Minh sử Liệt truyện 10

## Quách Tử Hưng

　Quách Tử Hưng, tổ tiên là người Tào châu. Cha là Quách công, hồi trẻ xem bói chu du Định Viễn, làm người nói họa phúc,đều được nói đúng.Người giàu trong Huyện thành họ Mỗ có một nữ chưa xuất giá, Quách công cưới cô ta, gia cảnh bắt đầu giàu có.Vợ chồng Quách công có 3 trai, Tử Hưng là thứ.Ban đầu Tử Hưng xuất sinh, Quách công bói được quẻ cát. Tử Hưng lớn lên, dần có tính hiệp nghĩa,rất thích kết giao bằng hữu. Nhân lúc triều Nguyên triều chính hủ bại, không được an bình, Tử Hưng dốc hết gia tài, giết trâu phòng rượu, kết giao tráng sĩ hào kiệt.

Mùa xuân năm Chí Chính thứ 12 , Tử Hưng tụ tập hơn nghìn thanh niên trai tráng, khởi binh công chiếm Hào châu. Thái tổ đến theo. Môn vệ nghi là gian tế,liền trói lại rồi báo Tử Hưng. Tử Hưng nhìn Thái tổ không tầm thường,lệnh người cởi trói, sau thu dưới trướng, thăng vi Thập phu trưởng,nhiều lần lập chiến công. Tử Hưng rất vui mừng,vợ thứ tiểu Trương Phu nhân cũng nói về Thái tổ: “Người này là kỳ nhân đấy!” .Do vậy, gả con gái Mã công nuôi nhiều năm trong phủ cho,tức Hiếu Từ Cao Hoàng hậu.

Ban đầu,cùng khởi binh với Tử Hưng có bốn người Tôn Đức Nhai, Tử Hưng là năm, đều xưng Nguyên soái, không ai nhường ai.Bốn người Tôn Đức Nhai đẳng cương liệt nhưng lỗ mãng,thường hay cướp bóc,Tử Hưng có ý muốn họ suy yếu.Bốn người không vui, hợp mưu lật đổ Tử Hưng. Tử Hưng thường ở nhà không quản sự. Thái tổ nhân rảnh nói rằng: “Bọn họ càng ngày càng hợp với binh sĩ, mình lại thường dời đi,để lâu ắt sẽ bị họ tố cáo.” Tử Hưng không theo.

Nguyên binh phá Từ châu,soái lĩnh Từ châu là Bành Đại, Triệu Quân Dụng dẫn binh đến Hào châu.Bọn Đức Nhai thấy họ đều là người có danh, cùng tiến cử, coi họ ở trên mình. Đại đa mưu, Tử Hưng đối xử tốt mà bạc Quân Dụng.Bọn Đức Nhai nói với Quân Dụng:

-Tử Hưng chỉ biết có Bành Tướng quân mà thôi, không biết có Triệu Tướng quân đâu.

Quân dụng giận, thừa cơ bắt Tử Hưng, giam ở nhà Đức Nhai. Thái tổ ở bộ khác về, đại kinh, cùng hai con trai của Tử Hưng nói với Đại. Đại rằng: “

-Chỉ cần có tôi,xem ai dám thương hại ông ta!

Cùng Thái tổ đến nhà Đức Nhai,cứu Tử Hưng ra,hiệp trợ về nhà.Quân Nguyên vây Hào châu, xóa bỏ bất mãn khi trước, cùng thủ thành hơn năm tháng. Vây giải, Đại, Quân Dụng đều tự xưng vương, mà Tử Hưng cùng bọn Đức Nhai vẫn là Nguyên soái. Ít lâu, Đại chết, con Tảo Trụ lĩnh cựu bộ của cha. Quân Dụng càng ngày ngang ngược, cùng Quách Tử Hưng tiến công Hu Dị,Tứ châu, đều muốn hại. Thái tổ lấy được Trừ, sai người nói với Quân Dụng:

-Lúc trước khi đại vương cùng bách, Quách công mở cửa tiếp đón, ân đức không cạn. Đại vương chẳng những không báo ân, lại còn nghe lời tiểu nhân muốn giết ông ta, nói như thế, đại vương sẽ tự cắt lông cánh, mất đi cái tâm hào kiệt,riêng tôi cho rằng đại vương không nên làm vậy. Hơn nữa quân đội ông ta rất nhiều, giết ông ta rồi ông có hối hận chăng?

