recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Barbarossa

Cyfres ddrama sy'n ymwneud a byd sinistr a dirgel y sbiwr gwleidyddol yw **Barbarossa**.

Darlledwyd yn wreiddiol ar S4C ym 1989 a roedd y gyfres yn ddilyniant i Cysgodion Gdansk.

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifennwyd y gyfres gan Dafydd Huw Williams ac Ifor Wyn Williams.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21776279130002419
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/adolygiadau/549-jo.shtml
3. ↑ https://archives.library.wales/index.php/dafydd-huw-williams-ac-ifor-wyn-williams-barbarossa-penodau-1-2-5-ac-un-anghyflawn-1989-ffilmiau-t-gwyn
Gwenoliaid

Ffilm Gymraeg yn dilyn hanes faciwîs yn cyrraedd pentref bach yng Nghrymu yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Darlledwyd y ffilm am y tro cynraf yn 1986. Cynhyrchwyd y ffilm gan John Hefin.

## **Plot**

Daw tro ar fyd bachgen ifanc o’r enw Dafydd wrth i ddau faciwî o Lundain gyrraedd eu pentref gwledig nhw adeg yr Ail Ryfel Byd.

## **Cynhyrchaid**

Ffilmiwyd y ddrama yn ardal Corris a Dolgellau yng Ngwynedd.

Cafodd y ffilm ei ysgrifennu gan Rhydderch Jones ac roedd y ddrama yn rhannol seiliedig ar ei atgofion o'i blentyndod yn Aberllefenni. Gwenlyn Parry oedd Golygydd script y ffilm.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.radiotimes.com/tv-programme/s8hxq/gwenoliaid/
2. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Gwenoliaid
Gofod

Rhaglen gylchgrawn ysgafn i bobl ifanc yn dod a'r diweddaraf o fyd diwylliant poblogaidd yn gymysg â ffwlbri ac eitemau difyr o bob math.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Gethin Evans a Elen Gwynne.

Darlledwyd y gyfres rhwng 2009 a 2011

## **Fformat**

Byddai'r rhaglen yn cynnwys eitemau o'r stwidio ac at leoliad.

Yn ogystal a cyfweliadau a perfformaiadau cerddorol roedd eitemau ysgafn er engraifft Elen yn mynd drwy sbwriel enwogion Cymraeg a cyfweliadau gyda ser Cymru gan Alison Jones wrth iddi drin eu gwallt neu yn nhacsi Michael Williams o Fethesda.

Yn yr ail gyfres byddai rhai o fandiau Cymru yn perffomio yn ystfell fyw un o'i ffans.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres gynraf ddwy waith y r wythnos ar nosweithiau Llun a Iau.

 Caiff y cyfresi olynol eu darlledu ar nos fawrth am 10yh.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/cyflwynon-brofiad-newydd-hen-ffrindiau-2776747
2. ↑ http://gofod.blogspot.com/2009/10/croeso-i-gofod.html
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/gofod-back-s4c-summer-2694565
4. ↑ http://news.bbc.co.uk/local/northwestwales/low/tv\_and\_radio/newsid\_8320000/8320497.stm
5. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/elen-gwynne-talks-presenting-s4cs-2077896
6. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/gofod-back-s4c-summer-2694565
7. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/gofod-returns-s4c-usual-mixed-2753225
FFIT Cymru

Rhaglen ffitrwydd yw FFIT Cymru sy’n cael ei ddarlledu ar S4C. Ymhob cyfres mae pump person o bob cwr o Gymru yn mynd ar daith wyth wythnos yn y gobaith o golli pwysau a byw bywyd iachach. Mae arbenigwr ar gael i gynnig cymorth ac rydym fel y gwylwyr hefyd yn cael ein hannog i gymryd rhan.

## **Fformat**

Rhaglen yn dilyn pump o bobl o bob cwr o Gymru sydd eisiau byw bywyd iachach.

Y dietegydd Sioned Quirke, hyfforddwr personol Rae Carpenter a’r seicolegydd Dr.Ioan Rees fydd yn eu cefnogi pob cam o’r ffordd, ac yn gwneud yn siŵr eu bod yn cyrraedd y nod. Bydd yr arbenigwyr yn rhannu cyngor ar sut i gadw'n ffit, sut i ofalu am les ac iechyd meddwl ac yn rhannu cyngor ar sut i fabwysiadu arferion bwyta da.

Gan ddefnyddio'r dechnoleg ddiweddaraf, bydd yr arweinwyr a'u teuluoedd yn rhannu pob cam o'u taith FFIT Cymru gyda'r gyflwynwraig Lisa Gwilym.

## **Cast**

 Rae Carpenter
 Dr Ioan Rees PHD
 Sioned Quirke BSC
 Becca Lyne-Pirkis
 Dietegydd
 Aled Hughes | Cyflwynydd dros dro

## **Penodau**

 **4** | 6 Ebrill 2021 | 8 Rhagfyr 2021 | 9

## **Cynhyrchiad**

Mae'r cynhyrchiad yn seiliedig ar fformat Operation Transformation, rhaglen sydd wedi cael ei ddarlledu ar sianel RTÉ yn Iwerddon ers 2008.

Cynhyrchwyd y gyfres Gymraeg gan Cwmni Da.

## **PodRediad: Soffa i 5k Podcast**

I gyd fynd a'r rhaglen rhyddhawyd podleidad Soffa i 5K gyda Rae Carpenter yn cyflwyno. Mae cynllun cardio Rae yn raglen i gael y gwrandawyr i ffwrdd o’r soffa i redeg 5km mewn cyfnod o 6 wythnos, y cyntaf o’i fath yn y Gymraeg.

Yn ddiweddarach rhyddhawyd fersiwn i ddysgwyr mewn cydweithrediad gyda Say Something In Welsh.

## **Credydau Agoriadol**

```

```

## **Galeri**

Cast Cyfres 1Cast Cyfres 2Cast Cyfres 3Cast Cyfres 1 - DiweddCast Cyfres 2 - DiweddCast Cyfres 3 - DiweddCast Cyfres 4Cast Cyfres 4 - Diwedd
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.ffit.cymru/
2. ↑ https://www.cwmnida.cymru/portffolio/ffit-cymru/
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/36632/ffit-cymru-y-gyfres-all-helpu-pobl-i-gadwn-iach-yn-gorfforol-ac-yn-feddyliol-tran-sownd-yn-y-t/
4. ↑ https://www.cwmnida.cymru/en/ffit-cymru-leaders-achieve-dramatic-seven-week-health-transformation-during-lockdown
5. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/43323/taith-ffit-cymru-yn-arwain-at-newid-byd-ir-pum-arweinydd
6. ↑ https://ot.rte.ie/
7. ↑ https://www.ffit.cymru/podrediad/
Am Dro!

Rhaglen deledu adloniant ar S4C yw ***Am Dro!***.

Bydd pob pennod yn cynnwys pedwar o gyfranwyr yn arwain ei gilydd yn eu tro wrth gerdded, gyda chyfle i sgorio ei gilydd ar y diwedd.

Aled Samuel sy’n trosleisio.

## **Fformat**

Mae pob pennod yn dilyn pedwar cyfranwr yn arwain eu gilydd ar eu hoff deithiau cerdded, fel arfer yn eu ardal lleol. Mae'n rhaid i'r cyfranwyr paratoi cinio i'r cystadleuwyr hefyd i gael ei fwyta ar y daith.

Ar ddiwedd pob taith mae'r cyfranwyr yn sgorio'r teithiau ac ar ddiwedd y rhaglen mae'r enillydd yn derbyn gwobr. Offer cerdded diweddaraf oedd ar gael yn y gyfres gyntaf. Newidiodd hyn i fil o bunnoedd o’r ail gyfres ymlaen.

