Tom Hagen

"*Một gã luật sư ôm cặp-táp "làm ăn" còn mạnh hơn trăm thằng bịt mặt cầm súng.*"
―Vito Corleone[src]**Thomas 'Tom' Hagen** là một consigliere kiêm chuyên gia pháp lý bán chuyên nghiệp của gia đình Corleone, đồng thời là con nuôi của Vito và Carmela Corleone, và cũng là anh nuôi của Sonny, Fredo, Michael và Connie Corleone.
## Tiểu sử

Thomas 'Tom' Feargal Hagen là con trai của một người bố Đức lai Mỹ tên Martin Hagen và người mẹ Ái Nhĩ Lan lai Mỹ tên Bridget Hagen.. Cậu được sinh ra ở thành phố New York vào năm 1916. Martin là một thợ mộc chăm chỉ, nhưng ông cũng là một gã nghiện rượu thường xuyên bạo hành gia đình mình. Năm Hagen lên mười một tuổi, mẹ cậu bị nhiễm trùng mắt dẫn đến mù lòa, và mất không lâu sau đó bởi bệnh hoa liễu. Tom cũng bị nhiễm trùng mắt, không hề được điều trị cho đến khi cậu chuyển về sống với nhà Corleone. Quá đau buồn, bố của Tom đã đắm mình trong rượu đến chết. Tom và em gái cậu bị chuyển đến trại trẻ mồ côi, nhưng Tom đã trốn đi. Em gái cậu cuối cùng phải sống ở nhà nuôi dưỡng, còn các cơ quan cộng đồng thời đó chẳng hề điều tra về Tom. Tom mưu sinh trên đường phố một cách cô độc suốt một năm trời.

### Tập sống với gia đình

"*Tôi hành nghề vô cùng đặc biệt. Tôi chỉ phục vụ một thân chủ mà thôi.*"
―Tom Hagen[src]
Sau khi gặp gỡ người bạn vô gia cư tên Tom trên phố, Sonny đưa cậu ta về nhà và thuyết phục bố nhận nuôi cậu. Mặc dù Don chưa bao giờ thừa nhận Tom là con nuôi của mình, vì ông nghĩ việc đó chả khác nào xúc phạm bố mẹ ruột của Hagen, thì Hagen lại xem Vito Corleone mới chính là người bố đích thực mà cậu mong muốn. Việc Vito nhận nuôi một thằng nhóc bụi đời như Hagen cũng giống như việc Vito được Signor Abbandando đưa về nhà khi ông còn nhỏ.

Sau khi tốt nghiệp trường luật, Hagen đề nghị để được làm việc cho nhà Corleone dù cho cậu là một trong những đứa con của Ông Trùm. Cậu biết rõ rằng Vito không chỉ đơn thuần là một nhà doanh nghiệp nhập khẩu dầu ô-liu, mà thực chất chính là ông trùm tội phạm mạnh nhất Mỹ quốc. Vito thậm chí còn muốn cho Tom làm chức vụ cao, ông nói rằng một gã luật sư có thể đánh cắp nhiều thứ hơn là đám côn đồ cầm súng. Dòng máu Đức lai Ái Nhĩ Lan đã không cho phép cậu trở thành thành viên chính thức trong nội bộ Mafia, vì tổ chức không chấp nhận những kẻ không xuất thân từ Ý. Mặc dù vậy, Tom vẫn nắm giữ một quyền lực to lớn trong gia đình Corleone dưới thời Vito, cậu là luật sư biện hộ cho Vito và cũng là cố vấn tối cao của Ông Trùm trong hầu hết các vấn đề — sự khôn ngoan và tài ngoại giao của cậu rõ ràng luôn hữu ích hơn sự hùng hổ của Sonny.

