Pekach

**Pekach** (bib. heb: **פקח**; współ. heb: **פְּקַחְ**; gr. **Φακεε**, trb: **Phakee**; łac. **Phacee**) - biblijna postać starotestamentowa znana z 15 rozdziału 2 Księgi Królewskiej, 2 Księgi Kronik i Księgi Izajasza. Był synem Remaliasza i tarczownikiem króla Pekachiasza, którego zamordował w pałacowej baszcie stojąc na czele spisku pięćdziesięciu Gileadczyków. Następnie przejął po nim tron zostając osiemnastym i przedostatnim królem północnych plemion Izraela na okres dwudziestu lat (okres kwestionowany). Rezydował w Samarii, analogicznie jak inni władcy izraelscy od czasów Omriego.

Jego rządy są oceniane zdecydowanie negatywnie. Podobnie, jak wszyscy władcy samaryjscy (poza Jehu) oficjalnie popierał bałwochwalczy kult złotych cielców Jeroboama I, ale w odróżnieniu od poprzedników z rodu Gadiego, którzy byli lojalnymi wasalami Asyrii, Pekach należał do frakcji sprzeciwiającej się obcym wpływom i pozostał lojalny tym poglądom po dokonaniu zamachu. Sprzymierzył się z królem Damaszku, Rezinem i próbowali bezskutecznie przekonać do udziału w sprzysiężeniu króla Judy, Achaza. Wówczas wspólnie najechali na Judę z nadzieją osadzenia antyasyryjskiego sojusznika, ale Achaz wezwał na pomoc przywódcę Asyryjczyków, Tiglat-Pilesera III, który podbił Damaszek oraz pokonał Izrael anektując izraelskie Zajordanie (Gilead) i Galileę. Wówczas przerażony wynikiem wojny niejaki Hoszea, syn Eli, zawiązał spisek i zamordował Pekacha. Wdzięczny Tiglat-Pileser potwierdził go na tronie i zachował dla niego resztę kraju ograniczoną do Samarii (krainy historycznej).

## Ówczesna sytuacja polityczna

Wraz ze śmierciom Jeroboama II królestwo północne miało się znaleźć w nowej sytuacji politycznej, wobec której nieodpowiednie działania ówczesnych władców, takich jak Pekach, doprowadziły do ostatecznego upadku Izraela. Na Bliskim Wschodzie sukcesy polityczne i militarne króla, były jednocześnie gwarantem uznania poddaństwa przez ludy podbite, jak i czynnikiem motywującym dwór i wojsko do lojalności wobec władzy centralnej. Często więc nowi królowie, nie cieszący się jueszcze autorytetem wojskowym, stawali w obliczu buntów rozzuchwalonych poddanych poprzedników. Jeroboam II dzięki swym podbojom ugruntował swoją pozycje w kraju, ale jego syn, Zachariasz, nie był w stanie sprzeciwstawić się tendencjom odśrodkowym. Od Izraela odłączył się Damaszek rządzony przez Rezina, Hamat pod wodzą Enililu, część Edomu i Moab rządzony przez Szalamanu. Ponadto wzrost potęgi Asyrii i Egiptu zakończyły okres swobody wewnętrznych działań królestw lewantyńskich, który dla Samarii okazała się szczególnie szczęśliwy. Od teraz Lewant stał się polem rywalizacji faraonów i królów Aszur, a lokalni władycy musieli się podporządkować którejś z dwóch stron.

W Izraelu narodziły się dwa stronnictwa: jedno broniące wolności królestwa, a które znalazło oparcie w Egipcie oraz drugie uznające bezpieczeństwo i możliwość rozwoju gospodarczego kosztem uznania zwierzchności Mezopotamii. Niekompetencja Zachariasza połączona z wieściami o nadchodzących wojskach Niniwy i Aszuru podporządkowujących sobie Lewant zmotywowała oba stronnictwa do działania, a najlepszymi kandydatami na króla byli wysoko postawieni wojskowi mający popleczników zarówno na dworze, jak i w aramii, a którzy prawdopodobnie zbudowali sobie autorytet w czasach podbojów Jeroboama II. Pierwsze kroki podjęło sprzysiężenie antyasyryjskie, mające poparcie głównie w regionie miasta Tifsy, którego stronnik, Szallum, zamordował ostatniego członka dynastii Jehudytów i sam zasiadł na tronie, prawdopodobnie przygotowywując się do zbrojnej obrony Izraela i przywrócenia jego mocarstwowej pozycji. Dojście do władzy wrogiego człowieka, sprowokowało interwencje asyryjskiego króla Tiglat-Pilesera III w Gileadzie, lecz haracz zapłacony przez jego proasyryjskiego następcę, usatysfakcjonował Asyryjczyków, którzy opuścili terytoria okupowane. Jednak nim do tego doszło, Gilead został niewątpliwie spustoszony, co wrogo usposobiło tamtejszych Izraelitów do Asyrii.

