Miafizytyzm

**Kościoły miafizyckie** albo **przedchalcedońskie** lub **orientalne** to grupa starożytnych Kościołów wywodzących się głównie z Bliskiego Wschodu. Potocznie często określane są mianem monofizyckich, co jest niepoprawne merytorycznie. Od Kościoła Powszechnego oddzieliły się w V i VI w. nie uznając postanowień Soboru Chalcedońskiego. Obecnie należy do nich ok. 60 mln wiernych.

### Miafizytyzm a monofizytyzm

Pojęcia te oznaczają dwa różne (choć zbliżone) stanowiska chrystologiczne. Wywodzą się z nauczania św. Cyryla Aleksandryjskiego, który w reakcji na herezję nestorianizmu podkreślał jedność osoby w Chrystusie. Ponieważ używał zamiennie określeń hypostasis (osoba) i fysis (natura), powołując się na rzekomy cytat św. Atanazego Wielkiego *jedna natura wcielonego słowa* (w rzeczywistości autorem tych słów był Apolinary z Laodycei), Eutyches, archimandryta jednego z klasztorów w Konstantynopolu doszedł do wniosku, że Chrystus miał tylko jedną naturę, ponieważ dwie natury - Boska i ludzka połączyły się w jedną naturę (*Wyznaję, że Pan nasz stał się z dwóch natur przed zjednoczeniem, lecz po zjednoczeniu wyznaję jedną naturę*) i natura ludzka rozpłynęła się w Boskiej tak jak kropla słodkiej wody rozpływa się w morzu Pogląd ten, nazwany monofizytyzmem, został przyjęty na soborze efeskim II, wskutek niedopuszczenia na jego obrady przeciwników Eutychesa oraz legatów papieskich, a także zastosowania przemocy przez zwolenników monofizytyzmu, jednak później potępiono go na soborze Chalcedońskim. Tego ostatniego soboru nie uznała ok. połowa chrześcijan w Syrii i większość w Egipcie, przyjmując pogląd zwany miafizytyzmem, według którego ludzka i Boska natura Chrystusa utworzyły jedną osobę (hypostasis, fysis), zachowując jednak odrębność.

### Kościoły miafizyckie

Nie od razu powstała osobna niechalcedońska organizacja kościelna. Aż do 536 r. chalcedończycy i miafizyci mieli wspólnego patriarchę Aleksandrii, jednak w tym roku ci pierwsi, zwani melchitami (królewskimi) przestali uznawać patriarchę Teodozego I wskutek popierania przezeń miafizytyzmu. Od egipskich miafizytów wywodzi się Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, na czele z patriarchą Aleksandrii (papieżem). Kościół ten liczy obecnie 10 mln wiernych. Wywodzą się od niego Etiopski Kościół Ortodoksyjny Tewahedo (36 mln) oraz Erytrejski Kościół Ortodoksyjny Tewahedo (1,7 mln). Wszystkie trzy Kościoły stosują ryt aleksandryjski, choć istnieją pewne różnice pomiędzy jego koptyjską a etiopską wersją (np. język liturgiczny).

W Syrii rozłam nastąpił w 518 r., kiedy to cesarz Justynian zdjął z urzędu patriarchę Sewera (póżniejszego miafizyckiego świętego). Nie uznali tego miafizyci, jednak ich organizacja kościelna właściwie została zniszczona przez prześladowania ze strony chalcedońskich Bizantyjczyków. Odbudował ją Jakub Baradeusz, dlatego założony przezeń Syryjski Kościół Ortodoksyjny (5,5 mln) bywa określany mianem Jakobickiego. Od tego Kościoła wywodzi się Malankarski Kościół Ortodoksyjny (2,5 mln). Oba Kościoły używają rytu zachodniosyryjskiego (antiocheńskiego).

Do Kościołów Orientalnych zaliczany jest też Apostolski Kościół Ormiański (9 mln), oddzielony od Kościoła Powszechnego w 506 r., gdy na synodzie w Dwinie odrzucono uchwały soboru Chalcedońskiego. Kościół ten pozostaje w komunii z Kościołami miafizyckimi, ale nie wyznaje ich chrystologii, zaś w 1997 r. jego katolikosowie (Karekin I i Aram I) podpisali wspólną deklarację z Janem Pawłem II, w której przyjęli naukę chalcedońską w tej kwestii. Kościół ten posługuje się rytem ormiańskim.

### Kościoły Orientalne w Ziemi Świętej

W Ziemi Świętej Kościoły Orientalne są reprezentowane przez:

* ormiański Patriarchat św. Jakuba, liczący 7,7 tys. wiernych
* syryjską Archidiecezję Jerozolimy
* koptyjską Archidiecezję Jerozolimy (ok. 1 tys. wiernych).

Miafizyci w Ziemi Świętej nie są zbyt liczni, a istnienie w niej wysokiej rangi ich struktur kościelnych wynika raczej ze znaczenia Jerozolimy dla chrześcijan. Do najważniejszych świątyń orientalnych w tym regionie należą:

* część bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie
* ormiańska katedra św. Jakuba w Jerozolimie
* syryjski klasztor św. Marka w Jerozolimie
* koptyjski kościół Zwiastowania w Nazarecie

Także bazylika Narodzenia Pańskiego w Betlejem i kościół Grobu Matki Bożej należą częściowo do Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego.