Chú thích Rm Thư gửi tín hữu Rôma

## TÓM LẠI ĐOẠN 1 CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1° câu 1 – 16: là lời mở đàng.

Câu 1: Danh hiệu, chức phận ông thánh tông đồ.

«  2: Chúa Kirixito là Đấng cứu Thế đã phán hứa trong Sấm truyền cũ.

«  3: Đấng Kirixito bởi dòng dõi vua David mà sinh ra.

«  4: Bởi trong kẻ chết sống lại.

« 5-6: Ông thánh Bảo Lộc giảng cho các dân ngoại;

«  7: Chúc sự lành bằng yên cho bốn đạo Roma;

«  8: Khen bốn đạo Roma làm sáng danh sự Đạo;

«  9: hằng nhớ đến và cầu nguyện cho bốn đạo Roma;

«  10: người ước ao đến thăm viếng bốn đạo Roma;

«  11: cho được giảng Đạo;

«  12: cho được yên ủi nhau;

«  13: cho được làm ơn ích;

«  14-15: y như đã làm trong các dân khác.

«  16: vì Đạo tin lành làm cho mọi người được rỗi.

2° Diễn ra ý chính, chuẩn đích trong như này;

«  16-17: chẳng phải bởi công nghiệp tự nhiên, bèn là nhờ ơn Chúa Kirixito mới được rỗi.

«  18: Xét về các dân ngoại; các dân ấy đã trêu phạm Chúa quá lẽ;

«  19-20: vì các dân ấy có thể nhận biết Đức Chúa Lời;

«  21-23: song nó chẳng thờ phượng Chúa, mà lại thờ dối trá;

«  24-32 các dân ấy giầm gya trong đống tội lỗi níu ra chẳng dang. Vì vậy các dân ấy chẳng những không cứu chữa mình được, mà lại đáng phải phạt vô cùng.

## ĐOẠN I

1. “Ta là Bảo Lộc”: Khi trước ông thánh tông đồ gọi là ‘Saule’, đến sau, mới dội tên là Bảo Lộc, ACT. XIII, 12. – Ông Origene, ông thánh Anselmo, ông thánh Thomaso đoán rằng: từ khi chịu phép cắt bì thì vốn đội hai tên, một tên hebereu là Saule và một tên Greco-latinh là Bảo Lộc. – Ông thánh Juong Kim khẩu đoán rằng: Đức Chúa Jesu đã cải tên người là Bảo Lộc cũng như cải tên Simon là Phero. – Ông thánh Hieronymo đoán rằng: khi quan trấn Sergio Bảo Lộc lở lại thì ông thánh tông đồ mới cải tên là Bảo Lộc. – Ông thánh Augustino nghĩ rằng: bởi lòng khiêm nhường ông thánh tông đồ cải tên là Paulo nghĩa là ‘bé nhỏ’, vì người vốn xưng mình là kẻ rốt hết trong các tông đồ, và không đáng làm tông đồ. – ‘Đầy tớ Chúa Jesu Kirixito’, nghĩa là kẻ giúp việc Đức Chúa Jesu. – ‘Phân phái’, chính Đức Chúa Jesu đã kén chọn và phân phái ông thánh Bảo Lộc cho được rao truyền Đạo thánh Người trước mặt vua quan và các dân thiên hạ. – ‘Tin lành’, là Đạo Đức Chúa Jesu, làm cho các dân thiên hạ được nhờ phần phúc bởi Chúa cứu Thế mà ra. – Bởi đấy phải đoán rằng: đấng làm thày giảng Đạo phải có ơn Đức Chúa Lời gọi thì mới được.

2. Trong Sấm truyền cũ Đức Chúa Lời đã soi sáng cho các đấng thánh nói tiên tri về Đấng cứu Thế ra đời giảng Đạo tin lành và cứu chữa các dân thiên hạ.

3. Đấng cứu Thế có hai tính, một là tính Đức Chúa Lời, hai là tính loài người; về phần tính loài người thì Người bởi dòng dõi vua David mà sinh ra. – ‘Về xác thịt’ nghĩa là về tính loài người. Kinh thánh quen dùng tiếng ‘xác thịt’, vì chỉ có xác thịt bởi tông giống loài người mà ra; còn linh hồn thì bởi Đức Chúa Lời mà dựng nên. Về Ngôi Hai ra đời làm người quen dùng tiếng ‘xác thịt’ cho được chỉ Người đã hạ mình xuống là dường nào.

4. Về phần tính loài người Chúa Jesu Kirixito là con vua David; song các phép lạ Người làm, ơn cả Chúa Thánh Thần dô trên Người và sự bởi trong kẻ chết sống lại thì làm chứng chỉ tỏ Người là Chúa cứu Thế, là Con Đức Chúa Lời thật.

5. Chính Đức Chúa Jesu đã chọn ông thánh Bảo Lộc cho được di giảng dạy nhân danh Chúa Kirixito cho các dân thiên hạ tin phục Chúa.

6. Chẳng phải bởi nhờ công nghiệp tự nhiên, một bởi nhờ ơn Chúa gọi và giục lòng mà ta được lở lại Đạo, làm tôi Đức Chúa Jesu và làm con cái Đức Chúa Lời.

7. Kẻ có đạo là kẻ Đức Chúa Lời đoái thương ban ơn cho được làm con cái Chúa và ở bậc làm thánh. Kẻ làm con cái Đức Chúa Lời được ơn nghĩa cùng Chúa và được sự bằng yên. Câu 7 này tiếp ứng vuối câu 1: Ta là Bảo Lộc . . .

8. Kẻ có đạo thành Roma dù mới nhập giáo đã có danh tiếng trong cả và thế gian. – Vậy ta chẳng những phải cầu xin mà lại phải cảm tạ ơn Chúa vì mọi sự lành Người ban cho ta; và phải cậy công nghiệp Đức Chúa Jesu mà cầu xin cùng tạ ơn, vì các ơn ta được điều bởi công nghiệp Đức Chúa Jesu mà ra.

9-11. Các đấng giảng đạo phải soi gương sáng ông thánh Bảo Lộc hết lòng làm sáng danh Đức Chúa Lời, thương yêu con chiên, cầu nguyện và làm ơn ích cho mọi người.

12. Đấng giảng Đạo sốt sắng, phần thì yên ủi con chiên, phần thì được sự yên ủi bởi con chiên tấn tới thêm lòng tin cậy kính mến Đức Chúa Lời.

13. Ông thánh Bảo Lộc phương trở thế nào thì kể ra XV, 20 v. v. sau này.

14. Đức Chúa Jesu đã chọn lấy ông thánh Bảo Lộc cho được giảng tin lành trong các dân thiên hạ. Hãy xem SÁCH TRUYỀN CÁC TÔNG ĐỒ IX, 15; 1 COR. IX, 16 – ‘Người greco’, nghĩa là những dân thông chữ nghĩa văn vật thuần phong, có nhiều quân tử danh sư, như trong nước Greco và nước Roma xưa. Đừng kể người Greco và người Roma theo phong tục Greco còn thì các dân khác đời ấy quen gọi là man ri hay là rợ mọi.

16. Phải lấy Đạo tin lành làm quí giá trọng vọng vì là đạo thật Đức Chúa Lời đã phán truyền mà làm cho các kẻ tin phục được ơn phúc và được rỗi. Đạo thật trước tiên rao giảng trong dân Judeu là dân riêng Chúa, song đến sau thì truyền cho các dân Greco, là những dân ngoại, vì Đức Chúa Lời thương hết mọi người, muốn chi mọi người được rỗi. – ‘Người Judeu và người greco’, nghĩa là dân Judeu và các dân ngoại, là hết cả và loài người ta.

17. Loài người được rỗi là thế nào? Có phải bởi việc tự nhiên hay là bởi công nghiệp tự nhiên; có phải vì nhờ lễ phép Đạo Sấm truyền cũ như người Judeu cậy trông chăng? – Chẳng phải thế. Chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại (Greco) điều phải cậy nhờ Đạo tin lành Đức Chúa Jesu, phải nương nhờ công nghiệp Đức Chúa jesu mới được rỗi. Vì chưng cho được sự rỗi thì phải sạch khỏi tội, nên công chính trước mặt Đức Chúa Lời; song sự nên lọn lành công chính nguyên bởi Đức Chúa Lời là Đấng công chính vô cùng mà ra. – Bởi tội tổ tông truyền hết cả và loài người ta lìa bỏ Đức Chúa Lời, lở về quyền ma quỉ, đáng Đức Chúa Lời giận ghét vì chẳng còn giống như tổ tông khi mới được dựng nên, chẳng còn hợp như mẫu mực Đức Chúa Lời đã chỉ định, hóa ra nghịch thánh ý Đức Chúa Lời. Nói tắt một điều, bởi tội Adam thứ nhất loài người ta mất mọi sự lọn lành quá tính tự nhiên Đức Chúa Lời đã thông ra cho tổ tông là ông Adam. – Bởi công nghiệp Adam thứ hai, là Đức Chúa Jesu, thì loài người ta được sạch khỏi tội tổ tông truyền và lở nên như mới, được sự lọn lành công chính trong linh hồn, được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời, ở bậc quá tính tự nhiên, làm con cái Đức Chúa Lời và đáng lên thiên đàng hưởng mặt Đức Chúa Lời đời sau vô cùng. – Vậy mọi sự lành ấy bởi đâu mà ra? – Thưa bởi công nghiệp Đức Chúa Jesu, là Đấng cứu Thế, đã chữa lại loài người ta. Loài người ta được nhờ công nghiệp Đức Chúa Jesu là Con thật Đức Chúa Lời, là Ngôi Hai ra đời làm người, thì được ơn thánh sủng phú vào linh hồn, và bởi ơn thánh sủng thì sạch khỏi tội thật trong linh hồn, nên lọn lành công chính, ở bậc quá tính tự nhiên, lở nên người mới, làm con cái Đức Chúa Lời và đáng hưởng phúc thanh nhàn trên lời. Nhờ công nghiệp cô cùng Chúa cứu Thế loài người ta được ơn thánh sủng, thì cũng một trật, được các nhân đức quá tính tự nhiên, là nhân đức tin, nhân đức cậy, nhân đức kính mến và các nhân đức khác điều phủ vào linh hồn nữa. – Bởi công nghiệp Đức Chúa Jesu loài người ta hợp làm một cùng Đức Chúa Jesu như ngành hợp làm một vuối cây, như xác hợp làm một vuối đầu, thì loài người ta lại được ăn mày các ơn phù hộ, là ơn soi trí, mở lòng và giúp sức cho được ăn ở lọn lành và giữ Đạo tin lành Đấng cứu Thế cho nên. Ai tin phục Đạo Đức Chúa Jesu làm vậy thì được rỗi; bằng ai không tin phục thì chẳng còn cách nào khác làm cho mình được rỗi. Những người Judeu chớ nương cậy lễ phép cũ; các dân ngoại chớ cậy sức tự nhiên hay là lời các quân tử mình đâu; vì chưng có một kẻ nhờ công nghiệp Đức Chúa Jesu và tin phục Đạo tin lành Đức Chúa Jesu mới được rỗi. Ấy là chính lẽ cốt diễn ra và làm chứng trong lót thư này thì làm vậy. – Có kẻ dịch rằng: ‘bởi đức tin đã in vào lòng kẻ có đạo’: ‘bởi đức tin càng ngày càng thêm lên, càng mạnh trong việc làm cách ăn nết ở’. – ‘Kẻ lành được sống bởi nhân đức tin’, HABACUC, II, 4, nghãi là kẻ tin phục Chúa cứu Thế được sống phần linh hồn và được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời cùng sống vì Đức Chúa Lời.

18. Trước này ông thánh Bảo Lộc đã dạy rằng: loài người được lọn lành công chính thì nguyên bởi ơn Đấng cứu Thế, bởi sức mạnh Chúa thương giúp thông sự công chính cho. Chẳng có người nào, chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại có thể lập công bởi sức tự nhiên mà được rỗi linh hồn; mà lại mọi người là kẻ có tội đáng phải tay Chúa oán phạt. Từ câu này mà đi thì làm chứng kẻ ngoại đáng phải phạt là thế nào. Đoạn II sẽ làm chứng người Judeu cũng đáng oán phạt. – Kẻ ngoại nhờ trí khôn tự nhiên Đức Chúa Lời đã ban thì biết có Đức Chúa Lời là Chúa cả mọi sự, lại luận đoán nhiều sự lọn lành về bản tính Đức Chúa Lời. Song loài người ta ăn ở buông tuồng tha hồ cho tính xác thịt thì ra tối tăm cứng lòng mà vùi giập sự chân thật Đức Chúa Lời, chẳng khứng theo những lẽ ấy lấy làm mẹo mực trong việc làm, cách ăn nết ở, và chẳng chịu dạy dỗ cho kẻ khác biết Đức Chúa Lời. Các quân tử nước Greco nước Roma điều mang tội nặng nề là dường nào!

19. Lẽ tự nhiên làm chứng có Đức Chúa Lời là Đấng làm đầy cội rễ mọi sự, mà ai chối sự ấy thì cũng phải chối lý chính là chối tính tự nhiên vậy. Cứ lời SAP. XIII, 1; XVIII,1; OR, XII, 7. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. III p. 10, 36.

20. Các loài trên lời dưới đất chẳng khác gì là mặt gương bày giãi ra trước mặt ta liên liên, để ta nhận biết Đức Chúa Lời là Đấng làm đầu cội rễ mọi sự, lọn tốt lọn lành vô cùng. Tóm tắt rằng:

1° - Xét bản tính các loài ngũ quan nhận biết trên lời dưới đất thì phải đoán các loài ấy hay thay đổi thì chẳng phải tự hữu, là chẳng phải bởi bản tính mình mà có, cho nên phải nhận có một Đấng tự hữu làm đầu cội rễ mọi sự mà đã dựng nên bản tính các vật ấy.

2° - Xét cả và thế gian giống như then máy rất lớn lao khéo léo, ngôi sao tinh tú xây đi vần lại cứ phép tắc thứ tự lạ lùng vững bền, co nên phải đoán rằng: âu là có một Đấng rất thông minh khôn ngoan, có phép tắc đã xếp đặt các giống ấy mới có phép tắc thứ tự vững bên làm vậy.

3° - Xét về phép tắc thứ tự trên mặt đất thì cứ các loài quen gọi là tứ hành, là các giống vô hồn mà làm chứng có Đấng tạo thành, là Đức Chúa Lời.

4° - Xét riêng về các loài có sinh hồn, là cây cối thảo mộc mà làm chứng có Đức Chúa Lời là Đấng thông minh toàn năng tạo thành các giống ấy.

5° - Xét riêng về các giống có giác hồn, là muông chim cầm thú sâu bọ, mà làm chứng có Đức Chúa Lời tạo thành các giống ấy.

6° - Xét riêng về xác loài người ta thì làm chứng có Đức Chúa Lời dựng nên.

7° - Xét riêng về linh hồn loài người ta thì làm chứng có Đấng phép tắc vô cùng, là Đức Chúa Lời, tạo thành loài có tính thiêng liêng. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. III, p. 44 v. v..

21. Lẽ thì các dân ngoại, nhất là các quân tử, nhận biết, ngượi khen, tạ ơn Chúa cả muôn vật; song những lẻ ấy cố tình bưng mắt lại thì sinh ra tối tăm trong trí khôn và mê muội trong lòng.

23. Các dân ngoại, chẳng kì người Greco hay là các dân rợ mọi, điều thờ lạy tượng tà thần. Hãy xem ISAIA. XLIV, 12; JEREM. X, 3; DAN. V, 23; SAP. XIII, 11; XV, 7; BARUCH, VI; PS. CV, 20. – Theol. Dogm. T. I, p. 141.

24. Các dân ngoại lìa bỏ Đức Chúa Lời thì một ngày một hư đi. – Theol. Dogm. T. I, p. 127.

25. Loài người ta lìa bỏ Đức Chúa Lời mà thờ lạy những sự giả trá ISAIA. XXVIII, 15; JEREM. XIII, 25; BAR. VI.

26-28. Các dân ngoại chẳng khứng làm tôi Đức Chúa Lời thì làm tôi tính xác thịt, ăn ở buông tuồng quấy quá nói ra chẳng dang. – Theol. Dogm. T. I, p. 127.

30. Các quân tử ngoại đạo chép sử kí nước Roma đời vua Tiberio, Caligula, Claudio, Nero cũng họp ý như vậy mà làm chứng những lời ông thánh Bảo Lộc chê trách các dân ngoại rất thật. hãy xem Theol. Dogm. TOM. I, p. 127 v. v.

32. ‘Đáng chết’, nghĩa là đấng sa địa ngục là sự hư mất đời đời.

Tóm lại Đoạn này, ai ai cũng phải rắp lòng tin phục Đạo thánh Đức Chúa Lời mới trông được thoát khỏi mọi sự dữ vô cùng và được rỗi linh hồn. Amen.

## TÓM LẠI ĐOẠN II CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1° Người Judeu cũng là kẻ có tội như các dân ngoại.

Câu 1: người Judeu phạm những giống tội như kẻ ngoại quen pham5L sự ấy chẳng phải vô tình vì kẻ ấy biết lề luật;

17-20: mà lại phô mình từng trải lề luật.

21-22: kẻ ấy có tội nặng hơn, vì lỗi phạm không giữ những điều mình dạy cho kẻ khác.

23-24: người Judeu có tội nặng hơn kẻ ngoại vì được nhờ ơn Đức Chúa Lời phù hộ hơn là kẻ ngoại.

2° Bởi đấy dân Judeu đáng phải phạt nặng, cùng như kẻ ngoại.

Câu 1: Chính kẻ ấy ra lý đoán cho mình;

2: Đức Chúa Lời chẳng thiên tư ai;

5-11: Chúa lả lại cho ai nấy mặc đòi việc mình đã làm.

3: Người Judeu nghĩ mình khỏi phải phạt thì sai nhầm;

4: dù Đức Chúa Lời hay thương thì cũng không than thứ cho;

12: người Judeu chẳng vâng giữ lề luật;

13: kẻ vâng giữ lề luật mới đáng thưởng;

16: người Judeu phải phạt nặng vì Đức Chúa Lời thông minh và công chính vô cùng;

14-15: kẻ ngoại chẳng phải đoán xét về lề luật ông Moyse; một phải đoán xét cứ lương tâm.

17-20: các ơn ích Chúa đã ban thì không chữa dân Judeu cho khỏi phải phạt nặng nề;

24: một làm cho kẻ ấy đáng phải phạt nặng hơn nữa.

25: Phép cắt bì cũng không chữa dân Judeu cho khỏi phạt nặng; nếu không giữ các điều răn thì các phép bì ra vô ích.

26-27: kẻ ngoại vâng theo lương tâm, dù chẳng chịu cắt bì thì cũng được rỗi;

28-29: vì Chúa xét sự bề trong hơn là sự bề ngoài.

## ĐOẠN II

1-3. Trong Đoạn I đã làm chứng kẻ ngoại điều mắc phải nhiều tội lỗi nặng nề đáng Đức Chúa Lời oán phạt. Song người Judeu chớ có phô mình là kẻ lành, chớ xem khinh các dân ngoại, đừng cậy mình là dòng dõi ông Abraham, vì những tội các dân ngoại phạm thì người Judeu cũng phạm. Đức Chúa Lời oán phạt tội lỗi các dân ngoại thế nào thì cũng sẽ oán phạt tội lỗi người Judeu như vậy; vì Chúa chẳng thiên tư ai, một xét việc làm mà ra lý đoán.

4-5. Vốn Đức Chúa Lời nhân từ khoan dong, hay nhịn, chờ đợi kẻ có tội ăn năn lở lại. Song kẻ có tội chớ cậy lòng nhân từ Chúa quá lẽ, ra như trêu phạm đến Chúa mà càng đáng phải lý đoán nặng nề.

