Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 4

*Słońce wzeszło nad Kaczkowem, rozpoczynając tym samym dwudziesty pierwszy dzień września. Poranek był pochmurny z nielicznymi przejaśnieniami. Mieczysław od szóstej siedział pod oknem i z uwagą powtarzał treść trzydniowego dorobku. Popijał z kubka sok jabłkowy, który kupił na targu za niską cenę. Po odłożeniu notatek rozejrzał się po mieszkaniu. Spoglądał na zegar, biurko i regał z książkami. Rozmyślał o zebranych ostatnio doświadczeniach. Obiecał rodzinie Glinów jakieś wsparcie materialne. Teraz miał już na to plan. Poprzedniego dnia przedzierał się przez nieznane okolice i wpadł nawet w ręce niedoszłych rabusiów. Już wiedział, z kim ma do czynienia. Uzbroił się na drogę w nóż po wuju i pieprzniczkę. Kiedyś młody ojciec Uklejaka sypnął pieprzem w oczy złodziejowi, który chciał mu ukraść torbę. Noża miał używać do straszenia, nie miał zamiaru nikogo dźgać.*

*Większość poprzedników Kazimierza za najważniejsze uważała swoje formacje i stoczone bitwy. W maju tego roku natrafił nawet na starca, który z uśmiechem na twarzy wyliczał zabitych Kalifidów. Było to przeciwieństwo Kazimierza. Cenił jego dbałość o szczegóły i plastyczność opisów. Poznał wiele interesujących postaci: pana Bieganowskiego, karczmarza Bogdana, kelnerkę Kazimierę, radnego Gołębia, służbę czy pijanych zakonników. Do tej pory nie znał takich miejsc jak Żołędów czy Smołkowa Wola.*

*Przed dziesiątą dokonał zakupu papieru w sklepie u Obrębiaka. Sprzedawca wyszczerzył zęby i zapytał:*

*- To co, Mietek, już zapisałeś tamten papier?*

*- Tak...*

*- Widzę, że dobrze idzie pisanie tego pa...*

*W tym momencie Uklejak trzasnął drzwiami i uciekł przed natrętem. Przeszedł identyczną trasę. Na końcu ulicy Złotej kupił kawał czekolady. Wsadził nos w koszulę, żeby nie znosić niemiłych zapachów biednych ulic. Nagle zaszedł mu drogę półnagi brodacz.*

*- Studencino, chcesz piwa? - zagadnął go. W kuflu trzymał swój mocz.*

*- Nie, bardzo dziękuję.*

*- Twoja strata, studenciku.*

*Pijak wylał mocz za plecy Mieczysława. Następnie przyszedł znajomy złodziej.*

*- Panie kochany, moja matka jest cierpiąca. Proszę o czterdzieści płac.*

*- Niech jej zatem pomoże lekarz.*

*Zaraz potem zza drzwi wyłoniła się wielka staruszka z okrzykiem:*

*- Przemek, wracaj natychmiast, trzeba wodę nosić!*

*- Zje pan ze mną obiad, jeśli pan postawi? - zaproponowała jasnowłosa prostytutka. Uklejak bez słowa odepchnął ją w kąt.*

*- Straciłem rękę, proszę o pomoc! - krzyczał wąsacz z dłonią w kieszeni. Uklejak wyjął mu ją i dowcipnie odpowiedział:*

*- Już pan ją odzyskał.*

*Dotarł do ulicy Jarosława II i obejrzał ją dookoła. Kamienice miały tylko przednią ścianę murowaną. Dachy wykonano z taniego, łatwo ulegającego zniszczeniom gontu. W ciągu dwóch dni zebrał na butach pokaźną ilość błota. Numer jedenasty była to jedna z siedmiu kamienic połączonych ze sobą ścianami. Na końcu ulicy zobaczył wspominaną cegielnię. Na poniszczonych schodach siedział dozorca Leszek z groźną miną. Miał dziurawe spodnie i podartą koszulę. Głaskał puszystego, prążkowanego kota, który schował się pod schodami na widok zbliżającego się Mieczysława. Dziennikarz podszedł do niepełnosprawnego mężczyzny i powiedział:*

*- Dzień dobry.*

*- Kim proszę pan jesteś?*

*Podniósł z ziemi patyk i zaczął nim grozić.*

*- Jestem znajomym pana Kazimierza Krawczy.*

*- A proszę pan byłeś tu wczoraj?*

*- Tak, a pan mnie wpuszczał.*

*- Aha, tak, tak, tak, tak, tak, tak, tak, głupi Leszek zapomniał. To proszę pan jesteś dobre dziewczę. Niech wasza wysokość wejdź.*

*Otworzył mu drzwi, jednocześnie gryząc patyk. Mieczysław wszedł przez ciemny korytarz do mieszkania Glinów i zapukał, wbijając sobie dwie drzazgi. Kiedy wszedł, usłyszał wołanie staruszki Mirosławy:*

*- Witam, panie dobrodzieju!*

*Uklejak wyciągnął z płaszcza czekoladę. Dzieci podbiegły i z zaciekawieniem ją oglądały.*

*- Co to za kupa? Pan nam to daje? - zapytała Bronia.*

*- Tak, daję wam to. To jest, drogie dzieci, nie kupa, ale czekolada. Wiecie, co to za smakołyk?*

*- Nie.*

*- Daje pan dzieciom błoto do jedzenia?! - oburzyła się babcia.*

*- To żadne błoto, proszę pani. To smaczny towar z naszej dzielnicy. Ale jedzcie po kawałku, żeby nie popsuć sobie zębów.*

*- Słyszycie, co pan mówi, jedzcie po kawałku, bo psują się zęby - powtórzyła jak echo pani Rościsława.*

*Kazimierz był zajęty gotowaniem rosołu z bażanta i dopiero zorientował się, że ma gościa. Spojrzał na Mieczysława i powiedział:*

*- Przepraszam, ale gotowanie mnie pochłonęło i nawet nie usłyszałem, jak pan wchodzi.*

*- Dobrze, rozumiem doskonale. Czasem tak mam, kiedy czytam książki.*

*Wyjął papier, kałamarz i pióro.*

*- Skończyliśmy na ogłoszeniu wojny? - zapytał Kazimierz.*

*- Tak właśnie.*

*Krawcza zwrócił się do dzieci:*

*- Wyjdźcie na podwórko pozbierać orzechy. To, co dzisiaj opowiem, nie jest stosowne dla dzieci.*

*Bronia i Mieszko opuścili mieszkanie. Krawcza po raz czwarty odnowił wspomnienia:*

*"Po wizycie posłańca Żurawia w karczmie radny Gołąb zwrócił się do mnie:*

*- Chyba czas na ciebie, młodzieńcze.*

*- Tak, wyruszam czym prędzej.*

*- Pozwól, że przeczytam ci ostatni wiersz. Pamiętaj, być może widzimy się ostatni raz. Jeszcze go nie czytałem.*

*Wysłuchałem opowieści stosownej do sytuacji, o wojownikach wyruszających do walki. Na pożegnanie uścisnęliśmy dłonie. Powiedział uroczyście:*

*- Pamiętaj, zabijaj złych Kalifidów, bo inaczej oni zabiją ciebie. A jeśli zginiesz, będziesz bohaterem. Będziesz jeszcze większym, jeśli wrócisz w pełni sił. Bądź pełen energii i nadziei, to wszystko ci się powiedzie.*

*- Dziękuję panu za wszystkie wiersze i słowa wsparcia.*

*Kazimiera miała łzy w oczach. Pierwszy raz widziałem ją w takim stanie. Zasmuciło mnie to, więc zapytałem:*

*- Co się stało?*

*- Jak to co się stało? Idziesz na wojnę! Nie dość, że mój brat, to jeszcze ty!*

*- Spokojnie, uspokój się. Idziemy tam dla dobra kraju. Ktoś musi bronić przecież przed najazdem.*

*- W Rolniczynie jest tak wielu mężczyzn, dlaczego to akurat musicie być wy?!*

*- Czym liczniejsze wojsko, tym lepiej.*

*- Jeżeli obaj zginiecie, to ja umrę z tęsknoty!*

*- Nie przesadzaj, masz wuja Bogdana, hagalońskiego kolegę, chyba nadal ci się podoba?*

*- No tak, ale...*

*- Bez ale. Bądź dobrej myśli i nie trać nadziei. No proszę cię, bądź spokojna.*

*Wylała strumień łez, po czym powiedziała:*

*- To chciałabym mieć chociaż coś po tobie, znaczy jakiś przedmiot, który by o tobie przypominał.*

*- Może być chusta?*

*- Tak, cokolwiek twojego.*

*- Dam ci ją jutro.*

*- Dobrze, dziękuję ci.*

*Ruszyłem do pałacu. Miałem zamiar wreszcie powiadomić o mojej decyzji pana Bieganowskiego. Trochę go zmartwiłem i zdenerwowałem. Powiedział:*

*- Będę musiał znaleźć kogoś innego na twoje stanowisko, bo twój kolega sam nie da rady. Wielka szkoda, taki dobry kucharz zdarza się raz na stu.*

*- Dobrze, doskonale pana rozumiem, ale chyba po wojnie będę mógł tu wrócić?*

*- Żebyś tylko przeżył.*

*- Wszystko w moich rękach.*

*Ochotnicy z naszego powiatu musieli stawić się przed komisją w Niedźwiedzinie. Droga do miasta była dość daleka. Mirek, woźnica, z którym się znałem, tym razem wiózł mnie ponownie. Oprócz mnie zobowiązał się zawieźć tego młodego kowala Świętosława. Wśród służby byłem jedynym ochotnikiem. Kucharz Radosław, który przyszedł na moje pożegnanie, całkiem wychudzony i wynędzniały, dał mi na drogę ciasto własnego wyrobu. Zwiędłoch i Kaminek chwalili mnie tak, że zrobiło mi się niedobrze. Uściskałem każdego po kolei, po czym udałem się do karczmy wręczyć Kazi chustę. Przytuliła mnie i pocałowała w czoło. Z oczami czerwonymi od płaczu pożegnała mnie słowami:*

*- Bądź zdrów, mój ty dzielny żołnierzu.*

*Odwzajemniłem jej wzruszenie. Odeszła ode mnie, uśmiechając się przez łzy do swojego brata. Wyściskała go mocno, szepnęli coś do siebie, a potem obaj opuściliśmy karczmę. Wsiedliśmy na wóz, Mirek stuknął konie batem i w ten sposób zaczęła się podróż do celu. Kelnerka machała, dopóki nie zniknęliśmy jej z oczu. Nigdy nie lubiłem pożegnań, więc popłakiwałem. Poprosiłem Mirka, żebyśmy ostatni raz odwiedzili Smołkową Wolę. Chciałem pożegnać rodziców. Jechało się wolno przez styczniowy śnieg. Mieszkałem w piętnastym gospodarstwie ode drogi. Od mojego wyjazdu nic się nie zmieniło. Jak każdej zimy, ojciec zebrał stertę drewna i ułożył pod ścianą. Skrzypnęły drzwi i wychylił się ojciec w czarnej czapce. Jego broda posiwiała.*

*- Kaziu, czy to ty? - zapytał zaskoczony, kiedy mnie zobaczył. Siedziałem nieruchomo na wozie. Ojciec podszedł do mnie z lekkim uśmiechem i odezwał się:*