Quân Dụng nghe Thái tổ binh cực đông, lòng sợ, Thái tổ lại hối lộ bộ hạ Quân Dụng, Tử Hưng mới được miễn,dẫn binh hơn vạn người gặp Thái tổ ở Trừ.

Tử Hưng làm người kiêu hãn thiện đấu, nhưng tính đa nghi. Gặp việc gấp, đều nghe Thái tổ bày mưu, coi như tay chân. Việc hết, liền nghe lời sàm không thân Thái tổ.Dần dần điều đi các tướng giỏi của Thái tổ, dần đoạt Thái tổ binh quyền. Thái tổ phụng sự Tử Hưng thêm cẩn thận. Tướng sĩ có tặng, Hiếu Từ Hoàng hậu đều cho vợ Tử Hưng. Tử Hưng đến Trừ, muốn xưng vương. Thái tổ nói:

-Trừ bốn mặt đều là núi, không thể thông hành mua bán bằng thuyền, không phải là nơi triều tích an ổn.

Tử Hưng mới thôi. Đến khi lấy được Hòa châu, Tử Hưng mệnh Thái tổ dẫn binh thủ nơi này. Đức Nhai gặp đói,đến biên giới Hòa, xin trú quân trong thành , Thái tổ tiếp nhận. Có kẻ nói xấu với Tử Hưng. Tử Hưng đêm đến Hòa, Thái tổ đến kiến, Tử Hưng tức giận, không nói chuyện. Thái tổ nói:

-Tôn Đức Nhai từng nhốt giam người, chúng ta dĩ nên phòng bị hắn

Tử Hưng cho rằng phải. Đức Nhai nghe Tử Hưng đến, mưu rời khỏi. Tiền doanh đã đi, Đức Nhai ở lại xem xét hậu quân, mà quân Đức Nhai đấu quân Tử Hưng, nhiều người chết. Tử Hưng bắt được Đức Nhai, Thái tổ cũng bị quân Đức Nhai bắt. Tử Hưng nghe mà kinh lắm, lập tức sai Từ Đạt thay Thái tổ, thả Đức Nhai về. Quân Đức Nhai thả Thái tổ, Đạt cũng thoát về. Tử Hưng hận Đức Nhai thấu xương, vốn giết để thỏa lòng,do Thái tổ mà miễn cưỡng thả ra, thường xuyên buồn bã. Ít lâu sau, phát bệnh mất, quy táng Trừ châu.

Tử Hưng có ba trai. Trưởng tử chết trong chiến tranh, thứ Thiên Tự, Thiên Tước. Tử Hưng mất,Hàn Lâm Nhi phong Thiên Tự làm Đô Nguyên soái, Trương Thiên Hữu cùng Thái tổ làm phó. Thiên Hữu,em vợ Tử Hưng. Thái tổ độ giang, Thiên Tự, Thiên Hữu dẫn binh công Tập Khánh, Trần Dã Tiên làm phản,đều bị giết. Lâm Nhi cho Thiên Tước làm Trung thư hữu thừa. Cho Thái tổ làm Bình chương chính sự. Thiên Tước mất chức oán hận, lâu dần muốn mưu hại Thái tổ, bị xử chết,hậu của Tử Hưng mới tuyệt. Có một nữ, Tiểu Trương Phu nhân sinh,sau phụng sư Thái tổ được phong Huệ phi, sinh 3 vương Thục, Cốc, Đại.

Hồng võ tam niên truy phong Tử Hưng Trừ dương vương, chiếu hữu tư dựng miếu, dụng trung lao tự, lại sai hàng xóm là Hựu thị,đời đời thủ mộ. Năm thứ mười sáu, Thái tổ tự tay viết sự tích Tử Hưng, mệnh Thái thường thừa sai người khác vào bia. Quách Lão Xá người Trừ, thời Tuyên Đức lấy danh thân thích Trừ dương vương, triều kinh sư. Hoằng Trị trung, có Quách Hổ nói ông cố Lão Xá,con thứ tư của Trừ dương vương,ban quan đái phụng thờ. Sau, bị Hựu thị vặt mặt. Lễ quan nói:

-Điển tích thờ Trừ dương vương, Thái tổ định ra,nói vô hậu, miếu bia chính xác, Lão Xá không phải con Trừ dương vương.

Đoạt phụng tự.

