Przysłowia japońskie

B

* Bakłażany nigdy nie wyrosną na krzewach dyni.
	+ 瓜の蔓に茄子はならぬ *Uri no tsuru ni nasubi wa naranu.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs & Sayings*, University of Oklahoma Press, 1965, s. 47.

* Bardziej boli od języka niż od miecza.
	+ *Kotoba wa ken yori kireru.* (jap.)

* Bez sake nawet kwiat wiśni wygląda bardzo zwyczajnie.
	+ *Sake nakute nan no onore ga sakura kana.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs…*, *op. cit.*, s. 81.

* Biała twarz kobiety zakrywa wiele defektów.
	+ 色の白いは七難隠す *Iro no shiroi wa shichinan kakusu.* (jap.)
	+ Źródło: George E. Marcus, *Rereading Cultural Anthropology*, Duke University Press, 1992, s. 298.

* Brzmi jak raj, ale piekło, gdy się przyjrzysz.
	+ 聞いて極楽見て地獄 *Kiite gokuraku mite jigoku.* (jap.)
	+ Źródło: Lafcadio Hearn, *In Ghostly Japan*, Kessinger Publishing, 2004, s. 73.

* Brzydkie kobiety są bardziej namiętne.
	+ 悪女の深情け *Akujo no fuka-nasake.* (jap.)
	+ Źródło: Boye Lafayette De Mente, *Everything Japanese*, McGraw-Hill, 1989, s. 234.

* Być zbyt uczciwym to głupota.
	+ *Shōjiki mo baka no uchi.* (jap.)
	+ Źródło: Boye De Mente, *Passport’s Japan Almanac*, Passport Books, 1987, s. 235.

C

* Czcić można nawet łepek sardynki.
	+ 鰯の頭も信心から *Iwashi no atama mo shinjin kara.* (jap.)
	+ Źródło: Stefan Bratkowski, *Bogowie naszej planety*, Wydawnictwo Harcerskie, 1966, s. 86.

* Człowiek z łatwością zabłąka się i zajdzie w zgubne rejony: najtrudniej jest nauczyć człowieka słusznej drogi.
	+ Źródło: *IDO Ruch dla Kultury*, „Rocznik Naukowy”, t. II, Rzeszów 2001, s. 346.

* Czyń zawsze to, czego wymagają twoi zwierzchnicy.
	+ *Jiko no hombun o mamore.* (jap.)

D

* Dobre lekarstwo gorzkie jest dla ust.
	+ 良薬は口に苦し *Ryōyaku wa kuchi ni nigashi.* (jap.)
	+ Źródło: *Z krańców Azji* (seria *Myśli Srebrne i Złote*), wybór i tłum. Wiesław Kotański, Kim Czun Thek, Hoang Tue, Wiedza Powszechna, Warszawa 1960 (oprac. części japońskiej: Wiesław Kotański), s. 101.

* Dobre rzeczy muszą drogo kosztować.
	+ *Yoi mono-ni yasui mono nashi.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 38.

* Dojrzewające ziarna ryżu pochylają głowy.
	+ *Minoruine-wa ho-o tareru.* (jap.)

G

* Gdy ktoś dosiadł tygrysa, to już z niego nie zejdzie.
	+ 騎虎の勢い *Kiko no ikioi.* (jap.)
	+ Źródło: „Miesięcznik Literacki”, tom 18, zesz. 1–4, Warszawskie Wydawn. Prasowe RSW „Prasa”, 1983, s. 97.

* Gdy się zejdą trzy osoby, to mają mądrość Mańdziuśriego.
	+ 三人寄れば文殊の知恵 *Sannin yoreba Monju no chie.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs…*, *op. cit.*, s. 115.

* Gdy zobaczysz cudzoziemca, traktuj go jak złodzieja.
	+ *Gaijin o mitara dorobō to omoe.* (jap.)

* Grzeczność przesadna staje się niegrzecznością.
	+ 丁寧すぎる、馬鹿丁寧だ *Teinei sugiru, baka teinei da.* (jap.)
	+ Źródło: Wojciech Dworczyk, *Spacer wśród kwitnących wiśni*, Czytelnik, 1966, s. 32.

* Gwóźdź, który wystaje, będzie wbity w ścianę.
	+ 出る釘は打たれる *Deru kugi wa utareru.* (jap.)
	+ Znaczenie: osoba, która odstaje od reszty, będzie zmuszona się dostosować.
	+ Źródło: Jacek Izydorczyk, *Hanzai znaczy przestępstwo*, Wolters Kluwer Polska, 2008, s. 20.
	+ Uwaga: Przysłowie częściej używane w formie pierwotnej 出る杭は打たれる *Deru kui wa utareru* (Kołek, który wystaje…).

