Język noteroncki

**Język noteroncki**, zwany także **lemetyńskim** — język używany w centralnej i wschodniej Antarii (w miastach noteronckich) oraz w Pensudawii.

Określenie *język noteroncki* jest dosyć nieprecyzyjne. Odnosić się ono może zarówno do używanego w pierwszych wiekach n.e. języka zwanego czasem **staronoteronckim**, będącym niegdyś lingua franca we wschodniej części Morza Liliowego, jak i wywodzących się od niego, bliskich sobie języków nowo- (lub średnio-) -noteronckiego oraz pensudawskiego (uważanych przez niektórych za dialekty jednego języka, zwanego - o zgrozo - również noteronckim).
Artykuł opisuje głównie język staronoteroncki, który mimo ewolucji w nowe języki jest ciągle używany jako język wernakularny i naukowy w wielu regionach Esedii i Antarii.

Pewnie i tak ta starożytna wersja języka skończy z nazwą lemetyński (od jednego z głównych miast noteronckich, Leminny).

Strona jest w chuj rozkopana i tak se będzie wisieć.

## Fonologia

Staronoteroncki:

 Średnie
 Otwarta

Do tego występują dyftongi:
ai, ia, ɛi, iɛ, oi, io, ui, iu, oɛ, ɛo, ɛu, ou, au.

Zabronione dyftongi:
ua, uo, uɛ

Ze staronoteronckiego wyewoluowały dwa duże systemy: południowy - *antarski* lub *noteroncki*, oraz drugi - północny, znany także jako *pensudawski*.

Jedną z głównych cech rozróżniających te grupy jest odmienny przebieg przesuwki spógłoskowej dla zwartych bezdźwięcznych:

Noteroncki:

pʰ, tʰ, kʰ -> f, s, x

p, t, k -> zwykle bez zmian, mutacje w niektórych pozycjach

Pensudawski:

pʰ, tʰ, kʰ -> p, t, k

p, t, k -> f, s, x

Warto zastrzec, że mogę wypierdolić te przemiany w kosmos, jeśli uznam, że jednak są ble. Mogę też uznać, że jest więcej albo mniej dyftongów, inne samogłoski, dziwniejsze spółgłoski albo że Noterontczycy komunikują się, rzucając w siebie cegłami.

### Transkrypcja

Noteroncki zapisywany jest alfabetem greckim. Litery alfabetu łacińskiego/IPA odpowiadają następującym literom alfabetu greckiego:

**Samogłoski:**

a - Αα

e - Εε

i - Ιι

o - Οο

u - Υυ

**Spółgłoski:**

m - Μμ

n - Νν

p - Ππ

ph/pʰ - Φφ

b - Ββ

t - Ττ

th/tʰ - Θθ

d - Δδ

k - Κκ

kh/kʰ - Χχ

g - Γγ

v - Ύύ

s - Σσς

r - Ρρ

j - Ιι

l - Λλ

H jest zaznaczane na samogłoskach akutem lub grawisem. Przykładowo, jeżeli *h* poprzedza samogłoskę *α*, to zapisywana jest ona *ὰ*; gdy *h* następuje po *α*, to zapis ma postać *ά*.

## Gramatyka

### Rzeczowniki

Rzeczowniki odmieniają się przez liczby - pojedynczą i mnogą, przypadki (jest ich cztery), rodzaje (istnieją dwa) i określoność.

Formalnie istnieją dwa rodzaje gramatyczne, ale związanych z nimi wzorców deklinacji jest cztery. Rodzaje męski i żeński mogą być albo żywotne, albo nie. Do tej pierwszej kategorii wpadną ludzie, zwierzęta czy inne istoty o znanej płci, z kolei do drugiej cała reszta (kamienie, kwiotki, chmurki i inne mikroprocesory).

Przypadki są cztery - mianownik, biernik, celownik i dopełniacz. Wzorzec odmiany:

W przypadku, gdy dodanie końcówki zaowocuje znalezieniem się obok siebie dwóch *ο*, zapisywane są one jako *ου*.

