Egypte

Inhoudsopgave - Vaktaal - Eerste klas VWO

## Vooraf

* Het eerste hoofdstuk dat we behandelen gaat over de prehistorie en over het oude Egypte. Dat is eigenlijk een beetje gek, want prehistorie hoort bij de periode Prehistorie, het oude Egypte hoort bij de periode Oudheid. Of, prehistorie hoort bij de Tijd van Jagers en Boeren, en het oude Egypte hoort bij de Tijd van Grieken en Romeinen.
* Maar bij ons zit het samen in één hoofdstuk. Ok, dat is dan maar zo.

## Het Nijldal

* Wie vanuit de ruimte naar de aarde kijkt is astronaut of een alien. De meeste brugklassers zijn dat niet (hoop ik). Maar we kunnen wel met Google-Earth soort van vanuit de ruimte naar de aarde kijken.
* Als je dat doet dan kun je vanuit de ruimte de Nijl door Egypte zien stromen.
* Maar dat is niet waar. Alas je verder inzoomt namelijk dan zie je dat die slingerende strook niet de rivier de Nijl is, maar al het groene gebied rondom de rivier.
* Vanuit de ruimte kun je dus niet de rivier de Nijl zien, maar je kunt het Nijldal zien.
* En waarom is dat nou zo belangrijk? Omdat we nu kunnen zien hoe belangrijk de aanwezigheid van een rivier kan zijn voor de aanwezigheid van landbouw. En natuurlijk kan met de moderne technieken van nu het rivierwater verder en beter verspreid worden, maar ook vierduizend jaar geleden was dit al bezig.

## De Nijl

* In zuidelijk Afrika heb je het regenseizoen. In idiote hoeveelheden stroom dan water langs bergen, door bossen, naar de rivieren. Veel van die rivieren komen bij elkaar in noordelijke richting en komen uit in de Nijl.
* Eén keer per jaar overstroomt daarom die Nijl. Een enorm gebied aan allebei de oevers loopt onder water. Als weken later dat water weer wegzakt blijft een dikke laag modder over. Hele vruchtbare modder. Daarom ontstaan overal langs de Nijl landbouwgebieden, die buitengewoon succesvol zijn.

## Een gecentraliseerde staat

* We gaan even een paar hele grote stappen maken.:
	+ Irrigatie-landbouw langs de Nijl werkt het beste als hele grote groepen mensen goed bedachte plannen exact uitvoeren. Voor, tijdens en na de jaarlijkse overstroming van de Nijl kun je dan maatregelen nemen waardoor je na het zakken van het water zoveel mogelijk graan kunt verbouwen.
	+ Zo'n organisatie leidt tot allerlei taken. Denk aan bouwers, ontwerpers, ambtenaren, belastingophalers, en de leiders.
	+ Omdat iedereen langs de Nijl woont en werkt kun je heel gemakkelijk goederen, mensen en berichten over de Nijl vervoeren. Het land is eigenlijk heel gemakkelijk vanuit één plaats te besturen. Na verloop van tijd gebeurt dat ook, en is er voor alle mensen één leider. En die noemen we de farao.
	+ Als je een land vanuit één plaats bestuurt dan noemen we dat een **gecentraliseerde staat**.

## De vijf rollen van de farao

* De Egyptische baas noemen we Farao. Als je goed kijkt naar zijn werk, dan ku je dat eigenlijk opsplitsen in vijf verschillende taken (de eerste drie taken zijn duizenden jaren later door iemand samengevoegd onder de titel Trias Politica, maar dat komt pas in de tweede klas aan bod):
	1. Wetgever: de Farao bepaalt wat de wetten in het land zijn.
	2. Ambtenaar: de Farao is de hoogste baas over alle zaken die het bestuur regelt, zoals al het werk langs de Nijl.
	3. Rechter: de Farao is de hoogste rechter van het land, hij kan bepalen wie er in een rechtszaak gelijk heeft, of wie wel of niet schuldig is aan iets.
	4. Legeraanvoerder: de Farao geeft leiding aan het leger. Dat kan hij zelf doen, middenin een veldslag, of hij bepaalt welke generaals er de leiding hebben.
	5. Priester: de Farao is de belangrijkste priester. Als hij zegt dat de goden iets wel of niet willen dan heeft iedereen het daarmee te doen.

## Zoon van een god

* Farao's hebben een boeiende relatie met de goden, ze worden namelijk met hun dood zelf een god. Normaal gesproken is het een erfelijke baan, de zoon volgt de vader op. Dat betekent dus dat zodra vader farao overlijdt, die vader een god is geworden, en dat de nieuwe farao dus ook echt de zoon van een god is. Om het niet te moeilijk te maken volgt daaruit dat iedere (!) farao de zoon van een god is. Beetje respect dus voor die man.
* Die man? Ja, meestal wel. Maar er zijn ook vrouwelijke farao's geweest. De Cleopatra's bijvoorbeeld. Ja, meervoud, er zijn er meerdere geweest, maar de meeste mensen kennen alleen die Cleopatra die het deed het Caesar. En met zijn zoon. En met nog wat mensen. En die haar broer liet vermoorden. Ja, geschiedenis hoeft helemaal niet saai te zijn...

## Bevolking

* Ondertussen kun je in die gecentraliseerde Egyptische staat, met die irrigatielandbouw, in de bevolking verschillende groepen mensen onderscheiden. En die groepen kun je dan boven elkaar plaatsen. Als je dan de armste en grootste groep onderaan plaatst, en de rijkste en kleinste groep bovenaan, dan mag je dat een bevolkingspiramide noemen.
* Die groep zijn, van boven naar beneden: de Farao - hoge ambtenaren, hoge priesters, generaals - ambachtslieden - boeren.

## Goden

* In vrijwel alle vroege culturen zien we dat er sprake is van een **natuurgodsdienst**. Verschijnselen in de natuur komen terug in het gedrag van goden. Denk aan het overstromen van de Nijl, opkomst van de zon, vruchtbaarheid.
* In zo'n situatie bestaan meerdere goden. Een geloof met meerdere goden noem je **polytheïstisch**. Dat moet je weten. Belangrijk woord.
* Wat typisch is voor de Egyptische goden: vaak zijn er lichamen van mensen en dieren gecombineerd. Denk aan een man met het hoofd van een ibis. Of een Nijlpaard met de kop van een krokodil. Of een leeuw, met vleugels als een adelaar en het hoofd van een vrouw (pas op voor dit wezen, het is vals). Die wezens of goden noemen we **polymorf**.
* Tenslotte, universeel voor de godsdiensten: ze zeggen iets over het leven na de dood. Dat is voor mensen van alle culturen toch blijkbaar wel een dingetje geweest...