recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Bekker, Rostisław

**Rostisław Bekker** – sławny rosyjski pianista.

## Wygląd

Bekker jest opisany jako piękny mężczyzna o nieprzyzwoicie pięknych palcach.

## Życiorys

Był słynnym pianistą, laureatem wielu konkursów. Uchodził za chlubę rosyjskiej kultury.

W 2005 roku Ałtyn zaczęła u niego pobierać prywatne lekcje gry na pianinie. Pięć razy w tygodniu Bekker udzielał jej półtoragodzinnych w mieszkaniu jej i Nicholasa.

Nicholas niesłusznie podejrzewał Ałtyn o romans z Bekkerem. Ałtyn kochała w pianiście jedynie jego talent do gry, Nicholas wciąż był jedynym mężczyzną w jej życiu.
"Czarne miasto"

**"Czarne miasto"** – powieść detektywistyczna autorstwa Borisa Akunina. Jest to czternasta książka z serii "Przygody Erasta Fandorina".

W Rosji "Czarne miasto" ukazało się w roku 2012. Wydanie polskie zostało opublikowane dwa lat później.

## Czas i miejsce akcji oraz sposób prowadzenia narracji

Wydarzenia przedstawione w powieści mają miejsce w Jałcie i Baku między 1 czerwca a 6 lipca 1914 roku.

Trzecioosobowa narracja jest prowadzona z punktu widzenia trzech osób - Erasta Pietrowicza Fandorina, Dzięcioła oraz Saadat Walidbekowej.

## Streszczenie utworu

*Uwaga! Ta sekcja zawiera szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.*

Streszczenie

## Ciekawostki

Powieść została wydana w 2012 roku, ale pierwszy rozdział "Polowanie na Odyseusza" powstał już w 2008 roku jako odpowiedź na wyzwanie francuskiego dziennika Figaro, który, aby uczcić Homera, poprosił najsławniejszych pisarzy zagranicznych o napisanie utworu, który zaczynałby się od wersu Odysei. Boris Akunin wybrał pierwsze słowa XIV pieśni Odysei.
Akcja pod Bezdanami

**Akcja pod Bezdanami** – napad na pociąg, do którego doszło 13 września 1908 roku pod Bezdanami pod Wilnem.

Akcja została zorganizowany przez polskich rewolucjonistów pod dowództwem Józefa Piłsudskiego. Oddział bojowców obrabował wtedy wagon pocztowy. W akcji brało udział dwadzieścia osób, w tym czterech przyszłych premierów Polski, więc napad bywa także nazywany "akcją czterech premierów".

## Nawiązanie w serii "Przygody Erasta Fandorina"

Napad zostaje wspomniana w mikropowieści "Planeta Woda: Dokąd płyniemy?" przez pułkownika Pawłowa.
Achmad-chan

**Achmad-chan** – bengalski radża.

Radża miał smagłą twarz o jaskrawoniebieskich oczach, granatowoczarnej brodnie przystrzyżonej wedle najnowszej francuskiej mody oraz brwiach wygiętych w łuk. Na głowie nosił biały turban z przeogromnym szmaragdem. Turban Achmad-chana zdobił wspaniały szmaragd "Szach-Sułtan", który według legend miał należeć do Aleksandra Macedońskiego.

Była to fałszywa tożsamość wykorzystywana przez Fandorina podczas planu wciągnięcia Waletów Pikowych w pułapkę.

Według fikcyjnej historii Achmad-chan był najbogatszym radżą Bengalu. Jego matka była Francuzką i stąd miał niebieskie oczy.

Przez Rosję podróżował nieoficjalnie i prawie incognito - bez służby i pompy, a jedynie z wierną starą piastunką Zuchrą i osobistym sekretarzem Tarik-bejem. W lutym 1886 roku przybył na co najmniej tydzień do Moskwy przejazdem z Teheranu do Petersburga. Został przyjęty z należnymi honorami przez Dołgorukiego i zamieszkał w jego rezydencji na Worobjowych Górach. 18 lutego 1886 roku Resursa Szlachecka wydała na cześć radży bal.
"Peeling i Syn"

**"Peeling i Syn"** – firma produkująca sprzęt medyczny.

Watson miał fonendoskop tej firmy, który następnie pożyczył Holmes, ale nigdy nie oddał. Sherlock udoskonalił urządzenie, wstawiając membranę własnego wynalazku z niezwykle cienkiego szkła, która pozwalała wyczuć nawet najlżejsze drgania.

## Wystąpienia

* "Nefrytowy różaniec: Uwięziona w wieży, czyli krótka, lecz piękna droga trzech mądrych" (wspomniana)
"Flora"

**"Flora"** – moskiewski sklep z kwiatami.

5 września 1911 roku Diewiatkin zamówił we "Florze" wielki kosz z kwiatami za pomocą karteczki z załączonymi pięćdziesięcioma rublami. Na karteczce była informacja, żeby dołączyć liścik "Dla boskiej E.A.-L.", a następnie dostarczyć go do teatru po przedstawieniu "Arki Noego". W koszu Diewiatkin ukrył żmiję, która wyszła z niego, gdy kosz wręczono na scenie Elizie. Przerażoną aktorkę uratował sam Diewiatkin, który liczył, że Eliza go pokocha po tym, jak ją uratuje.
Ambroży

**Ambroży** – sufragan nowogrodzki.

Wiosną 1794 roku Ambroży przyszedł do chatki Daniły, bo dotarły do niego wieści o leśnym dziadzie, którego czci chłopstwo. Duchowny chciał sprawdzić, czy przypadkiem Daniła nie jest raskolnikiem i nie leczy ludzi czarami. Daniła porozmawiał z Ambrożym, wyleczył go z hemoroidów czopkami z kojącego ziela i duchowny tak go polubił, że zaczął przyjeżdżać w gości. Rozpowiedział wśród ludzi, że Daniła jest świątobliwym starcem, błogosławionym Pańskim. Od tego czasu Ambroży czasami odwiedzał leśną chatkę Fandorina.

Daniła nie rozmawiał z Ambrożym o swoich poglądach na religię, bo bał się, że Ambroży mógłby obłożyć go ekskomuniką. Zdaniem Fandorina Ambrożego był oświeconym człowiekiem.
Beauharnais, Józefina

**Józefina Beauharnais** – cesarzowa Francji w latach 1804-1809.

Urodziła się na Martynice, gdzie jeszcze jako Josephine de Tachery poznała się z Aimée Dubuc de Réverie. Jako Kreolka była potomkiem rdzennej ludności Wysp Karaibskich oraz francuskich imigrantów. Drugim mężem Józefiny był Napoleon Bonaparte.

Została wspomniana przez Sobolewa w powieści "Śmierć Achillesa". Generał prosił swoją kochankę, aby została jego Józefiną, gdyż w domyśle on miał być Napoleonem po przeprowadzeniu zamachu stanu w Rosji.

## Ciekawostki

* Józefina Beauharnais była postacią autentyczną.

## Wystąpienia

* "Gambit turecki" (wspomniana)
* "Śmierć Achillesa" (wspomniana)
Baskakow, Siergiej Gawriłowicz

**Siergiej Gawriłowicz Baskakow** – jedyny syn Sofii Konstantinowny.

Prezes Blinow opisał go jako chłopa na schwał, prawdziwej baskakowskiej rasy.

Służył w wojsku w Kuszce jako podporucznik strzelców górskich. Matka posyłała mu wszystkie zaoszczędzone pieniądze. W lipcu 1888 roku do Baskakowki dotarła wiadomość o śmierci Siergieja Gawriłowicza w potyczce z Afgańczykami. Na wieść o tym Sofia Konstantinowna dostała ataku serca.

