"Azazel" (książka)/Streszczenie

Po południu 13 maja 1876 roku w moskiewskim parku Aleksandrowskim na ławce siedzi piękna młoda panna wraz z opiekunką. Podchodzi do nich młody mężczyzna sprawiający wrażenie pijanego. Chłopak wyznaje, że dziewczyna bardzo mu się podoba i chciałby ją pocałować. Starsza opiekunka chce przepędzić natręta, ale wtedy chłopak wyciąga rewolwer, kręci bębenkiem i strzela sobie w głowę.

Następnego dnia w moskiewskim Urzędzie Śledczym prystaw Gruszyn czyta najświeższe gazety. Towarzyszy mu dwudziestoletni rejestrator kolegialny Erast Pietrowicz Fandorin. Prystaw w pierwszej kolejności trafia na reklamę męskiego gorsetu, co wprawia młodego urzędnika w zakłopotania, gdyż on sam w tajemnicy nosi taki gorset. Gruszyn czyta także artykuł o lady Astair, słynnej angielskiej baronowej i filantropce, która prowadzi sieć esternatów – ośrodków dla sierot. W zeszłym roku baronowa otworzyła esternat w Petersburgu, a teraz planuje uczynić to samo w Moskwie. W końcu prystaw dochodzi do wiadomości o dziwnym samobójstwie studenta w parku Aleksandrowskim. Chłopak publicznie zastrzelił się na oczach spacerujących ludzi i zostawił po sobie pożegnalny list o nihilistycznej treści. Historia ciekawi Gruszyna, więc wysyła Fandorina do komisariatu, aby dowiedział się więcej na ten temat.

Erast Pietrowicz jedzie na policję, gdzie dowiaduje się, że samobójca nazywał się Piotr Kokorin i był jedynym synem oraz spadkobiercą bogatego fabrykanta, który zmarł parę lat wcześniej. Poprzedniego dnia Kokorin na oczach Jelizawiety von Evert-Kołokolcew oraz guwernantki Emmy Pfuhl strzelił sobie w głowę z rewolweru, w którego bębenku znajdowała się tylko jedna kula. Fandorin przekonuje się, że samobójca faktycznie zostawił dziwny list, w którym wspomniał o skórzanej teczce. Rejestrator kolegialny jedzie do mieszkania Kokorina, aby poszukać wspomnianej teczki. Na biurku znajduje zdjęcie pięknej kobiety podpisane jako „A. B.” oraz testament chłopaka. Student cały majątek odziedziczony po ojcu zapisał na cele dobroczynne lady Astair, a wykonawcą testamentu mianował Nikołaja Achtyrcewa.

Młody śledczy wraca do Gruszyna i zdaje mu ze wszystkiego relację. Fandorinowi sprawa wydaje się tajemnicza, gdyż testament spisany jest całkowicie poważnie i zgodnie z prawem, a list pożegnalny i samobójstwo wyglądają jakby były wyjęte ze sztuki komediowej. Prystaw w policyjnych raportach znajduje doniesienia o dwóch podobnych próbach samobójczych, które miały miejsce poprzedniego dnia, ale były nieudane. Za każdym razem młody człowiek strzelał sobie w głowę w rewolweru, kręcąc wcześniej bębenkiem. Porównując miejsca, gdzie miały miejsce próby, Gruszyn dochodzi do wniosku, że za każdym razem chodziło o tego samego chłopaka, który podążał wyznaczoną trasą i kilkukrotnie do siebie strzelał. Fandorin zwraca uwagę, że jeden ze świadków określił niedoszłego samobójcę jako studenta, co jest zastanawiające, gdyż Kokorin nie miał na sobie studenckiego ubrania, więc świadek nie mógł wiedzieć, że faktycznie jest studentem. Prystaw nie wierzy, że może mieć to jakiekolwiek znaczenie, ale chce, żeby Erast Pietrowicz wdrożył się w pracę urzędnika śledczego, więc poleca mu zająć się sprawą.

Fandorin spotyka się ze świadkami nieudanych samobójstw i ustala, że jednym z samobójców był Kokorin, ale drugim był garbaty młodzieniec w studenckim mundurze, co nie pasuje do opisu Kokorina. Rejestrator Kolegialny odwiedza dom barona von Evert-Kołokolcewa, gdzie rozmawia z jego córką Jelizawietą oraz jej guwernantką. Erast Pietrowicz od pierwszego wejrzenia zakochuje się w młodej dziewczynie, ale zdaje sobie sprawę, że z powodu różnic w statusie społecznym ich związek nie mógłby się udać. Guwernantka Emma Pfuhl opowiada, że w chwili samobójstwa Kokorina widziała garbatego studenta obserwującego całe wydarzenie zza ogrodzenia parku. Po tym jak padł strzał student szybko odszedł w przeciwną stronę.

