recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Eilir Jones

Mae **Eilir Jones** yn ddigrifwr, awdur a pherfformiwr sy'n fwyaf adnabyddus am eu gymeriadau comig fel y Ffarmwr Ffowc.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Eilir Jones ar y 26ed o Orffennaf 1963.

Magwyd ym Mlaenau Ffestiniog, yn Nhywyn, Gwynedd, Y Drenewydd a Dinas Mawddwy. Gweinidog ac awdur oedd ei dad.

Cafodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Tywyn, Gwynedd ac yna yn Ysgol y Gader, Dolgellau cyn gweithio fel nyrs seicatryddol yn Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych.

## **Gyrfa**

Yn 1987 cychwynodd gyflwyno Elir ar... ar BBC Radio Cymru. Rhaglen ddychanol yn edrych ar wahanol bynciau yng nghwmni Sioned Mair a Neil Rosser.

Roedd yn un o'r triawd y rhaglen adloniant Cefin yn 1989, gyda Cefin Roberts a Sera Cracroft.

Mae'n adnabyddus am greu cymeriadau gwirion ar lwyfan, sgrin a radio, fel y "Ffarmwr Ffowc", cymeriad ffraeth a gwledig ei dafod. Mae'r cymeriad yn wyneb cyfarwydd iawn ar raglenni megis Noson Lawen.

Roedd yn aelod o gast Pengelli am bum cyfres rhwng 1997 a 2001.

Ysgrifennod a serennodd yn y gyfres gomedi 9 Tan 9 ar gyfer S4C. Doedd Eilir ddim yn rhy sicr o ble daeth y syniad am y gyfres. *"Tydw i ddim yn or-hoff o archfarchnadoedd enfawr, ac mi ddaeth y syniad yma am siop llai ei faint i fy meddwl i...mi wnes i dreulio llawer o amser yn trafod y syniad efo'r cynhyrchydd, Norman Williams o gwmni Tonfedd Eryri, a'r golygydd sgript, Dewi Wyn Williams. Ac wedyn mi ro'n i'n cloi fy hun mewn stafell i sgwennu,''* meddai.

Ar gyfer y radio ysgrifennodd raglenni comedi megis "Un Fach Flewog", "Bwletîn" a "Torri Calon" ar gyfer BBC Radio Cymru.

Mae wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau Theatr Bara Caws gan gynnwys Un Fach Flewog, Caffi Basra a Dal i Bwmpio.

Ysgrifennodd y gyfrol Dyddiadur Ffarmwr Ffowc a gyhoeddwyd gan Wasg y Lolfa. a Meddyliau Eilir hefyd gan Wasg y Lolfa.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://twitter.com/Dewi\_Llwyd/status/625005643020279808
2. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21802100000002419
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Television%3A+Dewch+trwy+ddrysau+Gwalia+Stores+sydd+ar+agor+o+9+tan+9-a094197567
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Mentro+i+f+yd+Anifail+Prin%3B+DOES+ond+rhaid+bodio+drwy+amserlenni%27r...-a094111926
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Cymryd+dileit+yn+y+di-chwaeth%3B+Y+CELFYDDYDAU.-a0166510503
6. ↑ https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781847716354
Geraint Todd

Actor Cymreig yw **Geraint Wyn Todd**. Mae'n hanu o Bontypridd ac mae wedi chwarae sawl prif ran mewn dramau a chomedïau Cymraeg, yn fwyaf adnabyddus am ei rannau yn Pam Fi Duw?, Cowbois ac Injans a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Daw Geraint o Pontypridd. Mynychodd Ysgol Hyfun Garth Olwg.

Rhwng 1997 a 2000 astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Caerdydd, lle raddiodd gyda gradd mewn Hanes a Llenyddiaeth Saesneg.

## **Gyrfa**

Dechreuodd Geraint Todd ei yrfa actio tra yn yr ysgol, gyda rhannau ar raglenni teledu fel Halen yn y Gwaed, Pam Fi Duw? a rhan fach yn Pobol y Cwm.

Yn ystod ei flwyddyn olaf yn y brifysgol, cafodd ran yn Y Palmant Aur. Fe weithiodd yn gyson fel actor wedi hynny ac fe ddywedodd fod ei wedi mwynhau gymaint ar ôl blwyddyn o waith ei fod yn bendant barhau ym myd actio fel gyrfa.

Ar ôl graddio, fe weithiodd Todd ar nifer o gyfresi drama yng Nghaerdydd o 2000 i 2002 yn cynnwys Yr Heliwr, Y Tŷ, The Bench a Iechyd Da. Fe wnaeth leisio nifer o hysbysebion radio hefyd a threuliodd fis ar daith theatr addysg o gwmpas ysgolion Cymru ar ran Cyngor Llyfrau Cymru, er mwyn hyrwyddo darllen i bobl ifanc.

Cafodd y cyfle i gyflwyno dwy gyfres o raglen gerddoriaeth a theithio Bicini a enillodd Gwobr Pobl Ifanc yn yr Ŵyl Ffilm a Theledu Celtaidd yn 2001.

Yn Mawrth 2002, fe ffilmiodd y sebon Xtra, yng ngogledd Cymru, ac ail gyfres yn 2003. Hefyd yn 2003 fe ffilmiodd y gyfres ddramatig tri-rhan Triongl.

Yn 2004 fe weithiodd ar ffilm fer o'r enw *Walking Sleep* gyda ffrind, Gareth Bryn Evans, a chafodd fersiwn Gymraeg ei wneud ar ddechrau 2005. Fe ddangoswyd y ffilm yng Ngŵyl Ffilmiau Caerdydd. Fe weithiodd hefyd ar y gyfres ddrama Amdani a lleisiodd y fersiwn Gymraeg o'r gyfres anime boblogaidd *Beyblade*, gydag ail gyfres yn cael ei recordio yn 2005.

Yn 2006 cafodd Todd brif ran fel David Manning (Manny) yn y ddrama-gomedi Cowbois ac Injans, ddarlledwyd ar S4C yn Hydref 2006 and Mawrth 2007.

Yn 2008 chwaraeodd ran Myrddin yn y sioe deledu Herio’r Ddraig.

Fe ymddangosodd fel yr athro Steffan Young yng nghyfres ddrama Gwaith/Cartref a ddarlledwyd yn ystod 2012.

Fe ymunodd a chast rheolaidd Pobol y Cwm yn 2011 fel Ed Charles a bu'n rhan a sawl stori mawr gan gynnwys stori am drais yn y cartref. Arhosodd gyda'r rhaglen hyd at 2019 pan bu i'r cymeriad farw.

Wedi Pobol y Cwm mae wedi ymddangos mewn dramau megis 35 Diwrnod, Yr Amgueddfa a The Pact.

Yn 2022 cyfarwyddodd y gyfres ddrama i bobl ifanc Itopia.

## **Bywyd personol**

Mae Todd hefyd yn ffotograffydd proffesiynol. Mae'n byw yng Nghaerdydd gyda'i wraig a'u meibion.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/geraint-todd-part-gwaithcartref-s4c-2665399
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/geraint-brings-touch-magic-new-2150291
3. ↑ http://www.gerainttodd.com/
Alun ap Brinley

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ymddangos mewn cyfresi drama fel Iechyd Da, Con Passionate a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganed yn 1961 yn Aberhonddu, Powys. Mae'n fab i'r actor Brinley Jenkins.

Astudiodd drama yn ngholeg brifysgol Aberystwythrhwng 1979 a 1982 cyn dychwelyd yno i ddarlithio yn 1988 yn dilyn ymddeoliad Emily Davies.

## **Gyrfa**

Bu'n chwarae rhan Gareth Richards yn y gyfres Iechyd Da rhwng 1997 a diwedd y gyfres yn 2003.

 Gwaneth sawl ymddangosiad yn nghyfres ddrama Yr Indian Doctor fel Sgt Emlyn Dawkins.

