1848

## Algemeen

* "Willem Frederiks autoritaire staat werd met de liberale grondwet van Thorbecke uit **1848** een eerste formidabele klap toegebracht, maar de complete onttakeling ervan duurde tot in de twintigste eeuw, aldus de antirevolutionaire historicus Adriaan Goslinga"1
* Tweede Republiek in Frankrijk.23
* Lodewijk Napoleon, president van Frankrijk.23
* Frans Jozef I, vorst van Oostenrijk-Hongarije25
* Eerste Duits-Deense oorlog, 1848-1850.25
* Frederik VII koning van Denemarken (1848-1863).33
* Vrede van Guadaloupe-Hidalgo, Mexico verliest alle grondgebied ten noorden van de Rio Grande aan de VS.34

### Wetenschap en techniek

* Toepassing van de blindedarmoperatie door Hancock.32

## Lokaal

* Hasselt, Petrus Josephus Constantinus Felix van wordt burgemeester.

## Januari

* Op 9 januari worden zevenentwintig herzieningsvoorstellen op de grondwet door de regering naar de Raad van State gestuurd.2
* In Palermo en Napels breekt revolutie uit.3

## Februari

* Op 15 februari komen berichten binnen over de onrust in Italië, in het kabinetsberaad spreekt koning Willem II hierover.28
* Op 20 februari overlijdt op Madeira prins Alexander, dit nieuws bereikt Nederland pas op 16 maart.11 Op 21 april wordt hij in Delft bijgezet.16
* Op 21 februari brengt de Raad van State positief advies uit over de wetsontwerpen, met uitzondering van het achtste voorstel: de vermeerdering van het aantal leden van de Staten-Generaal.3
* Op 22 februari breken in Parijs rellen uit4 nadat premier Guizot besluit een banket te verbieden waarbij felle kritiek geuit zou worden op de Julimonarchie.26
* Op 23 februari: Parijzenaars gaan de straten op, werpen barricades op en raken in gevecht met politie en met leden van de Nationale Garde, er vallen tientallen doden.26
* Op 24 februari breidt het oproer zich verder uit en kiest de Nationale Garde de kant van de opstandelingen.5
* De koning ontslaat Guizot26, nog dezelfde dag vlucht koning Lodewijk Filips I, de volgende dag bereikt dit nieuws koning Willem II en de dag erop overig Nederland.6

## Maart

* Het nieuws van de opstand in Frankrijk leidt op 1 maart tot een revolutie in het groothertogdom Baden.7
* Op 4 maart breekt de revolutie uit in München.7
* Op 5 maart wordt in Heidelberg een Nationalversammlung geëist.7
* Op 6 maart slaat de onrust over naar Pruisen.7
* Op 6 maart stemt de koning van Beieren Ludwig I in met een uitbreiding van het kiesrecht.7
* Op 9 maart stemt koning Wilhelm I van Wurtemberg, vader van prinses Sophie, in met uitbreiding van het kiesrecht.7
* Op 9 maart bereiken de wetsontwerpen de Tweede Kamer.8
* Op maandag 13 maart laat Willem II de voorzitter van de Tweede Kamer weten dat er een ruimere grondwetswijziging dient te komen. Via de telegraaf wordt dit bericht in Nederland verspreid. Het nieuws wordt in verschillende steden gevierd, de beurskoersen stijgen.9
* Op 13 maart, de eerste opstand in Wenen.24
* Op 15 maart verklaren de ministers dat het eenzijdige besluit van de koning onaanvaardbaar is en dat zij hem verzoeken hen te doen vervangen.29
* Op donderdag 16 maart stelt Willem II bij wijze van grap tegenover de gezanten van Oostenrijk, Engeland, Rusland en Pruisen dat hij in vierentwintig uur van 'très conservatief très libéral' is geworden. De Prins van Oranje heeft hierop geen begrip. Eerder die dag heeft de koning het liberale kamerlid Luzac meegedeeld dat hij akkoord is met de benoeming van Donker Curtius en Thorbecke in de grondwetscommissie. Later die dag krijgt deze commissie, tot verbijstering van velen in en om de regering en het hof, van de vorst ongekende bevoegdheden.10
* Op 18 maart gaat de commissie onder voorzitterschap van Thorbecke aan het werk.12
* Op 18 maart, de Barricadenopstand in Berlijn.24
* 20 maart, Lodewijk van Beieren doet afstand van de toon ten gunste van zijn zoon Maximiliaan II.24
* Het damoproer. In Amsterdam komt een grote menigte bijeen op het Damrak en de Nieuwendijk voor een zwijgend protest tegen bezittende regering en haar beleid. Vervolgens maken demonstranten zich los van de menigte en trekken langs de grachten, hierbij vernielingen aanrichtend, enkele juwelierszaken worden leeggehaald.26
* Op zaterdag 25 maart stelt Schimmelpenninck (de zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck) zijn ministerie, het eerste kabinet in de Nederlandse geschiedenis, voor aan de Tweede Kamer. Luzac is minister van Binnenlandse Zaken en van Hervormde Erediensten, Rijk is minister van Marine en van Koloniën, Nepveu is minister van Oorlog, Lightenvelt is minister van Rooms-Katholieke Eredienst, Schimmelpennick is minister van Buitenlandse Zaken en van Financiën. Tevens is hij als minister-president nu voorzitter van een autonome ministerraad.13
* Op 27 maart bereikt de commissie overeenstemming over de aanpassingen in de grondwet.12
* In maart zijn er demonstraties in Praag, rellen in Krakau, in Boedapest is het onrustig, in Venetië en Milaan worden revolutionaire besturen ingesteld. In Oostenrijk betekent de onrust het einde van de loopbaan van Von Metternich, die in maart het land ontvlucht.27