Następnego dnia Erast Pietrowicz udaje się na wydział, gdzie studiował Kokorin, licząc, że spotka tam studenta opisanego przez guwernantkę. Wkrótce okazuje się, że garbatym młodzieńcem jest Nikołaj Achtyrcew – ten sam, którego Kokorin ustanowił wykonawcą swojego testamentu. Rejestrator kolegialny śledzi Achtyrcewa i jest świadkiem jak chłopak spotyka się z kobietą, której zdjęcie samobójca miał na biurku. Dama oznajmia Nikołajowi, że nie ma dla niego czasu i prosi, aby przyszedł do niej wieczorem, po czym odjeżdża śledzona przez Fandorina. Kobieta zatrzymuje się przed willą, a młody śledczy od stróża dowiaduje się, że mieszka tu Amalia Bieżecka. Erast Pietrowicz zostaje wpuszczony do środka, a kobieta oświadcza, że zorientowała się, że była śledzona, ale nie przeszkadzało jej to. Bieżecka dodaje, że lubi śmiałych mężczyzn i zaprasza Fandorina, żeby przyszedł o niej wieczorem.

Na wieczornym spotkaniu obecni są sami mężczyźni i Amalia. Wśród gości jest Achtyrcew oraz kapitan huzarów, hrabia Ipolit, który jako jedyny nie próbuje zaimponować gospodyni. Goście chcą porozmawiać na temat tajemniczej śmierci Kokorina, lecz Bieżecka ucina rozmowę i nakazuje, aby więcej do niej nie wracali. Obecni rozpoczynają grę w fanty, którą wygrywa Fandorin. W nagrodę Amalia musi odpowiedzieć mu szczerze na jedno pytanie. Rejestrator kolegialny pyta ją o to, co kobieta wie na temat śmierci Kokorina. Bieżecka odpowiada, że Piotr zabił się z powodu miłości do niej. Nagle między Achtyrcewem a hrabią Ipolitem dochodzi do sprzeczki. Amalia wyprasza kapitana huzarów z domu i prosi Fandorina, aby odprowadził pijanego Achtyrcewa.

Student proponuje, żeby odwiedzili jeszcze restaurację, bo ma ochotę zwierzyć się ze swoich problemów nowo poznanemu znajomemu. Przy winie opowiada Fandorinowi historię samobójstwa Kokorina:

Achtyrcew i Kokorin byli zakochani w Bieżeckiej i traktowali siebie jako rywali. Niedawno kobieta zażartowała sobie, że obaj są nudni i mogliby się chociaż pozabijać nawzajem. Studenci potraktowali jej słowa na poważnie i zdecydowali się stanąć do pojedynku. Amalia doradziła im, aby zagrali w amerykańską ruletkę, czyli wzięli rewolwer z jedną kulą, zakręcili bębenkiem i strzelali sami do siebie. W ten sposób uniknęliby skandalu związanego z morderstwem. Następnie Bieżecka poprosiła, żeby spisali testamenty, w którym cały swój majątek po śmierci przekazują na cele dobroczynne, a Achtyrcew zaproponował, aby spadkobierczynią została lady Astair ze swoimi przytułkami dla sierot. Następnego dnia Piotr i Nikołaj spotkali się i kolejno rzucali kośćmi, aby zdecydować, który strzela pierwszy. Spacerując po Moskwie, w sumie strzelali do siebie kilka razy. W końcu pech padł na Kokorina, który zastrzelił się w parku Aleksandrowskim.

Student ostrzega Fandorina przed Bieżecką, mówiąc, że to bardzo niebezpieczna kobieta oraz dodaje, że ona i hrabia Ipolit Zurow mają ze sobą niejasne relacje.

Erast Pietrowicz i Achtyrcew wychodzą z restauracji, a na zewnątrz nagle zostają zaatakowani przez mężczyznę o bardzo jasnych oczach. Napastnik sztyletem zabija Nikołaja, po czym dźga ostrzem rejestratora kolegialnego, wypowiadając przy tym słowo „azazel”. Ranny Fandorin traci przytomność.

Rejestrator kolegialny zostaje ciężko ranny, a lekarze przez dwa tygodnie zalecają mu leżenie w domu. Młody śledczy to, że jeszcze żyje zawdzięcza wyłącznie noszonemu gorsetowi, który częściowo zatrzymał ostrze sztyletu. Moskiewska policja zostaje postawiona na nogi z powodu zamordowania Achtyrcewa, który okazuje się krewnym bardzo wpływowych osób. Z Petersburga do Moskwy przyjeżdża Iwan Brilling specjalny wysłannik szefa żandarmerii.

