Ignacy Mościcki

**Ignacy Mościcki** (ur. 1 grudnia 1867 w Mierzanowie, zm. 2 października 1952 w Warszawie) - polski chemik, polityk, Prezydent II Rzeczpospolitej Polskiej w latach 1926-1952. Naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego. Określany jest jako jeden z najwybitniejszych polskich polityków w dziejach, obok takich osób jak Józef Piłsudski czy Józef Beck. Urząd Prezydenta pełnił przez 26 lat.

## Życiorys

#### **Wczesne lata**

Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Ślepowron, pochodzącej z mazowieckich Mościc. Początkowo uczył się w gimnazjum w Płocku. Później, gdy rodzice Ignacego Mościckiego przenieśli się do Skierbieszowa, gdzie ojciec dzierżawił majątek ziemski, zaczął uczęszczać do gimnazjum w Zamościu. Ze względu na niechęć do rusyfikacji, jakiej był poddawany, przeniósł się do Warszawy, gdzie kontynuował naukę najpierw w szkole Pankiewicza, a później w szkole realnej Babińskiego. Był szczególnie uzdolniony w zakresie nauk matematyczno-przyrodniczych. Studiował chemię na wydziale technologii chemicznej politechniki w Rydze. W Rydze zawiązał wśród polskich studentów i żołnierzy miejscowego garnizonu konspiracyjne tzw. „kółko oświatowe”. Wraz z innymi korporantami z „Welecji” został członkiem Ligi Narodowej, a później także Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. Studia na ryskiej politechnice ukończył w 1891 roku. Ze względu na to, że działalność „Zetu” nie odpowiadała Mościckiemu, nawiązał on kontakt z niepodległościowym ruchem socjalistycznym. Był współpracownikiem II Proletariatu. Brał nawet udział w przygotowaniach do zamachu na generał-gubernatora warszawskiego Josifa Hurko. Miał on zostać zabity w eksplozji nitrogliceryny, której kilogram wyprodukował Mościcki w swoim mieszkaniu przy ul. Widok. Ustalono, że Mościcki i Michał Zieliński wtargną w mundurach rosyjskich oficerów na nabożeństwo w warszawskim soborze prawosławnym przy ul. Długiej i zdetonują ukryte pod mundurami ładunki wybuchowe. Mieli zginąć, a wraz z nimi liczni przedstawiciele rosyjskiej elity. Zamach jednak się nie udał, o przygotowaniach do niego dowiedziały się władze carskie. Mościcki uprzedzony o grożącym aresztowaniu na żądanie Zielińskiego na początku lipca 1892 r. opuścił wraz z żoną zabór rosyjski. W Londynie kontynuował studia w Technical College w Finsbury i w Patent Library. Pracował również jako robotnik. Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii kontynuował działalność w ruchu socjalistycznym. Był członkiem sekcji londyńskiej Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich. W 1895 i 1896 został wybrany do zarządu organizacji. Wszedł również w skład delegacji polskich socjalistów na Kongres II Międzynarodówki. Zajmował się także m.in. wydawaniem czasopisma „Przedświt”. W 1896 poznał Józefa Piłsudskiego.

#### **Kariera naukowa**

W 1897 uniwersytet w Liège zaoferował mu pracę. Podobna propozycja wpłynęła w tym samym roku z szwajcarskiego Uniwersytetu we Fryburgu. Względy bezpieczeństwa i znajomość języka niemieckiego zadecydowały o tym, że Mościcki zdecydował się wyjechać do Szwajcarii. Tam osiadł i rozpoczął karierę naukową. Później objął stanowisko kierownika technicznego w firmie *Société de l’Acide Nitrique*. Spółka otworzyła fabrykę kwasu azotowego, który produkowano autorską metodą Mościckiego za pomocą energii elektrycznej, wiążąc azot z powietrza. W trakcie współzawodnictwa o rozwiązanie „problemu azotowego” okazało się jednak, że w Norwegii opracowano tańszą metodę produkcji kwasu azotowego niż ta autorstwa Mościckiego. Mościcki, uznawszy się za pokonanego, otwarcie oświadczył udziałowcom Société de l’Acide Nitrique, że nie jest uzasadnione budowanie fabryki kwasu azotowego według jego projektu. Aby zrekompensować udziałowcom poniesione nakłady, wspaniałomyślnie ofiarował spółce swoje patenty. Mościcki zatrudnił się w innej spółce *Société Générale des Condensateurs Electriques*, gdzie opracował i wdrożył do produkcji wiele rodzajów kondensatorów i bezpieczników, które z uwagi na wysoką jakość były stosowane powszechnie i przez lata w całej Europie. W czasie pracy nad kwasem azotowym Mościcki opracował technologię syntezy cyjanowodoru, wkrótce również wdrożoną do produkcji. W początkach 1912 roku odrzucił propozycję pracy w prywatnym laboratorium w Zurychu, lukratywną finansowo i z możliwością prowadzenia własnej pracy badawczej. Wiedziony tęsknotą za ojczyzną skorzystał z oferty Politechniki Lwowskiej. Środowisko naukowe przywitało słynnego wynalazcę bardzo życzliwie, problem braku stopni naukowych rozwiązano szybko: został mianowany profesorem zwyczajnym technologii chemii nieorganicznej i elektrochemii technicznej na Politechnice Lwowskiej. W tym samym roku uczelnia ta nadała mu tytuł doktora honoris causa za zasługi na polu nauki i przemysłu. W tym czasie zajmował się projektowaniem aparatury chemicznej, pracował nad metodami otrzymywania kwasu azotowego, cyjanków, produktów naftowych. W 1915 roku został dziekanem Wydziału Chemicznego Politechniki Lwowskiej.

