Filomena Stratopoulou

Filomena Stratopoulou (ur. 12.03.1802, zm. 11.04.1865) - lingwistka, dyplomatka i poetka grecko-rosyjskiego pochodzenia. Współzałożycielka Instytutu Języków Chrześcijańskich na katedrze językoznawstwa Uniwersytetu w Istambule i autorka pierwszego nowoczesnego słownika grecko-rosyjskiego.

## Wczesne życie

Urodziła się 12.03.1802 w krymskiej Eupatorii. Jej rodzicami byli senator Kyriakos Christodoulos Megalopoulos oraz Jekaterina Fiodorowna Kerczewa. Odebrała wykształcenie typowe dla dziewcząt z epoki. Kiedy miała 12 lat, jej tutor gry na klawesynie zauważył, z jaką łatwością przyswaja sobie brzmienie słów z nieznanych języków, jak francuski i polski. Za jego radą została wysłana do męskiej szkoły, gdzie do 17. urodzin poznała łacinę, włoski, angielski, niemiecki i turecki.

W 1825 wyszła za Giorgiosa Stratopoulosa, strategosa katafraktów i posiadacza ziemskiego z Macedonii. Doczekali się dwóch córek, jednak obie zmarły przed dziesiątymi urodzinami.

## Kariera naukowa

W 1820 została przyjęta do Akademii Sewastopolskiej, gdzie po pięciu latach jako pierwsza kobieta uzyskała tytuł magistra. W trakcie nauki napisała słownik grecko-rosyjski, wykorzystywany przez kolejne stulecie.

W 1829 podjęła współpracę badawczą z Nesrinem Erçetinem. W 1831 wydali razem tłumaczenie na turecki dramatów Sofoklesa. W tym samym roku podjęła pracę jako wykładowca greki na uniwersytecie w Istambule, do którego przeprowadziła się wkrótce potem. W 1835 w uznaniu jej zasług mianowano ją profesorem, a w 1839 pozwolono jej utworzyć Instytut Języków Chrześcijańskich, gdzie poza greką wykładano też łacinę i rosyjski. Instytut został zamknięty podczas I Wojny Światowej, ale reaktywowano go w 1955 jako Stratopulun Hristiyanlisanın Enstitü.

W 1847 na zaproszenie Ömera Lütfiego Paşy udzieliła serii wykładów w Kairze, Jerozolimie, Aleppo, Mosulu, Bagdadzie i Erzurum. Oboje następnie podjęli pracę na Cesarskim Uniwersytecie w Konstantynopolu, w trakcie której nawiązali romans. Trwał on do 1852, kiedy Lüfti przeniósł się do Ankary. Wkrótce potem wydano ich wspólną pracę, "Gramatykę języka starocerkiewnosłowiańskiego".

## Ostatnie lata

Od 1861 nie prowadziła pracy akademickiej, zamiast tego poświęcając się udzielaniu prywatnych lekcji dla arystokracji i pisaniu wierszy.

Podczas Wojny Krymskiej strategos Stratopoulos został oddelegowany na front rosyjski razem z dwoma legionami piechoty, szwadronem katafraktów i trzema chorągwiami dragonów. Na mocy umowy między cesarzami to Bizantyjczycy mieli objąć dowództwo piechoty, podczas gdy kawalerią dowodzić miał książę Michaił Pietrowicz Zdunow. Ponieważ Stratopoulos nie znał rosyjskiego, a carscy muszkieterzy greki, strategos zabrał ze sobą swoją żonę w charakterze tłumacza.

W 1864 razem z resztą połączonych sił chrześcijańskich zatrzymała się w Sewastopolu. 9 kwietnia 1865 spotkała się Ömerem Lütfim Paşą, który do tego czasu został mianowany marszałkiem Nizam-i Cedid i jako taki został wysłany celem negocjacji warunków kapitulacji. Do rozmów nie doszło, ponieważ strategos dowiedział się o romansie swojej żony z posłem i w szalonym widzie kazał nabić go na pal. Siły koalicji uznały to za odmowę i podjęły ostrzał miasta. 11 kwietnia dach pałacu gubernatora zawalił się od pocisku z bombardy, przygniatając cały korpus oficerski obrońców, łącznie z Filomeną Stratopoulou.

Na wieść o jej śmierci Uniwersytet w Istambule wydał okolicznościowy tomik poezji, a Akademia w Atenach nadała jej tytuł doktora honoris causa post mortem.

## Czytaj także

* Bombardowanie Sewastopola (1865)
* Ömer Lütfi Paşa
* Uniwersytet w Istambule

1. ↑ 1,0 1,1 "Genealogia szlachty krymskiej", Oskar Wellenberg, 1935
2. ↑ "Wspomnienia", Artur Sławigóra, 1874
3. ↑ "Poczet językoznawców rosyjskich", Siergiej Maksymowicz Gorianow, 1944
4. ↑ "Najwybitniejsi studenci Istambułu", Basak Yildizeli, 1980
5. ↑ "Ömer Lütfi Paşa - wojownik, poeta, mameluk" - Beyza Cumali, 1992
6. ↑ "Noc siarki z nieba. Wspomnienia z Sewastopola", major Julien Baudier, 1901