ARDAHAN

Ardahan İli yaklaşık 3000 yıllık bir geçmişe sahiptir. İlimiz,
M.S.628 yılında Hazar türklerinin bir kolu olan Arda Türklerinin eline
geçerek Ardahan adını almıştır. 1876-1877 Osmanlı-Rus savaşı sonunda
savaş tazminatı olarak 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşmasıyla Ruslara
bırakılan Ardahan, 1918 Brest-Litowsk Antlaşmasıyla Anavatana kavuşmuş
ise de 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi ile ordumuzun çekilmesi sonucu,
Ermeni ve Gürcülerin işgaline hedef olmuştur. 30 Kasım 1918 tarihinde
İlimiz’ de kurulan Milli Şura Hükümeti tarafından Mondros Mütarekesi
şartları reddedilmiş, Milli Şura Hükümeti, Kurtuluş Savaşımızla
bütünleşerek Kazım Karabekir Paşa ve Halit Paşa Komutasındaki şanlı
ordumuz tarafından 23 Şubat 1921 tarihinde kurtarılmıştır. Cumhuriyetin
ilanından sonra il olan Ardahan, 1926 yılında ilçe yapılarak, Kars iline
 bağlanmış, daha sonra 27.05.1992 tarih ve 3806 sayılı Kanunla tekrar il
 statüsüne kavuşturulmuştur.

Ardahan Kalesi:
Ardahan Kalesi çevresinde yapılan Prehistorik araştırmalar, (M.Ö.
3500-2000) Eski Tunç Çağı’na ait yarlaşmanın varlığını ortaya koymuştur.
 Ardahan Kalesi, Osmanlı döneminde 16. yüzyıl ortalarında, Kanuni Sultan
 Süleyman’ın emriyle inşa edilmiş ve günümüze kadar ulaşmayı
başarmıştır. Tarihi oldukça eskilere dayanan Ardahan Kalesi’nde yapılan
kazılar bölgenin çeşitli krallıkların hakimiyetine girdiğine
göstermektedir.
Şehir merkezinin kuzeyindeki Halil Efendi Mahallesi ile şehir merkezini
birbirinden ayıran Kura Nehri’nin hemen sol kıyısında bulunmaktadır.
Kale mimari açıdan dikdörtgen planlıdır. Giriş kemerinin hemen üzerinde,
 yapıldığı tarih 1544 olarak yazılmaktadır. Dikdörtgen plan oluşturan
sur duvarları, 745 m. uzunluğundadır. Baştan başa kare tabanlı ve çokgen
 planlı çok sayıda kule ile desteklenmiştir.

Savaşır (Cancak) Kalesi:
Posof ilçesine bağlı Savaşır (Cancak) köyünün güneydoğusunda, üç yanı
vadi ile çevrili sivri bir tepe üzerinde konumlandırılmıştır.

Kinzi Kalesi:
Ardahan’ın yaklaşık 30 km. batısında Bağdeşe (Kinzodamal) köyünün
kuzeyinde, Bülbülan Yaylası’nın güneydoğusunda yer alan bir kaledir.
Sevimli Kalesi:
Hanak ilçe merkezinin yaklaşık 18-20 km. güneydoğusundaki Sevimli (Vel)
köyünün takriben 500 m. güneyinde, Kura Nehri vadisinde, yarımada
biçimli sarp bir tepe üzerinde yer almaktadır.

Kalecik Kalesi:
Göle ilçesine bağlı Kalecik köyünün yaklaşık 450-500m. güneyinde, köyden
 gelen derenin oluşturduğu vadi eli Kura Vadisi’nin kesiştiği noktada
sarp bir alana kurulmuştur.

Şeytan Kalesi:
Çıldır ilçesinin Yıldırımtepe köyü civarında olan bu kalenin, Ortaçağ’da
 yapıldığı tahmin edilmektedir. Çıldır’a 1 km. uzaklıktaki Yıldırımtepe
köyünün yaklaşık 1,5 km. kuzeydoğusunda bulunan Karaçay Vadisi’nde
oldukça sarp bir alana inşa edilmiştir.

Kurtkale:
Çıldır ilçe merkezinin yaklaşık 36 km. kuzeydoğusundaki Kurtkale
nahiyesinin 1 km. güneyinde ve Gürcistan sınırında bulunmaktadır.
Yakınındaki nahiyeye de adını veren Kurtkale’nin tarihi ve adını nereden
 aldığı konusunda kesin bilgi yoktur.

Kazan Kale:
Ardahan’ın yaklaşık 12-13 km. kuzeydoğusunda, Kura Vadisi’nin nehrin
akış yönüne göre sağında, vadinin sınırlandığı dil biçimindeki yükselti
üzerinde yer almaktadır. Kesin tarihi bilinmeyen kale çevresinde, eski
yerleşim izleri mevcuttur.

