Bolesław I "Swarożyc"

**Bolesław I "Swarożyc"** (ur. 83, zm. 144) - książę Lechii w latach 96-144, a także Syn Swarożyca w latach 141-144. Syn Lecha II "Hardego" i wnuk Siemowita I. Ojciec Przemysła I. Odpowiedzialny za reformę tradycyjnych wierzeń słowiańskich w scentralizowaną religię - Svarozicę, skąd wziął się jego przydomek.

## Rodowód

**Pradziadkowie:** Kazimierz I "Potężny", Jadwiga Kaliska, Gościsław Chudy, *???*

**Dziadkowie:** Siemowit I, Gertruda Mazowiecka, Chościsko Płocki, *???*

**Rodzice:** Lech II "Hardy", Dąbrówka Płocka

## Dzieciństwo

Bolesław urodził się jako syn księcia lechickiego Lecha II, oraz Dąbrówki pochodzącej z rodu rządzącego Płockiem. W wieku ośmiu lat został oddany na naukę do swego stryja Rasława Kapłana. W świątyni w Nakle spędził cztery lata, przyswajając wiele zwyczajów i zachowań kapłańskich, które potem będą rzutowały na jego rządy i wielkie oddanie sprawie religii. Stał się zwolennikiem religijnej reformacji. Po powrocie do Gniezna był szkolony na wojownika i stratega, gdyż to właśnie te dziedziny Lech II uważał za priorytetowe dla władcy. Młody Bolesław nie był jednak zainteresowany, ani nie przejawiał ponadprzeciętnych umiejętności. Gdy miał trzynaście lat, jego ojciec zmarł z powodu infekcji, a młody władca wstąpił na tron książęcy.

## Panowanie

### Początki rządów

W pierwszych miesiącach swoich rządów, Bolesław musiał borykać się z silną opozycją na wschodzie kraju, głównie w Płocku. Płock i Czersk, dwa grody mazowieckie zdobyte przez jego ojca kilka lat wcześniej, dążyły do zyskania niezależności. Bolesławowi udało się stłumić ich zapędy dopiero w 99 roku, po zabiciu za pomocą intrygi głównego politycznego rywala w regionie - Trojdena Straszliwego. Wtedy też odbył pierwszą pielgrzymkę do Nakła, gdzie spotkał się ze stryjem Rasławem.

Posiadając dwóch młodszych braci, Bolesław szybko wyczyścił sobie drogę do tronu. Gdy obaj bracia mieli po osiem lat dopuścił się próby bratobójstwa. Starszy Masław został otruty, zaś młodszy Iwosław zbiegł z zaufanym opiekunem na Mazowsze, gdzie przyjął go syn Trojdena Straszliwego i ucznił wojewodą Gostynińskim. Iwosław nigdy nie ubiegał się o swoje roszczenia.

### Początek kształtowanie Svarozicy

Podczas spotkania z Rasławem, młody książę zaaprobował pomysł gruntownej reformy wierzeń słowiańskich i scentralizowania ich wokół boga Swarożyca. Popierał dążenia do monoteizmu oraz głęboką pobożność. W związku z tym wydał dekret na mocy którego Rasław został mianowany Najwyższym Kapłanem, a reszta kapłanów miała pobierać od niego nauki. W roku 101 niejaki Iwo z Lubusza stwierdził, że doznał objawienia od Swarożyca i wydeklamował kilka zasad wiary, które zostały mu przekazane. Z dziewięciu wydeklamowanych przez Iwa, Rasław zaakceptował siedem, zaś Bolesław postawił prorokowi pomnik w Gnieźnie i nakazał mu rozpoczęcie nauk.

### Ożenek

Początkowo Bolesław kandydatki na żonę szukał na wschodzie - interesował się ślubem z najmłodszą, dziewięcioletnią córką Trojdena Straszliwego, lecz pomysł upadł gdy jej brat i nowy książę mazowiecki, Siemowit, podjął próbę wszczęcia zamieszek anty-lechickich w Płocku, co jednoznacznie określiło jego politykę zagraniczną i stosunki Lechii oraz Mazowsza. Następną kandydatką miała być siostra wodza głogowskiego Alberta, lecz szybko okazało się, że Albert sam poszukuje małżonki o zapytał o rękę siostry Bogusława, Kunegundy. Ostatecznie Bolesław odnalazł odpowiednią żonę u wodza krakowskiego - piętnastoletnią Milenę.