## Wystąpienia

* "Nefrytowy różaniec: Skarpeja Baskakowów" (wspomniany)
Azalia

**Azalia** – chińska kurtyzana, jedna z kochanek Achimasa.

## Wygląd

Azalia jest opisana jako szczupła i gibka kobieta o zadziwiającym, podobnym do kryształowego dzwonka głosie.

## Życiorys

Jej prawdziwe imię oznaczało po chińsku 'azalia' i stąd wziął się jej pseudonim.

Została przysłana przez agencję towarzyską Achimasowi, jako znawcy kobiet, aby ocenił nową kurtyzanę oraz przydatność Azjatek w tej branży. Achimas był oczarowany urodą i wdziękiem Azalii. Mężczyzna bał się, że się do niej przywiąże i nie będzie chciał od niej odejść, więc postanowił odesłać ją przed czasem, nie żądając zwrotu pieniędzy i wystawiając jej najlepszą opinię.
Austria

**Austria** (oficjalnie Cesarstwo Austriackie w latach 1804-1867, Cesarstwo Austro-Węgierskie w latach 1867-1918) – rozległe cesarstwo leżące w Europie Środkowej.

Obywatele Austro-Węgier należeli do różnych grup etnicznych, religii i kultur. Niemcy stanowili zaledwie piątą część mieszkańców, a mimo to mieli dominującą rolę w państwie. Z tego powodu Fandorin przewidywał, że Cesarstwo Austro-Węgierskie skazane jest na upadek, gdyż podbite narody mogłyby zrzucić z siebie słabe niemieckie panowanie.

W 1848 roku na kontrolowanych przez Austrię Węgrzech wybuchło powstanie, z którego stłumieniem Austriacy nie mogli dać sobie rady, więc poprosili o pomoc Rosjan. W związku z tym, gdy kilka lat później nasilał się konflikt na Bałkanach, car Mikołaj I oczekiwał, że Austria poprze Rosję w obliczu wojny lub przynajmniej zachowa neutralność. Jednak w trakcie wojny krymskiej austriacki cesarz Franciszek Józef poparł Wielką Brytanię oraz Francję w żądaniu wycofania się wojsk rosyjskich z Bałkanów. Austria nie wypowiedziała Rosji wojny, ale odmówiła zagwarantowania swojej neutralności i politycznie popierała koalicję antyrosyjską. Rosjanie poczytali to jako zdradę. Później podczas wojny rosyjsko-tureckiej w 1877 roku rząd Rosji obawiał się, że Austria ponownie opowie się przeciwko carowi.

## Wystąpienia

* "Gambit turecki"
* "Planeta Woda: Dokąd płyniemy?"
* "Czarne miasto"
"Restauracja Róża Wiatrów"

**"Restauracja Róża Wiatrów"** – moskiewska restauracja.

Był w niej zainstalowany telefon o numerze 42-13. 26 maja 1905 roku o godzinie 23:30 do restauracji zadzwonił Akrobata, prosząc do telefonu pana Miroszniczenkę, który siedział samotnie przy stoliku pod oknem. Miroszniczenką w rzeczywistości był Drozd, który umówił się z japońskim szpiegiem na przekazanie dostawy broni.
Adelajda Iwanowna

**Adelajda Iwanowna** – piesek cesarzowej Katarzyny II.

Była to perłowoszara lewretka.

W styczniu 1795 roku Masłow dodał do nalewki cesarzowej trucizny, lecz zanim podczas kolacji Katarzyna zdążyła ją wypić, Mitrydates wytrącił jej kielich. Rozlaną na podłodze nalewkę wypiła Adelajda Iwanowna, która natychmiast zdechła. Od tego momentu cesarzowa zaopiekowała się Mitrydatesem, bo uznała, że to Opatrzność jej go zesłała.
Akashi Motojirō

**Akashi Motojirō** (**pułkownik A.**) – japoński attaché wojskowy w Europie w latach 1900-1905, pułkownik.

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej pułkownik Akashi zarządzał siatką japońskich szpiegów działających na terenie Europy. Wysłał do Łowcy ważek wiadomość pełną liczb i dat, którą 15 maja 1905 roku przekazał szpiegowi przekazał Komarowski.

Najważniejszym elementem działalności pułkownika były negocjacje z rosyjskimi rewolucjonistami w sprawie wywołania walk wewnętrznych w Rosji. Zdaniem japońskiego wywiadu od tej rewolucji miał zadrżeć tron carski. Akashi wykonał przygotowawczą pracę w tym temacie i uzgodnił z Drozdem, że Japończycy przekażą anarchistom broń. Pułkownik zorganizował transport broni w postaci 8500 włoskich karabinów vetterli, 1500 belgijskich rewolwerów francott, miliona naboi i lasek dynamitu. 25 maja 1905 roku ładunek dotarł przez Neapol, Batumi i Rostow do Moskwy, gdzie odebrał go Łowca ważek podającego się za rosyjskiego oficera.

Zagranicznej agentura ochrany podejrzewała, że Akashi spotykał się z rosyjskimi emigrantami politycznymi i nabywał wielkie partie broni.

## Ciekawostki

* Akashi Motojirō był postacią autentyczną.

## Wystąpienia

* "Diamentowa karoca: Łowca ważek" (wspomniany)
Bakijski tabip

**Bakijski tabip** – medyk mieszkający w Baku, znajomy Kary Hasyma.

Jego imię jest nieznane. Hasym mówił o nim 'tabip', co po turecku znaczy 'lekarza', a zwracał się do niego 'Muallim', co znaczy 'nauczycie'.

Tabip jest opisany jako przygarbiony człowieczek w białym turbanie, z długą, zaplecioną w warkoczyk bródką. Nosił wytłuszczony i połatany chałat. Miał brudne ręce z poobgryzanymi paznokciami.

Mimo niechlujnego wyglądu był bardzo dobrym medykiem. Czasami "czarował", czyli przeprowadzał niepotrzebne rytuały, o których ludzie myśleli, że leczą ludzi.

W nocy z 17 na 18 czerwca 1914 roku Kara Hasym wezwał medyka, aby zbadał ciężko rannego Masę. Po obejrzeniu Japończyka tabip stwierdził, że życie Masy jest w rękach Allacha. Zalecił Japończykowi dużo odpoczywać i nie ruszać się. Polecił palić rannemu pod nosem specjalny sznurek nasączony czymś na bazie opium. Opary miały utrzymywać Masę w ciągłym śnie. W nocy z 18 na 19 czerwca medyk ponownie oglądał Masę i stwierdził, że Japończyk musi teraz dużo jeść, jeżeli ma wyzdrowieć.

Tabip nazwał Fandorina akbaş - "Białą Głową".
"Russkije Wiedomosti"

**"Russkije Wiedomosti"** – rosyjska gazeta wydawana w latach 1868-1918.

Szybko stała się gazetą głoszącą liberalne poglądy. Była przeciwnikiem konserwatywnej gazety "Moskowskoje Wiedomosti".

31 sierpnia (12 września) 1877 roku opublikowała artykuł z poetyckim opisem śmierci Siergieja Bierieszczagina.

## Ciekawostki

* "Russkije Wiedomosti" były autentycznym dziennikiem.
1508F

**1508F** – agent tajnej organizacji "Azazel". Należał do sekcji "F" zajmującej się polityką, aparatami państwowymi, siłami zbrojnymi oraz policją.

