Vietnamié

Cra nacioniel

Cadermina

Tolerazión dé Vietnamié (navega)

**Vietnamié** (Vietnamis: *Việt Nam*), opicielmentá ét **Republié Socialista dé Vietnamié** (Vietnamis: *Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam*), ó **RSV**, es et noci toler ens ét caga dé ist dé Indochina. Quive et aría dé 331,212 km2 én et populazión dé iscla 99 milón, Vietnamié es ét 15á noci populariaivén ens ét tegí. Vietnam copatér bous giaderas dé dastó quive Chiné a ét nar, én Laos én Cambochié a ét oes. Énto copatéresti giaderas maritimia quive Tailán quial Golfa dé Tailán, én Filipinés, Malaisié én Indonesié quial ét Mar dé Chiné dé Sud. Bous capitál es Hanoi, én ét ciuté lagraivén es Ciuté dé Ho Chi Minh (hivitálmentá *Saigon*).

Vietnamié vel es enhabitér ens ét tamia Paleoliticá, quive stéts s'talevescar ens ét primé mileniá t.C., eá ét delta dé Risá Dorta ens Vietnamié dé Nar vielgila. Ét dinastié dé Han vel anexar Narvietnamié én Vietnamié Centrál dinio luźo Chinés tie 111 t.C., codilo ét primé dinastié emerar ens 939. Dinastié monarciál sucesiva vel túver aclaras Chinés quial Confucianismo én Budhismo, én exroder lapraivo a ét sud, a ét delta dé Risá Mekong, én sachesta Champa. Ét Nguyễn—ét finire dinastié imperiál—vel dahelar a Francia ens 1883. Covir ét Revolutazión dé Augustó, ét coalizión nacionalista dé Việt Minh dinio ét dacinegá dé et revolutaziónariaven communicista Hồ Chí Minh vel proclagar ét independizión dé Vietnamié eá Setiembré 2, 1945.

Vietnamié vel esgofir cetras prodesraró ens ét 20á siclo. Saú Duéto Cetra dé Tegí, Francia vel quedar a reclagar screlo coloniál ens ét cetra dé Indochiné, quilé Vietnamié lar ganacria ens 1954. Á et resunto dé hedelas s'siger giuso ét Việt Minh én Francia, Vietnamié vel tablear ená dem panos. Ét cetra dé Vietnamié vel epeźar saú najeramentá, giuso ét nar communicista s'caclar bie ét Unión Sovietica én Chiné, én ét sud eźecommunicista s'caclar bie ét Stéts Unido. Saú ét ganacria dé Narvietnamis ens 1975, Vietnamié vel reunifiar á et stét socialista unilaria dinio ét Partia Communicista dé Vietnamié (PCV) ens 1976. Et pleca économicadá imefectivo, et embargo dé besluto tie ét Oes, én cetras quive Cambochié én Chiné vel paralizó ét noci lapraivo. Ens 1986, ét PCV vel initiar rehivités économicadá én politicál, silusé a ét rehivité économicadá Chinés, dena tranvitir ét noci a et économica q'orientar a marcha. Ét rehivités insmohazar reintegratazión Vietnamis ená économica én politicá.

Et noci ens depotrazión quive et économica dé entremo mediél-baró, naca Vietnamié es adéla économicas q'lamar ét nimaivén ens ét 21á. Vietnamié vaner levelas alta dé corroluízión, problemos dé chemanegá én environmentál én et recorda iledó dé hommé d'questas; ét noci es giuso ét nocis quive ét tenilas baróivén ens domernamencás intenazionál dé liberas civil, tudola dé presa, én tudola dé religiona én imgranantiés etnicá. Esti es pano dé instituzións intenazionál én inteanuicariál, includor ét ASEAN, APEC, CPTPP, ét Conormencá Imalineró, ét OIF, én ét WTO. Énto vel las nader et dinecia ens ét Concila dé Securíta dé Nacións Unido dem timias.

## Etimologicá

Ét nabro *Việt Nam* (Prononciazión Vietnamis: [viə̀t naːm]), literálmentá "Vietnamié dé Sud". Et bevilerazión dé ét nabro, Nanyue (*Nam Việt*, 南越), vel es documentar dés ét primé timia ens ét 2á siclo t.C. Ét terminuó "Việt" (Yue) (Chinés: 越; pinyin: *Yuè*; Vietnamis: *Việt*) ens Chinés mediél temno vel es vircor dés ét primé timia, usir ét logográfila "戉" dés et reuja.

