Chu Nguyên Chương

**Chu Nguyên Chương** (朱元璋, 1328 -1398), sinh ra ở Chung Ly, Hào châu ( nay là Phượng Dương, An Huy ), vốn tên là Chu Trọng Bát (朱重八), khai quốc hoàng đế nhà Minh. Tại vị gần 31 năm, nhân có niên hiệu Hồng Võ cũng xưng Hồng Võ đế (洪武帝).

Ông xuất thân nông dân nghèo, vì tai nạn làm tăng ở Hoàng Giác,vào năm 25 tuổi, tham gia quân Hồng Cân, phản kháng chính quyền Mông Nguyên. Sau đánh bại nhiều quân phiệt, thống nhất nam phương, rồi bắc phạt diệt Nguyên, kiến lập nhà Minh, Chu Nguyên Chương tại vị kỳ gian, xã hội sinh sản trục tiệm khôi phục hòa phát triển, sử xưng “Hồng võ chi trị”.

Năm Hồng Võ thứ 31(năm 1398), Chu Nguyên Chương bệnh mất, hưởng niên 71 tuế, miếu hiệu Thái tổ, thụy Cao Hoàng đế,an táng ở Minh Hiếu lăng.

## Xuất thân nghèo hèn

Chu Nguyên Chương sinh vào năm 1328 thời Nguyên Văn Tông, do trong gia tộc ông là con trai thứ tám nên có tên Trọng Bát.Tổ tiên ông ở huyện Bái, dời đến Cú Dung, lại dời đến Tứ châu. Cha ông Chu Ngũ Tứ dời đến Chung Ly Hào châu

Vào khoảng năm 1343-mùa xuân năm 1344, Hào châu phát sinh nạn đói,nạn châu chấu.Chưa đến nửa tháng, cha mẹ cùng đại ca mất sớm,không tiền mai táng.Đành phải an táng trên phần đất của Lưu Kế Tổ. Vì để sống, Chu Nguyên Chương cùng nhị ca, đại tẩu và cháu bị ép xa nhau.

## Vân du bốn phương

Chu Nguyên Chương không chốn nương thân,bèn xuất gia ở chùa Hoàng Giác. Không lâu, nơi ấy gặp hạn hán, Trụ trì trong chùa đành cho các hòa thượng vân du hóa duyên.Thời ấy, Chu Nguyên Chương mới chỉ 17 tuổi.

Chu Nguyên Chương vừa đi vừa xin ăn, từ Hào châu đến Hợp Phì, sau đến Quang châu, Cố châu, Nhữ châu, Dĩnh châu ba năm, năm 1348 về chùa. Trong thời gian này, ông được nhãn giới, tích lũy kinh nghiệm sống.Đương thời, triều chính nhà Nguyên không yên,rất nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra.

Tháng 5 năm 1351,Lưu Phúc Thông,Hàn Sơn Đồng khởi binh ở Dĩnh châu, sĩ binh đều quấn khăn đỏ vào đầu, xưng Hồng cân quân (红巾军), Hàn Sơn Đồng tấn phong làm Minh vương(明王). Rồi, Từ Thọ Huy khởi vu kỳ châu,xưng đế ở Kỳ châu, Lý Nhị, Bành Đại, Triệu Quân Dụng ở Từ châu. Năm sau, Quách Tử Hưng cùng bốn người Tôn Đức Nhai khởi binh, sổ vạn bách tính khởi nhi hưởng ứng. Quách Tử Hưng sau khi dẫn quân công hạ Hào châu, ông tự xưng Nguyên soái, định cư Hào châu.Bạn thân Chu Nguyên Chương là Thang Hòa mời ông nghĩa quân.Chu Nguyên Chương vào năm 25 tuổi quy phục Quách Tử Hưng.

## Nghĩa quân kiêu tướng

Chu Nguyên Chương nhập ngũ, dũng cảm tác chiến, cơ trí linh hoạt, rất nhanh được Quách Tử Hưng tín nhiệm, cho làm thân binh bên mình.Dần dần, Tử Hưng gả con gái nuôi Mã thị cho Chu Nguyên Chương, từ đây được quân Chu công tử, Chu Nguyên Chương chính thức lấy tên này,chọn tự Quốc Thụy.

Đương thời ở trong thành Hào châu trung,có năm người Nguyên soái. Quách Tử Hưng 1 phái, Tôn Đức Nhai cùng ba Nguyên soái 1 phái, đấu nhau cực gắt. Tháng chín năm ấy , chủ tướng Hồng Cân quân ở Từ châu Chi Ma Lý bị quân Nguyên sát hại, bộ tướng Bành Đại và Triệu Quân Dụng suất binh đến Hào châu, Bành Đại giao hảo Quách Tử Hưng,bọn Tôn Đức Nhai liên kết Triệu Quân Dụng. Tôn Đức Nhai thêu dệt, Triệu Quân Dụng bắt Quách Tử Hưng, giam ở nhà họ Tôn gia,được Chu Nguyên Chương cùng Bành Đại cứu,khiến hai bên càng kết oán.

