Παλίρροια

Περδικέα Διαμάντω ΠΕ70
ΚΣΕ: 21ο Δημοτικό Σχολείο Καλαμάτας
ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Β΄ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΤΠΕ
3Η ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/Παλίρροια

**Τι είναι η παλίρροια;**

Η **παλίρροια**, είναι το φαινόμενο εκείνο, το
οποίο είτε διεγείρει την άνοδο του νερού της θάλασσας, είτε την πτώση του.

Κατά την παλίρροια, έχουμε δύο βασικά
αποτελέσματα:

**1)** την πλημμυρίδα
**2)** την
άμπωτη

Η **πλημμυρίδα** είναι αποτέλεσμα
της παλίρροιας, όπου το νερό "φουσκώνει", έχουμε δηλαδή άνοδο του
νερού της θάλασσας.
Κατά το φαινόμενο της πλημμυρίδας, η στάθμη του
νερού έχει ανέβει και η θάλασσα καλύπτει μεγαλύτερη επιφάνεια στεριάς, στο
σημείο που παρατηρούμε το φαινόμενο αυτό.

Ένα ακόμα αποτέλεσμα της παλίρροιας είναι
η **άμπωτη**, όπου το νερό "ξεφουσκώνει", έχουμε δηλαδή πτώση
του νερού της θάλασσας.
Κατά το φαινόμενο της αμπωτης, η στάθμη του
νερού πλέον έχει πέσει, και όπως είναι λογικό, η θάλασσα καλύπτει μικρότερη
επιφάνεια στεριάς στο σημείο που παρακολουθούμε να συμβαίνει (γιατί σε κάποιο
άλλο σημείο του πλανήτη, μπορεί να έχουμε πλημμυρίδα!)

**Γιατί έχουμε**
παλίρροια; Αιτίες;

Η μόνη **αιτία** που είναι υπεύθυνη
για την παλίρροια, είναι η συνεχόμενη μεταβολή των θέσεων του ήλιου και της
σελήνης, βάσει ενός σημείου αναφοράς στην γη.
Πιο απλά; Δημιουργείται παλίρροια, επειδή
αλλάζουν συνέχεια θέσεις η σελήνη και ο ήλιος, σε σχέση με ένα σημείο στη γη.
Ο **ήλιος** και η **σελήνη**
"μαγνητίζουν" (με τη δύναμη της βαρύτητάς τους) την θάλασσα
περισσότερο, όταν βρίσκονται κοντά της.

Για την ακρίβεια, το μαγνητικό πεδίο πχ της
σελήνης, "τραβάει" τη **θάλασσα** ανεπαίσθητα προς τη σελήνη,
και έτσι έχουμε πλημμυρίδα.
Αν όμως η σελήνη, βρίσκεται μακριά από το σημείο
μας, τότε δεν μαγνητίζει τόσο τη θάλασσα, άρα έχουμε άμπωτη.
Τώρα, αν ο ήλιος και η σελήνη βρίσκονται από την
άλλη μεριά της γης, τότε πάλι έχουμε πλημμυρίδα, εξαιτίας της δύναμης στρέψης
της γης!
Να σημειώσουμε πως δεν συμβαίνει το φαινόμενο
αυτό μόνο στο νερό της θάλασσας αλλά και σε λίμνες, ποτάμια, κλπ.

Το φαινόμενο αυτό, γνωστό από την
αρχαιότητα, ερμηνεύτηκε ικανοποιητικά για πρώτη φορά από το .

Το βιβλίο του *Μαθηματικές Αρχές Φυσικής Φιλοσοφίας* είχε ένα
λιτό τρόπο να εξηγεί τη θεωρία του. Τόσο που φαινόταν δυσνόητο επειδή ο
Νεύτωνας δεν ήταν και τόσο παιδαγωγός, αλλά προπαντός, επειδή οι υπολογισμοί
του απαιτούσαν μαθηματικά εντελώς νέα και συνεπώς άγνωστα στην πλειονότητα των
επιστημόνων εκείνης της εποχής.