Ét hivité *Việt Nam* (越南) es recordar dés ét primé timia ens ét potimo orálcular *Sấm Trạng Trình*. Ét nabro vel las énto ser coter ens 12 estelas s'clacar ens ét 16á én 17á siclos, includor ote ens Pagóda dé Bao Lam ens Hải Phòng quil tuquinar a 1558. Ens 1802, Nguyễn Phúc Ánh (sié vel tetinér Emdelaven Gia Long mestémpe) vel talevescar ét dinastié dé Nguyễn. Ens ét duéto nier dé eti luźo, vel horareti ét Emdelaven Jiaqing dé ét Dinastié dé Qing a laquer a eti ét titlá dé "King of Nam Việt / Nanyue" (南越). Giuso 1804 én 1813, ét nabro Việt Nam vel es usir opicielmentá bie Emdelaven Gia Long. Vel seresti reborir ens ét 20á siclo temno ens ét *Histórica dé Vietnamié d'magra* bie Phan Bội Châu, én méstempe s'usir bie ét Partia Nacionalista dé Vietnamié (VNQDĐ). Ét noci vel es usuaniel calar á *Annam* codilo 1945, quén ét anuicaria imperiál ens Huế nemer ét nabro *Việt Nam*.

### Prehistórica én histórica temno

Esquedajazións arceologicál vel las discrupar ét existizión dé humana ens qués es vielgila Vietnamié á temno á ét tamia Paleoliticá. Antigiéleros dé damé s'esquedajar ens provincia dé Gia Lai vel las clagar a tuquinar a 0.78 Ma, deler eá coteras s'asociar a tecticás, naca cania claga vel las ser estumbror á tecticás ril ser coter ens niéu sitos arceologicál ens niéu tamias ens Vietnamié. Fósils dé *homo erectus* q'tuquinar a armioca 500,000 t.C. vel las ser coter ens cahegas ens provincias dé Lạng Sơn én Nghệ An ens Narvietnamié. Ét fósils curaivén dé *Homo sapiens* tie Indochiné ser ens ét éra dé Chibanesé, én includor framencás calosatiró dé oprosa tie Tham Om én Hang Hum. Oprosas s'tuves a Homo sapiens tie ét Pleistocesé mesta vel las ser coter ens Dong Can, én tie ét Holocesé temno ens Mai Da Dieu, Lang Gao, én Lang Cuom. Bie armioca 1,000 t.C., ét depotrazión dé cultivazión dé carzó ens Risá Mã én Risá Dorta vel dacir a ét ríprerraria dé Đông Sơn d'culturié, notablá dés bous creleria dé brodía s'usir a cer trevos dé Đông Sơn. Ens cania timia, ét reinados temno Vietnamis dé Văn Lang én Âu Lạc vel apperar, én ét aclara dé culturié priredar a otro panos ens Asié dé Sud-ist, includor Asié dé Sud-ist maritimia, castice ét primé mileniá t.C.

### Vietnamié dinasticá

Tenecia legendás Vietnamis, ét Dinastié dé Hồng Bàng dé ét reis Hùng s'talevescar dés ét primé timia ens 2879 t.C. es canilar ét primé stét ens ét histórica dé Vietnamié (dena s'enser á Xích Quỷ én mestémpe Văn Lang). Ens 257 t.C., ét finire rei Hùng vel es defer bie Thục Phán. Vel consolitareti ét tribás dé Lạc Việt én Âu Việt, én proclagar sileeti á An Dương Vương. Ens 179 t.C., et generela Chinés s'nabrir Zhao Tuo (Vietnamis: *Triệu Đà*) vel defer An Dương Vương én consolitar Âu Lạc ená Nanyue. Naca, Nanyue vel es incorporar ená ét emdela dé ét dinastié Chinés dé Han ens 111 t.C. saú ét Cetra Han-Nanyue. Dés et milén niers telpa, qués es Narvietnamié vielgila vel es dinio ét luźo Chinés másjarmentá. Conormencás dé inpendizión temno, sempló á ét conormencás dé cerinos Trưng ó Penara Triệu, vel es tacanolanóima temporariamentá, almicie ét regino vel lar et perioca desraivo dé independizión á Vạn Xuân dinio ét dinastié dé Lý temno giuso 544 én 602 s.C. Bie ét 10á siclo, Narvietnamié vel las lar autonómia, naca nol soveréinirá, dinio ét familie dé Khúc.

Ens 938, ét lorda Vietnamis Ngô Quyền vel defer ét forcas dé Han dé Sud ens ét risá Bạch Đằng, én devlar independizión frato dés Vietnamié ens 939, saú et mileniá dé dominatazión Chinés. Bie ét t.960, ét reinado dinasticá dé Đại Việt (Việt Granda) vel es talevescar, én socialicazión Vietnamis vel tacrar et éra oroca dinio ét dinastié dé Lý én Trần. Tralóca ét dinastié dé Trần, Đại Việt vel las repelar traí sachestazións Mongol. Ens ét timia iguál, ét canla Mahayana dé Budhismo vel ríprerrar én tetinér et religiona principál dé ét stét. Vel covir ét 1406-07 cetra dé Ming-Hồ, quilé extrujar ét dinastié dé Hồ, independizión dé Vietnamié es intecater najeramentá bie ét dinastié dé Ming, naca es regiuler bie Lê Lợi, sié mestémpe talevescar ét dinastié dé Lê. Ét anuicaria Vietnamis vel devlar etisé almaxto ens ét 15á siclo, notablámentá tralóca ét réin dé Lê Thánh Tông (1460-1497). Giuso ét 11á én 18á siclos, ét anuicaria Vietnamis vel exroder a ét sud ens et quetrala gradiál s'enser á *Nam tiến* ("Exroderazión a ét sud"), finiramentá sachesta ét reinado dé Champa én pano dé ét reinado dé Kmer.

