Idealen essay

* Door: Arvid Roerdinkholder
* Klas: 5 vwo
* Kandinsky College

**Literatuur in de 19e eeuw: een idealenessay**

Inleiding:

Soms stop ik even en ik kijk ik om mij heen, ik hoor vogels fluiten, fietsers voorbij razen en zie een hooglander aan de horizon. Ik kom graag in het bos, je raakt verzeild in een soort trans. Bij een uitzichtpunt kijk ik naar beneden naar de dorpen en steden in het landschap, het is daar vast druk maar hier is het vredig. Op dit soort momenten vraag je jezelf af waarom we doen wat we doen. Hoe ziet de ideale wereld eruit?

Ik probeer inzichten te krijgen uit het verleden – daar kunnen we immers veel van leren – mijn hoofdvraag is dan ook: Wat is het verschil tussen idealen van kunststromingen?

Middenstuk:

In de periode van het einde van de 18e eeuw tot midden in de 19e eeuw kwam er een tegenreactie op de Verlichtingsidealen: de romantiek. Het gevoel en de emoties van het individu staan centraal, romantici zijn opzoek naar vrijheid en (zelf)expressie; in hun ideale wereld is iedereen ‘’open minded’’ en deinst men niet terug voor avontuur en mystiek. Een tegenreactie op de romantiek was het realisme, realisten proberen de wereld zo waarheidsgetrouw te schetsen. Realisten willen vaak maatschappelijke thema’s aankaarten: bijvoorbeeld de verdeling tussen arm en rijk.

Een bekend voorbeeld van een romantisch verhaal is de klokkenluider van de Notre-Dame van Victor Hugo. Het hoofdpersonage Quasimodo is opgesloten in de kerktoren, hij wil echter graag gezien en geliefd worden. Zijn ideaal lijkt onrealistisch voor hem aangezien zijn ‘’opvoeder’’ hem altijd lelijk en waardeloos noemt, dit geeft een flinke deuk in zijn zelfvertrouwen. Toch is de drang naar vrijheid sterker en breekt hij los van zijn situatie. Een ander voorbeeld is het schilderij Der Sonntagsspaziergang van Carl Spitzweg, de verheerlijking van het alledaagse leven zoals een wandeling met de familie is symbolisch voor de biedermeierromantiek. Romanticus Francois Haverschmidt mag natuurlijk niet in de rijtje ontbreken, hij schreef onder het pseudoniem Piet Paaltjens, een man met weltschmerz die wilde vluchten uit zijn dagelijks leven. Hij gebruikt veel humor in zijn werk om zaken te relativeren.

Als voorbeeld van een realistisch werk zou ik het boek Max Havelaar nemen van Multatuli, sommige noemen het romantisch maar ik deel het in bij het realisme omdat het een maatschappelijk actueel thema aankaartte toentertijd. Hij was tegen de uitbuiting van de Javanen door de Nederlanden. Ook het tijdschrift de Nederlandsche Spectator komt ook voor uit het realisme, een soort journalistiek weekblad met beschouwingen over actualiteiten met als ideaal mensen te informeren en misschien van mening te veranderen om tot de beste uitkomst te komen.

Ik kan mij ergens wel vinden in François Haverschmidt, ik kan best sentimenteel zijn over bepaalde plekken en oude vriendschappen maar ik kan het ook nuanceren met humor. Ook vind ik het interessant om naar andere standpunten te luisteren, de conversatie is erg belangrijk vind ik, dit zie ik bij de Nederlandsche Spectator en in zekere zin Multatuli: Max Havelaar is een idealist, hij kan de situatie ook van een andere oogpunt bekijken dan het paradigma van zijn geboorteland. Gelijkwaardige behandeling is een ideaal die ik ook deel. Daarnaast vind ik vrijheid heel belangrijk, iets wat in de romantiek ook veel terug komt, ik ben altijd te porren voor spontane reisjes en plan mijn dag het liefst zo flexibel mogelijk in.

Ook in ons leven zie je wat de kracht van idealen is, neem de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Dit conflict is ontstaan vanwege de idealen van Russische president Vladimir Poetin, hij wil dat Oekraïne onderdeel van Rusland wordt en doet beroep op de situatie in de Sovjet-Unie. Volgens hem bestaat Oekraïne niet in zijn huidige vorm en is het een marionettenstaat van het westen. Ons vrijheidsideaal zal de oorlog stoppen, uiteindelijk zal Poetin de strijd neer moeten leggen en moet zijn regering aftreden.

Slot:

In de inleiding stelde ik de vraag: Wat is het verschil tussen idealen van kunststromingen? De romantiek en het realisme lijken op het eerste gezicht tegenovergestelden van elkaar, de één gefocust op gevoel en emotie en de ander op de vaak harde werkelijkheid. Toch is er soms overlap zoals bij Multatuli. De idealen uit het verleden zien we ook terug in het heden, de één streeft naar gelijkheid en vrijheid en de ander wil eigen geluk. Uiteindelijk zijn we nog niet zo verschillend van vroeger als we denken.