recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Christine Pritchard

Actor llwyfan a theledu oedd **Christine Pritchard** oedd yn adnabyddys am ei gwaith ar gyfresi megis Dinas, Anita a Rala Rwdins.

## **Bywyd cynnar**

Ganed a magwyd Christine yn Nghaernarfon yn unig blentyn. Dwyieithog oedd yr aelwyd gyda Christine yn siarad Saesneg gyda'i thad a Cymraeg gyda'i mam.

Cafodd ei addysg yn ysgol Huw Owen, ysgol ramadeg Caernarfon ble magodd ddidordeb mewn drama, dan arweiniaid yr athro hanes Mr Steven Claridge a Mr Hobson yr atho Saesneg.

Tra yn y chweched cafodd ei derbyn gan Wilbert Lloyd Roberts i ymuno a rep radio'r BBC ym Mangor.

Aeth yn ei blaen i astudio yn y brifysgol yn Mryste ble astudio ble cafodd radd yn mewn Saesneg, Lladin a Drama.

Yn dilyn i gradd aeth yn ei blaen i wneud blwyddyn tystysgrif dysgu cyn gwirfoddoli fel athrawes ar ynys St Kitts ble bu'n dysgu Saseneg a Ffraneg.

Wedi dychwelyd o St Kitts bu'n byw yn llundain fel athrawes. Tra'n dysg mewn ysgol yn Putney cafodd flas ar gynhyrchu dramau ac yn 1969 cafodd gyfweliad llwyddiannus gyda Cwmni Theatr Cymru.

## **Gyrfa**

Cafwyd cyflwyniad Christine fel rhan o Gwmni Theatr Cymru yn chwarae y brif ran yn ddrama Roedd Caterina o Gwmpas Ddoe yn cymryd dros y rhan gan Gaynor Morgan Rees.

Ar ddechrau'r 1970au camodd o'r llwyfan i'r sgrin fach, gan ymddangos ar gyfresi fel Glas y Dorlan, Y Rhandir Mwyn a Enoc Huws.

Yn yr 80au, wedi dyfodiad S4C daeth yn adnabyddus ym chwarae gymeriad Ruth Gregory yn yr opera sebon Dinas.

Yn y 1990au chwaraeodd rhan y brif gymeriad yn Rala Rwdins. Bu hefyd yn ymddangos mewn dramau megis Pris y Farchnad. Yn Pobol y Cwm bu'n portreadu Laura Metcalffe, un o dair cymeriad iddi chwarae yn y gyfrestros ei gyrfa.

Roedd hi hefyd yn un o gast rheolaidd opera sebon BBC Radio Cymru am flynyddoedd sef Eileen/Rhydeglwys a bu'n brif gymeriad (sef 'Hilda') mewn dwy gyfres o Bisgits a Balaclafas

Yn fwy diweddar roedd ganddi rannau ar ddrmau megis Anita, Deian a Loli, 35 Awr ac Un Bore Mercher.

Roedd yn adnabyddus i gynulleidfaoedd di-Gymraeg hefyd, gan ymddangos ar gyfresi Saesneg fel Tourist Trap, Doctors, Stella ac Indian Doctor.

## **Bywyd personol**

Cyfarfododd Christine a'i gŵr Peter ar yr M4. Bu briodi'r ddau a cael un merch, Angharad.

## **Marwolaeth**

Bu farw ar y 14ed o Chwefror 2023 yn 79 oed.

Wrth siarad ar raglen Post Prynhawn dywedodd Graham Jones, cynhyrchydd y gyfres Dinas ar S4C rhwng 1985 ac 1991 fod Christine Pritchard - a oedd yn actio rhan Ruth Gregory - "wastad yn 'neud ei gorau. Ro'dd hi wastad wedi paratoi mor drylwyr. O'dd hi'n darllen y sgript i gyd, yn gwybod yn union sut i chwarae'r cymeriad a sut i chwarae i'r camera," meddai.
"Doedd dim diwedd ar ei brwdfrydedd hi. O'dd hi'n gallu troi ei llaw i fod yn unrhyw gymeriad. Mae'n anodd meddwl ei bod wedi mynd. Fe fyddaf yn ei cholli hi."

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ Beti a'i Phobol: 15 Mai 1986
2. ↑ Beti a'i Phobol: 20 Mehefin 1993
3. ↑ Morgan, S 2012, Hanes Rhyw Gymraes, Y Lolfa. ISBN: 1847715478, 9781847715470
4. ↑ https://www.spotlight.com/2852-0193-5704
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/64151119
Pawb a'i Farn

Rhaglen deledu ar S4C yn trafod materion cyfoes yw ***Pawb a'i Farn***. Mae'r sioe yn teithio i wahanol leoliadau yng Nghymru gan wahodd cynulleidfa leol i osod cwestiynau i banel o wleidyddion a phobl amlwg.

Cychwynnodd y rhaglen ym mis Mai 1993 a chynhyrchir y rhaglen gan BBC Cymru i S4C. Betsan Powys yw'r cyflwynydd presennol.

## **Fformat**

Mae'r rhaglen yn trafod pynciau llosg y dydd yn ogystal â materion lleol. Gwahoddir pedwar panelydd i gymerid rhan, wedi eu dewis i adlewyrchu ystod o safbwyntiau gwleidyddol.

Yn wahanol i raglenni tebyg fel Question Time, i ddechrau roedd y cyflwynydd yn arwain y drafodaeth ar ei draed o flaen y gynulleidfa tra bod y panelwyr yn eistedd tu ôl i ddesg.

Ers 2015 mae'r cyflwynydd wedi eistedd gyda'r panelwyr tu ôl i'r ddesg.

## **Cyflwynydd**

 Betsan Powys | 2020-

Y cyflwynydd gwreiddiol oedd Gwilym Owen. Ar ddiwedd 1994 daeth Huw Edwards yn gyflwynydd am bedair blynedd gyn iddo basio'r awenau i Dewi Llwyd.

Darlledwyd sioe gyntaf Dewi o Amlwch yn 1998 a bu'n arwain y drafodaeth am 21 mlynedd. Cyflwynodd ei sioe olaf o Landudno ar 2 Tachwedd 2019, wythnos cyn etholiad cyffredinol 2019.

Wedi cyfnod y pandemig COVID-19 cychwynodd gyfres newydd ar 15 Gorffennaf 2020 gyda chyflwynydd newydd, Betsan Powys.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=VUxxDwAAQBAJ&pg=PT34&lpg=PT34&dq=%22pawb+a%27i+farn%22+%22huw+edwards%22+1994&source=bl&ots=cBUhT2iXjE&sig=ACfU3U393ZpVd8768WfrnWgYSOSAHCdwUA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiLsMX5sLnqAhV0SEEAHSxmCh0Q6AEwCnoECAoQAQ#v=onepage&q=%22pawb%20a'i%20farn%22%20%22huw%20edwards%22%201994&f=false
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/50604825
Manon Prysor

Actores sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Craith a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd yng Nghwm Prysor ger Trawsfynydd. Mae hi'n chwaer i'r awdur a bardd Dewi Prysor.

Cafodd ei addysg cynnar yn Ysgol y Moelwyn ym Malenau Ffestiniog.

Astudiodd radd mewn drama ym Mhrifysgol Aberystwyth, yn graddio yn 1990.

## **Gyrfa**

Mae ganddi brofiad fel tiwtor celfyddydau perfformio, awdur a chyfarwyddwr theatr.

Roedd Manon yn Ddarlithydd Celfyddydau Perfformio yng Ngholeg y Drindod rhwng 1996-1999.

Rhwng 2000 a 2002 bu'n ymddangos at Pobol y Cwm fel y cymeriad Alison Owen.

Mae Manon yn aelod o ‘Syrcas Cimera’ yng Ngogledd Cymru.

Erbyn hyn mae Manon yn diwtor Cymraeg gyda Phrifysgol Bangor ac yn gweithio gyda Theatr Ieuenctid Ynys Môn.