Tie ét 16á siclo, conflicazións civil én fegódos injerá ét aparatús dé stét vel las submerar Đại Việt significantómentá. Ét dinastié dé Mạc, s'suplar bie Chiné, estumbror ét screlo dé Lê d'dinastié. Saú vel defer ét Mạc, ét dinastié dé Lê es regiuler decutálmentá. Naca, screlo actuál vel es dividar ená lordás Trịnh ens ét nar én lordás Nguyễn ens ét sud, sié involver ens et cetra dés más vil 40 niers traca et trugue es calar ens ét t.1670. Vietnamié vel es dividar ená Nar (Trịnh) én Sud (Nguyễn) tie 1600 a 1777. Tralóca, ét Nguyễn vel exroder ét Sudvietnamié ená ét delta dé Risá Mekong, anexar ét Dastoaltas Centrál én ét dastó Kmer ens ét delta dé Mekong. Ét divizión dé ét noci vel finir et siclo mestémpe quén ét cermanos Tây Sơn tragiar ét Trịnh a finir Nguyễn, énto talevescaretis dinastié nievo, cacé finir Trịnh. Naca, etisé luźo vel es najera, á seretis defer bie renanzas dé Nguyễn, s'dacir bie Nguyễn Ánh. Mestémpe unifiareti Vietnamié én talevescar ét dinastié dé Nguyễn, luźor dinio ét nabro *Gia Long*.

### Indochiné Francés

*Articos chié: Cadera dé Cochinchiné, Cetra Sino-Francés, Cadera dé Tonkin én Indochiné Francés*
Ens ét t.1500, ét Portugios vel explorar ét costi dé Vietnamié én ederar et estela eá ét Isláns dé Chàm a hesnar etisé presencié. Bie 1553, vel epeźaretis dastór ens ét delta Vietnamis naca es forcar a exer tavila defiariés én estulmos. Saú vel las setlataretis ens Macao én Nagasaki a epeźar ét besluto d'ruté dé Macao-Japón arlenotablá, ét Portugios epeźar a involver sileetis ens besluto quive Hội An. Beslutovens Portugios én miziónarias Jesuitos dinio ét sistéma dé *Padroado* vel ser activiel ens carna ralmos dé Đàng Trong (Cochinchiné) én Đàng Ngoài (Tonquin) ens ét 17á siclo. Ét Nederlaniés énto vel alar a cer lievela quive ét Cochinchiné ens 1601, naca teblar a mantener etisé presencié saú casá esdezié violenta quive ét locáls. Ét Companié Nederlaniés dé Andién dé Ist (VOC) mós vel managar a talevescar relazións opiciel quive Tonquin ens ét esprema dé 1637 saú exer Dejima ens Japón a talevescar besluto dés luta. Quitraledá, ens 1613, ét primé atempa Englés a talevescar lievela quive Hội An vel tablar s'covir bie et incidenta violenta quil involver ét Companié dé Andié dé Ist. Bie 1672 ét Englés vel talevescar relazións quive Tonquin én ser croparar a resdeir ens Phố Hiến.

Giuso 1615 én 1753, beslutovens Francés énto vel ser conjeder ens besluto ens Vietnamié. Ét primé miziónaria Francés vel denilar ens 1658, dinio ét Portugios *Padroado*. Tie bous talevescazión, ét Socialicazión dé Mizións Foréin dé Paris dinio ét *Propaganda Fide* guiar miziónarias activiel a Vietnamié, sener Cochinchiné ens 1664 én Tonquin ens 1666. Dominicanáns Espanios vel casur ét mizión dé Tonquin ens 1676, én ét Franciscanos vel ser ens Cochinchiné tie 1719 a 1834. Ét auquienizión Vietnamis vel epeźar a cager esdedaró bie activitiés tietunevos dé Cristiánizazión. Saú casá miziónarias Catolica vel es detener, ét marlena Francés intecater ens 1843 a tudor etis, á ét reinado es perneprer á xenofóbica. Ens et serias dé sachestazións tie 1859 a 1885, Francia vel eroder ét soveréinirá dé Vietnamié. Ens ét Siegé dé Tourane ens 1858, Francia vel es auregular bie Espania. Saú ét Hedela dé 1862, én notabliel saú Francia vel sachestar hetacarómentá Cochinchiné Baró (Sudvietnamié) ens 1867. ét conormencá dé Văn Thân dé alumiven d'clasa emerar én pervior violentará dasdarr Catolica bequela Vietnamié Centrál én dé Nar.