W maju 1876 roku został mianowany prefektem policji kantonalnej w Szwajcarii. Wiadomość o jego awansie została 13 maja (25 maja) wysłana do Londynu, gdzie dotarła 20 maja (1 czerwca). Bieżecka odebrała list i przesłała informację do Petersburga.
Селестины

## Значок на карте

«*Племя кочевников, каждый год странствующих вдоль Великой реки Уфрату — от истока к устью и обратно,*»
— описание в Moon Hunters

**Селестины** — родина волшебницы Энхедуанны.

Селестины верят, что все знания принадлежат Луне, а людям она раскрывает правду ума и сердца в соответствии с некими тайными правилами.

*"Жизнь, знаете ли, подобна реке. Она всегда течёт, даже если это и незаметно" — житель Селестин*
Alabjew

**Alabjew** – właściciel traktierni na Pietrowce w Moskwie.

W pierwszej połowie września 1900 roku u Alabjewa kolację jadł Rosencrantz. Pod koniec posiłku podano mu na koszt firmy karafkę z czerwonym płynem. Na pytanie Niemca kelner z tajemniczym uśmiechem odpowiedział, że to *mors* (łac. śmierć, ale także nazwa alkoholowego napoju owocowego). Rosencrantz przybiegł do Prospera, aby mu powiedzieć, że został wybrany i dostał Znak, ale doża wyjaśnił mu, że to pomyłka. Rosencrantzowi od tego momentu było wstyd za ten incydent.
"Wiedomosti Moskowskoj Gorodskoj Policyi"

**"Wiedomosti Moskowskoj Gorodskoj Policyi"** – rosyjska gazeta codzienna wydawana w Moskwie w latach 1848-1917.

Publikowano w niej przede wszystkim rozporządzenia i komunikaty władz miasta. Mniejszą część zajmowały informacje referencyjne, recenzje życia kulturalnego czy opisy ostatnich wydarzeń z życia Moskwy.

W numerze z 11 lutego 1886 roku w gazecie pojawiły się artykuły o nowym okazie w Gabinecie Osobliwości F. Patka, o zaginionym psie Andriejewa oraz o ofercie leczenia doktora Strausa.

## Ciekawostki

* "Wiedomosti Moskowskoj Gorodskoj Policyi" były autentycznym dziennikiem.
Ali

**Ali** – bakijski chłopiec, syn Mustafy.

Jest opisany jako umorusany wyrostek o spiczastym nosie.

W nocy z 18 na 19 czerwca 1914 roku Ali poszedł z Hasymem do Szubany do daczy, gdzie mieszkał Chaczatur Jednoręki. Hasym odesłał chłopca z powrotem z kartką do Fandorina i poleceniem, aby przyprowadził Erasta Pietrowicza. W nagrodę Hasym pozwolił chłopakowi zostać za murem i słuchać jak zabijają bandę Ormian.
"Miasto Paryż"

**"Miasto Paryż"** – moskiewska traktiernia.

Mieściła się na Graczowce. W traktierni mieszkała Ineska. Kwatera dziewczyny była maleńka, ale czysta i przytulna: na ścianach naklejona obrazki z modnych magazynów, plisowany abażur, tremo, mięciutka puchowa pierzyna i siedem poduszek z podszewkami haftowanymi przez Ineskę.
"Universe"

**"Universe"** – parowiec oceaniczny.

## Budowa

Na samym dole statku mieściła się kotłownia. Wyżej była ładownia, która mogła pomieścić sześćset osób. Nad ładownią znajdował się skromny, ale przyzwoity pokład drugiej klasy, a jeszcze wyżej ładny, a nawet luksusowy pokład pierwszej klasy. Na samej górze był pokład spacerowy.

## Historia

"Universe" kursował na trasie Marsylia - Buenos Aires, co zajmowało mu siedemnaście dni. Statek należał do linii francuskiej, więc pasażerami w większości byli Francuzi, a Niemcy nie byli lubiani na pokładzie. Bilet na miejsce w ładowni kosztował pięćdziesiąt franków od osoby.

14 kwietnia 1902 roku na pokład "Universe" w Marsylii wsiedli młody reporter paryskiego magazynu "Essentiel", baronowa, profesor Krank, Cecil Thornton oraz Finch. Do ładowni wsiadło sześciuset przesiedleńców z Europy Wschodniej i Południowej. Parowiec podczas rejsu przepływał koło Wysp Kanaryjskich. 17 kwietnia 1902 roku z pokładu wyskoczył profesor Krank, aby uciec przed śledzącymi go agentami brytyjskiego wywiadu.
"Metropol"

**"Metropol"** – moskiewski hotel.

Był to najnowszy hotel z czysto zachodnimi porządkami.

22 czerwca 1882 roku w "Metropolu" zatrzymał się Achimas, podając się za kupca pierwszej gildii riazańskiej Kłonowa. Achimas opuścił hotel w nocy z 24 na 25 czerwca 1882 roku.

Zimą 1886 roku w "Metropolu" zatrzymali się w numerze „lux” Momus i Mimi po sfingowanej sprzedaży rezydencji generała-gubernatora Dołgorukiego.

W Wielkanoc 1889 roku w hotelu miała nocować Angelina, aby Fandorin i Masa mogli bez przeszkód zabić Dekoratora.

5 listopada 1911 roku do "Metropolu" przeprowadziła się Eliza. Aktorka zamieszkała w trzypokojowym apartamencie z fortepianem i gramofonem, baldachimem nad łóżkiem, z ogromnymi bukietami w kryształowych wazonach. Apartament znajdował się na piętrze dla ważnych gości, które miało osobnego portiera nie wpuszczającego obcych.

## Ciekawostki

* "Metropol" jest autentycznym moskiewskim hotelem.

## Wystąpienia

* "Śmierć Achillesa"
* "Dekorator"
* "Świat jest teatrem"
"Puzyriow i Synowie"

**"Puzyriow i Synowie"** – moskiewska firma sprzedająca nici.

Latem 1884 roku Fandorin nawlókł koraliki nefrytowego różańca na nić z firmy "Puzyriow i Synowie" po tym, jak różaniec się rozpadł. Nić jednak okazała się niewystarczająco wytrzymała, co uratowało Fandorinowi życie, gdy następnego dnia hrabia Chrucki poślizgnął się na rozsypanych koralikach podczas napaści na Erasta Pietrowicza.

## Wystąpienia

* "Nefrytowy różaniec: Nefrytowy różaniec" (wspomniany)
"Wampir" ("Lewiatan")

**"Wampir"** – francuski oszust i złodziej specjalizujący się w okradaniu niemłodych bogatych cudzoziemek.

Według kartotek policyjnych był niewiarygodnie przystojny i uprzejmy.

"Wampir" zainteresował się miss Stamp po jej przybyciu do Paryża i postanowił okraść. Uwiódł ją i spędzili wspólnie noc w pokoju hotelu "Ambasador" z 12 na 13 marca 1878 roku. Gdy rano kobieta się obudziła, zauważyła, że zniknęły wszystkie jej rzeczy, łącznie ze znaczkiem złotego wieloryba.
Amszari

**Amszari** – nielegalni perscy imigranci mieszkający w Baku.

Przyjeżdżali z biednego Iranu do Baku w poszukiwaniu zarobku. Mieszkali w "amszari-pałanach", dzielnicach nędzy. Rosyjskie urzędy nie prowadziły ewidencji dotyczącej amszari, więc nikt nie wiedział, ilu nielegalnych imigrantów mieszkało w Baku.

Przyjezdni Persowie podejmowali się najgorszych prac przy wydobyciu ropy - wybierali wiadrami ropę ze starych wież rozlewniczych, które nie miały świdrów. Za taką pracę zwykle otrzymywali mniej niż pół rubla dziennie. Praca ta była szczególnie niebezpieczna dla tych, którzy wybierali ropę na dole w szybie, bo wielu pracowników topiło się w ropie, a nikt ich potem nie wydobywał i nie organizował pogrzebów, żeby nie tłumaczyć się przed policją.

