"Nefrytowy różaniec"/"Dolina Marzeń" - Streszczenie

Nowy Jork (sierpień 1894 roku) – utwór poświęcony Washingtonowi Irvingowi

Erast Pietrowicz Fandorin mieszka w Bostonie, gdzie działa jako inżynier i dorywczo zajmuje się rozwiązywaniem zagadek. Zostaje wezwany do Nowego Jorku przez Narodową Agencję Detektywistyczną Pinkertona. W mieście dochodzi do nieudanego zamachu na życie Fandorina – Fandorin strzela w kierunku napastnika, a potem bada miejsce, gdzie stał zbiegły niedoszły zabójca. Znajduje jedną ze swoich kul, pokrytą drobinkami złota i spłaszczoną jakby uderzyła w coś metalowego. Erast Pietrowicz bierze pod uwagę trzy możliwości: zaatakował go zwykły bandyta, który wziął go za łatwy cel rabunku; zamach ma związek ze sprawą, którą otrzymał od Pinkertona, co jest mało prawdopodobne, jako że Fandorin jeszcze nie zdążył się w nią zaangażować; zamach był zemstą zorganizowaną przed doktora Linda – tajemniczego przywódcę organizacji przestępczej, której Fandorin niedawno przeszkodził w napadzie na bank.

Pinkerton przekazuje Erastowi Pietrowiczowi list od Maurice’a Stara, jednego z najbogatszych właścicieli kopalń na Zachodzie. Pan Star prosi o spotkanie z Rosjaninem. Fandorin wraz z kamerdynerem Masą jadą do Crooktown w stanie Wyoming, gdzie rezyduje magnat. W trasie pociąg zostaje zaatakowany przez bandytów zakrywających twarz czarnymi chustami. Fandorin i Masa zaczynają strzelać do napastników i ci uciekają. Erast Pietrowicz zauważa, że bandyci ostrzelali tylko wagon, w którym jechali on i Masa, a pozostałe wagony są nietknięte.

Fandorin i Masa spotykają w Crooktown Stara, który okazuje się rosyjskim imigrantem. Magnat przedstawia sprawę, którą na jego prośbę miałby zająć się Erast Pietrowicz: 15 mil od miasta leży Dream Valley, gdzie od ćwierć wieku mieszkają rosyjscy imigranci tworzący utopijne społeczeństwo – komunę „Promień Światła” będącą pod protekcją Stara; komuna dzierżawi pół doliny, a drugie pół zajmuje grupa mormonów, z którymi Rosjanie są skonfliktowani; od jakiegoś czasu „Promień Światła” jest nękany przez bandytów zwanych Czarnymi Chustami; Star podejrzewa, że bandyci mają kryjówkę gdzieś na terenie doliny, ale nie ma na to dowodów i szeryf nie chce zająć się sprawą; bogacz nie może przeszukać całej doliny, bo formalnie jej właścicielem jest Cullighan, który za sprzedaż ziemi żąda ogromnej kwoty; dlatego Star chciałby, aby Fandorin dyskretnie zbadał sprawę i znalazł kryjówkę bandytów.

Erast Pietrowicz poznaje Ashleen, córkę Cullighana, i razem jadą do Splitstone, miasta położonego najbliżej Dream Valley. Dziewczyna jest córką właściciela doliny, a sama dolina jest jej posagiem. Ashleen jest zaręczona z jednym z pracowników rancza ojca, Tedem Rattlerem, i stary Cullighan chce zabezpieczyć córkę, ofiarowując jej Dream Valley. Ojciec zabronił sprzedawać doliny za mniej niż 100 tys. póki on żyje, ale Ashleen wie, że gdyby znalazła bogatszego narzeczonego, tata pozwoliłby sprzedać dolinę za niższą cenę. W przeszłości stary Cullighan kupił te ziemie, bo znalazł tam złoto, ale żyła szybko się wyczerpała.

