Bitwa pod Parnawą

"Masakra parnawska" nieznanego autora

**Bitwa pod Parnawą** - starcie między siłami pospolitego ruszenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów a oddziałami armii szwedzkiej na moskiewskim żołdzie, które miało miejsce 18 lipca 1647 roku, w pobliżu miasteczka Parnawa na terenie Inflant.

Pospolite ruszenie Polaków pod dowództwem starosty Janusza z Piechocińskich herbu Plon, zwołane w pośpiechu wobec braku wojsk zawodowych w tej okolicy, spotkało się z wojskiem Rutgera von Ascheberga w okolicy Parnawy, gdzie po krótkiej walce Polacy zostali rozbici, a miasteczko złupione przez Szwedów. To zwycięstwo umożliwiło Szwedom dalszy, niezakłócony marsz w stronę Rygi i plądrowanie wszystkiego na swojej drodze.

## Przed bitwą

Po wkroczeniu na teren Inflant, Rutger von Ascheberg, dowódca wynajętych przez Moskwę szwedzkich najemników, planował uderzyć na Rygę i zmusić w ten sposób armię polsko-litewską grasującą w Rosji do wycofania się i walki na własnych ziemiach. Zaalarmowani tą agresją, miejscowi szlachcice pod dowództwem starosty Janusza z Piechocińskich zebrali w pośpiechu tylu mieszczan, chłopów i najemników ilu zdołali zmobilizować i uzbroić, a następnie przygotowali się do obrony przed wrogiem w okolicy Parnawy.

Siły polskie, zdając sobie sprawę ze znacznej przewagi liczebnej i jakościowej wojsk wroga, przygotowały obronę w oparciu o bród na pobliskiej rzece. Przejście to stanowiło najkrótszą drogę do Parnawy, a dalej do Rygi, i gdyby Szwedom nie udało się tamtędy przedostać musieliby nadłożyć drogi, by znaleźć inną trasę. Kilka armat, które udało się Polakom zdobyć, ustawiono na prowizorycznie przygotowanych umocnieniach z kamieni i drewnianych belek, aby mogły ostrzelać próbujących przejść przez rzekę Szwedów. Reszta sił polskich, składająca się głównie ze słabo wyszkolonych i uzbrojonych chłopów oraz mieszczan, miała za wszelką cenę zablokować siły wroga przed rozwinięciem szyku.

Szwedzi nie spodziewali się żadnego poważnego oporu, wiedząc, że główne siły nieprzyjaciela są głęboko na terytorium Rosji. Dlatego też wiadomość o gromadzących się siłach w okolicy Parnawy była dla von Ascheberga sporym zaskoczeniem. Był jednak świadom swojej miażdżącej przewagi siły ognia i nie zamierzał nadkładać drogi, by szukać innego przejścia przez rzekę.

## Bitwa

Gdy na horyzoncie pojawiły się oddziały szwedzkie, niedoświadczone załogi polskich armat zaczęły od razu strzelać, nie biorąc pod uwagę, że z takiej odległości celność każdej salwy była bardzo kiepska. Większość kul nie trafiła celu, co tylko umocniło Szwedów w przekonaniu, że to będzie łatwe zwycięstwo.

Gdy Polacy zorientowali się, że ich ostrzał nie jest skuteczny, przerwali ogień. W tym momencie do ataku ruszyli szwedzcy muszkieterzy. Szybko związali obrońców wymianą ognia, zadając im ciężkie straty. Szwedzka artyleria, gdy tylko zbliżyła się wystarczająco, zaczęła strzelać w pozycje obrońców po drugiej stronie rzeki. Bardzo celny ostrzał spowodował rozbicie kilku polskich dział, a reszta została porzucona przez załogi, którym szybko zabrakło prochu.

Wykorzystując zamęt w szyku Polaków, von Ascheberg rzucił do natarcia swoją rajtarię. Kawaleria błyskawicznie przeprawiła się na drugą stronę, tracąc zaledwie kilku ludzi podczas niecelnych salw obrońców, a następnie dopadła wrogów i zaczęła rzeź.

Już i tak niskie morale Polaków w tym momencie całkowicie upadło, i pozostali przy życiu obrońcy rzucili się do panicznej ucieczki. W pogoń za nimi ruszyli Szwedzi, bezlitośnie wycinając wszystkich, których zdołali dopaść. Zaledwie kilku osobom udało się umknąć do lasów i uniknąć śmierci. Sam starosta Janusz został podczas próby ucieczki kilkukrotnie postrzelony i wkrótce później zmarł.

## Po bitwie

W wyniku starcia zmasakrowane zostało praktycznie całe pospolite ruszenie. Po wyeliminowaniu tej przeszkody, Szwedzi uderzyli na Parnawę, której mieszkańcy praktycznie nie stawiali oporu. Miasto zostało złupione i spalone, a większość mieszkańców wymordowana.

Armia polska przebywająca w Rosji nie dowiedziała się o tej bitwie, przez co jeszcze jakiś czas krążyła po wrogim terytorium. Dopiero 19 lipca siły Rzeczypospolitej powróciły do kraju i stoczyły zwycięską bitwę ze Szwedami pod Wolmarem.