*- Stęskniłeś się za rodzinnym domem? Wiesia, Kazio przyjechał, chodź tu!*

*Matka wyszła ubrana w stare futro. Zbliżyła się i z charakterystyczną dla siebie radością powiedziała głośno:*

*- Synku, jak się cieszę, że wróciłeś! Od paru miesięcy tylko wojna i wojna, nawet twój brat pięć dni temu poszedł na kusznika.*

*Zrzedła mi mina. Myśleli, że przyjechałem tylko w odwiedziny. Musiałem zebrać się w sobie i wszystko wytłumaczyć. Szczególnie obawiałem się reakcji nadwrażliwej matki. W końcu stanowczym tonem powiedziałem:*

*- Wybaczcie mi, ale jestem tu tylko na chwilę. Idę na wojnę jak brat.*

*- Kaziu, w ten sposób się nie żartuje - upomniała mnie matka, nie biorąc moich słów na poważnie.*

*- Mamo, to nie żart. Rolniczyn musi mieć siłę do odparcia najeźdźców, a co za tym idzie, liczy się każdy żołnierz. Idę na ochotnika, żeby wrócić jako bohater. A jeżeli nie wrócę, zginę na polu chwały.*

*Zabrzmiałem niczym radny Gołąb. Ojciec spojrzał na mnie zatroskany, mówiąc:*

*- Chyba pobyt we dworze źle na ciebie wpłynął.*

*- Kaziulku, nie rób nam tego! Zostań tu, nie idź! Stracimy obu synów! - krzyczała matka.*

*Smutno mi było na nią patrzeć. Odpowiedziałem:*

*- Niestety, mamo, ale już wszystko postanowione, ja i oni dwaj jedziemy do Niedźwiedzina na komisję. Pamiętaj, że nie jesteś sama i wiele matek w kraju przeżywa teraz to samo.*

*Uspokoiłem ją. Patrzyła zamyślona.*

*- Dobrze, będziemy się za ciebie codziennie modlić - powiedziała. Ojciec odezwał się do moich towarzyszy:*

*- A nie wejdziecie do środka chociaż na chwilę? Jest zimno, to się rozgrzejecie.*

*Czekałem, co Mirek postanowi. Odrzekł:*

*- Nie mamy dużo czasu, ale jak pan grzecznie prosi, nie wypada odmówić.*

*Świętosław też wszedł. Spędziliśmy w moim starym domu ponad godzinę. Rodzice opowiedzieli mi o wszystkim, co stało się na wsi od mojego wyjazdu. Napiłem się ciepłej wody, a każdy jej łyk przyjemnie rozgrzewał gardło. Pobyt w dawnym miejscu zamieszkania przywoływał wspomnienia. Rodzice szybko porzucili swoje obawy i zaczęli wyobrażać sobie mnie jako bohatera. Przed wyjściem matka podeszła i powiedziała:*

*- Na pamiątkę daję ci moje korale, te, w których brałam ślub przed trzydziestu laty. Teraz nie są mi już potrzebne, a ty, patrząc na nie, będziesz pamiętał o kochającej matce, która nigdy cię nie zapomni.*

*Ojciec* *dodał do tego:*

*- Pamiętasz łyżkę, którą wystrugałem ci, kiedy byłeś mały? Tę, którą zamieszałeś swoją pierwszą zupę? Daję ci ją jako pamiątkę ode mnie.*

*Po otrzymaniu od rodziców prezentów pożegnaliśmy się i wóz Mirka ruszył po zaśnieżonej drodze.*

*- Masz dobrych rodziców, mnie nikt nic nie dawał - powiedział Świętosław. Jadąc, wyobrażałem sobie siebie na wojnie. Minęliśmy Kołboszyce i Radkowo Górne. Dalej jechaliśmy przez wsie innych gmin. Powolne tempo wozu mi nie przeszkadzało. Trochę skakaliśmy po górkach i dołkach. Rozmów prawie nie było, bo każdy zajął się sobą. W pewnej chwili zbliżyliśmy się do budynków miejskich Niedźwiedzina. Rzuciła mi się w oczy niebotyczna wręcz kolorowa budowla o bardzo grubych ścianach. Otaczała ją wysokie na dwa i pół metra zardzewiałe po części mocne ogrodzenie. Obok płynęła rzeka, rosły stare drzewa i leżała rozległa łąka. Brama wjazdowa była większa od wszystkich znanych mi dotychczas. Droga od bramy do wielkich drzwi była wyłożona żółtymi płytkami, a otaczały ją dwa rzędy cisów dających mnóstwo cienia. Nad drzwiami był jakiś napis.*

*- Wiesz, co to za gmach? - zapytałem Mirka.*

*- "Wszystko dla Pana", ten zakon.*

*Spojrzałem na budynek z nienawiścią. Nie mogłem znieść dwulicowości zakonników, których nauki i zachowanie były zupełnie odwrotne.*

*- Kłaniamy się! - zawołał nagle Mirek. Wskazał nam, żebyśmy odwrócili głowę w stronę ogrodu zakonników i je pochylili. W altanie siedział człowiek gruby jak wielka beczka. Obrzydliwie się do nas uśmiechnął. Dookoła niego przechadzali się moi znajomi z uczt.*

*- Kto to jest? - zapytałem.*

*- Przeor, jemu trzeba się kłaniać.*

*- Podoba ci się to?*

*- Nie, ale nie chcę być uznany za bezbożnika. Duchowni więcej mają do powiedzenia niż sam król. Przykra sprawa.*