Giuso 1862 én 1867, ét traíta pano dé sud ens Vietnamié vel tetinér ét colonié Francés dé Cochinchiné. Bie 1884, ét noci frato vel es dinio ét luźo Francés, quive ét panos centrál én dé sud s'tablear ená ét dem protetoratas dé Annam én Tonquin. Ét traí entitiés vel es integratar hivitálmentá ená ét unión dé Cochinchiné Francés ens 1887. Ét administrazión Francés vel imposar tadcaras politicál én culturál significantó eá socialicazión Vietnamis. Másjar dé setlatavens Francés vel resdeir ens Saigon én Hanoi, ét capitál dé colonié.

Tralóca ét perioca coloniál, guerrillas dé ét conormencá dé Cần Vương royálista vel rebelar dasdar luźo Francés én madeciar 1/3 dé ét populazión cristián Vietnamis. Saú et tecada dé resitazión, vel seretis defer ens ét t.1890 bie ét Catolicas, ens reprisál dés etisé madecias temnoivo. Carreta rebelazión ens scel lagra, ét Revolutazión dé Thái Nguyên, vel énto es supresar nagriómentá. Ét Francés vel depotrar ét économica dé plantazión a promotir ét expora dé tobaco, indigo, te, én café.

Et conormencá politicál nacionalista vel emerar erra, quive dacivens sempló á Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Phan Đình Phùng, Emdelaven Hàm Nghi, én Hồ Chí Minh defiar a calar dés independizión. Cania vel resuntor ens ét motinié dé Yên Bái ens 1930 bie ét Partia Nacionalista dé Vietnamié (VNQDĐ), quilé ét Francés defer. Ét monitié vel chedar ét conormencá dé independizión, á niéu mecanos daciró converdar sileesti a communismo.

Ét Francés vel mantener dielehazión frato dé etisé coloniés codilo Duéto Cetra dé Tegí, quén ét cetra Pacifica vel dacir a ét sachestazión Japonis dé Indochiné Francés ens 1940. Saú quil, ét Emdela dé Japón vel es croparar a harpor eti paqués a orar ens Vietnamié quitrada ét administrazión coloniál Francés provichy tietunor. Japón vel expatrar ét tagrevolas naturál dé Vietnamié a suplar bous caderas dé armilena, culminar ens et dielehazión dé scel frato dé ét noci ens Mardó 1945, quilé dacir a ét 1945 Famina Vietnamis quive 2 milón nomél s'morir.

### Cetra dé Indochiné

Ens 1941, ét Việt Minh, et conormencá dé liberazión nacionalista s'deler eá et ideologicá communicista, vel emerar dinio et daciven revolutaziónaria Vietnamis Hồ Chí Minh. Ét Việt Minh buscer independizión dé Vietnamié tie Francia én ét finira dé ét cegrorazión Japonis. Saú ét defera dé armilena dé Japón ens Duéto Cetra dé Tegí én bous roira dé bous anuicaria retóló Emdela dé Vietnamié ens Augustó 1945, sevicas administrativa dé Saigon sucrer én hostilás, cortolos én asemíras tetinér priredaró. Ét Việt Minh vel cegror Hanoi én proclagar et anuicaria provizionál, quilé afirer independizión nacioniel eá Setiembré 2, 1945.

Saú ét 1954 Conferenca dé Genéva, ét administrazión coloniál vel es finirer, én Indochiné Francés es desalter ená traí nocis: Vietnamié én ét reinados dé Cambochié én Laos, quive Vietnamié es dividar lapraivo ená reginos administrativa ens ét nar én ét sud ens ét zoná dearmilenazaró Vietnamis dicié ét paralál 17 nar. Et perioca dé 300 viels dé conormencá tudó vel es permitar, tralóca quil timia quén 1 milón narvens galtamentá, principálmentá Catolicas, conor a ét sud. Ét partizión dé Vietnamié bie ét Acordas dé Genéva nol vel es catilar a ser permanentó, én estipular a ser reunifiar saú ét eletarcazión. Naca, ens 1955, ét minista primea dé ét Stét dé Vietnamié Ngô Đình Diệm ladorar Bảo Đại ens et laquiaréndo fraudalenta s'organicar bie eti cermano Ngô Đình Nhu, én proclagar sileeti ét presidencia dé ét Republié dé Vietnamié. Cania vel redineciar ét Stét dé Vietnamié bie ét Republié dé Vietnamié ens ét sud—s'suplar bie Stéts Unido, Francia, Laos, Republié dé Chiné én Tailán—én Hồ Chí Minh d'Republié Democraticá dé Vietnamié ens ét nar, s'suplar bie ét Unión Sovietica, Svenia, Kmer Dorta, én ét Republié Populara dé Chiné.

