Układ pokarmowy

składa się z przewodu pokarmowego i dużych gruczołów układu pokarmowego.

## Ogólna charakterystyka budowy i czynności

Układ pokarmowy składa się z jamisty i rurowatych narządów mających wspólne światło.

Ściana przewodu pokarmowego jest wysłana błoną śluzową z nabłonka i tkanki łącznej właściwej.

## Jama ustna

funkcja :

* mechaniczne rozdrobnienie przez żucie
* nawodnienie pokarmu
* początkowe trawienie

Jama ustna jest wysłana błoną śluzową.

Błona śluzowa składa się z nabłonka i łącznotkankowej blaszki właściwej (lamina propria membranae mucosae)

==> nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący znajduje się w podniebieniu twardym, częściowo dziąsłach, brodawkach nitkowatych przednio środkowej powierzchni języka

==> nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący jest w pozostałej części jamy ustnej.

-->gruczoły śluzowe

śluz - ma dużą lepkość, występuje w formie żelu i składa się z wysokocząsteczkowych proteoglikanów wiążących wodę. uskutecznia miejscową nieswoistą odporność. Chroni przed antygenami i szkodliwym wpływem innych cząsteczek chemicznych.

-->gruczoły surowicze

syntezują białka na zewnątrz; cytoplazma zasadochłonna

-->gruczoły mieszane śluzowo-surowicze

komórki surowicze lub ich grupy mogą nakładać na uszeregowane komórki śluzowe tworząc półksiężyce surowicze (Gianuzziego).

--> Dziąsło nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący. znajdują się tam komórki układu MALT takie jak limfocyty, makrofagi i komórki plazmatyczne.

--> Warga jest fałdem skórno mięśniowym pokrytym skórą owłosioną z zewnątrz i błoną śluzową od wewnątrz. To to czerwone co ludzie nazywają usta, nazywa się czerwienią wargi.

płaski rogowaciejący
płaski nierogowaciejący
przednio środkowej
powierzchni języka

## Język

składa się w 2/3 z trzonu mięśniowo łącznotkankowego i 1/3 nasady (trzon to 2/3 stanowiące przód, nasada to 1/3 z tyłu).

Język ma błonę śluzową z uwypukleniami nazywanymi brodawkami.

Brodawki (papillae) znajdują się na całej górnej powierzchni języka
są 4 główne rodzaje brodawek:

1. brodawki nitkowate
2. brodawki liściaste
3. brodawki grzybowate
4. brodawki okolne

płaski rogowaciejący

### brodawki nitkowate (filliformes)

-najliczniejsze

-długość do 3mm

-receptory dotyku

-biorą udział w mechanicznym rozdrabnianiu pokarmu

### Brodawki liściaste (foliatae)

-górnoboczna tylna powierzchnia języka w postaci szeregów

- w nabłonku bocznym ścian brodawek są kubki smakowe

### Brodawki grzybowate (fungiformes)

-tylno górna powierzchnia języka

- w nabłonku bocznym ścian brodawek znajdują się kubki smakowe

### Brodawki okolne (circumvallatae)

-leżą w jednym szeregu wzdłuż bruzdy granicznej języka (tworzą kształt litery V)

-jest ich 7-12

-średnica do 3mm

- na bocznej ścianie brodawek znajdują się kubki smakowe

-w dnie rowków brodawek znajdują się ujścia gruczołów surowiczych (Ebnera)

### Chemoreceptory smaku

znajduą się w:

* powierzchni języka
* krtani
* podniebieniu miękkim
* w kubkach smakowych
* najwięcej w bocznych częściach brodawek okolnych.

Człowiek ma 9k kubków smakowych, a ich liczba zmniejsza się z wiekiem.

--> do każdego kubka dochodzi kilkadziesiąt włókien nerwowych

#### Mechanizm odbierania wrażeń smakowych

gorzki, kwaśny, słodki, kwaśny, słony, umami, Ca2+.

##### smak kwaśny i słony

odbiór smaku polega na biernym przernikaniu przez kanały białek transbłonowych

Zwiększenie stężenia Na+ powoduje depolaryzacje błony i przekształcenie impulsu; podobnie zwiększenie stężenia H+ otwiera białka kanałowe dla K+ co prowadzi do hiperpolaryzacji błony i przekazaniu impulsu

##### smak słodki i gorzki

odbierany przez wiązanie cząsteczek z receptorami (glikoproteiny błon kom. zmysłowych)

==> słodki ==>

dla cukru receptory oddziałują na rodzaj białka G (gustducyna)

gustducyna aktywuje cyklazę adenylanową ...

dla słodzików ==> aktywacja receptoró i gustducyny, pobudza to fosfolipazę C. wytwarza się diacyloglicerl i trifosforan inozytolu. zwiększa się sitężnie Ca2+ w cytosolu i przekazuje to impuls

##### Smak Ca2+

odbierany przez receptor T1R3, można powiedzieć że delikatnie słodkie; można stwierdzić że ogólnie powoduje też efekt podobny jak u słodzików

==> smak gorzki ==>

aktywacja receptorów i gustducyny. pobudzenie fosfodiesterazy. rozkład cAMP. co powoduje odłączenie się od białek kanałowych Ca2+, otwierają się kanały wapniowe. Ca2+ otwierają z kolei białka kanałowe dla K+, co powoduje hiperopolaryzację

##### smak umami

2 receptory połączone z białkami G wiążą L aminokwas, co otwiera kanały błonowe dla Ca2+.

## Gardło

dzieli się na :

* część nosową
* część ustną
* część krtaniową

## Gruczoły ślinowe

Czyli ślinianki

wyróżnia się:

* gruczoły przyuszne
* gruczoły podżuchwowe
* gruczoły podjęzykowe

### Ślinianka przyuszna

otoczona torebką łącznotkankową. w zrębie dużo limfocytów i komórek plazmatycznych produkujące IgA przechodzące do śliny.

cytoplazma jest zasadochłonna, ponieważ zawiera obfitą siateczkę śródplazmatyczną szorstką

### Gruczoł ślinowy podżuchwowy

80% komórki surowicze, komórki śluzowe 5%, reszta to przewody wyprowadzające i zrąb.

uchodzą dolnymi siekaczami przez przewód wspólny whartona

### Gruczoł ślinowy podjęzykowy

60% komórki śluzowe, 30% komórki surowicze, reszta to przewody wyprowadzające i zrąb.

ślinianka podjęzykowa nie ma wyraźnej torebki łącznotkankowej

### Czynność gruczołów ślinowych

ślinianka wytwarza ślinę.

75% przez śliniankę podrzuchwową

20% śliniankę przyuszną

5% śliniankę podjęzykową i gruczoły błony śluzowej jamy ustnej

ślina = 99,5% wody + 0,5% Na, K, Cl, HCO, J

## Jelito

cienkie 4m, grube 1,5m

mechanizmy zwiększenia opwierzchni jelit zwiększają wchłanianie o 320 razy