Chu Nguyên Chương thấy các tướng ở Hào châu tranh quyền đoạt lợi, quyết tâm dùng bản thân tạo ra cục diện mới. Tháng 6 năm 1353,Chu Nguyên Chương về quê mộ binh,bọn bạn thủa nhỏ Từ Đạt,Chu Đức Hưng, Quách Anh cùng những người quen xung quanh biết ông đã là Đầu mục của Hồng Cân, đều đến quy phụng.Rất nhanh được hơn 700 người, đến Hào châu, Quách Tử Hưng thăng ông làm Trấn phủ(镇抚).Đến đông,con của Bành Đại là Tảo Trụ tự xưng Lỗ hoài vương (鲁淮王), Triệu Quân Dụng tự xưng Vĩnh nghĩa vương(永义王), mà bọn Quách Tử Hưng vẫn xưng Nguyên soái. Chu Nguyên Chương thấy họ cả nửa năm không dời thành Hào châu,do vậy tuyển 24 người bọn Từ Đạt, Thang Hòa rời Hào châu, chiếm Định Viễn. Trên đường, ông trước sau chiêu hàng thêm gần 4000 người nữa. Rôi, thừa đêm đến công phá quân doanh triều Nguyên đóng ở Hoành Giản, Định Viễn,Nguyên soái Mâu Đại Hanh đầu hàng. Ông tuyển từ hàng quân 2 vạn tráng binh người Hán, xuống phía Nam đến Trừ châu.

Trên đường đến Trừ châu đồ trung, định viễn danh nhân lý thiện trường cầu kiến. Lý Thiện Trường và Chu Nguyên Chương mới gặp đã quen, Lý Thiện Trường lây Hán cao tổ Lưu Bang để khuyên Chu Nguyên Chương,đại khải là cần hiểu người để dùng,không giết bừa bãi. Chu Nguyên Chương do vậy lưu Lý Thiện Trường làm Thư ký.

Chu Nguyên Chương rất nhanh công hạ Trừ châu, cháu ruột Chu Văn Chính, anh rể Lý Trinh dẫn Lý Văn Trung đến đầu danh. Nhờ đó, Chu Nguyên Chương biết anh chị mình đều qua đời. Thời đó còn có một cô nhi Mộc Anh, ông ta cho ba đứa trẻ làm con nuôi, cải họ Chu. Sau này, ông lại thu dưỡng thêm hai chục người con nuôi khác.Lúc ông tiến công Trừ châu, Quách Tử Hưng gièm pha,vốn tính đa nghi, nên Quách Tử Hưng cũng đến Trừ châu. Chu Nguyên Chương lập tức giao ra 3 vạn binh dưới trướng.

Năm 1355, Chu Nguyên Chương công hạ huyện Hòa. Quách Tử Hưng thăng ông làm quan Tổng binh(总兵), trấn thủ Hòa châu. Tuy nhiên ông thấy được, quân kỷ tồn tại vấn đề, bọn họ sau khi công phá thành trì, nhiễu loạn dân lành, bắt bớ phụ nữ,lâu dài ắt mất dân tâm. Bèn triệu tập chúng tướng, thân minh kỷ luật, hạ lệnh thả những phụ nữ bị bắt. Chuyện này truyền ra, ông được rất nhiều dân tâm.

## Công chiếm Ứng Thiên

Chu Nguyên Chương đóng ở Hòa châu mấy tháng, lương thực dần cạn,do đây cực gần Thái Bình,chỉ cần qua Trường Giang là đến, , không thuyền. Gặp soái binh Sào Hồ Liêu Vĩnh An, Du Thông Hải dẫn nghìn thuyền thủy quân đến quy hàng, Chu Nguyên Chương tự đứng ra họp quân. Trong vòng bảy tháng, đã hạ được Hòa châu,rồi rất nhanh công phá Thái Bình. Vào Thái Bình, ông trọng thân quân kỷ, nghiêm cấm cướp bóc, binh sĩ phạm, lập tức xử tử.Ông bố trí Thái bình Hưng quốc Dực Nguyên soái phủ (太平兴国翼元帅府), tự làm Nguyên soái (元帅), Lý Thiện Trường làm Đô sự (都事).

