Hán thư Truyện 2

Trương Nhĩ,người Đại Lương, thủa nhỏ làm khách Ngụy công tử Vô Kỵ. Từng quên mệnh chơi Ngoại Hoàng, Ngoại Hoàng phú nhân có con gái cực đẹp,chồng chỉ là nô lệ bình thường,chốn chồng về nhà khách của cha.Khách của cha nói:

-Nếu cô muốn tìm người chồng tài giỏi, theo Trương Nhĩ.

Nữ nghe, xin theo, cưới. Nhà người con gái đối đãi Nhĩ rất hậu, Nhĩ nhờ thế lại tụ tập khách ở xa ngàn dặm,được làm quan lệnh ở Ngoại Hàng.

Trần Dư, cũng người Đại Lương, giỏi nho thuật. Đến Triệu khổ hình, phú nhân công Thừa thị cưới con gái cho. Dư tuổi nhỏ, phụ sự Nhĩ,hai người làm bạn sống chết có nhau.

Cao Tổ thời áo vải, từng chơi ở Nhĩ. Tần diệt Ngụy, bèn trao giải thưởng bắt được Nhĩ thì thưởng ngàn lạng vàng, bắt được Dư thì thưởng trăm lạng.Hai người đổi danh tính,đến Trần, làm người giữ cổng làng. Lại lấy roi đánh Dư, Dư muốn đứng dậy, Nhĩ bảo Dư cứ chịu đòn. Lại đi, Nhĩ trách rằng:

-Lúc đầu tôi nói với anh như thế nào? Nay mới bị một cái nhục mà muốn giết viên lại sao?

Dư tạ tội.

Trần Thiệp khởi nghĩa ở đất Kỳ vào đất Trần, Nhĩ,Dư đến gặp Thiệp. Thiệp cùng tả hữu thường đã nhiều lần nghe nói Nhĩ, Dư hiền, gặp, đại hỉ.Hào kiệt ở Trần nói Thiệp :

-Tướng quân đã mang giáp dày, cầm giáo nhọn đánh kẻ vô đạo, giết nhà Tần tàn bạo, lập lại xã tắc nước Sở, công lao ấy đáng làm vương.

Trần Thiệp hỏi hai người, hai người đáp:

-Tướng quân trợn mắt, cả gan xông vào nơi muôn chết không để ý đến một sống, vì thiên hạ trừ bọn tàn bạo. Nay tướng quân mới đến đất Trần mà đã tự xưng làm vua, tức là nêu rõ với thiên hạ rằng mình nghĩ đến điều riêng. Xin tướng quân chớ có làm vương, mau mau đem binh đi về hướng Tây sai người lập con cháu sáu nước để dựng bè đảng cho mình. Như thế, nhà Tần càng thêm nhiều kẻ địch.Quân địch của Tần đông thì sức của nó bị chia. Cùng mưu với nhiều người thì binh lực mạnh. Như vậy ở ngoài đồng không gặp cảnh binh sĩ đánh nhau, trong các huyện thì không ai giữ thành, tướng quân diệt nhà Tần bạo ngược,chiếm lấy Hàm Dương và ra lệnh cho chư hầu. Chư hầu trước đây đã mất nay lại được lập lên. Tướng quân dùng đức để làm cho họ phục, như thế có thể làm nên cơ nghiệp đế vương. Nay tướng quân một mình xưng vương ở Trần, tôi sợ thiên hạ tan rã mất.

Thiệp không nghe, bèn lập làm vương.

Nhĩ, Dư lại thuyết phục Trần vương rằng:

-Đại vương đem binh của Lương, Sở đi về hướng tây, cốt vào Quan Trung nhưng chưa kịp lấy Hà Bắc. Tôi thường đi chơi ở đất Triệu, biết những người hào kiệt và địa thế ở đấy. Xin cho tôi một đạo kỳ binh, đi về phía bắc lấy đất Triệu.