## **Pennodau**

### **Am Dro Selebs (2020)**

 Yn y rhifyn arbennig yma, bydd yr arweinydd côr byd enwog Alwyn Humphreys yn ein tywys i Sir Fon, yr ynys lle cafodd ei eni, ar daith o Fiwmaris i Benmon. Mae'r actor Sue Roderick wedi troedio sawl llwyfan yn ystod ei gyrfa disglair, ond troedio'r Lon Goed yn Eifionydd bydd hi wrth ddangos bro ei mebyd i'r criw. Taith drwy Barc Arfordirol Pen-Bre yw 'catwalk' Miss Universe, Emma Jenkins; a thaith drwy'r Bannau i chwilio am fan hanesyddol arbennig yw dewis y dyn tywydd a'r drymiwr Owain Wyn Evans

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres gyntaf yn mis Ionawr 2020.

Comisynwyd ail gyfres y ystod y cyfnod clo pandemig COFID-19. Darlledwyd y gyfres honno yn mis Medi 2020.

Yn ystod cyfnod Nadolig 2020 darlledwyd penod arbennig o Am Dro gyda selebs yn cymryd rhan.

## **Pleidleisio Tactegol**

Wedi ail bennod yn y drydedd cyfres yn 2021 cafwyd ymateb tanllyd ar gyfryngau cymdeithasol wedi i un o’r cystadleuwyr, sef Llŷr Alun Jones o Sling, gael ei gyhuddo o bleidleisio’n dactegol er mwyn ennill y wobr o £1,000.

Mewn cyfweliad a'r safle newyddion Golwg360 meddai Llŷr "“Doedd o ddim am y *contestants*, “sa fo di gallu bod yn rhywun arall – dwi yn sori i’r tri ohonyn nhw bod nhw wedi gorfod bod hefo fi ond *at the end of the day* es i arno fo i gael pres.”

Dywedodd lefarydd ar ran S4C “Mae rhaglen Am Dro yn denu ystod eang o bobl i gymryd rhan, gan sicrhau amrywiaeth o bersonoliaethau ym mhob rhaglen. Yn yr achos hwn, gallwn gadarnhau fod y cystadleuydd wedi ymddwyn o fewn rheolau’r rhaglen – er efallai nad oedd wedi ymgymeryd ag ysbryd hwyliog y rhaglen fel gweddill y cystadleuwyr.”

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07z90m3
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p08q2y39
3. ↑ https://newyddion.wrecsam.gov.uk/wyddoch-chi-am-un-o-lwybrau-cerdded-gorau-wrecsam/
4. ↑ https://www.broadcastnow.co.uk/broadcasters/s4c-captures-pandemic-era-wales/5151501.article
5. ↑ http://pembrokeshire-herald.com/60322/deg-rhaglen-newydd-a-gomisiynwyd-gan-s4c/
6. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/2034532-isio-rhoi-pwynt-iddyn-ddim-cael
7. ↑ https://www.facebook.com/watch/?v=1387999794891869
Cân i Gymru, 2007

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 2007 yng nghanolfan yr Afan Lido ym Mhort Talbot. Cyflwynwyd y rhaglen gan Dafydd Meredydd ac Eleri Siôn,

Roedd naw cân yn cystadlu ar draws tri chategori. Enillydd y gystadleuaeth oedd Einir Dafydd a'r Prifardd Ceri Wyn Jones gyda'r gân 'Blwyddyn Mas'.

## **Fformat**

Dewiswd naw gân y noson gan banel o feirniaid: Ryland Teifi, Lleuwen Steffan, Owen Powell, Gwenda Owen, Ian Cottrell, Emyr Afan a Mared Lenny.

Cafodd y caneuon eu rhannu i dri chategori sef cyfansoddwyr proffesiynol, grwpiau a pherfformwyr unigol a'r cyhoedd.

Cafodd tair cân o bob categori eu perfformio ar y noson, gyda chyfansoddwr/wyr y gân fuddugol ym mhob categori yn ennill £3,000.

Yna roedd tair cân fuddugol yn mynd ben ben â'i gilydd i ennill gwobr ychwanegol o £7,000 a'r teitl Cân i Gymru 2007.

## **Cynhyrchiad**

Rhyddhawyd CD o ganeuon y gystadleuaeth gan gwmni The Pop Factory.

Roedd yn gynhyrchiad Avanti ar gyfer S4C.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/radiocymru/c2/safle/newyddion/cynnwys/canigymru07.shtml
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_6410000/newsid\_6414700/6414751.stm
3. ↑ http://web.archive.org/web/20071216114620/http://www.s4c.co.uk/canigymru/e\_2007-comp.shtml
4. ↑ https://www.discogs.com/release/13854615-Various-C%C3%A2n-I-Gymru-2007
Glas y Dorlan

Cyfres drama-gomedi yw **Glas y Dorlan** wedi'i seilio ar hynt a helynt gorsaf heddlu a'r sawl sy'n gweithio ynddi.

Darlledwyd rhwng 1977 a 1989 ar BBC One Wales yn gyntaf a S4C yn ddiweddarach.

Creuwyd y gyfres gan Meic Povey a John Pierce Jones

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21867040840002419
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07kz0xh
Ffion Dafis

Actores a chyflwynydd teledu a radio yw **Ffion Dafis**. Mae'n adnabyddus am ei gwallt cyrliog, ac fe'i gelwir yn aml yn **Ffion Gwallt**.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Ffion Dafis o Fangor a magwyd yn Nolwyddelan tan yn wyth oed. Mae'n gyn-ddisgybl o Ysgol Tryfan.

Ymunodd a Theatr Fach Llangefni lle magodd ei diddordeb mewn perfformio.

Astudiodd Cymraed a Drama yn brifysgol Bangor. Wedi graddio aeth yn ei blaen i wenud ymarfer dysgu a treulio tymor yn dysgu yn Ysgol Llanhari.

Enillodd wobr Richard Burton yn Eisteddfod Genedlaethol Bro Colwyn, 1995.

## **Gyrfa**

Roedd yn aelod o gast Y Barwn, Y Bandit a'r Boi Bananas, drama gomissiwn ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meiron a'r Cyffuniau, 1997.

Bu'n cyflwyno rhaglen i bobl ifanc i-dot ar S4C yn ystod y nawdegau. Yn ddiweddarach, bu'n chwarae rhan Llinos yn y gyfres deledu Amdani sef drama am dîm rygbi merched, cyfres yn seiliedig ar nofel o'r un enw gan Bethan Gwanas.

Bu'n cyflwyno rhaglenni radio C2 gyda'r nos rhwng 2008 a 2009, ac mae i'w gweld yn aml yn cyflwyno rhaglenni teledu S4C o Eisteddfod yr Urdd a'r Eisteddfod Genedlaethol.

Bu'n rhan o gynhyrchiad cyntaf Theatr Genedlaethol Cymru, Deffro'r Gwanwyn yn 2011.

Bu'n actio rhan yr Arglwyddes Macbeth yng nghynhyrchiad arloesol Theatr Genedlaethol Cymru o ddrama Shakespeare yng Nghastell Caerffili yn 2017.

Cyhoeddwyd gyfrol o'r enw Syllu ar walia' gan wasg Y Lolfa yn 2017.

## **Bywyd personnol**

Mae Ffion wedi ysgrifennu a thrafod ei pherthynas ag alcohol yn ei chyfrol Syllu ar walia. Rannwyd y daen gyda gwefan meddwl.org. Aeth ati i greu rhaglen yn trafod y pwnc mewn manylder ar gyfer S4C, Drych: Ffion Dafis - Un Bach Arall?

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37750338
2. ↑ https://podcasts.apple.com/gb/podcast/pennod-043-ffion-dafis/id1353135946?i=1000450494891
3. ↑ https://meddwl.org/sych-ffion-dafis/
Arwyn Davies

Actor a chyfansoddwr Cymreig yw **Arwyn Davies** sy'n fwyaf adnabyddus am chwarae'r cymeriad  Mark Jones ers 1993 ar yr opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Arwyn yn fab i'r actor, comediwr, cerddor, canwr a chyfansoddwr Ryan Davies. By farw Ryan pan oedd Arwyn yn naw mlwydd oed. Mae ganddo un chwaer o'r enw Bethan.

Magwyd yn wreiddio yn Nghaerdydd cyn i'r teulu symud i Abertawe pan oedd yn wyth.

