Lech III "Pobożny"

**Lech III "Pobożny"** (ur. 232, zm. 285) - król Polski, książę lechicki, mazowiecki oraz krakowski z dynastii Lechowiczów. Syn Swarożyca oraz pierwszy męski Nław Svarozicy. Syn Mieszka I "Odnowiciela", ojciec Bolesława II "Dobrego" oraz dziad Lecha IV "Zdobywcy".

## Rodowód

**Pradziadkowie:** Kazimierz II, Aldona z Jaćwingów, Karol Morawski (książę morawski), *???*, Jaromir Lędziański (książę lędziański), *???*

**Dziadkowie:** Siemowit II, Jagoda Morawska, Leszek Lędziański (książę lędziański), Bogusława z Lublina

**Rodzice:** Mieszko I "Odnowiciel", Grzemysława Lędziańska

## Dzieciństwo i młodość

Lech urodził się jako drugi, a zarazem najstarszy z prawego łoża, syn króla Polski Mieszka I "Odnowiciela", oraz księżniczki lędziańskiej Grzemysławy. Będąc dzieckiem, wykazywał wielkie zainteresowanie polowaniami, a także słynął ze swojej odwagi i zaczepności w stosunku do rówieśników. Aby złagodzić jego temperament, ojciec wysłał go na nauki do świątyni w Nakle. Tam Lech rzeczywiście stał się dużo spokojniejszy i znacznie bardziej pobożny, co miało wielki wpływ na jego późniejsze rządy.

## Panowanie

### Początki rządów

Ojciec Lecha zmarł, gdy ten miał dwanaście lat. Zgodnie ze zwyczajem, mógł on już sprawować rządy i w związku z tym wstąpił na tron, koronując się na króla Polski, a także księcia lechickiego, mazowieckiego i krakowskiego. Od początku otaczał się wieloma doradcami, głównie kapłanami Svarozicy, którzy w zasadzie sprawowali rządy w pierwszych latach panowania Lecha III. Według wielu kronikarzy, młody król był pod wielkim wrażeniem postaci swojego praprapradziada, Bolesława I "Swarożyca".

### Walka o sukcesję

W 245 roku, książę śląski Bożydar Piękny wysunął swojego kandydata na tron polski. Był nim Czesław, starszy o dziewiętnaście lat brat Lecha, który wedle zwyczaju Lechowiczów nie urodził się ze związku dwóch szlachetnie urodzonych, więc nie był prawowitym następcą. Jednakże, inne ludy słowiańskie uważały wtedy, że każdy syn z prawego, małżeńskiego łoża, liczy się w sukcesji. W związku z tym, zarówno Śląsk, jak i Lędzianie, Pomorzanie oraz Serbołużyczanie uznali roszczenia Czesława. Wkrótce potem przeciwko Lechowi wystąpili również wasale krakowscy.

Do pierwszej bitwy pomiędzy siłami Bożydara (wspartymi przez krakowskich buntowników, i Serbołużyczan), a wojskami Lecha (składającymi się, poza drużyną królewską, głównie z wiernych wasali opolskich) doszło pod Legnicą. Zakończyła się ona zwycięstwem zwolenników Czesława. Wkrótce potem król Polski wezwał więc swoich sojuszników - Jaćwingów oraz wasala w postaci księcia ostrawskiego.

Następne starcie, stoczone pod Opolem, zwyciężyła koalicja lojalistyczna, która następnie udała się w kontrze pod Głogów, gdzie ponownie rozgromiła oddziały popierające Czesława. Sam uzurpator został pochwycony niedługo później, po krótkim pościgu aż do Lubusza. Lech wtrącił go do lochu, gdzie Czesław spędził resztę swojego życia, umierając w 259.

### Okres stabilizacji: 246-250

Pomiędzy 246, a 250 rokiem, Lech III skupił się na rozwoju gospodarczym kraju, a także rozbudowaniem świątyń w Nakle, Poznaniu i Kaliszu. Stworzył także Drużyną Misyjną, której celem było nawracanie innych ludów na Svarozicę. Pierwsze misje udały się na tereny Lędzian, Wołyń i Podlasie. W 247 Lech pojął za żonę księżniczkę koszycką, Dobiesławę, licząc, że ten sojusz pozwoli mu na ekspansję na wschód lub południe.

Umarł Najwyższy Kapłan Bożydar Bezwłosy. Lech III mianował na jego miejsce Żara Mazowieckiego, Witolda, znanego później jako Witold Namaszczanin.

