Νταϊάν Φόσεϊ

Η **Νταϊάν Φόσεϊ** (Dian Fossey, 16 Ιανουαρίου 1932 -~26 Δεκεμβρίου 1985) ήταν Αμερικανή ανθρωπολόγος και πρωτευοντολόγος που μελέτησε με πρωτοπόρο τρόπο τους ορεσίβιους γορίλες από το 1966 μέχρι τον θάνατό της. Θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές πρωτευοντολόγους του κόσμου και μαζί με τις Τζέην Γκούντολ (που ασχολήθηκε με τους χιμπατζήδες) και Μπιρούτε Γκαλντίκας (που ασχολήθηκε με τους ουρακοτάνγκους) άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τα πρωτεύοντα, τους ανθρώπους και την ανθρωπολογική έρευνα. Κατά την διάρκεια της ζωής της πολέμησε την λαθροθηρία και το εμπόριο άγριων ζώων, την εμπορευματοποίηση και τον τουρισμό σε άγριες φυσικές περιοχές ενώ υποστήριξε ενεργά την οικολογία και την προστασία των ζώων.

Το 1985 βρέθηκε δολοφονημένη στην καλύβα της στο τροπικό δάσος της Ρουάντα και εικάζεται πως ο θάνατός της σχετίζεται με την ακτιβιστική της δράση. Το σώμα της θάφτηκε στο δάσος της Ρουάντα δίπλα στα σημεία όπου είχε θάψει η ίδια τους αγαπημένους της γορίλες που είχαν σκοτώσει οι λαθροθήρες.