Yn 2019 ymddangosodd yn yr ail gyfres o Craith fel Rhian Jenkins.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://yffenastgron.wordpress.com/2014/03/29/troedio-terfyn-plwy-trawsfynydd-codi-arian-i-gymdeithas-motor-niwron/
2. ↑ https://www.spotlight.com/3511-3424-5134
3. ↑ https://www.thegoodlifeexperience.co.uk/news-blog/2019/8/8/pen-bar-lag-ar-agor
4. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/manon-prysor/
Dyddiadur Dyn Dwad

Drama gomedi wedi ei seilio ar y llyfr *Dyddiadur Dyn Dŵad* gan Dafydd Huws, ac yn dilyn anturiaethau Goronwy Jones, dyn ifanc sy'n symud o Gaernarfon i Gaerdydd i weithio mewn siop garpedi yn nechrau'r 70au.

Darlledwyd gyntad ar S4C yn mis Rhagfyr 1989.

## **Plot**

Mae Goronwy (Llion Williams) yn dod i Gaerdydd o'r gogledd i ledu llwch ei ffrind ar Barc yr Arfau a chyn hir yn dechrau ysgrifennu dyddiadur ym mhapur bro'r ddinas, Y Dinesydd, yn sôn am ei brofiadau meddwol yn y 'New Ely' a'r 'Golden Bengal'.

Mae ei erthyglau yn gwneud argraff ar 'bobl barchus' y brifddinas am y rhesymau anghywir ac o fewn dim mae e'n arwr i'r 'hogia' ond yn elyn i'r crach.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/52296696
2. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/566610-colli-dafydd-huws-dwad
3. ↑ http://dinesydd.cymru/dyndwad.php
Emyn Roc a Rôl

Cyfres ddrama oedd ***Emyn Roc a Rôl*** a ddarlledwyd ar S4C yn 2004 a 2005.

Roedd y ddrama gomedi ysgafn yn dilyn hynt a helynt grŵp pop "Y Disgyblion" yn yr 1980au, yn ystod oes aur grwpiau pop Cymraeg.

## **Cynhyrchiad**

Daw teitl y gyfres o gân y band roc Angylion Stanli.

## **Darllediad**

Cychwynnodd y gyfres ar nos Sul am 9pm, 28 Mawrth 2004. Darlledwyd ail gyfres yn 2005 gyda rhifyn Nadolig estynedig.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/gogleddddwyrain/papurau\_bro/y\_bedol/newyddion/gorffennaf04.shtml
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/S4C+is+seeking+your+memories+for+show.-a0114526562
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Er+mwyn+Roca+Rl%3B+Emyn+Roc+a+ROl+S4C%2C+Nos+Sul%2C+9pm%3B+ailddarllediad+Nos...-a0138338159
Almanac

Rhaglen ddrama ddogfen oedd **Alamanc** gyda pob pennod wedi'i seilio ar ddigwyddiadau a chymeriadau hanesyddol.

Darlledwyd ar S4C rhwng 1982 a 1986.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p045ty70
2. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21849489930002419
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p045ty77
Hafod Henri

### Cyfarwyddwr

Brydan Griffiths, Rhydderch Jones, Bryn Richards, Gwyn Hughes Jones, Gareth Rowlands

## Darllediad

### Rhediad gwreiddiol

5 Chwefror 1984 - 27 Hydref 1987

Cyfres gomedi sefyllfa yw **Hafod Henri**. Darlledwyd tair cyfres ar S4C rhwng 1984 a 1987.

Creuwyd y gyfres gan Rhydderch Jones a Gwenlyn Parry.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://archives.library.wales/index.php/hafod-henri
Arwel Roberts

Actor, cerddor a dyn camera yw Arwel Wyn Roberts sy'n adnabyddus am fod yn aelod o'r grwp pop Mega ac am ynddangos mewn cyfresi megis Rownd a Rownd ac Emyn Roc a Rôl.

## **Bywyd cynnar**

Astudiodd Arwel gwrs BTEC mewn celfyddydau perfformio ym Mangor ac roedd hefyd yn aelod o Glanaethwy.

## **Gyrfa**

Ennillodd Arwel gyfres gynta' y gyfres dalent Tip-top, efo Ray Gravell, Caryl Parry Jones a Dewi Pws ar y panel.

Aeth yn ei flaen i ymuno a gast gwreiddiol Rownd a Rownd. Roedd yn chwarae rhan Roger Morgan, mab y siop a'r *loveable rogue* oedd bob amser mewn trwbl.

Yn 1998 enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru gyda'r gan Rho dy Law.

Ar ôl pedair blynedd ar gyfres Rownd a Rownd, bu'n rhaid i Arwel ffarwelio â Roger, gan ei fod bellach yn aelod o fand Mega. Dychwelodd i gyfres pump am gyfnod byr er mwyn gorffen stori'r cymeriad. Gwnaeth ei ymddangosiad olaf yn y gyfres ar nos galan 2000.

Roedd yn aelod o Mega am dair blynedd.

Yn 2004 cafodd un o'r prif rannu yn y gyfres gomedi Emyn Roc a Rôl.

Wedi'r gyfres hyn arhosodd Arwel ym myd teledu ond yr ochr arall i'r sgrin, fel dyn camera ar gynyrchiadau fel Songs of Praise.

Yn 2006 rhyddhaodd EP unigol o'r enw Mewn Byd Mor Fawr.

## **Bywyd personol**

Mae Arwel yn byw gyda'i deulu yn ardal Castell-nedd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/57485643
2. ↑ https://music.apple.com/gb/album/mwy-na-mawr/1456281642
3. ↑ https://open.spotify.com/album/112V87PILZVGSnPh4kOooR
Gareth John Bale

Actor a cyfarwyddwr yw **Gareth John Bale** sy'n adnabyddus am ymddangos mewn nifero gynhyrchiadau theatr yn ogystal a dramau teledu megis Y Pris, 35 Awr a Grav.

## **Bywyd cynnar**

Daw Gareth o Ynysmeudwy.

Astudiodd yn Ngholeg Cerdd a Drama Caerydd.

## **Gyrfa**

Mae Gareth wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau theatr gan gynnwys The 39 Steps (Black Rat Productions), Romeo & Juliet (Clwyd Theatr Cymru) a Buzz (Sherman Cymru).

Yn 2007 ymddangosodd y gyfres ddrama Y Pris as S4C yn ran Keith.

Mae wedi ymddangos mewn nifer o gyfresi teledu yn y Gymraeg a'r Saesneg gan gynnwys Pobol y Cwm, The Indian Doctor a Requiem.

Yn 2019 roed yn rahn o gast 35 Awr yn portreadu Steve.

Yn 2015 ymddangosodd yn y ddrama un dyn Grav gan Gwmni Thear Torch yn dilyn hanes yr eicon rygbi Ray Gravell. Enillodd y ddrama wobr y gyullidfa yn y Welsh Theatre Awards yn 2016. Bu'r ddrama ar daith unwaith eto yn 2018. Yn 2021 cyhoeddwyd fod y ddrama am gael ei addasu ar gyfer y teledu, gyda Gareth unwaith eto yn y brif ran.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.buzzmag.co.uk/grav-gareth-john-bale-interview/
2. ↑ http://www.blackratproductions.co.uk/gareth-john-bale/
3. ↑ https://www.s4c.cymru/en/press/post/43565/s4c-commission-biopic-about-welsh-rugby-hero-ray-gravell/
Carwyn Jones

Actor o Ynys Môn sy'n adnabyddus am ei ran mewn rhaglenni megis 35 Awr, Deian a Loli a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Daw Carwyn yn wreiddiol o Ynys Môn.

 Astudiodd yn y Guildhall yn Llundain.

## **Gyrfa**

Mae Carwyn wedi gweithio’n helaeth yn y theatr yng Nghymru, i gwmnïau gan gynnwys Theatr Genedlaethol Cymru, Theatr Bara Caws a Frân Wen.

Cafnodd ei enwebu fel yr Actor Gorau yng Ngwobrau Theatr Cymru am ei fan yn gynhrchiad Frân Wen o'r ddrama Dim Diolch.

