recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Pododcinek "Wyry" Schron bojowy (1 na mapie)

Schron bojowy, mający być docelowo wyposażony w pancerną kopułę obserwacyjno - bojową.jego uzbrojenie miały stanowić 2 ckm-y i 2-3 rkm-y. Obiekt posiada garaż armaty p.panc, spełniający jednocześnie rolę drugiego wyjścia ewakuacyjnego. Obiekt zachowany w nienajlepszym stanie, pozbawiony wyposażenia i uszkodzony podczas walk wrześniowych. Okresowo podtapiany. W pobliżu wejścia do garażu znajdują się betonowe szczątki bliżej niezidentyfikowanej konstrukcji, powstałej z tego samego budulca co reszta obiektu.
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 19 (1 na mapie)

Schron bojowy wyposażony w kopułę obserwacyjno - bojową (W.I. 1938 9/9) i półkopułę pancerną (W.I. 1938 15/13). Obiekt powstał w klasie odporności "E" i został wyposażony w dodatkową izbę dla drużyny wypadowej. Uzbrojony w 3 ckm i 2 rkm. Przeznaczeniem schronu było bezpośrednie ryglowanie drogi Szombierki - Chebzie. Obiekt zachowany jest w dobrym stanie, nie jest dostępny do zwiedzania - zamurowane wejście i strzelnice, zachował układ ziemny. Konserwator zabytków Rudy Śląskiej przewiduje w przyszłości adaptację tego obiektu na cele muzealne.

## Przejdż do

**Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 19 (1 na mapie)**
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 18 (2 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16 (3 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16a (4 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bierny (5 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Koszary (6 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Obiekt pozorno - bojowy (7 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 20 (8 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Grupa bojowa "Brzeziny" Ciężki schron bojowy Nr 50 (5 na mapie)

Ciężki schron bojowy jest obiektem dwukondygnacyjnym
uzbrojonym w armatę p.panc flankującą równinę, aż do kopalni Andaluzja. 2
 ckm umieszczone były jeden w kopule pancernej (ZO 1936 N84) drugi za
opancerzoną strzelnicą. Posiadał również przynajmniej jeden rkm w
strzelnicy osłaniającej wejście. Wyjście ewakuacyjne stanowiła
strzelnica działowa. Obiekt jest w dobrym stanie, zachowały się pancerze
 strzelnic. Drzwi pancerne zniknęły, ale pozostało wiele elementów
drobnego wyposażenia. Jedno z zejść na dolną kondygnację jest podwójnej
szerokości. Podłoga górnej kondygnacji posiada zielonkawą wylewkę
imitującą PCV. Pierwotnie obiekt nie posiadał strzelnicy osłaniającej
zapole, jednakże wykonano ją później poprzez przemurowanie jednej z
czerpni powietrza. Wejście główne jest znacznie szersze niż standardowo i
 było zamykane dwuskrzydłowymi, pancernymi drzwiami. Schron wykonano w
nietypowej klasie odporności (F?) gdyż ściana tylna i boczna -
nienarażona, mają aż 150 cm grubości.

## Przejdź do

Grupa bojowa "Brzeziny" Polowy schron piechoty (1 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Polowy schron piechoty (2 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron pozorno - bojowy (3 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Lekki schron bojowy (4 na mapie)
**Grupa bojowa "Brzeziny" Ciężki schron bojowy Nr 50 (5 na mapie)**
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron pozorno - bojowy (6 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron "plebiscytowy" (7 na mapie)
Grupa bojowa "Brzeziny" Schron "plebiscytowy" (8 na mapie)

## Linki zewnętrzne

* odtur.pl
* fortyfikacja.pl
* schrony1939
Grupa bojowa "Wirek" Polowy schron piechoty (5 na mapie)

Polowy schron piechoty (tzw. "urban") znajduje się na terenie ogródków działkowych. Został całkowicie zabudowany altanką, a na jego stropie wybudowano basen. Zdjęcie prezentuje jedyny widoczny fragment charakterystycznego ucha i części nawisu nad strzelnicą.

## Przejdź do

Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (1 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron bojowy nr 34 (2 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (3 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron bojowy nr 35 (4 na mapie)
**Grupa bojowa "Wirek" Polowy schron piechoty (5 na mapie)**
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (6 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (7 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (17 na mapie)

Dwukondygnacyjny schron bojowy dla armaty 75mm wyposażony w kopułę obserwacyjną (ZO 1935 N18). Schron posiada dwie strzelnice dla działa, które stało na drewnianej, obrotowej podłodze. Do kierowania ogniem służyła kopuła obserwacyjna, do której wejście umieszczono bezpośrednio z izby bojowej. Schron posiada także dodatkową izbę bojową dla ckm. Działo można było wytaczać ze schronu na pozycje polową, która jest dobrze zachowana wraz z okopami. Uzbrojenie obiektu stanowiła armata 75 mm, 2 ckm, 1-2 rkm. Obiekt jest w złym stanie, dolna kondygnacja zalana jest wodą, brak pancerzy i zamknięć strzelnic działowych, brak drzwi pancernych, układ ziemny został zniwelowany. Zachowała się kopuła obserwacyjna. Oszczędność przy projektowaniu schronu doprowadziła do błędu. Okazało się, że izba bojowa armaty jest zbyt mała i nie da się więc zmienić kierunku ognia. Tak więc więc w ścianach wykuto specjalne wnęki aby armata mogła się swobodnie obracać.
Pododcinek "Łaziska Górne" Schron bojowy (4 na mapie)

Jeden z niewielu schronów na Obszarze Warownym "Śląsk" przeznaczonych do prowadzenia ognia czołowego. Tego typu obiekty powstawały w miejscach gdzie nieprzyjaciel nie mógłby skuteczne wykorzystać swej artylerii - np. w lesie. Od swego bliźniaka w Mokrym różni się większą ilością strzelnic broni ręcznej, nieco zmienionym kształtem i brakiem pancerzy pionowych (dużych płyt pancernych). Uzbrojenie miały stanowić 3 ckm-y i 2-3 rkm-y. Posiada zrzutnie granatów, wyrzutnie pocisków oświetlających i wyjście ewakuacyjne pełniące rolę pomocniczej strzelnicy rkm. Obiekt znajduje się w podmokłym lesie, jest więc okresowo zalewany wodą. Biorąc pod uwagę fakt, że blokhausy są szczególnie narażone na ostrzał przeciwnika, zaskakujące jest, że schron wykonano tylko w klasie odporności "C". Ostatnie zdjęcie jest kolejną, pamiątkową fotografią wykonaną przez Niemców w 1939 roku. We wspomnieniach okolicznych mieszkańców schron zachował się pod nazwą **"Stanisław"**.
Pozycja obronna "Lidzbark"