### Trở thành consigliere

"*Ông phải hiểu rằng Ngài Corleone chỉ đề nghị việc gì đó một lần duy nhất, không bao giờ có lần thứ hai.*"
―Tom Hagen[src]
Giữa năm 1945, consigliere lâu đời của nhà Corleone, Genco Abbandando, lâm bệnh nặng, và Hagen được lên làm acting consigliere. Sau khi Genco qua đời, Don Corleone chính thức bổ nhiệm Hagen vào vị trí consigliere, biến anh thành người đầu tiên không mang dòng máu Ý được giữ chức vụ quan trọng như thế. Trong tiểu thuyết thì việc Hagen được thăng chức đã khiến các gia đình tội phạm đối địch nói xấu sau lưng nhà Corleone rằng họ là "một băng Ái Nhĩ Lan" bởi Hagen xuất thân từ nòi giống Ái Nhĩ Lan.

Cũng vào năm 1945, không lâu sau đám cưới của Connie Corleone, Hagen được Vito Corleone phái đến Hollywood để thuyết phục Jack Woltz, ông chủ của một hãng phim lớn bậc nhất nền điện ảnh, nhằm cho ca sĩ kiêm diễn viên Johnny Fontane (con đỡ đầu của Vito) đóng vai chính trong bộ phim lấy đề tài chiến tranh sắp tới của ông. Khi Woltz tìm ra được danh tính thân chủ Hagen đang phục vụ, lão ta mời anh đến dinh thự để ăn tối, và khoe cho anh con ngựa quý giá của lão, Khartoum. Trong bữa ăn, vì Hagen lại "đề cập" đến vấn đề cho Fontane đóng vai chính, Woltz nổi khùng lên và nói rằng Johnny sẽ chẳng bao giờ được chọn cho một vai diễn nào quan trọng bởi vì gã đã "thịt" mất một cô đào mới nổi của Woltz. Khuya cùng ngày, một nhóm người lẻn vào chuồng ngựa và Rocco Lampone đã chặt đầu Khartoum, sau đấy lấy cái đầu đứt lìa và rất nhiều máu bỏ lên giường của Woltz. Ngay sau vụ việc đó, Johnny được Woltz giao cho vai diễn kia ngay lập tức.

### Mất dần vai trò

"*Thiếu gì việc để tao giúp mày?*"
―Tom Hagen[src]
"*Không được, anh phải de ra Tom.*"
―Michael Corleone[src]

Quyền lực của Tom suy giảm dần ngay sau khi Vito bị ám sát hụt, dù thực tế là Sollozzo và những gia đình đối địch lại *muốn* anh làm consiglieri. Biết được rằng anh rất thân thiết với Sonny (người mà lúc bấy giờ đang nắm vai trò acting Don), chúng cần tài ngoại giao của anh để thuyết phục Sonny hợp tác buôn bán ma túy, vì cả hai người đều nhận ra tiềm lực thực sự của ma túy trong khi Vito lại từ chối thỏa thuận. Tuy vậy, Sonny với tính khí nóng nảy đã mặc kệ hầu hết lời khuyên từ Tom, và gây nên cuộc chiến giữa các gia đình.

Anh yêu mến mọi thành viên trong nhà Corleone, nhưng đặc biệt lại luôn thần tượng Sonny, nên khi Sonny bị bắn chết, Hagen đã tự trách bản thân mình. Anh phải uống vài viên thuốc an thần để trấn tĩnh trước khi báo tin cho Vito. Sau khi Michael Corleone trở thành người đứng đầu toàn bộ hoạt động của gia đình Corleone, cậu nghe theo bố mình không cho Hagen làm consigliere nữa, mà chỉ cho anh quản lý chuyện làm ăn hợp pháp của gia đình ở Nevada, Chicago và Los Angeles. Khi Tom hỏi tại sao anh bị "cách chức", Michael trả lời rằng anh chưa phải một "consigliere thời chiến" thích hợp như họ cần chứ không phải vì anh làm việc kém cỏi.