## **Gyrfa**

Yn 1993 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn ran Mark Jones. Daeth y cymeriad yn un poblogaidd ac o fewn dim ymunodd gweddill teulu'r cymeriad i'w ymuno a daeth helyntion 'y Jonesys' yn ganolog i'r rhaglen. Enwebwyd Arwyn am wobr actor gorau BAFTA Cymru yn 1996 am ei waith yn y rhaglen. Arwahan am flwyddyn o seibiant ar gychwyn y ganrif mae Arwyn wedi aros gyda'r rhaglen hyd heddiw.

Mae e hefyd wedi bod yn cyfansoddi cerddoriaeth ar gyfer ffilm a theledu ers y 1990au. Mae ei waith yn cynnwys y ffilm Ryan a Ronnie, addasiad Radio Cymru o Dan y Wenallt yn 2014, a dramau teledu fel Byw Celwydd.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod a'r actores ac awdur Sian Naiomi.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Actor+Arwyn+Davies+established+himself+as+no+mere+son+of+Ryan%3B...-a083367648
2. ↑ http://tuttimusic.co.uk/
3. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=AfhLPbPRfpE
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/ryan-davies-family-reunion-2135477
5. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/warm-welcome-homes-stars-adre-15597577
Eira Cynta'r Gaeaf

Ffilm Gymraeg yw **Eira Cynta'r Gaeaf** a ryddhawyd ym 1992.

Cyfarwyddwr y ffilm oedd Peter Edwards a cynhyrchwyd fersiwn Saesneg o'r enw The Winter Stallion a gafodd ei ffilmio gefn wrth gefn.

## **Plot**

Cymro yw Dai Davies sy'n rhedeg fferm dlawd yng Nghymru ac yn magu ei wyres amddifad Gwen gyda chymorth ei mam-fedydd Nerys. Pan fydd yn marw yn annisgwyl, mae'n gadael gwarcheidiaeth Gwen i'w fab golledig Alan, sydd wedi dychwelyd i Gymru yng nghwmni ei lysfab Cliff Dean.

Mae Alan yn gosod ei hun yn erbyn y datblygwr tir Howard a Cliff yn erbyn darpar gariad Gwen, Gwilyn. Ceisiau i Alan a Gwen geisio cysylltu yn erbyn cefndir o baratoi ceffyl, Mabon ar gyfer ras a allai achub y fferm.

Mae Howard yn troi at driciau budr i geisio gorfodi gwerthiant y fferm.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7d186f27
2. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0103960/?ref\_=tt\_mv\_close
3. ↑ https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-mouth-to-mouth-resuscitation-they-brought-out-some-floppy-cardboard-and-wrote-out-two-or-three-lines-of-dialogue-in-great-big-letters-daniel-j-travanti-talks-to-sheila-johnston-about-working-in-welsh-1562858.html
Eiry Palfrey

Actores, awdur, cynhyrchydd ac astrolegydd Cymreig yw **Eiry Palfrey.**

## **Bywyd cynnar**

Ganed Eiry Palfrey yn Llanfihangel y Creuddyn ger Aberystwyth. Ei mam yw yr awdur Marged Lloyd Jones.

Cafodd ei magu a'i haddysgu yn Llanfyllin, Sir Drefaldwyn ac fe astudiodd Cymraeg ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth.

## **Gyrfa**

Ar ôl gadael y brifysgol fe aeth i ddysgu am ychydig cyn cael swydd fel cyflwynydd ar Teliffant, rhaglen i blant gan BBC Cymru.

Aeth yn ei blaen i gael swydd gyda HTV Cymru yn 1974 fel cyflwynydd a darllenydd newyddion. Arhosodd yn y swydd tan 1982.

Yn 1985 fe ddatblygodd HTV Cymru yr opera sebon Dinas ar gyfer S4C a chafodd Eiry ran yn chwarae'r cymeriad Helen Ambrose.

Bu'n gweithio gyda chwmni Teliesyn rhwng 1990 a 2001 fel cynhyrchydd, cyn gadael i ffurfio cwmni cynhyrchu Tracrecord.

Mae hi hefyd wedi gweithio ar gyfieithu nifer o gyfresi teledu animeiddiedig i'r Gymraeg megis Slici a Slac a Sgerbyde.

Mae'n ymddiddori mewn dawnsio gwerin a bu'n gadeirydd Cymdeithas Dawns Werin Cymru.

Ysgrifennodd y ddrama ddogfen Poncho Mamgu a ddangoswyd ar S4C yn 2008. Roedd y rhaglen yn adrodd hanes Nel Davies a ymfudodd i'r Wladfa ym Mhatagonia ym 1875. Cyfarwyddwyd y rhaglen gan ei mab Dafydd, ei merch Sian Elin oedd tu ôl i'r camera a roedd ei merch arall, Lisa yn chwarae rhan Nel.

## **Bywyd personol**

Mae'n byw yng Nghaerdydd. Mae'n fam i Sian Elin, yr actores Lisa Palfrey a'r cyfarwyddwr Dafydd Palfrey. Mae ei wyres Lisa Palfrey hefyd yn actor.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/llyfrau/awduron/eiry-palfrey.shtml
2. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/adolygiadau/716-nel.shtml
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/35345640
Alun Elidyr

Ffermwr, actor a darlledwr Cymreig yw **Alun Edwards**, adnabyddir ef fel **Alun Elidyr.**

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Alun Edwards yn 1959. Cafodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Bryncoedifor a Rhydymain, ac yna yn Ysgol y Gader, Dolgellau.

## **Gyrfa**

Wedi gadael ysgol, aeth yn ei flaen i Brifysgol Cymru, Aberystwyth lle bu'n astudio drama. Dechreuodd ei yrfa actio gyda Theatr Crwban, a bu'n gweithio i nifer o gwmniau drama wedi hynny gan gynnwys Theatr Bara Caws, Theatrig, Theatr Gwynedd, Brith Gof ac Arad Goch.

Cafodd Alun gyfnod hefyd yn gweithio fel Darlithydd Drama ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth.

Ar y teledu bu'n actio mewn nifer o gynyrchiadau ar y Sianel gan gynnwys Coleg, Yr Heliwr, Y Parc, Rownd a Rownd, Tipyn o Stad a Lleifior, lle bu'n chwarae gwas y fferm, Maldwyn Vaughan.

Yn dilyn marwolaeth ei dad, trodd Alun ei gefn ar fyd actio ac ymgymryd ag awenau'r fferm deuluol ger Rhydymain, Dolgellau.

Yn Ionawr 2005 ymunodd â thîm cyflwyno Ffermio,

## **Bywyd personol**

Mae'n rhannu'i amser rhwng y fferm deuluol yn Rhydymain â'i gartref yn Nhalybont, Aberystwyth lle mae'n byw gyda'i bartner Catrin a'u merch Elan.

Yn Sioe Llanelwedd 2018 cafodd ei anrhydeddu gan Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) am ei gyfraniad i fyd amaeth.

Mae wedi siarad yn agored am ei frwydr ag iselder yn dilyn marwolaeth ei fam yn 2014.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/whatever-name-alun-knows-how-2228653
2. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/gwleidyddiaeth/525071-undeb-anrhydeddu-actor-ddaeth-adref-ffermio
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/s4c-presenter-opens-up-suicidal-13559798
Cân Cymru, 1975

Cynhaliwyd cystadleuaeth Cân i Gymru 1975 o dan yr enw '**Cân Cymru'**. Cyflwynwyd y rhaglen gan Hywel Gwynfryn, gyda Endaf Emlyn, Meinir Lloyd a Hefin Wyn yn feirniaid.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Gwyndaf Roberts gyda'r gân '**Caledfwlch**', a berfformiwyd ar y noson gan Brân. £100 a'r cyfle i gynreichioli Cymru yn yr Wyl Ban Geltaidd oedd y wobr.

Darlledwyd ar Dydd Gwener, Mai 16 1975 ar BBC One Wales.

