Chúa Đệ Nhị Sơn Trang

Tượng Chúa Đệ Nhị Sơn Trang tại cung thờ Tam Tòa Sơn Trang, đền chính Đông Sơn, huyện Cao Phong, Hòa Bình. Nguồn: Chầu Văn Việt Nam.

## Danh hiệu

### Danh hiệu

- Diệu Tín Thiền Sư
- La Bình Công chúa
- Đệ Nhị Chúa Mường
- Đệ Nhị Tổ Mường

## Đền thờ

### Địa điểm

- Đền Đông Sơn, huyện Cao Phong, Hòa Bình

Tín ngưỡng thờ Sơn Trang của các cộng đồng phía Bắc tương ứng với Nhạc Phủ trong Tứ Phủ. Theo quan niệm của tín ngưỡng này, vùng rừng núi thượng ngàn thuộc quyền quản cai của ba vị Tam Tòa Sơn Trang, gốc tích dân tộc Mường. Những danh hiệu khác của ba vị bao gồm Tam Tòa Chúa Mường, Tam Tòa Tổ Mường.

Chúa Đệ Nhị Sơn Trang là vị thánh mẫu đứng thứ hai trong Tam Tòa Sơn Trang, phụ bên cạnh Chúa Đệ Nhất Sơn Trang. Ngài có nhiều danh hiệu khác như Diệu Tín Thiền Sư, La Bình Công chúa, v.v...

## Thần tích

Theo bản văn chấp bút bởi cố cung văn Phạm Văn Kiêm, Chúa sinh ra trong gia đình họ Quách vốn là dòng hào kiệt. Nhưng hình dung Ngài lại trông có phần giống hổ, mặt trắng lông vàng. Song thân sợ hãi nên mang đứa trẻ bỏ vào hang sâu. Tại đó Chúa được Hổ Mẫu nuôi dưỡng, được các sơn thần chăm sóc. Về sau, Chúa được thụ giáo Sư Tổ, chuyên tâm tu tập.

Vừa tròn 10 năm tu luyện, nghe tin giặc giã kéo đến, Sư Tổ cho phép Chúa rời chốn tu xuống núi để đánh đuổi ngoại xâm, bảo vệ nhân dân. Trong cơn binh đao loạn lạc, Chúa tìm được cha mẹ của mình. Sau khi đại công cáo thành, Chúa quay về ngọn núi cùng cha mẹ, tiếp tục tu tập. Cuối cùng Chúa đắc đạo, được tôn xưng là Diệu Tín Thiền Sư. Động tiên nơi Chúa ngự trở thành chốn tụ hội các bậc anh linh kéo về dưới trướng của Ngài.

"*Tiên Thánh thượng ngàn xanh hùng vĩ
Cảnh Đông Sơn tú khí chung linh.
Nối đời làm Chúa rừng xanh
Ba mươi sáu động quyền hành trong tay.

Dòng họ Hà xưa nay hào kiệt
Ứng mộng thần mãn nguyệt hoa khai
Sinh ra một đấng kì tài
Nữ nhi hổ tướng khác đời xưa nay.
Song thân luống đêm ngày lo sợ
Bỏ vô miền hang hổ rừng sâu.
Huyền vi ai biết cơ mầu.
Sơn thần, long hổ về chầu hai bên.

Ơn Hổ Mẫu ngày đêm dưỡng dục
Ba thu tròn dư sức lược thao.
Tuyết sương đã nhuộm má đào,
Tắm mưa, sưởi nắng sớm chiều sông pha.
Rừng tùng bách mái nhà rợp bóng,
Cửa trúc xanh suối ngọc soi gương.

Ai hay sự lạ phi thường,
Can qua nổi dậy bốn phương hãi hùng.
Nạn giặc dữ đốt rừng, phá núi.
Trẻ cùng già sớm tối điêu linh.
Một đoàn lẩn trốn rừng xanh,
Bỗng đâu giặc dữ tung hoành tới nơi.

Vang tiếng thét kêu người giải cứu,
Mới hay lòng trung hiếu giải ngay.
Hổ uy nổi dậy ghê thay,
Dẹp tan giặc dữ một giây hãi hùng.

Tạ ơn đức có công giải cứu,
Xin Người cho mỹ hiệu tính danh.
Rằng: “Tôi ở chốn Sơn Tinh.
Sống nơi hang hổ một mình đã lâu.

