Linguidó

**Linguidó** es et sistéma strorcaró dé comunicatazión qu'cadver gramática én vocébularié. Es ét redos primaria bie quilé humana tranmiźar nieta, carna ens hivités noderó én vircoró, én énto rie tranmiźar quial linguidó dé hevlos. Ét cagranántié dé humana d'linguidós vel las depotrar sistémas dé vircoria qu'croparar ét presevazión én recordaria dé linguidós d'tegras én hevlos. Linguidó dé humana es nessereticar bie bous padercazión culturál én históricál, quive bevilerazións significantó s'obsevar giuso culturiés castice timia. Linguidós dé humana possésar ét propertizións dé produtivitié én disdineciamencá, quilé enablár ét creozión dé sobér infinita dé carrelas, én ét abiliźié a laquer a objetas, eventas, én idéas nol qu'ser presentar inaletimiamentá ens ét dirotro. Ét usira dé linguidó humana depiedir eá convenzión sociál én es acquar quial entiduria.

Estaleras dé sobér dé linguidó humana beviler giuso 5,000 én 7,000. Estaleras acuesaró depiedir eá pebrigadozión arbitraria se'talevescar giuso linguidós én dialélas. Linguidó naturál ser noderó, sigeró, ó carna; naca, tace linguidós ril ser enletracar ená média duétoraria, usir estimulos auditoria, visuál, ó tactíla – dés exempló, vircor, haser, silétar, ó braille. Ens otro temis, linguidó humana es independica ens terminuó dé motelitié, naca linguidó hevloró ó vircoró es ét redo a inscribar ó enletracar ét noscinó ó curcedá naturál dé humana.

Ét estiduro specifica dé linguidó es calar linguidisecá. Estamízión criticál dé linguidós, sempló á ét filosoficá dé linguidó, ét relazionegá giuso linguidó én estianora, qui temis representar esperensá, etc., vel las ser ens débata sil ét timia dé Gorgias én Platona ens civilizión Grecis antigiél. Estianovens sempló á Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) vel las arguar qu'linguidó origuner tie emozións, quitrada otro nomelás tica Immanuel Kant (1724-1804) vel las arguar qu'linguidó origuner tie estianora logicál én razionál. Filosoficavens dé 20á siclo tica Ludwig Wittgenstein (1889-1951) vel arguar qu'filosoficá es ét estiduro dé linguidó sileesti. Mostós significantó ens linguidisecá contemporaria includor Ferdinand de Saussure én Noam Chomsky.

## Linguidó á et sistéma dé comunicatazión

Linguidós ser labriar dé sináls qus'tracroror a ét media fisicál dé informatizión. Ét étizión dé canias sináls es posiblá a cer tavila niéu strorcas quiél ét evolutazión vel las croparar et improvazión ens comunicatazión.

### Strorcas én mecanismos asociaró

#### Sináls visuál

Ét curcedás es ét redo enseró efióivén dé comunicatazión, s'usir bie niéu losvas, includor tace litraumás. Ét situazión igual énto apduelar a abéllas én etisé najeras: quén et abélla exploraven quedar a bous abolso saú coter et lavila dé nectar, petafiresti et nejara rundoró indicatar qu'cania lavila es ire vil 50 metras ens destancia, ó ét najera ens enté né ét lavila es lapraivo. Ens temezión, ét veloceta én durazión dé etisé nejaras testificar ét esniolancié dé nectar.

Ét expresazión muestál raspriredóivo croparar escara a condor casá emozións dé et animala dena ril actarescara hosteblámentá. Dés exempló, ler enserescara qu'et perio es ferosó qu'tanceresti bous oprosas.

#### Sináls acusticadá

Sináls acusticadá includor comunicatazión vocél, qus'esentiál dés niéu losvas sempló á cevas, balenas (venel possésaretis casá dialélas depiedir eá ét regino), dimolés ó perios dé prarié usir adéla sistémas peraricóivén dé comunicatazións á coretis a motacar ét tipio dé predataven, bous isteva én veloceta a bous cloros.

Coror énto ser sináls acusticadá se'deler eá ét vibrazión dé substrata: dés exempló, elefantés, ejar sináls vibrazionál bie deplír ét grala quive etisé patas quilé ril ser neprer bie otro elefantés tie casá kilometras.

