Trương Nhĩ

**Trương Nhĩ** (tiếng Trung:张耳,?-202 TCN),người Đại Lương (nay là Khai Phong, tỉnh Hà Nam). Hán triều khai quốc nguyên huân.

## Giàu sang nhờ vợ

Theo Hán thư,Trương Nhĩ thủa trẻ, từng làm khách của Công tử Vô Kỵ nước Ngụy (Tín lăng quân ).

Ông từng trốn đi chơi đến Ngoại Hoàng (nay là huyện Dân Quyền, tỉnh Hà Nam). Đất ấy có vị con gái con phú gia, Môn khách của người phú gia đó kiến nghị:

-Nếu cô muốn tìm người chồng tài,theo Trương Nhĩ.

Do vậy,con gái phú gia gả cho Trương Nhĩ,chu cấp rất hậu. Trương Nhĩ tụ tập Môn khách bốn phương, thành huyện lệnh Ngoại Hoàng ở Ngụy.

Nước Ngụy diệt vong,nhà Trương Nhĩ ở Ngoại Hoàng huyện. Lưu Bang khi còn nghèo, nhiều lần đến huyện Ngoại Hoàng gặp Trương Nhĩ, ở đấy mấy tháng. Tần diệt Ngụy mấy năm, Tần Thủy hoàng nghe Trương Nhĩ và bạn ông là Trần Dư đều là danh sĩ của Ngụy, thưởng nghìn vàng để tróc nã Nhĩ, tróc nã Dư năm trăm lạng vàng. Do vậy hai ông bèn cải tính đến huyện Trần (nay là huyện Hoài Dương tỉnh Hà Nam).

## Tái lập nước Triệu

Cuối triều Tần, Trần Thắng, Ngô Quảng khởi nghĩa tại huyện Kỳ,vào đất Trần,quân đã vài vạn. Trương Nhĩ và Trần Dư gia nhập nghĩa quân, nhậm chức Giáo úy(校尉). Tháng tám Tần nhị thế nguyên niên (209 TCN), Trương Nhĩ, Trần Dư theo Vũ Thần đến Hàm Đan.Lúc này Trần Thắng đã xưng vương,nên hai người Nhĩ, Dư cũng khuyên Vũ Thần xưng vương và Thần đã tự lập Triệu vương, Trương Nhĩ làm Hữu Thừa tướng (右丞相), Thiệu Tao làm Tả Thừa tướng(左丞相), Trần Dư làm Đại Tướng quân(大将军).Sau đó,ông sai người báo Trần vương,vốn Trần vương muốn giết cả nhà Vũ Thần và phát binh đánh Triệu. Nhưng được can gián nên cho gia đình của Vũ Thần và các tướng sang Triệu và sai sứ giả đến chúc mừng Triệu, giục Triệu mau mau đem binh đi về hướng Tây vào quan. Nhĩ và Dư thuyết phục Vũ Thần:

-Vương làm vương Triệu,không phải ý Sở , đùng kế hạ vương. Sở mà diệt Tần rồi, ắt tấn công Triệu. Nguyện vương không dẫn binh tây, bắc tuẫn Yến, Đại, nam thu Hà Nội để mở đất. Triệu nam sông lớn , bắc có Yến, Đại, Sở tuy thắng Tần, nhưng sẽ không dám đánh Triệu.

Triệu vương theo kế ấy ,sai Hàn Quảng cướp lấy đất Yên, Lý Lương cướp lấy đất Thượng Đảng.

Tháng mười một, Triệu vương Vũ Thần và Thiệu Tao bị Bộ tướng Lý Lương giết chết. Trương Nhĩ vì nhiều tai mắt, trốn tránh đào thoát kiếp nạn. Ông chiêu tập sĩ tốt không phản khoảng hơn vạn,cùng tướng thoát nạn thương nghị, lập hậu duệ nước Triệu cũ là Triệu Yết làm Triệu vương, dời đến Tín Đô (nay thuộc Hà Bắc).

