Πρώτη Σερρών

Η **Πρώτη** είναι μια κωμόπολη της περιοχής του Παγγαίου και διοικητικά ανήκει στο Δήμο Αμφίπολης του νομού Σερρών. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 3.108 κατοίκους. Είναι γνωστή ως η γενέτειρα του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας και πρωθυπουργού με την Ε.Ρ.Ε και τη Ν.Δ, Κωνσταντίνου Γ. Καραμανλή. Η Απελευθέρωση της Πρώτης έγινε στις 24 Οκτωβρίου του 1912.

## Ιστορία

Ανάμεσα στην Πρώτη και την Κορμίστα αναζητείται η θέση του αρχαίου *Δομήρου*, που στα ρωμαϊκά οδοιπορικά αναφέρεται ως σταθμός *Domeros* της Εγνατίας οδού, ο οποίος απείχε 13 ρωμαϊκά μίλια (= περίπου 19 χλμ.) από την Αμφίπολη. Η οποία μνημονεύει τους κατοίκους (vicani) δύο κωμών (vici) της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων αναφέροντάς τους ως *Montani* και *Suritani*.

Σύμφωνα με παραδόσεις, η Πρώτη ονομαζόταν στην αρχαιότητα *Κίασα* ή *Κίεσα*. Αργότερα μετονομάστηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο Αιγοδομίστα η Ζιδομίστα και στη συνέχεια *Εβδομίστα* από τα 70 σπίτια που περιλάμβανε, ενώ επί τουρκοκρατίας ονομάστηκε *Κιούπκιοϊ*. Το «Κιούπκιοϊ» αποτελεί τουρκική ονομασία και σημαίνει «χωριό των πιθαριών», προφανώς λόγω των πολλών πιθαριών (κιούπια) που βρέθηκαν εκεί εξαιτίας της ανεπτυγμένης κεραμοποιίας. Μετονομάστηκε σε "Φυλίς" το 1919 και σε *Πρώτη* το 1927.

## Μαχαλάδες-Τοπωνύμια

### Εντός οικισμού

* Έβρος: Γειτονιά στο πάνω μέρος της Πρώτης. Η ονομασία αυτή δόθηκε για να παρομοιάσει την ορμή των κατοίκων την γειτονιάς, όπως ο ποταμός Έβρος, καθώς κατέβαιναν στην αγορά για να γιορτάσουν την απελευθέρωση από τους Βουλγάρους το 1945.
* Τσιουμπανίνα: Έτσι ονομάστηκε η πλατεία που βρίσκεται στο πάνω μέρος του χωριού, επειδή στα παλαιότερα χρόνια στην πλατεία αυτή κάθε χρόνο τον Οκτώβριο και συγκεκριμένα στην γιορτή του Αγ. Δημητρίου επέλεγαν τον βοσκό (τσομπάνο) της νέας χρονιάς για να βόσκει τα ζώα των κατοίκων.
* Καναράς: Έτσι ονομάζεται μία από τις 5 γέφυρες του ρέματος Μπουρντάνου, που χωρίζει την κεντρική συνοικία της Αγ. Παρασκευής με την συνοικία του Αγ. Γεωργίου. Η λέξη Καναράς είναι ταυτόσημη με την λέξη σφαγείο που υπήρχε δίπλα της γέφυρας, στο παρακείμενο δένδρο της Κακαδιάς, της οποίας ένα μεγάλο κλαδί χρησίμευε ως τσιγκέλι για τα κρέατα των ζώων.
* Μπουρντάνος Λάκκος: Έτσι ονομάζεται το ρέμα που κατέρχεται από τον κύριο όγκο του Παγγαίου,διασχίζει το χωριό περνώντας από την γέφυρα του Καναρά και τις άλλες γέφυρες της αγοράς, και καταλήγει κάτω από την στέρνα του Ιμάμη.
* Μαχαλούδι: Μικρή γειτονιά στο κάτω μέρος του χωριού μεταξύ των σπιτιών του Χαρισιάδη και Σιούλα.
* Μεσοχώρι: Βρίσκεται στη μέση του χωριού μπροστά στην εκκλησία της Αγ. Παρασκευής.
* Μπηλίκι: Το μπεηλίκι είναι μέρος όπου έμενε ο μπέης κατά την Τουρκοκρατία, σήμερα το μέρος που βρίσκεται το κτίριο του Γεωργικού Πιστωτικού Συνεταιρισμού.
* Μετόχι: Το μέρος όπου σήμερα αναβιώνει το έθιμο της Ντερβένας.
* Πρίνος: Ονομασία τοποθεσίας επειδή υπήρχε ένα μεγάλο δέντρο. Σημερινή πλατεία μπροστά από το σπίτι του Θ. Παπαμόσχου.
* Τούμπος: Ονομασία τοποθεσίας που δόθηκε από το υπερυψωμένο έδαφος, το σημερινό σταυροδρόμι λίγο πιο πάνω από το πρώην Δημαρχείο. (πρώην Δημοτικό σχολείο)
* Βλάχικα: Τοποθεσία όπου έχτισαν τα σπίτια τους οι έποικοι Βλάχοι που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο χωριό το 1925.
* Προσφυγικά ή Συνοικισμός: Τοποθεσία όπου έχτισαν τα σπίτια τους οι οικογένειες των προσφύγων από την Θράκη και τη Μ. Ασία που εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο χωριό με την ανταλλαγή πληθυσμών Τουρκίας και Ελλάδας με την συνθήκη της Λωζάνης το 1923.
* Γιουφτομαχαλάς: Τοποθεσία όπου για κάποιο χρονικό διάστημα είχαν εγκατασταθεί οικογένειες γύφτων.