J

* Jak ślepiec bez laski.
	+ *Zato-no tsute-o ushinatta jo.* (jap.)

K

* Każda praca – jak piana z pyska wołu – jest rezultatem cierpliwości i znoju.
	+ *Shobai-wa ushii-o shidare.* (jap.)

* Każdy ma jakiegoś zwierzchnika i jakiegoś podwładnego.
	+ *Shita-ni-wa shita-ga aru. Ue-ni-wa ue-ga aru.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 46.

* Każdy mężczyzna ma jakąś wadę.
	+ *Hito-ni hitokuse.* (jap.)
	+ Źródło: *Mitteilungen der Deutschen Gesellschaft für Natur- und Völkerkunde Ostasiens*, Deutsche Gesellschaft für Natur- und Völkerkunde Ostasiens, suplement, t. 3, s. 70.

* Krab, gdy wpadnie w popłoch, nie znajdzie kryjówki.
	+ *Awateru kani-wa ana-e hairanu.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 70.

* Kto dużo i szybko je, szybko i dużo pracuje.
	+ *Haya-meshi-no hito-wa shigoto-ga hayai.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 176.

* Kto się sparzył mlekiem ten dmucha na twaróg.

* Kwiat – to pąk wiśni, mężczyzna – to samuraj.
	+ Źródło: „Naokoło świata”, wydania 105–116, 1933, s. 354.

L

* Lepszy własny sąsiad niż siostra w stolicy.
	+ *Kyo-no imoto-ri tonami kaezu.* (jap.)

* Lojalny poddany służy tylko jednemu panu.
	+ *Chushin-wa nikun-ni tsukaezu.* (jap.)
	+ Źródło: *Japanese proverbs and proverbial phrases*, oprac. Aisaburō Akiyama, Yoshikawa Book Store, 1940, s. 35.

* Ludzie nie są tacy, jak się zdają.
	+ *Hito wa mikake ni yoranu mono.* (jap.)
	+ Źródło: *Japanese proverbs and proverbial phrases*, oprac. Rokuo Okada, Japan Travel Bureau, 1958, s. 185.

N

* Najlepszym lekarstwem na dużego kaca jest sake.
	+ *Futsuka yoi-ni-wa mukae-zake.* (jap.)

* Największe jest to zwycięstwo, które obyło się bez rozlewu krwi.
	+ Źródło: Zdzisław Kempf, *Orientalizm Wacława Sieroszewskiego. Wątki japońskie*, PWN, 1982, s. 109.

* Należy umieć rezygnować z rzeczy małych dla osiągnięcia wielkich.
	+ Źródło: Ewa Pałasz-Rutkowska, *Polityka Japonii wobec Polski. 1918–1941*, Nozomi, 1998, s. 141.

* Nawet ruchliwe krewetki nigdy nie opuszczają swej rzeki.
	+ *Ebi odoredomo kawa-o idezu.* (jap.)
	+ Źródło: Thomas Francis Morton Adams, Noritake Kobayashi, *The world of Japanese business*, Kodansha International, 1969, s. 103.

* Nic nie kosztuje tak dużo, jak rzecz otrzymana za darmo.
	+ Źródło: Robert Cialdini, *Wywieranie wpływu na ludzi*, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2012, s. 20.

* Nie ma lepszego lustra nad starego przyjaciela.
	+ *Kyuyu-ni masaru kagami nasi.* (jap.)

* Nie pójdzie się do przodu bez schylenia karku.
	+ *Kussezareba nobilu.* (jap.)

* Nie szata czyni bonzę.
	+ *Koromo bakari-de osho-wa dekinu.* (jap.)
	+ Źródło: *Japanese proverbs and proverbial phrases*, oprac. Aisaburō Akiyama, *op. cit.*, s. 143.

* Nie zbuduje się domu w trzy dni.
	+ *Ie-o michibata-ni tsukureba sannichi narazu.* (jap.)

* Nigdy nie zawahaj się przyznać do błędu i przeproś.
	+ *Ayamatte aratamaru-ni habakaru nakare.* (jap.)

O

* Osoba po opuszczeniu domu jest zwolniona ze wstydu.
	+ Źródło: Jacek Izydorczyk, *Hanzai znaczy przestępstwo*, Wolters Kluwer Polska, 2008, s.22.