Ơn Lão Tổ theo thầy học đạo,
Mười thu tròn thụ giáo tiên qua.
Sót đời binh lửa can qua,
Thầy cho xuống núi để mà cứu dân.
Tìm cha mẹ báo ân cực dục,
Sau vì đời ngang dọc ra tay.”

Nghe qua hổ tướng giải bày,
Ông bà như dại, như ngây bồi hồi,
Rơi nhọc lệ nhìn Người sửng sốt,
Dấu son in đỏ chót bên tay.
"Con ơi! Cha mẹ còn đây,
Xót thương con trẻ tủi thay lòng già.
Bởi oan trái sinh ra quái dị,
Bỏ con thơ cha mẹ xót đau.
Tưởng rằng xa cách bấy lâu,
Mới hay con tạo cơ cầu huyền vi."
Nói thôi bỗng hồn lìa cõi tục.
Hai thân đều giá hạc xa băng.
Ai xui nổi sóng đất bằng,
Khách tiên phút bỗng dưng dưng lệ trào.

Chợt nhớ lại mấy điều Tiên giáo.
Hiếu song thân đều chịu tang thân.
Trọn đời trung nước hiếu dân,
Cõi tiên trở lại an thân tu trì.
Bỗng nổi trận vân phi pháp vũ,
Chúng sơn thần đưa xác về non,
Giúp người hiếu đạo vẹn tròn,
Thảnh thơi bích động đầu non tháng ngày.
Bầu tiên dược ra tay cứu thế,
Võ thần thông khí nhuệ tinh anh.
Triệu thần Lục Giáp, Lục Đinh,
Tề Thiên, Độc Cước, Công Manh, Huyền Đàn.
Triệu các bộ Sơn Trang - Mường Mán,
Ngự trên mình bạch tượng, thiên sư,
Chúa Mường đắc đạo chân như,
Sắc phong: “Diệu Tín Thiền Sư” anh hùng.
Chúa Diệu Tín hô phong hoán vũ
Mời Kim Cương - Bát Bộ tùy thân
Sừng Sỏ Sắt, tướng Tam Danh
Thiên triều Bắc Quốc, Đại Minh hội đàn.
Mời Thổ Địa, Đại Vương Trần Huệ,
Lệnh Thành Hoàng, Cảnh Vệ, Đương Niên,
Nhập đàn hộ hấp thiên cương,
Bổ vây lưới sắt bốn phương hộ đàn.
Thỉnh Tám Tướng Sơn Trang các bộ
Đỗ Trịnh, cùng Đỗ Bích, Đỗ Trung,
Đỗ Trương, Đỗ Triệu, Đỗ Công,
Đỗ Cường, Đỗ Dũng anh hùng ai đang.

Bên thạch động phong lan đua nở,
Đỉnh trầm hương Chúa ngự tòa sen.
Phượng hoàng bách điểu ca vang,
Gió thông réo rắt tiếng đàn tơ-rưng.
Loài bách thú: hổ, hùm, tê giác,
Voi chín ngà quỳ rạp bên non,
Vượn dâng hoa ngát cỏ thơm,
Cá vàng, cá bạc chầu lên muôn ngàn.
Trong Bích Động quần tiên hội nghị,
Đức Chúa Mường phụng chỉ tiên cung.
Mừng người đắc thọ thần thông
Ân chiêm pháp vũ, ruộng đồng nở hoa.
Trước điện ngọc cầm ca mấy khúc
Dâng lên Người giáng phúc lưu ân.
Nước non xuân lại hồi xuân,
Trẻ già trăm họ nhân dân nức lòng.*"
―Bản văn chầu **Chúa Đệ Nhị Sơn Trang**​
## Nghi thức hầu bóng

### Hình ảnh

Thanh đồng Tự Gia Vĩnh hầu giá **Chúa Đệ Nhị Sơn Trang**.Thanh đồng Tự Gia Vĩnh hầu giá **Chúa Đệ Nhị Sơn Trang**.
## Hình ảnh tượng thờ

Cung thờ chúa Đệ Nhị Sơn Trang trong đền chính Đông Sơn, huyện Cao Phong, Hòa Bình.
Nguồn: Trần Phúc Dần.Tượng Chúa Đệ Nhị Sơn Trang tại cung thờ Chúa, đền chính Đông Sơn, huyện Cao Phong, Hòa Bình.
Nguồn: Four Palaces - Tứ Phủ.Nguồn: Trần Phúc Dần.Tượng Chúa Đệ Nhị Sơn Trang tại cung thờ Chúa, đền chính Đông Sơn, huyện Cao Phong, Hòa Bình.
Nguồn: Tự Gia Vĩnh.