowania. Jedliśmy tego jelenia jeszcze dłuższy czas. To po dziadku Wojtku mam dar do opowiadania historii. Właśnie on powiedział mi, skąd się wzięły Strachota, Taszów czy Przybyszów.*

*Po tej opowieści dojechaliśmy do celu, to jest do gmachu wojskowego. Wtedy woźny zawołał:*

*- Zostańcie z Bogiem!*

*- Do widzenia - odpowiedzieliśmy, zsiedliśmy z wozu kowala i ruszyliśmy do budynku, przed którym zbierała się kolejka. Woźny w wesołym nastroju odjechał, śpiewając pod nosem:*

*"Kochanku, ciesz się, kochanko, daj znać,*

*Aż w sianie w gospodzie będziem się cackać"...*

5 - TA POKRĘCONA KOMISJA

*- Nazwisko i imię? - zapytał wojskowy urzędnik ze świńskimi oczkami i ostrym spojrzeniem.*

*- Jagoda Czesław.*

*- Miejsce zamieszkania i urodzenia?*

*- Taszów, gmina Przybyszów.*

*- Zawód?*

*- Uczeń klasy drugiej.*

*- Dopiero klasy drugiej? Taki duży chłop?!*

*- Tak wyszło, ojcowskie zaniedbanie.*

*- Aha, podobnie jak u mojego bratanka. Wiek rocznikowo?*

*- Osiemnaście lat.*

*- Zapraszam do ogonka na badania lekarskie. Następny proszę. Nazwisko i imię?*

*- Kajka Sławomir.*

*- Miejsce zamieszkania i urodzenia?*

*- Gmina Przybyszów.*

*- Zawód?*

*- Uczeń klasy drugiej.*

*- Tak jak tamten poprzedni?*

*- Tak, to mój kolega.*

*- Panowie jacyś spóźnialscy w nauce. Wiek rocznikowo?*

*- Siedemnaście lat.*

*- Ile? Czyli wiek nieprzepisowy, bo przyjmujemy od osiemnastu.*

*- To znaczy osiemnaście, już skończyłem...*

*- To w końcu ile?*

*- Osiemnaście.*

*- Zapraszam na badania lekarskie. Następny proszę.*

*- Proszę usiąść - odezwał się gruby lekarz o różowej twarzy i blond włosach.*

- *Poproszę pańskie imię i nazwisko.*

*- Czesław Jagoda.*

*- Ile pan ma lat?*

*- Osiemnaście.*

*- Czy jest pan na coś chory lub uczulony?*

*- Myślę, że nie.*

*- Proszę w takim razie zdjąć koszulę. Będzie sprawdzanie zmysłów.*

*Zdjąłem koszulę zgodnie z poleceniem.*

*- Najpierw badamy wzrok.*

*Zaczął przybliżać i oddalać palec od mojego nosa, a moim zadaniem było patrzenie na ten palec. Następnie wskazał na planszę z narysowanymi zwierzętami.*

*- Proszę wymieniać, co pan widzi.*

*- Owca, krowa, koń, świnia...*

*- Dobrze. Bardzo dobrze. Czas na dotyk. Proszę podnieść rękę, kiedy dotknę pana za plecy.*

*Poprawnie wykonałem ćwiczenie.*

*- Teraz przyszedł czas na ostatni zmysł - słuch. Proszę powtarzać za mną szeptane przeze mnie wyrazy. Mądrość.*

*- Mądrość.*

*- Butelka.*

*- Butelka.*

*- Mieszkanie.*

*- Mieszkanie.*

*- Grzyby.*

*- Grzyby.*

*- Pismo.*

*- Pismo.*

*- Bardzo dobrze, wszystko poprawnie. Teraz proszę pana Czesława o wykonanie dziesięciu przysiadów, skłonów i podskoków. Wszystko jasne?*

*- Tak.*

*Wykonałem ćwiczenia.*

*- Właściwie, poprawnie, teraz proszę usiąść na ławce i czekać na przydział do oddziału - powiedział lekarz. Ubrałem się i wyszedłem z gabinetu. Po mnie Sławek przeszedł przez dokładnie takie samo badanie. Usiedliśmy na ławce zaznaczonej numerem 3. Po chwili rozległ się głos jakiegoś żołnierza z wąsem:*

*- Ławki 3 i 4 udają się do majora Mieczysława Grybiszewskiego.*

*Po chwili przyszedł bogato umundurowany mężczyzna w średnim wieku, z bujnym ciemnym zarostem i gęstymi włosami.*

*- Witam moich rekrutów, nazywam się major Grybiszewski - przedstawił się donośnym głosem. Zaprosił nas do wielkiej sali z pomalowanymi na jasnożółto ścianami. Było nas trzydziestu dwóch. Patrząc na nas i biegając wzrokiem po naszych twarzach major powiedział:*

*- Zostaliście wcieleni do jazdy lekkiej. Nasze szkolenie będzie trwało piętnaście dni, po których wyruszymy na linię frontu. Przez pierwsze pięć dni będziemy ćwiczyć najbardziej ogólne chwyty, przez następne pięć będziemy ćwiczyć już w mundurach, a ostatnie pięć z prawdziwą bronią. Trzy razy odwiedzi nas pułkownik Boguwolski. Musicie dobrze się przed nim zaprezentować. Wszystko w waszych rękach.*

*Po tym wprowadzeniu przeszliśmy do ćwiczeń. Na początku major dał nam rozgrzewkę w postaci obiegnięcia sali kilka razy dookoła, potem krążenie ramion do przodu i do tyłu, dwadzieścia przysiadów, pompek, podskoków i skłonów. Nieco zmęczyły mnie te ćwiczenia. Następnie uczyliśmy się na modelu konia, jak go poprawnie dosiąść. Na tym ćwiczenia tego dnia się skończyły. Pod wieczór poszliśmy na skromną kolację w stołówce. Tam usiadłem obok Sławka. Przy nas siedziało jakichś dwóch bardzo wesołych chłopaków, którzy żywo ze sobą rozmawiali. W końcu postanowili się nam przedstawić.*

*- Jestem Przemek Malina z Łopianowa - przedstawił się pierwszy, ciemnowłosy z kozią bródką.*

*- A ja Bogdan Klonowski z Drągalewa - powiedział blondyn o gładkich policzkach.*

- *My jesteśmy Czesław Jagoda i Sławomir Kajka z gminy Przybyszów - odpowiedziałem.*

*- Wy też szlachta? - zapytał pierwszy.*

*- Tak, zaściankowa - odpowiedział Sławek.*

*- Szlachta zaściankowa powinna trzymać się razem - podsumował drugi.*

*- Powiecie coś ciekawego? - zagadnął Malina.*

*- Zależy, co dla kogo jest ciekawe - odpowiedziałem.*

*- Ja mogę powiedzieć żart - odezwał się Sławek.*

*- Prosimy - powiedział Klonowski.*

*- Lach, Hagalończyk i Kalifid spotkali Boga. Bóg poprosił ich o przyniesienie czegoś ostrego. Lach przyniósł brzytwę. Bóg powiedział, żeby się nią ogolił, a Lach z łatwością spełnił jego polecenie. Hagalończyk przyniósł kosę, a po poleceniu Boga zaczął płakać i się śmiać. Na pytanie Boga, dlaczego płacze odpowiedział, że nie może się ogolić, a śmiał się dlatego, że Kalifid niósł siekierę - opowiedział Sławek. Wszyscy zaczęliśmy się śmiać. Wtedy powiedziałem:*

*- Ja znam inny dowcip. Kalifidzki uczony bada komara. Urwał mu jedną nogę i kazał iść, to komar idzie. Urwał drugą i kazał to samo, komar nadal idzie. W końcu urwał mu wszystkie nogi. Kiedy kazał komarowi iść, ten ani drgnął. Wtedy uczony zapisał w dzienniku: "Po urwaniu wszystkich nóg komar traci słuch".*

*Ponownie wybuchła salwa śmiechu. Ledwie poznałem Klonowskiego i Malinę, a już wyglądali na dobrych kompanów. Byli od nas trochę starsi, więc niedawno przekroczyli dwudziesty rok życia. Potem opowiedzieliśmy im usłyszane od woźnego Jazia opowieści o pochodzeniu nazw naszych miejscowości, które uznali za ciekawe.*

*- Nazwa mojej wsi - Łopianów, pochodzi od rośliny, która rosła tam bardzo obficie - powiedział Malina.*

*- Drągalew swoją nazwę bierze od pierwszego właściciela, wysokiego szlachcica o przezwisku Drągal - dodał Klonowski.*

*Przez następne pięć dni ćwiczyliśmy fizycznie, ile tylko się dało. Major sporadycznie strofował rekrutów, którym słabiej szły ćwiczenia, ale na żadnego z nas nie nakrzyczał. Zdobywałem właśnie nowe doświadczenie życiowe i przeistaczałem się w żołnierza, członka rolniczyńskiej kawalerii. Piątego dnia odbyła się zapowiedziana wizyta pułkownika. Boguwolski wszedł do sali, w której zgodnie z poleceniem Grybiszewskiego wszyscy staliśmy na baczność. Pułkownik był około pięćdziesięcioletnim barczystym mężczyzną o szerokim karku i ramionach, jasnej cerze, siwych włosach i mocnym spojrzeniu szarych oczu.*

*- Padnij! - zawołał major, a my wszyscy upadliśmy na podłogę twarzami.*

*- Powstań! - brzmiała jego następna komenda, więc wstaliśmy. Powtarzał to pięć razy.*

*- Widzę, że rekruci są bardzo posłuszni - powiedział szorstkim głosem Boguwolski.*

*- Czasem zdarza mi się krzyknąć na któregoś, ale ogólnie dobrze się uczą. Jutro dam im prawdziwe konie do jazdy. Z każdym dniem robią postępy, ale teraz zobaczymy, jak sprawują się w siodle - odpowiedział Grybiszewski.*

*- Powiedzcie nasze hasło - rozkazał pułkownik. Wtedy jednogłośnie odpowiedzieliśmy:*

*- Za Boga, króla i ojczyznę!*

*Nauczyliśmy się tego hasła jakieś trzy dni wcześniej.*

*- Bardzo posłuszni, jestem zadowolony, więc was zostawiam i idę obejrzeć następnych - powiedział Boguwolski i wyszedł. Ukłoniliśmy mu się na pożegnanie i wróciliśmy do ćwiczeń. Następnego dnia każdy dostał swojego konia do jazdy. Mnie dali dosyć młodego karego wałacha. Jazda konna szła nam naprawdę sprawnie, co bardzo cieszyło majora. Przytoczę też dowcipy usłyszane w tym okresie.*

*- Jak nazywa się dzielny człowiek? Dzielnik - taką zagadkę z grą słów zadał Malina.*

*- Kucharz szukał swojego sitka do zupy i zapytał o nie kuchcika. Tamten odpowiedział, że wyrzucił je, bo było dziurawe - powiedział Klonowski.*

*- Pewien mężczyzna, będąc w obcym mieście, zostawił konia przed karczmą i wszedł do niej. Dowiedział się, że miejscowi lubią płatać figle przyjezdnym i zabierać ich konie. Zagroził więc mężczyznom stojącym przy ladzie, że jeśli ukradną mu konia, zrobi to samo, co kiedyś w Kaczkowie. Mężczyźni przestraszyli się i uciekli. Karczmarz zapytał mężczyznę, co zrobił w Kaczkowie, kiedy ukradziono mu konia. Tamten odpowiedział, że musiał wracać pieszo - opowiedział Sławek.*

*- Jak nazywa się człowiek, który lata? Latarnik - taka była moja zagadka, bo nic śmieszniejszego nie przyszło mi do głowy. Po każdym takim dowcipie następowała salwa śmiechu.*

*Dziesiątego dnia ćwiczeń, do których byłem już całkowicie przyzwyczajony, znów odwiedził nas pułkownik Boguwolski. Grybiszewski wywołał z szeregu trzech najlepszych jeźdźców i zaprezentował ich umiejętności przed nim, na co pułkownik aż zaczął klaskać.*

*- Doskonale, widać, że jest musztra - skwitował pułkownik.*

*Tak minęły następne dni. W końcu dostaliśmy krótkie włócznie jeździeckie, lekkie miecze i mundury. Wszyscy byliśmy ubrani na brązowo-zielono. Po ostatniej wizycie pułkownika wyruszyliśmy w drogę. Wszystkie oddziały, a piechoty było znacznie więcej, zebrały się na głównym placu jednostki i stamtąd wyruszyliśmy na północ, w kierunku linii frontu.*

6 - OKROPNA BITWA I TRACI SIĘ PRZYJACIÓŁ

*Jechałem na karym wałachu przez gminy i powiaty. Przed wjazdem do Kaczkowa pułkownik i major powiedzieli, że będziemy nocować w stolicy. Do tej pory sypialiśmy w stodołach miejscowych gospodarzy. Pogoda szybko się zmieniała, na przemian padał śnieg, świeciło słońce i wiał dość silny wiatr, który często zmieniał kierunki. Sławek, Malina i Klonowski byli moimi nieodłącznymi towarzyszami podróży. Przez całe jej trwanie wymyślaliśmy lub wyciągaliśmy z pamięci następne dowcipy i opowiadaliśmy je sobie nawzajem, zanosząc się śmiechem.*

*W Kaczkowie dostaliśmy czteroosobowy pokój w hoteliku. Ogrom miasta mnie zachwycał i przytłaczał. Jeszcze nigdy dotąd nie widziałem tylu budynków, ludzi i pojazdów naraz. Dostałem łóżko przy oknie, naprzeciwko mnie był Klonowski, za to łóżka położone bliżej drzwi zajęli Malina i Sławek. Z nudów zaczęliśmy opowiadać sobie historie. Zaczął Malina:*

*- Stary Szkodoń, najstarszy mieszkaniec mojej wsi, opowiadał o tajemniczym wydarzeniu, w którym brał udział, kiedy miał dwadzieścia lat. Zbierał wtedy grzyby w lesie i ze zmęczenia usiadł na wystającym kamieniu. Nagle podszedł do niego nieznajomy człowiek ubrany na czarno. Powiedział Szkodoniowi, żeby wstał i odszedł dwadzieścia kroków stamtąd. Szkodoń spełnił polecenie, a tamten poszedł. Szkodoń w chwilę później zrozumiał, o co chodziło temu tajemniczemu człowiekowi. Kiedy odszedł na wskazany dystans, w kamień, na którym wcześniej siedział, uderzył piorun. Szkodoń nigdy więcej nie spotkał tego mężczyzny ani nie dowiedział się, kim mógł być.*

*Drugą opowieść wysnuł Sławek:*

*- Wujek Sieciech opowiadał, że kiedy był nastoletnim chłopcem, poszedł na ryby. W pewnym momencie jego wędkę złapał ogromny sum. Miał ze trzy metry długości. Wujek mocował się z nim ile sił, ale sum wciągnął go do wody razem z wędką. Wujek przepłynął tak kilka metrów, po czym wędka wyrwała mu się z rąk. Wyszedł z wody przestraszony, ale szczęśliwy, że wyszedł z tego cały i zdrowy.*

*Trzecia historia była moja:*

*- Kiedy miałem dziesięć lat, poszedłem na spacer po okolicy. Nagle przyszła burza i zaczął padać ulewny deszcz. Pobiegłem do dziurawej wierzby i schroniłem się w niej. Dziura była wystarczająco duża, żebym swobodnie tam wszedł i osłonił się od deszczu. Siedziałem tam do końca ulewy, po czym wyszedłem i wróciłem do domu. Do dziś pamiętam strach, który mnie wtedy sparaliżował.*

*Ostatni zabrał głos Klonowski:*

*- Mój dziadek opowiadał kiedyś o dole pełnym skarbów. Któregoś razu poszedł na spacer do lasu. W pewnej chwili zboczył na teren, gdzie przeważnie nie chodził. Tam jego uwagę zwrócił pewien zasypany dołek. Odkopał go i znalazł skrzynię pełną błyszczących złotych monet. Niezmiernie się ucieszył i pobiegł do wsi opowiedzieć o swoim znalezisku. Kilka dni później dziadek i kilku mężczyzn ze wsi poszło zobaczyć te monety, ale okazało się, że zostały wykopane przez kogoś i w tym miejscu został pusty dołek.*

*Nazajutrz wyjechaliśmy z Kaczkowa, w którym nie byłem już nigdy później, ruszyliśmy w dalszą drogę i pokonywaliśmy następne kilometry. Nocowaliśmy w stodołach i na piętrach gospód, a linia frontu była coraz bliżej i bliżej.*

*- Jakie macie nastawienie do walki? - zapytał Klonowski.*

*- Jestem odważnym patriotą i będę walczył do ostatniej krwi - zadeklarował dumnie Malina.*

*- Ja też, jeśli będzie trzeba, oddam życie za ojczyznę - powiedział Sławek.*

*- Ja również będę dzielnie walczyć - uzupełniłem ich odpowiedzi.*

*Wszyscy uważaliśmy się za dumnych patriotów, którzy są gotowi do walki ze złymi, pozbawionymi szlachetności, mieszkańcami Sułtanatu. Droga stawała się coraz krótsza, a w końcu, obozując koło jakiejś wsi, dowódcy kazali nam powtarzać manewry, żebyśmy byli przygotowani. Zapowiadali, że za dwa dni spotkamy Kalifidów i będzie musiała zostać stoczona bitwa. Każdy był uzbrojony w krótką włócznię, lekki miecz i niewielki topór. Wszystkie ruchy zostały oczywiście dokładnie przećwiczone.*

*Bitwa zaczęła się, co chyba oczywiste, bardzo niespodziewanie. Kazali nam dosiadać koni, piechota wyruszyła naprzód, a zza lasu zaczęli wychodzić bądź wyjeżdżać wrogowie. Piechurzy silnie stawili opór. Nasza piechota miała szaro-niebieskie mundury, a jazda brązowo-zielone, z kolei piechota tamtych ubrana była na biało-czerwono, a jazda na czarno. Zaczęły latać strzały, wielu żołnierzy krzyczało pod wpływem emocji. Spomiędzy drzew wynurzało się coraz więcej Kalifidów, a grady strzał nieustannie padały na nasze wojsko, za każdym razem kogoś trafiając i dolatując prawie do pozycji, w której się właśnie znajdowałem. Sławek popędził przed siebie i ruszył wprost na nacierającą jazdę. Wyjął miecz z pochwy i zaczął pojedynkować się z krępym nieprzyjacielem, który podjechał bezpośrednio do niego, uzbrojony w krzywy bułat. Wielokrotnie zderzali swoje ostrza, ale nie mogli trafić jeden drugiego. Do mnie podjechał od tyłu jakiś czarny jeździec i wycelował we mnie włócznię. Na szczęście jeden z naszych kuszników zastrzelił go, zanim zdążył zrobić mi krzywdę. Kusznicy strzelali na potęgę, a pikinierzy przebijali kolejne konie i ludzi. Zewsząd płynęła krew, a pole bitwy wypełniło rżenie i ludzkie wołania. Zaraz przede mną ktoś spadł z konia i zaczął być tratowany przez innych. Po chwili prawie zrzucono mnie z konia, ale utrzymałem się w strzemionach i nie spadłem. Potem przebiłem włócznią pewnego agresywnego wąsacza. Następnie wzięli mnie na lasso i zrzucili z konia. Odciąłem sznur mieczem. Kilka centymetrów od mojego ucha przeleciała strzała. Potem zderzyłem mój topór z włócznią biegnącego wrogiego piechura. Przez następne kilka minut biegałem po polu bitwy z bronią, rozglądając się na wszystkie strony w poszukiwaniu straconego wierzchowca. Ktoś mnie popchnął, zaliczyłem glebę i miecz wypadł mi z ręki. Podniosłem go, dźgnąłem pod żebro wroga, który się po niego schylał i biegłem dalej. Umierający koń prawie na mnie upadł, potem potrącił mnie ciężko ranny kusznik. Wreszcie odnalazłem z powrotem konia. Już ktoś na nim siedział. Rąbnąłem tamtego toporem w kark, a kiedy spadł, wskoczyłem w siodło i pognałem na Kalifidów. Nadal ich przybywało i wybiegali lub wyjeżdżali z lasu coraz to nowi, pomimo licznych strat. Przez ułamek sekundy widziałem Klonowskiego i Malinę, którzy stojąc obok siebie, pojedynkowali się z przeciwnikiem uzbrojonym w maczugę na łańcuchu. Zaraz koło mnie padł trupem łucznik, zaraz obok niego nasz jeździec spadł z konia i zaplątał się w krzaki, w które ja też niechcący wlazłem. Próbowałem się wyrwać spomiędzy gałęzi, kiedy zobaczyłem Sławka w niebezpieczeństwie. Pozbawiony konia, jak ja przed chwilą, stał naprzeciwko trzech szarżujących na niego Kalifidów z włóczniami. Wśród nich był jakiś oficer, poznałem to po bardziej ozdobnym mundurze. Ze wszystkich sił próbowałem oswobodzić się z krzaków i ruszyć mu na pomoc, ale nie dawałem rady. Na szczęście jacyś dwaj pikinierzy przybiegli mu z pomocą i nadziali na piki oficera i jego pomagierów. Wreszcie przeciąłem mieczem ostatnią gałąź, z powrotem dosiadłem konia i pojechałem przed siebie. Zobaczyłem wierzchowca Sławka, który szamotał się bez jeźdźca w siodle i postanowiłem mu go dostarczyć. Złapałem rumaka za wodze i poprowadziłem w stronę kolegi. Już mu go podawałem, kiedy nagle przejechali koło nas dwaj jeźdźcy. Wtedy niechcący puściłem cugle, koń gdzieś przepadł, a Sławek też. Zawołałem donośnym głosem jego imię, ale nigdzie nie było go widać. Wreszcie zauważyłem, że tamci dwaj wzięli go na lasso i ciągną go za sobą. Popędziłem w ślad za nimi, kiedy samotna strzała wbiła się w grzbiet mojego konia, który zawył z bólu, stanął na tylne nogi i prawie mnie zrzucił. Nie spodziewałem się tego, więc byłem przestraszony i podenerwowany. Serce wściekle kołatało w piersiach. Po chwili przyleciała następna strzała, tym razem trafiając go w pysk. Mój wierzchowiec padł martwy, a ja stałem się w ten sposób piechurem. Wzruszyłem się, widząc konanie dzielnego karego wałacha.*

*Po chwili obróciłem się i zobaczyłem pod drzewem rannego i wyczerpanego majora Grybiszewskiego. Nie widząc i nie mogąc uratować Sławka, pośpieszyłem mu na pomoc. Miał dwie strzały wbite w obie ręce, rysę na czole i na nodze, a jego wszystkie rany krwawiły. Również pozbawili go konia, a nawet broni, bo nie miał przy sobie miecza, topora czy nawet włóczni.*

*- Jak cię zwą? - zapytał mnie swoim dostojnym głosem.*

*- Czesław Jagoda.*

*- Dziękuję ci, Jagoda, że się dla mnie poświęcasz - powiedział.*

*- Drobnostka - odrzekłem z udawaną skromnością. Podałem mu swój topór, żeby miał się czym bronić i ruszyliśmy do dalszej walki. Ja miałem dużo energii, on znacznie mniej. Po chwili zobaczyłem samotnego konia, więc złapałem go za wodze, a major z moją pomocą na niego wszedł i powoli pojechał. Łeb konia został w szybkim tempie wzięty na lasso, ale ja przeciąłem sznur mieczem i przebiłem włócznią wroga, który to zrobił. Pojechałem z majorem między sosny, gdzie właśnie nie toczyła się walka. Obok nas leżały dwa trupy - jeden naszego pikiniera z klatką piersiową przebitą mieczem, a drugi wrogiego jeźdźca z szyją przerąbaną toporem. Major ciężko oddychał, a ja go pilnowałem. Zsadziłem go z konia i siedzieliśmy obok toczącej się bitwy. Strzały i bełty latały tu i tam, lała się krew, ranni i zabici upadali na ziemię, konie ich tratowały...*

*Po kilku godzinach dowództwo kalifidzkie dało znać swoim żołnierzom, że kończą walkę i należy się wycofywać. Tak też zrobili i bitwa, nierozstrzygnięta, została zakończona. Po odjeździe ostatnich wrogów wyszedłem na pole walki. Leżały na nim stosy trupów, które oglądałem z pewną dozą odrazy. Ten miał rozpłatane czoło, tamten strzałę w głowie, trzeciego przebiła pika, czwartego przygniótł ranny koń, piątemu przecięli nos, szósty zmarł od krwotoku...*

*Znalazłem kilka znajomych trupów. Najpierw rzucił mi się w oczy leżący na ziemi i jeszcze oddychający pułkownik Boguwolski. Grybiszewski podszedł do niego i ze wzruszeniem zwrócił się:*

*- Panie pułkowniku, jak pan się czuje?!*

*- Odchodzę, umieram, idę na tamten świat - wysapał dowódca.*

*- Nie! Nie może być! - wołał rozdrażnionym głosem major.*

*- Tak, pozdrówcie moją rodzinę i wszystkich w Strachocie - powiedział pułkownik, po czym wydał ostatnie tchnienie i umarł.*

*Dalej, wokół ciał Kalifidów, leżeli martwi Przemek Malina, Bogdan Klonowski i Sławek Kajka.*

7 - ZABAWA PRZY OGNISKU

*O ile szkoda mi było Maliny i Klonowskiego, którzy byli dla mnie na wojnie wiernymi kompanami, o tyle śmierć znanego od dzieciństwa Sławka Kajki, razem z którym miałem tyle planów i z którym tutaj wyruszyłem, poruszyła mnie do głębi. Wypłakałem wiele łez, patrząc na skromny, polowy pogrzeb, w którym uczestniczyłem. Kapelan miał bardzo ciepły głos, który choć na chwilę pozwalał zapomnieć o śmierci serdecznego kolegi i dwóch innych równie dobrych chłopaków. Pułkownika Boguwolskiego, choć nie znałem go osobiście, też było mi szkoda. Miałby jeszcze wiele lat przed sobą, a tak umarł dopiero przed pięćdziesiątką.*

*Major Grybiszewski dochodził do siebie po zadanych mu w bitwie ranach. Zaprosił mnie do namiotu dowództwa i powiedział:*

*- Ten chłopak, szeregowy jeździec Czesław Jagoda, ocalił mnie w bitwie i udzielił mi pomocy. Dlatego zasługuje na powszechne uznanie i szacunek.*

*Zwróciłem uwagę pewnego młodego oficera z wąsikiem, który badawczo mi się przyglądał.*

*- Poznaj kapitana Wstążkiewicza - przedstawił go major.*

*- Wiesław Wstążkiewicz, bardzo mi miło - powiedział dość cienkim głosem młody oficer.*

*- Jagoda Czesław, również mi miło.*

- *Pan Wstążkiewicz jest bardzo rozmowny, więc mam nadzieję, że jakoś zapełni lukę po stracie waszych trzech druhów, Jagoda - powiedział Grybiszewski.*

- *Również mam taką nadzieję. Chętnie posłucham, co pan kapitan ma do powiedzenia.*

*- Chciałbym, jeśli słuchaczy to interesuje, opowiedzieć historię mojego rodu i mojej miejscowości, aby potem przejść do opisu mojego życia.*

- *Dobrze, prosimy bardzo - oświadczył major. Kapitan na ten znak zaczął:*

*- Pochodzę z bardzo starego i w pewnych kręgach znanego rodu Wstążkiewiczów z herbem Wstążka i zawołaniem rodowym "Siła z nami". Pochodzę ze wsi Krasny Kamień, dziesięć kilometrów na północ od Niedźwiedzina. Mam tam dziedziczny folwark i dworek. Mój ród bierze swój początek w czasach króla Spycimira I, u którego to w wojsku służył pierwszy znany Wstążkiewicz. Nasze nazwisko wzięło się podobno od miejsca zamieszkania, bo rzeka koło pierwszego rodowego domu zawijała się we wstążkę. W dziejach Rolniczyna Wstążkiewiczów było bardzo dużo. Podania rodowe opowiadają o Zdzisławie walczącym w bitwie pod Jodłownikiem w 272 roku, o jego wnuku Przybysławie uczestniczącym w wyborze na króla Spycimira II w 344 roku, o Mirosławie będącym szambelanem króla Kazimierza I około 500 roku, o Zbigniewie żyjącym około 560 roku, który słynął niezwykłą siłą, o Bogusławie, dworzaninie króla Stanisława V w 595 roku, o Stanisławie, wielkim myśliwym żyjącym około 700 roku, o Krzesimirze, mistrzu pojedynków około 780 roku czy moim dziadku Wojciechu, który brawurowo jeździł konno i strzelał z łuku. W naszym rodzie był też Najwyższy Kapłan Bolesław, kompozytor muzyki poważnej Niecisław, sędzia pokoju Władysław i wirtuoz gry na lutni i cytrze Dobiesław. Ja sam jestem synem Dobrosława i Władysławy. Moimi braćmi są Bogumił i Świętopełk, wszyscy jesteśmy żołnierzami. Ja służę u generała Powierskiego, jeden brat u Rygielskiego, a drugi u Zbyszkowskiego. Teraz kolej na opowiedzenie o nazwie mojej miejscowości - Krasny Kamień. Nazwał ją tak król Bronisław I, bowiem będąc w tej okolicy spodobał mu się wielki, błyszczący kamień, nagrzany wtedy przez słońce. Opowiem teraz historię mojego życia. Urodziłem się w Krasnym Kamieniu w maju 949 roku jako najmłodszy z trzech braci. Mieszkałem z rodzicami, braćmi i wujem Radosławem, któremu zawdzięczam dużą część mojego wychowania. Jako dziecko chodziłem z nim na ryby do pobliskiej rzeki, uczył mnie strzelać z kuszy i z procy i pojedynkować się na miecze. Wspominam ten czas jako najbardziej beztroski i najszczęśliwszy w całym życiu. Pamiętam jak dziś, kiedy zabrał mnie nad rzekę i rzucaliśmy w wodę kamienie, robiąc zawody, kto dalej trafi. Wujek zwykle wygrywał, bo był większy i silniejszy ode mnie. Mieliśmy wokół rodowej posiadłości wiele łąk, pól i pastwisk, po których można było spacerować z całą rodziną lub czasem samotnie. Zawsze pozdrawiało się pracujących chłopów i parobków, których tryb życia był całkowicie inny od naszego. Oglądając ich chaty zastanawiałem się nad skromnością i praktycznością ich mieszkań i sprzętów domowych. U chłopów liczy się użyteczność, u nas, szlachty, stawia się też na walory estetyczne każdego obiektu. Kiedyś, jako nastolatek, zaszedłem do jednej chaty. Gospodarze byli bardzo mili i poczęstowali mnie porcją pierogów. Ja w zamian wręczyłem im sakiewkę monet, za co z całego serca dziękowali. Moją ulubioną rozrywką było łowienie ryb i szeroko pojęte spędzanie czasu nad wodą, co zostało mi do teraz. Czasem chodziliśmy nad rzekę z wujem i braćmi i łowiliśmy całe kosze pstrągów, linów, szczupaków, uklei i innych ryb. Kiedyś wujek złapał potężnego suma, którego po zaniesieniu do domu mama usmażyła i starczyło dla całej rodziny na kilka dni. Wuj Radosław był człowiekiem uczonym, a swoje nauki przekazywał mnie i moim braciom. Kształcił się w szkole w Niedźwiedzinie, a potem poszedł na uniwersytet w Kaczkowie. Stamtąd wyniósł wiele przydatnych później umiejętności i pokaźny zasób wiedzy, którą z wielką chęcią się dzielił. Umiał biegle mówić w czterech językach: po rolniczyńsku, płodnokrajsku, hagalońsku i peińsku. Wybornie umiał matematykę i często pomagał mi w odrabianiu prac domowych. Oprócz tego znał bardzo dobrze literaturę krajową i światową, co pomagało w lekcjach języka rolniczyńskiego. Czasami nie musiałem czytać lektur, bo wuj opowiedział mi ich treść. Ja sam najpierw skończyłem miejscową szkołę szlachecką, potem poszedłem do szkoły średniej w Niedźwiedzinie ze specjalizacją rzemiosło i handel, którą po roku zmieniłem i wstąpiłem na profil wojskowy i na tym skończyła się moja edukacja. Pierwsze klasy zdałem z wybornymi stopniami, dalej było trochę gorzej, ale zawsze, zdaniem mojego ojca, uczyłem się na przyzwoitym poziomie, więc nie musiał używać dyscypliny. Historię wykładał u nas pan Chwalisław Kołboński, człowiek bardzo poważnie podchodzący do swojej profesji, nauczyciel wręcz nadobowiązkowy, niesamowicie punktualny i sumienny. Był w średnim wieku, krępy, szpakowaty i brodaty. Każdy temat rozpracowywał od początku do końca i dbał, żeby uczniowie zapamiętali z każdego jak najwięcej. Takiej precyzji i drobiazgowości nie spotkałem nigdzie indziej. Był też moim wychowawcą. Zebrania rodzicielskie trwały u niego wyjątkowo długo, bo o każdym uczniu opowiadał jego ojcu w najdrobniejszych szczegółach. Pan Kołboński robił wiele notatek, czasami wydawało mi się, że zanotował pół swojego życia. Poza tym był dość surowy i bardzo rzadko, a wręcz prawie nigdy się nie uśmiechał. Nie można było powiedzieć, że jest dobroduszny, ale na pewno każdy mógł przyznać, że jest chorobliwie uczciwy i sprawiedliwy. Lekcje literatury prowadził pan Władysław Ziarniak. Był to wysoki i szczupły profesor o rumianej twarzy i gęstych kasztanowych włosach. Podobnie do Kołbońskiego, odznaczał się zdyscyplinowaniem, ale nie tak wielkim, jak tamten. Uwielbiał opowiadać o książkach. Każdy jego wykład o omawianej lekturze był przerywany przez dzwonek woźnego, bo inaczej swobodnie opowiadałby przez trzy godziny. Przyrody uczył nas profesor Warcisław Miętus. Był to średniego wzrostu młody jeszcze mężczyzna z gęstymi brązowymi włosami i krótką bródką. Podobnie jak Ziarniak opowiadał z pasją o książkach, Miętus opowiadał o zjawiskach pogodowych i innych elementach przyrody. Nigdy mnie to nie ciekawiło, dlatego okropnie nudziłem się i ziewałem na jego lekcjach. Gimnastyki uczył dyrektor naszej szkoły, Godzisław Podstodolski, dosyć wysoki profesor o szerokich plecach, dużej twarzy ze spiczastym podbródkiem, zadartym nosie i dużych uszach. Często krzyczał, czasem bardzo głośno, ale był kompetentnym nauczycielem. Matematyki uczył mnie urodzony umysł ścisły - pan Włodzimierz Kaźkowski. Był to wysoki mężczyzna o sztywnym chodzie i piorunującym wzroku. Był bardzo energiczny i szybko mówił. Zajęć artystycznych uczył Sławomir Niedbalski. Zgodnie z nazwiskiem, był niedbały. Nie pamiętam dosłownie nic z jego lekcji, bo były tak nudne i słabo prowadzone. Każdy nauczyciel, może oprócz ostatniego, był na swój sposób charyzmatyczny i wywierał pewien wpływ na uczniach. Z lekcji niektórych z nich pamiętam niektóre treści słowo w słowo. Moim najlepszym kompanem ze szkolnej ławy był Bożydar Krępski. Dobrym kolegą był też Świętosław Dzierzgowski. Razem bawiliśmy się w berka i w chowanego, rzucaliśmy kamienie do wody albo na kartkach papieru graliśmy w państwa-miasta. Kiedy Świętek przyniósł karty, graliśmy w wojnę albo w pikietę. Kiedyś przez przypadek któryś z nas wybił szybę w warsztacie miejscowego szewca, który wściekły gonił nas potem z patykiem w ręce. Kariery obu moich kolegów potoczyły się znakomicie - Krępski jest adwokatem, a Dzierzgowski lekarzem psychiatrą. Na zakończenie mojej historii opowiem o śmierci wuja Radosława i o swoim pojedynku z Lubomirem Boguchwałem. Kiedy wróciłem z nauk na uniwersytecie, zastałem wuja Radosława w złym stanie zdrowia, bardzo mało jadł i prawie nie chodził. Postępowała u niego jakaś choroba, która nadała mu wygląd słabego starca i wyniszczała go od środka. Pewnego dnia czytałem mu jego ulubioną książkę - "Historię rodziny Kenotadów". Wuj siedział na fotelu przed domem. Kiedy oderwałem wzrok od tekstu, zobaczyłem, że opadła mu głowa i leży bez znaku życia. Zawołałem innych domowników. Okazało się, że wuj umarł. Miał pięćdziesiąt siedem lat, więc było to stanowczo za wcześnie. Popłakałem się mocno, bo był dla mnie niezmiernie ważną osobą. Teraz odwiedzam jego grób za każdym razem, kiedy mam ku temu sposobność. Druga przygoda, którą chciałbym opisać, miała miejsce w Kaczkowie, gdzie przebywałem, zdobywając awans na kaprala. Spotkałem tam Lubomira Boguchwała, pustego, zadufanego w sobie szlachetkę, który myślał, że we wszystkim jest najlepszy i złapał Boga za nogi. Boguchwał odzywał się bardzo arogancko do mojego dowódcy, a kiedy usłyszałem to, wyzwałem go na pojedynek na miecze do pierwszej krwi, który stoczyliśmy na rynku Stryków następnego dnia. Przegrałem ten pojedynek i do tej pory pod żebrem mam bliznę. Ten chuderlawy pyszałek zalazł mi wtedy za skórę i poprzysiągłem mu zemstę, której, mam nadzieję, niebawem dokonam. Byle tylko wojna się skończyła.*

*Tymi słowami zakończył swoją obszerną opowieść. Drugi głos zabrał major:*

*- Ród Grybiszewskich wywodzi się z Grybiszewa nad Krzyczką, ale ja sam urodziłem się w Sosnowej Dolinie. Nazwisko Grybiszewski pochodzi od Grzebisza, znanego potem jako Grybisz, rycerza króla Stanisława I. Moje miejsce pochodzenia, Sosnowa Dolina, swoją nazwę bierze od niskiego położenia i licznych sosen otaczających tę wieś. Wieś ma około pięciuset mieszkańców. Nie chodziłem do szkoły z braku takowej w pobliżu. Zdobyłem edukację domową, a wszystkich przedmiotów uczył mnie niesamowity guwerner, Stanisław Ulęgała. Był to człowiek w średnim wieku, wzrostu trochę wyższego niż przeciętny, kościsty, wąsaty, z gęstą czupryną brązowo-siwych włosów i noszący na długim nosie okulary. Miał mocny, niski głos, którego uspokajający ton pamiętam, jakbym słyszał go wczoraj. Znał się na każdej dziedzinie życia, o wszystkim potrafił coś opowiedzieć, a robił to w bardzo ciekawy sposób. Z tym człowiekiem można było rozmawiać godzinami i nigdy nie było to nudne. Moją jedyną siostrę, starszą ode mnie o trzy lata Rościsławę, także uczył pan Ulęgała. Swoimi lekcjami zabierał nas w nieznane światy, wyobraźnią podróżowaliśmy do Hagalonu, do Peinii, do królestw elfów i różnych epok, a wszystko było bardzo barwnie opowiedziane. Z powodu wczesnej śmierci matki, ojciec, Więcław, oszalał i popadł w alkoholizm. Dlatego przez większość dzieciństwa wychowywaliśmy się u wujostwa - Godzimira i Czesławy Grybiszewskich z Grybiszewa. Tam też poznałem pana Ulęgałę, który oprócz mnie i mojej siostry, udzielał lekcje dzieciom wujostwa. Mieszkałem w dużym pokoju z dwoma oknami. Ściany były żółte, podłoga z czarno-białą posadzką, a meble wykonane z drogiego i ciężkiego drewna. Z okien widać było zabudowania gospodarcze, przy których co i rusz przechodzili parobkowie, a za nimi widać było olbrzymie, spowite pewną dozą tajemniczości, sosnowe lasy, gdzie chodziłem na spacery albo jeździłem konno. Częstym towarzyszem tych wycieczek krajoznawczych był pan Ulęgała, który w trakcie każdej z nich powtarzał materiał z któregoś przedmiotu albo opowiadał jakąś ciekawą historię, często były to miejscowe legendy. Opowiedział mi na przykład legendę o dziewczynie, która jako prezent ślubny dostała skrzynię, której nie wolno jej było otwierać. Ciekawość skłoniła ją jednak do otwarcia. Ze skrzyni wydobyły się choroby i złe rzeczy, które rozpierzchły się po całym świecie, a ta opowieść ma być odpowiedzią, dlaczego one istnieją. Inna jego historyjka mówi o chłopaku, który zakochał się w swoim odbiciu i umarł z głodu, patrząc na nie. Po śmierci Bóg zamienił go w kwiat i w ten sposób powstał narcyz. Jeszcze wiele historii wypowiedziały jego usta, a ja wiele z nich zapamiętałem, ale nie będę już nimi nudził słuchaczy.*

*Na tym zakończył. Ja opowiedziałem o sobie. Wspominałem rodzinę, zaścianek, nauczycieli i kolegów z klasy, charakteryzując ich tak, jak zrobili to poprzednicy. Po wspólnych opowieściach, wieczorem, wszyscy udaliśmy się do znajdującej się nieopodal karczmy "U Purchały". W środkowym miejscu tego lokalu płonęło wielkie ognisko. Wszyscy jedli i pili do syta. Główne miejsce przy wielkim stole zajął generał Powierski, którego wtedy zobaczyłem pierwszy raz. Prezentował się raczej skromnie. Miejsca wokół niego obsiedli inni wysocy rangą oficerowie. Nadal miałem przed oczami obraz zwłok Sławka i zapłakałem na myśl, że już więcej z nim nie porozmawiam ani nie pożartujemy. Wielki smutek sprawiała mi też myśl o Malinie i Klonowskim, którzy polegli razem z nim. Rozmowa z Grybiszewskim i Wstążkiewiczem na szczęście choć trochę odciągnęła mnie od czarnych myśli.*

*- Za zdrowie właściciela, pana Purchały! Za zdrowie generała Rościsława Powierskiego! Za pomyślność wielkich planów! Za całą ojczyznę! - wznoszono toasty. Purchała przynosił kufle, a my braliśmy je i piliśmy do dna. Zabawa przy ognisku trwała w najlepsze.*

8 - PIJANY W POCIĄGU

*Po piwie u Purchały mocno szumiało mi w głowie. Uściskałem kilku towarzyszy broni, zaśmialiśmy się donośnie, po czym wyszedłem przed lokal. Zakołowany, podśpiewując piosenki zasłyszane u woźnego Jazia, wszedłem do jakiejś budki, rozłożyłem się na kocu, który w niej leżał i zasnąłem. Śniło mi się wiele rzeczy naraz. Najpierw rozmowa z rodzicami i siostrą, potem polowanie z wujami, potem spacer ze Sławkiem, którego teraz można było zobaczyć tylko w snach, drzewa w naszym lesie, sceny z ostatniej bitwy, Klonowski i Malina i wiele innych. Kiedy po raz pierwszy się obudziłem, zobaczyłem w drzwiach tej budki dwójkę niewielkich osób. Pomyślałem, że to dzieci.*

*- Czego chcecie, dzieciaczki? - wycedziłem. Oni spojrzeli na siebie i powiedzieli coś w niezrozumiałym dla mnie języku, po czym odeszli stamtąd. Wtedy ponownie zamknąłem oczy i zacząłem śnić. Przyśniła mi się wielka rzeka, pełna szumiącej wody i pływających ryb, bardzo czysta i przejrzysta. Potem śniło mi się, że idę po łące, a obok mnie idzie Sławek. Na łące suszyło się siano, Niebo było błękitne i płynęły po nim z wolna białe chmury, a trawa była soczyście zielona. Razem ze Sławkiem usiedliśmy pod gruszą i prowadziliśmy jakąś rozmowę. Wtedy obudziłem się drugi raz. Zorientowałem się, że jadę, a budka tak naprawdę jest częścią jakiegoś dużego pojazdu. Przestraszyłem się, bo nie było ze mną nikogo z mojego oddziału. Za oknem bardzo szybko migały pola, drzewa, domy, krzaki i pastwiska. Nie wiedząc, co poradzić, złapałem się za głowę i myślałem. Tymczasem pojazd jechał do przodu i mijał kolejne obiekty. Nie wiedziałem, gdzie jestem i zupełnie straciłem orientację. Ociężały położyłem się znowu. Popatrzyłem na ciemnobrązowy sufit, pozbawiony jakichkolwiek ozdób. Usłyszałem jakiś gwizd od przodu i trzask pod sobą. Nie wiedziałem, jak ten obiekt wygląda w całości, bo nigdy dotąd nie widziałem czegoś takiego, a tym bardziej w tym nie jechałem. Rozejrzałem się po budce i zobaczyłem skrzynki z bronią. Wyglądała na obcą. Na skrzynkach były jakieś napisy, których nie rozumiałem. Pode mną ciągle trzeszczało, zrozumiałem, że to dźwięk tej maszyny. Wsłuchiwałem się w ten turkot z zamkniętymi oczami, ale nie zamierzałem dłużej spać.*

*Pojazd pędził do przodu, szybko mijając wsie. W pewnej chwili dojechał do jakichś słupków pomalowanych na różne kolory. Wtedy zatrzymał się i stał dłuższy czas. Zobaczyłem kilku małych ludzi, którzy wyszli z pojazdu i rozmawiali o czymś ze zwykłymi ludźmi. Teraz, pod wpływem światła słonecznego, zorientowałem się, że to nie dzieci, ale niziołki. Po załatwieniu kilku spraw i uściśnięciu rąk ponownie weszli do pojazdu, a maszyna ruszyła w dalszą drogę. Zrozumiałem, że było to przekraczanie granicy. Byłem nieco przestraszony zaistniałą sytuacją. Uświadomiłem sobie, że jestem gdzieś za granicą razem z niziołkami, a mój oddział został kilometry stąd. Postanowiłem nie panikować i czekać na dalszy rozwój wydarzeń.*

*Droga mijała bardzo sprawnie. Ciągle przysłuchiwałem się turkotowi i patrzyłem przez okna. Ten pojazd był o wiele szybszy od koni. W pewnej chwili zobaczyłem brzeg morza. Słońce bardzo ładnie odbijało się w wodzie. Dalej była następna granica do przekroczenia, w końcu słońce schowało się za horyzontem i nastała ciemność. Ponownie zasnąłem. Kiedy się obudziłem, maszyna stała. Jakiś niziołek wszedł do miejsca, w którym siedziałem i z mocnym akcentem zapytał:*

*- Przepraszam bardzo, kim pan jest?*

*- Jestem Czesław Jagoda, szlachcic zaściankowy i żołnierz jazdy.*

*- Co pan tu robi?*

*Nie wiedziałem, co odpowiedzieć, aż w końcu zebrałem się w sobie i powiedziałem:*

*- Wszedłem tu przypadkiem.*

*- Zapraszam za mną - oznajmił niziołek. Wstałem z miejsca i poszedłem za nim. Okazało się, że jestem w jakimś miasteczku. Odurzenie piwem już całkiem mi minęło.*

*- Czy jest pan głodny? - pytał niziołek.*

*- Tak, długo nie jadłem - odpowiedziałem.*

*- To zapraszam za mną - powiedział po raz drugi. Zaprowadził mnie do jakiejś gospody. Wtedy mogłem zobaczyć całą maszynę. Składała się z dwunastu połączonych części, a z przodu miała dymiący komin. Wokół nas siedziały same niziołki, byłem jedynym dużym człowiekiem. Niziołek złożył zamówienie w swoim języku. Po chwili dostaliśmy chleb z dżemem i herbatę.*

*- Dziękuję - powiedziałem z uśmiechem.*

*- Drobnostka - odrzekł. Opowiedziałem mu historię swojego życia, zaczynając od zaścianku, a kończąc na bitwie. Ze smutkiem powiedziałem mu o śmierci Sławka i dwóch innych.*

*- Ja w tej wojnie straciłem dwóch towarzyszy, moich dobrych znajomych Athelstana i Willibalda. Na szczęście zaraz wracamy do domu. Zostanie pan ze mną?*

*- Na razie będę musiał.*

*- Jestem Ethelred Mallard.*

*- Czesław Jagoda.*

*Uścisnęliśmy ręce.*

*- Ma pan, panie Jagoda, jakiś zawód?*

*- Nie, jestem jeszcze uczniem.*

*- A ja jestem komendantem straży ogniowej w Howlersfield, jedynej takiej straży na świecie. W moim miasteczku urodził się Dunkan Worms, słyszał pan zapewne o Wormsie?*

*- Tak, na zajęciach artystycznych.*

*- No właśnie. Był malarzem, rzeźbiarzem, strażakiem, sprzedawcą i wiele innych prac podjął w ciągu 125 lat swojego życia. Mamy koszule z jego wizerunkiem, kubki, upominki, co jakiś czas jest wystawa jego prac. Można powiedzieć, że jest on najsłynniejszą postacią w naszym kraju. Jego wizerunek zna chyba każdy. Nawet dzieci uczą się o nim w szkołach.*

*- Nawet kubki z nim są? - zdziwiłem się.*

*- Tak... Czego to nie wymyślą dla pieniędzy? A ogólnie jak samopoczucie, panie Jagoda?*

*- Możliwie.*

*- Ja też nie narzekam. Uważam, że tylko słabi narzekają, a my, strażacy, powinniśmy być mocni. Tak samo żołnierze.*

*- Zgadzam się.*

- *Moja rodzina nie może się doczekać mojego powrotu. Żona ostatnio pisała.*

*- Ciekawe, jak jest u mnie.*

*Spojrzałem na Mallarda. Był krępy, miał brązowe włosy i bokobrody i niebieskie oczy. Sądząc z twarzy, miał około pięćdziesięciu lat, ale bardzo ładnie się starzał. Wróciłem myślami do mojej rodziny i zacząłem zastanawiać się, kiedy zobaczę ich następnym razem. Potem razem z komendantem weszliśmy do bryczki pocztowej, która zawiozła nas do jego miejsca zamieszkania. Trasa przebiegła bez kłopotów.*

9 - W MIASTECZKU KARZEŁKÓW

*Dom Mallardów był pomalowany na żółto i miał jedno piętro. Okna były bardzo duże i dawały dużo światła do wnętrza. Dach był zbudowany z czerwonej dachówki. Na piętrze był balkon, a na parterze taras. Dom był podpiwniczony dość wysoką piwnicą. Stał w sąsiedztwie ładnej studni i starych drzew. Dalej mieściły się zabudowania gospodarcze. Budynek stał samotnie niedaleko miasteczka Howlersfield, z którego z podwórka widać było remizę strażacką pomalowaną na czerwono.*

*Komendantowi od razu wyszedł na powitanie jego dwudziestoparoletni syn Chester, młodzieniec z bakami bardzo podobny, choć trochę wyższy od ojca. Zaraz potem z domu wyszła też jego żona, Gwyneth. Oprócz nich w domu mieszkali jego drugi syn Wilbur, córka Kelly i matka, również Kelly. Chester Mallard był potężnym niziołkiem z lekko odstającymi uszami. Miał brązowe gęste włosy, duży nos i szerokie ramiona. Był ubrany w niebieski strój roboczy. Wilbur Mallard był szczupły, długonogi, miał rude włosy i gładko ogoloną twarz. Był ubrany w zieloną kraciastą koszulę i brązowe spodnie na szelkach. Gwyneth Mallard była rudą kobietą w średnim wieku ubraną w białą bluzkę i brązową spódnicę. Kelly Mallard starsza była grubą staruszką w białym czepku, białej bluzce i szarej spódnicy. Kelly Mallard młodsza była bardzo szczupłą dziewczyną w szaro-niebieskiej sukience. Miała szczupłą twarz, dołek w podbródku i długie brązowe włosy. Miała jakby porcelanową twarz i bladoniebieskie oczy. Pan Ethelred Mallard przedstawił mi ich wszystkich. Bardzo ucieszyli się na jego powrót, a żona przyniosła mu świeżo upieczone powitalne ciasto drożdżowe.*

*Wszystkie domy w Howlersfield były podobnie zbudowane, różniły się przede wszystkim kolorami. Barwy tych domów były przeważnie jaskrawe, a płoty były czerwone, niebieskie bądź zielone. Płot Mallardów został pomalowany na niebiesko. Ulica była stosunkowo szeroka, dwa powozy mogły swobodnie się minąć. Okolica obfitowała w stare drzewa o grubych pniach.*

*- Przedstawiam wam pana Czesława Jagodę. Nie może znaleźć miejsca, więc przez trochę czasu będzie z nami mieszkał - powiedział komendant do swojej rodziny.*

*- Witam wszystkich - wyjąkałem nieśmiało. Matka i babcia nie posługiwały się językiem rolniczyńskim, dzieci trochę go znały. Postanowiłem, że przebywając w Peinii będę uczyć się miejscowego języka, żeby móc porozumieć się z każdym.*

*- Zapraszam do stołu - powiedział komendant i ukroił mi spory kawałek ciasta, który zjadłem ze smakiem i podziękowałem. Napiłem się słodkiego soku malinowego. Atmosfera w domu niziołka była tak przytulna, że chciałem tam zostać jak najdłużej. Dowiedziałem się, że maszyna, która mnie tutaj przywiozła, nazywa się pociąg. Syn Chester pracował jako złota rączka, Wilbur zajmował się instalacjami artystycznymi ze starych przedmiotów, których nie pozwalał wyrzucać, a Kelly nie zajmowała się w zasadzie niczym, pomagała tylko matce i babci w prowadzeniu domu.*

*Parter domu składał się z sześciu pomieszczeń. Była tam przestronna kuchnia wyłożona płytkami, w której naczelne miejsce zajmowała duża szafa pełna przypraw, pokój matki Mallarda, w którym ściany były żółte i stało kilka mebli, jadalnia z dużym stołem i dziesięcioma krzesłami, pokój komendanta i jego żony z niebieskimi ścianami i dużym łóżkiem pośrodku, łazienka wyłożona kaflami i kotłownia z piecem (do tej pory nie wiedziałem o istnieniu osobnych pomieszczeń o takich funkcjach). Na piętrze mieszkały dzieci Ethelreda. Pokój Kelly miał jasnoróżowe ściany, pokój Chestera jasnopomarańczowe, a Wilbura szare.*

*Pierwszego dnia pobytu u Mallardów zjadłem smaczny obiad złożony z porcji ryżu z warzywami. Dotąd nigdy nie jadłem ryżu, bo w Rolniczynie jest zapewne bardzo drogi. Komendant ostrzegł mnie, że nie dostanę tutaj alkoholu, a słyszał, że moi rodacy naprawdę za nim przepadają. Byłem nieco zawiedziony. Powiedział też, że mięso ssaków, na przykład wołowinę czy wieprzowinę, dostanę tylko u krasnoludów, bo niziołki przeważnie nie jedzą mięsa. Nie przeszkadzała mi ta sytuacja.*

*Po posiłku komendant zaprosił mnie na popołudniowy spacer po mieście, na co z wielką ochotą się zgodziłem. Wyjście na ulicę znajdowało się bezpośrednio za domem. Do oświetlania służyły latarnie, których też do tej pory nie widziałem. W tym kraju spotykało mnie tak wiele nowych rzeczy, że czułem się nimi przytłoczony. Ulica miała po obu stronach chodniki, co raczej nie jest spotykane w mojej ojczyźnie. Wszystkie domy, o czym już wspomniałem, były murowane i bardzo podobne do siebie, nieco klockowate.*

*- Co to za kominy? - zapytałem, patrząc na koniec ulicy.*

*- Mamy w naszym miasteczku dwie fabryki. Winston Spell produkuje meble, a krasnolud Awskarlawer Granmot garbuje kozie skóry - odpowiedział Mallard.*

*Szliśmy dalej. Między podwórkami, które znajdowały się w sporej odległości od siebie, rozpościerały się plantacje. Uprawiano wiśnie, pomarańcze, jabłka, śliwki, gruszki i brzoskwinie, co oznaczało, że w tym rejonie kwitnie sadownictwo. Z powodu kończącej się zimy, drzewa nie miały liści i nikt tam nie pracował. Dalej, za domami, rozciągały się lasy brzozowo-sosnowe. Zima, w przeciwieństwie do naszego kraju, była ciepła.*

*- Niektóre z miejscowych dzieci w życiu nie widziały śniegu - zauważył komendant. Dla mnie było to zupełnie osobliwe.*

*Przeszliśmy się do końca ulicy i w ten sposób znaleźliśmy się w centrum miasteczka. Był tam kwadratowy rynek z ratuszem i urzędem miejskim, przy których rosły cztery stare i potężne świerki. Pomiędzy tymi drzewami znajdował się masywny kamień z wyrytą liczbą 236 - datą założenia miasta. Budynki na rynku były wysokie, co najmniej dwupiętrowe. Fabryki stały jedna przy drugiej, kilka domów za rynkiem.*

*- Gdzie jest świątynia? - zapytałem z ciekawości.*

*- Nie ma. Nie wyznajemy żadnej religii - obojętnie odpowiedział Mallard.*

*- Naprawdę? Nie modlicie się?*

*- No nie. Nie sądzę, że jest nam to potrzebne.*

*- Ale przecież trzeba w coś wierzyć.*

*- Wystarczy, że wierzymy we wzajemną pomoc i pokładamy wiarę w ludzkość. Nasz kraj jest ateistyczny.*

*- Niesamowite, a Rolniczyn deklaruje się jako państwo wyznaniowe i nie wolno oficjalnie nie wierzyć w Boga.*

*- Widzi pan, panie Jagoda, nasze państwa są bardzo różne.*

*- Kto w takim razie udziela wam ślubów albo odprawia pogrzeby?*

*- Urzędnik cywilny, proste.*

*- Dla mnie zadziwiające.*

*Przeszliśmy się jeszcze obok fabryk. Byłem zachwycony ogromem tych gmachów. Dotąd tylko w Kaczkowie widziałem równie wielkie budynki. Po zobaczeniu fabryk przeszliśmy obok firmy przewozowej "ROWAN FERNETT TRANSPORT" i cukierni "SŁODKOŚCI SAMWELLA BLAKLEY'A". Miały bardzo zachęcające szyldy. Ruszyliśmy w drogę powrotną. Potem komendant zaprosił mnie do sadu, który mieścił się za jego budynkami gospodarczymi. Były tam stare jabłonie i wiśnie. Pokazał mi, jak wszczepia się nową gałąź w stare drzewo.*

*- Mój zmarły ojciec nauczył mnie tego, kiedy byłem młody - powiedział. Następnie udaliśmy się do brzozowo-sosnowego lasku rosnącego za sadem. Do najgrubszej z brzóz przytwierdzona była butelka.*

*- Jak pan widzi, zbieram soki - skomentował Mallard. Następnie zaczął zbierać do kieszeni szyszki, mówiąc:*

*- Krasnoludy kupią to za każdą cenę, oni bardzo je lubią.*

*Niezły był z niego biznesmen, ale też towarzysz rozmowy. Opowiedział mi o swoim nieżyjącym ojcu i o jego życiowych poradach. Opisał też wieloletni spór ojca o miedzę z sąsiadem Thorntonem. Przyjemnie mi było go posłuchać.*

*- Gdzie tu można znaleźć pracę? - zapytałem w końcu.*

*- W wielu miejscach, gdzie okiem sięgnąć, tam źródło zarobku - odpowiedział Mallard.*

*- Na przykład?*

*- Na plantacji pomarańczy Kanefielda niedługo będzie obcinanie gałązek, może by pan się zapisał.*

*- Daleko to?*

*- Dwieście metrów na prawo.*

*- To chętnie.*

*- I sprawa załatwiona.*

*Plantacja pomarańczy wydawała mi się ciekawa. Noc spędziłem w pustym łóżku w pokoju Chestera. Następnego dnia zjadłem na śniadanie smaczną owsiankę i tym samym zacząłem nowy dzień.*

*- Czym się pan zajmował przed wojną? - zapytał Chester.*

*- Byłem uczniem. Skończyłem niecałe dwie klasy - odpowiedziałem z lekkim zażenowaniem.*

*- To u was edukacja jest na tak niskim poziomie?*

*- Niestety tak. Posłali mnie do szkoły z wielkim opóźnieniem.*

*- U nas to by nie przeszło. A ma pan jakieś zainteresowania?*

*- Trudno określić. A pan?*

*- Ja interesuję się mechaniką, dlatego zostałem złotą rączką.*

*- Dużo pan z tego zarabia?*

*- Nie za wiele, ale najważniejsza jest satysfakcja z wykonanej pracy.*

*- Popieram pańskie zdanie w tej sprawie.*

*Rozmawiało się z nim równie przyjemnie, co z jego ojcem. Wydawał się być konkretną osobą, wypowiadającą się rzeczowo i treściwie, a właśnie takich ludzi cenię najbardziej. Zaprosił mnie do piwnicy, gdzie pokazał mi naprawiane przez siebie dwukołowe pojazdy.*

*- Co to jest? - zapytałem.*

*- Rowery, w waszym kraju ich nie znacie?*

*- Ja przynajmniej nie znam.*

*- Pokażę, jak się na tym jeździ - powiedział. Zdjął jeden z rowerów, wsiadł na niego i zrobił małe kółko po warsztacie.*

*- Ciekawy pojazd. Taki jakby sztuczny koń - zauważyłem. Opowiedział mi o narzędziach, których używa w pracy, a ja wysłuchałem tego z ciekawością.*

*Potem spotkałem się z Wilburem. Ten z kolei zaprosił mnie do swojego pokoju, żeby pokazać swoje instalacje artystyczne. Jedna z nich była zrobiona z samych łyżek i widelców połączonych metalowymi drucikami, inne były zrobione z żyłek i drutów.*

*- Trochę dziwna ta sztuka - odezwałem się.*

*- Na pewno odmienna od tej, do której pan jest przyzwyczajony. Robię coś jedynego w swoim rodzaju.*

*- Ciekawe hobby, muszę przyznać.*

*Przedstawił mi też swoje gliniane rzeźby. Cały czas powtarzał, że wzorował się na Dunkanie Wormsie. Mnie najbardziej spodobał się pomnik ślimaka.*

*- Jaki ładny ślimak - zauważyłem.*

*- Dziękuję, ale ja uważam go za nieudanego. Może po pomalowaniu będzie lepiej wyglądać.*

*Powiedział, że ma zamiar niedługo pomalować te rzeźby na żywe kolory, a potem będzie je sprzedawał.*

*- Jeśli będzie to możliwe, zostanę w przyszłości równie znaną osobą, co Dunkan Worms - stwierdził dumnie.*

*Podziwiałem jego zdolności w tej dziedzinie. Jako ostatnią spotkałem Kelly, która wprowadziła mnie w inną dziedzinę życia, o której dotąd nie miałem pojęcia - fotografię. Pokazała mi zdjęcia, czyli, jak powiedziała, obrazy zrobione światłem. Dla mnie brzmiało to jak jakaś czarna magia. Na jednym zdjęciu stała na łące z wyciągniętymi ramionami, na drugim siedziała na krześle ze skrzyżowanymi nogami i prawą ręką na kolanie, na trzecim leżała na łóżku w zwiewnym ubraniu, na czwartym pozowała z braćmi, na piątym z całą rodziną. Na każdym była inaczej ubrana. Zafascynowało mnie to.*

*- Jeśli panu się podoba, to może pan się sfotografować - zaproponowała.*

*- A gdzie można to zrobić? - zapytałem.*

*- Zakład Featherstone'a Ashburna, niedaleko stąd, to tam powstały wszystkie te arcydzieła.*

*- Dziękuję pani za propozycję, a za to się płaci?*

*- Tak, wiem, że nie ma pan na razie pieniędzy, trzeba z tym trochę poczekać i odłożyć. I nie żadna pani, tylko Kelly. Ile pan ma lat?*

*- Osiemnaście.*

*- A ja siedemnaście. To proszę mówić do mnie i do moich braci po imieniu. Mogę na pana mówić Czesio?*

*- Może pani, znaczy możesz, Kelly.*

*- Dzięki, Czesiu.*

*Teraz pustkę po Sławku wypełniła rodzina niziołków. Miałem nadzieję, że zostanę u nich jak najdłużej i pomogą mi odnaleźć się w ich rzeczywistości.*

10 - WYSTRZAŁOWA STRAŻ OGNIOWA

*Spędziłem następne dni i tygodnie w domu komendanta. Pewnego słonecznego dnia postanowił zaprowadzić mnie do remizy i zapoznać z tajnikami straży ogniowej. Miał zamiar przedstawić mi strażaków i pokazać sprzęty, którymi się posługują. Zaznaczył też, że straż jest bardzo symboliczna i w całym życiu ugasił tylko jeden pożar.*

*- Był to pożar piekarni, miałem trzydzieści sześć lat. Dwie ściany spaliły się na popiół, resztę udało nam się ocalić. Na szczęście nikt nie zginął - opowiadał.*

*Weszliśmy do środka remizy. Wewnątrz stał powóz cały pomalowany na czerwono, wyposażony w dużą pompę i długą sikawkę. Na ścianie na haku wisiały mundury i złożone pozostałe węże.*

*- Niech pan Czesław zgadnie, ilu jest tu strażaków.*

*- Dziesięciu?*

*- Pudło, trzech.*

*- Tylko tylu?*

*- Jak widać, więcej nie potrzeba. Ja, Robert Wattington i Garbold Bellinham. Garbold jest naszym woźnicą, ja komendantem, a Robert skarbnikiem. Wkrótce ich panu przedstawię.*

*- Trzech strażaków, kto by pomyślał.*

*- Nasz wóz nazywa się Worms-chart 01. Nazwaliśmy go na cześć naszego artysty i pierwszego tutejszego komendanta. Proszę spojrzeć na ścianę, na której wisi galeria portretów. Ten pierwszy, barczysty z krzaczastymi brwiami, to Dunkan Worms we własnej osobie. Drugi to Edmund Bikeleigh. Trzeci to Mitch Folder, następny Garland Wigg, za nim Derrik Billins, ostatni dwaj to Podrik Drawer i mój wychowawca i mistrz, nieżyjący już William Rade. Ja zawisnę w tej galerii jako ósmy, kiedy przestanę pełnić obowiązki komendanta, co mam nadzieję, nie stanie się prędko.*

*Po chwili do remizy weszło dwóch elegancko ubranych niziołków. Pierwszy, obdarzony okrągłą głową, małymi wąsami i falowanymi brązowymi włosami, przedstawił się jako Garbold Bellinham. Drugi, wyższy i szczuplejszy, obdarzony bardzo krótko ostrzyżonymi blond włosami i noszący okrągłe okulary, przedstawił się jako Robert Wattington.*

- *Ja jestem Czesław Jagoda, szlachcic z Taszowa w Rolniczynie i były uczeń klasy drugiej - odpowiedziałem. Słysząc to ostatnie, byli mocno zaskoczeni. Powiedzieli mi o swoich funkcjach, powtarzając tym samym słowa Mallarda.*

*- Dlaczego jest pan u nas? - zapytał Wattington.*

*- Znalazłem się tu przypadkowo. Wszedłem po pijaku do pociągu, a on zawiózł mnie tutaj. Teraz mieszkam u pana komendanta.*

*- Dobrze się mieszka? - zapytał Bellinham.*

*- Oczywiście, jest bardzo wygodnie - odpowiedziałem.*

*Nazajutrz zapisałem się do pracy na plantacji Kanefielda. Nadal spałem na łóżku u Chestera. Pierwszego dnia przyszedłem do pracy w pożyczonym płaszczu, największym, jaki udało się znaleźć pani Gwyneth i z butelką herbaty do popijania. Przy podcinaniu gałęzi było nas sześciu. Byli to po kolei od stojącego najbliżej mnie do najdalej: Barney Powder, średniego wzrostu, rudawy ze sterczącymi włosami, Harvey Kringley, szczupły z zadartym nosem, blond włosami i okrągłymi policzkami, Donald Wisdom, wyższy od reszty, z brązowymi włosami i baczkami na policzkach, najstarszy w grupie, brodaty i niski Humphrey Trunker i przysadzisty blondyn z wąsem i okrągłą jak Księżyc w pełni twarzą Logan Fieldmouse. Pan Oliver Kanefield przyszedł o dziesiątej zobaczyć, jak idzie nam praca. Był ubrany w białą marynarkę i takie same spodnie, a na głowie miał pasujący melonik. Podpierał się parasolem. Był to siedemdziesięcioletni niziołek o eleganckiej prezencji, obdarzony orlim nosem, wąską twarzą i krótką siwą bródką. Włosy miał zaczesane do tyłu. Towarzyszyła mu wnuczka o imieniu Linna, córka jego najmłodszego syna. Spotkałem ją wtedy pierwszy raz, a odegra w tej historii dość znaczącą rolę. Była czternastolatką o długich blond włosach i szczupłej sylwetce. Była ubrana w skórzane palto i szarą spódnicę. Przyglądała się uważnie naszej pracy.*

*- Nastroje panom dopisują? - zapytał nas jej dziadek.*

*- Tak, wszystko gra - odpowiedział Fieldmouse, najbardziej z nas narwany.*

- *A jak z apetytem, grubasie? - ciągnął pan Oliver.*

*- Wytrzymam do obiadu.*

*- Humphrey, ty stary byku, jak zdrowie?*

*- Dobrze, nie mogę narzekać.*

*- Twoje wnuki nie chcą ostatnio czekolady?*

*- Owszem, chcą, ale obiecałem, że dam im pod koniec miesiąca.*

*- A dobrze żyjesz z żoną?*

*- Pewnie. Molly dostaje po buźce co ranek i co wieczór, a poza tym wszystko układa się cacy.*

*- Doskonale, tego się spodziewałem. Jak, Kringley? Nie tęsknisz już za tą ukochaną? Nie chce ci się wieszać w lesie?*

*- Nie, nie, nabrałem nowych sił. Pomyślałem, po tym jak Hazel wyjechała, że po niej znajdzie się następna, a jak z tamtą się nie uda, to będzie jeszcze inna, aż w końcu się kiedyś ożenię.*

*- Czyli jesteś teraz optymistą?*

*- W pełnym tego słowa znaczeniu. Mam masę energii i muszę ją spożytkować.*

*- To pożytkuj dalej, życzę szczęścia. Donald, jak u ciebie? Finansowo stoisz dobrze?*

*- Nie, raczej kiepsko, dlatego siódmy sezon tu pracuję.*

*- No to niedobrze. A w życiu prywatnym dobrze?*

*- Tak, odkrywam na nowo miłość do Winifred. Ona potrafi być naprawdę słodka.*

*- Zostałeś mi ty, Barney? Piszesz coś czasem?*

*- Jestem w trakcie pisania trzeciej powieści.*

*- Jak się nazywa?*

*- "Awantura w kawiarni w Sułtanacie". To powieść przygodowa, orientalna. Teraz jest na takie moda, więc piszę, co będą chcieli czytać. Zarobiłem całkiem sporo na poprzednich dwóch, jeszcze do tej pory nie wydałem. Myślę, że z trzeciej też hojnie mi się zwróci.*

*- To twórz dalej, powodzenia życzę.*

*- Dziękuję bardzo.*

*- Ostatni jest pan Czesław. Tęskni pan za ojczyzną?*

*- Tak, coraz bardziej.*

*- Ale nie tak nie do zniesienia?*

*- Nie, da się wytrzymać. Myślę, że spędzę tutaj jeszcze dobre parę miesięcy.*

*- Ja też miałem poczucie dość głębokiej tęsknoty, kiedy wyjechałem w delegację do Hagalonu. Było to dziewiętnaście lat temu. Albo kiedy sprzedawałem perfumy w Sułtanacie trzydzieści dwa lata temu. W pana ojczyźnie byłem raz, czterdzieści lat temu, też w delegacji handlowej, pierwszej w życiu. Dużo w życiu podróżowałem, ale zawsze pocieszała mnie myśl, że zostawiłem dom pełen ciepła i kochającą rodzinę i mogę do nich wrócić w każdej chwili.*

*- Cieszę się, że znalazłem kogoś, kto myśli podobnie jak ja - powiedziałem.*

*- A co się panu Czesławowi najbardziej spodobało w naszym kraju?*

*- Wie pan, wszystko jest dobre. Mieszkańcy są mili, domy są ładne, krajobrazy malownicze, a jedzenie smaczne. Wszystko mi się podoba, a jedyne, co mi przeszkadza, to ta obcość kulturowa i brak swoich.*

*- Mieszka pan u Mallarda, z tego co mi wiadomo.*

*- Tak, w porządku gość, dużo gada, ale mądrego miło posłuchać.*

*- On taki jest, gaduła nad gadułami, ale cóż, taki się urodził i ja go nie zmienię.*

*- Brakuje mi Sławka, mojego kolegi ze szkolnej ławy, który zginął na wojnie. Chyba za nim tęsknię najbardziej i wiem, że nigdy więcej się nie zobaczymy.*

*- Rozumiem. Mnie też w życiu wiele razy spotkała śmierć bliskich osób. Najmocniej wzruszyła mnie śmierć mojej matki dwadzieścia trzy lata temu. Jest poczucie pustki, ale z czasem zostaje zastąpione przez inne wydarzenia, szczególnie kiedy jest co robić i czym się zajmować.*

*- Tak, ma pan rację. Sławek był kimś szczególnie mi bliskim. Znałem się z nim od siódmego roku życia. Często się odwiedzaliśmy. Długo by wyliczać nasze wspólne zabawy i spacery. Mieliśmy masę wspólnych pomysłów. Był dla mnie jak trzeci brat, lepszy od dwóch prawdziwych, bo tamci za bardzo zajmują się sobą. Dopiero po jego tragicznej śmierci zrozumiałem, ile straciłem. Zwątpiłem w sprawiedliwość Boga, który pozwala na śmierć takich młodych i dobrych osób jak on.*

*- U nas, jak zapewne pan już wie, w Boga wierzą tylko krasnoludy i odwiedzający "duzi" ludzie.*

*- Wiem, nie rozumiem, jak wy tak potraficie.*

*- Z czasem zrozumie pan. Trzeba dokładniej poznać naszą kulturę, a wtedy wszystko stanie się jasne. Dobrze, muszę już iść, do widzenia panom.*

*Pan Kanefield i Linna odeszli, a my pracowaliśmy do przerwy obiadowej, a po posiłku przez następne cztery godziny.*

*Pewnego dnia, kiedy miałem wolne, Kelly zabrała mnie do salonu fotograficznego F. Ashburna, bo wyjątkowo zależało jej, żebym miał swoje zdjęcie. Dałem się namówić i poszliśmy. Salon mieścił się w niewielkim budynku, przeszklonym od przodu. Nad wejściem wisiała duża tablica z nazwiskiem właściciela. Weszliśmy do środka. Tam zobaczyłem jakieś czarne pudło na stojaku, które okazało się być aparatem do robienia zdjęć. W pomieszczeniu znajdował się chudzielec z burzą siwych włosów i podkręconymi wąsami, noszący okulary w grubej czarnej oprawce. Był ubrany w brązową kamizelkę, niebieskie spodnie i białą koszulę.*

*- Dzień dobry - powiedzieliśmy.*

*- Witam, panno Mallard. A kim jest ten wysoki kawaler?*

*- Czesław Jagoda z Rolniczyna.*

*- Aha, czyli jeden z tych dużych. Jest pan drugim nie-niziołkiem, który robi sobie tutaj zdjęcie, a prowadzę ten zakład od sześciu dekad. Przychodzi tutaj dość często pewien skąpy krasnolud.*

*- Poprosimy dwa zdjęcia - front i profil - rzuciła Kelly.*

*- Panienki czy kawalera?*

*- Pana Czesia.*

*- Dobrze, już przystępuję do działania. Proszę usiąść na stołku i siedzieć przez trzy minuty. Proszę przyjąć pozę, która pana nie zmęczy.*

*Usiadłem z założonymi rękami. Wysiedziałem wyznaczone trzy minuty. Fotograf oślepił mnie błyskiem lampy, na co prawie się skrzywiłem.*

*- Gotowe. Proszę zgłosić się po zdjęcia najwcześniej pojutrze, a najpóźniej za miesiąc. Należy się dziesięć pundów - powiedział. Kelly zapłaciła.*

*- A panienka nie robi sobie zdjęć?*

*- Dziś nie.*

*Wtedy do salonu weszło dwóch wielkich typów w końskich skórach. Jeden był blondynem, a drugi brunetem. Blondyn trzymał w ręce laskę z wielkim G na gałce. Za nimi wszedł do środka malutki człowieczek z wielkim, obwisłym brzuchem, brodą do połowy ciała, rudymi włosami związanymi w kucyk z czarną tasiemką, olbrzymim nosem, malutkimi oczkami i brwiami jak krzaki. Za nim weszło dwóch podobnych drabów, w sumie było ich czterech. Zrzucił z siebie czerwone futro, które wziął ochroniarz idący jako ostatni. Był to miejscowy fabrykant Awskarlawer Granmot - według pana Mallarda najbogatsza osoba w okolicy. Pod czerwonym futrem miał białą koszulę z falbankami, a na nogach nosił szerokie czerwone spodnie pasujące do futra.*

*- Cześć, stary pryku! - rzucił do fotografa.*

*- Ile szanowny pan sobie życzy zdjęć? - zapytał Ashburn.*

*- Sześćdziesiąt. Muszę się znaleźć na kartach kilkudziesięciu czasopism, a mają być w różnym formacie.*

*- Co pan rozkaże.*

*- Tak, tak, starcze, pan każe, a mały sługa musi, takie prawo i los. Taka sprawiedliwość naszych Bogów. W naszych Bogów pan wierzysz?*

*- Ateistą jestem.*

*- Milcz, psubracie! Musisz!*

*- Dobrze, przepraszam za szczerość...*

*- Teraz siadam na krześle, Mabam, postaw tutaj!*

*Wskazał jednemu ze swoich osiłków miejsce, a tamten postawił krzesło. Po wypowiedzianym imieniu rozpoznałem w rosłym brunecie Hagalończyka. Krasnolud fotografował się z różnych stron i w różnych pozach, a ja z Kelly opuściliśmy ten zakład, jeszcze raz dziękując fotografowi. Spotkanie z krasnoludem nie należało do przyjemnych.*

11 - ARTYSTA, CZYLI TEN POWALONY SYN KOMENDANTA

*Pieniądze zarobione u Kanefielda na plantacji zacząłem odkładać na wynajęcie mieszkania, bo znudziło mi się mieszkać pod jednym dachem z rodziną komendanta. Chester był zadowolony z mojego zamiaru wyprowadzki, bo znowu miał cały pokój dla siebie, za to Wilbur i Kelly nie byli zadowoleni, bo przez te kilka tygodni dość mocno się ze mną zżyli. Fotografie z salonu Ashburna Kelly odebrała najwcześniej, jak się dało i pokazała mnie i całej rodzinie. Patrząc na nie, trudno mi było uwierzyć, że powstały właśnie moje dwa portrety bez użycia farb i pędzla. Fotografia była dla mnie czymś niesamowitym i niezrozumiałym, przypominała wręcz czary. Pomyślałem sobie, że jeśli po powrocie spotkam pana Gadowskiego, a on zacznie mnie straszyć łowczym czy jakimś duchem, ja go nastraszę fotografem i pokażę zdjęcia. To był wyśmienity pomysł.*

*Wilbur z kolei wpadł na bardzo niecodzienny pomysł, przez który nazwałem go powalonym synem komendanta. Pod wpływem moich opowieści o poległym Sławku, postanowił namalować jego portret w formacie moich zdjęć. Ucieszyłem się z tego pomysłu, ale jeszcze bardziej zdziwiłem. Sądziłem, że mu nie wyjdzie, bo przecież nie widział mojego kolegi na oczy.*

*- Nic nie szkodzi, wyobraźnia pracuje, odwzoruję go kubek w kubek - mówił z przekonaniem.*

*- Nie uda się - upierałem się przy swoim.*

*- Zobaczymy, przynajmniej spróbuję.*

*- Portretowałeś już kogoś z opowieści?*

*- Nie, ale warto zrobić to pierwszy raz. W końcu życie jest złożone z wielu pierwszych razów.*

*- Oby ten pierwszy raz nie okazał się nieudany.*

*- Jestem dobrej myśli. Jaki był Sławek?*

*- Sławek, ach... Sławek... Sześć liter, które dla kogoś obcego znaczą tyle, co każde inne imię, a dla mnie znaczą tak wiele. Tak dużo treści w tak krótkiej formie...*

*- Dobrze, czy był wysoki?*

*- Mojego wzrostu, może dwa centymetry niższy. Jeszcze by mnie dogonił...*

*- Jaki miał kształt twarzy?*

*- Coś pomiędzy podłużnym a okrągłym, bardzo symetryczny.*

*Nakreślił na dużym płótnie kontur twarzy.*

*- Jaki miał nos?*

*- Średniej wielkości, prosty, wąski, lekko zadarty do góry.*

*Naszkicował błyskawicznie nos mojego zmarłego kolegi.*

*- Teraz proszę o opis brwi.*

*- Cienkie, prawie niewidoczne, łukowate, umiejscowione daleko od siebie.*

*- Jaki kształt oczu?*

*- Jak migdały. Średniej wielkości, pasujące do reszty twarzy, niepodkrążone.*

*- Źrenice duże, małe czy średnie?*

*- Między średnie a małe.*

*- A tęczówki?*

*- Dosyć duże.*

*- Rzęsy jakie?*

*- Krótkie i cienkie, prawie niewidoczne.*

*- Czoło wysokie czy niskie?*

*- Pomiędzy, bardzo gładkie.*

*- Możesz wskazać palcem położenie linii włosów?*

*Pokazałem. Ze zdziwieniem zauważyłem, że rysunek rzeczywiście zaczyna przypominać Sławka.*

*- Uszy duże, małe?*

*- Średnie.*

*- W jakim kształcie?*

*- Lekko odstające, gładkie, bez cech szczególnych.*

*- Jaki podbródek?*

*- Bez dołka, delikatnie spłaszczony.*

*- A policzki?*

*- Szczupłe, ale nie zapadnięte. Górna warga wyraźnie oddzielona od policzków. Kości policzkowe dosyć ostre.*

*- Kształt ust?*

*- Dosyć szerokie i średniej długości.*

*- Włosy proste czy kręcone?*

*- Proste.*

*- Jakiej długości?*

*- Z pięć centymetrów.*

*- Jak był uczesany?*

*- Najczęściej nijak, miał busz na głowie.*

- *Jaką miał szyję?*

- *Średniej długości i szerokości, z dość wyraźnym jabłkiem.*

*- Jakie miał ramiona?*

- *Niezbyt szerokie.*

*- Miał jakieś pieprzyki albo znamiona?*

*- Różowawą kropkę na podbródku.*

*- To już wszystko, obejrzyj.*

*- Nie wierzę, Sławek jak żywy! Dziękuję bardzo.*

*- Momencik, teraz będzie malowanie. Jaką miał cerę?*

*- Jasną, policzki często mu się różowiły.*

*- Jakie włosy?*

*- Jasny blond.*

*- Oczy?*

*- Szaro-niebieskie, bardzo głębokie. Miał niesamowite spojrzenie.*

- *Miał jakiś zarost?*

*- Najwyżej delikatny meszek.*

*- Więc mamy Sławka. Jeszcze ubranie.*

*- Niech będzie zielone. Pamiętam jego zieloną koszulę.*

*- Dobrze, gotowe.*

*Pokazał mi ukończony portret, któremu zostało już tylko wyschnąć. Od razu zacząłem wspominać Sławka, a ten portret tak udał się Wilburowi, że myślałem, że śnię. Od razu w głowie włączyły się wspomnienia związane z wojną, a w szczególności widok Sławkowego trupa, którego do śmierci nie zapomnę. Rozpłakałem się i poprosiłem Wilbura, żeby się nie śmiał.*

*- Nie będę się śmiać, doskonale rozumiem twoją sytuację - powiedział. Otworzył szufladę biurka i wyjął z niej portret siwego niziołka bardzo podobnego do komendanta.*

*- To mój dziadek. Namalowałem go zaraz po jego śmierci. Też na widok tej twarzy od razu w głowie stają mi wspomnienia wielu lat spędzonych z nim. Przypominam sobie chodzenie do sadu po jabłka i gruszki, zbieranie szyszek w lesie, łowienie ryb, wspólne picie wieczorowej herbaty i długo by jeszcze wymieniać. Domyślam się, że ty tak samo masz dużo wspomnień ze Sławkiem. Przynajmniej ja miałem to szczęście, że dziadek przeżył przeszło siedemdziesiątkę, a twój kolega żył zaledwie siedemnaście lat, tyle, ile teraz ma moja siostra. Zginąć w takim wieku to dla mnie coś niewyobrażalnego.*

*- Oj tak...*

*Opowiedziałem mu tego dnia wszystko o Sławku, uwydatniając jego poszczególne cechy charakteru. Wilbur i Kelly, która weszła potem do jego pokoju, słuchali tego ze skupieniem. Następnie zapytałem ich, czy znają jakieś miejscowe legendy.*

*- U nas nie ma legend, liczą się fakty - odpowiedziała Kelly.*

*- A u nas jest odwrotnie - oznajmiłem. Postanowiłem opowiedzieć im jedną z rolniczyńskich legend:*

*- Dawno temu moim krajem rządził król Spycimir I zwany Sprawiedliwym. Kiedy dowiedział się, że w jaskini koło pewnego górskiego miasteczka zadomowił się ziejący ogniem smok, który pożerał bydło miejscowych rolników, postanowił jechać tam i osobiście go zabić. Doradcy ostrzegali króla, że może zginąć i zbytecznie się naraża, on jednak uparcie stał przy swoim, wobec czego byli bezsilni. Król pojechał zaopatrzony w ostry miecz. Przyszedł do burmistrza miasteczka i zadeklarował przed nim, że smok zginie w ciągu najbliższej doby. Następnie kazał swoim pachołkom przyprowadzić jałówkę jako przynętę dla smoka. Słudzy spełnili polecenie władcy i umieścili jałówkę przed wejściem do jaskini. Król zaczaił się obok wejścia uzbrojony w miecz. Kiedy smok wyciągał głowę, żeby zjeść jałówkę, król błyskawicznie ściął mu głowę. Mieszkańcy wiwatowali, mięso smoka zostało zjedzone, ze skóry zrobiono buty, a szkielet został oddany w ręce miejscowych zakonników i do dziś jest w klasztorze.*

*- Co to jest klasztor? - zapytała Kelly.*

*- Klasztor to zgromadzenie duchownych.*

*- Kto to są duchowni?*

*- U nas nazywa się tak ludzi, którzy odprawiają msze.*

*- Co to są msze?*

*- Nabożeństwa ku czci naszego Boga.*

*- Aha, rozumiem, że oni zbierają się w grupy i tworzą te klasztory.*

*- Tak, mniej więcej na tym to polega.*

*Następnego dnia pracowałem na plantacji tylko do południa, więc z łatwością mogłem udać się, gdzie chcę. Wybrałem restaurację o nazwie SMACZNIE I ZDROWO, KIRK REDWOOD. Zamówiłem porcję śledzi w śmietanie i herbatę do picia. Przysiadł się do mnie mężczyzna w szarym kubraku i zielonej czapce łowieckiej, w którym ku mojej radości bez słowa rozpoznałem rodaka.*

*- Czesław Jagoda, szlachcic z Taszowa - przywitałem się.*

*- Leszek Dybicki, mieszczanin z Dziędzielewa - odpowiedział i uścisnął mi rękę. Miał bladoniebieskie oczy, wysokie czoło, blond włosy, rzadkie brwi i długi nos.*

*- Skąd pan się wziął w Howlersfield?*

*- Pojechałem za handlem. Jestem tu już siedem lat. A pan?*

*- W stanie wątpliwej trzeźwości wszedłem do pociągu, a on mnie tu zawiózł. Jestem tu dopiero trochę ponad miesiąc.*

*- Podoba się panu tutaj?*

*- Zdecydowanie tak, wszystko wydaje się takie miłe i przytulne.*

*- Mnie też. A czego panu najbardziej brakuje?*

*- Sławka, mojego poległego kompana, nie mogę przestać o nim myśleć. Ciągle staje mi przed oczami jego uśmiechnięta, jasna twarz.*

*- Mnie najbardziej brakuje znajomych terenów i znajomych ludzi. Przez pierwsze dwadzieścia lat życia poruszałem się cały czas po znanym terenie, a potem przeniosłem się do zupełnie obcego miejsca i oswajałem się z nim długi czas. Z niektórymi elementami nowej rzeczywistości do tej pory nie mogę się oswoić.*

*- Ja mam tak samo, przypominają mi się widoki rodzinnego domu, zaścianka szlacheckiego, nawet szkoły, chociaż jej nie lubiłem.*

*- Ja bym pospacerował po tych lasach za Dziędzielewem. Tak mi tego brakuje, tak bym chciał się nimi przejść, posłuchać śpiewu ptaków, pooddychać leśnym powietrzem, pozbierać grzyby, zapolować, umyć twarz w strudze.*

*- Mnie brakuje posiłków, które gotuje moja mama. Te pieczenie, te smażone ryby, placki, zrazy, kapusta, fasolka, zupy. Jadłbym całymi godzinami i bym nie mógł przestać.*

*- Miło spotkać rodaka na obczyźnie, zawsze miło.*

*- Ma pan całkowitą rację.*

*Następnie opowiedziałem mu historię swojego życia. Starałem się przedstawić wszystko krótko i treściwie. Dybicki słuchał tego z zaciekawieniem, po czym, jak się spodziewałem, odpowiedział:*