Altaş (Ur) Kalesi:
Ardahan- Hanak karayolunun 18. km’sindeki Altaş (Ur) köyünün doğusunda
yer alan sivri bir tepe üzerine kurulmuştur. Tarihi kaynaklarda sadece
adı ve yeri belirtilen kalenin, ilk yapım tarihi kesin değildir. Ancak
7.- 8. yüzyıldan beri bu kalenin mevcut olduğu anlaşılmaktadır.
Kırnav Kale:
Hanak ilçesinin 5 km. güneyindeki Çayağzı köyünün yaklaşık 400 m.
batısında Ardahan– Hanak karayolu üzerinde Hanak Çayı kenarında yer
alır. Bu kalenin de kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Ancak bugünkü
kalıntıların, Ardahan Kalesi’ne ait kalıntılarla aynı duvar tekniğine
sahip olması dikkat çekicidir.

Ardahan Kora Köyü / Marka Köy Kora
Dünyanın En Tanınmış Köyü olarak Bilinir ve Marka Köy Kora Olarak
Tanımlanır.. Kora Köyü ardahan Şehir Merkezine 42 km uzaklıktadır.. Kora
 Köyü ile Komşu olan Köyler Hasköy Binbaşar Nebioğlu Yaylakarakolu
Ömerağa Tunçoluk Lehimli ve Hacıali Köyüdür

Ardahan Merkez Mevlit Efendi Camii:
Ardahan şehir merkezinde Halil Efendi Mahallesinde, kalenin yaklaşık
150-200 m. doğusunda yer almaktadır. Giriş kapısında bulunan kitabeye
göre, yapımı 1701 tarihinde inşa edildiği anlaşılmaktadır. Ancak bu
caminin yakın tarihlerde beden duvarlarının yarıdan yukarısı ve üst
örtüsü yenilenmiştir.

Posof Merkez Camii:
Posof merkez camisinin minberinde kitabeye göre 1868 tarihinde inşa
edildiği anlaşılmaktadır. Cami, boyuna dikdörtgen planlı olup, kesme
taşlardan yapılmıştır. İç yapısı Osmanlı mimarisini yansıtmaktadır.
Ayrıca caminin doğusunda yer alan dikdörtgen hazire alanında bulunan bir
 lahitte yazan 1771 tarihi caminin tarihinin minberindeki tarihinden
daha eskiye dayandığını düşündürmektedir.

Derviş Bey Camii
Ardahan da Tugay Komutanlığının yanında ki parselde inşaa edilmiş bulunmaktadır.
Cümle kapısı üzerinde,iki tarafta yatay dikdörtgen panolar halinde yer alan yazılarda h.1285/m.1869 tarihi okunur.Yapıya
 adını vermiş olan Derviş Bey’in kimliği hakkında biyografik bilgi
mevcut değildir.Caminin sağ ve sol tarafındaki panolarda “İslamdan daha
yüksek bir şeref yoktur”ibaresi ve altında 1285 tarihi verilmiştir.
Camii esas plan itibariyle dikdörtgen konumlu plan şemasına sahiptir.Girişin
 önünde yer alan mahfel,taşıyıcı ve kirişleme sistemiyle,ana hacmi iki
bölüm halinde ifadelendirmiş, böylece içten ahşap kubbe dıştan,dıştan
oturtma çatı ile örtülmüştür.Duvar kalınlığı 0.80m.olan yapının
Minareside camii gibi muntazaman kesme taştan imal edilmiştir.

Akçakale Ada Şehri Kalıntıları
Çıldır Gölü’nün içerisinde yer alan Akçakale Adası, doğal
güzelliklerinin yanı sıra, birinci derecede arkeolojik sit alanıdır.
Çıldır ilçe merkezinin yaklaşık 27 km. güneydoğusunda yer alan Akçakale
köyünün hemen batısında bulunan bir ada şehrine ait kalıntılardır.