Do vậy Trần vương đồng ý, lấy Võ Thần làm Tướng quân, Nhĩ, Dư làm Tả Hữu Giáo úy, cùng hơn ba nghìn người,cùng ngựa trắng qua sông. Đến các huyện, nói với các hào kiệt rằng:

-Tần làm loạn chính ngược hình, tàn diệt thiên hạ, bắc gây Trường Thành chi dịch, nam có Ngũ Lĩnh chi thú,,trong ngoài nháo nhác, trăm họ mỏi mệt rã rời, cứ theo đầu người mà nộp thóc, vơ vét để cung cấp quân phí, tài quỹ cùng kiệt, pháp luật hà khác, làm cho cha con trong thiên hạ không thể sống yên. Nay Trần vương hứng lên cùng thiên hạ mơ đầu,không ai không hưởng ứng, nhà nào cũng vì mình mà đánh, báo oán cho mình, và tấn công quân thù của mình, huyện giết Lệnh thừa, Quận giết Thủ úy. Nay lấy Trương thế Sở, vương Trần, sai Ngô Quảng, Chu Văn dẫn trăm vạn quân tây đánh Tần, gặp thời cơ này mà không làm nên sự nghiệp phong hầu, không phải hào kiệt. Dùng sức mạnh của thiên hạ mà đánh hôn quân vô đạo, trả thù cho cha anh để lập nên cái sự nghiệp được cắt đất, việc nhất thời.

Các hào kiệt tin theo. Vũ Thần cùng Trương, Trần tập hợp binh sĩ được vài vạn người, gọi Vũ Thần là Vũ tín Quân, lấy được hơn mười thành của đất Triệu.Những thành còn lại đều cố giữ không chịu đầu hàng. Vũ Thần cùng các tướng bèn đem quân đi về phía đông bắc đánh Phạm Dương. Khoái Triệt người đất Phạm Dương muốn giúp Vũ Thần, đến du thuyết viên lệnh ở Phạm Dương, khuyên nên hàng Vũ Thần. Viên lệnh ở Phạm Dương nghe theo, được Vũ Thần giao ấn tước hầu. Đất Triệu nghe vậy có hơn ba mươi thành không đánh mà đầu hàng.

Đến Hàm Đan, Nhĩ, Dư nghe tin quân Chu Chương nhập quan, đến Hí lui;lại nghe các tướng giúp Trần Vương lấy đất , nhiều người bị gièm pha mà phải tội chết. Oán Trần vương không cho mình làm Tướng quân mà lại làm Giáo úy, nói với Võ Thần:

-Trần vương không muốn lập con cháu sáu nước. Nay Tướng quân đã hạ được hơn mấy chục thành của nước Triệu, lại chỉ cần lẩn lút ở phía Bắc sông Hà, không vương không ai làm. Vả chăng Trần vương nghe những lời gièm pha, quay về báo,sợ không thoát khỏi họa. Nguyện Tướng quân đừng bỏ thời cơ.

Võ Thần nghe,xưng Triệu vương. Lấy Dư Đại tướng quân, Nhĩ Thừa tướng. Sai người báo Trần vương, Trần vương đại nộ, , muốn giết tất cả nhà của Vũ Thần, phát binh đánh Triệu. Tướng quốc Phòng Quân can rằng:

-Tần còn chưa vong,nay lại giết cả nhà bọn Võ Thần, lại sinh ra thêm một Tần. Không bằng nhân đấy mà chúc mừng, sai mau đem binh hướng Tây đánh Tần.

Trần vương theo kế,dời gia đình của bọn Võ Thần vào trong cung, phong cho con Nhĩ là Ngao làm Thành đô Quân.Sai sứ giả đến chúc mừng Triệu, giục Triệu mau mau đem binh đi về hướng Tây vào quan. Nhĩ và Dư nói với Võ Thần:

-Vương vương Triệu,không phải ý Sở, mới dùng kế mừng vương. Sở mà diệt Tần, tất đem binh đến đánh Triệu. Nguyện vương chớ đem binh đi về hướng Tây,đem binh đi về hướng Bắc lấy Yến, Đại,về hướng Nam lấy Hà Nội để mở rộng đất đai của mình. Triệu phía Nam có sông lớn, bắc có Yến, Đại,sau này Sở mà thắng Tần, sẽ không dám khống chế Triệu.

Triệu vương cho là đúng,không đem binh đi về hướng Tây, mà sai Hàn Quảng lấy Yến, Lý Lương lấy Thường Sơn, Trương Yểm lấy Thượng Đảng.