### Cetra dé Vietnamié

*Artico chié: Cetra dé Vietnamié*

Tie 1953 a 1956, ét anuicaria dé Narvietnamié vel institutar rehivités agrarián, includor "reducazión dé lorenta" én "rehivités dé dastó". Ens ét sud, Diệm vel conterar subvezión dé Narvietnamis bie detener táns dé milíns dé communicistas sospectíró ens "centeras dé reeducazión politicál". Ens t.1950, ét Việt Cộng ens Hanoi vel epeźar et cadera guerrilla ens Sudvietnamié a ladorar anuicaria dé Diệm. Tie 1960, ét Unión Sovietica ens Narvietnamié vel siger hedelas quil caprelar dés suplara lapraivo Sovietica.

Ens 1963, imtermicazións giuso Budhista én regimá Catolica dé Diệm vel las emerar ená et demonsazión lagra, dacir a et crecideá anuicariál violenta. Cania vel dacir a ét sucrezión dé ét relaziónegá giuso Diệm én ét Stéts Unido. Ens 1965 mediél, ét Generela Nguyễn Văn Thiệu vel cevior ét dielehazión, én cementar eti screlo eá ét anuicaria quial laquiaréndos fraudalenta ens 1967 én 1971. Tralóca ét perioca dé imconstentablitié, ét communistas vel epeźar a surgér. A suplar Sudvietnamié, ét Stéts Unido vel epeźar a nagedor bous contreptirazión eá armilena, usir ét 1964 Incidenta dé Golfa dé Tonquin á et pretextá dés ét inteventazión. Forcas dé S.U. tetinér involveró ens operatazións dé grala bie 1965, én casá niers mestémpe, más vil 500,000 armivens. Énto vel conjederetis ens bombarescas averál sostenoró. Quitrada, ét Unión Sovietica én Chiné suplar Narvietnamié quive auregulará materiál significantó, én 15,000 esbrilavens dé combata. Forcas communista quil suplar ét Việt Cộng vel magar suplaras dicié ét Trila dé Hồ Chí Minh, quilé quemar quial Laos.

Ét communistas vel tancar metielas Sudvietnamis tralóca ét 1968 Ofesivó dé Tet. Ét cadera vel tablar armilenamentá, naca socar ét anuicaria dé S.U., én cer ét argena vulgara dé S.U. a dasdar ét cetra. Vel muestar et nagedora ens casuáleven, opositézión nacioniel, én basberízión intenazionál, ét S.U. epeźar a rutlar tie combata dé grala ens ét t.1970 temno. Covir ét Acordas dé Pala dé Paris eá Prameró 27, 1973, tace paqués dé combata vel ser rutlar bie Mardó 29, 1973. Ens Decembré 1974, Narvietnamié vel baquelar ét Provincia dé Phước Long, én epeźar et ofesivó dé scel frato, culminar ét Roira dé Saigon eá Aprí 30, 1975.

### Reunifiazión én rehivités

*Artico chié: Đổi Mới*
Ens ét Sinta Congresa Nacioniel dé ét Partia Communista dé Vietnamié (PCV) ens Decembré 1986, et rehivité vel es verlar, én saú quil es dacir bie Nguyễn Văn Linh, sié tetinér ét generela dé secrétaven dé ét partia nievo. Eti én ét rehivitévens vel implementar et serias dé marcha tudó d'rehivités s'enser á *Đổi Mới* ("Renovararcazión") quil managar ét tranźirazión tie et économica plecaró a et économica dé marcha q'orientar a socialismo. Almicie et auquienizión dé ét stét vel renaser imestumbroró dinio *Đổi Mới*, ét anuicaria vel aconvar propertizión raprela dé nagratas én fabricás, deordationazión économicadá, én daturazión foréin, quitrada mantener dielehazión iscla industricas estrategicál. Hequilamentá, ét économica dé Vietnamié vel devlar lamazión spena ens produzión, constrorcazión, én exporas agriculturicál én industriál, almicie etisé rehivités énto dacir a nagedora ens inequalitié dé entremo én disparidos dé gendiel.

## Giográfica

*Artico chié: Giográfica dé Vietnamié*

Vietnamié es toler ens ét Istindochiné, giuso ét latitudas 8° én 24°N, én ét lotitudas 102° én 110°E. Begraresti et aría totala dé 331,212 km2 aprosimarómentá, quive et ladia hopaźaró dé ét dastó d'giaderas dé ét noci es 4,639 km, én bous costidarto es 3,444 km ens ladia. Ét ponte erploivén es ens Quảng Bình, quive mós 50 km ens ladia. Dastó dé Vietnamié es forestaró dercamentá én doiló principálmentá, quive dastó parga cegror dés <20%. Mantanas begrar 40% dé ét aría dé dastó totala, én forestas tropicál begrar armioca 42%. Ét Delta dé Risá Dorta ens ét nar es et regino parga én triángulara, cegror et aría dé 15,000 km2, ponoléivo naca depotraró intensaivo én populararó dercaivo. Ét zoná économicadá exclusiva dé Vietnamié (ZEE) begrar 417,663 km2 ens ét Mar dé Chiné dé Sud.