25 maja Brilling odwiedza przebywającego w domu Fandorina i proponuje mu pracę w swoim oddziale powołanym do zbadania zabójstwa Achtyrcewa. Wysłannik ze stolicy okazuje się młodym, energicznym i bardzo spostrzegawczym śledczym, który od razu przypada Erastowi Pietrowiczowi do gustu. Rejestrator kolegialny opowiada mu o swoich odczuciach odnośnie Bieżeckiej, mówiąc, że jego zdaniem ta kobieta jest zła i zepsuta, ale to nie jej wina, bo prawdopodobnie tak została wychowana.

Następnego dnia Erast Pietrowicz przychodzi do Urzędu Śledczego, a nowy szef wyjaśnia mu tropy, które pojawiły się w śledztwie: pierwsza możliwość jest taka, że mężczyzna o jasnych oczach jest seryjnym mordercą oszalałym na punkcie demonizmu oraz okultyzmu i dlatego, zadając śmiertelny cios, wypowiedział słowo „azazel” będące imieniem jednego z biblijnych upadłych aniołów; drugim tropem jest Amalia Bieżecka, która dzień po morderstwie Achtyrcewa zniknęła bez śladu, a policji udało się ustalić, że posługiwała się fałszywymi dokumentami; kobieta prawdopodobnie żyła na koszt swoich bogatych adoratorów i wiedziała, że w trakcie śledztwa w sprawie zabójstwa na jaw wyjdzie jej kłamstwo związane z fałszywą tożsamością, więc postanowiła uciec z miasta; trzecim tropem jest hrabia Zurow będący znanym awanturnikiem pozbawionym zasad moralnych; wieczorem goście byli świadkami kłótni między hrabią i Achtyrcewem, więc Zurow mógł z zazdrości lub chęci zemsty zlecić zabójstwo studenta; ostatnim tropem jest powiązanie mordercy z organizacją nihilistów, którzy chcieli uderzyć w carat i arystokrację, zabijając jednego z przedstawicieli klasy wyższej. Brilling poleca Fandorinowi zająć się hrabią Zurowem, a on w tym czasie zacznie poszukiwać grupy terrorystów. Erast Pietrowicz proponuje, aby uwzględnili w śledztwie lady Astair, która bardzo skorzystała na śmierci Kokorina oraz Achtyrcewa. Brilling uważa, że to bez związku ze sprawą, gdyż lady Astair została wymieniona jako potencjalna spadkobierczyni przez przypadek przez samego Achtyrcewa, ale szef pozwala porozmawiać Fandorinowi z baronową, a potem zająć się obserwacją Zurowa.

Młody śledczy udaje się do esternatu, gdzie spotyka się z lady Astair. Podeszła wiekiem baronowa oprowadza go po swoim ośrodku i opowiada o panujących tu zasadach. Filantropka wierzy, że każde dziecko ma naturalny talent do czegoś, a zadaniem jej instytucji jest znalezienie tego ukrytego talentu, a następnie pielęgnowanie go i doskonalenie. Do esternatów trafiają wyłącznie osieroceni chłopcy, a w ośrodkach pilnie przyglądają im się opiekunowie, aby wykryć talent, który może się przejawić w ramach zabawy lub różnych zadań. Kadra opiekunów rekrutuje się głównie z dawnych wychowanków esternatów. Erast Pietrowicz poznaje Geralda Cunninghama oraz doktora Blancka – nauczycieli, którzy dawniej sami zostali przygarnięci przez lady Astair. Pierwszy z nich obecnie jest prawą ręką baronowej i zarządcą rosyjskich esternatów. Gdy Fandorin przekonuje się, że filantropka całkowicie poświęca się działalności charytatywnej, czuje się głupio, że podejrzewał ją o malwersacje związane z testamentami Kokorina i Achtyrcewa.

Rejestrator kolegialny powraca do Urzędu Śledczego, gdzie Brilling wtajemnicza go w plan obserwacji Zurowa. Hrabia w swoim mieszkaniu prowadzi nielegalne kasyno, gdzie nie obowiązuje konspiracja i każdy może bez problemu wejść. Fandorin incognito ma wieczorem pójść do Zurowa i obserwować jego otoczenie. Możliwe, że wśród gości pojawi się mężczyzna o jasnych oczach.