### Wojna z Podlasiem

W 250 roku, Lech III przy wsparciu wodza Jaćwingów wyprawia się na Podlasie. Zaskoczone plemię Podlasian szybko traci grody w Wyszkowie i Węgrowie, a następnie przegrywa bitwę pod Węgrowem. Król Polski rusza z ofensywą, zaś wódz Jaćwingów Klejstut rozpoczyna oblężenie Suwałk. Armia Lecha bierze szturmem gród w Ostrowie Mazowieckim, a następnie stają naprzeciwko wojskom Podlasian pod Czerwonym Borem. Tam jednak, Lech ponosi sromotną klęskę, co zmusza go do odwrotu. Klejstut zajmuje Suwałki i wycofuje się z wojny. Zajęte grody wchodzą w skład domeny Lecha, lecz kampania nie kończy się całkowitym sukcesem.

### Namaszczenie Warmii

Plemię warmiańskie było jednym z najmniejszych, które przetrwało do lat 50. II wieku. Jednakże udało się tam kilku misjonarzy wysłanych przez Lecha III i poczynili oni wielkie postępy, już w dwa lata namawiając wodza Warmii do namaszczenia w Svarozicy, a rok później także do namaszczenia całego plemienia. Dla króla Polski było to wielkie wydarzenie i w 254 wyruszył on do grodu w Olsztynie i w Dzień Ziaren brał udział w ceremonii namaszczenia. W związku z pewnym oporem tamtejszych elit, Lech podarował wodzowi warmiańskiemu dwustu wojów, a także zaręczył swojego młodszego brata Kazimierza z jego córką, Aldoną.

### III Wojna Polsko-Śląska

Po powrocie z Warmii, Lech przeprowadził wizytację na Opolu i w Ostrawie. Jego trzynastoletnia siostra, Wisława, była zaręczona z następcą księcia ostrawskiego, który zaczął poważnie chorować i niemal pewne było, że wkrótce umrze. Wydarzyło się to w marcu 255 roku. Tron objął młody Ludmił, jednakże szybko pretensje do tytułu zgłosił także Bożydar Piękny. Książę śląski zamierzał podbić Ostrawę, a następnie połączyć dwa tytuły w tytuł Wielkiego księcia Śląska. W międzyczasie odbył się ślub Wisławy i Ludmiła.

#### I Etap (255-256)

Bożydar uderzył w sierpniu, rozpoczynając oblężenie niewielkiego grodu w Opawie. Książę Ludmił szybko zorganizował swoje wojska, zaś Lech nadszedł mu z pomocą, wzywając także Warmię i Koszyce. Książę śląski nie zdążył zdobyć grodu i przegrał w walnej bitwie. Przez zimę nie prowadzono żadnych działań zbrojnych, aż w lutym 256 roku Bożydar Piękny przeprowadził szturm na Opawę, a potem wyruszył pod Ostrawę. Jednakże Lech ponownie pokonał go w bitwie. Przeprowadził również kontrofensywę i zdobył Strzelin.

#### II Etap (256-259)

Po sukcesach w pierwszej fazie wojny, Bożydar zwyciężył pod Wrocławiem i przeprowadził szybki kontratak, rozbijając armię Lecha ponownie, dziesięć dni później. Jednakże potem zachorował i musiał wstrzymać atak na niemal rok. Pomiędzy wiosną 257, a 258, wojska śląskie wygrały szereg bitew, sprawiając, że koalicja polska stała się niemal bezradna. Ostatnie duże starcie miało miejsce w kwietniu 259 roku pod Ostrawą. Naprzeciwko wojsk Bożydara stanęła armia ostrawska, niedobitki armii Lecha oraz wynajęte przez Ludmiła oddziały najemnicze z Mołdawii. Jednak i tym razem górą był książę śląski. Ostrawę zdobył na jesień. Bożydar miał również w planach zorganizowanie ucieczki z lochów brata Lecha, Czesława, lecz ten zmarł w zimie 259, a plan upadł. Historycy spierają się co do tego, czy Czesław umarł w wyniku morderstwa, czy może był to zwykły przypadek.

#### Konsekwencje

Po podbicie całego księstwa ostrawskiego, Bożydar Piękny koronował się na wielkiego księcia Śląska. Była to gigantyczna porażka Lecha III, gdyż Śląsk zyskał na znaczeniu w regionie, a na dodatek zagarnął on dobrze rozwinięte tereny ostrawskie.