Mặc dù không còn giữ vai trò quan trọng như trước, nhưng Tom vẫn giúp Michael lên kế hoạch tàn sát những ông trùm khác ở New York. Khi Michael trở thành Don (ngay sau khi đã xử các gia đình đối địch), Tom được phục chức trở lại.

### Nevada

"*Tôi trao cho anh toàn bộ quyền hành: vượt qua Neri... Fredo, mọi người. Tôi tin anh bằng cả mạng sống của vợ con tôi, và tương lai của gia đình này, tất cả đều tin yêu vào tài phán đoán của anh.*"
―Michael Corleone[src]Tom quản lý mọi việc khi Michael chuyển tới Nevada, chỉ có điều anh cảm thấy hơi khó chịu do mình không còn quan trọng như trước. Điển hình cho chuyện đó, Tom đã bị loại khỏi cuộc gặp mặt với Hyman Roth. Anh cũng hướng tới việc trở thành một Dân biểu bang Nevada (Dân biểu là người đại diện cho dân chúng để góp mặt trong Hội đồng hoặc Cơ quan Nghị quyết như Tòa án,...), nhưng sau đó đã thất bại.

Sau khi bị ám sát hụt tại Tổng hành dinh ở Nevada, Michael liền chỉ định Hagen làm acting Don, cho thấy rằng Mike hoàn toàn tin tưởng vào Tom. Michael giải thích lý do tại sao anh phải loại Tom ra khỏi chuyện làm ăn phi pháp và lại cần Tom vào lúc bấy giờ; anh hiểu rằng Tom sẽ không tính toán quá sâu xa hay phản bội lại mình. Hagen là công cụ dùng để xây dựng mối quan hệ với thượng nghị sĩ Patrick Geary và đồng thời cũng là luật sư biện hộ cho Michael trong phiên điều trần của thượng viện. Sau phiên điều trần, anh thuyết phục cựu *caporegime* Frank Pentangeli, kẻ đã phản bội nhà Corleone, tự sát nhằm bảo toàn danh dự cho chính ông, cũng như tránh hậu họa cho Michael và gia đình về sau.

### Phục hưng

Sự sụp đổ của chế độ độc tài Fulgencio Batista trước những chiến sĩ cộng sản ở Cuba buộc Michael phải tạm thời từ bỏ giấc mơ làm ăn hợp pháp và phải trở lại làm Don Corleone. Anh cũng tái bổ nhiệm Tom làm consigliere. Dẫu có hiểu nhầm mối quan hệ giữa Michael với Roth, Tom vẫn giúp Michael đánh bại Roth và những kẻ đối địch khác, mở ra con đường cho nhà Corleone trở về thời huy hoàng như xưa. Chúng ta vẫn chưa rõ Hagen có biết sự thật về cái chết của em trai nuôi của mình, Fredo Corleone, hay không.

### Cái chết

"*Bố nó là một luật sư cừ đấy... Tiếc là không còn sống để nhìn nó trưởng thành.*"
―Michael Corleone[src]Trong thập niên 70, Tom chết. Ông chết trước khi thấy con trai Andrew của mình trở thành linh mục. Michael đã giúp Andrew, cháu nuôi và cũng là con đỡ đầu của ông, lấy được lá phiếu bầu uy tín của tòa thánh Vatican. Michael nói Andrew rằng bố cậu, Tom là một "luật sư cừ khôi".
## Gia đình

Tom Hagen đã kết hôn với một cô vợ người Mỹ gốc Ý tên Theresa. Họ có với nhau bốn mặt con: Frank, Andrew (sinh trong thập niên 40) và Gianna cùng Christina (sinh trong những năm 50). Ngoài ra cả hai cũng khá thích thú cưng, họ có nuôi một chú chó dachshund (chó lạp xưởng) tên Garbanzo và một chú chó collie biên giới được đặt tên Elvis. Lớn lên, Andrew trở thành một linh mục, trong khi Frank theo bước chân năm nào của cha mình và làm một luật sư. Kể từ khi nhận làm cha đỡ đầu của Andrew, Michael đã giúp cháu mình có được một chỗ đứng trong tòa thánh Vatican.