Wieczorem młody śledczy przychodzi do hrabiego. Szybko zostaje dostrzeżony przez gospodarza, który zaprasza go do gry przeciwko sobie. Erast Pietrowicz ogrywa Zurowa na dużą kwotę, lecz kapitan huzarów odmawia zapłaty i proponuje pojedynek, jeżeli Fandorin chce dochodzić swoich praw. Rejestrator kolegialny jest świadom, że nie miałby szans w pojedynku, gdyż hrabia uchodzi za doskonałego strzelca. Zamiast tego w przypływie emocji proponuje, że będą po kolei ciągnąć karty z talii, a ten, którego wskaże los, popełni samobójstwo. Zurow przyjmuje warunki i rozpoczynają grę. Już w pierwszej kolejce okazuje się, że Fandorin przegrał. Młody śledczy bez wahania bierze pistolet, wkłada lufę do ust i pociąga za spust. Broń jednak nie strzela. Hrabia śmieje się z Erasta Pietrowicza i prowadzi go do swojego gabinetu na prywatną rozmowę, podczas której wyjaśnia, że magazynek pistoletu był pusty, a on chciał sobie tylko zażartować z Fandorina. Rejestrator kolegialny wypytuje Zurowa o Bieżecką, udając, że jest w niej szaleńczo zakochany i chce ją odnaleźć. Hrabia, uważając Erasta Pietrowicza za swojego nowego przyjaciela, mówi mu prawdę o swoich uczuciach wobec Amalii – jego zdaniem to bardzo niebezpieczna kobieta, która rozkochuje w sobie mężczyzn, a następnie wykorzystuje ich do swoich celów; Zurow także kocha Bieżecką, lecz jednocześnie boi się jej i jej nienawidzi; Amalia jest tego świadoma i umiejętnie gra na jego uczuciach, wiedząc, na co może sobie pozwolić wobec hrabiego, który również potrafi być niebezpieczny. Zurow wyjawia Fandorinowi informacje o miejscu, gdzie można znaleźć Bieżecką – kobieta mieszka w hotelu „Winter Queen” w Londynie, gdzie podaje się za Miss Olsen.

Wróciwszy do Urzędu Śledczego, rejestrator kolegialny odbywa naradę z Brillingiem. Szef jest bardzo zadowolony ze swojego podopiecznego, gdyż dzięki jego ustaleniom nie tylko mogą skreślić Zurowa jako podejrzanego w sprawie morderstwa Achtyrcewa, ale także zdobyli adres Bieżeckiej i mogą ją aresztować za pośrednictwem służb dyplomatycznych. Brilling chce, aby teraz Fandorin pomógł mu w kwestii rozbicia organizacji terrorystów, na której trop udało się wpaść w Moskwie. Jednak Erast Pietrowicz chce przede wszystkim kontynuować wątek Bieżeckiej, gdyż ma podejrzenia, że w sprawę może być zamieszany brytyjski wywiad. Fandorinowi udało się ustalić, że wśród posiadłości odziedziczonych przez lady Astair po Kokorinie znajdowała się stocznia, gdzie zamówienia składała rosyjska marynarka. Natomiast wśród posiadłości odziedziczonych po Achtyrcewie były bakijskie szyby naftowe, a Brytyjczycy od dawna zabiegali o zdobycie dostępu do kaspijskiej ropy naftowej. Młody śledczy podejrzewa, że pod przykrywką esternatów działa brytyjski wywiad, czego lady Astair najprawdopodobniej nie jest świadoma i sama jest w ten sposób wykorzystywana. Brilling zgadza się, żeby Fandorin dyskretnie kontynuował swoje śledztwo w Londynie. Szef wskazuje młodemu śledczemu kontakt w londyńskiej ambasadzie – jest nim sekretarz Pyżow pracujący jednocześnie dla tajnych służb rosyjskich. W celu zapewnienia odpowiedniej przykrywki Erast Pietrowicz zostaje awansowany na radcę tytularnego i tymczasowo zatrudniony w ministerstwie spraw zagranicznych.

16 czerwca Fandorin dociera do Londynu i jedzie prosto do hotelu „Winter Queen”, gdzie melduje się pod fałszywym nazwiskiem i wypytuje portiera o miss Olsen. Przekupiony pracownik odpowiada, że miss Olsen nie mieszka w ich hotelu, ale od kilku lat codziennie przychodzą listy adresowane na jej nazwisko i każdego wieczoru odbiera je mężczyzna, który z opisu przypomina Erastowi Pietrowiczowi lokaja Bieżeckiej. Portier pokazuje młodemu śledczemu trzy koperty, które przyszły tego dnia – zostały one nadane w Stuttgarcie, Waszyngtonie i Rio de Janeiro.

