Oblężenie Moskwy

"Szturm na stolicę Romanowów", autorstwa Janusa Paulusa Młodszego

**Oblężenie Moskwy** - starcie między siłami Rzeczypospolitej Obojga Narodów a oddziałami Carstwa Rosyjskiego, mające miejsce 18 lipca 1647 roku. Szturm na stolicę Carstwa zakończył się miażdżącym zwycięstwem sił polsko-rosyjskich.

Siły Polaków pod wodzą Hetmana Wielkiego Koronnego Radosława Iwa Teicherta oraz Hetmana Wielkiego Litewskiego Kacpra Lipskiego zdołały zgnieść opór pozostałych po bitwie pod Twerem wojsk moskiewskich wspieranych przez miejskie cechy, okolicznych chłopów oraz straż miejską oraz zająć i splądrować Kreml. Car Aleksy I zdołał cudem ujść z oblężonego miasta tajnym, podziemnym przejściem.

Po splądrowaniu miasta, armia Rzeczypospolitej opuściła Moskwę i ruszyła w stronę Nowogrodu.

## Przed bitwą

Armia polsko-litewska poprzedniego dnia pokonała Rosjan w bitwie pod Twerem, a następnie splądrowała sam Twer. W sile 50 tysięcy żołnierzy ruszyła następnie w kierunku Moskwy z zamiarem pojmania samego cara Aleksego. Pomimo poniesionych strat, Polakom udało się odzyskać część armat porzuconych przez moskiewskich żołnierzy pod Twerem i wykorzystać je w późniejszym oblężeniu.

Plan Polaków zakładał uderzenie od południa na miasto, w miejscu gdzie obrona była teoretycznie najsłabsza i sforsowanie umocnień powinno być tam najprostsze. Oficerowie moskiewscy spodziewali się ataku od strony zachodniej, skąd najbliżej byłoby do Kremla, i tam wzmocnili mury oraz bramę na wypadek ciężkiego ostrzału artylerii. Kiedy okazało się, że te przewidywania były błędne, Polacy już rozpoczynali ostrzał murów miejskich na południowym odcinku i tylko część obrońców zdołała na czas przenieść się w tamto miejsce. Nawet na tym odcinku szturm nie miał jednak gwarancji powodzenia, bowiem stosunkowo szeroka fosa i podwójna brama powinny być w stanie wytrzymać przez dość długi czas.

Spodziewając się, że w związku z nieprzewidzianym manewrem wojsk polsko-litewskich miasto może wkrótce upaść, Aleksy rozkazał rozpocząć przygotowania do ucieczki tajnym tunelem podziemnym. W razie, gdyby jednak szturm został odparty, społeczeństwo miało zostać poinformowane, że tego tunelu próbowali użyć Polacy do potajemnego porwania cara pod osłoną trwającej bitwy.

## Bitwa

Armia Rzeczypospolitej, dowodzona głównie przez Hetmana Wielkiego Litewskiego (bowiem Hetman Wielki Koronny nie mógł osobiście wziąć udziału w bitwie z powodu rany po kozackiej szabli, która mu się otworzyła) rozstawiła się na polu przed murami Moskwy. Załogi baszt wyposażonych w armaty otworzyły ogień do nadciągających wojsk gdy tylko je dostrzegły, kilkukrotnie trafiając celu. Polska artyleria czym prędzej rozlokowała się na wzgórzu i rozpoczęła ostrzał baszt oraz bramy.

Przez dłuższy czas trwała wymiana ognia między siłami polsko-litewskimi oraz rosyjskimi. Członkowie cechów i strzelcy moskiewscy na murach oddawali salwę za salwą w stronę nacierających wrogów, a armaty na basztach wielokrotnie celnie strzelały we wrogie baterie i piechotę. Część piechoty polskiej rzuciła się do zasypywania fosy przed lewym odcinkiem murów, ponosząc przy tym poważne straty. Tymczasem polska artyleria zdołała zniszczyć jedną z baszt i poważnie osłabić bramę. Część mieszczan, widząc że brama wkrótce może runąć, rzuciła się by umacniać ją wszystkim, co wpadło im w ręce. Tymczasem przerażenie faktem zniszczenia jednej z baszt tchnęło paradoksalnie w obrońców ducha walki, przez co kilka kolejnych salw było morderczych dla piechoty pod murami.

