Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 6

*W 932 r. Siódmego Okresu w Worzeszynie, wsi pod Kaczkowem, na świat przyszedł Stanisław Uklejak, czwarte z sześciorga dzieci sołtysa wsi. Z powodu, że był bardziej zdolny od reszty, w wieku dziewięciu lat poszedł do szkoły w Kaczkowie. Dzięki temu jako jedyny z rodzeństwa umiał czytać i pisać, więc ojciec myślał, że będzie jego następcą. Staś, wrażliwy chłopiec, będący miłośnikiem przyrody i pomagania innym, brzydził się pracy na roli. Już jako pięciolatek zadziwił rodziców mówiąc, że chciałby zostać lekarzem ogólnym. Ojciec wyśmiał go wtedy, mówiąc, że żadnemu rolnikowi w okolicy to się nie udało. Stanisław nie przejmował się krytyką i dążył do postawionego sobie celu. W wieku piętnastu lat opuścił dom rodzinny i zamieszkał u ciotki żyjącej na obrzeżach Kaczkowa, niedaleko bramy miasta. Wzorowo ukończył szkołę średnią z ukierunkowaniem na medycynę i nauki przyrodnicze, po czym jako pierwszy człowiek ze swojej wsi wstąpił na Uniwersytet Kaczkowski i ukończył studia na tym samym kierunku. Ojciec żałował, że go wyśmiewał, uważał odtąd nadzwyczajnego syna za powód do dumy. Dzięki rozwiniętym umiejętnościom społecznym Stanisław był w stanie załatwić wszystko, co było mu potrzebne. Praktykę lekarską odbył u wiekowego doktora Sędzisławskiego, którego przychodnia mieściła się na ulicy Raczej na Kaczorach. Wkrótce potem opuścił ciotkę i zaczął wynajmować pokój na piętrze kamienicy z przychodnią. Uczeń w krótkim czasie przerósł mistrza. Sędzisławski przeszedł w stan spoczynku zaledwie rok później, zostawiając młodemu Uklejakowi swój gabinet. Niemal od razu całe Kaczory dowiedziały się o utalentowanym młodym lekarzu i wielkie tłumy schodziły się do niego z prośbą o pomoc medyczną. Jako lekarz ogólny do jego obowiązków należały: przepisywanie lekarstw na różne dolegliwości, wyrywanie zębów i opatrywanie niewielkich ran.*

*Jako wysoki, wyprostowany i nienagannie schludny młodzieniec wpadł w oko młodej wdowie, Kazimierze z Kruczków Miłek, której mąż, urzędnik, zginął w pożarze zaledwie przed miesiącem. Mieszkała ona wprost na przeciwko jego gabinetu. Była starsza o siedem lat, niezbyt wysoka i przy tuszy, ale od razu oczarowała doktora swoim pięknym głosem, poczuciem humoru i smacznymi deserami, do przyrządzania których posiadała niepospolity talent. Udawała, że ma kaszel specjalnie w celu spotkania się z Uklejakiem. W końcu poprosiła go o zaopiekowanie się nią i jej dziećmi poprzez małżeństwo. Doktor od razu się zgodził, choć jego bliscy się sprzeciwiali. Ona pochodziła z bogatej rodziny mieszkającej z dziada, pradziada w Kaczkowie, on z pochodzenia był chłopem, który podniósł swój status materialny dzięki talentowi i szczęściu. Zakochani nikogo nie słuchali i w lipcu 959 r. zawarli związek małżeński. W marcu następnego roku na świecie pojawił się ich syn, któremu za radą księdza nadali imię Świętopełk. Chłopiec wizualnie całkowicie przypominał swojego ojca.*

*Wtedy jednak pojawiły się pierwsze małżeńskie problemy. Stanisław miał obsesję na punkcie wieloletnich roślin doniczkowych, gromadził je dookoła siebie w największych możliwych ilościach i pielęgnował, jakby były jego dziećmi. Kazimierze nie podobało się jego zainteresowanie i gdy mąż był zajęty udzielaniem pomocy pacjentom, wyrywała albo deptała rośliny, spisując te działania na rodzinnego psa. Stanisław był jednak zbyt inteligentny i od początku wiedział, co się święci. Pomimo tego nie słuchał żony i kultywował swoje hobby. Ogród kamienicy był zbyt mały na pomieszczenie wszystkich roślin, więc zastawił nimi pół mieszkania. Małżonka była przerażona, kiedy mały Pełka zaczął podzielać zainteresowania ojca. Wkrótce jednak zaszła ponownie w ciążę i gdy syn miał cztery lata, na świat przyszła jego siostra Stanisława, nazwana tak po ojcu. Narodziny drugiego dziecka pogodziły małżonków. Kazimiera zajmując się córką, nie miała czasu na niszczenie niepożądanego "zielska", jak określała rośliny męża. Były wśród nich różnego rodzaju kwiaty i krzewy przystosowane do hodowli domowej, niektóre sprowadzane z innych kontynentów. Około połowa pensji lekarza była wydawana na kupowanie sadzonek i nasion. Gdy syn miał dwanaście lat i kończył czwartą klasę szkoły elementarnej, a córka była ośmiolatką pozostającą jeszcze przy matce, konflikt małżeństwa odżył ze zdwojoną siłą. Mała Stasia okazała się być uczulona na niektóre rośliny ojca. Poza tym Stanisław spędzał bardzo dużo czasu w gabinecie, więc rodzina czuła się przez niego opuszczona.*