Tháng ba năm 1356, Trương Sĩ Thành tiến công quân Nguyên Giang Nam. Thừa cơ, Chu Nguyên Chương lần thứ ba tiến công Tập Khánh, công phá Trần Triệu Tiên ở ngoại thành,hơn ba vạn bộ hạ quy hàng. Thấy hàng quân lòng có lo sợ, ông tuyển 500 dũng sĩ làm thân quân, thủ hộ ngoài doanh ông vào đêm, hôm sau họ cực cảm động,cam nguyện đi theo.Rất nhanh,liền có được Tập Khánh,ông hạ lệnh an phủ bách tính, cải Tập Khánh làm phủ Ứng Thiên(应天). Tiểu minh vương Hàn Lâm Nhi nghe tin, thăng ông làm Xu mật viện Đồng thiêm(枢密院同佥), sau lại thăng làm Trung thư tỉnh Bình chương (中书省平章) ở tỉnh Giang Nam. Chu Nguyên Chương tại Ứng Thiên lập nên Thiên Hưng Kiến Khang Dực Đại nguyên soái phủ (天兴建康翼大元帅府), Liêu Vĩnh An làm Thống quân nguyên soái(统军元帅), Lý Thiện Trường làm Lang trung (郎中). Vào năm 1357 , Cảnh Bỉnh Văn khắc Trường Hưng, Từ Đạt khắc Thường châu, Chu Nguyên Chương tự tay dẫn binh thủ Ninh Quốc. Sau đó Triệu Kế Tổ khắc Giang Âm, Từ Đạt khắc Thường Thục. Hồ Đại Hải khắc Huy châu, Thường Ngộ Xuân khắc Trì châu, Mâu Đại Hanh khắc Dương châu. Năm 1359, Chu Nguyên Chương chiếm các đất Chiết Đông,sau khi hạ Cù châu, Xử châu, ông đã rất gần với quân của Trần Hữu Lượng. Tháng 5, Tiểu minh vương thăng Chu Nguyên Chương làm Nghi đồng tam ty (仪同三司), Trung thư tỉnh Tả thừa tướng(中书省左丞相) ở Giang Nam, đầu năm 1360, phong ông làm Ngô Quốc công (吴国公).

Bấy giờ, Chu Nguyên Chương có hơn mười vạn người, nhưng lại ít địa bàn, còn rơi vào tình huống "Tứ diện sở ca". Đông và nam có quân Nguyên,Đông nam có Trương Sĩ Thành, Tây có Từ Thọ Huy, dù cùng phản Nguyên,nhưng họ lại đối trọi vớ Tiểu minh vương. Dù vậy,Tiểu minh vương, Lưu Phúc Thông dẫn binh khống chế quân Nguyên, do vậy, lực lượng Trương Sĩ Thành, Từ Thọ Huy không đủ chống lại **Chu Nguyên Chương**.Nên theo lý mà nói ông tạm thời có 1 cơ hội phát triển.

Năm 1360, Lưu Cơ được mời về phủ Ứng Thiên làm mưu thần. Lưu Cơ thảo luận hình thế đương thời, đề xuất tránh tác chiến,bao gồm “Cao trúc tường”,“Quảng tích lương”. Vì giải quyết vấn đề lương thực,ông động viên bách tính tiến hành sản xuất,lệnh quân đội làm ruộng,để Khang Mậu Tài làm Đô thủy doanh dụng sứ(都水营用使), phụ trách hưng tu thủy lợi, đến năm 1360,mới ngừng. Để tích lương,ông hạ lệnh cấm tửu, khi con trai Hồ Đại Hải là Hồ Tam Xá vi phạm,ông hạ sử tử.Có người xin ông nể Hồ Đại Hải mà tha cho Tam Xá.Ông không nghe,tự tay giết chết Hồ Tam Xá.

Lúc đang có dân tâm, Chu Nguyên Chương không ngừng nhân tài, đặc biệt là dân tri thức, ông từng ở Ứng Thiên xây dựng Lễ Hiền Quán. Ông cực tôn trọng nho sĩ,từng triệu kiến nho sinh Đường Trọng Thực,hỏi việc các vua đời Hán, Đường, Tống và Nguyên, nói rõ ông quyết tâm muốn mở ra một Hoàng triều mới.

## Đại phá Trần Hán

朱元璋建立以应天为中心的根据地，在长江上游有陈友谅，下游有张士诚，东南邻方国珍，南邻陈友定。方国珍、陈友定的目标在于保土割据，张士诚则对元朝首鼠两端，没有多大雄心；陈友谅最强，是朱元璋占领应天府后遇到的最危险的敌人。

陈友谅本是徐寿辉手下大将倪文俊的部下。后来他杀死倪文俊，并于元朝至正二十年（1360年）挟持徐寿辉，攻占了太平府、采石。于是陈友谅以为应天府唾手可得，就杀了徐寿辉，在采石称帝，国号汉，改元大义。