23 ŞUBAT ARDAHAN
Ardahanın Kurtuluşu 1921 ardahanlılar günü ilan 2014

KURTULUŞ GÜNLERİ
Ardahan, Uzun Zamandan Beri Beklediği Kurtuluş Ve Şanlı Bayrağı¬mıza
Kavuşma Hülyasını 23 Şubat 1921 Günü Gerçekleştirdi. Gürcü
Bir¬liklerinin Şehri Boşaltmasının Ardın¬dan, Öğleden Sonra Yüzbaşı
Osman Bey’in Komutasındaki Türk Birlikleri Şehre Girdi. Halkın İçten
Karşılaması, Allah’a Yapılan Şükürler, Kesilen Kurbanlar Çok Güzel Bir
Havayı Aksettiriyordu. Ardahan’a Türk Bayrağı Çekildi. Tbmm, Doğu
Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Pa¬şa’ya Bir Teşekkür Telgrafı Çekti.
Fevzi Paşa Da Kazım Karabekir Paşa’ya Çektiği Telgrafta “Ardahan Ve
Artvin ‘İ Kurtaran Şark Ordumuzun Kahraman Komutanlarım Ve Askerlerini
Tebrik Ederim” Diyordu.24 Şubat
1921’de Ardahan Livası Adına Hamşioğlu Celal Ve İsa, İleri Gelenlerden
Mehmet Ali Ve Karaman İmzalarını Taşıyan Bir Telgraf Kâzım Paşa’ya
Teşekkür Olarak Gönderildi. Aynı Mealde Bir Telg¬raf Da Tbmm’ne
Gönderildi.
Şark Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa 24-26 Ekim Tarihleri Arasında
 Ardahan’ı Ziyaret Et¬miş, Beraberindeki Heyete Ermeni Ve Rusların
Burada Yaptıkları Kıyımları Anlatmıştır.
Ardahan’ın Kaza Haline Getirilişi 1926’ya Kadar Vilâyet Statüsünde
Bulunan Ardahan 30 Mayıs 1926 Tarih Ve 877 Sayılı Kanun İle Ka¬za Haline
 Dönüştürüldü. Bu Karar 26 Haziran 1926 Tarih Ve 404 Numaralı Resmî
Ceride’de İlan Edil¬miştir. 877 Numaralı Kanun “Teşkilat-I Mülkiye”
Kanunu Adını Taşımaktadır. Bu Kanunun Ardahan’ı İl¬gilendiren 1 Numaralı
 Cetveli Şöyledir. “İsimleri Belirtilen 1 Numaralı Cetvelde Yazılı Olan
Üsküdar, Beyoğlu, Ardahan, Çatalca, Gelibolu, Genç, Er¬gani, Siverek,
Kozan, Muş Ve Dersim Kazaya Çevrilmiştir.” Ardahan’ın İl Olması (1992)
Ardahan, Yarım Yüzyıldan Fazla, Tam 66 Yıl Kars İline Bağlı Bir İlçe
Olarak Yer Aldı. 27 Mayıs 1992 Ta¬rih Ve 3806 Sayılı Kanun İle Tekrar
1921’deki Gibi Bir İl Haline Getirildi. Ardahan’ın Bakanlar Kurulu
Kararıyla İl Yapıldığı 3806 Sayılı Kanunun 1. Maddesi Şöyledir: Madde 1-
 Kars İline Bağlı Ardahan İlçe Merkezi Olmak Ve Ekli (13) Sayılı Listede
 Adları Yazılı İlçe, Bucak, Kasaba Ve Köyler Bağlanmak Suretiyle Ardahan
 Adı İle “İl” Kurulmuştur
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 1926’ya Kadar Ardahan Milletvekilleri
Ardahan 1921’de Mutasarrıflık Haline Getirildiği İçin Kars Gibi Tbmm’de
Milletvekilleri İle Temsil Hakkına Sahip Oldu. İki Yasama Dönemi İçin Şu
 Milletvekillerini Seçmiş Ve Tbmm’ne Göndermiştir: I. Dönemde Ardahan’ı
Temsil Edenler, Hilmi Bey Ve Os¬man Server Bey’dir. Hilmi Bey 1885
Yılında Şavşat’ta Doğdu. Filibeli Mustafa Efendi’nin Oğludur.
Harbiye’den Mezun Oldu. İttihat Ve Terakki’de Aktif Bir Rol Üstlendi. I.
 Yasama Döneminin İkinci Milletvekili Osman Server Bey, Tarihî Atabekler
 Ailesindendir. 1886 Ahıska Doğumludur. Yüksek Tahsil İçin Avru¬pa’ya
Gitti. Almanya’da Ziraat, Maden Ve Kadastro Mühendisliği, Petersburg’da
Hukuk Tahsili Gördü. Millî İslam Şurası Ve Güneybatı Kafkas
Hükümetlerinin Kuruluşlarında Aktif Roller Aldı. 1921 Seçimlerinde
Ar¬dahan’ı Temsilen Ankara’ya Gitme Hakkı Kazandı. 1923’den Sonra
Mühendis Olarak Özel Kurumlarda Bu¬lundu. Atabek Soyadını Aldı. 1962
Yılında İzmir’de Geçirdiği Bir Trafik Kazasında Vefat Etti. 1923’deki
Iı. Dönemde Ardahan Üç Milletvekili İle Meclis’te Temsil Edildi.
Milletvekillerinin Hepsi Asker Kökenli İdiler. Bu Milletvekilleri Halit,
 Talat Ve Tahsin Beylerdir. Halit Paşa Kars Ve Ardahan’ı Kurtaran
Ordunun Komutanı Olan Halit Paşa’dır. Daha Sonra Karsı-Alan Soyadını
Almıştır. 1925’te Tbmm’de Vuruldu Ve Vefat Etti. Talat Bey 1922 Yılında
Ardahan Mutasarnflığı’na Tayin Edilmiş Ve Ertesi Yıl Ardahan’dan
Milletve¬kili Seçilmiştir. Sönmez Soyadını Alan Talat Bey 1950’de Vefat
Etmiştir. Tahsin Bey, I. Dünya Savaşında Rus İstilâsına Kadar Erzurum
Valiliği’nde Bulundu. 1923 Seçimle¬rinde Ardahan’dan Meclis’e Girdi.
Atatürk Tarafından Kendisine Üzer Soyadı Verilmiştir. Ardahan, Tekrar
İlçe Haline Getirilince Milletvekili Olarak Meclis’te Temsil Edilmesi
Sona Erdi.