Hàn Quảng đến Yến, nhân đấy lập Quảng làm Yến vương. Triệu vương bèn cùng Nhĩ, Dư đi về phía Bắc cướp đất ở biên giới Yến. Triệu vương vừa ra,bị quân Yến bắt được và bắt giam,muốn cùng phân đất. Sử giả đến, Yến triếp giết, vẫn xin đất như cũ. Nhĩ, Dư lo lắng.Có người lính làm việc nấu ăn nói với những người trong phòng:

-Tôi vì hai ông thuyết phục Yến, cùng Triệu vương trở về.”Người trong phòng cười nói:

- Sứ giả đến hơn mười người đều bị giết, làm thế nào anh có thể đưa vương về được?

Bèn chạy đến Yến, tướng Yến thấy, hỏi rằng:

-Ông biết thần muốn gì chăng?

-Muốn cứu vương thôi.

-Quân nghĩ Trương Nhĩ, Trần Dư là người thế nào

-Là hiền nhân.

-Họ muốn làm gì?

-Muốn được vương mà thôi.

- Thế thì ông vẫn chưa biết hai người ấy muốn gì. Võ Thần, Trương Nhĩ, Trần Dư vẫy roi ngựa lấy được mấy mươi thành của Triệu,ai cũng muốn về phía Nam làm vương. Làm tôi với làm chủ, sao lại cùng gộp chung được! Chẳng qua vì tình thế mới ổn định,theo thứ tự lớn nhỏ trước tiên lập Võ Thần, để giữ lòng dân Triệu. Bây giờ đất Triệu đã theo, hai người này cũng muốn chia đất Triệu để làm vương,chỉ vì chưa có thời cơ mà thôi. Nay ông cầm tù Triệu vương,hai người đó bề ngoài là cầu vương, thật mong Yến giết đi, để hai người đó phân Triệu làm vương.Chỉ lấy một Triệu đã coi thường Yến, huống chi hai vị hiền vương trái dồn phải ép, thì trách giết vương, diệt Yến rất dễĩ.

Yến thấy có lý,mới thả Triệu vương. Người lính làm bếp đánh xe mà về.

Lý Lương đã định Thường Sơn,về báo Triệu vương, Triệu vương lại sai Lương xâm lược Thái Nguyên. Đến Thạch Ấp, binh Tần chặn ở Tỉnh Hình, chưa thể tiến. Tướng Tần giả vờ nói Nhị Thế sai người đưa cho Lương thư, không dán, viết:

-Lương trước từng phụng ta, được hiển hạnh, nếu có thể phản Triệu theo Tần, thì sẽ tha tội và tôn quý Lương.

Lương nhận được thư nghi ngờ không tin. Đến Hàm Đan xin thêm binh sĩ. Chưa đến, giữa đường gặp người chị Triệu vương , theo trăm kỵ binh. Lương đằng xa nhìn thấy, cho đó là vương, cung thân thi lễ. Chị vương say không biết là tướng, sai quân kỵ từ tạ Lý Lương mà đi. Lương xuất thân quý, dậy, xấu hổ theo quan. Tòng quan có người nói:

-Thiên hạ phản Tần,người có tài lập trước. Hơn nữa Triệu vương vốn xuất thân dưới trướng Tướng quân,nay một nữ nhi mà không xuống xe tiếp Tướng quân, xin hãy đuổi theo giết ả.

Lương đã nhận được thư của Tần, muốn phản lại nước Triệu nhưng chưa quyết định, nhân tức giận, sai người giết chị vương,bèn tập kích Hàm Đan. Hàm Đan không biết,đinh giết Võ Thần. Người Triệu có nhiều tai mắt của Nhĩ, Dư, hai người trốn thoát, tập hợp binh sĩ hơn vạn người.Có khách nói với Nhĩ, Dư rằng:

-Hai ông là khách, mà muốn giúp triệu, không thể độc lập; lập hậu của Triệu, phụ họ sẽ có công.

Bèn tìm được Triệu Yết, lập Triệu vương, ở Tín Đô.