9-10. Trong ngày phán xét Đức Chúa Lời cứ việc lành dữ mà thưởng phạt mọi người, chẳng kì người Judeu hay là người greco, là kẻ ngoại.

12-14. Ai nấy sẽ phải chịu phán xét cứ lề luật tỏ ra cho mình biết sự lành sự dữ, sự phải sự trái là thế nào. Có hai thứ lề luật: một là lề luật tự nhiên in vào lòng mọi người, gọi là lương tâm; hai là lề luật Đức Chúa Lời phán dạy trong Sấm truyền cũ Sấm truyền mới. Kẻ ngoại sẽ phải chịu phán xét cứ lương tâm tự nhiên; còn người Judeu thì sẽ phải đoán xét cứ lề luật ông thánh Moyse.

15. Hễ kẻ ngoại làm sự lành dữ thì biết mình đáng thưởng hay là phạt, vì lương tâm làm chứng cho nó.

16. Đức Chúa Lời giao phó sự phán xét trong tay Đức Chúa Jesu là Chúa cứu Thế chuộc tội cho thiên hạ và ban ơn cho mọi người.

17. v. v. Người Judeu chớ lầm, chẳng phải vì được lề luật ông Moyse và chịu phép cắt bì mà mình được rỗi đâu; một bởi vì giữ lề luật nên. Đức Chúa Lời cứ sự chân thật trong lòng mà phán xét cùng thưởng phạt mọi người.

24. ‘Như đã có lời chép’, ISAIA. LII, 5.

## TÓM LẠI ĐOẠN III CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Người Judeu so sánh vuối kẻ ngoại thì có phần hơn:

Câu 1: người Judeu có phần hơn;

2: vì đã được Kinh thánh và lời phán hứa Chúa cứu Thế;

3: có nhiều người Judeu chẳng khứng tin;

4: dù vậy lời Đức Chúa Lời chẳng chẳng phi di, một càng sáng ra;

5: thế vậy kẻ có tội làm sáng danh Chúa thì không đáng phải phạt?

6-8: Chúa cất công bằng phán xét thiên hạ mà phạt kẻ có tội.

2° Xét cách ăn nết ở người Judeu thì chẳng hơn kẻ ngoại;

Câu 9: người Judeu cũng là kẻ có tội.

10-18: Kinh thánh làm chứng mọi người chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại, điều là kẻ có tội.

20. lề luật cũ không làm cho khỏi tội, một tỏ ra sự tội.

3° Loài người nên công chính là thế nào?

21. cứ như trong lề luật và các tiên tri làm chứng,

22-28: bởi tin phục Chúa Kirixito thì mới nên công chính;

23. hễ ai tin phục Chúa Kirixito thì được rỗi;

29-30: vì Đức Chúa Lời là Chúa cả thương mọi người;

24: người ta được ơn rỗi nhưng không; nhờ công nghiệp Chúa Jesu Kirixito chuộc tội cho;

25-26: Chúa Kirixito chịu chết chuộc tội, cho được tỏ ra sự tội nặng nề là đường nào, và cho loài người ta được sạch khỏi tội, nên công chính.

27: Người Judeu chẳng có lẽ nào mà phô mình, chẳng nên khinh chê các dân ngoại làm chi.

## ĐOẠN III

1-2. Đức Chúa Lời đã doái thương dân Israel hơn các dân khác vì dân ấy đã được lời sách thánh phán hứa Đấng cứu Thế ra đời.

3. Đã hay, trong dân Israel có nhiều kẻ chẳng khứng tin những lời ấy, mà lại chê chối Đức Chúa Jesu là Đấng cứu Thế ra đời. Song Đức Chúa Lời là Đấng thật thà vô cùng; Người phán hứa lời nào thì làm cho lọn đời ấy; Ngừi chẳng cứ tội kẻ chẳng tin mà phi lời đã phán hứa. Loài người ta càng cứng lòng chống cưỡng, thì lòng thật thà chân chính Đức Chúa Lời càng sáng ra như có lời sách thánh làm chứng.

4. PS. CXV, 11. ‘Mọi người điên là giả trá’, vì yếu đuối hèn mọn, chẳng nên nương cậy, một phải cậy trông Chúa là Đấng thật thà vô cùng mà chớ. – PS. I, 6. ‘Để Chúa được công chính v. v.’ nghĩa là khi Đức Chúa Lời quở trách kẻ có tội, như xưa đã sai ông tiên tri Nathan mà trách phạt vua David, dù ai nấy xét những lời Đức Cháu Lời quở phạt làm vậy thì vốn phải thú thật và ngượi khen Chúa là Đấng rất công chính rất chân thật.

5. Sự loài người ta bội nghịch cùng Đức Chúa Lời, như người Judeu xưa thì chẳng những không phi lời Đức Chúa Lời phán hứa, mà lại làm cho danh Chúa càng sáng ra; cho nên hoặc có kẻ bẻ rằng: tội lỗi loài người ta phạm càng tỏ ra lòng chân chính nhân từ Chúa, lẽ thì Chúa chẳng thịnh nộ và chẳng luận phạt kẻ có tội.

6-8. Hoặc có ai nghĩ làm vậy thì nó hãy biết mình lầm lỡ, vì Đức Chúa Lời là Đấng rất công bằng sẽ phán xét thế gian, chẳng có lẽ nào mà Người phạt kẻ có tội trái lẽ đâu. Chẳng phải sự tội làm sáng danh, một làm ố danh Đức Chúa Lời; song Đức Chúa Lời phép tắc vô cùng lấy sự tội loài người ta phạm làm dịp cho được nhăn lại hay là chữa lại sự dữ bởi đấy mà ra. Thí dụ nhân dịp tội tổ tông phạm, Chúa phán hứa Đấng cứu Thế; bởi kẻ dữ giết các đầy tớ Đức Chúa Lời, thì Đức Chúa Lời càng thêm sự cả sáng cho các đấng ấy, và nhiều thí dụ khác cũng hợp ý mà làm chứng như vậy. Song phải suy rằng những sự lành ấy chẳng phải bởi sự tội hay là bởi kẻ có tội, một bởi lòng Chúa nhân từ, phép tắc vô cùng mà ra. – Cho nên chớ có ai nói dại dột, như có kẻ vu vạ cho ông thánh Bảo Lộc nói như thế, là nên làm sự dữ để có sự lành bởi đấy mà ra. Ấy là sự trái nghịch quá lẽ. – Thật Đức Chúa Lời phạt những người Judeu đã bội lời giao ước Chúa và các kẻ có tội khác thì thậm phải lắm.

9. Câu này nối tiếp câu 1 trên này. Dù người Judeu được những lời Đức Chúa Lời phán hứa mặc lòng, song cũng là kẻ có tội, như lời Kinh thánh sau này làm chứng, vì những lời ấy cũng chỉ về người Judeu nữa.

10-18. PS. XIII, 3. Đã hay mọi người chẳng hư như nhau cả thảy đâu; song ai ai cũng có tính yếu đuối hướng chiều về sự tội.

19. Những lời vừa kể chỉ về hết mọi người, chẳng kì người Judeu và kẻ ngoại, cho nên mọi người phãi xưng mình là kẻ có tội và phải nhờ ơn Chúa cứu thế chuộc, chẳng ai không. Chớ có ai cậy sức riêng mình làm chi.

20. Các lễ phép Sấm truyền cũ chẳng làm được cho ai sạch khỏi tội và nên công chính; phương chi các việc tự nhiên chẳng làm được sự ấy, vì sự rỗi linh hồn quá sức tự nhiên, ai nhờ ơn Chúa phù hộ mới được. Trong Sấm truyền cũ xưa, ai trông đợi tin cậy Chúa cứu Thế mới được rỗi. Các của lễ trong Đạo ông Moyse chẳng qua là hình bóng chỉ của lễ Chúa cứu thế dâng mình trên cây thánh giá mà chớ. – Lề luật cũ răn dạy cho ta biết sự phải sự trái, sự tội sự phúc; song lề luật ấy chẳng có sức làm cho ta sạch khỏi tội. Cũng như của lễ đền tội trong Đạo cũ thì nhắc đến sự tội, song chẳng có sức làm cho sạch khỏi tội thật. GAL. II, 16.

21. Rầy trong Sấm truyền mới ta được nhờ công nghiệp Đức Chúa Jesu làm cho ta sạch khỏi tội và nên công chính. Sự ấy chẳng phải sự mới lạ, vì trong sách thánh Sấm truyền cũ cũng làm chứng như vậy. GEN. XLIX, 10; DEUTER. XVIII, 15; JEREM. XXIII, 6; XXXIII, 16; ISAIA. XLV, 17; DAN. IX, 18. – Ta nên sạch tội công chính bởi ơn thánh sủng phủ vào linh hồn. Song ơn thánh sủng và các ơn phù hộ điều bởi công nghiệp Đức Chúa Jesu chuộc tội mà ra. Trong Sấm truyền cũ xưa cũng phải cậy trông công nghiệp Chúa cứu Thế sẽ ra đời mới được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời.

22. Đức Chúa Jesu là Đấng cứu Thế, các ơn điều bởi công nghiệp Người mà ra: cho nên kẻ tin cậy Người mà ra: cho nên kẻ tin cậy Người mới được rỗi. – ‘Cho mọi người và trên mọi người’, nghĩa là chẳng trừ ai sốt. – ‘Tin phục Người’, nghĩa là sự tin hư không chưa đủ, lại phải vâng theo Người mới hợp lý.

23. Mọi người mắc phải ít là tội tổ tông truyền; cho nên thiếu ơn thánh sủng làm cho được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời.

24. Ơn Đức Chúa Lời là giống quá tính tự nhiên, cho nên chẳng có lẽ nào kẻ có tội lập công bởi sức tự nhiên cho được ơn thánh sủng hay là ơn phù hộ. Hãy xem Theol. Dogm. T. VI, p. 205; p. 474.

25. Đức Chúa Jesu dâng mình trên cây thánh giá làm của lễ đền tội cả và loài người ta. Theol. Dogm. T. V, p. 312.

Việc Đức Chúa Jesu dâng mình làm của lễ đền tội có công trọng vô cùng, mà Người đền tội cách công bằng rư rật vô cùng, cứu chuộc một trật các tội lỗi chẳng kì trong Sấm truyền cũ khi trước hay là các tội lỗi sẽ phạm về sau mãi cho đến tận thế. – Theol. Dogm. T. V, 357.

26. Đức Chúa Lởi hay nhịn các tội lỗi loài người ta đã phạm từ đầu tiên, rồi sai Đức Chúa Con ra đời làm người cho được gánh lấy tội lỗi hết cả và loài người mà đền tội cho công bằng, và ban ơn cho kẻ tin phục Đức Chúa Jesu được rỗi linh hồn.

27-28. Người Judeu chớ khoe mình, vì chẳng phải là bởi lề luật cũ mà mình được rỗi; bèn là bởi nhân đức tin mà thôi, nghĩa là bởi sự tin cậy Đức Chúa Jesu và giữ Đạo Người nên.

29. Giả như lề luật cũ cứu chữa người ta được rỗi, chốc ấy phải đoán dường như Đức Chúa Lời chẳng muốn cứu chữa mọi người, một muốn chữa người Judeu, vì lề luật cũ đã rao giảng cho người Judeu mà thôi. Song chẳng phải thế đâu; Đức Chúa Lời là Chúa mọi người, chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại, và Người muốn cho hết cả và loài người ta được rỗi.

30. Hễ kẻ nào tin theo Đức Chúa Jesu thì điều được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời, chẳng kì người Judeu là kẻ chịu cắt bì hay là những dân ngoại là những kẻ chẳng chịu cắt bì.

31. Sấm truyền mới, là sự tin cậy Đức Chúa Jesu mà được rỗi, chẳng làm cho Sấm truyền cũ phi di; một làm cho lề luật cũ nên lọn trong Sấm truyền mới; vì Sấm truyền mới hợp vuối Sấm truyền cũ đã nói tiên tri về Sấm truyền mới và đã nói về sự tin cậy Đấng cứu Thế cho được rỗi.

## TÓM LẠI ĐOẠN IV, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

Cứ lời Sấm truyền cũ thì làm chứng rằng:

1° Sự nên công chính thì bởi ơn Chúa ban nhưng không cho kẻ tin cậy Chúa;

1-5: như ông Abraham đã nên công chính, nhưng không, bởi tin cậy Chúa, chẳng phải vì cậy nhờ công nghiệp riêng mình, bèn là vì tin phục Đức Chúa Lời mà thôi.

6-8: lời vua David cũng làm chứng như vậy.

2° Hễ ai tin cậy Chúa, chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại điều nên công chính.

9-10: Ông Abraham chưa chịu phép cắt bì thì đã nên công chính.

11: Phép cắt bì không sinh ra sự công chính, bèn là dấu hiệu chỉ về sự công chính đã được rồi.

12: Ông Abraham là tổ phụ những kẻ có lòng tin, chẳng kì người Judeu hay là kẻ ngoại;

13-14: giả như ơn công chính bởi phép cắt bì mà ra thì đức tin ra vô ích; và lời Chúa phán hứa về các dân ngoại thì phi di.

15: Lề luật cũ không làm được cho người ta nên công chính, một nhắc lại sự tội mà thôi.

16-18: Hễ ai bắt chước đức tin ông Abraham thì nên công chính; Chúa phán hứa phần phúc cho các dân thiên hạ vì nhờ công nghiệp Chúa cứu Thế bởi dòng dõi ông Abraham mà ra. Ông Abraham có lòng tin cậy Chúa thế nào thì ta cũng phải giục lòng tin cậy Người như vậy.

19-20: Ông Abraham tin Chúa vững vàng chắc chắn, vì biết Chúa thông minh vô cùng, thật thà vô cùng, phép tắc vô cùng muốn sao nên vậy.

23-25: kẻ có đạo cũng phải giục lòng tin vững vàng như vậy, là phải tin Đức Chúa Jesu chịu nạn, chịu chết và sống lại cho ta được sạch khỏi tội và nên công chính mà được rỗi.

## ĐOẠN IV

1. Sự rỗi linh hồn chẳng phải bởi sức tự nhiên, bèn là bởi ơn làm đầu cội rễ mà ra. Dù ai dùng tài sức tự nhiên thế nào cũng chẳng làm được việc hay là lập công tự nhiên xứng đáng cho được rỗi. Các lễ phép và những việc Sám truyền cũ cũng vậy, chẳng có sức mà làm cho được rỗi. Cho được rỗi phải nên sạch tội nên công chính, phải nên con cái Đức Chúa Lời, giữ ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời cho đến cùng mới được phúc thanh nhàn, hưởng mặt Đức Chúa Lời trên lời. Cho được như vậy cần phải có ơn thánh sủng phú vào linh hồn; lại người lớn phải chịu lấy ơn phù hộ; phải nhờ các nhân đức quá tính tự nhiên phú vào linh hồn, mà trong các nhân đức ấy có nhân đức tin làm đầu cội rễ mở đàng cho được sạch khỏi tội và nên công chính. Ơn thánh sủng, ơn phù hộ, các nhân đức quá tính tự nhiên bởi công nghiệp vô cùng Đấng chuộc tội cứu Thế mà ra; cho nên ai chẳng khứng tin cậy Đức Chúa Jese, thì chẳng được rỗi; dù trong Sấm truyền cũ cũng phải tin cậy cách ngầm làm vậy; chẳng cậy nhờ Đấng cứu Thế thì chẳng còn phép nào khác mà được rỗi. – Ông Abraham được sạch tội nên công chính thì bởi tin cậy Chúa cứu thế, chẳng phải là vì nhờ công nghiệp xác thịt, là công nghiệp bởi sức tự nhiên mà ra.

2. Việc lành tự nhiên chẳng có thể lập công quá tính tự nhiên được mà nên đẹp lòng Đức Chúa Lời và được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lởi. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. VI, p. 142-160; 210-218; 466-468; 473-480. – Ông Abraham được nhờ ơn Đức Chúa Lời mới được đẹp lòng Đức Chúa Lời, chẳng phải vì làm việc lành bởi sức tự nhiên.

3. Sự ấy hợp như lời Kinh thánh rằng: ‘ông Abraham được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời vì người tin lời Đức Chúa Lời phán hứa’. Song sự giục lòng tin như vậy và nhân đức tin điều bởi ơn Đức Chúa Lời, chẳng nương tựa sức tự nhiên đâu. GEN. XV, 6; GAL. III, 6. – Ông Abraham kể là công chính, nghĩa là nên công chính thật, vì trước mặt Đức Chúa Lời chẳng ai kể là công chính ví bằng chẳng phải công chính thật sự. Sự giục lòng tin thì bởi ơn Chúa soi sáng phù hộ; sự nên công chính thì bởi được ơn thánh sủng phú vào linh hồn. Các nhân đức quá tính tự nhiên cũng phú làm một vuối ơn thánh sủng. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. VI, p. 66; p. 19-61; p. 332.

4. Giả như ông Abraham nên công chính bởi việc lành tự nhiên thì sự công chính ấy chẳng còn kể là ơn nữa, một kể là sự tự nhiên. Song công chính bởi ơn Chúa ban nhưng không. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. VI, p. 205-218.

5. Nhân đức tin bởi ơn thánh sủng, chẳng phải bởi sức tự nhiên mà ra.

6. Lời vua David cũng hợp ý ấy mà làm chứng sự được ơn nghĩa cùng Chúa chẳng phải bởi việc tự nhiên người ta làm, bèn là bởi nơi Chúa ban hư không.

7. PS. XXXI, 1. Ơn thánh sủng tha thứ sự gian ác, cất sự tội, làm cho linh hồn sạch khỏi tội đến nỗi, dù trước mặt Chúa thông minh sáng láng vô cùng, sự tội che lấp đi vì nó chẳng còn. Vì chưng nếu nó còn trong linh hồn thì nó che lấp trước mặt Đức Chúa Lời thâu suốt mọi sự làm sao được?

8. ‘Chúa chẳng chấp sự tội’, vì Người đã tha thứ cho.

9. Người Judeu chớ có cậy mình được những ơn ấy bởi phép cắt bì. Vì chưng khi ông Abraham được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời làm vậy thì người chua chịu phép cắt bì; cách khỏi mười lăm năm nữa thì Đức Chúa Lời mới truyền phép cắt bì. GEN. XVII. Phép cắt bì chẳng có sinh ơn thật sự, một chỉ ơn bởi sự tin cậy Đấng cứu Thế mà ra; phép cắt bì cũng là dấu hiệu chỉ sự hãm mình trong lòng, dẹp các tính mê nết xấu.

11. Ông Abraham là tổ phụ thiêng liêng các kẻ tin cậy Chúa cứu Thế, chẳng kì chịu cắt bì hay là chăng.

12. Ông Abraham là tổ phụ chẳng kì những kẻ chịu cắt bì thật hay là cắt bì thiêng liêng, là kẻ bắt chước ông Abraham tin cậy Chúa trước khi người chưa chịu phép cắt bì.

13. Khi ông Abraham chưa chịu phép cắt bì, khi chưa truyền lề luật ông Moyse thì người đã được lời Đức Chúa Lời phán hứa người sẽ làm tổ phụ nhiều dân và dòng dõi người sẽ thêm lên rất nhiều, như ngôi sao trên lời.

Đức Chúa Lòi phán hứa dòng dõi ông Abraham sẽ được thế gian làm cơ nghiệp, nghĩa là các dân thiên hạ điều sẽ suy phục Chúa cứu Thế bởi ông Abraham mà sinh ra. GEN. XVII, 4; XVIII, 18.

14. Các dân thiên hạ được nhờ phần phúc Chúa cứu Thế bởi đức tin mà vâng thei Đạo thánh Người, chẳng phải bởi lề luật cũ đâu.