## **Diarddel Hwylio Draw**

O ran pwyntiau cân Dewi 'Pws' Morris, **Hywlio Draw** ddaeth i'r brig yn y gystadleuaeth. Ond wedi recordio'r rhaglen daeth i'r amlwg mae cywaith oedd y gân, ac er mai enw Dewi Pws yn unig oedd ar y ffurflen gais roedd aelod o staff y BBC yn gysylltiedig â'r gân.

Gyda'r BBC yn cynhyrchu'r rhaglen roedd rheolau'r gystadleuaeth ar y pryd yn gwahardd i aelodau staff y BBC gystadlu. Cafodd y gân ei ddiarddel a rhoddwyd y brif wobr i Caledfwlch, oedd yn ail o ran pwyntiau.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02lbqcf/p02lbm6x
Gwydion Rhys

Actor a Cantor yw **Gwydion Rhys** sy'n adnabyddus am ymddangos mewn cyfresi megis Tir, 35 Diwrnod a Zanzibar.

## **Bywyd Cynnar**

Daw Gwydion o Glyunderwen yn sir Gaerfyrddin. Mae yn frawd i'r cantor Trystan Llyr Griffiths.

## **Bywyd personol**

Mae Gwydion yn byw yn y Fforest ger Pontarddulais gyda’i wraig, yr actor Lisa Marged, a’u dau fab, Walter a Wilbert.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm4761661/
2. ↑ https://golwg.360.cymru/cylchgrawn/2033996-steil-lisa-marged
Beryl Williams

Actores Gymreig oedd **Beryl Williams** (12 Rhagfyr 1937 – 18 Mehefin 2004) oedd yn adnabyddus am ei rhan mewn dramau megis Minafon, Nel a Jabas.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i ganed yn Nolgellau yn ferch i deiliwr alcoholig. Mynychodd Ysgol breswyl Dr. Williams i ferched wedi iddi dderbyn ysgoloriaeth.

Cymerodd ran mewn dramâu yn yr ysgol cyn mynd yn fyfyrwraig i Goleg Drama Rose Bruford yn Llundain. Tra yno, cyfarfu a Freddie Jones sef un o brif actorion y theatr yn Lloegr a datblygodd berthynas rhyngddynt. Serch hynny, ar ôl iddi orffen ei chwrs dychwelodd i Ddolgellau.

## **Gyrfa**

Bu'n aelod o Gwmni Theatr Cymru yn y 1970au gan berfformio mewn sawl cynhyrchiad.

Bu'n gweithio fel actores tan y 1990au gan berfformio mewn cynyrchiadau ar gyfer y BBC, Cwmni Theatr Cymru, ambell gynhyrchiad Saesneg a dramâu S4C yn y 1980au.

Roedd yn adnabyddus am chwarae y wraig tŷ Gwen Elis yn y gyfres ddrama Minafon.

Bu Williams yn gweithio gyda'r cynhyrchydd a'r cyfarwyddwr drama Wilbert Lloyd Roberts ar amryw o ddramâu arloesol gan gynnwys A Rhai yn Fugeiliaid gan Islwyn Ffowc Elis (1961) a'r Byd ar Betws, gyda David Lyn a Gaynor Morgan Rees.

Enillodd wobr BAFTA Cymru yn 1991 am y brif rhan yn nrama Meic Povey, Nel.

## **Marwolaeth**

Bu farw Beryl Williams yn 67 oed yn Ysbyty Dolgellau at Ddydd Gwener Mehefin 18 2004 wedi cyfnod hir o salwch.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=6
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_3830000/newsid\_3830700/3830733.stm
Enid a Lucy

Cyfres ddrama deledu yw ***Enid a Lucy*** a ysgrifennwyd gan Siwan Jones. Drama ddoniol a theimladwy am ddwy ffrind anghyffredin yw hon - Enid, cymydog parchus weddw ganol oed a Lucy, merch ifanc sydd am ddianc oddi wrth bartner treisgar.

## **Plot**

Mae trafferth yn dilyn Lucy lle bynnag mae’n mynd. Yn fam ifanc sy’n cael ei churo gan ei phartner Denfer, mae pob dydd yn sialens. Un diwrnod mae Lucy’n cael y cyfle i ddianc gyda’i babi ac mae’n gofyn am help ei chymydog-Enid yr athrawes biano barchus ac ysgrifennydd cydwybodol y capel lleol.

Wrth ei heglu hi o Dde Cymru fe ddaw pob math o anturiaethau i ran y ddwy ffrind. Ond beth sydd yn y bag mae Lucy’n cuddio yng nghefn car Enid? A pham mae Denfer, Sid a’r llofrudd o wlad Pwyl, Majewski mor awyddus i’w gael yn ôl?

Dwy fam o gefndiroedd economaidd, cymdeithasol a diwylliannol hollol wahanol. Un yn cynrychioli’r fam draddodiadol Gymreig a’r llall yn ymgorfforiad o’r fam fodern. Dwy fam ar daith emosiynol i ddarganfod pwrpas a gwerth i’w bywydau.Taith sy’n adlewyrchiad hefyd o hunaniaeth y Gymru gyfoes.

## **Cynhyrchiad**

Fe'i ddarlledwyd yn y slot ddrama arferol am 21:00 ar nos Sul ar S4C. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Boom Cymru.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Boom Cymru.

Comisiwynwyd ail gyfres ar ddiwedd 2020 i'w ffilmio yn 2021.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/adventure-lifetime-enid-lucys-journey-15930363
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/enid-a-lucy/
3. ↑ http://www.s4c.cymru/cy/amdanom-ni/page/31291/ffigurau-gwylio/
4. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/Comisiynau\_Rhagfyr\_2020\_.pdf
Barrug

Rhaglen deledu i blant yn dilyn anturiaethau dyn eria o'r enw Barrug a'i ffindiau Ffion a Tomos.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni teledu Apollo.

## **Darllediad**

Darlledwyd un cyfres 7 pennod yn 2004.

Rhyddahwyd DVD o'r gyfres gan gwmni Sain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.s4c.cymru/abouts4c/annualreport/acrobats/annual\_report2004.pdf
2. ↑ https://sainwales.com/store/dvd/sain-dvd-019
Caerdydd

Cyfres deledu a greir gan Fiction Factory ar gyfer S4C yw ***Caerdydd***.

Disgrifiwyd y gyfres gan Gomisiynydd Drama S4C, Angharad Jones fel "drama newydd am siaradwyr Cymraeg modern, dinesig sy'n byw mewn awyrgylch dwyieithog" sy'n adrodd hynt a helynt criw o bobl yn eu hugeiniau a'u tridegau.

## **Penodau**

### **Cyfres 1 (2006)**

Caerdydd yn yr unfed ganrif ar hugain. Hyderus, uchelgeisiol a chyffrous. Mae Ceri, Lea ac Elen yn byw mewn un fflat newydd sbon danlli ym mae Caerdydd, a Peter ac Emyr mewn un arall. Dyma’r genhedlaeth newydd o Gymry Cymraeg sy’ wedi symud i’r ddinas fawr ddu o gefn gwlad. Ymbalfalu, mentro a ffurfio eu rheolau ei hunain mae’r criw, mewn prifddinas sy’n tyfu’n gynt nag unrhyw un arall yn Ewrop.

## **Cynhyrchiad**

Comisiynwyd y gyfres gyntaf gan Angharad Jones fel rhan o ymgais ar ran y sianel i gyrraedd cynulleidfa iau.

Yn wreiddiol ysgrifennwyd y ddrama fel petai wedi ei leoli yn Nulyn ond cafodd y lleoliad ei newid wedi i'r gyfres gael ei gomisiynu gan S4C. Seiliwyd y sgriptiau ar gyfer y gyfres gyntaf ar y fersiwn yma o'r enw 'The Big Bow Bow' gan Trevor Colgan, Gerry Greg, Eoghan Harris, Tim Palmer a David Blake-Knox.

Wedi i'r gyfres ddod i ben aeth dau o'r cymeriadau, Emyr Tomos (Lee Haven Jones) a Sara Harris (Lauren Phillips) yn eu blaen i ymddangos yn y gyfres Gwaith/Cartref, dilynaint i gyfres Garedydd wedi'i leoli yn wreiddiol mewn ysgol yn y ddinas.