## Hàn Lâm Nhi

Hàn Lâm Nhi,người Loan Thành, có thuyết là con em họ Lý . Tổ tiên lợi dụng Bạch liên giáo mê hoặc dân chúng, bị đày đến Vĩnh Niên.Cuối Nguyên,cha Lâm Nhi là Sơn Đồng truyền rằng: “Thiên hạ đại loạn, Di Lặc hàng sinh.”Rất nhiều bách tính vùng nam Hoàng hà, Giang, Hoài đều tin lời đó. Người Dĩnh châu Lưu Phúc Thông cùng đồng lõa là Đỗ Tuân Đạo, La Văn Tố, Thịnh Văn Úc cũng tuyên dương “Sơn Đồng,cháu tám đời Tống Huy Tông, nên làm chủ Trung Nguyên”, do vậy giết ngựa trắng trâu đen,thề trời đất, mưu khởi binh, quyết định lấy hiệu Hồng Cân. Tháng năm năm Chí chính thứ 11, sự tình bại lộ,bọn Lưu Phúc Thông cấp tốc vào Dĩnh châu, khởi binh tạo phản, mà Sơn Đồng đã bị quân Nguyên bắt giết. Lâm Nhi cùng mẹ Dương thị chạy đên núi Võ An. Lưu Phúc Thông chiếm Chu Cao, công khắc La Sơn, Thượng Thái, Chân Dương, Xác sơn, công đánh huyện Diệp, Vũ Dương, công hãm Nhữ Ninh, Quang châu, Tức châu, bộ chúng tăng đến hơn 10 vạn, Nguyên binh không thể cản lại. Đương thời bọn Từ Thọ Huy đẳng khởi binh tại Kỳ, Hoàng,bọn Bố vương Tam, Mạnh Hải Mã khởi binh ở Tương, Hán, Chi Ma Lý khởi binh tại Phong, Bái, mà Quách Tử Hưng cũng chiếm đóng Hào châu hưởng ứng. Đều xưng “Hồng quân”, cũng xưng “Hương quân”.

Tháng hai năm mười năm, Phúc Thông tìm Lâm Nhi, được Đãng Sơn giáp biển; nghênh đến Bạc, tôn làm Hoàng đế, lại hiệu Tiểu minh vương, kiến quốc Tống, kiến nguyên Long Phượng. Phá bỏ cung Thái Thanh ở Lộc Ấp, lập cung khuyết ở Bạc. Tôn Dương thị làm Hoàng thái hậu, Tuân Đạo, Văn Úc làm Thừa tướng,Phúc Thông, Văn Tố Bình chương chính sự, Lưu Lục Tri xu mật viện sự. Lưu Lục,em Phúc Thông. Tuân Đạo được sủng dụng. Phúc Thông đố kỵ, ngầm mệnh giáp sĩ giết Tuân Đạo, tự làm Thừa tướng, gia Thái bảo, quyền lực toàn về tay Phúc Thông. Đến khi binh Nguyên đánh bại Phúc Thông ở Thái Khang, tiến vây Bạc, Phúc Thông bảo vệ Lâm Nhi chạy đến An Phong. Không lâu, binh lại mạnh, khiển đồng đảng cướp các nơi.

Năm 17,Lý Võ, Thôi Đức hãm Thương châu, sau công khắc Võ Quan để nhằm Quan Trung, Mao Quý cũng theo công hãm Giao, Lai, Ích Đô, Tân châu,do vậy, đa số quận huyện Sơn Đông đều bị công hạ. Tháng sáu năm ấy, Phúc Thông soái binh công Biện Lương, thả phân quân tam đạo: phân binh làm ba hướng: Quan Tiên Sinh, Phá Đầu Phan, Phùng Trường Cữu, Sa Lưu Nhị, Vương Sĩ Thành thẳng đến Tấn, Ký; Bạch Bất Tín, Đại Đao Ngao, Lý Hỉ Hỉ đến Quan Trung; Mao Quý rời Sơn Đông đến Phạm. Thế cực đông. Điền Phong,Vạn hộ trấn thủ Hoàng Hà nhà Nguyên,phản phụ Phúc Thông, công hãm Tế Ninh, nhưng binh bại chạy trốn.Mùa thu đông,Thông binh hãm Đại Danh, sau theo Tào, Bộc xuất phát công hãm Vệ Huy. Bạch Bất Tín, Đại Đao Ngao, Lý Hỉ Hỉ hãm Hưng Nguyên, vào Phượng Tường,nhiều lần bị Sát Hãn Thiếp Mộc Nhi, Lý Tư Tề đánh bại,chạy đến đất Thục.