Dwa razy do roku Saadat Walidbekowa i Guram-bek jeździli do Persji, aby osobiście werbować wybranych amszari do pracy w swoich kopalniach ropy. Kandydaci musieli być cisi, wielodzietni i bez niepokojącego błysku w oczach.

Persowie mieszkający w Baku często farbowali henną swoje brody na czerwono.
"Fantomas"

**"Fantomas"** – milicjant pracujący dla Arkadija Siergiejewicza Siwuchy.

## Wygląd

"Fantomas" jest opisany jako ogolony na zero mężczyzna ze srebrnym kolczykiem w lewym uchu i tatuażem na szyi. Tatuaż przedstawiał zieloną iguanę o czerwonych oczach. W trakcie wydarzeń z powieści "F.M." "Fantomas" nie miał nawet 30 lat.

## Życiorys

Urodził się po 1975 roku. Pracował w centrum kryminalno-analitycznym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Jego służbowym partnerem był Murzik, z którym tworzyli zgrany duet. Mówiąc, ciągle sobie nawzajem dogryzali.

W lipcu 2005 roku Fantomas i Murzik ustalił, że to Rulet napadł na Morozowa i zabrał mu rękopis Dostojewskiego. Gdy Siwucha dowiedział się od Nicholasa, że pierwsze dwa fragmenty rękopisu mają Rulet oraz Łuzgajew, poseł zlecił Fantomasowi i Murzikowi odnalezienie Ruleta i Łuzgajewa.

Później gdy milicja znalazł sześć zwłok w starym kolektorze nieczynnej oczyszczalni ścieków w Lubiszczach, Siwucha kazał Fantomasowi i Murzikowi znaleźć Igora, który zdaniem Siwuchy odpowiadał za śmierć wszystkich sześciu osób. Razem z Fantomasem i Murzikiem Siwucha pojechał do Nicholasa i powiedział mu o swoich podejrzeniach. Fantomas i Murzik przyczepili Nicholasowi podsłuchy i zawieźli go na miejsce spotkania z Igorem. Obaj mieli obserwować spotkanie z odległości, a następnie zbliżyć się niepostrzeżenie, obezwładnić Igora i go aresztować. Jednak wcześniej w samochodzie Igor podłożył bombę, której wybuch miał wywołać zamieszanie niezbędne, aby Igor mógł uciec z Nicholasem. Bomba nie miała nikogo zabić, bo Igor był przeciwny zabijaniu kogokolwiek. W wyniku eksplozji i pożaru Murzikowi spaliła się połowa włosów. Fantomas i Murzik próbowali dogonić uciekającego Nicholasa, ale nie udało im się to.
Abdulhamid I

**Abdulhamid I** – sułtan Turcji panujący w latach 1774-1789. Był ojcem Mahmuda II i pradziadkiem Abdulhamida II.

Pewnego dnia namiestnik Algieru przysłał Abdulhamidowi prezent w postaci pięknej młodej dziewczyny Aimée Dubuc de Réverie. Sułtan potraktował Aimée jako bezcenny skarb: do niczego jej nie zmuszał i nawet nie nakłaniał do przejścia na islam. Abdulhamid wykazał cierpliwość wobec Aimée, a ta odwzajemniła mu się miłością. Według legendy Aimée została żoną sułtana jako Naszedil-sułtan. Urodziła mu syna Mahmuda, który jako monarcha przeszedł do historii jako wielki reformator. Matka nauczyła syna francuskiego, a także zaszczepiła mu miłość do literatury francuskiej i wolnomyślicielstwa.
Aleksander Macedoński

**Aleksander III Macedoński** zwany **Wielkim** – król Macedonii panujący w latach 336-323 p.n.e., jeden z najwybitniejszych strategów i dowódców wojskowych w historii.

Według fikcyjnej historii stworzonej przez Fandorina do Aleksandra Macedońskiego miał należeć szmaragd "Szach-Sułtan", który w 1886 roku należał do bengalskiego radży Achmad-chana. Erast Pietrowicz wymyślił tę historię, aby wciągnąć w pułapkę Waletów Pikowych.

## Ciekawostki

* Aleksander Wieki był postacią autentyczną.
"Cytryna 3"

**"Cytryna 3"** – łódź podwodna Napoleona IV, a następnie Fandorina.

## Budowa

Łódź liczyła dziesięć metrów, a jej konstrukcja i kształt umożliwiały rozwijanie bardzo dużej prędkości dwunastu węzłów. Łódź miała dwie wyrzutnie torped, podwójną śrubę napędową w ogonie, a nadbudówka była cała przezroczysta. Załoga łodzi składała się z dwóch osób: sternika i strzelca. Nadbudówka była szersza i wygodniejsza niż w "Cytrynie 2" i umożliwiała okrężne pole widzenia dzięki ścianom z grubego hartowanego szkła albo jakiegoś innego przezroczystego materiału, który dodatkowo przepuszczał światło tylko w jedną stronę. Komora z przodu była przeznaczona dla celowniczego i była oddzielona od sterówki szczelnie zamykaną przezroczystą przegrodą. Na dole pod ciężką szklaną klapą była szklana owalna kabina przeznaczona dla nurka. Kabina była hermetycznie zamykana od góry i otwierała się od dołu.

## Historia

Była dyżurną łodzią podwodną Napoleona. 29 października 1903 roku Fandorin i Masa zawłaszczyli łódź podczas ucieczki z tonącego Atlantis i nazwali ją "Cytryna 3".

Prawdopodobnie dzięki "Cytrynie 3" Erast Pietrowicz w końcu odnalazł zatopiony okręt "Saint Philippe".
"Petersburskie Wiedomosti"

**"Petersburskie Wiedomosti"** (**"Sankt-Pieterburgskie Wiedomosti"**) – rosyjska gazeta codzienna wydawana w latach 1703-1917.

W latach 1862-1874 właścicielem i wydawcą dziennika był Walentin Fiedorowicz Korsz. W tym czasie gazeta uchodziła za najbardziej liberalne pismo w Rosji. W 1875 roku dziennik przeszedł pod zarząd ministerstwa oświaty i utracił opozycyjny charakter.

28 listopada 1875 roku w gazecie ukazał się artykuł o tytule "Był już najwyższy czas" opisujący losy Warii Suworowej jako pierwszej kobiety telegrafistki w Rosji.

8 stycznia (20 stycznia) 1878 roku zamieścił artykuł o kolejnych sukcesach armii rosyjskiej w wojnie rosyjsko-tureckiej i rozpoczętych negocjacjach pokojowych.

## Ciekawostki

* "Petersburskie Wiedomosti" były autentycznym dziennikiem.

## Wystąpienia

* "Gambit turecki"
* "F.M." (wspomniana)
Bakalajew

**Bakalajew** – bohaterka fikcyjnej powieści Fiodora Dostojewskiego "Teoryjka". Mieszkaniec Petersburga.

Był właścicielem domu na prospekcie Wozniesieńskim w Petersburgu, w którym wynajmował mieszkania. Zdaniem Rodiona dom Bakalajewa był straszną ruderą, gdzie panował brud i smród. Miejsce było podejrzane, ale tanie.

W lipcu 1865 roku w jednym z mieszkań Bakalajewa za sprawą Łużyna zamieszkały Pulcheria i Awdotia Raskolnikow.
Baranow, Josif

**Josif Baranow** – moskiewski jubiler.

Miał sklep z szyldem: "JOSIF BARANOW. ZŁOTO, SREBRO, BRYLANTY".