15. Lề luật cũ chẳng có sức ban ơn và tha hội; một nhắc lại sự tội; kẻ nhờ ơn Chúa cứu Thế, tin cậy Chúa cứu Thế mới được sạch khỏi tội và được rỗi.

16. Dòng dõi ông Abraham là những kẻ tin theo Đấng cứu Thế, chẳng kì bởi dân Judeu hay là bởi các dân ngoại.

17. GEN. XVII, 5. Khi ông Abraham đã già cả chẳng còn trông sinh con được, thì người tin lời Đức Chúa Lời phán hứa mình sẽ làm tổ phụ nhiều dân lớn, vì người biết Đức Chúa Lời là Đấng phép tắc vô cùng, muốn sao nên vậy, phán hứa thế nào thì được như vậy.

18. Xét bề ngoài khi chẳng còn lẽ nào mà trông sinh con được, thì người tin lời Chúa phán hứa rằng: ‘dòng dõi mày sẽ nên nhiều như ngôi sao trên lời’. GEN. XV. 5. Ông Abraham có lòng tin cững vàng là đường nào!

19. Hãy xem GEN. XVII, 17.

20. Nếu ông Abraham, cứ những dấu tích bề ngoài, thì ắt là chẳng còn lẽ nào mà trông được như lời phán hứa; song người cũng tin vững vàng cậy trông Chúa phép tắc vô cùng: bởi đấy ông Abraham có phúc trọng là dường nào.

22. Ông Abraham tin bởi dòng dõi mình, là bởi Chúa cứu Thế, các dân thiên hạ sẽ được ơn phúc; cho nên ông thánh ấy tin cậy Đấng cứu Thế cách ngầm và hóa ra được nên công chính bởi nhờ ơn Chúa cứu Thế.

23-25. Kẻ nào bắt chước đức tin ông Abraham cũng sẽ được nhờ công nghiệp Đức Chúa Jesu chuộc tội và sống lại, như xưa ông Abraham đã được nhờ làm vậy.

## TÓM LẠI ĐOẠN V CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

Ơn công chính hay là ơn thánh sủng rất trọng vì rằng:

1° Có nhiều sự lành, nhiều ơn ích bởi ơn thánh sủng mà ra;

Câu 1: ơn ích thứ nhất, là sự bằng yên, làm hòa cùng Đức Chúa Lời;

2: ơn ích thứ hai, là trông cậy sự cả sáng trên lời;

3: ơn ích thứ ba, là được vui mừng trong sự gian nan;

4: ơn ích thứ bốn, là được vững vàng ở giữa sự gian nan;

Ơn ích thứ năm là Đức Chúa Lời thương yêu ta;

5: ơn ích thứ sáu, là chịu lấy Chúa Thánh Thần;

7-9: ơn ích thứ bảy, là được nhờ công nghiệp Đức Chúa Jesu chịu chết, chuộc tội.

11: ơn ích thứ tám, là sự làm con cái Đức Chúa Lời;

2° So sánh Adam thứ nhất truyền sự tội cho mọi người và Adam thứ hai, là Đức Chúa Jesu, cứu chữa mọi người;

12: bởi tội Adam thứ nhất mọi người mắc phải tội; bởi công nghiệp Adam thứ hai mọi người khác khỏi tội.

15-17: Chúa Kirixito làm ích cho ta hơn là ông Adam làm hai bội phần.

20-21: Lề luật cũ chẳng làm được cho ta khỏi tội; một càng tỏ ra sự tội, bởi nhờ ơn Đức Chúa Jesu thì ta mới biết nên công chính, và được hằng sống đời đời.

## ĐOẠN X

1. trong đoạn này ông thánh Bảo Lộc dạy về những ơn ích bởi ơn thánh sủng làm cho ta nên công chính mà ra. Vậy ơn ấy ta được chẳng phải bởi việc lành tự nhiên hay là bởi việc lề luật cũ, bèn là bởi tin cậy công nghiệp Đức Chúa Jesu là Đấng cứu Thế. – Ơn ích thứ nhất bởi ơn thánh sủng mà ra là sự làm lành, làm hòa cùng Đức Chúa Lời, nên sạch khỏi tội và được ơn nghĩa cùng Chúa.

2. Kẻ tin theo Chúa cứu Thế thì được ơn thánh sủng, ở bậc quá tính tự nhiên, là làm con cái Đức Chúa Lời ở đời này và được hưởng sự cả sáng đời sau.

3. Kẻ được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời vui lòng chịu khốn khó mà lập công cho được nên lọn lành và gia thêm phúc thanh nhàn trên lời. Ai thông công các sự thương khó Đức Chúa Jesu ở đời này thì lại được thông công sự cả sáng Đức Chúa Jesu đời sau.

4. Như thử vàng trong lò lửa thế nào thì tập rèn thử thách nhân đức được trông cậy vững vàng ở giữa những sự gian nan khốn khó thế ấy.

5. Ai trông cậy Đức Chúa Lời vũng vàng chẳng phải hồ ngươi và chẳng luổng công. Sự ấy đã tỏ bởi Đức Chúa Lời thương yêu ta vô cùng, và ban Chúa Thánh Thần ngự trong lòng ta như trong đền thờ, cùng phú ơn thánh sủng, bầy ơn cả Đức Chúa Thánh Thần và các nhân đức quá tính tự nhiên cho đầy rẫy trong linh hồn.

6. Sự Đức Chúa Jêsu phó mình chết vì ta đang làm ngụy nghịch, âu là cũng làm chứng ta có trông cậy vững vàng thì chẳng luổng công đâu. HEBR. XI, 14; I PET. III, 18.

8-10. Đức Chúa Lời tỏ ra lòng thương yêu ta vì khi ta đang còn là kẻ có tội thì Con Người phó mình chết vì ta; cho nên ta càng phải trông cậy vững vàng rằng: Chúa muốn cứu chữa ta cho khỏi hư mất đời đời.

11. Ta được sạch khỏi tội và nên công chính bởi công nghiệp Đức Chúa Jêsu chuộc tội.

12. Bởi tội một người, là ông Adam, hết cả và loài người ta lở nghịch cùng Đức Chúa Lời là thế nào, thì bởi công nghiệp một người, là Chúa cứu Thế, là Đức Chúa Jêsu, thì loài người ta lại được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời thề ấy.—Tội tồ tông truyền là làm sao? Vậy khi Đức Chúa Lời dựng nên ông Adam mà ban tính và tài năng tự nhiên thì cũng một trật Chúa đặt ông Adam ở bậc quá tính tự nhiên, là ban ơn thánh sủng cho được nên con cái Đức Chúa Lời; vả lại những sự lọn lành quá tính tự nhiên ấy thì Đức Chúa Lời muốn cho nó nên của chung cả và loài người ta, chẳng khác gì tùy theo tính loài ngưới ta vậy. Bởi đấy hễ ai được những sự lọn lành ấy mới hợp thánh y Đức Chúa Lời; bằng ai thiếu sự ấy thì không hợp chính mẫu mực Đức Chúa Lời, hóa ra Chúa chê ghét nó là kẻ thù nghịch cùng Người. Đức Chúa Lời đã đặt ông Adam làm chính mẫu mực loài người ta, là thay mặt cả và loài người ta, phần thì cho được thông cảm bản tính và tài năng tự nhiên; phần thì cho được thông những sư lọn lành quá tính tự nhiên ấy.

Song ông Adam chủ ý phạm tội thì phụ ơn Đức Chúa Lời, chẳng khác gì chê chối ơn thánh sủng, cho nên mất ơn ấy; lại cả dòng dõi người, là hết cả và loài người ta bởi người mà sinh ra cũng thiếu những sự lọn lành quá tính tự nhiên Đức Chúa Lời đã định ban cho loài người ta làm con cái đẹp lòng Người.—Cho nên chính nọc độc và dấu vết tội tồ tông truyền trong linh hồn thì ở lại loài người từ khi mới dựng thai, linh hồn thoạt hợp vuối xác bỡi dòng dõi ông Adam cứ thôi thường mà sinh ra, thì linh hồn không được ơn thánh sủng như Đức Chúa Lời đã ban cho ông Adam (và cho tính loài người ta); mà vì ông Adam đã mất thì cả và dòng dõi bởi người mà sinh ra, là hết cả và loài người ta cũng mất (là thiếu một sự cần phải có) hóa ra nên giôn gở lạ Đức Chúa Lời lấy làm giận ghét vì không hợp vuối mẫu mực Người đã truyền.--Ấy là cách thế mọi người mắc phải sự tội ông Adam đã phạm. Bởi sự tội thì có sự chết và những sự khốn khó phần hồn phần xác mà ra.

13. Từ kho tồ tông phạm tội thì liền có sự tội trong thế gian, song khi Đức Chúa Lời truyền lề luật cũ thì sự tội mới bày ra tỏ tường

14. Mọi người đều chết vì mắc tội tồ tông truyền, mà sự chết thì bởi tội tồ tông truyền mà ra. GEN. II, 17. Dù những kẻ chẳng mắc tội riêng thì cũng phải chết. Đức Chúa Jêsu, là Adam thứ hai, đối lại với Adam thứ nhất làm cho cả loài người ta mắc tội và hư đi thế nào, thì Đức Chúa Jêsu, là Adam thứ hai, cứu chữa loài người ta được rỗi cũng thế ấy

15. Đức Chúa Jêsu cứu chữa hết mọi người bởi tội ông Adam đã hư đi; song le Đức Chúa Jêsu là con Đức Chúa Lời ra đời, là Đấng trọng vô cùng, thì cứu chuộc loài người ta cách dư rật vô cùng; dù có trăm nghìn thế gian mặc lòng thì cũng cứu chuộc hết thảy thay.

16. Bởi một tội ông Adam thì hết cả và loài người ta đều hư đi; nhờ công nghiệp Đấng cứu chuộc thì loài người ta chẳng những được khỏi tội tồ tông truyền, mà lại các tội riêng người ta phạm phải

17. Bởi công nghiệp Chúa cứu Thế ta lại được dư rật các ơn tồ tông đã mất.

18. Bởi tội ông Adam mọi người mất phúc thanh thản trên lời là thế nào, thì bởi công nghiệp Chúa cứu Thế, mọi người lại có thề mà rỗi linh hồn.

19. “Nhiêu người,” nghĩa là mọi người

20. Bởi lề luật cũ thì sự tội càng bày tỏ ra. Lề luật cũ chẳng có sức cứu chữa loài người ta cho khỏi tội; nhờ ơn Chúa cứu Thế mới được sạch khỏi tội.

21. Sự tội trong thế gian đã sinh ra rất nhiều, song ơn Chúa cứu Thế cuộc tội cứu chữa loài người thì càng nhiều hơn nữa là dư rật vô cùng.

## TÓM LẠI ĐOẠN VI, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

Kẻ được ơn công chính phải lánh sự tội và ăn ở lọn lành.

Câu 1: Kẻ được ơn công chính chẳng còn nên theo sự tội;

2-11: Kẻ chịu phép rửa tội chết làm một cùng Đức Chúa Jêsu, và phải sống lại cùng Người mà ăn ỏ như người mới.

Đức Chúa Jêsu chịu chết một lần vì sự tội: cũng một lẽ ấy kẻ chịu phép rửa tội phải chết vì sự tội, là chẳng còn phạm tội nữa

Đức Chúa Jêsu sống lại đoạn thì hằng sống vì Đức Chúa Lời; cũng một l4 ấy kẻ chịu phép rửa tội phải hằng sống vì Đức Chúa Lời, là ăn ở lọn lành

14: Nhờ ơn Chúa Kirixitô thì dễ giữ mình lọn lành được

15-18: Ta chẳng còn làm tôi sự tội, một làm tôi Đức Chúa Lời

19-20: trước đã làm tôi sự tội thế nào, rầy phải làm tôi sự công chính thế ấy

21-23: Sự tội làm cho ta chết vô cùng; sự công chính làm cho ta được hằng sống vô cùng

1. Nhân vì sự tội Đức Chúa Lời càng tỏ ra lòng thương yêu loài người ta, đến nổi Hội thánh kể tội ông Adam là tội có phúc là dường nào, vì Đức Chúa Lời sai Con một xuống thế cứu chữa loài người. Nhưng mà sự tội vốn là sự dữ ta phải lánh bỏ, chê ghét; chẳng nên chủ ý phạm tội cho được nhờ ơn Chúa tha tội đâu. Dù thuốc linh nghiệm thế nào mặc lòng, nào có ai cố tình làm cho mình ngã bệnh để nhờ vị thuốc chữa đã ru? Ắt hẳn không, vì sự ấy trái nghịch lắm. Cho nên ta đã được nhờ ơn Chúa cứu Thế mà sạch khỏi tội, nên công chính thì phải quyết chí dốc lòng giữ mình lọn lành.—Theol. Dogm. T. V, p. 345.

2. Bởi ơn Chúa cứu Thế thì đã phá sự tội trong mình ta, sự tội đã chết trong mình ta và ta dường như đã chết về đàng tội lỗi, thì ắt là ta bỏ sự tội cho dứt chẳng còn muốn thuận theo sự tội nữa.

3. GAL. III, 27. Khi chịu phép rửa tội thì ta nên phần mình mầu nhiệm Đức Chúa Jêsu, cho nên khi Người chết vì sự tội thì ta cũng chết làm một vuối Người, chẳng còn dự gì vuối sự tội nữa, vì sự tội đã hủy tuyệt khi Đức Chúa Jêsu chịu nạn chịu chết; án sự tội đã đóng vào cây thánh giá.

4. COL. II, 12. Khi ta chịu phép rửa tội thì chẳng khác gì gìm mình trong máu Đức Chúa Jêsu, chôn vào mồ làm một, cùng Đức Chúa Jêsu, rồi sống lại làm một cùng Đức Chúa Jêsu mà ở như người mới vậy.

5. II TIM. II, 11. Đức Chúa Jêsu là cây, ta là ngành đã chiết vào cây ấy mà nên giống như Đức Chúa Jêsu

6. Đức Chúa Jêsu mặc lấy tính loài người, gánh lấy tội lỗi hết cả và loài người ta, đóng danh nỏ vào cây thập giá hủy tuyệt nó; cho nên ta chẳng còn nên làm tội sự tội nữa.

7. Kẻ chết làm một cùng Đức Chúa Jêsu, nhờ công nghiệp Người thì đã nên sạch khỏi tội

8. Đức Chúa Jêsu chịu lấy tội lỗi ta, ta phải chịu đóng danh vào cây thánh giá làm một cùng Người, phải chôn vào mồ vuối Người và sống lại vuối Người

10. Đức Chúa Jêsu lập công chuộc tội vô cùng trên cây thánh giá mà phá sự tội cho tuyệt, chuộc tội cách dư rật, Người chẳng phải chết nữa, một hằng sống vô cùng trên lời

11. Ta được nhờ công nghiệp chuộc tội thì chẳng nên lại ngã phạm tội nữa, một phải ăn ở lọn lành, làm tội Đức Chúa Lời. Ta là phần mình mầu nhiệm Đức Chúa Jêsu thì phải nên giống Đức Chúa Jêsu mọi đàng: ta chết làm một cùng Đức Chúa Jêsu đã chịu chết chuộc tội, và ta sống lại làm một cùng Đức Chúa Jêsu mà thắng sự tội.

12. Chẳng nên để sự tội chẳng nên dong cho các tính mê tham cai quản trong lòng và trong xác thịt ta. Tính mê tham hay là tính dục chẳng phải là sự tội, nó một bởi tội tồ tông truyền mà ra và hướng chiều cùng mở đàng về sự tôi. Các tính mê ấy điều là dịp cho ta đánh giặc thiêng liêng và lập công; ai sẵn lòng đánh giặc thiêng liêng dẹp các tính mê tham ở đời tạm này, trong xác thịt hay chết, thì sẽ được sự cả sáng vô cùng trên lời.

13. Ai chịu ơn thánh sủng thì xác và linh hồn lở nên đền thờ Đức Chúa Thánh Thần mà phải dùng các tài năng bề trong bề ngoài cho xứng đáng, vì nó là đồ khí dụng Chúa ban để làm tôi Người; sau này xác ta phải sống lại sáng láng, cho nên ta đang còn sống ở đời tạm này thì phải tập rèn xác và ngũ quan cho nó thanh sạch, suy phục linh hồn và làm tôi Chúa.

14. Loài người ta mang tính xác thịt, bởi sức tự nhiên chẳng giũ mình được sạch tội; trong lề luật cũ cũng còn hiếm nghèo, song rầy ta được nhờ ơn Chúa cứu Thế, ai muốn giữ mình sạch tội và dẹp các tính mê xác thịt thì chẳng có khó gì, miễn là có ý ngay lành và chịu lấy ơn Đức Chúa Lời.

15. Dù mà các lễ phép Sấm truyền cũ đã phi đi mặc lòng, các điều răn chẳng có phi đi đâu, một buộc nhặt hơn vì có ơn Chúa Kirixitô phù hộ giúp sức cách dư rật.

16. JOAN. VIII, 34; II PET. II, 19. Không làm tôi hai chúa được; ai làm tội sự tội thì sẽ hư mất, ai vâng lời Đức Chúa Lời thì nên công chính và được rỗi.

17. Khi chưa lở lại Đạo những kẻ ấy suy phục sự tội, song rầy vâng theo phép Đạo chính cho lọn, trong việc làm và cách ăn nết ở cùng được sự công chính Đức Chúa Lời, là ơn thánh sủng phú vào linh hồn

18. Rầy đã được thoát khỏi làm tôi sự tội và được sự công chính thì phải cứ ăn ở lọn lành mà làm tôi Đức Chúa Lời.

19. Như xưa khi chưa đi dạo thì đã phải dùng ngũ quan và mình mầy mà làm tôi ma quỉ xác thịt là thế nào. thì rầy đã lở lại đạo phải dùng tài năng về trong bề ngoài mà làm tôi Đức Chúa Lời. Ấy là sự cần, mà cứ lẽ tự nhiên người ta thường quen suy thì cũng lấy làm phải, phải xứng.

20. Khi tôi làm sự tội thì chẳng suy phục sự công chính, một kẻ là xóng mình chẳng chịu mang ách công chinh phục dịch Chúa, vì chẳng làm tôi hai Chúa được.

21. Sự chết là công lênh sự tội; sự tội làm cho ta chết phần linh hồn và đáng phải chết vô cùng là hư mất đời đời

22. Kẻ được thoát khỏi sự tội, làm tôi Chúa thì được ơn thánh sủng, nên công chính ở đời này và trông được hằng sống trên lời.

