Nasistaflokkurinn NSDAP

Nasistaflokkurinn var stjórnmálaflokkur í Þýskalandi sem var virkur frá árunum 1920 til 1945. Nasistaflokkurinn varð til úr hópum þjóðernissinna, rasista og popúlista sem kölluðust Freikorps.  Þeir börðust gegn uppreisnum kommúnista í Þýskalandi eftir lok fyrri heimstyrjaldarinnar.

**Flokkurinn og stefna hans**

Nasistaflokkurinn einkenndist af mikilli þjóðernishyggju, þeir töldu að aríski kynþátturinn væri sá eini sanni og að hann ætti að stjórna. Nasistaflokkurinn var stofnaður til þess að leiða fólk frá kommúnisma að þjóðernishyggju. Þeir vildu samfélag þar sem allir hugsuðu eins og hlýddu sömu reglum. Stefna þeirra var að stofna það sem þeir kölluðu Þriðja ríkið, Þýskaland hafði verið stórt og voldugt tvisvar áður. Nú vildu þeir stofna stórt og voldugt Þýskaland í þriðja sinn. Þeir sögðust ætla vinna á atvinnuleysi í landinu, þeir byrjuðu á stórframkvæmdum eins og nýjum vegum, nýjum járnbrautum og stofnuðu nýjar verksmiðjur sem þurfti mikið vinnuafl. Þeir vildu ekki líða fyrir Versalasamninginn og sögðust ætla leiðrétta skyssurnar sem gerðar voru í Versalasamningnum.

Nasistar reyndu að útrýma ákveðnum hópum eins og gyðingum, samkynhneigðum, svertingjum og fötluðum vegna þess að þeir vildu halda aríska kynþáttinum hreinum. Þeir töldu þessa hópa veikbyggða og fyrirlitu þá. Árið 1939 byggði flokkurinn gyðingahverfi eða svokölluð ‘’gettó’’ fyrir gyðinga til að hafa eftirlit með þeim, þeir töldu gyðinga skaðlega fyrir samfélagið.

Ekki var nóg fyrir nasistaflokkinn að loka gyðingana inni í gyðingahverfunum en árið 1942 á fundi í Wannsee utan við Berlín tók nasistaflokkurinn þá ákvörðun að útrýma gyðingum. Þessi ákvörðun var kölluð ‘’Lokalausnin’’. Þeir byggðu fangabúðir sem voru ætlaðar til vinnuþrælkunnar en þeir byggðu líka útrýmingarbúðir þar sem voru gasklefar og líkbrennsluofnar. Fólk undraði sig á því hvernig þeir ætluðu að fara að því að útrýma tíu milljónum gyðinga en þegar þessu lauk höfðu þeir myrt um sex milljónir gyðinga.

Þegar kom í ljós árið 1943 að Þjóðverjar myndu tapa stríðinu reyndi flokkurinn að koma í veg fyrir að vera ásakaður um fjöldamorð með því að eyða öllum sönnunargögnum áður en þeir yfirgáfu búðirnar. Þegar rússneskar og amerískar hersveitir komu að yfirgefnu fangabúðunum kom í ljós að þeir höfðu ekki náð að eyða öllum sönnunargögnum, það mætti þeim haugar af hári, skóm og fötum af fólki sem hafði verið drepið.

**Leið flokksins til valda**

Eftir fyrri heimstyrjöldina var lýðræði komið á í Þýskalandi. Lýðræðisskipulag var komið upp og lýðræðisleg stjórnarskrá var sett. Körlum og konum yfir tvítugt var heimilt að kjósa. Stjórnarskráin lögleiddi einnig tjáningarfrelsi og að það mætti ekki refsa neinum nema samkvæmt dómi. Fimmtán árum eftir að stjórnar skráinn og lýðræðisskipulagið var sett upp var það lagt niður. Hvað varð til þess?

Fyrst og fremst var það það að lýðræðið fór illa af stað. Ríkisstjórninn var ný búin að skrifa undir Versalasamninginn og með því þurftu Þjóðverjar að uppfylla öll skilyrði samningsins. Mikil óánægja ríkti í landinu í kjölfar mikils atvinnuleysis og fátækt vegna Versalasamningsins. Mikil óánægja ríkti með ríkisstjórnina í landinu vegna slæms efnahags. Stór hluti Þjóðverja vildi ríkisstjórnina burt. Þetta var allt í hag nasistaflokksins og þetta notuðu þeir sér. Nasistaflokkurinn hafði lítið fylgi í kosningum í þýskalandi á þriðjaáratugnum. 1928 var flokkurinn aðeins með 12 þingmenn eða 3% þingsæta inn á Reichstag (Þýska þingið). Eftir að hafa verið í sex ár í framboði.  Þremur árum seinna eða 1931 var flokkurinn með 18% þingsæta á Reichstag eða 107 þingmenn og var orðinn einn af tveimur stærstuflokkunum.