接着，陈友谅约张士诚东西夹击应天，平分朱元璋的领地，应天大震。朱元璋只好召集众将商量对策，一时众说纷纭。惟有刘基默不作声，朱元璋于是征求他的意见，刘基认为如今最危险的敌人莫过于陈友谅，必须集中力量消灭他。虽然陈友谅势力强大，但他杀君自立，部众离心，人民疲敝，故而不难战胜，只要等他们深入，再以伏兵击之，不难取胜。朱元璋同意刘基的判断，于是设计诱敌深入，制造战机。朱元璋的部将康茂才和陈友谅是老朋友，于是修书一封，派人送到陈友谅营中，约陈攻击应天，并说愿意在江东桥作内应。

六月二十三日早晨，陈友谅率舰队主力赶到应天府郊外的江东桥，才发现桥是石桥而非木桥，方知受骗中计。但为时已晚，朱元璋的伏兵奋起攻击，陈友谅大败。朱元璋收太平府，占领信州、安庆。陈友谅败逃九江，第二年八月攻下安庆，于是朱元璋率军直取陈友谅的老巢江州，陈友谅逃往武昌，朱元璋攻克江西和湖北东南部。

正在这时，中原红巾军发生分裂，力量削弱。元朝至正二十三年（1363年）二月，张士诚乘人之危，派部将吕珍进攻安丰，刘福通向朱元璋求救。朱元璋率军赶到安丰，救出小明王韩林儿等人，把他们安排在滁州居住。朱元璋率主力营救小明王时，陈友谅认为反攻时机已到，于是率兵进攻洪都。朱元璋的侄子朱文正率领将士坚守八十五天。元朝至正二十三年（1363年）七月，朱元璋统兵二十万，进发洪都，陈友谅获悉后，撤出围军，迎战朱元璋，双方在鄱阳湖展开决战。鄱阳湖水战从八月二十九日开始，至十月三日结束，共进行了三十六天。朱元璋的军队充分发挥小船灵活的长处，火攻陈军，最终取胜，陈友谅被乱箭射死。

元朝至正二十四年（1364年）元旦，朱元璋被百官推举为吴王，建百官司属，仍以龙凤纪年，以“皇帝圣旨，吴王令旨”的名义发布命令。因元朝至正二十三年（1363年）张士诚早已自立为吴王，故历史上称张士诚为东吴，朱元璋为西吴。

元朝至正二十四年（1364年）三月，朱元璋再次到武昌督兵攻城，陈理最终出城投降。在吞并了陈友谅后，朱元璋的下一个目标就是张士诚。

一统江南

灭陈友谅后，东面的张士诚和方国珍便成为下一步的消灭对象。张士诚早年贩卖私盐为业元末发动盐徒起义，于元朝至正十四年（1354年）在高邮称诚王，建国号为周，建元天佑。至正十六年（1356年），建都平江。消灭陈友谅后，朱元璋于元朝至正二十五年（1365年）十月进攻张士诚，一举攻下通州、兴化、盐城、泰州、高邮、淮安、徐州、宿州、安丰诸州县，将东吴的势力赶出江北地区。

元朝至正二十六年（1366年）五月，朱元璋发布檄文声讨张士诚。同年十一月，杭州、湖州先后投降朱元璋，平江成为孤城。于是朱元璋以重兵包围平江，发动平江之战。在围城的同时，朱元璋派廖永忠去滁州接小明王韩林儿到应天府来，但在徒步渡江时悄悄将船底凿漏，小明王沉于江底。接着，朱元璋宣布不再以龙凤纪年，称元朝至正二十七年（1367年）为“吴元年”。

平江之战开始时，朱元璋筑墙围城，并造有三层的木塔楼，高过城墙，以弓弩、火壕向城内射击，还设襄阳炮日夜轰击。城内一片恐慌，张士诚几次突围都以失败告终。张士诚反复无常，贪图享受，对部下也十分放纵。平江被围困的最后一天，张士诚弟弟张士信在城头督战，仍不忘享乐，坐在银椅上饮酒，左右侍奉的人递桃子给他，结果桃子还没到口，恰好一炮打来，脑袋被打得粉碎。朱元璋曾多次派人劝降，都被张士诚拒绝。张士诚死守平江，粮尽后，以老鼠、枯草为食；箭尽后，以屋瓦为弹。至元朝至正二十七年（1367年）九月初八，朱元璋率军攻入平江城，张士诚则展开巷战相抵抗，失败被俘后，自缢而死，东吴灭亡。

吴元年（1367年），朱元璋命汤和为征南将军，讨伐割据浙东多年的方国珍。后命胡廷瑞为征南将军，何文辉为副将军，进攻福建。同年，方国珍投降。

建立大明

吴元年（1367年）十月二十一日，朱元璋命中书右丞相徐达为征虏大将军、平章常遇春为副将军，率军25万，北进中原。北伐中发布《谕中原檄》，文告中提出“驱逐胡虏，恢复中华，立纲陈纪，救济斯民”的纲领，以此感召北方人民起来反元。朱元璋对北伐又作出了部署，提出先取山东，撤除蒙元的屏障；进兵河南，切断它的羽翼，夺取潼关，占据它的门槛；然后进兵大都，这时元朝势孤援绝，不战而取之；再派兵西进，山西、陕北、关中、甘肃可以席卷而下。北伐大军按计而行。徐达率兵先取山东，再西进，攻下汴梁，然后挥师潼关。朱元璋到汴梁坐镇指挥。