*Wjechaliśmy w zabudowę miejską. Widziałem długie rzędy brązowych kamienic. Obok przykuła moją uwagę olbrzymia świątynia ze złotym dachem i śnieżnobiałymi ścianami. Mirek wyjaśnił, że może pomieścić pięć tysięcy wiernych. Zaznaczył, że przeor to najprawdopodobniej najbogatszy człowiek w mieście. Niedługo potem mijaliśmy cmentarz, który zdawał się nie mieć końca. Wszystko w tym mieście było ogromnych rozmiarów. Minęliśmy jakiś plac pełen ludzi i dziesięć rzędów kamienic.*

*- Panowie, jesteśmy prawie u celu - ogłosił Mirek. Skręcił w węższą drogę, która prowadziła do długiego murowanego budynku. Wielu ludzi zebrało się w tym miejscu. Kolejka młodych mężczyzn stała przed drzwiami. Wtedy Mirek kazał wysiadać.*

*- Miłej wojaczki! - zawołał na pożegnanie i ruszył. Świętosław od razu zajął miejsce w rzędzie. Ja stanąłem prosto za nim. Rządek ludzi posuwał się wolno. Za mną stawali nowi ochotnicy. Miałem dużo czasu na obejrzenie tego skromnego, ale ładnego wojskowego gmachu. Był brązowy jak większość zabudowy. Ze spadzistego dachu zsuwał się śnieg. Nad wejściem widniała tablica z jakimś napisem. Po bokach stało sześciu uzbrojonych żołnierzy. Mieli na sobie piękne brązowe kaftany, granatowe spodnie, stalowe półpancerze i hełmy z nosalem, w dodatku skórzane buty i rękawice do łokci. Każdy uzbrojony był w pikę i miecz. Ochotnicy mieli zagubione wyrazy twarzy. Musiałem dmuchać w dłonie, żeby nie zlodowaciały. Niejeden miał zatkany nos. Twarze owiał na różowo mroźny wiatr. Wszyscy nosili czapki. Jakiś mniej odporny towarzysz zgrzytał zębami, inny lekko się trząsł. Płaszcze i kożuchy śmierdziały. Zegar nad drzwiami był tak oszroniony, że nie można było odczytać godziny. Kiedy dotarłem do wejścia, zaczął padać lekki śnieg. Po chwili wzmógł się, aż w końcu stałem w środku śnieżycy z porywistym wiatrem. Przez obfite opady ledwo widziałem ściany budynku. Schyliłem głowę dla ochrony twarzy. Towarzysz przeklinali i jęczeli ze złości, ale ja stałem cicho. Myślałem, że może zaraz zlitują się nad nami i wpuszczą nas do środka. Czekałem na próżno. Nikogo to nie obchodziło. Opady trwały jakieś pół godziny. Kiedy otworzyłem oczy, śnieg właśnie przestawał padać. Strzepałem go z ubrania i szybko bałwan stał się ponownie Kazimierzem Krawczą. W końcu przyszła moja kolej.*

*- Następny! - krzyknął urzędnik wojskowy. Świętosław zniknął za drzwiami gmachu, a ja podszedłem do biurka. Leżał na nim stos kartek. Spojrzałem na tego urzędnika. Patrzył na mnie groźnie, aż zrobiło mi się słabo. Po budowie ciała tego człowieka zrozumiałem, że kiedyś był siłaczem, ale z upływem lat jego mięśnie zwiotczały. Miał szpakowate blond wąsy sięgające do policzków.*

*- Nazwisko i imię?! - krzyknął ostrym głosem.*

*- Krawcza Kazimierz.*

*- Krawczyk Kazimierz...*

*- Nie, żaden Krawczyk, Krawcza.*

*- Dobrze, Krawczuk...*

*- Krawcza.*

*- Niech już będzie Krawczuk, bo już mi się nie chce poprawiać. Miejsce zamieszkania i urodzenia?!*

*- Smołkowa Wola, gmina Żołędów.*

*- Żołędów, Stołkowa Wola...*

*- Smołkowa, nie Stołkowa.*

*- Jaka różnica? Zawód?*

*- Kucharz dworski.*

*- Wiek rocznikowo?*

*- Dwadzieścia dwa lata.*

*- Najlepsza potrawa?*

*- Pan będzie to pisał?*

*- Nie, czysta ciekawość.*

*- Pierogi z kapustą.*

*- Bardzo lubię. Ale tutaj ich pan nie zrobi. U kogo pan pracował?*

*- Dobrosław Bieganowski.*

*- Znam człowieka, roztrzepaniec i dziwak z bałaganem na głowie.*

*- Nie, porządny z niego człowiek.*

*- Idź mi stąd! Czekaj na badania lekarskie w ogonku!*

*Ten człowiek mi się nie podobał. W ogóle mnie nie słuchał i obrażał pana Dobrosława. Stanąłem w szeregu przed jakimiś drzwiami. Kolejka ponownie była długa, ale wewnątrz przyjemniej się czekało, bo było ciepło. Powtarzałem w głowie donośne słowa radnego Gołębia, przesuwając się za innymi. Nogi nieco bolały. Myślałem, ile jeszcze czasu spędzę w Niedźwiedzinie i kiedy wreszcie wyruszymy.*

*- Następny proszę! - zaskrzeczał głos. Przyszła moja kolej, więc wyprostowałem się, wziąłem głęboki wdech i w żołnierskiej postawie ciała wszedłem do środka. Ściany były bielsze od śniegu, a zapach mdlił. Świece i zasłonięte okno nadawały temu miejscu specyficznej atmosfery.*