 Rhwng 2011 a 2020 bu'n chwarae rhan Jim Probert yn yr opera sebon Pobol y Cwm. Bu i'r cymeriad farw yn 2020 o sgil-effeithiau Dementia.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod a'r gantores a'r gyfansoddwr Amy Wadge ers Hydref 2001. Mae ganddynt ddau o blant gyda'i gilydd a mae'r teulu yn byw ym Mhontypridd. Bu i'r ddau gwrdd pan oedd y ddau yn perfformio yn Theare Clwyd.

Mae ganddo un plentyn arall o'i briodas flaenorol gyda Bethan Cairns.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/One+of+life%27s+losers%3B+But+Iechyd+Da+star+Alun+ap+Brinley+is+quick+to...-a098645560
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Sion+Pritchard%3B+The+actor+picks+up+lots+of+work+as+a+figure+of+fun+on...-a0343530811
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Amser+heriol+i+Jim+yng+Nghwmderi.-a0607774589
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Bump+in+the+road%3A+echolive-a0179240035
5. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/pontypridd-based-singer-mum-amy-wadge-1837025
6. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0109668/bio?ref\_=nm\_ov\_bio\_sm
Beth Robert

Actor o Gymraes sy'n adnabyddus am ei perfformiadau mewn rhaglenni megis Con Passionate, Teulu a 35 Diwrnod ag am chwarae rhan Lisa Morgan yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Daw Beth Robert o bentref Pont-Rhyd-y-Groes ger Aberystwyth.

Astudiodd yn y Coleg Cerdd a Drama yn Gaerdydd.

## **Gyrfa**

Un o'r cymeriadau mae Beth yn fwyad enwog am eu portreadu yw Lisa Morgan yn y gyfres Pobol y Cwm. Ers ymddangos yn y gyfres am y tro cyntaf yn 1989 mae wedi gwneud argraff enfawr ar y gyfres, yn ei cygfnod gwreiddiol drwy gael affer a Dic Deryn. Gadawodd y gyfres yn 1991 ond dychwelodd am gyfnod arall yn 1996 ble'r oedd unwiath eto ynghanol stori enfawr.

Yn 1997 roedd Lisa, cymeriad Beth yn rhan o'r gusan gyntaf rhwng dwy ddynes ar Pobol y Cwm, ar gusan lesiaidd gyntaf ar deledu Cymraeg. Gadawodd Beth y gyfres unwaith eto yn 2000 ond ar ôl cyfnod o 19 mlynedd dychwelodd yr actores a'r cymeriad i'r gyfres yn 2019, ac eto yn 2020.

Roedd yn rhan o'r gyfres The Lifeboat yn 1994 a gwnaeth ymddangosiadau yn Yr Heliwr, The Bill a Inspector Morse.

Roedd yn rhan o gast Iechyd Da yn rhan Carys.

Rhwng 2005 a 2008 roedd un protreadu Judith yn Con Passionate cyn mynd ymlaen i chware Myra yn y gyfres ddrama Teulu.

Bu mewn dwy gyfreso Stella ar Sky 1 a dwy gyfres o Young Dracula ac CBBC.

Yn 2014 roedd yn rhan o'r gyfres gyntaf o 35 Diwrnod yn chwarae Sali Jenkins.

Ymunodd a gast Parch yn yr ail gyfres yn ran Sheridan.

## **Bywyd personol**

Mae hi'n briod a Paul. Bu iddynt gwrdd ym Mhorthmadog yn y flwyddyn 2000.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0730618/
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Gwledd+o+waith+mewn+caffi+neu+mewn+cwm%3B+Annes+Glynn+yn+sgwrsio+a+Nia...-a0119714055
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51236217
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/m0007x8y
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Crud+yr+Awel+pechodau+a+-+ystad+llawn+chyfrinachau-a0362366813
6. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/45298074
Dim Byd

Rhaglen goemdi sgets dychanol sy'n neidio o un sbwff o raglen i un arall.

## **Fformat**

Mae sianeli coll yn cael eu darganfod sy’n ein cyflwyno i bob math o raglenni swreal. Ac nid actorion sy’n cymryd rhan yn y gyfres hon, o na, ond pobl go iawn. Ond, mae’n rhaid dweud maen nhw’n gwneud ac yn dweud y pethau rhyfedda!

Yn Hanes dy Nain, cawn hanes Rose Roberts. Mae hi’n hel atgofion am y rhyfel a pha mor anodd oedd hi i gael wi-fi yn ystod y Blitz! PC Gwilym Preis o’r Blue Watch sy’n ceisio cadw trefn ar ddihirod yn Ar y Bît. A lle mae Wnwcl Kenny yn cael y nwyddau mae’n ei werthu ar Bachu Bargen? Gwell peidio holi gormod!

Mae pennod arferol yn neidio o un sgets i'r llall fel petai y gwylwyr yn newis y sianel yn barhaol.

Rhyddahwyd penodau arbennig achlysurol yn dilyn un stori neu cymeriad o dan yr enw "**Dim Byd Mwy".** Aeth un o'r rhaglenni yma "Meindiwch Eich Buenes" yn ei blaen i fod yn sail y gyfres gomedi 'Run Sbit.

## **Cynhyrchiad**

Comisynwyd y rhaglen yn wreiddiol fel rhaglen i bobol ifanc ond gyda llwyddiant y sioe cafodd ei symud i slot hwyrach er mwyn apelio at gynulleidfa mwy eang.

Dywedodd cynhyrchydd y rhaglen Barry "Archie" Jones, *"Y bwriad gwreiddiol oedd creu sioe sgetsys fyddai'n denu ac yn hawlio sylw pobl iau, gan eu bod nhw'n dueddol o newid sianel yn aml a chymryd llawer o wybodaeth i mewn. Felly, dyma benderfynu ar arddull o newid sianeli ar y teledu!"*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02b4ld1
2. ↑ https://www.cwmnida.cymru/portffolio/dim-byd/
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/adloniant/dim-byd/
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/swnio-run-ffunud--dipyno-2665403
5. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/spoof-documentary-wil-cet-returns-2660350
6. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=%22Dim+Byd%22
7. ↑ http://www.s4c.cymru/abouts4c/annualreport/acrobats/s4c-annual-report-2015.pdf
Gig-l

Cyfres deledu comedi llwyfan (neu standup) yw ***Gig-l***.

Darlledwyd ar S4C rhwng Ionawr a Chwefror 2013.

## **Fformat**

Cyflwynwyd pob pennod gan Frank Honeybone, gyda sawl digrifwr yn perfformio ym mhob un, ac ambell bennod yn cynnwys person yn perfformio comedi am y tro cyntaf mewn slot meic agored.

## **Penodau**

### **Cyfres 1 (2013)**

Meic Agored: Alun Saunders
Meic Agored: Aled Richards

## **Cynhyrchiad**

Cyfarwyddwyd y gyfres gan Siôn Llwyd a chynhyrchwyd y gyfres gan Siôn Llwyd ac Alaw Roberts. Y cwmni cynhyrchu oedd Little Lamb Media.

Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Steffan Rhys Williams.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://m.imdb.com/title/tt2627096/?ref\_=ttco\_co\_tt
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Stand-up+yn+codi+Gig-l.-a0313920335
3. ↑ https://vimeo.com/littlelambmedia
Dihirod Dyfed

Cyfres ddrama flodeugerdd gyda pob pennod yn adrodd hanes wedi'i seilio ar gymeriadau a digwyddiadau troseddol o Sir Gaerfyrddin yn yr 1800au. Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol yn 1987 ar S4C.

Darlledwyd ail gyfres yn 1991 yn canolbwyntio ar droseddwyr diweddarach.

Ysgrifennwyd y ddwy gyfres gan yr awdur Bethan Phillips

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://online.clickview.co.uk/exchange/series/7563929/dihirod-dyfed/videos/7610149/wil-cefn-coch
Cambrensis

Cwmni cysylltiadau cyhoeddus a cynhyrchu yw **Cambrensis**.

Sefydlwyd y cwmni yn 1990 gan Arwel Ellis Owen. Rhodri Ellis Owen sydd yn arwain y cwmni erbyn hyn ac mae swyddfeudd yng Nghaerdydd a Caernarfon.