Rhwng 1998 a 2002 bu'n chwarae rhwn Guto yn Rownd a Rownd.

Ers 2005 mae wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau ar y teuledu gan gynnwys Blodau, Sombreros a Parch ar gyfer S4C.

Rhwng 2016 a 2017 bu'n chwarae rhan Dad yn y gyfres boblogaidd i blant Deian a Loli.

Roedd yn un o'r prif gymeriadau yn 35 Awr, y bedwerydd gyfres o'r ddrama boblogaidd '35 Diwrnod'.

Ers 2020 mae wedi bod yn rhan o gast Pobol y Cwm yn chwarae'r cymeriad 'Daf' Morris. Cymeriad achlysurol ydoedd.

## **Bywyd personol**

Mae Carwyn mewn perthynas a'r actor Sara Lloyd-Gregory ac mae ganddynt un plentyn, Idris.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/39283622
2. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/carwyn-jones-2/
3. ↑ https://www.spotlight.com/9739-3499-9881
Nadolig Al Lewis

Rhaglen nadoligaidd gerddorl yng nghwmni y canwr Al Lewis yw Nadolig Al Lewis a ddarlledwyd ar S4C ym 2020.

## **Crynodeb**

O Gaerdydd i Benllyn, y canwr a'r cyfansoddwr Al Lewis fydd yn mynd â ni ar daith bersonol gerddorol ac yn perfformio rhai o ganeuon nadoligaidd mwya poblogaidd yma yng Nghymru.

Mi fydd yn cwrdd a gwesteion ar hyd y ffordd, o Kizzy Crawford i Gwenan Gibbard, o Marged Sion i Fand Pres hynaf Cymru, Melingriffith, ac yn creu fersiynau acwstig newydd o'r clasuron gyda rhai o wynebau mwya cyfarwydd y diwydiant cerddorol. Gwledd gerddorol i ddathlu'r nadolig.

## **Darllediad**

Darlledwyd y rhaglen am y tro cyntaf ar Ddiwrnod Nadolig 2020.

Cafodd y rhaglen ei gynnwys fel un o'r rhaglenni nadolig oedd ar gael ar S4C Clic ym 2021.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0915q55
2. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/41094/nadolig-2020-ar-s4c-dewch-i-fwynhau-gwledd-o-raglenni/
Bethan Dwyfor

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau fel Traed Mewn Cyffion, Talcen Caled ac Emyn Roc a Rol.

## **Gyrfa**

Rhwng 1989 a 1991 bu'n ymddangos yn achlysurol yn Pobol y Cwm fel Susan Vaughan-Jones cyfrifydd i'r cymeriad Nerys Cadawaladr (Gaynor Morgan Rees)

Yn 1991 bu'n chware Jane Gruffydd, un o'r prif rannu yn yr addasiad teledu o Traed Mewn Cyffion.

Roedd Bethan yn rhan o gast gwreiddiol Rownd a Rownd, yn chwarae rhan Anna Parri.

Ymunodd a gast Talcen Caled yn yr ail gyfres yn 2001 yn ran Menna, metron cartref i'r henoed.

Yn 2003 cymerodd drosodd ran Rita Williams gan Judith Humphreys yn yr ail gyfres o Tipyn o Stad.

Bu'n rhan o gyfres gyntaf Emyn Roc a Rôl fel Jennifer, mam dau o aelodau'r band.

Llais Bethan sydd i glywed yn darllen straeon Kate Roberts mewn fersiwn sain o Te yn y Grug.

Ma Bethan wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau theatr gan gynnwys Difa gan Theatr Bara Caws.
Byd Pws

Cyfres yn dilyn Dewi 'Pws' Morris wrth iddo deithio i wahanol wledydd.

Darlledwyd y gyfres gyntaf am y tro cyntaf yn y flwyddyn 2000.

Cynhyrchwyd y gyfres gan Ffilmiau'r Nant.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/PIGION+Y+DYDD%3B+THURSDAY-a081463446
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/PIGION+Y+DYDD%3B+THURSDAY.-a082239683
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/PIGION+Y+DYDD%3B+THURSDAY+-+Dydd+Iau.-a082464884
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Dathlu+a+dagrau%27r+Wyl.-a0111483358
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pws+ar+grwydr.-a0130523835
6. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=byd+pws
Newydd Bob Nos

Cyfres gomedi am griw yn rhedeg sianel teledu.

## **Cynhyrchiad**

Comisiynwyd y rhaglen ar y cyd rhwng S4C a Channel 4. Darlledwyd ferswin Saesneg ar Channel 4 o'r enw *Night Beat News.*

Yn ôl Eurun Ogwen Williams - "Penderfynom gydweithio gyda cwmni cynhyrchu annibynol i greu fersiwn Gymraeg a fersiwn Saesneg, oherwydd y tu allan i’r BBC a HTV nid oedd traddodiad o gomedi ymhlith y sector annibynnol. Roedd yna lawer o unigolion sydd eisiau dechrau cynhyrchu comedi, a theimlwn fod angen eu hyfforddi, a’r hyfforddiant gorau oedd gweithio ar y rhaglen hon, a defnyddiwyd yr un actorion – Dyfed Thomas, Nia Ceidiog – yn Gymraeg a Saesneg. Cafodd y ddau fersiwn eu recordio gefn wrth gefn, ac roedd y rhaglen o flaen ei hamser, heb fod yn wych."

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://ceidiog.com/pr/news/s4c-is-a-national-treasure/
2. ↑ https://cstonline.net/s4c-the-first-hour-an-interview-with-euryn-ogwen-williams-part-i-by-dafydd-sills-jones/
Sgwrs dan y Lloer

Rhaglen sgwrsio yn cael ei gyflwyno gan Elin Fflur.

## **Fformat**

Cyfle arbennig am sgwrs dan y sêr yng nghwmni Elin Fflur a rhai o wynebau cyfarwydd Cymru. Roedd pob pennod yn ffocysu ar gyfweliad gyda un gwestai yn unig.

Comisiynwyd y gyfres yn ystod pandemig Covid ac roedd y cyfweliadau yn cael eu cynnal o bellter o ddwy fedr yn yr awyr agored.

Byddai pob pennod yn cael ei leoli yng ngardd gwestai’r wythnos gyda'r nôs.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/28Sgwrs\_Dan\_y\_Lloer\_-\_Robat\_Arwyn.pdf
2. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/31\_Sgwrs\_Dan\_y\_Lloer\_-\_Aloma.pdf
3. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/33Sgwrs\_Dan\_y\_Lloer\_-\_Mici\_Plwm.pdf
Amdani

Cyfres ddrama yn seiliedig ar y nofel gan Bethan Gwanas yn adrodd hanes aelodau tîm rygbi merched 'Llan' yn ogledd Cymru.

## Cynhyrchiad

### **Lleoliad**

Ffilmwyd y rhaglen yn bennaf o amgylch Bethesda yn Ngwynedd.

### **Newidiadau o'r nofel**

Enw'r cymeriad Gareth yn y nofel yw Dafydd ond wedi castio'r actor Dafydd Emyr yn y rôl penderfynwyd newid enw'r cymeriad yn y rhaglen.

## Cyfeiriadau

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Seren+ifanc+yn+mwynhau+cwmpeini+o'r+un+oedran.-a078937114
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Helyntion+tim+rygbi+merched+yn+cydio%3B+AMDANI%3A+%27Llwyddo+i+blethu%27r...-a079333061
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/PIGION+Y+DYDD%3b+SUNDAY+Dydd+Sul.-a079312822
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Girls+scrum-down+for+new+series%3B+PREVIEW+Amdani+S4C.-a0112250407
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Mynd+Amdani+...ar+y+maes+ac+oddi+arno%3B+Annes+Glynn+yn+sgwrsio+ag...-a0112288639
6. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+y+Dydd.-a0113289602
7. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Scrummy+girl!-a0130654942
8. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Campygenod%3B+Gyda%27r+chwiban+olaf+ar+fin+cael+ei+chwythu+ar+y+gyfres...-a0130537303
9. ↑ https://clicorarchifs4c.fireside.fm/4
Eiry Thomas

Actores Gymreig yw **Eiry Thomas**

## **Bywyd cynnar**

Ganed Eiry yng Nghaerdydd. Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Bryntaf ac Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf yng Nghaerdydd.