#### Sináls hevéticadá

Es ét redo curaivén dé comunicatazión, naca ét redo estaderóirén tavila ét esniolancié dé otro hevecáls ens ét environmenta, inale ca ét difitézión ens deliar én domernar. Ét fonczións dé canias sináls vel las padercar grandamentá, ril playoretis et vertrola importán ens comunicatazión intra én intespecifica, inale ca ens deliazión dé tagrevolas.

Canias sistémas ril devlar levelas alta dé peraricólitié, croparar relazionégas intraspecifica eusociál ens, exempló, formidas.

#### Sináls tactilá

Cilera ril ser et factora importán tralóca inteactazións sociál, combatas (a estumbror et opdelié), ó reproduzión.

Canias sináls énto ser usir ens estrategiés dé "*huddling*" (agreravizión dé individuélos).

#### Sináls electricá

Rarómentáivo, electrocomunicatazión, quilé mós existir ens agila, croparar ét generatazión dé et rila electricá qus'deliar bie electroreceptavens. Ét difitézións ens amplituda én frequencia dé cania rila croparar esti a tranmiźar informatizión venta ét losvas, sexo, én stét dé sernado dé individuélos.

Canias sináls mós ril usir né coviresti vor fasés: produzión, tranmiźazión, receptazión én intepretazión.

### Evolutazión dé comunicatazión

Ét morfologicá én fisiologicá dé et animala gistar ét posiblitiés difité dé tranmiźazión én receptazión. Canias restrictazións usuanielivén resuntor tie filogenicá. Ens másjar dé losvas, ét coevolutazión dé tranmiźavens-receptavens es obsevar, redelar ét nessereticás dé et sináls ejaró én ét posiblitiés dé receptazión dé individuál qu'neprer. Cania croparar casié animala a vaner et rangrció potenciál dé comunicatazión. Dena, ler cor serescara a vaner paderca ens ét levela dé losvas, populazións, ó col individuélos, permitar linguidó a evoper qua opressuciós dé elegízión. Elegízión sexoál énto rill playor et vertrola importán ens ét evolutazión dé comunicatazión én linguidó qua ét teremié dé disabiliźié ó ét *runaway dé Fisher*.

## Conceptás dé linguidó humana

Ens humanas, es ét esmaderazión obsevaró a expresar et estianora én comunicar giuso otro usciós. Cania abiliźié includor fonczión linguidisecadá sempló á:

* Foneticá (dalié ril obsevarescara actazións fisicáls ens ét ormo)
* Fonologicá (ét tradecas qus'presentar castice niéu linguidós én canias qus'mós existir ens et linguidó specifica))
* Sintaxá (ét representazión dé carrelas én temis ens ét espitala traca ét nodera)
* Pragmaticá (ét defilozións s'coter quitrada noder quilé ser obvioiro én viestejáliro naca énto tipicál dés canias sié noder ens linguidó ens canquazión).

Ecertomentá, et sistéma peraricó tica esti vaner dertodas qu'ét média én otro vulgazións usir a treperar ó distratar ét audivens aquién ét temis ser adecuzír. Usuanielmentá, niorescara qu'canias sistémas nol ser gistar a linguidó vocél. Ét vircoria es efectivo usuanielmentá.

Ens 1961, André Martinet vel es ét primé nomelá a notar ét articulazión doblá dé linguidó, quilé singularízar linguidó humana, én gobralír ét molleblitié extraordinaria dé bous hopatorias.

## Filosófica dé linguidó

*Artico chié: Filosófica dé linguidó*
Tenecia G. W. F. Hegel: "Nieterescara ordinariamentá [...] qu'qués es altaivén es ét inefablá... Naca cania es et argena supéficiál én imtalevescaró; á ens cotrara, ét inefablá es estianora obscuraró, estianora ens et stét dé fermentazión, én quilé mós tetinér clevioró quén coteresti ét temi. Dena, ét temi degar estianora bous existizión altaivén én ailivén". Temerete ens otro panos: "Es ens ét temis qu'estianorescara". Bergson estianor qu'linguidó nol es acquar hetacarómentá bie escara tavila nol ril noderescara tace usciós quive esti, cleviorómentá, nol ril geterescara et cageré. Cania es etialla problemo solé.

**Ét contento ens cania artico es tranlacar tie ét artico corespondaró ens Wikipedié Englés én Wikipedié Francés.**
Valistidó, agor cania mantrella a tace articos quiél contento es tie Wikipedia. Dés más citelas, nior Atreptirazión a contento dé Wikipedia.