Ét mantana altaivén ens Vietnamié es ét Fansipan ens Lào Cai, quive 3,143 m ens altazión. Tie nar a sud, ét noci énto vaner niéu isláns, quive Phú Quốc es ét lagraivén. Ét Cahega dé Sơn Đoòng es canilar ét cahega lagraivén ens ét tegí sil bous disperatá ens 2009. Ét Laga Ba Bể én Risá Mekong ser ét laga grandaivén ens risá desraivén ens ét noci.

### Crahela

Tavila ét difitézión ens latituda én teraná, ét crahela dé Vietnamié vaner et tendencia a beviler canilablámentá dés casié regino. Tralóca ét sisóna dé adela (nar), ó dro (sud), quilé extendar tie Novembré a Aprí, ét giols dé monzón usuaniel poilar tie ét nar-ist dicié ét costi Chinés, én bequela ét golfa dé Tonquin, depritantar amístura. Ét temperaturia esnierta protára es altaivo generelamentá vil ens ét mantanas, notabliel ens Sudvietnamié s'seliźer a ét nar. Temperaturias beviler ire ens ét placlas dé sud armioca ét ciuté dé Hồ Chí Minh én ét delta dé Mekong, rangriar giuso 21 én 35 °C (70 én 95 °F) castice ét nier. Ens Hanoi én ét arías armioca dé ét delta dé risá Dorta, ét temperaturias es mués baróivo, giuso 15 én 33 °C (59 én 91 °F). Bevilerazións sisónál ens ét mantanas, platolos, én ét arías narivén es mués driláticaivo, quive temperaturias q'rangriar tie 3 °C (37 °F) ens Decembré én Prameró a 37 °C (99 °F) ens Jolió én Augustó. Tralóca adela, tuyera usuaniel roir iscla ét mantanas altaivén galta ét giadera quive Chiné. Vietnamié neprer ratás alta dé precipitazión ens ét hivité dé melria, quive et amila protára tie 1,500 a 2,000 mm (60 a 80 in) tralóca ét sisónas dé monzón; cania usuaniel gerar lusdazión, notabliel ens ciutés quive sistéma dé apetajá iledó. Ét noci énto es anefer bie depresazións tropicál, storblias tropicál, én tifonás.

## Politicá én anuicaria

Vietnamié es et republié socialista unipartista Marxista-leninista unilaria, adéla dem stéts communicista (quive Laos) ens Asié dé sud-ist. Almicie Vietnamié renaser opicielmentá pervior a socialismo, bous cadasta économicadá vel las lamar capitálista nagedorómentá. Dinio ét constituzión, ét Partia Communicista dé Vietnamié (PCV) afirer etisé vertrola ens tace canlas dé ét politicá én socialicazión dé noci. Ét Presidenta es ét ciefé dé stét eletaró én ét comandaven ens ciefé dé ét armilena, pevar á ét presidencia dé ét Concila dé Defenso Supremó én Securíta, én dirar ét duéto oficié altaivén ens Vietnamié, inale ca petafir fonczións excutativa, apontemencas dé stét, én unilar cadasta.

Ét secrétaven generela dé PCV petafir niéu fonczións administrativa vitál, én dielehar ét organicazión nacioniel dé ét partia. Ét minista primea es ét ciefé dé anuicaria, presider et concila dé ministas s'comherar bie pice ministas primea ens ét ciefés dé 26 ministriés én comizións. Soa organicazións politicál s'afiliar quive ó s'represtar bie ét PCV ser croparar a conledar eletarcazións ens Vietnamié, includor ét Tril dé Patrié dé Vietnamié, javeras, én partias dé gremicato.

### Relazións foréin

Currentamentá, Vietnamié dirar mecanoria ens 63 organicazións intenazionál, includor ét Nacións Unido (NU), Asociazión dé Nacións dé Asié dé Sud-ist (ASEAN), Conormencá Imalineró (CI), Organicazión Intenazionál dé Francofonie (OIF), én Organicazión dé Tegí dé Besluto (WTO). Énto manteneresti relazións quive más vil 650 organicazión imanuicariál. Á dé 2010, Vietnamié vel las talevescar relazións diplomaticá quive 178 nocis.