#### **Działalność po odzyskaniu niepodległości przez Polske**

W 1917 kierował zebraniem konspiracyjnej Ligi Niezawisłości Polski, której celem była konsolidacja partii i organizacji niepodległościowych, a obaj synowie zaciągnęli się do Legionów Polskich. Gdy Ignacy Mościcki pod koniec 1919 wybierał się do Szwajcarii, otrzymał od ówczesnego ministra robót publicznych zadanie, polegające na przekonaniu Gabriela Narutowicza, pracującego wówczas na politechnice w Zurychu, do powrotu do kraju. Po odzyskaniu niepodległości i objęciu przez Polskę części Górnego Śląska w lipcu 1922 został mianowany dyrektorem Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie. W 1923 mianował dyrektorem technicznym i szefem działu ekonomicznego Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie Eugeniusza Kwiatkowskiego, późniejszego ministra gospodarki II Rzeczpospolitej. Wtedy w jego głowie zrodził się pomysł założenia ogólnopolskiej firmy budowlanej, realizującej zlecenia zarówno państwowe jak i prywatne. W związku z jego pomysłem pod koniec 1923 powstaje firma M.O.Ś.C.I.C.K.I.

#### **Prezydent RP**

Po przewrocie majowym Józef Piłsudski poszukiwał osoby, która zechciałaby objąć urząd prezydenta Polski. Sam marszałek nie chciał nim zostać, ponieważ jego zdaniem konstytucja marcowa dawała głowie państwa zbyt skromne uprawnienia. 31 maja 1926 Zgromadzenie Narodowe wybrało Piłsudskiego na prezydenta. Otrzymał on 292 głosy, a jego endecki kontrkandydat, Adolf Bniński – 193. Marszałek jednak wyboru nie przyjął.premier Kazimierz Bartel zaproponował, aby siły sanacyjne wysunęły kandydaturę naukowca Mościckiego, którego znał ze wspólnej pracy na uczelni. Marszałek miał na to zareagować słowami: *"Ignaś? A to bardzo dobra myśl*." Kandydaturę Mościckiego poparł także marszałek Sejmu, Maciej Rataj. Mościcki miał być kandydatem pozornie niezależnym i apolitycznym. Był jednak oddanym zwolennikiem Piłsudskiego, którego znał jeszcze z działalności w ruchu socjalistycznym. W pierwszym głosowaniu otrzymał on 215 głosów członków Zgromadzenia Narodowego, Bniński – 211, a socjalista, poseł Zygmunt Marek – 56. 1 czerwca, w drugim głosowaniu, Mościcki dostał 281 głosów, podczas gdy Bnińskiego poparło 200 członków Zgromadzenia Narodowego. Tym samym szerzej nieznany ogółowi naukowiec został trzecim, po Gabrielu Narutowiczu i Stanisławie Wojciechowskim Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Został zaprzysiężony 4 czerwca 1926. Za życia Józefa Piłsudskiego Ignacy Mościcki jako prezydent pełnił funkcje przede wszystkim reprezentacyjne i honorowe. Do 1935 Ignacy Mościcki skupiał swe zainteresowania przede wszystkim na przemyśle i gospodarce państwa polskiego, zatwierdzając wszystkie decyzje marszałka Piłsudskiego – np. o rozwiązaniu parlamentu. W kwietniu 1935 weszła w życie konstytucja kwietniowa, która nadawała prezydentowi Polski niezwykle szerokie uprawnienia. 12 maja zmarł Józef Piłsudski. Pośród jego byłych współpracowników rozpoczęła się rywalizacja o władzę. Dla Mościckiego problemem pozostawał fakt, iż został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta w oparciu o artykuły konstytucji marcowej. Domniemywano, że po wejściu w życie nowej ustawy zasadniczej powinien złożyć rezygnację. Ponadto na stanowisko głowy państwa przewidywany był przez Piłsudskiego najprawdopodobniej Walery Sławek – jeden z głównych autorów założeń konstytucji kwietniowej. Sławek uważał, że zgodnie z wolą marszałka po jego śmierci Mościcki powinien zrezygnować z urzędu głowy państwa i namaścić go na swego następcę. Tak się jednak nie stało – prezydent odpowiedział na żądanie Sławka, że *"Marszałek sugerował mu rezygnację jedynie wówczas, gdy poczuje się zmęczony pełnioną godnością*." Mościcki posiadał także ekspertyzy przygotowane przez profesorów prawa, które stwierdzały, iż nie musi on podawać się do dymisji. W jednym z wywiadów prasowych, udzielonym 7 lipca 1935 dziennikarzowi Konradowi Wrzosowi, nazwał się "*najstarszym piłsudczykiem*". Nie odpowiedział wprost, czy ma zamiar zrezygnować ze stanowiska, stwierdzając jedynie, "że zawsze robi *to, co jest potrzebne państwu*." Kolejnym posunięciem Mościckiego było potajemne zawarcie nieformalnego porozumienia z gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym, mające na celu odsunięcie Walerego Sławka z obozu rządzącego. Mościcki mianował go na stanowisko Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych tuż po śmierci Piłsudskiego, licząc na to, że nie będzie on osobą aktywną politycznie. W tym czasie Mościcki był bardzo zaniepokojony sytuacją gospodarczą państwa, na którą uwagi raczej nie zwracał Sławek. Po odsunięciu od władzy grupy skupionej wokół byłego premiera, powołał na to stanowisko Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. 10 listopada 1936 Ignacy Mościcki mianował Edwarda Rydza-Śmigłego marszałkiem Polski.