Dojechawszy do miasta, Fandorin poznaje Łukowa, przewodniczącego komuny, który prosi go o pomoc w rozwiązaniu problemu Czarnych Chust. Erast Pietrowicz spotyka także Melvina Scotta – byłego bandytę obecnie pracującego w agencji Pinkertona oraz Washingtona Reeda – czarnoskórego uzależnionego od hazardu mężczyznę, który mimo ubóstwa jest bardzo szanowany w mieście. W trakcie rozmowy Reed wspomina o nawiedzającym okolicę upiorze Jeźdźca bez Głowy. Fandorin poznaje również Teda, narzeczona Ashleen. Rattler celowo dąży do konfrontacji z nowo przybyłym. Dochodzi między nimi do pojedynku, który zostaje przerwany przez pannę Cullighan tuż przed tym zanim mężczyźni zaczęli do siebie strzelać. Po zażegnaniu konfliktu Erast Pietrowicz przedstawia się Melvinowi i wyjaśnia, że został przysłany przez Pinkertona. Zdaniem Scotta Czarnych Chust nie ma w Dream Valley, bo jeśliby rzeczywiście mieli tam swoją tajną kryjówkę, nie demaskowaliby się, wchodząc w konflikt z komuną, a Rosjan i tak nie ma z czego okraść, bo są raczej biedni. Fandorin i Masa wyposażają się w sprzęt i udają się na ranczo Cullighana w celu zakupu koni. Tu Erast Pietrowicz poznaje ojca Ashleen, Corka. Mężczyzna domyśla się celu przybycia Fandorina, ale jego zdaniem w dolinie nie ma bandytów. Sugeruje, aby Fandorin powiedział Starowi, że w Dream Valley znajduje się żyła złota, bo wtedy ten kupi dolinę nawet za 100 tysięcy, a dodatkowo Cork nagrodzi Fandorina, lecz Rosjanin odmawia. Ashleen opowiada, ze według niej komuna i mormoni weszli w tajny układ i opowiadają o nieistniejących Czarnych Chustach, aby jej ojciec obniżył im opłatę za dzierżawę. Jeśli jednak bandyci naprawdę zadomowili się w dolinie, to najemcy odejdą i dziewczyna straci wpływy z dzierżawy. Na prośbę dziewczyny Fandorin obiecuje, że nie będzie działał wbrew interesom Ashleen.

Erast Pietrowicz wraz z Masą i Łukowem jadą do komuny „Promień Światła”. Po drodze Fandorin odkrywa ze zdziwieniem, że przewodniczący wiezie wśród towarów francuską bieliznę damską. Na miejscu Fandorin poznaje kilku członków komuny: Nastkę – najładniejszą dziewczynę w społeczności, która wykorzystuje swoją urodę, aby nie pracować oraz Jewdokię – garbatą kobietę będącą najlepszą kucharką w komunie. Po przybyciu okazuje się, że Nastka rano widziała Czarne Chusty na terenie doliny. Fandorin bada miejsca, w których wcześniej widziano bandytów, ale nie znajduje żadnych tropów, a jedynie przekonuje się, że bandyci nie są wymyśleni, bo niedawno ktoś faktycznie zabił całe stado owiec należące do komuny. Nocą Fandorin chce zbadać połowę doliny, gdzie mieszkają mormoni. W ciemności zostaje schwytany przez dwóch młodzieńców, którzy wzięli go za Jeźdźca bez Głowy. Erast Pietrowicz ogłusza ich i związanych odwozi do osady mormonów. Rada starszych jest mu wdzięczna za takie rozwiązanie sytuacji. Ich zdaniem Czarnych Chust nie ma w dolinie, bo na pewno by o nich wiedzieli. Opowiadają legendę o Jeźdźcu bez Głowy, zgodnie z którą jest to upiór zabitego przed trzynastu laty wodza Indian – Rozłupanego Kamienia. Rozłupany Kamień za życia okrutnie mordował białych osadników, za co został powieszony i teraz po latach wrócił odzyskać swoją oderwaną głowę. Mormoni pokazują Fandorinowi ciało zabitego niedawno młodzieńca – na ciele nie ma żadnych ran poza przekłutymi uszami, co było sposobem torturowania charakterystycznym dla Rozłupanego Kamienia, więc mormoni podejrzewają, że to upiór zabił chłopaka. Starsi rozważają wynajęcie Fandorina, aby ten wyjaśnił sprawę Jeźdźca bez Głowy, ale ich przywódca, Moroni, sprzeciwia się temu i pod pretekstem późnej godziny nakazuje Fandorinowi opuszczenie osady. Erast Pietrowicz podejrzewa, że mormoni na kogoś czekają i dlatego chcieli się go jak najszybciej pozbyć. Przyczaja się w ciemności i obserwuje osadę, do której przybywa Washington Reed. Mężczyzna rozmawia o czymś z mormonami, którzy wręczają mu pieniądze i ten odjeżdża. Fandorin nakazuje Masie śledzić Reeda, a samemu wraca do rosyjskiej komuny. Okazuje się, że w nocy Nastka poszła nad rzekę i porwały ją tam Czarne Chusty. Erast Pietrowicz stwierdza, że będzie potrzebował wsparcia specjalisty, jeśli ma wyśledzić bandytów.