*W słoneczny dzień we wrześniu 972 r. doszło do zatwierdzonego przez duchowieństwo unieważnienia małżeństwa. Kazimiera pozostała z dziećmi w kamienicy przy ulicy Raczej 6, podczas gdy Stanisław kupił kawalerkę na Wysypach, znacznie biedniejszej dzielnicy i zamieszkał w niej samotnie. Zabrał ze sobą wszystkie kwiaty. Kupił to mieszkanie głównie dlatego, że rozpościerał się przy nim duży pusty ogród, a właściciel wyraził zgodę na dowolne jego zapełnienie. Większość kwiatów i krzewów przesadził z doniczek w ziemię. Przychodnia również zmieniła miejsce i od tej pory przyjmował w niewielkim pokoju obok mieszkania. Ponownie nawiązał kontakt z uniwersytetem, dzięki czemu pozwolono mu na udzielanie lekcji praktykującym studentom. Odbywały się one w gabinecie, jednak z czasem przeniósł je w okolice uniwersytetu, ponieważ bogaci studenci dbający o czystość nie chcieli przychodzić do biednej dzielnicy. Kiedy Stanisław znalazł wolną chwilę, siadał w swoim ogrodzie i rozkoszował się nadzwyczajnym zapachem. Niedługo później w celu osiągnięcia dodatkowej korzyści majątkowej zaczął sprzedawać nasiona sąsiadom. Dzięki temu zapoczątkował tradycję sadzenia w ogródkach egzotycznych kwiatów. Objęła ona całą dzielnicę, więc nazwano ją później "Płucami Kaczkowa". To nie był jego jedyny sukces. Trzy lata później obronił pracę doktorancką, a po następnych trzech latach został profesorem medycyny. Początkowo odwiedzał mieszkającą na Kaczorach rodzinę, ale z roku na rok wizyty stawały się rzadsze. Całkowicie uniemożliwiło mu je ponowne małżeństwo Kazimiery. Jej nowym mężem został zubożały szlachcic i hazardzista, wdowiec Miłosz Paszczura. Razem z nim wprowadziły się jego trzy córki z pierwszego małżeństwa, sporo starsze od dzieci Uklejaków. Paszczura nie był tylko hazardzistą, ale również alkoholikiem, a będąc nietrzeźwym, dość często podnosił rękę na żonę lub przybrane dzieci, ale nigdy na własne córki. Sprowadzał do domu równie pijanych kompanów, z którymi grał w karty i palił tytoń przed domem. Towarzystwo było hałaśliwe, a Kazimiera zaczęła zastanawiać się nad ponownym zakończeniem związku. Ojczym i jego kompani dawali Świętopełkowi zły przykład, stosując wulgarny język i grając w gry hazardowe. W taki sposób powstały dwa z trzech największych zainteresowań przyszłego ojca Mieczysława: miłość do roślin odziedziczona po biologicznym ojcu i upodobanie do gier karcianych po ojczymie. Trzecią jego pasją było rzemiosło i handel, dlatego właśnie ukończył szkołę o specjalizacji handlowej. W 979 r. Kazimiera, dawniej całkiem zdrowa kobieta, zachorowała niespodziewanie na nowotwór złośliwy, który zabił ją w upływie trzech miesięcy. Pozostawiła po sobie zrozpaczonego dziewiętnastoletniego syna, będącą w jeszcze gorszym stanie piętnastoletnią córkę, obojętnego męża, z którym jednak się nie rozwiodła i jego jeszcze bardziej obojętne córki, które w krótkim czasie powychodziły za mąż i opuściły kamienicę jedna po drugiej. Świętopełk zatrudnił się w mieszczącym się na ulicy Złotej sklepie obuwniczym należącym do pana Kozy. Oprócz niego pracowali tam dwaj bracia Wielonowie, pochodzący z tej ulicy. Pełka szybko znalazł z nimi wspólny język i zgodnie sprzedawali buty we trójkę. Zaraz potem zdobył sympatię córki właściciela o imieniu Mieczysława. Zauroczyli się w sobie z wzajemnością. Pewnego dnia zaprosiła go do swojego domu, gdzie zjedli razem romantyczną kolację.*