Năm mười tám, Điền Phong phục hãm Đông Bình,Tế Ninh, Đông Xương, Ích Đô, Quảng Bình, Thuận Đức. Mao Quý cũng nhiều lần đánh bại Nguyên binh, công hãm Thanh châu, Thương châu, chiếm cư trấn Trường Lô ,lập tức công vây Tế Nam;dẫn binh về phía nam, ở nam Đổng Bác Tiêu, đánh Kế châu, tiến đánh Quách châu,xong vây Đại Đô. Thuận đế chinh điều binh các nơi bảo vệ đô Thành, thương nghị nên dời đô tránh địch, nhờ đại thần khuyên ngăn mới thôi. Quý bị Nguyên binh đánh bại, về ở Tế Nam. Mà Phúc Thông lúc đến lúc đi nam bắc Hoàng Hà,tháng năm công hạ Biện Lương,Thủ tướng Trúc Trinh chạy,đón Lâm Nhi,dời Tống đô về đấy.Bọn Quan Tiên Sinh, Phá đầu Phan phân quân làm hai, một đến Giáng châu,một đến Thấm châu. Đi qua núi Thái Hành, công khắc Liêu châu, Lộ châu, sau công hãm lộ Ký Ninh; công Bảo Định không thành, chuyển công hãm Hoàn châu, đoạt lấy các quận ngoại thành là Đại Đồng, Hưng Hòa, trực tiếp công hãm Thượng Đô, thiêu hủy cung điện Nguyên triều, chuyển lại tiến công Liêu Dương, trực tiếp tới Cao Lệ. Năm sau, công hãm Liêu Dương, giết Tổng quản lộ Ý châu Lã Chấn. Thuận đế vì cung điện ở Thượng Đô hoàn toàn bị hủy, không đi bắc tuần.Bọn Lý Hỉ Hỉ lại đánh Ninh Hạ, đoạt lấy vùng biên giới Linh Võ.

　　是时承平久，川郡皆无守备。长吏闻贼来，辄弃城遁，以故所至无不摧破。然林儿本起盗贼，无大志，又听命福通，徒拥虚名。诸将在外者率不遵约束，所过焚劫，至啖老弱为粮，且皆福通故等夷，福通亦不能制。兵虽盛，威令不行。数攻下城邑，元兵亦数从其后复之，不能守。惟毛贵稍有智略。其破济南也，立宾兴院，选用元故官姬宗周等分守诸路。又于莱州立屯田三百六十所，每屯相距三十里，造挽运大车百辆，凡官民田十取其二。多所规画，故得据山东者三年。及察罕帖木儿数破贼，尽复关、陇，是年五月大发秦、晋之师会汴城下，屯杏花营，诸军环城而垒。林儿兵出战辄败，婴城守百余日，食将尽。福通计无所出，挟林儿从百骑开东门遁还安丰，后宫官属子女及符玺印章宝货尽没于察罕。时毛贵已为其党赵均用所杀，有续继祖者，又杀均用，所部自相攻击。独田丰据东平，势稍强。

　　二十年，关先生等陷大宁，复犯上都。田丰陷保定，元遣使招之，被杀。王士诚又躏晋、冀。元将孛罗败之于台州，遂入东平与丰合。福通尝责李武、崔德逗挠，将罪之。二十一年夏，两人叛去，降于李思齐。时李喜喜、关先生等东西转战，已多走死，余党自高丽还寇上都，孛罗复击降之。而察罕既取汴梁，遂遣子扩廓讨东平，胁降田丰、王士诚，乘胜定山东。惟陈猱头者，独守益都不下，与福通遥为声援。

　　二十二年六月，丰、士诚乘闲刺杀察罕，入益都。元以兵柄付扩廓，围城数重，猱头等告急。福通自安丰引兵赴援，遇元师于火星埠，大败走还。元兵急攻益都，穴地道以入，杀丰、士城，而械送猱头于京师，林儿势大窘。明年，张士诚将吕珍围安丰，林儿告急于太祖。太祖曰：“安丰破则士诚益强。”遂亲帅师往救，而珍已入城杀福通。太祖击走珍，以林儿归，居之滁州。明年，太祖为吴王。又二年，林儿卒。或曰太祖命廖永忠迎林儿归应天，至瓜步，覆舟沉于江云。

　　初，太祖驻和阳，郭子兴卒，林儿牒子兴子天叙为都元帅，张天祐为右副元帅，太祖为左副元帅。时太祖以孤军保一城，而林儿称宋后，四方响应，遂用其年号以令军中。林儿殁，始以明年为吴元年。其年，遣大将军定中原，顺帝北走，距林儿亡仅岁余。林儿僣号凡十二年。

Lược phần khen thưởng