The Elder Scrolls

***The Elder Scrolls*** (скар. — **TES**; у перакладзе — «Старажытныя скруткі») — серыя кампутарных ролевых гульняў, створаная кампаніяй Bethesda Softworks.

## Гісторыя

Праца над серыяй пачалася ў 1992, калі супрацоўнікі кампаніі Bethesda Softworks, якая раней спецыялізавалася галоўным чынам на спартовых гульнях, прынялі развязак змяніць жанр сваёй будучай гульні *Arena* з файтынгу на ролевую гульню. Знаходзячыся пад уплывам гульняў з серый *Ultima* і *Dungeons & Dragons*, кампанія распрацавала маштабную, адкрытую, але ў канчатковым рахунку другасную ролевую гульню з выглядам ад першай асобы *The Elder Scrolls: Arena*, якая выйшла ў свет у 1994 для DOS. Так пачалася гісторыя серыі, у грунт якой быў пакладзены прынцып «*будзь, кім хочаш, і рабі, што хочаш*».

Наступная гульня з серыі *Elder Scrolls* — *The Elder Scrolls II: Daggerfall* — была выпушчана ў 1996. На фоне *Arena*, мелай вельмі ўмераны поспех, *Daggerfall* быў яшчэ больш амбіцыйным праектам. У *Daggerfall* была распачата спроба стварыць жывы свет памерам з дзве Вялікабрытаніі, адрэндэраны у поўным 3D, і пабудаваць ролевую сістэму, заснаваную на развіцці навыкаў, а не назапашанні ачкоў досведу. Аднак амбітнасць *Daggerfall* саслужыла яму дрэнную службу: *Daggerfall*, паспешна выпушчаны ў свет, быў перапоўнены абмыламі (багамі) і меў празмеру высокія сістэмныя вымогі, чым заслужыў неафіцыйную назву buggerfall (ад *bug* — абмыла і *fall* — валіцца). Паводле словаў аднаго з каментатараў, нягледзячы на тое, што *Daggerfall* меў вялікі камерцыйны поспех, «*гульня па-ранейшаму заснавана на дрэнным кодзе*».

Пасля выйсця *Daggerfall* Bethesda да 1998 не займалася распрацоўкай працягу, заміж гэтага выпусціўшы гульні *The Elder Scrolls Legends: Battlespire* у 1997 і *The Elder Scrolls Adventures: Redguard* у 1998. Абедзве гульні мелі непараўнальна меншы маштаб: *Battlespire* уяўляла сабою лёгкі шпацыр па падзямеллях, а *Redguard* была гульнёй у жанры action-adventure з выглядам ад трэцяй асобы і лінейным сюжэтам. Гульні прадаваліся дрэнна, і Bethesda апынулася на мяжы банкруцтва. Толькі дзякуючы інвестыцыям, што рушылі пасля паглынання студыі кампаніяй Zenimax у 1999, Bethesda вярнулася да жыцця.

Для працы над *The Elder Scrolls III: Morrowind* Bethesda патроіла колькасць супрацоўнікаў і зноў зрабіла стаўку на высокія сістэмныя вымогі. *Morrowind* стаў, з аднаго боку, вяртаннем да традыцыйнага нелінейнага і шырокага гульнявога свету і ў той жа час крокам у бок ручна прапрацаваных ландшафтаў і артэфактаў, апроч таго, гульнявы свет быў усё ж менш, чым у гульнях-папярэдніках. *Morrowind* быў выпушчаны для Xbox і PC у 2002 і меў поспех як сярод крытыкаў, гэтак і сярод гуляючай публікі: да сярэдзіны 2005 было прададзена 4 млн асобнікаў гульні. Неўзабаве, пад канец 2002 — пачатку 2003, былі выпушчаны два дадаткі для *Morrowind*: *The Elder Scrolls III: Tribunal* і *The Elder Scrolls III: Bloodmoon*.

Адразу пасля публікацыі *Morrowind* у тым жа 2002 пачалася праца над *The Elder Scrolls IV: Oblivion*. Моцнымі бакамі *Oblivion* павінны былі стаць туга закручаны сюжэт; палепшаны ШІ, заснаваны на ўласнай распрацоўцы Bethesda — Radiant AI; палепшаная фізіка, заснаваная на рухавічку Havok, які выкарыстоўваўся ў *Half-Life 2*; і ўражальная графіка. Гульня была выпушчана для PC і Xbox 360 напачатку 2006, для PS3 — напачатку 2007. Пад канец 2006 — пачатку 2007 Bethesda выпусціла два дадаткі для *Oblivion*: *The Elder Scrolls IV: Knights of the Nine* і *The Elder Scrolls IV: Shivering Isles*.