Erast Pietrowicz czeka do wieczora, gdy do recepcji przychodzi kamerdyner Amalii odebrać listy. Po wyjściu z hotelu lokaj odjeżdża powozem śledzony przez Fandorina. Wkrótce obaj docierają do podmiejskiej willi. Młody śledczy zakrada się na teren posiadłości i przez okno zauważa Bieżecką. Ukrywając się za oknem, podsłuchuje rozmowę kobiety ze swoim lokajem i dowiaduje się, że są oni świadomi przyjazdu Fandorina do Londynu, lecz informacji tej nie zdradził im ich szpieg w rosyjskiej ambasadzie. Amalia odbiera od kamerdynera listy z hotelu, po czym notuje coś w teczce wyciągniętej z sejfu. Gdy Bieżecka wychodzi do łazienki, Erast Pietrowicz przez okno dostaje się do środka i przegląda dokumenty. W teczce znajduje kopertę adresowaną do Nicholasa Crooga z Petersburga, a w środku tabelę z niejasnymi zapisami – są w niej numery, kraje, stanowiska polityków, wojskowych i urzędników oraz daty. Nagle do pokoju wraca Amalia. Fandorin wyciąga pistolet i domaga się wyjaśnień. Kobieta uwodzi go, podchodzi do niego, po czym strąca lampę z biurka, a gdy w pomieszczeniu zapada całkowita ciemność, atakuje młodego śledczego. Nic nie widząc, Erast Pietrowicz strzela w mrok i słyszy odgłos padającego ciała. Szybko zabiera z biurka teczkę z dokumentami, wychodzi przez okno i ucieka z posiadłości. Biegnąc przez podwórze, dostrzega stojącego w krzakach hrabiego Zurowa.

Fandorin w pośpiechu zabiera swoje rzeczy i wymeldowuje się z hotelu „Winter Queen”, po czym wprowadza się do podrzędnego hoteliku w robotniczej części Londynu, gdzie podaje się za francuskiego malarza. Po nocnych wydarzeniach młody śledczy nabiera przekonania, że to Zurow uprzedził Bieżecką o jego przyjeździe. Erast Pietrowicz podejrzewa, że para prowadzi wspólnie ciemne interesy, a gdy odkryli, że Fandorin wpadł na ich trop, ściągnęli go do Londynu, aby zabić z dala od rosyjskiej policji. Nowo mianowany radca tytularny ponownie przegląda dokumenty zabrane z posiadłości i dochodzi do wniosku, iż jest to spis ważnych osobistości w różnych krajach całego świata, które anarchiści planują zamordować. Oznacza to, że brytyjski wywiad wcale nie jest zamieszany w sprawę, lecz to Brilling miał rację i za wszystkim stoi organizacja terrorystyczna. Erast Pietrowicz wysyła pocztą do Pyżowa swój obecny adres, licząc, że sekretarz ambasady pomoże mu uciec z Londynu i ostrzec Brillinga, które nawet nie podejrzewa, jak wielki zasięg mają działania terrorystów.

W nocy do pokoju wynajmowanego przez Fandorina przychodzi Pyżow. Radca tytularny opowiada mu o ostatnich wydarzeniach, lecz nie wspomina o swoich domysłach względem zabranych dokumentów. Sekretarz sugeruje, żeby Erast Pietrowicz jak najszybciej opuścił Londyn i proponuje, że następnego dnia zorganizuje łódź, która przetransportuje Fandorina na kontynent. Pyżow proponuje również, że dla bezpieczeństwa wyśle przechwyconą teczkę pocztą dyplomatyczną do Rosji, ale młody śledczy nie zgadza się, bo chce ją osobiście dostarczyć Brillingowi. Tej samej nocy do Erasta Pietrowicza przychodzi Bieżecka ze swoimi ludźmi. Okazuje się, że kula wystrzelona przez Fandorina wcale nie trafiła kobiety, która teraz chce odzyskać dokumenty. Amalia zabiera teczkę, a jej ludzie związują radcę tytularnego i planują utopić go w rzece. Młody śledczy ze strachem odkrywa, że Pyżow jest zdrajcą pracującym dla Bieżeckiej.

Przestępcy z okrzykiem „Azazel” wrzucają Erasta Pietrowicza do rzeki, ale on rozcina więzy dzięki ostrzu ukrytemu w rękawie i wypływa na powierzchnię. Gdy wysłannicy Amalii odchodzą, Fandorin wychodzi na brzeg, gdzie niespodziewanie trafia na Pyżowa celującego do niego z pistoletu. Sekretarz czuł, że młody śledczy jest sprytniejszy niż twierdzili pozostali, więc chciał się osobiście przekonać, że Fandorin nie żyje. Nagle pada strzał, ale nie z broni Pyżowa. Zdrajca został od tyłu zastrzelony przez Zurowa. Hrabia po uratowaniu Erasta Pietrowicz opowiada mu swoją historię:

Kapitan huzarów jest szaleńczo zakochany w Bieżeckiej. Kobieta zdaje sobie z tego sprawę i wykorzystuje uczucia Zurowa. Hrabia podał Fandorinowi jej londyński adres, bo liczył, że wtedy Amalia zajmie się młodym chłopakiem i jemu da spokój. Lecz po wyjeździe Erasta Pietrowicz z Moskwy Zurowa gryzła zazdrość i nie mógł przestać myśleć o tym, że Bieżecka i Fandorin spędzają wspólnie namiętne chwile. Hrabia sam przyjechał do Londynu, aby spotkać się z kochaną przez siebie kobietą, ale nie znalazł jej w hotelu „Winter Queen”, więc postanowił śledzić Fandorina, dzięki czemu dotarł do posiadłości, gdzie mieszkała Amalia. Gdy w willi padł strzał, a potem przez okno uciekł Erast Pietrowicz, Zurow domyślił się, że Bieżecka nie żyje. Zszokowany stał w krzakach i nie zareagował na przebiegającego obok Fandorina. Hrabia został na terenie posiadłości, skąd obserwował dalsze wydarzenia w willi. Wkrótce zorientował się, że Amalia żyje i był świadkiem, jak kobieta wraz ze swoimi ludźmi i Pyżowem odjechali z posiadłości. Śledząc ich, Zurow dotarł do hoteliku, gdzie mieszkał Fandorin i widział, jak przestępcy wyciągnęli związanego chłopaka, a następnie próbowali go utopić.

Teraz hrabia chciałby, żeby Erast Pietrowicz wyjaśnił mu, o co w tym wszystkim chodzi i odpowiedział na pytanie – czy on i Fandorin są sojusznikami, czy rywalami. Po uzyskaniu odpowiedzi Zurow planuje pojechać do Bieżeckiej i zastrzelić ją albo wywieźć z Londynu. Radca tytularny mówi, że nie może niczego wyjaśnić, ale on i Zurow nie są rywalami. Fandorin proponuje hrabiemu, żeby pozbył się Amalii, po czym mężczyźni żegnają się.

Po rozstaniu z hrabią Erast Pietrowicz podsumowuje swoją sytuację – przestępcy myślą, że nie żyje, więc nie będą go szukać, ale jemu nie uda się odzyskać teczki; nie może też zgłosić się po pomoc do ambasady rosyjskiej, bo nie wiadomo, kto jeszcze oprócz Pyżowa jest zdrajcą; w dokumentach znajdowały się wyłącznie czerwcowe daty zapisywane według kalendarza zachodniego, więc prawdopodobnie z końcem miesiąca Bieżecka wyśle teczkę do Nicholasa Crooga w Petersburgu, ale to właśnie dziś przypada koniec miesiąca w kalendarzu zachodnim. Fandorin udaje się na pocztę, żeby sprawdzić, czy możliwe jest dotarcie do Petersburga przed wysłaną przesyłką. Młody śledczy kalkuluje, że Amalia wieczorem odbierze listy, wpisze ich zawartość do tabeli i dopiero potem wyśle dokumenty, więc radca tytularny ma kilka godzin przewagi w wyścigu na dotarcie do stolicy Rosji.

25 czerwca Fandorin dojeżdża do Petersburga i od razu udaje się do urzędu pocztowego, gdzie w przebraniu obserwuje, kto odbierze kopertę z Londynu. Wkrótce po przesyłkę przychodzi pośrednik, który następnie przekazuje ją Cunninghamowi, głównemu zarządcy rosyjskich esternatów. Bogatszy o tę wiedzę, Erast Pietrowicz próbuje skontaktować się z Brillingiem i dowiaduje się, że jego szef także przebywa w stolicy. Gdy spotykają się, Brilling jest bardzo zaskoczony, widząc Fandorina, gdyż myślał, że ten nie żyje, bo nie otrzymał od niego żadnych wiadomości z Londynu, a rosyjska ambasada twierdziła, że nie zgłosił się do nich. Szef opowiada Erastowi Pietrowiczowi o tym, co działo się podczas jego nieobecności. Brilling wraz ze swoimi agentami przeprowadził atak na wykrytą kryjówkę terrorystów, ale żadnego przestępcy nie udało się złapać żywego. Śledczy są zdania, że to kończy sprawę organizacji „Azazel”. Fandorin opowiada o swoich przygodach i zaprzecza, jakoby był to koniec „Azazela”. Jego zdaniem to Cunningham jest przywódcą organizacji, która swoimi wpływami obejmuje cały świat i działa pod przykrywką niczego nieświadomej lady Astair. Radca tytularny przemyślał swoje wcześniejsze hipotezy i doszedł do wniosku, że tabela Bieżeckiej nie zawierała planowanych ofiar „Azazela”, lecz członków organizacji rozsianych w różnych krajach. Brilling i Erast Pietrowicz decydują się na jak najszybsze aresztowanie Cunninghama. Przed wyruszeniem do esternatu szef odbiera Fandorinowi jego pistolet, twierdząc, że jest przestarzały i wręcza mu nowy model broni bardziej adekwatny dla policyjnego agenta.

