Sử ký Bản kỷ 2

Hạ Vũ,tên Văn Mệnh.Cha Vũ Cổn,cha Cổn đế Chuyên Húc,cha Chuyên Húc Xương Ý,cha Xương Ý Hoàng đế. Vũ,cháu bốn đời(1) của Hoàng đế và cháu nội Đế Chuyên Húc. Ông cố Vũ Xương Ý cùng cha Cổn đều không ở đế vị, làm thần dân.Thời đế Nghiêu,lũ lụt triền miên, dân lo lắng. Nghiêu cầu người có thể trị thủy, quần thần Tứ Nhạc đều đề cử Cổn. Nghiêu rằng1:

- Cổn là kẻ phụ mệnh hủy tộc, không được.

Tứ Nhạc nói:

-Chưa có ai như Cổn được,mong bệ hạ thử dùng.

(1)Cháu bốn đời nguyên văn huyền tôn

Do đó Nghiêu nghe Tứ Nhạc, dùng Cổn trị thủy. Chín năm ròng rã, nhưng không đạt hiệu quả.Do vậy đế Nghiêu tuyển người,được Thuấn. Thuấn được dùng, nhiếp chính Thiên tử, tuần thú.Xét Cổn chẳng có công trị thủy,đày Cổn đến núi Vũ mà mất. Thiên hạ đều nghĩ Thuấn muốn tru. Nên Thuấn sai con Cổn là Vũ, kế nghiệp của cha mình.Nghiêu băng, đế Thuấn hỏi Tứ Nhạc:

-Có ai có thể siêng năng để rạng việc của Nghiêu?

Đều nói:

-Bá Vũ làm Tư không,có thể làm rạng công của Nghiêu.

Thuấn nói:

-Đúng- Mệnh Vũ-Khanh bình thủy thổ, cần nỗ lực.

Vũ bái tạ, nhường Khế, Hậu Tắc, Cao Đào. Thuấn nói:

-Khanh có thể làm được mà.

Vũ làm người thông minh chịu khó;trọng cái chữ đức, nhân ái dễ gần, lời nói đáng tin; thanh âm chuẩn mực, vóc người bình bình, xưng có ra; cần cù thành thật, nghiêm chỉnh đứng đắn.

Vũ cùng Ích, Hậu Tắc phụng đế mệnh, mệnh chư hầu bách tính phát động tù nhân khai khẩn đất, phá núi trồng cây, định núi cao sông lớn. Vũ buồn người trước cùng cha Cổn không trị thủy được bị tru,mới cực khổ tìm tòi, ở ngoài mười ba năm, đến cửa nhà không dám vào. Ăn măc đạm bạc, trí hiếu thờ quỷ thần. Ở nhà đơn giản, dùng phí để trị thủy. Trên bộ đi xe,đi thủy dùng thuyền, đi bùn dùng ván gỗ,đi núi dùng giày thép. Tay trái cầm dây thứng, phải cầm thước đo, mới bốn tiếng đã mở chín châu, thông chín đường,đào chính đầm,qua chín núi. Lệnh Ích phân phát lúa giống cho dân,trồng được chỗ trũng và ẩm thấp. Mệnh Hậu Tắc dư phát đồ ăn cho dân đói.Nơi nào thiếu, điều nơi có dư đến,để cân bằng Chư hầu. Vũ mới kiểm soát Chư hầu triều cống, cùng tiện lợi của sông núi.

Vũ trị thủy bắt đầu từ Ký châu. Ký châu:Hoàn thành hồ khẩu, quản lý núi Lương cùng nhánh núi. Quản tu Thái Nguyên,đến Nhạc Dương.Sửa xong Đàm Hoài,đến Hành và Chương. Nơi đây đất đai phì nhiêu.Thuế cấp 1 và cấp 2, ruộng cấp 5,thông lưu Thường, Vệ, Đại lục cũng xong.Cống phẩm của tộc Điểu Di là áo da. Đường vào cống nạp đi qua Kiệt Thạch, đưa về biển.