## **Darllediad**

Dechreuodd y drydedd gyfres ar y 30 Mawrth, 2008.

Cynhyrchwyd y bedwaredd gyfres yng Ngwanwyn 2008. Cafodd ei darlledu ar y 14 Mehefin, 2009

## **Derbyniad**

Bu beirniadaeth o'r gyfres am y canran o Saesneg oedd yn cael ei sgwennu, nid yn unig o ran cymeriadau di-gymraeg ond hefyd o ran y defnydd o eiriau Saesneg fel rhan o ddeialog Cymraeg.

Bu dadl ar ôl darlledu pennod yng nghyfres tri wrth iddi ddod i'r amlwg bod golygfa ryw wedi'i ffilmio ar leoliad yn doiledau yn y Senedd, adeilad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, ac nid mewn stiwdio deledu. Nid oedd swyddogion Comisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru a gymeradwyodd y ffilmio yn ymwybodol o natur yr olygfa. O ganlyniad, bu i S4C ymchwilio i'r mater.

Daeth ymchwiliad S4C i’r casgliad bod y cwmni cynhyrchu wedi dilyn y drefn cywir ac eu bod yn hyderus na chafodd personél y Senedd eu camarwain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/row-over-love-scene-filmed-2184608
2. ↑ https://web.archive.org/web/20080214232639/http://www.tinopolis.com/News/Archive/?pid=10&id=38&nid=63
3. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/7359846.stm
4. ↑ https://www.digitalspy.com/tv/a94441/welsh-drama-blasted-for-toilet-sex-scene/
5. ↑ https://www.theguardian.com/media/2008/apr/23/television.wales?gusrc=rss&feed=media
Caryl

Rhaglen adloniant yn serennu Caryl Parry Jones yn cynnwys perfformiadau cerddorol a sgetsys.

Darlledwyd dwy gyfres rhwng 2013 a 2014 a cafodd ei olynu gan Caryl a'r Lleill yn 2015.

## **Cast a Chymeriadau**

 Jo Jo
 Jules

## **Cynhyrchiad**

Datblygwyd y gyfres yn dilyn llwyddiant rhaglen arbennig ar S4C ar dydd gwyl Dewi 2012 Noson yng Nghwmni Caryl.

Ar gyfer y rhaglen honno datblygodd Caryl Parry Jones gymeriadau newydd ar gyfer cyfres sgetsys. Roedd rhain yn cynnwys Ffion Carlton Lewis merch ysgol a diddordeb dwys mewn lenyddiaeth Cymraeg, y chwaraewr rygbi Cameron Jenkins a Val a Jojo, cwpl priod ecsentrig sydd wedi symud i fyw i Gymru o Ganolbarth Lloegr.

Daeth y cymeriadau newydd yma yn sail i'r gyfres newydd wyth pennod.

Yn dilyn dwy gyfres ail-lansiwyd y rhaglen fel Caryl a'r Lleill.

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol o fis Ionawr 2013 ar S4C.

Ail-ddarlledwyd y gyfres yn mis Medi 2020.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02f7cp3
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/caryl-yn-dathlu-gwyl-dewi-2670974
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/caryl-parry-jones-provides-mix-2497583
Arachnid

Cyfres ddrama seicolegol a ffuglen wyddnol wedi'i leoli yn Sir Benfro. Darlledwyd y gyfres yn 2001.

## **Plot**

Mae'r ddrama yn troi amgylch tri chymeriad - Rhiannon (Grug Maria) y ficer lleol, Myrddin (Dewi Rhys Williams) sy'n rhedeg gwefan gylchgrawn Ar@chnid a dieithryn (Gwion Huw) sy'n cyrraedd pentref ffuglennol Llanddewi Nant Ddu yn y ffordd ryfeddaf.

Nid oes ganddo syniad pwy ydyw nac o ble mae'n dod.

Ond nid dyna'r unig ddirgelwch sy'n wynebu'r bobl leol i'r rhanbarth. Mae bywyd iddyn nhw ar fin cymryd tro arswydus a rhyfedd - mae babanod yn dechrau cael eu dwyn o’u cotiau, mae mynychwr brwd yn cael ei blagio’n sydyn gan ragymadroddion erchyll, ac mae cornel o Ddyfed yn cael ei ostwng yn llwyr gan yr awdurdodau.

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifennwyd y gyfres gan Geraint Jones.

Ffilmiwyd golygfeydd ar gyfer y gyfres o amgylch Casnewydd, Sir Benfro, Mynyddoedd y Preseli, y Bont-faen, Llantwit Major a'r Fenni.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/Adroddiad\_Blynyddol\_2001.pdf
2. ↑ https://www.digitalspy.com/tv/a1585/welsh-x-files-from-s4c/
3. ↑ https://digiguide.tv/programme/Science-Fiction-Series/Arachnid/59468/
Catrin Stewart

Actores o Gymraes yw **Catrin Stewart** sy'n adnabyddus am ei rhan mewn dramau megis Bang,

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd yng Nghaerdydd ac aeth i Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr. Ei thad yw'r newyddiadurwr a darlithiwr James Stewart.

Yn ferch ifanc bu'n cystadlu gyda'r ysgol yn Eisteddfodau. Yn 16 oed, ymunodd a Theatr Cenedlaethol Ieuenctid Cymru ac ar ôl mwynhau'r profiad aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. Ymddangosodd mewn dwy ran fach ar deledu cyn cael hyfforddiant proffesiynol.

## **Gyrfa**

Mae hi'n fwyaf adnabyddus am bortreadu Emma yn y gyfres drama gomedi *Stella* ar Sky1 a Jenny Fflint yn *Doctor Who*.

Cafodd ei pherfformiad theatrig fel Juliet yng nghynyrchiad Headlong o Romeo a Juliet ei ganmol gan *The Observer* fel "un o'r rhai mwyaf hudolus a theimladwy rwyf wedi gweld."

Enillodd wobr Perfformiad Gorau mewn Ffilm Nodwedd Brydeinig am ei rhan yn ffilm Y Llyfrgell yng Ngŵyl Ffilmiau Rhyngwladol Caeredin yn Mehefin 2016.

Yn 2017 serennodd yn y gyfres drosedd Bang ar S4C. Dychwelodd at y rhan ar gyfer yr ail gyfres yn 2020.

## **Gwobrau**

 Gŵyl Ffilmiau Rhyngwladol Oldenburg | 2016

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.llyfrgell.cymru/gwybodaeth-i/y-wasg-ar-cyfryngau/datganiadaur-wasg/datganiadaur-wasg-2015/ffilmio-i-gychwyn-ar-nofel-boblogaidd-yn-llyfrgell-genedlaethol-cymru/
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/library-beat-thriller-check-out-12952065
Calon Gaeth

Ffilm drama gyfnod yn seiliedig ar y nofel 'A Small Country' gan Siân James yn olrhain hanes pedwair gwraig yng Ngorllewin Cymru ar droad y Rhyfel Byd Cyntaf.

Darlledwyd y ffilm ar S4C fel drama pedwar pennod yn 2007.

## **Plot**

Gwanwyn 1914. Mae Tom Evans yn gwahodd ei gyd-fyfyriwr o Rydychen Edward ar wyliau i fferm ei rieni yng Nghymru. Ond mae ei dad Josi wedi gadael ei wraig Rachel ar gyfer athrawes lleol, Miriam sy'n feichiog gyda'i blentyn. Mae ei ferch Catrin yn teimlo'n gythryblus am y brad. Pan ddaw o hyd i'w hangerdd ei hun dros Edward, mae emosiynau'r teulu yn cael eu datgelu ac mae pob un yn chwilio am ffordd i ddatgloi calon gaeth.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y cynhyrchiad ar leoliad yng Nghaerdydd, Aberhonddu a Sir Benfro.

## **Darllediad**

Cafodd y ffilm ei ddarlledu am y tro cyntaf ar S4C fel cyfres pedwad pennod o Ionawr y 7ed 2007.

Cafodd y ffilm ei arddangos yn ei ffufr gwreiddiol fel rhan o Wyl Ffilmiau Caerdydd.