Po wybuchu II wojny światowej Mościcki pozostał w Warszawie. W połowie konfliktu częściowo zarządzał dalszymi działaniami Polski, obok Edwarda Rydza-Śmigłego. Po zakończeniu wojny zarządził reformy gospodarcze, i rozpoczęcie polskich prac nad atomistyką i chemią, dla Wojska Polskiego. Z jego inicjatywy rozpoczęły się wysiedlania Niemców z przejętych przez Polskę ziem Prus Wschodnich. Po wybuchu I wojny polsko-rosyjskiej w 1945 roku jego stan zdrowia pogorszył się. Mimo to był w stanie dalej pełnić urząd, ale nie pokazywał się publicznie. Rezydował w swojej posiadłości w Wielkopolsce. Jego bliskim współpracownikiem w tym czasie został Józef Beck - wieloletni minister spraw zagranicznych, podobnie jak Mościcki przyjaciel Józefa Piłsudskiego. Po 1948 jego stan zdrowia lekko się poprawił. Osobiście obok Józefa Becka prowadził wtedy delegacje międzynarodowe. Odwiedził między innymi Paryż, Budapeszt i Waszyngton.

#### **Ostatnie lata i śmierć**

Po 1949 jego stan zdrowia ponownie znacznie uległ pogorszeniu. W ostatnich miesiącach rządów wyznaczył swoich następców, oraz doprowadził do kolejnych reform gospodarczych. Wygłosił także 3,5 godzinne przemówienie nadawane w radiach. Zmarł 2 października 1952. Józef Beck tymczasowo pełniący jego obowiązki ogłosił 2 tygodniową żałobę narodową. Zgodnie z jego życzeniem, został pochowany na Wawelu, oraz przeprowadzono wybory na jego następce, z wyłonionych przez niego kandydatów. Wygrał August Zaleski, zdobywając największą ilość głosów.

## Polityka Zagraniczna

Prezydent Mościcki przez blisko 26 lat swoich rządów prowadził politykę umacniania stanu politycznego Polski kreując ją na jedno z mocarstw europejskich. Prowadził on politykę ścisłych relacji z Węgrami, Czechosłowakami, Rumunami, Jugosłowianami, Bułgarami oraz Grekami, doprowadzając w przyszłości do powstania podwalin pod Pakt Stalowy. Ignacy Mościcki praktykował również politykę "ognia i miecza" wobec Niemców jak i Rosjan. Wychodził z założenia że silna Polska nie będzie w stanie przetrwać pomiędzy silną Rosją i silnymi Niemcami. Przez cały okres swojej prezydentury zdążył złożyć wiele wizyt dyplomatycznych u głów państw Europy Środkowej.

## Polityka Wewnętrzna

Ignacy Mościcki prowadził politykę fundamentalizmu polskiego i zjednoczenia narodowego. Podejmował dialog z przedstawicielami wszystkich środowisk politycznych