W nocy z 16 na 17 maja 1905 roku szajka ośmiu polskich złodziei napadła na sklep, ale zostali powstrzymani przed Fandorina i Masę, a następnie aresztowani przez agentów Ochrany Mylnikowa.

## Wystąpienia

* "Diamentowa karoca: Łowca ważek" (wspomniany)
Andrew ("Azazel")

**Andrew** – lokaj lady Astair. Członek tajnej organizacji "Azazel".

## Wygląd

Andrew został opisany jako tyczkowaty, kościsty osobnik o końskiej fizjonomii w granatowej liberii i białych pończochach.

## Życiorys

Był Anglikiem. Wychowywał się w jednym z esternatów lady Astair.

W czerwcu 1876 roku został wezwany przez baronową do Moskwy. 28 czerwca razem z Timofiejem zaniósł Fandorina do laboratorium profesora Blancka, myśląc, że młody śledczy jest nieprzytomny. Po tym, jak Fandorin się oswobodził i zabił Blancka Andrew razem z lady Astair schronił się w tajnym lochu pod esternatem. Gdy Erast Pietrowicz zszedł tam prowadzony przez Timofieja, Andrew strzelił do lokaja, w ciemności biorąc go za Fandorina. Chwilę potem Erast Pietrowicz zastrzelił Andrew.

## Charakter

Był wiernym i oddanym sługą lady Astair, co sugeruje, że jako wychowanek esternatów Andrew posiadał talent, który byłby przydatny w przeszłości lub w odległej przyszłości, więc nie mógł stać się "mózgiem" i został "rękami", czyli wykonawcą woli przełożonych. Andrew był bardzo małomówny.
Akiko

**Akiko** – córka Doronina i Satoko.

## Wygląd

Akiko od urodzenia miała niesprawne nogi. Miała krogulczy nos, małe podpuchnięte oczka oraz żółtawe, podobne do pakuł włosy. W trakcie wydarzeń z opowiadania "Nefrytowy różaniec: Jigumo" miała 3 lata.

## Życiorys

Urodziła się w 1878 roku jako córka Doronina i Satoko. Od urodzenia była niepełnosprawna, co prawdopodobnie było skutkiem choroby, którą jej ojciec przeszedł w młodości.

Po narodzinach Akiko Doronin opuścił rodzinę i zamknął się w klasztorze, gdzie przyjął imię Meidan. Przez trzy lata oddawał się medytacji, ale w końcu zrozumiał, że nigdy nie osiągnie najwyższego poziomu. Postanowił odejść z klasztoru, oddać niepełnosprawną córkę do sierocińca dla kalekich dzieci w Hongkongu, a następnie zacząć nowe życie z Satoko. Kobieta nie mogła na to pozwolić, więc w sierpniu 1881 roku zamordowała męża, pozorując, że zabił go demon Jigumo.

Gdy Fandorin poznał prawdę na temat śmierci Meidana, Satoko obawiała się, że trafi przed sąd, a Akiko zostanie zamknięta w sierocińcu. Erast Pietrowicz puścił kobietę wolno i zachował dla siebie wiedzę o zabójstwie dawnego konsula dla siebie.
"Przygody Erasta Fandorina"

**"Przygody Erasta Fandorina"** – seria książek detektywistycznych autorstwa Borisa Akunina, której głównym bohaterem jest tytułowy Erast Pietrowicz Fandorin.

Sam Akunin uważa, że w literaturze istnieje ograniczona liczba typów kryminałów. Celem autora było napisanie po jednej książce z każdego typu.
"Saint Philippe"

**"Saint Philippe"**/**"San Felipe"** – hiszpański galeon.

W 1708 roku statek wypłynął z hiszpańskiego portu w Ameryce Południowej, wioząc ładunek złota. Docelowo na pokładzie miało znajdować się pięćset beczek z dwudziestoma tonami złota, ale przed opuszczeniem portu część kruszcu została skradziona, a jego braki uzupełniono żeliwem.

Gdy "Saint Philippe" płynął przez Morze Karaibskie, burza zagnała statek na wrogie holenderskie wody, gdzie zatonął parę mil south-south-west od wyspy Aruby na stosunkowo niewielkiej głębokości. Kapitan zwiadowczego szkunera odnalazł miejsce katastrofy i nawet dojrzał pod wodą szczyt ocalałego grotmasztu, więc galeon opadł na dno ledwie 35 albo 40 metrów pod powierzchnią. Jednak XVIII-wieczni nurkowie nie byli w stanie dotrzeć do "Saint Philippe".

Wiosną 1902 roku Fandorin, będąc w Meksyku, przeglądał archiwa dawnego Wicekrólestwa Nowej Hiszpanii w poszukiwaniu notatek na temat sztuki hipnozy azteckich kapłanów. Przez przypadek natknął się na raport gubernatora Españoli o zatonięciu "Saint Philippe" i postanowił go odszukać.

We wrześniu 1903 roku Erast Pietrowicz, Masa oraz Peter Bull zajmowali się poszukiwaniami zatopionego galeonu. Do tego celu wykorzystywali "Cytrynę 2".

31 marca 1904 roku Fandorin po długich poszukiwaniach odnalazł zatopiony okręt, gdy aluminiowe dno jego łodzi podwodnej zawadziło o sterczący z mułu kikut grotmasztu. Następnego dnia Fandorin powierzył swoim wspólnikom wydobycie sztabek złota, a sam udał się do Rosji, aby wesprzeć ją w wojnie z Japonią.

Po wydobyciu ładunku okazało się, że w beczkach złoto było tylko na wierzchu, a na dole znajdowały się żeliwne szczątki. Odkrywszy to, Fandorin udał się do Kartageny, gdzie przeszukał archiwa i ustalił, że prawdopodobnie za kradzieżą złota, a także zatonięciem statku stał komendant portu don Gonzales de Rojas.

Poszukiwania statku były kosztowne, ale wydobyte złoto zwróciło się z nawiązką i uwolniło Fandorina od konieczności pobierania honorariów za prowadzenie dochodzeń i detektywistyczno-kryminalistyczne konsultacje.

## Wystąpienia

* "Diamentowa karoca: Łowca ważek" (wspomniany)
* "Świat jest teatrem" (wspomniany)
* "Planeta Woda: Planeta Woda" (wspomniany)
* "Planeta Woda: Samotny żagiel" (wspomniany)
Annette

**Annette** – paryska kochanka Fandorina.

## Wygląd

Annette jest opisana jako kobieta o miękkiej, pachnącej i bardzo gładkiej skórze. Miała pulchne ręce z dziecięcym dołeczkiem na nadgarstku.

## Życiorys

Fandorin poznał Annette, gdy sprowadził się do Paryża po wydobyciu złota z galeonu "Saint Philippe". Para szybko się złączyła i Annette zamieszkała u Erasta Pietrowicza. Zamieniła jego apartament w oazę i eden. Stosunki między nimi były uczciwe, obopólnie korzystne i nad wyraz przyjemne - Fandorin dawał jej to, bez czego kobiety nie potrafią się obejść, czyli możliwość otaczania się pięknymi rzeczami, a Annette zapewniała Fandorinowi niezobowiązującą czułość, nieuciążliwą opiekę i umiała zamieniać codzienność w niekończące się święto, gdyż miała taki cenny, rzadki dar.

W sierpniu 1906 roku Erast Pietrowicz natrafił w gazecie na informację o morderstwie przeoryszy Fiewronii. Detektyw oznajmił Annette, że musi wyjechać w pewnej sprawie do Rosji. Annette domyśliła się, że chodzi o inną kobietę, ale nie zamierzała się obrażać ani o nic pytać. Powiedziała tylko, że będzie na Fandorina czekać miesiąc, a dłużej nie obiecuje. Erast Pietrowicz odpowiedział, że miesiąc to wystarczająco, aby załatwił swoją sprawę.