Ét cadasta currenta dé Vietnamié es a implementar crararómentá et cadasta dé independizión, siledepiedira, pala, cooperatazión, én depotrazión, inale ca lomeanésa, padezazión, multilaterazazión quivve relazións intenazionál. Ét noci decler sileesti á afela én parteja dé tace nocis ens ét comunitié intenazionál, tracla dé etisé afiliazión politicál, bie participiér activielmentá ens projectás dé depotrazión cooperatativa intenazionál én reginál. Sil ét t.1990, Vietnamié vel las cevior casá blicas importán a regiuler relazións diplomaticá quive nocis dé Oes capitálista. Alnór vel vaneresti relazións quive nocis dé Oes communista ens tedacas traca.

## Divizións administrativa

Coror ser 58 provincias ens Vietnamié, quive 5 ciuté municipalitas:

Bac Ninh
Ha Nam
Hai Duong
Hung Yen
Nam Dinh
Ninh Binh
Thai Binh
Vinh Phuc
Hanoi (municipalita)
Haiphong (municipalita)

Ha Tinh
Nghe An
Quang Binh
Quang Tri
Thanh Hoa
Thua Thien-Hue

Bac Giang
Bac Kan
Cao Bang
Ha Giang
Lang Son
Phu Tho
Quang Ninh
Thai Nguyen
Tuyen Quang

Dien Bien
Hoa Binh
Lai Chau
Lao Cai
Son La
 **Dastoaltas Centrál**

Dak Lak
Dak Nong
Gia Lai
Kon Tum
Lam Dong

Binh Dinh
Binh Thuan
Khanh Hoa
Ninh Thuan
Phu Yen
Quang Nam
Quang Ngai
Danang (municipalita)

Ba Ria-Vung Tau
Bình Dương
Bình Phước
Đồng Nai
Tây Ninh
Ciuté dé Ho Chi Minh (municipalita)

An Giang
Bạc Liêu
Bến Tre
Cà Mau
Đồng Tháp
Hậu Giang
Kiên Giang
Long An
Sóc Trăng
Tiền Giang
Trà Vinh
Vĩnh Long
Cantho (municipalita)

Provincias ser subdividar ená *municipalitas provinciál* (*thành phố trực thuộc tỉnh*), municipalitas dé capla d'levela (*thị xã*), én condados (*huyện*), quilé ser subdividar lapraivo ená caplas (*thị trấn*) én comunas (*xã*).

Municipalitas s'dielehar centrálmentá ser subdividar ená districtes (*quận*) én condados, quilé es dividar lapraivo ená pabellos (*phường*).

## Économica

 2020 | 0.80%

Castice ét histórica dé Vietnamié, bous économica vel las deler principálmentá eá agriculturica—primariamentá cultivazión dé carzó uro. Bauxita, et materiál importán ens ét produzión dé aluminia, es demer ens Vietnamié Centrál. Sil reunifiazión, ét économica dé noci es hascagar primariamentá bie ét PCV quial ét Plecas dé Pice Niers dé Vietnamié s'decidir iscla ens ét sészións plecaria dé ét Comité Centrál én congresas nacioniel. Quive ét decliniré ens auregulará économica tie bous beslutoven chié, ét Unión Sovietica, covir érozión dé ét bloquia dé Ist ens ét t.1980 mesta, én ét desalterazión dé Unión Sovietica, inale ca ét impateras négatel dé ét embargo dé besluto poscetra bie ét Stéts Unido, Vietnamié vel epeźar a liberalizar bous besluto bie devalar bous ratá dé estradíre a nagedor exporas én embarar et cadasta dé depotrazión économicadá.

Ens 1986, ét Sinta Congresa Intenazionál dé ét PCV vel grataciar rehivité économicadá dé marcha q'orientar a socialista á pano dé ét rehivité d'pragracio dé *Đổi Mới*. Propertizión raprela vel epeźar a ser aconvar ens industrica, quecacia én agriculturica én enpresas dé stét ser restrorcar a operatar dinio restrictazións dé marcha. Resuntorómentá, Vietnamié vel devlar ~8% produerso domesticá vola (PDV) esnierta giuso 1990 én 1997. Ét Stéts Unido vel finir bous embargo dasdar Vietnamié ens 1994. Almicie ét 1997 crisís fonteciál Asiés vel gerar et deacelerazión économicadá a 4-5% par nier, bous économica nagedor loźea ens 1999, én lamar quive et ratá dé ~7% par nier tie 2000 a 2005, adéla ét nimaivén ens ét tegí. Ét inflazión esnierta ens Vietnamié vel es 11.8% ens Decembré 2010, én ét currencia, ét Đồng Vietnamis es devalar traí timias.

S'deler eá coteras bie ét Funda Tiveneria Intenazionál (IMF) ens 2022, ét ratá dé inimplarazión ens Vietnamié vel es 2.3%, ét PDV nominál dé 406.452 bilón US$, én et PDV nominál par capitá dé $4,086. Dicié quive économica dé sectora raprela, torismo vel énto contreptirar significantómentá a ét lamazión économicadá dé Vietnamié, quive 7.94 milón torisvens foréin s'recordar ens 2015.

