Ziemia Będzińsko-Zawierciańska

**Ziemia Będzińsko-Zawierciańska** - nazwa obszaru wokół Będzina, Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Czeladzi, Zawiercia i Ząbkowic. Jest utożsamiana z Zagłębiem Dąbrowskim, gdy uznajemy szeroką koncepcję jego granic. Nazwy Ziemia Będzińsko-Zawierciańska używa się najczęściej jako synonim Zagłębia Dąbrowskiego, gdy mówimy o jego historii sprzed XIX wieku.

## Historia

Współczesne badania archeologiczne (miedzy innymi Pana Jerzego Szydłowskiego i Lucjana Balcerowskiego) umożliwiły poznanie pradziejów Ziemi Będzińsko-Zawierciańskiej. Szczególnie obfite i cenne wiadomości uzyskano o ludności kultury łużyckiej i o ludności polskiej podokresu wczesnopiastowskiego. Charakter znalezisk, przynajmniej kultury łużyckiej, wykazuje bliższe powiązania z regionem Górnego Śląska niż z Małopolską. Dopiero we wczesnym średniowieczu zdają się zachodzić zmiany prowadzące do mocniejszych powiązań z Małopolską, której ziemie stanowiły wówczas wschodnie krańce państwa Wiślan. W okresie rozdrobnienia feudalnego obszar ten należał bądź do krakowskiej dzielnicy senioralnej, bądź do dzielnicy opolsko-raciborskiej. Piastowie śląscy władający tymi ziemiami nie byli w stanie stawić czoła najeźdźcom, toteż oddawali je w lenno królom czeskim. W 1443 roku biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki nabył Księstwo Siewierskie, w skład którego od XV wieku wchodziła Czeladź, a od przełomu XVI—XVII wieku również Będzin. Był to dla Księstwa Siewierskiego pomyślny okres — do 1790 roku posiadało ono własną monetę i własne wojsko, pomyślnie rozwijały się miasta i osiedla. Wiele miejscowości ma bogatą historię — źródła z lat 1120, 1191 i 1254 mówią o istnieniu Grodźca, Łagiszy, Strzyżowic, Wojkowic, Sączowa, Dobieszowic, Dąbia, Góry Siewierskiej i innych. Dokumenty z XII wieku wymieniają Będzin, z 1228 roku Czeladź i Milowice a z 1345 Pogoń. W XV i XVI wieku pojawiają się już nazwy większości do dziś istniejących miejscowości Zagłębia Dąbrowskiego. Zagłębie Dąbrowskie było świadkiem wielu wydarzeń historycznych. W 1587 roku szły tędy podążające na Kraków wojska Maksymiliana Austriackiego. W połowie XVII wieku toczono tu walki ze Szwedami. Pod koniec XVII wieku gościł w Będzinie w drodze na odsiecz Wiednia Jan III Sobieski. Pod koniec XVIII wieku, w wyniku rozbiorów Polski, ziemie te zostały włączone w obręb państwa Pruskiego, a od 1807 roku weszły w skład Księstwa Warszawskiego, po jego upadku natomiast w skład Królestwa Polskiego. Rządy pruskie w tym stosunkowo krótkim okresie doprowadziły do upadku takie miasta jak Siewierz, Będzin, Czeladź, w których było rozwinięte rzemiosło, i handel. Odtąd też datuje się stopniowe ich zamieranie i ubożenie. Dopiero w XIX wieku nastąpiło pewne ożywienie, spowodowane powstaniem ośrodków przemysłowych. Jednakże sytuacja, jaka się wytworzyła, sprzyjała wzrostowi kapitałów w grupie posiadającej, niewiele wpływając na poprawę bytu miejscowej ludności. Rozwój przemysłu, otwierając nową kartę w dziejach Zagłębia, wpłynął na pobudzenie klasy robotniczej do działalności. Robotnicy obok haseł niepodległościowych, głoszą hasła walki o wyzwolenie społeczne. Nie bez przyczyny Zagłębie Dąbrowskie nazwano Czerwonym Zagłębiem. Począwszy od 1872 roku do 1936 roku proletariat tutejszy walczył o swe prawa w kolejnych strajkach i manifestacjach, mimo że pociągały one wiele ofiar. Okres okupacji w Zagłębiu Dąbrowskim, tak jak w całym kraju, znaczony był walką z okupantem.
Wyzwolenie w 1945 roku zakończyło długą historię walk niepodległościowych i rewolucyjnych ludności Zagłębia Dąbrowskiego, rozpoczynając nową erę w dziejach tej Ziemi.