### Problem śląski

Pomimo zawiązania sojuszu z Albertem, wodzem Głogowa, Bolesław miał obawy do zbyt wielkiego wzrostu potęgi swojego szwagra. Już na początku 103, Albert podbił sąsiednie plemiona skupione wokół grodów we Wrocławiu, Legnicy i Lubinie, a następnie ogłosił się księciem śląskim. Na interwencję zdecydował się teść Bolesława - krakowski wódz Gniewomir. W obliczu starcia dwóch swoich sojuszników, książę lechicki był w sytuacji patowej, grożącej eskalacją konfliktu na jego terytorium, utraceniem jednego, lub nawet obu sojuszników, a także znaczącą utratą wpływu politycznego. W związku z tym, Bolesław wezwał Alberta i Gniewomira do Gniezna, gdzie podjął próbę pogodzenia obu przywódców.

Ostatecznie podczas zjazdu w Gnieźnie Gniewomir zgodził się na uznanie tytułu księcia śląskiego przez Alberta, lecz w zamian Albert uznał jego roszczenia do tytułu księcia krakowskiego. W wyniku tego układu, w regionie Polski istniały cztery równorzędne księstwa, walczące ze sobą o dominacje, a trzy z nich znajdowały się w pośrednim sojuszu, wymierzonym jednoznacznie w Mazowsze. Mimo, że na pierwszy rzut oka to rozstrzygnięcie było dla Bolesława korzystne, to stracił on impet polityczny zbudowany za Kazimierza I i ani on, ani jego ojciec i dziad, nie przekuli przewagi militarno-gospodarczej, którą Lechia wybudowała sobie na jakiś czas.

### III Wojna Lechicko-Mazowiecka

W 105 roku książę mazowiecki Siemowit zmobilizował swoją armię i wyruszył na Czersk, który zdobył w mniej niż miesiąc. Bolesław zebrał więc swoją armię i wezwał na pomoc sojuszników. Zarówno szwagier, jak i teść księcia lechickiego przyjęli wezwanie. Jednak Siemowit przeprowadził ryzykowny, lecz udany manewr, przechwycając armię krakowską za pomocą małej części swojego wojska. Krakowianie zostali rozbici. Tymczasem Albert zmagał się z buntem wodza legnickiego, przez co mógł wysłać jedynie połowę swojego wojska.

Tymczasem w Płocku wybuchła rewolta możnych, wciąż wiernych Mazowszanom. Armie Bolesława przy wsparciu sił Alberta, oraz Siemowita przy wsparciu zbuntowanego Płocka, spotkały się pod Kaliszem. Pomimo wyrównanej liczby żołnierzy, bitwę wygrali Mazowszanie i skierowali się na Kalisz. Zdobyli miasto przed zimą, a następnie rozbili ponownie posiłki nadchodzące z Krakowa. W bitwie zginął książę krakowski Gniewomir, co całkowicie zniszczyło morale wojów z Małopolski i zakończyło sojusz lechicko-krakowski.

Siemowit zdobył także gród w Kruszwicy i zmusił Bolesława do podpisania pokoju. Lechici oddali Płock, Czersk, a także kilka pomniejszych grodów z zachodniego Mazowsza.

### Dalsze reformacje Svarozicy

Pomiędzy 107, a 112 rokiem, osłabiony i skompromitowany Bolesław skupiał się na reformowaniu religii.

Wprowadził zakaz czczenia innych bóstw niż Swarożyc, a także przyznał Rasławowi władzę absolutną w strukturach duchownych. Nakazał kapłanom przymusowe nauki chłopstwa, oraz możnowładztwa, a nabożeństwa dla wojów były prowadzone tylko wedle specjalnie przygotowanych modlitw.

W 109 roku Rasław Kapłan umiera, a Bolesław na jego następcę wyznacza niejakiego Zbigniewa z Lubusza, będącego kuzynem Proroka Iwo. Zbigniew zaczyna opracowywać specjalny język rytualny, zwany Svarezą. Svareza rozwija się głównie w elicie kapłańskiej w Nakle i zostaje wstępnie ukończona w 111. Bolesław nakazuje nauczenia się jej całemu swojemu dworowi, a także wprowadza w niej nabożeństwa w Poznaniu i Nakle.

