Vương và Hoàng Đế

Vương (王) là xưng vị cao nhất của các vị Thiên tử Trung Hoa kể từ đời nhà Thương cho đến trước thời Tần Thủy Hoàng.Trước đời nhà Thương, các vị thiên tử Trung Hoa được gọi là **Hoàng** (皇) hoặc **Đế** (帝).

## Trung Hoa

Khi Thiên tử còn sống thì gọi là **Hậu** (后), khi qua đời thì gọi là *"Đế"*, từ giữa nhà Thương thì đặt tôn xưng Vương. Các Thiên tử nhà Chu đều xưng là Vương,ví như Chu Vũ Vương (周武王),Chu Thành vương (周成王).Các vua chư hầu thì có các tước Công (公),Hầu (侯),Bá (伯),Tử (子),Nam(男).Giả như Vinh công(榮公),Tần hầu(秦侯),Nam Yên bá(南燕伯).

Vua chư hầu có thế là thân thích của vua,giả dụ Cơ Chấn Đạc (姬振鐸),Cơ Tiên (姬鮮),Cơ Phong (姬封),...hoặc là các công thần như Khương Tử Nha (姜子牙).

Nhưng khi nhà Chu suy yếu ở thời Đông Chu, các chư hầu vốn chỉ cao nhất là Công tước, nay cũng tự thấy vị thế của mình không đáng phải thần phục nhà Chu nữa mà bắt đầu xưng Vương.Ví như Tề vương(齊王),Hàn vương(韓王),Triệu vương (赵王),Tần vương(秦王),Sở vương(楚王),Yên vương(燕王).Sau khi Doanh Chính(嬴政), vị vua thứ 36 của nước Tần, tiêu diệt sáu nước khác,thấy tước Vương đã không còn đủ tôn quý dành cho Thiên tử,ông đã ghép chữ Hoàng là danh xưng của 3 vị vua thời Tam Hoàng và chữ Đế là danh xưng của 5 vị vua thời Ngũ Đế thời thượng cổ thành tước vị **Hoàng đế**, và trở thành vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử, tức Tần Thủy Hoàng (秦始皇).Do đó,tước Vương giờ chỉ dành cho các chư hầu,các hoàng thân.Các quân chủ phong kiến đời sau cũng dùng tước vị hoàng đế này

Lúc đó,chưa phân biệt Vương 2 chữ với Vương 1 chữ,toàn bộ đều giống như nhau.Như Hoài Nam vương(淮南王),Triệu vương (赵王) thời nhà Hán đều như nhau,đều là chư hầu vương.

Thời Tào Ngụy và Tây Tấn bắt đầu hình thành hai cấp tước Vương; lớn nhất là phong hiệu một chữ, loại thứ hai là phong hiệu hai chữ.Vào thời nhà Đường,hầu như các hoàng tử triều Đường đều được sơ phong làm Quận vương(郡王).Lý Tông(李琮),con trai trưởng Đường Huyền Tông(唐玄宗),ban đầu sơ phong Hứa Xương quận vương(许昌郡王),được thăng làm Đàm vương (郯王) rồi Khánh vương (庆王).

Vào thời nhà Tống,chư vương một chữ được chia làm 3 loại Đại quốc,Thứ quốc và Tiểu quốc.Đại quốc gồm Ngụy(魏) ,Hạ(夏) ,Thương(商) ,Trấn (镇) ,Ích(益)...Thứ quốc thì gồm Hứa(许) ,Tương(相) ,Tùy(随) ,Tô(苏),...Tiểu quốc thì nhiều hơn,gồm Đức(德), Nhuận(润), Vận(鄆),Thân (申),Thiệu(邵),Nghi(仪),Tín(信),Đan(丹),...

Thời nhà Minh, các con trai của vua phong vương 1 chữ,con trưởng phong Thế tử,các con khác phong Quận vương.Từ khi thành lập đến khi kết thúc,Triều đại Minh có 34 vị thân vương.Gồm Tần(秦),Tấn(晉),Yên(燕),Chu(周),Đại(代),Dĩnh(郢),Ninh(宁),Liêu(辽),...Vào thời đầu,các phiên vương đều có quân đội riêng,đều được huấn luyện và đào tạo quân đội.Tuy nhiên từ sau khi Yên vương Chu Đệ đoạt ngôi,tức Vĩnh Lạc đế thì quyền hành phiên vương bị giảm mạnh