## Charakter

Fandorin określał Annette jako kobietę kot - była wytworna, miła i niezależna. Nie udawała miłosnego przywiązania, ale też go nie żądała, za to nie szczędziła radości. Dla Erasta Pietrowicza Annette była idealną i najcudowniejszą z kobiet. Była lekkomyślna, ale miała wspaniałą intuicję, co zdaniem Fandorina było typowe dla kobiet jej rodzaju.
Baranow

**Baranow** – starszy adiutant Sobolewa, podpułkownik, niepisany przywódca sztabu Sobolew.

Był flegmatyczny.

Podobnie jak inni adiutanci Sobolewa był wtajemniczony w planowany przez niego zamach stanu. Razem z generałem przyjechał do Moskwy 24 czerwca 1882 roku, a po wstydliwej śmierci Sobolewa chciał zatuszować okoliczności zgonu i w tajemnicy przenieść ciało generała do jego pokoju hotelowego.

Gdy śledztwa w sprawie śmierci Sobolewa podjął się Fandorin, Baranow wraz z innymi oficerami ze sztabu generała chciał pojedynkować się z detektywem na śmierć i życie, aby nie dopuścić do odkrycia przez niego prawdy.
Amanda Love

**Amanda Love** – dziennikarka pracująca dla pisma "Eros".

Amanda Love to pseudonim. Prawdziwe imię i nazwisko nie są znane.

Była błyskotliwa, uchodziła za gwiazdę i dumę "Erosa". Pracowała jako wolny strzelec, nie należała do zespołu i współpracowała z redakcją wyłącznie z zamiłowania do silnych wrażeń, pisząc specjalne reportaże o wszelkich odmianach egzotycznego seksu. Amanda słynęła nie tylko z ostrego pióra, ale też z niezwykłej dziennikarskiej ofiarności. Potrafiła dla dobra sprawy zostać szefową salonu sado–maso, jeździć po kraju z kierowcami tirów, czy zapisać się do klubu zoofilów.

W 2001 roku Amanda Love działając na własną odpowiedzialność i ryzyko, przygotowała sensacyjny materiał o rzadkim rodzaju zboczenia, koprofilii. W tym celu przeniknęła do pewnego tajnego kółka i nawet zrobiła zdjęcia ukrytą kamerą, ale Ałtyn nie zatwierdziła reportażu z przyczyn estetycznych. Między kobietami doszło do kłótni. Amanda zrobiła jej straszną scenę o arbitralną cenzurę i "tatarskie jarzmo". Zagroziła, że przejdzie do konkurencyjnych pism "Słodka Jagoda" lub "Buduar", ale nie przeszła, bo zarówno poziom, jak i honoraria były tam niższe.
Ali-bej

**Ali-bej** – fikcyjna tożsamość, której używał Anwar-pasza podczas dowodzenia obroną twierdzy w Plewnie.

## Wygląd

Ali-bej miał ogromną czarną brodę. Nosił czerwony fez oraz ciemne okulary, a na piersi znaczek akademii Saint-Cyr.

## Życiorys

Za młodu rzekomo studiował na paryskiej akademii Saint-Cyr. Podczas pobytu w stolic Francji bardzo polubił kawiarnię na rogu bulwaru Raspaille i rue de Sèvres.

7 lipca 1877 roku d'Evrait okłamał rosyjskie dowództwo, że przeprowadził z Ali-bejem wywiad. Według jego relacji Plewna była broniona zaledwie przez trzy bataliony tureckich żołnierzy. Kłamstwo d'Evrait doprowadziło do pierwszego szturmu na twierdzę, do której Rosjanie wysłali tylko siedem tysięcy żołnierzy, z czego trzecia część zginęła, gdy rosyjskie kolumny dostały się pod krzyżowy ogień turecki.

Po pojedynku z hrabią Lucanem d'Evrait został zmuszony do opuszczenia terenu Rumunii i rzekomo udał się wtedy do Kiszyniowa. W rzeczywistości przekradł się do Plewny, gdzie wcielił się w Ali-beja i osobiście dowodził obroną twierdzy.
354F

**354F** – agent tajnej organizacji "Azazel". Należał do sekcji "F" zajmującej się polityką, aparatami państwowymi, siłami zbrojnymi oraz policją.

W czerwcu 1876 roku otrzymał stanowisko prezesa sądu okręgowego w Niemczech. Wiadomość o jego awansie została 13 czerwca (25 czerwca) wysłana do Londynu, gdzie dotarła 16 czerwca (28 czerwca). Bieżecka odebrała list i przesłała informację do Petersburga.
Asefoczka

**Asefoczka** – córka etiopskiego ambasadora w Rosji, siostra Mariamczyka.

Po tym jak Mimi znalazła się w Petersburgu na bruku, dostała posadę guwernantki dzieci etiopskiego ambasadora, Mariamczyka i Asefoczki. Dzieci bardzo ją polubiły, a ona dzięki nim nauczyła się języka etiopskiego, co potem wykorzystała podczas występów w teatrze variétés.

Pewnego dnia ambasador przechadzał się z sekretarzem stanu Morderem po Letnim Sadzie i ujrzeli zbiegowisko ludzi. Gdy podeszli do nich, okazało się, że Mimi gra na harmonii, Mariamczyk i Asefoczka tańczą i śpiewają, a ludzie klaszczą i hojnie rzucają pieniądze do zrobionego z ręcznika turbana. Ambasador oburzył się tą sytuacją i natychmiast wyrzucił Mimi z domu. Dziewczyna o północy musiała opuścić miasto bez bagażu i dokumentów. Mimi potem żałowała Mariamczyka i Asefoczki, bo myślała, ze bez niej im się nudzi.
"Lord Byron"

**"Lord Byron"** – najnowszy model amerykańskie gorsetu z rogu wielorybie. Optycznie wyszczuplał w pasie o jeden cal i poszerzał o sążeń w ramionach.

W "Moskowskich Wiedomostiach" z 14 maja 1876 roku na pierwszej stronie, w najbardziej widocznym miejscu znajdowała się reklama gorsetu "Lord Byron".

Fandorin także miał taki gorset i nosił go pod ubraniem, aby wyglądać na szczuplejszego. 12 maja kupił go za jedną trzecią miesięcznej pensji. w nocy z 15 na 16 maja 1876 roku gorset uratował Fandorinowi życie, gdy został dźgnięty sztyletem przez Achimasa Welde. Brilling był zafascynowany przenikliwością Fandorina, gdyż uważał, że młody śledczy założył gorset specjalnie dla ochrony przed ciosami z broni białej. Iwan Francewicz chciał zakupić partię gorsetów "Lord Byron" dla policyjnych agentów udających się na niebezpieczne zadania.
"Moskowskije Wiedomosti"

**"Moskowskije Wiedomosti"** – rosyjska gazeta ukazująca się w Moskwie w latach 1756-1917.

Była to druga, po "Petersburskie Wiedomosti", największa gazeta w Rosji. Od lat .40 XIX wieku "Moskowskije Wiedomosti" ukazywały się trzy razy w tygodniu. Od lat .50 gazeta miała charakter silnie prawicowy i konserwatywny. Była przeciwnikiem liberalnej gazety "Russkije Wiedomosti".

W numerze z 14 maja 1876 roku w "Moskowskich Wiedomostiach" ukazał się artykuł o wybuchu w mieszkaniu docenta P. w petersburskiej kamienicy Wartanowa.