## Trong các phần truyện tiếp theo

### *Bố già trở lại*

Trong *Bố già trở lại* (cuốn tiểu thuyết phần sau của *Bố già gốc*), tác giả Mark Winegardner đã miêu tả sự nghiệp làm consigliere của Tom vài năm sau ngày Michael vươn lên làm Don Corleone. TIểu thuyết viết về giai đoạn 1955-1962, khi mà Hagen là cố vấn tối cao cho Michael và đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong mối quan hệ giữa nhà Corleone với gia đình Shea (một gia đình chính trị hùng mạnh dựa trên gia đình Kennedy). Hagen đã thỏa thuận với tộc trưởng Mickey Shea (Joseph Kennedy) rằng gia đình Corleone sẽ giúp con trai ông, James, (John F. Kennedy) được bầu thành Tổng thống với điều kiện con trai út của ông, Danny (Robert Kennedy), Bộ trưởng Tư pháp Hoa Kỳ, sẽ có chính sách mềm mỏng hơn đối với tội phạm có tổ chức. Hagen có ý định xây dựng sự nghiệp theo đường lối chính trị, ứng cử vào Hạ viện Nevada (cũng đã từng được bổ nhiệm một lần) với mong muốn trở thành thống đốc bang. Tuy nhiên, mối quan hệ với nhà Corleone bị phát hiện khiến anh chịu thất bại nặng nề, và không được mở bất kỳ văn phòng luật sư nào nữa.

Tiểu thuyết cũng kể rằng Hagen đã bao che cho Fredo khi Fred giết một gã đàn ông ở San Francisco và anh cũng bảo lãnh Fredo ra khỏi tù vì tội hành hung nhân tình của vợ. Sau đó cả hai tranh cãi nảy lửa về sự liều lĩnh của Fredo và lòng trung thành đến mù quáng của Tom đối với Michael. Khi Michael ra lệnh giết Fredo (tương tự *Bố già II*), Hagen đoán ra được mọi chuyện nhưng cũng đành im lặng, giả vờ không biết.

Vào năm 1961, sau khi âm mưu chống lại nhà Corleone của kẻ phản bội đồng thời là cựu *caporegime* Nick Geraci và Don Vincent Forlenza bị thất bại, Louie Russo đã mời Tom Hagen đến vũ trường hạng sang/sòng đánh bạc ở vùng nông thôn Illinois nhằm "xử" anh. Russo, Hagen, một người chèo thuyền và hai vệ sĩ của Russo đã đi trên một chiếc thuyền gondola (loại thuyền chèo thường thấy ở Venice) trong hồ nhân tạo của Russo. Thực hiện theo kế hoạch trả thù của Michael, đang giữa chuyến đi, Hagen dùng thắt lưng siết cổ một gã vệ sĩ, trong khi người chèo thuyền đánh gã còn lại bằng cái mái chèo. Hagen sau đó đã tự tay bắn chết Russo trên thuyền bằng khẩu súng của chính lão Russo và vứt xác xuống hồ.

### *Sự trả thù của Bố già*

Trong tiểu thuyết *Sự trả thù của Bố già* năm 2006 của tác giả Winegardner, Hagen đóng vai trò là cánh tay phải của Michael trong việc đối phó với gia đình Shea, đặc biệt là Bộ trưởng Tư pháp Hoa Kỳ Daniel Shea, người đang ra sức diệt trừ tội phạm có tổ chức.