明朝洪武元年（1368年）正月初四日，朱元璋于南京称帝，国号大明，年号洪武。大封诸将为公侯，部份追封为王。初封六公，其中以五大将、一大臣为开国元勋。分别为：韩国公李善长、魏国公徐达、郑国公常遇春、曹国公李文忠、宋国公冯胜、卫国公邓愈。而后又追封胡大海为越国公、战死的丁德兴为济国公，汤和为信国公、冯国用封郢国公。次年，朱元璋于鸡鸣山立功臣庙，朱元璋钦定功臣位次，以徐达为首，次常遇春、李文忠、邓愈、汤和、沐英、胡大海、冯国用、赵德胜、耿再成、华高、丁德兴、俞通海、张德胜、吴良、吴桢、曹良臣、康茂才、吴复、茅成、孙兴祖凡二十一人。死者像祀，生者虚位。又以廖永安、俞通海、张德胜、桑世杰、耿再成、胡大海、丁德兴七人配享太庙。

平定天下

明朝洪武元年（1368年）七月，各路大军沿运河直达天津，二十七日进占通州。八月，明军进逼元大都，元惠宗带领三宫后妃、皇太子等开建德门逃出元大都，经居庸关逃奔上都。蒙古在中原的统治结束，明朝取得了在长城以内地区的统治权，丢失四百年的幽云十六州也被收回。

朱元璋鉴于北宋末年燕山一带在两年之内得而复失的前车之鉴，决定北征消灭北元。明朝洪武三年（1370年）正月，命右丞相徐达为征虏大将军，李文忠为左副将军，冯胜为右副将军，出兵进攻北元。明军此次北征，三路皆胜，元昭宗爱猷识理达腊逃到漠北，其子买的里八剌等被俘。

明朝洪武五年（1372年）正月至十一月，朱元璋又对北元进行第二次征伐。又称岭北之战。此战结果，徐达的主力中路军大败，李文忠的东路军得失相当，仅冯胜的西路军获胜，但因惧怕东察合台汗国的东进，冯胜放弃了甘肃。第二次北征以失败告终。

明朝洪武十四年（1381年）正月，北元平章乃儿不花等南侵明边境。朱元璋命魏国公徐达为征虏大将军，信国公汤和为左副将军，颍川侯傅友德为右副将军率军北征。大军渡过胪朐河（今中蒙边境克鲁伦河），俘虏北元知院李宣及其部众。八月底，明军北征各部胜利班师。

明朝洪武二十年（1387年）正月，朱元璋命宋国公冯胜为征虏大将军，颍国公傅友德、永昌侯蓝玉为左右副将军，率师20万人北征故元太尉纳哈出。结果是战胜纳哈出，明得其军民24万余人，羊、马、驴、驼、辎重无数，最后肃清了元朝在辽东的势力。六月底，傅友德以新得到的辽地汉人军士驻守大宁，冯胜等胜利班师。辽东从此完全纳入明朝版图。

明朝洪武二十一年（1388年）三月，明朝侦察到天元帝脱古思帖木儿在捕鱼儿海（今中蒙边境之贝尔湖），决定急行军直扑元帝所在。四月十二日，蓝玉部明军到达捕鱼儿海南岸，探知脱古思帖木儿的营地就在捕鱼儿海东北80余里，于是发动突袭。包括脱古思帖木儿次子地保奴等64人、太子必里秃妃并公主等119人、吴王朵里只、代王达里麻、平章八兰等2994人，以及北元宝玺、图书、金银印章等等。

明朝洪武二十四年（1391年），捕鱼海之战后，有大批降人居大宁都司，因边将市马，拂其所欲，即叛而去。故元左丞相失烈门、丞相咬住、太尉乃儿不花、知院阿鲁帖木儿、辽王阿札失里、会宁王塔宾帖木儿等相继叛明，明太祖于东北置宁王（赤峰）、辽王（广宁）、沈王（沈阳）、韩王（开原）震慑东北之地。于西北置庆王（宁夏）、把都帖木儿（巴彦淖尔）、未知塞王（东胜州）、周王（和林格尔）及晋王（太原）守御河套之地。明朝洪武二十五年（1392年）三月，以周兴为总兵官，进讨也速迭儿，追至彻彻儿山。这次远征塞北，搜捕残敌，大败之，“弭绝边患”，自是不敢进边牧马者十余年。

