Deșteaptă-te, române!

"Wake up, Romanians"

**National anthem of  Romania**

"**Wake up, Romanians!**" is the national anthem of Romania. It was originally an 11-stanza patriotic poem called "**An Echo**", written by the Transylvanian poet Andrei Mureșanu during the Wallachian Revolution of 1848. It was later set to music by Anton Pann after he was intrigued by the poem's words. It was first used as the national anthem of the Moldavian Republic of Sfatul Țării in 1917, but that only lasted a year. Up until 1990, when the Communist regime was abolished in Romania, "Deșteaptă-te, române!" was used in lieu of the previous anthem "Trei culori".

"Deșteaptă-te, române!" was also the national anthem of Moldova. When Moldova declared its indepedence from the Soviet Union in August 1991, the new government replaced the Soviet-era anthem with "Deșteaptă-te, române!". However, as Moldovenism grew, a new anthem titled "Limba noastră" became the official national anthem of Moldova in 1994, and has remained since.

## History

### Origin

Originally a poem written by the Transylvanian revolutionary poet Andrei Mureșanu during the Wallachian Revolution of 1848, it was published in the same year in the Romanian magazine *Foaie pentru minte, inimă și literatură*. After hearing about the poem, Wallachian musicologist Anton Pann composed a melody for it. The author Andrei Mureșanu later chose this melody for his poem after he asked church singer Gheorghe Ucenescu to sing a suitable melody for him many times.

It was sung for the first time in Brașov during the liberal and nationalist revolt, then it was immediately declared as the revolutionary anthem of Romania at the time.

### Historical use

In the past, it was the national anthem of the Republic of Moldova from 1991 to 1994 before being replaced with *Limba noastră*. Between 1917 and 1918, *Deșteaptă-te, române!* was used as the anthem of the short-lived Moldavian Democratic Republic before the region was assimilated into the Kingdom of Romania.

## Lyrics

### Romanian original

Only the first, second, fourth, and eleventh stanzas are sung.

**Deșteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,**
**În care te-adânciră barbarii de tirani!**
**Acum ori niciodată, croiește-ți altă soarte,**
**La care să se-nchine și cruzii tăi dușmani.**

**Acum ori niciodată să dăm dovezi la lume**
**Că-n aste mâni mai curge un sânge de roman,**
**Și că-n a noastre piepturi păstrăm cu fală-un nume**
**Triumfător în lupte, un nume de Traian!**

Înalță-ți lata frunte și caută-n giur de tine,
Cum stau ca brazi în munte voinici sute de mii;
Un glas ei mai așteaptă și sar ca lupi în stâne,
Bătrâni, bărbați, juni, tineri, din munți și din câmpii!

**Priviți, mărețe umbre, Mihai, Ștefan, Corvine,**
**Româna națiune, ai voștri strănepoți,**
**Cu brațele armate, cu focul vostru-n vine,**
**„Viața-n libertate ori moarte!“ strigă toți.**

Pre voi vă nimiciră a pizmei răutate
Și oarba neunire la Milcov și Carpați!
Dar noi, pătrunși la suflet de sfânta libertate,
Jurăm că vom da mâna, să fim pururea frați!

O mamă văduvită de la Mihai cel Mare
Pretinde de la fii-și azi mână d-ajutori,
Și blastămă cu lacrămi în ochi pe orișicare,
În astfel de pericul s-ar face vânzători!

De fulgere să piară, de trăsnet și pucioasă,
Oricare s-ar retrage din gloriosul loc,
Când patria sau mama, cu inima duioasă,
Va cere ca să trecem prin sabie și foc!

N-ajunse iataganul barbarei semilune,
A cărui plăgi fatale și azi le mai simțim;
Acum se vâră cnuta în vetrele străbune,
Dar martor ne e Domnul că vii nu o primim!

N-ajunse despotismul cu-ntreaga lui orbie,
Al cărui jug din seculi ca vitele-l purtăm;
Acum se-ncearcă cruzii, în oarba lor trufie,
Să ne răpească limba, dar morți numai o dăm!

Români din patru unghiuri, acum ori niciodată
Uniți-vă în cuget, uniți-vă-n simțiri!
Strigați în lumea largă că Dunărea-i furată
Prin intrigă și silă, viclene uneltiri!

