Belgia

## Flaga

**Belgia**, **Królestwo Belgii** (nid. *Koninkrijk België*, fr. *Royaume de Belgique*, niem. *Königreich Belgien*) - państwo federacyjne położone w zachodniej Europie, w południowej części krainy historycznej Niderlandów. Jeden z trzech krajów Beneluksu. Graniczy od północy z Holandią, od wschodu z Niemcami, od południowego wschodu z Luksemburgiem, a od południowego zachodu z Francją. Na północnym zachodzie kraj ten posiada dostęp do Morza Północnego.

Belgia jest członkiem założycielem wielu organizacji międzynarodowych o zasięgu zarówno europejskim, jak i światowym, m. in. Unii Europejskiej (UE), Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Stolicą i największym miastem Belgii (biorąc pod uwagę cały zespół miejski) jest Bruksela, w której mieszczą się siedziby najważniejszych instytucji Unii Europejskiej oraz kwatera główna NATO.

W Belgii obowiązują trzy języki urzędowe: niderlandzki, którym posługuje się większość mieszkańców (56-60%), przeważnie we Flandrii; francuski, używany przez około 40-44% populacji głównie w Walonii oraz niemiecki, którym mówi zaledwie 1% mieszkańców, skupionych we wschodniej części prowincji Liège, przy granicy z Niemcami. Region Stołeczny Brukseli jest dwujęzycznym regionem kraju (moc języka urzędowego ma tam zarówno język niderlandzki, jak i francuski), lecz prawie 90% mieszkańców na co dzień mówi po francusku.

## Etymologia

Nazwa *Belgia* pochodzi od łacińskiej nazwy celtycko-germańskiego ludu Belgów (*Belgae*), zamieszkującego w starożytności tereny tego państwa. Z kolei nazwa *Belgae* prawdopodobnie pochodzi od praindoeuropejskiej rdzenia wyrazowego *bolg*, co oznacza "łono, macica". Inna teoria wywodzi tą nazwę od praceltyckiego rdzenia \**belo* (jasny, błyszczący; od *belo* pochodzi nazwa celtyckiego święta Beltane rozpoczynającego lato). Od niego mogą także wywodzić się nazwy galijskich bogów Belenosa i Belisamy.

Po podbiciu terenów dzisiejszej Belgii i niewielkich fragmentów sąsiednich państw Rzymianie utworzyli na nich prowincję nazwaną od ludu Belgów Gallia Belgica.

## Geografia

### Dane ogólne

Belgia jest niedużym krajem położonym w zachodniej Europie zajmującym powierzchnię 30 528 km2 - porównywalną do powierzchni województwa wielkopolskiego. Graniczy z czterema państwami:

* Francją na długości 620 km na południowym zachodzie;
* Holandią na długości 450 km na północy;
* Luksemburgiem na długości 148 km na południowym wschodzie;
* Niemcami na długości 167 km na wschodzie.

Łączna długość granic lądowych: 1385 km. Ponadto na północnym zachodzie Belgia posiada dostęp do krótkiego i wyrównanego, 64-kilometrowego odcinka wybrzeża Morza Północnego.

### Ukształtowanie powierzchni

Belgię pod względem ukształtowania powierzchni można podzielić na trzy części: Belgię Niską (część północna i zachodnia), Belgię Średnią (część środkowa) i Belgię Wysoką (część wschodnia i południowo-wschodnia).

Belgia Niska obejmuje zabagnioną równinę Flandrii o wysokości dochodzącej do 20 m n.p.m. (Nizina Flandryjska), położoną w większości na polderach, oddzieloną od wybrzeża morskiego wałem wydm, oraz piaszczystą i pagórkowatą krainę Kempen wznoszącą się do 95 m n.p.m.

Belgia Średnia obejmuje środkową część kraju, gdzie leżą dwie krainy geograficzne: zbudowana z piasków trzeciorzędowych i glin oraz pokryta lessem wysoczyzna Brabancji o wysokości ok. 100-200 m n.p.m. (Wysoczyzna Brabancka), na obszarze której leży stolica Belgii - Bruksela, oraz wzgórza Hainaut (na zachodzie).