Thời Thanh,ở trên chữ Thân vương và Quận vương sẽ xuất hiện thêm lần lượt là Hoà Thạc(和硕),Đa La(多罗) tức là sẽ trở thành Hoà Thạc Thân vương (和硕親王) và Đa La Quận vương (多罗郡王) mà không phân 1 chữ hay 2 chữ,gọi tắt vẫn là Thân vương và Quận vương.Ví như Trực Quận vương(直郡王),Hằng Thân vương(恆親王),Tuần Quận vương (恂郡王),...Khá giống thời Đường,khi các thân thích hay hoàng tử(thời Thanh gọi là A Ca-阿哥) khi sơ phong thường không trực tiếp phong lên Thân vương hay Quận vương mà được phong bởi hai chức Đa La Bối lặc(多罗贝勒,gọi tắt Bối lặc),Cố Sơn Bối tử(固山贝子,gọi tắt Bối tử).Khi dòng dõi một Vương gia không còn con trai nối dõi,Vua sẽ chỉ định một người nam khác trong Hoàng tộc thừa tự,gọi là Con thừa tự.Còn có một trường hợp,không phải hoàng tử cũng được phong Bối tử,truy phong Quận vương,Phúc Khang An(福康安),tướng lãnh thời Thanh được vua Càn Long đặc biệt sủng ái,còn có thuyết cho rằng Phúc Khang An là con riêng của ông;tuy nhiên đây không phải chủ đề,nên tôi không đi sâu vào vấn đề này.

Trở lại với việc phong tước thời Thanh,nó gọi là Thế tập đệ giáng (世袭递降).Hầu hết các vị Tông thất khi truyền ngôi cho con sẽ bị giáng tước,ví như cha là Thân vương,thì con khi tập tước sẽ thành Quận vương,Quận vương thì là Phụng ân Trấn quốc công(奉恩镇国公).Chỉ có các vị Tông thất có công lao to lớn thì mới được truyền lại nguyên tước cho con cháu,đó gọi là Thiết mạo tử vương (tiếng Trung: 铁帽子王),nhưng chỉ dừng ở con số 12 khi nhà Thanh mất.Trong số 12 Vương gia này có 8 vị được phong vào thời kì sơ lập của nhà Thanh do lập được chiến công gồm 6 Thân vương 2 Quận vương ; 4 vị còn lại được phong vào thời kì sau do đấu tranh chính trị giành được sự sủng ái của Hoàng đế mà được thụ phong.

Ngoài ra,Tước Vương còn được làm tước vị để Truy phong các công thần,dành cho các quyền thần ngoại tộc có công lao.Như Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân thời Minh,Quách Tử Nghi thời Đường,...

## Việt Nam

Do ảnh hưởng nhiều từ Trung quốc,các vị thiên tử đầu tiên của nước ta đều xưng Vương.Vị Vương đầu tiên được ghi nhận là Hùng Vương (雄王) truyền được 18 đời sau đó bị Thục Phán chiếm,tức An Dương vương(安陽王).Vị quân chủ đầu tiên xưng đế nước ta là Lý Nam Đế.Tuy vậy,triều đại đầu tiên của nước ta là Triều Đinh do Đinh Bộ Lĩnh lập nên.Hầu hết tước vương của ta đều là vương 2 chữ.Ví như Khai Thiên vương(开天王),Khai Hoàng vương (开皇王),Minh Đạo vương (明道王).Thời Trần còn có tước vị Đại vương(大王),ban cho hoàng thân có công lao to lớn,có cấp bậc cao hơn tước "vương" dù cùng thuộc hàng vương tước được ban cho những người thành viên hoàng tộc .Điển hình như Trần Thủ Độ được phong Trung Vũ đại vương (忠武大王), Trần Quốc Tuấn tước hiệu Hưng Đạo Đại vương (兴道大王).

Vào thời Hậu Lê,tước Vương chỉ phong cho Hoàng tử hoặc con cả của Hoàng tử đó. Hoàng tử được phong lấy 1 chữ trong tên phủ làm hiệu.Thời nhà Nguyễn, Vương là tước vị cao nhất trong 20 bậc tôn tước phong cho hoàng tộc, và chỉ khi có công trạng mới được phong, gồm các bậc *"Thân vương"* và *"Quận vương"*. Bình thường kể cả các Hoàng tử đều chỉ phong Công tước