Grodzisk Mazowiecki

**Grodzisk Mazowiecki** (do 1928 *Grodzisk*) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki, nad Rokicianką.

Miasto posiada połączenia drogowe z Warszawą, Żyrardowem, Błoniem i Mszczonowem. Przez miasto przebiega linia warszawsko-wiedeńska, Centralna Magistrala Kolejowa i Warszawska Kolej Dojazdowa. W zachodniej części miasta przepływa rzeka Mrowna.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 32 125 mieszkańców.

## Historia

* XI–XIII w. – w pobliżu istniał wczesnośredniowieczny gród w Chlebni (pierwotnie Chlewnia)
* XII w. – powstała wieś Grodzisk
* XIV w. – miejscowość należała do rodziny Grodziskich
* 1355 – Tomasz Grodziski (prawdopodobnie Tomasz Okuń z Grodziska), pierwszy znany właściciel osady, funduje drewniany kościół pod wezwaniem św. Tomasza Apostoła
* 22 lipca 1522 – król Zygmunt I Stary nadał Grodziskowi prawa miejskie na prośbę rodziny Okuniów
* 1540 – pożar zniszczył miasto
* druga połowa XVI w. – urodził się tu Grzegorz Knapski, autor słownika polsko-łacińskiego, miasto liczy ok. 300 mieszkańców staje się lokalnym ośrodkiem handlu i przemiału zboża, w mieście istnieje cech młynarzy
* 1623 – właścicielami miasta stała się rodzina Mokronoskich herbu „Bogoria”, posiadających pobliskie wsie Kady i Jordanowice
* 1655 – zniszczenie i wyludnienie miasta w czasie najazdu szwedzkiego
* 1687 – początek budowy murowanego kościoła ufundowanego przez Wojciecha Mokronoskiego.
* 1708 – ponowne zniszczenie miasta, epidemia cholery
* 1795 – miasto w wyniku III rozbioru Polski wchodzi w skład Królestwa Prus (zabór pruski)
* 1807 – miasto wchodzi w skład Księstwa Warszawskiego
* 1815 – miasto wchodzi w skład Królestwa Kongresowego
* 1825 – miasto liczy 655 mieszkańców
* 14 czerwca 1845 – uzyskanie połączenia kolejowego ze stolicą (Kolej Warszawsko-Wiedeńska)
* 1865 – miasto przeszło w ręce hr. Henryka Skarbka
* 1866 – miasto staje się siedzibą powiatu błońskiego
* 1870 – utrata praw miejskich
* 1880 – miasto liczy 1928 mieszkańców
* 1881 – parcelacja Jordanowic przez hr. Skarbka, uruchomienie pierwszej fabryki
* 1884 – powstał Zakład Wodoleczniczy (dr Michał Bojasiński), z którego korzystali m.in. Adolf Dygasiński, Miłosz Kotarbiński, Władysław Reymont.
* 1910 – miasto liczy 3542 mieszkańców
* 8 września 1915 – ponowne uzyskanie praw miejskich
* 11 listopada 1918 – miasto w granicach Polski
* 1927 – otwarcie Elektrycznej Kolei Dojazdowej, łączącej miasto z Warszawą (obecnie WKD)
* 9 lipca 1928 – nazwa miasta poszerzona o przymiotnik *Mazowiecki* dla odróżnienia od miasta Grodzisk w Wielkopolsce
* 1931 – miasto liczy 15880 mieszkańców
* 1939–1945 – okupacja]] niemiecka, eksterminacja Żydów, pierwsza publiczna egzekucja 11 osób 20 września 1939
* przełom 1940 i 1941 – utworzenie getta, w którym przebywało ok. 6 tys. Żydów z Grodziska, Brwinowa]], Nadarzyna, Podkowy Leśnej i Milanówka
* 1942 – likwidacja getta grodziskiego i wywiezienie jego mieszkańców do getta warszawskiego, miasto traci całą społeczność żydowską, mieszkającą tu od II poł. XVI w.
* 16 stycznia 1945 – samoloty radzieckie bombardują miasto powodując śmierć wielu mieszkańców i uciekinierów z Warszawy
* 17 stycznia 1945 – zakończenie okupacji niemieckiej, w czasie wojny miasto straciło ok. 5000 mieszkańców
* 1975 – w wyniku reformy administracji miasto przestało być siedzibą powiatu
* 1975–1998 – miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego
* 1991 – rozpoczyna działalność Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
* 1997 – oddanie do użytkowania Grodziskiej Hali Sportowej
* 1999 – Grodzisk Mazowiecki ponownie staje się siedzibą Starostwa Powiatowego
* 2000 – otwarcie Pływalni Miejskiej „Wodnik 2000”
* 2001 – oddanie do użytku Szpitala Zachodniego
* 2005 – obchody 650-lecia parafii św. Anny
* 2008 – otwarcie Centrum Kultury
* 2012 – zakończenie rewitalizacji parku im. hr. Skarbków i Stawów Goliana; w odnowionej willi „Radogoszcz” powstała galeria etnograficzna
* 2017 – rewitalizacja Stawów Walczewskiego
* 2018 – otwarcie Mediateki
* 2020
	+ pandemia COVID-19 (2020-)
	+ otwarcie nowego skrzydła Szkoły Podstawowej nr.2

### Legendy

#### Obwołanie wsi Grodzisko miastem

Według tej legendy monarchowie drogą przez osadę Grodzisko przejeżdżali jadąc na polowania do puszczy jaktorowskiej. Pewien zmęczony król dostał na posilenie kubek wody z grodziskiego źródełka o nadzwyczajnym smaku. Zachwycony smakiem wody król nakazał nadać osadzie rangę miasta.