*Kilka miesięcy później do Kaczkowa doszła wiadomość o wybuchu Wielkiej Wojny. Biedni najczęściej szli na nią z przymusu, a bogaci albo z pobudek patriotycznych, albo też z chęci zdobycia większego prestiżu w swojej okolicy. W przypadku Świętopełka był to ten drugi powód. Najpierw jednak postanowił "posprzątać" w domu, wyganiając z niego ojczyma. Paszczura o dziwo nie wyraził większego sprzeciwu i natychmiast zamieszkał u jednego z zięciów. Małoletnia siostra nie mogła jednak zostać w domu sama w czasie nieobecności Świętopełka, więc oddał ją do stryja z Worzeszyna. Dziewczyna pokochała życie na wsi. Jej starszy brat tymczasem stawił się na komisji wojskowej w centrum stolicy i razem z dwoma Wielonami został wcielony do 1 Pułku Artylerii. Służył pod samym królem Dobiesławem, jednak nigdy nie widział go osobiście, ponieważ władca używał posłańców przekazujących rozkazy. Jego zadanie w bitwach polegało na ładowaniu dział. Brał udział w sromotnie przegranej bitwie pod Skrzacinem i o wiele pomyślniej rozstrzygniętej bitwie pod Międlikami. Nie odniósł w nich żadnych ran. Wrócił z wojny jeszcze przed jej zakończeniem. Nie miał pojęcia, że jednym z lekarzy polowych został na czas wojny jego własny ojciec.*

*Po powrocie z walk, który nie był dany starszemu Wielonowi, Uklejak i młodszy Wielon zaczęli snuć zamiary otworzenia własnej manufaktury. Przez następne sześć lat pieczołowicie odkładali jak największe sumy pieniędzy. Świętopełk był wówczas jedynym mieszkańcem swojego mieszkania, ponieważ siostra nie dała się sprowadzić z powrotem ze wsi. Poczuł się samotny i zaczęło mu brakować domu pełnego rozmów i innych odgłosów. Chciał zapełnić go nowym gwarem i właśnie dlatego poprosił Miecię Kozównę o rękę. Zgodziła się bez chwili wahania i w przeciągu dwóch miesięcy została panią Uklejak. Wielon również założył rodzinę w podobnym czasie. Przez kilka lat mieszkali we dwoje, dopóki na świecie nie pojawiła się najstarsza córka, którą wspólną decyzją nazwali Krzesimira.*

*Rok po jej narodzinach ojciec wspólnie z przyjacielem otworzyli na rogu ulicy Złotej manufakturę tkacką "M. Wielon i Ś. Uklejak", z czasem nazywaną po prostu "Wielon i Uklejak". Zaczęło się od skromnej szopy zbudowanej na wcześniej pustym placu i dwóch pracownic. Interes rozwijał się bardzo szybko. Siedziba z miesiąca na miesiąc była poszerzana, a do pracy zatrudniały się dziesiątki osób chętnych zarobku i utrzymania swoich najczęściej ubogich rodzin. Tymczasem Świętopełkowi urodził się jedyny syn Mieczysław. Rodzice niemal od urodzenia wymyślali dzieciom przyszłe kariery. Krzesia miała z całkowitą pewnością zostać żoną syna jednego z kolegów ojca. Mietek zdaniem Świętopełka powinien przejąć jego zakład. Poza tym ubzdurał sobie, że syn musi być muzykalny, z tego też powodu od piątego roku życia przyjeżdżał do niego nauczyciel, który próbował uczynić z niego wirtuoza gry na flecie i skrzypcach. Dwa lata po Mieczysławie urodziła się Władysława. Cztery lata po niej światło dzienne ujrzała Ludomira, najmłodsza córka Uklejaków i najukochańsza siostra Mieczysława. Córki miały w przyszłości zostać żonami chłopaków z rodziny Pachnowskich, Stromowskich lub Siankowiczów. Z tymi patrycjuszowskimi rodami Uklejak prowadził wspólne interesy, a prywatnie spotykał się z ich przedstawicielami na graniu w karty. Z powodu urazy do ojca, który opuścił rodzinę, gdy Pełka miał dwanaście lat, unikał wszelkiego rodzaju lekarzy. Dolegliwości postanowił leczyć ulubionym likierem, w rzeczywistości nieposiadającym żadnych właściwości zdrowotnych. Nie wpływało to na niego korzystnie, ponieważ mimo, że się nie upijał, likier miał silny aromat i niemal nieustannie było go czuć. Dlatego właśnie pracownicy woleli rozmawiać z pachnącym dobrym jedzeniem Wielonem niż zalatujacym alkoholem Uklejakiem. Panowie byli najlepszymi przyjaciółmi i mieli dosyć podobne charaktery, jednak wizualnie i nawykowo różnili się od siebie znacząco. Świętopełk wstawał do pracy jak najwcześniej i prawie od świtu do nocy zachowywał największą możliwą czujność. Wielon z kolei wstawał sporo później i nierzadko drzemał w pracy. Uklejak jadł drogie, ale niewielkie posiłki, podczas gdy jego przyjaciel miał skłonność do jedzenia w nadmiarze. Wielon stroił się w wielobarwne szaty z przewagą czerwieni i zieleni, natomiast Świętopełk prawie zawsze przywdziewał odcienie szarości. Wreszcie, Uklejak był wysokim, wyprostowanym mężczyzną o gęstych, jasnych włosach, czym przypominał swojego ojca i syna. Przyjaciel również był blondynem, jednak nieco niższym i znacznie tęższym. Świętopełk miał włosy zawsze krótko przycięte i starannie uczesane. Wielon nie przykładał wagi do fryzury. Dzięki podobnym planom i poglądom udało im się stworzyć zgrany duet. Poza tym obaj byli pierwszorzędnymi karciarzami i spędzili wiele wieczorów grając we dwóch lub zapraszając Pachnowskiego, Stromowskiego czy Siankowicza, a czasem ich trzech naraz. Pan Pachnowski był prezesem Państwowej Straży Pożarnej i bratankiem byłego burmistrza. Stromowski był radnym miejskim i właścicielem znanej cukierni. Siankowicz był właścicielem słynnej w stolicy stadniny koni wyścigowych. Wszyscy mieli synów w wieku zbliżonym do córek Uklejaka.*