P

* Pasta sojowa, która wygląda jak pasta sojowa, nie jest dobrą pastą sojową.
	+ *Miso-no miso-kusai-wa jo-miso-ni arazu.* (jap.)

* Patrz na matkę zamiast na córkę.
	+ *Musume o miru yori, haha o miyo.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 91.

* Pijani ludzie ujawniają swą prawdziwą naturę.
	+ *Sake wa honshin o arawasu.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 81.

* Przy pierwszym toaście człowiek pije sake, przy drugim – sake pije sake, przy trzecim – sake pije człowieka.
	+ *Ippai wa hito sake wo nomi, nihai wa sake sake wo nomi, samnai wa sake hito wo nomu.* (jap.)
	+ Źródło: Daniel Crump Buchanan, *Japanese Proverbs...*, *op. cit.*, s. 80.

* Przyzwoici ludzie mają dużo dzieci.
	+ Źródło: Henryk Biegeleisen, *Matka i dziecko*, wyd. Ateneum, 1927, s. 8.

R

* Razem w pracy, razem odnosimy sukces.
	+ *Kyoson kyoei.* (jap.)

* Rodzice i dzieci są na jedno pokolenie, mąż i żona na dwa, firma zaś na trzy.
	+ *Oya-ko-wa issei, fufu-wa nisei, kaisha-wasansei.* (jap.)

S

* Są tacy, którzy jeżdżą powozami, tacy, którzy ciągną powozy i tacy, których zadaniem jest wyplatanie słomianych łapci tym, którzy powożą.
	+ *Kago-ni noru hito, katsugu hito, sono mata waraji-o tsukuru.* (jap.)
	+ Źródło: Ofer Feldman, *Talking Politics in Japan Today*, Sussex Academic Press, 2005, s. 130.

* Słowa niewypowiedziane są kwiatami ciszy.

* Słowa ranią bardziej niż miecz.

* Słuchając innych, uczymy się rozkazywać.
	+ *Kreai-to nareba kerai-o tsukaenu.* (jap.)

Ś

* Śpiesz się powoli.
	+ *Haya karo waru karo.* (jap.)
	+ Źródło: *Japanese proverbs and proverbial phrases*, oprac. Aisaburō Akiyama, *op. cit.*, s. 65.

T

* Tą drogą nie da się tego załatwić.
	+ *Kono rutode-wa dekinai.* (jap.)

* Ten jest ubogi, kto nie odczuwa zadowolenia.

* Trzymaj się z daleka od wszystkiego, co może ci zaszkodzić.
	+ *Sawaranu kami-ni tatari nashi.* (jap.)
	+ Źródło: Shôzô Yamaguchi, Frederic De Garis, Atsuharu Sakai, *We Japanese*, Japan Publs. Trading Company, 1964, s. 180.

* Trzy rzeczy, o których każdy pracownik powinien zapomnieć: dom, rodzina i własny interes.
	+ *Kaisha-in-no sambo.* (jap.)

* Tylko ci, którzy się spieszą, popełniają błędy.
	+ *Seite-wa koto-o shisonjiru.* (jap.)
	+ Źródło: Edward Trimnell, *Tigers, Devils, & Fools. A Guide to Japanese Proverbs*, Beechmont Crest Publishing, 2004, s. 127.

W

* W sprawach pieniędzy wszyscy ludzie są sobie obcy.
	+ Źródło: *Nic, co ludzkie... Aforyzmy, sentencje i przysłowia*, oprac. Henryk Jurand, LSW, 1982, s. 85.

* Weź kąpiel, a poczujesz się jak w niebie.
	+ *Ofuro-wa ten-ni noboru kokochi.* (jap.)

* Wielka mądrość przypomina szaleństwo.
	+ Źródło: Jacek Sieradzan, *Szaleństwo w religiach świata*, Inter esse, 2005, s. 458.

* Wielkie talenty dojrzewają powoli.
	+ *Taiki bansei.* (jap.)
	+ Źródło: Mark Spahn, Wolfgang Hadamitzky, Kimiko Fujie-Winter, *The Kanji Dictionary*, Tuttle Publishing, 1996, s. 30.

* Wizja bez działania to marzenie. Działanie bez wizji to koszmar.

* Wstydu z podróży nie przywozi się do domu.
	+ Źródło: Jacek Izydorczyk, *Hanszai znaczy przestępstwo*, Wolters Kluwer Polska, 2008, s. 26.

* Wśród kwiatów wiśnia, wśród ludzi wojownik.
	+ *Hana-wa sakuraji, hitó-wa bushi.* (jap.)
	+ Źródło: „IDO Ruch dla Kultury. Rocznik Naukowy”, Rzeszów 2002, s. 80.

