"Planeta Woda"/"Samotny żagiel" - streszczenie

Po wojnie rosyjsko-japońskiej w Rosji rozpoczęła się rewolucja. W trakcie wojny Erast Pietrowicz Fandorin walczył po stronie rosyjskiej, bo było dla niego oczywiste, że aby przywrócić ojczyźnie harmonię, należy walczyć z jej wrogiem. Jednakże, gdy rozpoczęły się walki wewnętrzne, Fandorin nie wiedział, co powinien robić, aby kraj odzyskał harmonię. Odciął się od wydarzeń politycznych i razem ze swoim japońskim kamerdynerem Masą wyjechał na zachód, gdzie zakończył wydobywanie złota z zatopionego dwieście lat temu hiszpańskiego galeonu. Następnie Fandorin zamieszkał w Paryżu, gdzie wiódł luksusowe życie dzięki zdobytemu bogactwu. Masa domagał się powrotu do swojej ojczyzny, gdzie mógłby ponieść odpowiednią karę za stanięcie po stronie wroga Japonii podczas wojny, lecz dzięki dawnej znajomości z japońskim konsulem Erast Pietrowicz wynegocjował, że Masa będzie musiał spędzić trzy lata w areszcie domowym.

W połowie sierpnia 1906 roku Fandorin przegląda rosyjskie gazety i czyta o kolejnych aktach terroru wywoływanych przez rewolucjonistów. Jego uwagę zwraca artykuł o morderstwie przeoryszy, matki Fiewronii, w monasterze na odludziu. Z informacji prasowych Erast Pietrowicz nabiera podejrzeń, że zabita zakonnica była jego dawną miłością. Dzięki korespondencji z rosyjskimi władzami Fandorin upewnia się w swoich domysłach i postanawia osobiście pojechać do Rosji, aby rozwiązać zagadkę morderstwa.

Po pięciu dniach Fandorin dociera do stolicy guberni zawołżskiej, gdzie wynajmuje przewoźnika Trifona, aby udał się z nim do Tiemnolesska, miasta, w pobliżu którego znajduje się monaster będący miejscem przestępstwa. W czasie podróży przewoźnik informuje Erasta Pietrowicza, że prawdziwą władzę w powiecie sprawuje Gospodarz – komendant tutejszej twierdzy dla katorżników, w której Gospodarz wprowadza swoje własne prawa. Po dwóch dniach podróży rzecznym promem Fandorin dociera do Tiemnolesska, gdzie spotyka się z przedstawicielami władz – isprawnikiem Płatonowem oraz zastępcą prokuratora Kłoczkowem. Obaj znacznie różnią się od siebie – pierwszy jest schludny i energiczny a drugi zaniedbany i flegmatyczny. Erast Pietrowicz niewiele się od nich dowiaduje w sprawie morderstwa. Płatonow sugeruje tylko, że prawdopodobnie motywem zabójstwa była kradzież, gdyż stwierdzono, że z celi przeoryszy zniknął drogocenny złoty krucyfiks. Nagle do domu isprawnika przybywa Gospodarz, a Fandorin domyśla się, że urzędnicy nie chcieli mówić o sprawie, bo czekali aż przybędzie komendant, który stanowi rzeczywistą władzę w powiecie. Gospodarz oświadcza, że śledztwa nie będzie, a gdy Erast Pietrowicz upiera się, że mimo wszystko je przeprowadzi, mężczyzna wyprasza Płatonowa i Kłoczkowa z pokoju, po czym zaczyna grozić Fandorinowi. Erast Pietrowicz, stosując buddyjskie metody, zadaje Gospodarzowi cios, który sparaliżuje go na kilka najbliższych dni. Następnie wzywa obu urzędników i informuje ich, że komendant dostał udaru. Mimo późnej pory Fandorin nakazuje się natychmiast zaprowadzić do klasztoru. Jego przewodnikiem ma być Kłoczkow, który był w monasterze tydzień przed morderstwem oraz potem w sprawie zbadania miejsca zbrodni.