**Preoți, cu crucea-n frunte căci oastea e creștină,**
**Deviza-i libertate și scopul ei preasfânt.**
**Murim mai bine-n luptă, cu glorie deplină,**
**Decât să fim sclavi iarăși în vechiul nost'pământ!**

**Deщеаптъ-те, роmъnе, dіn соmnȢл чел dе móрте**
**Ꙟn каре тĕ аdъnчіръ барбарii dе тіраnĭ!**
**АкȢm орĭ nічĭ оdатъ кроĭеще'цĭ алтъ сóрте**
**Ла кареа съ се 'nкіnе ші крȢzіĭ тъĭ dȢшmаnĭ!**

**АкȢm, орĭ nічĭ оdатъ съ dъm dовеzĭ ла лȢmе,**
**Къ 'nасте mъnĭ mаĭ кȢрџе Ȣn съnџе dе роmаn,**
**Шĭ къ'n а nóстре пептȢрĭ пъстръm кȢ фалъ Ȣn nȢmе**
**ТрĭȢmфътор dе пополĭ, Ȣn nȢmе dе Траĭаn**.

Ꙟnалцъ'цĭ лата фрȢnте, ші каȢтъ 'n џіȢр dе тіnе
КȢm стаȢ ка браzĭ ꙟн mȢnте воĭnічĭ сȢте dе mіĭ!
Ꙋn глас еĭ mаĭ ащеатъ ші сар ка лȢпĭ ꙟн стіnе
Бътръnĭ, бърбацĭ, жȢnĭ, тіnерĭ dіn mȢnцĭ ші dіn къmпіĭ!

**Прівіцĭ mъреце Ȣmбре, МіхаĭȢ, Щефаn, Корвіnе**
**Ла nаціа роmъnъ, л'аĭ востріĭ стръnепоцĭ!**
**КȢ брацеле арmате, кȢ фокȢл вострȢ'n віnе,**
**Віĭацъ 'n лібертате, орĭ móрте стрігъ тоцĭ!**

Пре воĭ въ nimiчіръ а пісмеĭ ръȢтате
Ші óрба nеȢnіре ла Мілкоб ші Карпацĭ!
Daр nоĭ пътрȢnшĭ ла сȢфлет de сфъnта лібертате,
ЖȢръm, къ воm da mъna, съ фіm пȢрȢреа фрацĭ!

О mаmъ веdȢвітъ dела МіхаĭȢ чел mаре
Претіndе dела фіі'шĭ аzĭ mъnъ d'ажȢтор;
Ші бластъmъ кȢ лакръmĭ ꙟн окĭ, пе орĭ шікаре,
Ꙟn астфелĭȢ dе перікȢл се фаче въnzътор.

De фȢлџере съ пеаръ, de тръсnет ші пȢчóсъ,
Орĭ каре с'ар ретраџе din глоріосȢл лок,
Къnd патріа саȢ mama кȢ іnima dȢióсъ,
Ва чере ка съ тречеm прin сабіе ші фок.

N'aжȢnсе iaтагаnȢл барбареĭ сеmiлȢnе,
А кърȢĭ плъџĭ фатале ші аzĭ ле maĭ сіmціm;
АкȢm се вѫръ кnȢта ꙟн ветреле стръбȢnе,
Daр maртор nе é DomnȢл къ віĭ nȢ о прііmim.

N'aжȢnсе dеспотісmȢл кȢ 'nтеага лȢĭ орбіе,
А кърȢĭ жȢг din веакȢрĭ ка вітеле'л пȢртъm;
АкȢm се 'nчеаркъ крȢzіĭ ꙟн óрба лор трȢфіе,
Съ ne ръпіаскъ ліmба: dар mорцĭ nȢmaĭ о dъm!

Роmъnĭ dіn патрȢ ȢnгĭȢрĭ, акȢm, орĭ nічĭ оdатъ
Ꙋnіцĭ'въ ꙟн кȢџет, Ȣnіцĭ'въ 'n сіmцірĭ!
Стрігацĭ ꙟн лȢmеа ларгъ къ DȢnъреа'ĭ фȢратъ
Пріn іnтрігъ ші сілъ, віклеnе Ȣnелтірĭ!

**Преоцĭ, кȢ крȢчеа'n фрȢnте, къчĭ óстеа é крещіnъ,**
**Deвіzа'ĭ лібертате, ші скопȢл еĭ преа сфъnт!**
**МȢріm mаĭ біnе 'n лȢптъ, кȢ глоріе deпліnъ,**
**Deкът съ фіm склаві ĭаръшĭ ꙟн векĭȢл nост пъmъnт!**

**[deʃ.ˈte̯ap.tə.te ro.ˈmɨ.ne ǀ din ˈsom.nul t͡ʃel de ˈmo̯ar.te ǀ]**
**[ɨn ˈka.re te̯a.dɨn.ˈt͡ʃi.rə ǀ 𝄆 bar.ˈba.rij de ti.ˈranʲ 𝄇 ǁ]**
**(𝄆) [a.ˈkum orʲ ni.t͡ʃo.ˈda.tə ǀ kro.ˈjeʃ.tet͡sʲ ˈal.tə ˈso̯ar.te ǀ]**
**[la ˈka.re sə sen.ˈki.ne ǀ 𝄆 ʃi ˈkru.zij təj duʃ.ˈmanʲ 𝄇 ǁ] (𝄇)**