Nowogródzka BK (gen. bryg. Władysław Anders) została zmobilizowana i przerzucona w rejon Sierpca w dniach 23-28.03.1939 r. 08.08.1939 r. została przegrupowana w rejon Lidzbarka z zadaniem zorganizowania obrony miasta. Na miejscu stacjonowała już 3. kompania I Mazurskiego batalionu Obrony Narodowej (por. rez. Bolesław Palczyński). Brak jest szczegółów, dotyczących budowy fortyfikacji. Prace wykonywano siłami własnymi oddziałów, przy wydatnym zapewne udziale 9. szwadronu pionierów (rtm. Władysław Wojnikonis). Planowano budowę 14 schronów, z czego zrealizowano 5. Wzdłuż rzeki Wel wykonano pełnoprofilowy okop, rozpięto zasieki z drutu kolczastego, zaminowano mosty, na drogach ustawiono przeszkody przeciwpancerne. W swoich wspomnieniach dowódca 26. puł, płk dypl. Ludwik Schweizer, wspomina również, że na odcinku jego pułku, między jez. Lidzbarskim a jez. Leżno, gdzie wykonano m. in. rów przeciwczołgowy, miały się również znajdować schrony na armatkę p-panc i ckm, nie ukończone z powodu niedostarczenia przyrzeczonego betonu.

Typy schronów na pozycji:

· schron do ognia jednostronnego - 6 obiektów

Odcinek wzmocniony schronami żelbetowymi obsadziła wspomniana kompania ON oraz 25. pułk ułanów (puł) (płk Bogdan Stachlewski), wzmocniony dwoma bateriami 9. dywizjon artylerii konnej (dak) (ppłk Tadeusz Rohoziński). Całością dowodził płk Kazimierz Żelisławski, zastępca dowódcy brygady. 2 IX jego obowiązki przejął płk Schweizer. Był to bodaj jedyny przypadek w kampanii polskiej 1939 r., by kawalerzyści walczyli w żelbetowych schronach bojowych.

Niemcy nigdy nie podeszli pod główną linię obronną Nowogródzkiej BK. Przez pierwsze trzy dni wojny na jej przedpolu następowały jedynie starcia wysuniętych placówek polskich z drobnymi patrolami wroga. M. in. W dniu 02.09.1939 r. placówka 4/25. puł w Łącku Wielkim odparła bez strat własnych atak kompanii niemieckiej piechoty. Wieczorem 03.09.1939 r. wobec groźby oskrzydlenia 20. DP, gen. Anders otrzymał od dowódcy armii rozkaz wycofania się do Sierpca, a następnie do Płocka. 25. puł opuścił lidzbarskie fortyfikacje między godziną 21:00 a 23:00.

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (3 na mapie)

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (4 na mapie)

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (5 na mapie)

Pozycja obronna "Lidzbark" Polowy schron piechoty (6 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Schron stosunkowo dobrze zachowany, ze śladami instalacji wewnętrznej.
Od zewnątrz zachowały się wały ziemne osłaniające ściany.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (3 na mapie)

Schron wybudowany w klasie odporności "A", osłania południowo - zachodnią flankę obiektów 1 i 2. Zachowany w dobrym stanie, teren mocno przekształcony. Część pozorna od wewnątrz podkopana. Schron obecnie niedostępny gdyż również jest zamieszkały.

## Przejdź do

Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (1 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron bojowy nr 34 (2 na mapie)
**Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (3 na mapie)**
Grupa bojowa "Wirek" Schron bojowy nr 35 (4 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Polowy schron piechoty (5 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (6 na mapie)
Grupa bojowa "Wirek" Schron pozorno - bojowy (7 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Górnictwo i Hutnictwo

Jeśli zaprowadził Cię tutaj wewnętrzny odnośnik warto go poprawić żeby prowadził bezpośrednio do docelowego artykułu.

Kopalnia Blei Scharley w Brzezinach Śląskich (Nie istnieje)

Kopalnia Samuelsgluck w Brzezinach Śląskich (Nie istnieje)

Cegielnia w Brzezinach Śląskich (Nie istnieje)

Huta Orzeł Biały w Brzezinach Śląskich
Grupa bojowa "Wymysłów"

Tama zalewowa Nr 3 "Kozłowa Góra" wraz z kompleksem umocnień miała być pierwotnie ostatnim punktem oporu na północnym krańcu Obszaru Warownego "Śląsk". Dopiero w 1939 roku, w obliczu realnego zagrożenia atakiem niemieckim, dowództwo Armii "Kraków" postanowiło rozciągnąć fortyfikacje na całą długość swojej linii obrony. W sezonie budowlanym 1937/38 do osłony tamy wybudowano dwa obiekty - ciężki schron bojowy nr 53 oraz obiekt pozorno-bojowy. W sierpniu 1939 roku, w celu uszczelnienia obrony, a zwłaszcza zniwelowania martwego punktu pomiędzy dwoma grupami bojowymi "Wymysłów" i "Wesoła" wybudowano schron wsparcia nr 53a (3 na mapie). Sam jaz, do obrony bezpośredniej, został zaopatrzony w betonowe murki z otworami strzelniczymi. Głównym celem powstania grupy bojowej "Wymysłów" było zablokowanie drogi wiodącej groblą przez tamę i tym samym ewentualnego wyjścia przeciwnika na tyły pozycji obronnej. Załogę schronów mieli stanowić żołnierze kompanii fortecznej "Bobrowniki". Obecnie wszystkie obiekty grupy bojowej zostały wysprzątane i odnowione przez Stowarzyszenie "Pro Fortalicium" i są udostępniane w ramach ścieżki dydaktycznej przygotowanej we współpracy z gminą Bobrowniki.