*Lata mijały, a wraz z ich upływem świat ulegał licznym zmianom. Dzieci Świętopełka i Mieczysławy dorastały, a interes rozszerzał się coraz bardziej, choć zdarzały się niepowodzenia. Mieczysław uczęszczał do szkoły podstawowej, gdzie był wzorowym uczniem, a następnie do średniej o profilu humanistycznym. Dziewczyny chodziły do szkoły żeńskiej, jednak Krzesimira i Władysława zakończyły edukację znacznie wcześniej niż ich brat. Ludka pragnęła iść do żeńskiej szkoły średniej mieszczącej się w dzielnicy Stary Kaczków, jednak rodzice nie pozwolili jej, nie chcąc dodatkowych wydatków. Jako jedyna z sióstr interesowała się literaturą i nauką i od najmłodszych lat wspólnie z Mieczysławem czytała wszystkie po kolei pozycje w domowej bibliotece. Kiedy książek w domu nie starczyło, zaczęli wypożyczać je z księgozbioru na ulicy Złotej. Rodzice początkowo pochwalali chęć dzieci do czytania i byli dumni, że zdobyły dużo wiedzy wcześniej niż rówieśnicy, potem jednak zaczęli się obawiać. Świętopełk miłość do nauki wiązał prawie wyłącznie ze swoim ojcem, który z powodu opuszczenia rodziny kojarzył mu się negatywnie. Wypominał "uczonym" dzieciom, przede wszystkim Mieczysławowi, że zainteresowania upodabniają ich do dziadka. Stanisław opisywany był przez swojego syna jako szalony uczony, który nie umiał kochać drugiego człowieka, a jedynie rośliny. Z tego też powodu w domu rzadko się o nim mówiło.*

*Prof. dr Uklejak nic nie wiedział o tych pomówieniach i nadal żył spokojnie na Wysypach, lecząc ludzi, pielęgnując ogród i powoli się starzejąc. Do czterdziestego roku życia ubierał się zgodnie z panującą modą. Po opuszczeniu rodziny stracił zainteresowanie swoim wyglądem zewnętrznym i zaprzestał kupowania nowych ubrań, niekiedy chodząc w jednym płaszczu przez kilkadziesiąt lat. Za to nie zapominał o regularnym strzyżeniu i zawsze miał włosy jak najkrócej obcięte. Często nie pamiętał z kolei o podcinaniu brody, która stawała się coraz dłuższa, przy tym stopniowo siwiejąc. Lekarz nie znał swoich wnuków nawet z imienia, ale nie uważał tego za szczególnie istotne. Mieczysław widział go tylko kilka razy w życiu, zawsze przypadkiem i z daleka. Dziadek odbywał wtedy spacery po parku lub jechał dorożką do domu jakiegoś pacjenta. Doktor nigdy nie zwracał na niego uwagi, bo nie pomyślał, że może to być jego wnuk.*

