Το νερό

**ΟΛΓΑ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ**

**WIKI:**

**Το νερό**

**Η αξία του νερού στην**
αρχαιότητα

Οι περισσότεροι πολιτισμοί γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν γύρω
από το νερό. Ειδικότερα, στις ακτές της Μεσογείου εμφανίστηκαν οι
σημαντικότεροι από αυτούς (Μίνωες,
Αρχαίοι Έλληνες, Φοίνικες, Αιγύπτιοι, Άραβες, Ρωμαίοι). Σε αυτούς τους πολιτισμούς από την
αρχαιότητα μέχρι σήμερα το νερό κατέχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία. Δίνει
ζωή,επιτρέπει την καλλιέργεια τροφής, τη μεταφορά αγαθών και το εμπόριο και
μαζί με όλα αυτά την ανταλλαγή πολιτιστικών στοιχείων. Αποτυπώνεται στη
μυθολογία, στη φιλοσοφία, στη θρησκεία, στα ήθη και έθιμα των λαών, άλλοτε
εξυμνείται ως θεότητα και άλλοτε θεωρείται πηγή ζωής και ενέργειας, που χαρίζει
δύναμη και καλή υγεία.

Η ισχύς που έδινε το νερό στις αρχαίες κοινωνίες, έκανε τους
ανθρώπους να το θεοποιήσουν και να το λατρέψουν. Οι πηγές, τα ποτάμια, οι
λίμνες, η θάλασσα αλλά και η βροχή προσωποποιήθηκαν στη μυθολογία. Η ελληνική
μυθολογία είναι πλούσια σε μύθους που αναφέρονται στο νερό της θάλασσας και τα
γλυκά νερά. Θαλάσσιες θεότητες είναι ο Νηρέας, ο Πρωτέας, ο Άτλας, ο Ποσειδώνας, η Αμφιτρίτη. Οι κύριες θεότητες των
γλυκών νερών είναι ο Ωκεανός και οι πολλές νύμφες, ενώ πολλά ποτάμια, όπως ο
Ασωπός, ο Αλφειός και ο Ιλισός, θεοποιήθηκαν.

**Οι νεράιδες στην**
ελληνική μυθολογία και παράδοση!

Οι νεράιδες των παραδόσεών μας
προέρχονται από τη Μυθολογία μας. Είναι οι αρχαίες Νηρηίδες, που μετασχηματίστηκαν από τη λαϊκή φαντασία και κατοικούν εκεί όπου
υπάρχουν νερά. Υπάρχουν κι άλλες νεράιδες, που ζουν στα βουνά, στα οροπέδια ή
σε σπηλιές κι έχουν σχέση με τις αρχαίες Νύμφες.

Οι Νεράιδες λέγονται και Ανεράιδες, Γιαλούδες, Καλομοίρες ή
Αλουστίνες – ανάλογα με τον τόπο προέλευσης της παράδοσης – κι έχουν σχέση με
τα τέσσερα στοιχεία της φύσης: τη γη, τη φωτιά, τον αέρα και το νερό.

Οι Νεράιδες συχνάζουν, κυρίως, σε τόπους, όπου υπάρχει
καθάριο γλυκό νερό.

Οι Νεράιδες των γλυκών νερών βρίσκονται σε κάθε
πηγή, πηγάδι, ρίμα ή ποτάμι. Τη νύχτα βγαίνουν και στήνουν εκεί χορό. Τις
ζεστές μέρες του καλοκαιριού, συνήθως μέσα στο καταμεσήμερο, πλένουν τα ρούχα
τους και τα στεγνώνουν εκεί κοντά στους βράχους της πηγής ή στην όχθη του
ποταμού. Άλλοτε πάλι παίζουν με τους ανθρώπους αθώα ή επικίνδυνα παιχνίδια.

**Το νερό στη παγκόσμια**
μυθολογία

Στους Ισλανδικούς – Νορβηγικούς μύθους, σύμφωνα με τις
συλλογές ποιημάτων (Eddas),  το πρώτο ον, ο γίγαντας Ύμιρ, γεννιέται από το νερό της τήξης των πάγων από τους δώδεκα ποταμούς, που
πηγάζουν από την πηγή Βάργκελμιρ. Από τον πάγο που έλιωνε, δημιουργήθηκε και
μια αγελάδα, η Αουντούμλα, με το γάλα της οποίας τρεφόταν ο γίγαντας Ύμιρ. Μέσα
από τον πάγο γεννιούνται και οι άλλοι γίγαντες και οι θεοί. Από τον τόπο των
Θεών, την Άσγκαρ, υψώνεται το δέντρο Ύγκντρασιλλ, ο άξονας του κόσμου.

Οι ρίζες απλώνονταν σε τρεις τόπους, την Νέφλχαϊμ με την πηγή
Βάργκελμιρ, την Γιότουνσχάιμ  με την πηγή
της Σοφίας, καθώς και την Μίντγκαρ, όπου μαζεύονταν οι μέλισσες που έφτιαχναν
το καλύτερο μέλι στον κόσμο.