*- Proszę usiąść - usłyszałem. Na prawo ode mnie, koło biurka, stał starszy lekarz. Na środku blatu leżały dokumenty, a po bokach stały wysokie świece. Miał bardzo grube okulary z czarną oprawką, a spojrzenie jego trzykrotnie powiększonych piwnych oczu przenikało moje ciało. Jego głowa była jajowata, a na jej czubku wyrastało zaledwie kilka siwych włosów. Miał spiczasty podbródek, a pod nim rzadką siwą bródkę. Był niski i chudy, przez co głowa wydawała się wielka w stosunku do reszty ciała. Miał na sobie strój lekarski z wystającym na boki kołnierzem. Trochę się go przestraszyłem, bo przypominał mi czarnoksiężnika. Pożółkła skóra wyglądała niezdrowo i odpychająco. Był to chyba najbardziej charakterystyczny człowiek widziany w moim życiu. Zza jego pleców wyłonił się barczysty asystent, na którego do tej pory nie zwróciłem uwagi. Wskazał mi mały stołek.*

*- Co pan taki sztywny? Proszę siadać - skrzeczącym głosem powiedział lekarz. Wreszcie usiadłem, szeroko rozkładając nogi. Położyłem dłonie na kolanach i odruchowo zacząłem przebierać palcami. Mój wzrok skierowałem w miejsce nad łysą głową lekarza. Tamten odezwał się:*

*- Poproszę pańskie imię i nazwisko.*

*- Kazimierz Krawcza.*

*- Ile pan Kazimierz ma lat?*

*- Dwadzieścia dwa.*

*- Czy pan Kazimierz jest na coś chory?*

*- Myślę, że nie.*

*- Czy pan Kazimierz jest uczulony?*

*- Raczej nie.*

*Zapisał w swoim notesie jakiś tekścik. Potem wstał i powiedział:*

*- Teraz sprawdzimy, czy wszystkie zmysły pana Kazimierza dobrze działają. Proszę zdjąć wierzch ubrania.*

*Niechętnie rozebrałem się od pasa w górę. Do tej pory było mi za gorąco, teraz za zimno. Stanąłem jak na baczność, a lekarz podszedł. Był niższy ode mnie o całą głowę i przygarbiony. Wystawił przed siebie palec wskazujący i przytknął mi go do nosa. Powiedział:*

*- Będę oddalał palec, a pan Kazimierz będzie na niego patrzył. W ten sposób sprawdzimy, czy pan Kazimierz ma dobry wzrok. Pan Kazimierz rozumie?*

*Kiwnąłem. Lekarz z dziesięć razy przykładał mi palec, a potem go oddalał. Jego wzrok był ciągle skierowany na moje oczy. W końcu zakończył zabieg. Podsumował go słowami:*

*- Pan Kazimierz dobrze widzi z bliska. Teraz sprawdzimy, czy równie dobrze widzi z daleka.*

*Kazał mi ustawić się pod ścianą koło drzwi. On sam stanął przy oknie. Wskazał na tablicę z narysowanymi zwierzętami. Małym patyczkiem dotykał poszczególnych rysunków, a ja miałem mówić, jakie zwierzę widzę. Te narysowane na górze tablicy były duże i łatwe do rozpoznania. Czym niżej, tym zwierzę było mniejsze. Ostatni szereg był ledwo widoczny.*

*- Co pan widzi? - pytał lekarz.*

*- Świnię? - odpowiedziałem pytająco. Nie byłem pewny, bo zwierzątko było za małe.*

*- Niestety nie, to owca. Jedna pomyłka, bywało gorzej. Nasz Włodek sprawdzi dotyk pana Kazimierza. Proszę podnieść ręce.*

*Stanąłem z uniesionymi rękami. Asystent zaczął mnie łaskotać. Próbowałem jak najdłużej wytrzymać bez śmiechu. Po próbie z łaskotkami, która według doktorka była poprawna, poprosił mnie o zamknięcie oczu i podniesienie ręki, kiedy asystent mnie dotknie. Lekarz orzekł:*

*- Dotyk prawidłowy. Przyszedł czas na węch.*

*Wyjął z szuflady trochę pieprzu i postawił mi pod nos. Mocno kichnąłem. Wtedy powiedział:*

*- Węch prawidłowy. Smaku tu nie sprawdzamy. Ostatni zmysł to słuch.*

*Badanie słuchu polegało na szeptaniu słów przez lekarza z odległości i powtarzaniu przeze mnie. Przebiegło prawidłowo.*

*- Ostatnie, o co proszę pana Kazimierza, to dziesięć przysiadów, skłonów i podskoków. Pan Kazimierz wie, jak to się robi?*

*- Tak.*

*Wykonałem ćwiczenia. Po zakończeniu byłem zdyszany.*

*- Wykonane właściwie, ale pan Kazimierz za szybko się męczy. Dobrze, to już wszystko. Niech teraz pan Kazimierz się ubiera i kieruje się do wyjścia.*

*- Panie doktorze, a gdzie teraz mam się udać?*

*- Teraz idzie pan na korytarz, siada na ławce i czeka na przydział.*

*- Dziękuję, do widzenia.*

*Moi poprzednicy zajęli miejsca na długich ławkach. Rozejrzałem się w poszukiwaniu wolnej przestrzeni. Znalazłem w połowie zajętą ławkę i usiadłem obok dwójki mężczyzn w podobnym wieku, którzy o czymś rozmawiali. Siedzący bliżej odwrócił się do mnie i podał rękę.*

*- Witam, towarzyszu broni. Jarosław Łubin.*

*- Kazimierz Krawcza.*

*- Stanisław Znaczek - również podał rękę.*

*- Skąd przybywasz? - zapytał pierwszy.*

*- Okolice Żołędowa.*

*- Aha, bo my jesteśmy z Gościeradów. A kim jesteś z zawodu?*

*- Kucharzem.*

*- Widać po tłustym brzuszku. My jesteśmy ogrodnikami. Masz tu jakichś znajomych?*