Er mae ffocws y cwmni yw trefnu ac arwain ymgyrchoedd cysylltiadau cyhoeddus, digwyddiadau a chyrsiau hyfforddiant, aeth y cwmmni drwy gyfnod o gynhyrchu rhaglenni ar gyfer y teledu ar ddiwedd y 90au.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.cambrensis.uk.com/welsh\_pr/
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_8870000/newsid\_8872600/8872668.stm
Fondue, Rhyw a Deinosors

Cyfres ddrama deledu ar S4C oedd ***Fondue, Rhyw a Deinosors***, yn dilyn hynt a helynt chwech o bobl yn eu tridegau sy'n byw ym mhentref gwledig Llaneden.

## **Plot**

Pentre' bach tawel, cysglyd ym mherfeddion cefn gwlad ydy Llaneden; pentre' lle nad oes dim yn digwydd, a'r trigolion yn byw bywydau bach dedwydd tu l i'w drysau sidt a'u llenni ls. Neu dyna a fydden nhw'n hoffi i chi ei feddwl.

Cawn gipolwg ar fywydau tri cwpwl wrth iddynt ymgodymu â bywyd pentrefol. Ond nid yw bywyd yn fêl i gyd yn y pentref delfrydol wrth i’r dair menyw gael eu temptio gan Derek y garddwr, ac wrth i stâd meddyliol Simon ddirywio a Tudur y gweinidog yn cael ei alltudio oherwydd nad yw Beth ei wraig yn ‘credu’.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Fondue,\_Rhyw\_a\_Deinosors
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Mae%27n+mynd+o+ddrwg+i+waeth+yn+Llaneden.-a091750878
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=fondue%2C+rhyw
Hannah Daniel

Actores Gymreig yw **Hannah Daniel** sy'n adnabyddus am ei rhannau ar gyfresi teledu Y Gwyll ac Un Bore Mercher.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i ganwyd yn Ysbyty'r Waun a'i magwyd yn yr Eglwys Newydd, Caerdydd. Mae ganddi frawd hŷn, Mathew a chwaer, Beca. Ei tad oedd y darlledwr a'r cynhyrchydd teledu Emyr Daniel.

Mynychodd Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf yng Nghaerdydd ac fe astudiodd Llenyddiaeth Saesneg yng Ngholeg Prifysgol Llundain.

## **Gyrfa**

Roedd Hannah yn gyflwynydd ar gyfres Y Garej ar S4C cyn mynd ymlaen i gael rhan fel actores yn Pen Talar.

Yn 2001 cafodd un o'r brif rannau yn gyfres Gwaith/Cartref fel Beca Matthews ac arhosodd gyda'r gyfres am bum cyfres.

Daeth i adnabyddiaeth ar draws brydain fel DS Siân Owen yn Y Gwyll a'r fersiwn saesneg 'Hinterland'.

Ysgrifennodd a chyfarwyddodd y ffilm fer Destination (You Have Reached Your), am feichiogrwydd dreifar Uber gyda Georgia Lee. Cynhyrchodd y ddwy ffilm arall yn 2020 sef Burial a gafodd ei ddangos ar y BBC iPlayer. Ynddo roedd Hannah'n chwarae tair chwaer mewn galar.

## **Bywyd personol**

Mae Hannah yn byw yn Crystal Palace gyda'i phartner, yr actor Richard Harrington a'u mab Moris Emyr a aned yn 2019.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.poblcaerdydd.com/taflu-golau-ar-un-o-ser-y-gwyll-hannah-daniel/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/54425512
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/whats-on-news/hinterland-what-know-far-second-7141188
4. ↑ http://pembrokeshire-herald.com/38150/penbwlydd-hapus-merched-y-wawr/
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51265430
Eirwen Davies

Darllenydd newyddion benywaidd cyntaf Cymru oedd **Eirwen Davies** oedd hefyd yn adnabyddus am bortreadu Mrs Annwyl yng nghyfres gyntaf Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Roedd Eirwen yn hannu yn wreiddiol o bentre Pum Heol ger Llanelli.

## **Gyrfa**

Mae’n eitha sicr mai Eirwen oedd y cyflwynydd newyddion benywaidd cynta yng Nghymru ac yn Gymraeg. Fe ddarlledwyd y rhaglen Gymraeg “O Ddydd i Dydd” ar 1af o Fehefin, 1960 ar sianel TWW. Bu hefyd yn cyflwyno rhalenni megis Nadolig I'w Gofio a Digwyddiadau ar y sianel.

Roedd Eirwen hefyd yn gweithio y tu ôl i'r camera yn gweithio ar raglenni megis Pwy Fase'n Meddwl, Gair am Air a Taro Deg ar TWW.

Yn ddiweddarach gyda lawnsiad HTV daeth Eirwen yn o dim cyflwyno rhaglen Y Dydd yn darllen y newyddion. Arhosodd gyda'r rhaglen tan ganol y saithdegau.[1]

Roedd Eirwen yn chwarae rhan bwysig yn cadw a chatalogio archif cynnar TWW a HTV mewn cyfnod lle nad oedd cwmniau teledu yn ystyried gwerth yr archif rhaglenni ar gyfer y dyfodol. Mae’r archif honno nawr yng nghofal yr Archif Genedlaethol Sgrîn a Sain yn Aberystwyth.

Yn 1995 ymunodd â chast gwreiddiol Rownd a Rownd yn portreadu Mrs Annwyl.

## **Marwolaeth**

Bu farw Eirwen Davies ar y 12fed o Fawrth, 2014 yn Ysbyty Athrofaol, Caerdydd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://da.fydd.org/blog/2014/03/17/cofio-eirwen-davies/
2. ↑ http://www.78rpm.co.uk/tww.htm
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/29045715
4. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/140501-arloeswraig-gwbl-broffesiynol
Gadael Lenin

Ffilm Gymraeg o 1994 yw ***Gadael Lenin***. Fe'i cynhyrchwyd gan Endaf Emlyn.

Ysgrifennwyd y sgript gan Sion Eirian ac mae'n serennu Sharon Morgan, Wyn Bowen Harries ac Ifan Huw Dafydd.

Enillodd y ffilm Wobr BAFTA Cymru am y Sinematograffiaeth Gorau mewn Ffilm, y Cyfarwyddwr Gorau, y Ddrama Orau a'r Sgript Orau.

## **Plot**

Adrodda'r ffilm hanes saith arddegwr a thri athro o ysgol Gymraeg yn ne-ddwyrain Cymru sy'n ymweld â Rwsia mewn ymgais i ail-ddarganfod eu hunain. Tra'u bont yn teithio ar dren dros nos i St Petersburg mae'r disgyblion yn cael eu gwahanu wrth eu hathrawon. Tra bod yr athrawon yn stryffaglu i ymdopi heb eu harian na'u cêsys, mae'r disgyblion yn mwynhau golygfeydd St. Petersburg ac yn dod i adnabod eu hunain.

## **Cynhyrchiad**

Mae'r ffilm hon wedi ei ffilmio’n gyfan gwbl ar leoliad yn St Petersburg a dyma’r ffilm gyntaf o’r Gorllewin i gael ei gwneud yn y Rwsia newydd.

## **Llyfryddiaeth**

* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.
* Catrin M. S. Davies, Awen Voyle "Gadael Lenin – Deunydd Athrawon" (1994, Canolfan Astudiaethau Addysg, Aberystwyth)
* Llyfryn yn seiliedig ar y ffilm Gadael Lenin i'w ddefnyddio gan athrawon wrth ddysgu Cymraeg Lefel A. ISBN 9781856442688(1856442683))

## **Adolygiadau**

* Elley, Derek (29 Tachwedd 1993). Review: ‘Gadael Lenin’. *Variety.*
* *European Film Reviews*, rhif 2, Medi 1994.
* *Sight and Sound*, cyfrol 4, rhif 6, Mehefin 1994.
* *Empire*, rhif 61, Gorffennaf 1994.
* *Screen International*, rhif 939, 7 Ionawr 1994.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://variety.com/1993/film/reviews/gadael-lenin-1200434145/
Dyfan Dwyfor

Actor yw Dyfan Dwyfor sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau fel Bang, Rownd a Rownd ac Yr Ymadawiad.