W trakcie kolejnej podróży promem Erast Pietrowicz czyta raport lekarza badającego zwłoki przeoryszy. Wynik z niego, że zakonnica przed śmiercią była okrutnie torturowana – ktoś niewielkim ostrzem, prawdopodobnie igłą, wykrawał z jej ciała malutkie kawałki. Zdaniem doktor Annuszkinej matka Fiewronia zmarła na skutek odniesionych ran. Kłoczkow wyjaśnia, że Annuszkina jest kierowniczką miejscowego szpitala, a on osobiście oglądał ciało przeoryszy i naliczył na nim ponad trzysta ran. Fandorin zauważa, że bez obecności Gospodarza zastępca prokuratora jest mniej apatyczny i stał się rozmowny. Kłoczkow dodaje, że podejrzany o zabójstwo był Olszewski, rewolucjonista, który uciekł z tutejszego więzienia. To właśnie w jego sprawie Kłoczkow był tydzień przed morderstwem w okolicy klasztoru, gdyż tuż obok monasteru stoi szpital, gdzie pracuje doktor Annuszkina będąca narzeczoną Olszewskiego. Śledczy podejrzewali, że lekarka brała udział w ucieczce skazańca i zbieg ukrywa się teraz u niej, ale nie znaleziono go na terenie szpitala. Zastępca prokuratora opowiada Fandorinowi o realiach panujących w powiecie – Płatonow i Kłoczkow przyjechali do guberni piętnaście lat temu pełni entuzjazmu i woli reformowania tych terenów, lecz rzeczywistość szybko się zmieniła, gdy władzę przejęli nowo mianowani skorumpowani i chciwi urzędnicy; Płatonow i Kłoczkow mieli do wyboru dołączyć do nich i żyć dostatnio z rozkradanych pieniędzy publicznych lub odrzucić ofertę i żyć w biedzie; isprawnik przyjął propozycję, więc jest bogaty i awansuje w hierarchii, lecz zastępca prokuratora nie chciał współpracować z nowymi władzami i dlatego mu się nie wiedzie. Jednym z nowo mianowanych urzędników jest Gospodarz, który zdefraudował z kasy państwa sześćdziesiąt tysięcy przeznaczone na rozbudowę więzienia. Komendant stwierdził, że bardziej niż budować wieże strażnicze opłaca mu się utrzymywać „łowców głów” – okolicznych mieszkańców, którym Gospodarz płaci sto rubli za dostarczenie dowodu śmierci zbiegłego katorżnika. Więźniowie żyją w strachu i nie próbują uciekać, więc komendant mógł przywłaszczyć sobie środki bez potrzeby rozbudowywania twierdzy.

O poranku na promie budzi się Kłoczkow. Fandorin zauważa, że mężczyzna jest osłabiony i się trzęsie. Po chwili zastępca prokuratora traci równowagę i wpada do rzeki, z której szybko wyciąga go Erast Pietrowicz. Fandorin przeszukuje torbę Kłoczkowa i znajduje w niej pudełko z morfiną, którą wyrzuca do wody. Po zachowaniu zastępcy prokuratora domyślił się, że ten zażywa narkotyki, bo wieczorem na promie był rozmowny i energiczny, a po obudzeniu się słabowity i rozkojarzony. Kłoczkow przyznaje się, że jest silnie uzależniony i nie potrafi funkcjonować bez dziennych dawek morfiny. Fandorin mówi, że jeśli mają współpracować, to będzie musiał obyć się bez narkotyków. Erast Pietrowicz przekazuje Kłoczkowowi energię Ki, co na jakiś czas mu pomaga. Śledczy proponuje, że później nauczy go, jak samemu kumulować energię i za jej pomocą walczyć z uzależnieniem.

Po południu docierają do klasztoru. Monaster jest zbudowany na stromej skale na środku rzeki. Zastępca prokuratora tłumaczy, że jedyny sposób dostania się do klasztoru to specjalna gondola opuszczana na mechanicznym dźwigu. Zakonnice rankiem zjeżdżają nią do pracy w szpitalu, a wieczorem wracają do klasztoru, wciągając gondolę na górę. Fandorin podejrzewa, że skoro matka Fiewronia została zamordowana w nocy, oznacza to, że zabójcą jest jedna z czterech sióstr żyjących w monasterze, ale Kłoczkow odpowiada, że Erast Pietrowicz najpierw powinien poznać osobiście zakonnice, bo sprawa wcale nie jest taka prosta. Kłoczkow opowiada, że na brzegu rzeki stoi szpital, gdzie leczy doktor Annuszkina. Zdaniem zastępcy prokuratora lekarka musiała brać udział w ucieczce podejrzanego o zabójstwo Olszewskiego, a teraz go ukrywa, bo „łowcy głów” nie znaleźli go przez trzy tygodnie, a zwykle odszukanie zbiega zajmowało im dwa dni. Za Olszewskim Gospodarz posłał jednego z najlepszych tropicieli, Szugaja.