*- Teraz ja opowiem o sobie. Urodziłem się w 954 roku na piętrze małej kamienicy w Dziędzielewie na ulicy Rybackiej 13. Mój ojciec, Bogumił, jest z zawodu handlarzem tandetą, a moja matka, Krzesimira, gospodynią domową. Mam dwie siostry, Wiesławę i Mieczysławę i brata Wojciecha. Jestem najmłodszy. Skończyłem dwie klasy miejscowej szkoły podstawowej. Uczyłem się średnio. Ojciec miał plan, że po przejściu w stan spoczynku podzieli swój niewielki interes na mnie i Wojtka. Ja zgadzałem się z nim. Moim najlepszym przyjacielem był kolega z klasy - Miłosz Przywarski. Pewnego razu popłynęliśmy dwuosobową łódką przez miejscową rzekę aż do morza. Nad morzem obserwowaliśmy fale uderzające o brzeg przy blasku Księżyca, a w oddali widzieliśmy wielki płynący żaglowiec. Zaczęliśmy rzucać do morza kamienie na odległość i nazbieraliśmy pełne kieszenie bursztynów, z których moje siostry zrobiły potem sobie naszyjniki, które bez ich zgody ojciec zhandlował jakimś kobietom. Miłosz był moim wiernym przyjacielem do czasu rozstania w roku 974. Trudno mi zliczyć nasze wspólne wędrówki i przeżyte wtedy przygody. Chodziliśmy po lasach, ulicach, brzegach rzek, polach, łąkach i pastwiskach. Czytał mi wiersze swojego imiennika, Miłosza Wierzby, z ładnej niebieskiej książeczki wziętej ze swojego domu. Często odwiedzaliśmy się też w swoich domach, częściej ja byłem u niego niż on u mnie, bo mój ojciec jest człowiekiem lubiącym przebywać wyłącznie ze swoją rodziną, co ja chciałem jak najbardziej uszanować. Miłosz opiekował się swoją starą babcią, która znała na pamięć całe długie fragmenty z poezji Wierzby. Miłosz powiedział, że dostał to imię właśnie po ulubionym poecie rodziny. Teraz powinienem opowiedzieć o moich kontaktach z handlem. Zwierzchnikiem mojego ojca był krasnolud Tidgo, przez nas nazywany "Tytko z czarną pytką". Tidgo był malutki i chudy, miał czarne sterczące do góry włosy i gęstą brodę. Był uzbrojony w długi czarny bat, który zwijał i który nosił wszędzie ze sobą. Lubił go rozwijać i zwijać w czasie rozmów z moim ojcem. Dawał tacie zlecenia, a on musiał je wykonywać do określonego terminu. Mówił niskim, zachrypniętym głosem, a jego słowa zawsze brzmiały bardzo stanowczo. Na każdym palcu nosił sygnet i kazał je całować swoim "uniżonym sługom". W wieku siedemnastu lat zacząłem chodzić do zakładu Tidga na praktyki. Miłosz poszedł razem ze mną, jako syn niezbyt bogatego szewca. Wszystkich pracowników było około trzech tysięcy. Tidgo prowadził fabrykę mebli, farbiarnię, przędzalnię, drukarnię, kopalnię złota, zlewnię mleka, zakład kowalski, bednarski, kołodziejski, stolarski, rzeźnię, karczmę, księgarnię z biblioteką, piekarnię, biuro rachunkowe, agencję detektywistyczną, pracownię malarską pracującą przy dekoracjach świątecznych, wytwórnię zabawek z drewna i tartak. W ciągu dwóch lat praktykowałem w prawie każdym dziale. Nie dziwiło mnie tyle interesów naraz, bo to zwyczajne u krasnoludów bez konkurencji w okolicy. Pracowałem w pocie czoła i sporo zarabiałem, z czego szczególnie mój ojciec był dumny. Potem odkryłem kobiety i alkohol, ten okres postanowiłem przemilczeć. W wieku dziewiętnastu lat Tidgo oddał mnie i Miłosza do swojego młodszego brata, właściciela stoczni i ponad pięćdziesięciu okrętów handlowych. Zacząłem pływać do Ernalinu i Ahonenionu, a raz popłynąłem nawet do Intoleumu. Przez większość czasu żeglugi widzi się tylko morze bądź ocean, co szybko robi się męczące. Jednak ja uwielbiam wodę, więc patrzenie w nią potrafi być ciekawe nawet pięćdziesiątego dnia rejsu. Przewoziłem do Hagalonu i Sułtanatu towary kolonialne uprawiane na wielohektarowych plantacjach na tych kontynentach. Do Intoleumu podróżowali hagalońscy więźniowie, którzy pracowali na tamtejszych plantacjach w charakterze niewolników jako kara. Z Ernalinu podróżowali czarnoskórzy niewolnicy, żeby pracować na plantacjach lub jako służba na każdym z innych kontynentów. Poznałem wielu konkurentów Tidgów: księdza Wojcieszkowskiego, który posiada dwieście pięćdziesiąt tysięcy hektarów tytoniu i konopi na niezamieszkanym terenie Sułtanatu, króla ropy Sawalisa, handlarza niewolników i prostytutek Cichorowskiego, właściciela olbrzymich plantacji bawełny w Ahonenionie i Ernalinie Poffada, winiarza Hegmerada, fabrykanta broni i plantatora malin Bidza, giganta żelaza Oddota, wytwórcę srebrnych naczyń i plantatora chmielu Kulpara, wydobywającego gazy ziemne księdza Q., wytwórcę jedwabiu i aksamitu Kerbesa, właściciela stu browarów na trzech kontynentach księdza Vybornika, plantatora porzeczek i poziomek Wittida, wytwórcę instrumentów muzycznych sprzedawanych po całym świecie Ablintada, właściciela prawie całego ernalińskiego zboża Dimmoda, największego na świecie stoczniowca Karismatta, największego plantatora bawełny księdza Biwada, największego handlarza niewolników Purgesa, największego wytwórcę i sprzedawcę ubrań Tombla, największego sprzedawcę żywności Kiswada, największego handlarza farbą Proda, handlarzy niewolników i pośredników handlowych braci Brunnlów, największego handlarza tytoniu Fatihana, i wreszcie - najbogatszą osobę na świecie - właściciela różnorakich interesów na każdym kontynencie świata - Gubkola. Od siedmiu lat mieszkam na stałe w tym miasteczku i raz do roku wypływam na kolejny rejs handlowy. Nie przejmę interesu po ojcu, wszystko w rękach Wojtka.*

*Na tym skończył. Postanowił, że pokaże mi, gdzie mieszka. Była to zielona kamienica na sąsiedniej ulicy. Pożegnałem się z nim i wróciłem do Mallardów. Kilka dni później przyszedł czas na pożegnanie.*

*- Będę pana odwiedzał jak najczęściej - obiecał komendant. Wilbur utwierdził mnie w przekonaniu bycia powalonym synem komendanta, kiedy pokazał mi ukrywany dotąd mój portret na podstawie fotografii Ashburna. Poprosił, żebym zabrał go ze sobą. Następnego dnia osiedliłem się w mieszkaniu zaraz obok restauracji Kirka Redwooda. Mieszkanie wynajmował mi drugi napotkany przeze mnie rodak. Był to ponad osiemdziesięcioletni staruszek bez zębów, mocno pomarszczony i przygarbiony, z przerzedzonymi siwymi włosami, z zapadniętymi oczami i haczykowatym nosem, brodaty i wąsaty. Był ubrany w szary strój i miał ponury wyraz twarzy.*

*- Jak się nazywacie, młodzieńcze? - zapytał zmęczonym głosem.*

*- Czesław Jagoda.*

*- A ile macie lat?*

*- Osiemnaście, rocznikowo dziewiętnaście, urodziłem się w 962 roku.*

*- Ja od was jestem starszy o sześćdziesiąt cztery lata, urodziłem się w roku 898. Rolniczyna nie widziałem od roku 926. Nazywam się Wolimir Sudyłakowicz. Pochodzę ze szlachty z dziada, pradziada zamieszkującej region Zgorzelewo. A wy też szlachcic?*

*- Tak, z zaścianka w Taszowie.*

*- W jakim powiecie?*

*- Strachockim.*

*- To w Strawnicy, daleko od mojego dawnego domu. Mieszkałem we wsi o bardzo słusznej nazwie Bieda. Moje nazwisko dawniej brzmiało Cudzyłakowicz, czyli łaknący cudzego, co bardzo pasowało do moich przodków. Z czasem swojski człon "cudzy" zmienił się w niezrozumiały "sudy".*

*- My się nazywamy Jagodowie, jak chyba wiadomo, od nazwy rośliny. W zaścianku jest opowiadana pewna legenda, jak powstały nazwiska mieszkańców. Kiedy przyszli szlachcice zaściankowi wyrębywali las na osadę, na pniu ściętego dębu pojawiła się twarz Naszego Pana. Pan zapytał, jak nazywają się mężczyźni przebywający w lesie. Oni odpowiedzieli, że mają tylko imiona. Wtedy tego, który zbierał jagody, nazwał Jagodą, tego, który najwięcej wyrąbał i był najbardziej odważny, nazwał Przygodą, tego, który przyszedł na skróty, mianował Skrośborskim, tego, który sięgał po miód z drzewa, nazwał Pszczelarskim, tego, który najwięcej na niego patrzył, mianował Wścibą, najstarszego, z siwiejącymi włosami mianował Siwkowskim, najdziwniej ubranego nazwał Cudakowskim, szeleszczącego gałęzią nazwał Szeleścińskim, najbardziej niedomytego mianował Brudnikiem, a stojącego przy rzece nazwał Pływodalskim. W ten sposób wszyscy zostali nazwani.*

- *Ciekawa historia.*

*- Znam wiele legend rodzinnych i z okolicy.*

*- Ja też. U nas w domu dużo mówiło się o przeszłości naszych terenów.*

- *Mógłby pan coś opowiedzieć?*

*- Dawno temu na odludziu mieszkał pewien myśliwy. Myśliwy ten był bardzo zazdrosny wobec bogactwa zwierząt i roślin, które posiadali ludzie zza rzeki. Pewnego dnia postanowił im to ukraść. Nocą przeprawił się przez rzekę i zabrał kilka sztuk bydła. Następnej nocy wykopał worek ziemniaków. Trzeciej nocy uprowadził konia. Tamci zorientowali w końcu, co się dzieje i z powodu, że myśliwy łaknął cudzego, nazwali go Cudzyłakiem, a jego syn był zwany Cudzyłakowiczem, z czasem Sudyłakowiczem. Tak tłumaczy się pochodzenie mojego nazwiska.*

*Opowiedziałem mu trochę o sobie. Streściłem pobyt w szkole, przybliżyłem stosunki panujące w zaścianku i w mojej rodzinie i opisałem Sławka.*

*- Ja również miałem wielu przyjaciół, którzy już dawno nie żyją - stwierdził.*

*- Sławek był mi bardzo bliski.*

*- Mnie wielu było bliskich. Szczególnie Wrocisław Krzemieńczyk. Umarł dwanaście lat temu. Drugi był zmarły piętnaście lat temu Zdzisław Ostrobód. Poznałem się z nimi jako dziecko i znałem ich do starości. To po prostu coś pięknego.*

*- Ja znałem Sławka od siódmego roku życia, łącznie jedenaście lat. Odbyliśmy wiele wspólnych rozmów, spacerów, przygód i zagranych gier.*

- *A tutaj macie jakichś przyjaciół?*

*- Przyjaciół nie, ale dobrych znajomych. Dobrze zapoznałem się z komendantem Mallardem i jego rodziną. Oprócz tego poznałem mieszkającego obok Leszka Dybickiego. Nie wie pan, czy jacyś jeszcze nasi rodacy mieszkają bądź przebywają w tym mieście?*

*- Chyba nie ma więcej nikogo. Znam Dybickiego, jest handlarzem.*

*- Zgadza się.*

*- Ja byłem w życiu kelnerem, żołnierzem, stróżem, sprzedawcą i pomocnikiem krawca.*

*- A ja uczniem, żołnierzem, a teraz pracownikiem plantacji u Kanefielda.*

*- Oliver Kanefield jest bardzo porządny, znam go od lat.*

*- Ma ładną wnuczkę, ale na razie bardzo młodą.*

*- Ma kilka wnuczek i kilka wnuków. O którą wam chodzi?*

*- O Linnę. Ma chyba czternaście lat.*

*- Aha, wiem, która to. Taka, co często chodzi z nim na tę plantację, czasem w takim fikuśnym kapelusiku.*

*- Tak, tak, to ona. Jest bardzo towarzyska.*

*- To dobrze, warto być osobą towarzyską. A ten pan Mallard to jest zawzięty gaduła.*

*- Prawda.*

- *Ile razy on opowiadał o jedynym pożarze, który w życiu ugasił. Też znam go od lat. Widziałem jak dorastał, jak doroślał, jak rodziły się jego dzieci...*

*- Dużo pan musiał zobaczyć.*

*- Wiadomo. Kiedy żyje się w mieście pięćdziesiąt pięć lat.*

*- Ja jestem tu dopiero od miesiąca.*

*- Przez moje życie zobaczyłem wiele narodzin i śmierci, zawierania małżeństw i świąt. Jakoś to życie się toczy, byle do przodu. A wy jeszcze zobaczycie w swoim życiu dużo, być może więcej ode mnie. A ja wiele zobaczyłem też rzeczy przykrych, szczególnie na Kipie.*

*- Co to jest?*

*- Obóz koncentracyjny na wyspie Farno, dla więźniów religijnych i politycznych. Przez dwa lata byłem tam strażnikiem, od roku 924 do 926. Zobaczyłem w nim ogrom śmierci i niezawinionego cierpienia.*

*- Ciekawe i wstrząsające.*

*- To mało powiedziane. Czuję się teraz, jakby były to najdłuższe dwa lata mojego życia.*

*- Czego panu najbardziej brakuje w tym kraju?*

*- Religii, bo jestem głęboko wierzący, mimo tego, przez co przeszedłem, a to państwo jest stuprocentowo świeckie. A wam czego brakuje?*

*- Najbardziej brakuje mi Sławka. Nie mogę się pogodzić, że już go nie zobaczę i z nim nie porozmawiam. Oprócz tego tęsknię za tą swojskością, bliskością i przewidywalnością, jaka była w ojczyźnie.*

*- Ja kiedyś tęskniłem za ojczyzną. Teraz jestem pogodzony, że już jej nie zobaczę. Na pewno od mojego wyjazdu bardzo dużo się zmieniło. Nie poznałbym już moich okolic, prawdopodobnie prawie wszyscy znajomi powymierali, zobaczyłbym wiele nowych twarzy. Z pewnością mało który dom w Biedzie pamięta mój wyjazd. No cóż, moi dwaj kamraci umarli na obczyźnie, to ja będę trzeci.*

*- Przykro mi to słyszeć. Ja postaram się wyjechać jak najszybciej.*

*- Bardzo słusznie. Wy jesteście młodzi, to całe życie stoi przed wami otworem. Dla mnie Pan Bóg prawie zamknął już swoją furtkę, niedługo przytwierdzi do niej kłódkę.*

*- Mógłby pan opowiedzieć coś o swojej młodości?*

*- Oczywiście. Urodziłem się na polu kapusty, co samo w sobie jest dość osobliwe i śmieszne, bo dzieciom często mówi się, że zostały znalezione w kapuście. Po prostu moja mama nie zdążyła pójść do domu i urodziła mnie na polu. Miałem jedną, jedyną siostrę - młodszą ode mnie o trzy lata Staśkę. Mojemu ojcu było na imię Sobiesław, a matce Bronisława. Ojciec był wysokim, dobrze zbudowanym blondynem o szerokiej twarzy i nosie podobnym do mojego. Nosił długą brodę, trzymał się prosto i chodził sztywno prawdopodobnie do końca życia. Ostatnio widziałem go, kiedy miał sześćdziesiąt lat. Umarł w wieku dziewięćdziesięciu, o czym powiadomił mnie list, który przyszedł aż tutaj. Moja matka w porównaniu z nim żyła krótko, bo tylko pięćdziesiąt dwa lata i zmarła w roku 923, kiedy nadal przebywałem w kraju. Matka była niewysoką i pulchną gospodynią domową o czarnych kręconych włosach, z czasem delikatnie przypruszonych siwizną. Nosiła fartuch do gotowania i niebieską chustkę na głowie. Do roku 918 żył jeszcze mój dziadek Władysław, ojciec matki. Był siwym, szczupłym i niewysokim szlachcicem o nazwisku Podlatowski. Przez całą starość podpierał się wielkim kosturem i nosił za pasem mały mieczyk. Staśka, moja siostra, w przeciwieństwie do mnie, bo przez całą młodość byłem brunetem, jest lub była blondynką. Była szczupła i niewysoka, trochę wyższa od matki. Ubierała się skromnie, podobnie do matki. Mieszkaliśmy w niewielkim, dosyć ciasnym dworku z modrzewiowego drewna. Obok dworu stała chałupa, w której rezydował Jarosław Pieniek, nasz jedyny parobek. Miło wspominam polowania i połowy ryb razem z nim. Dworek otaczały wysokie, stare brzozy. Bieda to bardzo mała wieś, kiedy w niej mieszkałem, liczyła tylko stu mieszkańców. Pamiętam wiele epizodów z tego okresu. Pewnego dnia, kiedy miałem jedenaście lat, spotkałem starego wędrowca, żołnierza-tułacza. Przyszedł do naszego dworku i prosił o nocleg i kawałek chleba. "Jak się nazywacie, żołnierzu?" - zapytał go mój ojciec. "Szlachcic Dobrosław Mużykowski z Mużykowa nad Złą Wodą" - odpowiedział. "Ja jestem Sobiesław Sudyłakowicz, a to są moja żona Bronisława i teść Władysław Podlatowski. Skąd przybywacie?". "Z rozbitego oddziału pułkownika Mokrowolskiego. Byłem na wojnie w Hagalonie, tłumiłem powstanie chłopskie". "Dawno to było?". "Skończyło się jakieś dwadzieścia lat temu". "Moglibyście coś opowiedzieć?". "Jako zawodowy żołnierz piechoty w roku 887 dostałem zgłoszenie od mojego dowódcy, Mokrowolskiego, ażeby stawić się w Hagalonie i pomóc cesarzowi tłumić powstanie chłopskie. Wyruszyliśmy więc, taka jest żołnierska dola. W czasie marszu śpiewaliśmy pieśni marszowe, było bardzo miło i wesoło. W przeciągu trzech tygodni przekroczyliśmy granicę. Tam czekali na nas pułkownicy Birad i Gemmol. Nasz oddział połączył się z ich oddziałami, po czym wyruszyliśmy na teren powstania. Prawie od razu zaatakowała nas masa uzbrojonego chłopstwa. Chłop o nazwisku Giratol był ich dowódcą. Buntownicy okradli arsenał w pobliskim mieście i wyruszyli na wojsko. Niebezpiecznie zbliżali się do Sadogu, to jest stolicy". "I co było dalej?". "Dalej nasz oddział uległ rozbiciu, zapanował straszny zamęt i nikt nie wiedział, w którą stronę się udać ani czy dalej walczyć. Przesiedziałem pewien czas u kowala, któremu pomagałem, po czym wyruszyłem w drogę powrotną. Dwadzieścia lat po świecie się włóczę, może już dwadzieścia z górą. Nie wróciłem do Mużykowa i nigdzie nie mogę znaleźć miejsca". "U nas będziecie mieć miejsce góra jedną noc". "Tyle też dobrze". Spał w chałupce parobka. Nie miał ze sobą żadnej broni. Zaciekawiła mnie jego osoba i wielka szkoda, że nie spotkałem go nigdy więcej. Następne zdarzenie miało miejsce, kiedy miałem czternaście lat. Poszedłem z dziadkiem i parobkiem na polowanie w pobliskim lesie sosnowym. Była zima, a śnieg zalegał na drzewach. Nagle, na drodze przecinającej las zobaczyliśmy wielki kulig. Na przodzie jechał jakiś brodaty olbrzym trójką koni, wioząc na saniach trzy młode kobiety w futerkach. Jedna z nich, ubrana na niebiesko, pomachała do mnie przyjaźnie, kiedy zbliżyłem się do drogi. Odmachałem jej, ale już odjechała. Było to coś niesamowitego, stałem jak zdrętwiały po tak miłym pozdrowieniu przez obcą szlachciankę. W następnych saniach, zaprzężonych w jednego konia, siedziało dwóch mężczyzn w czarnych płaszczach. Obaj mieli kusze, więc zrozumiałem, że to myśliwi. Ci minęli nas, nie odwracając na nas wzroku. Trzecie sanie zajmował gruby starszy mężczyzna w czerwonym płaszczu, starsza kobieta w szarym stroju i woźnica na niebiesko. Sanie te ciągnęły cztery konie i były najbogatsze ze wszystkich. Za nimi dwóch młodzieńców ubranych jak woźnica jechało wierzchem na karych koniach. Czwarte sanie były zaprzężone w trzy siwki, a jechało nimi pięć kobiet w futerkach i woźnica. W piątych saniach z kolei siedziało, oprócz woźnicy pięciu mężczyzn, a zaprzężone były w trzy kasztany. Dalej dwóch służących po bokach i jeden szlachcic w środku jechało wierzchem. Na saniach zaczepione były dzwoneczki, które przyjaźnie pobrzękiwały. Ostatnie sanie wiozły kilkoro dzieci i były zaprzężone w czwórkę, każdy koń był innej maści. Sługa jadący wierzchem zamykał kulig. Po przejechaniu wszystkich sań dziadek powiedział do mnie: "Pamiętam, że kiedy miałem dziesięć lat, poszedłem ze stryjem Stanisławem i dwoma pachołkami na polowanie w tym samym lesie. Był rok 848, czerwiec. Przejeżdżał wtedy tędy orszak królewski. W ozdobnej karecie zaprzężonej w sześć karych koni jechał król Czesław. Oglądałem ich z takiego dystansu, jak my ten kulig. To było niezapomniane przeżycie". Byłem zaskoczony i zachwycony. Oczami wyobraźni próbowałem przywołać ten orszak i umiejscowić go na tej drodze. Tego dnia dziadek opowiedział mi też o swoim pierwszym polowaniu: "Miałem dziewięć lat, stryj Stanisław zabrał mnie w głąb tego lasu, który wtedy był mniejszy. Dał mi swoją kuszę i powiedział, żebym celował do ptaków. Udało mi się zastrzelić bażanta. Przynieśliśmy go do dworu i było co jeść". Następny epizod, który pozostał w mojej pamięci, pochodzi z czasu, kiedy miałem piętnaście lat. Byłem wtedy w szkole. W czasie przerwy Zdzisiek Ostrobód zaproponował mi wyjście na małe zakupy. Nie miałem pieniędzy, więc postanowił za wszystko zapłacić. Mieliśmy iść lasem, żeby nauczyciele nas nie zauważyli. Tak się zaplątaliśmy w krzaki jeżyny, że z trudem wyszliśmy. Z powodu, że nasza szamotanina trwała zbyt długo, wróciliśmy do szkoły z gałązkami przyczepionymi do spodni. Przez to wszystko wyszło na jaw i zostaliśmy w kozie do następnego dnia. Jedyny raz zdarzyło mi się zostać po lekcjach. Pamiętam, że miałem bardzo dobrych nauczycieli i na żadnego nie mogę narzekać. Nie było w mojej szkole szczególnej przemocy ani okrucieństwa, przynajmniej ja ich nigdy nie zaznałem. Teraz powinienem opowiedzieć o mojej jedynej w życiu miłości - Kazimierze Bąkowskiej z Długiej Łąki. Zapoznał nas Zdzisiek na jednej zabawie. Ja miałem wtedy siedemnaście lat, a ona szesnaście. Była świetną partnerką w tańcu i przyjemnie się z nią rozmawiało. Trochę się wtedy napiłem, ale zaszumiało w głowie i minęło. Kazia pisała do mnie potem listy miłosne, a ja do niej. Zachowałem do dzisiaj całą naszą korespondencję. Pisała do mnie też po moim wyjeździe za granicę, a dwa razy napisała też w trakcie strzeżenia przeze mnie Kipy. Każdy list przypominał mi o znajomej okolicy i naszym uczuciu, któremu nie było dane się rozwinąć, a wielka szkoda. Wreszcie powinienem powiedzieć o mojej służbie wojskowej. Zapisałem się do wojska w roku 919, razem ze Zdzisławem i Wrocisławem. Moją pierwszą misją była próba schwytania kapitana Kiełtyki, sławnego pirata, o którym wiadomo było, że ukrywa się gdzieś w południowym Hagalonie, najprawdopodobniej w jednej z tamtejszych twierdz. Szukaliśmy go bezskutecznie. Byłem w każdym zamku na tamtym terenie, ale kapitan szybko zmieniał miejsce pobytu i skutecznie zacierał za sobą ślady. A zamki były naprawdę ładne. Zwykle zbudowane były z białego kamienia na wzgórzach i skałach. Nie udało się odnaleźć kapitana, aż w końcu pewnego dnia znaleziono ślady jego pobytu w Rolniczynie. Potem znowu zmienił miejsce, a w końcu zaginął bez wieści. Z czasem cała jego sprawa ucichła. A opowiadali o jego wyczynach pirackich naprawdę niesamowite historie. Podobno okradł w swojej karierze przeszło sto statków na kilku morzach. W roku 920 dostałem wezwanie wyruszenia do Karluru i wsparcia tego północnego kraju w walce z Saskorem. Trwała właśnie krwawa wojna, w której krasnoludzki dyktator uzyskał przewagę. Wziąłem udział w sześciu bitwach i z każdej wyszedłem bez ran. To było straszne patrzeć, jak wokół mnie walą się trupy, czy to sojuszników, czy krasnoludów, żadna różnica. Po tych sześciu bitwach wojna została wstrzymana, saskorski tyran przegrał, a ja mogłem pod koniec roku wrócić do domu. Pojechałem do rodzinnego dworku i spotkałem zupełnie odmienioną Staśkę. Siostra miała wtedy dziewiętnaście lat. Spoważniała i zmądrzała. Z wesołej dziewczyny stała się stanowczą gospodynią, która wzorowo prowadziła gospodarstwo wiejskie. W dodatku zajmowała się naukami przyrodniczymi i miała marzenie, że w przyszłości zostanie nauczycielką w szkole dla panien. Pokładała spore sumy na edukację, co nie podobało się naszemu ojcu, który mówił, że lepiej jej będzie ożenić się z którymś z miejscowych szlachciców i prowadzić spokojne życie na wsi. Siostra miała jednak zupełnie inne ciągoty. Lubiła pobyt na wsi, sprawiało jej to dużo przyjemności, ale wolała być dobrze wykształconą i zajętą kształceniem przyszłych pokoleń. Spotkałem się też ponownie z Kazimierą, która również bardzo wydoroślała. Była teraz panną na wydaniu i myślałem, że ożenię się z nią za kilka lat. W marcu 921 roku zostałem ponownie wezwany do Karluru, więc moje plany musiały poczekać. Trwał drugi etap wojny, a krasnoludów wspierali Kalifidzi. Znów poszedłem walczyć i wziąłem udział w ośmiu bitwach. W ostatniej zostałem dość poważnie ranny w brzuch. Przeleżałem dwa miesiące, najpierw pod opieką lekarza polowego, a potem w szpitalu. Saskor poniósł sromotną porażkę, a siedem z bitew, w których wziąłem udział, było zwycięstwami Karluru. W październiku wróciłem do kraju i awansowałem na stopień kaprala. Jesień spędziłem w rodowym dworku i zajmowałem się sprawami gospodarskimi. Czasami dosiadałem klaczy o wdzięcznym imieniu Ślicznotka i jeździłem na niej do Kazimiery. Rzadziej ona jeździła do mnie. Zimą wybraliśmy się na przejażdżkę saniami. Potem dostałem nowe wezwanie - rok 922 miałem spędzić w Hagalonie jako strażnik ministra spraw zagranicznych Gonfada. Gonfad był niskim, ale bardzo barczystym mężczyzną z czarnymi włosami sterczącymi jak kolce jeża, był konkretny i stanowczy. Służbę u niego wspominam bardzo dobrze, zwłaszcza dlatego, że hojnie płacił. W 923 roku zastałem w ojczyźnie matkę chorą na płuca. Zatrudniłem się jako kelner w karczmie pewnego pana Spycimira, żeby zarobić na leki dla niej. Nic to nie dało, zmarła na początku maja. Cały ten rok spędziłem w ojczyźnie. Wędrowałem dużo po lasach, chodziłem z parobkiem Jarosławem łowić ryby nad rzeką i pracowałem w rodzinnym gospodarstwie. W następnym roku zimą pożegnałem ojca i siostrę i wyruszyłem do Kipy na Farno. Przywódcą wyprawy był Przemysław Kucała, rodowity kaczkowianin i szczur lądowy, który w czasie rejsu dostał choroby morskiej i zrobił się cały zielony. Obóz Kipa zajmuje ogromny teren ogrodzony murem wysokim na sześć metrów. Jest pilnie strzeżony i mocno ogrodzony. Przebywają tam więźniowie, którzy sprzeciwili się religii bądź politykom. Od razu poznałem tam otoczonego powszechnym szacunkiem patriarchę o pseudonimie Wujek Szczypawka i jego pomocnika o przezwisku Brat Śmierć. Byli to dwaj miejscowi kapłani, którzy kierowali obozem. Wszystkie ich rozkazy, nawet najbardziej bezmyślne, należało nam bezwarunkowo spełniać. Pewnego razu przerośli samych siebie, rozkazując nam ugotować żywcem w kotłach stu czarnoskórych niewolników, którzy uciekli od swojego pana i wywołali bunt na plantacji bawełny. Pan każe, sługa musi, więc zrobiliśmy swoje. Innym razem osobiście musiałem pilnować obdzierania skóry z heretyka. To było okropne, brodaty mężczyzna wył i piszczał z bólu. Zobaczyłem wszystkie znane ludzkości narzędzia tortur zgromadzone w jednym miejscu. Byłem tam przez dwa lata i ciągle miałem dość. Zostałem stamtąd zwolniony w 926 roku i wyprowadziłem się do Peinii, gdzie zostałem sprzedawcą w sklepie galanteryjno-kolonialnym. Resztę historii opowiem później, bo nie chcę wam zabierać więcej cennego czasu.*