**[a.ˈkum orʲ ni.t͡ʃo.ˈda.tə ǀ sə dəm do.ˈvezʲ la ˈlu.me ǀ]**
**[kən ˈas.te mɨnʲ maj ˈkur.d͡ʒe ǀ 𝄆 un ˈsɨn.d͡ʒe de ro.ˈman 𝄇 ǁ]**
**(𝄆) [ʃi kən a ˈno̯as.tre ˈpjep.turʲ ǀ pəs.ˈtrəm ku ˈfa.ləu̯n ˈnu.me ǀ]**
**[tri.um.fə.ˈtor ɨn ˈlup.te ǀ 𝄆 un ˈnu.me de tra.ˈjan 𝄇 ǁ] (𝄇)**

[ɨ.ˈnal.t͡sət͡sʲ ˈla.ta ˈfrun.te ǀ ʃi ˈkau̯.tən d͡ʒur de ˈti.ne ǀ]
[kum stau̯ ka brazʲ ɨn ˈmun.te ǀ 𝄆 voj.ˈnit͡ʃʲ ˈsu.te de mij 𝄇 ǁ]
(𝄆) [un ɡlas jej maj aʃ.ˈte̯ap.tə ǀ ʃi sar ka lupʲ ɨn ˈstɨ.ne ǀ]
[bə.ˈtrɨnʲ bər.ˈbat͡sʲ ʒunʲ ˈti.nerʲ ǀ 𝄆 din munt͡sʲ ʃi din kɨm.ˈpij 𝄇 ǁ] (𝄇)

**[pri.ˈvit͡sʲ mə.ˈre.t͡se ˈum.bre ǀ mi.ˈhaj ʃte.ˈfan kor.ˈvi.ne ǀ]**
**[ro.ˈmɨ.na na.t͡si.ˈu.ne ǀ 𝄆 aj ˈvoʃ.tri strə.ne.ˈpot͡sʲ 𝄇 ǁ]**
**(𝄆) [ku ˈbra.t͡se.le ar.ˈma.te ǀ ku ˈfo.kul ˈvos.trun ˈvi.ne ǀ]**
**[vi.ˈa.t͡san li.ber.ˈta.te ǀ 𝄆 orʲ ˈmo̯ar.te ˈstri.ɡə tot͡sʲ 𝄇 ǁ] (𝄇)**

[pre voj və ni.mi.ˈt͡ʃi.rə ǀ a ˈpiz.mej rə.u.ˈta.te ǀ]
[ʃi ˈo̯ar.ba ne.u.ˈni.re ǀ 𝄆 la ˈmil.kov ʃi kar.ˈpat͡sʲ 𝄇 ǁ]
(𝄆) [dar noj pə.ˈtrunʃʲ la ˈsuf.let ǀ de ˈsfɨn.ta li.ber.ˈta.te ǀ]
[ʒu.ˈrəm kə vom da ˈmɨ.na ǀ 𝄆 sə fim ˈpu.ru.re̯a frat͡sʲ 𝄇 ǁ] (𝄇)

[o ˈma.mə və.du.ˈvi.tə ǀ de la mi.ˈhaj t͡ʃel ˈma.re ǀ]
[pre.ˈtin.de de la ˈfi.iʃʲ ǀ 𝄆 azʲ ˈmɨ.nə da.ʒu.ˈtorʲ 𝄇 ǁ]
(𝄆) [ʃi ˈblas.tə.mə ku ˈlak.rəmʲ ǀ ɨn okʲ pe orʲ.ʃi.ˈka.re ǀ]
[ɨn ˈast.fel de pe.ˈri.kul ǀ 𝄆 sar ˈfa.t͡ʃe vɨn.zə.ˈtorʲ 𝄇 ǁ] (𝄇)

[de ˈful.d͡ʒe.re sə ˈpja.rə ǀ de ˈtrəs.net ʃi pu.ˈt͡ʃo̯a.sə ǀ]
[orʲ.ˈka.re sar re.ˈtra.d͡ʒe ǀ 𝄆 din ɡlo.ri.ˈo.sul lok 𝄇 ǁ]
(𝄆) [kɨnd ˈpa.tri.a sau̯ ˈma.ma ǀ ku ˈi.ni.ma du.ˈjo̯a.sə ǀ]
[va ˈt͡ʃe.re ka sə ˈtre.t͡ʃem ǀ 𝄆 prin ˈsa.bi.je ʃi fok 𝄇 ǁ] (𝄇)