Astudiodd Drama yn un o brifysgolion Llundain.

## **Gyrfa**

Ar S4C, mae wedi ymddangos yng nghyfresi drama Con Passionate, Teulu, Lan a Lawr a Byw Celwydd.

Enillodd wobr Actores Gorau gan BAFTA Cymru am ei rhan yn y ffilm Gymraeg Cwcw (2008).

Yn 2010 chwaraeodd un o'r prif rannau yng nghyfres uchelgeisiol Pen Talar. Yn 2019, chwaraeodd rhan Enid yng nghyfres ddrama Enid a Lucy.

Yn Saesneg, mae wedi chwarae prif rannau yn *The Indian Doctor*, *Belonging* a *The Bench* a rhannau gwadd yn *Eastenders*, *Torchwood* a *Stella*. Yn 2003, enillodd wobr Actores Gorau gan BAFTA Cymru am ei rhan yn nrama BBC Cymru *The Bench*.

Mae'n un o sylfaenwyr y cwmni Theatr Pena, sy'n creu cyfleoedd i fenywod yn y theatr ac yn cynhyrchu dramau clasurol a modern.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod a'r actor a'r archeolegydd Iestyn Jones ac mae ganddynt ddau o blant, Gruffudd a Branwen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/ps-and-qs-eiry-thomas-2198054
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/TAKE+TWO%3B+Eiry+Thomas+faced+a+%22huge+challenge%22+playing+scriptwriter...-a0220452796
Aled Pugh

Actor o Gymro yw **Aled Pugh.** Mae'n adnabyddus am ymddangos mewn rhaglenni megis Gwaith/Cartref, Hapus Dyrfa a Pobol y Cwm yn ogystal a'i waith yn portreadu Ryan Davies yn y ffilm Ryan a Ronnie.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Aled yn Nhŷ-croes ger Rhydaman.

Mynychodd Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa.

## **Gyrfa**

Pan yn blentyn cafodd Aled ei gastio fel Rhys, un o blant Caryl Parry Jones a Dewi 'Pws' Morris yn y gyfres gomedi sefyllfa Hapus Dyrfa.

Yn y 2000au ymddangsodd mewn nifer o ddramau Cymraeg a Saesneg gan gynnwys Treflan, Primeval, Y Pris a Caerdydd.

Roedd Aled wedi chwarae'r digrifwr Ryan Davies mewn gwahanol gynyrchiadau ers oedd yn ei arddegau ac roedd nifer wedi sylwi ei fod yn debyg o rhan pryd a gwedd.

Yn 2005 ymddangosodd Pugh fel Ryan mewn drama am fywyd y ddeuawd comedi Cymreig 'Ryan a Ronnie', ac yn ddiweddarach cymerodd yr un rhan mewn addasiad ffilm deledu. Enillodd Pugh y wobr "Actor Gorau" yn seremoni BAFTA Cymru 2010 am ei rhan yn y ffilm.

Bu'n aelod o gast Alys am ddwy gyfres a bu'n portreadu Dewi Pritchard yn nghyfresi 4 a 5 o Gwaith/Cartref.

Ar draws gwledydd Prydain mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae Bobby yn y gyfres ddrama Stella. Cymeriad a bu'n ei boretreadu rhwng 2012 a 2017

Yn 2018 ymunodd a gast Pobol y Cwm fel Gerwyn Parri. Gadawodd y cymeriad y gyfres yn 2021 i drafeilio De America.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/4311946.stm
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/ryan-and-ronnie-are-back-2115319
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/s4cs-ryan-ronnie-big-winner-1919692
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/stella-star-aled-pugh-i-2497152
Stormydd Awst

Mae ***Stormydd Awst*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1987. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Endaf Emlyn.

## **Plot**

Mae'r ffilm yn dilyn dylanwad dyfodiad teledu mewn cymuned fach yng Ngogledd Cymru ac ar berson ifanc arbennig a’i deulu.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y cynhyrchiad yn ardal Pwllheli.

## **Darllediad**

Darlledwyd y ffilm yn wreiddiol ar S4C yn 1988.

Stormydd Awst oedd y ffilm gyntaf yn y Gymraeg i gael ei ffilmio ar ffilm 35mm.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7997e9c7
2. ↑ https://filmhubwales.org/en/films/stormydd-awst/?lang=cy
3. ↑ http://www.screenonline.org.uk/people/id/554528/index.html
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/directors-endaf-emlyn.shtml
Margaret Williams

Cantores soprano ac actores Gymreig ydy **Margaret Williams.**

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd ym Brynsiencyn ac aeth i'r ysgol gynradd leol ac yna Ysgol Uwchradd Biwmares. Cafodd wersi canu a piano drwy gydol ei arddegau, gan gystadlu mewn eisteddfodau er mwyn ennill arian.

Cafodd ei derbyn yn 16 oed i Goleg Cerdd ym Manceinion ond nid oedd y teulu yn gallu fforddio ei danfon yno a gwrthodwyd grant iddi gan y cyngor nes ei bod yn 18 oed.

Fe'i derbyniwyd i'r Coleg Normal, Bangor ar gwrs hyfforddi athrawon. Wedi gadael y coleg aeth i ddysgu i'r ysgol gynradd yn Biwmares.

## **Gyrfa**

Pan oedd yn 15 oed, perfformiodd fel unawdydd yn cynrychioli Sir Fôn yng nghystadleuaeth y BBC Ser y Siroedd.

Dechreuodd Williams ei gyrfa ym 1964 pan enillodd y Rhuban Glas yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe. Wedi symud i Gaerdydd a dechrau canu yn broffesiynol ar deledu, un o'r rhaglenni cyntaf a ganodd arni oedd Os Gwelwch Yn Dda. Ymddangosodd hefyd ar y gyfres ddychan Stiwdio B a'r gyfres adloniant Be Nesa?, cyfres gynta Ryan Davies.

Roedd ei bryd ar hyfforddi i ganu opera ond am ei bod wedi priodi yn ifanc ac yn magu blant, roedd yn haws iddi ddilyn gyrfa canu ysgafn.

Yn ystod ei gyrfa, gweithiodd gyda rhai o brif sêr y llwyfan yng Nghymru, yn cynnwys y diweddar Ryan Davies a Ronnie Hazlewood.

Margaret oedd enillydd cyntaf Cân i Gymru pan ddechreuodd y gystadleuaeth ym 1969.

Bu yn gyhoeddwr rhaglenni ar HTV Cymru yn yr 1970au ac ar S4C yn yr 1980au. Roedd ganddi ei chyfres ei hun, Margaret ar S4C rhwng 1982 a 1999.

Mae Williams wedi dylanwadu ar ddiwylliant fodern hefyd. Yn y ddrama Llwyth gan Dafydd James, cyfeirir ati fel arwres camp i un o'r cymeriadau hoyw.

Yn 2018 cyhoeddwyd ei hunangofiant Margaret a gyhoeddwyd gan wasg Gomer a'i ysgrifennu ar y cyd gyda Hywel Gwynfryn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Margaret+Williams%3B+She%27s+%27always+been+singing%27+to+use+her+own+words%2C...-a0325157728
Siwan Jones

Awdur a sgriptiwr o Gymraes yw **Siwan Jones**. Mae'n gyfrifol am greu a sgriptio rhai o ddramau teledu mwyaf poblogaidd a llwyddiannus S4C, yn cynnwys Tair Chwaer, Con Passionate, Alys a 35 Diwrnod.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i ganwyd i Haydn Jones a Mair Gras Saunders Jones, merch Saunders Lewis. Magwyd yn Ddryslwyn.

## **Gyrfa**

Bu'n actores yn yr 1980au gan actio ar Coleg, Y Cleciwr a sgriptio ar Dinas.

Yn 1983, enillodd y wobr am 'Sgript ffilm ddramatig' yn Eisteddfod Genedlaethol Môn.

Cynhyrchwyd ffilm o'r sgript gan y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg dan y teitl Ty'd Yma Tomi. Darlledwyd y ffilm ar S4C ar 1 Mawrth 1985.

Aeth yn ei blaen i greu a sgriptio'r rhaglen ddrama boblogaidd Tair Chwaer. Enillodd wobr BAFTA Cymru am ei gwaith ar y gyfres dwy flynedd yn olynol.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod ag Emyr Wyn ac mae'n fam i'r actor Sion Ifan.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=\_FauBwAAQBAJ&pg=PA182&lpg=PA182&dq=siwan+jones&source=bl&ots=9QvNnOx5wb&sig=ACfU3U1pY2MzkdYG7cXuiCQsNFHMxyJl0A&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwiwxOmc84HhAhUDsXEKHVCWDbA4KBDoATACegQIARAB#v=onepage&q=siwan%20jones&f=false
2. ↑ https://funeral-notices.co.uk/Wales-South+Wales-South+Wales/death-notices/notice/MAIR/1377362
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/deorllewin/papurau\_bro/y\_lloffwr/newyddion/rhagfyr04.shtml
Jalisa Andrews

Actores a chantores o Gymraes yw **Jalisa Andrews** sy'n adnabyddus am ymddangos mewn cyfresi megis Chwedloni, Jam a The Left Behind.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd a magwyd Jalisa Eiluned Catherine Andrews ym Mhort Talbot. Mae ei mamgu yn hannu o Jamaica ac fe symudodd i Gymru yn 1959/1960.

Aeth Jalisa i Ysgol Gymraeg Ystalyfera Bro Dur ac fe'i magwyd yn siarad Cymraeg gyda'i mamgu a dadcu.

Aeth i Ysgol Lwyfan Mark Jermin lle'r oedd yn canu a dawnsio. Enillodd ysgoloriaeth i astudio theatr gerdd yng ngholeg Laine Theatre Arts, Epsom, gan raddio yn 2016.

## **Gyrfa**

Ers gadael y coleg bu'n perfformio mewn nifer o sioeau cerdd a phantomeimau. Cymerodd ran yng nghyfres 'camera cudd' Wyt Ti’n Gêm ar S4C yn 2017.

Yn 2019, perfformiodd yn y ddrama deledu *The Left Behind* a gynhyrchwyd ar gyfer BBC Three a'i ddangos ar BBC One.

Yn Hydref 2020 i ddathlu Mis Hanes Pobl Dduon, ymddangosodd yng nghyfres Chwedloni yn adrodd stori ei theulu a sut maen nhw wedi rhoi cyfleoedd bywyd iddi.

Bu'n portreadu Aria yn y gyfres gomedi Jam yn 2021.

Mae'n rhedeg gwersi drama 'Academy Arts' ym Mhort Talbot gyda'i phartner Ebony Roberts.

Mae hi'n un o gyflwynwyr y podlediad Mel Mal a Jal.

## **Bywyd personol**

Priododd Ebony Roberts ym mis Mawrth 2020, yn Abertawe.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/1HCpKqv21VRFr3jL7XM9qgQ/why-are-people-surprised-that-i-speak-welsh
2. ↑ https://www.spotlight.com/8132-7865-7247
3. ↑ https://theartsdesk.com/tv/making-left-behind-weve-plugged-mains
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p08tgtpy
5. ↑ https://www.instagram.com/p/B9xBTpiFmFX/
Marged Esli

Actores, awdures ac athrawes yw **Marged Esli Charles-Williams** a adnabyddir fel **Marged Esli**. Mae'n adnabyddus am chwarae'r cymeriad Nansi Furlong yn yr opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Marged ar Sir Fôn ac aeth i Ysgol Llandrygarn ac Ysgol Gyfun Llangefni. Roedd ei thad yn swyddog yn y fyddin a roedd ei mam yn gweithio ar fferm y teulu. Ei thaid (ochr ei mam) oedd Esli Hughes, a'i thaid (ochr ei thad) oedd y pregethwr Thomas Charles Williams.

Yn blentyn bu'n adrodd mewn eisteddfodau a dysgodd chwarae'r piano i radd 8. Aeth i wneud cwrs actio yng Ngholeg y Normal, Bangor. Cafodd gyfle i ymuno gyda Cwmni Theatr Cymru ar gynllun hyfforddi.

## **Gyrfa**

Pan ymunodd a Equity nid oedd yn bosib iddo ddefnyddio ei enw llawn, felly defnyddiodd yr enw Marged Esli.

Yn yr 1970au cychwynodd weithio ar nifer o raglenni plant BBC Cymru. Cyfansoddodd dros 200 o ganeuon ar gyfer y rhaglen Bys a Bawd. Yn 1975 hi a Hywel Gwynfryn oedd cyflwynwyr cyntaf y rhaglen gylchgrawn Bilidowcar.

Ymunodd a Pobol y Cwm fel y cymeriad Nansi Furlong gan adael y gyfres ar ddiwedd y 1980au. Dychwelodd ei chymeriad yn 2010 ac mae wedi ymddangos ar y rhaglen sawl gwaith ers hynny.

Marged oedd yn potreadu Einir Wyn, sef y brif ran yn Madam Wen, ffilm fawr gyntaf S4C ar ei lawnsiad yn 1982.

Mae Marged hefyd wedi gweithio fel awudr yn sgriptio drmau fel Pengelli.

## **Galeri**

Sheila Gordon yn Tipyn o StadMarged fel Calista yn Sigaret?Marged Esli a John Ogwen yn Sigaret?Marged fel Calista yn Sigaret?Marged fel Calista yn Sigaret?Margel fel Eryl yn PengelliMarged fel Dwmplen MalwodenCylchgrawn Sbec - Medr Marged
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02rzvl5
Geraint Griffiths

Mae **Geraint Griffiths** yn ganwr ac actor adnabyddus yng Nghymru.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd ym Mhontrhydyfen, Dyffryn Afan, lle mynychodd Ysgol Gymraeg Pontrhydyfen, ac Ysgol Ramadeg Glan Afan, Port Talbot.

Yn ystod ei amser yn yr ysgol uwchradd ffurfiodd y grŵp 'The Undecided' a 'The Dream Time People'.

Astudiodd nyrsio yn Ysbyty Rhyd Lafar ger Caerdydd, Ysbyty Glan Gwili, Caerfyrddin, ac Ysbyty Saint George yn Llundain.

## **Gyrfa**

Tra yn Llundain fu'n gerddor proffesiynol gyda'r bandiau Limbotrol, Boots a Butty. Hefyd bu'n teithio 'nôl yn aml i chwarae gitâr flaen ar lwyfan gyda Edward H. Dafis. Bu hefyd yn chwarae gitâr ac yn canu ar record hir cyntaf Edward H sef Hen Ffordd Gymreig o Fyw a'r drydedd sef Sneb yn Becso Dam.

Bu'n gerddor sesiwn ar recordiau Hergest, Delwyn Sion a'r recordiad o'r opera roc Nia Ben Aur.

Daeth adref i Gymru i ymuno â'r band Cymraeg, Injaroc. Bu'r grŵp gyda'i gilydd am naw mis. Cyhoeddwyd un record hir - Halen y Ddaear!!. Ar ôl chwalu Injaroc ffurfiodd Geraint y grwp roc Eliffant a chyhoeddi dwy record hir gyda Cwmni Recordiau Sain: M.O.M*.* a Gwin y Gwan, a sengl ar label y band, Llef.

Ym 1984 enillodd Geraint Cân i Gymru wrth ganu Y Cwm gan Huw Chiswell. Yn sgîl hyn cafodd wahoddiad i ganu ar recordiad modern o'r Messiah, sef Teilwng Yw'r Oen.