Trong cuộc gặp mặt của Đại Hội đồng năm 1963, Tom đã bị bắt vì nghi ngờ giết chết cô nhân tình của mình, Judy Buchanan, thực tế vụ đó đã được dàn dựng bởi kẻ thù của gia đình Corleone. Mặc dù được tha bổng nhưng vụ tai tiếng này đã phá hỏng hoàn toàn sự nghiệp chính trị của anh. Trong thời gian này, ông được đại diện bởi luật sư người Do Thái tên Sid Klein. Vợ anh, Theresa, đã bỏ anh đi sau khi phát hiện ra chuyện ngoại tình, nhưng hai người đã hòa giải với nhau và Theresa đã có mặt khi Tom đến thăm Jack Woltz cuối năm đó.

Năm 1964, ngay trước vụ tổng thống bị ám sát, Tom đang đi nghỉ dưỡng với gia đình ở Florida, thêm vào đó anh cũng cần phải làm một số việc cho Michael tại khách sạn Deauville ở Miami, sau khi gặp Ben Tamarkin và thượng nghị sĩ Patrick Geary. Anh rời đi và không khỏi hoảng hốt khi trông thấy Nick Geraci, người đã trốn sau xe của Tom và bí mật theo dõi anh suốt mấy ngày vừa qua. Hắn đã chở Tom đến một vùng đầm lầy ở nông thôn và sau đó đánh anh bất tỉnh bằng một khẩu súng lục.

Khi Tom tỉnh dậy, anh nhận ra rằng tay chân mình đã bị trói lại, chiếc xe của anh thì đang chìm dần vào đầm lầy và thứ nước đặc cứng màu nâu kia cũng đang tràn vào bên trong xe. Biết mình chẳng còn cơ hội sống sót, Tom ngồi đó hồi tưởng lại những giây phút đẹp nhất đời mình: gặp được Sonny, được gia đình Corleone cưu mang, cô vợ Theresa, hai đứa con trai Frank và Andrew, cùng hai cô con gái Gianna và Christina. Anh ra đi với tâm hồn nhẹ nhõm, bởi tâm trí đang bận nghĩ những kỷ niệm xưa cũ tươi đẹp, nên không còn cảm thấy chút lo sợ nào trong lòng khi cái chết sắp tới. Xác của anh không bao giờ được tìm thấy, và Nick Geraci đã gửi cho Michael Corleone một con cá sấu con đã chết với cái miệng đang ngậm ví của Tom Hagen, nhằm ám chỉ rằng Tom Hagen ngủ với cá sấu rồi. Tom hưởng dương 54 tuổi.

Tập đoàn Paramount Pictures nói rằng *Bố già trở lại*và *Sự trả thù của Bố già* không phải là tác phẩm canon (chính gốc), nên cái chết của Tom được xem là non-canon (ngoại truyện). Trên phim nói rằng Tom đã chết vào thập niên 70 bởi nguyên nhân tự nhiên..

Tiểu thuyết cũng kể thêm về chuyện Tom được nhà Corleone nhận nuôi như thế nào. Có một lần Tom nhớ lại rằng khi còn sống lang thang trên đường phố, anh đã cứu Sonny Corleone khỏi một tên ma cô khét tiếng về việc hãm hiếp và giết hại các chàng trai. Tom thấy Sonny Corleone nhỏ tuổi và hai cậu bạn lớn hơn đang đi vào một con hẻm đầy nguy hiểm tại khu vực của người Ái Nhĩ Lang ở Hell's Kitchen, một con hẻm mà Hagen đang ẩn náu. Chúng bắt gặp một gã bán dao bấm nên đã tỏ ý định mua một con dao. Gã kia rút dao ra và kéo Sonny vào một ngõ tối, trong khi hai cậu bạn của cậu lại bỏ chạy. Hagen chộp lấy một tấm ván gỗ có dính một cây đinh và đập vào sau đầu gã bệnh hoạn kia, khiến hắn thủng hộp sọ mà chết. Cả hai giới thiệu bản thân cho nhau và cùng choàng vai nhau rảo bước ra khỏi con hẻm đó. Sonny hỏi về căn bệnh nhiễm trùng mắt và bố mẹ của Hagen. Hagen chỉ nói mẹ và bố cậu đã qua đời. Sonny rất biết ơn Tom nên đã đưa cậu về nhà sống chung với gia đình mình.