*- Tylko jednego, ma na imię Świętosław, nie wiem, gdzie się podział.*

*- A my mamy tylko siebie, za to od dzieciństwa jesteśmy sąsiadami.*

*Jarosław zaczął mi opowiadać mi o swoim życiu. Opisał swój rodzinny dom, przyjaźń ze Stasie Znaczkiem, ich wspólne dziecięce przygody i o tym, jak został ogrodnikiem. W końcu rozwinął temat roślin i zabiegów pielęgnacyjnych. Miał taką wiedzę o ogrodnictwie, jaką ja mam o gotowaniu. Stasio jedynie przytakiwał. Jarek poprosił, żebym opowiedział o pracy kucharza. Powiedziałem to, co najważniejsze.*

*- Jaka szkoda, że nie możemy spróbować tych wszystkich przysmaków, o których nam mówiłeś - skomentował moją opowieść. Cała rozmowa trwała ponad godzinę. Kiedy skończyliśmy, za oknami panowała ciemność, a korytarz oświetlały małe świece. W płaszczu miałem jeszcze trochę ciasta od kucharza Radosława. Poczęstowałem ich, a oni się oblizali ze smakiem. Jarek z uśmiechem powiedział:*

*- Z ciebie musi być równy gość, Kaziu. Nie dość, że tak ładnie opowiadasz, to jeszcze częstujesz dobrym ciastem.*

*- Ty też ładnie opowiadasz. Aż zaciekawiło mnie ogrodnictwo.*

*Długowąsy urzędnik wszedł na korytarz i zawołał:*

*- Panowie, z powodu braku łóżek śpicie tutaj! Pobudka o szóstej! Jutro zostaniecie przydzieleni do oddziałów!*

*Ta wiadomość nieco mnie zasmuciła. Ale wszystko się robiło dla dobra ojczyzny. Nadal wyobrażałem sobie wojnę jako walkę dobra ze złem, tak samo jak Jarek i Stasio. Inni siedzący na ławkach wydawali się bardziej nerwowi. Jarek postanowił opowiedzieć coś jeszcze, a Stasio milczał. Wysłuchałem następnej historii o ogrodnictwie. Trochę mnie nudził, ale z grzeczności wszystkiego wysłuchałem.*

*- Nie będzie kolacji. Kazali czekać do jutra na śniadanie! - zawołał jeden towarzysz. Zjedliśmy chociaż kawałek ciasta. Jarek skończył mówić i wszyscy zrobili się senni. Jarek wsparty na Stasiu szepnął:*

*- Słodkich snów, towarzysze broni.*

*Przechyliłem się w jego stronę i zamknąłem oczy. Musiało to śmiesznie wyglądać, szereg mężczyzn śpiących na jednej ławce. O dziwo spało się dobrze. Zanim się obejrzałem, usłyszałem dzwonienie.*

*- Pobudka, wstawać! - krzyczał jakiś żołnierz. Otworzyłem oczy i okazało się, że już szósta. Zobaczyłem mężczyznę w mundurze dzwoniącego ręcznym dzwonkiem. Wkrótce wszyscy byli na nogach. Towarzysze przeciągali się, ziewali i przecierali oczy. Mówili coś między sobą. Żołnierz wskazał ręką kierunek i zawołał:*

*- Śniadanie czeka w kuchni!*

*Szereg powoli ruszył w wyznaczone miejsce. Jadalnia mieściła się w długiej i wąskiej sali, gdzie w rzędzie stało kilka stołów. Nie śpieszyłem się z zajmowaniem miejsca. Usiadłem koło Jarka i Stasia. Zobaczyłem, że jacyś ludzie podchodzą do stołów i rozdają kaszę. Wcale nie wyglądali na kucharzy, bardziej przypominali rzeźników. Doleciał do mnie zapach kaszy. Takiego czegoś nie dałbym najgorszemu wrogowi. Prawie się popłakałem na widok tej papki. Jarek i Stasio też byli zniesmaczeni. Po raz kolejny poświęciłem się dla ojczyzny i zacząłem jeść. Kilku towarzysz wybrzydzało. Zobaczyłem, że ci rzeźniko-kucharze biją takich po plecach. Pobyt w tej niemiłej jadalni na szczęście nie trwał długo. Znowu zadzwonił dzwonek, a żołnierz wołał:*

*- Zajmować miejsca na ławkach, tak jak siedzieliście!*

*Znów posuwaliśmy się w długim szeregu. Zajęliśmy dawne miejsca, a niektórzy zapomnieli, gdzie siedzieli. Pomieszczenie przez chwilę zalegała cisza. Potem rozległy się szepty. Jarek postanowił wykorzystać okazję i dokończyć przerwane wczoraj opowieści. Trochę przynudzał, ale nic mu nie mówiłem. Znów zjawił się wąsaty urzędnik. Powiedział, żebyśmy się uciszyli, po czym głośno mówił, która ławka idzie pod czyje dowództwo.*

*- Ławki: sześć, siedem i osiem, stawiają się u sierżanta Rościsława Wstępniewskiego!*

*- To my - podpowiedział Jarek. Towarzysze wstawali, a my wzięliśmy z nich przykład. Zaraz później do wyznaczonych szeregów przychodzili sierżanci i prowadzili za sobą. Byli ubrani w porządne mundury i wyglądali w nich dostojnie. Wreszcie zjawił się sam Rościsław Wstępniewski. Drugiego tak wielkiego człowieka nie widziałem nigdzie indziej. Mierzył ponad dwa metry. Był szeroki w barach, a jego nadgarstki były dwa razy szersze od moich. Nawet pod grubym strojem było widać jego rozbudowane mięśnie. Miał dużą twarz i ogromną szyję. Miał brązowe włosy z tupecikiem w nieodpowiednim kolorze zakrywającym pokaźną łysinę. Jego brwi były krzaczaste, a dolną część twarzy porastała gęsta broda. Na pierwszy rzut oka przypominał niedźwiedzia z Niedźwiedzina pozbawionego futra. Tak właśnie powinien wyglądać mój dowódca. Taki człowiek mógł przestraszyć wroga samymi rozmiarami.*