Jako że dźwig do klasztoru jest już wciągnięty i mniszki są niedostępne w klasztorze, Fandorin i Kłoczkow udają się do szpitala, gdzie rozmawiają z doktor Annuszkiną. Lekarka okazuje się kobietą o twardym charakterze, więc Erast Pietrowicz początkowo udaje uległego, aby wyciągnąć od niej jak najwięcej informacji. Jednakże gdy Annuszkina negatywnie wypowiada się o zamordowanej przeoryszy, Fandorin nie wytrzymuje i dochodzi między nimi do konfliktu. Kobieta mówi, że matka Fiewronia z powodu licznych postów i niewłaściwej diety była osłabiona i miewała ataki porażenia okresowego, gdy leżała jak sparaliżowana i mogła tylko cicho szeptać. Zdaniem Annuszkinej w noc morderstwa przeorysza doznała właśnie takiego ataku, bo zabójca długo i powoli torturował mniszkę przed śmiercią, a na jej ciele nie było śladów wiązania ani prób oporu. Fandorin dowiaduje się, że do klasztoru prowadzi tylko jedno wejście przez dźwig z gondolą, a z drugiej strony wyspy jest zamknięta furtka prowadząca do Zakątku Przeoryszy, gdzie matka Fiewronia udawała się na samotną medytację. Lekarka zaczyna się śmiać z Fandorina i wyjawia, że wszyscy wiedzą, kto jest mordercą, nawet Kłoczkow to wie. Erast Pietrowicz grozi Annuszkinej, że aresztują ją za ukrywanie zbiega i wywiezie stąd. Kobieta wyznaje, że wcześniej przekupiła zastępcę prokuratora morfiną, aby ten dał jej spokój i dodaje, że zabójcą jest Szugaj, łowca wysłany za Olszewskim. Szugaj poluje na zwierzęta za pomocą dmuchawki i igieł, a matkę Fiewronię zamordowano narzędziem podobnym do igły.

Fandorin na osobności rozmawia z Kłoczkowem, który przyznaje się, że gdy tydzień przed morderstwem mniszki przybył do szpitala w poszukiwaniu Olszewskiego, Annuszkina dała mu morfinę, aby sobie poszedł, a później zrobiła to samo, gdy Kłoczkow przybył w sprawie zabójstwa. Zastępca prokuratora bardzo wstydzi się swojego zachowania i chciałby pomóc w śledztwie. Fandorin poleca, aby odnalazł ukrywającego się w lesie Szugaja i poinformował go, że Fandorin chce z nim porozmawiać.

Erast Pietrowicz wraca do szpitala, aby ponownie porozmawiać z Annuszkiną. Lekarka opowiada mu, że po śmierci matki Fiewronii zakonnice przestały przychodzić pracować w szpitalu, więc z braku pomocy była zmuszona odesłać wszystkich pacjentów do domów. Pani doktor wyjawia, że przeorysza była świetną pomocą lekarską, ale była też bardzo bogobojna i świętoszkowata. Annuszkina jej nie cierpiała i uważała za fałszywą. Kobieta wypytuje Fandorina, co ten zamierza zrobić z Szugajem podejrzanym o zabicie matki Fiewronii. Śledczy podczas rozmowy zauważa, że na terenie szpitala znajdują się dwie kostnice – dla Rosjan i dla Zytiaków, lokalnego ludu, któremu religia zabrania kontaktów z ciałami zmarłych. Erast Pietrowicz domyśla się, że Annuszkina ukrywa Olszewskiego w zytiackiej kostnicy, bo jest to jedyne miejsce, gdzie Szugaj nie wejdzie, gdyż zakazuje mu tego jego wyznanie. Podejrzewa, że pani doktor wskazała Szugaja jako mordercę, aby Fandorin się go pozbył i żeby ona mogła wyprowadzić narzeczonego z kostnicy i z nim uciec. Erast Pietrowicz mówi, że chciałby porozmawiać z Olszewskim na temat morderstwa. Wściekła kobieta przyznaje, że ukrywa narzeczonego i chciała, aby śledczy zabrał stąd Szugaja, ale twierdzi, że jej ukochany nie zabił matki Fiewronii, a ona nie pozwoli, aby Fandorin się do niego zbliżył i nie powie mu, gdzie ten obecnie przebywa. Śledczy odpowiada, że on już wie, iż Olszewski ukrywa się w zytiackiej kostnicy. Fandorin udaje się tam, ale wtedy skalpelem atakuje go Annuszkina, którą mężczyzna szybko ogłusza. W środku spotyka ukrywającego się więziennego zbiega. Erast Pietrowicz mówi, że Olszewski nie musi się go obawiać, bo nie przyszedł, aby go aresztować, a jedynie dowiedzieć się czegoś o sprawie śmierci przeoryszy. Katorżnik od razu wydaje mu się niesympatyczną osobą, która traktuje innych instrumentalnie i wykorzystuje ich do swoich własnych celów. Zdaniem Olszewskiego to nie Szugaj zabił matkę Fiewronię, bo nie miałby jak dostać się w nocy do klasztoru. Według niego zrobiła to jedna z sióstr. Obecnie w monasterze przebywają cztery zakonnice – Jewwuła, złośliwa i kłótliwa mniszka, która jako jedyna nie mogła dokonać morderstwa, bo tamtej nocy pełniła dyżur w szpitalu i nie było jej w klasztorze; Wiewieja, bardzo stara zakonnica, która nigdy nie opuszcza klasztoru; Maniefa, upośledzona umysłowo dziewczyna przyjęta do monasteru oraz Ija, osiemnastolatka zamknięta przez rodzinę w zakonie. Olszewski uważa, że morderczynią jest Ija, bo jako jedyna miała motyw – dzięki skradzionemu krucyfiksowi mogłaby rozpocząć nowe, dostatnie życie, którego na pewno pragnęła jako młoda dziewczyna.

