Wielki Głód w ZSRR

### Przyczyny

Niewydolne rolnictwo krajowe, celowe ograniczanie dostaw żywności do konkretnych regionów ZSRR

### Skutki

Wzrost działalności partyzanckiej Ukraińców, nieufność wobec komunizmu zagranicą, śmierć od 5,5 - 6,2 mln ludzi.

**Wielki Głód, Hołodomor** - szalejąca od 1928, początkowo na terenach Ukraińskiej SRR klęska głodu, a od 1930 ogarniająca większą część zachodniego ZSRR, częściowo podsycana odgórnie przez Józefa Stalina, zakończona śmiercią niemal 6 milionów ludzi.

## Przebieg

Po ogłoszeniu pierwszego Planu Pięcioletniego, zakładającego potężne inwestycje w przemysł, wielu ludzi zmuszonych zostało do porzucenia swojego wiejskiego trybu życia i migracji do rozrastających się miast.

Pomijając inne negatywne aspekty dzikiej industrializacji, oprócz wysokiej bezdomności, pierwszym problemem, którego skutki zaczęto odczuwać już w 1927, był niedobór żywności. Początkowo założono, że jest to problem czasowy, który można rozwiązać reglamentacją, ponadto komunistyczna władza uznała że jest to świetna metoda na nauczenie ludzi wstrzemięźliwości.

Głód zaczął jednak wymykać się spod kontroli, kiedy do szpitali zaczęto przywozić coraz więcej pacjentów z podejrzeniem wygłodzenia lub zatrucia związanego ze spożywaniem śmieci, zepsutych nasion czy nawet ziemi.

Wówczas to, przywódca partii i zarazem kraju, Józef Stalin, postanowił wykorzystać problem głodu dla własnych celów. Pamiętając czasy rewolucji i wojny polsko-bolszewickiej, miał ciągle w pamięci separatyzm Ukraińców, który jego zdaniem, mimo kilkukrontego zdławienia, pozostawał poważnym problemem.

Dlatego też, od 1928 roku zaczęto odgórnie ograniczać dostawy pokarmu na Ukrainę. I choć początkowo pozwoliło to ograniczyć straty w innych częściach ZSRR, to problem pogłębiał się coraz bardziej.

Na samej Ukrainie jeszcze pierwszego roku klęski, zaczęto notować pierwsze przypadki kanibalizmu czy prawdziwych bijatyk o jedzenie. Rozmiary problemu, odwzorował ponadto transport kolejowy, który przyjechał 15 stycznia do głodującej Odessy, a o którym wspomniał w swoim dzienniku konduktor, który w 1930 uciekł do Niemiec - "cały wagon wypełniony był trupami - to miał być nasz pokarm".

W 1930 nastąpiła fala migracji ze Związku Radzieckiego, podczas której wydostało się z kraju około 300 tysięcy osób, głównie do Niemiec, Francji, Rumunii, Czechosłowacji i Finlandii. Około 50 tysięcy zostało zamordowanych przy próbie sforsowania granicy.

Ten sam rok, był też początkiem prawdziwego katalizmu na południu Białorusi i północy Kaukazu, dodatkowo na Ukrainie nastroje antyradzieckie sięgały zenitu, a wspierana najpewniej przez Niemcy partyzantka nacjonalistów rozpoczęła ataki na placówki NKWD, i rozdawanie żywności głodującym - regionowi groziła separacja.

Stalin widząc, że projekt wymyka się spod kontroli, wstrzymał realizację Planu Pięcioletniego i zarządził zakup żywności za granicą. Trochę jedzenia udało się kupić w Persji, trochę w Turcji, jednak największym dostawcą okazała się Rumunia.

Do 1931 głód zdawał się zanikać, jednak pozostały po nim niesmak był wrzodem na głowie radzieckiej władzy przez długie lata.

## Skutki

Problem głodu mocno podważył autorytet rządu na Ukrainie, który kwestionowany był jeszcze długo po klęsce głodu, aż do rozwiązania problemu partyzantki nacjonalistów.

Innym, poważnym problemem była migracja na zachód wielu tysięcy wygłodzonych ludzi, którzy przekazując mediom informacje o standardach życia w ZSRR, oczerniły nie tylko sam reżim, ale i komunizm w ogóle. Dodatkowo, emigrujący do Niemiec obywatele, mocno zaangażowali się politycznie, co wspierał tamtejszy rząd, formuując nawet specjalne, zagraniczne brygady SS.

Z kolei sprzedaż żywności przez Rumunię doprowadziła do problemu głodu w tamtym kraju, który spowodował upadek rządu liberałów i dojście do władzy faszystów.

/Krzysztof Dominek