*Wprowadził mnie do pomalowanego na zielono pokoju i pomalowanej na niebiesko kuchni, które od tej pory miały być moje. Powiedział, jaka jest cena wynajmu, nie było drogo. Noc tego dnia po raz pierwszy spędziłem w nowym lokum, a następnego dnia wyruszyłem do pracy na plantacji.*

12 - DYSKUSJE O BOGU I PRAWDZIE

*Kiedy wracałem z pracy i mijałem tory, moją uwagę zwrócił siedzący na nich duży bury kot. Pomyślałem, że warto będzie go zabrać, bo w moim nowym mieszkaniu trzeba było pozbyć się panoszących się w nocy myszy. Zabrałem kota z torów i wziąłem na ręce. Był bardzo ciężki. Nie stawiał oporu. Pomyślałem, że prawdopodobnie jest czyjąś własnością, bo wyglądał na najedzonego. Wtedy na placu pojawiła się Linna Kanefield. Była ubrana w niebieski płaszczyk i szarą spódnicę.*

*- Dzień dobry, panie Czesławie, widzę, że znalazł pan mojego Browniego - powiedziała. Wypuściłem kota z rąk, a on przybiegł do swojej pani. Wzięła go na ręce.*

*- Linka, mam do ciebie interes.*

*- Słucham, panie Cześku.*

*- Czy mogłabyś przychodzić co jakiś czas z kotem do mojego mieszkania? Chodzi mi o to, żeby wyłapywał myszy.*

*- Dobrze. Mogę już teraz pójść z panem, bo mam dużo czasu.*

*Poszliśmy do kamienicy Sudyłakowicza. Zastaliśmy właściciela i przywitaliśmy go. Usiadłem na łóżku. Linna zdjęła płaszczyk, zajęła krzesło naprzeciwko łóżka i założyła nogę na nogę. Brownie został przez nią wypuszczony na podłogę i zaczął biegać po pokoju.*

*- Wygodnie się panu mieszka? - zaczęła rozmowę.*

*- Tak, wyspałem się ostatnio całkiem porządnie.*

*- Mam do pana sporo pytań odnośnie waszej religii.*

*- Słucham.*

*- Czy u was jest tak, że prawie wszyscy wierzycie w Boga?*

*- Tak, chyba nie znam osoby niewierzącej.*

*- U nas nikt nie wierzy. Czy jest wam to potrzebne?*

*- To istotny element naszej kultury i tradycji, choć osobiście nie czuję bliskiej więzi z Bogiem.*

*- Mógłby pan opowiedzieć coś więcej o waszej religii?*

*- Bóg nazywa się Sawan, ale często mówi się na niego Nasz Pan. Wierzymy, że przez sto lat żył na ziemi i nauczał ludzi. Przybrał w tym czasie trzy osoby, na trzydzieści trzy i jedną trzecią roku każdą. Jest jedyną postacią, którą możemy czcić, nie mamy innych bogów ani świętych. Jego bratem bliźniakiem jest diabeł. Pokłócili się na początku stwarzania świata i ta kłótnia trwa do dziś. Data stworzenia świata to według naszych wierzeń 15000 lat temu, 1 rok Pierwszego Okresu.*

*- Co za bzdury?! Ziemia ma około czterech miliardów lat, życie powstało ponad dwa miliardy lat temu, a Pierwszy Okres zaczął się od wynalezienia pisma!*

*- Dla nas religia jest ważniejsza niż nauka.*

*- Nie uważa pan tego za głupie?*

*- Nie zastanawiałem się nad tym. Wierzymy jeszcze, że Bóg mieszka na Słońcu, a diabeł na najdalszej planecie - Pierścieńcu.*

*- Następna bzdura! Przecież Pierścieniec nie jest najdalszą planetą, jest nią Błękitnik.*

*- My znamy planety tylko do Pierścieńca. O tak: Suchotnik, Żółtoziem, Ziemia, Czerwieniec, Olbrzym, Pierścieniec.*

*- Bladoziem i Błękitnik - uzupełniła Linna.*

*- Nie uczyłem się o dwóch ostatnich planetach, gdyby zapytać mojego nauczyciela przyrody, pana Wątłę, nie wiem, czy by w ogóle je znał.*

*- Znaczy, że wasza wiedza astronomiczna jest na niskim poziomie.*

*- Bez przesady, pan Wątło wie bardzo dużo. Kiedyś nauczył nas nazw wszystkich gwiazdozbiorów widocznych na niebie w ciągu roku.*

*- Jakiej wielkości są gwiazdy? Tego też pana uczył?*

*- Mniejsze od Księżyca. Znajdują się na odległości 20 000 kilometrów od Ziemi.*

*- Ha ha ha, nie wytrzymam ze śmiechu! Gwiazdy są przeważnie większe od Słońca i są setki razy dalej.*

*- Nie wierzę.*

*- Pana sprawa. A dlaczego gwiazdy świecą?*

*- Na ich powierzchni znajduje się bardzo jasny piasek.*

*- Pan mnie rozwala tymi odpowiedziami, duszę się ze śmiechu! Z czego zrobiony jest Księżyc? Z sera?*

*- Nie, z piasku i błota sklejonego do kupy przez Boga.*

*- Ha ha ha, a jak to się nie rozpada?*

*- Aniołowie nad tym czuwają.*

*- A z czego zrobione jest Słońce?*

*- Jest puste w środku, bo mieszka w nim Bóg. Powierzchnia jest zrobiona z ognia otoczonego warstwą smoły, pod którą znajduje się warstwa błota.*

*- Słońce jest większe czy mniejsze od Ziemi?*

*- Około trzy razy mniejsze.*

*- Cudowne odpowiedzi, ten pan Wątło naprawdę dużo pana nauczył. A jak to możliwe, że Bóg jest jedyny? Czy oznacza to, że bogowie krasnoludów są fałszywi?*

*- Sądzę, że nie. Jest jeden w obrębie naszej religii. Tamci bogowie zapewne też istnieją, tylko my ich nie wyznajemy.*

*- Czyli on nie jest jedynym bogiem na świecie?*

*- Raczej nie, ale nie wiem.*

*- Gdzie mieszkają pozostali bogowie?*

*- Prawdopodobnie w krajach swoich wyznawców.*

*- A u nas nie mieszka żaden bóg?*

*- Jeśli to kraj bez religii, to nie.*

*- Dlaczego ten wasz jest jakoś szczególny i mieszka na Słońcu, a nie w którymś kraju?*

*- Nie wiem. Może jest najważniejszym bogiem.*

- *Jak wygląda Bóg?*

*- Jest wysoki i dobrze zbudowany. Ma siwą brodę i długie, gęste włosy. Ma zielone oczy. Jego twarz pomimo wyglądu starca jest pozbawiona zmarszczek, a ciało przypomina takie jak u mężczyzny w kwiecie wieku. Nosi białą szatę do kostek i sandały.*

*- Czy Bóg odwiedza Ziemię?*

*- Tak, zstępuje do Parahudei, stolicy naszej religii i rozmawia z Najwyższym Kapłanem.*

*- O czym rozmawiają?*

*- To ścisła tajemnica.*

*- Jak często to się odbywa?*

*- Myślę, że co wtorek.*

*- Dlaczego wtorek jest u was najważniejszym dniem tygodnia?*

*- Bo we wtorek Bóg stworzył ludzi.*

*- Ilu ludzi stworzył naraz?*

*- Dwadzieścia par - po równo mężczyzn i kobiet.*

*- Gdzie to się stało?*

*- Na miejscu, w którym po wielu stuleciach powstała Parahudeja.*

*- Czy stworzył też ludzi wyznających inne religie?*

*- Nie wiem. Każda religia ma inny mit o stworzeniu człowieka, więc sądzę, że tamtych ludzi stworzyli ich bogowie.*

*- Czy wierzy pan we wszystko, co jest napisane w Świętej Księdze?*

*- Tak. To najszczerszy dokument, niezbite fakty.*

*- Jak to możliwe, że Bóg jest nieskończenie dobry, a jednak pozwala na tyle zła na świecie?*

*- Zło powoduje diabeł, a na świecie trwa ich odwieczna walka.*

*- Czy Bóg nie ma wystarczająco dużo siły, żeby raz na zawsze pokonać diabła?*

*- Wydaje mi się, że nie może tego zrobić. Ich siły się równoważą.*

*- Czy istnieją diabły innych religii?*

*- Nie wiem. Nie słyszałem o nich, być może nasz jest jedyny.*

*- Czy Bóg kontaktuje się z innymi bogami?*

*- Tego też nie wiem, ale przypuszczam, że tak.*

*- Czy Bóg jest wszechmogący?*

*- Nie, jeśli nie może pokonać diabła. Bóg też nie może kłamać ani popełnić żadnego innego grzechu. Może robić wszystko, co jest moralne i logicznie uzasadnione.*

*- Czy Bóg jest wszechwiedzący?*

*- Raczej nie, ale na pewno wie wszystko o Ziemi i jej mieszkańcach.*

*- Wie, co jadłam wczoraj na obiad?*

*- Wie, ale nie jest mu to potrzebne, bo w Niego nie wierzysz.*

*- Czy Bóg potrafi czytać w myślach?*

*- Z pewnością potrafi.*

*- Czy słyszy teraz naszą rozmowę?*

*- Słyszy.*

*- A widzi nas?*

*- Widzi, chociaż na pewno nie jest nami zainteresowany. On ma za dużo spraw na głowie.*

*- Czy zatem Bóg potrafi być wszechobecny?*

*- Zdecydowanie.*

*- Czy jest w stanie przejąć kontrolę nad obszarem innych bogów?*

*- Nie jestem pewny, ale sądzę, żeby Mu nie pozwolili.*

*- Czy Bóg kocha swoich wyznawców?*

*- Tak, ta miłość jest bezgraniczna.*

*- Czy kocha tych, którzy w Niego nie wierzą, na przykład mnie?*

*- Nie wiem, ale na pewno szanuje.*

*- Czy Bóg ma pieniądze?*

*- Nie, nie są mu potrzebne. Jego nie obchodzą wartości materialne.*

*- Czy Bóg będzie żył wiecznie?*

*- Dopóki będzie miał wyznawców. Naszym zadaniem jako osób wierzących jest niedopuszczenie, aby Bóg umarł.*

*- Czy Bóg miał początek?*

*- Nie wiadomo, Bóg i diabeł istnieli przed powstaniem świata, a nikt nie wie, co było wcześniej.*

*- Czy Bóg je i pije?*

*- Nie, ale robił to, kiedy przez sto lat żył na Ziemi.*

*- Czy miał jakieś ulubione posiłki?*

*- Nie, jadł wszystko, co mu podali.*

*- Czy Bóg szanuje wszystkich ludzi?*

*- Mam co do tego całkowitą pewność.*

*- Szanuje nawet Kalfidów?*

*- Tak, ale pod warunkiem, że diabeł ich nie opętał. Wierzymy, że ci walczący na wojnie zostali przez niego opętani.*

*Naszą dyskusję o Bogu i prawdzie przerwał pan Sudyłakowicz.*

*- Panie Czesławie, macie gościa - zwrócił się do mnie.*

*- Niech wejdzie - odpowiedziałem. Był to Leszek Dybicki. Przedstawiłem mu Linnę i powiedziałem, o czym rozmawialiśmy. Złożył mi propozycję:*

*- Panie Czesiu, jest w okolicy niezła krasnoludzka karczma. Mają tam piwo i mięso wieprzowe. Widzę, że ma pan wolny czas, to czemu byśmy nie skoczyli do niej?*

*- Dobrze, muszę cię pożegnać Linka, zabierz Browniego - odpowiedziałem i ruszyłem do wyjścia. Dziewczyna pomachała mi na pożegnanie, wzięła na ręce kota, który w czasie naszej długiej rozmowy złapał dwie myszy i poszła do wyjścia. Dybicki prowadził, a ja szedłem za nim. Wyszliśmy z kamienicy i podążyliśmy szeroką ulicą.*

*- To jest za lasem poza miastem, jedno z moich ulubionych miejsc - powiedział Leszek. Pół godziny później dotarliśmy. Karczma była ogromna - był to trzypiętrowy murowany budynek z białego pustaka, pokryty ciemną dachówką, mający przeszło dwadzieścia metrów szerokości i dziesięć długości. Na ogromnym szyldzie było napisane zielonymi literami na brązowym tle: AMMURT HUBBEKUPP ZAPRASZA. Weszliśmy do środka. W karczmie było prawie pusto, tylko dwóch Hagalończyków w kącie sali sączyło piwo z beczki. Za ladą wycierał kufel Ammurt Hubbekupp we własnej osobie. Był przysadzistym, klockowatym krasnoludem o ogromnej twarzy ze skórą na niej przypominającą końską. Miał brązową, szczeciniastą brodę i długie włosy opadające na ramiona i plecy. Pachniało od niego wódką, a w całej sali unosiła się woń alkoholów i pieczonego mięsa. Pieczeń wieprzowa z kuflem piwa! To by było coś! O tym marzyło od kilku miesięcy moje podniebienie.*

*- Cześć Leszek - zaczął krasnolud.*

*- Cześć. Oto mój rodak, szlachcic Czesław Jagoda - przedstawił mnie.*

*- Miło mi poznać pana szlachcica - bezemocjonalnie oznajmił Ammurt.*

*- Co nowego? - dopytywał się Leszek.*

*- Cichorowski stoczył pojedynek z Prodem i został śmiertelnie ranny.*

*- Kto by pomyślał?*

*- Prod będzie cię potrzebował w przyszłym miesiącu.*

*- O, to dobrze, wreszcie będę gdzieś w trasie.*

*- Granmot wczoraj u mnie był.*

*- Czego ta zakała waszej rasy chciała?*

*- Żądał pięciuset pundów pożyczki, bo inaczej jego sługusy spaliłyby karczmę!*

*- On znowu swoje. Poproszę dwie pieczenie wieprzowe z ziemniakami i dwa ciemne piwa.*

*- Służę uprzejmie. A, jeszcze jedno, przed tygodniem byli tu ludzie Tidga. Pytali o ciebie.*

*- Co im odpowiedziałeś?*

*- Że nic nie wiem.*

*- I dobrze. Ten krasnolud chce się na mnie zemścić z powodu mojego odejścia z jego zakładu.*

*Ammurt podał do stołu i najadłem się za wszystkie czasy. Kiedy wspólnie z Dybickim wracałem z leśnej karczmy, zobaczyliśmy Granmota otoczonego czterema fagasami. Szantażowali Kirka Redwooda, właściciela restauracji, koło której mieszkał Leszek.*

*- Redwood, na jutro ma być haracz - sześćset pundów. Inaczej rozbijamy ci okna - mówił fabrykant.*

*- Dobrze, dobrze - niecierpliwie odpowiadał właściciel i nerwowo łykał powietrze.*

*- Jak u ciebie z interesem, Redwood?*

*- Jak najlepiej, największy utarg od lat.*

*- U mnie najgorszy od dwudziestu. I co poradzisz? Muszę pożyczać.*

*- To nie pożyczka, to szantaż!*

*- Nie nadużywaj słów, kochasiu. To jest grzeczna prośba o pieniądze.*

*- A nie możemy rozwiązywać tego bez przemocy?*

*- Nie! Takie jest prawo moich bogów!*

*- Bardzo wygodnie jest zakryć się bogami, żeby usprawiedliwić swoje niecne działania.*

*- Nikim się nie zakrywam, stwierdzam faktyczny stan rzeczy! Wszystko, co robię, jest moralne i uzasadnione.*

*- Moralność Awskarlawera Granmota, nowa wersja moralności, tak?*

*- Nie! Moralność moich ojców, dziadów i pradziadów! Idę i masz być mi posłuszny! W przeciwnym razie twoje okna pójdą precz!*

*Opuścił przestraszonego Kirka. Dybicki wrócił do siebie, a ja poszedłem do kamienicy.*

*- Panie Czesławie, list do pana - powiedział pan Sudyłakowicz. Wziąłem od niego kopertę. List był zaadresowany do Howlersfield, bez podania szczegółowego adresu. Sądzę, że listonoszowi trochę zajęło dostarczenie go we właściwe miejsce. Zdziwiłem się, kiedy zobaczyłem napis: "Do mojego kochanego brata, Czesława Jagody z Taszowa". Poznałem charakter pisma, to napisała Radocha. Zacząłem czytać, pełen emocji:*