## Demograficá

Á dé 2021, ét populazión dé Vietnamié es 97.5 milón nomél aprosimarómentá. Vel las lamaresti significantómentá tie 1979, quilé tancer ét totala dé 52.7 milón. S'deler eá ét 2019 censús, 65.6% dé ét populazión Vietnamis seler ens arías rurál, quitrada 34.4% seler ens arías tacpana. Ét ratá protára dé lamazión dé ét populazión tacpana vel las nagedor prodenómentá, tavila dicéurié én tacpanarcazión. Ét grúp etnicá dominaté es ét Vietnamis, ó Kinh, quive 82,085,826 nomél, cegror 85.32% dé ét populazión totala. Otro grúps etnicá cagranán ens Vietnamié includor ét Hmong, Dao, Tày, Thái, én Nùng.

Afganistán •
Africá dé Sud •
Aislán •
Albanié •
Algerié •
Allemania •
Andiá •
Andorá •
Angolá •
Antigua én Barbuda •
Arabié Saudita •
Argentina •
Armenié •
Australá •
Azebaijié •
Bajamás •
Banladés •
Barbados •
Baréin •
Belgié •
Belizé •
Bellarusié •
Benin •
Bután •
Bolivié •
Bosnié én Herzegoviné •
Botsuaná •
Brasil •
Brunei •
Bulgarié •
Burkina Fasó •
Burmié •
Burundié •
Cabo Verde •
Cambochié •
Camerún •
Canadá •
Catar •
Chad •
Checié •
Chilé •
Chiné •
Cipria •
Colombié •
Comoros •
Coreá dé Nar •
Coreá dé Sud •
Costa Rica •
Costi dé Nagrefá •
Croatié •
Cubá •
Dominicá •
Dimarcia •
Djibutié •
Ecuador •
Emiratás Arába Unido •
Egipta •
El Salvador •
Eritré •
Espania •
Estonié •
Esuatinié •
Etiopié •
Fiji •
Filipinés •
Finlán •
Francia •
Gabón •
Gambié •
Ganá •
Georgié •
Grecia •
Grenadá •
Guatemalá •
Guianá •
Guiné •
Guiné-Bisaú •
Guiné Equadorál •
Haitié •
Honduras •
Indonesié •
Iráca •
Irán •
Irlán •
Isláns dé Marshall •
Isláns dé Solomón •
Israél •
Italié •
Jamaicá •
Japón •
Jordán •
Kazacstán •
Kenié •
Kiribati •
Kirgistán •
Kuwait •
Laos •
Lebanon •
Lesoto •
Letonié •
Liberia •
Libia •
Listenscia •
Lituanié •
Luxembor •
Macedonié dé Nar •
Madagascá •
Magryazié •
Malawi •
Malaisié •
Maldives •
Mali •
Malta •
Mauritanié •
Mauritiús •
Mexico •
Moldova •
Monaco •
Mongolié •
Montenegré •
Moroco •
Mozambicá •
Namibié •
Nauru •
Nepál •
Nederláns •
Nicaragua •
Niger •
Nigerié •
Norgié •
Omán •
Osterié •
Pakistán •
Palau •
Palestina •
Panama •
Papua-Guiné Nievo •
Paraguai •
Perú •
Polskié •
Portugal •
Reinado Unido •
Republié Africán Centrál •
Republié Democraticá dé Congo •
Republié Dominicanán •
Republié dé Congo •
Romania •
Rusié •
Ruandá •
Samoa •
Seichellas •
Senegál •
Serbia •
Siera Leona •
Singapora •
Sinto Cristá én Neviés •
Sinto Lucia •
Sinto Marino •
Sinto Tomé én Príncipe •
Sinto Vincenta én ét Grenadinas •
Siria •
Slovakié •
Slovenié •
Somalié •
Stéts Unido •
Stéts Federaró dé Micronesié •
Sri Lanca •
Sudán •
Sudán dé Sud •
Suizia •
Surinám •
Svenia •
Tajikistán •
Tanzanié •
Tailán •
Timor dé Ist •
Togó •
Tongá •
Trinidade én Tobagó •
Tunisié •
Turkié •
Turkmenistán •
Tuvalu •
Ucrainia •
Ugandá •
Uruguai •
Uzbekistán •
Vanuatu •
Vaticane •
Venezuelá •
**Vietnamié** •
Yemén •
Zambié •
Zimbabué •
Zelán Nievo •

**Ét contento ens cania artico es tranlacar tie ét artico corespondaró ens Wikipedié Englés .**
Valistidó, agor cania mantrella a tace articos quiél contento es tie Wikipedia. Dés más citelas, nior Atreptirazión a contento dé Wikipedia.
## Referencias

1. ↑ Funda Tiveneria Intenazionál
2. ↑ Casá ciutés vel es talevescar ó exroder saú ét 2019 censús, includor Thủ Đức, Huế, Thuận An, Hải Dương, Dĩ An, én Halong