Lý Lương tiến binh đánh Dư,Dư bại Lương. Lương chạy theo Chương Hàm. Chương Hàm đem binh đến Hàm Đan, dời dân ở đấy đi Hà Nội, san phẳng thành quách.Nhĩ cùng Triệu vương Yết chạy vào thành Cự Lộc, Vương y vây thành. Dư đến bắc thu binh Thường Sơn, được hơn vạn người,đóng quân bắc Cự Lộc. Chương Hàm đóng ở nam Cự Lộc cức nguyên, ống đến sông Hà để vận chuyển lương thực cho Vương Ly. Vương Ly nhiều binh thực, nhanh công Cự Lộc. Thành Cự Lộc trung binh ít,lương hết, Nhĩ mấy lần sai người đến bảo Dư tiến quân, Dư sợ ít binh không thể địch Tần, bất dám tiến.Mấy tháng, Nhĩ cực oán giận Dư, saI Trương Yểm, Trần Thích nói Dư rằng:

-Trước kia ta cùng ông làm bạn với nhau, nay vương và tôi gặp nạn,ông cầm quân mấy vạn, không chịu cứu, Sao không vào Tần cùng chết? Thế lại còn có hy vọng cùng sống trong muôn một.

Dư nói:

-Sở dĩ không cùng chết, vì muốn thay Triệu vương,ông Trương báo thủ Tần. Nếu cùng chết, chết thì cũng như ném thịt cho hổ đói,phỏng có ích gì??

Trương Yểm, Trần Thích nói:

-Sự đã gấp,lấy việc cùng chết để nêu tín, còn biết việc tính toán sau này ra sao nữa!!

Dư nói:

-Tôi chết thì chỉ vô ích mà thôi.

Bèn cho năm nghìn quân, sai Trương Yêm, Trần Thích thử quân Tần trước, đều bị diệt.

Thời đó, Yến, Tề, Sở nghe Triệu nguy hiểm, đều đến cứu. Trương Ngao cũng đến bắc thu Đại, được hơn vạn người, đều xây lũy ở cạnh Dư .Binh Hạng Vũ mấy lần cắt đứt đường ống của Chương Hàm, quân Vương Ly thiếu ăn. Hạng Vũ dẫn binh qua sông, phá quân Chương Hàm. Quân chư hầu cảm kích quân Tần,bắt giam Vương Ly. Do vậy Triệu vương Yết, Trương Nhĩ rời Cự Lộc, găp Dư, trách Dư, hỏi:

-Trương Yểm, Trần Thích ở đâu?

Dư nói:

-Yểm, Thích chết đều trách thần, thầnsai họ cầm năm nghìn quân để thử sức quân Tần trước, đều chết hết.

Nhĩ không tin, cho là bị Dư giết, nhiều lần hỏi. Dư giận nói:

-Tôi không ngờ ông oán thần sâu sắc đến thế! Có phải vì thầ tiếc không dám bỏ chức tướng quân đâu?

Mới cởi ấn giao Nhĩ, Nhĩ không dám nhận thụ. Dư đứng dậy đi ra nhà xí, khách nói Nhĩ:

- Trời cho mà không nhận, thì sẽ mang vại. Nay Trần Tướng quân đưa cho ông ấn, không nhận, trời sẽ bắt mang vạ . Xin hãy nhận ngay!

Nhĩ bèn mang ấn, thu bộ hạ của Dư. Dư vào, cũng oán Nhĩ không nhường, rời khỏi. Nhĩ bèn thu quân của Dư. Dư cùng với vài trăm người trước đây ở dưới cờ vẫn quen thân, đi săn và đánh cá trong cái đắm trên sông Hoàng Hà. Do vậy hai người có hiềm khích.

Triệu vương Yết lại ở Tín Đô. Nhĩ theo Hạng Vũ vào quan. Hạng Vũ lập chư hầu, Nhĩ quen rộng, nhiều người nói. Hạng Vũ cũng nghe Nhĩ hiền, mới phân Triệu lập Nhĩ làm Thường sơn vương, trị Tín Đô. Tín Đô dổi danh Tương Quốc. Khách Dư nhiều lần nói với Hạng Vũ:

-Trần Dư, Trương Nhĩ đều có công ở Triệu.

Vũ thấy Dư không theo vào quan, nghe nói hiện ở tại Nam Bì, phong cho Trần Dư ba huyện ở gần Nam Bì. Dời Triệu vương Yết vương Đại. Nhĩ về nước, Dư càng nộ nói:

-Nhĩ cùng tôi đều có công bằng nhau, nay Nhĩ làm vương, tôi chỉ làm hầu!