### Υπαίθρου

* Αλουβίτσες: Ονομασία αγροτικής περιοχής όπου υπήρχαν πολλά φυτά από τα οποία έκαναν τις βίτσες. (λεπτές βέργες)
* Αμπελούδια: Ονομασία αγροτικής τοποθεσίας που δόθηκε επειδή υπήρχαν πολλά μικρά αμπέλια.
* Ασβεσταριές: Αγροτική περιοχή που βρίσκεται στον παλιό δρόμο Πρώτης-Ροδολίβους και πήρε την ονομασία από τα πετρώματα τις περιοχής (ασβεστόλιθους) και από τα ασβεστοκαμίνια.
* Γκουρουντσιές: Αγροτική περιοχή που πήρε το όνομα από τα ομώνυμα χαρακτηριστικά δένδρα γκουρνιτσιές (αγριοαχλαδιές) που υπήρχαν εκεί.
* Ζούβακας: Αγροτική περιοχή στην οποία υπάρχει στέρνα. Ξένη λέξη
* Ιμάμης: Περιοχή αγροτική γνωστή ως στέρνα του Ιμάμη. Ιμάμης είναι μουσουλμάνος θρησκευτικός λειτουργός που καλεί τους πιστούς σε προσευχή.
* Κλαδούρες: Αγροτική περιοχή που πήρε το όνομά της από συστάδα μεγάλων πουρναριών.
* Καλόγηρος: Ονομασία τοποθεσίας που δόθηκε επειδή,κατά τις αφηγήσεις των γεροντότερων, έμεινε στο χώρο αυτό κάποιος ως ερημίτης με κοσμική και όχι χριστιανική έννοια.
* Μπουγάτινα: Μεγάλος πέτρινος όγκος στο Παγγαίο. Καθώς στέκεται στο ψηλότερο σημείο, για τους κατοίκους της Πρώτης θύμιζε μπουγά (ταύρο).
* Λαπαταριές: Στην περιοχή αυτή υπήρχαν άφθονα λάπατα. (είδος φυτών)
* Παλιουρές: Ονομασία περιοχής στην οποία υπάρχουν παλιουρές (θάμνοι αγκαθωτοί) που τους χρησιμοποιούσαν για τις περιφράξεις των κτημάτων.
* Πιλάφ τεπέ: Κορυφή του Παγγαίου που πήρε την ονομασία λόγω σχήματος πιλαφιού.
* Πουλιάνα: Μεγάλη έκταση που έμεινε ακαλλιέργητη και βρίσκεται στις παρυφές του Παγγαίου.
* Τσεκούρ μαντριά: Μάνδρες του Τσεκουρά ο οποίος ήταν ιδιοκτήτης κοπαδιού και των μαντριών. Περιοχή του Παγγαίου.
* Σωληναρούδι: Μικρός σωλήνας από τον οποίο τρέχει νερό.Τοποθεσία του Παγγαίου.
* Στροφάρα: Κλειστή στροφή του δρόμου ανεβαίνοντας προς το μοναστήρι της Αναλήψεως.
* Χιονίστρα: Έγκοιλο σε πετρώματα ασβεστολιθικά το οποίο έχει μεγάλο βάθος και καθώς δεν δέχεται την ακτινοβολία του ήλιου παραμένει το χιόνι ακόμη και το καλοκαίρι.

## Πληροφορίες

Είναι χτισμένη στους πρόποδες του βουνού και από τη βόρεια πλευρά του, σε υψόμετρο 310 μέτρα. Στα Νοτιοδυτικά βρίσκεται το χωριό Ροδολίβος, στα βορειοδυτικά το χωριό Αγγίστα και στα βορειοανατολικά η Νέα Μπάφρα. Από τα αστικά κέντρα της περιοχής απέχει 50 χλμ. από Σέρρες, 27 χλμ. από Δράμα, 50 χλμ. από την Καβάλα, 125 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.

Στην Πρώτη εδρεύει ο ποδοσφαιρικός σύλλογος του Άρη Πρώτης. Στο χωριό λειτουργεί Σύλλογος Γυναικών, Ορειβατικός Σύλλογος και ο Σύλλογος Φιλόμουσων "Η Πρόοδος". Επίσης, λειτουργούν καταστήματα εστίασης και αναψυχής, σούπερ μάρκετ, ταχυδρομείο, τράπεζα,εργαστήρια κεραμικής και παραδοσιακών προϊόντων και παραδοσιακός ξενώνας.

## Αξιοθέατα

Αξιοθέατα στην Πρώτη αποτελούν το άγαλμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή που βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού καθώς και η πατρική οικία του, η οποία λειτουργεί και ως μουσείο, το καπνομάγαζο στο κέντρο της πόλης, το αγίασμα του Αγίου Γεωργίου, το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου καθώς και η Ιερά Μονή της Αναλήψεως που βρίσκεται στις παρυφές του Παγγαίου Όρους.

## Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

* Η ιστορία της Πρώτης Σερρών και της ευρύτερης περιοχής του Παγγαίου