Księga Tobiasza

**Księga Tobiasza** [**Tb**], **Księga Tobita** [**Tob**] – księga dydaktyczna, wchodząca w skład katolickiego i prawosławnego kanonu Starego Testamentu. Przez Kościoły protestanckie uważana za apokryficzną, gdyż nie należy do Biblii Hebrajskiej. Powstała najprawdopodobniej w II w. p.n.e., jako jeden z midraszy, obok księgi Judyty i Estery.

## Streszczenie

Na początku mowa jest o bogobojnym człowieku Tobiaszu synu Tobiela z rodu Asjela z pokolenia Neftalego mieszkającym w Izraelu. W przeciwieństwie od swoich rodaków nie odstąpił od Boga i zachowywał jego przykazania, np. udzielał pomocy potrzebującym, udawał się na pielgrzymki do Jerozolimy. Ożenił się z Anną pochodzącą z tego samego pokolenia co on, która po jakimś czasie urodziła mu syna, któremu nadano imię Tobiasz.

Asyryjski król Salmanassar (prawdopodobne Salmanassar V) najechał na Izrael i uprowadził mieszkańców do swojego państwa. Tobiasz z bliskimi dostał się do Niniwy. Bóg nagrodził Tobiasza za wierność i przez Salmanassara dał jemu specjalne względy. Miał za zadane robić zakupy dla władcy. Będąc w Medii zostawił u niejakiego Gabaela sakwę z dziesięcioma talentami srebra.

Po śmierci Salmanassara władzą w Asyrii przejął jego syn Sennacheryb (przypis: W rzeczywistości Sennacheryb był synem Sargona II, poprzednika i syna Salmanassara V), który zasłynął wśród Izraelitów swoim okrucieństwem. Tobiasz chował zabitych przez niego rodaków. Jeden z mieszkańców Niniwy doniósł na Tobiasza w wyniku czego ten stracił swój majątek. Po ok. czterdziestu dniach od tych wydarzeń Sennacheryb został zbity przez dwóch swoich synów, a władzę przejął jego syn Asarhaddon. Ustanowił on bratanka Tobiasza, Achikara, zwierzchnikiem nad podatkami, który przywrócił Tobiaszowi majątek.

Z okazji Pięćdziesiątnicy Tobiasz Starszy wyprawił ucztę po której poszedł pod dziedziniec się położyć. Odchody ptaków spadły na jego oczy przez co wkrótce oślepł. Achikar utrzymywał go przez dwa lata po czym wyjechał do Elimaidy. W tym czasie Anna zajęła się robieniem kobiecych robótek. Pewnego razu do zapłaty dostała koziołka. Tobiasz oskarżył ją o kradzież. Ta nie wytrzymała i po chwili wyśmiała męża z powodu nieszczęścia jakie go spotkało.

Tymczasem w Ekbatanie w Medii Sara słyszała obelgi ze strony służących swojego ojca Raguela. Oskarżali ją o zabicie swoich siedmiu mężów. Chciała popełnić samobójstwo przez powieszenie, ale powstrzymała się.

Bóg widząc cierpienia Tobiasza i Sary wysłał Rafała aby im pomógł.

Tobiasz (starszy) przypomniał sobie, iż nadal ma pieniądze u Gabaela. Powiedział swojemu synowi aby wyruszył do Medii po pieniądze i aby znalazł zaufaną osobę z którą pójdzie. Tobiasz (młodszy) poszedł szukać człowieka, który z nim mógł pójść do Medii. Wtedy spotkał anioła Gabriela, który przybrał postać Azariasza, krewnego Tobiaszów. Stwierdził, iż zna drogę do Medii i może wyruszyć z młodzieńcem. Tobiasz poszedł przedstawić spotkanego ojcu. Następne obaj udali się w drogę do Medii. Anna robiła mężowi wyrzuty. W drodze do Gabriela i Tobiasza dołączył pies.

Kiedy Tobiasz wszedł do rzeki Tygrys aby umyć sobie nogi zaatakowała go wielka ryba. Gabriel rzekł aby nie bał się ryby i ją uchwycił co ten uczynił. Następne kazał rozpłatać rybę i wyjąć z niej żółć, serce i wątrobę twierdząc, że są lekarstwem. Tobiasz spytawszy na co się lekarstwem dostał odpowiedź, iż serce i wątrobę należy spalić przed osobą opętaną, a żółcią trzeba potrzeć oczy człowieka, które pokryło bielmo.

Gdy dotarli do Ekbatany Rafał stwierdził, że noc należy spędzić u krewnego Tobiasza - Raguela. Przedstawił młodzieńcowi jego córkę Sarę jako dziewczyną rozsądną, która według prawda powinna zostać żoną Tobiasza. Chłopak słyszał o śmierci jej poprzednich mężów i wyraził niepokój. Archanioł nakazał jemu wątrobę i serce ryby rzucić na rozżarzone węgle kiedy będzie z Sarą w sypialni.

Poszli następne do domu Raguela. Zostali przez gospodarza i jego żonę Ednę przywitani. Wieczorem urządzili ucztę. Podczas uczty Tobiasz poprosił Gabriela aby powiedział Raguelowi o prawie do ożenku z jego córką. Gospodarz usłyszawszy słowa chłopaka zgodził się, ale ostrzegł wspominając o losie jej poprzednich małżonków.

Kiedy Tobiasz był w sypialni to zgodne z poleceniem Rafała spalił serce i wątrobę na rozżarzonych węglach do kadzenia. Wtedy to zły duch wyszedł z Sary i uciekł na kraniec świata, a Rafał udał się za nim i go unieszkodliwił. Następne oboje odmówili modlitwę, a następne położyli się i zasnęli.

Tymczasem Raguel rozkazał swoim sługom kopać grób dla Tobiasza. Myśląc, iż umrze zamierzał go potajemne pochować. Następne Edna na polecenie męża posłała jedną ze służących aby sprawdziła czy umarł. Kiedy przyszła i oznajmiła, że żyje zaczęli dziękować Bogu.

Raguel chciał aby Tobiasz przez czternaście dni z Sarą u niego został. Tobiasz wysłał Rafała aby odebrał dług u Gabaela i dał mu pokwitowanie od ojca. Rafał pojechał do Raguela i odebrał pieniądze.

W tym czasie Anna zaczęła robić wyrzuty mężowi, iż mógł narazić Tobiasza na niebezpieczeństwo. Tobiasz postanowił wrócić do domu aby nie rodzice się o niego nie martwili. Wziął Sarę i ruszył w kierunku domu. Kiedy wrócił potarł żółcią oczy ojca uzdrawiając go. Tobiasz Starszy chciał wynagrodzić Rafała, ale ten się nie zgodził i ujawnił swoją prawdziwą tożsamość i swoje prawdziwe cele.

Po jakimś czasie przewidujący upadek Asyrii Tobiasz poprosił syna aby po śmierci jego i Anny przeprowadził się Medii, co Tobiasz (młodszy) uczynił. Zmarł w 117 roku życia.

## Teologia

Księga ukazuje i zarazem wychwala ludzkie cnoty: pobożność, wierność, odwagę.