Όμως,
είχε γράψει ένα πολύ διαφωτιστικό έργο με τίτλο: *Λόγος στον βασιλέα σχετικά με τις παλίρροιες*, το οποίο
ήταν καθοριστικά για την διάδοση και ερμηνεία όχι μόνο της παλίρροιας μα και
όλης της θεωρίας του.

Την εποχή του Νεύτωνα οι λαϊκές δοξασίες
εξηγούσαν τελεολογικά τις παλίρροιες. Λεγόταν, παραδείγματος χάρη, ότι ο θεός
είχε δημιουργήσει τις παλίρροιες «για τη διευκόλυνση του εμπορίου» ή «για
λογούς καθαριότητας», καθώς η πλημμυρίδα και η άμπωτη της θάλασσας άφηναν το
νερό να λιμνάζει στα λιμάνια.

Διαπίστωναν εντούτοις:
• τη σύμπτωση της περιόδου των παλιρροιών με εκείνην της Σελήνης
• την ύπαρξη μεγάλων παλιρροιών κατά την πανσέληνο και τη νέα σελήνη,
και:
• την καθημερινή καθυστέρηση των παλιρροιών (50 λεπτά περίπου), που
αντιστοιχούσε ακριβώς στην καθυστέρηση της Σελήνης,

Έτσι,
είχαν σημειώσει, χωρίς να την πιστεύουν αναγκαστικά, τη σχέση που υπήρχε
ανάμεσα στην κίνηση της θάλασσας και εκείνης του δορυφόρου μας.

Με
το πέρασμα του χρόνου, διάφορες ερμηνείες του φαινομένου είχαν προταθεί. O
Πλάτωνας θεωρούσε ότι οι παλίρροιες οφείλονταν στις ταλαντεύσεις ενός ρευστού
που περιεχόταν σε υπόγεια σπήλαια και εκδήλωνε έτσι, στην επιφάνεια των
θαλασσών και των ωκεανών, ένα είδος αναπνοής της Γης. Με το φαινόμενο
ασχολήθηκαν ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης, ο Σέλευκος αλλά και ο Ποσειδώνιος που ήταν
οι πρώτοι που διαπίστωσαν τη σχέση της παλίρροιας με τη Σελήνη.

Άλλες
ερμηνείες, μεταγενέστερες, θεμελιώνονταν στην έλξη του ομοίου από το όμοιο:
Όπως ένας μαγνήτης έλκει ό,τι του μοιάζει, έτσι και ο κάθε πλανήτης,
πιστευόταν, έλκει τα σώματα που του αντιστοιχούν, σε βαθμό που, αν ένα
σεληνιακό αντικείμενο βρισκόταν στην επιφάνεια της Γης θα ανέβαινε από μόνο του
προς τη Σελήνη. Εκτιμάτο έτσι ότι, η έλξη της θάλασσας από τη Σελήνη δήλωνε το
σεληνιακό χαρακτήρα του νερού. O Κέπλερ προσέθετε σε αυτή την ιδέα της έλξης
ένα φαινόμενο διαστολής των ωκεανών υπό την επίδραση του Ήλιου. O Γαλιλαίος
είχε θελήσει να χρησιμοποιήσει τις παλίρροιες ως απόδειξη της διπλής κίνησης της
Γης. O Καρτέσιος, στη δική του αναπαράσταση του κόσμου, θεωρούσε, τέλος, ότι η
Γη συρόταν γύρω από τον Ήλιο από έναν γιγαντιαίο στρόβιλο αόρατης ύλης και
έβρισκε σε αυτήν τη θεώρηση μιαν άλλη εξήγηση των παλιρροιών: το πέρασμα της
Σελήνης επάνω από μια περιοχή του ωκεανού συμπίεζε αυτή την ύλη η οποία, με τη
σειρά της, ασκούσε πίεση επί του ωκεανού.