除了北伐外，朱元璋亦陆续平定中国其他地区。在徐达、常遇春北伐的同时，朱元璋派胡美由陆路进入福建，汤和和廖永忠所带的水军从海上进攻福建和广东，降服割据势力陈友定、何真等，接着攻取广西。明朝洪武二年（1369年），徐达从东面进入山西，击败扩廓帖木儿，年底平定陕西。明朝洪武四年（1371年），汤和、傅友德等灭明夏，取四川。明朝洪武十五年（1382年）傅友德、蓝玉等取云南，消灭元梁王把匝剌瓦尔密，降服大理段氏。洪武二十六年（1393年），明朝确立了对整个河西走廊的统治。

洪武之治

朱元璋在位期间，下令农民归耕，奖励垦荒；大搞移民屯田和军屯；组织各地农民兴修水利；大力提倡种植桑、麻、棉等经济作物和果木作物、他还徒富民，抑豪强；下令解放奴婢；减免税负，严惩贪官；派人到全国各地丈量土地，清查户口等等。

朱元璋深知灾荒给农民造成的痛苦，即位后常常减免受灾和受战争影响的地区的农民的赋税，或给以救济。多次在全国范围内实行大型的租税蠲免。洪武二年是明初第一次大规模地蠲免赋税。之后的三年、四年、九年，也曾在应天、河南、北平、山东、江西、两浙等地陆续蠲免赋税。到洪武二十四年统计时天下田土，已达到3,874,746顷。经过洪武时期的努力，社会生产逐渐恢复和发展，史称洪武之治。

朱元璋还十分爱惜民力，提倡节俭。在朱元璋措施的推动下，农民生产热情高涨。明初农业发展迅速，元末农村的残破景象得以改观。农业生产的恢复发展，促进明代手工业和商业的发展。朱元璋的休养生息政策巩固了新王朝的统治，稳定了农民生活，促进了生产的发展。

晚年倾轧

建国之初，为了使公侯将相尽忠于朱明王朝，洪武五年（1372年），朱元璋作了申诫公侯的《铁榜文》；洪武八年（1375年），又编了《资治通训》，反复强调要他的臣僚对他效忠，勿欺、勿蔽；明朝洪武十三年（1380年），又编了《臣戒录》，“纂录历代诸侯王宗戚宦臣之属，悖逆不道者凡二百十二人”的行事，来教育他的臣僚；洪武十九年（1386年），又颁布了《志戒录》，“其书采汉唐宋为臣悖逆者凡百有余事，赐群臣及教官诸生讲授，使知所鉴戒”。

明朝洪武十三年（1380年），朱元璋以图谋不轨之名诛杀丞相胡惟庸，屠灭三族，连坐其党羽，株连了一万五千多人。以后又几兴大狱，使“胡惟庸狱”不断牵连扩大。到明朝洪武二十三年（1390年），功臣太师李善长等人也以与胡惟庸“交通谋反”被赐死，家属成年者七十余人被杀。著名儒臣宋濂只因受孙子连累，全家被贬到四川，他也病死于途中。此案延续了十年之久，前后被株连的几十家王公贵族，共三万多人。

明朝洪武二十六年（1393年），锦衣卫指挥使参奏蓝玉谋反，朱元璋随即令人将其拿下，并由吏部审讯。三天后，朱元璋将蓝玉处死，尔后是大规模的清洗和株连。蓝玉下狱后，狱词称同景川侯曹震、鹤庆侯张翼、舳舻侯朱寿、定远侯王弼、东莞伯何荣及吏部尚书詹徽、户部侍郎傅友文等谋反。受此案株连被株连的人，仅列入《逆臣录》的就有两万五千人。

“胡蓝之狱”后，明太祖意尚未足，过了年余，颍国公傅友德，奏请给怀远田千亩，非但不准，反将他赐死。定远侯王弼，又奉诏赐死。宋国公冯胜亦被赐死。经过几次党狱，明初的功臣大量被杀，间接导致了明太祖驾崩后靖难之役中朝廷无可派之将。

积劳而驾崩

明朝洪武二十四年（1391年），朱元璋派太子朱标巡视关中，为迁都西安作准备。朱标详细考察了西安和洛阳，比较两地的地形，回来后向朱元璋献陕西地图。朱标自秦中视察返京后不久患病，在生病期间还向明太祖上书关于筹建都城的事。次年朱标病逝，谥号懿文太子。这对年近七十的朱元璋是个沉重的打击，再也没有精力和心情考虑迁都的事情。朱元璋看到朱标次子朱允炆表现得十分孝顺而很喜欢，后来立其为皇太孙。