## **Bywyd cynnar**

Daw Dyfan Dwyfor yn wreiddiol o Griccieth.

Astudiodd yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog a Coleg Meirion Dwyfor. Roedd hefyd yn ddisgybl yn Ysgol Glanaethwy.

Graddiodd o Goleg Cerdd a Drama Caerydd yn 2007.

## **Gyrfa**

Cychwynodd eei yrfa yn chwarae rhan Rhys, cymeriad achlysurol yn gyfresi cyntaf Rownd a Rownd. Dychwelodd i'r gyfres yn 2003 fel cymeriad Tom Cunningham.

Ymysg ei ymddangosiadau cynharaf ar y teledu, chwaraeodd Dwyfor ran yn nrama Oed yr Addewid,

Yn 2004 enillodd wobr Richard Burton yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Bu'n rhan o gast Pen Tennyn, A470 a Caerdydd.

Bu'n chwarae Iwan yn y ffilm 0 2015, Yr Ymadawiad.

Yn 2017 ymddangosodd yn y ffilm Y Llyfrgell yn portreadu Dan.

Roedd yn rhan o gast Bang ar gyfer yr ail gyfres yn 2020.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod â'r actores Lindsey Campbell ac mae ganddynt blentyn. Mae'r teulu yn byw yn yr Alban.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/gogleddorllewin/papurau\_bro/y\_ffynnon/newyddion/hydref06.shtml
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/A+risk+we+cannot+take.-a0120257093
Forfunn Wiki

## Welcome to the Wiki

Welcome to the wiki. We’re a collaborative community website about your topic that anyone, including you, can edit. Click the edit button at the top of any page to get started!

## Describe your topic

Write a description about your topic. Let your readers know what your topic is about and add some general information about it.

## Latest activity

Photos and videos are a great way to add visuals to your wiki. Add one below!

File:Placeholder
Harriet Lewis

Athrawes ac actores Gymreig oedd **Harriet Lewis** oedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae Magi 'Post' Mathias ar Bobol y Cwm.

## **Gyrfa**

Yn 1959 penodwyd Lewis yn brifathrawes ar Ysgol Gynradd Gymraeg Cwm Nedd pan oedd eisoes yn adnabyddus ym myd radio a theledu.

Yna yn 1964 fe'i penodwyd yn brifathrawes Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe.

Aeth ymlaen i fod yn actores broffesiynol ac fe ymunodd a'r gyfres Pobol y Cwm o'r cychwyn yn 1974.

## **Etifeddiaeth**

Yn 2017 enwebwyd Magi Post yn gymeriad mwyad eiconic Pobol y Cwm mewn rhaglen o'r enw Cewri Cwmderi.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/536319.stm
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_3700000/newsid\_3702000/3702056.stm
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/41726875
Branwen (ffilm)

Ffilm ddrama Gymraeg yw ***Branwen*** (1994) a gyfarwyddwyd gan Ceri Sherlock.

Mae'n fersiwn modern o chwedl Branwen ac fe'i seiliwyd ar ddrama lwyfan gan Gareth Miles.

## **Crynodeb**

Mae’r diweddariad dramatig pryfoclyd yma yn adrodd hanes chwedl Branwen, tywysoges Cymru, sy'n priodi Brenin Iwerddon ac ddod â'r ddwy wlad at ei gilydd mewn heddwch.

Mae’r ffilm wedi'i foderneiddio i’r 1990au cynnar, gyda Branwen yn ymgyrchydd iaith sy’n medru’r Gymraeg a’r Wyddeleg. Mae’n chwaer i Mathonwy, aelod o’r fyddin Brydeinig, ac mae’n briod â Kevin, sy’n aelod o’r IRA.

Mae Branwen ar fin priodi’r Gwyddel Kevin. Gan fod Kevin yn genedlaetholwr mawr hefyd, mae Branewen yn gallu uniaethu tuag at y yr achos gweriniaethol Gwyddelig, ac yn ei berswadio symud nol i Belfast. Er fod Kevin yn gwrthwynebu mae Branwen yn ymuno gydag ymdrechion IRA sy’n arwain at ganlyniadau trasig. Wrth i’r ffilm adeiladu at uchafbwynt a diweddglo dinistrol ac hysterig sy’n debyg i’r chwedl,

Dadlenna’r ffilm y rhyngberthnasau grymus rhwng cariad, crefydd, gwleidyddiaeth, yr IRA a’r fyddin Brydeinig.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://cy.wikipedia.org/wiki/Branwen\_(ffilm)
2. ↑ https://www.intofilm.org/films/18034
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=branwen
Cefn Gwlad: Dathlu Dai

Pennod arbennig o Cefn Gwlad yn dathlu cyfraniad arbennig Dai Jones: y canwr, diddanwr, darlledwr, a thrysor cenedlaethol.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y rhaglen yn arbennig yn dilyn ei ymddeoliad o waith teledu yn 2020, wedi cyfnod hir o salwch.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/2028368-llanilar-ymddeol
2. ↑ https://www.bbc.com/cymrufyw/amp/55352139
Arthur a Chriw y Ford Gron

Rhaglen animeiddedig i blant yw **Arthur a Chriw y Ford Gron** yn dilyn hanes y Brenin Arthur ifanc a'i ffrindiau.

Darlleedwyd y gyfres fel rhan o arlwy Stwnsh ar S4C.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y gyfres yn wreiddiol gan gamni Blue Spirit yn ffrainc mewn cydweithrediad a Teletoon a Canal+ Family.

Cynhyrchwyd y cyfiaethiad cymraeg gan gwmni Lefel Dau. Cyfarwyddwr y fersiwn Gymraed oedd Emyr Roberts. Cyfieithwyd y penodau gan Dewi Prysor.

## **Cynhyrchiadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07cw8dg
2. ↑ https://www.spirit-prod.com/en/project/arthur-et-les-enfants-de-la-table-ronde/
Disc a Dawn

Rhaglen gerddoriaeth oedd ***Disc a Dawn*** a gydnabyddir fel y rhaglen deledu pop Cymraeg cyntaf. Cynhyrchwyd y gyfres gan BBC Cymru.

## **Cynhyrchiad**

Cyfansoddwyd cerddoriaeth agoriadol y rhaglen gan Meic Stevens.

Cynhyrchydd y gyfres oedd Ruth Price.

Daeth y gyfres i ben yn Mis Mai 1973. Ei olynydd fel rhaglen gerddoriaeth ar BBC Cymru oedd Gwerin 74 a oedd yn adlewyrchu tyfiant cerddoriaeth werin yn y cyfnod.

## **Cân i Gymru**

Cyflwynwyd gystaleuaeth Cân i Gymru am y tro cyntaf yn 1969 o dan yr enw 'Cân Disc a Dawn'.

Darlledwyd wyth rhaglen yn y gyfres i ddewis Cân i Gymru gyda saith cân ymhob un, yn cael eu perfformio gan gantorion adnabyddus y cyfnod. Roedd y cyhoedd yn pleidleisio drwy ddanfon llythyrau i fewn ac roedd y gân gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau yn mynd ymlaen i'r rownd derfynol.

Darlledwyd y rhaglen olaf ar 5 Mehefin 1969 drwy wledydd Prydain dan y teitl *Song for Wales* ac fe'i gyflwynwyd gan Ronnie Williams yn Gymraeg a Saesneg. Roedd panel wedyn yn dewis y gân fuddugol ar y noson.

Cyflwynwyd y ddwy gystadleuthau cyntaf gan Ronnie Williams sef cyfwlynydd arferol Disc a Dawn a cofdd ei olynnu gan Huw Jones ar gyfer cystadleuaeth 1971.

Wedi diwedd rhaglen Disc a Dawn yn 1973 penderfynwyd parhau gyda'r gystadleuaeth o dan ei enw presennol 'Cân i Gymru'.

