Chrześcijaństwo

**Chrześcijaństwo** (heb. **נצרות**; aram. **ܡܫܝܚܝܘܬܐ**; gr. **Χριστιανισμός** [translit. Christianismós]; łac. **Christianismus**; arab. **مسيحية** [translit. Masihia]; cs. **Хрїстїаньство**) - teistyczny system światopoglądowy zaliczany do religii abrahamicznych zapoczątkowany we wschodnim regionie Morza Śródziemnego w I wieku naszej ery, a obecnie wyznawany w różnych formach na obszarze całego zamieszkałego globu przez 2,2 mld wyznawców stanowiących 32% światowej populacji, co czyni chrześcijaństwo największą pod względem liczby wyznawców religią, która jest wyznawana średnio przez co trzeciego człowieka. Obecna powszechnie przyjęta światowa rachuba czasu zaczyna się w momencie narodzin chrześcijaństwa, które oznacza się mianem **naszej ery** podczas, gdy wszystko co było wcześniej określa się przed naszą erą. Jedynie w świecie islamu posługuje się częściej kalendarzem hidżry zaczynającym się w 622 naszej ery. Chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu, a z obydwóch religii pochodzi z kolei islam, druga najczęściej wyznawana religia światowa.

Chrześcijanie wierzą, że Jezus z Nazaretu, żydowski rzemieślnik z Galilei, został wybrany przez Boga, aby ogłosić nadejście królestwa niebieskiego i nowych praw za co został bezpodstawnie oskarżony i skazany przez ortodoksyjnie żydowskie władze religijne oraz rzymskie siły okupacyjne na ukrzyżowanie, aby po trzech dniach - jak utrzymują jego wyznawcy - zmartwychwstać na potwierdzenie swych słów, dostąpić niebowstąpienia i pewnego dnia ponownie powrócić u kresu dziejów. Pierwszymi zwolennikami Jezusa byli wyłącznie izraeliccy Żydzi werbujący się z biedoty protestującej przeciwko zaprowadzonemu przez rzymskich okupantów nowemu porządkowi rzeczy w Ziemi Obiecanej. Gdy ruch uzyskał posłuch wśród greckojęzycznej i aramejskojęzycznej diaspory żydowskiej, szybko przeniknął do nie-izraelickiej ludności aramejskiej i greckiej, a za pośrednictwem kulturowych wpływów tej ostatniej - na tereny całego Cesarstwa Rzymskiego mimo początkowych prześladowań. Wielkie zasługi dla rozpowszechniania  nowej wiary pośród pogan i stopniowego zatracania jej pierwotnie judaistycznego charakteru miał Saul z Tarsu, zamożny żydowski uczony mieszkający w Azji Mniejszej, który w cudownych okolicznościach z wroga chrześcijaństwa stał się jego najgorliwszym propagatorem w regionie całego Morza Śródziemnego. Po wiele wieków po męczeńskiej śmierci Saula, który przyjął łacińskie imię Paweł za panowania cesarza Teodozjusza w 380 roku mocą edyktu tesalońskiego chrześcijaństwo stało się jedyną religią imperium, które na krótko po jego śmierci rozpadło się na dwie części: łacińską zachodnią, podbitą przez plemiona germańskie, które również przyjęły wierzenia tubylców oraz grecką wschodnią, zwaną później Bizancjum ze stolicą w Konstantynopolu. Zarówno Germanie, zjednoczeni przez Franków, jak i Grecy prowadzili dalszą działalność chrystianizacyjną opanowanych przez Słowian i Bałtów ziem Europy środkowej, południowej i wschodniej, zakończonej chrztem bałtyjskiej części Wielkiego Ksiestwa Litewskiego w XIV wieku. Wraz jednak z powszechnieniem religii nazarejskiej w Europie na północ od Dunaju, jej wpływy sukcesywnie malały na południu. Najpierw podboje muzułmańskich Arabów wyparły chrześcijan z ich pierwotnych siedzib na Bliskim Wschodzie, Afryce Północnej i półwyspie iberyjskim, a potem Turkowie Seldżuccy i Osmańscy skolonizowali Azje Mniejszą, zajęli Konstantynopol i Bałkany, a nawet Węgry skutecznie rozpowszechniając na nowo przyłączonych obszarach religie mahometową, która na trwałe zakorzeniła się w Albanii, wschodniej Macedonii, Bośni i Hercegowinie. Jednak już w XV i XVI wieku katoliccy królowie Kastylii i Aragonii zdobyli Grenadę, ostatnie muzułmańskie księstwo na półwyspie iberyjskim, a prawosławni Rosjanie zaczęli zasiedlać dziką Syberię. Na dodatek europejski kolonializm między XVI, a XX wiekiem n.e trwale schrystianizował obydwie Ameryki, Afrykę subsaharyjską, Australie i wyspy Pacyfiku, a nawet dotarł na Daleki Wschód. Od tamtej pory chrześcijaństwo jest największą religią.

## Charakterystyka

### **Cechy ogólne**

Chrześcijaństwo jest silnie zróżnicowanym systemem wierzeń, do którego należy wiele religii np. katolicyzm, luteranizm czy afrochrześcijaństwo, które odznaczają się istotnymi różnicami w zakresie teologii, filozofii, eschatologii, obrzędowości, kwestii etycznych i moralnych oraz grupami wyznawców np. Apostolski Kościół Ormiański jest w zasadzie wyznawany tylko przez osoby deklarujące narodowość ormiańską, ale już wyznawcy katolicyzmu są silnie zróżnicowani pod względem etnicznym. Nie mniej można spośród wszystkich kościołów chrześcijańskich wyróżnić wiele cech wspólnych takich jak:

* Jezus z Nazaretu, jest obiecanym starotestamentowym mesjaszem
* Wszystkie kościoły - bez wyjątku - do pism świętych zaliczają Nowy Testament obejmujący dzieła ewangelistów: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, Dzieje Apostolskie, listy Pawła i listy powszechne oraz Apokalipsę według świętego Jana. Uznawany jest również Stary Testament, ale jego skład różni się w zależności od kościoła.
* Wspólny rytuał chrztu i eucharystii (choć kościoły katolickie, protestanckie i wschodnie różnią się co do ich natury i znaczenia)
* Wiara w monoteizm (choć Mormonom zarzuca się tryteizm, a nawet bycie odrębną od chrześcijaństwa religią)
* Świątynie, jak i związki wyznaniowe chrześcijan są nazywane kościołami.
* Eschatologiczna wiara w ponowne przyjście Jezusa, Sąd Ostateczny i koniec świata, ale różne kościoły inaczej interpretują Apokalipsę Jana, z której pogląd ten się wywodzi.
* Jerozolima, Nazaret i Betlejem są uważane za miejsca święte.

### **Katolicyzm**

Słowo ,,katolicyzm" oznacza w języku łacińskim coś powszechnego i wiąże się z uniwersalizmem kościoła katolickiego, który obnosi się z przywództwem w świecie chrześcijańskim (często przez to tam krytykowany) i przywilejem niesienia jedynej słusznej wiary, choć wraz z nastaniem XXI wieku przyjął postawę euchumeniczną, czyli działania prowadzące w przyszłości od pogodzenia wszystkich gałęzi chrześcijaństwa i powrotu do dawnej jedności.