23 ŞUBAT ARDAHANLILAR GÜNÜ
Ardahanlılar Günü Bütün Ardahanlıların Her Yerde Aynı Anda Aynı Günde
Kutladıkları Özel Bir Gündür Birçok Özel Günde Olduğu Gibi
Ardahanlılarda Kendilerinin Özel Günü Ve Bayramı Olan 23 Şubat
Kutlamalarına Daha Erkendende Başlıyabilmektedirler Ancak Ardahanlıların
 Resmi Özel Günü 23 Şubattır.. Ardahanlılar Günü Hersene 23 Şubat
Ardahanın Kurtuluş Yıldönümü İle Beraber Dünyanın Her Yerinde
Kutlanmaktadır. Ardahanlılar Günü Bireysel Olarakta Kutlanılıyor.
.Ardahanlıların Geneli Bu Özel Günü Evinde Veya İşyerinde
Kutluyor.Ardahanın Stk Dernek Kurum Ve Benzer Yapıları. Güne Özel
Çeşitli Etkinliklerde Yapmaktadırlar. Bu Özel Gün Bütün Ardahanlıların
Günüdür.. Bu Özel Gün İçin Her Ardahanlı. Her Ardahan Kurumu Stk’sı
Derneği Güne Özel Çeşitli Etkinlikler Yapma Hakkına Sahiptir .Ardahanın
Tanıtımınada Büyük Katkı Sağlıyan Dünya Ardahanlılar Günü.. Türkiye Ve
Dünyada Bir Çok İl İlçe Ve Köyün Tanıtımı Yapan Mehmet Ali Arslan’ın Bir
 Projesidir. Proje 2013 Yılında Ardahanlılarla Paylaşılmıştır Mevcut
Proje Ardahanlılar Tarafından Uygun Görünmüş Ve Ardahanlılar 23 Şubatı
Dünya Ardahanlılar Günü Olarak İlan Etmiştir Ardahanlılar Günü İlk
Olarak 23 Şubat 2014 Tarihinde Kutlanmaya Başlanmıştır…2014 Yılından
Beri Ardahanlılar Her Sene 23 Şubatta Çiftte Bayram Yaşıyor Çünkü 23
Şubat Ardahanlılar Günü’dür Çünkü 23 Şubat Ardahanın Kurtuluş
Yıldönümüdür.Ardahanlılar Her Sene 23 Şubatı Sabırsızlıkla Bekliyor.

23 Şubat Ardahanlılar Gününde Neler Yapılır?

Ardahanın tanıtımı. ardahanlıların aynı günde eğlenmesi gibi bir çok amacı olan 23 şubat ardahanlılar gününde neler yapılır?

23 Şubat Ardahanın Kurtuluş Günü Olmakla Beraber 2014 Yılından Beri
Dünyadaki Bütün Ardahanlılar Tarafından Ardahanlılar Günü Olarakta
Kutlanılıyor Peki 2014 Yılından beri Her Yerde Kutlanan Özeliklede
Bireysel Olarak Kutlanan 23 şubat Ardahanlılar Günü’nde Neler Yapılır?
Büyüklerin Elleri Küçüklerin Gözleri Öpülür Küskünler Barışır
Barıştırılır Medya Araçlarında Güne Özel Mesajlar Yayınlanır Stk Dernek
Kurum Ve Şahıslar Tarafından Güne Özel Etkinlikler Düzenlenir İşyerleri
Güne Özel İndirmli Kampanyalar Düzenlenir 23 Şubat Ardahanlılar Günü
Ardahanlılar Tarafından Bireysel Olarakta Kutlanan Özel Bir Gündür Bu
Özel Günde Ev Veya İşyerlerindede Eğlence Ve Mutluluk Ortamı Sağlanır Eş
 Akraba Dost Arkadas Ziyaretlerine Gidilir. Uzaktakilerle İletişim
Araçlarıyla İletişim Kurulur Ve Özel Günleri Kutlanılır.