[ˈna.ʒun.d͡ʒe ja.ta.ˈɡa.nul ǀ bar.ˈba.rej se.mi.ˈlu.ne ǀ]
[a ˈkə.ruj pləd͡ʒʲ fa.ˈta.le ǀ 𝄆 ʃi azʲ le maj sim.ˈt͡sim 𝄇 ǁ]
(𝄆) [a.ˈkum se ˈvɨ.rə ˈknu.ta ǀ ɨn ˈve.tre.le strə.ˈbu.ne ǀ]
[dar ˈmar.tor ne je ˈdom.nul ǀ 𝄆 kə vij nu o pri.ˈmim 𝄇 ǁ] (𝄇)

[ˈna.ʒun.d͡ʒe des.po.ˈtis.mul ǀ kun.ˈtre̯a.ɡa luj or.ˈbi.je ǀ]
[al ˈkə.ruj ʒuɡ de ˈse.kulʲ ǀ 𝄆 ka ˈvi.te.lel pur.ˈtəm 𝄇 ǁ]
(𝄆) [a.ˈkum sen.ˈt͡ʃe̯ar.kə ǀ ˈkru.zij ku ˈo̯ar.ba lor tru.ˈfi.je ǀ]
[sə ne rə.ˈpe̯as.kə ˈlim.ba ǀ 𝄆 dar mort͡sʲ ˈnu.maj o dəm 𝄇 ǁ] (𝄇)

[ro.ˈmɨnʲ din ˈpa.tru ˈuŋɡ.jurʲ ǀ a.ˈkum orʲ ni.t͡ʃo.ˈda.tə ǀ]
[u.ˈni.t͡si.və ɨn ˈku.d͡ʒet ǀ 𝄆 u.ˈni.t͡si.vən sim.ˈt͡sirʲ 𝄇 ǁ]
(𝄆) [stri.ˈɡat͡sʲ ɨn ˈlu.me̯a ˈlar.ɡə ǀ kə ˈdu.nə.re̯aj fu.ˈra.tə ǀ]
[prin ˈin.tri.ɡə ʃi ˈsi.lə ǀ 𝄆 vi.ˈkle.ne u.nel.ˈtirʲ 𝄇 ǁ] (𝄇)

**[ˈpre.ot͡sʲ ku ˈkru.t͡ʃe̯an ˈfrun.te ǀ kət͡ʃʲ ˈo̯as.te̯a je kreʃ.ˈti.nə ǀ]**
**[de.ˈvi.zaj li.ber.ˈta.te ǀ 𝄆 ʃi ˈsko.pul jej pre̯a.ˈsfɨnt 𝄇 ǁ]**
**(𝄆) [mu.ˈrim maj ˈbi.nen ˈlup.tə ǀ ku ˈɡlo.ri.je de.ˈpli.nə ǀ]**
**[de.ˈkɨt sə fim sklavʲ ˈja.rəʃʲ ǀ 𝄆 ɨn ˈvek.jul nost pə.ˈmɨnt 𝄇 ǁ] (𝄇)**

#### In other alphabets

**Дештяптэ-те, ромыне, дин сомнул чел де моарте,**
**Ын каре те-адынчирэ барбарий де тирань!**
**Акум орь ничодатэ, кроеште-ць алтэ соарте,**
**Ла каре сэ се-нкине ши крузий тэй душмань.**

**Акум орь ничодатэ сэ дэм довезь ын/ла луме**
**Кэ-н асте мынь май курӂе ун сынӂе де роман,**
**Ши кэ-н а ноастре пиептурь пэстрэм ку фалэ-ун нуме**
**Триумфэтор ын лупте, ун нуме де Траян!**

Ыналцэ-ць лата фрунте ши каутэ-н ӂур де тине,
Кум стау ка бразь ын мунте войничь суте де мий;
Ун глас ей май аштяптэ ши сар ка лупь ын стыне,
Бэтрынь, бэрбаць, жунь, тинерь, дин мунуй ши дин кымпь!

**Привиць, мэреце умбре, Михай, Штефан, Корвине,**
**Ромына нациуне, ай воштри стрэнепоць,**
**Ку брацеле армате, ку фокул востру-н вине,**
**„Вияца-н либертате орь моарте!” стригэ тоць.**

Пре вой вэ нимичирэ а пизмей рэутате
Ши оарба неунире ла Милков ши Карпаць!
Дар ной, пэтрунши ла суфлет де сфынта либертате,
Журэм кэ вом да мына, сэ фим пуруря фраць!

О мамэ вэдувитэ де ла Михай чел Маре
Претинде де ла фи-ши азь мынэ д-ажуторь,
Ши бластэмэ ку лакрэмь ын окь пе оришикаре,
Ын астфел де перикул с-ар факе вынзэторь!

Де фулӂере сэ пярэ, де трэснет ши пучоасэ,
Орикаре с-ар ретраӂ дин глориосул лок,
Кынд патря сау мама, ку инима дуйоасэ,
Ва чере ка сэ тречем прин сабие ши фок!

Н-ажунӂе ятаганул барбарей семилуне,
А кэруй плэӂ фатале ши азий ле май симцим;
Акум се вырэ кнута ын ветреле стрэбуне,
Дар мартор не е Домнул кэ ви ну о примим!

Н-ажунӂе деспотисмул ку-нтряга луй орбие,
Ал кэруй жуг дин секулт ка вителе-л пуртэм;
Акум се-нкяркэ крузи, ын оарба лор труфие,
Сэ не рэпяскэ лимба, дар морць нумай о дэм!

Ромынь дин патру унгюрь, акум орь ничодатэ
Уници-вэ ын куӂет, уници-вэ-н симцирь!
Стригаць ын лумя ларгэ кэ Дунэря-й фуратэ
Прин интригэ ши силэ, виклене унелтирь!

**Преоць, ку кручя-н фрунте кэчь оастя е крештинэ,**
**Девиза-й либертате ши скопул ей прясфынт.**
**Мурим май бине-н луптэ, ку глорие деплинэ,**
**Декыт сэ фим склавь ярэшь ын векюл ност’ пэмынт!**

**דישטיאפטטי, רומיני, דין סומנול צ׳יל די מוארטי,**
**אין קארי טיאדינצ׳ירה בארבאריי די טיראני!**
**אקום אור ניצ׳ודאטה, קרוײישטיצי אלטה סוארטי,**
**לה קארי סה סינקיני שי קרוזיי טאי דושמאני.**

**אקום אור ניצ׳ודאטה סה דם דוװיזי אין/לה לומי**
**קן אסטי מין מאי קורג׳י און סינג׳י די רומאן,**
**ישי קן א נואסטרי פיץײיפטורי פסטרם קו פאלון נומה**
**טריאומפטור אין לופטי, און נומי די טראיאן!**

אינאלצצי לאטה פרונטי שי קאוטן ג׳ור די טיני
קום סטאו קה בראזי אין מונטי װויניצ׳ סוטי די מיי;
און גלאס איי מאי אשטיאפטה שי סאר קה לופי אין סטיני,
בטריני, ברבאצי, ז׳וני, טינירי, דין מונצי שי דין קימפיי!

**פריװיצי, מריצי אומברי, מיכאי, שטיפאן, קורװיני,**
**לה פאטרייה רומינה (רומינה נאציאוני), אי װושטרי סטרניפוצי,**
**קו בראצילי ארמאטי, קו פוקול װוסטרון װיני,**
**״װײאצאן ליבירטאטי אור מוארטי״ סטריגה טוצי.**

פרי װוי װה נימיצ׳ירה א פיזמיי רוטאַטי
שי וארבה ניאונירי לה מילקוב שי קארפאצי!
דאר מוי, פטרונשי לה סופליט די סבינטה ליבירטאטה,
ז׳ורם קה װום דה מינה, סה פים פורוריה פראצי!

או מאמה װדוװיטה די לה מיכאי צ׳יל מארי
פריטינדי די לה פיי שי אזי מינה דאז׳וטורי,
שי בלאסטמה קו לאקרמי אין אוקי פי אורישיקארי,
אין אסטפיל די פיריקול סאר פאצ׳י װינזטורי!

די פולג׳ירי סה פיארה, די טרסניט שי פוצ׳ואסה,
אוריקארי סאר ריטראג׳י דין גלוריוסול לוק.
קינד פאטרייה סו מאמה, קו אינימה דויואסה,
װה צ׳ירי קה סה טריצ׳ים פרין סאביי שי פוק!

נאז׳נסי יאטאנאנול בארבאריי סימילוני,
א קרוי פלג׳ פאטאלי שי אזי לי מאי סימצים;
אקום סי װירה קנוטה אין װיטרילי סטרבוני,
דאר מארטור ני אי דומנול קה װיי נו א פרימים!

נאז׳נסי דיעספוטיסמול קונטריאגה לוי אורביי,
אל קרוי ז׳וג דין סיקולי קה װיטיליל פורטם;
אקום סינצ׳ארקה קרוזיי, אין וארבה לור טרופיי,
סה ני רפיאסקה לימבה, דאר מורצי נומאי או דם!

רומיני דין פאטרו אונגיורי, אקום ואר ניצ׳ודאטה
אוניציװה איו קוג׳יט, אוניציװן סימצירי!
סטריגאצי אין לומיה לארגה קה דונריה אי פוראטה
פרין אינטריגה שי סילה, װיקליני אונילטירי!

