Macs White

## Macsen White

**Mab hynaf Sion a Gwen White. Brawd Iolo a Huw White. Tad Arwen Hedd.**

### **Cychwyn newydd**

Yr hynaf o dri brawd - Iolo a Huw - symudodd Macs gyda gweddill ei deulu o Gaerdydd i Gwmderi yn mis Awst 2002 pan gafodd ei fam swydd yn feddygfa'r pentref.

Cafodd Macs hi'n haws setlo i fywyd yn y pentref na'i frawd Iolo, yn mwynhau cael chwarae rygbi i dîm Cwmderi gyda'i ewythr Cai Rossiter ac yn neidio yn syth i mewn i berthynas gyda Heather Thomas. Er hynny bu cryn ffraeo rhyngo ef a'i dad am ddewis Macs i astudio ar gyfer ei Lefel A yn Saesneg yn hytrach na'r Gymraeg.

Gyda'r teulu yn rhentu Llwyncelyn dros dro wrth chwilio am gartref mwy cafodd Macs hi'n rhwystredig ceisio ffeindio preifatrwydd iddo ef a Heather. Manteisiodd ar y cyfle i ddwyn goriad ei fam er mwyn cael mynediad i dy Cai yn Rhif 9 ar fwy nag un achlysur. Daeth y cyfan i'r amlwg un wedi i Cai ddychweled yn fuan o'i benwythnos i ffwrdd a dal y ddau gyda'i gilydd.

Roedd mwy o drafferthion i'r cwpwl pan gafodd Dr Gwen ymwelydd annisgwyl i'r feddygfa, Mrs Thomas, mam Heather. Roedd hithau wedi darganfod prawf beichiogi yn ystafell ei merch. Doedd Heather ddim yn feichiog ond roedd y posibiliad yn ddigon i roi dipyn o sioc i'r cwpl ifanc.

### **Marwolaeth Reg**

Yn mis Chwefror 2003 gadawodd Sion a Gwen y plant iau yn ofal Macs am y noson. Yr eiliad wedi iddynt adael bu i Macs ffonio ei gariad Heather i ddod draw a doedd hithau ddim yn hir yn ei berswadio i adael Iolo a Huw a mynd â hi i barti yng nghar ei fam.

Wedi i Sion a Gwen gyrraedd adref yn gynnar a darganfod fod Macs wedi gadael aeth Gwen yn unswydd i'r parti i gasglu ei mab. Tra'n gyrru adra datblygodd ddadl rhwng Gwen a Heather a phan dynnodd Gwen ei llygaid oddi ar y ffordd am eiliad tarodd rywbeth yn y ffordd. Wedi stopio'r car ai'r tri allan i ymchwilio a gweld Reg, yn gorwedd wedi'i anafu'n wael yn y ffordd.

Ceisiodd Gwen ei gorau i helpu Reg ond doedd dim arwydd o fywyd. Wrth siarad â'r Heddlu, ceisiai Macs amddiffyn ei fam trwy ddweud ei fod yn gyrru'r car ac yn chymryd y bai am y ddamwain. Llwyddai i basio prawf anadlu ond gan mai Gwen oedd yr oedolyn yn y car, roedd yn rhaid iddi sefyll prawf anadl hefyd, prawf a ddaeth yn ôl yn bositif. Daeth ail brawf anadlu yn y swyddfa heddlu yn ôl yn glir ond daeth y newyddion gan yr heddlu yn cadarnhau fod Reg wedi marw.

Er bod ganddo farciau ar ei gorff, daeth y post mortem i'r casgliad ei fod wedi dioddef trawiad ar ei galon ond yn sgil ymchwiliadau'r heddlu crewyd cryn densiwn yn y pentref.

### **Colli mam**

Ar ddiwedd mis Awst 2003, wrth gael archwiliad meddygol rheolaidd, daeth i'r amlwg fod Gwen yn dioddef o diwmor ar yr ymennydd. Cafodd wybod na heb driniaeth mai dim ond rhwng tri a deunaw mis oedd ganddi i fyw. Oherwydd natur y salwch bu'n rhaid i'r teulu ddod i benderfyniad brys ynglyn â mynd ymlaen a'r llawdrinaeth yr wythnos hynny er y posibiliad o sgîl effeithiau.

Roedd Gwen yn awyddus iawn o gadw'r gwir am ei salwch yn gyfrinach rhag weddill y teulu, rhywbeth oedd yn gwneud i Sion deimlo yn anghyfforddus iawn. Yn y pendraw aeth Sion yn groes i ddymuniadau Gwen a galw ar ei rheini Ray a Ruth a'i brawd Cai i rannu'r gwir gyda nhw. Er hyn roedd Gwen yn parhau i fod yn benderfynol o gadw difrifoldeb y sefyllfa rhag ei phlant.

A hithau'n paratoi at y gwaethaf ysgrifennodd Gwen lythyrau at ei meibion i'w rhannu yn yr achlysur na fyddai yn dod trwy'r llawdrinaeth. Ar fore'r driniaeth ac yntau'n amau bod ei rieni yn cuddio difrifoldeb y sefyllfa daeth Macs ar draws y llythyrau yng nghes ei fam. Rhuthrodd i'r ysbyty a llwyddodd i weld Gwen cyn iddi fynd i mewn i'r theatr ond siarsiodd Sion na ddylai adael iddi wybod ei bod yn gwybod y gwir.

Yn ystod y llawdriniaeth ar y tiwmor, bu Gwen farw yn y theatr a bu rhaid i Sion rannu'r newyddion gyda'i feibion. Roedd Iolo yn enwedig wedi'i frifo i wybod fod Macs wedi darganfod y gwir am ddifrifoldeb y sefyllfa mewn amser i weld ei fam yn yr ysbyty.

### **Gadael am y coleg**

Gadawodd Macs am y coleg yng Nghaerdydd ym mis Medi 2004. Roedd yn gyndyn o adael ei deulu, yn poeni am ei frodyr yn enwedig yn sgil perthynas newydd ei dad gyda Sara Francis ond yn y pendraw sylwodd ei fod yn amser iddo adael.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Mae dau actor wedi chwarae rhan Macs White yn y gyfres, **Iwan Rheon,** fu'n portreadu'r cymeriad o'i ymddangosiad cyntaf yn 2002 tan 2004 a **Rhys Bidder** a gymerodd drosodd y rhan yn 2008.

Mae cysylltiad ychwanegol i **Pobol y Cwm** gan yr actor Rhys Bidder - Mae ei frawd **Aled Bidder** hefyd wedi ymddangos yn y gyfres fel William, cariad i Iolo.

Yng nghyfnod gwreiddiol y cymeriad rhwng 2002 a 2004 credydwyd y cymeriad fel 'Max' ond ers 2008 mae'r gyfres wedi defnyddio'r sillafiad 'Macs', rhywbeth sy'n cyd-fynd ag esblygiad y cymeriad o wrthod agwedd ei dad ynglŷn â'r iaith yn wreiddiol i'w benderfyniad diweddarach i ddychwelyd i gefn gwlad i ddysgu wedi'r coleg.