23. Sự tội làm cho ta chết vô cùng, ơn Đức Chúa Lời làm cho ta được hằng sống vô cùng. Kẻ lành lập công đáng thưởng trên lời, phải nhờ ơn Chúa, mới lập cong được như vậy

## TÓM LẠI ĐOẠN VII, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Lề luật cũ chẳng buộc kẻ được ơn công chính:

Câu 1-6: vì lề luật cũ đã phi đi rồi; người cũ thuộc về lề luật cũ, song nguời cũ đã chết rồi, đã dóng danh vào cây thánh giá và đã sống lại nên như mới. Vậy người mới thì thuộc về Đức Chúa Jêsu chẳng có thuộc về lề luật cũ đâu

2° 7, Dù lề luật cũ truyền những sự lành và cấm những sự trái, song le nhân dịp lề luật thì tính mê dấy nghịch; vì chưng bởi có lề luật thì những sự tội sự cấm càng bày tỏ hơn;

8-13: bởi đấy khiêu khích các tính mê, vì”, vốn những tính hướng chiều về sự trái nghịch, sự cấm

12: Song lề luật cũ hành thánh, công chính

14: vì lề luật cũ bởi trên lời, bởi Đức Chúa Lời mà ra

15-16: Lương tâm và lòng thần cũng làm chứng lề luật cũ truyền sự công chính, và lòng thần yêu chuộng những sự lề luật truyền. Trong mình ta chỉ có lòng thú và các tính mê dấy nghịch vuối lề luật mà thôi

17-24: Sự tội chẳng phải bởi lề luật, một bởi lòng thú và bởi các tính mê tham mà ra. Loài người phải tình dục và lòng thú cai trị trong mình thì khốn nạn lắm, chẳng khác gì tính loài người xé đôi mà có hai kẻ thù nghịch, là lòng thần là lòng thú hằng đối địch nhau liên

25: Nhờ ơn Chúa Kirixitô lòng thần mới thắng được lòng thú

1. Ông thánh Bảo Lộc luận lẽ vưới người Juđêu mà làm chứng lề luật cũ, là các phép lễ Sấm truyền cũ chẳng còn buộc vì đã mãn hạn phi đi rồi. Người dùng thí dụ phép vợ chồng mà rằng: khi người chồng còn sống thì vợ thuộc về chồng nhặt phép, không thể lìa bỏ được; song hễ người chồng chết rồi thì vợ được sự thong dong, đã đứt dây phép vợ chồng, vợ chồng còn phải suy phục người chồng, vì người chồng đã qua đời thì chẳng còn quyền gì mà truyền dạy vợ mình nữa.—Về lề luật cũng phải đoán như vậy. Bao lâu lề luật ông Moyse còn thành thì buộc người Juđêu phải vâng giữ; song rầy các lễ phép ông Moyse đã mãn hạn phi đi rồi, vì các lẽ phép ấy dẫn dàng về Chúa cứu Thế, mà Chúa cứu Thế, là Đức Chúa Jêsu, đã ra đời; cho nên người Juđêu chẳng còn phải tuân cứ Sấm truyền cũ, một phải tin phục Đức Chúa Jêsu và vâng theo Sấm truyền mới. Ấy tóm tắt lại, ông thánh Bảo Lộc luận lẽ vuối người Juđêu thì làm vậy.

“Hễ bao lâu người ta còn sống thì lề luật cai trị người ta:” nghĩa là khi người ta chết thì chẳng còn thuộc về lề luật, chẳng còn buộc phải giữ; vả lại khi lề luật phi đi cũng chẳng còn buộc phải giữ nữa

3. Cứ lời ĐEUTER. XXIV, 1. Ông Moyse đã dong tha cho người Juđêu rẫy vợ chồng cùng kết bạn vuối người khác; song cứ chính phép vợ chồng Đức Chúa Lời đã lập thì chẳng được như vậy.

4. Bởi Đức Chúa Jêsu, là Chúa cứu Thế, đã chịu chết chuộc tội, thì Sấm truyền cũ là lề luật, lễ phép ông Moyse đã mãn hạn phi đi rồi, cho nên chẳng còn buộc phải giữ nữa, vì lề luật cũ dường như đã chết rồi. Vả lại trong anh em, nguồi cũ đã chết làm một cùng Đức Chúa Jêsu trên cây thánh giá và khi chịu phép rửa tội thì sinh lại, nên người mới chẳng còn thuộc về lề luật cũ, một thuộc về Đức Chúa Jêsu cho được nhờ ơn Người mà sinh ra hoa lái lập công trước mặt Đức Chúa Lời.

5. Trong Sấm truyền cũ các lễ phép điều là hình bóng chỉ về ơn Chúa cứu Thế, song các lễ phép ấy chẳng có sinh ơn được, chẳng có thêm sức cho ta lập công cho đáng thưởng đời sau, chẳng có phù hộ giúp sức cho được chống lả tính mê xác thịt.—Lề luật cũ, dù là sự lành mặc lòng, song nhắc lại sự tội mà hóa ra khiêu khích các tính mê tham, vì tính loài người hay hướng chiều về sự trái nghịch, về những sự luật phép cấm. Đàng khác, lễ phép cũ chẳng có thông ơn thánh sủng, ơn phù hộ, để làm việc lành phúc đức quá tính tự nhiên cho đáng thưởng trước mặt Đức Chúa Lời.

6. Trong lề luật cũ ta còn mang người cũ, ta cứ lề luật, là chữ đen, chẳng sinh ơn trong lòng; song rầy ta đã sinh lại, nên người mới, nhờ ơn Chúa cứu Thế mà sinh ra hoa lái thiêng liêng trước mặt Đức Chúa Lời.

7. Lề luật cũ là sự thánh; song vốn lề luật càng tỏ ra sự tội thì mở dịp cho các tính mê tham càng dấy lên, vì tính loài người hay hướng chiều về sự tội

8. “Sự tội,” nghĩa là tình dục. Tình dục gọi là sự tội vì bởi tội ông Adam mà ra, mà lại làm cho tính loài người hướng chiều về sự tội; song thật tình dục chẳng phải là sự tội, sự dữ, mà lại mở dịp cho được tập rèn và đánh giặc thiêng liêng.—Khi chưa có lề luật răn cấm tỏ tưởng (EXOD. XX, 17), thì cứ tính tự nhiên loài người ta chưa biết rõ ràng buộc phải hãm tính mê tham, mà hóa ra tính mê tham không rấy lên mạnh, hễ có lề luật răn cấm thì tình dục vốn phải khiêu khích, vì tính loài người hay hướng chiều về sự trái, vui thích lỗi phạm những sự lề luật cấm.—Sấm truyền cũ có chuẩn đích, ý cùng này, là dẫn dàng về Đấng cứu Thế ra đời mà chuộc tội cho thiên hạ

9. “Khi trước ta v. v.,” ông thánh Bảo Lộc nói chung thay mặt loài người ta, nghĩa là khi Đức Chúa Lời chưa truyền lề luật cũ, người ta chưa biết tỏ tình dục là sự bởi tội tồ tông đã phạm mà ra, một kề nó là sự tùy theo bản tính tự nhiên loài người ta. Khi đã truyền lề luật cũ đoạn thì mới biết tỏ tội tồ tông truyền và tình dục, tính mê tham bởi đấy mà ra. Khi ấy, nhân dịp lề luật cũ, tính dục dấy lên trong lòng vì có lề luật nhắc lại sự tội và răn cấm rằng; chớ mê tham. “Sự tội,” nghĩa là tình dục.

10. Lề luật ông Moyse là sự tốt lành, bởi đấy được sự sống, vì vâng theo thánh ý Đức Chúa Lời. LEV. XVIII, 5; ĐEUT. V, 33; GAL. III, 12. Song bởi lề luật nhắc lại sự tội mà răn cấm rằng: chớ mê tham, thì khiêu khích tình dục hướng chiều về sự tội, mở dịp sa ngã phạm tội mà chết phần linh hồn. Có lời ông thánh Augustinô hợp ý ấy mà rằng.

11. “Sự tội.” là tình dục hay là tính mê tham. Nhân dịp lề luật, tình dục dấy lên, thúc giục lỗi lề luật hóa ra sinh sự tội.

12. Vậy lề luật tốt lành và thánh mà truyền sự lành, cấm sự dữ, I TIM. I, 8; song tình dục mê ước những sự trái lề luật và mở dàng tội lỗi.

13. Chẳng phải lề luật sinh ra sự tội, bèn là tình dục chống cưỡng lề luật thì sinh ra sự tội; nhân dịp lề luật truyền dẹp tính xác thịt thì xác thịt đấy nghịch vuối lề luật mà làm cho ta sa ngã phạm tội: bởi đấy đã tỏ ra tính mê xác thịt là sự khốn nạn, hướng chiều về sự tội kể chẳng xiết.

14. Lề luật răn dạy những sự lọn lành, song bởi tội ông Adam thì ta mang tính xác thịt hướng chiều về sự tội, chẳng khác gì phải bán về sự tội và làm tôi ma quỉ. Dù vậy mặc lòng, loài người ta chẳng mất tính thong dong đâu; còn có thể chống là tính xác thịt được.

15. Trong mình ta có lòng thần và lòng thú: lòng thần thì muốn sự lành; song lòng thú rấy nghịch vuối lòng thần và mở đàng cho ta ưa thích sự dữ cùng sa ngã phạm tội; thật ra yêu chuộng sự lành, song bởi tính yếu đuối, thì làm sự dữ, là sự tái nghịch vuối lề luật.

16. Lòng thú nghịch vuối lề luật, còn lòng thần thì hợp vuối lề luật

17. Chẳng phải lòng thần muốn sự dữ, bèn là lòng thú hướng chiều và mở rộng về sự dữ. “Sự tội ở trong mình ta:” nghĩa là tình dục mê tham ở trong mình ta; tình dục chẳng phải sự tội, song le gọi làm vậy vì bởi sự tội ông Adam mà ra cùng mở đàng về sự tội.

18. Lòng thần và lòng thú điều thuộc về tính loài người. Đầu trước khi tồ tông chưa phạm tội thì lòng thú ngay lành, không hướng chiều về sự tội, không làm cho loài người mê sắc dục tội lỗi. Khi loài người đã phạm tội đoạn thì lòng thú mới dấy nghịch làm cho loài người ta mê đàng tội lỗi, hóa ra loài người ta phải cầm giữ tính xác thịt mới làm được sự lành và lành sự dữ. Thật bởi tội ông Adam tính loài người chẳng có mất sự thong dong, muốn chống lả tính xác thịt thì được; song bởi tình dục dấy nghịch vuối lòng thần và lòng thần đã ra yếu đuối thì loài người ta hay theo tính mê tham mà ngã phạm tội

20. “Sự tội ở trong mình ta:” nghĩa là lòng thù hay tình dục rấy nghịch vuối lòng thần

21. Ai nấy thấy trong mình lòng thần lòng thú nghịch nhau, chống lại vuối nhau. Ông thánh Bảo Lộc nói về mình, song có ý chỉ chung về loài người ta.—“Có lề luật v. v.”, là tình dục, tính mê tham.

22. Lòng thần ưa thích sự lành, hợp vuối lề luật Đức Chúa Lời; còn lòng thú thì hướng chiều về đàng trái cùng mê về sự tội

23. Tính xác thịt, cũng là lòng thú hay là tình dục, là kẻ thù nghịch trong linh hồn làm cho ta sa ngã phạm tội và làm tôi mà quỉ

24. Ông thánh Bảo Lộc nói chung, thay mặt cả và loài người ta. Hết cả và loài người bởi tội ông Adam thì làm tôi ma quỉ; trong mình phân rẽ làm đôi, tình dục đối nghịch vuối lòng thần. Bởi đấy loài người hằng phải đánh giặc, dẹp tính xác thịt liên mà năng ngã thua chước cám dỗ, hóa ra khốn nạn là đường nào

25. Nhờ ơn Đức Chúa Jêsu chuộc tội thì ta khỏi tội tồ tông truyền và các tội riêng. Thật ra chẳng khỏi tình dục, song ta được ơn phù hộ giúp sức chống lả tình dục, cho nên tình dục ấy lở nên dịp tốt cho được thắng trận thiêng liêng và lập công trước mặt Đức Chúa Lời. Ta hãy còn mang tính xác thịt trong mình, song ta nhờ ơn Chúa Kirixitô thì thắng được các tính mê ấy.

## ĐOẠN VIII

Kẻ thuộc về Đức Chúa Jêsu Kirixitô chẳng còn thuận theo tính mê tham, một vâng theo ơn Chúa Thánh Thần thì chẳng còn mắc phải sự gì đáng luận phạt. Đức Chúa Jêsu đã gánh lấy và chuộc tội thì cứu chữa ta cho khỏi sự tội và sự chết. Ta chớ yêu chuộng những sự thuộc về tính xác thịt, bèn là hãy yêu chuộng những sự thuộc về Thánh Thần. Nếu Chúa Thánh Thần ngự trong lòng ta thì ta mới thuộc về Chúa Kirixitô mà được sống trong linh hồn và sẽ được hằng sống cùng sống lại phần xác nữa. Ai vâng phục Chúa Thánh Thần giục lòng thì mới làm con cái Đức Chúa Lời và được gọi Đức Chúa Lời là Cha. Ta làm con cái Đức Chúa Lời thì sẽ được kế nghiệp Đức Chúa Lời làm một cùng Đức Chúa Jêsu; ai thông công sự thương khó Đức Chúa Jêsu ở đời này, thì lại được thông công sự cả sáng Đức Chúa Jêsu đời sau; các sự khốn khó thế gian này dù rất nhiều thế nào sánh vuối sự cả sáng vinh hiền trên lời thì vi chẳng bằng. Mọi loài, chẳng kì loài người hay là loài vô linh tính, điều ước ao khao khát sự cả sáng vinh hiền Chúa sắm đề cho kẻ làm con cái Người; mà bao lâu chưa được sự cả sáng ấy thì than thở khổ sở; ta hãy vững vàng trông cậy sự cả sáng đời sau con mắt xác thịt xem chẳng thấy; Đức Chúa Thánh Thần giúp sức cho ta, than thở cầu xin vuối ta cách thiết tha kể chẳng xiết; hễ là có lòng kính mến Đức Chúa Lời gặp phải sự gì ở thế gian này, thì điều làm ích phù giúp cho được tấn tới mà càng nên lọn lành. Đức Chúa Lời thương yêu những kẻ nên giống như Đức Chúa Jêsu; Đức Chúa Lời đã phó con một Người và ban mọi sự lành cho kẻ ấy. Đức Chúa Jêsu bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Lời, mà ta kính mến Đức Chúa Jêsu cho lọn, chẳng có lời nào, vật gì làm được cho ta lìa bỏ Người.

## TÓM LẠI ĐOẠN VIII, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° 1-8: Nhờ công nghiệp Chúa cứu Thế, bởi ơn Chúa Thánh Thần, cũng là Chúa Thánh Thần Đức Chúa Jêsu, vì Chúa Thánh Thần bởi Ngôi thứ nhất và Ngôi thứ hai mà ra, thì kẻ tin phục Chúa cứu Thế được ơn thánh sủng làm cho mình sạch khỏi tội và được ơn phù hộ giúp sức cho được chống lả lòng thú và tình dục.

2° 9-11: Bởi nhờ Chúa Thánh Thần ngự trong lòng kẻ lành thì được trông cậy sự cả sáng trên lời

14: kẻ lành làm con cái, Đức Chúa Lời;

15: vì có lòng kính mến Đức Chúa Lời;

16: Chúa Thánh Thần cũng làm chứng kẻ lành là con cái Đức Chúa Lời.

17: Ta là bạn kế nghiệp vuối Đức Chúa Jêsu, miễn là chịu sự thương khó làm một cùng Đức Chúa Jêsu.

18: Các sự khốn khó đời này không xứng được sự cả sáng.

19-22: Các loài vô linh tính cũng trông mong sự cả sáng đời sau.

23-27: Chúa Thánh Thần soi sáng mở lòng cho ta cậy trông sự cả sáng đời sau.

28-31: Chúa không lìa bỏ ta, một thương ta, lo liệu cho mọi sự ta gặp phải giúp ta nên lọn lành và được rỗi

32-34: Đức Chúa Lời và Đức Chúa Jêsu đã tỏ ra lòng thương yêu ta là đường nào.

35-39: Cho nên chẳng có sự gian nan khốn khó nào làm được cho ta lìa bỏ Đức Chúa Lời và Đức Chúa Jêsu.

1. Ta nhờ công nghiệp Đức Chúa Jêsu chuộc tội thì được sạch khỏi tội, hóa ra được làm con cái Đức Chúa Lời và đáng hưởng phúc thanh nhàn. Thật ta còn mang tính xác thịt trong mình; song nhờ ơn Đức Chúa Jêsu phù hộ thì ta chống lả được chẳng những không phải thiệt hài mà lại lập công.

2. Ông thánh Bảo Lộc nói chung thay mặt những kẻ tin theo Đức Chúa Jêsu mà được nhờ ơn chuộc tội. Nhờ công nghiệp Đấng cứu Thế thì Chúa Thánh Thần ngự trong lòng ta phú ơn thánh sủng, các nhân đức quá tính tự nhiên, bầy ơn cả và các ơn phù hộ giúp sức cho được ăn cho xứng đáng kẻ làm con cái Đức Chúa Lời, chống lả tính mê xác thịt hướng chiều về sự tội.

3. Lề luật cũ chẳng có thể chuộc tội được vì chẳng sinh được ơn thánh sũng làm cho sạch khỏi tội và chẳng thông ơn phù hộ giúp sức cho được chống lả tính xác thịt. Đức Chúa Con ra đời làm người, nên giống như ta mọi dàng, trừ sự tội; người gánh lấy sự tội và đền vì sự tội. Nhờ ơn bởi công nghiệp Người thì ta được sạch khỏi tội và nên công chính; lại được ơn phù hộ giúp sức chống lả tính mê xác thịt và làm việc lành lập công trước mặt Chúa

4. Ta nhờ công nghiệp Đức Chúa Jêsu thì chịu lấy Chúa Thánh Thần, được ơn thánh sủng, ơn phù hộ mà chống lả tính mê xác thịt và ăn ở cho xứng đáng kẻ làm đền thờ Chúa Thánh Thần

5. Kẻ cứ lòng thú thì ưa thích những sự hợp với tình dục hay là tính xác thịt; còn kẻ ở lòng thần và được nhờ ơn Chúa Thánh Thần thì yêu chuộng những sự đẹp lòng Chúa Thánh Thần

6. Kẻ hay theo tính xác thịt thì sẽ mắc phải sự tội, chết phần linh hồn ở đời này và chết vô cùng đời sau; còn kẻ yêu chuộng những sự đẹp lòng Chúa Thánh Thần thì sẻ được sự hằng yên, sự sống phần linh hồn ở đời này và được hằng sống vô cùng đời sau

7. Vốn lòng thú hướng chiều về sự tội, mở dàng lỗi phạm các điều răn, hóa ra thù nghịch cùng Đức Chúa Lời; Chúa vốn ghét tính xác thịt là sự bởi tội mà và mở dịp tội.

9. Kẻ được chịu phép rửa tội thì nên đền thờ Chúa Thánh Thần và được ơn thánh sủng phú vào linh hồn mà chẳng còn theo tính xác thịt, một ăn ở như người mới, là sống lại làm một cùng Đức Chúa Jêsu. Kẻ chẳng được chịu lấy Chúa Thánh Thần và ơn thánh sủng thì mắc phải sự tội mà chẳng thuộc về Đức Chúa Jêsu được. Chúa Thánh Thần gọi là Thánh Thần Chúa Kirixitô, vì Chúa Thánh Thần là Ngôi thứ Ba bởi Đức Chúa Chúa Cha và Đức Chúa Con mà ra.

10. Ai thuộc về Đức Chúa Jêsu thì chịu lấy Chúa Thánh Thần và được ơn thánh sủng làm cho mình nên công chính; song kẻ ấy cũng phải chết vì phần xác là công lênh tội tồ tông truyền.

11. Ngày tận thế mọi người sẽ sống lại, kẻ dữ phải sự tối tăm; kẻ lành được sáng láng vì kẻ lành đã làm đền thờ Đức Chúa Thánh Thần đang khi còn sống ở đời này.

12. Ta thuộc về Đức Chúa Jêsu, làm đền thờ Chúa Thánh Thần, được ơn thánh sủng phú vào lòng ta thì ta chẳng còn nên làm tôi tính xác thịt nữa

13. Kẻ làm tôi tính xác thịt thì chết phần linh hồn, chết vô cùng đời sau và phải sống lại cách tối tăm xỉ nhục gở lạ. Phải dùng ơn Chúa Thánh Thần mà dẹp cái tính xác thịt mới được sống phần linh hồn, được sống vô cùng và được sống lạ sáng láng.

