ARBËRESHËT DHE PLLATANJOTËT PËR NJËSINË E TALLJAS

ARBËRESHËT DHE PLLATANJOTËT PËR NJËSINË E TALLJAS

Jan e bëhan, ndëper gjithë Talljas, kujtimat për Risorxhimentin talljan, doç vjet ra qindinepesëdhjetëvjetori ç' kur u bë Njësia e Talljas (1861-2011) e për nganjë nesh ësht nj' drejtë a mirë dhe a madh t' kujtojmi dhe t' nderojmi gjithë atë atëdhetàrë ç' me shpirtmadh dhe me mall prej Atdheun, lën/vran jetan e tira për t' bëhi nj' Tallje a bashkuar, a lir dhe pa t' huajin, ç'kur u nis a para luftë e vitit njëmilëtetëqindedizetëekatër, ajo e vitit njëmilëtetëqindedizetëeshtatë (me kriangrajturit kallabriz dhe me nënshtipurit ç' kle) dhe me Tundjat luftar e vitit njëmilëtetëqindedizetëetetë (ndër njëzetëenënd të njëmilëtetëqindedizetëetetë rregji borbon Ferdinand i dit, nën t' shtipurit e kundat ç' u bën, kle i shtrënguar t' jip Kostitucjona dhe psana ndër tetëmbëdhjetë të falvarit muar ben mbal asaj) njera ka viti njëmilëtetëqindetrezetëenjë.

Ndër atë ishan shumë Arbëreshë të katundvat tanë: ka Çifti, Ejanina, Ferma, Firmoza, Frasnita, Kastërnexhi, Maqi, Mbuzati, Picilia, Qana, Spixana, Strigari, Shën Benedhiti Ullan, Shën Martiri, Shën Mitri, Shën Sofia, Shën Vasili, Ungra, Vakarici, ka katundat arbëreshe t' Siçilljas dhe ka gjithë tjerat katunda arbëreshe (ç' erdhtin ka rregjëria e Napulit ka sekulli pesëmbëdhjetë andi ka Shqipëria dhe ka Greçia (Arvanitra), më shumë ka Pelloponesi (Morèa) dhe ka Atika, dhe klian mirëpritur ka rregjërat dhe ka Papa t' ahiarthin), ç' dhan t' madhin kontribut e tira për Atdheun, me jetan e tira.

Po atë nëng jan shumë t' njohur psè, mëkeq, nëng jan mbrënda ka storia madha sepsè jan vetam ka "storia vokarr" e ashtù s' bëjan nutixja; me gjithë atë, jan "storiat e vokrra të llokat" ç' i dhën jetë "storias s' madh" sepsë shumë ndër atë u bashkuan t' madhjan ushtërin e Gariballdit për t' mirrjan pjesë ka Nisja e Milvat dhe ki, plot me mirënjohja, i thrriti "lliunra ndër luft" sepsë a dij mirë se sa zëmërfort ish shpirti i Arbëreshëvet.

Atë klian çdoherë afër "Eroit i di jetëvet" njera ka lufta e Vollturnit , ndër një dhe ndër di t' shën Mitrit, kumanduar ka kollonelli Mink Damis ja Ungrës, tue bënur sharbisa ç' vlejan. Ahiarthin Gariballdi i tha Kollonellit: "Damis, Arbëreshët e tënd jan si lliunra!". Shumë ndër atë ishan t'urta dhe kishan p'nxira t'lira dhe t' ngrëjtura (risorxhimentallra). U kishan mësuar aq ka Kulexhi "Corsini" i Shën Benedhitit Ullan, i stisur ndër njëmbëdhjetë t' shën Mitrit njëmilështatëqindtredhjetëedi, se ka Kulexhi Itall-Grek "Shën Adrianit" i Shën Mitrit, ç'u stis t'parin e marsit njëmilështatëqindenëndëdhjetëekatër, dhe ishan ndër njerzit më t' urta t' Kallabrias.

Dhe Pllat(ë)ni, ka t' tijat, dha nj' kontribut gjaku shumë i madh për Risorxhimentin dhe për Njësinë e Talljas, ç' kur ka "Alto Jonio" i Kusenxës zun Tundjat luftar t' lirisë t' vitit njëmilëtetëqindedizetëetetë, për t' nxirjan ka Tallja rregjin borbon Ferdinand i dit, me k'ta suldet: Nicolantonio Marchese, Salvatore Ferdinando Trojano, Francesco Busicchio, Angelo Basile, Giacinto Bellusci, Giovanni Trojano Costa, Pietro Brunetti, Rocco Cartolano, Giovanni D' Agostino, Giovani Dramissino, Pietro Stamato Fino, Angelo Brunetti, Giuseppe Dramissino, Giovanni Costa, Francesco D' Agostino, Nicola D' Agostino, Pietro D' Agostino dhe Giovanni Crisostomo Trojano, bir i nj' zot pllatanjot, Dhën Fangjisku, ç' bëni priftin Farnetë.

Ndër njëzetë t' gushtit njëmilëtetëqindetrezetë njetar tredhjetëedi pllatanjotë hijtin ka Ushtëria e Talljas e, pas ç' rregji i Talljas, Tor Manoli i dit, me dekretin e katërmbëdhjetit të Shën Ndreut njëmilëtetëqindetrezetë, bën Ruajtjan Nacjonalle, i ndihtin Nisjas s' Gariballdit.

Ruajtja Nacjonalle pllatanjota, ç' luftoni Borbonët dhe brigantët, ish a bër ka dimbëdhjetë ndarja me shtatëdhjetëeshtatë suldet, gjashtë serxhendra, dimbëdhjetë kapurel, nj' lluogotenent (Dhën Anxhulli Basile), di tenendra t' ditë (Dhën Viçenxi Bellusci dhe Dhën Kratisti Trojano), nj' serxhend mbashatur, nj' kapurall mbashatur dhe krei i suldetvat (Dhën Ferdinandi Troiano) ç' bëjan Këshillin e Drejtësisë, kish t' rujan pasdrejtësisë s' gjindjas dhe t'i jipjan kaçan brigandvat, ç' me t' ndihurit e katundarvat i jipjan fuqì rregjit borbon, Fangjisk i dit. Tek ai vit ish sink i katundit, dhe krei i Këshillit t' Njohjas s' Ruajtjas Nacjonalle t' katundit Moisè Troiano. Dhe i nipi t' zotit Pllat(ë)n, Dhën Anxhulli Basile (prifti gjèlit), ç' muar pjesë Anapul ka Tundjat të njëmilëtetëqindedizetëetë kundar Borbonvat, ka dhënia e Kostitucjon's dhe ka t' bënurit e Parllamendit napullitan, muar nj' pjesë a rënd ka Tundjat risorxhimentall