#### Herb Bogoria

W uznaniu waleczności i męstwa rycerza Bogorii w wojnie z Tatarami król Bolesław Śmiały własnoręcznie wyciągnął z jego rannego ciała tatarskie strzały, które połamał i oddał mu. Tym samym nadał mu herb o nazwie Bogoria ze złamanymi strzałami.

### Zabytki

*Osobny artykuł: Zabytki Grodziska Mazowieckiego*

## Gospodarka

Największym zakładem, pod względem zatrudnienia i obrotów, jest *Danfoss*. Ustępuje mu *Gedeon Richter* wcześniej zwany *Polfą*, założona na początku XX w., specjalizująca się w produkcji salicylanów, leków przeciwzawałowych i materiałów chirurgicznych. Przemysł spożywczy reprezentują firmy *Frito-Lay* z grupy PepsiCo, piekarnia *Hiestand*, *Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska*.

### Handel

Plan zagospodarowania przestrzennego zakazuje budowy obiektów handlowych o powierzchni przekraczającej 5000 m kw.

W 2015 roku otwarto park handlowy przy ulicy Królewskiej do 2018 pod nazwą *Retalia Park*, 1 grudnia 2016 otwaro obiekt handlowy Galeria Grodova. W Grodzisku rozbudowana jest sieć popularnych marketów handlowych, w których skład wchodzą: 2 sklepy sieci Netto, 4 sklepy Biedronka, supermarket Lidl, Carrefour, MediaExpert.

## Kultura

* Centrum Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki,
* Mediateka,
* Studio Tańca MW działające przy Centrum Kultury,
* Willa „Radogoszcz” Galeria Etnograficzna,
* Radio Bogoria 94,5 FM,
* Lokalne gazety: „Gazeta WPR”, Grodziskie Pismo Społeczno-Kulturalne „Bogoria”, „Gazeta Grodziska”, „TuGrodzisk.pl”
* Portale informacyjne: WPR24.pl, www.obiektyw.info, www.infogrodzisk.pl, www.tugrodzisk.pl. GrodziskNews.pl, AleGrodzisk.pl, Kocham Grodzisk Mazowiecki.
* Telewizja Internetowa GTV Twoja okolica www.gtv.info.pl

## Edukacja

### Zespoły szkolne

* Zespół Szkół Technicznych i Licealnych Nr 2 (Technikum, Liceum dla Dorosłych i Szkoła Branżowa I Stopnia)
* Zespół Szkół nr 1 (Liceum Ogólnokształcące i Technikum),
* Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół im. H. Szczerkowskiego.

### Szkoły Podstawowe

* Szkoła Podstawowa nr. 4 im. Józefy Joteyko w Grodzisku Mazowieckim
* Szkoła Podstawowa nr. 5 im. Leonida Teligi w Grodzisku Mazowieckim
* Szkoła Podstawowa nr. 2 im. Marii Konopnickiej w Grodzisku Mazowieckim
* Szkoła Podstawowa nr. 1 im. Henryka Sienkiewicza w Grodzisku Mazowieckim
* Społeczna Szkoła Podstawowa nr. 23
* Szkoła Podstawowa Tosi i Franka

### Inne instytucje

W mieście działa pięć przedszkoli publicznych oraz pięć prywatnych, a także dziewięć prywatnych szkół języków obcych. Znajduje się tu także sala wykładowa Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej i punkty konsultacyjne dwóch innych uczelni (Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki oraz Collegium Varsoviensis).

Dzieci uczęszczające do Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. Tadeusza Bairda mają możliwość nauki gry m.in. na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli i saksofonie. Natomiast Publiczne Ognisko Plastyczne im. Jana Skotnickiego udostępnia swoim słuchaczom pracownie: rysunku, malarstwa, interdyscyplinarną (grafika, ceramika, rzeźba w glinie, kolaż), wiedzy o sztuce oraz pracownię fotograficzną.

## Sport

### Kluby sportowe

* Grodziski Klub żeglarski „Czysty Wiatr”
* trzecioligowy piłkarski Grodziski Klub Sportowy „Pogoń”, założony w 1922 r.,
* klub tenis stołowy|tenisa stołowego Bogoria Grodzisk Mazowiecki (przed 2006 r. – Tur Jaktorów), drużynowy Mistrz Polski Mężczyzn 2008, 2009, 2010 i 2012, zdobywca Pucharu Polski 2008, 2009, 2017, wiele tytułów indywidualnych mistrzów Polski mężczyzn i chłopców.
* klub piłkarski LKS Chlebnia
* UKS Sparta
* Grodziski Klub Koszykarski
* Grodziski Klub Szermierczy

### Tereny rekreacyjne

* Stawy Walczewskiego
* Stawy Goliana
* Park im. hr. Skarbków,
* Park „Kruszynka”
* Jezioro Kniaziówka

## Dzielnice

* Łąki
* Osiedle Kopernika
* Osiedle Jaśminowa
* Osiedle Bairda
* Osiedle XX-lecia

## Przypisy

1. ↑ Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński, *Mazowsze, mały przewodnik*, wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 124–125.
2. ↑ 2,0 2,1 Szablon:Cytuj książkę
3. ↑ http://www.grodzisk.pl/media/biblioteka/1/legenda-o-obwo\_aniu-grodziska-miastem-2012.pdf.
4. ↑ Szablon:Cytuj
5. ↑ LKS Chlebnia. oficjalna strona.
6. ↑ Grodziski Klub Koszykarski. oficjalna strona.