14. Kẻ làm con cái Đức Chúa Lời là những kẻ vâng theo ơn Đức Chúa Thánh Thần soi sáng mở lòng.

15. Bởi ơn thánh sủng ta làm con cái Đức Chúa Lời, mà khi khấn nguyện thì gọi Người là Cha, tiếng Aramea là “Abba”, tiếng heberêu là “Ab.” Đức Chúa Jêsu là Con thật Đức Chúa Lời, phần ta thì là con mày. Hãy xem Theo!. dogm. VI, p. 53,

17. Ta là con cái Đức Chúa Lời và là anh em Đức Chúa Jêsu, miễn là ta nên giống như Đức Chúa Jêsu, chịu sự khốn khổ bằng lòng làm một vuối Người. Ai muốn nên giống như Đức Chúa Jêsu thì phải vác cây thánh giá mà theo chân Người.

18. Con mắt loài người chưa hề xem thấy, lỗ tai chưa hề nghe thấy và trí khôn suy hiểu chẳng được phúc thanh thản đời sau Chúa sắm đề cho kẻ có lòng kính mến Người ở đời này.

19. Các loài vô linh tính điều trông mong, chờ đợi ngày tận thế, Chúa ban sự vinh hiền cho các kẻ làm con cái Đức Chúa Lời, là thiên thần và loài người ta, vì bấy giờ lời đất cũng sẽ lở lên như mới. ISAIA. LXV, 25; II PETB. III, 13; APOCAL. XXI, 1.

20. Đức Chúa Lời dựng nên các loài vô linh tính cho được làm ích cho loài người; cũng có khi loài người dùng những vật ấy về sự trả giá tội lỗi; ngày tận thế những loài vô linh tính cũng sẽ được khỏi sự dữ ấy. Các loài ấy vướng mắc tội lỗi bởi loài người ta. Có kẻ thờ lạy mặt lời, mặt lang, ngôi sao; có kẻ dùng các loài, các vật cách k nên, làm mất lòng Đức Chúa Lời; cho nên khi Đức Chúa Lời ra lý đoán cho loài người ta thì cũng một trật ra lý đoán cho lái đất và các giống vô linh tính. GEN. III, 17; khi phạt thiên hạ phải lụt cả thì các giống vô linh tính cũng vướng mắc nữa. Các loài vô linh tính cũng trông mong cho khỏi suy phục kẻ có tội.

21. Đến ngày tận thế và các loài vô linh tính sẽ được cứu chữa là lở nên như mới. II. PETR. III, 13.

22. Các loài vô linh tính loài người ta dùng về dàng tội lỗi mà ra như vô phúc bởi tại tội loài người thì đau đớn lao khổ muốn lở nên như mới; cũng như đàn bà đang sinh dau dớn khổ sở cho đến khi sinh đẻ con đoạn mới được bằng yên. Đến ngày tận thế các loài vô linh tính cũng sẽ được nhờ Đức Chúa Jêsu cứu chữa, được khỏi làm tôi kẻ có tội cùng lở nên như mới vậy.

23. Phương chi các kẻ làm con cái Đức Chúa Lời và đã được chịu lấy Chúa Thánh Thần than thở và trông mong cho đến khi sống lại và được sự vinh hiền kẻ làm con cái Đức Chúa Lời cho lọn

24-25. Đến đời sau ta sẽ được sự cả sáng làm vậy, cho nên ta phải giục lòng trông cậy vững vàng; vì vậy phải sẵn lòng chịu sự khốn khó mà trông cậy như vậy.

26. Đức Chúa Thánh Thần giúp sức cho ta trông cậy vững vàng. Người ngự trong lòng ta, như trong đền thờ, than thở vuối ta, cầu nguyện vuối ta cho ta biết phải khấn cầu than thở cùng Đức Chúa Lời là thế nào.

27. Ta nhờ ơn Chúa Thánh Thần mà khẩn nguyện thì Đức Chúa Lời đã nghe vì ta cầu xin những sự vừa thánh ý Đức Chúa Lời. Chớ có ai cậy sức riêng mình mà cầu nguyện, phải cậy nhờ ơn Chúa Thánh Thần soi sáng mở rộng mới cầu nguyện nên.

28. Kẻ lành nhờ ơn Chúa Thánh Thần mà kính mến Đức Chúa Lời, hễ gặp phải sự gian nan khốn khó thì chờ lo sợ, chờ sờn lòng, một hãy tin vững vàng Đức Chúa Lời phù hộ giữ gìn che chở, thì những sự gian nguy sẽ lở nên dịp tốt cho mình càng được ích về phần linh hồn; Chúa chẳng có bỏ kẻ có lòng mến Người bao giờ.—“Là những kẻ v. v.,” nghĩa là những kẻ Đức Chúa Lời đã định kén chọn mà ban ơn cho được rỗi hay là ban sự cả sáng trên lời nữa

29. “Kẻ Người đã biết trước,” nghĩa là những kẻ Đức Chúa Lời đã định kén chọn mà ban ơn cho được rỗi, mà Chúa từ trước vô cùng biết là kẻ vững vàng, giữ ơn nghĩa cùng Người cho đến chết. Vậy Đức Chúa Lời phân định cho những kẻ ấy được nên giống như Đức Chúa Jêsu, là thông công những sự thương khó Người ở đời này và sự cả sáng Người đời sau. “Đề Người làm con trưởng v. v.,” nghĩa là Đức Chúa Jêsu, là Chúa cứu Thế, là con Đức Chúa Lời ra đời thì làm đầu các kẻ được sự cả sáng trên lời.

30. Những kẻ Chúa phân định kén chọn như đã nói trước này thì từ trước vô cùng Người định ban ơn gọi nó tin Đạo, lại ban ơn cho nó nên công chính mà giữ ơn nghĩa cùng Chúa cho đến chết; vả lại kẻ giữ ơn vững vàng cho đến chết thì Chúa từ trước vô cùng cũng phân định ban cho nó sự cả sáng trên lời.

31. Đức Chúa Lời tỏ ra lòng thương ta quá bội làm vậy thì ta chẳng nên dái sợ các kẻ thù, vì chẳng có sự gì làm hại ta được, một lở nên dịp tốt cho ta được tấn tới một ngày một hơn.

32. Đức Chúa Lời đã sai Đức Chúa Con ra đời cứu chữa ta thì ắt là chẳng có ơn nào mà Người chẳng săn lòng ban cho ta được rỗi. Cho nên ta phải vững vàng tin cậy kính mến Đức Chúa Lời

33. Đức Chúa Lời đã tõ ra lòng thương vô cùng phân định ban ơn, làm cho ta nên công chính, thí ắt là Chúa chẳng lìa bỏ tat.

34. Đức Chúa Jêsu đã chịu nạn chịu chết, sống lại, lên lời mà hằng bầu cử cho ta, lẽ nào mà ta sợ ai luận phạt ta ru? Ắt là chẳng có sự gì làm được cho ta lìa khỏi Đức Chúa Jêsu.

35. Đức Chúa Jêsu đã tỏ ra lòng thương yêu ta vô cùng, mà ta hết lòng kính mến Người, lả ơn nghĩa Người; cho nên chẳng có sự gì làm được cho ta lìa khỏi Đức Chúa Jêsu. Thà rằng chịu mọi sự khốn khó, thà chết, chẳng thà lìa bỏ Người.

36-37. Ps. XI.III, 22. Kẻ có lòng kính mến Đức Chúa Lời phải chịu nhiều sự khốn khó vì sự Đạo. Song vì lòng kính mến Đức Chúa Lời cùng bởi ơn Đức Chúa Lời phù hộ giúp sức cho thì ta chịu những sự khốn khó ấy cho bằng lòng.

38. “Sống chết,” nghĩa là dù cho được giữ sự sống hay là khỏi sự chết thì cũng chẳng chối Đức Chúa Lời hay là chối sự Đạo.—“Dù thiên thần v. v.,” nghĩa là dù các kẻ cầm quyền cả v. v, hay là các quỉ thần v. v.—“Dù sự đang có hay là sự sau,” nghĩa là những sự lành dữ đang có hay là sẽ xảy ra sau.

39. Nghĩa là dù sự sang trọng hèn hạ v. v. Chẳng có vật nào làm hại ta được, miễn là ta chủ ý vững vàng. Ta có tính thong dong, chỉ có sự phụ ơn, lìa bỏ Đức Chúa Lời làm hại ta được mà thôi. Hễ ta có ý ngay thật, hợp làm một cùng Đức Chúa Lời thì chẳng có sự gì làm được cho ta ngã phạm tội. Ông thánh Augustinô nói rằng: Đức Chúa Lời đã xích ma quỉ vào cột, nó sủa được, nó giọa nạt được, song chẳng có ép ta phạm tội được.

## ĐOẠN IX

Ông thánh Bảo Lộc lo buồn đau đớn vì thấy trong dân Israel là kẻ dòng dõi thân thích người có nhiều kẻ chẳng được rỗi; người sẵn lòng chịu vạ lìa xa Chúa thay vì dân mình, miễn là kẻ ấy được rỗi. Trong Israel có nhiều kẻ hư mất, thế thì những lời thuở xưa đã phán hứa cho Israel có phi đi chăng? Chẳng phải thế đâu. Chẳng phải tông giống phần xác là dân Chúa, bên là dòng dõi thiêng liêng Chúa kén chọn chẳng kì trong Israel hay là trong các dân ngoại. Chúa kén chọn kẻ này, để người kia hư mất chẳng phải bất công đâu. Hễ kẻ nào sẵn lòng tin phục Chúa thì sẽ được rỗi, chẳng kì người Juđêu hay là dân ngoại. Kẻ trong Israel hư mất điều bởi chẳng khứng tin, một cậy sức mình cùng việc lành mình, phụ ơn Chúa, hóa ra tối tăm cứng lỏng và hư hoại.

## TÓM LẠI ĐOẠN IX CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° 1-5: Ông thánh Bảo Lộc thấy dân Juđêu phải loại ra thì lo buồn thương tiếc mà săn lòng chịu thiệt hại và bỏ mình đi cho được cứu chữa dân mình.

2° 6-13: Dù trong dân Chúa nhiều người phải loại ra thì lời Chúa phán hứa cho các tồ phụ chẳng có phi đi

Câu 6: Dòng dõi ông Abraham là dòng dõi thiêng liêng;

7-9: tích ông Isaac làm chứng sự ấy: Ismael phải loại ra;

10-13: tích ông Jacob cũng vậy: Esau phải loại ra.

3° Đức Chúa Lời làm như vậy thì chẳng có bất công.

15-16: vì Chúa ban ơn nhưng không, chẳng ai lập công được bởi sức riêng mình cho đáng được ơn;

17-18: tích vua Pharao cũng hợp ý ấy.

19-21: Chẳng nên đoán xét việc Chúa đoái thương kẻ này hơn kẻ khác. Thí dụ thợ gốm.

22-24: Trong sự Đức Chúa Lời thưởng phạt thì Người tỏ ra lòng nhân từ và sự công bằng vô cùng.

25-29: Trong Sấm truyền cũ đã nói tiên tri về người Juđêu phụ ơn và phải loại ra cùng về các dân ngoại vâng theo ơn Chúa gọi mà được rỗi.

30-33: Kẻ hư mất thì bởi tại tội mình, vì nó cứng lòng chẳng khứng tin phục Chúa cứu Thế

1. Nghĩa là Đức Chúa Jêsu và Chúa Thánh Thần làm chứng ta nói sự thật.

2. Ông thánh Bảo Lộc đau đớn làm vậy vì nhiều người trong dân Israel chẳng tin Chúa cứu Thế là Đức Chúa Jêsu mà hư đi đời đời.

3. Như Đức Chúa Jêsu bởi lòng thương yêu ta gánh lấy tội lỗi thiên hạ cùng nên như vô phúc ít lâu cho đến khi chuộc tội đoạn; cũng một lẽ ấy ông thánh Bảo Lộc bởi lòng thương người Juđêu muốn chịu vạ thay vì anh em. Chẳng khác gì người nói rằng: giả như ta có phó mình thế được mà chịu vạ thay mặt anh em yêu dấu, thì ta sẵn lòng phó mình như vậy. Song trước mặt Đức Chúa Lời sự thế thì chẳng sao được: chẳng có lẽ nào mà có ai ước ao hư mất đi cho được cứu chữa anh em. Lời ông thánh Bảo Lộc nói làm vậy làm chứng người có lòng thương tiếc anh em là dường nào.—“Anathema,” nghĩa là phải loại ra, phải vạ kề là vô phúc, phải nguyền rủa, đáng hủy hoại. Trong kinh thánh Sấm truyền cũ, vốn dùng tiếng ấy thì làm vậy: hễ người nào hay là thành nào phải Anathema, thì nó phải phá đi cho tuyệt.

4. Dân Israel rất trọng vì làm con cái Chúa, có đền thánh Đức Chúa Lời ngự, có điều ước Chúa, sách thánh và lề luật; lại các lễ phép; thờ phượng và những lời Chúa phán hứa.

5. Dân Israel rất sang trọng vì có các tồ phụ, ông Abraham, ông Issac, ông Jacob v. v. là những đấng rất thánh và đẹp lòng Đức Chúa Lời. Chúa Kirixitô là Ngôi Hai ra đời và là Đức Chúa Lời thật, về tính loài người, thì bởi dòng dõi các tồ phụ ấy mà sinh ra.

6. Chớ ai nghĩ rằng: con cái Israel chẳng được nhờ ơn Chúa cứu Thế thì những lời phán hứa vuối các tồ phụ về phần phúc bởi Đấng cứu Thế phi đi. Chẳng có phi đi. Đức Chúa Lời chẳng có phán hứa những sự lành ấy cho dòng dõi xác thịt, bên là cho dòng dõi thiêng liêng; các kẻ thuộc về dòng dõi thiêng liêng các tồ phụ mà học đòi nhân đức các tồ phụ ấy điều là kẻ Chúa kén chọn mà ban những ơn ích bởi Chúa cứu Thế mà ra. Cho nên dù mà trong dân Juđêu có nhiều kẻ chê chối Đấng cứu Thế thì lời Chúa phán hứa cho con cái Israel cũng chẳng phi đi.

7. Ismael cũng bởi ông Abraham mà sinh ra, song chẳng kể vào dòng dõi ông Abraham; có một Issac Chúa kén chọn. GEN. VIII, 10; XVI; XVIII, 10; XXV.

8. JUONG I, 13; GAL. IV, 28. Kẻ Chúa kén chọn, ấy là kẻ làm con cái Chúa, như ông Issac.

9. GEN. XVIII, 10. Chúa phán hứa ông Issac cho ông Abraham và bà Sara như vậy.

10. Chẳng những bà Sara mà lại bà Rebecca cũng được lời Chúa phán hứa và kén chọn ông Jacob, không kén chọn ông Esau, dù mà cả và hai bởi cũng một cha, một mẹ và cũng một trật mà sinh ra.

11. Khi hai trẻ lai ấy chưa sinh ra, chưa có việc lành dữ gì thì Chúa kén chọn Jacob là em làm dòng dõi ông Issac mà được lời Chúa giao ước vuối các tồ phụ; còn Esau là anh thì Chúa không chọn làm dòng dõi điều ước.

12. Chúa kén chọn ông Jacob nhưng không, chẳng phải vì lập công gì.

13. Cứ lẽ xác thịt mà đoán xét, thì Esau có lẽ bề ngoài mà Chúa chọn, vì là anh mà Jacob là em. Song Chúa chẳng xét sự ấy; Người muốn thương ai ngần nào thì thương ngần ấy, mặc thánh ý Người.—Chúa ghét Esau, nghĩa là không thương bằng Jacob, song chẳng có ghét đâu; ấy là kiểu nói hebêrêu. GEN. XXIX, 31; MATTH. VI, 24; LUC. XIV, 26.

14. Đức Chúa Lời phân phát ơn thương người này hơn người kia thì chẳng trái nghịch gì và chẳng bất công. Đức Chúa Lời muốn mọi người được rỗi và ban ơn phù hộ giúp sức cho mọi người có thể rỗi linh hồn được; ai hư mất thì nguyên bởi tại mình, vì phụ ơn Đức Chúa Lời.

15. EXOD. XXXIII, 19

16. Sự rỗi linh hồn là việc quá tính tự nhiên; ai được nhờ ơn Chúa mới làm được, song loài người cũng có thông công trong việc ấy.

17-18. Chẳng phải Chúa muốn hay là làm cho kẻ có tội ra cứng lòng đâu; kẻ có tội ra cứng lòng bởi nó chủ ý phụ ơn Chúa mà phạm tội, cố tình chống cưỡng cùng Chúa; Chúa làm thinh đi, giảm bớt ơn, son chẳng có rất ơn cho hẳn; kẻ có tội hãy còn có thể mà ăn năn lở lại được. Theol. dogm. Tom. VI, p. 226.— Vua Pharaô cũng vậy: vì chẳng khứng nghe lời Chúa truyền thì đã ra tối tăm cứng lòng: ấy là số phận những kẻ phụ ơn Đức Chúa Lời soi sáng mở lòng thì làm vậy.

19. Thật chẳng ai có thể chống cưỡng cùng Đức Chúa Lời được; dù kẻ có tội chống cưỡng cùng Chúa thế nào mặc lòng thì chày kíp phải làm sáng danh Người: nếu kẻ có tội ăn năn chừa cải thì làm sáng danh Chúa lòng lành nhân từ vô cùng; bằng nó cố tình trêu cơn giận Chúa thì làm sáng danh Chúa là Đấng thánh vô cùng, công bằng vô cùng, ghét sự tội và phạt kẻ có tội. Song Chúa chẳng muốn cho ai phải sa địa ngục. Người một muốn cho mọi người được rỗi mà chớ

20. Đức Chúa Lời dựng nên loài người, ban tài năng tự nhiên, ba ơn là giống quá tính tự nhiên mặc thánh ý Người; ai nấy được phần nào thì hãy tạ ơn Đức Chúa Lời mà dùng cho nên; dù thế nào mặc lòng, ai nấy cũng được ơn dư dật cho được đến cùng sau hết mình và được rỗi; Chúa chẳng để cho ai phải thiếu.

21. Đây hãy nhớ rằng: hễ dùng thí dụ nào, mà chỉ về sự gì, về dàng nào, thì phải hiểu thí dụ về sự ấy, về dàng ấy mà thôi. Không nên cứ ý chặt quá mà cắt nghĩa các thí dụ, kẻo sai. Trong thí dụ thợ gốm tạo thành đồ vật v. v. ông thánh Bảo Lộc có ý dạy rằng: Đức Chúa Lời là Chúa cả dựng nên loài người. Chúa ban mọi sự sống nhưng không; Chúa ban ngần nào thì loài người được ngần ấy, chẳng đòi thê được dí gì, chẳng nên kêu trách Đức Chúa Lời, một phải cảm tạ ơn Đức Chúa Lời mà chớ.—Song cũng phải nhớ rằng: loài người chẳng phải đồ vật vô linh tính: loài người có linh hồn thiêng liêng biết suy biết xét, có ý thong dong muốn làm sự lành hay là sự dữ cũng được. Loài người muốn chịu lấy ơn Chúa ban hay là phụ ơn cũng được. Cho nên những kẻ khôn lớn phải chịu lấy ơn Chúa ban mà lập công vũng vàng thì mới được rỗi; nhược bằng ai cố tình phụ ơn Đức Chúa Lời mà phạm tội thì sẽ hư đi. Đức Chúa Lời chẳng muốn cho ai sa địa ngục đâu

22-23. Đức Chúa Lời dựng nên mọi người cho được rỗi linh hồn mà ban ơn cho mọi người mặc thánh ý Người; kẻ dùng ơn ấy nên và lập công mà vững vàng cho đến cùng thì sẽ được thưởng trên lời; còn kẻ cố tình phụ ơn, trêu phạm Chúa thì sẽ hư đi. Theol. dogm. T. VI, p. 515-550.