Z

* Zabić coś milczeniem.
	+ Znaczenie: bez odpowiedzi skandal przestanie być interesujący.
	+ Źródło: Jacek Izydorczyk, *Hanzai znaczy przestępstwo*, *op. cit.*, s. 28.

* Zamknij na klucz to, co naprawdę myślisz.
	+ *Kokoro-ni jo-o orosi.* (jap.)

* Zbyt dużo pytań.
	+ *Gumon hyakushutsu.* (jap.)

Ż

* Żaba ze studni nie wie, co to ocean.
	+ 井の中の蛙大海を知らず *I no naka no kawazu taikai o shirazu.* (jap.)
	+ Źródło: *Z krańców Azji* (seria *Myśli Srebrne i Złote*), wybór i tłum. Wiesław Kotański, Kim Czun Thek, Hoang Tue, Wiedza Powszechna, Warszawa 1960 (oprac. części japońskiej: Wiesław Kotański), s. 100.

* Żona i tatami są najlepsze, gdy nowe.
	+ 女房と畳は新しいほうがよい *Nyōbō to tatami wa atarashii hō ga yoi.* (jap.)

**Akujo no fuka-nasake** – Brzydkie kobiety są bardziej namiętne.

**Awateru kani-wa ana-e hairanu** – Krab, gdy wpadnie w popłoch nie znajdzie kryjówki.

**Ayamatte aratamaru-ni habakaru nakare** – Nigdy nie zawahaj się przyznać do błędu i przeproś.

**Bōzu no fushinjin** – Mnich to niedowiarek – inaczej: Szewc bez butów chodzi.

**Chushin-wa nikun-ni tsukaezu** – Lojalny poddany służy tylko jednemu panu.

**Deru kugi-wa utareru** – Wystający gwóźdź obrywa młotkiem – inaczej: Gwoźdź, który wystaje będzie wbity w ścianę.

**Ebi odoredomo kawa-o idezu** – Nawet ruchliwe krewetki nigdy nie opuszczają swej rzeki.

**Fukusui bon ni kaerazu** – Nie wróci na tacę rozlana z niej woda – inaczej: Co było, nie wróci. Co się stało, to się nie odstanie.

**Futsuka yoi-ni-wa mukae-zake** – Najlepszym lekarstwem na dużego kaca jest sake.

**Gaijin-o mitara dorobo-to omoe** – Gdy zobaczysz cudzoziemca, traktuj go jak złodzieja.

**Gō ni itte wa, gō ni shitagau** – Wszedłeś do wioski, podporządkuj się wiosce – inaczej: Jeśli wszedłeś między wrony, to kracz, jak i one.

**Haya karo waru karo** – Śpiesz się powoli.

**Haya-meshi-no hito-wa shigoto-ga hayai** – Kto dużo i szybko je, szybko i dużo pracuje.

**Hayaoki wa sanmon no toku** – Ranne wstawanie – trzech groszy zyskanie – inaczej: Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje.

**Hito-ni hitokuse** – Każdy mężczyzna ma jakąś wadę.

**Hito wa mikake ni yoranu mono** – Ludzie nie są tacy, jak się zdają – Jeśli chodzi o ludzi, pozory mylą.

**Hotoke no kao mo sando** – Do trzech razy twarz Buddy *(znaczy to, że za trzecim razem wyczerpuje się cierpliwość najbardziej nawet wyrozumiałego człowieka, więc nie należy przeciągać struny. Twarz Buddy jest tu symbolem łagodnej wyrozumiałości.)* – inaczej: Do trzech razy sztuka.

**Ie-o michibata-ni tsukureba sannichi narazu** – Nie zbuduje się domu w trzy dni.

**Inu mo arukeba bō ni ataru** – Jak się pies włóczy, to na kij się natknie – inaczej: Trafiło się ślepej kurze ziarno.

**Iro-no shiroi-wa shichinan kakusu** – Biała twarz kobiety zakrywa wiele defektów.

**Isha no fuyōjō** – lekarz podupada na zdrowiu – inaczej: Szewc bez butów chodzi.

**Ishibashi o tataite wataru** – Stukać w kamienny most *(aby się upewnić, że się nie zawali, gdy przez niego się przechodzi)* – inaczej: Dmuchać na zimne.

**Jiko-no hombun-o mamowe** – Czyń zawsze to, czego wymagają twoi zwierzchnicy.

**Kago-ni noru hito, katsugu hito, sono mata waraji-o tsukuru** – Są tacy, którzy jeżdżą powozami, tacy, którzy ciągną powozy, i tacy, których zadaniem jest wyplatanie słomianych łapci tym, którzy powożą.