## Biografia

### **Pochodzenie**

Zgodnie z tekstem biblijnym był synem Remaliasza. Ze względu na swoją pozycje przed objęciem tronu (królewski tarczownik), możliwe że wywodził się z arystokracji wojskowej, do której on albo jego ojciec awansował podczas walk w czasach Jehoasza i/lub Jeroboama II. Nie podano jego miejsca urodzenia ani plemienia, z którego pochodził, ale ponieważ przewodził grupie pięćdziesięciu Gileadczyków, a tożsamość plemienna stanowiła istotny czynnik społeczny w starożytnym Izraelu, można domniemywać, że sam też pochodził z Gileadu, który rozciągał się na wschód od Jordanu, a między rzekami -  Arnonem na południu i Jarmuku na północy i został zasiedlony przez trzy izraelskie plemiona: Gadytów, Rubenitów i wschodnich Manassesytów. Manassesyci zasiedlili większość Gileadu, więc Pekach i jego podkomendni najprawdopodobniej wywodzili się z plemienia Manassesa.

### **Przywódca stronnictwa antyasyryjskiego**

W Izraelu istniało silne stronnictwo sprzeciwiające się dominacji Imperium Asyryjskiego w kwestii polityki wewnętrznej i zewnętrznej władz w Samarii. Niezadowolenie wzbudzało opłacenie wielkiego haraczu, który Menachem obiecał Tiglat-Pileserowi III w zamian za rezygnacje z aneksji jego królestwa oraz spustoszenia jakie niewątpliwie dokonali Asyryjczycy w państwie północnym zanim się wycofali po złożeniu trybutu. Wojska wkroczyły prawdopodobnie z kierunku wschodniego, wystawiając region Gileadu na najdotkliwsze straty, co mogło wpłynąć na decyzje Pekacha, prawdopodobnie wywodzącego się z tejże krainy, do związania się ze stronnictwem antyasyryjskim. Niektórzy bibliści, próbując wyjaśnić sprzeczności między podawanymi przez Stary Testament latami panowania Pekacha, a faktami historycznymi, zakładają że Pekach przez jakiś czas panował w Gileadzie, jako antykról wobec Menachema rezydującego w stołecznej Samarii, ale przeciwko temu może świadczyć fakt, że tekst źródłowy nazywa Pekacha jednym z dowódców Pekachiasza, syna Menachema. Tak czy inaczej, Menachem ben Gadi miał zbyt silną pozycje, aby można go było obalić. Dopiero jego następca, pozbawiony autorytetu, stał się łatwym celem dla antyasyryjskich spiskowców, którzy go zamordowali po dwóch latach i do władzy podnieśli swego przywódcę, Pekacha.

### **Wojna syro-efraimska**

Pekach i inni mniejsi królowie w Lewancie zawarli sojusz, aby wspólnie wystąpić przeciwko dominacji Asyrii. Ligę współtworzył Izrael pod wodzą Pekacha, Damaszek rządzony przez Rezina, Tyr któremu przewodził Hiram II i filistyńska Gaza, której królem był Hannon. Koalicjanci chcieli wciągnąć do swoich szeregów także Judę, ale panujący tam król Achaz, zdecydował się zachować neutralność. Sprzysiężeni uznali brak chęci przyłączenia się do nich za akt wrogości, a poza tym możliwość poparcia Asyryjczyków przez Achaza, zwiększyłaby szanse zwycięstwa najeźdźców. W tej sytuacji Pekach i Rezin uznali, że najlepszym wyjściem byłoby osadzenie na judzkim tronie kogoś im przychylnego.