25-26. Nghĩa là những kẻ khi trước chẳng phải là dân đẹp lòng Chúa, như các dân ngoại, thì Chúa gọi nó làm con cái Đức Chúa Lời và tin phục Đấng cứu Thế trong Hội thánh. OSEE, II, 24: I, 10.

27. ISAIA X, 22. Nghĩa là dù con cái Israel rất nhiều như hạt cát ngoài bãi bế mặc lòng, có ít kẻ sót lại trong dân mà được lở lại cùng Chúa; phần nhiều sẽ hư hoại.\

28. Chầy kíp Đức Chúa Lời sẽ cho ứng nghiệm lời Người đã đe phạt dân Israel; dàn Chalđea và dân Roma sẽ xông vào đất Juda mà phá tan dân Juđêu vì đã trêu phạm đến Chúa

29. ISAIA I, 9. Chúa thương thì còn một phần dân Juđêu lở lại cùng Đấng cứu Thế.

30-31. Các dân ngoại, dù chẳng được ơn Chúa đoái thương như dân Israel xưa, thì được rỗi vì tin theo Chúa cứu Thế; còn Israel là kẻ được giao ước Chúa thì hư hoại, vì chẳng khứng tin Đấng cứu Thế, một nương cậy lễ phép ông Moyse. Phép cắt bì v. v.

32. Người Juđêu đợi trông rằng: Đấng cứu Thế tỏ ra sự uy nghi cả sáng bề ngoài, lập nước thế gian, bắt các dân thiên hạ phải phục dịch; khi chúng nó xem thấy Đức Chúa Jêsu tỏ ra lòng khiêm nhường, chịu nạn chịu chết thì vấp phạm chẳng tin theo

33. ISAIA VIII, 14; XXVIII, 16; LUC. XI, 34; I PET. II, 6.

## ĐOẠN X

Ông thánh Bảo Lộc trông mong, khấn cầu cho dân Israel lở lại; người Juđêu có lòng sốt sắng kính mến Chúa, sống muốn theo ý riêng mà thờ phượng, chẳng khứng suy phục Đạo Chúa truyền, là Đạo Chúa Kirixitô. Đức Chúa Jêsu là chuẩn đích, ý cùng trong lót Sấm truyền cũ, những lời tiên tri đời xưa đã nên lọn ở nơi Chúa Jêsu Kirixitô. AI tin và xưng Đạo Đức Chúa Jêsu thì được rỗi, chẳng kỉ người Juđêu hay là các dân ngoại. Đức Chúa Lời là Chúa muôn dân, Người chẳng thiên tư ai, chẳng chê chối ai, hễ là kẻ tin phục Người thì được rỗi. Cứ những lời các tiên tri trong Sấm truyền cũ Chúa phán hứa Đấng Kirixitô và sai các tiên tri giảng tin lành Người khắp tứ phương thiên hạ; trong những dân ngoại có nhiều kẻ tin phục và lở lại Đạo; Chúa thương dân Israel, gọi nó lở lại; song nó bưng ra, ra cứng lòng chống cưỡng.

## TÓM LẠI ĐOẠN X CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Người Juđêu phải loại ra vì chẳng khứng tin.

Câu 2-3: người Juđêu cậy trông lề luật cũ, chẳng trông cậy ơn Chúa Kirixitô.

4: Chúa Kirixitô là ý cùng chuẩn đích lề luật cũ.

4-8: Ông Moyse nó tiên tri chỉ dẫn về Chúa Kirixitô

9-11: Bởi tin phục Chúa Kirixitô mới nên công chính.

12-13: Chẳng kì người Juđêu hay là người grecô phải tin Chúa Kirixitô mới được rỗi. Vì người Juđêu chẳng khứng tin Đấng cứu Thề thì chẳng được rỗi.

2° Người Juđêu cứng lòng chẳng tin thì không có lẽ nào mà chữa mình được.

14-17: Không chữa mình được rằng: chẳng có ai giảng Đạo cho mình;

18: Đức Chúa Lời sai các đấng đi giảng dạy.

19-20: Các dân ngoại đều tin Đạo; lẽ nào mà dân riêng Chúa chẳng tin.

21: Còn Israel thì cố tình chẳng khứng tin.

1. Ông thánh Bảo Lộc cầu nguyện cho dân Israel được rỗi

2. Dân Israel có lòng sốt mến, song sai lầm.

3-4. Dân ấy nghĩ lầm bởi sự giữ lễ phép Sấm truyền cũ thì được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời và được rỗi. Song các lễ phép Sấm truyền cũ không tha tội, một chỉ dẫn về Đấng cứu Thế. Ai tin phục Đấng cứu Thế mới được rỗi. Sấm truyền cũ chẳng quá là hình bóng Sấm truyền mới; lễ phép và của lễ Đạo ông Moyse chỉ về Chúa Jêsu Kirixitô; ai được nên công chính và được rỗi trong Sấm truyền cũ, thì bởi tin cậy và bởi nhờ ơn Chúa cứu Thế. Khi Chúa cứu Thế đã ra đời thì Đạo ông Moyse và các lễ phép Sấm truyền cũ phi đi, chẳng có còn lý gì sốt.

5-6. Ông Moyse dạy rằng: đừng kể sự giữ các lễ phép bề ngoài, lại phải có lòng tin cậy Chúa, là Chúa cứu Thế, mới được nên công chính và được rỗi. LEVIT. XVIII, 5.

7-8. ĐEUT. XXX, 11. Sự rỗi chẳng phải là sự quá sức ta, miễn là ta sẵn lòng tin phục Chúa cứu Thế thì được rồi

9. Ai tin Chúa cứu Thế chuộc tội thiên hạ và đã sống lại thì được rồi

10. Phải tin theo Chúa cứu Thế thì mới được rỗi; tin trong lòng chưa đủ, lại phải làm những việc xứng hợp mới được nhờ ơn Chúa cứu Thế.

11-12. ISAIA. XXVIII, 16. Hễ ai, chẳng kì người Juđêu hay là kẻ ngoại, tin phục Đấng cứu Thế thì được rỗi. Đức Chúa Lời là Chúa cả mọi người.

13. JOEL, II, 32; ACT. APOST, II, 21. Ai tin và giữ Đạo Đấng cứu Thế thì được rỗi

14-15. Phải tin những kẻ Đức Chúa Lời đã sai cho được giảng Đạo, là các thánh tông đồ và các đấng nối quyền các thánh tông đồ và các đấng nối quyền các thánh tông đồ, là Hội thánh. ISAIA, LIII, 7.

16. Nghĩa là trong dân Juđêu có nhiều kẻ chẳng khứng tin.

17. Ai được quyền Đức Chúa Jêsu đã thì mới nên truyền dạy các lẽ Đạo ta phải tin cho được rỗi linh hồn.

18. PSALM. XVIII, 5. Người Juđêu đã nghe giảng Đạo tin lành trước hết, cho nên không chữa mình được.

19. Nghĩa là nào Israel có chữa mình được, vì rằng: mình không biết Đức Chúa Lời gọi các dân ngoại mà ban ơn soi sáng mở lòng cho được tin Đạo Chúa cứu Thế; ắt là dân Juđêu biết sự ấy; vì có lời ông Moyse đã nói tiên tri làm vậy. ĐEUT. XXXII, 21.

Đức Chúa Lời chẳng có bỏ cả dân Israel đâu; từ trước vô cùng Chúa từng biết kẻ nào vâng theo Người mà tin, kẻ nào không; ai tin thì được rỗi. Cũng như đời ông Elia xưa có kẻ chẳng lìa bỏ Chúa Chẳng thờ lạy là thần. Kẻ chẳng có lòng tin thì ra tối tăm cứng lòng bởi tại tội mình. Vã lại bởi có nhiều người Juđêu chê chối chẳng tin Đấng cứu Thế thì Chúa thương gọi các dân ngoại thay, mà ban ơn cho nó lở lại Đạo. Song các dân ngoại lở lại Đạo chẳng nên cậy mình mà dề duôi người Juđêu đâu. Đức Chúa Lời vừa nhân từ vừa công bằng vô cùng: người Juđêu phải loại ra vì cứng lòng chẳng khứng tin; nếu các dân ngoại lở lại Đạo chẳng vững vàng thì cũng sẽ phải loại ra như vậy nữa. Người Juđêu phải lìa khỏi Chúa tạm vậy; sau này dân ấy cũng sẽ lở lại đạo mà được rỗi. Chúa nhân từ hay thương xót mọi người.

20. ISAIA, LXV, 1. cũng hợp một ý ấy, là Chúa gọi các dân ngoại.

21. ISAIA, LXV, 2. Đức Chúa Lời càng khuyên giục dân Israel, tỏ ra thương dân ấy; Chúa cưu Thế giang tay ra trên cây thánh giá trước mặt dân, song dân Israel cứng lòng chống cưỡng, chẳng chịu ăn năn lở lại.

## TÓM LẠI ĐOẠN XI CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1° Đức Chúa Lời chẳng có chê bỏ cả dân Israel đâu; một chê chối những kẻ cứng lòng chẳng tin.

Câu 1: ông thánh Bảo Lộc, là người Juđêu, đã được ơn Chúa kén chọn

2-5: có kẻ sót lại được rỗi, như trong đời ông Elia

7-10: những kẻ chẳng được rỗi thì bởi tại tội nó cứng lòng tối tăm, chẳng khứng tin, như Đức Chúa Lời đã phán tiên tri trong Kinh thánh xưa.

2° Nhân vì người Juđêu cứng lòng chẳng tin thì Đức Chúa Lời đoái thương mà gọi các dân ngoại lở lại Đạo;

11: bởi đấy thúc giục dân Juđêu bắt chước.

12-15: khi cả dân Juđêu ăn năn lở lại trong kì tận thế thì các dân ngoại cũng được thêm lòng sốt sắng, được ơn thúc giục giữ Đạo nên.

3° Sẽ đến kì dân Juđêu bắt chước các dân ngoại và cả dân ấy sẽ lở lại Đạo:

16: vì dân ấy là ngành cội rễ thánh, là các tồ phụ, mà ra, cho nên Đức Chúa Lời đoái thương.

17: người Juđêu là ngành chính cây dầu khôn; còn những dân ngoại điều là ngành cây dại mới tiếp vào cây dầu khôn.

18: những dân ngoại lở lại Đạo chớ khinh chê người Juđêu làm chi;

19-20: một phải lo cho chính mình được vững vàng, kẻo mất đức tin và cũng hư đi mất nữa.

21-22: Đức Chúa Lời xử thẳng nhặt vuối ngành chính, là người Juđêu, phương chi vuối những ngành dại mới tiếp vào, là những dân ngoại, thì càng xử thẳng nhặt hơn nữa.

23-24: Đức Chúa Lời nhận lấy những ngành dại, lẽ nào Người không lại nhận ngành khôn ru?

25-27: Đức Chúa Lời đã định khi các dân ngoại lở lại Đạo hết thì dân Juđêu còn sót lại cũng sẽ lở lại Đạo nữa, y như có lời nói tiên tri trong Sấm truyền cũ.

28-29: Đức Chúa Lời đã kén chọn dân Israel xưa; mà ơn phúc Chúa ban cho ai thì Chúa chẳng có tiếc đâu, và chẳng để lời Người đã phán hứa ra hư không

33-34: Thánh ý Đức Chúa Lời rất mầu nhiệm là đường nào!

35.Chúa rộng rãi vuối mọi người, chẳng nương nhờ ai dí gì, chẳng mắc nợ vuối ai

36. Mọi sự bởi Người mà ra, nhờ ơn Người gìn giữ mà lại phải về cùng Người.

Ngượi khen Chúa dời dời vô cùng. Amen.

## ĐOẠN XI

1-2. Đức Chúa Lời chẳng có chê bỏ dân Israel cho dứt, vì từ trước vô cùng Chúa từng biết những kẻ đã kén chọn mà tin phục Chúa cứu Thế. Cho nên đời ta này có kẻ Chúa kén chọn mà được rỗi, như đã kể trong tích truyện ông thánh Elia.

3. III REG. XIX, 10. Ấy là lời ông tiên tri than thở cùng Chúa khi hoàng hậu Jezabel đã truyền giết các tiên tri Chúa và phá các bàn thờ Chúa, nhiều kẻ có lòng sốt sắng trong Israel đã lập vì chẳng còn được di tế lễ ở thành Jerusalem.

4. “Bầy nghìn người,” nghĩa là nhiều. – ‘Baal’, là thần thành Sidon. Bà Jezabel đã truyền cho mười chỉ họ Israel thờ lạy thần ấy. Song dù trong nước Israel có nhiều kẻ thờ dối trá mặc lòng, cũng còn nhiều kẻ vững vàng thờ phượng kính mến Chúa.

5. Cũng có kẻ vâng theo ơn Chúa kén chọn mà vững vàng tin phục Chúa cứu Thế cùng được rỗi

6. Ta được rỗi thì bởi ơn Đức Chúa Lời ban chẳng phải vì làm việc lành tự nhiên, là lập công bởi sức tự nhiên. Ơn là giống quá tính tự nhiên, Đức Chúa Lời ban nhưng không; dù ai làm việc lành bởi sức tự nhiên thế nào thì cũng chẳng đáng Đức Chúa Lời ban ơn cho.—Theol. dogm. T. VI, 205; 466; 474 v. v.

7. Dân Israel muốn nhờ ơn Chúa cho được rỗi; song kẻ đã được kén chọn là kẻ có lòng tin phục Đấng cứu Thế mới được rỗi; còn những kẻ chống cưỡng thì bởi tội nó đã ra tối tăm cứng lòng.

8. “Lòng chúng nó ra mê mết,” nghĩa là như mê say, mê ngủ mê muội chẳng còn biết dí gì. Dù người Israel có mắt xem, tai nghe, song bưng mắt lại bưng tai chẳng khứng xem, chẳng khứng nghe. ĐEUT. XXIX, 3; MATTH. XIII, 14; JOAN. XII, 40: ACT. APOST. XXVIII, 26.

9-10. Ps. LXVIII, 23, là lời vua Đavid nói tiên tri về các kẻ thù nghịch chẳng suy phục Chúa cứu Thế; chúng nó mê ăn uống chơi bời, song sẽ mắc phải sự gian nguy cùng hủy hoại.

11. Đức Chúa Lời chẳng có chê bỏ dân Israel cho hẳn. Chúa muốn cho mọi người được rỗi; song Chúa đã chỉ định cho các tông đồ giảng Đạo cho dân Israel trước đã đoạn mới đi giảng Đạo cho các dân ngoại. Bởi người Juđêu cường ngạnh thì các tông đồ trầy sang các dân ngoại sớm hơn. ACT. XIII, 46. Đức Chúa Lời đoái thương các dân ngoại, ban ơn cho nó ăn năn lở lại thì bởi đấy thúc giục dân Juđêu bắt chước mà tin Đạo.

12. Nghĩa là nếu Israel vì sút kém thì làm dịp cho các dân ngoại được nhờ làm vậy; phương chỉ khi cả dân ấy lở lại Đạo thì các dân ngoại càng sẽ được phần phúc hơn nữa

13-14. Bởi vì ông thánh Bảo Lộc đã được kén chọn làm tông đồ các dân ngoại thì người cần mẫn giảng Đạo cho các dân ấy mà thúc gicu5 người Juđêu soi gương sáng các dân ngoại cùng lở lại Đạo.

15. Hợp một ý như câu 12. Nhân dịp người Juđêu ra cứng lòng chẳng tin thì thiên hạ, là các dân ngoại, được nhờ ơn chuộc tội; phương chỉ sau này cả dân Juđêu lở lại Đạo thì thiên hạ càng sẽ được ơn phúc la dường nào, chẳng khác gì được sống lại thiêng liêng; lại chẳng khỏi bao lâu nữa mọi người sẽ được sống lại phần xác và chịu phán xét chung.

16. Các dân ngoại chớ chê dân Juđêu, vì tổ phụ dân ấy là người thánh rất đẹp lòng Đức Chúa Lời; cho nên dân ấy là tồng tộc thánh, chẳng có lẽ nào mà người Juđêu chẳng ăn năn lở lại được. Cũng như cội gốc thánh cả cây cũng thánh; của đầu mùa đã dâng cho Chúa thì cả đống lúa hay là hoa mầu cũng dáng mà dâng cho Chúa được. Các dân ngoại đừng có khinh chê Israel.

17. Hãy biết mình là ngành dại đã tiếp vào cây oliva khôn, là dân Chúa, là Hội thánh. Các dân ngoại được nhờ ơn phúc bởi dòng dõi các tồ phụ, là Chúa cứu Thế, mà ra; các dân ấy phải biết mình, ở khiêm nhường. chớ cậy mình kiêu ngạo làm chi.

18. JOAN. IV, 22. Các dân ngoại được nhờ ơn dân Chúa, chẳng phải dân Chúa nương tay nhờ các dân ngoại. Sự rỗi thì bởi dân Israel mà ra.

19. ACT. APOST. XIII, 46.

20. Ai đã được ơn nghĩa cùng Chúa phải ở cẩn thận vững vàng kẻo lại mất ơn thánh sủng.—Theol. Dogm T. VI, 100; 164.

21. Người Juđêu, là dân Chúa, thì kẻ lè ngành chính, ngành khôn; còn các dân ngoại thì là ngánh cây dại đã tiếp vào cây oliva. Nếu ngành khôn đã phải chặt bỏ đi, phương chí những ngành dại phải lo cho khỏi loại ra. II PETR. II, 4. Nếu còn cái phải oán phạt, phương chi tôi đòi

22. JOAN XV, 2. Ai đã được ơn nghĩa cùng Chúa phải dốc lòng vững vàng làm việc lành, kẻo lại mất ơn thánh sủng mà hu đi. Đức Chúa Lời ban ơn nhưng không, song loài người phải dùng nên những ơn Chúa ban cho thì mới được lập công trước mặt Chúa và được rỗi.

23. Nếu người Juđêu ăn năn lở lại và tin phục Chúa cứu Thế thì lại thuộc về Chúa mà nhờ Hội thánh.

```
24. Chúa đã tiếp những ngành dại vào cây oliva, là Hội thánh, lẽ nào Người không tiếp được những ngành khôn ru?  Nếu Đức Chúa Lời ban ơn cho các dân ngoại sáp nhập Hội thánh, lẽ nào Chúa chẳng có ban ơn ấy cho người Juđêu được ru?

```

25. Mà thật sự như vậy; ngày sau khi các dân ngoại đã lở lại Đạo đủ số thì dân Juđêu sẽ khỏi tối tăm và ăn năn lở lại,

26-27. ISAIA, VIX, 20. Trong kì tận thế dân Israel sẽ ăn năn lở lại.—Chúa cứu Thế bởi thành Sion mà ra, nghĩa là bởi dòng dõi các tồ phụ, sẽ cứu chuộc dân Juđêu cho khỏi tội và sẽ lập giao ước mới vuối dân ấy, nhận nó vào Hội thánh.

28. Người Juđêu chẳng tin Đạo Chúa cứu Thế thì sẽ là kẻ thù nghịch cùng Chúa, mà nó đã ra thế để các dân ngoại được ơn rồi như đã cắt nghĩa câu 11 trên này. Song dân Israel là dân con Chúa, bởi các tồ phụ mà sinh ra, thì dân ấy kẻ là dân Chúa kén chọn và thuông yêu, vì là dòng dõi các tồ phụ về phần xác.

29. Đức Chúa Lời đã chúc phúc cho dân Israel, mà những ơn phúc Chúa phán hứa thì sẽ được sự thật, vì lời Chúa không phi đi và không thay đổi.