Obaj śledczy jadą do sierocińca na spotkanie z Cunninghamem. Zarządca jest zaskoczony wizytą i nie rozumie jej powodu. Prowadzi policjantów do gabinetu na piętrze, żeby w spokoju porozmawiać. Niespodziewanie Brilling wyciąga pistolet odebrany wcześniej Fandorinowi i strzela Cunninghamowi w głowę, po czym celuje do młodego śledczego. Okazuje się, że Brilling jest członkiem „Azazela”. Zabił zarządcę esternatów z broni Erasta Pietrowicza i teraz chce zabić samego Fandorina, gdyż ten za łatwo rozwiązał tajemnicę organizacji. Po pozbyciu się Fandorina powie policji, że Cunningham i chłopak pozabijali się nawzajem. Erast Pietrowicz rzuca się gwałtownie na swojego szefa i obaj wypadają przez okno. Spadając, Brilling zostaje przebity przez konar drzewa rosnącego na zewnątrz i umiera, wypowiadając słowo „Azazel”.

Cały następny dzień policjanci przeszukują esternat, a Fandorin stara się rozszyfrować dokumenty przysłane Cunninghamowi przez Bieżecką. Razem z szefem żandarmerii stwierdzają, że jedyny trop to członkowie organizacji wymienieni przez Amalię w tabeli. Do rosyjskich ambasad zostają rozesłane depesze z pilnym poleceniem identyfikacji polityków, wojskowych i urzędników pracujących dla „Azazela” w różnych krajach. Erast Pietrowicz decyduje się odwiedzić lady Astair w Moskwie i porozmawiać z nią na temat Cunninghama. Chociaż baronowa nie była świadoma sekretnej działalności swojego zarządcy, dobrze go znała i Fandorin liczy, że będzie mogła podzielić się ważnymi dla śledztwa informacjami.

Wieczorem 27 czerwca Erast Pietrowicz wyrusza do Moskwy. Podczas podróży przegląda odpowiedzi ambasadorów z informacjami o zidentyfikowanych członkach „Azazela”. Młody śledczy stwierdza, że wszystkich członków organizacji łączy niewiadome pochodzenie i brak informacji o dzieciństwie oraz młodości.

W pociągu Fandorin spotyka barona von Evert-Kołokolcewa i jego córkę. Dziewczyna przyznaje, że pamięta Erasta Pietrowicza i często go wspominała od czasu pierwszego spotkania. Młodzi zbliżają się do siebie podczas wspólne podróży, a żegnając się, Jelizawieta prosi Fandorina, żeby ich odwiedził.

Prosto z dworca radca tytularny jedzie do moskiewskiego esternatu, żeby porozmawiać z lady Astair. Gdy baronowa opowiada o przeszłości Cunninghama i o tym, że zawsze był ambitnym i żądnym władzy chłopcem, młody śledczy dochodzi do wniosku, że Cunningham wykorzystał instytucję esternatów i wychowywał wiernych sobie chłopców, którzy po latach obejmowali wysokie pozycje w różnych krajach, zachowując przy tym lojalność wobec swojego opiekuna. Właśnie ci wychowankowie tworzą „Azazela”. Po chwili Fandorin przypomina sobie, że rosyjskim dyplomatom udało się zidentyfikować kilku członków organizacji i są oni w wieku podobnym do Cunnighama, więc to niemożliwe, żeby zarządca sam ich wychowywał, co oznacza, że to podeszła wiekiem lady Astair przewodzi „Azazelowi”. Erast Pietrowicz wyjawia baronowej swoje domysły, a kobieta przyznaje się i opowiada o swoich działaniach:

Gdy wiele lat temu zaczęła opiekować się osieroconymi dziećmi, szybko zdała sobie sprawę, że ratuje pojedyncze istoty, a w tym czasie milion innych ginie. Zrozumiała, że jej życiowym powołaniem jest doprowadzenie do zmiany świata na lepsze. W tym celu wychowywała dzieci, odnajdując w nich wrodzone talenty i pielęgnując je. Następnie dzieci były wysyłane w świat, gdzie stawały się ważnymi politykami, wojskowymi, przedsiębiorcami, naukowcami, artystami i zmieniały świat w taki sposób, żeby go naprawić i mniej ludzi musiało cierpieć. Niestety cel baronowej wymagał dużych pieniędzy, więc agenci „Azazela” przekonywali ludzi takich, jak Kokorin i Achtyrcew, żeby spisali testament, w którym cały majątek dziedziczy lady Astair, a następnie agenci doprowadzali do ich śmierci. Potem Brilling i jemu podobni członkowie organizacji tuszowali sprawę i dbali, żeby śledczy nie trafili na trop „Azazela”.