Nasistaflokkurinn reyndi nokkrar aðferðir við það að komast til valda. Ein af þeim var valdarán. Þeir reyndu valdarrán árið 1923 í fylkinu Bayern í Þýskalandi. Sú tilraun heppnaðist þó mjög illa því lögreglan stoppaði þá og Hitler sem stjórnaði valdaránstilrauninni, var handtekinn og dæmdur í fjögurra ára fangelsi. Þó sat hann aðeins inn í í sex mánuði.  Eftir þessa misheppnuðu valdaránstilraun reyndi nasistaflokkurinn að komast til valda með löglegum hætti. Eftir kosningarnar 1932 var flokkurinn orðinn stærsti flokkurinn. Til að efla fylgið sitt skíttu þeir mikið úr aðra flokka, meðal annars kenndu þeir kommúnistaflokknum um að hafa kveikt í ríkisþings bygginguni í Berlín. Sem gerið það að verkum að flokkurinnvar bannaður í kostningunum og foringi hanns settur í fangelsi. SA- liðarnir stóðu einnig fyrir skemmdar verkum á kostningafundum há öðrum flokkum.

Nasistaflokkurinn komst formlega til valda 1933. Þá varð Hitler ríkiskanslari Þýskalands og nasistaflokkurinn var orðinn stærsti flokkurinn. Þann 30. janúar 1933 var Hitler gerður af ríkiskannslara, Hindenburg kannslari Þýskalands hélt að hann gæti haft hemil á Hitler og valdagræði hanns. Nasistaflokkurinn var snöggur að ná þeim markiiðum að hafa öll völdin í landinu. Með því að ógna öðrum flokkum og þingmönnum var fljótt fallist á að gefa Hitler og Nasistaflokknum takmarkalaus völd í fjögur ár. Með einveldi flokksins var einginn til að stoppa þá í þeim hlutum seim þeir töldu þurfa að breyta til að gera Þýskaland af stórveldi aftur.

**Hvers vegna var flokkurinn kosinn ?**

Árið 1928 fékk flokkurinn aðeins 3% atkvæða í ríkiskosningum. Fimm árum síðar, árið 1933, fékk hann 44% atkvæða. Flokkurinn tók það skýrt og greinilega fram að þeir ætluðu að gera landið að stórveldi aftur. Einnig ætluðu þeir að koma Þýskalandi upp úr efnahagshruninu og útvega fólki vinnu, þetta höfði til margra Þjóðverja. Nasistar stunduðu líka öfluga kosningarbaráttu og ráku sterkari áróður en aðrir flokkar. Hitler var snjall ræðumaður og áróðursmeistari, hann átti auðvelt með að sannfæra fólk.

Þrátt fyrir mikið fylgi sem flokkurinn hlaut seinna virtist sem fáir Þjóðverjar hafi stutt kenningar Hitler á grundvelli nasismans. Fylgið stafaði í raun af því að Hitler hjó á hnút kreppu, bölsýni og vonleysi og endurreisti þjóðarstoltið. Þegar kreppan skall á árið 1929 náði flokkurinn verulegu flugi, þeir nýttu sér ástandið. Margir trúðu því að Hitler gæti leyst vanda þjóðarinnar.Á milli 1920 og 30 var hreyfingin menningarlega sinnuð og voru margir forystumenn hennar illa upplýstir ruddar og ofbeldismenn sem sáu tækifæri í henni að komast til valda. Þegar á leið reyndu nasistar að laða menntamenn og menningarfrömuðu í sinn hóp. Í júlíkosningum 1932 urðu nasistar stærsti flokkur þingsins. Nasistar voru grimmir í kosningabaráttunni og þeir reyndu allt til að skemma fyrir pólitískum andstæðingum þeirra.

**Brúnstakkar**

Brúnstakkar var annað heiti yfir einkaher nasistaflokksins, Sturm-Abteilung (SA). Flokkurinn fékk heitið vegna klæðaburðar. Þeir gengu um í brúnum einkennisbúningum. Helsta og mikilvægasta verkefni SA-liða var að verja fundi nasista og hleypa fundum mótherja þeirra upp.

Árið 1921 fór Hitler með hernum til München og þeir þrömmuðu í gegnum götur bæjarins í von um að fremja velheppnað valdarán og fá yfirráð í Bayern. Tilraunin misheppnaðist algjörlega og lögreg

lan náði að stöðva valdaránsmenn. Hitler var fangelsaður og hlaut fjögurra ára fangelsisvist, en hann sat aðeins inni í sex mánuði. Eftir frelsun Hitlers reyndi hann að komast til valda á ný, en í þetta skipti á löglegan hátt. Hann komst loks til valda árið 1933. Á meðan á kosningarbaráttunni stóð sá herinn um að skemma fyrir andstæðingum nasistaflokksins. SA-menn unnu til dæmis skemmdarverk á kosningarfundum annarra flokka og ofsóttu og myrtu andstæðinga þeirra með góðum árangri. Kristalsnóttina má kalla upphafið á skipulögðum ofsóknum nasista gegn gyðingum. Þá söfnuðust brúnstakkar og óbreyttir borgarbúar saman út á götum í borgum og bæjum Þýskalands og brutu alla glugga í búðum og á heimilum gyðinga.

