Sprawiedliwa I Doskonała Loża Staszic pod Wschodem Zagłębia

*Sprawiedliwa I Doskonała Loża Staszic pod Wschodem Zagłębia* - Wolnomularska Loża Sosnowiecka

## Początki

W Zagłębiu loża wolnomularska powstała dość późno, bo w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Nad realizacją przedsięwzięcia czuwał ówczesny Wielki Mistrz Wielkiej Loży Narodowej – Andrzej Strug.

## Założenie

Do jej założenia doszło 14 Marca 1924 roku w Sosnowcu. Treść pierwszego protokołu zagłębiowskiej loży znajduje się w publikacji L. Chajna „Wolnomularstwo w II Rzeczypospolitej”. Uroczysta inauguracja loży miała miejsce szóstego maja. W rejestrze Wielkiej Loży, zagłębiowskiej filii sztuki królewskiej przyporządkowano liczbę XVI. Jej założycielami byli: Ludwik Berbecki, Ignacy Bereszko, Józef Kozłowski, Adam Pawełek, Antoni Bogucki, Adam Piwowar i Witold Wyspiański. Każdy z nich przyjął tak zwane imię zakonne. Przykładowo Adam Piwowar w ramach loży występował jako Jan Krzemień. Jej posiedzenia z powodu braku własnej siedziby odbywały się w Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej oraz Busku Zdroju u mieszkających tam członków organizacji.

## Nazwa

Początkowo zagłębiowska loża nosiła nazwę *Staszyc*, a następnie *Staszic*. Nazwa nawiązywała do patrona sosnowieckiego gimnazjum, w którym wspomniany Witold Wyspiański pełnił funkcję nauczyciela. Zwierzchnikiem zagłębiowskiej loży była Wielka Loża Narodowa. Ostatecznie lożę nazwano *Sprawiedliwą I Doskonałą Loża Staszic pod Wschodem Zagłębia*

## Sztuka Królewska

W zagłębiowskiej „sztuce królewskiej” należącej do tzw. „wolnomularstwa błękitnego” (występowały w nim trzy stopnie: ucznia, czeladnika oraz mistrza) pokładano nadzieję, iż będzie ona ośrodkiem, skupiającym członków z obu stron Brynicy.

## Pochodzenie Członków

Co ciekawe, nierzadko należały do niej osoby związane z Polską Partią Socjalistyczną, a także mające związki z innymi lożami. Pochodziły one z takich miast jak: Dąbrowa Górnicza, Kraków, Lwów, Olbrachcice czy Warszawa.

## Rozwiązanie

Po zamachu majowym w 1926 roku, doszło do sporów pomiędzy członkami loży między innymi na tle politycznym. Dotyczyły one stosunku do obozu reprezentowanego przez marszałka Józefa Piłsudskiego oraz wartości wolnomularskich. Konflikt ten doprowadził w roku 1932 do tak zwanego uśpienia zagłębiowskiej sztuki królewskiej. Loża *Staszic* wznowiła swoją działalność dopiero 14 Czerwca 1935 roku. Definitywne zakończenie jej działalności (i lóż wówczas istniejących na terenie Polski) nastąpiło 26 Października 1938 roku. Miało to związek z ówczesną polityką władz II RP

Wielka Loża wiedziała od dłuższego czasu o planach władz, stąd decyzja o zakończeniu funkcjonowania w Polsce sztuki królewskiej. Aczkolwiek z dużą dozą prawdopodobieństwa można założyć, iż Ministerstwo Spraw Wewnętrznych drogą nieoficjalną wysłało sygnał do kierownictwa Wielkiej Loży aby ta zaprzestała swojej działalności. Sam dekret podpisany przez Ignacego Mościckiego w tym przypadku był tylko formalnym potwierdzeniem woli polskich władz, które nie tolerowały opozycji i organizacji, chcących mieć wpływ na funkcjonowanie kraju, bez jakiejkolwiek kontroli ze strony państwa.

Pomimo takiego rozwoju wydarzeń loża zbierała się jeszcze kilkakrotnie nieformalnie. Warto w tym miejscu dodać, iż po samorozwiązaniu się zagłębiowskiej loży, a następnie podpisaniu wspomnianego dekretu, w mieszkaniach części członków „Staszica” urządzono rewizje. Znalezione tam materiały dotyczące polskiego wolnomularstwa wysłano do stolicy. Jednakże jak twierdzi L. Hass sprawa zagłębiowskiej „sztuki królewskiej” nie miała dalszego ciągu. Władze ograniczyły się do pokazu siły, który miał być czytelnym sygnałem dla masonerii, że MSW zna jej środowisko i nie dopuści do jej ewentualnego odrodzenia w przyszłości, ani tym bardziej działalności w tak zwanympodziemiu.

## Źródła

* http://klubzaglebiowski.pl/?p=2242
	+ Chajn L., Wolnomularstwo w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1975
	+ Chajn L., Wolnomularstwo polskie 1920 – 1938, Warszawa 1984
	+ Hass L., Masoneria Polska XX wieku. Losy, loże, ludzie, Warszawa 1993
	+ Hass L., Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 1999
	+ Kargol A, Środowisko wolnomularskie w międzywojennym Sosnowcu, Sosnowiec 2010;