Tế, Duyện châu gần biển: Đường thông đến chín sông, Lôi Hạ trữ thành hồ, Ung, Tự cùng vào đầm, trồng dâu nuôi tằm,do vậy dân xuống núi ở đồng bằng. Đất ở đây màu mỡ, cỏ tươi cây tốt, Ruộng cấp 6, thuế cấp 9, qua mười ba năm mới giống các châu khác. Cống phẩm nơi đây là sơn, tơ tằm, áo gấm thêu hoa.Lúc vào cống đi đường thủy,đến Tháp, thông ra biển.Từ Hải Đại đến biển là Thanh châu: Ngung Di đến lược,khơi thông Duy Thủy, Tri Thủy.Đất đai phì nhiêu, bờ sông rộng rãi, ruộng đều là muối ăn. Ruộng ở mức 3,thuế ở mức 4. Cống phẩm nơi đây là muối và vải,có một ít hải vật, còn có chút tơ tằm, cây gai, thiếc,cây tùng,đá lạ,Lai Di dễ nuổi thả,cống thêm một ít vật làm từ động vật,còn dùng để làm dây đàn. Nhập cống bằng đường thủy,từ Vấn đến Tế.Giữa Hải Đại đến Hoài là Từ châu:quản lý Hoài Thủy, Nghi Thủy,làm vật Mông, Vũ. Đại Dã làm sóng,nước Đông Nguyên cũng lui. Đất ở đây có màu đỏ, cỏ cây um tùm. Ruộng cấp 2, thuế cấp 5. Cống phẩm duy đá năm sắc,gà núi Vũ quyến hạ địch, cô đồng nam núi Dịch, khánh(1) bờ Tứ, châu báu và cá bờ Hoài Di, vải đen nhỏ bằng tre.Nhập cống bằng đường thủy từ Hoài, Tứ, thông ra biển.

(1):Khánh(磬) là một loại nhạc khí.Làm bằng đá ngọc hoặc kim loại, hình như cái thước cong, có thể treo trên giá.

Giữa Hoài và biển là Dương châu: Bành Lễ hợp thành hồ ao,thành nơi chim nhạn đậu. Ba sông nhập biển,đầm Chấn trạch đã định.Cây trúc mọc đầy,cỏ sum suê cây tươi tốt, đất ở đây ẩm ướt. Ruộng cấp chín, thuế cấp 7 có lúc cấp 6. Cống phẩm đồng ba sắc, đá quý,tên trúc, ngà voi, da, lông vũ,áo lá người Đảo Di,đựng vào hộp đan bằng tre, có nơi cống nạp thêm cây quýt và cây bưởi.Đều nhập cống qua sông biển, thông Hoài Thủy, Tứ Thủy.Phía nam từ núi Kinh đến núi Hành là Kinh châu: Sông, Hán Thủy thông ra biển.Nhánh sông đa phần cố định ở Đà, Sầm,cũng trị xong hai đầm Vân, Mộng.Đất ở đây ẩm ướt.Ruộng cấp 8, thuế cấp 3.Cống phẩm có lông vũ, ngà voi, da,đồng ba sắc,cây xuân,cây càn,cây quát,cây bách,đá mài to nhỏ, tên bằng đá, thuốc,đặc biệt là trúc khuân lộ,cây hộ(2), là đặc sản của ba nước chư hầu triều cống, hòm bọc có mảo,vải đan bằng trúc nhỏ, tùy lúc các nhánh sông còn cống rùa lớn. Nhập cống qua sông, Đà Thủy, Sầm Thủy, Hán Thủy, qua Lạc Thủy, đến Nam Hà.

(2):Đời xưa dùng cây hộ làm cán tên;khuân lộ là giống tre nhỏ, cứng, thường dùng làm mũi tên.

Giữa Kinh châu và Hoàng Hà duy Dự châu: Y Thủy, Lạc Thủy, Triền Thủy, Giản Thủy vào Hoàng Hà, Huỳnh Bá sinh hồ, nạo vét đầm Hà, sửa đầm Minh Đô. Đất ở đây phồn hoa,dưới đất là đất đen.Ruộng cấp 4, thuế cấp 2 có lúc cấp 1. Cống phẩm có sơn, tơ tằm,vải đay nhỏ, hộp tre đựng bông, ban lệnh nạp cống tượng đá. Nhập cống theo Lạc, đến Hà.Giữa Hoa Dương và Hắc Thủy là Lương châu:núi Vấn,núi Ba đã trồng được cây, Đà Thủy, Sầm Thủy đã được thông,núi Thái,núi Mông đã sửa xong, Hòa Di cũng trị được hiệu quả. Đất ở đây màu xanh đen . Ruộng cấp 7, thuế cấp 8 có lúc cấp 9. Cống phẩm có ngọc, thiết, bạc,sắt cứng, nỏ, khánh, da gấu, hồ. Người Khuynh nộp cống ở phía tây, nhập cống Tiềm Thủy, qua Miện Thủy, vào Vị, loạn sông.

Giữa Hắc Thủy và biển tây là Ung châu: Nhược Thủy về tây, Kính Thủy vào Nhuế Thủy. Tất Thủy, Tự Thủy cũng theo, Phong Thủy cũng vậy.Núi Kinh, Kỳ đã thông,đường từ núi Chung Nam, Đôn Vật đến núi Điểu Thử đã xong.Công trình cao nguyên và vùng trũng đều xong, đến một vùng đô .Núi Tam Nguy đã có thế sống được, Tam Miêu cũng quy thuận. Đất ở đây màu vàng lại mềm xốp. Ruộng cấp 1,thuế cấp sáu. Cống phẩm có ngọc đẹp và đá đẹp. Nhập cống từ núi đá,đến Tây Hà giữa Long Môn, gặp ở vịnh Vị Thủy.Tộc Chức Bì ở núi Côn Luân, Tích Chi, Cừ Sưu,các nước Tây Nhung quy phục.

Đường đi chín núi:Từ núi Khiên, Kỳ đến núi Kinh, qua Hoàng Hà;núi Hồ Khẩu, Lôi Thủ đến Thái Nhạc;núi Chỉ Trụ, Tích Thành đến Vương Ốc;núi Thái Hành, Thường Sơn đến Kiệt Thạch, vào biển;núi Tây Khuynh, Chu Ngữ, Điểu Thử đến núi Thái Hoa;núi Hùng Nhĩ, Ngoại Phương, Đồng Bách đến núi Phụ Vĩ; từ núi Ba Trủng đến núi Kinh;núi Nội Phương đến Đại Biệt;phía nam núi Vấn đến núi Hành, qua chín con sông, cuối cùng đến núi Thiển Nguyên.

Thông chín sông: Nhược Thủy thông Hợp Lê, Dư Ba vào Lưu Sa. Thông Hắc Thủy, đến Tam Nguy,vào biển từ phía nam.Thông Hoàng Hà từ núi Tích Thạch, chí vu long môn, nam đến Hoa Âm, đông đến Chỉ Trụ, lại đông đến Minh Tân, đông qua Lạc Nhuế, đến Đại Bi, bắc qua Hàng Thủy, đến đại lục, bắc truyền chín sông, đến hạ du nhập làm một đổ ra biển.Từ núi Ba Trủng khai thông Dưỡng Thủy, đông lưu đến Hán Thủy,lại đông đến nước ở Thương Lãng, qua Tam Phệ Thủy,vào Đại Biệt, nam vào Trường Giang, đông đến đầm Bành Lễ, đông vào bắc Trường Giang, vào biển. Núi Vấn qua Trường Giang, đông phân đến Đà Thủy,lại đông đến Lễ Thủy, qua chín con sông, đến Đông Lăng, đông đến bắc nhập ở Hối Thủy, đông đến Trung Giang, vảo biển.Thông Duyện Thủy, đông đến Tế Thủy, vào Hoàng Hà, dời đến Huỳnh Thủy, đông ra từ bắc Đào Khâu, lại đông đến Hoàng Hà,lại đông bắc vào núi Vấn, lại đông bắc vào biển. Thông Hoài Thủy từ núi Đồng Bách, đông vào Tứ Thủy, Nghi Thủy, đông vào biển. Khai thông Vị Thủy từ núi Điểu Thử Đồng Huyệt, đông vào Phong Thủy, đông bắc đến Kính Thủy, đông qua Tất Thủy, Tự Thủy, vào Hoàng Hà. Khai thông lạc tự hùng nhĩ, đông bắc hội vu giản, triền, hựu đông hội vu y, đông bắc nhập vu hà.