Na początku 112 roku wysyła także wielu misjonarzy, głównie do Krakowa i Głogowa, którzy mają nauczać zreformowanych wierzeń słowiańskich. W tamtym czasie Głogów znajdował się pod pierwszymi wpływami chrześcijaństwa, więc wizja starej wiary w nowoczesnej formie wydawała się niezwykle atrakcyjna i błyskawicznie zyskała na popularności.

### Okres 112-130

Pomiędzy 112, a 130 rokiem, Lechia zaliczyła największy rozwój kulturalny w dotychczasowej historii - wprowadzano nowe nabożeństwa, nauki Svarezy, a także opracowano prosty alfabet lechicki w którym pisać nauczyli się kapłani. Narodzili się pierwsi poeci, a także rodzimi kronikarze. Bolesław bardzo ochoczo wspierał również rzeźbiarzy, którzy strugali z drewna wizerunki Swarożyca.

Zwiększono także centralizację państwową. Nauczony nielojalnymi elitami mazowieckimi, książę stworzył stanowisko Gubernatora, który miał patrzeć na ręce lokalnym wodzom, a także w każdym z większych grodów zamontowano jednostki drużyny książęcej. System ściągania podatków został usprawniony przez Svareze i alfabet lechicki.

W 125 roku Bolesławowi urodziło się jedyne dziecko - syn, któremu nadał imię Przemysł.

Rok później książę zachorował na zapalenie płuc po którym otarł się o śmierć. Fakt, że przeżył, przypisał działaniu Swarożyca i ogłosił, że odtąd pierwszy dzień wiosny jest Dniem Cudów.

W 130 roku podjął decyzję o wybudowaniu wielkiego targu w Kaliszu, a na budowę poświęcił trzy czwarte środków ze skarbca. Wprowadził także cła graniczne i opodatkował kupców spoza Lechii. Nakazał coroczne wspólne ćwiczenia drużyny książęcej, które sam kontrolował.

### I Wojna Lechicko-Śląska

1 stycznia 130 roku umiera Albert I, a władzę przejmuje jego syn - Bogdan. Był to syn z pierwszego małżeństwa Alberta, zatem sojusz zostaje zerwany, a Kunegunda ze swymi synami przeprawia się do Gniezna.

Bolesław decyduje się na interwencję i próbę obsadzenia na tronie śląskim swojego siostrzeńca Jaropełka. Wyprawia się więc na Głogów, lecz do oblężenia nie dochodzi, gdyż jego armia zostaje zatrzymana przez wojska Bogdana pod Legnicą. Lechici przegrywają, a Bogdan wyprawia się na Ostrów Lędnicki i doszczętnie go łupi. Jeszcze tego samego roku Jaropełk zostaje skrytobójczo zamordowany, a jego młodszy brat Igor zaczyna ukrywać się w Kruszwicy i przyjmuje posadę mistrza polowań, wycofując się z życia politycznego.

### Podbój Wartownian

Wartownianie byli plemieniem żyjącym nad rzeką Wartą w dwóch głównych grodach - Wieleniu i Lubaszu. Bolesław ruszył na podbój tych terenów marcem 133, zdobywając kilka wsi, a następnie rozpoczynając oblężenie Wieleniu na jesień. Oblężenie trwało ponad trzy lata i było prowadzone w dwóch próbach, a Wieleń uległ dopiero w zimę 136 roku, zaś Lubasz zdobyto na lato 137. W tym ostatnim oblężeniu udział brał dwunastoletni Przemysł.

W czasie prowadzenia kampanii wojennej na północnym-zachodzie, na grypę zmarła żona Bolesława Milena, a książę związał się z córką wodza Kaliszan Kunegundą. Historycy sądzą, że bardziej od pobudek politycznych, to małżeństwo miało wymiar emocjonalny. Niestety w trakcie oblężenia Lubaszu, Kunegunda próbowała zamordować małoletniego następcę tronu, przez co Bolesław odesłał ją na wygnanie i związał się z trzecią żoną, tym razem z zyskiem politycznym. Wybranką była piętnastoletnia Bogumiła, siostra księcia krakowskiego.