## **Marchnata**

Rhyddhawyd record o dan enw'r gyfres gan BBC Records yn 1970 yn cynnwys caneuon gan Meic Stevens, Heather Jones a Dafydd Iwan ymysg eraill.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/cerddoriaeth/artistiaid/huw\_jones.shtml
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-47349298
3. ↑ https://worldradiohistory.com/UK/BBC-Annual/BBC-Year-Book-1975.pdf
4. ↑ https://www.discogs.com/Various-Disc-A-Dawn-Folk-And-Pop-Songs-From-Wales/release/4997007
Angel O'r Nef

Ffilm Gymraeg yw **Angel O'r Nef** a ryddhawyd ym 1985.

Cyfarwyddwyd gan Siôn Humphreys.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://golwg.360.cymru/cylchgrawn/2015538-talu-ganfed
2. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ATM\_490044&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Angel%20o%27r%20nef&offset=0
Fflur Medi Owen

Actores yw Fflur Medi Owen (ganwyd 29 Mehefin 1986 yn Aberdaugleddau, Sir Benfro, Cymru) sy'n adnabyddus am ei gwaith ar gyfresi fel Rownd a Rownd, 35 Diwrnod a Pili Pala.

## **Bywyd cynnar**

Daw Fflur yn wreiddiol o Dregarth.

Graddiodd o Mountview Academy of Theatre Arts yn 2006.

## **Gyrfa**

Yn 9 mlwydd oedd roedd Fflur yn aelod o gast gwreiddiol Rownd a Rownd ar ei lawnsiad yn 1995 yn portreadu Ffion Parri. Dychwelodd i'r rhan ar gyfer bennod arbennig yn 2020 "Nadolig Mr Lloyd".

Yn 2008 ymddangosodd fel Iesu mewn gynhyrchiad Theatr Gelendlaethol Cymru o ddrama Aled Jones Williams, Iesu!

Yn 2009 ymddangosodd yn y gyfres ddrama Blodau yn ran Jess.

Mae hi'n gyfarwydd i blant Cymru fel Cadi, môr leidr a rhan o griw Ben Dant ar raglenni Cyw megis Ahoi!.

Roedd yn rhan o gast Darren Drws Nesa am ei ddwy gyfres rhang 2017 a 2018.

Yn 2019 ymddangosodd fel Elin yn y gyfres ddrama Pili Pala yn chwarae rhan Elin, menyw sy'n beichiogi ar ôl blynyddoedd o dor-calon a methiant ond sy'n wynebu cymhlethdodau sy'n ei rhoi ei chyfeillgarwch gyda'i ffrind a'i doctor dan straen ofandwy.

Yn 2020 chwaraeodd ran Rhian yn bumed cyfres 35 Diwrnod.

## **Bywyd personol**

Mae Ffion yn fam i ddau o blant, Twm a Nyfain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/spar-sorry-welsh-mimickry-blaenau-2770521
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/49597837
Dau a Hanner

Rhaglen gomedi sgets a cerddoriaeth yw **Dau a Hanner** yn serennu Hywel Gwynfryn, Olwen Rees, Maureen Hughes a Derek Boote.

Darlledwyd dau cyfres ar **BBC One Wales** rhawng 1971 a 1972.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://genome.ch.bbc.co.uk/search/0/20?order=first&q=%22Dau+a+Hanner%22
2. ↑ https://www.google.co.uk/books/edition/Sessional\_Papers/d0-ZbSnilL4C?hl=en
Cnex

Rhaglen animeiddiedig ddychanol yn cynnwys sgetsau yn seiliedig ar enwogion Cymru.

Ymhlith yr enwogion sydd i'w gweld ar y sioe mae Bryn Terfel, Rhodri Morgan, Dai Jones a Charlotte Church.

Darlledwyd pedwar cyfres rhwng 2003 a 2006.

## **Cynhyrchiad**

Roedd y rhaglen yn gynhyrchiad ar y cyd rhwng Cwmni Da a Dinamo.

Ysgrifennwyd y gyfres gan Paul Lewis a Keith Rees. Cyfarwyddwyd gan Dylan Huws.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05qn5qq
2. ↑ https://web.archive.org/web/20060929044319/http://www.s4c.co.uk/cnex/
47 Copa: Her Huw Jack Brassington

Cyfres Antur yn dilyn Huw Jack Brassington wrth iddo baratoi i redeg Her 47 Copa Paddy Buckley.

Mae her y 'Cylch Clasurol Cymreig' (neu'r Paddy Buckley) yn cael ei gydnabod fel un o'r heriau mwyaf eithafol yn y byd rhedeg mynydd.

Wrth baratoi i redeg 106km dros 47 o fynyddoedd mwyaf Eryri o fewn 24 awr mae Huw yn mynd ar daith i gyfarfod ac eraill sy’n gwneud campau eithafol.

## **Ffilm**

Cafodd bennod olaf y gyfres ei droi yn ffilm a aeth yn ei flaen i ennill y wobr Ffilm Antur Orau yng ngŵyl ffilmiau London Mountain Film Festival.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07rv5zq
2. ↑ https://www.cwmnida.cymru/portffolio/47-copa-her-huw-jack-brassington/
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/37408/47-copa-yn-ennill-gwobr-ffilm-antur-orau/
Geraint Lewis

Actor ac awdur o Gymro yn wreiddiol o Dregaron. Mae'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Martha, Jac a Sianco, Yr Heliwr a O.M.

## **Bywyd cynnar**

Yn hanu o Dregaron, Ceredigion,

Yn y 70au roedd yn aelod o Theatr Ieuenctid Cymru a Chôr Ieuenctid Prydain.

Graddiodd mewn Saesneg a Drama yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth ym 1981.

## **Gyrfa**

Wedi graddio bu’n ysgrifennu yn llawn amser, yn bennaf ar gyfer y teledu. Bu’n gyfrifol am ysgrifennu nifer o gyfresi comedi poblogaidd, gan gynnwys Annwyl Angharad*, Daniel Turner, Ynte!, Slac yn Dynn* ac Er Mwyn Tad a’r ffilm gomedi Smithfield.

Cyd-sgriptiodd dau gomisiwn comedi sefyllfa i BBC 1, sef *Where Angels Fear To Tread* ac *A Healthy Business*.

Ysgrifennodd sawl cyfres i blant, gan gynnwys Yr Enwog Wmffre Hargwyna'r*Meicrosgop Hud*a bu’n aelod o dimau sgriptio Dinas a Mwy Na Phapur Newydd.

Bu hefyd yn storio’n helaeth a sgriptio ar gyfer dwy o gyfresi mwyaf S4C, sef Pobol y Cwm ac Iechyd Da.

Yn y 2010au bu'n ysgrifennu rahi pennodau o Teulua dwy ffilm i ‘Boomerang’, sef S.O.S. Galw Gari Tryfan ac Arwyr.

Darlledwyd nifer o’i ddramâu ar BBC Radio Cymru, gan gynnwys Dilyn yr Alwad*,* Silicon, Morys y Gwynt, Cyrraedd Pen Llanw*,* Mamgu - y Stand-yp a Wimbledon.

Mae ei ddramau llwyfan yn cynnwys Y Cinio*, Y Groesffordd*(Drama Gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol Bro Dinefwr 1996), *The Language of Heaven* a *Meindiwch Eich Busnes* (i gyd ar gyfer ‘Dalier Sylw’) ac Ysbryd Beca*,* Dosbarth(Drama Gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol Tyddewi 2002) a Dysgu Hedfan.

Ers 1981 bu hefyd yn actio'n achlysurol, gan gynnwys rhan DS Carwyn Phillps yn y gyfres ditectif Yr Heliwr*/A Mind to Kill* a Sianco yn y ffilm Martha, Jac a Sianco. Mae ei waith actio mwyaf diweddar yn cynnwys ymddangos yn 'Y Gwyll/Hinterland', 'Rownd a Rownd', 'Dan y Wenallt' a 'Gwaith/Cartref' yn ogystal â lleisio'r cymeriad 'Fflop' yn y cartwn poblogaidd i blant, 'Bing'.