Fandorin powraca do Splitstone, gdzie wynajmuje Melvina Scotta i razem jadą do Dream Valley szukać kryjówki Czarnych Chust. Po drodze Scott ratuje Erastowi Pietrowiczowi życie, łapiąc go, gdy ten spada z urwiska. Agent Pinkertona po tropach prowadzi Fandorina do starej opuszczonej kopalni, gdzie przez lornetkę dostrzegają bandytów. Następnie wracają do Splitstone, aby nakłonić szeryfa do wzięcia udziału w ataku na kopalnię, lecz ten stanowczo odmawia. Fandorin umawia się ze Scottem, że następnego dnia razem zaatakują bandytów.

Tymczasem Masa wciąż śledzi Reeda. W nocy budzi Fandorina, aby poinformować go, że Washington, wychodząc z saloonu, zostawił otwarte okno, więc prawdopodobnie będzie chciał tam wrócić, gdy saloon będzie pusty. Razem udają się w okolice lokalu, z którego wychodzi Reed. Mężczyzna ukradł z baru słój, w którym przechowywana jest głowa Rozłupanego Kamienia. Mormoni zapłacili mu, aby pozbył się upiora, więc chce zwrócić głowę Indianinowi. Erast Pietrowicz oferuje mu pomoc i we dwójkę jadą do osady mormonów. Fandorin proponuje, że zaniesie głowę na miejsce egzekucji, a w zamian mormoni pomogą mu w ataku na kryjówkę bandytów. Moroni odmawia, gdyż Fandorin nie wierzy w Boga, więc nic nie da, jeśli to on odniesie głowę. Rytuał musi odprawić sam przywódca mormonów. Przed świtem wszyscy udają się w miejsce, gdzie trzynaście lat temu powieszono Rozłupanego Kamienia. Gdy Moroni zaczyna nieść głowę, z mgły wyjeżdża na koniu postać bez głowy. Mormoni uciekają do osady, a ich przywódca w ciemności i mgle spada z urwiska. Fandorin chce strzelać do Jeźdźca bez Głowy, ale Reed wytrąca mu broń, tłumacząc, że strzelanie do upiora przyniosłoby tylko nieszczęście. Erast Pietrowicz i Washington wracają do osady, lecz okazuje się, że przerażeni mormoni opuścili ją w pośpiechu i uciekli z Dream Valley.

