1 Pułk Piechoty Liniowej Powstania Listopadowego

### nazwa wyrozniajaca

Pułk Piechoty Liniowej Jego Cesarzewiczowskiej Mości Wielkiego Księcia Michała Nr 1 (do 1831 roku)

### patron

Wielki książę Michał Pawłowicz Romanow (do 1831 roku)

## Organizacja

### podleglosc

1 Dywizja Piechoty

**Pułk 1 Piechoty Liniowej** – oddział piechoty Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego.

## Formowanie i zmiany organizacyjne

Pułk sformowany został w 1815 w garnizonie Warszawa.
22 stycznia 1822 szefem pułku został wielki książę Rosji Michał Pawłowicz Romanow. Od tego czasu oddział nosił nazwę "*Pułk Piechoty Liniowej Jego Cesarzewiczowskiej Mości Wielkiego Księcia Michała Nr 1*". Pułk w okresie pokojowym składał się ze sztabu i dwóch batalionów po cztery kompanie, oraz związanych z batalionami dwoma kompaniami rezerwowymi. Kompanie rezerwowe liczyły po około 100 żołnierzy i znajdowały się w zakładzie pułkowym. Stan kompanii wynosił 4-6 oficerów, 14-16 podoficerów i 184 szeregowych. Stan batalionu 830 żołnierzy. Stan pułku: 5 oficerów starszych, 54-55 oficerów młodszych, 160 podoficerów, 72 muzyków, 1664-1676 szeregowych oraz 5 oficerów i 71-82 podoficerów i szeregowych niefrontowych. W sumie w pułku służyło około 2050 żołnierzy. Pierwsze dwie kompanie pułku były kompaniami wyborczymi, czyli grenadierską i woltyżerską, pozostałe centralnymi zwane fizylierskimi, czyli strzeleckimi. W czasie wojny przewidywano rozwinięcie pułku do czterech batalionów po 8 kompanii każdy. W każdym batalionie etatu wojennego tworzono na bazie jednej z nowo powstałych kompanii kompanię woltyżerską.

Wchodził w struktury 1 Dywizji Piechoty. Po wybuchu powstania listopadowego zreorganizowano piechotę. Pułk wszedł w skład zreorganizowanej 1 Dywizji Piechoty. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizacje piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk pozostał 1 Brygadzie 1 Dywizja Piechoty.

## Dyslokacja pułku

Stanowisko: województwo mazowieckie.

Miejsca dyslokacji pododdziałów pułku w 1830:

* sztab - Mszczonów
* 1 batalion - Mszczonów
* 2 batalion - Tarczyn
* dwie kompanie wyborcze - Warszawa *(koszary Aleksandryjskie)*

## Dowódcy pułku

Pułkiem dowodzili:

* płk Hornowski (20 stycznia 1815)
* Ignacy Bolesta (7 lipca 1816)
* August Radwan (od 1820)
* Maciej Rybiński (od 1830) (gen. bryg. od 18 marca 1831)
* ppłk Romuald Urbański (tymcz. dow. od 28 lutego 1831, płk od 25 maja)

## Walki pułku

Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego.

**Bitwy i potyczki**:

* Warszawa (29 listopada 1830)
* Stoczek (14 lutego 1831)
* Wawer (19,20 lutego i 31 marca 1831)
* Grochów (25 lutego (1831)
* Liw (2 kwietnia 1831)
* Iganie (10 kwietnia 1831)
* Lubartów (10 maja 1831)
* Rogoźnica (29 sierpnia 1831).

W 1831 roku, w czasie wojny z Rosją, żołnierze pułku otrzymali 28 złotych i 48 srebrnych krzyży Orderu Virtuti Militari .

## Uzbrojenie i umundurowanie

Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły karabiny skałkowe. Pierwotnie było to karabiny francuskie wz. 1777 (kaliber 17,5 mm), później zastąpione rosyjskimi z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm). Poza karabinami piechurzy posiadali bagnety, a podoficerowie i grenadierzy także tasaki (pałasze piechoty). Wyposażenie uzupełniała łopatka saperska, ładownica na 40 naboi oraz pochwa na bagnet.

Umundurowanie piechura składało się z granatowej kurtki i spodni - zimą sukiennych granatowych, latem płóciennych białych. Żołnierze pułku mieli naramienniki koloru żółtego oraz żółte wyłogi i kołnierz oraz białe pasy (jak cała piechota linowa). Numer dywizji (1) czerwony. Od 1822 roku pierwsza kompania miała na naramienniku W. X. M. (Wielki Xiążę Michał). Używano wysokich czapek o okrągłych denkach (tzw. kaszkiety) z białymi sznurami (kordonami) oraz pomponami (w kompaniach fizylierskich) lub kitami (w kompaniach grenadierskich). Po reformie w roku 1826 wprowadzono pantalony zapinane na guziki oraz nowe, wyższe kaszkiety bez kordonów. Na kaszkiecie znajdowała się blacha z orłem i numerem pułku. W razie niepogody noszono szare, sukienne płaszcze, długie do kostek, z żółtymi kołnierzami i naramiennikami, zaś na kaszkiet, po zdjęciu kordonów i pomponu (kity) zakładano ceratowy pokrowiec. Utworzone w grudniu 1830 roku 3. i 4. batalion pułku nie miał kaszkietów, lecz okrągłe furażerki bez daszka, z zmniejszonym denkiem w celu łatwiejszego odróżniania ich od rosyjskich.

## Chorągiew

Na tle granatowego krzyża kawalerskiego w czerwonym polu, w otoku z wieńca laurowego umieszczony był biały orzeł ze szponami dziobem i koroną złoconą.

Pola między ramionami krzyża – białe z żółtym, a w rogach płata królewskie inicjały: **A I**, a później **M I** z koroną, otoczone wieńcami laurowymi.

Szablon:Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego