"Nefrytowy różaniec"/"Z życia wiórów" - Streszczenie

Moskwa (wrzesień 1883 roku) – utwór poświęcony Georges’owi Simenonowi

Erast Pietrowicz Fandorin zostaje oddelegowany przez generał-gubernatora do zbadania sprawy potrójnego morderstwa. Śledczy nie jest tym zachwycony, gdyż zadanie otrzymał tylko dlatego, że zamordowany był jednym z najbogatszych ludzi w Rosji i to na polecenie jego rodziny Fandorin ma się zaangażować w sprawę.

Fandorin przychodzi do siedziby kompanii kolejowej „Von Mack i Synowie”, gdzie zostaje przedstawiony jako przyjaciel rodziny. Tu poznaje właścicieli firmy – obecnego prezesa Siergieja Leonardowicza von Macka oraz jego braci Władimira i Aleksandra oraz ich matkę Lidię Filaretownę. Poznaje także Zosima Prokofjewicza Waniuchina, legendarnego śledczego przysłanego z Petersburga do zbadania sprawy. Petersburżanin przedstawia co zdołało się ustalić: prezes firmy Leonard von Mack zmarł wskutek otrucia arszenikiem, który podano mu w herbacie; zmarł także jego sekretarz Nikołaj Stern, który pił herbatę razem z nim; oprócz nich zmarł również sprzątacz Krupiennikow, który po wyjściu obu mężczyzn z gabinetu dopił resztkę herbaty. Wychodząc, Waniuchin oświadcza, że na pewno znajdzie mordercę, szukając tego, kto najbardziej na tym skorzystał. Fandorin domyśla się, że miał na myśli Siergieja.

Von Mackowie wyjawiają przed Fandorinem, że ich zdaniem sprawcą jest szpieg przysłany do firmy przez konkurencję. Za tydzień ma odbyć się rozstrzygnięcie intratnego kontraktu państwowego i po śmierci starego prezesa nikt nie powierzy kontraktu jego młodemu synowi, więc na śmierci Leonarda zyskał główny konkurent, Mosołow. Fandorin, udając studenta na praktykach w firmie, ma odnaleźć osobę pracującą dla konkurencji. Siergiej oferuje Fandorinowi wysokie honorarium za znalezienie sprawcy, ale ten odmawia i podejmuje się wyjaśnienia sprawy i bez tego.

Fandorin, podając się za Pawła Matwiejewicza Pomierancewa, przychodzi do pracy do biura, gdzie poznaje krąg podejrzanych osób: Łukę Lwowicza Sierdiuka – naczelnika kancelarii; Mawrę Łukinisznę Sierdiuk – jego córkę codziennie przynoszącą ojcu obiad, piękną malarkę zaręczoną ze zmarłym Sternem, z którym miała wyjechać do Paryża; Landrynowa – niezbyt przyjaznego maszynistę remingtona, wyraźnie zazdrosnego o Mawrę; Taisija Zausiencewa – uduchowionego młodszego kancelistę; Fiedota Fiedotowicza – kamerdynera prezesa; Marię Lubakinę – kucharkę prezesa. Każde z nich miało możliwość zatruć herbatę. Równocześnie Masa zatrudnia się jako goniec u konkurencji i już pierwszego dnia przychodzi z listem od Mosołowa do von Macka. Mosołow sugeruje Siergiejowi wycofanie się z ubiegania się o kontrakt, bo i tak przegra. Fandorin poleca Masie doniesienie, gdy tylko zobaczy któregoś z pracowników kancelarii w siedzibie konkurencji, gdyż prawdopodobnie to on będzie szpiegiem i trucicielem.

