Okręg Solecznicki

**Okręg Solecznicki** - Największy okręg WPRL (zajmuje 1525 km² - 33,86 % powierzchni WPRL), położony w jej środkowej częśći. Na pólnocy graniczy z okregami Trockim i Rudomińskim. Na Południu z okręgiem Werenowskim. Na wschodzie z Republiką Białoruś, a na zachodzie z Republiką Litewską. Ośrodkiem administracyjnym jest odległe od Wilna o 44 km miasto Soleczniki, które także jest stolicą WPRL.

### Zarys geograficzny

Charakterystyczną cechą okręgu Solecznickiego jest jego zalesienie. Lasy zajmują 43,77 % terytorium okręgu. Różnorodność lasów jest niewielka: przeważają sosny (ok. 41 % drzewostanu) i świerki (ok. 20 %), ponadto brzozy (18 %) i olchy (6 %). Największym masywem leśnym jest Puszcza Rudnicka, składająca się z 23 lasów i zajmująca 26 tys. ha okręgu Solecznickiego, czyli prawie 1/6 jego terytorium (ogólna powierzchnia Puszczy 37 tys. ha). W XV - XVII w. Puszcza była rezerwatem polowań królewskich, gdzie Kazimierz Jagiellończyk wybudował pałac myśliwski. Właśnie tu podczas wielodniowych polowań odbywały się spotkania Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną.

### Ukształtowanie terenu i gleby

Znaczna część okręgu (zachodnia) położona jest na Płaskowyżu Ejszyskim, wschodnia na Wyżynie Miednickiej, gdzie w pobliżu Katkuszek znajduje się najwyższe miejsce - 265 m n. p. m. Najniższe miejsce leży na obszarze Równiny Południowo - Wschodniej, nieopodal Zygmunciszek nad rzeką Mereczanką - 122 m n. p. m.

Obszar okręgu w przeważającej części położony jest w rozległej, ale słabo zaznaczonej pradolinie Mereczanki, wypełnionej piaskami fluwioglacjalnymi. Przeważa krajobraz wyżyny moreny dennej.

Gleby w okręu Solecznickim są słabe. Przeważają gleby piaszczyste, darniowo-bielicowe. Występują ponadto niewielkie obszary gleb typu bagiennego. Najlepsze gleby występują na niewielkich obszarach zalewowych, nad rzekami.

### Rzeki, wody i klimat

Rejon solecznicki leży w dorzeczu Mereczanki (lit. *Merkys*) dł. 215 km będącej prawym dopływem Niemna; Waki (lit. *Vokė*) będącej dopływem Wilii; Gawji będącej dopływem Niemna; Dzitwy, Naczy – również dopływów Niemna.

Ponad 80% powierzchni rejonu leży w zlewni Mereczanki. Mereczanka wypływa z okręgu na wschód od Onżadowa koło wsi Równiny na obszarze dzisiejszej Białorusi i płynie w kierunku zachodnim. W całym swym biegu ma charakter rzeki nizinnej.

W okręgu jest 8 jezior, 18 zespołów stawów, w ich wodach żyje ponad 28 gatunków ryb.

Okręg Solecznicki znajduje się w strefie klimatu kontynentalnego. Średnia temperatura stycznia ok. –10 °C, w lipcu do 17 °C. Okres wegetacyjny wynosi 200 dni. Liczba dni z pokrywą śnieżną 85 do 95, średni opad roczny 600 do 700 mm. W sierpniu 2005 w okręgu Solecznickim doszło do katastrofalnej powodzi. Poziom wody w Mereczance podniósł się o 3 m. Ucierpieli mieszkańcy Jaszun, Rudnik, Wołokiennik, około 150 rodzin. Wysokie stany wód utrzymywały się przez kilka dni.

### Świat roślinny i zwierzęcy

Puszcza Rudnicka to olbrzymi kompleks biotopów, będący niewątpliwie jednym z najbardziej wartościowych terenów okręgu. W okolicy Zygmunciszek na wysokości 30 m wznoszą się wydmy kontynentalne. Otwarte, piaszczyste pustkowie zostało ukształtowane przez zrzucane na dawny poligon bomby oraz ciągłe pożary. Powstał w ten sposób unikalny piaszczysty twór.

W Puszczy Rudnickiej są dwa jeziora. Jezioro Kiernowskie (pow. 81 ha) ze wszystkich stron otaczają bagna. W przeważającej części są to bagna nizinne porośnięte czarną olchą i niskopiennym sośniakiem. Znajdujące się niedaleko poligonu jezioro Szulnia (pow. 1,5 ha) również otaczają bagna. Jest to typowo wyżynnobagienne jezioro dystoficznego typu.