Grupa bojowa "Wymysłów" Tama zalewowa nr 3 (1 na mapie)

Grupa bojowa "Wymysłów" Ciężki schron bojowy nr 53 (2 na mapie)

Grupa bojowa "Wymysłów" Schron bojowy nr 53a (3 na mapie)

Grupa bojowa "Wymysłów" Obiekt pozorno - bojowy (4 na mapie)
Pozycja obronna "Rybnik" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Schron znajduje się przy garażach tuż przy rondzie. Jest w bardzo złym stanie i tak naprawdę trudno ocenić z jakiego powodu, gdyż ślady zniszczeń mogą pochodzić zarówno z ostrzału jak i prób rozbicia podczas budowy ronda. Z pewnością ułatwieniem było niechlujne wykonanie - słabe ubicie betonu. Do dziś widoczne jest słabe wypełnienie zaprawą przestrzeni między kamieniem fortecznym.

## Przejdź do

Pozycja obronna "Rybnik" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

**Pozycja obronna "Rybnik" Polowy schron piechoty (2 na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Grupa Bojowa "Kłodnica" Schron bojowy nr 71 (2 na mapie)

Ciężki schron bojowy wyposażony w pancerną kopułę obserwacyjną mod.36 (ZO N1937 986/61) oraz półkopułę bojową ckm. Powstał w klasie odporności "D". Uzbrojenie stanowiły 3 ckm-y (jeden w półkopule, 2 za dużymi tarczami pancernymi co nie jest typowym rozwiązaniem w konstrukcjach z 1937 roku) i 1-2 rkm. Obiekt posiada rury do łączności optycznej skierowane najprawdopodobniej na schron nr 4 na mapie. Obiekt ten również nosi ślady późniejszych przeróbek związanych między innymi z montażem gazoszczelnego pieca grzewczego. Wlot powietrza znalazł się poniżej poziomu gruntu, umieszczono go więc w studzience obmurowanej cegłami. Schron zachowany w dobrym stanie, choć nosi ślady działalności zbieraczy złomu.

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja Górnośląska "Rozbark"

Fortyfikacje grupy bojowej powstały na wierzchołku tzw. "Klina Bytomskiego", na granicy z Brzezinami Śląskimi. Jest to odcinek, na którym charakter propagandowy umocnień odcisnął największe piętno. Przede wszystkim fortyfikacje zostały odsunięte o kilkanaście kilometrów od głównej linii obrony co pozwalało w bardzo prosty sposób obejść je i okrążyć, zwłaszcza, że na zapolu od południa i północy znajdowały się polskie umocnienia. W dodatku od czoła, w odległości niecałych 100 metrów znajdowała się nieistniejąca już kopalnia "Orzeł Biały". Niemożliwością było więc ukryć budowę tychże obiektów. Nie mniej, powstały z zachowaniem sztuki fortecznej. Zostały pomieszczone na wzgórzu 297 (najwyższym w okolicy) co dało im panowanie od północy nad głęboką doliną rozciągającą się aż po Bobrowniki, a na południu nad szosą biegnącą do Bytomia.
W skład grupy bojowej, pierwotnie wchodziły najprawdopodobniej tylko dwa schrony: sonderwerk (1 na mapie)i R111 (2 na mapie). Jednakże w trakcie działań wojennych, na wzgórzu pomieszczono baterię artylerii przeciwlotniczej. Schrony zamieniono na magazyny amunicji, a w okolicy wybudowano stanowisko dowodzenia (4 na mapie). Niestety, do dziś zachowało się tylko jedno betonowe stanowisko artylerii, a na skutek rozbiórki kopalni i zwiezienia gruzu i śmieci zasypaniu uległ R111 i jest obecnie niedostępny.

Pozycja Górnośląska "Rozbark" Sonderwerk (1 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Rozbark" R 111 (2 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Rozbark" Stanowisko artylerii (3 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Rozbark" Stanowisko dowodzenia (4 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Kościół św. Piotra i św. Pawła w Kamieniu

Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Kamieniu została erygowana 4 października 1277 r.  przez ówczesnego biskupa krakowskiego Pawła z Przemiankowa, a dwa dni później 6 października kościół został przez tego biskupa konsekrowany. Był to kościół murowany z kamienia. Miał długości 25 m, szerokości 12 m i mógł według starych opinii pomieścić 400 osób. Fundatorem pierwszego kościoła był rycerz herbu Oksza, ojciec krakowskiego, a później wrocławskiego biskupa Nankera.

Biskup Nanker urodził się w Kamieniu nad Brynicą w ziemi bytomskiej. Całe jego życie podzielone było między Śląsk i Kraków. Za jego czasów budowano katedrę na Wawelu, a później katedrę we Wrocławiu. W latach 1320-1326 był biskupem krakowskim, a w 1326-1341 wrocławskim. Zmarł nagle w Nysie 8 kwietnia 1341 r. w drugie święto wielkanocne.

Pierwszy kościół służył tutejszym parafianom przeszło 620 lat.

Pod koniec wieku XIX, w 1891 r., przybył do Kamienia nowy proboszcz ks. Józef Krupa, który pochodził z Bierunia. Opracowanie projektu budowy nowego kościoła powierzono architektowi Ludwikowi Schneiderowi z Gliwic, który projektował wiele kościołów w tym czasie na Śląsku. 1 marca 1898 r. rozpoczęto kopanie fundamentów. W święto Wniebowstąpienia Pańskiego, 19 maja 1898 r., nastąpiło uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego. Do zimy w tym samym roku budowlę przykryto dachem. W ciągu 1899 r. zbudowano wieżę, wykonano sklepienie i doprowadzono prace wewnątrz kościoła do takiego stanu, że 30 listopada 1899 r., z polecenia ks. kard. Jerzego Koppa, ks. dziekan Koniecko z Radzionkowa dokonał uroczystego poświęcenia nowego kościoła. Kościół ma długość 41 m, szerokość 18 m, szerokość transeptu 23,5 m, wysokość 13 m, wysokość kopuły 15 m, wieży 70 m.

W roku 1904, dnia 10 czerwca odbyła się uroczysta konsekracja nowego kościoła, której dokonał biskup wrocławski ks. kardynał Jerzy Kopp. W wielkim ołtarzu spoczywają relikwie świętych męczenników Feliksa i Rewokaty. Ks. proboszcz Krupa w 1913 r. rozpoczął budowę nowego Domu Bożego w Brzezinach Śl. W 1917 r. odłączono Brzeziny od Kamienia. W ciągu XX w. kościół wewnątrz był kilka razy odnawiany - malowany. W latach 50. i 60. ks. proboszcz Brunon Tomala ratował kościół, który niszczał na skutek szkód górniczych. Kościół został zabezpieczony żelaznymi szynami.