### *Bước đường trở thành Bố già Corleone*

*Bước đường trở thành Bố già Corleone* là quyển tiểu thuyết xuất bản năm 2012 của tác giả Ed Falco. Nó lấy bối cảnh 1933-1934, vài năm trước những sự kiện trong *Bố già*.Lúc đó Tom Hagen là một sinh viên đại học đang theo học trường luật. Sai lầm duy nhất của đời anh là có cuộc tình một đêm với Kelly O'Rourke. Cậu không hề biết rằng cô gái đêm đó lại chính là bạn gái của gã hung thần Luca Brasi. Nhờ vào sự can thiệp của Vito (mua chuộc Brasi để quên đi sự "xúc phạm") mà Tom không bị Brasi giết để trả thù cho việc làm này.

## Trong game

### *The Godfather: The Game*

"*Ông Trùm là một người* ragione*, đầy lý trí.*"
―Tom Hagen nói với Aldo Trapani[src]Tom Hagen xuất hiện trong *The Godfather: The Game*, với hình ảnh và giọng lồng tiếng của Robert Duvall. Anh được Aldo Trapani giải cứu sau khi bị Sollozzo bắt cóc và đóng vai trò cố vấn trong suốt chiều dài cốt truyện.
### *The Godfather II*

"*Lại làm consigliere giống ngày xưa thôi.*"
―Tom nói với Dominic Corleone.[src]
Trong *The Godfather II*, Tom Hagen trở thành consigliere cho gia đình Trapani trong lúc Michael đang gặp rắc rối với phiên điều trần và sau cái chết của Aldo ở Cuba. Do đó, anh được thêm vào hệ cấu trúc gia đình tội phạm của Dominic. Tom là một consigliere trung thành với Dominic và có mặt tại Tổng hành dinh nhà Mangano sau khi Dom đánh bại tất cả kẻ thù của gia đình.

## Tính cách và đặc điểm riêng

"*Tom, anh là anh trai của tôi mà.*"
―Michael Corleone[src]
"*Tao luôn muốn được mày xem như là anh em, ý tao là như anh em ruột ấy.*"
―Tom Hagen[src]

Tom luôn cố gắng xử lý chuyện làm ăn bằng biện pháp đàm phán, thương lượng với nhau. Anh được biết đến như một người tốt bụng và trung thành, người sẵn sàng giúp đỡ trong những lúc những lúc cần thiết. Anh yêu quý gia đình Corleone và đau đớn khôn nguôi trước cái chết của Sonny, vì hai người là bạn thân nhất kể từ khi Sonny đưa anh về nhà lúc còn nhỏ. Tom cũng rất nóng nảy nhưng chưa bao giờ thể hiện điều đó ra bên ngoài, bởi anh biết giữ bình tĩnh trong những tình huống nguy hiểm. Tom là một trong những người có trí óc tài giỏi nhất của nhà Corleone nên được chọn làm consigliere cũng là một điều dễ hiểu. Tuy nhiên, anh lại không phải là một gã đánh đấm giỏi và thiện chí quá lớn, quá hiền lành nên không đủ tàn bạo để trở thành một consigliere thời chiến vĩ đại như Genco.

## Nguồn gốc nhân vật

Tom Hagen được cho là dựa trên Joseph N. Gallo, consigliere của gia đình tội phạm Gambino và Frank DeSimone, người bắt đầu sự nghiệp với tư cách là một luật sư, nhưng cuối cùng trở thành ông trùm của gia đình tội phạm Los Angeles.

Có người lại cho rằng Mario Puzo lấy cảm hứng từ hình ảnh thành viên một gia đình tội phạm Do Thái, Leo Berkowitz và Alfred Polizzi, để miêu mối quan hệ của Tom Hagen với những anh em nhà Corleone.