道九川：弱水至於合黎，馀波入于流沙。道黑水，至于三危，入于南海。道河积石，至于龙门，南至华陰，东至砥柱，又东至于盟津，东过雒汭，至于大邳，北过降水，至于大陆，北播为九河，同为逆河，入于海。嶓冢道瀁，东流为汉，又东为苍浪之水，过三澨，入于大别，南入于江，东汇泽为彭蠡，东为北江，入于海。汶山道江，东别为沱，又东至于醴，过九江，至于东陵，东迤北会于汇，东为中江，入于梅。道沇水，东为济，入于河，泆为荥，东出陶丘北，又东至于荷，又东北会于汶，又东北入于海。道淮自桐柏，东会于泗、沂，东入于海。道渭自鸟鼠同穴，东会于沣，又东北至于泾，东过漆、沮，入于河。道雒自熊耳，东北会于涧、瀍，又东会于伊，东北入于河。

於是九州攸同，四奥既居，九山■旅，九川涤原，九泽既陂，四海会同。六府甚脩，众土交正，致慎财赋，咸则三壤成赋。中国赐土姓：“祗台德先，不距朕行。”

令天子之国以外五百里甸服：百里赋纳裛，二百里纳铚，三百里纳秸服，四百里粟，五百里米。甸服外五百里侯服：百里采，二百里任国，三百里诸侯。侯服外五百里绥服：三百里揆文教，二百里奋武卫。绥服外五百里要服：三百里夷，二百里蔡。要服外五百里荒服：三百里蛮，二百里流。

东渐于海，西被于流沙，朔、南暨：声教讫于四海。於是帝锡禹玄圭，以告成功于天下。天下於是太平治。

皋陶作士以理民。帝舜朝，禹、伯夷、皋陶相与语帝前。皋陶述其谋曰：“信其道德，谋明辅和。”禹曰：“然，如何？”皋陶曰：“於！慎其身脩，思长，敦序九族，众明高翼，近可远在已。”禹拜美言，曰：“然。”皋陶曰：“於！在知人，在安民。”禹曰：“吁！皆若是，惟帝其难之。知人则智，能官人；能安民则惠，黎民怀之。能知能惠，何忧乎驩兜，何迁乎有苗，何畏乎巧言善色佞人？”皋陶曰：“然，於！亦行有九德，亦言其有德。”乃言曰：“始事事，宽而栗，柔而立，愿而共，治而敬，扰而毅，直而温，简而廉，刚而实，彊而义，章其有常，吉哉。日宣三德，蚤夜翊明有家。日严振敬六德，亮采有国。翕受普施，九德咸事，俊乂在官，百吏肃谨。毋教邪婬奇谋。非其人居其官，是谓乱天事。天讨有罪，五刑五用哉。吾言厎可行乎？”禹曰：“女言致可绩行。”皋陶曰：“余未有知，思赞道哉。”

Đế Thuấn nói Vũ rằng:

-Ông cũng nói ý của mình đi.

Vũ bái rằng:

-Tôi, tôi có lời gì để nói chứ! Tôi chỉ cố gằng làm việc thôi.

Cao Đào làm khó Vũ:

-Sao gọi là nỗ lực?

Vũ viết:

-Hồng thủy ngập trời, bao vây núi cao, dân chúng đều chịu khổ. Ta ở Lục địa đường bộ đi xe,đường thủy đu thuyền, đường bùn dùng ván, đường núi dùng hài sắt, qua núi làm cọc. Cùng Ích cho dân thức ăn ngon ngọt. Khai thông chín con sông vào biển,nạo mương lẫy xung quanh vào sông. Cùng Tắc cho dân đồ ăn.Nơi nào lương thực thiếu, điều nơi dư đến cấp,dời nơi ở. An định chúng dân, quản lý vạn quốc.

Cao Đào nói:

-Đúng,đây là công lớn của ông đó.

Vũ nói:

-Bệ hạ!Đối đãi cẩn thận các thần đang tại vị, xử lý nhiệm vụ cho thỏa đáng. Theo đức, thiên hạ ắt nghe theo.Dùng lòng thanh bạch theo lời Thượng đế mệnh, trời sẽ dùng ngài mà thôi.