**Kaisha-in-no sambo** – Trzy rzeczy, o których każdy pracownik powinien zapomnieć: dom, rodzina i własny interes.

**Kiite gokuraku mite jigoku** – Fantazja czasem ponosi – inaczej: Brzmi jak raj, ale piekło gdy się przyjrzysz.

**Kodomo wa kaze no ko** – (Każde) dziecko jest dzieckiem wiatru. *(brak tutaj polskiego odpowiednika. Można powiedzieć: Dziecku nie przeszkadza zimno i wiatr, biega i bawi się, nie powinno siedzieć w domu, tylko przebywać na świeżym powietrzu).*

**Kokoro-ni jo-o orosi** – Zamknij na klucz to, co naprawdę myślisz.

**Kono rutode-wa dekinai** – Tą drogą nie da się tego załatwić.

**Konya no shirobakama** – Farbiarz nosi białe szarawary – inaczej: Szewc bez butów chodzi.

**Koromo bakari-de osho-wa dekinu** – Nie szata czyni bonzę.

**Kotoba-ha ken-yori kireru** – Bardziej boli od języka niż od miecza.

**Kreai-to nareba kerai-o tsukaenu** – Słuchając innych, uczymy się rozkazywać.

**Kussezareba nobilu** – Nie pójdzie się do przodu bez schylenia karku.

**Kyo-no imoto-ri tonami kaezu** – Lepszy własny sąsiad niż siostra w stolicy.

**Kyoson kyoei** – Razem w pracy, razem odnosimy sukces.

**Kyuyu-ni masaru kagami nasi** – Nie ma lepszego lustra nad starego przyjaciela.

**Minoruine-wa ho-o tareru** – Dojrzewające ziarna ryżu pochylają głowy.

**Miso-no miso-kusai-wa jo-miso-ni arazu** – Pasta sojowa, która wygląda jak pasta sojowa, nie jest dobrą pastą sojową.

**Musume o miru yori, haha o miyo** – Patrz na matkę zamiast na córkę.

**Nyobo to tatami wa atarashi ho ga yoi** – Żona i tatami są najlepsze gdy nowe.

**Owari yokereba subete yoshi** – Wszystko dobre, co się dobrze kończy.

**Oya-ko-wa issei, fufu-wa nisei, kaisha-wasansei** – Rodzice i dzieci są na jedno pokolenie, mąż i żona na dwa, firma zaś na trzy.

**Rui wa tomo o yobu** – Swój do swego ciągnie.

**Ryōyaku wa kuchi ni nigashi** – Dobre lekarstwo gorzko smakuje – inaczej: Prawda w oczy kole.

**Sake nakute nan-no onore-ga sakra kana** – Bez sake nawet kwiat wiśni wygląda bardzo zwyczajnie.

**Sake wa honshin o arawasu** – Pijani ludzie ujawniają swą prawdziwą naturę – inaczej: W winie prawda.

**Sandome no shōjiki** – Trzeci raz prawdziwy – inaczej: Do trzech razy sztuka.

**Sannin yoreba Monju-no chie** – Co dwie głowy, to nie jedna.

**Sawaranu kami-ni tatari nasi** – Trzymaj się z daleka od wszystkiego, co może ci zaszkodzić.

**Seite-wa koto-o shisonjiru** – Tylko ci, którzy się spieszą popełniają błędy.

**Shita-ni-wa shita-ga aru. Ue-ni-wa ue-ga aru** – Każdy ma jakiegoś zwierzchnika i jakiegoś podwładnego.

**Shobai-wa ushii-o shidare** – Każda praca - jak piana z pyska wołu - jest rezultatem cierpliwości i znoju.

**Shojiki mo baka no uchi** – Być zbyt uczciwym to głupota.

**Sumeba miyako** – Gdzie mieszkasz, tam stolica – inaczej: Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej.

**Tade kuu mushi mo sukizuki** – Są gusta i guściki.

**Tori naki sato no kōmori** – Jak ptaków we wsi brakuje to dobry i gacek – inaczej: Lepszy rydz niż nic, albo Na bezrybiu i rak ryba.

**Yoi mono-ni yasui mono nashi** – Dobre rzeczy muszą drogo kosztować.

**Zato-no tsute-o ushinatta jo** – Jak ślepiec bez laski.

## Źrodła

* https://pl.wikiquote.org/wiki/Przys%C5%82owia\_japo%C5%84skie