## **Bywyd personol**

Mae ganddo dri mab ac mae'n byw yn Aberaeron gyda'i wraig Siân.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.geraintlewis.net/sites.google.com/site/gerainttregaron/actio-acting/gyrfa-career.html
2. ↑ http://www.geraintlewis.net/sites.google.com/site/gerainttregaron/index.html
Cân i Gymru, 1993

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 1993 ar 10 Ebrill. Darlledwyd y rhaglen mewn dwy ran gyda'r canlyniad yn cael ei ddarlledu yn hwyrach yr un noson.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Nia Roberts.

Roedd wyth o ganeuon yn cystadlu. Enillwyr y gystadleuaeth oedd Llion Rhys Howel ac Anthony James Burdett gyda'r gân '**Y Cam Nesa**' a berfformiwyd ar y nosn gan Paul Gregory a'i Gwmni.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21816161690002419
1995 yn y cyfryngau

#### **Brandio**

Ar 7 Mawrth 1995, cyflwynodd S4C logo newydd, gyda gogwydd coch yn debyg i dafod draig ar ddiwedd marc geiriau S4C. Futura Heavy oedd y ffont.

I gyd-fynd gyda'r logo newydd lansiwyd cyfres o idents yn dangos nwyddau tŷ yn ymddangos fel dreigiau ac yn creu tân, er enghraifft bin sy'n agor i ddangos tân neu ffan sy'n taenu fflamau.

### **Drama barhaus**

#### Pobol y Cwm

* Cipiodd Rod (Geraint Owen) Gwen, ei ferch gyda Gina (Catrin Fychan) a dianc i Seland Newydd. Ar ôl gofyn i'r awdurdodau i'w helpu ddod o hyd i Gwen, a methu, penderfynodd Gina gymryd materion i fewn i'w dwylo'i hyn. Ymhen rhai wythnosau, fe ddaeth yn ôl i Gwmderi gyda babi, ond wnaeth hi ddim cymryd yn hir i Eileen (Sera Cracroft) sylweddoli mai nid Gwen oedd hi.
* Gyda'u priodas wedi Reg (Huw Ceredig) wedi chwalu'n gyfangwbl, penderfynodd Megan Harries adael y Cwm. Roedd Lisabeth Miles oedd yn chwarae rhan Megan wedi bod yn rhan o'r gyfres ers y bennod gyntaf yn 1974.
* Etifeddodd Hywel (Andrew Teilo) swm sylweddol o arian yn dilyn marwolaeth ei dad, Dan Llywelyn ond roedd Kath Jones (Siw Hughes) yn barod iawn i gymryd mantais a dwyn oddi wrth ei merch a'i mab-yng-nghyfraith ei hun.
* A hithau'n gaeth i heroin trodd Fiona (Lydia Lloyd Parry) at ddwyn a puteino ei hunan er mwyn cael arian i dalu am y cyffur. Bu bron iddi farw ar ôl cymryd heroin gwael gan Mark (Arwyn Davies) .
* Carcharwyd Mark wedi iddo gychwyn gwerthu cyffuriau i blant ysgol. Kath roddodd y prawf hollbwysig hynny i'r heddlu yn y diwedd.
* Penderfynodd Sharon (Sian Naiomi) ei bod am gael ei chrafangau ar salon Olwen Parry (Toni Caroll) , a dechreuodd ddinistrio'r busnes gyda chymorth Tony (Danny Grehan) . Sylweddolodd Olwen beth oedd yn digwydd i'r salon yn y diwedd ac fe gafodd Sharon ei diswyddo.

Mwy am Pobol y Cwm yn 1995

#### Rownd a Rownd

Lansiwyd ail opera sebon ar S4C yn 1995. Roedd Rownd a Rownd yn wreiddiol yn cael ei dargedu at gynulleidfa ifanc gyda'r ddrama wedi seilio ar gymeriadau yn gweithio ar rownd bapur. Fe wnaeth Phil Redmond, crëwr Grange Hill, Brookside a Hollyoaks, weithredu fel ymgynghorydd i'r gyfres ar ei lansiad ym 1995, ac eto ar ei degfed pen-blwydd.

* Er ei bod dan oed roedd Ffion (Fflur Medi Owen) yn benderfynol o gael rownd bapur gan Islwyn (Dewi 'Pws' Morris) fel ei brawd Dylan (Emyr Prys Davies) er mwyn hel digon o bres i brynu pirhanas.
* Roedd Ari Stiffs (Dyfrig Evans) yn cael ei fwlio yn ddidrugaredd gan Mal (Tirion Roberts) a Sneips (Tudur Roberts), ond gyda help ei dad yr ymgymerwr Bryn Jones (Ifan Huw Dafydd) llwyddodd i ddychryn ei boenydiwr i adael llonydd iddo gyda tric ar galan gaeaf.

## **Radio**

Cyhoeddwyd golygydd BBC Radio Cymru, Aled Glynne Davies newidiadau dadleuol i amserlen yr orsaf Gymraeg gan gynnwys cyflwyno rhaglen newydd boblogaidd Eifion 'Jonsi' Jones.

## **Eisteddfod**

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Colwyn 1995** yn Abergele, Clwyd

## **Pobol**

### **Genedigaethau**

 7 Medi
 6 Tachwedd

### **Marwolaethau**

 11 Mawrth
 28 Mawrth
 21 Ebrill
 28 Medi
Dal: Yma/Nawr

Ffilm ddogfen yw **Dal: Yma/Nawr** a gafodd ei gyfarwyddo gan Marc Evans. Rhyddhawyd y ffilm yn 2003.

## **Crynodeb**

Ein harwyr, ein traddodiad barddol – nhw, dros yr oesau fu’n lobiwyr, yn adrodd ein hanes ac yn gohebu ein rhyfeloedd. Athronwyr, daroganwyr, twyllwyr, roedd ein beirdd yn codi drych ar pwy oeddem ni fel pobol, a nhw sy’n dal i wneud hydynoed 1400 mlynnedd wedi i Aneirin ysgrifennu Y Gododdin.

Mae’r themau oesol yn parhau i fod yn berthnasol yng Nghymru’r unfed ganrif ar hugain.Y cyfarwyddwr Marc Evans sy’n mynd a ni ar siwrne drwy 2000 mlynedd o farddoniaeth, gyda help myrdd o dalent Cymraeg, gan gynnwys Ioan Gruffydd, Matthew Rhys, Rhys Ifans, Cerys Matthews a John Cale i enwi rhai.

**Mae'r ffilm yn cynnwys y cerddi canlynol****:**

"Can y Gwneuthwr Mapiau" Gwyneth Lewis

"Mewn Dau Gae" Waldo Williams

"Ewyllys i’r Meibion" Dafydd Rowlands

"Yr Hebog uwch Felindre" Alan Llwyd

"Awelon" Aled Jones Williams

"Traeth y Pigyn" T. Llew Jones

"Ystafell Gynddylan" Llywarch Hen

"Ymadawiad Arthur" T. Gwynn Jones

"Y Rheswm" T. H. Parry Williams

"Marwnad Llywelyn" Gruffydd Ab yr Ynad Goch

"Dadeni" Mererid Hopwood

"Agro" Sion Eirian

"Y Gododdin" Aneirin

"Ar Lan y Mor" Traddodiadol

"Cilmeri" Gerallt Lloyd Owen

"Y Gwanwyn" Dic Jones

"Morfudd fel yr haul" Dafydd Ap Gwilym

"Ynyswyr" Myrddin Ap Dafydd

"Disgwyl yr Arglwydd" Anne Grifiths

"Croesi Traeth" Gwyn Thomas

"Arglwydd Dyma Fi" Ieuan Gwyllt

"Pererin Wyf" William Williams, Pantycelyn

"Rhyddid" Emyr Lewis

"Pererin Nid Wyf" David R. Edwards

"1/1/00" Lisa Tiplady

"Dychwelyd" T. H .Parry Williams

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchawyd y ffilm gan Fiction Factory ar gyfer S4C.