Cafwyd rhaglen ychwanegol Calon Gaeth - Tu ôl i'r Llenni ei ddarlledu yn cynnig mewnwelediad i'r broses o ail-greu'r 1910au a ffilmio'r ddrama gyfnod hon.

## **Gwobrau**

 Ffilm Orau
 Colur Gorau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8cbc82cc
2. ↑ https://filmhubwales.org/en/films/calon-gaeth/
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=calon+gaeth
Emily Tucker

Actor o Gymraes yw **Emily Tucker** sy'n fwyaf adnabyddus am bortreadu Sioned Rees yn yr opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Daw Emily o Bontarddulais, ger Abertawe a mynychodd Ysgol Gyfun Gwyr.

Mynychodd Ysgol Berfformio Mark Jermin o'r adeg roedd yn wyth oed yn Saron ger Rhydaman.

## **Gyrfa**

Mae wedi ymddangos ar gyfresi megis Y Pris, Belonging a High Hopes.

Yn 2008, cyrhaeddodd y pum actores olaf i chwarae rhan Tiara yn y drydedd ffilm *High School Musical 3*.

Ymunodd a gast Pobol y Cwm yn 2008 yn ran Sioned Rees, y trydedd actores i boretreadu'r cymeriad. Mae'r cymeriad wedi bod yn ganolog i sawl stori fawr gan gynnwys stori fawr am drais yn y cartref ble roedd Sioned yn camdrin ei gwr, Ed.

Mae Tucker hefyd yn gweithio fel hyfforddwraig personol.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/11\_november/17/pobol.shtml
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/55347425
Dafydd Dafis

Actor a cherddor oedd **Dafydd Dafis** (1 Medi 1958 – 3 Ebrill 2017).

## **Bywyd Cynnar**

Magwyd **Dafydd Tomos Davies** yn Rhosllannerchrugog ger Wrecsam ac roedd ganddo frawd hyn Ifan a brawd iau William Rhys. Ei dad oedd John Tudor Davies MBE, cyn arweinydd Côr Meibion Rhosllannerchrugog, a fu farw yn 2015.

Aeth i Ysgol Morgan Llwyd lle gymerodd ran mewn sawl opera roc. Yn ei arddegau fe'i hysbrydolwyd wrth glywed cerddoriaeth jazz Miles Davis ac fe ddysgodd chwarae'r sacsoffon fel oedolyn. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd ac yna gweithiodd gyda Cwmni Theatr Cymru.

## **Gyrfa**

Bu'n chwarae gyda nifer o fandiau Cymreig yn cynnwys band Steve Eaves.

Perfformiodd sawl gwaith ar Cân i Gymru ac un o'i ganeuon mwyaf adnabyddus oedd "Tŷ Coz", a gyfansoddwyd gan Iwan Llwyd ac Elwyn Williams ar gyfer y gystadleuaeth yn 1987.[4]

Cyhoeddwyd tri albwm ar label Sain yn cynnwys albwm unigol *Ac Adre' Mor Bell Ag Erioed* yn 1995. Cydweithiodd gyda Pwyll ap Siôn ar yr albwm *Ôl y Fflam* (Sain, 2006).

Roedd wedi actio yn y cyfresi Paradwys Ffŵl, Rownd a Rownd, Tipyn o Stad, Porth Penwaig, Pen Talar ac Yr Heliwr ymhlith eraill. Defnyddiodd yr enw Tom Richmond ar gyfer ei waith actio am gyfnod oherwydd bod aelod arall o Equity gyda'r un enw.

## **Marwolaeth**

Fe'i canfuwyd yn farw ym Mhorthaethwy ar 3 Ebrill 2017. Yn ddiweddarach yn y flwyddyn hono bu rhaglen arbenig o'r Byd ar Bedwar ble bu brawd Dafydd, Rhys Davies yn siarad am frwydr ei brawd ag iselder.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://golwg360.cymru/newyddion/cymru/259470-yr-actor-ar-cerddor-dafydd-dafis-wedi-marw
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/39489889
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/The+love+that+gave+me+sax+appeal+and+all+that+jazz%3B+Dafydd+Dafis...-a0149683915
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/tributes-dafydd-dafis-after-actor-12844334
5. ↑ https://sainwales.com/store/sain/sain-scd-2107
6. ↑ https://sainwales.com/store/sain/sain-scd-2141
7. ↑ https://sainwales.com/store/sain/sain-scd-2514
8. ↑ https://ecorwyddfa.co.uk/downloads/papurau/2001/283\_11\_2001.pdf
9. ↑ https://y-cyfryngau-cymraeg.fandom.com/cy/wiki/Dafydd\_Dafis
Eddie Ladd

Cyflwynydd, perfformwraig a dawnswraig yw **Eddie Ladd**.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Eddie Ladd ar yr 18eg o Ebrill 1964. Ei enw bedydd yw Gwenith Owen.

Fe'i magwyd ar fferm ger Aberteifi, Gorllewin Cymru. Astudiodd Ddrama a Cherddoriaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a graddiodd yn 1985.

Ladd oedd cyfenw ei mam cyn priodi a phan ymunodd a'r undeb actio, Equity, fe gofrestrodd yr enw Eddie Ladd am ei fod yn swnio yn "snappy".

## **Gyrfa**

Rhwng 1989 a 1991 roedd yn gyflwynydd "dadleuol" y sioe gerddoriaeth Gymraeg Fideo 9 ar S4C. Mae hefyd wedi cyflwyno rhaglen *The Slate* (yn Saesneg) ar BBC2.

Roedd Ladd yn aelod o'r cwmni perfformio anarchaidd, Brith Gof, am ddeng mlynedd. Teithiodd gyda nhw yn rhyngwladol ar draws Ewrop a De America.

Mae wedi creu ei sioeau a phrosiectau ei hun ers y 1990au. Enillodd ei sioe unigol Club Luz, wobr yng Ngŵyl Caeredin 2003. Yn 2005 fe'i dewiswyd gan y British Council i gynrychioli'r gorau o theatr Gymreig yng Ngŵyl Caeredin, ynghyd â No Fit State Circus a Volcano Theatre.

Yn 2009 creodd Ladd Ras Goffa Bobby Sands, ddarn theatrig 50 munud o hyd am y streiciwr newyn Bobby Sands. Llwyfannwyd y perfformiad ar beiriant rhedeg anferth ac fe deithiwyd o gwmpas Cymru. Fe'i perfformiwyd tu allan i Gymru ac fe adolygwyd ei ymddangosiad yn 'The Place', Llundain gan bapur newydd *The Independent*.

Mae hi wedi creu dau sioe ar gyfer Theatr Genedlaethol Cymru sef Dawns Ysbrydion a Fy Ynys Las.

## **Gwobrau**

 Total Theatr Gwyl Caeredin
 Wales Thatre Awards

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://eddieladd.com/
2. ↑ https://twitter.com/GwenithOwen/status/1251530329896124416
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Avant-garde+Eddie+is+one+of+the+Ladds%3B+Gareth+Bicknell+gets+to+grips...-a0108241887
4. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/1419280.stm
5. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/flying-arts-flag-wales-2388969
6. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/keep-on-running-2073770
7. ↑ https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/reviews/the-bobby-sands-memorial-race-the-place-london-1942832.html
Aled Samuel

Cyflwynydd a colofnydd yw **Aled Samuel** sy'n adnabyddus am gyflwyno rhaglenni megis 04 Wal, Y Tŷ Cymreig a Dan Do.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Aled yng Nghwmafan cyn symud i Fethesda pan yn wyth oed.

Gadawodd i astudio mewn cwrs sylfaen celf yng Nghaer a wedi'r coleg mewn celf bu'n gweithio fel dylunydd i'r Urdd yn Aberystwyth am gyfnod.

## **Gyrfa**

Wedi'r coleg ymunodd a'r Trwynau Coch a mynd i drafeilio America gyda'r grwp. Fel rhan o un o fandiau pync mwyaf llwyddiannus Cymru ’, cafodd ei hun yn cael ei gyfweld yn rheolaidd gan Radio Cymru. Yn ddarlledwr naturiol, cafodd swydd yn y pen draw ar ôl dychwelyd.