Tuy nhiên, cũng có không ít người tin rằng anh có thể được truyền cảm hứng từ tay trùm Murray Humphreys của Băng đảng tội phạm Chicago.

## Ảnh sưu tầm

Tom nhận chỉ thị từ Don Vito ở đám cưới của Connie, 1945.Tom ở dinh thự của Woltz để thương thuyết.Tom bị bắt cóc và được gã Đường Thổ báo tin Vito "đã chết".Tom và Sonny, 1945.Tom ngồi suy nghĩ chiến thuật ở văn phòng của Don Vito Corleone, 1945.Tom được Michael bổ nhiệm làm acting Don, 1958.Tom và Michael ở phiên điều trần năm 1959.Tom và Frank Pentangeli ở nhà an ninh của FBI, 1959.Tom ở bữa tiệc sinh nhật bất ngờ cho Vito, 1941.
## Thông tin ngoài lề

* Trong *Sự trả thù của Bố già*, Tom bị Nick Geraci sát hại vào năm 1964. Tuy nhiên, bản phim mở rộng bluray lại nói rằng Tom Hagen đã chết đâu đó vào những năm 1970. Thêm vào đó, Paramount Pictures đã tuyên bố rằng hãng phim không hề ủy quyền cho tác giả *Sự trả thù của Bố già*, điều đó có nghĩa là cái chết của Tom trong tiểu thuyết chỉ là non-canon (ngoại truyện).
* Trong bản soạn thảo *Bố già phần III* của Dean Reisner, Hagen đang ngồi trong xe của ông cùng với người tài xế tên Fritz và con trai của Michael, Anthony "Tony" Adams. Cả ba đang được hộ tống bởi Rocco Lampone và nhóm buttonman thì bất ngờ một gã sát thủ chui ra từ cửa sổ một chiếc xe gần đó với khẩu shotgun 12 gauge cầm trên tay. Phát bắn đầu tiên của hắn làm vỡ nát đầu Fritz, chiếc xe của Tom mất lái hoàn toàn. Ngay sau đó là phát nổ súng thứ hai giết chết Tom. Gã sát thủ chuồn mất và xe của Tom gặp tai nạn. Thấy thế, Rocco và vài buttonman nhảy ra khỏi xe và lao đến ứng cứu ngay lập tức. Tony là người duy nhất sống sót trong cuộc phục kích kinh hoàng này.

* Trong một bản soạn thảo khác vào năm 1989 dành cho *Phần III*, Hagen vẫn là một trong những nhân vật chính, Michael đã chỉ định ông trở thành người quản lý chuyện làm ăn hợp pháp của nhà Corleone sau khi họ được ngân hàng Vatican hậu thuẫn. Bữa tiệc ở đầu phần III đáng lẽ phải là sinh nhật của Tom thay vì của Michael.

## References

1. ↑ 1,0 1,1 Trong tiểu thuyết gốc Sonny bằng tuổi Tom. Tuy nhiên trong *Bố già phần II* thì Tom sinh năm 1910, lớn hơn Sonny tận 6 tuổi.
2. ↑ 2,0 2,1 *Bước đường trở thành Bố già Corleone*
3. ↑ *Bản mở rộng của Bố già*
4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 *Sự trả thù của Bố già*
5. ↑ Được gọi là Henry Hagen trong *Bước đường trở thành Bố già Corleone*.
6. ↑ 6,0 6,1 6,2 *Bố già phần III*
7. ↑ 7,0 7,1 7,2 *Bố già trở lại*
8. ↑ 8,0 8,1 Paramount Sues to Stop New 'Godfather' Book From Mario Puzo Estate
9. ↑ 9,0 9,1 Mario Puzo Estate Sued by Paramount Over 'Godfather' Prequel
10. ↑ Cowie, Peter (1997). *The Godfather Book*. Faber and Faber, p. 196. ISBN 0571190111.