**פריאוצי, קו קרוצ׳אן פרונטי קצ׳ ואסטיה אי קרישטינה,**
**דיװיזה אי ליבירטאטי שי סקופול איי פריאסבינט.**
**מורים מאי בינין לופטה, קו גלוריי דיפלינה,**
**דיקיט סה פים סקלאװי יארשי אין װיקיול נוסט פמינט!**

**Δεσ̇τεάπτε̠τε, ρομύνε, διν σόμνουλ κ̇ελ δε μοάρτε,**
**Υν κάρε τε αδυνκ̇ίρε̠ μπαρμπάρη δε τιράνι!**
**Ακούμ όρι νικ̇οδάτε̠, κροέσ̇τετζι άλτε̠ σοάρτε,**
**Λα κάρε σε̠ σενκίνε σ̇ι κρούζη τε̠ι δουσ̇μάνι.**

**Ακούμ όρι νικ̇οδάτε̠ σε̠ δε̠μ δοβέζι υν/λα λούμε**
**Κε̠ν άστε μύνι μαι κούργ̇ε ουν σύνγ̇ε δε ρομάν,**
**Σ̇ι κε̠ν α νοάστρε πιέπτουρι πε̠στρέ̠μ κου φάλε̠υν νούμε**
**Τριούμφε̠τορ υν λούτε, ουν νούμε δε Τραιάν!**

Υνάλτζε̠τζι λάτα φρούντε σ̇ι καύτε̠ν γ̇ουρ δε τίνε,
Κουμ σταυ κα μπράζι υν μούντε βοινίκ̇ σούτε δε μη;
Ουν γλας ει μαι ασ̇τεάπτε̠ σ̇ι σαρ κα λούπι υν στύνε,
Μπε̠τρύνι, μπε̠ρμπάτζι, ζ̇ούνι, τίνερι, διν μούντζι σ̇ι διν κυμπή!

**Πριβίτζι, με̠ρέτζε ούμμπρε, Μιχαί, Σ̇τεφάν, Κορβίνε,**
**Ρομύνα νατζιούνε, αι βόσ̇τρι στρε̠νεπότζι,**
**Κου μπράτζελε αρμάτε, κου φόκουλ βόστρουν βίνε,**
**„Βιάτζαν λιμπερτάτε όρι μοάρτε!“ στρίγε̠ τότζι.**

Πρε βοι βε̠ νιμικ̇ίρε̠ α πίζμει ρε̠υτάτε
Σ̇ι οάρμπα νεουνίρε λα Μίλκοβ σ̇ι Καρπάτζι!
Δαρ νοι, πε̠τρούνσ̇ι λα σούφλετ δε σφύντα λιμπερτάτε,
Ζ̇ουρέ̠μ κε̠ βομ δα μύνα, σε̠ φιμ πούρουρεα φράτζι!

Ο μάμε̠ βε̠δουβίτε̠ δε λα Μιχαί κ̇ελ Μάρε
Πρετίνδε δε λα φήσ̇ι άζι μύνε̠ δαζ̇ουτόρι,
Σ̇ι μπλάστε̠με̠ κου λάκρε̠μι υν όκι πε ορισ̇ικάρε,
Υν άστφελ δε περίκουλ σαρ φάκ̇ε ουυνζε̠τόρι!

Δε φούλγ̇ερε σε̠ πιάρε̠, δε τρέ̠σνετ σ̇ι πουκ̇οάσε̠,
Ορικάρε σαρ ρετράγ̇ε διν γλοριόσουλ λοκ,
Κυνδ πάτρια σαυ μάμα, κου ίνιμα δουιοάσε̠,
Βα κ̇έρε κα σε̠ τρέκ̇εμ πριν σάμπιε σ̇ι φοκ!

Νάζ̇ουνγ̇ε ιαταγάνουλ μπαρμπάρει σεμιλούνε,
Α κέ̠ρουι πλέ̠γ̇ι φατάλε σ̇ι άζι λε μαι σιμτζίμ;
Ακούμ σε βύρε̠ κνούτα υν βέτρελε στρε̠μπούνε,
Δαρ μάρτορ νε ε Δόμνουλ κε̠ βη νου ο πριμίμ!

Νάζ̇ουνγ̇ε δεσποτίσμουλ κουντρεάγα λουι ορμπίε,
Αλ κέ̠ρουι ζ̇ουγ δε/διν σέκουλι κα βίτελελ πουρτέ̠μ;
Ακούμ σενκ̇άρκε̠ κρούζη, υν οάρμπα λορ τρουφίε,
Σε̠ νε ρε̠πεάσκε̠ λίμβα, δαρ μόρτζι νούμαι ο δε̠μ!

Ρομύνι διν πάτρου ουγγιούρι, ακούμ όρι νικ̇οδάτε̠
Ουνίτζιβα υν κούγ̇ετ, ουνίτζιβε̠ν σιμτζίρι!
Στριγάτζι υν λούμεα λάργε̠ κε̠ Δούνε̠ρεαι φουράτε̠
Πριν ίντριγε̠ σ̇ι σίλε̠, βικλένε ουνελτίρι!