Jazda pod dowództwem Hetmana Wielkiego Litewskiego ustawiła się do szarży na wprost przed lewym odcinkiem murów miejskich. Kilku śmiałków próbowało podjeżdżać pod mury, rzucać tam granaty i natychmiast odjeżdżać, jednak nie przyniosło to większych skutków. Tymczasem piechota zdołała zasypać pokaźny fragment fosy, dzięki czemu do akcji mogły ruszyć drużyny z drabinami.

Mniej więcej w tym samym momencie ostrzał polskiej artylerii zdołał zniszczyć bramę miejską. W wyłomie, który powstał, szybko ustawił się oddział pikinierów, którzy próbowali uformować szyk i uniemożliwić wjazd do miasta nieprzyjacielskiej kawalerii. Hetman Lipski poprowadził jednak natychmiast szarżę przez zniszczoną bramę i rozniósł obrońców zanim ci zdążyli się przygotować.

Część piechoty polskiej zaczęła walkę na murach z nielicznymi, pozostałymi obrońcami. Tymczasem kawaleria i reszta piechurów wpadła do miasta i zaczęła bezlitośnie tłumić wszelkie próby oporu. Okazało się, że na ulicach miasta mieszczanie ustawili kilka barykad, zza których próbowali strzelać do nacierających Polaków. Większość z tych punktów oporu była jednak szybko zdobywana, a ich załogi w większości wycinane w pień. Widząc mordercze natarcie wrogów, wielu moskiewskich żołnierzy rzuciło się do ucieczki w stronę Kremla, a reszta próbowała barykadować się w domach i strzelać z okien do wrogów na ulicach.

Podczas, gdy dobijani byli ostatni obrońcy na murach, a na ulicach poszczególne oddziały ścierały się z małymi, niezorganizowanymi grupkami rosyjskiego pospolitego ruszenia, polska artyleria przygotowywała się do ostrzału Kremla. Ci żołnierze moskiewscy, którzy zdołali uciec przed bezlitosnym pościgiem, zamknęli się w twierdzy wraz z oddziałami gwardii carskiej. Wielu konsekwentnie prowadziło ostrzał poruszających się po mieście Polaków przy pomocy swoich muszkietów, a nawet i łuków. Ogień artylerii zaczął kruszyć mury Kremla, a pod osłabioną kilkoma kulami bramę podjechał prowizorycznie skonstruowany taran oblężniczy.

Kilka chwil później brama twierdzy padła i do środka wlali się żołnierze polscy. Ustawieni w ciasnych przejściach gwardziści moskiewscy stawiali zacięty opór, a podłogi siedziby carów spływały krwią. Wykorzystując resztki podręcznego prochu, polscy muszkieterzy oddali ostatnie salwy do obrońców, a następnie włączyli się do walki wręcz. Pomimo dzielnej obrony żołnierzy carskich, przewaga liczebna Polaków była zbyt duża. Wkrótce opór Rosjan osłabł, aż w końcu ostatni z obrońców rzucili broń i poddali się. W chaosie, jaki wówczas miał miejsce, Polacy rzucili się do plądrowania skarbów na Kremlu. Pochwyconego brata Aleksego, Mikołaja, uznali w pierwszej chwili za cara we własnej osobie. Natknęli się również na sobowtóra, którego zabili kiedy tylko okazało się, że to nie prawdziwy Aleksy. Sam car był już wówczas daleko od miasta ze swoimi kilkoma gwardzistami i zmierzał w stronę Krymu, gdzie zamierzał zgromadzić resztki swoich wojsk i przegrupować się.

Zwycięscy Polacy rozbiegli się po całym mieście, rabując i gwałcąc. Ostatnie punkty oporu zostały szybko zduszone, a do niewoli dostało się wielu znacznych bojarów, w tym kilku ministrów carskich, żona oraz brat Aleksego.

## Po bitwie

Moskwa została bezlitośnie splądrowana przez wojska polsko-litewskie. Po pewnym czasie zarządzony został przez króla wymarsz z Moskwy w stronę Nowogrodu. Polacy zostawili za sobą zrujnowane miasto i zdruzgotanych Rosjan, którzy nigdy nie spodziewali się takiej katastrofalnej porażki.

W następstwie oblężenia Moskwy, Polacy mogli bez żadnego problemu przebyć drogę do Nowogrodu. Byli przygotowani na oblężenie miasta, jednak nowogrodzcy kupcy za cenę 32 tysięcy talarów uniknęli losu Moskwy. Następnie armia Rzeczypospolitej ruszyła w stronę Pskowa, który, jak się okazało, został opuszczony przez rosyjską załogę. Polacy urządzili w porzuconej twierdzy swój tymczasowy obóz.