## Τι πρέπει να ξέρουμε για εκείνη

* Λόγω της αγάπης της για τα ζώα προσπάθησε να γίνει κτηνίατρος αλλά, παρά το γεγονός ότι ήταν εξαιρετική μαθήτρια, δεν το κατάφερε γιατί έπρεπε να εργάζεται ταυτόχρονα με τις σπουδές της και δεν ήταν καλή στη φυσική και την χημεία. Τελικά πήρε πτυχίο φυσιοθεραπείας και εργάστηκε κυρίως με παιδιά.
* Το 1963, δανειζόμενη τους μισθούς ενός έτους, πήγε ταξίδι στην Αφρική όπου γνώρισε τυχαία των ανθρωπολόγο Λούις Λίκι που της μίλησε για το έργο της Τζέην Γκούντολ με τους χιμπατζήδες και την έπεισε να κάνει και εκείνη το ίδιο με τους γορίλες.
* Το 1967 ίδρυσε το Ερευνητικό Κέντρο Καρισόκι στο εθνικό πάρκο Βιρούγκα της Ρουάντα σε υψόμετρο 3.000 μέτρων με σκοπό τη μελέτη των γορίλων. Οι ντόπιοι, που δεν ήταν συνηθισμένοι σε γυναίκες που ζούσαν και εργάζονταν ανεξάρτητα, άρχισαν αν την αποκαλούν "Νιραματσιμπίρι" που στη γλώσσα τους σημαίνει "γυναίκα που ζει μόνη της στο βουνό χωρίς άντρα". Οι συνθήκες εργασίας της ήταν εξαιρετικά δύσκολες γιατί το κλίμα ήταν υγρό και κρύο ενώ το τροπικό δάσος ήταν τόσο πυκνό και δύσβατο που συχνά έπρεπε να ανοίγει δρόμο στη βλάστηση με μασέτα ενώ οι γορίλες ήταν δύσκολο να προσεγγιστούν γιατί μέχρι τότε γνώριζαν τους ανθρώπους μόνο σαν κυνηγούς καθώς στην περιοχή άνθιζε το λαθρεμπόριο άγριων ζώων.
* Η Νταϊάν Φόσεϊ οργάνωσε περιπόλους που ερευνούσαν για λαθροκυνηγούς και κατέστρεφαν τις παγίδες τους με αποτέλεσμα να δώσει ένα καίριο πλήγμα στη λαθροθηρία της περιοχής. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περίπολοι της Φόσεϊ συνέλαβαν πολλούς λαθροκυνηγούς και κατέστρεψαν 987 παγίδες ενώ οι επίσημοι δασοφύλακες δεν κατέστρεψαν ούτε μία ενώ στις περιοχές που δεν περιπολούσαν οι άνθρωποι της Φόσεϊ οι ελέφαντες εξαφανίστηκαν εντελώς και οι γορίλες μειώθηκαν σημαντικά.
* Η Νταϊάν Φόσεϊ, αν και αγαπούσε πολύ τα παιδιά, το 1970 προχώρησε σε άμβλωση όταν ανακάλυψε πως ήταν έγκυος λέγοντας πως δεν ήταν δυνατόν να συνεχίσει το έργο της έχοντας παιδί. Στη ζωή της έσωσε και "υιοθέτησε" πολλά άρρωστα ή τραυματισμένα ζώα ενώ δημιούργησε στενές σχέσεις με τους συνεργάτες της και τις οικογένειές τους και τους οργάνωνε κάθε χρόνο χριστουγεννιάτικες γιορτές. Έγινε επίσης στενή φίλη με την Τζέην Γκούντολ.
* Το 1976 έλαβε διδακτορικό Ζωολογίας από το πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ.
* Την Πρωτοχρονιά του 1977 μία ομάδα λαθροθήρων επιτέθηκαν στην ομάδα γοριλών που μελετούσε η Φόσεϊ και σκότωσαν πολλούς από αυτούς ανάμεσά τους και τον αγαπημένο της γορίλα. Οι άνθρωποι της Φόσεϊ κατάφεραν να πιάσουν έναν λαθροθήρα και να του αποσπάσουν (κάποιοι ισχυρίζονται με βασανισμό που έκανε η ίδια η Φόσεϊ) τα ονόματα των υπολοίπων, κάτι που οδήγησε στην σύλληψη όλης της ομάδας των λαθροθήρων. Από το σημείο αυτό και μετά η Φόσεϊ ξεκίνησε μια επιθετική τακτική ενάντια στην λαθροθηρία καταστρέφοντας παγίδες, συλλαμβάνοντας, τρομάζοντας και εξεφτελίζοντας τους λαθροθήρες, καίγοντας τις καλύβες τους και ασκώντας έντονη πίεση στις τοπικές αρχές να εφαρμόσουν τον νόμο.
* Κάποια στιγμή βρέθηκε σε αντιπαράθεση και με τον Οργανισμό Εθνικών Πάρκων της Ρουάντα και διάφορους οργανισμούς που την χρηματοδοτούσαν καθώς ισχυρίσθηκε ότι χρησιμοποιούσαν τις χρηματικές δωρεές του κόσμου όχι, όπως ισχυρίζονταν, για την προστασία των γοριλών, αλλά για την κάλυψη του λαθρεμπορίου με σκοπό την τουριστική και εμπορική εκμετάλλευση της περιοχής κάτι που οδηγούσε στην διατάραξη του φυσικού περιβάλλοντος, της ζωής των ζώων και οδηγούσε στον θάνατό τους λόγω μετάδοσης ανθρώπινων ασθενειών όπως η ανεμοβλογιά. Οι επίσημοι φορείς αρνήθηκαν τα πάντα και προσπάθησαν να την παρουσιάσουν σαν διανοητικά διαταραγμένη. (Αξίζει να αναφερθεί πως από τον θάνατο της Φόσεϊ και μέχρι σήμερα οι οργανισμοί αυτοί προωθούν τον τουρισμό της περιοχής που όπως λένε βοηθά στην δημιουργία μίας σταθερής και βιώσιμης τοπικής κοινότητας που αποσκοπεί στη προστασία των γορίλων και του φυσικού τους περιβάλλοντος.)
* Στις 27 Δεκεμβρίου 1985 η Νταϊάν Φόσεϊ βρέθηκε δολοφονημένη στην καλύβα της στο Καρισόκι. Πολύ σύντομα εμφανίστηκε μία ανυπόγραφη διαθήκη της όπου ζητούσε να δοθεί όλη της η περιουσία στους οργανισμούς που προωθούσαν την προστασία των γορίλων. Η διαθήκη προσβλήθηκε από την οικογένειά της και η μητέρα της έλαβε τα πάντα.
* Το 1988, τρία χρόνια μετά τον θάνατό της, κυκλοφόρησε η ταινία "Γορίλες στην Ομίχλη" που παρουσίαζε τη ζωή της. Την Νταϊάν Φόσεϊ υποδύθηκε η ηθοποιός Σιγκούρνεϊ Γουίβερ.
* Η Νταϊάν Φόσεϊ κατηγορήθηκε ότι αγαπούσε τα ζώα περισσότερο από τους ανθρώπους και δεν δίσταζε να τους θέσει σε κίνδυνο προκειμένου να τα προστατέψει. Εξαιτίας του επιθετικού ακτιβισμού της κατηγορήθηκε επίσης ότι τρομοκρατούσε και βασάνιζε τους ντόπιους και ότι ήταν ρατσίστρια που ξεελούσε τους ντόπιους με τεχνάσματα (η Φόσεϊ χρησιμοποιούσε συχνά αποκριάτικες μάσκες ως μέσο πειθούς και εκφοβισμού των ντόπιων προσπαθώντας να εκμεταλλευθεί τον φόβο τους για την μαγεία και τις προκαταλήψεις τους. Την χαρακτήρισαν επίσης εκκεντρική και διανοητικά διαταραγμένη εν μέρει για να καταστήσουν τις κατηγορίες της και τις μαρτυρίες της αναξιόπιστες και εν μέρει λόγω της αντισυμβατικής τότε απόφασής της να μην παντρευτεί και να μην κάνει παιδιά. Αυτή της η απόφαση μάλιστα θεωρήθηκε τόσο ριζοσπαστική και τόσο κατακριτέα που σχολιάστηκε πάρα πολύ από τους σύγχρονούς της αλλά και από μεταγενέστερους βιογράφους που επιχείρησαν να την παρουσιάσουν ως μοναχική, περίεργη, εκκεντρική και ζηλόφθονη την ίδια στιγμή που κανένας άντρας επιστήμονας δεν σχολιάστηκε ή κρίθηκε ποτέ με βάση την προσωπική του ζωή και την επιλογή του να παντρευτεί και να κάνει παιδιά ή όχι. Για πολλούς η Νταϊάν Φόσεϊ, λόγω των επιλογών της, δεν ήταν "κανονική" γυναίκα.
* Για πολλούς επίσης η Νταϊάν Φόσεϊ δεν ήταν και "κανονική" επιστήμονας γιατί, όπως και η Τζέην Γκούντολ, επέλεξε έναν τρόπο παρατήρησης και μελέτης των ζώων που έρχονταν σε αντίθεση με τον καθιερωμένο τρόπο των αντρών επιστημόνων. Αντί να τα παρατηρεί από μακριά και να τα αντιμετωπίζει ψυχρά και με αντικειμενικότητα, η Φόσεϊ τα πλησίασε, έζησε μαζί τους, τα αγάπησε, τους έδωσε ονόματα και έγινε μέλος της ομάδας τους. Αυτό της επέτρεψε να κάνει ανακαλύψεις που κανείς άλλος πριν και μετά από εκείνη δεν είχε καταφέρει να κάνει και άλλαξε την επικρατούσα εικόνα του γορίλα ως βίαιου τέρατος με την εικόνα ενός τρυφερού και εξαιρετικά ευφυούς πλάσματος που είχε πολλαπλές ομοιότητες με τον άνθρωπο.
* Η Νταϊάν Φόσεϊ, όχι μόνο έκανε πρωτοπόρα έρευνα κάνοντας ανακαλύψεις που αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τα ζώα και τον άνθρωπο, αλλά μαζί με την Τζέην Γκούντολ και την Μπιρούτε Γκαλντίκας δημιούργησαν επανάσταση στην επιστημονική έρευνα φέρνοντας μία "γυναικεία" επιστημονική μέθοδο στην ανδροκρατούμενη επιστήμη που δεν θεωρούσε πρόβλημα την υποκειμενικότητα και την συναισθηματική εμπλοκή αλλά τις χρησιμοποιούσε για να εξάγει καινοτόμα συμπεράσματα. Από την εποχή αυτών των γυναικών (δεκαετία του '60) οι γυναίκες άρχισαν να εισέρχονται σταδιακά στις επιστήμες και να τις εμπλουτίζουν με την "γυναικεία" τους ματιά και νοοτροπία τον επιστημονικό τρόπο σκέψης και τις τεχνικές. Μέχρι σήμερα όμως οι επιστήμες γενικά εξακολουθούν να κυριαρχούνται από τους άντρες με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως η πρωτευοντολογία η οποία θεωρείται "γυναικεία επιστήμη" λόγω της πλειοψηφίας των γυναικών επιστημόνων που ασχολούνται με αυτή και εν μέρει λόγω του "γυναικείου" τρόπου έρευνας που καθιέρωσαν οι Φόσεϊ, Γκούντολ και Γκάλντικας.

