Epoka dzikich

Oblężenie Cetiaqus (184)

**Epoka Dzikich** - okres historyczny w dziejach Androgei, trwający od 393 roku SE do 243 roku NE.

## Historia

### Wojny z Dzikimi i Południe

Na początku IV wieku SE w Złotym Cesarstwie doszło do sporu o tron po wygaśnięciu dynastii Noldyków, który przerodził się w krwawą wojnę domową zakończoną Czerwonym Miesiącem i Pokojem w Vetolorum. Fatalną sytuację państwa pogorszyły ponadto Wojna Joteryjska i IV Wojna Korkińska, po których znaczenie Chanii na świecie spadło. Równocześnie na przełomie IV i III wieku SE miała miejsce wojna o dominację na Południu między księstwem Alenogradu a Katogradu, w którą szybko zaangażowały się inne kraje. Konflikt pozostał jednak nie rozstrzygnięty, przynosząc jedynie duże straty oraz zniszczenia. Świat zakorkiński wchodził więc w nową epokę zdruzgotany i niestabilny.

W 393 roku SE powstało Imperium Dzikich na czele z dynastią Challot (pierwszym królem był niejaki Aryj-man), stworzone przez wygnany lud welmenów. Nowy hegemon wkrótce zaczął poszerzać swoje terytoria, prowadząc walki z mederyjskimi gildiami, hashiganami na dalekim wschodzie oraz innymi ludami Dzikich Krajów. Dzięki zastosowaniu nowych taktyk wojennych oraz umiejętnej dyplomacji welmeni zdołali w ciągu zaledwie dwóch stuleci podporządkować sobie większość południowej Regolii. W II wieku SE Dzicy najechali na Królestwo Osamonidów i doprowadzili do jego upadku. Przy okazji pokonali idących na pomoc Chanów, a także najechali Limerię podczas tzw. wojen nikomedyjskich.

Dzicy wtargnęli do Mederii i odnosili wielkie triumfy nad wojskami chańskimi. Mimo starań żadnemu z cesarzy nie udało się opanować sytuacji co zaowocowało kryzysem przywództwa, a w konsekwencji trzema schizmami w I wieku SE. Ostatnią z nich była schizma condovalska, która rozłamała cesarstwo na ponad sto lat (tzw. okres *disiĝo*). Pozbawieni głównego wroga welmeni podbili usmasydzką Joterię oraz chańską Trungratię, a także przejęli większość terenów Limerii. Od całkowitej katastrofy uchronił świat książę Mitras Wielki, zatrzymując najeźdźców pod Klovos (w 94 roku NE).

Na przełomie Nowej i Starej Ery prorocy Barra i Isril założyli nową, monoteistyczną religię. W tym samym czasie welmeńscy żeglarze dopłynęli do półwyspu Naiberry, gdzie jako pierwsi napotkali jako pierwsi w dziejach elfy. Oba te wydarzenia zmieniły na zawsze świat i istotnie odwróciły układ sił w międzykontynentalnych wojnach o Androgeę. Imperium Dzikich szybko zaszło za skórę elfom, którzy dla skuteczniejszej obrony swoich ziem zawiązali Federację Terrasenu i utworzyli sojusz z Limerami. Przegrana ofensywa limeryjska w latach 90. oraz szerokie grono nowych przeciwników spowodowały zapaść Imperium Dzikich - na początku II wieku NE miała miejsce krwawa wojna lazurytowa, która omal nie doprowadziła do całkowitego upadku państwa. W wyniku kryzysu wewnętrznego na frontach zapanował impas, który wykorzystał cesarz zjednoczonych w 126 roku Chanów - Radeus Zwycięski. Odwojował on z rąk agresorów duże połacie ziem, ale niestety sukcesów nie udało się kontynuować za czasów jego następców. Gwoździem do trumny Złotego Cesarstwa było fatalne panowanie Edwarda II Duna, którego w końcu zmuszono do abdykacji. Nastepcą Edwarda był Artur I Medit, który zreformował państwo i armię, a także zawiązał tzw. Nową Ligę Zachodu (w której skład wchodziły wrogie do Dzikich Rapsydia i księstwa koryckie). Niestety, w 184 roku rozpoczął się z nakazu Umbara V Zdobywcy Wielki Najazd Dzikich, zakończony bitwą o Mentiguerę i tragicznym oblężeniem Lodogrodu. Cesarz Artur zginął, Złote Cesarstwo upadło, na szczęście jednak posiłki z zagranicy przybyły w porę i uratowały świat przed całkowitą katastrofą. Mentiguera została obroniona, zaś w następnych dekadach trwała gigantyczna kontrofensywa Ligi na wszystkich frontach, która doprowadziła w 243 roku do wypchnięcia Dzikich z Mederii, rozpadu Imperium oraz zmieszchu jego potęgi.