### II Wojna Lechicko-Śląska

Pod koniec 137 roku, osłabiona wieloletnią kampanią armią lechicka nie równała się potędze śląskiej. Z tego powodu Bogdan Głogowski zdecydował się na uderzenie i zdobył Wieluń. Niezdatny do obrony Bolesław zorganizował drużynę książęcą i z resztek funduszy wynajął bałtyckich wojowników. Bitwa pod Wieluniem zakończyła się całkowitym fiaskiem, a książę śląski złupił Kalisz i zmusił Lechitów do podpisania pokoju, odbierającego im Wieluń. Był to pierwszy dokument dyplomatyczny spisany w Svarezie.

### Umocnienie sojuszu z Krakowem

W 138 Przemysł osiągnął 13 rok życia. Bolesław zdecydował się więc znaleźć mu partnerkę. Wybór padł na dwuletnią córkę księcia krakowskiego. Były to faktycznie zaręczyny kuzynostwa. Umocniło to zdecydowanie i tak silny już sojusz z księstwem krakowskim. Bolesław zdjął cła z kupców krakowskich i cofnął ich opodatkowanie.

### Narodziny Svarozicy

W 138 zmarł poprzedni Najwyższy Kapłan. Nowym został mianowany młody, bo dwudziestoletni Zbyszko z Gniezna. Zbyszko okazał się świetny z pełnieniu swojej funkcji - ułożył dziesiątki modlitw, pieśni pochwalnych, zaczął efektywną edukację kapłaństwa i ludu, prowadził kampanie afirmacyjne, a także wysyłał wielu misjonarzy. Gdy w 139 roku zmarła siostra Bolesława Kunegunda, niezwykle zasłużona dla Svarozicy przez działalność misyjną na Śląsku, Zbyszko ogłosił ją *Nławą*, czyli świętą. Zaczęto czcić ją jako prawdziwą służebnicę Swarożyca.

W 141 roku Bolesław ogłosił, że książę lechicki ma misję powierzoną od Swarożyca i jest jego pierwszym synem. Tak też powstał tytuł Syna Swarożyca na którego Zbyszko namaścił go w Nakle w Dzień Cudów. To wydarzenie uznaje się za narodziny Svarozicy, która od tej pory zaczęła posiadać rzeczywiste i funkcjonujące struktury kościelne, rozwinięte jednak bardziej dopiero za rządów Przemysła I.

W 143 Bolesław otworzył pierwszą szkołę kapłańską w Nakle.

### Śmierć

Bolesław I zmarł dokładnie 12 kwietnia 144 roku w Gnieźnie w wieku 61 lat z powodu ostrego zapalenia płuc. Jego jedynym synem i następcą był dziewiętnastoletni Przemysł.

## Próba oceny rządów

Dzisiejsi historycy oceniają rządy Bolesława I jednoznacznie pozytywnie, wskazując na gigantyczny rozwój kulturowy i religijny w Lechii, poszerzył kompetencje władcy, zadbał o edukację kapłanów, rozwój Svarozicy, sztuki, piśmiennictwa; za jego czasów opracowano język rytualny i alfabet lechicki. Dobrze rozwinął także gospodarkę.

Jednakże współcześni uważali go za miernego władcę, kompromitującego się na arenie międzynarodowej. Niewątpliwie Bolesław nie odziedziczył po ojcu smykałki wojennej. Nie wpisywał się w rodzinną tradycję świetnych wojowników, a niemal wszystkie konflikty jakie prowadził kończyły się fiaskiem. Utracił polityczną pozycję lidera regionalnego na rzecz Śląska i Mazowsza, uzależniając się od sojuszu z Krakowem.

Jednakże gdyby nie sprawie prowadzona polityka wewnętrzna, jego syn, Przemysł I "Wielki", nie miałby prawdopodobnie bazy do tak wielkich podbojów i utworzenia królestwa Polskiego.

Przydomek "Swarożyc" wziął się od wielkiego oddania Bolesława dla sprawy religijnej i agresywniej polityki promowania monoteizmu Swarożyca.

## Rodzina

Bolesław miał trzy żony - Milenę, Kunegundę i Bogumiłę, lecz tylko ta pierwsza powiła mu jedno dziecko.

* **Przemysł I "Wielki"** (ur. 125, zm. 171) - następca, książę lechicki, mazowiecki i krakowski, Syn Swarożyca, a później także król Polski.