Dinozaury. Reinkarnacja

***Dinozaury. Reinkarnacja*** (oryg. *Dinosaurs. Return to life?*) – amerykański program dokumentalny o tematyce paleontologicznej, wyprodukowany w formacie 4:3 przez Veriscope Pictures dla Discovery Channel w 2006 r.. Tytuł napisał, wyreżyserował i wyprodukował Dan Levitt. Oryginalnym narratorem był Stephen Greif, muzykę skomponował Michael Whalen. Animacje komputerowe stworzyły studia 4:2:2 South CGI and Digital Effects oraz Pixeldust Studios Animators. Producenci wykonawczy z ramienia Discovery – Jack E. Smith i Allan Butler. W Polsce emisja na: Animal Planet, Discovery Life, Discovery Historia.

    Format prezentuje dotychczasowe odkrycia paleontologiczne , które w przyszłości miałyby pozwolić wskrzesić dinozaury. Pierwsza pokazana jest historia Raula Cano, który – na wzór fikcyjnych wydarzeń w filmie *Park jurajski* – próbował odzyskać DNA prehistorycznego owada utrwalone w bursztynie. Po jednym sukcesie nigdy nie udało się tego powtórzyć, co według badacza wskazuje na błędne zinterpretowanie współczesnego zanieczyszczenia próbki. Kiedy pogodzono się z faktem zbyt małej trwałości DNA, zespół Jacka Hornera w celu przeniesienia odkopanej kości tyranozaura jest zmuszony rozdzielić ją na dwie części. W miejscu pęknięcia Mary Schweizer odkrywa charakterystyczny dla ciężarnych osobników kościec, z którego Jennifer Withmeier (?) przypadkowo odseparowała tkankę miękką. Nikt nie spodziewał się jej śladów w tak wiekowej skamielinie, a tym bardziej ukazanych później naczyń krwionośnych. Szybko z sukcesem potwierdzono badanie na kości z muzeum. Ten ogromny przełom nie jest jednak przepustką w stronę reinkarnacji, gdyż odnajdywane tak fragmenty DNA są skąpe.

    Inne nadzieje stworzyło odkodowanie całego ludzkiego genomu. Okazało się, że jest on niemal identyczny z genomem innych zwierząt, a jego większość nie jest obecnie aktywna. To rodzi nadzieję, że u najprawdopodobniej bezpośrednich i najbliższych żyjących krewnych dinozaurów – ptaków – znajdują się uśpione charakterystyczne cechy dinozaurów. Sean Carroll na przykładzie much-mutantów demonstruje, że takie badania nie są zbyt skomplikowane. Także on odkrył, że rola tych samych genów może się zmieniać w toku ewolucji, zatem powstawanie nowych gatunków nie musi oznaczać powstawania nowych genów, lecz wykorzystanie inaczej starych. By wskrzesić dinozaura, być może nie będzie trzeba nic odkrywać – wystarczy zmodyfikować to, co jest obecnie.

    Wskazują na to doświadczenia Hansa Larssona, który odkrył u młodych embrionów kurczaków ogon składający się z 16 kręgów – podobny bardziej do dinozaura, niż dorosłego ptaka. Badacz przedłużył aktywność właściwych temu genów i spowodował, że cecha nie cofała się w miarę rozwoju embrionu.

    Z kolei Matthew Harris i John Fallon odkryli u rozwijającego się kurczaka atawizm – niespodziewanie uaktywnioną z genów śmieciowych pradawną cechę dinozaurów – szczątkowe zęby. Krewnymi ptaków są krokodyle i aligatory, u których geny te nigdy się nie wyłączyły. Zdołali wywołać tę cechę u osobnika pozbawionego atawizmu – wystarczyło aktywowanie tylko jednego genu. Obaj wyodrębnili też gen odpowiedzialny za wytwarzanie łusek zamiast piór, podczas badań kurczaków silki, u których na nogach zamiast łusek występują takie pióra jak na reszcie ciała. To odkrycie także potwierdzili doświadczalnie.

Następnie poruszono kwestię zamiany skrzydeł w trójpalczaste odnóża przednie. Ponownie spotkano się z Hansem Larssonem, który zauważył, że dzisiejsze skrzydła kurczaków zbudowane są na takich silnie zmodyfikowanych, podobnych anatomicznie, trzech palcach. Przyszłe badania mogą wyodrębnić decydujące tutaj genomy i dokonać podobnych jak wyżej modyfikacji.

Horner za najlepszy żyjący gatunek do zmiany w dinozaura uważa strusia emu. Ma on pióra i odnóża podobne do odkrytych podczas wykopalisk, a poza tym standardowe cechy ptaków, które posiadały dinozaury, jak składanie jaj, opieka nad młodymi, tworzenie stad. Larsson uważa, że nadawanie innych cech fizycznych pociągnie za sobą odpowiednie zmiany w zachowaniu.

    Rozwój techniki, w tym syntezatorów DNA, da niedługo techniczną możliwość zbudowania całego genomu dinozaura lub poskładanie go z wybranych fragmentów. Mark Westhusin i Dewey Kraemer są specjalistami od klonowania zwierząt. Pokazują w jaki sposób wszczepia się zmodyfikowane DNA do komórki i przeprowadza łączenie. Proces aktywowania zaprogramowanych genów zależy jednak od mieszanki chemicznej jaja, która uaktywnia właściwe cechy – ciężko zatem ocenić czy ostatecznie uda się doprowadzić do wyklucia dinozaura. Mimo trudności część naukowców jest zdania, że okaże się to wykonalne i to całkiem niedługo.

## Wersja polska

**opracowanie:** Masterfilm
**tekst:** Anetta Radolińska-Czwaczka
**czytał:** Piotr Borowiec