Belgia Wysoka to najrzadziej zaludniony i najmniej zurbanizowany region Belgii, obejmujący stare, mocno zalesione i silnie zdenudowane góry - Ardeny, wypiętrzone w orogenezie hercyńskiej. Najwyższy szczyt Ardenów - Signal de Botrange (694 m n.p.m.) jest jednocześnie najwyżej położonym punktem Belgii i całego Beneluksu. Północną część Ardenów stanowi płaskowyż Condroz z bardzo rozwiniętą rzeźbą krasową.

### Wody

Terytorium Belgii należy niemalże w całości do zlewiska Morza Północnego, z wyjątkiem niewielkiej gminy Momignies należącej do dorzecza rzeki Oise, która wpada do Sekwany uchodzącej do kanału La Manche. Większą część Belgii odwadniają dwie rzeki: Skalda (350 km, z czego 200 km w Belgii) i Moza (925 km, z czego 183 km w Belgii). Swoje źródła mają na terenie Francji, a ujścia na terenie Holandii. Do Skaldy uchodzą takie rzeki jak Leie, Dender, Zenne i Rupel; a do Mozy Sambra, Ourthe i Amblève.

W Belgii, szczególnie w Flandrii istnieje dobrze rozwinięta sieć sztucznych kanałów usprawniających żeglugę śródlądową i odwadniających poldery.

### Klimat

Belgia w większości leży w strefie umiarkowanej ciepłego klimatu morskiego, w południowo-wschodniej części odczuwalne są też wpływy kontynentalizmu. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od około 4°C na zachodzie do 2°C na wschodzie (w Ardenach spada nieco poniżej 0°C); w lipcu natomiast 17-18°C (w Ardenach około 15°C). Średnia roczna suma opadów w północnej i środkowej części kraju wynosi od 600 do 800 mm, w Ardenach 1200-1500 mm; rozkład opadów atmosferycznych jest równomierny w ciągu roku. W środkowej i północnej Belgii odnotowuje się od 40 do 80 dni mglistych w roku, w Ardenach z kolei liczba takich dni dochodzi do 200. Przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie.

## Historia

### Starożytność

W starożytności obszary dzisiejszej Belgii zamieszkiwały głównie plemiona celtyckie spokrewnione z Galami (byli to m. in. Nerwiowie, Eburonowie i Belgowie, nazywani po łacinie *Belgae* - to od nich wywodzi się nazwa Belgii). W 57 r. p.n.e. tereny te zostały podbite przez republikę rzymską, przez co uległy stopniowej, aczkolwiek pokojowej romanizacji. Na terenie dzisiejszej Belgii utworzone zostały dwie prowincje rzymskie: Gallia Belgica (od 55 p.n.e. do V w. n.e.) oraz Germania Inferior (wyodrębniona z Galii Belgijskiej w 83 n.e.). Od III wieku n.e. zaczęła postępować chrystianizacja tych obszarów. W połowie V wieku n.e. ziemie te zostały podbite przez Franków, stając się częścią państwa frankijskiego.

### Średniowiecze

W czasie panowania frankijskiego północna część Belgii (dzisiejsza Flandria) uległa w dużym stopniu germanizacji, natomiast część południowa (Walonia) zachowała wpływy romańskie. Na mocy traktatu w Verdun z 843 roku Imperium Karolińskie rozpadło się na trzy państwa. Flandria została włączona do państwa zachodniofrankijskiego (w 862 na jej terenie powstało Hrabstwo Flandrii), pozostała część terenów dzisiejszej Belgii przypadła państwu środkowofrankijskiemu rządzonemu przez Lotara I. W 855 roku północna część państwa środkowofrankijskiego została przekształcona w Lotaryngię, która w 959 została dodatkowo podzielona na Górną i Dolną Lotaryngię. Większa część dzisiejszej Belgii znalazła się w Dolnej Lotaryngii, wchodząc wraz z nią od 962 w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Na tych terenach z czasem uformowało się kilka mniejszych państw: w 980 Biskupstwo Liège, w 981 Hrabstwo Namur, w 1059 Księstwo Luksemburga, w 1071 Hrabstwo Hainaut, a w 1183 Księstwo Brabancji. W 1384 Flandria, a w XV w. reszta terytorium dzisiejszej Belgii wraz z pozostałą częścią Niderlandów przeszła pod panowanie dynastii burgundzkiej (linii bocznej Walezjuszy) - unię personalną Niderlandów z tą dynastią określa się jako Niderlandy Burgundzkie. Autonomię zachowało jedynie Biskupstwo Liège. W 1482 roku całe Niderlandy zaczęły być rządzone przez dynastię Habsburgów (Niderlandy Habsburskie). Poszczególne państewka na terenie Niderlandów utworzyły wówczas luźną konfederację (Siedemnaście Prowincji).

### Nowożytność

Okres pomiędzy XII a XVI wiekiem przyniósł Belgii wielki rozkwit gospodarczy, szczególnie we Flandrii i Brabancji. Rozwinęły się głównie sukiennictwo oraz handel międzynarodowy. Połowa XVI wieku stała się okresem cenzury w historii Niderlandów. Od 1556 roku władzę nad Niderlandami objęła hiszpańska linia Habsburgów. Odtąd zaczęły istnieć Niderlandy Hiszpańskie. Dziesięć lat później w północnej (wówczas już kalwińskiej) części Niderlandów wybuchło powstanie antyhiszpańskie, którego skutkiem było oderwanie się w 1581 roku terenów dzisiejszej Holandii od Hiszpanii i ogłoszeniu przez nie niepodległości jako Republika Zjednoczonych Prowincji. Mimo początkowego uczestnictwa w powstaniu południowa, katolicka część Niderlandów (dzisiejsza Belgia i Luksemburg) pozostała pod hiszpańskim panowaniem jako Niderlandy Południowe. W 1714 roku Belgia powróciła do Habsburgów austriackich (Niderlandy Austriackie). W wyniku rewolucji francuskiej pod koniec XVIII wieku obudziła się w Belgach świadomość narodowa. Ogłoszono wówczas antyaustriackie powstanie, w wyniku którego proklamowano Zjednoczone Stany Belgijskie (1790; przywrócenie starożytnej nazwy *Belgia*) oraz Republikę Liège (1789-91). Oba te państwa nie zostały uznane na arenie międzynarodowej. W wyniku ekspansji terytorialnej Francji tereny dzisiejszej Belgii weszły w 1795 w skład Pierwszej Republiki Francuskiej, a w latach 1804-1815 były one częścią Pierwszego Cesarstwa Francuskiego. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 roku zostało utworzone Królestwo Zjednoczonych Niderlandów, złożone z Belgii i Holandii oraz *de facto* Luksemburga (formalnie był on niezależnym księstwem).

#### Powstanie niepodległej Belgii

Powszechne niezadowolenie Belgów z polityki prowadzonej przez holenderskiego monarchę Wilhelma I (zasiadał on wtedy na tronie Niderlandów) doprowadziło w 1830 roku do wybuchu rewolucji belgijskiej, poprzez którą Belgia wywalczyła niepodległość jako *Królestwo Belgii* oraz stała się państwem neutralnym. Neutralność i niepodległość Belgii zostały ostatecznie uznane przez Holandię w układach londyńskich z 1831 i 1839 roku.

#### Królestwo Belgii

Królem Belgów został już w 1831 roku Leopold I z dynastii sasko-koburskiej. W 1840 powołano pierwszy liberalny rząd belgijski na czele z Josephem Lebeau. Polityka wewnętrzna kraju została z czasem zdominowana przez konflikt o równouprawnienie językowe Flamandów, którzy stanowili większość populacji państwa. W drugiej połowie XIX w. Belgia stała się jednym z najbardziej uprzemysłowionych państw Europy. W 1865 na tronie belgijskim zasiadł Leopold II, który w 1885 roku został władcą Wolnego Państwa Kongo leżącego w środkowej Afryce (obecnie Demokratyczna Republika Konga). Była to jego prywatna własność, na terenie której prowadził rabunkową politykę niewolnictwa, pozyskując stamtąd kauczuk i kość słoniową. Przyczynił się także do śmierci od kilku do nawet kilkunastu milionów ludzi w tamtym regionie. Po ujawnieniu w 1908 roku informacji o zbrodniczej eksploatacji Konga przez Leopolda II, kontrolę nad tym terytorium przejęło państwo belgijskie. Od tego czasu Wolne Państwo Kongo zostało kolonią belgijską, znaną jako Kongo Belgijskie.

### Współczesność

W czasie I wojny światowej Belgia była okupowana przez Niemców i walczyła przeciwko nim u boku państw Ententy.