W numerze z 6 (18) kwietnia 1889 roku ukazały się artykuły o budowie wieży Eiffla, pojedynku między generałem Andreottim i posłem Cavallo, chorobie ministra łączności oraz klozecie Timochowicza.

W numerze z 20 lutego 1891 roku pojawiły się artykuły o pamiątkowym pucharze dla księcia Biełosielskiego-Biełozierskiego, o głodzie panującym w guberni saratowskiej, o zakazie przyjmowania na studia Żydów bez pozwolenia kwaterunkowego oraz o niedopuszczeniu Przemyskiej do zeznań w sądzie w głośnej sprawie korneta huzarów Bartaszowa.

W numerze z 22 września (5 października) 1900 roku ukazał się artykuł o planowanej przez pana Namelessa próbie pobicia rekordu prędkości na trasie Moskwa-Paryż. Wspomniana w tym artykule o wypadku barona von Liebnitza.

## Ciekawostki

* "Moskowskije Wiedomosti" były autentyczną gazetą.

## Wystąpienia

* "Azazel"
* "Dekorator"
* "Radca stanu"
* "Kochanka Śmierci"
Antwerpia

**Antwerpia** – belgijskie miasto będące światową stolicą drogocennych kamieni i wyrobów jubilerskich.

W lipcu 1866 roku do Antwerpii udała się Maria Saintfontaine po opuszczeniu klasztoru szarytek ze skradzionym pierścieniem biskupa Brukseli. Prawdopodobnie sprzedała tu pierścień, dzięki czemu wzbogaciła się i rozpoczęła życie międzynarodowej złodziejki i oszustki.

Zdaniem profesora Sweetchilda w 1878 roku jednokaratowy diament kosztował na giełdzie w Antwerpii piętnaście funtów szterlingów.
"Walet pikowy" (książka)

**"Walet pikowy"** – powieść detektywistyczna autorstwa Borisa Akunina. Jest to piąta książka z serii "Przygody Erasta Fandorina".

W Rosji w 1998 roku ukazała się książka "Osobyje poruczenija" zawierająca powieści "Walet pikowy" oraz "Dekorator". W wersji polskiej obie powieści zostały wydane osobno pięć lat później.

## Czas i miejsce akcji oraz sposób prowadzenia narracji

Wydarzenia przedstawione w powieści mają miejsce między lutym a kwietniem 1886 roku.

Miejscem akcji jest Moskwa.

W treści trzecioosobowa narracja jest przeplatana. W kolejnych rozdziałach wydarzenia są przedstawiane z punktu widzenia dwóch bohaterów - raz Anisija Tulipanowa, raz Waleta Pikowego.

## Streszczenie utworu

*Uwaga! Ta sekcja zawiera szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.*

Streszczenie
Alojzy

**Alojzy** – Jego Wysoka Przewielebność, arcybiskup Saratowa i Samary.

W lutym 1891 roku Alojzy polecił odprawić w cerkwiach modły o pokonanie nieszczęścia zesłanego przez los, czyli głodu w czterech powiatach guberni saratowskiej, który według oczekiwań miał się rozprzestrzenić na sąsiednie gubernie.

W "Moskowskich Wiedomostiach" 20 lutego 1891 roku pojawił się o tym artykuł. Litwinowa była oburzona, że arcybiskup polecił się tylko modlić w tej sprawie.
"Nie żegnam się"

**"Nie żegnam się"** – powieść detektywistyczna autorstwa Borisa Akunina. Jest to szesnasta i ostatnia książka z serii "Przygody Erasta Fandorina".

W Rosji "Nie żegnam się" ukazało się w roku 2018. Wydanie polskie zostało opublikowane rok później.

## Czas i miejsce akcji oraz sposób prowadzenia narracji

"Nie żegnam się" składa się z kilku części opowiadających z różnej perspektywy o losach bohaterów w różnym czasie i miejscu. Kolejne części przedstawiają odmienne stanowiska polityczne istniejące w porewolucyjnej Rosji. Są to kolejno poglądy anarchistów/czarnych, bolszewików/czerwonych, zielonych oraz białych.

1. **"Table-talk 1918 roku"** – akcja ma miejsce 31 marca 1918 roku na dworcu w Samarze oraz w przedziale pociągu. Trzecioosobowa narracja prowadzona jest z punktu widzenia Masy.
2. **"Czarna prawda"** – akcja w całości dzieje się w Moskwie w kwietniu 1918 roku. Ostatnie opisane wydarzenia mają miejsce 12 kwietnia 1918 roku. Trzecioosobowa narracja prowadzona jest z punktu widzenia Erasta Pietrowicza Fandorina.
3. **"Czerwona prawda"** – akcja w całości dzieje się w Moskwie między 12 kwietnia a 31 maja 1918 roku. Trzecioosobowa narracja prowadzona jest z punktu widzenia Aleksieja Parysowicza Romanowa.
4. **"Zielona prawda"** – akcja ma miejsce na terenach Ukrainy w maju 1919 roku. Trzecioosobowa narracja prowadzona jest z punktu widzenia Jelizawiety Anatoljewny Bujdy.
5. **"Biała prawda"** – akcja rozpoczyna się w Charkowie pod koniec września 1919 roku, a kończy się w październiku 1919. Mieszana trzecioosobowa narracja prowadzona jest z perspektywy Masy, Fandorina, Romanowa oraz Bujdy.
6. Finał powieści ma miejsce w Lozannie w październiku 1922 roku. Wydarzenia opisane są z punktu widzenia Fandorina oraz Mony.

## Streszczenie utworu

*Uwaga! Ta sekcja zawiera szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.*

Streszczenie
Bakunin, Michaił Aleksandrowicz

**Michaił Aleksandrowicz Bakunin** – rosyjski rewolucjonista.

Był jednym z twórców rosyjskiego anarchizmu. Krytykował Marksa i uważał, że dyktatura proletariatu jest tylko innym rodzajem totalitaryzmu, a społeczeństwo powinno być całkowicie wolne i pozbawione wszelkich relacji zwierzchnik-poddany. Z kolei Marks uważał Bakunina za niepoprawnego idealistę.

Gromow-Newski żartobliwie porównywał Arona Wolę do Bakunina.

## Ciekawostki

* Michaił Aleksandrowicz Bakunin był postacią autentyczną.
* Przybrany przez Grigorija Czchartiszwili pseudonim pisarski 'Boris Akunin' (lub też 'B. Akunin') jest nawiązaniem do nazwiska 'Bakunin'.
"Święta Księga Arki"

**"Święta Księga Arki"** – księga pełniąca funkcję dziennika, pamiętnika i zbioru myśli członków teatru "Arka Noego". Stern nazywał ją modlitewnikiem sztuki teatralnej.

Była to foliał we wspaniałej aksamitnej oprawie.

Księga powstała w dniu debiutu teatru "Arka Noego", gdy aktorzy postanowili, że będą wpisywać tu wszystkie ważne wydarzenia, triumfy i odkrycia. Każdy aktor miał prawo uwieczniać w niej swoje objawienia i wzniosłe myśli, dotyczące aktorskiej profesji. Stern uważał, że książka zostanie kiedyś wydana i przetłumaczona na wiele języków. Najczęściej pisał w niej Stern, ale pozostali członkowie teatru też dokonali wielu cennych uwag.