Nótt hinna löngu hnífa, Röhm Putsch eða Riech morð vikan var ofbeldisfull hreinsun sem átti sér stað í Þriðja ríkinu í Þýskalandi og stóð frá 30. júní til 2. júlí 1934. Þá voru allir helstu leiðtogar brúnstakka teknir af lífi. Hitler skipaði SS-liðum eða Schutzaffel sem var mjög öguð stofnun að drepa leiðtoga SA-hersins og foringi hersins og félagi Hitlers, Ernst Röhm var til dæmis líka tekinn af lífi þó að Hitler hafi reynt að hlífa honum. Röhm hafði staðið með Hitler frá upphafi og hafði tekið virkan þátt í að koma Hitler til valda með því að ógna pólitískum andstæðingum hans og nota ofbeldisfulla stjórn. Hann var meðal annara SA-herforingja drepinn án dóms og laga fyrir að hafa aðrar hugmyndir en Hitler um stjórn nasistaflokksins.

Brúnstakkar höfðu einnig orðið ógn fyrir samfélagið og nasistaflokkinn. Eftir að Hitler komst til valda urðu margir meðlimir hersins mjög ofbeldisfullir gagnvart óbreyttum borgurum og þróuðu með sér ógnandi hegðun. Þeir heimtuðu pening búðareiganda, lömdu saklaust fólk og jafnvel drápu það. Flokkurinn var á vissan hátt orðinn tilgangslaus og ákveðið var að eyða honum.

**Merki og mottó**:

Nasistaflokkurinn var með lag sem heitir Horst - Wessel - lied  sem var þjóðsöngur þeirra, það var líka þekkt undir nafninu Die Fahne hoch.. Fáni flokksins var rauður með hvítum hring og svörtum hakakross í miðjunni sem sneri til hægri. Fáninn var þjóðfáninn frá 1935 til 1945. Litirnir í fánanum rauður og svartur áttu að tákna blóð og jarðveg. Einnig var önnur skilgreining á litunum þar sem hvíti liturinn átti að tákna hreinleika aríska kynstofnins og sá rauði áríska þjóðernissinnaða hreyfingu. Svartur, hvítur og rauður voru í raun litir gamla Norður þýska samtaka fánanum (fundin upp af Otto von Bismarck).

Fáni Norður þýska Samtakana varð seinna þýski Riech fáninn. Svart, hvítt og rautt varð að einkennislitum þjóðernissinna í heimstyrjöldinni. Merki flokksins var örn sem hélt á krans með klónum og í miðjunni á kransinnum var hakakrossinn. Örninn lítur um hægri öxl sem táknar landið (Reich), því er fáninn kallaður Reichsadler. Hakakrossinn (卐 eða 卍) sem er oftast í formi jafnhliða kross með fjórum fótum beygðum í 90° var upphaflega notaður af fornum Ketlum, Indverjum og Grikkjum, en síðar í búddisma, jaínisma, hindúisma og nasisma. Á mörgum tungumálum heitir slíkur kross Svastika. Hakakrossin var á sínum tíma á merki Samskips á Íslandi.

Nasistaheilsa eða Hitler heilsa er bending sem var notuð sem kveðja nasista í Þýskalandi. Heilsan er flutt með því að rétta út beinann hægri handlegginn út í loftið. Sá sem flutti kveðjuna myndi vanalega segja "Heil Hitler!" (Hail Hitler!), "Heil, Mein Führer!" (Hail, leiðtogi minn!) eða "Seig Heil!" (Heil sigur!). Heilsan átti að tákna hlýðni við leiðtogann, Adolf Hitler og heiðrun þjóðarinnar. Nauðsynlegt var fyrir óbreytta borgara að heilsa á þennan máta, en að mestu leiti valfrjáls fyrir hermenn.

**Heimildir:**

Bókaheimildir

Ketil Knutsen,Synnøve Veinan Hellerud, Sigrid Moen.(2011). Styrjaldir og kreppa.(Gunnar Karlsson).Reykjavík:Námsgagnastofnun.

Vefheimildir

Hakakross.(2014).Wikipedia.12. maí 2016 af https://is.wikipedia.org/wiki/Hakakross

**Historyplace.com.(1996).World War II in Europe. sótt 11. maí 2016 af**
 historyplace.com/worldwar2/timeline/roehm.htm

**Hugi.is.(2000). Hvernig nasistar komust til valda.sótt 6. maí 2016 af**
https://www.hugi.is/saga/greinar/133091/hvernig-nasistar-komust-til-valda/

**Kristalsnótt.(2015).Wikipedia.sótt 6. maí 2016 af**
https://is.wikipedia.org/wiki/Kristalsn%C3%B3tt

**Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.(2016).Wikipedia. sótt 6. maí 2016 af**
https://de.wikipedia.org/wiki/Nationalsozialistische\_Deutsche\_Arbeiterpartei

**Nasistaflokkurinn.(2015).Wikipedia.sótt 4. maí 2016 af**
https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi\_Party ====

**Nazi Party.(2016).Wikipedia.sótt 4. maí 2016 af https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi\_Party**

**The Horst Wessel Song.(2016).Wikipedia.sótt 6. maí 2016 af**
https://en.wikipedia.org/wiki/The\_Horst\_Wessel\_Song

####