*Młodzieniec poszedł na studia dziennikarskie i w wieku dwudziestu dwóch lat podjął współpracę z tygodnikiem "Wieści z Kaczorów". Wkrótce potem zmarł stryj jego matki, mieszkający samotnie w kamienicy pod adresem ulica Złota 22. Okazało się, że w testamencie przekazuje mu swoje lokum. Mieczysław opuścił rodziców i Ludkę (pozostałe siostry wyprowadziły się wcześniej) i zamieszkał w czteropokojowym mieszkaniu, w którym prawie nic nie zmienił, z wyjątkiem zapełnienia prawie pustego regału książkami ze starego domu lub kupionymi później w księgarni. Jako dziennikarz od samego początku podobał się ludziom. Rodzicom szczególnie przeszkadzały jednak jego dwie cechy: brak zainteresowania płcią przeciwną i chęć wspierania ubogich. Bardziej bolało ich to pierwsze. Ojciec przy grze w karty postanowił z przyjaciółmi, że żoną jego syna zostanie córka pana Wielona. Mieczysławowi zupełnie nie podobał się ten pomysł. Nie pasowała do niego charakterem, będąc próżną dziewczyną nie grzeszącą rozumem. Z wyglądu całkowicie się od siebie różnili: on sylwetką przypominał swojego ojca, natomiast ona była niewysoka i pulchna jak oboje rodzice. Wielonówna, w przeciwieństwie do Mieczysława, bardzo chciała go poślubić.*

*Mieczysław żył jak w celibacie. Chociaż dużo dziewczyn w życiu mu się podobało, zwłaszcza z charakteru, nigdy nie myślał o nawiązaniu romantycznego uczucia z którąkolwiek. W dorosłości uznał, że raczej nigdy się nie ożeni ani nie będzie miał dzieci. Nie było też mowy, żeby chciał w przyszłości przejąć manufakturę. Tkactwo i rzemiosło ogółem wcale go nie interesowało. Ojciec ciągle miał naiwną nadzieję, że z wiekiem syn się odmieni i stanie się taki, jakiego go chciał. Udzielanie pomocy ubogim również kojarzyło się Świętopełkowi z jego ojcem. Świętopełk i jego żona brzydzili się biednych mieszkańców, ponieważ nie tolerowali braku higieny. Ich syn, podobnie jak jego dziadek, miał zamiar podjąć w przyszłości walkę z ubóstwem i brakiem edukacji. Podobne zamiary miała najmłodsza córka, ale w przeciwieństwie do brata wstydziła się powiedzieć o nich rodzicom. Ludomirę zainteresował także nowo powstały ruch emancypacji kobiet i potajemnie czytała wydawane przez niego czasopismo. Rodzeństwo Uklejaków skrywało też pewną tajemnicę, którą ujawniali tylko między sobą. Chodziło o to, że bardzo wcześnie przestali wierzyć w Boga. Nie wolno im było tego ujawnić, bo w Rolniczynie ateizm jest nielegalny. Rodzice, uważając się za przykładną i tradycyjną parę mieszczańską, byli osobami praktykującymi, a ich dzieci do osiągnięcia dorosłości musiały uczestniczyć we wszystkich nabożeństwach i religijnych uroczystościach. Kiedy Mieczysław mieszkał już sam, a matka lub ojciec zapytali go, czy chodzi co wtorek do świątyni, odpowiadał, że tak. Rzekomym powodem, dla którego nigdy go tam nie widzieli, było stawanie przez niego zawsze w tyle. Rodzice siadali w ławce bliżej ołtarza. W rzeczywistości było to kłamstwo, w które jednak bezkrytycznie uwierzyli.*

*W końcu nastał dzień 23 września 35 r. Ósmego Okresu. Świętopełk Uklejak był sześćdziesięciolatkiem, od ponad trzydziestu lat po ślubie i od mniej więcej tego samego czasu współwłaścicielem dobrze prosperującej manufaktury. Jego dwie córki, które wspólnie z żoną uważał za wzorowo postępujące, kilka lat wcześniej dostosowały się do planów ojca dotyczących ich zamążpójścia. Tak więc Krzesimira została żoną oficera marynarki Pachnowskiego, syna strażaka i urodziła mu troje dzieci, podczas gdy jej młodsza siostra Władysława zawarła związek małżeński z synem cukiernika Stromowskiego i mieli razem dwójkę potomstwa. Mieczysław nadal nie był zainteresowany ożenkiem, a córka Wielona od dwóch lat była już synową burmistrza. Za dziesięć dni miał wydać za mąż trzecią córkę. Wszystkie zaproszenia zostały już rozesłane, a wesele miało się odbyć w przestronnym ogrodzie pana Wielona.*