Od 1993 r. w kościele jest zbudowany ołtarz soborowy, nowe sedilia, ambonka. Prezbiterium wykonane jest z piaskowca, a posadzka z marmuru greckiego. Założono ogrzewanie podłogowe w całym kościele i położono nową posadzkę. Odnowiono zakrystię. W 2001 r. kościół powrócił do pierwotnego stanu. Odnowiono malowanie kościoła. Odrestaurowano wszystkie ołtarze, ambonę, chrzcielnicę, drzwi i ławki w kościele. Został odnowiony budynek probostwa, mury i drogi na cmentarzu.

W ciągu 725 lat kroniki odnotowały posługę kapłańską 29 proboszczów i 55 księży wikariuszy. Parafia wydała wielu kapłanów i sióstr zakonnych, które posługiwały i posługują w różnych zgromadzeniach zakonnych. Parafia dzisiaj liczy blisko 12 tysięcy wiernych.
Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 76 (2 na mapie)

Schron bojowy wyposażony w pancerną kopułę obserwacyjno - bojową  został wybudowany w klasie odporności "D". Jego uzbrojenie stanowiły 3 ckm-y i 2-3 rkm-y. Obiekt zachowany w dobrym stanie, choć pozbawiony większości metalowego wyposażenia. Nasypy ziemne zachowane, a studzienka zasypana częściowo śmieciami.
Niemieckie Schrony Obserwacyjne

Schrony, umownie nazwane "obserwacyjnymi", są jednymi z bardziej tajemniczych obiektów na Śląsku. Nie jest bowiem do końca pewne ich przeznaczenie. Dwie szczeliny obserwacyjne, z czego jedna ukształtowana przeciwrykoszetowo sugerują zastosowanie. Brak jednakże informacji o powiązaniu ich z np. artylerią przeciwlotniczą. Czas ich powstania również nie jest pewny, lecz można przypuszczać, że wybudowano je na długo przed ofensywą radziecką, gdyż niektóre obiekty (np. w Laryszowie) mają wejścia prowadzące w kierunku ataku. Z pewnością nie były przewidziane jako obiekty bojowe, posiadają bowiem formę blokhausu maskowanego najprawdopodobniej jedynie farbą. Strop o grubości ok. 30 - 50 cm i ściany 60 cm nie dawały wystarczającego zabezpieczenia. Czy budowano je tylko na Śląsku?, trudno powiedzieć, w każdym razie nie dotarły do nas sygnały o ich występowaniu w innych regionach kraju, czy Europy. Skupiają się więc głównie wokół Bytomia i Gliwic, zwłaszcza od północy (przynajmniej te, o których wiemy). Jeśli szanowni odwiedzający znają kolejne lokalizacje, prosimy o pomoc.

Dzięki wsparciu sympatyków fortyfikacji docierają do nas nie tylko kolejne lokalizacje obiektów, ale również informacje dotyczące ich ewentualnego przeznaczenia. Nieistniejący dziś schron **(nr 11 na mapie)** był uzupełnieniem umocnień baterii artylerii przeciwlotniczej (więcej o tym miejscu znajdziecie tutaj).

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)
Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)
Pododcinek "Śmiłowice" Fundament (F na mapie)

Na niewielkim wzniesieniu, podczas wydobywania piasku, została odsłonięta betonowa płyta stanowiąca wylewkę pod fundament kolejnego schronu bojowego. Niestety w wyniku prac ziemnych płyta została połamana. Obecnie (2008 rok) po płycie zostało tylko wspomnienie i poniższe zdjęcia.

## Przejdź do

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (1 na mapie)

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (2 na mapie)

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (3 na mapie)

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (4 na mapie)

**Pododcinek "Śmiłowice" Fundament (F na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Przedmoście Koło"

Budowa schronów i umocnień polowych w rejonie Koła (w promieniu ok. 6 km od miasta) rozpoczęła się w lipcu 1939 roku. Prace prowadziła Grupa Robocza "Koło" - grupa fortyfikacyjna nr 31, kombinowana kompania z 68 i 70 pp, jedna kompania z dyspozycji gen. Altera a także 240 robotników. Jednostki, które obsadzały ten rejon (oddziały 17 i 25 DP) wycofały się bez podejmowania walk w kierunku na Ozorków.

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (3 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (4 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (5 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (6 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (7 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (8 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (9 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (10 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (11 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (12 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (13 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (14 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (15 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (16 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (17 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (18 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (19 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (20 na mapie)

Pozycja obronna "Przedmieście Koło" Polowy schron piechoty (21 na mapie)
Pododcinek "Wyry" Schron bojowy "Sowiniec" (2 na mapie)

Jakie oznaczenie kodowe miał wyrski schron, nie wiadomo, jednakże, najprawdopodobniej okoliczni mieszkańcy, nadali mu nazwę "Sowiniec". Jest to schron bojowy, wyposażony w 2 ckm-y i 1 rkm. Posiada dwie wyrzutnie pocisków oświetlających, zrzutnie granatów i wyjście ewakuacyjne. Najprawdopodobniej jako środek łączności przewidywano radiostację. Obiekt był budowany w dużym pośpiechu, posiada więc wiele niedoróbek, jak np. niedokładnie ubity beton. Wybudowano go w klasie odporności C, czyli niższej niż we wcześniejszych schronach. Obecnie obiekt jest w bardzo dobrym stanie, gdyż został wyremontowany przez Stowarzyszenie "Pro Fortalicium" i jest udostępniony do zwiedzania w sezonie (maj - październik) w drugą i czwartą niedzielę miesiąca od 13.00 do 17.00.
Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 80 (8 na mapie)

Schron bojowy wyposażony w pancerną kopułę obserwacyjno - bojową (W.I. - 1938 117/31). Wybudowany został w standardowej dla schronów z 1937 roku klasie odporności "D". Jego uzbrojenie stanowiły 3 ckm-y i 1-2 rkm-y. Obiekt zachowany w złym stanie. Częściowo zasypany, zarówno na zewnątrz jak i od środka. Pozbawiony wszystkich metalowych elementów, a złomiarze zaczęli rozkuwać ściany i wyrywać zbrojenie. Dobrze natomiast zachowała się studzienka na łuski.
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (4 na mapie)

Kolejna stojedenastka i kolejna wykonana jako zagłębiona. Schron zaprzestano wyposażać na bardzo wczesnym etapie. Nie osadzono ani drzwi ani ościeżnic. Dzięki temu można prześledzić jak wyglądał ów proces technologiczny. Nie zabudowano również kopuły pancernej. Szyb zabetonowano pozostawiając jedynie otwór na peryskop. Na ścianie zewnętrznej, pod okapem w okolicy strzelnicy obrony wejścia zachował się fragment farbomaskowania. Schron okresowo podtapiany. Jak w poprzednim obiekcie uzbrojenie prawdopodobnie miały stanowić dwa czechosłowackie rkmy wz.26.