Đế nói:

-Hứ, thần à, thần à! Thần làm tay chân tai mắt của trẫm.Ta muốn giúp đỡ cho dân, các ông giúp ta. Ta muốn nói theo dáng vẻ cổ nhân. Nhật nguyệt tinh thần, làm quần áo thêu hoa, các ông đều rõ. Ta muốn dùng ngũ thanh bát âm,đến kiểm tra tình huống,để chọn lọc lời nói, các ông tỉ mỉ mà nghe. Ta có ngôn hành không đúng, các ông sửa chữa.Các ông không thể xu nịnh trước mặt,nói xấu sau lưng.Ta kính trọng phụ thần.Những kẻ sàm thần, cần cái đức của quân vương mới thanh trừ hết được

Vũ nói:

-Đúng. Ngài không như vậy, thiện ác ở chung ắt có họa về sau.

Đế nói:

-Không được ngạo như Đan Chu, chỉ thích sống theo lối buông thả, đi thuyền trên bằng, để đến nỗi không thể thừa kế ngôi Đế. Ta không thể dùng được người này.

Vũ nói:

-Tôi cưới con gái Đồ Sơn thị, cưới bốn ngày đã nhậm chức,chưa thể chăm con là Khải, để có thể thành công trị thủy. Giúp thành ngũ phục, đến hơn 5000 dặm,12 châu, đến 4 biên giới xa xôi, mỗi 5 chư hầu lập 1 trưởng, các đường đều có công.Chỉ Tam Miêu ngoan cố không thể công, hi vọng ngài nhớ đên việc này.

Đế nói:

-Khuyên bảo bằng đức của ta, hèn gì ông được họ tín phục.

Cao Đào phục cái đức của Vũ, lệnh dân phải bắt chước Vũ. Ai trái,sẽ trọng hình.Cái đức của Thuấn sáng rõ.Quỳ đảm nhậm Nhạc sư, làm bài nhạc để thần giáng lâm thưởng thức,chư hầu nhường nhau, chim muông bay lượn, "Tiêu thiều" tấu lại chín lần, phượng hoàng bay đến. muông thú nhay múa, bách quan hết lòng phối hợp. Đế ca rằng:

-Tuân theo mệnh trời, giữ đức giữ nghĩ.

Nãi ca viết:

-Cổ quăng hỉ tai, nguyên thủ khởi tai, bách công hi tai!

Cao đào bái thủ kê thủ dương ngôn viết:

-Niệm tai, suất vi hưng sự, thận nãi hiến, kính tai!

Lại ca thêm rằng:

-Đại thần phụ tá tận trung, thiên tử cần có công trị nước, quan sự hưng thịnh!

Lại ca rằng:

-Thiên tử anh minh trị nước có phương, Đại thần phụ tá cũng hiền, vạn sự hưng vương!

Đế bái rằng:

-Đúng,nỗ lực làm việc!

Do vậy Thiên hạ đều sùng sự sáng suốt của Vũ , làm chủ thần sông núi.Đế Thuấn tiến cử Vũ làm tự. Năm mười bảy Đế Thuấn băng.Ba năm an táng xong, Vũ dời con Thuấn là Thương Quân ở Dương Thành. Chư hầu Thiên hạ đều dời Thương Quân mà triều Vũ. Vũ vì thế lên vị thiên tử,phía nam triều thiên hạ, quốc hiệu Hạ Hậu, họ Tự thị.

Đế Vũ lập cử Cao Đào thay mình, chưa thụ, Cao Đào mất. Phong hậu duệ Cao Đào ở Anh, Lục, hoặc ở Hứa. Sau cùng cử Ích, nhậm chính.

Năm thứ mười, Đế Vũ tuần đông, đến Hội Kê mà băng.Truyền Thiên hạ cho Ích. Ở tang ba năm, ích nhường con Đế Vũ là Khải, tránh ở nam núi Ki.Con Vũ là Khải hiền,Thiên hạ quy phục. Khi Vũ băng, tuy Ích lên ngôi,Ích giúp Vũ ít ngày, thiên hạ chưa giúp. Các chư hầu đều bỏ Ích triều bái Khải,nói:

-Vua tôi là con Đế Vũ.

