Piekary Śląskie

Piekary liczą 10 174 mieszkańców, natomiast Osiedle Wieczorka wraz z kolonią Józefka 19 863 (dane z 1998 roku). Najstarsze  wzmianki o osadzie pochodzą z XIII wieku, mówią o służebnej dla grodu bytomskiego osadzie piekarzy. Od nich to ma pochodzić nazwa miejscowości. Inna wersja wskazuje na pieczary, które pozostawili gwarkowie po wybranych złożach rud.

W 1277 roku Piekary, jako wieś Pecare, należały do parafii w Kamieniu.
Syn księcia opolskiego Ziemowita w 1303 roku postawił tu drewniany
kościół p. w .św. Bartłomieja. W okresie reformacji w wieku XVI, w
Piekarach istniał kościół ewangelicki. W miejscowym kościele funkcję
proboszcza sprawował duchowny protestancki. W czasach odrodzenia
katolicyzmu, w wieku XVII należy szukać początków szczególnego kultu
obrazu Matki Bożej w Piekarach i wspaniałej historii tej miejscowości,
która wkrótce stała się ośrodkiem życia religijnego Górnego Śląska.
Przed cudownym wizerunkiem Piekarskiej Pani modlił się król Jan III
Sobieski 20 sierpnia 1683 roku w drodze na Wiedeń, natomiast król August II właśnie w tym kościele wyznał ponownie wiarę katolicką i w 1697 roku podpisał „pacta conventa”. W wieku XVIII osłabł kult maryjny. Król
Fryderyk II 3 marca 1776 roku przejął parafię piekarską wraz z
rezydencją jezuicką, oddając je w ręce tzw. Królewskiego Instytutu
Szkolnego. Bulla papieska z 16 lipca 1821 roku zatytułowana
*De salute animarum*
podzieliła dwa dekanaty: pszczyński i bytomski, do diecezji wrocławskiej, definitywnie oddzielając je od diecezji krakowskiej.

Dziewiętnasty wiek kojarzy się z rozwojem świadomości narodowej oraz z kulturkampfem. Wybitni działacze narodowi – wśród których był Maksymilian Jasionowski – wysyłają w roku 1892 do rządu pruskiego petycję z prośbą o wprowadzenie języka polskiego do szkół piekarskich. W 1922 roku nastąpiła likwidacja powiatu bytomskiego. Piekary znalazły się w powiecie świętochłowickim, a od 1939 roku – w powiecie tarnogórskim. 1 stycznia 1947 roku Piekary otrzymały prawa miejskie. W roku 1997 uroczyście obchodzono 50. rocznicę tego wydarzenia. Z kolei w roku 1998 miał miejsce kolejny jubileusz – 930. rocznica powstania Piekar.

**Zabytkowe obiekty architektury**

* Zespół kościelny Bazyliki Mniejszej p. w Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja; kościół neoromański zbudowany wg projektu arch. Grotschla w 1849 roku. W skład zespołu kościelnego wchodzą: kościół, cztery kaplice – MB Lekarski, św. Teresy, św. Franciszka, św. Sebastiana, Rajski Plac – dawny cmentarz z trójskrzydłowymi krużgankami, kaplica św. Rafała i kompozycja krzyża misyjnego (1851), na środku mur otaczający kościół z rzeźbami 11 apostołów.

* Zespół Kalwaryjski z 1896 roku; w jego skład wchodzą kościół neogotycki p. w. Zmartwychwstania Pańskiego wg projektu Kapackiego oraz obiektów sakralnych i parasakralnych.

* Kaplice św. Barbary i św. Ignacego (studzienka) z XIX wieku, MB Bolesnej i Gerlichów z początku XX wieku.

* Klasztor sióstr Boromeuszek z końca XVIII wieku, przy ul. ks. A. Ficka.

* Szkoły: Specjalna i ZSZ z XVIII wieku, MSP nr 7 z końca XIX wieku.

* Na terenie Piekar jest 6 krzyży przydrożnych z XIX  i XX wieku typu boża męka.

* Przy ulicy Ks. Jerzego Popiełuszki znajduje się Dom Pielgrzyma oraz kilka rzeźb – figur (6) o treści religijnej.

* Zabudowę ul. Bytomskiej zaliczono do zespołu zabudowy chronionej z historycznym układem drogi.

* Przydrożny krzyż kamienny Diepenbrocka z 1868 roku, na skrzyżowaniu ul. Bytomskiej i Pod Lipami.

* Dawna drukarnia z XIX wieku – róg ulic Studziennej i Bytomskiej.

* Dawna szkoła ludowa z pocz. XX wieku, - ul. Bytomska 343.

**Zabytki przemysłu i techniki**

* Zabudowania gospodarcze dawnego folwarku Donnersmarcków z XVIII wieku. W skład zespołu wchodzą: spichlerz z 1798 roku, stodoły, stajnie, kuźnia oraz budynki mieszkalne służby dworskiej. Obecnie obiekty te są użytkowane przez firmy prywatne.

* Zabudowania przemysłowe KWK „Julian” z 1945 roku (płuczka, konstrukcja wież szybowych, sortownia, maszynownie, budynek wentylacyjny).

**Miejsca pamięci narodowej**

* Pomnik poległych w latach 1939 – 1945 i upamiętnienia 1000 – lecia Państwa Polskiego, skwer przy ul. Bytomskiej.

* Pomnik – obelisk – mogiła 19 żołnierzy radzieckich, cmentarz parafialny przy ul. Kalwaryjskiej.

* Tablica poświęcona represjonowanym górnikom i żołnierzom, Bazylika Najświętszej Maryi Panny -  wnętrze, strona lewa.

* Tablica poświęcona mieszkańcom Piekar Śląskich, którzy zginęli w latach II wojny światowej, Bazylika – wnętrze, strona prawa.

* Tablica poświęcona ofiarom Katynia, Bazylika – wnętrze, strona prawa.