## Βιβλία της Νταϊάν Φόσεϊ

* Fossey, Dian (2000). *Gorillas in the Mist*. Mariner Books. ISBN 061808360X. (στα Αγγλικά)

## Βιβλία για την Νταϊάν Φόσεϊ

* Montgomery, Sy (1992). *Walking with the Great Apes: Jane Goodall, Dian Fossey, Birute Galdikas.* Mariner Books. ISBN 0395611563 (στα Αγγλικά)
* Matthews,Tom L. & Schaller, George B. (1998). *Light Shining Through the Mist: A Photobiography of Dian Fosse*. National Geographic Children's Books. ISBN 0792273001 (στα Αγγλικά)
* Ottaviani,Jim & Wicks, Maris (2013). *Primates: The Fearless Science of Jane Goodall, Dian Fossey, and Biruté Galdikas.* First Second. ISBN 1596438657. (κόμικ στα Αγγλικά)
* Mowat, Farley(1988). Woman in the Mists: The Story of Dian Fossey and the Mountain Gorillas of Africa. Warner Books. ISBN 0446513601.

## Παραπομπές

1. ↑ Willis, Delta (July 15, 1990). "Some Primates Weren't Meant To Be Trusted". The New York Times. Πρόσβαση 31-10-2018.
2. ↑ Mowat, Farley (1987). Woman in the Mists: The Story of Dian Fossey and the Mountain Gorillas of Africa. New York, NY: Warner Books. p. 380. ISBN 0-446-51360-1.
3. ↑ "Visit Gorillas - The Dian Fossey Gorilla Fund International". Πρόσβαση 31-10-2018.