Tháng mười năm thứ ba đời Tần nhị thế(208 TCN), Đại tướng triều Tần là Chương Hàm suất quân tiến công Hà Bắc,Hàm Đan hãm lạc. Trương Nhĩ biết binh lực bản thân không đủ, Tín Đô khó thủ, cùng Triệu Yết đi về đông, bị binh tần vây tại thành Cự Lộc. Thành Cự Lộc binh ít lại hết thức ăn, quân Tần lại luôn công đánh. Tại tình huống nguy cấp, Trương Nhĩ nhớ đến Trần Dư,lúc đó đang có hơn vạn quân trú gần bắc thành,phái người cầu viện. Trần Dư cũng biết binh ít, khó địch Tần,không nhưng không viện cứu, lại nói rằng nếu cùng quân Tần tác chiến “Như chuốc nhục chuốc thẹn, quân lính chết hết”. Thời đó,Hạng Vũ suất viện cứu Triệu, thành Cự Lộc được giải vây.Sau đó, Trương Nhĩ gặp Trần Dư, trách không chịu cứu thành Cự Lộc.; lại nghi Trương Yểm, Trần Trạch bị Dư hại hại. Trần Dư nổi giận, cởi ấn trao cho Trương Nhĩ. Nhĩ không nhận,có người nói với Nhĩ:

-Đây là vật trời cho, nếu không lấy, thì sẽ mang vạ.

Trương Nhĩ bèn đeo ấn thụ,lấy binh quyền. Trương Nhĩ thu Trần Dư binh quyền,Trần Dư thường cùng hơn trăm người câu cá, do vậy,Trương Nhĩ và Trần Dư thất hòa nhi thành cừu.

## Trợ Lưu diệt Hạng

Năm 207 TCN, Lưu Bang diệt Tần,dẫn binh vào Quan Trung. Thời quân Hạng Vũ phá cửa Hàm Cốc, tiến đóng Tân Phong, Hồng Môn (đóng quân ngày nay thuộc tỉnh Thiểm Tây). Lưu Bang đến Hồng Môn gặp Hạng Vũ thì bị ám sát. Hạng Vũ tôn Sở Hoài vương làm Nghĩa đế, dời đến đất Sâm. Hạng Vũ tự lập Tây Sở Bá vương, phong Lưu Bang Hán vương. Đồng thời phong vương cộng 18 người, Trương Nhĩ cũng cùng các lộ chư hầu nhập quan, Hạng Vũ nghe tài danh ông, vào tháng hai năm 206 TCN lập ông làm Thường Sơn vương (常山王), định đô Tín Đô (tên khác Tương Quốc).Trương Nhĩ lập quốc, Trần Dư nổi giận nó:

-Trương Nhĩ và ta công lao như nhau. Nay Trương Nhĩ làm vương, ta lại xưng hầu,thế là Hạng Vũ bất công.

Đương thời, Tề vương Điền Vinh phản Sở, Trần Dư sai người nói:

-Hạng Vũ chấp chưởng thiên hạ bất bình, xin cho tôi mượn binh,lấy Nam Bì để che chở ông.

Điền Vinh muốn phản Sở, nên đồng ý. Trần Dư đem binh 3 huyện tập kích Trương Nhĩ. Tháng mười, ông bại chạy, đầu hàng Hán vương Lưu Bang, được đãi cực hậu. Vào năm 205 TCN, Lưu Bang đến đông đánh Sở, phái sứ giả thông tri Triệu muốn cùng phạt Sở. Dư nói:

-Chỉ cần Hán vương giết Trương Nhĩ, Triệu sẽ theo mệnh.

Do đó Lưu Bang tìm người giống Trương Nhĩ rồi trảm thủ, đưa đầu cho Trần Dư. Trần Dư phát binh trợ Hán. Lưu Bang bị bại ở tây Bành Thành,Trần Dư lại biết được Trương Nhĩ còn sống nên phản Lưu Bang. Tháng mười, Trương Nhĩ và Hàn Tín thống binh hơn vạn đông rời Tỉnh Hình kích Triệu, do trận này chỉ được thắng, quân Hán đều tử chiến, dũng mãnh dị thường.Đại bại quân Triệu.

Năm 204 TCN, Hàn Tín báo thỉnh Lưu Bang để Trương Nhĩ làm Triệu vương(赵王), định đô Hàm Đan, Lưu Bang đồng ý. Trương Nhĩ lập làm Triệu vương,đến năm 202 TCN thì mất, thụy Cảnh vương.Con trai ông Trương Ngao kế vị.Sau Lưu Bang trừ vương khác họ,ông bị phế vương vị