Dramat (rodzaj literacki)

**Dramat** (z gr. *δρᾶμα* ('drâma') — „czynność”, „akcja”) − jeden z trzech podstawowych **rodzajów literackich** (obok liryki i epiki). Słowem „dramat” określa się zarówno **sztukę teatralną** jak i dzieło literackie, na podstawie którego jest odgrywana.

Obejmuje on wszystkie utwory, które przedstawiają działania i wypowiedzi bohaterów bezpośrednio − bez udziału narratora. Dramat przeznaczony do wystawienia na scenie jest dziełem literackim i może być również czytany. Jest on podzielony kompozycyjnie na akty, odsłony i sceny, jako tworzywo wykorzystuje dialog, który wraz z monologami stanowi tekst główny. Tekstem pobocznym są wskazówki i wyjaśnienia autora − didaskalia.

Z dramatu wywodzi się wiele gatunków literackich (przede wszystkim **tragedia** i **komedia**).

## Historia

### **Starożytność**

Elementy teatru, takie jak: przedstawienie, kostiumy, opowiadanie historii, były obecne we wszystkich starożytnych kulturach, ale dopiero **Tespis**, grecki poeta i aktor żyjący w VI w. p.n.e., został uznany przez Arystotelesa (384—322 p.n.e.) za tego, który wprowadził aktora odgrywającego różne postacie w opowiadanej historii za pomocą wkładania zindywidualizowanych masek. Tespis pierwszą tragedię (a więc i dramat) wystawił około 534 r. p.n.e.

Sztuka dramatyczna w cywilizacji Zachodu szybko się rozwijała. Pomysł wprowadzenia drugiego aktora przypisuje się Ajschylosowi (525—456 p.n.e.) – jego *Persowie* są pierwszą zachowaną sztuką teatralną. Trzeciego miał wprowadzić jego rywal Sofokles (496—406 p.n.e.).

### **Późniejsze epoki**

W ciągu wieków w różnych miejscach i okresach bujnie rozwijały się rozmaite tradycje dramatyczne (przede wszystkim w nurcie realistycznym), a do najbardziej znaczących dramatopisarzy zaliczani są: Christopher Marlowe, William Szekspir i Ben Jonson w czasach Anglii elżbietańskiej i Jakuba I (XVI—XVII w.); Pierre Corneille, Molier i Jean Baptiste Racine w XVII-wiecznej Francji; Henrik Ibsen, Johan August Strindberg i Anton Czechow w XIX-wiecznej Europie. W Azji tymczasem rozwijały się odrębne dramatyczne tradycje, takie jak *nō* i *kabuki* w Japonii, różne gatunki jawajskiego *wayang*, chińska opera oraz *kathakali* w południowych Indiach.

Gatunki dramatyczne, techniki wystawiania i reżyserowania sztuk, konwencje kostiumowe i scenograficzne, metody włączania muzyki, tańca, poezji oraz innych mediów ewoluowały wraz z literacką formą dramatu. Pojawiły się także dramaty przeznaczone wyłącznie do czytania (za taki właśnie dramat niesceniczny uważano np. *Dziady* Adama Mickiewicza).

### **Współcześnie**

Przez większość dziejów dramaty były odgrywane w teatrze, ale w XX i XXI wieku pojawiły się też w nowych mediach: radiu, kinie, telewizji oraz Internecie. Zdolności przystosowawcze i szeroki, globalny zasięg sztuki dramatycznej wskazują, że jest ona ciągle żywą formą artystyczną.

## Powiązane pojęcia

* komedia;
* rodzaj literacki;
* sztuka teatralna;
* tragedia;

#### Osoby:

* Tespis (VI w. p.n.e.);
* William Szekspir (1564—1616).

## Źródła

#### Bibliografia:

* Witold Bobiński: *Świat w słowach i obrazach 3. Podręcznik do gimnazjum.* Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne (WSiP), wydanie czwarte, Warszawa 2014, str. 369. [ISBN 978-83-02-13306-0];
* *1001 idei, które zmieniły nasz sposób myślenia*. (Praca zbiorowa: red. Robert Arp, wydawnictwo Elipsa, Poznań 2015) [ISBN 978-83-245-9618-8].

#### Netografia:

* Pochodzenie słowa „dramat” w serwisie *bryk.pl*.