Gdy Fandorin wychodzi ze szpitala, spotyka Kłoczkowa, który zdążył znaleźć Szugaja i uprzedzić go, że śledczy chce z nim porozmawiać. Obaj udają się do lasu, gdzie przebywa „łowca głów”. Szugaj okazuje się półdzikim i małomównym mężczyzną, który nie chce odpowiadać na pytania Fandorina. Po słowach zastępcy prokuratora, że śledczy został przysłany przez Gospodarza, łowczy odpowiada, że w czasie zabójstwa przebywał w lesie i obserwował. Zdenerwowany Erast Pietrowicz zdziera Szugajowi czapkę z głowy i wrzuca ją na wysokie drzewo. „Łowca głów” błyskawicznie wspina się na nie i zdejmuje swoją czapkę z gałęzi.

Kłoczkow i Fandorin wychodzą z lasu. Zaczyna zapadać noc, więc postanawiają przenocować w pustym szpitalu. Erast Pietrowicz mówi, że chce jeszcze pospacerować w samotności, a zastępca prokuratora żali się, że stracił zaufanie Fandorina i bardzo by chciał zasłużyć sobie na jego szacunek. Śledczy odpowiada, że Kłoczkow może zacząć od wyjęcia pudełka z morfiną z kieszeni. Erast Pietrowicz już wcześniej domyślił się, że ten musi mieć drugie pudełko i teraz proponuje, aby go nie wyrzucać, ale zostawić, żeby stanowiło pokusę i Kłoczkow mógł ćwiczyć siłę woli, dzięki technice energii Ki pokazanej przez Fandorina. Zastępca prokuratora przysięga, że nie zawiedzie.

W nocy Erast Pietrowicz łódką opływa skałę, na której stoi klasztor. Stwierdza, że po linach dźwigu nie sposób się wspiąć na górę. Jednak po drugiej stronie wyspy Fandorin znajduje ścianę, po której silny człowieka mógłby się dostać na teren monasteru. Na górze śledczy odkrywa skalną niszę, gdzie stoi drewniana budka z ikoną i klęcznikiem. Domyśla się, że to jest wspomniany przez Annuszkinę Zakątek Przeoryszy. Wokół miejsca ktoś rozciągnął metalową siatkę. Erast Pietrowicz odkrywa, że w Zakątku Przeoryszy żyją młode żmije, a siatka miała utrzymywać je w miejscu, ale z nieznanego powodu węże znajdowały się w środku, a nie na zewnątrz. Po wykutych w skale schodach Fandorin idzie do klasztoru, gdzie trafia na stojącą nieruchomo młodą dziewczynę i domyśla się, że jest to Ija. Zakonnica nie reaguje na jego widok, więc mężczyzna dotyka lekko jej ramienia, a wtedy dziewczyna bez słowa ucieka. Następnie Fandorin zakrada się do pustelni, gdzie w osobnych celach mieszkają mniszki i po kolei zagląda do okien – w pierwszej celi zauważa zakonnicę śpiącą w trumnie i domyśla się, że to Jewwuła; druga cela jest pusta, więc prawdopodobnie mieszka w niej Ija; w kolejnej celi znajduje dziewczynkę dźgającą igłą szmacianą lalkę i śmiejącą się przy tym, więc Erast Pietrowicz domyśla się, że to upośledzona Maniefa; w czwartej celi zauważa niewidomą bardzo starą mniszkę dziergającą na drutach i domyśla się, że to Wiewieja. W ostatniej celi mieszkała matka Fiewronia. Fandorin wchodzi do środka i szuka jakichkolwiek poszlak w sprawie jej śmierci. W pokoju wcześniej ktoś na pewno czegoś szukał, bo wszystko jest poprzewracane. Erast Pietrowicz zauważa pustą szkatułkę z wyłamanym zamkiem, a pod łóżkiem znajduje zaschniętą plamę krwi i zaczyna rozmyślać o tym, jak siedemnaście lat wcześniej rozstali się z Fiewronią, aby każde podążyło swoją ścieżką życia. Fandorin postanawia odnaleźć mordercę i zemścić się na nim.

Śledczy powraca do szpitala, gdzie zauważa, że obok śpiącego Kłoczkowa leży nieotwarta morfina i zaczyna być dumny ze swojego pomocnika. O świcie biegiem rusza do Szyszkowskoje, najbliższego miasteczka, gdzie znajduje się cerkiew i punkt telegraficzny. Erast Pietrowicz poznaje tu ojca Walerija, który bywał w klasztorze, aby odprawiać nabożeństwa. Szybko się zaprzyjaźniają i pop jedzie z Fandorinem do monasteru, aby umożliwić mu przesłuchanie sióstr zakonnych. W trakcie podróży ojciec Walerij mówi, że matka Fiewronia była wyjątkową osobą, ale jego zdaniem skrywała w sobie jakiś sekret. Jemu jako spowiednikowi mówiła tylko, że nie jest to żaden grzech, który powinna odpokutować.