Skrót *indef.* oznacza rzeczownik nieokreślony, zaś *def.* - określony. Przykładowo, -a jest końcówką biernika liczby pojedynczej rodzaju męskiego. Słowo *elapho* oznaczające chłopca w bierniku będzie mogło przybrać jedną z dwóch form:

* *elaphoa* - chłopiec-ACC.-INDEF. - (widzę) jakiegoś chłopca
* *elapha* - chłopiec-ACC.-DEF. - (widzę) tego chłopca

Najczęstsza jest pierwsza z form.

### Czasownik

Wszystkie bezokoliczniki jak dotychczas kończą się na -a.

Czasowniki odmieniają się ze względu na rodzaje, żywotność (analogicznie do rzeczowników), czasy, aspekty, tryby i strony. Brak odmiany przez liczby.

Weźmy czasownik *ὲλα* - widzieć. Przykładowy wzorzec odmiany (tj. czas teraźniejszy, tryb oznajmujący, strona czynna) wygląda następująco:

*Krótkie* formy, redukujące samogłoski w wygłosie lemmy, to formy perfect, z kolei *długie*, które tego nie robią, dają imperfect.

#### Czasy i aspekty

Czasy są trzy - przeszły, teraźniejszy i przyszły, każdy mający dwa aspekty, imperfect i perfect. Czasy markowane są poprzez interfiksy: *-κ-* dla czasu przeszłego *-π-* dla przyszłego. Umieszczane są one przed końcówkami gramatycznymi dającym odmianę przez osoby, np. *ὲλακις* (pol. *widywałem*) a *ὲλαις* (pol. *widuję*).

Skorzystajmy jeszcze raz z tabelki w sekcji powyżej i popatrzmy na koniugację dla czasu przeszłego:

Odmiana dla czasu przyszłego wygląda identycznie, tylko że zamiast *-κ-* jest *-π-*.

Ważna sprawa - w czasownikach istnieją samogłoski tematyczne, *a* oraz *e*, nadające rodzaj odpowiednio męski lub żeński. Widać je było już w odmianie w czasie teraźniejszym (por. *ὲλια* i *ὲλιε*), ale teraz bardziej rzucają się w oczy - bo nieco psują odmianę (przede wszystkim tyczy się to czasowników w odmianie żeńskiej/żeńskoosobowej).

Zerknijmy na przykład na *ὲλακεις* (pol. *widywałam*), czyli przeszłą niedokonaną formę czasownika *ὲλα* dla żeńskiej 1. osoby. Wszystko jest w porządku - do rdzenia *ὲλα* doklejamy *κ* i końcówkę *εις*, znaną już z odmiany dla czasu teraźniejszego. Forma perfect za to ma postać *ὲλ**ε**κις* (pol. *widziałam*). *Ε* zastąpiło *α*, by zaznaczyć żeńską odmianę. Nie było miejsca w wygłosie (jest samo -*κις*, dyftong jest niedozwolony), więc zostało przerzucenie samogłoski tematycznej *ε* sylabę wstecz, gdzie zastąpiła głoskę stojącą tam wcześniej. Wszystkie miejsca z analogiczną alternacją zaznaczono w tabeli pogrubieniem.

Nad oznaczeniami *imperf.* i *perf.* ogólna postać odmiany (i dla cz. przeszłego, i dla przyszłego): **V** oznacza samogłoskę tematyczną (V1 i V2 tyczą się wariacji w nieżywotnej 3. os.), **C** spółgłoskę *-κ-* lub *-π-* (wiadomo, do czego to). Głoski wstawiane opcjonalnie (najczęściej w zależności od tego, czy czasownik jest dokonany czy nie) podano w nawiasach okrągłych **()**, głoski zastępujące inne głoski - w nawiasach kwadratowych **[]**.

#### Strona bierna

Tworzona przez marker *-λ-*, stawiany przed marker czasu, np. *κιτα* - jeść, *κιτακεα* - jadało, jadło (jakąś chwilę), *κιταλακεα* - *był jadany*, *był jedzony* (przez pewien czas).

Inny przykład: *ὲλακαις* - *widywałem, widziałem* (przez pewien czas) i *ὲλ**λ**ακαις* - byłem widywany, byłem widziany (znowu - przez jakiś czas). *Ὲλαλακαις* skraca się do *ὲλλακαις*, gdyż ponieważ.