Traktat wersalski z 1919 roku przyznał Belgii należący wcześniej do Niemiec okręg Eupen–Malmédy oraz mandat nad terytorium Ruanda-Urundi (obecne państwa Rwanda i Burundi). W 1920 roku Belgia zawarła obronny sojusz wojskowy z Francją. W 1921 roku związała się unią celną z Luksemburgiem (Belux). W 1928 roku Belgia została jednym z sygnatariuszy antywojennego paktu Brianda-Kellogga. W 1936 roku sprzeciwiła się remilitaryzacji obszaru Nadrenii.

10 maja 1940 roku, podczas II wojny światowej, Belgia została zaatakowana przez III Rzeszę. Ówczesny król Belgów, Leopold III, po pewnym czasie skapitulował, a belgijski rząd na uchodźstwie przeniósł się do Wielkiej Brytanii. Część belgijskiego wojska podjęła walkę poza granicami kraju, a w ojczyźnie Belgowie rozwinęli ruch oporu przeciwko niemieckiej okupacji. Belgia została ostatecznie wyzwolona przez wojska alianckie w 1945 roku.

Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945 roku Belgia została jednym z państw założycielskich ONZ. W 1948 roku Belgia zawarła unię celną, a w 1960 roku także unię gospodarczą z Holandią i Luksemburgiem, dając początek Unii Gospodarczej Beneluksu. Od 1949 roku zerwała z tradycyjną polityką neutralności, wstępując do NATO (Brukselę wybrano na siedzibę tej organizacji). W 1951 roku wraz z Holandią, Luksemburgiem, RFN, Francją i Włochami powołała do życia Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS). Sześć lat później dołączyła do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), od 1993 Unii Europejskiej (UE). Lata 50. XX w. to dziesięciolecie konfliktu językowego pomiędzy Flamandami i Walonami. W 1962 roku niepodległość uzyskały dwie belgijskie kolonie w środkowej Afryce: Kongo Belgijskie stało się Demokratyczną Republiką Konga, a na terenie byłego protektoratu Ruanda-Urundi powstały państwa Rwanda i Burundi. W 1963 roku Belgia została podzielona na trzy strefy językowe: niderlandzkojęzyczną Flandrię, francuskojęzyczną Walonię i dwujęzyczny region Brukseli. Od lat 70. w Belgii ma miejsce podział partii politycznych według kryterium językowego. Podobnie jest w organach władzy wykonawczej i szkolnictwie wyższym. Poprawka do konstytucji Belgii z 6 lutego 1993 usankcjonowała federacyjny ustrój państwa przewidujący jego podział na niezależne od siebie regiony autonomiczne: Region Flamandzki, Region Waloński oraz Region Stołeczny Brukseli.

## Polityka

### Ustrój polityczny

Królestwo Belgii jest dziedziczną monarchią konstytucyjną w linii męskiej, jest także jedyną w Europie monarchią ludową, tzn. jego władca nie nosi tytułu króla Belgii, ale króla Belgów. Obecnym królem Belgów jest Filip I Koburg z dynastii Wettynów. W kraju obowiązuje parlamentarno-gabinetowy system rządów, ustanowiony przez uchwaloną 7 lutego 1831 roku, wiele razy nowelizowaną. Wszystkie akty królewskie muszą posiadać także podpis premiera (Charlesa Michela) lub odpowiedniego ministra.

Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament złożony z Izby Reprezentantów i Senatu w ciągu czteroletniej kadencji. Izba Reprezentantów (niższa) składa się ze 150 deputowanych, a Senat (wyższa) z 60. Członkowie izby niższej wybierani są w wyborach powszechnych, a izby wyższej także w pośrednich na podstawie klucza językowego.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd federalny, któremu przewodniczy premier. Zgodnie z konstytucją stanowiska w rządzie muszą być sprawiedliwe rozdzielone między polityków flamandzkich i walońskich. Władzę sądowniczą sprawują Sąd Kasacyjny, sądy apelacyjne, sądy przysięgłych, sądy okręgowe i sędziowie pokoju.

## Przypisy

1. ↑ Etymologia nazw państw - Szkolnictwo.pl
2. ↑ Belgia. Warunki naturalne. - Encyklopedia PWN