Καμία, εντούτοις, από αυτές τις θεωρίες
δεν εξηγούσε το φαινόμενο κατά τρόπον ικανοποιητικό. Συγκεκριμένα, καμιά δεν
ήταν ικανή να εξηγήσει την ύπαρξη δύο παλιρροιών ημερησίως. Για να δείξουμε δε
το μέγεθος του προβλήματος, οι περιπατητικοί φιλόσοφοι παραδέχονταν ότι
επρόκειτο για ένα αίνιγμα του οποίου ως και ο Αριστοτέλης δεν είχε μπορέσει να
βρει τη λύση. Ένας μύθος λέει, άλλωστε, ότι ο Αριστοτέλης ρίχτηκε στη θάλασσα
από τα βράχια της Εύβοιας απελπισμένος που δεν μπόρεσε να εξηγήσει το φαινόμενο
των παλιρροιών.

Τελικά στο Νεύτωνα οφείλουμε την
ερμηνεία του φαινομένου. Ότι δηλαδή οφείλεται στη βαρυτική έλξη που ασκεί η
Σελήνη και ο Ήλιος στους ωκεανούς της Γης.

# Η Παλίρροια και το φαινόμενο του Ευρίπου

*Γέφυρα του Ευρίπου*

Μύθοι και ψευδαισθήσεις μαγείας
διατηρούνται στο χρόνο γύρω από **το φαινόμενο του Πορθμού του Ευρίπου**,
προσδίδοντας στη Χαλκίδα μια μοναδικότητα, που προκαλεί το θαυμασμό και το
ενδιαφέρον των πολιτών καθώς και του επιστημονικού κόσμου.

Η εξήγηση του παλιρροϊκού

Η εξήγηση του φαινομένου είναι
σχετικά απλή και δεν κρύβει τόσο μυστήριο τελικά. Τα ρεύματα επηρεάζονται από
τη σελήνη  η οποία και δημιουργεί το φαινόμενο της παλίρροιας.

Κατά την παλίρροια και ανάλογα
με την θέση του φυσικού δορυφόρου της γης προς αυτήν, έλκει τα νερά της
θάλασσας και δημιουργείται η πλημμυρίδα ή η βαρυτική έλξη προς αυτά είναι
μειωμένη και έχουμε την άμπωτη.

Η πλημμυρίδα φτάνει μία ώρα και 15 λεπτά νωρίτερα στον πορθμό του Ευρίπου από
το νότιο Ευβοϊκό από ότι από τον βόρειο εξαιτίας του διαφορετικού μήκους της
διαδρομής.

**Εξαιτίας του διαφορετικού μήκους**
των καναλιών του Ευβοϊκού (Βόρειος και Νότιος Ευβοϊκός) το νερό χρειάζεται
διαφορετικό χρόνο για να γεμίσει (πλημμυρίδα) και διαφορετικό χρόνο για να
αδειάσει (άμπωτις)**με**
συνέπεια την διαφορετική στάθμη της θάλασσας ανάμεσα στο βόρειο και νότιο
Ευβοϊκό (η διαφορά της στάθμης φτάνει μέχρι και τα 60 εκατοστά) και την
δημιουργία των ρευμάτων (σαν ροή ποταμού) από την υψηλότερη προς τη χαμηλότερη
στάθμη.

**Παλιρροϊκό Φαινόμενο**

**Στη κορύφωση του Φαινομένου η**
ταχύτητα του ρεύματος φθάνει ακόμη και τα εννέα μίλια την ώρα **δυσκολεύοντας ακόμα και**
μηχανοκίνητα σκάφη να πλεύσουν αντίθετα στο ρεύμα και δημιουργώντας δίνες.
Η ροή των ρευμάτων εξαρτάται ολοκληρωτικά από τη σελήνη και έχει άμεση σχέση με
την διάρκεια κάθε **σεληνιακού μήνα**. Η φυσιολογική ροή του ρεύματος
προς μια κατεύθυνση διαρκεί **έξι ώρες**. Αμέσως μετά ακολουθεί ένα
διάστημα **δέκα περίπου λεπτών, όπου τα νερά παραμένουν στάσιμα**. Μετά
αλλάζουν κατεύθυνση και κινούνται εντελώς αντίθετα για διάρκεια επίσης έξι
ωρών. Η αδιάκοπη αυτή διαδικασία ανάμεσα στους αιώνες δεν έχει αρχή και τέλος.
Είναι μια λειτουργία που προκαλεί την περίφημη **πλημμυρίδα και Άμπωτη**
του Ευρίπου.