*"Drogi Czesiu,*

*Wczoraj wyszłam za mąż za Stacha Przygodę i odtąd mieszkam u niego. Stach przebudowuje swój dom, więc na razie śpimy u jego rodziców. Nasz nowy dom ma być niebieski, cały pomalowany ultramaryną. Tata martwił się o ciebie i był bardzo zdenerwowany, kiedy dowiedział się, że jesteś na liście zaginionych. Wielu ludzi cię szukało, ale na szczęście dowiedzieliśmy się, gdzie kończy się linia kolejowa, którą odjechałeś. U taty teraz wszystko dobrze, jest w doskonałym nastroju, bo wujowie upolowali dzika, z którego mama zrobi pieczeń. U mamy też dobrze, tylko czasem narzeka na ból głowy. Włodek i Mirek wczoraj wrócili z karczmy mocno podchmieleni i tata z mamą zrobili im sporą awanturę, ale już się wyciszyli i smacznie śpią. Mama często powtarza, że brakuje jej ciebie i nie może się pogodzić z widokiem pustego łóżka i miejsca przy stole. Napisz proszę, co u Ciebie. Czy poznałeś nową kulturę i czy ci się tam podoba. Mam nadzieję, że odjechałeś bez uprzedzenia pana majora z jakiegoś bardzo ważnego powodu. Pan Gadowski upominał się o ciebie. Chce cię widzieć w szkole do końca roku. Sławek został symbolicznie pochowany na naszym cmentarzu. Wiem, że musi Ci go bardzo brakować. Życzę Ci szybkiego powrotu do ojczyzny i dużo szczęścia w życiu.*

*Twoja Siostra Radosława".*

*Od razu postanowiłem napisać odpowiedź:*

*"Droga Radko, cieszę się, że zostałaś żoną Stacha i będziesz mieszkać w nowym miejscu. Życzę Ci udanego pożycia małżeńskiego na długie lata i gromadki ładnych dzieci, a moich siostrzeńców. Pojechałem pociągiem tylko dlatego, że przypadkiem wszedłem do niego w stanie wątpliwej trzeźwości. W Peinii jest dobrze, poznałem wielu dobrych ludzi, między innymi komendanta Ethelreda Mallarda i jego rodzinę, pana Wolimira Sudyłakowicza, u którego mieszkam w kamienicy czynszowej, Leszka Dybickiego, z którym prawdopodobnie wrócę do kraju i Linnę Kanefield, czternastolatkę, z którą prowadzę ciekawe dyskusje. Pozdrów ode mnie całą rodzinę i powiedz, że bardzo ich kocham. Cieszę się, że Sławek zasłużył na godny pochówek. Pan Gadowski w tym roku raczej mnie nie zobaczy.*

*Twój Brat Czesław".*

*Od razu udałem się na pocztę i oddałem ten list. Potem poszedłem do domu Mallardów i zagrałem w wojnę ze wszystkimi mężczyznami w rodzinie. Gra trwała długie godziny, więc wróciłem do kamienicy dopiero późnym wieczorem, przedtem jedząc kolację u Redwooda.*

13 - AKCJE NA PLANTACJI

*Kamienica - plantacja - Redwood bądź Hubbekupp - kamienica. Tak wyglądał schemat każdego mojego dnia, oprócz wtorków, przez następne miesiące. Często spotykałem się z Linną Kanefield i rodziną Mallardów. Na mieście sporadycznie spotykałem tego wrednego Granmota, który za każdym razem wyłudzał pieniądze od innego niziołka. Groził niszczeniem ich interesów bądź nawet śmiercią członków rodziny. Starałem się go omijać jak najdalej.*

*Z rozmów przeprowadzonych na plantacji uzyskałem informacje o życiorysie każdego z pracowników. Teraz przedstawiam je wam. Historia Barneya Powdera:*

*Urodził się wiosną 950 roku. Jego ojcem był stanowczy i śmiertelnie poważny urzędnik Bilton Powder. Miał trzy siostry i jednego brata. Zdobył staranne wykształcenie i dopiero pięć lat temu zupełnie ukończył edukację. Jego ojciec był wobec niego okropnie wymagający i zamierzał zrobić go swoim następcą w urzędzie pracy. Syn miał inne plany i postanowił pracować w literaturze, jednocześnie dorabiając sobie na plantacji. Jego pierwszą powieścią była "Samotna dziewczyna w pociągu", romans inspirowany prawdziwymi wydarzeniami, który przyniósł sporą popularność jego pismom. Druga powieść, "Śpiewający kucharz", spotkała się z jeszcze większym odzewem publiczności, a była przede wszystkim komiczna. Trzecią, w trakcie której był pisania, była "Awantura w kawiarni w Sułtanacie". Tym razem podjął tematykę orientalistyczną.*

*Powder opowiedział trzy charakterystyczne epizody ze swojego życia. Pierwszy dotyczył jego podróży do Hagalonu w celu zebrania materiałów do powieści "Śpiewający kucharz". W drodze spotkał natręta, który się do niego przysiadł. Prosił o pożyczenie jednego punda, na co Barney nie wyrażał zgody. Wtedy mężczyzna przytoczył mu całą historię swojego nieszczęśliwego czterdziestoletniego życia, opowiedział o dawnym bogactwie jego i jego rodziny i o tym, że obecnie przez głupstwa młodości jest na dnie, a jego matka jest śmiertelnie chora, ale da się ją jeszcze uratować. Wzruszony Barney pożyczył mu monetę, a ten wysiadł na pierwszej stacji i z uśmiechem na ustach nazwał go frajerem i swoją ofiarą. W ten sposób Barney jedyny raz w życiu został świadomie wykorzystany.*

*Drugą historią z życia, którą postanowił się z nami podzielić, było zdarzenie z czasu, kiedy miał dwanaście lat. Poszedł wtedy na długi samotny spacer, przeszedł przez kilka lasów i drogi prowadzące przez pola i łąki. W pewnym momencie zobaczył ogrodzony teren, na którym żołnierze ćwiczyli strzelanie z karabinów. Jeden z nich dał mu znać, żeby się wycofał, bo dla nieupoważnionych wstęp był wzbroniony. Barney mimo tego nie posłuchał i ukucnął między pokrzywami. Był świadkiem oddawania przez rekrutów strzałów do tarczy. Wspominał, że dyscyplina wojska była wprost wspaniała. Z powodu, że bardzo oddalił się wtedy od domu, wrócił dopiero po zmroku. Był to jego najdłuższy pieszy spacer w życiu.*

*Trzecia historia dotyczyła jego matki. Matka postanowiła wyszyć kwiatowy wzór na serwetce i posłała go do sklepu po nici w czterech kolorach. Barney spełnił jej prośbę, a matka była zajęta dzierganiem przez około miesiąc. Następnie serwetka zawisła w kuchni i wisi tam do dzisiaj.*

*Drugą osobą, której historię życia przedstawię, jest Harvey Kringley:*

*Harvey przyszedł na świat w październiku 958 roku. Był synem Ethel i Garrika. Miał trzech braci. Jego ojciec był z zawodu krawcem, a on pomagał mu w dzieciństwie mierzyć płótno i szyć z niego ubrania, podobnie robili jego bracia. Skończył tylko szkołę podstawową, nie przywiązywał większej wagi do nauki, dla niego ważniejsza była praca. Przez pewien czas dorabiał sobie jako stolarz, ceglarz i kamieniarz, a potem pracownik plantacji pomarańczy i pomidorów, często zmieniał pracę. Jego największym zamiłowaniem było struganie figurek z drewna, a następnie malowanie ich.*

*W wieku 17 lat poznał Hazel Wildbloom z sąsiedniej miejscowości i od razu się zakochał. Razem tańczyli, całowali się na sianie i chodzili po parku i ulicach miasteczka trzymając się za ręce. Zaczarowała go swoimi kręconymi włosami, miłym i wrażliwym usposobieniem, życzliwością i masą historii do dzielenia się. On z kolei był dla niej wzorem pracowitości, urody, wdzięku i dobrego wychowania, dlatego dobrze się dopasowali. Umieli wzajemnie się uzupełniać, zapewniając tym samym wszystkie życiowe potrzeby. Dwa lata temu zimą Hazel wyjechała, bo zmieniła miejsce zamieszkania. Ich jedyną formą kontaktu stały się listy. W końcu Harvey nie mógł tego znieść, nie mówiąc nikomu wyszedł z domu, wziął ze sobą sznurek i poszedł do lasu. Kiedy próbował zawiesić go na gałęzi, zobaczył go leśniczy i kazał natychmiast zostawić ten sznurek. Harvey próbował z nim walczyć, ale szybko przestał stawiać opór. Był bardzo roztrzęsiony, więc leśniczy zabrał go do gajówki, a tam nakarmił i napoił, a sznurek spalił w ognisku kominka. Kiedy się pożegnali, Harveyowi wróciła chęć do życia i ponownie rozpoczął korespondencję z ukochaną, dokładnie opisując jej całe zajście i za nie przepraszając. Jednocześnie zaprzyjaźnił się z leśniczym i zaczął przychodzić do niego na karty lub warcaby razem ze strażakami.*

*Jego trzy szczególne epizody z życia dotyczyły różnych okresów. Do pierwszego doszło w czasie nauki w szkole podstawowej. Matematyki uczył go nielubiany przez uczniów profesor zwany "Kapuśniakiem". Pewnego dnia na przerwie, zaraz przed lekcją matematyki, kiedy w sali był tylko on, namalował jego karykaturę z kapustą zamiast głowy. Kiedy nauczyciel wszedł na lekcję, zobaczył tę karykaturę i był przerażony, za to uczniowie byli w najwyższym stanie rozbawienia. Profesor szukał winowajcy, ale nie znalazł. Postanowił zastosować zasadę odpowiedzialności zbiorowej, przez którą każdy musiał rozwiązać dwa razy więcej przykładów niż było przewidziane. Pokazał karykaturę woźnemu i dyrektorowi, po czym została starta. Harvey nigdy więcej nie psocił na przerwach, bo bał się konsekwencji.*

*Drugi epizod z życia wiązał się z wycieczką nad morze, kiedy miał czternaście lat. Razem z kolegami spał w ośmioosobowym domku letniskowym. Opiekunem grupy był gruby i rozwrzeszczany krasnolud o kapryśnym usposobieniu i fioletowej twarzy sugerującej głęboki alkoholizm. Każdego wieczora krzyczał:*

*- Cisza nocna! Cisza nocna!*

*A każdego ranka darł się:*

*- Pobudka! Wstawać! Pobudka! Wstawać!*

*Na tym obozie Harvey poznał wielu kolegów i znajomości z nimi przetrwały długi czas. Oprócz tego nazbierał wiele bursztynów i muszli.*

*Trzeci epizod miał miejsce, kiedy miał dwadzieścia lat. Sąsiadowi uciekł mały, bielutki koziołek. Harvey zgłosił się na ochotnika, żeby go szukać. Przeszedł całą łąkę i lasek koło niej, zarośla, a nawet był w miejscowej piekarni i sklepie spożywczym z pytaniem o małego koziołka. Nikt nic nie wiedział, a zapytani dziwili się z powodu niecodziennego zbiega. Kiedy zziajany wrócił z poszukiwań koziołka, okazało się, że tamten siedział pod stołem w domu sąsiada. Najciemniej było pod latarnią. Sąsiad chciał zrekompensować trud Harveya zapłatą, ten jednak odmówił.*

*Historia Donalda Wisdoma:*

*Urodził się w 945 roku jako syn bankiera Wakko Wisdoma i jego żony Rowanny. Miał dwie siostry. Ojciec pragnął, aby jedyny syn odziedziczył po nim posadę bankiera, ten jednak swoją przyszłość wiązał z naprawą maszyn i sprzętów gospodarstwa domowego. Po skończeniu szkoły podstawowej poszedł do technikum zawodowego i po pięciu latach edukacji został technikiem mechanikiem. Założył własny warsztat, ale mało zarabiał, dlatego od siedmiu lat pomagał na plantacji.*

*Z Donaldem związane są cztery historie. Pierwsza miała miejsce, kiedy miał osiem lat. Do Howlersfield przyjechał wtedy wędrowny hagaloński cyrk z klaunami, akrobatami i tresowanymi zwierzętami, który skupił wokół siebie tłumy, w tym małego Donalda. Wisdom poszedł do stoiska z prażoną kukurydzą i kupił jej bardzo dużo. Potem oglądał występ sławnego iluzjonisty, który udawał, że jego kieszenie nie mają dna. Następnie wszedł do wozu z hipopotamem w środku. Zaczął głaskać senne zwierzę, a wtedy wóz ruszył. Donald dojechał z cyrkiem do lasu, po czym nieco przestraszony wyskoczył z wozu i wrócił do domu. Uważał potem to wydarzenie za niezapomnianą przygodę z dzieciństwa.*

*Druga opowieść dotyczy czasu, kiedy miał trzynaście lat. Spotkał wtedy na drodze ładną dziewczynę w swoim wieku. Przedstawiła się jako Winifred Doughton. Poprosił ją, po przeprowadzeniu miłej konwersacji, o spotkanie się za tydzień w tym samym miejscu. Te spotkania zaowocowały w długotrwały związek. W 969 roku zostali małżeństwem. Donald posiada wiele wspomnień ze wspólnych spotkań, spacerów i rozmów, których jednak nie będę przytaczać, bo to jego prywatne sprawy.*

*Trzeci epizod z życia Donalda wydarzył się w czasie nauki w technikum. Jeden z jego nauczycieli zasłabł i zemdlał na korytarzu. Donald pobiegł do woźnego i wytłumaczył sytuację, a tamten wezwał pomoc. Donald mówi, że gdyby nie szybka i skuteczna interwencja, nauczyciel by nie żył. Od tej pory dostawał od niego same dobre oceny i do końca edukacji był jego pupilkiem.*

*Czwarta historia miała miejsce, kiedy Wisdom miał dwadzieścia dwa lata. Zmieniał wtedy miejsce zamieszkania. Przy przeprowadzce zgubił gumową piłeczkę, którą lubił się bawić z nudów. Wyniósł wszystkie meble i skrzynki z ubraniami i zastawą stołową, ale piłeczki nigdzie nie było. Po wyjęciu zastawy i rozstawianiu jej na półkach piłeczka znalazła się w szklance. Była to druga historia potwierdzająca, że najciemniej bywa pod latarnią.*

*Największą skarbnicą wiedzy, jeśli chodzi o historie z życia, był oczywiście najstarszy pracownik, Humphrey Trunker.*

*Humphrey urodził się w 910 roku jako syn Stanleya i Samanthy. Pochodził z rodziny robotniczej, matka pracowała jako tkaczka, a potem praczka, a ojciec był mistrzem murarskim. Miał ośmioro rodzeństwa - czterech braci i cztery siostry, z których był siódmy. W wieku dwunastu lat zaczął pomagać ojcu w murarce i budowie drewnianych elementów mostów, wcześniej pomagał matce w przędzeniu. Zdarzyło mu się też pracować na plantacjach malin, truskawek i pomidorów, w sadach jabłkowych i czereśniowych. W wieku trzydziestu lat ożenił się z Molly Gradeful i miał z nią troje dzieci. Syn został, podobnie jak on, pracownikiem sezonowym i pomocnikiem murarskim, jedna córka nauczycielką literatury, a druga wiolonczelistką w filharmonii. Humphrey przez lata hojnie dokładał do edukacji swoich dzieci. Około roku 950 miał okres, w którym szybko zmieniał pracę, a został zatrudniony prawie w każdym zakładzie w okolicy, przynajmniej na miesiąc.*

*Podzielił się pięcioma historiami z bardzo różnych lat. Pierwsza dotyczyła okresu dzieciństwa. Jako dziesięciolatek Humphrey spotkał Mitcha, który był zawodowym pływakiem i uczestniczył w zawodach pływackich, w których rywalizował z najlepszymi zawodnikami w kraju. Mitch miał dwadzieścia pięć lat, był kawalerem i miał bardzo dużo czasu. Zaczął uczyć młodego niziołka pływania od podstaw. Humphreyowi wychodziło naprawdę dobrze, bardzo szybko robił postępy. Mitch był z niego dumny. Po wspólnym pływaniu zabierał go do restauracji, w której zjadali pełnowartościowy i zdrowy obiad lub kolację. W ten sposób nawiązała się długa międzypokoleniowa przyjaźń. Mitch zmarł dziesięć lat temu.*

*Humphrey w młodości często uprawiał sport. Druga historia dotyczy zawodów piłkarskich, w których wziął udział w wieku siedemnastu lat. Jego technikum grało przeciwko sąsiedniemu liceum. Na jednym z meczów Humphrey strzelił trzy gole, ale ostatecznie jego szkoła przegrała, a przeciwnicy zdobyli puchar. W technikum, a wcześniej nawet w podstawówce, uważano go za zdolnego sportowca z potencjałem, którego nie wykorzystał.*

*Trzeci epizod z życia Humphreya był najbardziej niepokojący. W wieku dwudziestu jeden lat natknął się na fagasów pewnego krasnoluda-bankiera. Dwaj potężni Hagalończycy wzięli go za nogi i wsadzili do rzeki na kilkanaście sekund. Jeden z nich powiedział:*

*- Albo na jutro dajesz sto pundów, albo zostaniesz utopiony! Spotykamy się o tej godzinie w tym lesie!*

*Humphrey strasznie się przestraszył i oddał im całą swoją wypłatę i część oszczędności. Potem kilkukrotnie spotkał się z krasnoludami próbującymi wyłudzać pieniądze, ale nigdy ich sprawy nie dotyczyły bezpośrednio jego.*

*Czwarty epizod miał miejsce, kiedy Humphrey miał czterdzieści cztery lata i wchodził w średni wiek. Przeżył wtedy już czternaście lat z Molly, a ich najmłodsze dziecko miało dziewięć lat. Spotkał wtedy mężczyznę, który przedstawił się jako Kampbell Wideworth. Opowiedział mu historię swojego życia:*

*- Byłem zawodowym żołnierzem w służbie generała Dingletona. Wysłali nas do Hagalonu, żebyśmy tłumili bunt robotników fabrycznych, który wybuchł niedaleko stolicy kraju, Sadogu. Służyłem w formacji strzeleckiej uzbrojonej w szybkostrzelne karabiny kapiszonowe. Pułkownik Rhett Amberwood zbuntował się przeciwko strzelaniu do cywili i kazał nam rzucić karabiny. Wszyscy spełnili jego rozkaz, co rozgniewało generała. Dingleton wyzwał pułkownika na pojedynek na rękawiczki. Zwyciężył Amberwood, dlatego poddaliśmy się, a robotnicy przejęli fabrykę. Dwa dni później spłonęła. Dingleton uważał tę misję za swoją życiową porażkę i do końca życia żywił urazę do Amberwooda. Obecnie pracuję u Spella jako kierownik działu. Jeśli jest to panu potrzebne, w każdej chwili udzielę małego wsparcia.*

*Humphrey nie uwierzył mu i był w stosunku do niego nieufny. Pomimo tego Wideworth był nieustępliwy i odwiedzał go przy byle okazji, zawsze proponując wsparcie finansowe, bo uważał, że miał za dużo pieniędzy. W końcu wywiązała się z tego przyjaźń. Trunker nie pozwolił, żeby Widewroth chociaż raz dał mu trochę pieniędzy, ani razu od niego nie brał. Zapoznał Widewortha z Mitchem i w ten sposób powstała trójka przyjaciół, grających razem w szachy, karty i warcaby. Często chodzili do leśniczego i grali razem ze strażakami i Harveyem Kringleyem.*

*Ostatni epizod wydarzył się, kiedy pięćdziesięcioletni Humphrey pojechał z Molly do Goodsley, stolicy Peinii. Odwiedzili oranżerię pełną egzotycznych kwiatów i akwarium pełne rzadkich okazów ryb. Mieniło się tam od kolorów, a małżonkowie odżyli nową miłością, podziwiając różnobarwne rośliny i zwierzęta. Było to jedno z najlepszych przeżyć w jego życiu.*

*Historia Logana Fieldmouse'a:*

*Logan Fieldmouse prowadził najmniej ciekawe życie spośród wszystkich pracowników. Urodził się w 943 roku. Jego rodzicami byli sędzia Aberforth i gospodyni domowa Aubrey. Miał jedną, młodszą o pięć lat siostrę. Chodził do szkoły podstawowej, a następnie do pięcioletniego technikum o profilu gastronomicznym. W 962 roku został kucharzem w restauracji Kirka Redwooda, a w sezonie brał urlop związany z plantacją Olivera Kanefielda.*

*Opowiedział o trzech interesujących epizodach. W 955 roku grał w piłkę z kolegą Thurlowem koło torów. Thurlow wykopał piłkę na tory, a przejeżdżający pociąg przejechał po niej. Logan zebrał resztki piłki i zaniósł do domu. Włożył ją do skrzynki i posiada ją do tej pory.*

*Druga historia jest dużo obszerniejsza i dotyczy jego praktyk w 960 roku w restauracji księdza Wojcieszkowskiego w Sułtanacie. Obsługiwał wielu mężczyzn o smolistych brodach i kobiet z chustkami na głowach i twarzach. Lokal był tak nieziemsko brudny, że trudno było uwierzyć, że prowadzi go duchowny. Zadaniem Logana było polewanie potraw sosami. Wypełniał swoje zadanie znakomicie. Przebywał u Kalifidów przez trzy miesiące i był zdziwiony życzliwością i otwartością mieszkańców tego kraju. Najbardziej przeraził go jednak wszechobecny brud. W restauracji dosłownie nic się nie marnowało. Wszystkie zostawione resztki trafiały na następne porcje albo były wkładane do innych dań. Kiedy coś upadło na zabłoconą podłogę, miało być tylko wydarte i ponownie nadawało się do użytku. Pobyt był przyjemny od strony towarzyskiej, ale okropny od strony wizualnej i higienicznej.*

*Ostatni epizod dotyczył zapoznania się z Holly, późniejszą wieloletnią partnerką Logana. Poznał ją na altanie nad rzeką. Było to w 966 roku. Spotkali się, kiedy on miał dwadzieścia trzy lata, a ona dwadzieścia. Zauroczyła go swoim dźwięcznym głosem i bujnymi włosami. Pierwsze spotkanie było dla obojga wyjątkowo przyjemne. Umówili się w tym samym miejscu, a potem zaprosił ją do restauracji, gdzie wszystko postawił. Tak zaczęła się ich długotrwała relacja romantyczna, pełna wzniosłych uniesień i serdecznych pocałunków.*

*Historia Olivera Kanefielda:*

*Maizie Kanefield była córką właściciela kamienicy czynszowej i pracownika kantoru Linkolna Kanefielda, który był wyjątkowo surowy i chłodny w stosunku do swoich trzech córek, z których była środkowa. Maizie jako dziewczynka nauczyła się szyć, grać na fortepianie, śpiewać arie sopranem, robić porządki domowe i kaligrafować. W wieku osiemnastu lat zaczęła pomagać ojcu w przepisywaniu dokumentów, co robiła z niebywałą precyzją. Wspólnie z rodzicami i siostrami zamieszkiwała przedmieścia Goodsley.*