Phải dâng mình cho Đức Chúa Lời, xác và linh hồn làm của lễ thanh sạch đẹp lòng Chúa; ta là phần mình mầu nhiệm Đức Chúa Jêsu, đã được ơn hay là chức phận thế nào thì phải cần mẫn mà làm việc đấng bậc mình; phải yêu thương nhau, làm ích cho nhau, hòa thuận vuối mọi người; chẳng nên báo oán kẻ thù nghịch; phải yêu thương và làm ơn ích cho kẻ ấy.

30. Hãy xem câu 11 trên này. Nhân vì Israel chống cưỡng chẳng tin Chúa cứu Thế, thì Đức Chúa Lời gọi các dân ngoại thay vì nó.

31. Nghĩa là người Israel chẳng tin, cho nên bởi đấy các dân ngoại được ơn Chúa đoái thương; mà lại nhờ gương sáng các dân ngoại thì sẽ giục lòng người Juđêu lở lại Đạo mà hóa ra cũng sẽ được ơn Chúa đoái thương nữa.

32. Đức Chú Lời đề cả và loài người ta ngã phạm tội, lở nên thù nghịch cùng Chúa; mà bởi đấy lòng lành Chúa càng tỏ ra, và chẳng ai cậy mình được, một ngượi khen Chúa mà thôi.

33. Cách Đức Chúa Lời cứu chữa loài người ta rất khôn ngoan mầu nhiệm là đường nào.

34. SAP. IX, 13; ISAIA XL, 13; I COR. II, 16.

35. Mọi sự ta được thì bởi Đức Chúa Lời mà ra; ta nhờ ơn Chúa phù hộ giúp sức cho thì mới lập công được; bởi sức riêng mình chẳng ai làm dí gì được. JOB, XLI, 2

36. Đức Chúa Lời là đầu cội rễ và cùng sau hết mọi sự; Chúa dựng nên mọi sự, gìn giữ mọi sự và mọi sự phải qui vè Người và làm sáng danh Người.

## TÓM LẠI ĐOẠN XII, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1° Khuyên bồn đạo ăn ở lọn lành, làm tôi Đức Chúa Lời;

Câu 1: phải dâng xác mình làm tôi Chúa.

2: phải bắt trí khôn và ý muốn vâng lời Chúa.

2° Kẻ thuộc về Hội thánh phải làm việc chức phận mình nên

2: ai được chức phận nào thì bởi Chúa chỉ định; chớ có tham chức phận trọng hơn

4-6: ai ai phải cử chức phận mình mà làm việc thì Hội thánh mới được bằng yên và thịnh vượng. Các đấng bậc trong Hội thánh giống như ngũ quan và các phần mình giúp đỡ nhau trong xác loài người ta.

7-8: ai nấy hãy cần mẫn mà làm việc bậc mình

3° Phải tập rèn mình thế nào?

11: phải siêng năng làm tôi Chúa.

12: trông cậy cách vui lòng, nhịn nhục, cầu nguyện

16: giữ lòng khiêm nhường

4° Phải thương yêu anh em là thế nào?

9-10: phải thương yêu trong lòng thật sự;

13: phải thương giúp anh em; ở rộng rãi vuối anh em.

14-16: phải hợp một lòng một ý cùng nhau; phải thương yêu kẻ thù nghịch;

17: chớ oán lả sự dữ; hãy lấy sự lành mà báo lả sự dữ;

18: hãy ở hòa thuận vuối mọi người;

19-21: chớ báo oán kẻ thù nghịch, sự báo oán thì thuộc về Chúa.

## ĐOẠN XII

1. Trước này ông thánh Bảo Lộc đã làm chứng kẻ có đạo tin phục Đức Chúa Jêsu thì được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời. Từ Đoạn XII mà đi ông thánh tông đồ khuyên dạy các bồn đạo phải ăn ở lọn lành rèn tập đi dàng nhân đức cho xứng đáng là thế nào.—Vì Chúa đã thương nhận ta làm vậy thì chẳng những không còn nên làm tôi tính xác thịt nữa, mà lại phải dâng xác thịt mình làm của tế lễ sống, rất thanh sạch và đẹp lòng Chúa; là lấy xác mình làm của lễ thiêng liêng thờ phượng Đức Chúa Lời cho xứng đáng phải lẽ; chẳng phải là tế tác và thiêu đốt muông sinh như xưa đã làm trong Sấm truyền cũ.

2. Bởi ơn Chúa cứu Thế thì ta đã lở nên người mới, cho nên chớ học đòi thói tục thế gian là tính mê đắm, tính tham lam, tính kiêu ngạo, một phải ăn ở như người mới, vâng theo thánh ý Đức Chúa Lời mà ăn ở lọn lành công chính.

3. Đầu tiên trong Hội thánh khi Đức Chúa Lời ban Chúa Thánh Thần thì cũng một trật thông cho bồn đạo nhiều ơn cả thế phi thường, như làm phép lạ, nói tiên tri v. v. Bởi đấy có kẻ sinh lòng kiêu ngạo cậy mình lên quá lẽ, một hãy ăn ở cho xứng hợp chức phận mình đã được. Hãy xem I COR, XII, nói về những ơn cả thế phi thường ấy.

4. Hội thánh là Mình mầu nhiệm Đức Chúa Jêsu và kẻ thuộc về Hội thánh thì là phần mình mầu nhiệm ấy; cũng như trong xác có ngũ quan và các phần mình làm việc tùy tài sức mình mà giúp đỡ nhau. I COR. XII, 12; EPHES. IV, 25; v, 30.

5. Các đấng bậc các chức phận trong Hội thánh điều phải giúp đỡ nhau; cũng như trong xác ngũ quan và các phần mình phải giúp đỡ nhau vậy. Chớ có ai tham chức quyền tiếm lạm chanh nhau; mới được sử dụng bằng yêu thịnh vượng trong Hội thánh.

6. I COR. XII, 1-12; 28-30. Ở đây nói về cách dùng những ơn gọi là “gratiae gratis, datae”, là những ơn khi thì thường lẽ khi thì phi thường Đức Chúa Lời ban chẳng phải cho chính mình được nhờ; bèn là cho được giúp việc trong Hội thánh, làm sáng danh Đức Chúa Lời và làm ích cho kẻ khác.—Theol. dogm. Tom. VI, 444.—“Ơn nói tiên tri v. v ”, nghĩa là ai được ơn ấy thù hãy dùng mà làm ích trong Hội thánh mặc đòi ơn Chúa đã cách xứng hợp vuối phép Đạo.

7. Nếu ai ở bậc kẻ giúp việc tế lễ hay là việc khác thì hãy cần mẫn mà làm việc đấng bậc mình. Ai ở bậc kẻ giảng dạy cũng phải siêng năng làm việc bậc mình như vậy.

8. Nói về kẻ được ơn khuyên dụ khôn khéo; về kẻ phân phát của phần xác; về kẻ phải ốp việc;—về kẻ giúp kẻ liệt, kẻ khốn v. v.

9. Hãy thương yêu cho thật; yêu chuộng sự lành ghét sự gian ác ở nơi kẻ mình thương yêu, chẳng có làm thinh đi, một lo giữ cho kẻ ấy chừa cải.

10. Phải thương yêu kẻ khác như anh em thật vậy, vì mọi người đều là con cái Đức Chúa Lời và anh em cùng nhau. Phải thương kẻ khác vì Đức Chúa Lời, bởi trong mọi người có ảnh tượng Đức Chúa Lời; cho nên sự yêu thương lại gồm sự tôn trọng.

11. Anh em phải sốt mến ái mộ làm sáng danh Chúa, mộ mến nhứng sự Chúa Thánh Thần soi dẫn, vì ta làm tôi Đức Chúa Jêsu, chẳng làm tôi loài người.

12. Phải cậy trông phúc thanh nhàn trên lời; cho nên phải chịu khó bằng lòng và siêng năng cầu nguyện.

13. Phải thương yêu kẻ có đạo đang thiếu thốn, cho nó đỗ nhờ.

14. MATTH. V, 44.

16. Hãy hòa thuận thương yêu nhau; chớ cầu danh vọng, một ưa thích những sự hèn mọn; chớ kiêu căng cậy mình là kẻ khôn ngoan.

17. Chớ báo oán sự dữ vì sự dữ mình phải chịu, hãy siêng năng làm việc lành, làm sáng danh Đức Chúa Lời và làm ích cho mọi người, chẳng kì là kẻ có đạo kẻ không, kẻ lành kẻ dữ. I COR. VIII, 21.

19. Chớ báo thù bao giờ, hãy để sự oán phạt trong tay Đức Chúa Lời, là Đấng lả lại cho mọi người mắc đòi việc nó đã làm. ĐEUTER. XXXII, 35.

20. PROV. XXV, 21. Ta thương giúp kẻ thù nghịch thì ắt là nó sẽ phàn nàn trách mình và đổi lòng mà chớ. Mọi người phải suy phục các đấng cầm quyền, vì Đức Chúa Lời đã ban quyền cho các đấng ấy cai quản và thưởng phạt; ai chống cưỡng vuối đấng cầm quyền thì chống cưỡng vuối Đức Chúa Lời; phải nộp thuế, phải dái sợ tôn kinh các đấng cầm quyền. Lót lề luật Chúa tóm lại trong sự thương yêu sự thương yêu kề là lọn vẹn trong lề luật Chúa và trong các nhân đức. Sự rỗi linh hồn đã gần, hãy ra sức ăn năn chừa cải; chớ mê đắm tình dục, hãy vâng theo Đức Chúa Jêsu.

21. Ai vững lòng chịu sự khốn khó làm vậy thì sẽ được lợi lãi linh hồn kẻ thù nghịch.

## TÓM LẠI ĐOẠN XIII CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Dạy về sự suy phục các quan cai phần đời.

Câu 1: Ai nấy phải vâng phục các đấng cầm quyền. Kẻ cầm quyền thì bởi Đức Chúa Lời chỉ định mà ban quyền.

2: Chống cưỡng vuối các kẻ cầm quyền thì kể là chống cưỡng Đức Chúa Lời mà sẽ phải oán phạt.

5: Sự suy phục các quan cai thì buộc trong lòng, trước mặt Đức Chúa Lời.

3-4: Các quan cai cầm quyền cho được làm ích cho dân sự, thưởng kẻ lành, phạt kẻ dữ;

6: buộc phải nộp sưu thuế, vì là sự chỉ về ích chung;

7: phải dái sợ, tôn kính các quan cai

2° Phải thương yêu kẻ khác.

8-9: Sự giữ lề luật Chúa tóm lại trong sự thương yêu.

10: Kẻ có lòng thương yêu thì lánh mọi sự dữ

11: Phải ăn ở lọn lành, vì ngày phán xét gần đến.

3° 12-14: Phải giữ mình thanh sạch, tiết kiệm, bắt chước Đức Chúa Jêsu, vì sự sống đời này chóng qua chóng hết.

## ĐOẠN XIII

1. Đời ấy những người Juđêu cậy mình là dân Chúa chẳng muốn suy phục trước Roma, có nhiều bè đảng hay mống ngụy làm xôn xao; cho nên đời vua Clauđiô đã ra lệnh truyền những người Juđêu phải ra khỏi thành Roma. Mà bởi các dân ngoại coi kẻ có đạo như một chi chánh dân Juđêu, thì cũng có khi các dân có đạo vướng mắc vào đấy vì có kẻ chẳng phân biệt người có đạo vuối người Juđêu. Nhân vì sự ấy trong Đoạn này ông thánh Bảo Lộc dạy kĩ lưỡng về sự suy phục các quan cai và những kẻ cấm quyền phần đời; vì quyền ấy bởi Đức Chúa Lời mà ra; kẻ đã đặt làm quan cai àm cầm quyền thì là kẻ làm thay mặt Đức Chúa Lời; cho nên sự chống cưỡng và sự khởi ngụy là sự tội. Dù mà Hội thánh phải vua chúa quan quyền khuấy khuất, bắt bớ thì chẳng có dùng khí giới phần xác mà chống lả bao giờ, một dùng khí giới thiêng liêng, là lời cầu nguyện, sự nhịn nhục, lấy sự lành báo lả sự dữ và trông cậy Chúa đoái thương. SAP. VI, 4; TIT. III, 1: I PETR. II, 13.—“Omnis anima” là kiểu nói heber, nghĩa là hễ ai ai.—“Potestates sublimiores”, nghĩa là kẻ cầm quyền cai quản kẻ khác, chẳng kì toàn quyền hay là tòng quyền; mọi quyền trên lời dưới đất điều bởi Đức Chúa Lời mà ra.

2. Ai chống cưỡng vuối kẻ cấm quyền thì mắc tội trước mặt Đức Chúa Lời và đáng phải phạt.

3. Lẽ thứ hai, ta phải suy phục các qua quyền vì đã đặt các đấng ấy để làm ích chung cho dân được làm ăn bằng yên, là bênh vực kẻ lành và sửa dẹp kẻ dữ.

4. Vua quan cầm quyền phạt kẻ dữ thay mặt Đức Chúa Lời

5. Phải suy phục vua quan chẳng những là bề ngoài vì sợ phải phạt, mà lại trong lòng vì Đức Chúa Lời.

6. Vua quan phải lo lắng liệu các việc cho dân được bằng yên, phát lương, phát bổng lộc cho các đẳng quan, binh lính, và lo liệu mọi sự làm ích chung, cho nên có quyền phép ra thuế cho được tiền của chi phí; mà dân phải bằng lòng vâng nghe làm vậy trước mặt Đức Chúa Lời, là sự thậm phải.

7. Dân phải chịu sưu thuế và các thứ thuế khác nhà nước đã nghĩ định vì sự công bằng; lại dân phải có lòng dái sợ, tôn kính các kẻ cầm quyền.

8. Nghĩa là, dù mà đã lả nợ phần xác cho đủ, còn một nợ thiêng liêng, là sự thương yêu anh em, thì chẳng lả cho hết được bao giờ, vì sự ấy hằng buộc mãi mãi, Lót lề luật tóm lại trong sự thương yêu và bởi nhân đức ấy mà ra. Lại sự thương yêu anh em thì gồm trong nhân đức kính mến Đức Chúa Lời. MATTH. XXII, 39.

9. Các điều răn Đức Chúa Lời tóm lại trong Điều răn thứ nhất truyền phải kính mến Đức Chúa Lời hết sức mình và thương yêu người ta bằng mình vậy.

10. Ai giữ Điều răn thứ nhất thì cũng giữ các điều răn khác nữa. MATTH. XXII, 40; I COR. XIII, 4: I JOAN. IV, 20.

11. Nghĩa là anh em hãy cần mẫn giữ các điều răn, nhất là sự kính mến Đức Chúa Lời và sự thương yêu người ta, vì ta là kẻ thuộc về Đức Chúa Jêsu, làm con cái Đức Chúa Lời, chẳng còn như xưa khi chưa tin theo Đạo thật, chưa biết dàng ăn ở lọn lành. Rầy anh em hãy chỗi dậy, chớ còn nằm giầm gỳa trong đống tội lỗi như ngủ mê vậy; một hãy tỉnh giấc, vì chẳng còn bao lâu nữa thì hết mọi sự đời này, chẳng còn thì giờ mà lo việc rỗi linh hồn.

12. Xưa khi chưa lở lại Đạo thì anh em còn ở giữa sự tối tăm, trong bông sự chết; song rầy nhờ ơn Chúa cứu Thế thì được sự sáng và biết tỏ phải ăn ở là thế nào. Phải chê bỏ ma quỉ, thế gian, xác thịt và các việc nó mà đánh giặc thiêng liêng. EPHES. VI, 11.

Chớ cạnh tranh vuối những kẻ yếu đức tin; chớ mở dịp cho kẻ ấy vấp phạm; chớ vội xét việc kẻ khác làm; ai nấy hãy luân cứ lương tâm trong mọi sự mình làm, mới được khỏi tội trước mặt Đức Chúa Lời

13. Rầy anh em thuộc về Đức Chúa Jêsu thì phải ăn ở cho xứng đáng, chừa cải các tính mê tội lỗi đã quen phạm xưa khi chưa lở lại Đạo.

14. Phải nên giống như Đức Chúa Jêsu, soi gương sáng Người đã làm và bắt chước Người. GAL. III, 17; EPHES. IV, 24. Chẳng nên dong dưỡng xác thịt quá lẽ kẻo nó làm nghịch vuối linh hồn. Câu 13-14 này mở dịp cho ông Augustinô lở lại Đạo là thế nào thì hãy xem sách Confess. VIII, 12.

Vậy đời ấy kẻ lở lại Đạo phần thì là người Juđêu, phần thì là các dân ngoại. Trong những người Juđêu lở lại Đạo, hãy còn ít nhiều kẻ nghĩ lầm các lễ phép Đạo chưa mãn hạn phi đi, bèn là còn phải giữ. Các bồn đạo ấy ông thánh Bảo Lộc, gọi là kẻ yếu đức tin. Còn các bồn đạo khác đã biết tỏ các lễ phép ấy là hình bóng chỉ về Chúa cứu Thế, cho nên Chúa cứu Thế đã ra đời chẳng còn buộc nữa vì đã mãn hạn phi đi rồi thì gọi nó là kẻ mạnh tin. Song le nếu ai còn giữ lễ phép ấy vì lòng ngay thì chẳng có tội gì. Bởi đấy trong các hội giáo sinh sự bất thuận chê bác nhau, cho nên ông thánh Bảo Lộc khuyên bảo đôi bên phải cứ lòng thương yêu nhân nhượng nhau là thế nào.

## TÓM LẠI ĐOẠN XIV, CỨ THỨ TỰ KỀ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Kẻ chưa biết tỏ là kẻ yếu đức tin mà còn giữ các lẽ phép cũ phải cư xử vuối những kẻ chẳng giữ các điều ấy, là thế nào.

Câu 3: chớ đoán xét luận tội cho kẻ ấy, vì các kẻ ấy là kẻ có đạo thật, đẹp lòng Đức Chúa Lời.

4: kẻ ấy thuộc về Chúa, chớ xét việc nó làm;

5: nó tuân cứ lương tâm, cư xử ngay thật;

6: vì kẻ ấy nghĩ rằng, mình làm như vậy thì sáng danh Đức Chúa Lời, làm sáng danh Đức Chúa Jêsu;

7-9: mọi người thuộc về Đức Chúa Jêsu, và được nhờ ơn Đức Chúa Jêsu chuộc tội.

2° Kẻ biết tỏ và tin vững vàng các lễ phép cũ chẳng còn buộc, một đã mãn hạn phi đi rồi thì phải cư xử vuối kẻ chưa biết mà nghĩ làm là thế nào.

Câu 1: phải nể, chớ cãi lẽ tranh cạnh vuối kẻ ấy về những điều ấy.

3: chớ dề duôi;

13: chớ làm dí gì mở dàng cho kẻ ấy vấp phạm.

22-23: Chớ làm sự gì trái nghịch vuối lương tâm, vì là sự tội.

## ĐOẠN XIV

1. “Kẻ yếu đức tin” là kẻ chưa biết tỏ phép đạo thật mà còn tin sai nhầm về Sấm truyền cũ, là các lẽ phép, như phép cắt bì, sự kiêng những giống vật dơ, sự giữ các ngày lễ Đạo cũ hãy còn buộc phải giữ hay là nên giữ. Vậy về những kẻ còn nghĩ lầm làm vậy thì chớ xử thắng nhặt, một hãy xử mềm mại hòa nhã, chớ cãi lẽ làm chi. Có một khi những người Juđêu lở lại đạo sinh sự hỗn hào muốn bắt người ta chịu phép cắt bì hay là giữ các lễ phép khác dường như buộc nhặt và buộc hẵn, chốc ấy ông thánh Bảo Lộc xử cách thẳng nhặt vuối kẻ ấy, kẻo làm hại sự Đạo, như đã kể trong ACT. APOST. XV.