*"Pięknie się złożyło, Krzesia wyszła za Pachnowskiego, Władzia za Stromowskiego, Ludka wyjdzie za Siankowicza. Mam dwóch przykładnych i majętnych zięciów, a za niedługo dołączy do nich trzeci. I oby wreszcie pojawiła się synowa, jak najszybciej" - rozmyślał Świętopełk, podcinając rano brodę. Myśli Mieczysławy skupiały się wtedy wokół tego samego. Tymczasem Ludomira, najważniejsza osoba w tej sprawie, siedziała na fotelu w swoim pokoju. Założyła nogę na nogę i ze łzami w oczach patrzyła w stronę okna. Myślała teraz o Godzisławie Borówku i o tym, co on przeżywa, nie wiedząc jeszcze o wczorajszej próbie samobójczej. Rodzice niczym się nie przejmowali, bo myśleli, że kominiarz już całkowicie opuścił jej myśli. Jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny, była ona najniższa z rodzeństwa, ale najbardziej atrakcyjna. Miała intensywnie niebieskie oczy odziedziczone po ojcu (była to cecha wspólna z całym rodzeństwem), długie blond włosy i zgrabną figurę. W przeciwieństwie do matki, osoby z lekką nadwagą, miała lekką niedowagę.*

*Chwilę później zadzwonił dzwonek wiszący nad drzwiami. Uklejakowie nie spodziewali się gości.*

*- Radku, sprawdź, kto to - zwrócił się do lokaja Świętopełk. Radek poszedł do wejścia i je otworzył. W drzwiach stanął pan Wielon, jak zwykle ubrany kolorowo jak papuga. Powitał właściciela domu słowami:*

*- Czołem, Pełku. Masz likier? Byśmy wypili ze dwa kubki?*

*- Czołem, Mirku. Niestety się skończył. Cały wypiłem, żeby leczyć ból zębów. Mam za to dzbanek miodu pitnego. Chyba się skusisz, co? - odpowiedział w podobny sposób. Wielon zasiadł przy stole w miejscu, które zajmował przy każdej wizycie.*

*- Macie jakieś jadło? - zapytał. Mieczysława przyniosła mu dwa rogaliki, które poprzedniego dnia upiekła gosposia. Wielon zjadł je w mgnieniu oka. Wtedy dosiadł się do niego gospodarz, zderzyli kubki i wspólnie wypili duszkiem miód. Po chwili gość zadał pytanie, którego Świętopełk się spodziewał:*

*- Jak tam córa? Mogę się z nią zobaczyć?*

*- Jest u siebie. Chodź śmiało.*

*Wielon zapukał teatralnym gestem, a kiedy usłyszał cichą odpowiedź, szeroko otworzył drzwi i wszedł dostojnym krokiem. Następnie, z charakterystycznym dla siebie dowcipem, odezwał się:*

*- Witaj, Ludeczko, wujcio Wielon przybył.*

*Nie zwrócił uwagi na łzy dziewczyny i usiadł na łóżku naprzeciwko niej. Ludka spodziewała się, co za chwilę usłyszy. Dialog zaczął słowami:*

*- Jak zapewne wiesz, kochana, Siankowiczowie to potężna rodzina o majątku przekraczającym mój lub wasz. W końcu, powiedz mi, dziecko, kto inny w okolicy może pochwalić się pokrewieństwem z aż czternastoma burmistrzami, niezliczoną ilością radnych, każdą ważniejszą rodziną w dzielnicy, a nawet byłą rodziną królewską? Mam na myśli dynastię Pastuszewskich. I powiedz mi jeszcze, kto hoduje najlepsze konie wyścigowe w tej części kraju? Pod czyim dachem wychowało się najwięcej czempionów? Albo czy znajdziesz w Kaczkowie bardziej kulturalnego i obytego mężczyznę niż Bronek?*

*- Mój brat jest sto razy bardziej kulturalny i obyty - odważnie powiedziała dziewczyna. Wielon spojrzał na nią zdumionym wzrokiem, po czym głośno się roześmiał i zawołał:*

*- Twoje poczucie humoru, kochana, z każdym naszym spotkaniem staje się lepsze!*

*Ludki wcale nie obraziły te słowa, bo znała bardzo dobrze charakter "wujcia". Wielon kontynuował rozmowę:*

*- A opowiadałem już o powrocie z bitwy pod Międlikami?*

*- Nie mogę z nim... Tak, wujciu - spokojnym głosem odpowiedziała Ludka, która słyszała tę opowieść już trzynaście razy, za każdym razem w innej, bardziej ubarwionej wersji. Wiedziała, że Wielona nic nie powstrzyma od opowiedzenia jej po raz czternasty. To właśnie ta opowieść skłoniła Mieczysława do pisania życiorysów i sprawiła, że zainteresował się Wielką Wojną. Zapisał jej trzy wersje, w wieku dziesięciu, trzynastu i piętnastu lat. Czternasta wersja brzmiała:*