**Πρέοτζι, κου κρούκ̇αν φρούντε κέ̠κ̇ι οάστεα ε κρεσ̇τίνε̠,**
**Δεβίζαι λιμπερτάτε σ̇ι σκόπουλ ει πρεασφύντ.**
**Μουρίμ μαι μπίνεν λούπτε̠, κου γλόριε δεπλίνε̠,**
**Δεκύτ σε̠ φιμ σκλάβι ιάρασ̇ι υν βέκιουλ νοστ´πε̠μύντ!**

Literal translation
Wake up Romanians from your sleep of death
Into which you've been sunk by the barbaric tyrants.
Now or never, sow a new fate for yourself
To which even your cruel enemies will bow!
Now or never, let us show the world
That through these arms, Roman blood still flows;
And that in our chests we still proudly bear a name
Triumphant in battles, the name of Trajan!
Raise your broad forehead and see around you
How, like fir trees on a mountain, brave youths, of a hundred thousand
An order they await, ready to pounce, as if wolves on sheep.
Old men and young, from mountains high and plains wide!
Behold, mighty shadows; Michael, Stephen, Corvinus,
The Romanian nation, your great grandchildren.
With armed hands, with your fire in their veins,
"Life in liberty or death", they all proclaim!
You were vanquished by the evils of your envy
And by blind disunity at Milcov and the Carpathians
But we, whose souls were pierced by holy liberty,
Swear that forever in brotherhood we will join!
A widowed mother from time of Michael the Brave
Of her sons, she today demands a helping hand
And curses, with tears in her eyes, whosoever
In times of such great need, a traitor proven!
Of thunder and of brimstone should they perish
Anyone who flees from this glorious calling.
When homeland and our mothers, with a sorrowful heart,
Will ask us to cross through swords and blazing fire!
Have we not had enough of the barbaric crescent's yatagan
Whose fatal wounds we still feel today?
Now, the knout is intruding on our ancestral lands
But the Lord is our witness that so long as we are alive, we won't accept it!
Have we not had enough of despotism and its unseeing eye
Whose yoke, like cattle, for centuries we have carried?
Now the cruel ones are trying, in their blind arrogance,
To take away our language, but only dead shall we surrender it!
Romanians of the four corners of the world, now or never,
Unite in thought, unite in feeling!
Proclaim to the world that the Danube has been stolen
Through intrigue and coercion, sly machinations!
Priests, lead with holy crosses, for this army is Christian,
Its motto is liberty and its goal all too holy.
Better to die in battle in with eternal glory,
Than to once again be slaves on our ancient lands!
### Russian version

**Отбрось оковы, сердце румынского народа,**

**Восстань от векового, от мертвенного сна!**

**Уже настало время зажечь огонь свободы**

**И за свои страданья врагам воздать сполна!**

**Уже настало время низвергнуть гнет тирана,**

**Принесший столько горя и зла краям родным.**

**Пусть целый мир узнает: мы — правнуки Траяна,**

**И чести славных предков вовек не посрамим!**

Как сосны вековые, стоят стеной солдаты,

Готовы с грозным кличем помчаться на врага,

Разя за край родимый, за гордые Карпаты:

Без родины свободной нам жизнь не дорога.

**О Михай, Штефан, Матьяш, великие владыки,**

**Не стыдно нам, потомкам, в глаза вам посмотреть:**

**В руках мечи сверкают, огнём пылают лики,**

**Как гром, призыв суровый: «Свобода или смерть!»**

Погибель принесли вам кровавые раздоры,

Сердца сковала ваши жестокая вражда,

Но мы клянемся смело: ни реки и ни горы

Не смогут разделить нас, мы — братья навсегда!

Мать Михая-героя, вдова, стоит пред нами,

На славный подвиг ратный благословляет нас,

Но будет ею проклят с презреньем и слезами,

Кто дрогнет и отступит в тяжелый этот час.

Мы за тебя готовы пройти сквозь сталь и пламя,

Румыния, веди нас, сражаться нам вели!

Пусть тех, кто сердцем будет с коварными врагами,

Господь огнём и серой сотрет с лица земли!

Довольно мы страдали от черных ятаганов,

Нам не страшны удары позорного кнута.

Вставайте же, румыны! Долой ярмо тиранов!

Свобода, честь отчизны навек для нас свята.

Пусть враг нас хочет сделать скотиной бессловесной,

Похитить речь родную и мудрость наших книг,

На смертный бой пойдем мы, ряды смыкая тесно,

И не пленит захватчик свободный наш язык!

Сыны земли румынской, забудем разногласья,

Единой силой встанем за милый отчий край,

И о злодействе новом заявим громогласно:

В руках убийц коварных великий наш Дунай!