W klasztorze Erast Pietrowicz rozmawia po kolei z mniszkami. Jako pierwszą przesłuchuje Jewwułę. Zakonnica wyznaje, że nie przepadała za matką Fiewronią oraz pozostałymi zakonnicami, w tym głównie upośledzoną Maniefą, która nie jest nawet zakonnicą, lecz zwykłą posługaczką. Okazuje się, że to matka Fiewronia zamknęła żmije w Zakątku Przeoryszy i osobiście dokarmiała je mlekiem, dzięki czemu węże jej nie atakowały. Jewwuła dodaje, że liczy na nominację na nową przeoryszę, bo planuje zreformować klasztor i wprowadzić surowe reguły oparte na modlitwie. Mniszka opowiada o wydarzeniach z nocy zabójstwa – wieczorem zaproponowała matce Fiewronii, że zostanie z nią w monasterze, bo przeorysza bardzo słabo się czuła i prawdopodobnie zbliżał się kolejny atak paraliżu; matka Fiewronia odpowiedziała, żeby Jewwuła nie martwiła się o nią i została na noc w szpitalu; gdy zakonnica rankiem wróciła do klasztoru, zastała zamieszanie spowodowane napadem epilepsji Maniefy, którą próbowały uspokoić Ija i Wiewieja; dziewczyna upadła przed drzwiami do celi przeoryszy, więc prawdopodobnie weszła tam, zobaczyła miejsce zbrodni, przestraszyła się i dostała ataku; Jewwuła była zdziwiona nieobecnością matki Fiewronii, więc weszła do jej celi i tam znalazła ciało; od chwili wyniesienia zwłok Jewwuła zabroniła wchodzić do środka do czasu aż ojciec Walerij nie odprawi nabożeństwa oczyszczającego. Fandorin zabiera zakonnicę do celi przeoryszy i pokazuje jej znalezioną wcześniej szkatułkę z wyłamanym zamkiem. Mniszka wyjaśnia, że były w niej przetrzymywane datki ofiarowane klasztorowi. Pieniędzy tych było nie więcej niż dwadzieścia rubli i wszystkie były oznaczone krzyżem symbolizującym, że przekazano je monasterowi. Erast Pietrowicz pyta o zaginiony krucyfiks, lecz Jewwuła odpowiada, że nie wie, co się z nim stało, bo ona nie interesuje się dobrami doczesnymi. Gdy mniszka po raz kolejny obraża zamordowaną Fiewronię, Fandorin z zawiścią mówi, że Jewwuła nie zostanie nową przeoryszą, bo biskup kazał zamknąć klasztor i przenieść stąd zakonnice do innych monasterów, o czym ojciec Walerij wkrótce je poinformuje.

Następnie Erast Pietrowicz rozmawia z Wiewieją, która twierdzi, że całą noc spała i obudził ją dopiero krzyk Maniefy, więc pobiegła, aby pomóc jej z atakiem epilepsji. Fandorin jako kolejną chce przesłuchać Iję. Niewidoma staruszka proponuje, że pójdzie z nim, bo młoda dziewczyna jest bardzo zamknięta w sobie i może nie chcieć z nim rozmawiać. Jednakże Ija także nie wnosi niczego do sprawy, bo w nocy zabójstwa spała. Mówi tylko, że bardzo kochała matkę Fiewronię i nadal ją kocha, bo uważa ją za żeński odpowiednik Chrystusa – przeorysza poniosła straszną męczeńską śmierć, aby dzięki temu zbawić dusze kobiet.

Jako ostatnią Fandorin przesłuchuje Maniefą, również w towarzystwie Wiewiei. Dowiaduje się tylko tyle, że upośledzona dziewczynka wierzy, że śmierć jest długim snem, z którego można się obudzić. Dlatego dźga igłą lalkę otrzymaną od matki Fiewronii, bo liczy, że w ten sposób obudzi przeoryszę. Erast Pietrowicz rozmyśla nad ostatnimi latami życia swojej dawnej ukochanej – spędziła je zamknięta w klasztorze z wariatkami, gdzie dokarmiała mlekiem żmije i marnowała czas na modlitwy.