### Północ

Północ weszła w epokę dzikich w układzie geopolitycznym stworzonym po Wielkiej Wojnie o Ashor. Orkowie z Kagmaru wycofali się z rejonu Trina, gdzie powstały trzy ludzkie królestwa będące lennami Rapsydii (najważniejszym z nich był Ar-Mor, założony na świętej ziemi Północy). Sam Triumwirat Rapsydii stał się największym supermocarstwem Androgei, który poszerzył swoje terytoria jeszcze mocniej w III wieku, podbijając Jolimortier oraz zawiązując unię personalną z Królestwem Dorcji. Poza Rapsydią ważną rolę pełnił Zakon Aplany, od końca Wielkiej Wojny będący suwerennym państwem wyspiarskim oraz suzerenem Ar-Moru. W II i I wieku SE Rapsydzi musieli jednak zmierzyć się z supremacją Nowego Imperium Kagmaru, w którym prym wiodła nowa, bardziej inteligentna rasa orków - Yakgnath. Yakgnathowie doprowadzili do upadku królestwa Kar na południu, a później prawie wyrwali z rąk ludzi Ar-Mor. Wojny z Kagmarem były bardzo trudne i krwawe, w obronie Północy umarły setki tysięcy rycerzy. Najstraszniejszą wojną tego okresu była I Wojna o Morze Trino (28-43), w której zginęło ponad 4 mln istot, a także Wielka Wojna z Kagmarem (rozgrywająca się krótko po oficjalnym zakończeniu epoki, w latach 251-267), podczas której Yakgnathowie podbili wszystkie kraje od Przesmyku Tobroskiego do granic koryckiego księstwa Alenogradu, a także zwasalizowali i upokorzyli Rapsydię. Na podporządkowanych terenach zapanował niewyobrażalny terror, który udało się zatrzymać potężnej wyprawie wojennej Nowej Ligi Zachodu w 267 roku. Zniszczenia wojenne były gigantyczne, ale Rapsydzi po okresie kilkunastu dekad wygaszenia zdołali się odbudować, założyć kontynuatorkę Triumwiratu - Tetrarchię Rapsydyjską - a także wrócić do gry na arenie międzynarodowej. Pod koniec III wieku rozwiązano Zakon Aplany.

W I i II wieku NE Rapsydia udzielała znacznej pomocy krajom Południa w wojnach z Dzikimi, a podczas Wielkiego Najazdu w 184 roku wysłała do Złotego Cesarstwa silną armię. Rapsydzi eksplorowali również świat i rozwinęli handel morski. Jako pierwsi rozwinęli na dużą skalę kontakty z elfami oraz założyli pierwsze kolonie w Regolii. Trudna sytuacja z II i III wieku tymczasowo opóźniła wzrost potęgi Triumwiratu.

### Odkrycia geograficzne i elfowie

Epoka Dzikich to okres poszerzania wiedzy o świecie oraz jego mieszkańcach. Do historii przeszli m.in. Niger z Klovos i Aleksander z Tordei, którzy eksplorowali południową Regolię, a także rozpowszechniając wiedzę na temat Dzikich Krajów. Ich badania pomogły zrozumieć lepiej daleki wschód, poznać jego kulturę oraz duchowość, jak również odkryć mnóstwo nieznanych wcześniej ludów. Dzielnymi żeglarzami byli również welmeni, którzy w roku 0 odkryli cywilizację elficką. Spotkanie ras było wydarzeniem o światowej skali, a wieść o nim roznosiła się po całej Androgei w błyskawicznym tempie. Welmeni ekspolorowali, poza półwyspem Naiberry, wybrzeże Hominei i wyspy północne. Wielką rolę w poszerzaniu geograficznej wiedzy Mederyjczyków mieli również Rapsydzi (podróżujący po Ashorze i Hominei) oraz Limerowie (katalogujący wiedzę o Korkinach i Nikodii).

Elfowie dotychczas tworzyli komuny, które prowadziły własną politykę wewnętrzną, lecz zawierały konfederacje z innymi grupami etnicznymi na rzecz prowadzenia lepszej dyplomacji. Pojawienie się agresywnego Imperium Dzikich zmusiło ich jednak do zmiany podejścia do państwowości - w 45 roku powstała Federacja Terrasenu, na której czele przez ponad 80 lat stał Alinar Joxidor. Kilka dekad później zawiązana została również Konfederacja Grandfordii (72), Wielkie Królestwo Charii (80), a w końcu Królestwo Warolii (83). Elfowie okazali się świetnymi wojownikami, nie dopuścili Dzikich do swojej ziemi oraz przekazali Mederyjczykom dużo wysokiej jakości sprzętu wojskowego. Walka z welmenami była jednak bardzo wymagająca, przez co w 122 roku doszło do zjednoczenia Terrasenu i Warolii, zaś w 136 roku - powstania Cesarstwa Kalari, której tron obsadził ród Liojnów. Elfowie nie dołączyli formalnie do Nowej Ligi Zachodu, jednakże na własną rękę prowadzili tzw. kontrofensywę południową i kolonizowali ziemie na niepoznanym dotychczas wschodzie kontynentu. Osadnicy w tamtych regionach założyli Królestwo Elssinu, które w latach 70. III wieku zdołało nawet podbić Kainę (na krótko, ponieważ później zostali stamtąd wygonieni). Pod koniec III wieku dynasti Liojnów zasiadła na tronie Terrasenu, tym samym tworząc unię z Kalari - najpotężniejsze państwo ówczesnej Androgei. Unia przetrwała jednak bardzo krótko, a później nastąpiła wojna między tymi dwoma państwami.

