Wolna Elekcja, czerwiec 1647

**Elekcja 1647**- wybór Króla Polski i Wielkiego Księcia Litewskiego przez szlachtę Korony i Litwy w drodze wolnej elekcji, który miał miejsce w czerwcu 1647 roku. W jej wyniku koronowany został Bartłomiej I Stańczak.

## TŁO

Potrzeba posiadania władcy i głowy państwa była silna wśród wszystkich stanów Rzeczypospolitej podczas Interegnum. Jedynym rozwiązaniem tej sytuacji było obranie króla w drodze głosowania ogółu szlachty. Sposób ten, uświęcony przez wielowiekową tradycję dawał możliwość szybkiego zakończenia bezkrólewia za zgodą większości uprawnionych do głosowania.

## PRZEBIEG GŁOSOWANIA

Elekcja zaplanowana została na trzy sejmy: konwokacyjny, elekcyjny i koronacyjny.

### **Sejm konwokacyjny**

Na pierwszym sejmie ustalono zasady głosowania, pacta conventa, granice województw i zgłoszono kandydatów. Byli to: Damian Kazimierski, Dominik Ołub, Bartłomiej Stańczak,  Cezary Świtała i  Maciej Wojtyś.

Głosować miały według tradycji województwa. Z powodu zmian granic potrzebny był nowy podział administracji. Przygotował go Marszałek Wielki Litewski  Yakov Belenikidze. Do głównych zmian należały następujące rozwiązania (cytat za Marszałkiem Wielkim Koronnym  Szymonem Korubą):

>
>
>
>
> “Województwa przyjmujemy  takimi, jak gdyby był rok 1647:
>
> -Województwo warmińsko-mazurskie zmienia się na historyczne Księstwo Warmińskie (o prawach województwa) i województwo pruskie
>
> -Zachodnia część dzisiejszego województwa pomorskiego, niebędąca częścią Rzeczpospolitej w 1647, staje się częścią województwa pomorskiego
>
> -Województwo zachodniopomorskie staje się w całości województwem szczecińskim
>
> -Województwo lubuskie pozostaje województwem lubuskim
>
> -Województwo dolnośląskie pozostaje województwem dolnośląskim
>
> -Województwo opolskie pozostaje województwem opolskim
>
> -Województwo śląskie zmienia się w województwo śląskie, ale tylko ta część, która nie przynależała w 1647 roku do województwa krakowskiego
>
>
>
>
> * tereny Beskidów i Tatr, będące dziś częścią Polski, a w 1647 nie, głosują z województwem krakowskim
> * Księstwo Siewierskie, jako ziemia arcybiskupa krakowskiego, podlega też  pod województwo krakowskie
> * nieliczne części Wielkiego Księstwa Litewskiego, będące dziś w Polsce,  głosują jak gdyby nigdy nic według województw z roku 1647"
>

***Tak zwane pacta conventa to:***

*1. Król jest obierany na 6 miesięcy .*
2. Król ma obowiązek zwoływać sejm walny co miesiąc.

3. Królowi doradzać ma rada doradcza (senat) składający się z 7 osób.

4. Król obiera hetmanów, którzy nas na wroga poprowadzą.

5. Polityką zagraniczną steruje sejm.

6. Zabronione są wszelkie próby wprowadzenia dziedziczności tronu

7. Król wszelkie dotychczasowe przywileje potwierdzi.

8. Wszelkie decyzje podejmowane są za zgodą sejmu.

9. Zakazana jest elekcja vivente rege (elekcja za życia króla).

10. Król będzie przestrzegał wolności wyznania.

11.W wypadku złamania któregoś z artykułów, rokosz jest dozwolony.

### **Sejm elekcyjny**

Jak zostało już wcześniej napisane wybór króla odbywał się poprzez województwa. Każdy szlachcic oddawał głos w swoim województwie, a następnie deputat zgłaszał to na sejmie. Ponadto kandydaci mieli możliwość się zaprezentować, porozmawiać o kandydaturze i wymienić poglądy.

Bartłomiej Stańczak w swym przemówieniu mówił między innymi:

> *“Teraz Matka nasza, Rzeczpospolita znów zagrożona, zewsząd obce mocarstwa szpony swoje wyciągają by nas zniewolić, by ziemię przodków zrabować. Na Sejmy złoto przysyłają, przekupują posłów by ci siali zamęt na obradach, a sami tymczasem zbierają armię u naszych bram! Serce moje krwawi, gdy widzę jak Ojczyzna cierpi, więc sam wysunąłem swoją kandydaturę na króla by Rzeczpospolitą naprawić z waszą pomocą, Mości Panowie!”*
>
>
>
>
>
>
>

## WYNIKI

Szczegółowe wyniki elekcji (mapa z naniesionymi oddanymi głosami znajduje się obok):

Księstwo Warmińskie - Damian Kazimierski
Województwo Pruskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Pomorskie - Dominik Ołub
Województwo Szczecińskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Lubuskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Dolnośląskie - Cezary Świtała
Województwo Opolskie - Cezary świtała
Województwo Śląskie - Cezary Świtała
Województwo Trockie - Maciej Wojtyś
Województwo Malborskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Chełmińskie - brak głosu
Województwo Poznańskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Kaliskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Brzesko-Kujawskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Inowrocławskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Płockie - Maciej Wojtyś
Województwo Mazowieckie - Damian Kazimierski
Województwo Rawskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Łęczyckie - Cezary świtała
Województwo Sieradzkie - brak głosu
Województwo Sandomierskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Krakowskie - Bartłomiej Stańczak
Województwo Lubelskie - Damian Kazimierski
Województwo Podlaskie - Damian Kazimierski
Województwo Brzeskie - Maciej Wojtyś
Województwo Ruskie - Maciej Wojtyś
Województwo Bełskie - brak głosu

LEGENDA DO MAPY:
Maciej Wojtyś - pomarańczowy
Bartłomiej Stańczak - niebieski
Dominik Ołub - fiolet
Cezary Świtała - czarny jak śląski węgiel
Damian Kazimierski - zielony
Brak głosu - szary

Królem został zatem Bartłomiej Stańczak który w swej mowie perorował:

> *“Szlachetni Panowie, czcigodne Waćpanny! Jestem niezmiernie wzruszony i wdzięczny za okazane przez waszmościów zaufanie! Możecie być pewni, że nie zawiodę, a gdybym zawiódł i hańbę Ojczyźnie przyniósł tedy sam pierwszy ruszę do Ziemi Świętej oddać życie dla odpuszczenia grzechów. Com obiecał, przy zezwoleniu Sejmu i Senatu spełnię i Ojczyznę przywiodę do dawnej świetności! Dziękuję też innym kandydatom na króla za tę godną rywalizację.”*
>
>

Król podpisał pacta conventa i został koronowany przez Prymasa Kupniewskiego.

## Źródła

[1]

[2]