Fandorin powraca do szpitala, gdzie spotyka się z Kłoczkowem, który demonstruje nietkniętą fiolkę z morfiną. Erast Pietrowicz podsumowuje dotychczasowe ustalenia śledztwa – przeoryszy nie zabiła żadna z sióstr, bo jedyna mająca motyw, w noc morderstwa przebywała w szpitalu; sprawca prawdopodobnie dostał się do klasztoru, wspinając się po ścianie przy Zakątku Przeoryszy, więc musi być bardzo silny, co sugerowałoby, że jest nim Szugaj; motywem zabójstwa musiał być złoty krucyfiks i to dlatego matka Fiewronia była torturowana przed śmiercią, ale mniszka nie wyjawiła miejsca ukrycia drogocennego przedmiotu i morderca go nie zdobył, bo w przeciwnym razie nie miałby powodu, aby przeszukiwać cele przeoryszy; krzyż musiał zostać schowany w jakimś odosobnionym miejscu, gdzie nikt nie zagląda. Kłoczkow wyznaje, że podczas nieobecności Fandorina spotkał się raz jeszcze z Szugajem, a ten w trakcie rozmowy wyznał, że udało mu się zdobyć dwadzieścia rubli, a teraz liczy na kolejne sto od Gospodarza za odnalezienie Olszewskiego i będzie mógł wtedy kupić sobie dużą łódkę. Erast Pietrowicz zaczyna podejrzewać, że dwadzieścia rubli, które w jakiś sposób zdobył Szugaj, to pieniądze skradzione z klasztornej szkatułki, co wskazywałoby, że „łowca głów” zabił matkę Fiewronie, a teraz czyha w lesie przy szpitalu, licząc na nagrodę za schwytanie zbiega, a także, że uda mu się trafić na ślad złotego krucyfiksu. Fandorin i Kłoczkow wyruszają do lasu, aby aresztować Szugaja. Po drodze Erast Pietrowicz pyta się o doktor Annuszkinę, a zastępca prokuratora odpowiada, że lekarka pojechała do Szyszkowskoje w niewiadomej sprawie.

Obaj mężczyźni wchodzą między drzewa, ale Fandorin radzi Kłoczkowowi, aby został z tyłu, bo sytuacja może stać się niebezpieczna. Skradając się po lesie, Erast Pietrowicz unika igły posłanej z dmuchawki przez ukrytego w zaroślach Szugaja. Wiedząc, że nie da rady złapać łowczego pośród drzew, wyciąga pistolet i strzela w kierunku, w którym spodziewałby się, że Szugaj ucieknie. Zaalarmowany wystrzałami przybiega Kłoczkow. Zastępca prokuratora twierdzi, że nie boi się już Gospodarza ani jego „łowców głów”, bo jeden z nich dopuścił się morderstwa, więc on, jako przedstawiciel prawa, aresztuje go i razem z nim oskarży samego Gospodarza. Kłoczkow rusza w głąb lasu, aby odnaleźć Szugaja. Fandorin odkrywa drobne ślady krwi i domyśla się, że jego kule jednak zraniły łowczego. Idąc tym tropem, Erast Pietrowicz zauważa, że Szugaj uciekł w kierunku rzeki. Mimo tego odkrycia, śledczy biegiem rusza do Szyszkowskoje.