Rankiem Fandorin, Masa, Reed i Scott jadą do opuszczonej kopalni. Towarzyszą im członkowie komuny przebrani za mormonów i wyposażeni w kije, które z odległości będą wyglądać jak strzelby. Plan Erasta Pietrowicza zakłada, że bandyci poddadzą się, widząc liczebność sił przeciwników. W drodze do kopalni Washington zauważa na ziemi identyczne ślady podków jak te, które zostawiał koń Jeźdźca bez Głowy. Przerażony zawraca do Splitstone. Pozostali jadą dalej i otaczają kopalnię. Fandorin i Masa wychodzą do przodu pertraktować z Czarnymi Chustami. Przed negocjacjami zostają pozbawieni broni. Nagle Erast Pietrowicz widzi, jak ukryci wcześniej bandyci atakują Scotta i zabijają go. Rosyjscy imigranci uciekają, pozostawiając Fandorina i Masę na łasce Czarnych Chust. Dochodzi do krótkiej walki, w której dwóch bandytów zostaje zabitych, jeden ogłuszony, a Japończyk zostaje postrzelony w nogę. Kamerdyner zauważa, że w zagrodzie wśród koni Czarnych chust stoi koń, na którym jechał przywódca ataku na pociąg i jest to jednocześnie ten sam koń, na którym jechał Jeździec bez Głowy. Uciekając przed nadchodzącymi kolejnymi bandytami, Fandorin i Masa udają się w jedynym możliwym kierunku, czyli do opuszczonej kopalni. Erast Pietrowicz w środku odnajduje porwaną Nastkę, ale ta odmawia pójścia z nim, gdyż znudziło jej się życie w komunie i uważa, że wśród bandytów jest o wiele ciekawiej. Fandorin i Masa schodzą w głąb jaskini i trafiają do komory, gdzie znajdują skrzynie z dynamitem i płóciennymi woreczkami. Japończyk zabiera dynamit, a Erast Pietrowicz jeden z woreczków. We dwójkę trafiają do drugiego wyjścia z kopalni, które po znalezieniu się na zewnątrz wysadzają zabranym dynamitem. Uciekają do komuny, licząc, że zastaną tu swoje wierzchowce, ale okazuje się, że Rosjanie uciekli. Fandorin i Masa spodziewają się, że lada chwila dogoni ich pościg Czarnych Chust i uciekają w kierunku wąwozu prowadzącego do Splitstone. Spotykają Reeda, który opowiada im, że minęli go uciekający w popłochu członkowie komuny i powiedzieli, że nie ma żadnego Jeźdźca bez Głowy, a Scott, Fandorin i Masa nie żyją. Washington zawrócił, aby sprawdzić, co się stało. Reed wsadza rannego Japończyka na swojego konia i wysyła go do miasta, a sam, mimo sprzeciwu Erasta Pietrowicza, spokojnym krokiem wraca do Splitstone. W końcu w wąwozie doganiają ich bandyci, ale dają im spokój po kilku wystrzałach z broni Washingtona. Wracając do miasta, Fandorin pokazuje Reedowi znaleziony woreczek, a ten stwierdza, że w środku są samorodki złota najwyższej próby.