*- Ruszamy, patałachy! - zagrzmiał niskim i ostrym głosem. Niektórzy na te słowa zaczęli trząść się ze strachu, inni gwałtownie podskoczyli. Posunęliśmy się za olbrzymem, który wyprowadził nas z korytarza i w ten sposób dotarliśmy do wysokich drzwi. Otworzył je jakiś jego pomocnik. Sierżant machnął ręką z siłą mogącą przewrócić trzech dorosłych mężczyzn i swoją wielka dłonią okrytą rękawicą wskazał na wnętrze przestronnej sali. Zawołał donośnie:*

*- Tu, patałachy, staniecie się żołnierzami! A kto z was zrobi żołnierzy?!*

*Złowrogo spoglądał na przestraszonych rekrutów.*

*- Ja! Rościsław Wstępniewski! - krzyknął na całe gardło. Myślałem, że popękają mi bębenki. Właśnie wtedy zacząłem poznawać oblicze wojny".*

*Kazimierz urwał opowieść po tym zdaniu. Uklejak w swoich zapiskach postawił ostatnią kropkę. Stał w bezruchu i analizował w myślach usłyszaną przed chwilą historię.*

*- Skończył pan już? - zapytał.*

*- Tak, pomyślałem, że dalsza część mojej historii jest zbyt brutalna i dramatyczna, muszę się lepiej przygotować, by móc w stanie ją opowiedzieć.*

*- Dobrze. Czy jutro spotykamy się tutaj.*

*- Lepiej nie, Tego nie mogą słuchać dzieci. Możemy iść do parku, jak na początku.*

*- A czy nie mógłby pan dla odmiany przyjść do mojego domu?*

*Kucharza trochę zdziwiło to pytanie.*

*- Pan to mówi poważnie? - zapytał.*

*- Tak, nigdy nie żartuję w takich sprawach.*

*- Ale czy ja tak mogę? Biedny, stary, pół-ślepy kucharz miałby być gościem bogatego i wykształconego człowieka?*

*- U mnie każdy jest mile widziany i każdego, nawet żebraka czy kalekę, umiem godnie przyjąć.*

*- Naprawdę bardzo panu dziękuję. Dawno nie spotkało mnie coś równie miłego.*

*- Niech pana Bóg błogosławi, taki pan dobry - wtrąciła wzruszona staruszka. Uklejak poczuł się trochę niezręcznie.*

*- Jaka odpowiadałaby panu godzina? - kontynuował.*

*- Może być przed południem.*

*- Dobrze. A w którym miejscu się spotykamy? Czy może być to przy moście?*

*- Może być.*

*W ten sposób umówili się na następne spotkanie. Uklejak zastanawiał się przez chwilę, co robić dalej. W końcu zapytał:*

*- Czy mógłbym wyjść na wasze podwórko?*

*- Może pan - odpowiedziała pani Mirosława. Mieczysław wyszedł z mieszkania Glinów i skierował się do tylnego wyjścia prowadzącego na podwórko kamienicy. Tym razem dokładniej rozejrzał się po ciemnym korytarzu. Na parterze były jeszcze cztery mieszkania, z których jedno miało wyrwane drzwi. Zapachy nie należały do najprzyjemniejszych, ale dawały się znieść. Ciągle było słychać kroki i stukanie. Uklejak otworzył grube drzwi, które skrzypiały mocniej niż te, które słyszał dotychczas. Niespodziewany pisk wydany przez stare zawiasy spowodował chwilowe cierpienie jego uszu. Potem prawie spadł ze stromych kamiennych schodków o lekko potknął się o wysoki próg. Odczuł ulgę, kiedy stał już na ziemi. Usiadł na schodku i postanowił się rozejrzeć. Siedzenie nie było zbyt wygodne. Podwórko było niewielkie. Otaczał je niski drewniany płot, który w kilku miejscach się psuł. Zza niego widać było pranie wiszące na innych, równie małych podwórkach. Dalej stały kamienice z sąsiedniej ulicy, dla Mieczysława widoczne od tyłu. Miały takie same drewniane ściany z wystającymi i nierównymi deskami. Niektóre okna miały dziury, w kilku przypadkach zatkane szmatą lub kawałkiem drewna. Jedynym obiektem znajdującym się na podwórku kamienicy numer 11 było wielkie drzewo orzechowe rosnące na jego końcu. W jego cieniu dwoje dzieci Glinów bawiło się na piasku. Zajęte zabawą nie patrzyły na Uklejaka. Mieczysławowi, pomimo braku wygody, spodobał się pobyt w tym miejscu. Powietrze było trochę czystsze niż wewnątrz, a pogoda całkiem ładna. Na kilka minut przymknął oczy i myślał o opowieści Kazimierza z tego dnia. Był też smutny, że tak wielu ludzi żyje w skrajnym ubóstwie. Poczuł słabość jednostki wobec okrucieństwa świata. Zdał sobie sprawę, że nawet król Rolniczyna nie umie zlikwidować biedy. Przez całe swoje dzieciństwo i młodość nie myślał tyle o biedzie, bo mieszkając w bogatej dzielnicy, nie miał pojęcia, kto na niego pracuje. Dorósł wśród samych bogatych ludzi i ich służby. Obserwował dzieci ochoczo układające puste łupiny. W ich wieku nie znał takich zabaw. Jego matka martwiła się, kiedy on lub któraś z jego sióstr nawet lekko się pobrudzili. Zamiast tego chętnie bawił się żołnierzykami i spędzał czas przy książkach. W wieku sześciu lat znał litery, a dwa lata później ładnie pisał. Wspominając to, myślał, że dzieciom przydałaby się chociaż odrobina edukacji. Po chwili usłyszał odgłos spływającej wody i kilka kropel spadło na jego rękaw. Spojrzał w górę i zobaczył, że ktoś wylewa ścieki. Wtedy uznał, że najwyższy czas wracać do środka. Kiedy wchodził, zobaczył Jarka Łubina i Leszka, którzy głośno o czymś dyskutowali, nie rozumiejąc jeden drugiego. Przechodząc obok nich pomyślał, że ci ludzie powinni już dawno zostać objęci opieką. Zaraz potem po korytarzu przebiegł znany mu już pies Okruszek, którego ostatnio nie widział. Stanął pod drzwiami Glinów, więc Mieczysław wpuścił go do środka. Pies przydreptał do Kazimierza, który na jego widok zawołał:*