Wieczorem Fandorin wraca do szpitala, gdzie czeka na niego zastępca prokuratora, któremu nie udało się znaleźć podejrzanego. Okazuje się, że Annuszkina również wróciła z Szyszkowskoje, a ojciec Walerij wywiózł mniszki z klasztoru, więc monastyr stoi całkiem pusty. Kłoczkow przypomina sobie, że Szugaj podczas ich wcześniejszej rozmowy strugał wiosło, więc prawdopodobnie przypłynął tu łódką. Zastępca prokuratora chce natychmiast iść nad rzekę i przeszukać brzeg. Erast Pietrowicz proponuje, że mu pomoże, lecz Kłoczkow sprzeciwia się, bo on dla „łowcy głów” jest człowiekiem Gospodarza, więc nie trzeba się go bać, lecz Fandorin jest wrogiem i łowczy ucieknie, gdy go zobaczy. Gdy Erast Pietrowicz wyjmuje swój pistolet i zaczyna go czyścić, zauważa przez okno, że gestem przyzywa go doktor Annuszkina. Kobieta prosi, aby jak najszybciej pozbyć się stąd Kłoczkowa, bo właśnie wróciła ze sklepu, gdzie kupiła Olszewskiemu papierosy i nawet nie może mu ich przekazać. Lekarka wyznaje, że jest w ciąży z narzeczonym i planuje razem z nim uciec. Fandorin odpowiada jej, że nie musi się już przejmować zastępcą prokuratora i wraca do Kłoczkowa. Po chwili dolatuje ich krzyk Annuszkinej. Okazuje się, że Olszewskiego nie ma w zytiackiej kostnicy. Zbieg zostawił liścik, w którym napisał, że Szugaj go znalazł, więc musi uciekać. Lekarka prosi Erasta Pietrowicza i Kłoczkowa o pomoc. Fandorin stwierdza, że muszą odnaleźć Olszewskiego zanim zrobi to „łowca głów”. We trójkę biegną po bez trudu odnalezionych śladach katorżnika. Wkrótce trafiają na jego martwe ciało. Zrozpaczona Annuszkina obejmuje zwłoki ukochanego i odpycha Fandorina. Śledczy delikatnie ogłusza ją, aby móc zbadać ciało. Na lewej skroni zauważa małą dziurkę, co sugeruje, że Olszewski zginął od igły Szugaja. W kieszeni zbiega Erast Pietrowicz znajduje drobną monetę z wydrapanym krzyżem. Fandorin opowiada Kłoczkowowi, co prawdopodobnie się wydarzyło – Olszewski i Szugaj od początku byli w zmowie, a historia z tym, że jeden się ukrywa, a drugi go szuka miała tylko wszystkich zmylić; obaj wspólnie chcieli wykraść z monasteru złoty krucyfiks; w nocy Szugaj bez problemu wspiął się po skale do Zakątka Przeoryszy, przekradł się do celi matki Fiewronii i tam torturował ją, aby zdradziła mu miejsce ukrycia drogocennego krzyża, lecz zakonnica zmarła zanim to zrobiła, więc łowczy zabrał tylko pieniądze ze szkatułki; potem Szugaj i Olszewski czekali aż szpital opustoszeje, aby mogli bezpiecznie przeszukać klasztor; gdy mniszki wyjechały, Olszewski udał się do monasteru i prawdopodobnie odnalazł krucyfiks; następnie upozorował swoją ucieczkę przed Szugajem; w rzeczywistości chciał uciec także przed swoim wspólnikiem i nie dzielić się z nim znalezionym skarbem; jednak ostatecznie „łowca głów” dorwał go, zabił i zabrał krzyż. Kłoczkow ma ogromne wyrzuty sumienia, bo rozumie, że gdyby wcześniej nie dał się Annuszkinej przekupić morfiną, matka Fiewronia nie zostałaby zabita. Zły na siebie mężczyzna podchodzi do urwiska nad rzeką i wrzuca do wody pudełko z narkotykiem, a następnie rusza wzdłuż brzegu, aby odnaleźć Szugaja i aresztować go. Erast Pietrowicz wpatruje się w płynącą rzekę i doznaje olśnienia. Wraca do nieprzytomnej lekarki i cuci ją. Kobieta próbuje popełnić samobójstwo, lecz Fandorin powstrzymuje ją i przekonuje, że powinna myśleć o swoim dziecku. Następnie idzie nad rzekę, gdzie wykrzykuje po japońsku, że popełnił ogromny błąd.

Erast Pietrowicz rusza za Kłoczkowem i widzi z oddali, jak zastępca prokuratora znajduje Szugaja płynącego łódką w kierunku Tiemnolesska. Z urwistego brzegu Kłoczkow zaczyna do niego strzelać, ale po chwili zostaje trafiony w szyję z dmuchawki przez „łowcę głów” i wpada do wody. Fandorin ocenia, że mógłby dogonić Szugaja i zabić go, ale musi zająć się ważniejszą sprawą.