Gadawodd nyrsio i ddilyn gyrfa fel cyflwynydd teledu, actor a cherddor. Cyhoeddwyd tair record hir a un record sengl o'i waith ar label Sain. Madras (1984), Rebel (1986), Ararat (1988) a'r sengl Breuddwyd (Fel Aderyn) (1985).

Bu'n cyflwyno'r rhaglen blant Ffalabalam am bum mlynedd tan orffen y gyfres. Y Cloc (1986) oedd ei ffilm gyntaf gyda'r cyfarwyddwr Endaf Emlyn. Cafodd gyfres deledu ei hun, Nôl Ar Y Stryd (1986), ar S4C. Bu hefyd yn parhau i ymddangos ar raglenni plant fel Dicwm Dacwm a Tŷ Chwith.

Rhwng 2000 a 2006, bu Geraint yn ymddangos ar y gyfres radio Eileen / Rhydeglwys ar BBC Radio Cymru fel y cymeriad Pete Pritchard.

Ar ôl recordio am flynyddoedd gyda Chwmni Recordiau Sain, fe ffurfiodd Geraint label recordio ei hun sef Diwedd y Gwt. Mae wedi rhyddhau chwech CD ar y label yma: Donegal (1992), Hewl (1999), Glastir (2001), Miya-Jima (2005), Clwb Dydd *Sadwrn* (2007), Havana (2007), Brooklyn (2017).

Yn 2005 cyhoeddodd Gwasg Gomer hanes Geraint yn y llyfr Hewl gan Geraint Davies a John Davies.

Bu hefyd yn perfformio yn achlysurol odan yr enw *Geraint Griffiths a'r Gwehyddion* gyda Geraint Davies (Hergest a Mynediad Am Ddim) a'r diweddar John Griffiths (Edward H. Dafis ac Injaroc).

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://recordiau.home.blog/2019/11/29/hewl-stori-geraint-griffiths/
2. ↑ http://www.geraintgriff.f9.co.uk/cymbio.html
3. ↑ https://www.discogs.com/artist/1963351-Geraint-Griffiths
4. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_4430000/newsid\_4439800/4439886.stm
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/deorllewin/enwogion/cantorion/pages/geraint\_griffiths.shtml
Rhys ap William

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei rannau mewn dramau megis Pobol y Cwm, 35 Diwrnod ac Alys.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Rhys yn Nhreforys a magwyd yn Cwmllyfnell.

Roedd yn chwaraewr rygbi brwd ac yn rhan o'i dîm lleol yn Cwmllynfell tan yn 18.

Astudiodd fel actor yn ngholeg Ceryrddin.

## **Gyrfa**

Tra yn y coleg cafodd yn ran ym Mhobol y Cwm yn chwarae Cai Rossiter, cymeriad a ddychwelodd i'r rhaglen sawl mlynedd yn ddiweddarach i aros am gyfnod o bron i ddeng mylnedd.

Mae hefyd wedi ymddangos mewn nifer o raglenni drama megis Alys a 35 Diwrnod mewn pif rannu.

Mae Rhys yn cyhoeddwr gemau rygbi yn Stadiwm Principality ers 2005.

## **Bywyd personol**

Mae Rhys yn ymddiddori mewn rygbi a bu'n chware i glwb rygbi Cymru Caerdydd ers tua 1999.

Mae ganddo o leiaf un merch.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.sixnationsrugby.com/2017/03/01/my-championship-rhys-ap-william/
2. ↑ https://www.outofjoint.co.uk/interview-with-rhys-ap-william/
Pobl y Chyff

Rhaglen gomedi a ddarlledid ar S4C ddechrau'r nawdegau oedd ***Pobl y Chyff***.

 Roedd yn serennu Rhys Ifans a Meirion Davies fel "Y Ddau Ffranc", cymeriadau a grëuwyd yng rhaglenni adloniant Swig o'r Eisteddfodau Genedlaethol.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd y rhaglen ei gynhyrchu gan HTV Cymru a roedd yn cael ei recordio o flaen cynulleidfa fyw.

Roedd y gyfres yn nodweddiadol am gael llawer o westeion arbennig i gymeryd rhan gan gynnwys grwp Catatonia, yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas a Dai Jones.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol ar S4C yn 1994.

Ailddarlledwyd y gyfres yn ei gyfanrwydd yn 2013.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02r9rsn
2. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=XeqfBqbBKqQ
3. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=WQIA-29A13I&t=999s
4. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=BGsS8Yyy46o
5. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=GJs-e2QZYfs
6. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=qSzg8bjJ7kA
7. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pawb+a''i+Farn+(S4C,+8.25pm)+%5B...%5D%3B+PIGION+YDYDD.-a0318062883
100 Lle

Rhaglen deledu ffeithiol oedd **100 Lle** yn seiliedig ar y gyfrol Cymru: Y 100 lle i’w gweld cyn marw gan Dr John Davies a Marian Delyth.

Aled Samuel a John Davies oedd yn cyflwyno.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Taith+oes+i+weld+goreuon+Cymru.-a0213837116
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/100-lle-iw-gweld-ar-2735483
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02kt4v9
4. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27187/s4c-yn-lansio-rhaglennir-flwyddyn-newydd/
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+DYDD.-a0247808568
6. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27550/s4c-yn-cyhoeddi-rhaglenni-dydd-gyl-ddewi-ar-gwanwyn/
7. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+DYDD-a0250625326
8. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+DYDD-a0265337540
Maldwyn John

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei waith mewn rhaglenni teledu megis Pengelli, Rownd a Rownd a Iechyd Da.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Maldwyn yn Bodffordd, Ynys Môn.

Pan yn yr ysgol byddai'n myn i sesiynau dysgu actio yn Theatr Fach Llangefni dan ofal Malcom 'Slim' Williams. Aeth ymlaen i gael rhannu mewn sioeau a cyngherddau yn cael eu cynnal gan Ysgol Gyfun Llangefni.

## **Gyrfa**

Daeth i adnabyddiaeth drwy chwarae rhan y cymeriad John Albert Jones mewn 8 cyfres o'r ddrama Pengelli.

Ers 2007 mae wedi bod yn portreadu Philip Parry yn nghyfres sebon Rownd a Rownd.

Mae wedi perfformio hefyd mewn nifer o sioeau ar gyfer Theatr Bara Caws gan gynnwys No Wê (2015), Rhych Wlyb (2003) a Jac yn y Bocs (2014).

## **Bywyd personol**

Mae Maldwyn yn byw ym Methel ger Caernarfon.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/tv/alwenas-life-hangs-balance-rownd-11588470
2. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=SrgyDwAAQBAJ&pg=PT7&lpg=PT7&dq=%22maldwyn+john%22+actor&source=bl&ots=xWRxJvP34k&sig=ACfU3U39SPr9y3\_PIA33jyg0dP2VhA5F5A&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwi\_uYSEh8\_rAhXTuXEKHbQIC7Y4HhDoATACegQIARAB#v=onepage&q=maldwyn&f=false
Sara McGaughey

Actores ac athrawes yoga sydd fwyaf adnabyddus am bortreadu Lyn yn Tair Chwaer a Meira yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Mae Sara yn chwaer i'r actor Nicholas McGaughey.

Astudiodd yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd rhwng 1981 a 1984.

## **Gyrfa**

Yn 1988 ymunodd a gast Pobol y Cwm fel Meira Ellis, cyfnither i Denzil Rees. Tros ei saith mlynedd yn y gyfres bu'r cymeriad yn gweithio fel ysgrifenyddes i Dic Deryn (Ifan Huw Dafydd) ac mewn perthynas gyda Llew Matthews (Rhys Parry Jones) tan iddo gael affer gyda Gina (Catrin Fychan).

Wedi gadael y gyfres bu'n ymddangos mewn nifer o raglenni yn y Gymraeg â'r Saesneg gan gynnwys Glan Hafren, The Bill a'r Heliwr.

Yn 1998 ymunodd a gast y gyfres ddrama Tair Chwaer yn cymeryd dros rhan Lyn gan Ruth Lloyd. Bu'n chwarae'r rhan am ddwy gyfres a'r ffilm Cymer Dy Siâr.