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (1 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" Sonderwerk (2 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (3 na mapie)
**Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (4 na mapie)**
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (5 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 107a (6 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (7 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (8 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 106a (9 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Oleśnik"

Ciekawostką jest fakt spalenia części budynków we wsiach Żar i Podżar w celu lepszego wglądu na przedpole.
Właśnie w rejonie tych wsi toczyły się ciężkie walki. 30 DP wycofała się z tego rejonu w dniu 5 września 1939.

Pozycja obronna "Oleśnik" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Oleśnik" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Oleśnik" Polowy schron piechoty (3 na mapie)
Punkt oporu "Jastarnia" Ciężki schron polowy "Saratoga"

Ciężki schron bojowy, przeznaczony dla broni maszynowej. Grubość ścian zewnętrznych: 100-180 cm. Grubość pancerzy w ścianach 25-120 mm. Grubość kopuły pancernej 180 mm. Obiekt zapewniał ochronę przed uderzeniem pocisku o kalibrze 220 mm, przy jednokrotnym trafieniu w dane miejsce. Uzbrojenie schronu składało się z dwóch ckm-ów. Jeden był umieszczony w kopule pancernej, z możliwością prowadzenia ognia w sektorze czołowym 190°. Do prowadzenia ognia służyły trzy  strzelnice]. Zasięg umożliwiał wspieranie sąsiadujących schronów "Sabała" i "Sęp". Drugi ckm był przeznaczony do prowadzenia ognia skośnego, wzdłuż drogi gruntowej. Dodatkowo obrona mogła być prowadzona przez cztery strzelnice służące do prowadzenia ognia rkm. Wejście do obiektu było bronione przez dwie strzelnice wewnętrzne. Wyposażenie obiektu zapewniało załodze minimum socjalne. W obiekcie, oprócz pomieszczeń bojowych, znajdowały się: kwatera załogi, magazyn, WC, maszynownia (generatory prądu, filtry powietrza), akumulatorownia. W celu ochrony przed bronią chemiczną w schronie utrzymywane było nadciśnienie.
Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (4 na mapie)

Schron znajduje się ok. 100 m od samotnych zabudowań na południe od Śmiłowic (nie pokazano ich na mapie). Obiekt wyposażony jest w pancerną kopułę obserwacyjno - bojową, sygnowaną ZO 1939 188 N1119. Jego uzbrojenie miały stanowić 2 ckm-y i jeden rkm. Schron posiada wyjście ewakuacyjne, dwie pary rur do łączności optycznej i wyrzutnie rakiet oświetlających. Zachowany jest w dobrym stanie, choć brakuje niektórych elementów wyposażenia.

## Przejdź do

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (1 na mapie)

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (2 na mapie)

Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (3 na mapie)

**Pododcinek "Śmiłowice" Schron bojowy (4 na mapie)**

Pododcinek "Śmiłowice" Fundament (F na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja Górnośląska "Bojków" Regelbau 116a (2 na mapie)

Schron stosunkowo mało zdewastowany, choć miał w swej historii moment zamieszkania przez bezdomnych, o czym może świadczyć wymurowany komin w szybie kopuły pancernej. Nie zachowało się żadne wyposażenie, ale też chyba niczego nie zamontowano. Studzienka zalana wodą, a ściany podpisane przez zwiedzających. Tak jak i w sonderwerku, szyb kopuły był kiedyś zamknięty płytą betonową, jednakże dla udrożnienia komina została ona odsunięta.
Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (3 na mapie)

Nietypowy schron jak na architekturę Obszaru Warownego "Śląsk", jest on bowiem przeznaczony do ognia czołowego. Schron uzbrojony był w 3 ckm-y (jeden za pancerzem pionowym, dwa w strzelnicach typu tradytorowego), 2 rkm-y, zrzutnię granatów i wyrzutnie pocisków oświetlających. Schron zachował się w stosunkowo dobrym stanie, choć nosi ślady działalności złomiarzy. Zachował się pancerz pionowy i opancerzenie strzelnic. Obiekt stoi w lesie więc jest mocno zawilgocony.

## Przejdź do

Pododcinek "Mokre" Ciężki schron bojowy (1 na mapie)

**Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (3 na mapie)**

Pododcinek "Mokre" Schron bojowy (4 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Radoszowy" Schron bojowy nr 82 (5 na mapie)

Schron wyposażony w półkopułę bojową (W.I. - 1938 109/30) i pancerną kopułę obserwacyjną (ZO 1937 N982/57). Jego uzbrojenie stanowiły 3 ckm i 1-2 rkm. Obiekt wyposażony jest w garaż dla armaty p.panc, do którego prowadzi jedno z dwóch wyjść ewakuacyjnych. Obiekt zachowany w nienajlepszym stanie, brak kopuły obserwacyjnej i całego metalowego wyposażenia. Studzienka na łuski zasypana, a górna część cembrowania wyrwana i odrzucona na bok.

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Kaplica Marii Hilf w Szarleju

Kaplica Matki Bożej – Maria Hilf zostałą wzniesiona w 1905 przez rzemieślnika z Bytomia, w miejscu śmierci jego córki zabitej przez złoczyńców, na granicy Piekar i Bytomia, zbudowana w stylu neogotyckim, nad wejściem widnieje napis: Maryjo Wspomóż – Erbaut Maria Hilf, to miejsce upamiętnia także postój wojsk króla Jana III Sobieskiego idącego na odsiecz Wiednia, w 1922 nastąpił podział Górnego Śląska, pierwsze granice były dość płynne i bywało, że w nocy starano się je przesunąć, przez to kapliczka raz znajdowała się na terytorium Niemiec, raz zaś na terytorium Polski, obecnie mocno zaniedbana.
Grupa bojowa "Zgorzelec" Schron bojowy nr 15 (2 na mapie)

Ciężki schron bojowy wybudowany w klasie odporności "D", wyposażony jest w kopułę pancerną (ZO 1938 N1072/141). Pełnił
najprawdopodobniej rolę schronu dowodzenia odcinka - świadczą o tym
schody na dolną kondygnację i silne uzbrojenie. Uzbrojony był w 3 ckm,
3-4 rkm oraz armatę p.panc. Ciekawostką jest, że schron wyposażony jest w dwa wyjścia ewakuacyjne w tym jedno z dolnej kondygnacji. Podłogę
pokrywa zielona wylewka imitująca PCV. Na dolnej kondygnacji znajduje
się studzienka. Obiekt jest w dobrym stanie, zachowały się pancerze i
układ ziemny.