#### Tryby

Tryby są cztery:

* oznajmujący (-Ø-, brak afiksu, domyślny)
* przypuszczający (-τ-)
* negujący (-μι- lub -νι-)
* pytający (-´-)

dopisać. w sensie, dodać przykłady z tabelkami. Jeden przykład jest na końcu sekcji z przymiotnikami, jakby co.

#### Czasowniki łączone

Nie mam pojęcia, czy to poprawna nazwa tego fenomenu.

Anyways: dodanie -ν na koniec czasownika sprawi, że można go powiązać z innym czasownikiem i stworzyć bardziej dojebaną frazę czasownikową, na przykład

Κιταν νιλακια κέθει.
jeść-(**PERF.**)-**COMP.** przyjść-**PAST.**-**3RD**-**MA.** jabłko-**ACC.**
Przyszedł zjeść jabłko.
W sumie działa tak samo, jak polskie czasownik plus inny-czasownik-w-bezokoliczniku, ale za to dostaje specjalną końcówkę, bo jestem hojny. Ma ona też zastosowanie w słowotwórstwie (patrz - sekcja niżej).

### Przymiotnik

Odmiana przez przypadki, tylko przez przypadki, nic więcej, nie trzeba się martwić. W tabelce przymiotnik derywowany od *κιμι* oznaczającego *piękno*.

 Biernik
 Celownik
 Dopełniacz

Podstawowa (tj. mianownikowa) forma przymiotnika może być stworzona w sumie od byle rzeczownika, jak na razie. Przymiotniki odczasownikowe i imiesłowy są produkowane w nieco bardziej zniuansowany sposób:

* λαμα - mówić
* λαμανι - mówiony
* λαμεανι - mawiany
* λαμαυνι - mówiący
* λαμεαυνι (λαμειαυνι) - mawiający
* λαμλανλιαμενι - niewymawialny

Imiesłowów mi się opisywać za bardzo nie chce, bo są na tyle przejrzyste, że za pół roku nie zapomnę, o co mi dokładnie chodziło, ale temu ostatniemu łamaczowi językowemu się przyjrzę w tej sekcji bliżej.

Podstawą jest czasownik *λαμα* - mówić, ale w stronie biernej (wtrącony infiks -λ- dający *λαμλα*) i w formie kontynuatywnej (czyli tej służącej do tworzenia czasowników-pociągów, z -n (-ν) dołożonym na końcu). Daje to formę *λαμλαν*. Do tejże dorzucane jest słówko *λια* (móc) - *λαμλανλια*. Do tego momentu w zasadzie powielamy metodę składania czasowników - samo *λαμλαν λια* oznacza dosłownie *móc być widzianym*. Idąc dalej, wrzucamy interfiks *με* tworzący przeczenie, a na samym końcu przymiotnikotwórcze *νι*. Powstaje *λαμλανλιαμενι*, czyli jakieś *nie-móc-być-widziany-lny*.

Przymiotniki stawiane są *za* rzeczownikiem. Uparty użytkownik języka może mieć kaprys używania przysłówków, realizowany poprzez postawienie przymiotnika w formie mianownikowej zaraz za czasownikiem.

Υλμάτα νάθανι εάι?
*kochać-**QUES.**-**2ND**-**PRES.**-**MA.** duży ja(fem.)-**ACC.***
Bardzo mnie kochasz?
## Zobacz też

* Język proto-SAL
* Język caerenedzki

## Uwagi

1. ↑ w staronoteronckim zwanej *Λεμεθαν* - *Lemetan*
2. ↑ 2.0 2.1 neologizm, ale oddaje sytuację lepiej, niż standardowopolskie *niemęskoosobowy*
3. ↑ Rdzenie czasowników w odmianie męskiej i męskoosobowej nie ulegają alternacji, bo nie ma takiej potrzeby - samogłoska tematyczna *α* to jednocześnie wygłosowa samogłoska każdego nieodmienionego czasownika.
4. ↑ od *compound verb*
5. ↑ alternatywnie λαμλεανλιαμενι, podkreślający długotrwałość stanu *niewymawialności*