Στην Αιγυπτιακή Μυθολογία, ο Κνεπ, ο αιώνιος κρυμμένος θεός παριστάνεται με ένα φίδι που βγάζει το κεφάλι του έξω από το
νερό. Ο ποταμός Νείλος, που έδινε ζωή στην περιοχή και
επέτρεπε τις καλλιέργειες και τη μεταφορά των αγαθών θεωρούνταν θεός. Οι
Αιγύπτιοι πρόσεξαν ότι η στάθμη του Νείλου ανέβαινε πολύ και πλημμύριζε τις
γύρω εκτάσεις κάθε περίπου 365 μέρες. Σύμφωνα με αυτό δημιούργησαν το
ημερολογιακό έτος. Επίσης, για να μπορούν να υπολογίζουν και να ξαναχωρίζουν τα
χωράφια τους μετά τις πλημμύρες ανάπτυξαν πρώτοι τη γεωμετρία. Στα θέλγητρα των
νερών αναφέρεται μια ασιατική τελετή, όπου οι κάτοικοι της Προύσας, τιμού- σαν
τον σύντροφο του Ηρακλή, τον Ύλα, που έπεσε θύμα της γοητείας τους και χάθηκε.

Στην Κίνα, τη νοτιοανατολική και κεντρική
Ασία, ο δράκοντας ποταμός διασπείρει στη γη την τάξη και τη γονιμότητα.

Το νερό έχει ιδιαίτερη σημασία για
τις περισσότερες θρησκείες του κόσμου, καθώς αποτελεί πηγή ζωής και
δημιουργίας. Το πέρασμα μέσα από αυτό συμβολίζει την αναγέννηση και την κάθαρση
της ψυχής.

Για το
Χριστιανισμό το νερό είναι σύμβολο εξαγνισμού και καθαρμού. Μέσα από το Βάπτισμα, ο πιστός απαλλάσσεται από το προπατορικό αμάρτημα, αναγεννάται
πνευματικά και δέχεται την ευλογία του Αγίου Πνεύματος. Στους περισσότερους
χριστιανικούς ναούς υπάρχει νερό, που σύμφωνα με την παράδοση, έχει αγιαστεί
από την Παναγία ή από κάποιον Άγιο. Το νερό αυτό ονομάζεται αγίασμα και οι
πιστοί το πίνουν με ευλάβεια, γιατί θεωρείται θαυματουργό και θεραπευτικό. Το
αγίασμα του νερού, την ημέρα των Θεοφανίων προβάλλεται με μεγάλη επισημότητα,
μόλις ο Παπάς ρίξει το σταυρό μέσα στα νερά του τόπου. Αυτός που θα πέσει και
θα καταφέρει να πιάσει πρώτος το σταυρό, δέχεται τις τιμές και τις
επιδοκιμασίες των συνανθρώπων του.

Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε το νερό
για το Ισλάμ. Στο Ιερό Κοράνι, το νερό εμφανίζεται ως η
πηγή της δημιουργίας και της ζωής στον κόσμο. Το υγρό στοιχείο προϋπήρχε της
δημιουργίας της γης και των ανθρώπων. Σύμφωνα με την ισλαμική θρησκεία, ο Αλλάχ
έχοντας το Θρόνο του πάνω σε νερό, δημιούργησε τη γη και τον ουρανό μέσα σε έξι
μέρες. Ο προφήτης Μωάμεθ δίδασκε ότι το δικαίωμα πρόσβασης στο νερό ανήκει σε
όλους τους ανθρώπους, ανεξαιρέτως. Το πέρασμα μέσα από το νερό και η
καθαριότητα αποτελεί ένα εξίσου σημαντικό στοιχείο για την ισλαμική θρησκεία.
«Η καθαριότητα αποτελεί το ήμισυ της Πίστης», πρεσβεύει ο Μωάμεθ και παροτρύνει
τους πιστούς να
πλένονται, προτού προσευχηθούν κατά το διάστημα της ημέρας ή αγγίξουν το Ιερό
Κοράνι. Η καθαριότητα επιτυγχάνεται μέσα από το πλύσιμο με καθαρό, αγνό νερό,
χωρίς το τελευταίο να αναμιγνύεται με άλλα επιμέρους στοιχεία. Τη σωματική
καθαριότητα ακολουθεί μέσα από την προσευχή, η κάθαρση της ψυχής και εξυγίανση
του πνεύματος. Έξω από τα τζαμιά υπάρχουν πάντα βρύσες.