Cùng Tề vương Điền Vinh phản Sở, Dư sai người nói Điền Vinh:

-Hạng Vũ đứng đầu thiên hạ nhưng bất bình, phong tướng mình nơi tốt,dời vương cũ vương nơi xáu, nay Triệu vương lại ở Đại! Nguyện vương cho thần binh, ttôi xin lấy huyện Nam Bì để làm hàng rào.

Điền Vinh muốn lập đảng, bèn khiển binh theo Dư. Dư đem binh ba huyện, tập kích Thường sơn vương Nhĩ. Nhĩ bại chạy, nói:

-Hán vương và ta là chỗ quen biết cũ, còn Hạng Vũ thì mạnh và lập ta, ta muốn theo Sở.

Cam công nói:

-Hán vương lúc vào quan, năm ngôi sao tụ lại ở Đông Tỉnh. Đông Tỉnh là đất của Tần. Đến trước ắt vương. Sở tuy mạnh, sau ắt toàn thuộc Hán.

Nhĩ chạy Hán. Hán cũng định Tam Tần, vây Chương Hàm ở Phế Khâu. Nhĩ gặp Hán vương, Hán vương đãi ngộ hậu hĩnh.Dư đánh bại Nhĩ, đều thu đất Triệu, nghênh Triệu vương ở Đại, phục làm Triệu vương, Triệu vương cảm ơn Dư, lập làm Đại vương. Dư nghĩ Triệu vương yếu, quốc vừa định, lưu phò tá Triệu vương, nsai Hạ Duyệt làm Tướng quốc giữ Đại.

Năm hai nhà Hán, đông đánh Sở, sứ nói Triệu, muốn cùng vi. Dư nói:

-Hán giết Trương Nhĩ mới theo.

Do vậy Hán cầu nhân loại tìm người giống Nhĩ,chặt đầu đưa Dư, Dư mới phái binh trợ Hán. Hán bại ở tây Bành Thành, Dư cũng ngh Nhĩ giả chết, phản lại Hán. Hán sai Nhĩ cùng Hàn Tín kích phá Tỉnh Hình của Triệu, trên sông Chi Thủy, đuổi giết Triệu Vương Yết ở Tương Quốc.

Mùa hè năm tư, lập Nhĩ làm Triệu vương.Mùa thu năm thứ năm, Nhĩ hoăng, thụy Cảnh vương. Con Ngao thừa tước vương,kết hôn với con gái trưởng Cao tổ Lỗ nguyên Công chúa,làm Vương hậu. Năm thư bảy, Cao tổ từ Bình Thành qua Triệu, Triệu vương tự tay dâng ăn, rất cung kính, theo lễ của hàng con rể. Cao tổ ngồi xuống mắng, cực ngạo mạn. Tướng quốc Triệu Quán Cao, Triệu Ngọ hơn sau mươi, xưa là khách Nhĩ, nộ rằng:

- Vương là một vương nhu nhược!

Nói Ngao rằng:

-Thiên hạ hào kiệt cùng nổi lên, ai có tài thì được lập trước, nay vương sự Hoàng đế rất cung kính, Hoàng đế đãi ngộ vương vô lễ, xin vì vương giết đi.

Ngao cắt tay chảy máu, nói:

-Ông nói sai rồi! Xưa tiên vương vong quốc,nhờ Hoàng đế mới phục quốc, đức lưu con cháu, tất cả đều là lực lượng của đế lực. Nguyện ông đừng nói vậy nữa.

Bọn Quán Cao hơn mười người nói nhau:

-Chúng ta sai rồi.Vương ta là người đức hạnh, không bội đức.Nhưng chúng ta nghĩa bất nhục, nay đế nhục vương ta,cho nên mới giết, sao lại làm bẩn vương ? Sự thành về vương, sự bại tự mình chịu trận

Năm thứ tám, thượng từ Đông Viên ghé qua. Bọn Quán Cao đặt người ở huyện Bách Nhân ở tường nhà xí muốn để rình giết.Cao Tổ đi qua muốn nghỉ lại, nhưng chột dạ hỏi:

- Huyện này tên gì? .

- Huyện Bách Nhân.

Cao Tổ nói:

- Bách Nhân tức là bị người ta bức bách.