## **Gwobrau**

 Golygu Gorau
 Cyfryngau Newydd Gorau yn ymwneud a Ffilm neu Theledu
 Cerddoriaeth Orau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.fictionfactoryfilms.com/cy/projects/dalyma-nawr-2/
2. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Dal:Yma/Nawr
3. ↑ http://web.archive.org/web/20041205045016/www.s4c.co.uk/dalymanawr/
4. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0417582/
5. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=dal+yma+nawr
Adre

Rhaglen ffeithiol yn dilyn Nia Parry wrth iddi ymweld a cartrefi rhai o enwogion Cymru.

Cynhyrchir y gyfres gan Boom Cymru.

## **Fformat**

Ymhob pennod caiff Nia Parry ei gwahodd i ymweld a chartref un o enwogion Cymru er mwyn darganfod be mae eu cynefin yn ddatgelu am gymeriad gwestai'r wythnos.

Mae cyfweliad ble mae'r gwestai yn sgwrsio am eu bywyd a'u hanes.

Fel arfer mae rhan o'r rhaglen yn cael ei ffilmio y tu allan i'r cartref ble mae'r gwestai yn rhannu gweithgaredd gyda Nia.

Ar ddiwedd y bennod mae'r gwestai yn rhannu tri trysor o'u cartref a'r hanes y tu ôl iddynt.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05bc522
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/adre/?lang=en
Abadas

Rhaglen animeiddio i blant ifanc yn canolbwyntio ar gyflwyno geiriau newydd.

## **Plot**

Mewn cuddfan o dan ei wely, mae hoff lyfr bachgen bach o’r enw Ben. Nid llyfr cyffredin mo hwn, ond un sy’n gartref i’r Abadas: Hari’r hipo swil, Seren yr ystlum annwyl ac Ela’r llwynog llawen. Daw’r tri chymeriad yn fyw wrth i Ben agor y llyfr a dyma pryd fydd yr hwyl yn dechrau! Mae’r tri wrth eu bodd yn chwerthin, chwilota a chwarae.

Mae'r rhaglen yn cynnwys cerddoiaeth wreiddiol ac gyda gwraidd addysgiadol yn dysgu geiriau newydd i'r gynulleidfa ifanc.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y rhaglen gan Dinamo Productions o Bontypridd mewn cydweithrediad a Kavaleer o Dublin.

Comisynwyd y gyfres 52 pennod yn 2011 ar y cyd gan S4C, CBeebies a RTE, y tro cyntaf i'r tri sianel gyd-weithio ar gomisiwn.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres fel rhan o slot Cyw ar S4C o 2011 ymlaen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02b4jth
2. ↑ https://tbivision.com/2013/07/04/kids-producer-dinamo-goes-into-administration/
3. ↑ https://dinamoproductions.wordpress.com/
Bacha Hi O 'Ma

Cyfres boblogaidd oedd yn cynnig ffordd ‘chydig bach mwy anarferol o ddod o hyd i’ch cariad delfrydol.

Drwy ateb cwestiynau, roedd modd ‘ennill’ eich partner ond gan fod pedwar bachgen a thair merch, roedd yn anorfod fod un bachgen yn gorfod aros ar y bachyn tan wsnos nesa!

Gyda Alwyn Siôn yn arwain, roedd cyfle i ennill cariad a gwobrau.

## **Fformat**

Mae pobl ifanc yn dewis partneriaid trwy ateb cwestiynau yn gywir.

Yn hanner cyntaf y rhaglen byddai tair merch yn cystadlu am bedwar dyn. Cyflwynir y dynion wedi eu "bachu" ar drofwrdd sy'n cylchdroi yn araf. Caiff y merched y cyfle i ddewis dyn drwy daro eu cloch ac ateb cwestiwn yn gywir. Ar ôl i'r tair merch wneud eu dewis roedd yn anorfod fod yr un bachgen ar ôl yn gorfod aros ar y bachyn tan yr wythnos ganlynol!

Yna byddai cwis yn cael ei gynnal rhwng y dair merch, ond gallai'r menywod (ar ateb cywir) gyfnewid ei dyn am un o'r lleill. Roedd ateb anghywir yn golygu y byddai Alwyn yn chwarae matchmaker ac yn gorfodi switsh. Ar ddiwedd hyn, ffurfiwyd y tri phâr a phleidleisiodd cynulleidfa'r stiwdio ar ba bâr oedd y cwpl gorau yn eu barn nhw. Byddai'r enillydd yn mynd i'r rownd derfynol.

Yn ail hanner y sioe, a nawr roedd yn rhaid i dri dyn ddewis o dair menyw yn hongian mewn basgedi o'r bachau, ynghyd â'r un dyn a wrthodwyd yn gynharach. Yn dilyn ciws byddai pleidlais arall gan y gynulleidfa ac un cwpl yn dychwelyd ar gyfer y rownd derfynol.

Y rownd derfynol oedd yr her ‘Curiad Calon’. Rhwymwyd y ddau aelod o bob cwpl wrth y glun a'u gorfodi i redeg i lawr rhes o risiau i gyrraedd buzzer ar y gwaelod, tra bod Alwyn yn holi'r cwestiwn cyntaf. Roedd ateb cywir yn golygu y byddai'r cwpl yn dringo i ben y grisiau eto. Yr enillwyr oedd pwy bynnag oedd ar y brig pan ddaeth yr amser i ben y sioe.

Byddai'r cwpwl buddugol yn cadw unrhyw arion oeddent wedi ennill yn y rownd derfynnol yn ogystal a cinio rhamantus mewn bwyty yng Nghymru. Dychwelodd cyplau ar gyfer rownd gynderfynol a rownd derfynol hyd yn oed, gyda’r cwpl buddugol ar ddiwedd y gyfres yn ennill gwyliau i'r Caribî.

## **Darllediad**

Darlledwyd chwe cyfres rhwng 1991 a 1997 ar S4C.

Cafodd y gyfres gyntaf eu ychwanegu fel bocs sets ar S4C Clic yn 2020 gyda'r ddwy gyfres olynol i ddilyn yn 2021.

## **Galeri**

Alwyn Sion - Cylfwynwr Bacha Hi O' MaCaren Brown yn cystadluCaren Brown ar Bacha Hi O 'Ma
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51311308
2. ↑ http://antena.co.uk/cy/portffolio/bacha-hi-oma/
Coleg

Cyfres ddrama oedd Coleg yn dilyn helyntion criw o fyfyrwyr a darlithwyr yn y brifysgol yn Gaerdydd.

Darlledwyd ar S4C rhwng 1982 a 1985.

## **Cynhyrchiad**

Cafwyd dilyniant i'r gyfres yn yr opera sebon Dinas oedd yn parhau storïau rhai o gymeriadau'r gyfres gan gynnwys Elwyn Scourfield (Simon Fisher), Dylan Pierce (Tony Llewelyn) a Carys Jones (Jennifer Lewis).

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21787106930002419
2. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Dinas
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Sqwrs+gyda%27r+Sheriff%3B+Caron+Wyn+Edwards+sy%27n+sgwrsio+e+phen+cowboi...-a0152092471
Congrinero'r Gorllewin

Ffilm ddrama yw **Congrinero'r Gorllewin.** Mae'n addasiad o ddrama J. M. Synge 'Playboy of the Western World' - a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Gruffydd Parry.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Peter Edwards a rhyddhawyd yn 1983.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/7d35bfcc-c71c-31cd-b3e0-c8e3d62836c8?component=1a21b3f6-379a-3461-b642-ada339e43344
Cysgod Rhyfel

Ffilm ddogfen a gynhyrchwyd yn 2014 yw **Cysgod Rhyfel**, sy'n archwilio effeithiau meddyliol gwrthdaro ar gyn-filwyr a'u teuluoedd.

Ifor ap Glyn oedd cynhyrchydd gweithredol y ffilm. Cafodd ei gyfarwyddo a'i gynhyrchu gan John Evans a Gwenllian Griffiths.