## Sporne kwestie

Istnieje kilka wersji dot. cezur historycznych wyznaczających tą epokę. Historycy z Androgei spierali się głównie co do daty zakończenia okresu.

* ***243 rok NE*** - zakończenie IV wojny joterdońskiej: w wyniku tego wydarzenia Dzicy zostani na zawsze wypchnięci z Mederii, zaś trwające od 4 stuleci wojny o Joterdon z imperium wellmeńskim dobiegły końca; jest to cezura dla Mederyjczyków oraz elfów.
* ***275 rok NE*** - upadek Kainy pod naporem wojsk Elssinu: oznaczał ostateczny rozkład państwa wellmeńskiego i utratę przezeń niezależności politycznej; data uznawana za właściwą przez mieszkańców południowej Regolii.

## Gospodarka

IV wiek SE związany jest z wielkim kryzysem gospodarczym na Południu, będący skutkiem niszczycielskich wojen w regionie. Kryzys dotknął przede wszystkim Złote Cesarstwo, Alenograd, Katograd i Lactum, a pośrednio również inne kraje tej części Androgei. W wyniku krachu ekonomicznego Południe nawiedziły też klęski głodu oraz konflikty domowe. Wzrosło wtedy bardzo znaczenie Rapsydii, która od IV wieku SE stała się najpotężniejszym państwem świata.

W epoce Dzikich rozwinął się na masową skalę handel między kontynentami - Regolia eksportowała egzotyczne zwierzęta, materiały (szczególnie jedwab i barwniki), a także surowce, szczególnie węgiel, karbonit, żelazo i kamienie szlachetne, otrzymując w zamian rzekę pieniędzy z Mederii oraz żywność, wiedzę architektoniczną, dzieła kultury i wysokiej jakości broń. Kupcy czerpali z wymiany międzykontynentalnej ogromne zyski, wielu mogło dzięki temu awansować w hierarchii społecznej. Większość towarów przewożono drogą lądową, za pomocą Przesmyku Joterdońskiego. Karawany z dobrami musiały jednak pokonać bardzo niebezpieczne oraz trudno dostępne tereny: lasy deszczowe i pustynie, a także uważać na grasujących w regionie raubritterów. Od I wieku SE doszło jeszcze kolejne zagrożenie w postaci działań wojennych. Kanały lądowe były więc nieopłacalne, co zmusiło kupców do transportu towarów statkami. Dzięki uruchomieniu morskich szlaków handlowych handel joterdoński był bezpieczny, a na całym świecie rozwinęło się wiele portów (np. Legron). W następnych wiekach na wodach Tyrdonu i Nikodii zaczęli grasować piraci, jednak władze państwowe zaangażowały się w zwalczanie rabusiów, tym samym zabezpieczając kupców.

Podczas tej epoki wprowadzono do powszechnego użytku monety ze złota i srebra, które z czasem stały się głównym środkiem płatniczym. Dotychczas wymiana handlowa odbywała się bez waluty, zaś za środek płatniczy służyły posiadane przez kupującego dobra (szczególnie zwierzęta hodowlane, niewolnicy itd.). Płacenie złotem i innymi cennymi kamieniami było rzadką praktyką stosowaną przez najwyższą arystokrację. W III wieku SE w Rapsydii, finansowym centrum świata, wprowadzono pierwszą w Androgei walutę powszechną - ar-denara. Moneta była wybijana ze złota i szybko przyjęła się w miastach. Ar-denar rozprzestrzenił się na całą Północ, również tereny Kagmaru zamieszkane przez ludzi. Kolejną walutą był denar korycki (powszechnie zwany o'denarem), wybity pierwszy raz w Ousson (skąd potoczna nazwa). Ten rodzaj pieniądza opanował z kolei większość Południa i Limerię (do Międzyepoki, kiedy ta cywilizacja stworzyła własny środek płatniczy). Złote Cesarstwo próbowało przez wiele lat uruchomić własną monetę, niestety z uwagi na sytuację polityczno-gospodarczą było to niemożliwe (Cesarstwo utraciło kontrolę nad Korkinami, a najtańszą alternatywą było sprowadzanie kruszcu z Imperium Dzikich). Regularna waluta pojawiła się również u Welmenów w formie sai-denara - Dzicy jako pierwsi wprowadzili też podział na złoty denar (za jedną sztukę można było kupić stado owiec) i srebrny denar (dla biedoty, pozwalający na zakup jedzenia). Rozdział waluty został analogiczne zastosowany w Międzyepoce w wielu krajach Androgei.

## Zobacz także

1. Złote Cesarstwo
2. Artur I Wielki
3. Umbar V Zdobywca
4. Wielki Najazd Dzikich
5. Triumwirat Rapsydii
6. Wojny Nikomedyjskie
7. Niger z Klovos
8. Aleksander z Tordei
9. Schizma Condovalska

1. ↑ *Zobacz także:* Świat w oczach Mederyjczyków - epoka dominacji