Mae Sara wedi gweithio ar nifer fawr o gynhyrchiadau radio a llias gan gynnwys A Certain Date, Writing the Century, The Aenaid a Torchwood i'r BBC.

## **Bywyd personol**

Mae Sara yn byw yn Gaerdydd ac mae hi yn dysgu gwersi yoga yn y ddinas.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.spotlight.com/2211-8972-6760
Priodas Gwen

Ffilm Gymraeg yw **Priodas Gwen** a ddarlledwyd yn 1992.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Siôn Humphreys.

## **Plot**

Mae'r paratoi drosodd, mwy neu lai, a'r diwrnod mawr wedi cyrraedd. Faint o obaith sydd i'r par ifanc gael priodas dda yn wyneb tystiolaeth yr oes sydd ohoni?

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21835758240002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,priodas%20gwen&offset=0
2. ↑ https://www.porth.ac.uk/en/collection/priodas-gwen-1992
Slici a Slac

Mae **Slici a Slac** yn raglen deledu i blant wedi'i animeiddio am ddau dditectif preifat, pâr o doucaniaid o'r enw Slici a Slac sy'n hedfan o amgylch y byd yn datrys troseddau.

Eu prif elynion oedd grŵp o hwyaid, o'r enw'r "Hwyaid Gwyllt" o dan arweiniadi Cwcsen Goch.

Cynhyrchwyg y gyfres gan Cartwn Cymru mewn cydweithrediada a S4C a Yorkshire Television. Cyfieithwyd y gyfres i'r Gymraeg gan Eiry Palfrey.

Darlledwyd y gyfres 26 pennod ar S4C ym yn Gymraeg ag ar ITV yn Saesneg.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres ar S4C fel rhan o Slot Meithrin yn y 90au.

Rhyddhawyd VHS gyda pedwar o straeon o'r gyfres.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.toonhound.com/toucantecs.htm
2. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=EfxYhTzPk0w
3. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=CvNGq6AOlvY&t=20s
4. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=mdyczTPuBvM&t=536s
5. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=W8BoSjKJEmw&t=449s
6. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02fqpt8
John Hefin

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm, teledu a drama oedd **John Hefin** (14 Awst 1941 – 19 Tachwedd 2012) sy'n adnabyddus am greu cyfresi megis The Life and Times of David Lloyd George a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Un o Dre Taliesin oedd John Hefin. Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Ardwyn, Aberystwyth ac yna aeth i Goleg y Drindod a chafodd yno y cyfle i ddangos ei ddawn dan hyfforddiant Norah Isaac.

## **Gyrfa**

Ymysg ei waith mwyaf adnabyddus oedd The Life and Times of David Lloyd George a’r ffilm gomedi Grand Slam. Roedd John Hefin, ar y cyd â Gwenlyn Parry, yn gyfrifol am greu cyfres *Pobol y Cwm*.

Fel pennaeth Drama y BBC yng Nghymru bu'n gyfrifol am Bus to Bosworth lle mae Kenneth Griffith yn mynd â llond bws o blant ysgol i ymweld â maes Brwydr Bosworth. Bu hefyd yn gyfrifol am Tough Trade (gyda Anthony Hopkins fel y prif actor), O.M. am fywyd O.M. Edwards, a Mr Lollipopn MA

Chwaraeodd ran amlwg hefyd mewn cynyrchiadau fel Penyberth, Un Nos Ola Leuad a'r gyfres Cartrefi Cefn Gwlad Cymru ar gyfer S4C.

Mae'n debyg mai ei gynhyrchiad mwyaf dadleuol oedd The Mimosa Boys (1985) sy'n herio fersiwn swyddogol ar fomio y Sir Galahad adeg Rhyfel y Falklands.

Bu'n ganolog i'r gwaith o sefydlu Comisiwn Ffilm Cymru a bu'n rheolwr yno am gyfnod.

Fe oedd un o sefydlwyr y cwrs ffilm a theledu ym Mhrifysgol Aberystwyth a bu'n Gymrawd Dysgu yno.

Derbyniodd MBE am ei wasanaeth i fyd y ffilm yng Nghymru yn 2009 a derbyniodd Y Wisg Wen yn Yr Orsedd.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod ac Elin ac roedd ganddynt dri o blant, Megan, Dylan a Lowri

## **Marwoaleth**

Bu farw yn 71 oed wedi cyfnod hir o salwch.

Dywedodd Rhodri Talfan Davies, Cyfarwyddwr BBC Cymru, fod ei gyfraniad i fyd cynhyrchu drama a ffilm yng Nghymru "yn aruthrol". *"Roedd yn deall ei gynulleidfa yn well na neb - ac yn llawn mor dalentog ym myd y ddrama glasurol â'r ddrama boblogaidd - ac yn y ddwy iaith. Fe ysbrydolodd hefyd genhedlaeth o gynhyrchwyr, awduron ac actorion gyda'i arweiniad bywiog a hynaws. Heb os, bydd y cyfraniad creadigol aruthrol hwnnw yn parhau trwy ei waith am byth."*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/20396599
2. ↑ https://www.independent.co.uk/news/obituaries/john-hefin-filmmaker-whose-work-celebrated-wales-and-its-people-8382234.html
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/18650217
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/canolbarth/papurau\_bro/y\_tincer/newyddion/medi03.shtml
Manon Eames

Actor, sgriptiwr, awdur a chyflwynydd Cymreig ydy **Manon Eames.**

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Manon ym Mangor.

Graddiodd o Brifysgol Manceinion yn 1980 gyda B.A mewn Saesneg a Drama.

## **Gyrfa**

Wedi graddio fe ddychwelodd i Gymru gan weithio fel actores gyda chwmnïau Bag and Baggage, Hwyl a Fflag.

Roedd yn un o sylfaenwyr Theatr Gorllewin Morgannwg gan deithio Cymru gydag amryw o gynyrchiadau yn cynnwys *Jeremeia Jones*, *Vanessa Drws Nesa*, *Para 'Mlaen*, *Dawns y Dodo*, *Clustiau Mawr Moch Bach*.

Fe gyfieithodd stori *When the Wind Blows* gan Raymond Briggs (*A’r Gwynt i’r drws bob Bore*) a Shirley Valentine (Willy Russell) a chyd-ysgrifennodd gydag aelodau eraill y cwmni'r cyfresi Tocyn Diwrnod i HTV Cymru ac Atodiad Lliw i BBC Radio Cymru.

Mae Manon wedi ennill gwobrau am ei gwathi sgriptio, gan gynnwys gwobr BAFTA Cymru am y ddrama gorau ar gyfer ei ffilm Eldra.

Mae hi wedi bod yn awdur preswyl i'r National Youth Theatre of Wales a bod yn un o awduron Pobol y Cwm.

Yn Nhachwedd 2017 cyhoeddodd ei nofel gyntaf Porth y Byddar, stori sy'n olrhain hanes dirdynnol boddi Cwm Tryweryn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://manoneames.net/cv/
2. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781912173051&tsid=2&session\_timeout=1
Lee Haven Jones

Actor a chyfarwyddwr Cymreig yw **Lee Haven Jones** sy'n adnabyddus am ymddangos mewn drmau megis Caerdydd a Gwaith/Cartref ac am gyfarwyddo rhaglenni fel Doctor Who, 35 Diwrnod a Tir.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Lee Haven-Jones ar y 10fed o Fehefin 1976 yn Aberpennar, Rhondda Cynon Taf.

Fe astudiodd ym Mhrifysgol Caerwysg gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn RADA.

## **Gyrfa**

Roedd yn chwarae rôl *Emyr Tomos* ar y rhaglen ddrama Caerdydd rhwng 2006 a 2010. Aeth y cymeriad yn ei flaen i ymddangos yn gyfres gyntaf Gwaith/Cartref.

Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen Dad a fi, a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar *The Indian Doctor*, Pobol y Cwm, *Casualty*, *Wizards vs Aliens* a *Waterloo Road*.

Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama Tir, sawl pennod o Alys a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o 35 Diwrnod.

Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu Joio.

Yn 2021 cyfarwyddodd y ffilm arwsyd Gwledd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm1172261/
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/ps-qs-lee-haven-jones-2099729
3. ↑ https://companycheck.co.uk/director/916667759/MR-LEE-HAVEN-JONES/companies
4. ↑ https://www.popmatters.com/lee-haven-jones-director-interview
Richard Lynch

Actor ffilm-a-theledu Cymreig yw **Richard Lynch** sydd yn fwyaf adnabyddus am chwarae'r cymeriad **Garry Monk**yn opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Lynch ym Medwas ac fe aeth i Ysgol Gyfun Rhydfelen, ger Pontypridd.

Graddiodd mewn Drama o Brifysgol Aberystwyth yn 1987.

## **Gyrfa**

Daeth Lynch i amlygrwydd yn gyntaf yn 1986 wrth chwarae rhan y milwr ifanc Will Thomas yn y ffilm Milwr Bychan gan Karl Francis.

Wedi hyn ymddangosodd mewn rhagor o ffilmiau yn cynnwys Branwen (1994), Darklands (1996) a Y Fargen (1997),

Mae Lynch wedi serennu mewn nifer o gynyrchiadau a chyfresi teledu yn cynnwys *The Christmas Stallion* (1992), *The Lifeboat* (1994), a *Tales from Pleasure Beach* (2001).

Urddwyd yn Gymrawd Prifysgol Aberystwyth yn 2013.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/dont-mind-your-ps-qs-1888043#ixzz1F3Ottt2E
2. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/canolbarth/papurau\_bro/yfan\_ar\_lle/newyddion/mai08.shtml
3. ↑ https://www.aber.ac.uk/cy/news/archive/2013/07/title-137887-cy.html
4. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0091521/
5. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0528434/
Aneirin Hughes

Actor a canwr Cymreig yw **Aneirin Hughes** sy'n adnabyddus am ymddangos mew cyfresi fel Pobol y Cwm, Y Gwyll ac Un Bore Mercher.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Hughes yn Aberystwyth a'i magwyd mewn pentre bach cyfagos Penbontrhydybeddau.

Fe astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth o dan yr Athro Ian Parrott ac fe ganodd gyda'r soprano Hazel Holt. Tra oedd yn fyfyriwr cerdd fe arweiniodd gôr siambr y brifysgol. Cantorion Madrigalau Elisabethaidd Aberystwyth am sawl blwyddyn.

Fel myfyriwr, cafodd Hughes ei brofiad actio gyntaf pan ymddangosodd mewn perfformiadau o operau Gilbert and Sullivan dan yr arweinydd David Russell Hulme.

Fe aeth Hughes ymlaen i astudio yn y Royal Scottish Academy of Music and Drama.

## **Gyrfa**

Cychwynnodd Hughes ei yrfa actio yn y 1990au gydag opera sebon Pobol y Cwm ar S4C.

Fe aeth ymlaen i ymddangos yn *Blood on the Dole*, *Casualty*, *Family Affairs* fel DI Patrick Grenham, *Spooks*, *Take Me* gyda Robson Green a *EastEnders* yn Ionawr ac Ebrill 2009 fel Andy Jones, tad mabwysiadol Danielle Jones.

Enillodd Hughes wobr Actor Gorau gan BAFTA Cymru am ei ymddangosiad fel  Delme yn y ffilm Gymraeg Cameleon (1997).

Fe ymddangosodd yn rheolaidd *Judge John Deed* fel Neil Haughton ac yn *Young Dracula* fel Graham Branagh. Chwaraeodd Harper yn y ffilm deledu *Harper and Isles* gyda Hywel Bennett ac fe ymddangosodd yn y ffilm *The Theory of Flight* yn 1998.

Yn fwy diweddar fe ymddangosodd yn y gyfres Pen Talar ar S4C ac yn *Holby City* fel Sir Fraser Anderson, ac fe ddychwelodd i Pobol y Cwm fel cymeriad newydd, Moc Thomas, rhwng 2012 a 2013.

Yn 2012, chwaraeodd ran Gwynfor Evans mewn drama ddogfennol am fywyd y gwleidydd ac ymgyrchydd, gyda'r teitl Gwynfor Evans: Y Penderfyniad?

Yn 2013 ymddangosodd Hughes yn ffilm deledu S4C Y Syrcas ac mae'n chwarae'r Prif Uwch-arolygydd Brian Prosser yng nghyfres ddrama Y Gwyll.

Yn Mai 2014 ymddangosodd gyda Tom Jones a Katherine Jenkins mewn cynhyrchiad BBC o Under Milk Wood gan Dylan Thomas i ddathlu canmlwyddiant geni'r awdur.

## **Bywyd personol**

Mae Hughes wedi rhedeg sawl marathon i elusennau, yn cynnwys Marathon Llundain 2009.[9]

Mae Hughes yn byw yn Nhrefynwy gyda'i wraig Pip Broughton a ddau o blant. Mae'n aelod sylfaen o Monmouth Male Voice Choir.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/46457416
2. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0400449/
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=aneirin+hughes
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/portraying-gwynfor-evans-small-screen-2015664
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p01x5k4n
6. ↑ https://www.thefreelibrary.com/When+a+murder+touches+your+own+family%3B+TV+DRAMA+WILL+MAKE+ANEIRIN+A...-a060279379
Mari Lovgreen

Cyflwynydd ac awdur ydy **Mari Rhiannon Lovgreen** sy'n adnabyddus am ei gwaith ar raglenni Uned 5, Cefn Gwlad ac Yr Eisteddfod.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Mari ar y 25ain Awst 1983 a magwyd yn Ngherarfon. Mae hi'n ferch i'r canwr a'r cyfansoddwr Geraint Løvgreen.

Astudiodd radd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwth.

## **Gyrfa**

Cychwynodd ei gyrfa cyfwlyno ar y teledu ar Uned 5, rhaglen gylchgrawn i bobol ifanc ar S4C yn Tachwedd 2004. Enillodd Mari wobr 'Newydd Ddyfodiad Gorau' yng ngwobrau BAFTA Cymru 2006 am ei gwaith ar y gyfres. Arhosodd gyda'r gyfres tan 17 Gorffennaf 2009.

Ers hynny mae wedi cyflwyno Waaa!! a chymryd rhan yn Y Briodas Fawr.

Yn dilyn ei cyfnod fel cyflwynydd ar Uned 5 astudiodd Mari gwrs dysgu yn Aberystwyth cyn treulio cyfnod fel athrawes mewn ysgol yn Llangadfan.

Mae Mari yn un o ohebwyr S4C yn Eisteddfodau'r Urdd a'r Genedlaethol.

Rhwng 2018 a 2020 roedd Mari yn un o gyflwynwyr Stwnsh Sadwrn.

Ers 2018 mae hi wedi bod yn un o gyflwynwyr Cefn Gwlad.

Mari yw awdur llyfr Brên Babi (2017- Gwasg Gomer) a Llanast yn y Gyfres Lolipop (2015 - Gwasg Gomer).

## **Bywyd personol**

Mae Mari yn briod a'r ffarmwr Edward Vaughan ac mae ganddynt ddau o blant, Betsan ac Iwan. Mae'r teulu yn byw yn Llanerfyl.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://learnwelsh.cymru/news/mari-lovgreen-qa/
2. ↑ http://antena.co.uk/cy/portffolio/waaa/
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/let-celebs-organise-wedding--2299238
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/one-big-party-kick-weekend-14320241
5. ↑ https://www.lleol.cymru/blog/holi-dolig-gydag-mari-lvgreen.html
6. ↑ https://www.maldonandburnhamstandard.co.uk/leisure/showbiz/18362138.llanerfyl-s4c-star-take-part-fferm-ffactor-selebs/
7. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781845217051&tsid=2
8. ↑ http://awards.bafta.org/award/2006/cymru?
9. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/31149048