明朝洪武三十一年闰五月初十（1398年6月24日），朱元璋驾崩于应天皇宫（南京故宫），下遗诏：“朕膺天命三十有一年，忧危积心，日勤不怠，务有益于民。奈起自寒微，无古人之博知，好善恶恶，不及远矣。今得万物自然之理，其奚哀念之有。皇太孙允炆仁明孝友，天下归心，宜登大位。内外文武臣僚同心辅政，以安吾民。丧祭仪物，毋用金玉。孝陵山川因其故，毋改作。天下臣民，哭临三日，皆释服，毋妨嫁娶。诸王临国中，毋至京师。诸不在令中者，推此令从事。”朱元璋死前密命驸马梅殷（宁国公主之夫）辅佐新君，遗诏命皇太孙朱允炆即位。朱元璋驾崩几天后，明惠宗朱允炆于洪武三十一年闰五月十六日（6月30日）即位，改明年为建文元年，是为明惠宗。

朱元璋死后葬于紫金山孝陵。明朝洪武三十一年（1398年）六月甲辰，上谥曰“钦明启运俊德成功统天大孝高皇帝”，庙号明太祖。明朝永乐元年（1403年）六月十一日丁巳，增谥“圣神文武钦明启运俊德成功统天大孝高皇帝”。明朝嘉靖十七年（1538年）十一月朔，改谥“开天行道肇纪立极大圣至神仁文义武俊德成功高皇帝”。

朱元璋驾崩后，他生前规划的政治局面很快就被打破。明惠宗即位后采取削藩政策，北平的燕王朱棣打出“靖难”的旗号，起兵反对明惠宗。明朝建文四年（1402年）燕王朱棣取得胜利，在南京称帝，明惠宗下落不明

## Miếu và thuỵ hiệu

* Hồng Vũ thứ 31, tháng 6, năm Giáp Thìn: Khâm minh Khải vận Tuấn đức Thành công Thống thiên Đại hiếu Cao hoàng đế, miếu hiệu Thái Tổ (欽明啟運俊德成功統天大孝高皇帝)
* Vĩnh Lạc nguyên niên, ngày 11 tháng 6, năm Đinh Tị: Thánh thần Văn vũ Khâm minh Khải vận Tuấn đức Thành công Thống thiên Đại hiếu Cao hoàng đế (聖神文武欽明啟運俊德成功統天大孝高皇帝)
* Gia Tĩnh thứ 17, tháng 11: Khai thiên Hành đạo Triệu kỉ Lập cực Đại thánh Chí thần Nhân văn Nghĩa vũ Tuấn đức Thành công Cao hoàng đế (開天行道肇紀立極大聖至神仁文義武俊德成功高皇帝)

## Hậu phi

1. Hiếu Từ Cao hoàng hậu Mã thị
2. Thành Mục Quý phi Tôn thị
3. Lý Thục phi
4. Quách Ninh phi
5. Triệu Quý phi (赵贵妃), sinh hạ Trầm Giản vương Chu Mô
6. Giang Quý phi (江贵妃)
7. Quách Huệ phi (郭惠妃), sinh hạ Thục Hiến vương Chu Xuân, Đại Giản vương Chu Quế, Dục vương Chu Huệ, Vĩnh Gia Trinh Ý Công chúa, Nhữ Dương Công chúa, Đại Danh Công chúa.
8. Trang Tĩnh An Vinh Huệ phi Thôi thị (莊靖安荣惠妃崔氏)
9. Chiêu Kính Sung phi Hồ thị (昭敬充妃胡氏), sinh hạ Sở Chiêu vương Chu Trinh.
10. Trịnh An phi (郑安妃), sinh hạ Phúc Thanh Công chúa.
11. Đạt Định phi (达定妃), sinh hạ Tề Cung vương Chu Phù, Đàm vương Chu Tử.
12. Hồ Thuận phi (胡顺妃), sinh hạ Tương Hiến vương Chu Bách.
13. Nhậm Thuận phi (任顺妃), Triều Tiên tiến cống.
14. Lý Hiền phi (李贤妃), sinh hạ Đường Định vương Chu Kính (朱桱).
15. Lưu Huệ phi (刘惠妃), sinh hạ Dĩnh Tĩnh vương Chu Đống.
16. Cát Lệ phi (葛丽妃), sinh hạ Y Lệ vương Chu Di.
17. Ngạc phi (碽妃), Triều Tiên tiến cống. Có sử gia coi là mẹ đẻ của Minh Thành Tổ.
18. Hàn phi (韩妃), Triều Tiên tiến cống, sinh hạ Liêu Giản vương Chu Thực.
19. Dư phi (余妃), sinh hạ Khánh Tĩnh vương Chu Chiên
20. Dương phi (杨妃), sinh hạ Ninh Hiến vương Chu Quyền.
21. Chu phi (周妃), sinh hạ Dân Trang vương Chu Biền, Hàn Hiến vương Chu Tùng
22. Lý Tiệp dư (李婕妤), Triều Tiên tiến cống.
23. Thôi Mỹ nhân (崔美人), Triều Tiên tiến cống.
24. Trương Mỹ nhân (张美人), sắc đẹp mỹ miều, đặc ân không bị tuẫn táng, sinh hạ Bảo Khánh Công chúa, được Từ Hoàng hậu nuôi dưỡng.
25. Cáo thị (郜氏), không phong hiệu, sinh hạ Túc Trang vương Chu Anh.
26. Lâm thị (林氏), không phong hiệu, sinh hạ Nam Khang Công chúa.