Không ở,đi ngay.Năm thứ chín, một nhà có thù oán với Quán Cao biết mưu ấy , cáo lên. Thượng mới bắt bọn phản Triệu vương.Hơn mười người bọn Triệu Ngọ đều tranh nhau tự sát, Quán Cao một mình nổi giận mắng:

-Ai bảo các ông làm! Nay vương thật vô mưu, nhưng vẫn bị bắt; các ông chết, ai để nói rằng nhà vua không làm phản?

Bèn lên xe cùng vương đến Trường An. Cao khai ngục rằng:

-Chỉ một mình tôi làm, vương không biết gì.

Lại đánh nghìn roi,nung sắt dùi vào thịt, thân không chỗ nào lành, nhưng không nói gì. Lữ Hậu mấy lần nói Trương vương lấy Lỗ nguyên,không làm điều đó. Thượng giận nói:

-Sau Trương Ngao lấy thiên hạ, thiếu con gái bà sao!

Đình úy nói lờ Quán Cao, thượng nói:

-Tráng sĩ! Có ai biết hắn, hỏi riêng xem.

Trung đại phu Tiết công nói:

-Thần quen hắn, đó là người trọng danh tiếng và tiết nghĩa của nước Triệu,không làm trái điều đã hứa.

Thượng sai Tiết cầm cờ tiết đến hỏi.Cao gặp tiết công, vui vẻ như lúc bình sinh. Hỏi rằng:

-Trương vương có mưu không?

Cao rằng:

-Nhân tình ai lại không yêu cha mẹ vợ con của mình? KNay ba họ của tôi đều bị khép vào tội chết, tôi há vì vương mà coi thường cha mẹ của tôi sao!! Nhưng vương chỉ có một mình bọn chúng tôi làm mà thôi.

Kể lại đầu đuôi, vương không biết trạng. Do vậy Tiết công soạn lại báo thượng, thượng bèn xá Triệu vương.

Thượng khen Cao biết trọng lời , sai Tiết công xá cho, cáo rằng:

-Trương vương đã ra, thượng khen túc hạ, nên xá túc hạ.

Cao nói:

- Tôi sở dĩ không liều chết, muốn chứng tỏ Trương vương không làm phản.Nay vương đã thả, trách nhiệm của tôi đã hết. Vả chăng, làm tôi mà mang lấy cái tiếng giết thượng, còn mặt mũi nào phục sự thượng nữa đây!

Bèn thắt cổ mà chết.

Ngao được ra, vẫn như cũ lấy Lỗ nguyên Công chúa, phong Tuyên bình hầu. Do thượng hiền môn khách Trương vương,đều làm Tướng quốc chư hầu, quận thủ. Xem thêm ở Điền thúc truyện

Đến thời Hiếu huệ, Cao hậu, Văn, Cảnh,con cháu môn khách Trương vương đều hưởng 2000 thạch. Sơ, thời Hiếu huệ, Tề điệu huệ vương hiến quận Thành Dương, tôn Lỗ nguyên Công chúa làm thái hậu. Cao hậu nguyên niên,Lỗ nguyên Thái hậu hoăng.Năm thứ sáu thời Cao hậu, Tuyên bình hầu Ngao hoăng. Lữ thái hậu lập con Ngao Yển làm Lỗ vương, do mẹ là Thái hậu. Lại vì Yển tuổi trẻ yếu đuối, lại phong hai người anh em cùng cha khác mẹ; Thọ làm Nhạc xương hầu, Xỉ làm Tín đô hầu. Cao hậu băng, đại thần tru họ lữ, phế Lỗ vương cùng hai hầu. Hiếu văn tức vị, phục phong Lỗ vương Yển xưa làm Nam cung hầu. Hoăng, con Sinh tự. Thời Võ đế, Sinh có tội miễn tước, quốc trừ. Trong những năm Nguyên Quang, phục phong cháu Yển Quảng Quốc tước Tuy lăng hầu. Hoăng,con Xương tự. Trong thời Thái sơ,Xương do bất kính miễn tước, quốc trừ. Hiếu Bình Nguyên Thủy nhị niên, kế tuyệt thế, phong huyền tôn Ngao Khánh Kỵ làm Tuyên bình hầu, thực ấp thiên hộ.