-yzmy i -izmy

**Ten artykuł jest pisany z perspektywy OUT-UNIVERSE. Po artykuł in-universe na ten temat zapraszam na stronę Yzmologia.**

-yzmy (i -izmy) to charakterystyczne teksty używane przez użytkowników BartkoPedii i społeczności z nią związanej.

## Co to są -yzmy i -izmy?

-yzmy i -izmy (w dalszej części artykułu będę nazywał je "-yzmy") to teksty używane w społeczności BartkoPedii. Składają się one (najczęściej) ze słowa i kropki na końcu. Istnieje wiele ich rodzajów tworzonych przez konkretne osoby (np. bartyzmy tworzone przez BaracudaCzyniCuda, kajizmy tworzone przez KonKaja). Są to często przekręcone słowa (np. duża część bartyzmów, np. *czikentorcz.* czy *Lejsy.*) czy też losowe litery ułożone w "słowo" (np. wojtaZyzm *Qxint.*)
Są używane w zastępstwie zwykłych słów (np. wojtyzm *Rzer.* był przez długi czas używany jako określenie jedzenia), jako shitpost czy w nazwach różnych wytworów społeczności wiki (np. zespół *The Pościels* od bartyzmu *Pościel.*)

## Jak powstają -yzmy?

-yzmy najczęściej powstają jako "komentarz" do rozmowy czy danej wiadomości (patrz powstanie michalizmu płat.) lub też celowo, jako shitpost (głównie w przypadku wcześniej istniejących rodzajów). Czasem powstają zupełnie przypadkiem, kiedy twórca danego -yzmu napisze poprzednio istniejący yzm z błędem lub napisze jakieś słowo z kropką, nie zastanawiając się nad powstaniem nowego -yzmu.

## Historia

### Spamteksty, Wojti i Am. (niepotwierdzone)

Początkowo (luty 2018?) nie istniało takie pojęcie jak -yzmy, istniały za to tzw. spamteksty, będące tekstami popularnego wtedy w społeczności wiki youtubera Wojti 2000. Spamtekstów było ledwie kilka-kilkanaście (np. *Sos.* czy *Bós.*) i nie były one nigdzie spisane. Pierwszy przełom nadszedł w czerwcu 2018, kiedy BaracudaCzyniCuda podjął się spisania spamtekstów na dopiero co powstałej BartkoPedii, a na wycieczce szkolnej utworzył on pierwszy bartyzm (wtedy nie istniało jeszcze takie pojęcie) *Am.* Ze względu na brak podziału między rodzajami spamtekstów Am. zostało umieszczone na liście tekstów Wojtiego 2000 z dopiskiem *(niepotwierdzone)* lub *(niezatwierdzone)* (stąd też wzięły się używane obecnie -yzmy niepotwierdzone).
Stąd pochodzi także fraza "Am. (niepotwierdzone)" używana czasem jako osobny -yzm.

### Wojtyzmy i bartyzmy

Jesienią 2018 po odkryciu nazwy "wojtyzmy" artykuł Spamteksty zmienił nazwę i w ten sposób zaczęła się historia -yzmów jako takich. 9 listopada 2018 istniała już nazwa "bartyzmy", jak i dwa takie teksty - *Am.* (dawny wojtyzm niepotwierdzony) oraz *Kontomieżyk.* 27 grudnia tego roku z kolei powstał artykuł Bartyzmy. W tamtym czasie bartyzmy uznawane były za podróbkę wojtyzmów, ale w 2019 bartyzmy zaczęły zyskiwać popularność wraz z powstaniem WszystCorda 14 lutego 2019. Przez cały 2019 niewiele się działo poza odkrywaniem większej liczby wojtyzmów i bartyzmów, aż wreszcie w pewnym momencie 2019 bartyzmy stały się częściej używane od wojtyzmów, a w 2020 wojtyzmy zaczęły popadać w zapomnienie (obecnie tj. w lutym 2021 w użyciu są praktycznie dwa wojtyzmy: *Sese.* i *Rzer.*).