Do vậy Khải tức vị Thiên tử, tức Hạ hậu Đế Khải.Hạ hậu Đế Khải,con của Vũ chi tử, mẹ là con gái của Đồ Sơn thị.Hữu Hỗ thị không phục, Khải thảo phạt, đại chiến ở Cam. Trước trận chiến, làm "Cam thệ",triệu lục khanh trình bày. Khải nói:

-Ài!Mọi người lĩnh Lục sự, ta thề cáo các vị: Hữu Hỗ thị xem khinh ngũ thường, làm trái tam chính,nên trời muốn tuyệt mệnh của họ. Nay ta cần thay trời hành phạt. Bên trái không đánh địch trái,bên phải không đánh địch phải, chính là không theo mệnh. Kẻ điều khiển không thể chỉnh tề xe ngựa, cũng chính là không theo mệnh. Theo mệnh, trọng thưởng; không theo mệnh, giết tế trời đất, bắt người nhà làm nô bộc.

Bèn diệt Hữu Hỗ thị. Thiên hạ đến triều bái.

Hạ hậu Đế Khải băng, con Đế Thái Khang lập. Đế Thái Khang bỏ bê đất nước, cùng năm người trong họ, ngày ngày hưởng lạc,làm ca khúc.

Thái Khang băng, em Trọng Khang lập, tức Đế Trung Khang.Thời Đế Trung Khang , Hi thị và Miện thị hoang dâm, làm loạn trời đất. Dận đến chinh phạt, làm "Dận chinh".

Trung Khang băng,con Đế Tướng lập. Đế Tướng băng, tử Đế Thiếu Khang lập. Đế Thiếu Khang băng, con Đế Dư lập. Đế Dư băng, con Đế Hòe lập. Đế Hòe băng, con Đế Mang lập. Đế Mang băng,con Đế Tiết lập. Đế Tiết băng, con Đế Bất Hàng lập. Đế Bất Hàng băng,em Đế Quynh lập. Đế Quynh băng, con Đế Cần lập. Đế Cần băng, lập con Đế Bất Hàng là Khổng Giáp, tức Đế Khổng Giáp. Đế Khổng Giáp lập, cực tin quỷ thần,hành sự dâm loạn.Hậu của Hạ đức suy, chư hầu làm phản. Trời cho hai con rồng, có thư hùng, Khổng Giáp đánh không lại, chưa thể giệt Hoạn Long thị. Đào Đường thị suy, hậu duệ có Lưu Luy, học cách quây long long ở Hoạn Long thị, để phụng sự Khổng Giáp. Khổng giáp ban cho họ Ngự Long thị,phong đất của hậu duệ Thử Vi thị.Con rồng cái chết, lấy cớ ấy giệt hậu nhà Hạ.Hậu duệ nhà Hạ hậu cầu, sợ thiên tử dời đi.

Khổng Giáp băng, con Đế Cao lập. Đế Cao băng, con Đế Phát lập. Đế Phát băng, con Đế Lí Quý lập, tức Kiệt. Thời Đế Kiệt, các chư hầu từ Khổng Giáp nhiều lần làm phản, Kiệt bất không có đức mà thường thương hại bách tính, bách tính cực khổ. Bèn triệu Thang đang bị tù ở Hạ Đài,thả Thang. Thang có đức, chư hầu đều quy Thang, Thang bèn khởi binh phạt Hạ Kiệt. Kiệt chạy Minh Điều, bị bệnh mà chết. Kiệt vị nhân viết:

-Ta hối hận sao ngày ấy không giết Thang ở Hạ Đài mới ra nông nỗi này.

Thang thế vị Thiên tử, thay Hạ lĩnh thiên hạ. Thang phong hậu của nhà Hạ, đến Chu phong ở đất Kỷ.

Thái sử công nói: Vũ họ Tự tính, hậu duệ phân phong, dùng tên nước làm họ, vậy mới có Hạ Hậu thị, Hữu Hỗ thị, Hữu Nam thị, Châm Tầm thị, Đồng Thành thị, Bao thị, Phí thị, Kỷ thị, Tăng thị, Tân thị, Minh thị, Châm Qua thị.Thời Khổng Tử dạy Hạ, học giả luôn nói "Hạ tiểu chính". Từ thời Ngu,Hạ, cống trữ đầy đủ. Hoặc nói Vũ gặp Chư hầu Giang Nam, kế công mà băng, nhân an táng, mệnh Hội Kê. Hội Kê tức Hội Kế.