## Con trai

1. Chu Tiêu(朱標),Ý Văn thái tử(懿文太子)cha của Chu Doãn Văn
2. Chu Sảng(朱樉), Tần Mẫn vương(秦愍王)
3. Chu Cương(朱棡),Tấn Cung vương(晉恭王)
4. Chu Đệ(朱棣),Yên vương(燕王),sau Tĩnh Nan chi dịch thì đoạt ngôi, tức Minh Thành Tổ.
5. Chu Túc(朱橚),Chu Định vương (周定王), ban đầu phong là Ngô vương (吳王)
6. Chu Trinh(朱楨),Sở Chiêu vương(楚昭王)
7. Chu Phù(朱榑),Tề Cung vương(齊恭王)
8. Chu Tử(朱梓),Đàm vương(潭王)
9. Chu Kỷ(朱杞),Triệu vương(趙王)
10. Chu Đàn(朱檀),Lỗ Hoang vương(魯荒王),trực hệ của Minh Nghĩa Tông Chu Dĩ Hải nhà Nam Minh
11. Chu Xuân(朱椿),Thục Hiến vương(蜀獻王)
12. Chu Bách(朱柏),Tương Hiến vương(湘獻王)
13. Chu Quế(朱桂),Đại Giản vương (代簡王), ban đầu phong là Dự vương (豫王)
14. Chu Anh(朱楧),Túc Trang vương (肃莊王), ban đầu phong là Hán vương (汉王)
15. Chu Thực(朱植),Liêu Giản vương (辽簡王), ban đầu phong là Vệ vương (卫王) 24/3/1377 1424 Hàn phi
16. Chu Chiên(朱㮵)Khánh Tĩnh vương(庆靖王)
17. Chu Quyền(朱权),Ninh Hiến vương(宁献王)
18. Chu Biền朱楩Bân Trang vương(岷莊王)
19. Chu Huệ(朱橞),Dục vương(谷王),bị phế làm dân thường trong niên hiệu Vĩnh Lạc
20. Chu Tùng(朱松),Hàn Hiến vương(韓憲王)
21. Chu Mô(朱模),Trầm Giản vương(沈簡王)
22. Chu Doanh(朱楹),An Huệ vương(安惠王)
23. Chu Kính(朱桱),Đường Định vương(唐定王),trực hệ của Minh Thiệu Tông và Minh Văn Tông nhà Nam Minh
24. Chu Đống(朱棟),Dĩnh Tĩnh vương(郢靖王)
25. Chu Di(朱㰘),Y Lệ vương(伊厉王)
26. Chu Nam(朱楠),chết yểu không phong vương

## Con gái

1. Lâm An Công chúa(临安公主)lấy Lý Kì (李祺), con trai Lý Thiện Trường (李善長).tên Chu Ngọc Phụng (朱玉凤), được Mã Hoàng hậu nuôi dưỡng
2. Ninh Quốc Công chúa(宁国公主),lấy Mai Ân (梅殷), cháu ruột của Mai Tư Tổ (梅思祖)
3. Sùng Ninh Công chúa(崇宁公主),lấy Ngưu Thành (牛城)
4. An Khánh Công chúa(安庆公主),lấyÂu Dương Luân (歐陽倫)
5. Nhữ Ninh Công chúa(汝宁公主),lấy Lục Hiền (陸賢), con trai Lục Trọng Hanh (陸仲亨)
6. Hoài Khánh Công chúa
7. Đại Danh Công chúa
8. Phúc Thanh Công chúa福清公主 1370 - 28/2/1417 26/4/1385 Trịnh An phi Trương Lân (張麟), con trai Trương Long (張龍)
9. Thọ Xuân Công chúa壽春公主 1370 hoặc 1373 - 1/8/1388 9/4/1386 không rõ Phó Trung (傅忠), con trai Phó Hữu Đức (傅友德)
10. Thập công chúa
11. Nam Khang Công chúa南康公主 1373 - 15/11/1438 1387 Lâm thị Hồ Quan (胡觀), con trai Hồ Hải (胡海) Tên là Chu Ngọc Hoa (朱玉华)
12. Vĩnh Gia Trinh Ý Công chúa(永嘉貞懿公主),lấy Quách Trấn (郭鎮), con trai Quách Anh (郭英)
13. Thập tam công chúa,chết yểu
14. Hàm Sơn Công chúa
15. Nhữ Dương Công chúa
16. Bảo Khánh Công chúa(宝庆公主)