## Znane wpisy

"Przedstawienie przypomina akt namiętnej miłości, gdzie mężczyzna to ty, natomiast publiczność to kobieta, którą należy doprowadzić do ekstazy. Nie potrafiłeś – zostanie niezaspokojona i odejdzie do bardziej ognistego kochanka. Lecz jeżeli odniosłeś sukces, pójdzie za tobą na koniec świata." ~ Ippolit Arkadjewicz Smaragdow

"Wszedł do arki Noe z potomstwem swym, a również zwierz naziemny, do pary każdy, bydląt pary także, i gad po ziemi pełzający, ptak pierzasty, samica tudzież samiec." ~ Konstantin Łowczilin, który pod spotem narysował całą trupę: Stern prowadził do arki swoje "potomstwo" (Smaragdowa i Elizę), dalej szły szlachetne zwierzęta (Reginina i Razumowski), dalej "bydlęta" (Kłubnikina i Łowczilin), dalej pełzli po ziemi Lisicka i Mefistow, a na końcu Prostakow w postaci puchacza i Zoja w postaci kolibra, Diewiatkin był zarysowany jako kotwica.

"Dzień Niezależności, uzyskanej dzięki fenomenalnej wspaniałomyślności szlachetnego А.T. Szustrowa. Obchodzić co roku!". ~ Noe Noewicz Stern 6 września 1911 roku.

"DO BENEFISU POZOSTAŁO OSIEM JEDYNEK. OPAMIĘTAJCIE SIĘ!" ~ Gieorgij Iwanowicz Diewiatkin 6 września 1911; wpisu dokonano krzywymi, wielkimi literami napisanymi fioletowym kopiowym ołówkiem krzywo i wielkimi literami

"Do benefisu pozostało siedem jedynek" ~ Gieorgij Iwanowicz Diewiatkin 2 października 1911 roku; wpisu dokonano kopiowym ołówkiem. Stern niesłusznie oskarżył o to Regininę, która tuż przed tym wspominała swoje wspaniałe benefisy z dawnych czasów.

"Do benefisu pozostało pięć jedynek" ~ Gieorgij Iwanowicz Diewiatkin 1 listopada 1911 roku

10 listopada 1911 roku po przedstawieniu Stern opisał swoje wrażenie na temat gry każdego aktora z tego dnia. O Elizie napisał "Dla E.L.: Cudowne podniecenie! Recepta na sukces: napinać strunę maksymalnie, ale nie zrywać!"

"Do benefisu pozostały cztery jedynki. Przygotujcie się!" ~ Gieorgij Iwanowicz Diewiatkin 11 listopada 1911 roku
"Nowa Europa"

**"Nowa Europa"** – hotel znajdujący się w Baku.

Był to jeden z najlepszych hoteli w Baku. Mieścił się w sześciopiętrowym budynku przy ulicy Gorczakowskiej.

W czerwcu 1914 roku zatrzymała się tu ekipa filmowa Simona, w tym Klara Łunna. W hotelowej sali bankietowej "Trianon" reżyser zrobił studio filmowe, w którym kręcono większość scen do filmu "Miłość kalifa", zmieniano tylko dekorację. Krawędzie drzwi do sali obito wojłokiem, aby hałas z zewnątrz nie przeszkadzał ekipie.

## Ciekawostki

* "Nowa Europa" był autentycznym hotelem w Baku. Obecnie w budynku znajduje się biuro rosyjskiego koncernu naftowego.
"Indie"

**"Indie"** – moskiewski zajazd, gdzie spotykali się kupcy, aby wymienić towar.

Zajazd stał przy błotnistym, ponurym placu, sąsiadującym z bazarem Korzennym. Był to długi, parterowy budynek, niepokaźny, za to z dobrymi stajniami i własnymi magazynami. Tutaj zatrzymywali się handlarze, przyjeżdżający do Moskwy po cynamon, wanilię, pachnące goździki, kardamon. Cały rejon Korzennego nasycony był odurzającymi cudzoziemskimi aromatami i jeśli zamknęło się oczy, aby nie widzieć żółtych od końskiego moczu zasp i wiejskich domeczków o krzywych ścianach, to łatwo można było sobie wyobrazić, że tutaj naprawdę są Indie: kołyszą się pyszne palmy, z gracją maszerują słonie, a niebo nie jest szarobiałe, moskiewskie, tylko - jak należy - intensywnie niebieskie i bezkresne.

19 lutego 1891 roku rosyjscy rewolucjoniści spotkali się w zajeździe "Indie", aby przepakować skradzione 600 tysięcy rubli. Doszło do walki Atuta i Grina, w której Atut poważnie zranił Grina, ale sam zginął zabity ciosem butelki w głowę zadanym przez Julię.
"Kaiser"

**"Kaiser"** – hotel znajdujący się w Ruletenburgu.

W tym hotelu zatrzymywali się hinduscy nababowie, amerykańscy królowie złota i podróżujący incognito wielcy książęta rosyjscy. Mieszkał tu także Achimas, skąd wyruszał na wykonywanie zleceń. Wyjeżdżając, nie zwalniał pokoju, mimo że czasem nie było go całe miesiące.
Bagdad

**Bagdad** – największe miasto Mezopotamii.

W 1869 roku za sprawą intryg Gnatjewa do Bagdadu został zesłany Midhat wraz z Anwarem. Midhat objął tu stanowisko gubernatora. Mezopotamia była dzika i biedna, więc nowy gubernator chciał wprowadzić reformy, co spotkało się z oporem lokalnej ludności, która wznieciła powstanie. Midhat zwołał więc starszyznę miejską i duchowieństwo i ostrzegł ich, że jeżeli zamieszki nie ustaną w ciągu dwóch godzin, każe ich powieści i spalić Bagdad. Po dwóch godzinach w mieście zapanował spokój.

Anwar miał znaczący wpływ na rozwój Mezopotamii – zbudował telegraf, uruchomił w Bagdadzie tramwaj konny, zorganizował żeglugę parową po Eufracie, założył pierwszą iracką gazetę, zebrał chętnych do nauki w szkole handlowej, stworzył akcyjne Osmano-Osmańskie Towarzystwo Okrętowe, którego jednostki docierały przez Kanał Sueski aż do Londynu. Po niecałych trzech latach Midhat za pomocą intrygi Anwara obalił ówczesnego wielkiego wezyra Mahmuda Nedima, wrócił do Konstantynopola i sam został szefem rządu.
Abdulaziz

**Abdulaziz** – turecki sułtan panujący od roku 1861 do 30 maja 1876 roku, gdy został obalony.

## Życiorys

Był władcą w dużym stopniu zależnym od rosyjskiego posła Gnatjewa. W 1869 roku za sprawą intryg Gnatjewa Abdulaziz zesłał Midhata do Bagdadu, gdzie ten objął stanowisko gubernatora Mezopotamii. Gdy trzy lata później Midhat wrócił do Konstantynopola i objął urząd wielkiego wezyra, Gnatjew wykorzystał niechęć dworu do Midhata i Abdulaziz zesłał go do Salonik w Grecji.

Abdulaziz był bardzo podatny na wpływ żony Michry-chanum, która będąc w ciąży, bardzo kaprysiła i żądała, żeby sułtan ani na chwilę jej nie odstępował. Sułtan prawie ciągle przesiadywał w haremie w towarzystwie żony. Gnatjew ostrzegał monarchę przed możliwością zamachu zorganizowanego przez Midhata i Anwara, lecz Abdulaziz wolał być przy swojej żonie niż przejmować się spiskiem.

30 maja 1876 roku Abdulaziz został obalony w wyniku spisku pałacowego zorganizowanego przez Midhata-paszę. Następnie tron objął jego bratanek, Murad V.

4 czerwca 1876 roku popełnił samobójstwo, przecinając sobie nożyczkami żyły w obu nadgarstkach. Do informacji publicznej podano, że był to nieszczęśliwy wypadek przy strzyżeniu brody.

## Wystąpienia

* "Azazel" (wspomniany; w polskiej wersji językowej książki błędnie podane jest imię 'Abdulhamid')
* "Gambit turecki" (wspomniany)