Powolnym krokiem Erast Pietrowicz wraca do szpitala, gdzie czeka aż zapadnie noc i wyjdzie księżyc. Rozkoszuje się oczekiwaniem na spotkanie z mordercą swojej dawnej ukochanej. W końcu płynie łódką na wyspę i utwierdza się w swoich domysłach – przy przystani stoi jeszcze jedna pusta łódka, a gondola jest uniesiona, więc ktoś wszedł na teren klasztoru po tym, jak wyjechały z niego mniszki. Fandorin opływa wyspę i wspina się po skale do Zakątka Przeoryszy, gdzie spotyka Kłoczkowa. Zastępca prokuratora szuka czegoś w drewnianej budce, a wcześniej rozlał mleko na ziemi, aby żmije zajęły się jedzeniem i nie zrobiły mu krzywdy. Obaj mężczyźni zaczynają mierzyć do siebie z pistoletów. Kłoczkow z ciekawości pyta Erasta Pietrowicz, po czym domyślił się, że to on jest zabójcą. Fandorin opowiada o swoich domysłach – Olszewski był niewinny i nie miał nic wspólnego z morderstwem, a Fandorin za późno to zrozumiał i popełnił wielki błąd; prawdziwego przebiegu wydarzeń domyślił się po tym, jak Kłoczkow wyrzucił pudełko z morfiną do rzeki, gdyż pudełko unosiło się na wodzie, więc było puste, bo gdyby wciąż były w nim pełne fiolki, pudełko zatonęłoby; to uświadomiło Erastowi Pietrowiczowi, że wcześniej nie brał pod uwagę hipotezy, że po skale do Zakątka Przeoryszy może wspiąć się bardzo silny człowiek, ale także ktoś słaby wspomagający się morfiną i to w ten sposób Kłoczkow dostał się w nocy do klasztoru, gdzie najpierw torturował matkę Fiewronię, a potem ją zabił; gdy Fandorin wspomniał, że złoty krucyfiks musi być ukryty w miejscu, gdzie nikt nie zagląda, zastępca prokuratora domyślił się, że chodzi o Zakątek Przeoryszy; następnie Kłoczkow próbował pozbyć się wszystkich z okolicy, aby móc niepostrzeżenie wrócić do monasteru; najpierw wystawił Erasta Pietrowicza Szugajowi i liczył, że łowczy zabije śledczego, ale plan się nie powiódł, więc potem chciał zrzucić winę na Olszewskiego i Szugaja; wypłoszył z ukrycia katorżnika, który wpadł na „łowcę głów” i został zabity; podrzucona klasztorna moneta miała wskazywać, że Olszewski faktycznie zamordował matkę Fiewronię; potem Kłoczkow upozorował własną śmierć, wpadając do rzeki, ale w rzeczywistości przeżył i dzięki sile pochodzącej z wstrzykniętej morfiny dopłynął wpław do brzegu; zastępca prokuratora liczył, że Fandorin ruszy w pościg za Szugajem, a on będzie mógł w tym czasie wrócić do monasteru. Kłoczkow przyznaje, że Erast Pietrowicz jest bardzo mądrym człowiekiem, bo wszystko się zgadza, lecz śledczy nie uwzględnił jednego – Fandorin w szpitalu wyjął pistolet, aby go wyczyścić, a potem poszedł na chwilę do doktor Annuszkinej, zostawiając broń, więc Kłoczkow na wszelki wypadek uszkodził jego naboje. Zastępca prokuratora dodaje, że faktycznie torturował przeoryszę, ale ta szeptała tylko „na pomoc, na pomoc…”. Teraz dzięki ustaleniom Erasta Pietrowicza będzie mógł zdobyć złoty krzyż ukryty w Zakątku Przeoryszy. Fandorin odpowiada, że Kłoczkow jest w błędzie. Rano Erast Pietrowicz udał się do Szyszkowskoje, aby wysłać depeszę, a potem wrócił tam wieczorem, aby odebrać odpowiedź. Dzięki temu ustalił, że matka Fiewronia już dawno sprzedała krucyfiks, a z tych pieniędzy sfinansowała budowę szpitala, o czym nikt nie wiedział, bo oficjalnie darczyńca miał zostać anonimowy. Gdy przeorysza podczas tortur szeptała „na pomoc”, mówiła dosłownie, bo chciała wytłumaczyć, że spieniężyła krzyż na pomoc chorym, ale Kłoczkow tego nie zrozumiał. Zaskoczony zastępca prokuratora zagląda do pulpitu klęcznika, ale nie znajduje tam krucyfiksu, a jedynie setki karteczek. Jego nieuwagę wykorzystuje Fandorin, który rzuca swoim pistoletem w głowę Kłoczkowa, po czym podchodzi do niego i zadaje mu taki sam cios, jak wcześniej Gospodarzowi. Erast Pietrowicz chce okrutnie zemścić się na zabójcy, ale nie chce tego robić własnymi rękami. Wyjaśnia, że Kłoczkow pozostanie sparaliżowany na kilka dni, a w tym czasie mieszkające tu żmije będą go gryźć. Węże są jeszcze młode, więc ich jad nie jest silny, przez co mężczyzna nie umrze od razu, ale będzie cierpiał ogromne męki. Fandorin z ciekawości podchodzi do pulpitu klęcznika i zagląda do środka. Znajduje tam tysiące poskładanych karteczek, na których matka Fiewronia przez lata spisywała modlitwy za Erasta Pietrowicza. Fandorin zaczyna się zastanawiać nad swoim losem – przez siedemnaście lat rzadko myślał o swojej dawnej ukochanej i wiódł szczęśliwe życie, podczas gdy ona ciągle o nim pamiętała i modliła się za niego. Śledczy ze smutkiem pali wszystkie karteczki i postanawia zrobić ostatni dobry uczynek dla Fiewronii. Podnosi z ziemi sparaliżowanego Kłoczkowa, aby oddać go w ręce policji, która wymierzy mu sprawiedliwą karę. Fandorin przypomina sobie japońskie nauki filozoficzne, zgodnie z którymi człowiek w całym swoim życiu musi dokonywać setek wyborów, ale nie zawsze dokonuje tego właściwego, więc po śmierci odradza się ponownie, aby przejść przez życie raz jeszcze i tym razem wybrać właściwie. Gdy człowiek przeżyje dobrze swoje życie i będzie dobrze wybierał, nie będzie musiał się już nigdy odradzać. Fandorin stwierdza, że może w następnym życiu nowy Erast Pietrowicz nie popełni błędu, nie pozwoli Fiewronii odejść i będą mogli szczęśliwie żyć razem, idąc najlepszą z dróg, drogą tak doskonałą, że nie będę już mieli po co rodzić się na nowo. Lecz to mogłoby się wydarzyć w innym życiu. Nie w tym.