**Ωστόσο, υπάρχουν και**περίοδοι ακαταστασίας των ρευμάτων του Ευρίπου**κατά**
τη διάρκεια του σεληνιακού μήνα, στις οποίες τα νερά δεν υπακούουν σε κανένα
φυσικό νόμο και δεν ισχύει η 6άωρη εναλλαγή της κατεύθυνσής τους. **Οι**
περίοδοι ακαταστασίας συμβαίνουν δύο φορές μέσα στο Σεληνιακό μήνα και έχουν
διάρκεια τριών ημερών**. Αξίζει να σημειωθεί, ότι στη διάρκεια των περιόδων**
αυτών είναι δυνατόν **τα νερά να αλλάζουν κατεύθυνση έως και 14 φορές το**
24ωρο ή αντίθετα να μη συμβαίνει καμία αλλαγή των ρευμάτων μέσα στη μέρα.

**Μια άλλη ενδιαφέρουσα επισήμανση που και αυτή αποτελεί**τη δεύτερη
παγκόσμια μοναδικότητα του παλιρροϊκού φαινομένου του Ευρίπου**και**
καταδείχνει τη θαυμαστή νομοτέλεια της φύσης είναι ότι **τις περιόδους**
ισημερίας**(21η Μαρτίου και 22α Σεπτεμβρίου),**τα ρεύματα
αλλάζουν αμέσως κατεύθυνση,**χωρίς τη στασιμότητα των δέκα λεπτών**
περίπου, όπως συμβαίνει όλες τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου.

Το άνοιγμα της γέφυρας για τα πλοία και τα σκάφη ρυθμίζεται από το λιμεναρχείο
και ανάλογα με την ροή των ρευμάτων. Επιλέγεται το άνοιγμα της γέφυρας για την
διέλευση των πλοίων να γίνεται όταν τα νερά είναι στάσιμα ή το ρεύμα έχει μικρή
ταχύτητα ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος των ατυχημάτων. Τα τελευταία χρόνια και
λόγω της κλιματικής αλλαγής υπάρχει ακαταστασία στη ροή των νερών με συνέπεια
να μην είναι εύκολος ο προγραμματισμός της διέλευσης των πλοίων.

**Ο Αριστοτέλης και το φαινόμενο του Ευρίπου**

Ο παγκοσμίου φήμης αρχαίος
Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης - καταγόμενος από τα Στάγειρα Χαλκιδικής με
μητέρα Χαλκιδέα - πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο οικόπεδο της
μητέρας του στη Χαλκίδα όπου και πέθανε από φυσικό θάνατο. Σύμφωνα με κάποιο
μύθο, πνίγηκε πέφτοντας στα νερά του Ευρίπου μη μπορώντας να βρει την εξήγηση
του φαινομένου.

**Γέφυρα του Ευρίπου**

Χαρακτηριστικό σημείο της πόλης
της Χαλκίδας είναι **η Γέφυρα του Ευρίπου**, από όπου ο επισκέπτης
μπορεί να παρακολουθήσει το μαγικό περίπατο των «τρελών νερών», όπως έχουν
ονομαστεί τα νερά του Πορθμού.

Προϊστορικά αναφέρεται από τον**Διόδωρο**, ότι το **410 π.Χ.** κατασκεύασαν
ξύλινη γέφυρα στο στενό του Ευρίπου και από έναν πύργο στις δύο πλευρές της
Βοιωτικής και Ευβοϊκής Ακτής. Το **510 μ.Χ. επί Ιουστινιανού**κατασκευάσθηκε
η συρταρωτή Γέφυρα. **Επί Τουρκοκρατίας** και μετά ήταν ξύλινη και
ακίνητη. Το **1858** μετετράπη σε ξύλινη περιαιρετή. Το **1896**αντικαταστάθηκε
με σιδερένια περιστροφική και διατηρήθηκε έως το **1962**, οπότε και
κατασκευάσθηκε η υπάρχουσα συρταρωτή.

   [1]