## April

* Op zondag 9 april legt Thorbecke de definitieve tekstvoorstellen voor aan de commissie, op 12 april brengt hij de tekst naar de koning. De belangrijkste veranderingen zijn, volgens Van Zanten, het opruimen van de standen, de invoering van rechtstreekse verkiezingen, het verleggen van het primaat van de politiek van de koning naar het parlement door de Staten-Generaal meer bevoegdheden te geven zoals het recht van amendement en enquete van de Tweede Kamer en politieke verantwoordelijkheid van de ministers waarmee de onverantwoordelijkheid van de koning wordt gegarandeerd.14
* Op 16 april wordt het ontwerp van de gewijzigde grondwet, buiten medeweten van Schimmelpenninck om, maar met medewerking van de koning, als bijlage van de Staatscourant gepubliceerd.15
* In april en mei zijn er in Noord-Brabant heftige confrontaties tussen ontevreden arbeiders en het leger.19
* April-oproeren in Baden en in de Elzas.24

## Mei

* Op 13 mei legt Schimmelpenninck zijn ministerschap neer.17 Ook Nepveu stapt op. Donker Curtius neemt de rol van eerste minister op zich en wordt minister van Justitie. Luzac wordt vervangen door De Kempenaer. Van Bosse wordt minister van Financiën.18
* 18 mei, opening van het Frankfurter Parlement.24
* Veldtocht van Pruisen in Denemarken.24

## Juni

* Op 19 juni dient Donker Curtius het grondwetsvoorstel van Thorbecke in bij de Tweede Kamer.18 Op 20 juni volgens Van der Meulen. Onderdelen hiervan: Een deel van de macht gaat van de koning naar de Staten-Generaal; de Tweede Kamer krijgt het recht op amendement, initiatief en enquete; de vorst heeft bijna volledige vrijheid bij het benoemen van ministers; onbeperkte vrijheid van godsdienst; de koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. Veranderingen die hiervan het gevolg zijn: de leden van de Tweede Kamer worden rechtsreeks gekozen door meerderjarige ingezetenen, Nederlanders, die voldoende belasting betalen; de onschendbaarheid van de koning bestond al eerder maar werd uitgelegd als boven de wet staan, nu werd het gekoppeld aan de ministeriële verantwoordelijkheid die de ministers zeggenschap geeft.30

## Augustus

* Op 24 augustus keurt de Tweede Kamer de twaalf herzieningsvoorstellen van Thorbecke goed.20

## September

* Op 7 september keurt de Eerste Kamer vijf en op 8 september de overige zeven voorstellen van Thorbecke goed.20
* Op 9 september worden verkiezingen gehouden door de Provinciale Staten voor de dubbele Tweede Kamer.20

## Oktober

* Op 7 oktober keurt de dubbele Tweede Kamer de grondwetsherziening goed.20
* Op 11 oktober worden de hervormingen in de Staatscourant gepubliceerd.31

## November

* Op vrijdag 3 november wordt de herziene grondwet officieel bekrachtigd en door het hele land afgekondigd.21
* Op 30 november zijn er verkiezingen, volgens de bepalingen van de nieuwe grondwet; tweederde van de leden gekozen leden is nieuw.22

## Voetnoten

1: Koch, *Koning Willem I*, p.339

2: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.519

3: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.520

4: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.521

5: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.523

6: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.524

7: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.528

8: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.529

9: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.533-5

10: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.541-3

11: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.543

12: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.555

13: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.558

14: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.560

15: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.561

16: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.562

17: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.564

18: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.565

19: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.568

20: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.570

21: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.571

22: Van Zanten, *Koning Willem II*, p.574

23: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.55

24: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.57

25: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.59

26: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.164

27: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.165

28: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.175

29: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.176

30: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.30

31: Van der Meulen, *Koning Willem III*, p.179

32: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.65

33: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.84

34: Sesam, *Atlas bij de Wereldgeschiedenis 2*, p.95