Spacery młodzieży po skarbach naszej ziemi - PIASKOWIEC

PIASKOWIEC - spacer tematyczny o piaskowcu w złotym mieście poprowadziła Monika Wankiewicz

**BASZTA**

Jest pozostałością po murach obronnych (4 baszty rozmieszczone w różnych częściach muru) Zachowała się wieża Bramy Górnej, zwana „Basztą Kowalską”. Pierwotnie wejście do baszty prowadziło bezpośrednio z murów obronnych. Obecnie wejście urządzone jest zewnętrznymi schodami z poziomu ulicy. Piwnice baszty Kowalskiej służyły do XVI w. jako więzienie miejskie. Obecnie baszta udostępniana jest do zwiedzania - stanowi punkt widokowy.

**KOŚCIÓŁ NNMP**

Kościół należy do zaledwie około 20 miejskich kościołów parafialnych na Śląsku, których początki sięgają pierwszej połowy XIII wieku. Bardzo prawdopodobne, że jeszcze przed 1211 r., mieszkańcy złotej osady zaczęli budować w jej centrum kościół. Tu najwcześniej w Polsce zastosowano kilka elementów architektury, np. **maswerki** (dekoracyjny, geometryczny wzór architektoniczny odkuty z kamienia lub zrobiony z cegieł, używany do wypełnienia górnej części gotyckiego okna, przeźrocza, rozety itp.) Budowę świątyni patronował Henryk Brodaty, który w 1211 roku nadał Złotoryi prawa miejskie. Potężny kształt kościół zawdzięcza rycerskiemu zakonowi joannitów. Warto zwrócić uwagę na: portale (gotycki i romański), renesansowa ambona, epitafia oraz empory jak również ołtarz z XVII w. i XVIII w. Ze szczytu wieży podziwiać można panoramę miasta, Pogórza Kaczawskiego, Gór Kaczawskich i Karkonoszy, stąd rozlega się hejnał miejski. Do wnętrza zaprasza także wystawa o dziejach kościoła i renesansowym gimnazjum Valentina Trozendorfa.

**FONTANNA DELFINA**

Fontanna pochodzi z początku XVII w. Jej fundatorem był burmistrz miasta Johanes Feige. Na zwieńczeniu fontanny umieszczono łaciński napis "Se figens in Iova" (co w wolnym tłumaczeniu oznacza - ufając Bogu, opierając się na Bogu). Na fontannie znajdują się **wyobrażenia głów delfinów**, które, zniszczone po 1945 r., odtworzone zostały w latach 1957-1958 w innym kształcie niż pierwotny.