Erast Pietrowicz wysyła do Stara depeszę z informacją, aby magnat jak najszybciej przyjechał do Splitstone. Na miejscu opowiada o wydarzeniach i znalezisku w kopalni. Ekspert potwierdza, że w woreczku jest czyste złoto, a według opisu w kopalni może znajdować się ogromne złoże. Star przedstawia Fandorinowi swój plan: wytargował z Cullighanem, że kupi Dream Valley za 300 tysięcy, ale ten nie jest świadomy, że w kopalni jest złoto; jedynymi osobami, które mogłyby przeszkodzić w zawarciu transakcji są Reed, któremu Star zapłacił za milczenie oraz Fandorin, który otrzyma wysoką zapłatę za wypełnienie zadania. Magnat wyjeżdża do Crooktown, gdzie o trzeciej po południu ma spotkać się z Cullighanem, aby podpisać akt sprzedaży doliny. Erast Pietrowicz źle czuje się z tym, że za jego cichym przyzwoleniem ma odbyć się nieuczciwa transakcja, która najbardziej uderzy w Ashleen. Dziewczyna dostanie pieniądze za Dream Valley, ale nie jest świadoma, że złoto w kopalni jest warte znacznie więcej. Fandorin jedzie na ranczo Cullighanów i opowiada dziewczynie o odkrytej żyle złota. Nagle wśród pracowników dostrzega bandytę, którego ogłuszył podczas walki z Czarnymi Chustami. Na ganku domu pojawiają się Ted Rattler oraz Melvin Scott i Washington Reed. Okazuje się, że agent Pinkertona nie tylko nie zginął, ale w dodatku jest zamieszany w całą sprawę. Ashleen jest wściekła, że Fandorin przejrzał ich plan i rozkazuje go zabić. Dochodzi do strzelaniny. Erast Pietrowicz zabija Scotta oraz ciężko rani Teda, który ucieka z rancza. Fandorin oświadcza dziewczynie, że poinformuje Stara, aby nie podpisywał aktu kupna doliny. W kieszeni Scotta detektyw zauważa pęknięty złoty zegarek z wgnieceniem po kuli i dzięki temu dochodzi do całego rozwiązania zagadki: Cullighanowie pilnie potrzebowali pieniędzy, aby rozwijać swoje interesy; wymyślili, aby za wszelką cenę pozbyć się z Dream Valley rosyjskiej komuny oraz mormonów; w tym celu Rosjan straszyli Czarnymi Chustami, a mormonów Jeźdźcem bez Głowy; niepokojeni przez bandytów członkowie komuny zgodnie z planem poprosili o pomoc Stara; Cullighanowie zakładali, że ten wynajmie Scotta do rozwiązania sprawy; Melvin był wtajemniczony w plan i miał ogłosić Starowi, że w trakcie poszukiwań bandytów odnalazł opuszczoną kopalnię, a w niej żyłę złota; Star miałby bez wahania zapłacić każdą cenę za dolinę, gdzie w rzeczywistości nie było złota; plan zawiódł, gdy Star zamiast Scotta wynajął Fandorina; Melvin jako pracownik agencji Pinkertona dowiedział się, że sprawą będzie zajmował się Erast Pietrowicz i pojechał do Nowego Jorku, aby go zabić; kula, którą znalazł Fandorin trafiła w zegarek Scotta i to dlatego była spłaszczona i obsypana drobinkami złota; następnie bandyci próbowali zabić Fandorin podczas jazdy pociągiem i dlatego strzelali wyłącznie do jego wagonu; ostatecznie Erast Pietrowicz miał zginąć w pojedynku z Tedem, ale do tego nie dopuściła Ashleen, bo zrozumiała, że Fandroin może im się przydać, gdyż Star bardziej uwierzy Rosjaninowi niż Melvinowi; wystarczyło tylko doprowadzić do tego, aby Fandorin odnalazł podłożone wcześniej złoża złota w kopalni; gdy uciekali z Dream Valley, Reed nie spieszył się, bo wiedział, że bandyci ich nie napadną, gdyż celem było, aby Fandorin powiedział Starowi o złocie.

Wiedząc, że przegrała, Ashleen próbuje uwieść Fandorina. Oznajmia, że Ted był tchórzem i uciekł, a jej potrzebny jest silny i odważny mąż, taki jak Fandorin. Dziewczyna oferuje mu wspólne życie pod warunkiem, że nie poinformuje Stara o kłamstwie ze złotem. Erast Pietrowicz odpowiada, że zostanie z nią, jeśli dojdzie do uczciwej transakcji. Para namiętnie się całuje, a Fandorin spogląda na zegar – do podpisania aktu sprzedaży jeszcze prawie pięć godzin, więc zdąży uprzedzić Stara o podstępie, a tymczasem może się zająć panną Cullighan.