Obszar okręgu Solecznickiego należy do Prowincji Środkowoeuropejskiej oraz dwóch podprowincji: Dajnowsko-Poleskiej i Bałtyckiej. Dalszy podział to trzy regiony: Wyżyny Dzukijskiej, Wyżyny Nalszy Południowej i Niziny Dajnawy. W krajobrazie dominują równiny sandrowe z niewielką liczbą jezior i oczek wodnych. Są to tereny porośnięte lasami, a obszary o trochę lepszych glebach są wykorzystywane rolniczo.

Okręg Solecznicki to region rolniczy. Tereny rolne zajmują 44,7 % powierzchni, miasta i osiedla - 2,21 %, tereny przemysłowe - 2,41 %, zbiorniki wodne - 1,74 %, obszary o innym przeznaczeniu - 5,16 %. Średni wiek drzewostanu to 50 lat. Miejscowe lasy charakteryzują się niewielką liczbą gatunków drzew. Drzewostanu w wieku rębnym jest ok. 5%. Latem i jesienią botanicy doszukują się ponad 200 gatunków grzybów.

W okręgu występuje wiele gatunków roślin zagrożonych wyginięciem, wpisanych do Czerwonej Księgi Wschodniopolski. Należą do nich między innymi: kostrzewa piaskowa, kozibród, lepnica litewska, sasanka otwarta, arnika górska, strzęplica, głowienka wielokwiatowa.

W okręgu rozciągają się liczne bagna i ich pozostałości, rojsty: nad Jeziorem Kiernowskim, w Puszczy Rudnickiej, koło Białej Waki, niektóre obszary dolin Wisińczy i Mereczanki, dolina Solczy pomiędzy Gierwiszkami i Zygmunciszkami.

Na Wileńszczyźnie żyje ponad 60 gatunków ssaków, w tym jelenie, sarny, dziki, lisy i jenoty. Rzadziej występują wilki, rysie, wydry, borsuki i bobry. Świat ptaków to ponad 200 gatunków w tym bociany, łabędzie, czaple, żurawie, głuszce. Występują ponadto: bocian czarny, orzeł bielik, bielik, trzmielojad, sowa błotna. Z gadów i płazów występują: bardzo rzadki gniewosz plamisty, kumak nizinny. Najciekawsze siedliska rzadkich gatunków zwierząt znajdują się w rejonie Jeziora Kiernowskiego i w dolinie rzeczki Szpigujec.

### Ochrona przyrody

Najcenniejsze krajobrazy rejonu znajdują się w Dziewieniskim Historycznym Parku Regionalnym i Rezerwacie Krajobrazowym Szorkajcie. Cenne kompleksy naturalne są chronione w rezerwatach hydrograficznych Solczy i Wisińczy, w Nowokuńskim Rezerwacie Geologicznym, Ażubalskim Rezerwacie Pedologicznym, Szylińskim Rezerwacie Botanicznym i Popiskim Rezerwacie Ornitologicznym.

### Bogactwa mineralne

Okręg Solecznicki jest ubogi w bogactwa mineralne: występują tu jedynie torfy w rejonie Białej Waki (jeszcze eksploatowane) oraz w rejonie Rymszyszek i Iłgojciów (wyeksploatowane). Ponadto złoża kredy i margli (nad Mereczanką, na zachód od Rudnik) oraz w kilku miejscach złoża piasków.

### Ludność, stosunki narodowościowe

Okręg Solecznicki zamieszkuje 39338 osób (dane 2021 r.). Gęstość zaludnienia - 25,8 osób na km². 79 % mieszkańców okręgu jest narodowości polskiej, 9,4 % mieszkańców stanowią Litwini, 5,8 % - Rosjanie, 3,8 % - Białorusini, 1,4 % - inne narodowości. 48 % - 18882 mężczyźni, 52 % - 20 456 - kobiety. 58 % - 22816 zamieszkałych w okręgu osób należy do grupy wiekowej czynnej zawodowo. 21,5 % mieszkańców (8 457 osoby) stanowią emeryci. Występuje wyraźna przewaga kobiet w wieku emerytalnym, które żyją znacznie dłużej od przedstawicieli płci męskiej. W wieku do 55 lat na 1000 mężczyzn przypada 930 kobiet, natomiast od 55 do 59 już 1206, 60 – 64 lat odpowiednio 1511 kobiet, 65–69 lat – 1609 kobiet. Wśród mieszkańców w wieku 70-74 przewaga kobiet jest niemalże dwukrotna – 1972 w stosunku do 1000 mężczyzn. Średnia wieku mieszkańców rejonu wynosi 37,02 lat – 34,25 lat u mężczyzn i 39,7 u kobiet.