*- Pamiętam, jakby to było wczoraj. Był poniedziałek. Napadało tyle śniegu, że drogi były nieprzejezdne, a mimo to my, żołnierze, musieliśmy wracać z wojny bez względu na pogodę. Ja i twój tato szliśmy na przodzie pochodu, a szybkimi krokami młodych nóg tak sprawnie udeptaliśmy śnieg, że reszta armii mogła swobodnie przejść. Zaraz za nami szedł mój brat, Wielon Władysław. Ja i Pełka mieliśmy szczęście, że żaden z nas nie został ranny, za to Władek oberwał w nogę i w rękę. A był z niego taki dzielny chłop, że odmówił lekarzom bandażowania i szedł z otwartymi ranami pomimo mrozu, mając na ustach dumną minę. Gdyby zrobił tak ktoś inny, pewnie uznaliby go za wariata igrającego ze śmiercią, ale nikt tak nie śmiał powiedzieć o Władysławie Wielonie, wzorze męstwa i patriotyzmu. Pogwizdywał nawet melodie patriotycznych piosenek, a jego wyraz twarzy od początku wędrówki był pogodny. Patrzyłem na niego z podziwem i wzruszeniem. Zaledwie dziesięć kilometrów od Kaczkowa zaatakowała nas zawieja. Mój brat przypominał innym, nawet dowódcy, żeby zachować spokój. Kiedy śnieg przestał padać, a wiatr wiać, pomógł towarzyszom wydostać się ze śniegu, po czym powiedział: "Idźcie z Bogiem, dla mnie to już koniec podróży". Nie rozumiałem, co on mówi, myśląc, że żartuje. Dodał: "Poświęcam się dla ojczyzny i dla niej umieram", po czym upadł jak długi na śnieg. Ja z twoim ojcem ocuciliśmy go i próbowaliśmy wsadzić na wóz. On jednak skinieniem dłoni kazał nam iść, po czym skonał na naszych oczach. Płakałem jak nigdy wcześniej ani później. Mój brat był największym patriotą w historii. A opowiadałem już, ilu żołnierzy uratował na froncie?*

*Chciał dokończyć, ale wtedy po raz drugi zadzwonił dzwonek.*

- *Radku! - krzyknął pan Uklejak. Lokaj wiedział, co ma robić. Pan Świętopełk pomyślał: "Skoro przyszedł Wielon, to teraz pewnie Pachnowski...".*

*Nie spodziewał się zupełnie, że w drzwi wejdzie jego własny syn. Na jego widok poderwał się z miejsca i szeroko otworzył oczy, po czym uśmiechnął się szeroko. Wielon również wstał i z charakterystyczną dla siebie manierą podbiegł do Mieczysława i go uścisnął. Zawołał do przyjaciela:*

*- Pełku, zobacz, twój Miecio przyszedł z nami zjeść! Sam mieszka, to nic dziwnego, że chudy jak szczur!*

*Świętopełk otrząsnął się z odrętwienia, wziął na poważnie słowa Wielona i zaprosił syna do stołu.*

*- Nie, nie mam zamiaru jeść - cicho powiedział Mieczysław. Delikatnie odepchnął ojca, żeby nie usadził go na siłę. Następnie zebrał się w sobie i stanowczo oznajmił:*

*- Żyję trzydzieści lat i dopiero zdałem sobie sprawę, że mam w rodzinie potwora.*

*Ojciec uśmiechnął się lekko i poklepał syna po ramieniu, mówiąc:*

*- Dobrze mówisz, dziadek to zakała rodziny.*

*Mieczysław wzburzył się, spojrzał na ojca złowrogo i powiedział:*

*- Wcale nie mówię o dziadku. Wczoraj byłem świadkiem, jak pewien Godzisław Borówek próbował odebrać sobie życie, skacząc do rzeki. Wspólnie z panem Kazimierzem go uratowaliśmy.*

*Siostra, słysząc te słowa, przybiegła i mocno wyściskała brata, jednocześnie zanosząc się płaczem. Przybiegła matka, poruszona zaistniałą sytuacją. Lokaj Radek, pan Wielon i gosposia oniemieli. Świętopełk był jeszcze bardziej zszokowany, aż o mało się nie zakrztusił. W zdenerwowaniu zawołał:*

*- Co tu się dzieje?! Jaki Godzisław Borówek? Jaki pan Kazimierz?!*

*- Pan Kazimierz to kucharz, którego życiorys właśnie spisuję. A Godzisław jest kominiarzem. Teraz wie pan, o co chodzi, panie Świętopełku?!*

*Starszy Uklejak nie miał pojęcia, co powiedzieć. Jego żona płakała razem z córką.*

*- No jeszcze pan Świętopełk... - wyjąkał ojciec, zakrywając twarz dłońmi. Syn kontynuował, przytulając płaczącą siostrę:*

*- Pan Świętopełk jest tu winny najbardziej, ale swój udział ma również pani Mieczysława, która cały czas mu przytakiwała.*

*Na te słowa matka rozpłakała się jeszcze głośniej. Oszołomiony Wielon powolnym krokiem wycofał się z mieszkania, nie zapominając o zabraniu ze sobą ciasta. Ludka wyszeptała do brata:*

*- Gdzie on teraz jest?*

*- Powinien być u siebie.*

*- Naprawdę chciał się zabić?*

*- Tak, tak, gdyby nie pan Kazimierz...*

*- Kto to jest?*

*Mieczysław chciał kontynuować, ale przerwał mu ojciec. Miał na twarzy wyraz wściekłości i zaczął mówić:*

*- Wynoś się, od dzisiaj nie mam sy...*

*Przerwał mu trzeci tego dnia dzwonek do drzwi. Do mieszkania chciał wejść jeszcze bardziej niespodziewany gość - brudny, brodaty starzec. Pan Uklejak zawołał:*

*- Radek, nie wpuszczaj go do domu!*

*- Panie Wieloński!! Panie Wieloński! Pilna sprawa! - krzyczał. Świętopełk wyszedł z domu, dowiedzieć się, czego chce ten staruszek. Tymczasem Ludka i Mietek pobiegli do jej pokoju. Matka płakała, kołysząc się na bujanym fotelu, a gosposia podbiegła do drzwi w celu podsłuchania, co robi rodzeństwo.*

*Pan Świętopełk zrobił niezadowoloną minę i przyjrzał się uważnie niedomytemu dziadkowi. Tamten wołał:*

*- Panie Wieloński, panie Wieloński!*

*- Jestem Uklejak.*

*- Panie Naklejka! Co pan zrobił z moją córką?!*

*- Kto pan jesteś?*

*- Bóbr, ojciec Cesi Bobrówny!*

*- Kogo?!*

*- Mojej córki! Przecież pracuje u pana!*

*- Nie pamiętam nazwisk pracowników, co z nią?!*

*- Kaszle od ośmiu miesięcy, blada jak ściana... To przez pana i pana Wielońskiego! Panowie ją przepracowali! Matkę dzieci i wdowę! Pół ciała jej zdrętwiało! Ja sam muszę palić w piecu, rąbać drewno, mam siedemdziesiąt jeden lat!*

*- Cesi przejdzie, proszę iść.*

*- Panie Naklejka! - krzycząc to, rzucił się do stóp pracodawcy córki. Pan Uklejak zawołał:*

*- Radek, zabierz go! Niech mnie nie brudzi.*

*Lokaj z trudem odciągnął błagającego dziadka, po czym wrócił do domu razem z właścicielem. Świętopełk uznał, że przeżył za dużo na jeden dzień, więc poszedł na swoje łóżko i wypił podwójną dawkę likieru. Jego żona prawie zemdlała, a lokaj musiał ją ratować. Mietek i Ludka siedzieli razem na łóżku. Brat obejmował siostrę i mówił:*

*- Będzie dobrze, Siankowicz nie będzie twoim mężem.*

*- Do ślubu zostało przecież dziesięć dni.*

*- Chyba wiesz, jaki jestem sprytny.*

*Siostra zachichotała, przypominając sobie jego pomysły z dzieciństwa. Następnie zapytała:*

*- Opowiesz o tym Kazimierzu?*

*Mieczysław zgodził się i zaczął opowiadać o swojej powieści, o kucharzu, rodzinie Glinów, Jarku, Leszku i innych ubogich mieszkańcach Bodków. Zakończył swoją historię na szczegółowym opisie próby samobójczej kominiarza. Ludomira, będąc osobą bardzo uczuciową, najpierw wzruszała się przy prawie każdym słowie, po czym wyraziła chęć pomocy Mieczysławowi. Spotkanie rodzeństwa zostało przerwane przez nietrzeźwego ojca, który złapał Mieczysława za kołnierz i siłą wyprowadził go z domu. Nadal miał więcej siły od syna, więc bez trudu wyciągnął go z mieszkania i zatrzasnął za nim drzwi. Mieczysław poszedł do siebie. Był nieco nieszczęśliwy, ale przygotowywał już plan.*

KONIEC ROZDZIAŁU SZÓSTEGO