## Przejdź do

Grupa bojowa "Zgorzelec" Schron bojowy nr 14 (1 na mapie)

**Grupa bojowa "Zgorzelec" Schron bojowy nr 15 (2 na mapie)**

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Schron znajduje się na środku pola kukurydzy w związku z czym przez większą część roku jest niewidoczny. Pole jest lekko gliniaste, więc obiekt jest coraz mocniej zalewany błotem.

## Przejdź do:

Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

**Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)

Schron znajduje się w lesie koło wyrobiska dawnej cegielni. Jest najgorzej zachowany ze wszystkich znanych nam obiektów obserwacyjnych. W 1945 roku został częściowo wysadzony przez Armię Czerwoną.

## Przejdź do:

**Niemiecki schron obserwacyjny (1 na mapie)**

Niemiecki schron obserwacyjny (2 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (3 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (4 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (5 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (6 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (7 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (8 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (9 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (10 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (11 na mapie)

Niemiecki schron obserwacyjny (12 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Wólka Piaseczna"

UWAGA !!!
Schrony 4, 5 i 6 oraz fundament znajdują się na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego.
WSTĘP do nich jest ZABRONIONY pod karą grzywny.

Odcinek działania KRF (Kierownictwo Robót Fortyfikacyjnych) nr 18 rozciągał się początkowo po Łomżę i Nowogród, ale w czerwcu lub lipcu zawężono go do Wizny i Osowca. Fortyfikacja lekka, której wykonaniem, wraz z zalewami i siecią okopów strzeleckich, zajmowały się SFort (Szefostwo Fortyfikacji) i GFort (Dowództwo Grupy Fortyfikacyjnej) nr 35, miała zostać skupiona na obu skrzydłach pozycji głównej - w rejonie wsi Budy i Kołakowszczyzna, w drugiej linii obrony, przebiegającej przez wsie Guzy, Downary i Kulesze, oraz na pozycji wysuniętej na przedpole, wokół wsi Wólka Piaseczna. Pozycję miał wspierać zalew o szerokości 1-6 km, rozciągający się od ujścia rzeki Brzozówki do Biebrzy do mostu drogowego na Kanale Rudzkim. Służące spiętrzeniu wód tamy i jazy budowano pod kierunkiem oficera SFort, rtm. Tomasza Zana. Prace te ukończono i w pierwszych dniach września rozpoczęto napełnianie zalewu. Ponadto w sierpniu, pluton pionierów 135. pp rez. (kpt. sap. Tadeusz Jacyna) przygotował do wysadzenia wszystkie mosty i kładki na przedpolu pozycji. 12 sierpnia do załogi Osowca dołączyła utworzona w batalionie fortecznym "Sarny" grupa 262 żołnierzy pod dowództwem dotychczasowego zastępcy dowódcy bfort "Sarny", mjr Antoniego Korpala. Wólkę Piaseczną obsadzała kompania strzelecka o nieustalonej numeracji, ze składu II/135. pp rez. (mjr Emil Zawisza). Przez pierwsze dni wojny na odcinku "Osowiec" trwały jedynie walki z niemiecką BFort "Goldap" (płk Hans-Erich Nolte) o Grajewo, które kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. 8 września dowódca GO "Grodno", gen. bryg. Józef Olszyna-Wilczyński wydał rozkaz zwinięcia obrony i wycofania się transportami kolejowymi do Brześcia. 135. pp rez. wysadził niektóre mosty na odcinku, po czym opuścił fortyfikacje i wieczorem odmaszerował do Knyszyna. Załadunek trwał przez cały dzień 9 września, zaś tuż przed odjazdem, o godz. 1:00 10 września rozkaz został anulowany. 135. pp rez. rozpoczął rozładunek i powrócił na dopiero co opuszczone pozycje. Po południu 11 września gen. Wilczyński ponowił rozkaz ewakuacji, tym razem ostatecznie. Dzień później, po wykonaniu zniszczeń, cała załoga Osowca wymaszerowała do punktów załadunkowych. BFort "Goldap" wkroczyła do pustej Twierdzy Osowiec 14 września, a w ślad za nią przybyło tam dowództwo GO "Brand" (gen. mjr Albrecht Brand). 24 września pobliski Goniądz zajęła sowiecka 20. Brygada Zmechanizowana (BZmech; płk Siemion Borziłow). Jej żołnierze obserwowali płomienie pożarów i słyszeli huk wybuchów, dochodzący z Osowca - to Niemcy podjęli akcję niszczenia zdobytych, a niemożliwych do ewakuacji zapasów wojennych, by nie wpadły one w ręce ich tymczasowych sojuszników. 26 września Niemcy wycofali się za linię demarkacyjną, przekazując Twierdzę Osowiec Rosjanom. Również schrony w Wólce Piasecznej nierozpoznane przez Niemców oddano Rosjanom.
Grupa bojowa "Wymysłów" Schron bojowy nr 53a (3 na mapie)

Niewielki schron wsparcia, którego kształt
podporządkowany został planowanemu maskowaniu, upodabniającemu go do
okolicznych zabudowań gospodarczych. Miał więc być pokryty deskami i
posiadać zadaszenie. Jego budowę rozpoczęto w sierpniu 1939 roku i przed
wybuchem wojny zdążono jedynie zdjąć szalunek i obłożyć słomą w celu
spowolnienia zastygania betonu. Celem powstania obiektu było zapełnienie
luki w obronie jaką stanowiło znaczne obniżenie terenu przy brzegu
zalewu nr 2 "Józefka" rozciągającemu się pomiędzy grupami bojowymi
"Wesoła" i "Wymysłów". Schron miał być uzbrojony w 2 ckm-y i 1 rkm;
ponadto został wyposażony w dwie zrzutnie granatów i wyrzutnię pocisków
oświetlających. Najprawdopodobniej jeszcze we wrześniu 1939, Niemcy
odpalili w przedsionku ładunek wybuchowy w celu przetestowania odporności świeżego betonu. Zniszczeniu uległ fragment ściany z wyjściem ewakuacyjnym oraz pancerne zamknięcie wejścia głównego. Sam schron został rozszczelniony co do dziś powoduje przedostawanie się wody z opadów atmosferycznych do środka obiektu. W 1944 roku, podczas budowy OKH OS-Stellung (b-2) wyrwa w ścianie została zabetonowana, a w miejsce wyłazu powstała dodatkowa strzelnica broni ręcznej.