### Śluby kaliskie

W 261 roku, Lech III przybył do świeżo odnowionej świątyni w Kaliszu i zobowiązał się do złożenia ślubów - miał żyć tak, jak kapłani, z drobnymi wyjątkami, które były niezbędne dla monarchy (np. posiadanie dzieci). Po złożeniu na ręce Najwyższego Kapłana Witolda obietnic moralnego postu, udał się na pieszą pielgrzymkę do świątyni w Nakle. Podpisał także dekret, wedle którego wysłano kilkadziesiąt nowych misji do sąsiednich krain, kosztujących koronny skarbiec niemal 1/3 dochodów. Podczas ślubów kaliskich rodzi się także sztuka grania na płaskim bębnie, zwana *Ajżycą*.

### Okres 262-265

W 262 roku rodzi się pierwsze dziecko Lecha, córka, której nadaje imię Jagoda, po swojej babce. Rok później dochodzi do następnego namaszczenia. Tym razem Svarozicę przyjmuje niewielkie plemię Mazurów. Zaledwie dwa miesiące później, Witold udaje się na namaszczenie po raz trzeci, tym razem do Braniewa, gdzie namaszcza Braniewczyków. Tam zostaje jednak zamordowany przez wrogo nastawionych Prusów, których wasalem jest wódz braniewski. W związku z tym morderstwem, Lech zaczyna szykować siły, aby wspólnie z Warmią i Mazurami uderzyć na Prusy i wyzwolić Braniewo.

Zamordowanemu Witoldowi, Lech stawia gigantyczny pomnik w Gnieźnie i wiele pomniejszych w reszcie kraju, w sumie ponad sto. Oddaje także swoją córkę Jagodę kapłankom w Poznaniu, aby te wychowały ją na jedną z nich. Planuje on, aby Jagoda stała się pierwszą żeńską Najwyższą Kapłanką. Tymczasem mianuje jednak na to stanowisko swojego kuzyna, Zbigniewa z Kruszwicy.

W 265 roku, Lech zawiązuje na Opolu Bractwo Przysięgłe, którego celem jest infiltracja spisków, mających na celu destabilizacje Polski i zaszkodzenie królowi. Opole, po Wielkopolsce, staje się sercem lojalistów Lechowiczów.

### I Wojna Polsko-Lędziańska

W 265 roku, Lech musiał podjąć decyzję czy zamierza przeprowadzić najpierw ekspansję na wschód, czy zdobyć Braniewo. Zdecydował się na to pierwsze. Zaczął więc przygotowania do inwazji na ziemie Lędzian. Planował on odbić utracone przez Siemowita II ziemie świętokrzyskie. W tym celu zmobilizował swoje wojska, a także wezwał na pomoc sojuszników z Koszyc, Warmii, oraz Jaćwingów. W przeddzień inwazji zranił się jednak w rękę i w ranę szybko wdało się zakażenie. Król nie zamierzał jednak rezygnować z kampanii. Powierzył zatem dowództwo w wojnie swojemu bratu, Kazimierzowi, który pełnił funkcję wojewody gnieźnieńskiego.

#### Okres Świętokrzyski Pierwszy (265-266)

Na początku wojny, wojska polskie zajęły gród w Radoszycach i splądrowały kilka okolicznych wsi. Książe Lędzian, młody Domagoj zebrał swoich wojów i wytoczył otwartą bitwę pod Strawczynem. Koalicja polska zwyciężyła, a wielką odwagą i geniuszem strategicznym wykazał się Kazimierz Lechowicz. Jednakże w maju 266 roku, armia królewska przegrała pod Kielcami i była zmuszona do odwrotu. Do końca roku książę Domagoj odbił szturmem także gród w Radoszycach.

#### Okres Mazowiecki (266-267)

Na zimę 266, Lędzianie zdobyli słabo ufortyfikowany Żarnów, a następnie pokonali w bitwie niewielką załogę kilku okolicznych grodów, która zebrała się na wezwanie wojewody czerskiego. Armia Kazimierza miała problemy z organizacją, ze względu na to, że wyzdrowiał król Lech, który chciał szybko zebrać drużynę książęcą. Rozproszone wojska jaćwińskie i koszyckie zostały rozgromione pod Radomiem. Dopiero w długiej połowie lipca 267 roku, armia Polski wytoczyła dużą, walną bitwę oddziałom Domagoja pod Czerskiem i zwyciężyła.