Następnego dnia Fandorin, wszyscy podejrzani, w tym Mawra rysująca portret Fandorina, są w kancelarii. Siergiej von Mack, przechodząc do gabinetu, prosi Erasta Pietrowicza, aby przyszedł do niego po obiedzie. W trakcie przerwy obiadowej śledczy zostaje sam na sam z Mawrą i ta oświadcza mu, że mimo śmierci narzeczonego jednak pojedzie do Paryża, ale nie zdąża wyjaśnić, skąd weźmie pieniądze, bo pozostali wracają do biura. Do kancelarii przychodzi także Waniuchin, który prowadzi zbiorowe przesłuchanie i ustala grafik wejść i wyjść wszystkich do kancelarii w dniu śmierci prezesa. Wychodzi na to, że nikt z zewnątrz nie wchodził do biura, więc mordercą jest jeden z obecnych. Petersburżanin wypytuje, czy do gabinetu wchodził ktoś z rodziny, a Landrynow potwierdza, że wchodził tam na chwilę Siergiej, ale nikt go nie zauważył, bo wszyscy byli w kuchni, a sam Landrynow szukał w szafie słoika ze smarem, więc młody von Mack go nie zauważył. Prezes akurat był w punkcie telegraficznym, więc Siergiej nie zastał go w gabinecie i szybko wyszedł. Waniuchin jest bardzo zadowolony z przesłuchania i wychodzi, zapowiadając, że wróci następnego dnia. Mawra kontynuuje portret, ale przez przypadek brudzi twarz Fandorina, więc wyciera go poślinioną chusteczką, co źle odbiera zazdrosny Landrynow. Fandorin idzie do Siergieja, który zaprzecza jakoby wchodził do gabinetu prezesa przed jego śmiercią. Fandorin wyznaje, że sprawdził księgę odźwiernego i jest w niej wpisany młody von Mack, który przyszedł na krótko do biura. Siergiej odpowiada, że faktycznie tak było, ale nie wchodził do kancelarii, bo znalazł ojca w punkcie telegraficznym. Fandorin stwierdza, że coś ewidentnie się tu nie zgadza i zapowiada, że jutro znajdzie truciciela. Wracając wieczorem do mieszkania, Fandorin zauważa, że jest śledzony. Postanawia wciągnąć ogon do światła latarni ulicznej i sprawdzić kto go obserwuje. Podejrzewa, że jest to agent Waniuchina lub truciciel we własnej osobie. Niespodziewanie śledzący go człowiek strzela do Fandorina, który uskakuje w ostatnim momencie i nieuzbrojony zaczyna uciekać, ale kolejne strzały nie padają. Erast Pietrowicz ukrywa się i czeka aż strzelec go dogoni, ale okazuje się, że sam niedoszły zabójca także uciekł. Fandorin wraca do mieszkania i zastanawia się który z pracowników byłby zdolny do kolejnego zabójstwa. Podejrzewa, że mógł to być szpieg działający dla konkurencji lub nawet sam Siergiej von Mack. Masa przychodzi do mieszkania i informuje, że pracownikiem kancelarii, który odwiedził Mosołowa był Zausiencew.

Rankiem następnego dnia Fandorin opowiada w kancelarii, że ktoś próbował go zabić w ciemnym zaułku i to prawdopodobnie był jakiś moskiewski bandyta, który chciał go okraść. Fandorin szeptem pyta Mawrę, czy to Siergiej postanowił opłacić jej wyjazd do Paryża, a dziewczyna potwierdza to. Do biura przychodzi prezes oraz kamerdyner, a chwilę po nim Waniuchin z policjantami i dziennikarzem. Petersburżanin nakazuje aresztowanie von Macka, ale w tym momencie Fandorin ujawnia swoją prawdziwą tożsamość. Erast Pietrowicz wyjaśnia, że ścieżka, którą podążył Waniuchin, szukając tego, kto skorzystał na śmierci prezesa jest błędna. Gdyby to Siergiej był mordercą, nie zabiłby ojca przed rozstrzygnięciem przetargu, ale po, gdyż teraz utracił intratny kontrakt. Fandorin ujawnia, że trucicielem jest Landrynow – maszynista popełnił zbrodnię nie dla zysku, ale z miłości; był zazdrosny o Mawrę zaręczoną ze Sternem, który chciał wywieść dziewczynę do Paryża; mężczyzna zdradził się gdy wczoraj zeznał, że w dniu morderstwa młody von Mack wszedł do gabinetu, gdyż Fandorin pytał w punkcie telegraficznym i tamtejsi pracownicy potwierdzili, że Siergiej spotkał ojca na półpiętrze i nie wchodził do kancelarii; Landrynow chciał w ten sposób odwrócić od siebie podejrzenia; błędna była hipoteza, że głównym celem morderstwa był stary prezes; w rzeczywistości to Stern był główną ofiarą, a prezes i sprzątacz jedynie przypadkowymi ofiarami; Fandorin przeanalizował kulę, którą wczoraj do niego strzelano i był to nabój z taniego jednostrzałowego pistoletu, co razem z arszenikiem, którym otruto prezesa wskazywało na osobę biedną, a Mosołow przeznaczyłby większe fundusze na zorganizowanie morderstwa, więc to nie konkurencja przeprowadziła otrucie. Fandorin wyjawia, że faktycznie wśród pracowników kancelarii jest szpieg konkurencji, ale jego tożsamość zdradzi jutro, o ile ta osoba sama się nie zwolni. Erast Pietrowicz nie posiada żadnych dowodów potwierdzających, że sprawcą jest Landrynow, więc liczy, że zdradzając swoją teorię, wyprowadzi maszynistę z równowagi i ten rzuci się na śledczego. Mężczyzna faktycznie w końcu wyciąga ukrytą brzytwę i atakuje nią, lecz nie Fandorina, a Mawrę, którą oskarża o doprowadzenie go do takiego stanu. Landrynow chce poderżnąć dziewczynie gardło, ale w ostatniej chwili Fandorin ogłusza go, rzucając kałamarzem w głowę. Policjanci wyprowadzają mordercę. Korzystając z zamieszania, Taisij Zausiencew ucieka z biura. Mawra proponuje, że przed wyjazdem do Paryża dokończy portret, a Fandorin się zgadza, ale proponuje, aby spotkali się u niego w mieszkaniu, gdzie będzie im wygodniej.