*- O, na reszcie jesteś, ty mój brudasku!*

*Poczęstował Okruszka małymi kawałkami mięsa. Kundel po zjedzeniu ułożył się pod łóżkiem. Niedługi czas potem wybiła godzina zakończenia pracy, co oznaczało powrót wielu mieszkańców. Pan Sławomir, Świętosława, Bogdan i Zdzisław kolejno pojawili się w domu.*

- *Witam pana ponownie - pan Glina zwrócił się do Uklejaka i uścisnął mu rękę.*

*- Dzień dobry - odpowiedział Mieczysław. Mężczyzna od razu zwrócił uwagę na znajdujący się w mieszkaniu czarny klocek, którego wcześniej nie było.*

*- Co to takiego? - zapytał.*

*- To jest takie coś słodkiego do jedzenia, pan Odklejak to przyniósł, nazywa się czerwozdrada - próbowała wyjaśnić pani Mirosława.*

*- Czekolada - poprawił Mieczysław. Pan Sławomir polizał smakołyk i powiedział:*

*- Ciekawe. Z wyglądu brzydkie jak nie powiem, co, ale smak ma przyjemny. Nigdy czegoś takiego nie widziałem.*

*Po tej rozmowie Kazimierz wyruszył do stołówki, a za nim poszli wszyscy inni. Uklejak podszedł do niego i zapytał:*

*- Panie Kazimierzu, czy mógłbym kupić porcję rosołu?*

*- Nie, nie kupi pan. Dostanie pan za darmo. Pan jest dla mnie taki miły, to ja się muszę odwdzięczać.*

*Bardzo go to ucieszyło. Krawcza był jedną z najsprawiedliwszych osób w życiu Uklejaka. Miska rosołu rozgrzała zmęczonego Mieczysława i poprawiła mu nastrój. Starał się jak najdłużej zachować w ustach smak tej zupy. Wydawało mu się, że właśnie znalazł niezbity dowód na geniusz kulinarny Kazimierza. Pomyślał wtedy: "Czemu ten człowiek nie gotuje królowi albo marszałkowi? Taki dobry kucharz w biednym środowisku". Postanowił jednak tego nie mówić. Zobaczył, że czekolada została pochłonięta w całości. Dozorca Leszek zjadł resztki, od czego miał brązowe usta i długo je oblizywał. Po skończeniu przez ludzi posiłku, kiedy Mieczysław zbliżał się do wyjścia, Kazimierz podszedł do niego i z zadowoleniem powiedział:*

*- Czekolada wszystkim smakowała. Proszą nawet o więcej.*

*- Kiedyś dostaną, ale nie prędko, nie można jeść za dużo słodyczy. Mam do pana jeszcze jedno pytanie, mianowicie kto jest właścicielem tej kamienicy?*

*- Pan Włodzimierz Świerkiewicz, brat naszego Leszka.*

*- Włodzimierz Świerkiewicz? Mój nauczyciel matematyki?*

*- Aha, to pan go zna. Mieszka gdzieś na Kaczorach, a tutaj ma siedem dziedzicznych kamienic.*

*- Naprawdę? Nigdy o tym nie słyszałem.*

*- On chyba sam o tym nie pamięta. Od szesnastu lat nas nie odwiedził. To nawet dobrze, bo wyzywał nas od śmierdzieli i obdartusów. Leszka nigdy nie szanował. Nawet wstydzi się powiedzieć ludziom, że ma brata. Jednak dobrze z jego strony, że zrobił go dozorcą. Tutaj Leszek ma dobrze. Gorzej by dla niego było, gdyby zostawił go na ulicy albo mieszkał z nim pod jednym dachem. Wtedy chyba codziennie by go bił.*

*- Takie rzeczy pan mówi o moim profesorze? Uczył mnie przez cztery lata i w ciągu tego czasu nie podniósł ręki na ucznia.*

*- Bo dla obcych on jest dobry, a dla swoich... sam pan widzi.*

*Mieczysław wyszedł z kamienicy jak ostatnio, w towarzystwie Sławomira Gliny. Wracając, myślał o profesorze Świerkiewiczu i był zmartwiony niewygodnymi faktami z jego życia. Zastanawiał się też nad opowieścią kucharza. W jego głowie narodziły się kolejne pytania. Cieszyło go, że już wkrótce usłyszy o wojnie. Po powrocie do mieszkania postawił pieprzniczkę na stole z radością, że się nie przydała. Nastał czwarty wieczór czytania notatek. Złożył wszystkie kartki, było tego naprawdę sporo. Pomyślał, że to, co najciekawsze, dopiero ma nadejść. Kładąc się do łóżka, przypomniał sobie smak rosołu Kazimierza. Miał nadzieję, że poczęstuje go czymś jeszcze.*

KONIEC ROZDZIAŁU CZWARTEGO