Пад канец кастрычніка 2008 года, неўзабаве пасля выйсця *Fallout 3* Пол Атон (арыг. *Paul Oughton*), які адказвае за выдавецкую дзейнасць кампаніі Bethesda, у інтэрв'ю Gamesindustry.biz паказаў, што чакаць наступную гульню серыі варта не раней 2010 года. Zenimax, уладальнік Bethesda Softworks, у 2006 годзе зарэгістравала гандлёвую марку «Skyrim», але ці тады не было вядома, злучана гэта з пятай часткай серыі.

27 красавіка 2009 года Bethesda Softworks анансавала выйсце двух раманаў па ўселенай The Elder Scrolls аўтарства Грэга Кіза. Першы раман The Infernal City («Пякельны горад») выйшаў 24 лістапада 2009 года.

11 снежня 2010 на Spike TV Video Games Awards была анансавана *The Elder Scrolls V* і быў паказаны першы тызер-трэйлер. Гульня атрымала падзагаловак «Skyrim» і была агучана дата выйсця — 11 лістапада 2011 года. Раней былі здагадкі, што *TES V: Skyrim* будзе заснаваны на моцна мадыфікаваным рухавічку Gamebryo, на якім працавала папярэдняя частка гульні, *TES IV: Oblivion*. Bethesda аспрэчыла гэтыя здагадкі, сказаўшы, што гульня засноўваецца на новым рухавічку, распрацаваным адмыслова для яе.

## Гульні серыі

* *The Elder Scrolls: Arena* (1994);
* *The Elder Scrolls II: Daggerfall* (1996);
* *An Elder Scrolls Legend: Battlespire* (1997);
* *The Elder Scrolls Adventures: Redguard* (1998);
* *The Elder Scrolls III: Morrowind* (2002):
	+ Дадаткі для *Morrowind*: *Tribunal* (2002) і *Bloodmoon* (2003).
* *The Elder Scrolls IV: Oblivion* (2006):
	+ Дадаткі для *Oblivion*: *Knights of the Nine* (2006) і *Shivering Isles* (2007).
	+ Версія для PSP і PS3 — *The Elder Scrolls Travels: Oblivion* (2007) (замарожаны).
* *The Elder Scrolls V: Skyrim* (2011):
	+ Дадаткі для *Skyrim*: *Dawnguard* (2012)*, Hearthfire* (2012) і *Dragonborn* (2012).
* *The Elder Scrolls Online* (2014):
	+ Дадаткі *Imperial City* (2015), *Orsinium* (2015), *Thieves Guild* (2016), *Dark Brotherhood* (2016), *Shadows of the Hist* (2016), *Chapter I: Morrowind* (2017), *Horns of the Reach* (2017), *Clockwork City* (2017), *Summerset* (2018 — рэліз).

* *The Elder Scrolls: Legends* (2017) (выйшла ў тым ліку на смартфонах):
	+ Дадаткі *The Fall of the Dark Brotherhood* (2017), *Heroes of Skyrim* (2017).
* The Elder Scrolls VI (TBA)

Гульні The Elder Scrolls на мабільных тэлефонах:

* *The Elder Scrolls Travels: Dawnstar* (2003);
* *The Elder Scrolls Travels: Stormhold* (2004);
* *The Elder Scrolls Travels: Shadowkey* (2004);
* *The Elder Scrolls IV: Oblivion Mobile* (2006);
* *The Elder Scrolls III: Morrowind Mobile* (2011?) — аматарская гульня, што не мае адносіны да афіцыйнай серыі.
* *The Elder Scrolls: Blades* (2018)

## Спадарожныя праграмы

* *The Elder Scrolls Construction Set* — рэдактары, распрацаваныя для *The Elder Scrolls III: Morrowind* і *The Elder Scrolls IV: Oblivion*, якія дазваляюць ствараць убудовы, што так ці інакш змяняюць выточную гульню;
* Пашыральнік скрыптовых функцый *Oblivion* — праграма, наяўнасць якой трэба для працы некаторых убудоў;
* *Creation Kit* — рэдактар для *The Elder Scrolls V: Skyrim*, які дазваляе працаваць з рэсурсамі гульні і ствараць убудовы.

## Лакалізацыі

У Расіі былі афіцыйна выпушчаны толькі трэцяя, чацвёртая і пятая часткі серыі з дадаткамі, выдавец — кампанія 1С. Для першай і уторай часткі існуюць фанацкія, але вельмі нізкай якасці пераклады. Ёсць некалькі фанацкіх праектаў па стварэнні якаснейшага перакладу, чым афіцыйны.