#### Okres Świętokrzyski Drugi (267-270)

Na jesień 267, infekcja Lecha odnowiła się i był on zmuszony udać się do Gniezna, aby odpoczywać. Dowództwo przejął ponownie Kazimierz, który wyruszył pod Końskie i wziął je szturmem. Następnie musiał zmagać się z epidemią grypy wśród swoich oddziałów, co chciał wykorzystać Domagoj. Wytoczył on bitwę lechitom pod Radoszycami, lecz niespodziewanie przegrał. Niewielka załoga Radoszyc uznała, że nie ma sensu stawiać dłużej oporu.

W czerwcu 268, armia polsko-jaćwińsko-koszycko-warmiańska była silna i zdrowa. Ruszyła ona na podboje następnych grodów, zajmując po kolej Włoszczowę, Kielce, Ostrowiec Świętokrzyski i Chęciny. Potem doszło do bitwy z armią lędziańską, która, choć nierozstrzygnięta, zakończyła się delikatnym zwycięstwem księcia Domagoja. Następny pojedynek obu wojsk miał miejsce w lutym 269, który okazał się bardzo ciepłym miesiącem. Tym razem to Kazimierz i jego żołnierze wyszli ze starcia zwycięsko.

Na początku 270 roku, armii polskiej i jaćwińskiej udało się zdobyć Staszów, zaś oddziały Warmii i Koszyc przejęły Busko-Zdrój. Wtedy też na świat przyszedł jedyny syn Lecha, Bolesław. We wrześniu, wśród oddziałów królewskich wybuchła kolejna epidemia, zaś książę koszycki musiał wycofać się z konfliktu przez sprawy wewnętrzne swojego kraju. W związku z tym, Polska wstrzymała swoją ofensywę, zgadzając się z Lędzianami, że przejmie ona jedynie ziemie świętokrzyskie.

#### Konsekwencje wojny, podksięstwo świętokrzyskie

Lech III wyzdrowiał niedługo przed podpisaniem pokoju. Zgodził się on na rozdanie połowy zysków łupieżczych z wyprawy dla Warmii, Koszyc i Jaćwingów, zaś 1/3 przeznaczył na Czersk i okolice Żarnowa, nagradzając bohaterską postawę tamtejszych wojsk. Chciał również wynagrodzić swojego brata, który świetnie poprowadził kampanię. Król okazał się wyjątkowo szczodry. Wydał dużą sumę ze swojego skarbca na wytopienie nowych insygniów i stworzył tytuł podksięcia świętokrzyskiego, wręczając go swojemu bratu. Tym samym rozpoczęła się historia bocznej, świętokrzyskiej linii Lechowiczów.

### Okres 270-275

Pomiędzy 270, a 275 rokiem, Lech III nie wykazywał specjalnej aktywności. W tym czasie napisał przede wszystkim znany hymn pochwalny dla Swarożyca - *Pieśń Bezstrumyka*, a także założył w Gnieźnie wielką hodowlę psów myśliwskich. Król zmagał się z następnymi infekcjami, które wkrótce go oszpeciły.

W 272 roku, zmarł Najwyższy Kapłan Zbigniew, a Lech, przygotowując wciąż podwaliny urzędy pod swoją córkę Jagodę, powołał na jego stanowisko następnego wiekowego członka swojej dalszej rodziny - dalekiego kuzyna Radosława Gniewnika. Król rozpoczął także budowę bardzo dużej świątyni w Kielcach. Przeprowadził oficjalne namaszczenie Świętokrzyszczyzny w maju 272 w Radoszycach.

W grudniu 273 roku, Lechowi urodziła się córka, której nadał imię Rzepicha.

W 275, urządził wielkie polowanie w lasach Gniezna oraz odpowiednik tej imprezy w Poznaniu, a później także pod Radomiem. Wykorzystał w zabawie swoje psy myśliwskie, a podczas polowania wpadł na pomysł włączenia niektórych z nich w szeregi swojej drużyny książęcej, głównie w celu tropienia uciekinierów i wykrywania trucizn.

### Wojna o Braniewo

Pod koniec 275 roku, Lech zakończył przygotowania do wojny z Prusami. Dołączyli do niego Warmianie oraz Mazurzy. Król zaatakował gród w Mamonowie w marcu 276. Była to pierwsza wojna o podłożu religijnym jeśli chodzi o Svarozicę. Braniewo samo oddało się w ręce najeźdźców. Prusowie zmobilizowali wojska i wytoczyli otwartą bitwę pod tym grodem, lecz przegrali. Niedługo później zgodzili się oddać Braniewo pod jurysdykcję Warmii.

### Wielka Sakralizacja

Okres Wielkiej Sakralizacji datuje się pomiędzy 276, a 283 rokiem. Wtedy też, Lech III rozpoczął budowy setek nowych świątyń, modernizacje starych, wyniósł do rangi Podnławów (Nławem mogli zostać dopiero za dwadzieścia lat) Witolda Namaszczanina oraz Zbyszka z Lubusza. Sfinansował założenie kilku bractw w całej Polsce, wysłał kilka następnych misji na zachód i północ, zaczął otaczać się wieloma kapłańskimi doradcami, stworzył Żar świętokrzyski, wprowadził nauki Svarezy wśród elit wielkopolskich, opolskich i mazowieckich, rozpowszechnił swoją *Pieśń Bezstrumyka*, zaczął kult Bolesława I "Swarożyca". Były to czasy ogromnego rozwoju kulturowego i religijnego, jednocześnie przy niespotykanym od wielu lat długim pokoju. Wtedy też Lech III otrzymał przydomek "Pobożny".

W 280, na świat przyszła trzecia córka Lecha, Barbara. Zmarła jednak na dwa tygodnie po narodzinach. Umarł także Ludmił, tytularny książę ostrawski, a siostra Lecha, Wisława, stała się wdową. Król wysłał ją do żeńskiego bractwa w Kruszwicy. Tymczasem w 282 roku, umarł także brat Lecha i podksiążę świętokrzyski Kazimierz, a jego miejsce zajął dwudziestotrzyletni syn - Leszek. Rok po objęciu swoich rządów, Leszek podbił niewielkie terytorium na północ od Świętokrzyszczyzny, które wyzwoliło się niedługo wcześniej od Lędzian.

### Ostatnie lata rządów

Pod koniec swojego panowania, Lech III "Pobożny" zmagał się z odnowioną infekcją. W 283 zaręczył swojego syna Bolesława z czeską księżniczką Anną, tworząc koalicję anty-śląską. W maju 284 zorganizował jeszcze jedno wielkie polowanie w Gnieźnie, a w Dzień Cudów 285 wywyższył do rangi Nławy Jadwigę Rzepakową, niedawno zmarłą kapłankę z Płocka, słynącą z niezwykle dobrego serca. Niedługo później mianował na ewentualną regentkę swoją żonę Dobiesławę, a jego ostatnią decyzją było nadanie lokacji na wzór opolskiej na terenach świętokrzyskich.

### Śmierć

Lech III "Pobożny" zmarł dokładnie 21 października 285 roku w Gnieźnie w wieku 53 lat na wskutek skrajnego wyczerpania organizmu przez nawracające infekcje i zakażenia. Pochowany został w Sanktuarium Lechowiczowskim. Jego jedyny syn, Bolesław, miał wtedy szesnaście lat. Lech został pośmiertnie wywyższony przez Najwyższego Kapłana Radosława na pierwszego, męskiego Nława Svarozicy.

## Próba oceny rządów

Wśród historyków głównego nurtu panuje konsensus, uznający, że rządy Lecha III "Pobożnego" należy ocenić jako pozytywne. Pomimo kilku wyraźnych porażek (z czego największą z nich była III wojna Polsko-Śląska), zdobył on tereny na wschodzie, tworząc podksięstwo świętokrzyskie, zostawiając swojemu synowi królestwo w dobrej kondycji gospodarczej, z silną armią, rozwiniętą kulturą i solidnie rozbudowaną siecią sojuszy.

## Rodzina

Lech III "Pobożny" był żonaty z córką księcia koszyckiego, Dobiesławą, z którą miał czwórkę dzieci:

* **Jagoda** (ur. 262, zm. 290) - pierwsza żeńska Najwyższa Kapłanka Svarozicy w latach 288-290.
* **Bolesław II "Dobry"** (ur. 270, zm. 310) - następca, król Polski, książę lechicki, mazowiecki oraz krakowski. Syn Swarożyca.
* **Rzepicha** (ur. 273, zm. 339) - żona księcia serbołużyckiego, Gietrycha.
* **Barbara** (ur. i zm. 280)