Ανάλογη είναι η σπουδαιότητα του
νερού και για την ιουδαϊκή θρησκεία.
Στην Παλιά Διαθήκη διαβάζουμε ότι το
νερό προϋπήρχε της ζωής, πριν από κάθε ύλη. Η καθαριότητα του σώματος με νερό
για λόγους πίστης και σεβασμού στη θρησκεία απαιτείται τόσο από τις γυναίκες,
όσο και από τους άντρες.

Στο Βουδισμό το νερό χρησιμοποιείται
στις κηδείες, όπου γεμίζεται ένα δοχείο, ώσπου να ξεχειλίσει και συμβολίζει
το πέρασμα από τον ένα στον άλλο κόσμο, όπως το νερό ξεχειλίζει στο ποτάμι και
περνάει σους ωκεανούς.

Οι Ιάπωνες θεωρούν ότι η Γη
δημιουργήθηκε από μια σταγόνα της υγρής ύλης που έπεσε από το Χάος,
ενώ οι Ασσύριοι δοξάζουν το νερό ως την πηγή
δημιουργίας του Σύμπαντος. Η βροχή είναι για πολλούς λαούς, το ουράνιο σπέρμα
που γονιμοποιεί τη γη και την κάνει να βλασταίνει.

Οι Ινδιάνοι Πίμα του Μεξικού μιλούν για
μια πολύ όμορφη γυναίκα (τη μητέρα-Γη) που γονιμοποιήθηκε από μια σταγόνα, που
έπεσε από ένα σύννεφο. Οι ινδουιστές πιστεύουν ότι ο
πρώτος άνθρωπος φτιάχτηκε από γη, νερό και αέρα.

**Νερό, Έθιμα και Λαϊκές Δοξασίες**

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας
υπάρχουν έθιμα, που κάνουν τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι θα τους εξασφαλίσουν
υγεία και ευτυχία. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς οι άνθρωποι συνήθιζαν να πηγαίνουν
στις δημόσιες βρύσες τους, για να γεμίσουν τις στάμνες τους με το καινούριο
αγιοβασιλιάτικο νερό. Για να καλοπιάσουν τη νεράιδα ή το ξωτικό που θεωρούσαν
ότι κατοικούσε στις πηγές, τους πρόσφεραν σπόρους και γλυκίσματα (μειλίγματα),
για να γλυκάνουν τα νερά τους.

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η
νοικοκυρά σηκωνόταν και πήγαινε στη βρύση, να πάρει το «αμίλητο νερό». Λέγεται έτσι, γιατί δε
μιλούσε σε κανέναν ούτε όταν πήγαινε, ούτε ερχόταν. Στη βρύση έριχνε σιτάρι ή
τυρί και έλεγε: «Όπως τρέχει το νερό, να τρέχει το μπερκέτι στο σπίτι σας».
Μετά, γύριζε στο σπίτι της με το νερό, χωρίς να βγάζει τσιμουδιά και μόλις
έμπαινε στο σπίτι έλεγε: «Χρόνια πολλά» στους δικούς της. Το αμίλητο νερό το έχυνε στις τέσσερις γωνιές του σπιτιού, «για να τρέχουν όλη τη χρονιά τα
καλούδια σαν το νερό». Μετά πραγματοποιούσαν και διάφορες μαντικές
τελετουργίες.

Σε πολλά μέρη στην Ελλάδα, όταν μια γυναίκα πάει να γεννήσει,
ρίχνουν νερό, για να κυλήσει το μωρό σα νεράκι. Σε κάποιες περιπτώσεις, όταν
πάλι κάποιος πεθαίνει, καθώς σηκώνουν το νεκρό για την εκκλησία, πλένουν όλο το
σπίτι και όσοι μετέχουν στην κηδεία πρέπει να πλύνουν τα χέρια τους.

Στις θεραπευτικές ιδιότητες του νερού, πίστευαν από παλιά οι
άνθρωποι. Πίστευαν ότι ραντίζοντας κάποιον με νερό, που είναι «ματιασμένος», θα του φύγει το «κακό μάτι».

Τέλος, σε πολλά δημοτικά τραγούδια και παραμύθια συναντάμε το
«αθάνατο νερό», όπου μπορεί να κάνει κάποιον αθάνατο ή να τον ξαναφέρει στη ζωή
σε περίπτωση, που έχει αποβιώσει.

Οι παροιμίες και λαϊκές φράσεις με θέμα το νερό, που
συναντάμε και στην καθημερινή ζωή μας είναι πολλές, όπως για παράδειγμα:

    Είπε το νερό νεράκι.

    Ότι βρέξει, ας κατεβάσει.

    Ξέρει το μάθημα νεράκι.

    Κολυμπάει σε βαθιά νερά. ή Κολυμπάει σε θολά
νερά.

    Το νερό που στέκεται, βρομίζει.

    Έχασε τα νερά του, ή Βγήκε απ’τα νερά του.

    Τον έφερε στα νερά του.

    Έκανε μια τρύπα στο νερό.

    Έβαλε το νερό στ’ αυλάκι.