### Wiosna 2020 i "śmierć" -yzmów

Największy rozwój -yzmów przypadł na czas lockdownu wiosną 2020. Wtedy powstało wiele nowych rodzajów -yzmów takich jak michalizmy, keliuszyzmy, kajizmy czy werdośizmy. Wreszcie 8 maja 2020 powstanie werdośizmów doprowadziło do decyzji Mightmatta i JotKaSa o zaprzestaniu tworzenia nowych -yzmów - nowo powstałe -yzmy były często nieużywane i zapominane po jednym dniu (choć werdośizmy obecnie są pewnego rodzaju żartem ze względu na istnieje tylko jednego i ich bezsensowność). Od tamtego czasu mem -yzmów został w pewnym sensie ograniczony do bartyzmów i czasem michalizmów - od 8 maja 2020 powstały jedynie dwa rodzaje -yzmów - 83.31.11.138-izmy i 37.47.15.141-izmy.
W maju 2020 po odejściu jednego z moderatorów powiązanego z Wojtim 2000 wojtyzmy jeszcze bardziej straciły na znaczeniu i pomimo tego, że jest ich więcej niż pozostałych -yzmów razem wziętych, to praktycznie nikt ich nie używa.

### 2021

Obecnie -yzmy dalej się rozwijają, jednak znacznie wolniej.
W marcu 2021 ponownie na znaczeniu zaczęły zyskiwać wojtyzmy po ponownym odkryciu na ich liście -yzmów Pompidó. oraz Sus. Ostatni ze względu na swoje przypadkowe powiązanie z grą Among Us stał się jednym z ważniejszych -yzmów w społeczności BartkoPedii w marcu, także za sprawą opisu zmian w artykule-shitpoście o treści "mały Sus."

## Rodzaje -yzmów

* Wojtyzmy (w tym tzw. *wojtyszymy*) - pierwsze -yzmy w historii
* Bartyzmy - drugie -yzmy w historii, od nich pochodzi wiele innych -yzmów i -izmów, najczęściej używane.
* Mózgo-kubizmy
* Kajizmy
* Michalizmy
* Niemczyzmy
* Kornizmy
* Antonizmy
* Bartuscyzmy
* 188.147.99.183-yzmy
* Keliuszyzmy
* Sasancyzmy
* WojtaZyzmy
* Werdośizmy
* 83.31.11.138-izmy
* 37.47.15.141-izmy

### Typy -yzmów

* zwykłe -yzmy: w pełni potwierdzone teksty. Przykłady: wszystkie wojtyzmy, kajizmy czy werdośizmy.
* -yzmy niepotwierdzone: wzięły się od starszej niż same -yzmy formy Am. (niepotwierdzone), są to -yzmy, które nie zostały jeszcze potwierdzone przez ich twórcę. -yzmy niepotwierdzone w artykułach oznacza się przez dodanie do tekstu *(niepotwierdzone)*. Przykłady: bartyzm Się. (niepotwierdzone), michalizm Gritando. (niepotwierdzone) czy antonizm E. (niepotwierdzone). -yzmy niepotwierdzone z biegiem czasu mogą stać się zwykłymi -yzmami lub -yzmami fałszywymi.
* -yzmy fałszywe: są to -yzmy wcześniej uznawane za niepotwierdzone, które zostały odrzucone jako nieprawdziwe przez ich twórcę. Aktualnie jedynym -yzmem fałszywym jest antonizm fałszywy *Antonizmy.*
* -yzmy błędne: są to -yzmy powstałe w wyniku błędnego zapisu -yzmu przez jego twórcę, powstają, jeśli twórca nie uzna ich za osobny twór. Aktualnie jedynym -yzmem błędnym jest michalizm błędny *orzerki.*
* -yzmy zakazane: są to -yzmy, których używanie w celach shitpostowych zostało zakazane przez ich twórcę. Aktualnie jedynym takim -yzmem jest bartyzm zakazany *Źóta.*

WojtaZyzmy,