Aeth yn ei flaen i gyflwyno nifer o raglenni cerddoriaeth ar BBC Radio Cymru a Radio Wales yn yr 1980au

Mae wedi cyflwyno ar nifer o ragleni S4C gan gynnwys y raglen gwis Sgrin Ti Syniad? a'r rhaglen gylchgrawn Stori Fawr.

Yn 2001 roedd yn un o'r barnwyr ar y rhaglen dalent Ar y Bocs ynghyd a Margaret Williams.

Ers 2001 mae wedi ymddangos yn rheolaidd fel cyflwynydd ar raglenni pensaernïol y sianel, yn edrych o amgylch dai Cymru ar raglenni meigs 04 Wal, Y Tŷ Cymreig a Cartrefi Cefn Gwlad Cymru.

Rhwng 2014 a 2016 bu'n cyflwyno Sam ar y Sgrin, rhaglen gomedi yn taro golwg dychanol ar deledu'r wythnos.

Ers 2020 mae wedi bod yn sgriptio a trosleisio y rhaglen gerdded Am Dro!.

Mae ganddo golofn rheolaidd yng ngylchgrawn Golwg.

## **Bywyd personol**

Mae Aled yn briod a'r actor Rhian Morgan ac mae ganddynt ddau fab. Maen't yn byw yn Llandeilo.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/41567261
2. ↑ https://learnwelsh.cymru/news/ask-aled-sam/
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/whats-on-news/pennys-people-aled-samuels-reveals-9216743
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51404887
Cynefin

Rhaglen ffeithiol yn cael ei gyflwyno gan Heledd Cynwal, Iestyn Jones a Siôn Tomos Owen sy'n mynd ar drywydd rhai o straeon difyr a chudd gwahanol rannau o Gymru.

## **Fformat**

Bob wythnos bydd y cyflwynydd, Heledd Cynwal, yn cael cwmni cymeriadau lleol fydd yn ei harwain drwy gilfachau cudd yr ardal tra bydd yr archeolegydd Iestyn Jones yn mynd ar drywydd yr hanes sydd wedi helpu diffinio'r ardal dan sylw. Bydd Sion Tomos Owen yn ymuno a'r tim i ymchwilio i'r chwedlau lleol a'r straeon gwerin sydd yn gymaint rhan o gymunedau Cymru.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05rzm5r
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Golwg+newydd-a0521571843
Gwyn Elfyn

Actor a Gweinidog yw **Gwyn Elfyn**, sydd fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Denzil Rees ar opera sebon Pobol y Cwm rhwng 1984 a 2012.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Gwyn Elfyn Lloyd Jones yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor yn fab i'r Parchedig Tudor Lloyd Jones a Deilwen Medi Jones. Magwyd yn Deiniolen lle roedd ei dad yn weinidog ar gapel Ebeneser. Symudodd y teulu i Garno yn 1963, lle ganwyd Bethan, chwaer i Gwyn, yn Medi 1964. Yn Nhachwedd 1964 symudodd y teulu eto i Borthmadog. Yn Hydref 1968 symudodd y teulu i Drefach ger Caerfyrddin a fe arhosodd yn yr ardal ers hynny. Yn fab i weinidog roedd yn cael ei adnabod fel Gwyn y Mans yng Nghwm Gwendraeth.

Aeth i Ysgol Gynradd Drefach ac Ysgol Ramadeg y Gwendraeth cyn astudio drama ym Mhrifysgol Aberystwyth.

## **Gyrfa**

Ar ôl graddio, cafodd ei swydd actio cyntaf gyda Cwmni Theatr Crwban.

Yn 1984, daeth cynhyrchydd Pobol y Cwm ar y pryd, Myrfyn Owen, i'w weld yn perfformio gyda'r cwmni ac fe gynigwyd rhan yn yr opera sebon iddo. Aeth ei gymeriad Denzil Rees ymlaen i ymddangos yn y gyfres am 28 o flynyddoedd.

Yn yr 80au ymddangosodd hefyd mewn cyfresi comedi megis Pedar ar Bedwar, Tebyg at ei Debyg a Ma' Ifan 'Ma.

Yn dilyn ei gyfnod ar Pobol y Cwm ymddangosodd mewn rhannau bach mewn rhaglenni megis Dim Byd, Y Gwyll a Pethau Bychain,

Yn 2016 cafodd ei sefydlu fel gweinidog eglwys Bethesda, Y Tymbl.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod a Caroline a mae ganddynt ddau fab, Rhodri a Rhys.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-16418404
2. ↑ Elfyn, Gwyn (Hydref 2012). *Gwyn y Mans: Hunangofiant Gwyn Elfyn*. Y Lolfa. ISBN 9781847715128
3. ↑ https://journals.library.wales/view/1183036/1185212/11#?xywh=-107%2C0%2C3735%2C4560
Byw Yn Rhydd

Ffilm Gymraeg yw **Byw yn Rhydd** a ryddhawyd yn 1984.

Mae'r ddrama yn seiliedig ar y nofel "Jones" gan Emyr Humphreys,

## **Plot**

Mae Goronwy Herbert Hughes yn wynebu ymddeol cynnar. Mae'n ystyried ei sefyllfa. Pam ei fod yn ddibriod, heb deulu, heb ffrindiau? Pam ei fod ar ei ben ei hun mewn fflat wedi'i lenwi â gweithiau celf a gasglwyd dros oes?

Ceisiau cael yr atebion drwy ail-greu'r gadwyn o ddigwyddiadau sydd wedi arwain at yr unigedd hwn, i olrhain ei siwrne o unig fab fferm ar ochr bryn yng Ngogledd Cymru, tuag at lwyddiant academaidd a bywyd fel rhan o isddiwylliant Bohemaidd Llundain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21823517690002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Byw%20yn%20Rhydd&offset=0
Gwen Ellis

Actores o Gymraes sydd hefyd yn gweitiho fel cownselydd ar gyfer elusen Relate.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd yn Gaernarfon nes ei bod yn wyth oed cyn symyd i Abergwaun wedi i'w thad gael ei benodi yn ddiprwy yn yr ysgol.

Magodd ei diddordeb yn yr ysgol uwchradd ac aeth yn ei blaen i astudio Drama yn ngholeg Bryste. Wedi graddio aeth yn ei blaen i hyfforddi fel athrawes.

## **Gyrfa**

Ymunodd a Cwmni Theatr Cymru yn 1979 a'i cynhyrchiad cyntaf a'r cmwni oedd y pantomeim Wystr yn y Clystr.

Dilynwyd y cynhyrchiad hynny gyda sawl perfformiad arall mewn drmau megis Oedipws Frenin.

Roedd Gwen yn un o sefydlwyr cwmni Hwyl y Fflag.

EI ffilm cyntaf oedd Macsen ac aeth yn ei blaen i serennu mewn nifer o ddramau Cymraeg megis Coleg, Hedd Wyn ac Oed yr Addewid.

## **Bywyd personol**

Mae Gwen yn briod a'r actor Wyn Bowen Harries ac mae un mab, Rhys ganddynt. Maen't yn byw ym Methesda.

Mae Gwen wedi goresgyn o gancr y croen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/b07gs2g3
Cân i Gymru

Rhaglen deledu a chystadleuaeth cân yw ***Cân i Gymru*** a chaiff ei darlledu gan S4C o gwmpas Dydd Gŵyl Dewi.

Mae'r cyfansoddwr buddugol yn ennill swm o arian a chael y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Wyl Ban Geltaidd.

## **Fformat**

Mae fformat y gystadleuaeth wedi newid sawl gwaith tros y blynyddoedd ond yn y fersiwn cyfredol mae panel o gerddorion adnabyddus o Gymru yn dewis wyth o ganeuon i gael eu perfformio ar noson y darllediad.

Mae'r rhaglen yn cael ei ddarlledu'n fyw a cyn bob perfformiad ceir fideo yn cyflwyno cyfansoddwr y gân olynol.