## Przejdź do:

Grupa bojowa "Wymysłów" Tama zalewowa nr 3 (1 na mapie)

Grupa bojowa "Wymysłów" Ciężki schron bojowy nr 53 (2 na mapie)

**Grupa bojowa "Wymysłów" Schron bojowy nr 53a (3 na mapie)**

Grupa bojowa "Wymysłów" Obiekt pozorno - bojowy (4 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Koszary (6 na mapie)

Umocnione koszary piątej kompanii ckm (fortecznej)
"Godula" należącej do IV batalionu specjalnego ckm 75pp. Jak każdy
obiekt tego typu, koszary zostały wyposażone w dwa schrony bojowe ckm.
Mniejszy z nich (17b) znajdował się po drugiej stronie obecnej ulicy
Wincentego Lipa i nie zachował się do naszych czasów. Pozostał natomiast
 większy, o oryginalnym numerze 17a (klasa odporności "C"),
 dobudowany bezpośrednio do budynku koszar. Jego uzbrojenie stanowiły 2
ckm-y i 1-2 rkm-y. Obiekt posiada cztery pomieszczenia (maszynownia,
izba załogi, izba dowodzenia i izba bojowa). Zachowały się dwudzielne
drzwi pancerne wejścia, niektóre wewnętrzne drzwi gazoszczelne,
wewnętrzne drzwi wyjścia ewakuacyjnego, pancerze strzelnic z jarzmami
ckm i nieliczne drobne elementy wyposażenia: ławeczka, półka, czy
oryginalne kable telefoniczne. Ze względu na durzą wilgotność wynikającą
 z zamurowania od zewnątrz wszystkich otworów wentylacyjnych, stan
obiektu nienajlepszy. Cały budynek koszar, wraz ze schronem stanowi
obecnie blok administracyjny szpitala miejskiego w Goduli.

## Przejdż do

Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 19 (1 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 18 (2 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16 (3 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16a (4 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bierny (5 na mapie)
**Punkt oporu "Godula" Koszary (6 na mapie)**
Punkt oporu "Godula" Obiekt pozorno - bojowy (7 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 20 (8 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Punkt oporu "Godula" Obiekt pozorno - bojowy (7 na mapie)

Obiekt znajduje się przy ulicy Czereśniowej w Goduli. Sądząc po umiejscowieniu strzelnicy, miał za zadanie osłaniać zachodnią flankę umocnień i wypełniać lukę między obiektem 1 i 8. Trudno wyrokować o stanie schronu, gdyż jest całkowicie zasypany.

## Przejdż do

Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 19 (1 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 18 (2 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16 (3 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 16a (4 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Schron bierny (5 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Koszary (6 na mapie)
**Punkt oporu "Godula" Obiekt pozorno - bojowy (7 na mapie)**
Punkt oporu "Godula" Schron bojowy nr 20 (8 na mapie)
Punkt oporu "Godula" Komora kabli telefonicznych (K na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja Górnośląska "Bojków" Sonderwerk (1 na mapie)

Schron znajduje się pośród mocno zaniedbanych ogródków działkowych, przy głównej alejce przechodzącej od jego czoła. Obiekt powstał w typowej dla schronów ciężkich klasie odporności "nowe B" i nigdy nie został ukończony. W czasie wojny zaślepiono szyby kopuł i wykorzystywano jako schron bierny, najprawdopodobniej magazyn amunicji. Obiekt zachowany w stosunkowo dobrym stanie, niezaśmiecony, jednakże na podłodze stale utrzymuje się kilkunastocentymetrowa warstwa wody. Schron praktycznie niedostępny, gdyż od strony wejścia, aż po strop został zasypany ziemią. Do środka prowadzi jedynie wąski pionowy tunel długości ok. 3 m.
Punkt oporu "Szyb Artura"

Punkt oporu "Szyb Artura", jest drugim w kolejności
rejonem umocnionym jaki zaczęto budować na Śląsku. Dlatego pierwsze 7
obiektów wybudowanych na przełomie 1934/35 roku niewiele różni się od
schronów budowanych w Dąbrówce Wielkiej. Nadal są to budowle jednoizbowe
z przelotnią stanowiącą ukrycie dla żołnierzy z pobliskich okopów.
Najbardziej widoczną zmianą jest zastąpienie półkopuł kopułami bojowymi,
a tym samym i głębsze umieszczenie schronów w ziemi. I w tym przypadku w
wejściach wtórnie dobudowano przedsionki, a ściany wykopów wymurowano
kamieniem. Obecnie wszystkie te schrony **(poza 1 na mapie)** są
zalane. w latach 1935/36 wybudowano koło wartowni magazyn amunicji a w
dalszej kolejności koszary wraz ze schronami bojowymi. Kolejny etap
rozbudowy umocnień przypada na lata 1937/38 kiedy to powstają schrony
przekształcające odcinek Kochłowice praktycznie w jednolitą linię
obrony. W p.o. "Szyb Artura" powstały więc kolejne cztery ciężkie
"bunkry" w tym aż 3 dla armaty p.panc. oraz zagęszczające obronę obiekty
pozorne i pozorno - bojowe. Tak więc ostatecznie całość obrony została
rozlokowana na mocno wylesionym, rozległym wzg. 303 i ostatecznie od
nazwy znajdującego się tu szybu "hr. Artur" nazwanego p.o. "Szyb
Artura". W jego wzmocnionym betonem wyrobisku znajdował się punkt
dowodzenia odcinka "Kochłowice". Na mapie zaznaczono projekt autostrady. Jest ona już wybudowana i przebiega ponad obiektem 9 i 11, poniżej 8.

Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (1 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (2 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 45 (3 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (4 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (5 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (6 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Koszary (7 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron pozorno - bojowy (8 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (9 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 44 (10 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bierny (11 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Obiekt pozorny (12 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (13 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (14 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Obiekt pozorny (15 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (16 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy (17 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 42 (18 na mapie)
Punkt oporu "Szyb Artura" Schron bojowy nr 42a (19 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Pozycja obronna "Rzęgnowo"

Opis budowy przedstawiono przy opisie pozycji Mława

Typy schronów na pozycji:

· schron do ognia jednostronnego - 2 obiekty

· schron do ognia dwustronnego - 4 obiektów

Obsadę pozycji stanowił 79. pp, którego dowódca, ppłk dypl. Konstanty Zaborowski był jednocześnie dowódcą pododcinka. I batalion pułku obsadzał rejon Kitek, II batalion - rejon Zawad, III batalion - rejon Rudna. Na pododcinek skierowano stosunkowo silne jednostki wsparcia artyleryjskiego - 59. dal (mjr Mieczysław Suzin), 78. dal (mjr Feliks Koszucki) i 88. dac (mjr Jerzy Trzasko-Durski).

Warto zauważyć, że 20. DP wchodziła do walki, obsadzając całością sił zwarty odcinek ufortyfikowany. We wrześniu 1939 roku był to jeden z nielicznych przypadków tego typu. Przebiegu walk o pozycje Mławską i Rzęgnowską w dniach 1-3.09.1939 r. z uwagi na szczupłość miejsca nie będziemy tutaj przytaczać. Szczegółowy opis bitwy można odnaleźć w licznych publikacjach, w tym również w kilku monografiach (patrz bibliografia). Powyższe dwie pozycje są niezwykle cennym zabytkiem budownictwa obronnego, pozostając do dziś największym, zachowanym nieomal w całości, zespołem lekkiej fortyfikacji polskiej z okresu międzywojennego.

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (2 na mapie)

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (3 na mapie)

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (4 na mapie)

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (5 na mapie)

Pozycja obronna "Rzęgnowo" Polowy schron piechoty (6 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" Sonderwerk (2 na mapie)

Jedyny na tym odcinku sonderwerk umieszczony został na stoku wzgórza 281 znajdującego się już na terenie wsi Wilkowice. Należy do niewielkiej grupy warownej złożonej dodatkowo z dwóch R 111a. Jako jeden z nielicznych obiektów na Pozycji Górnośląskiej został wykonany jako zagłębiony. Schronu nigdy nie ukończono. Obecnie systematycznie zarasta krzakami i jest dewastowany przez wandali. Na ścianie pod okapem zachowały się resztki farbomaskowania. Schron przypuszczalnie miał być uzbrojony w 3 rkmy (dwa w kopułach obserwacyjno - bojowych, jeden w strzelnicy obrony wejścia).

## Przejdź do

Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (1 na mapie)
**Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" Sonderwerk (2 na mapie)**
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (3 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (4 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 111a (5 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 107a (6 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (7 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 116a (8 na mapie)
Pozycja Górnośląska "Zbrosławice" R 106a (9 na mapie)

## Linki zewnętrzne

odtur.pl

fortyfikacja.pl

schrony1939
Grupa bojowa "Wymysłów" Ciężki schron bojowy nr 53 (2 na mapie)

Ciężki schron bojowy wyposażony w kopułę pancerną mod.38ZO został wybudowany w klasie odporności "D".
 Na jego uzbrojeniu miały się znajdować 3 ckm-y oraz 1-2 rkm-y. Obiekt
został zaopatrzony w garaż armaty przeciwpancernej, która używana miała
być na stanowiskach polowych. Podobnie jak większość schronów budowanych
 w sezonie 1937/38, ze względu na opóźnienia w dostawach, nie został
przed wybuchem wojny w pełni wyposażony. W grudniu 1939 roku porucznik
Rudolf Witzig z grupą podkomendnych testował ładunki kumulacyjne na
pancernej kopule schronu. Zebrane w ten sposób doświadczenie pomogło mu
między innymi w słynnym desancie na belgijski fort Eben Emael. Po
wojnie, wiosną 1945 roku, schron służył do detonowania znalezionej w
okolicy amunicji w efekcie całkowitemu zniszczeniu uległa izba bojowa
ckm i pomieszczenie załogi. Obiekt jest w złym stanie, brak pancerzy,
drzwi pancernych i zamknięcia garażu na armatę.

## Przejdź do:

Grupa bojowa "Wymysłów" Tama zalewowa nr 3 (1 na mapie)

**Grupa bojowa "Wymysłów" Ciężki schron bojowy nr 53 (2 na mapie)**

Grupa bojowa "Wymysłów" Schron bojowy nr 53a (3 na mapie)

Grupa bojowa "Wymysłów" Obiekt pozorno - bojowy (4 na mapie)
Pozycja polowa "Las Wyry"

Ostatnim na południu odcinkiem obrony, wchodzącym bezpośrednio w skład Obszaru Warownego "Śląsk", jest pozycja polowa w Lasach Wyrskich (obecnie Lasy Kobiórskie). Rozciąga się poczynając od Gostynia aż po Jezioro Paprocańskie, wzdłuż potoku Gostynka. Umocnienia ziemne, których dobrze zachowane fragmenty można do dziś zobaczyć w okolicznych lasach, miały być wzmocnione żelbetowymi fortyfikacjami stałymi. W tym celu rozpoczęto wzdłuż potoku budowę polowych schronów piechoty (tzw. "urbany"). Jednakże do wybuchu wojny udało się postawić jeden obiekt (1 na mapie) i wylać 2 fundamenty (f1, f2 na mapie). Jednocześnie z budową fortyfikacji, postępowały prace hydrotechniczne mające na celu spiętrzenie wody i zalanie terenów wzdłuż Gostynki. Dziś pozostały już tylko nieliczne fragmenty betonowych zastawek. Dobrze zachowały się natomiast rowy nawadniające (kartograf zaznaczył je na mapie jako poprzeczne i równoległe do koryta Gostynki, niebieskie linie).

Pozycja polowa "Las Wyry" Polowy schron piechoty (1 na mapie)

Pozycja polowa "Las Wyry" Fundament nr 1 (f1 na mapie)

Pozycja polowa "Las Wyry" Fundament nr 2 (f2 na mapie)