2. Trong Đạo cũ cấm chẳng nên ăn thịt các giống vật dơ, như đã kể trong LEVIT. XI; ĐEUT. XIV; lại cấm chẳng nên ăn các giống thịt kẻ ngoại đã cúng tế, EXOD. XXXIV, 15; bởi đấy dân Juđêu tản cư trong các dân ngoại hễ mình không có súc vật mà làm thịt thì không dám mua thịt kẻ ngoại bán ở chợ, một thà ăn rau àm thôi kẻo vướng mắc. Trong các người Juđêu lở lại Đạo thì cũng có kẻ giữ như vậy nữa.—Lại có người khác đã biết tỏ trong Đạo Đức Chúa Jêsu không còn cấm ăn thịt các giống đã kể là dơ trong sách LEVIT. XII.

3. Kẻ chẳng kiêng của ăn cấm trong Đạo cũ vì chẳng còn buộc thì chớ khinh chê kẻ hèn tin mà nghĩ lầm còn buộc; lại kẻ kiêng của ấy chớ đoán xét cho kẻ chẳng kiêng, vì kẻ ấy thuộc về Hội thánh. Đôi bên hãy hòa thuận bằng yên vuối nhau.

4. Chớ xét đoán cho nhau, ai nấy trong anh em thuộc về Chúa, Chúa sẽ phán xét; lại Chúa ban ơn gìn giữ. Lời này thì nên chỉ về kẻ kiêng thịt các giống vật cấm trong Đạo cũ; song chỉ về đôi bên cũng được, nghĩa là chớ có xem xét nhau, vì Đấng phán xét là Đức Chúa Lời, Chúa chúng tôi. JACOB. IV, 14.

5. Về sự giữ ngày lễ, ngày chay, trong Đạo cũ, cũng vậy, là sự chẳng lành chẳng dữ, ai nấy hãy cứ lương tâm thì sạch tội. Ở đây chẳng có ý nói đến các ngày lễ và các ngày chay trong Hội thánh vì sự buộc nhặt, chẳng nên bỏ mặc ý mình đâu.

6. Đôi bên kiêng hay là giữ kễ phép cũ thì có ý ngay lành muốn vâng theo thánh ý Chúa và làm sáng danh Chúa; không nên xem xét hay là dề duôi nhau làm chi.

7-8. Sống chết thì ta thuộc về Chúa, cho nên mọi sự ta phải qui về Chúa.

9. Đức Chúa Jêsu chịu chết và sống lại cho được cứu chữa ta, Người là Chúa ta chẳng kì khi sống hay là chết.

10. Đôi bên không nên đoán xét cho nhau hay là dề duôi nhau; có một Đấng sẽ phán xét ta, là chúa Kirixitô, mà ta cả thảy sẽ đứng trước tòa Người phán xét. II COR. V, 10.

11. ISAIA. XLV, 24, là lời Đức Chúa Lời thề rằng; các dân thiên hạ sẽ suy phục và ngượi khen Chúa cứu Thế. Trong ngày phán xét chung lời ấy sẽ ứng nghiệm cho lọn.

13. Nghĩa là những kẻ biết mình được phép ăn thịt các giống vật tùy ý mình, song nếu bởi đấy sinh dịp cho kẻ kiêng các giống ấy vấp phạm thì chớ ăn mà làm gương xấu cho kẻ hèn tin.

14. Hãy xem TRUYỆN CÁC TÔNG ĐỒ X, Chúa đã tỏ ra cho các tông đồ biết chẳng còn giống nào giống nào kể là dơ; vì mọi sự đã nên thanh sạch trong Đức Chúa Jêsu. Song le nếu ai in trí sai ăn thịt giống nọ giống kia là sự không nên mà cũng ăn thì mắc tội vì in trí như vậy.

15. Cũng có khi bởi lòng thương yêu ta phải kiêng sự nọ sự kia, dù phép Đạo không cấm, vì sợ mở dịp cho kẻ yếu hèn vấp phạm.

16. Nghĩa là chớ làm dịp cho người ta nói phạm đến sự Đạo mà rằng: trong Đạo thì dong da tha sự ăn uống cho thích chỉ

17. Nghĩa là những sự thề ấy thì tùy tòng trong Hội thánh, thà rằng sự công chính, sự thương yêu và ơn nghĩa cùng Chúa Thánh Thần là những sự hệ trọng trong Đạo

18. Kẻ giữ như vậy vì Đức Chúa Jêsu thì vừa đẹp lòng Đức Chúa Lời vừa đẹp ý người ta, vì cứ lòng thương yêu mà cư xử làm vậy.

19. Hãy yêu chuộng sự hòa thuận bằng yên và làm gương sáng cho người ta soi.

20. Lẽ nào vì một của ăn làm vậy mà mở đàng cho ai vấp phạm cùng phải thiệt phần linh hồn, là sự làm ố danh Đức Chúa Lời. TIT. I, 15.

21. Chẳng nên làm sự gì mở dàng cho anh em vấp phạm. I. COR. VIII, 13.

22. Nếu ai tin sự nọ sự kia là sự nên thì hãy cứ tiếng lương tâm trước mặt Đức Chúa Lời mà làm sự ấy. Song nên bởi tại mình làm sự ấy thì mở dịp cho kẻ yếu đức tin vấp phạm thì thôi, chớ làm.—Vả lại hãy giữ chớ có làm sự gì nghịch vuối lương tâm, kẻo chính mình phải ra lý đoán cho mình trong những việc mình làm.

23. Nếu ai nghi hoặc về sự gì thì phải giừng lại kẻo làm ấy mắc tội, như khi ai phân biệt của sạch và của ô uế như Đạo cũ, mà còn dám ăn của dơ thì mắc tội, vì làm sự nghịch vuối lương tâm mình. – “Chẳng phải bởi lòng tin”, nghĩa là chẳng cứ lương tâm. Hễ ai chẳng cứ lương tâm mà làm sự gì thì mắc tội; nếu hồ nghi sự gì có phải là nên hay là chăng, thì phải tra xét hay là hỏi các đấng trong Đạo trước đã, mới khỏi sai lầm và khỏi tội mà chớ.

Phải bắt chước Đức Chúa Jêsu mà nhịn nhục kẻ yếu đuối; chớ theo ý riêng mình; hãy hợp lòng một ý vuối mọi người điều là kẻ Chúa gọi theo Đạo tin lành, chẳng kì dân Juđêu hay là dân ngoại, ý muốn Chúa đã phán hứa. Ông thánh tông đồ chúc sự lành bằng yên cho bồn đạo thành Roma; người dốc lòng, khi đã thăm bồn đạo thành Jerusalem đoạn, cũng thăm bồn đạo thành Roma và xin cầu nguyện cho mình nữa.

## TÓM LẠI ĐOẠN XV, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

1° Kẻ mạnh tin phải thương cùng nề kẻ hèn tin;

Câu 1: phải nhịn nhục gánh lấy kẻ ấy, chứ muốn vừa ý mình.

2-3: Ai nấy hãy lo cho được vừa ý anh em, làm ích và làm gương sáng, bắt chước Đức Chúa Jêsu.

4-5: cứ như vậy thì hợp như lời Chúa trong Kinh thánh sẽ được ơn yên ủi cậy trông;

6: sẽ làm sáng danh Đức Chúa Lời;

7: bắt chước Đức Chúa Jêsu đã thương nhận ta cho được làm sáng dah Đức Chúa Lời

8-12: Đức Chúa Jêsu thương hết mọi người, chẳng kì người Juđêu hay là dân ngoại, y như lời Chúa đã phán hứa

2° Ông thánh Bảo Lộc chúc mừng các bồn đạo Roma;

13: khấn cầu mọi sự lành bằng yên;

14: khen kẻ có đạo thành Roma có lòng thương yêu nhau cùng làm sáng danh sự Đạo.

15: người viết thư này để làm ích cho bồn đạo Roma;

17-18: như người đã làm ơn ích trong các dân khác.

22: Đã lâu năm người trông mong thăm bồn đạo Roma.

23-28: Khi đã lên thành Jerusalem liệu việc đoạn thì sẽ trầy sang đất Hispania và sẽ đi qua thành Roma

1. Hợp như lời XIV, 1 trên này: I COR. IX, 22; GAL .VI, 1. Nghĩa là kẻ đã biết tỏ phép Đạo Đức Chúa Jêsu chẳng buộc phải giữ các lẽ phép cũ thì phảo về nể kẻ tin nhầm các lễ phép ấy; hãy bỏ ý riêng mình cho vừa ý kẻ yếu đức tin.

2. Ai nấy phải lo lắng lựa ý anh em để làm ơn ích và làm gương sáng. I COR. X, 33.

3. Đức Chúa Jêsu đã bỏ mình đi mà theo thánh ý Đức Chúa Cha và làm ích cho loài người ta, gánh lấy tội lỗi thiên hạ mà chuộc tội và làm lành cùng Đức Chúa Lời, như đã có lời trong Kinh thánh, Ps. LXVIII, 10.

4. Ta hãy năng suy nhớ lới Kinh thánh thì sẽ được sự yên ủi và sẵn lòng chịu sự khốn khó vì trông cậy phần phúc đời sau. II TIM. III, 16.

5. I COR. I, 10.

8. Chúa cứu Thế sinh ra trong dân Juđêu, chịu phép cắt bì như người Juđêu và giảng Đạo cho người Juđêu y như lời Đức Chúa Lời đã phán hứa cho các tồ phụ.

9. Chúa cũng đủ lòng thương các dân ngoại, gọi nó lở lại Đạo tin phục Chúa cứu Thế, nhờ ơn Chúa cứu Thế mà ngượi khen Đức Chúa Lời trong Hội thánh. PSALM. XVII, 50; II REG. XXII, 50.

10. ĐEUT. XXXII, 41-43. Lời này chỉ về các dân ngoại ăn năn lở lại cùng Chúa cứu Thế.

11. Ps. CXVI, 1. Lời này cũng hợp ý ấy.

12. ISAIA. XI, 10. Chúa cừu Thế bởi vua David, là dòng Jessê, mà ra. Các dân thiên hạ sẽ trông cậy Người và được phần phúc bởi Người.

15. Dù mà trong hội giáo Roma cũng có người sốt sắng, khôn ngoan biết cách khuyên dạy các bồn đạo mặc lòng, thì ông thánh Bảo Lộc cũng muốn gửi thư này mà yên ủi cùng răn dạy, vì người đã được ơn riêng làm tông đồ các dân ngoại.

16. Sự giảng tin lành là việc thánh, nhờ ơn Chúa Thánh Thần mới làm được cho các dân ngoại lở lại Đạo và nên của lễ thiêng liêng dâng cho Đức Chúa Lời.

17. Nhờ ơn Đức Chúa Jêsu gọi mình làm tông đồ các dân ngoại thì người mới có thể làm sáng danh Đức Chúa Lời làm vậy.

18. Ông thánh Bảo Lộc giảng đạo khuyên các dân ngoại tin phục sự Đạo thì được nhờ ơn Đức Chúa Jêsu ban cho.

19. Nhờ ơn và những việc cả thề Chúa Thánh Thần giúp sức cho thì ông thánh Bảo Lộc giảng Đạo trong xứ Syria, xứ Asia, xứ Maceđonia, xứ Grecia mãi cho đến xứ lllyria.

21. ISAIA, LII, 15. Lời này chỉ về những dân ngoại mới nghe giảng Đạo.

22. Hãy xem I, 13 trên này.

24. Khi ông thánh Bảo Lộc đã phải giam hai năm ở thành Roma, mà được tha thì người trầy sang giảng Đạo trong đất Hispania, như ông thánh Clemens làm chứng.

25. Bấy giờ ông thánh tông đồ toan lên thành Jerusalem mà phân phát tiền của các bồn đạo trong đất Maceđonia và Grecia đã thu góp mà làm phúc cho các bồn đạo thành Jerusalem đang phải đói khát.

27. Các dân ngoại được nhờ sự Đạo thì bởi các thánh tông đồ là người Juđêu giảng dạy; cho nên phải biết ơn và giúp đỡ dân ấy phần xác. I COR. IX, 11.

31. TRUYỆN CÁC TÔNG ĐỒ XX, 3; XXI-XXV. Trong khi ấy ông thánh Bảo Lộc phải bắt ở thành Jerusalem, rồi giam ở thành Cesarea và giải sang thành Roma.

Khuyên bồn đạo thành Roma tiếp đãi bà Phebê cho hẳn hoi; chào thăm nhiều người trong hội giáo Roma; răn bảo mọi người phải cẩn thận, kẻo mắc lừa kẻ rối đạo; ngượi khen sáng danh Đức Chúa Lời đời dời vô cùng.

## TÓM LẠI ĐOẠN XVI, CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

Câu 1-2: khuyên tiếp đãi bà Phebê, là kẻ giúp việc trong hội giáo Corinthô.

3-15: chào thăm đích danh nhiều người bồn đạo ở thành Roma;

16. chào thăm thay mặt các hội giáo;

21-23: chào thăm thay mặt mấy người bồn đạo; kỉ lục tả thư cũng chào thăm nữa;

17-19: hãy lánh kẻ rối đạo;

20: chúc sự lành bằng yên.

25-27: ngượi khen sáng danh Đức Chúa Lời đời đời chẳng cùng

1. Bà Phebê là kẻ giúp việc trong hội giáo ở phố Cenchrea là cửa bề thành Corinthô. Vậy như rầy có những dòng nữ giúp việc trong Hội thánh, dạy dỗ các đàn bà, coi sóc trẻ con và làm những việc khác như vậy, thì từ đời các thánh tông đồ có nhiều người nữ, nhất là những đàn bà góa, đạo đức khôn ngoan, điều dâng mình cho Đức Chúa Lời mà giúp việc trong các hội giáo. Vậy bà Phebê này ở bậc ấy giúp việc trong thánh Cenchrea. Có lẽ mà đoán nhân dịp bà ấy trầy sang thành Roma thì ông thánh Bảo Lộc nhờ dịp mà gửi thư này cho bồn đạo thành ấy

2. Ông thánh Bảo Lộc bảo bồn đạo giúp đỡ trong các việc bà ấy phải liệu ở thành Roma và tiếp đãi bà ấy cho hẳn hoi phải phép, vì bà ấy có công giúp đỡ các bồn đạo thành Corinthô và thành Cenchrea.

3. TRONG SÁCH TRUYỆN CÁC TÔNG ĐỒ, XVIII, XIX đã khen ông Aquila và bà Prisea (Phiscilla) là hai vợ chồng tốn công dạy dỗ và giúp đỡ các bồn đạo mới ở thành Corinthô, ở thành Ephesô và ở thành Roma. Hai ông bà ấy hết lòng làm sáng danh Đức Chúa Jêsu và giúp việc trong Hội thánh. I COR. XVI, 19.

4. Hai ông bà ấy chẳng ngại liều mình chết cho được cứu chữa ông thánh Bảo Lộc đang phải kẻ thù rình chực làm hại, toan giết người; hoặc ở thành Corinthô hay là ở thành Ephesô. ACT. APOST. XVIII, 6; XIX. Cho nên ông thánh tông đồ và các bồn đạo biết ơn hai ông bà ấy lắm.

5. Trong nhà hai ông bà ấy vốn có nhiều bồn đạo mới hội nhau cho được đọc kinh cầu nguyện và học các lẽ đạo.—Ông Epenetê, là kẻ lở lại đi đạo trước hết trong xứ Asia.

6. Bà này có công lao vì siêng năng cần mẫn dạy dỗ, khuyên bảo cùng giúp đỡ nhiều bồn đạo mới ở thành Roma.

7. Hai người này có họ hàng và phải giam vuối ông thánh Bảo Lộc là thế nào thì không đoán được; có tiếng trọng trong các tông đồ, hoặc vì giúp việc giảng đạo, cho nên được danh tiếng trong Hội thánh Roma.

8-12. Những người này có công trong Hội thánh Roma vì siêng năng dạy dỗ cùng giúp đỡ các bồn đạo mới.

13. “Rufô là kẻ kén chọn trong Chúa,” nghĩa là kẻ nổi danh tiếng trong hội giáo Roma.—“Cũng là mẹ ta,” nghĩa là bà áy đã giúp đỡ mình như mẹ vậy.

16. Trong dân Juđêu, dân Grecô, dân Roma v. v. kẻ thân thích thiết nghĩa chào mừng nhau thì quen bên mặt nhau, là phong tục lành vốn giữ từ thuở xưa trong các dân ấy mà tỏ ra lòng thương yêu nhau. I COR. XVI, 20; II COR XIII, 12; I THESS. V, 26. Trong các hội giáo cũng giữ thói quen ấy, nam nữ vốn biệt nhau, người nam ở một bên, người nữ một bên, thì bên nào chào hôn chúc sự bằng yên cho nhau trong Chúa. Sự hôn kính chúc sự bằng yên cho nhau đang khi làm lễ trọng thì bởi đấy mà ra.—Trong thư này chẳng thấy có lời nào ông thánh Bảo Lộc chào kính ông thánh Phêrô là đấng giám mục thành Roma và là đấng thay mặt Đức Chúa Jêsu, bởi vì đời vua Clauđiô đã ra lệnh truyền cho các người Juđêu phải ra khỏi thành Roma, bấy giờ ông thánh Phêrô đang ở thành Jerusalem mà lìa xa thành Roma cho đến khi vua Clauđiô băng hà thì người mới lở về thành Roma.

17. Những kẻ rối đạo ấy là người Juđêu lở lại Đạo, song không tin Đạo cho tuyền vẹn như các tông đồ giảng dạy, một tin dông dài những điều không thuộc về phép đạo, như các lễ phép trong Đạo cũ v. v. II COR. XI, 13; PHILIP. III, 2.

18. Những kẻ rối đạo ấy theo ý riêng mình và theo ích lợi phần xác nữa, muốn cho người ta suy phục làm tôi mình.

19. Các bồn đạo thành Roma đời ấy có danh tiếng trong khắp thế gian như đã khen, I, 5. trên này. Ông thánh Bảo Lộc muốn cho các bồn đạo khôn sáng cẩn thận giữ phép Đạo, kẻo mắc lừa vuối kẻ rối đạo; lại đơn sơ thật thà chẳng có dự gì vuối kẻ dữ và chẳng từng biết sự dữ sốt. MATTH. X, 16.

20. Xin Chúa giấy đạp ma quỉ là đại tướng các kẻ rối đạo và kẻ lừa dối thiên hạ.

21. Ông Timotheô là đầy tớ ông thánh Bảo Lộc, hãy xem TRUYỆN CÁC TÔNG ĐỒ, XVI, 1; XX, 4; về ông Luciô, hãy xem TRUYỆN CÁC TÔNG ĐỒ XIII, 1; về ông Jason, hoặc XVII; về ông Sosipater, XX, 4. Các ông ấy gọi là kẻ thân thích hoặc vì là kẻ thuộc về dân Juđêu hay là về cho họ Benjamin chăng.

22. Ông thánh Bảo Lộc đọc thư này cho ông Tertiô viết lấy, mà đang lúc viết thì thêm lời chào thăm bồn đạo.

23. Ở thành Corinthô ông thánh Bảo Lộc trú nhờ ở nhà ông Caiô này, mà hội giáo thành Corinthô hợp nhau trong nhà ông ấy nữa.

25-26. Khi loài người mới phạm tội thì Đức Chúa Lời liền phán hứa Chúa cứu Thế, GEN. III, 15; lại trong Sấm truyền cũ có nhiều lời phán tiên tri về sự mầu nhiệm Chúa cứu Thế ra đời chuộc tội cho thiên hạ. Song trong Sấm truyền mới Đức Chúa Lời tỏ ra sự mấu nhiệm ấy cho cả và thiên hạ biết tỏ tường, COI,. I, 26.