**Благословенна будет грядущая расплата,**

**Священный, вечный подвиг — спасти страну свою.**

**Мы вызволим отчизну из рабства супостатов**

**Или падем со славой в отчаянном бою!**

### English version

Arise, O Romanians, wake up from thy deathly trance

Into which thou wert sucked by tyrannic barbarians.

Thee awaiteth a new fate, now or never is the chance

To caustic shame and chagrin put all thine enemies.

Now or never let us prove our traditions to the world

That through our veins still floweth the blood of the Roman;

Within our minds and essence a name we highly applaud,

Triumphant in war we are, for the name of Trajan.

Behold, marvelous shadows: Michael, Stephen, Corvinus,

The Romanian nation, thy children are fearless.

With weapons armed in thy hands, thy hearts fervid and aflame,

"Live in liberty or death," we all clamour to fame.

O Priests, rise thy cross holy, for this army is Christian,

Our motto is liberty blessed with sacred mission.

Better to die in battle in utmost pride and glory,

Than to once again be slaves in our noble country.

### Esperanto version

Vekiĝu, ho rumano, el dormo ŝajna morton

En kiun la tiranoj barbare puŝis vin

Ĉi-tage aŭ neniam, alpaŝu novan sorton,

Ke eĉ la malamikoj respekte klinu sin.

Ĉi-tage aŭ neniam, ni montru al la tero

Ke fluas en ĉi manoj plu sang' de romian',

Kaj ke en niaj brustoj ni portas kun fiero

Triumfiĝant' en luktoj, la nomon de Trajan'

Rigardu, gloraj ombroj Mihai, Ștefan, Corvine,

Al la ruman-nacio, al granda pranepar',

Kun brakoj jam armitaj, kun via fajr' en vejnoj,

"Libera viv' aŭ morto !" nun ĉiuj krias ar'.

Pastroj, kun kruc' antaŭe, kristana la armeo,

La moto: libereco, kaj ĝia celo sankta,

Pli bone en lukt' mortu, en tute plena gloro,

Ol plue esti sklavoj sur nia olda lando.

### Latin version

Excita, Rumane, a sumno mortis,

In quo barbari tyranni te sopiverant!

Nunc vel nunquam tuum fatum deseces

Hostes etiam tui crudeles cui venerari debent!

Nunc vel nunquam mundo dicimus

In his venis etiam Romanorum sanguinem fluere,

ac in noster pectoribus, nomen superbe servamus

Bello vincentis, Traiani nomen!

Videte, magnae umbrae, Michael, Stefane, Corvine

Rem publicam Romanicam, voster priogenes

Bracchiis armatis, voster igni in venis

“Vita in libertate, vel mors” omnes clamant.

## Trivia

* There is a special day dedicated to the national anthem, which is on July 29, known as “National Anthem Day” (ro. *Ziua Imnului național*).

## References

1. ↑ Cum a devenit "Deșteaptă-te, române!" imnul național al României (2018-05-05). *Digi24*.
2. ↑ Pagina de istorie: Povestea cântecului "Deșteaptă-te, române!" și cum a devenit el "Marseilleza românilor" (2018-06-21). *RFI România*. Pădurean, Bianca.
3. ↑ https://web.archive.org/web/20120722161704/http://www.muzeulmuresenilor.ro/istorie.htm
4. ↑ Cazimir: "Mie îmi place *Trăiască Patria!*. *Adevărul*. 4-10-2011.
5. ↑ Vasile Oltean - Imnul Național *Deșteaptă-te, române!*, Ed. Salco, Brașov, 2005, ISBN 973-87502-1-0
6. ↑ Simbolurile Republicii Democratice Moldovenești (1917-1918). Interpretări semantice. *Tyragetia*. Andrieș-Tabac, Silviu (2008).
7. ↑ Imnul României. *Președintele României, Presidency.ro*.
8. ↑ Imnul României “Deșteaptă-te, române” – Versuri și istoric. *Libertatea*. Diaconu, Camelia. 2019-11-25.
9. ↑ Imnul National al Romaniei. *FRVolei*.
10. ↑ ARHIVELE BUCOVINENE ALE SUFLETULUI. *Dragusanul.ro*. Part 34.
11. ↑ Mureșanu Andrei, 21 June 1848. *РъсȢnет*. Фоаіе пеnтрȢ minтe, inimъ ші лiтератȢръ (Foaiе pentru minte, inimă și literatură). Brașov, România. Volume 25, page 200.
12. ↑ Romanian National Anthem - דישטיאפטטי, רומיני
13. ↑ ГИМН РУМЫНИИ
14. ↑ Перевод Марии Шалаевой. https://fangysmile.diary.ru/p184058284.htm.