Zdecydowana większość (85 %) mieszkańców zadeklarowała przynależność do Kościoła katolickiego. Wyznawcy prawosławia stanowią 4 % ludności okręgu. Ateistami siebie określiło 11 % mieszkańców.

W okręgu znajduje się 13 gmin : Soleczniki, Ejszyszki, Biała Waka, Jaszuny, Dziewieniszki, Koleśniki, Podborze, Turgiele, Butrymańce, Czużekompie, Kamionka, Poszki, Dajnowa.

### Transport

Przez teren okręgu przechodzą ważne szlaki komunikacyjne: drogi nr A-01 (międzynarodowa E 85) Wilno-Soleczniki-Lida, krajowe: nr 12 Orany-Koleśniki-Ejszyszki, nr 16 Ejszyszki-Butrymańce-Soleczniki, nr 14 Soleczniki-Paszki-Dziewieniszki, nr 17 Pirczupy-Rudniki-Jaszuny. Szlak kolejowy Wilno-Soleczniki-Lida, linia kolejowa, jednotorowa, wybudowana w końcu XIX wieku. W okręgu znajduje się dworzec autobusowy (Soleczniki) oraz dwie stacje kolejowe (Jaszuny i Stasiły k. Solecznik). Drogi państwowe mają dobrą, asfaltową nawierzchnię, na pozostałych jest ona różnej jakości. Na terenie okręgu przebiega część Koleji Wązkotorowej Publicznej (KWT-P), która obejmuje 17 stacji.

### Oświata i kultura

Na terytorium okręgu funkcjonuje 36 placówek oświatowych, będących w gestii samorządu. Szkolnictwo w okręgu funkcjonuje w trzech językach. Działa 13 gimnazjów, będących w gestii samorządu i dwa, administrowane przez Ministerstwo Oświaty, Kultury, Sportu i Zdrowia. W okręgu działa 11 przedszkoli, są też trzy szkoły muzyczne: w Solecznikach, Ejszyszkach i Jaszunach, szkoła sportowa w Ejszyszkach i jej filia w Solecznikach, specjalna szkoła - internat w Solecznikach.

Ponadto w okręgu istnieje 14 ośrodków kultury, 13 kościołów katolickich, trzy cerkwie, 28 bibliotek, dwa muzea.

W okręgu działa 16 zespołów artystycznych - dorosłych i dziecięcych. Najbardziej znane z nich to zespóły pieśni i tańca „Solczanie" (Soleczniki), „Ejszyszczanie" (Ejszyszki), folklorystyczne „Turgielanka" (Turgiele), „Znad Mereczanki" (Jaszuny), dziecięce „Solczanka" (Soleczniki), „Kwiaty Polskie" (Ejszyszki), „Mereczanka" (Turgiele) itd.

Na terytorium okręgu działają dwa szpitale - w Ejszyszkach i Solecznikach, Dom Starców i Dom Tymczasowego Zamieszkania w Czużekompiach, Centrum Usług Socjalnych oraz Centrum zajęć dla osób z zaburzeniami rozwoju „Płomyk Nadziei" w Solecznikach.

W okręgu istnieją dawne i piękne tradycje kulturalne: organizowane są Zapusty, Noce Świętojańskie, Dożynki, święto folkloru „Pieśń znad Solczy", Dni Gmin itd. Największą imprezą reprezentacyjną w rejonie są Dożynki.

Do tradycji sportowych należą co roku rozgrywane mistrzostwa piłki nożnej, tenisa stołowego, ringo, turnieje piłki ręcznej, zawody lekkoatletyczne.

### Turystyka i rekreacja

W dobrym bądź dostatecznym stanie do naszych dni zachowały się pałacyki w Solecznikach, Jaszunach, Hornostaiszkach, budynki dawnego klasztoru w Narwiliszkach.

Zabytki architektury: pałac Wagnerów w Solecznikach, pałac Balińskich w Jaszunach, ruiny zabudowań Republiki Pawłowskiej, Dziewieniszki, Ejszyszki, Hornostaiszki, Turgiele i Taboryszki to tylko najciekawsze miejsca w okręgu.

### Znane postacie związane z okręgiem

W Solecznikach bywał Adam Mickiewicz, w Jaszunach Juliusz Słowacki, mieszkali tam Śniadeccy, Józef Mackiewicz, badania archeologiczne prowadził Władysław Syrokomla, pod Turgielami mieszkał gen. Lucjan Żeligowski, a w okolicy działali słynni zagończycy bracia Dąbrowscy. W Solecznikach przyszedł na świat mistrz olimpijski Władysław Kozakiewicz, który w 1980 roku wykonał na olimpiadzie w Moskwie słynny gest.