## **Cast**

 Roy Rees
 Ryan Roberts
 Richard Jones
 William Watkins
 Liza Roberts

## **Crynodeb**

Ar ôl y gwasanaeth gweithredol yng Ngogledd Iwerddon, Ynysoedd y Falklands, Irac ac Affganistan, mae pedwar cyn milwyr yn trafod eu profiadau o wrthdaro ac effeithiau seicolegol rhyfel ar eu bywydau y tu hwnt i faes y frwydr. Maent yn sôn am sut beth yw bywyd i gyn filwyr wedi rhyfel ac wedi dychwelyd adref. Mae'r ffilm yn defnyddio cymysgedd o dystiolaeth bersonol gan gyn milwyr, deunydd archif a threfniadau dramatig.

## **Cynhyrchiad**

Mae'r ffilm yn defnyddio'r ffotograffau personol y cyn-filwyr a gafodd eu cyfweld yn ogystal a'r neges fideo ddiwethaf a recordwyd gan y Gwarchodluwr Cymreig yr Is-rhingyll Dan Collins. Roedd Collins wedi cael trafferth gyda PTSD ar ôl gwasanaethu yn Affghanistan. Cymerodd ei fywyd ei hun ar ôl gadael neges fideo i'w fam, Deana Collins.

Wrth sôn, mewn cyfweliad am y ffilm, eglurodd John Evans ei resymau dros wneud y ffilm gan ddweud "*Rwy'n teimlo ymdeimlad o gyfrifoldeb a rhwymedigaeth i dynnu sylw at y materion sy'n ymwneud â phrofiad rhyfel ac iechyd meddwl sy'n wynebu cyn-filwyr ... mae'n hanfodol bod eu storïau yn cael eu clywed i helpu i fynd i'r afael â'r bom amser o ddynion a merched sy'n cael eu trawmateiddio gan ryfel".*

## **Darllediad**

Darlledwyd y ffilm gyntaf ar S4C ar 18 Mai 2014 fel rhan o gyfres bu S4C yn darlledu ar y pryd yn ymwneud a wahanol agweddau o iechyd meddwl. Mae'r ffilm yn cyfeirio'n benodol at Anhwylder Straen Wedi Trawma (PTSD).

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02cqz9f
2. ↑ https://www.imdb.com/title/tt3723028/
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/flashbacks-nightmares-former-soldier-investigates-7132083
Eldra

Ffilm Gymraeg yw ***Eldra*** a ryddhawyd yn 2002. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Tim Lyn a'i chynhyrchu gan Bethan Eames.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Teliesyn i S4C. Ysgrifenwyd y script gan Marion Eames gydag Eldra Jarman y Sipsi yn adrodd ei hatgofion iddi.

## **Plot**

Mae'r ffilm wedi'i lleoli ym Bethesda, Gwynedd yn y 1930au, cartref dros dro i Eldra, sipsi ifanc.

Y mae Eldra yn wahanol i blant eraill, mae’n mwynhau credu mewn straeon tylwyth teg ac mae’n caru byd natur.

Mae mwyafrif y bobl sy’n byw yn ei chymuned yng Ngogledd Cymru yn gweithio yn y chwarel, ond sipsiwn Romani yw teulu Eldra, sy’n byw ar dir y castell lle mae’i thad yn giper. Wedi’i hudo gan ysbryd rhydd Eldra, mae ei ffrind ysgol, Robert, yn benderfynol o ddod i wybod mwy amdani, er gwaetha snobyddiaeth ei frawd tuag ati hi a’i theulu.

## **Cynhyrchiad**

Cyfansoddwyd a chanwyd y delyn deires sy'n gefndir cerddorol i'r ffilm gan Robin Huw Bowen. Eldra ddysgodd alwaon y sipsiwn iddo.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://filmhubwales.org/en/films/eldra/
2. ↑ https://www.intofilm.org/films/16994
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=eldra
Caryl Morgan

Actor o Gymru sy'n adnabyddus am chwarae rhan Izzy Evans yn y gyfres sebon Pobol y Cwm ac Ela mewn tair cyfres o Byw Celwydd.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Caryl yn Abertawe.

Symudodd i Gaerdydd pan yn 18 i astudio yn y Coleg Cerdd a Drama. Graddiodd yn 2005.

## **Gyrfa**

Yn 2008 ymunodd â chast Pobol y Cwm yn chwarae rahn Izzy Evans, merch y brifathrawes. Arhosodd gyda'r gyfres tan 2010. Dychwelodd y cymeriad yn 2012, ac yna am gyfnod mwy parhaol rhwng 2019 a 2021.

 Rhwng 2016 a 2018 bu'n chwarae rhan Ela yn y gyfres Byw Celwydd.

Mae hi wedi ymddangos mewn nifer o gynhyrchiadau theatr gan gynnwys cynhyrchiad 2017 o One Man, Two Guvnors.

Enillodd Caryl y wobr am 'Perfformaid gorau benywiadd yn y iaith Gymraeg' yng Ngwobrau Theatr Cymru 2018 am ei rôl yn y ddrama 'Yforu'

## **Bywyd personol**

Mae'n briod gyda'r actor a'r cerddor Alex Parry. Yn 2010 cawsont fab.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://jomec.co.uk/thecardiffian/2018/02/06/james-bond-got-turned-allowed/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/2cQLNP5Q8mZ14C2cxG2SD9w/izzy-evans
3. ↑ https://www.facebook.com/102153325635/posts/meet-the-castcaryl-morgan-playing-rachel-crabbecaryl-is-from-swansea-and-trained/10154792940890636/
4. ↑ https://www.spotlight.com/5494-6753-4892
Deian a Loli

Cyfres i blant am efeilliaid direidus a'u pwerau hudol.

## **Plot**

Dyw Deian a Loli ddim yn angylion – o bell ffordd! – ac maen nhw’n ffraeo fel cath a chi yn dragywydd, gan yrru eu rhieni o’u coeau. Un funud mi fyddan nhw’n elynion pennaf, a’r funud nesaf mi fyddan nhw’n ffrindiau gorau. Does dim dal.

Ond mae gan Deian a Loli gyfrinach – mae ganddyn nhw bwerau hud nad oes neb arall yn y byd i gyd yn grwn yn gwybod amdanyn nhw. Maen nhw’n medru gwneud eu hunain yn fychan fach, dim ond wrth roi eu bawd ar eu trwyn a chwifio’u bysedd (sy’n medru bod yn dric handi iawn os ydach chi’n chwarae cuddio!) ond yn well na dim, os daw Deian a Loli at ei gilydd, a dweud y geiriau hud – ‘RIBIDIRIEW!’ – mae rhywbeth anhygoel yn digwydd. Ar amrantiad, mae eu rhieni yn rhewi i’r unfan!

## **Cynhyrchiad**

Mae'r gyfres wedi'i henwi ar ôl nofel fer Kate Roberts.

Mae'r rhaglen wedi cychwyn traddodiad o ail-gasti'r prif gymeriadau rhwng cyfresi er mwn cadw'r plant yr un oed. Ar gyfer yr ail gyfres yn 2019 cymerodd Gwern Jones o Lanrug a Lowri Jarman o Lanuwchlyn dros rannu Deian a Loli gan Erin Gwilym a Moi Hallam. Ar yr un pryd cymerodd Rhian Blythe a Simon Watts dros rannau'r rhieni gan Sîan Beca a Carwyn Jones. Yn 2020 cyhoeddwyd fod Ifan Henri o Brothaethwy a Lleucu Owain o Gerrigydrudrion yn cymryd drosodd y rhannu'r efeilliaid ar gyfer y drydedd gyfres.

## **Gwobrau**

 BAFTA Cymru | 2018
 BAFTA Cymru | 2019
 BAFTA Cymru | 2020

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p04jdh8k/episodes/guide
2. ↑ https://www.wales247.co.uk/gwern-and-lowri-earn-pop-star-status-as-deian-a-loli-mania-sweeps-wales/
3. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/2024100-ifan-lleucu-newydd-rhaglen-deian-loli
Gaucho (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw **Gaucho** a ryddhawyd ym 1983.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Endaf Emlyn.

## **Plot**

Drama antur sydd wedi ei lleoli yn yr Ariannin yn 1938 gan cynnwys arwyr ac anfadwaith, can a chyffro ar y paith.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21836103130002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Gaucho&offset=0
2. ↑ https://filmhubwales.org/en/films/gaucho/