"Nefrytowy różaniec"/"Nefrytowy różaniec" - Streszczenie

Moskwa (lato 1884 rok) – utwór poświęcony Robertowi von Gulikowi

Na balu towarzyskim Erast Pietrowicz Fandorin rozmawia z hrabią Chruckim, ekscentrycznym arystokratą zainteresowanym kulturą Dalekiego Wschodu oraz z oberpolicmajstrem Baranowem. Dowiaduje się od nich o dziwnej zbrodni popełnionej na antykwariuszu Priachinie – trzy dni temu napadnięto na jego sklep, przeszukano lokal, ale zabrano jedynie wazon; sprawcy powrócili po trzech dniach, antykwariusz został zarąbany siekierą, a sklep zniszczony, jakby czegoś szukali. Fandorin postanawia przyjrzeć się sprawie.

Następnego dnia Fandorin udaje się do antykwariatu, gdzie przesłuchuje cyrkułowego Niebabę i subiekta. Z przeszukania sklepu wysnuwa trzy wnioski – ciało Priachina nie zostało porąbane po jego śmierci, ale w trakcie; sprawca torturował i przesłuchiwał właściciela sklepu, na co wskazuje znaleziona twarda kościana kulka, na której widnieją ślady zębów; Erast Pietrowicz podejrzewa, że Priachin był zakneblowany kulką i zostawił na niej ślady zębów, gdy był torturowany; czegokolwiek sprawca szukał, Priachin nie zdradził informacji mimo tortur, bo inaczej sprawca nie przeszukiwałby sklepu; morderca musiał być bardzo sprawny fizycznie, gdyż krew sprzedawcy rozlała się na całą podłogę, a nie ma na niej żadnych śladów stóp, więc sprawca musiał przeskoczyć kałuże krwi. Po krótkich oględzinach Fandorin znajduje tajną skrytkę Priachina w paszczy wypchanego krokodyla wiszącego na ścianie. W środku znajdowało się trochę pieniędzy i zielony nefrytowy różaniec ze wschodu. Policjant Niebab proponuje pokazać go hrabiemu Chruckiemu będącemu specjalistą od orientalnych przedmiotów, ale Fandorin decyduje się zbadać go samemu.

Składając raport przed generał-gubernatorem, Fandorin odkrywa niezwykłą właściwość tajemniczego różańca – trzymanie go w rękach podczas myślenia pomaga się skupić i znaleźć rozwiązanie problemu. W mieszkaniu Fandorin zauważa, że koralików w różańcu jest dwadzieścia pięć, czyli o jeden więcej niż w zwykłych wschodnich różańcach. Nagle pęka nić, na którą nawleczone były kamyki. Fandorin schyla się z fotela po koraliki, dzięki czemu unika trafienia bełtem z kuszy, który wbija się w oparcie fotela. Erast Pietrowicz wyskakuje przez okno i dostrzega w sadzie kogoś ubranego na czarno, kto zaczyna uciekać. Fandorin nie goni go, bo widzi, że zabójca ucieka w stronę wysokiego muru, którego nie da rady przeskoczyć. Zamiast tego Erast Pietrowicz spokojnie podchodzi do napastnika. Niespodziewanie uciekinier bez trudu przeskakuje mur. Fandorin zdążył tylko zobaczyć, że zabójca był Azjatą. Powróciwszy do mieszkania, śledczy odkrywa, że na jednym z koralików różańca jest ideogram ‘żelazo’ zapisywany po chińsku jako *te*.

Kolejnego dnia Fandorin w przebraniu snuje się po chińskiej dzielnicy w Moskwie, gdzie ostentacyjnie pokazuje nefrytowy różaniec. Zakłada, że ktoś będzie próbował go ukraść i prawdopodobnie będzie to zabójca Priachina. W końcu trafia do palarni opium, gdzie po zażyciu narkotyku doznaje wizji rozmowy z Te Huan Tsy, w trakcie której rozmówca zabiera mu różaniec. Fandorina ze snu wybudza Masa cały wieczór dyskretnie obserwujący swojego pana. Sługa twierdzi, że jakiś staruszek zabrał różaniec i uciekł z palarni. Masa i wciąż otumaniony opium Fandorin ruszają za złodziejem. Po drodze spotykają cyrkułowego Niebabę, która przyłącza się do pościgu. W końcu doganiają złodzieja w ciemnym zaułku i odbierają różaniec, ale wtedy atakuje ich zamaskowany osobnik, który błyskawicznie ogłusza policjanta i Masę. Fandorin wciąż czujący działanie narkotyku nie jest w stanie się bronić. Macha różańcem, w którym pęka nić i koraliki rozsypują się na ziemię. Napastnik poślizguje się na kamieniach i przewracając się, uderza głową o bruk i traci przytomność. Niebaba i Masa dochodzą do siebie i odkrywają, że napastnikiem był hrabia Chrucki, którego Fandorin i cyrkułowy odprowadzają na posterunek. Tu Fandorin wyjawia, że wcześniej nie domyślił się, że zabójcą może być Chrucki. Podejrzewał jakiegoś Chińczyka, ale nie sinologa. Po odnalezieniu ideogramu *te* sprawdził starożytne zapisy i domyślił się, że to legendarny różaniec, który należał do mędrca Te Huang Tsy. Mędrzec ten rzekomo poznał tajemnicę nieskończenie długiego życia i dlatego liczba koralików w różańcu to dwadzieścia pięć – trzy razy osiem (liczba oznaczająca w kulturze chińskiej nieskończoność) oraz jeden symbolizujące pokonanie granicy nieskończoności. Hrabia celowo na balu podsunął Fandorinowi sprawę śmierci Priachina, bo słyszał o jego przenikliwości i podejrzewał, że ten odnajdzie ukryty różaniec, którego jemu nie udało się odnaleźć. Chrucki wyjaśnia, że podejrzenia Fandorina są słuszne, ale Te Huang Tsy nie jest tylko legendą, ale żył naprawdę i hrabia zapragnął zdobyć jego różaniec. Artefakt zobaczył pierwszy raz, gdy pokazał mu go Priachin, chcąc poznać jego wartość po tym jak kupił go od jakiegoś Chińczyka. Chrucki nie powstrzymał się i zdradził, ile ten przedmiot jest dla niego wart, lecz antykwariusz odmówił sprzedaży, domyślając się, że znajdzie jeszcze lepszego kupca. Potem hrabia próbował okraść Priachina, ale nie mógł znaleźć ukrytego różańca.

Po krótkiej rozmowie Chrucki zostaje zabrany do aresztu. Niebaba stwierdza, że hrabia zostanie zesłany na katorgę, ale Fandorin odpowiada, że raczej trafi do szpitala, gdyż jest obłąkany. Na posterunek dociera Masa, który pozbierał wszystkie rozsypane koraliki. Fandorin wyjaśnia zaskoczonemu cyrkułowemu, że nie wierzy, jakoby różaniec zapewniał długowieczność, ale dzięki niemu lepiej mu się myśli.