**KLASZTOR ŚW JADWIGI**

**FIGURA NEPOMUCENA**

**KAPLICZKA SŁUPOWA**

**MURY OBRONNE**

Zachowane fragmenty murów miejskich w Złotoryi stanowią cenny przykład dość dobrze zachowanych miejskich, okazałych umocnień średniowiecznych. W XIII w. obwarowania w Złotoryi istniały w postaci ziemnego wału umocnionego palisadą z drewnianych bali. W XIV w. powstały obwarowania murowane o większym obwodzie. Z końca XV w. (pochodzi drugi pas umocnień w odległości ok. 8-10 m od kurtyny murów właściwych — niższy, z bastejami, wykonany z piaskowca i bazaltu. Mury były modernizowane w XVIII w. W ostatniej ćwierci wieku XIX podjęto działania mające na celu ochronę murów miejskich. Ostatnie prace rewaloryzacyjne przy murach miejskich prowadzone były w 2006 r. Najdłuższe odcinki murów zachowane są we wschodniej części miasta: jest to fragment otaczający od wschodu ogród dawnego klasztoru franciszkanów aż do wylotu ul. Pocztowej — w tym odcinku zachował się półcylindryczny występ o charakterze bastei. Wzdłuż wschodniego odcinka ul. S. Staszica zachowany jest odcinek podwójnego pierścienia murów. Najdłuższy odcinek obwarowań zachował się na tyłach dawnego ogrodu klasztoru Franciszkanów, od wylotu ul. Św. Jadwigi aż do ul. M. Konopnickiej — u wylotu ul. Bohaterów Getta znajduje się prostokątny występ w kurtynie murów, prawdopodobnie dawna półbaszta. Dwa krótkie odcinki murów znajdują się pomiędzy ul. M. Konopnickiej a Pl. W. Reymonta — w zachodnim odcinku znajduje się półokrągła baszta będąca siedzibą Polskiego Bractwa Kopaczy Złota. Od zachodu zachował się odcinek murów wzdłuż al. Miłej; przy budynkach przy ul. Zaułek 2 i 5 zachowane relikty obu pierścieni murów. Na odcinku od Bramy Solnej do Bramy Fryderycjańskiej istniał podwójny pierścień murów. Czytelne międzymurze jest wzdłuż ulicy Miłej. Na odcinku przed Bramą Górną na zewnętrznym pierścieniu murów powstała zabudowa, obecne domy przy pl. Reymonta 3a, b, c. W tym miejscu zwinger się poszerzał — wewnętrzny pierścień trafiał w oś Baszty Kowalskiej). Wzdłuż ul. W. Sikorskiego, na tyłach zabudowy przy pl. J. Matejki zachowany jest długi odcinek prawdopodobnie zewnętrznego pierścienia murów z trzema występami o charakterze bastei (czyli budowla fortyfikacyjna, będąca murowanym lub ziemnym umocnieniem w formie niskiej, przysadzistej baszty obronnej, zwykle z dwiema kondygnacjami) dwoma półcylindrycznymi i jednym większym, prostokątnym. Obronny pierścień murów umacniały baszty głównych bram miasta: Górnej („Kowalskiej”) i Dolnej („Legnickiej”). Zachowała się wieża Bramy Górnej, zwana „Basztą Kowalską” — kamienna, należąca do zespołu umocnień wzniesionych w XIV w. Boczne bramy — Wilcza i Solna pełniły pierwotnie rolę furt. Solna znajdowała się u wylotu obecnej ul. Solnej, a Wilcza u wylotu dzisiejszej ul. M. Konopnickiej. Dopiero w XVII w. bramy te stały się murowanymi.

**FONTANNA GÓRNIKÓW**

Fontannę Górników wybudowano w 1941 roku na miejscu dawnej studni miejskiej. Autor projektu fontanny Fritz Richter-Elsner w 1943 r. wykonał dla niej figury i płaskorzeźby. Fontanna upamiętnia udział złotoryjskich mieszczan (górników) w **bitwie pod Legnicą 1241 r.** Ta atrakcja turystyczna otoczona jest siedmioma lipami - wedle legendy drzewa te symbolizują siedmiu "mężów" ocalałych w 1556 r. z zarazy, którzy w noc wigilijną na rynku złotoryjskim śpiewali kolędy.

**KAMIENICA RYNEK 15**

**JERZMANICE ZDRÓJ - KRUCZE SKAŁY**

Formy piaskowcowe na Pogórzu Kaczawskim we wsi Jerzmanice-Zdrój. Są to ściany zbudowane z górnokredowych piaskowców średnio- i gruboziarnistych osadzonych na dnie płytkiego, przybrzeżnego morza w turonie, ok. 91-88 mln lat temu. Okruchy skalne zostały przyniesione przez wody rzeczne z niszczonego lądu wyspy wschodnio-sudeckiej i usypane w formie języka piaskowcowego. Piaskowce w górnej partii skał przechodzą w piaskowce zlepieńcowate i zlepieńce. Posiadają one ubogą faunę Dolna, gładka część ścian w południowej części jest efektem działalności kamieniołomu, który istniał prawdopodobnie już w XVI w. W XVII w. bloków piaskowca stąd pochodzącego użyto przy przebudowach ratusza i Bazyliki św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu.

**SKALNE ŹRÓDEŁKO ŚW JADWIGI**

U podnóża skał przy zabagnionej, niegdyś zmeliorowanej równinie znajduje się Skalne Źródełko z XIII wieku, zwane też źródełkiem św. Jadwigi. Podczas funkcjonowania uzdrowiska w Jerzmanicach-Zdroju, w obrębie Kruczych Skał utworzono szereg alejek spacerowych oraz kamienne i żeliwne schody. Obecnie stanowią one świetne miejsce do wypoczynku i rekreacji. Same Krucze Skały są natomiast doskonałym miejscem do uprawiania wspinaczki, w szczególności wspinaczki skalnej i piaskowcowej. Znajdujące się na ścianie rysy skalne uważane są za najdłuższe i najpiękniejsze rysy w Polsce. W najbliższym otoczeniu znajduje się dworzec kolejowy z końca XIX wieku oraz rzeka Kaczawa i jej dopływ – Drążnica