Thần điện Tứ Phủ

## Tổng quan

Đạo Mẫu Việt Nam nói chung và nhánh Tứ Phủ nói riêng mang tính hỗn dung cao, dung hoà nhiều yếu tố của Phật giáo, Đạo giáo cũng như các tín ngưỡng địa phương khác. Dẫu rằng trong thần điện Tứ Phủ xuất hiện các vị Phật, Thánh của Phật giáo và Đạo giáo, các tín đồ thường tập trung thờ tự và sinh hoạt tín ngưỡng xoay quanh những vị thần chính thức của Tứ Phủ.

Về phần giao thoa với các tín ngưỡng địa phương, tùy theo mỗi đền điện mà trong ban thờ sẽ phối thờ thêm những vị thần thánh của địa phương đó.

## Sự đa dạng trong thần tích và danh hiệu

**Tùy theo đền điện hoặc địa phương, một vị Thánh có thể có nhiều thần tích, tên gọi và danh hiệu khác nhau.**. Điều này được lí giải rằng bởi vì các ngài có thể giáng trần nhiều lần, trong nhiều thân phận khác nhau.

Ví dụ: Mẫu Liễu Hạnh khi giáng ở Sòng Sơn lại được gọi là Mẫu Sòng Sơn; Mẫu Thượng Ngàn khi giáng ở đền Đông Cuông thì được gọi là Mẫu Đông Cuông; Mẫu Thoải khi thờ ở Hàn Sơn thì được gọi là Mẫu Hàn Sơn.

## Các hàng được phép hầu bóng

### Thánh Mẫu

Hàng các Thánh Mẫu là hàng chủ đạo trong Tứ Phủ, giữ vị trí trung tâm, luôn hiện diện trong tất cả đền điện Tứ Phủ. Khi hầu giá Thánh Mẫu, thanh đồng chỉ hầu tráng bóng (không tung khăn đỏ phủ diện, không thay khăn áo).

### Tôn Quan

Danh xưng đầy đủ của các ngài là Ngũ Vị Thần Uy Tôn Quan Hoàng Thái Tử [五位神威尊官皇太子], hoặc có thể gọi tắt là Ngũ Vị Quan Lớn. Tương truyền, các ngài đều có gốc tích là con trai của Vua Cha Thuỷ Phủ.

### Thánh Chầu

Danh xưng đầy đủ của các ngài là Tứ Phủ Thập Nhị Vị Anh Linh Công Chúa [四府十二位英靈公主], hay còn gọi là Thập Nhị Tiên Nương. Mười hai vị Chầu Bà cai quản khắp trên rừng dưới nước, bốn phương tám hướng; được xem là hóa thân hoặc người phục vụ trực tiếp của các vị Thánh Mẫu.

### Thánh Hoàng

Danh xưng đầy đủ của các ngài là Thập Vị Bát Hải Long Nhi Hoàng Tử Vương Gia [十位八海龍兒皇子王爺], hoặc có thể gọi tắt là Thập Vị Ông Hoàng. Tương truyền, các ngài đều có gốc tích là con trai của Vua Cha Thoải Phủ - Long Thần Bát Hải Đại Vương [龍神八海大王] ở hồ Động Đình .

### Thánh Cô

Các cô là thị nữ đi theo hầu các Mẫu hoặc các Chầu. Cần lưu ý rằng Tứ Phủ Thánh Cô không phải là Thập Nhị Bộ Tiên Nàng (12 thánh cô Sơn Trang theo hầu Mẫu Thượng Ngàn).

### Thánh Cậu

Danh xưng đầy đủ của các Thánh Cậu là Thập Vị Siêu Linh Thiếu Thánh Cữu [十位超靈少聖舅] . Các cậu thường được coi là các Hoàng Tử nơi chốn thiên cung được Vua Cha Ngọc Hoàng cử xuống hạ giới để giúp dân an cư, lạc nghiệp hay dẹp giặc và được đón về trời khi còn tuổi thiếu niên, hoặc được đưa xuống hầu cận các vị Ông Hoàng. Nhưng đôi khi các cậu được coi là các cậu hầu cận một vị quan nào đó, hay nổi danh vì giúp dân, giúp nước chứ không cứ là Hoàng Tử chốn thiên cung được phái xuống.

### Ngũ Hổ - Ông Lốt

#### Ngũ Hổ

Quan Ngũ Hổ có danh xưng là Ngũ Phương Thần Hổ Uy Linh [五方神虎威靈]. Các ngài Hổ là thần linh canh cửa cho mỗi đền điện, có sức mạnh thiêng liêng để trấn giữ tứ phương, tiêu diệt tà ma. Trong điện thờ, Ngũ Hổ được đặt dưới ban thờ Công đồng.

#### Ông Lốt

Khắp cả nước Việt Nam đều có tục thờ rắn. Trong điện thờ Tứ Phủ cũng có sự hiện diện của hai vị thần rắn, được gọi là Ông Lốt. Danh xưng đầy đủ của hai vị là Lưỡng Vị Thanh Xà Bạch Xà Đại Thần Tướng Quân [兩位青蛇白蛇大神將軍] .

* Thanh Xà Đại Tướng Quân [青蛇大將軍]: ông rắn màu xanh lá
* Bạch Xà Đại Tướng Quân [白蛇大將軍]: ông rắn màu trắng

Trong điện thờ, phổ biến nhất là Ông Lốt được vắt trên xà nhà của điện. Ở những đền điện khác, Ông Lốt có thể được đặt cùng với Ngũ Hổ ở dưới ban Công Đồng, hoặc vắt ngang ban Công Đồng.

## Các hàng Thánh không được phép hầu bóng

Đa phần những vị mà thanh đồng không được phép hầu bóng đến từ Phật giáo và Đạo giáo.

### Đức Phật

Hầu như đền điện Tứ Phủ nào cũng thờ Phật Thích Ca hoặc Bồ Tát Quán Thế Âm ở hàng trên cùng. Thanh đồng không được phép hầu bóng chư Phật.

### Vua Cha

Các vị Vua Cha, hay còn gọi là Tứ Phủ Thánh Đế hoặc Tứ Phủ Thần Vương, là hàng sau chư Phật, trước Thánh Mẫu. Tương tự như hàng chư Phật, thanh đồng không được phép hầu bóng các vị Vua Cha.

### Các vị Thánh địa phương

* Tam Tòa Thánh Mẫu Vân Hương
* Tam Tòa Chúa Mường
* Tam Tòa Chúa Bói
* v.v...

## Tham khảo

1. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 677, 2016.
2. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 823, 2016.
3. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 943, 2016.
4. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 1293, 2016.
5. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 1315, 2016.
6. ↑ Ts. Bùi Hùng Thắng, "Tín ngưỡng Tam Tứ Phủ và Thờ Thánh ở Việt Nam", t. 1337, 2016.