*Kiedy miała dwadzieścia jeden lat, to jest w roku 908, zainteresował się nią pewien ubogi Czech, który pracował na pobliskiej plantacji pomidorów. Po krótkotrwałym romansie Maizie zaszła w ciążę. Kiedy tylko jej kochanek dowiedział się, że spodziewa się dziecka, uciekł do swojego rodzinnego Płodnokraju i nigdy nawet do niej nie napisał, bo nie potrafił. Po dziewięciu miesiącach urodził się jej jedyny syn i największe szczęście życia - Oliver.*

*Dziadek Linkoln miał wobec Olivera wielkie plany - chciał wykształcić go na urzędnika bądź korepetytora. Ukończył szkołę podstawową z ukierunkowaniem na muzykę i grał na lutni, skrzypcach, fortepianie i puzonie. Potem poszedł do liceum o profilu humanistycznym. Porzucił naukę po trzech latach i wyruszył na praktyki krawieckie, a następnie karczmarskie. Często zmieniał zakłady i miejsce pobytu, miał poczucie pustki i braku przywiązania do jakiegokolwiek miejsca. Wszędzie mu się nudziło, a po dłuższym czasie zaczynał czuć się niechciany i niepotrzebny. Część tej cechy osobowości pozostała mu do dziś.*

*Do Howlersfield wprowadził się jako dwudziestoczterolatek. Uroczyście pożegnał wkraczającą w średni wiek matkę (dziadkowie już nie żyli) i zamieszkał w pokoiku koło biura rachunkowego, w którym się zatrudnił. Zarabiał niewiele, dlatego dodatkowo pomagał we młynie i w tartaku, a później na budowie. Po trzech latach udało mu się uskładać wystarczająco dużo pieniędzy, aby kupić ziemię na plantację. Ciężko pracował, wyrywając stare pieńki i sadząc drzewka pomarańczowe, ale mu się opłaciło. W międzyczasie ożenił się z Daisy, z którą miał pięcioro dzieci - trzy córki i dwóch synów. Po żonie odziedziczył dwie szklarnie z pomidorami.*

*Z biegiem lat zyskiwał coraz większy szacunek społeczności i był poważany w każdym kręgu miasteczka. Utrzymywał dobre stosunki ze strażakami, restauratorami, nauczycielami, lekarzami, a nawet krasnoludami, którzy wielokrotnie pożyczali od niego pieniądze na budowę swoich interesów lub po prostu dla wzbogacenia się. Miał wielu znajomych, których często odwiedzał, a oni także wpadali do niego z wizytą.*

*Teraz postanowiłem przytoczyć życiorysy dwóch strażaków, z którymi często grałem w gry. Historia Roberta Wattingtona:*

*Urodził się w maju 946 roku jako drugie dziecko i jedyny syn stolarza Klarka. Miał dwie siostry. Mieszkał w skromnym mieszkaniu wspólnie z rodzicami, siostrami, wujostwem i ich dziećmi. Od najmłodszych lat pomagał ojcu w stolarce i razem z nim odwiedzał różnych niziołków, którym sprzedawali lub naprawiali meble. Jego ulubionym napojem od zawsze był kompot wiśniowy, dlatego też stolarz zasadził dziesięć drzew wiśniowych. Nadwyżki zaczęli sprzedawać, a odłożone pieniądze udało się przeznaczyć na remont i poszerzenie domu.*

*Robert był dobrym uczniem szkoły podstawowej, po której ukończeniu poszedł do technikum ekonomicznego i otrzymał specjalizację sekretarza. Nie pracował w zawodzie, nadal pomagając ojcu przy meblach. W 970 roku Klark Wattington oddał swój interes Winstonowi Spellowi, który poszerzał właśnie swoją fabrykę. Drzewa wiśniowe zostały sprzedane kuzynom Roberta w następnym roku.*

*W 972 roku Robert poślubił Logannę Palks, z którą doczekał się wkrótce dwóch synów. Zawsze pozostawał w zażyłych stosunkach z całą rodziną, komendantem Mallardem, Garboldem Bellinhamem, rodziną Kanefieldów i leśniczym, do którego chodził na karty. Lubił też starego pływaka Mitcha, który często opowiadał ciekawe historie z młodości.*

*Największym marzeniem Roberta było otwarcie własnej wytwórni soku wiśniowego, który sprzedawałby innym, ale pił też sam. Byłoby to jedno z bardzo nielicznych tego rodzaju przedsiębiorstw w kraju.*

*Historia Garbolda Bellinhama:*

*Urodził się w 947 roku. Jego ojciec, Keith, był właścicielem lombardu. Wychował się z jednym bratem, starszym o sześć lat. W podstawówce i technikum zawodowym uczył się średnio. Ojciec nie miał żadnego planu w związku z karierą dwóch potomków, pozostawiał im wolną rękę. Przyszły strażak zaprzyjaźnił się szybko z Robertem i wkrótce zostali najlepszymi przyjaciółmi, posiadającymi nawet wspólną bryczkę, wypożyczaną sobie nawzajem.*

*Garbold przy grze wielokrotnie wymieniał przebyte kilometry. Opowiadał o porożach jeleni i saren znajdowanych w lasach, a nawet o czaszce łosia, którą kiedyś przyniósł do domu jako pamiątkę. Nazbierali wspólnie wiele szyszek, żołędzi, kasztanów i nasion, które potem sprzedali krasnoludom, chętnie robiącym z tego nalewki. Garbold nie ożenił się, bo uznał, że nie jest mu to absolutnie potrzebne do szczęścia.*

*Jako ostatnie w tym rozdziale zacytuję dwa wzruszające życiorysy mężczyzn uwięzionych w obozie Kipa, które przytoczył pan Sudyłakowicz. Pierwszą opowiedział pewnego marcowego wieczora spędzonego w kamienicy. Oprócz mnie zebrali się u niego Leszek Dybicki, Linna Kanefield oraz Ethelred, Chester, Wilbur i Kelly Mallardowie.*

*- Pewnego dnia pełniłem wartę przy głównej bramie. Przy wymianie więźniów podbiegł do mnie kaszlący mężczyzna, na oko czterdziestolatek, ale potwornie sczerniały, wynędzniały i pobity przez wiele rąk. Usiadł na kamieniu, a ja obok niego i postanowił przybliżyć mi historię swojego życia: "Nazywam się Bożysław Głębinowski. Moim majątkiem jest wieś Chyły w powiecie jabłkowskim. Mam siedmioro dzieci, z których najmłodsze ma pięć lat. Mój najstarszy syn, Dobromir, dobrze się uczy w szkole średniej. Marzy o karierze wojskowej, dlatego kładę duży nacisk na jego edukację. Od siódmego roku życia Dobruś ćwiczył szermierkę pod okiem najlepszego mistrza, sprowadzonego z Krzemieniowa. Z zawodu jestem notariuszem, ale również publicystą. Moje artykuły opowiadają o moim spojrzeniu na świat. Komentuję w nich wydarzenia polityczne i religijne. Właśnie przez te ostatnie tutaj jestem. Pewnego razu napisałem, że nie przekonują mnie pewne twierdzenia Jego Świątobliwości. Wtedy mnie tu wzięli. Było to bardzo znienacka. Idę do świątyni, a tu zza muru wyłazi jakiś dryblas i łapie mnie za ręce - o tak. Do niego doskakuje drugi dryblas i mnie za nogi - o tak. Złapali mnie i włożyli do krytego wozu. Potem zostałem przeniesiony na statek, w którym skrępowali mnie sznurami, po których nadal mam głębokie blizny - o te. Przepraszałem za swoje zachowanie i postanawiałem poprawę nieskończoną ilość razy, ale wszyscy udawali głuchych. Przepraszam też was, nieznajomy towarzyszu, że zabrałem wasz czas". Potem widziałem, jakie tortury na nim stosowali.*

*Druga opowieść była jeszcze bardziej przejmująca:*

*- Podczas jednej z wart podszedł do mnie wysoki i lekko zgarbiony trzydziestopięcioletni mężczyzna o szklistych niebieskich oczach i zadartym nosie. Na rękach i nogach miał liczne strupy. Kapłani z Kipy kazali mu łowić ryby gołymi rękami w pobliskim stawie, brodząc w wodzie po kolana i układać kamień na kamieniu do zapadnięcia zmroku. Po tych morderczych próbach czuł się potężnie zmordowany. Przedstawił mi się jako myśliwy Przybysław. Powodem jego zesłania było publiczne ośmieszenie księdza z jego miejscowości i rzucenie w niego zgniłym jajkiem. Za karę on codziennie dostawał zgniłe jajko i musiał je zjeść w całości. Często wspominał gęste lasy otaczające dwór, w którym służył, zabijaną zwierzynę i malownicze krajobrazy. Następnie byłem świadkiem jego powieszenia. Czułem wtedy, jakby coś we mnie pękło...*

*5 kwietnia obchodziłem dziewiętnaste urodziny. Najadłem się wtedy u Redwooda i upiłem do nieprzytomności u Ammurta. Mallard i Dybicki przynieśli mnie do kamienicy, w której pan Wolimir położył mnie do łóżka.*

*- List polecony do pana Czesława Jagody! - ochrypniętym głosem odezwał się sztywny i wyprostowany listonosz. Odebrałem od niego kopertę i zacząłem czytać:*

*"Kochany Bracie,*

*Z okazji naszych dziewiętnastych urodzin życzę Ci dużo zdrowia, szczęścia, pomyślności, powodzenia w miłości i pieniędzy. U rodziców dobrze, Mirek i Władek ostatnio nie urządzają pijatyk, wujowie spokojni, choć codziennie wychodzą na polowania. Nasze pożycie małżeńskie ze Stachem prawidłowo się układa. Prawdopodobnie niedawno zaszłam w ciążę, więc spodziewaj się zostać wujkiem. Pan Gadowski usilnie upomina się o Ciebie, więc mam nadzieję, że przyjedziesz jak najszybciej.*

*Twoja Siostra Radosława".*

*Napisałem jej następującą odpowiedź:*

*"Kochana Siostro,*

*Proszę, pozdrów ode mnie całą rodzinę. Ja trzymam się dobrze i ze wszystkimi dobrze żyję. Bardzo podoba mi się myśl stania się wujkiem. Gadowi trzeba powiedzieć, żeby nie spodziewał się mnie w tym roku szkolnym. Mam nadzieję, że matka już nie płacze i nie czuje pustki w moim pokoju. Nie wiem, czy zobaczymy się w tym roku.*

*Twój Brat Czesław".*

14 - PIEPRZONY SKLEP Z DYWANAMI

*Krocząc przez ulice Howlersfield, odkryłem wiele nieznanych dotąd miejsc. Najbardziej uderzył mnie jednak widok kalifidzkiego napisu. Okazało się, że jest to sklep z dywanami. Kiedy zobaczyłem element obcej kultury będący tak bardzo nie na miejscu, zaczęła mną targać złość i chęć usunięcia go z przestrzeni publicznej. Musiałem ochłonąć po tym nieprzyjemnym widoku, więc wstąpiłem do Mallardów na partyjkę kart z mężczyznami z domu. Pani Gwyneth zrobiła właśnie smaczny sok marchwiowy, łyki którego od razu wprowadziły mnie w stan zapomnienia znienawidzonej już witryny.*

*Kiedy w domu spotkałem Wilbura, znów zadziwił mnie zaskakującym pomysłem. Na podstawie portretu wykonał popiersie Sławka z drewna i pomalował naturalnymi kolorami. Jego talent i pieczołowitość nie znały granic.*

*- Robiłem przez cały tydzień - przyznał. Przez dłuższy czas ze skupieniem oglądałem rękodzieło.*

*Następnego dnia nie wytrzymałem i postanowiłem pójść do sklepu z dywanami i obejrzeć jego asortyment. Sprzedawczynią okazała się być młoda Kalifidka o ciemnej twarzy, która była, oprócz dłoni, jej jedyną częścią ciała niezasłoniętą białym strojem. Kobieta była przepasana czerwoną wstążką. Jej buty również były czerwone. Ledwie wszedłem do tego nędznego kawałka znienawidzonej kultury, za mną wkroczyło dwóch drabów, a za nimi Granmot i dwóch kolejnych fagasów.*

*- Dzień dobry, poproszę wszystkie czerwone dywany - powiedział.*

*- Całkiem czerwone czy z elementami innych barw? - zapytała sprzedawczyni.*

*- Wszystkie, które mają cokolwiek czerwonego.*

*- To będzie trudne, proszę zaczekać. Selim, Mustafa, chodźcie!*

*Zawołała dwóch wysokich mężczyzn, swoich rodaków. Obaj nosili pokaźne czarne brody, a na głowach mieli białe turbany. Zaczęli wykładać dywan po dywanie i, wedle życzenia krasnoluda, sortować je na te z czerwonym i te bez czerwonego. Po kilku minutach udało im się wyłożyć wszystkie dywany z czerwonym. Następnie je przeliczyli.*

*- Jest ich siedemdziesiąt dziewięć - powiedział Selim.*

*- Należy się za to około trzech tysięcy pundów - dorzucił Mustafa.*

*- Dziś przychodzę bez pieniędzy, proszę dokładnie obliczyć cenę i zapisać na mnie. Oddam jutro lub niewiele później. Dzisiaj przychodzę też, aby pożyczyć 18 000 pundów. Inaczej spalę wszystkie dywany z czerwonym.*

*- Nie rozumiem, co tu się dzieje! Czy ktoś mi wytłumaczy?! - wołała rozdrażniona ekspedientka.*

*- Logika i moralność krasnoludów - wytłumaczył Mustafa.*

*- Cicho, proszę się uciszyć! - wołał Granmot i zaczął stukać swoją laską z inicjałem. Kazał swoim dryblasom zabrać dywany. Ja obserwowałem całe zajście z uwagą. Kiedy wszystkich pięciu opuściło sklep, sprzedawczyni zapytała mnie:*

*- Czego pan sobie życzy?*

*Byłem onieśmielony tym pytaniem. Chwilę się zastanawiałem i rozglądałem się po sklepie, patrząc na różnorodne dywany rozwieszone po wszystkich kątach. Selim i Mustafa wrócili na zaplecze, gdzie słyszałem, jak przeliczają towar. Moja nauka języka nie poszła w las i znałem już wszystkie najpotrzebniejsze słowa, reszty się domyślałem.*

*- Poproszę ten pierwszy dywanik... Ten niebieski... - wyjąkałem.*

*- Dobrze, należy się osiemnaście pundów - odpowiedziała ekspedientka i podała mi jasnoniebieski dywanik znajdujący się wprost za jej plecami.*

*Podziękowałem, pożegnałem się i wyszedłem. Moim następnym punktem do odwiedzenia był sklep przemysłowo-kolonialny.*

*- Poproszę zapałki - rzuciłem w stronę czarnobrodego krasnoluda. Pochylił się, wyjął spod lady dużą paczkę i powiedział:*

*- Proszę bardzo, dobry panie, proszę wpadać tu częściej.*

*Odpowiedziałem na jego pozdrowienie i poszedłem do kamienicy. Stanąłem przed wejściem, położyłem dywan na stołku i zacząłem go podpalać. Trzymając w palcach pierwszą zapałkę, powiedziałem:*

*- Sławek Kajka.*

*Druga zapałka:*

*- Przemek Malina.*

*Trzecia zapałka:*

*- Bogdan Klonowski.*

*Czwarta zapałka:*

*- Pułkownik Boguwolski.*

*Piąta zapałka:*

*- Wszyscy pozostali.*

*Dywan pięknie się spalił. Kiedy została z niego tylko kupka popiołu, właśnie nadszedł listonosz.*

*- Polecony do pana Czesława Jagody - powiedział ochryple i wręczył mi kopertę. Domyślałem się, kto napisał. Wszedłem do środka, zabrałem zapałki, wyjąłem list i zacząłem czytać:*

*"Drogi Bracie,*

*Minął już pierwszy maja, a pan Gadowski grozi Ci powtarzaniem klasy. Napisz, co u Ciebie i czy wszystko dobrze. Mam nadzieję, że dobrze Ci się powodzi i jesteś zadowolony z życia. Ja jestem pełna optymizmu i cierpliwie oczekuję narodzin Twojego siostrzeńca albo siostrzenicy. Władek i Mirek odwiedzają czasem Stacha, czasem wypiją najwyżej po jednej butelce, wesoło pośpiewają i idą. U naszych rodziców wszystko w porządku. Stach poszedł do pracy na tartaku i został zastępcą zarządcy. Dni u nas słoneczne, w niedzielę ostatnio padało.*

*Twoja Siostra Radosława".*

*Znów napisałem odpowiedź:*

*"Droga Siostro,*

*Gad powinien już o mnie zapomnieć, rzucam szkołę, bo mam wobec siebie odmienne plany. Również jestem optymistą i dobrze mi się powodzi. Otaczają mnie dobrzy ludzie, tacy jak Mallardowie, Leszek Dybicki, pan Wolimir Sudyłakowicz, Kirk Redwood i Ammurt Hubbekupp. Dni u nas też słoneczne, nie padało od długiego czasu, ale od południa wieje wiatr i idą ciemne chmury. Pozdrów ode mnie całą rodzinę i Stacha.*

*Twój Brat Czesław".*

15 - CZAS RZUCIĆ TO WSZYSTKO!

*Następnego dnia, targany negatywnymi emocjami, poszedłem nocą pod kalifidzki sklep z dywanami, wziąłem z chodnika okrągły kamień i wybiłem nim szybę w drzwiach. Od razu pobiegłem do kamienicy. Pomyślałem, że całe podejrzenie padnie na miejscowych krasnoludów. Rzut kamieniem bardzo mnie uspokoił i wyładował przykre odczucia. Teraz czułem się wolny i uspokojony. Kalifidzi pozbawili mnie najlepszego towarzysza w życiu, więc teraz cały naród w moich oczach był winny. Po przemyśleniu całej sprawy nie uważam swojej postawy za słuszną, ale wtedy czułem się zobowiązany coś zrobić z tym paskudnym sklepem. Miałem nadzieję, że Granmot go rozwali, tak jak upadło przez niego kilkanaście sklepów i zakładów, które pożyczały mu pieniądze, których nigdy nie oddał.*

*Poszedłem spać rozluźniony i świetnie się wyspałem. Poczułem jednak okropną tęsknotę za ojczystym krajem. Rolniczyńska mowa Dybickiego i Sudyłakowicza mi nie wystarczyła, wolałem być otoczony przez wszystkich mówiących po rolniczyńsku, dźwięk języka peińskiego coraz mocniej mi przeszkadzał. Tutaj nie było żadnych ładnych dziewczyn, z którymi można było nawiązać intymną relację, która była dla mnie coraz potrzebniejsza. Brakowało mi wszechobecnego w ojczyźnie mięsa i alkoholu.*

*Rano przywitałem się z panem Wolimirem, po czym poszedłem na śniadanie przez las do Ammurta. Był tam Dybicki, więc dosiadłem się do niego.*

*- Panie Jagoda, słyszał pan o wczorajszym wybiciu szyby w sklepie Kalifidów? Wszyscy podejrzewają krasnoludów, szczególnie Granmota i jego pomocników.*

*- Jeszcze nie słyszałem - skłamałem.*

*- W sumie mniejsza o to. Rzadko zdarzają się takie wypadki? Poza tym mam dobrą wiadomość.*

*- Słucham uważnie.*

*- Pojutrze jadę na misję handlową pociągiem. Mógłby się pan ze mną zabrać.*

*- Pewnie, że się zabiorę, obrzydła mi mocno ta cała Peinia.*

*Po śniadaniu złożonym z owsianki i chleba razowego wróciłem na chwilę do kamienicy i powiadomiłem pana Sudyłakowicza, że niedługo odjeżdżam. Nieco go to zasmuciło.*

*- Chętnie bym się z wami zabrał, ale starych drzew się nie przesadza - powiedział.*

*- Może pan się zabrać, przecież nikt pana tu nie trzyma - zachęcałem go. Przekonał się po chwili, mówiąc:*

*- Dobrze, pojadę. Granmot dostanie tę kamienicę, a tymczasem ja pojadę do Rolniczyna, żeby chociaż w ostatnim dniu życia zobaczyć te nasze gęste lasy, rozłożyste drzewa, bezkresne pola, zielone łąki, błękitne rzeki, jeziora i stawy, których nie widziałem przez pięćdziesiąt pięć lat. Człowiek ma ogromny sentyment do tych miejsc i zdarzeń.*

*- Cieszę się, że zmienił pan zdanie - powiedziałem i ruszyłem na plantację. Pan Kanefield był już na miejscu, a pracownicy stopniowo dochodzili. Po chwili do dziadka dołączyła Linna. Kiedy wszyscy się zebrali, od razu przedstawiłem im swój plan.*

*- Rolniczyn to piękny kraj, niby źle, że ubędzie mi pracownika, ale dobrze, że wreszcie zobaczy pan ponownie utraconą pół roku temu ojczyznę - powiedział pan Oliver.*

*- Chcę jechać z panem, żeby pozwiedzać - odważnie oświadczyła Linna. Jej dziadek nieco się zdziwił, ale się zgodził.*

*Zapowiedziałem, że jutro przyjdę pracować po raz ostatni, a Kanefield zobowiązał się dać mi ostatnią wypłatę. Logan Fieldmouse wzruszył się, słysząc o moim pożegnaniu.*

*Obiad zjadłem u Redwooda, który po usłyszeniu, że wyjeżdżam za dwa dni, uścisnął mnie mocno i wzruszył się. Był to niziołek bardzo emocjonalny. Na obiad była zupa pomidorowa z długimi kluskami. Wróciłem na plantację. Wieczorem poszedłem z Kelly do Ashburna zrobić ostatnią sesję zdjęciową, którą ona chciała zachować jako pamiątkę znajomości ze mną. Pozowaliśmy w różny sposób. Na partyjce kart pożegnałem się z Bellinhamem i Wattingtonem. Na kolacji, ponownie u Hubbekuppa, powiadomiłem Dybickiego, że odjedziemy w czwórkę.*

*Wszystko postanowione. Pamiętnik zostawiam na miejscu, niech go ktoś kiedyś znajdzie. Wracam do siebie. Czas rzucić to wszystko!*

EPILOG

*William Avon spędził piętnaście wieczorów czytając wnukom treść pamiętnika. Bardzo się podobało i klaskały za każdym razem, kiedy dziadek kończył czytać przetłumaczony przez siebie rozdział swoim mocnym i donośnym głosem. Kartki pamiętnika zostały starannie oczyszczone przez matkę dzieci, a sam pamiętnik oddany potem do biura rzeczy znalezionych, a stamtąd przekazany lokalnemu muzeum. Najstarszy wnuk postanowił, że kiedy dorośnie, postara się odnaleźć Czesława Jagodę.*

KONIEC POWIEŚCI