Wedi i'r wyth gân gael eu perfformio mae'r llinellau ffôn yn agor i'r cyhoedd gael pleidleisio am eu ffefryn. Yn ystod yr hanner awr pan mae'r llinellau ffôn ar agor ceir perfformiadau cerddorol gan artistiaid gwadd.

Wedi i'r llinellau gau mae'r cyflwynwr yn cyhoeddi pa dair cân sy'n ennill gwobr ariannol a'r gân fuddugol fydd yn mynd ymlaen i gystadlu yn Celtavision, a gynhelir yn Iwerddon fel rhan o'r Wyl Ban Geltaidd.

## **Hanes**

Cyflwynwyd Cân i Gymru o dan yr enw 'Cân Disc a Dawn' am y tro cyntaf ym 1969. Ar y pryd roedd Meredydd Evans, pennaeth adloniant ysgafn BBC Cymru yn gobeithio byddai'r gân fuddugol yn gallu cystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision, er y penderfynodd y BBC yn Llundain yn y diwedd mai dim ond un cân o wledydd Prydain fyddai'n cystadlu.

Darlledwyd wyth rhaglen yn y gyfres i ddewis Cân i Gymru gyda saith cân ymhob un, yn cael eu perfformio gan gantorion adnabyddus y cyfnod. Roedd y cyhoedd yn pleidleisio drwy ddanfon llythyrau i fewn ac roedd y gân gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau yn mynd ymlaen i'r rownd derfynol.

Darlledwyd y rhaglen olaf ar 5 Mehefin 1969 drwy wledydd Prydain dan y teitl *Song for Wales* ac fe'i gyflwynwyd gan Ronnie Williams yn Gymraeg a Saesneg. Roedd panel wedyn yn dewis y gân fuddugol ar y noson. Roedd y rhaglen hefyd yn rhan o ddarpariaeth y BBC ar gyfer arwisgiad Tywysog Siarl a fyddai'n digwydd ar 1 Gorffennaf 1969.

Yn dilyn sefydlu yr Ŵyl Ban Geltaidd yn Iwerddon ddechrau'r 70au dechreuodd Pwyllgor Cymru yr Ŵyl y gystadleuaeth 'Cân i Gymru' unwaith eto er mwyn dewis cân i gynrychioli Cymru yn y gystadleuaeth Celtavision. Doedd yna ddim cystadleuaeth Cân i Gymru yn 1973. I ddechrau doedd gan y cyfryngau yng Nghymru ddim llawer o ddiddordeb yn y gystadleuaeth.

Doedd Cân i Gymru ddim yn cael ei darlledu yn fyw ar y teledu, a phanel oedd yn pleidleisio i ddewis enillwyr. Er enghraifft cynhaliwyd cystadleuaeth 1980 ym Mar Cefn yr Angel yn Aberystwyth ac fe'i darlledwyd ar Radio Cymru.

Erbyn 1982 roedd y gystadleuaeth nôl ar y teledu ond panel oedd yn dal i ddewis yr enillydd.

Erbyn y 90au caiff y gân fuddugol ei dewis drwy bleidlais lle mae aelodau'r cyhoedd yn ffonio am eu hoff gân.

Yn 2019 roedd y wobr yn £5,000 gyda £2,000 am yr ail safle a £1,000 am y trydydd safle. Bydd yr enillydd yn cael y cyfle i fynd ymlaen i gystadlu yn *Celtavision*, a gynhelir yn Iwerddon fel rhan o'r Ŵyl Ban Geltaidd.

Yn wahanol i'r mwyafrif o gystadlaethau canu yn Ewrop, pwysleisir cyfansoddwr y gân yn hytrach na'r perfformiwr.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.avantimedia.tv/en/work/can-i-gymru/
Gwyneth Glyn

Bardd, llenor a cherddor Cymreig ydy **Gwyneth Glyn Evans.**

## **Bywyd cynnar**

Fe'i ganed yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor ar y 14eg o Ragfyr 1979 a magwyd yn Llanarmon, Eifionydd.

Aeth i'r ysgol yn Ysgol Gynradd Nefyn, Ysgol Glan y Môr, Pwllheli a Choleg Meirion-Dwyfor, Pwllheli, cyn mynd ymlaen i ennill gradd dosbarth cyntaf mewn Athroniaeth a Diwinyddiaeth o Goleg Yr Iesu, Rhydychen.

## **Gyrfa**

Pan yn yr ysgol bu'n actio yng nghyfresi Rownd a Rownd a Pengelli.

Yn 1998 enillodd y goron yn Eiteddfod Fenedlaethol yr Urdd, Llŷn ac Eifionydd

Ymunodd â'r band Coca Rosa and the Dirty Cousins cyn rhyddhau ei halbym gyntaf, Wyneb dros dro, ar label Slacyr yn 2005.

Rhyddhawyd Tonau, ei hail albym, gan ei label hi ei hun, Recordiau Gwinllan yn 2007.

Ei thrydydd albym ydy Cainc, a ryddhawyd ar y cyntaf o Fehefin, 2011, hefyd ar label Gwinllan. Yn ogystal, mae hi wedi rhyddhau sengl ar y cyd gyda Cowbois Rhos Botwnnog, Paid â Deud.

Yn 2012 cychwynodd prosiect gyda'r canwr Tauseef Akhtar o Mumbai o'r enw Ghazalaw. Roedd y prosiect yn ddathliad o’r berthynas rhwng canu Ghazal Indiaidd a’r traddodiad gwerin Cymreig. Rhyddhawyd albym o dan yr enw yn 2015.

Rhyddhawyd pedwerydd albym el artist unigol yn 2017, Tro ar label Bendigedig.

Hi oedd Bardd Plant Cymru rhwng 2006–2007.

Mae hi hefyd yn ysgrifennu sgriptiau ar gyfer rhaglenni teledu. Mae hi wedi ysgrifennu ar gyfer Rownd a Rownd, cyfres y bu'n actio ynddi pan yn iau, a hefyd mae wedi bod yn ysgrifennu sgriptiau Pobol y Cwm.

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod a'r actor Dafydd Emyr. Mae ganddunt un mab gyda'i gilydd Maelgwn Brân.

Mae eerbyn hyn mewn perthynas â'r bardd Twm Morys.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05qnhv1
2. ↑ http://www.cerddcymru.co.uk/music-in-wales/artists/world-music-artists-in-wales/gwyneth-glyn
3. ↑ http://www.ghazalaw.com/cy/about/
4. ↑ https://www.mwldan.co.uk/whatson/touring/gwyneth-glyn-tro#.YBAjvnf7TmE
5. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780862436933&tsid=4
6. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=8888046992&tsid=6
7. ↑ https://www.ylolfa.com/search/gwyneth%20glyn
8. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780860742449&tsid=8
9. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781843238034&tsid=6
10. ↑ http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781848516335&tsid=6
Dillwyn Owen

Actor o Gymro oedd **Dillwyn Owen** (1922-1999) oedd yn fwyaf adnabyddus am boretradu cymeriad Jacob Ellis yn yr opera sebon Pobol y Cwm ac am ymddangos mewn dramau megis Grand Slam a Tresarn

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Dillwyn Owen ym Mangor, Gwynedd ar y 9fed o Fedi 1922.

## **Gyrfa**

Ymddangosodd mewn nifer o ddramau ar gyfer y BBC yn y Saesneeg a'r Gymraeg gan gynnwys Brad, Y Stafell Ddirgel a Tresarn.

Yn 1974 roedd yn un o gast gwreiddiol yr opera sebon newydd Pobol y Cwm. Bu i'w gymeriad Jacob Ellis ymddangos yn y gyfres hyd at 1992.

Yn 1978 portreadodd ran y meddwyn Will Posh yn y ffilm Grand Slam.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn Glamorgan ar y 30eg o Ionawr 1999.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0654121/bio
2. ↑ https://www.google.co.uk/books/edition/Broadcasters\_of\_BBC\_Wales/R0xxDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=dillwyn+owen+pobol+y+cwm&pg=PT140&printsec=frontcover
3. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Grand\_Slam
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/b00b9zcp
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Going+the+whole+mog.-a0171529863