Radca tytularny jest zaskoczony szczerością baronowej, ale kobieta tłumaczy, że polubiła Fandorina i chciała powiedzieć mu prawdę. Poza tym i tak nie pozwoli mu tak po prostu wyjść z esternatu. Do gabinetu wchodzą ludzie lady Astair, w tym doktor Blanck, który chce chloroformem uśpić Erasta Pietrowicza. Młody śledczy wstrzymuje oddech podczas aplikowania chloroformu i tylko udaje nieprzytomnego.

Myśląc, że Fandorin jest nieprzytomny, służący baronowej zanoszą młodego śledczego do laboratorium Blancka, gdzie naukowiec planuje poddać go eksperymentowi czyszczącemu pamięć. Erast Pietrowicz wyciąga pistolet i zabija Blancka, po czym rusza na poszukiwania lady Astair. W końcu znajduje ją w tajnym pomieszczeniu ukrytym w podziemiach esternatu. Gdy Fandorin wchodzi do pokoju, zatrzaskują się za nim drzwi, a baronowa wyjaśnia, że nie może pozwolić, aby młody śledczy zniszczył dzieło jej życia. Kobieta aktywuje bombę zegarową i tłumaczy, że zginie razem z Erastem Pietrowiczem, lecz „Azazel” będzie kontynuował swoją działalność nawet po jej śmierci. Fandorin błaga lady Astair, żeby go wypuściła, mówiąc, że jest zakochany w Jelizawiecie. Baronowa, która polubiła Erasta Pietrowicza, odpowiada, że pozwoli mu odejść, jeżeli obieca, że polowanie na wychowanków „Azazela” nie stanie się celem jego życia. Radca tytularny daje słowo i kobieta wypuszcza go z piwnicy. Chwilę po tym, jak Fandorin wybiega z esternatu w podziemiach dochodzi do wybuchu.

Mimo obietnicy młodego śledczego, policja rozpoczyna prześladowania absolwentów „Azazela”. Oba rosyjskie esternaty zostają zamknięte, a dzieci z powrotem wyrzucone na ulice. O ogólnoświatowym spisku zostają poinformowane tajne służby innych państw. Zidentyfikowani członkowie „Azazela” są odsuwani od zajmowanych stanowisk, a ludziom o niewiadomym pochodzeniu blokuje się ścieżki kariery.

29 września dochodzi do ślubu Jelizawiety von Evert-Kołokolcew i Erasta Pietrowicza Fandorina. Jadąc z cerkwi do mieszkania, Fandorin dostrzega chłopców w niebieskich mundurkach żebrzących na ulicach, dawnych wychowanków esternatów. Młody śledczy odczuwa wyrzuty sumienia, że złamał słowo dane lady Astair. W nowym domu młodej pary tuż przed przyjęciem Jelizawieta zamyka się z mężem w pokoju, aby wypytać o powód jego smutnego nastroju. Radca tytularny opowiada jej losach sierot z esternatów. Niespodziewanie do mieszkania przychodzi kurier z przesyłką od tajnej policji rosyjskiej. Do paczki dołączony jest list, a młoda para domyśla się, że są to gratulacje z okazji ślubu. Fandorin podchodzi do okna, aby w świetle przeczytać list. Przez okno spogląda na woźnicę, który przywiózł kuriera i rozpoznaje w nim mężczyznę o jasnych oczach, zabójcę Achtyrcewa. Erast Pietrowicz wyskakuje przez okno i biegnie zatrzymać przestępcę. Nagle w pokoju, gdzie została Jelizawieta dochodzi do wybuchu, a fala uderzeniowa przewraca Fandorina. Młody śledczy zauważa, że list dołączony do przesyłki jest napisany pismem lady Astair. Zauważa również leżącą na ziemi urwaną dziewczęcą rękę ze złotą obrączką na palcu.

Pijany Fandorin w poszarpanym ubraniu przechadza się po ulicach Moskwy. Mieszkańcy omijają go, ale zwracają uwagę na pewien szczególny fakt – młodzieniec mimo wieku ma śnieżnobiałe włosy na skroniach.