Pesa Gama

**Pesa Gama** – rodzina lokomotyw spalinowych i elektrycznych budowanych od 2012 przez zakłady Pesa Bydgoszcz. Powstało łącznie 16 lokomotyw w 3

wersjach: spalinowej, elektrycznej oraz elektrycznej z dodatkowym silnikiem spalinowym. Lokomotywy eksploatowane są m.in. przez PKP Intercity (11 sztuk), Koleje Mazowieckie (2 sztuki), Ecco Rail (1 sztuka) i Pol-Miedź Trans (1 sztuka).

## Historia

### Geneza

Po drugiej wojnie światowej w Polsce było trzech głównych producentów lokomotyw. Fablok produkował parowe i spalinowe, Cegielski parowe, spalinowe i elektryczne a Pafawag tylko elektryczne. Wszystkie trzy fabryki zakończyły produkcję lokomotyw na polski rynek w latach 90. Pafawag budował jeszcze dla PKP między 1997 a 2002, już po przejęciu fabryki przez Adtranz, elektryczne EU11 i EU43, które nie trafiły jednak na polskie tory ze względu na problemy finansowe zamawiającego.

Kolejna polską nową lokomotywę zaprezentowano dopiero w 2009, kiedy swoją premierę miał elektryczny towarowy Dragon. Został on zbudowany przez Zakłady Naprawcze Lokomotyw Elektrycznych, przejęte przez Newag. Kolejne typy polskich lokomotyw elektrycznych miały swoją premierę w 2012 na targach InnoTrans w Berlinie. Newag zaprezentował tam Griffina, a Pesa Gamę. Oba te przedsiębiorstwa przekonują, że pokazane pojazdy to tylko mała próbka ich oferty. Dodatkowo w 2012 powstała w Polsce jeszcze jedna lokomotywa – spalinowa ZPS LM-400.00 dla Metra Warszawskiego.

Lokomotywy to kolejny rodzaj pojazdów szynowych budowany przez Pesę. Producent zadeklarował w 2001, że zmienia główną specjalizację z napraw na budowę nowego taboru. Od tego czasu w Bydgoszczy powstawały m.in. spalinowe i elektryczne pasażerskie wagony silnikowe oraz zespoły trakcyjne, tramwaje, a także nowe typy wagonów pasażerskich i towarowych.

### Pierwszy egzemplarz Gamy – *Marathon*

Pierwszym modelem z rodziny Gama jest lokomotywa 111Ed *Marathon*, która powstała dzięki dofinansowaniu NCBiR w ramach projektu „Uniwersalna lokomotywa elektryczna, wielosystemowa o budowie modułowej, na prędkości powyżej 200 km/h”. Jej budowa rozpoczęła się na początku 2012, a premiera odbyła się 18 września na targach InnoTrans 2012 w Berlinie. Pierwsze jazdy próbne odbyły się w październiku 2012 na stacji Bydgoszcz Wschód Towarowa, później na liniach do Inowrocławia, Poznania i Zduńskiej Woli Karsznic. Testowano zachowanie lokomotywy przy jeździe luzem i przy różnych obciążeniach aż do 25 listopada 2012. Od 27 listopada 2012 do 3 grudnia 2012 Gama była testowana na torze w Żmigrodzie[. Podczas prób osiągnęła prędkość 173 km/h[19], dopuszczona została czasowo do prowadzenia pociągów pasażerskich z prędkością do 160 km/h i towarowych do 140 km/h. Do uzyskania bezterminowego dopuszczenia do eksploatacji konieczne były także jazdy dozorowane u przewoźników kolejowych.

11 stycznia 2013 rozpoczęły się jazdy nadzorowane w Lotos Kolej, na podstawie umowy dzierżawy z dnia 10 grudnia 2012. 111Ed-001 ciągnęła pierwszy pociąg z Bydgoszczy do Gdańska, a kolejne między Gdańskiem Olszynką a Zduńską Wolą Krasznicami. 21 lutego 2013 przerwano testy lokomotywy i przekazano ją do PKP Intercity. W czasie pierwszego etapu jazd w Lotos Kolej Gama obsłużyła 26 pociągów. Nie zanotowano żadnego defektu. Jednocześnie przewoźnik przygotował listę wykrytych usterek (określonych jako nieznaczne) oraz propozycję usprawnień.

28 lutego 2013 Gama Marathon poprowadziła pierwszy pociąg PKP Intercity – TLK *Kopernik* z Bydgoszczy Głównej do Warszawy Wschodniej. Od 1 do 16 marca 2013 przeznaczono ją do obsługi pociągów TLK i EIC relacji Warszawa – Kraków, Warszawa – Poznań, Warszawa – Gdynia i Warszawa – Wrocław. 20 marca 2013 testy przerwano, a lokomotywa wróciła do producenta. Jazdy nadzorowane w PKP Intercity wznowiono 19 kwietnia 2013[29]. Dwa dni później ponownie je przerwano. Lokomotywa została skierowana do producenta do oceny zniszczeń, jakich doznała po potrąceniu człowieka.

Z naprawy skierowano ją w maju 2013 roku ponownie do Lotos Kolej na kontynuację eksploatacji ze składami towarowymi. 111Ed-001 służyła w Lotos Kolej do marca 2014. W późniejszym okresie lokomotywa była testowana również przez Pol-Miedź Trans i Orlen KolTrans.

Ostatecznie UTK wydał bezterminowe dopuszczenie do eksploatacji typu 111Ed (z odmianami 111Ea, 111Eb, 111Ec) 10 lipca 2014.

8 lipca 2015 pierwszy elektryczny egzemplarz Gamy został zakupiony przez przedsiębiorstwo Lokomotiv.

### Drugi egzemplarz Gamy – wersja spalinowa

W lipcu 2014 gotowy był pierwszy egzemplarz spalinowej gamy. Specyfikacja lokomotywy jest zgodna ze specyfikacją zamówienia PKP Intercity. Lokomotywa została zaprezentowana we wrześniu na targach InnoTrans[. W połowie października rozpoczęto testy dynamiczne lokomotywy, a w drugiej połowie miesiąca, pod kontrolą IPS „Tabor”, testy w ruchu na odcinku Rokietnica – Szamotuły. W grudniu 2014 wykonywano m.in. próby obciążeniowe z wagonami PKP Cargo i jazdy testowe z wagonami pasażerskimi PKP Intercity. W 2015 roku lokomotywa była testowana przez Pol-Miedź Trans

### Gama dwutrakcyjna

6 października 2016 Pesą i PKP Intercity podpisały list intencyjny odnośnie testowania lokomotywy elektryczno-spalinowej, którą częściowo za pieniądze Narodowego Centrum Badań i Rozwoju ma wybudować Pesa.

## Konstrukcja

Pesa Bydgoszcz zaprojektowała kilka typów lokomotyw pod wspólną nazwą Gama. W ofercie posiada pojazdy zasilane z sieci elektrycznej (3 kV DC, 15 kV AC lub 25 kV AC) rozwijające prędkości do 190 km/h w ruchu pasażerskim i do 160 km/h w towarowym oraz lokomotywy spalinowe do prędkości 160 km/h. Sylwetkę zewnętrzną lokomotyw z tej rodziny zaprojektował Bartosz Piotrowski, natomiast kabinę maszynisty Mariusz Gorczyński.

Zobacz **oryginalny artykuł** i **autorów**.