III wojna światowa

### Miejsce

Europa, Azja, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Ocean Atlantycki, Ocean Indyjski, Ocean Spokojny

### Przyczyny

Powrót nazistów do władzy w Niemczech, powrót do hegemonicznych i imperialistycznych planów podporządkowania Europy, ambicje sojuszników Rzeszy (głównie Włoch) do zrewidowania postanowień traktatów kończących II wojnę światową, chińsko-japoński pakt podpisany w 1955 roku wymierzony w Rosję i jej bogate w surowce tereny na Syberii

### Wynik i skutki

Zwycięstwo Narodów Zjednoczonych; obalenie nazizmu w Niemczech i karny podział kraju na cztery landy: Prusy, Bawarię, Hanower i Hesję; ponowne przyłączenie oderwanych od Rosji w 1955 roku regionów na zachodzie; utworzenie tymczasowego Związku Apenińskiego na terenach byłego Państwa Włoskiego; podzielenie się Europy na wyraźne trzy bloki polityczne, w konsekwencji zimna wojna

**III wojna światowa** - największa wojna światowa w historii, trwająca od 17 kwietnia 1956 roku do 15 grudnia 1958 roku. Obszar działań wojennych objął większość kontynentów i oceanów na Ziemi. Głównymi stronami konfliktu były państwa Reichspaktu i ich sprzymierzeńcy, oraz państwa Narodów Zjednoczonych, czyli koalicji antynazistowskiej. W wojnie uczestniczyły także państwa niesprzymierzone z żadną koalicją (np. Turcja i Chiny).

## Przyczyny wojny

#### **Sytuacja Niemiec po porażce w II wojnie światowej**

W utworzonej w 1941 roku Republice Niemieckiej sytuacja wewnątrzpaństwowa była zła od samego początku. Po zakończeniu II wojny światowej wartość marki niemieckiej drastycznie spadła, a gospodarka kraju legła w gruzach. Nie pomagały też prowadzone przez rząd programy gospodarcze, które w zamierzeniu miały odbudować przemysł i wspomóc zubożałe społeczeństwo. Problemy Niemiec były porównywalne do tych które spotkały Republikę Weimarską w latach 20. po zakończeniu I wojny światowej. Pomimo przeprowadzonej pod naciskiem aliantów denazyfikacji, duża część zindoktrynowanych wcześniej obywateli pozostawała wierna ideałom o niemieckim imperializmie i rasie panów. Szacowano, że w 1945 roku, a więc trzy lata po zakończeniu konfliktu w Europie, poparcie dla narodowego socjalizmu utrzymywało się na poziomie ok. 31,6%, a przez podziemną działalność propagandową nazistów w dalszym ciągu rosło.

W II połowie maja 1941 roku Adolf Hitler spotkał się z czołowymi działaczami NSDAP, Wehrmachtu i SS. Poinformował ich o swoim planie ewakuacji do Urugwaju, gdzie zamierzał potajemnie kontynuować działalność polityczną. Z inicjatywy Heinricha Himmlera podjęto również decyzje o założeniu po wojnie tajnej organizacji ODESSA (niem. Organisation der ehemaligen SS-Angehörigen, pol. Organizacja Byłych Członków SS) która była by podstawą dalszej działalności nazistów, a oprócz tego rekrutowała by nowych żołnierzy w skład armii, która w przyszłości miała by posłużyć do ponownej próby zdominowania Europy i świata. Głównym obszarem działań organizacji miało być terytorium Niemiec po zakończeniu wojny. Z tego też powodu aktywnie działały tajne centra szkoleniowe dla oddanych ideologii narodowego socjalizmu Niemców, którzy byli kierowani do powstających struktur wojskowych. Prowadzono stałą działalność propagandową: wywieszano plakaty, prowadzono prasę i dokonywano pojedynczych aktów terroru.

W 1950 roku do Berlina został wysłany Joseph Goebbels - miał on przejąć generalne dowództwo nad lokalnymi spiskowcami. W niemieckiej armii na wysokich szczeblach znajdowało się dalej wielu niemieckich dowódców z czasów III Rzeszy i II wojny światowej. Wielu z nich wyraziło chęć wsparcia puczystów i dołączenia do spisku. Ci, którzy się nie zgodzili, byli zabijani, aby uniknąć wycieków tajnych informacji na temat planowanych działań organizacji. Rozpoczęto natychmiastowe przygotowania do przewrotu wojskowego.

###### *Osobny artykuł: Reichspakt w sekcji Rewolucja.*

Pucz rozpoczął się w nocy z 4 na 5 listopada 1955 roku. Po komunikatach radiowych nadawanych w całym kraju rozpoczął się atak na pałac prezydencki i urząd kanclerski. Prezydentowi Heussowi zaprezentowano ultimatum - w zamian za złożenie urzędu miała mu zostać zapewniona ochrona i zgoda na wyjazd z kraju, lecz ten odmówił. Kanclerz Adenauer chcąc się desperacko ewakuować, wybiegł z budynku wyskakując przez okno wraz ze swoją ochroną, jednak po około 170 metrach został zastrzelony przez czuwającego na okolicznym dachu snajpera. Następnie rozpoczął się decydujący szturm na pałac. Prezydent zginął osamotniony w trakcie ostrzału ruin jego pałacu. Przez kolejne godziny w radiu była nadawana Pieśń Horsta Wessela, będąca jednym z hymnów w okresie istnienia Rzeszy Niemieckiej. Na największych stadionach w Niemczech ustanowiono tymczasowe obozy koncentracyjne dla aktualnej partii rządzącej. 14 listopada jednym dekretem rozwiązano parlament, zakazano istnienia partii politycznych. 16 listopada, Joseph Goebbels proklamował likwidacje Republiki Niemieckiej, i powołanie na jej miejsce IV Rzeszy. Pucz obił się szerokim echem i oburzeniem na arenie międzynarodowej. Rządy Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych potępiły rewolucje, natomiast Francja i Polska niemalże natychmiast rozpoczęły zbrojenia. Faszystowskie Włochy przyjęły informacje o puczu z radością. Był on dla nich szansą na odbudowę bloku państw Osi oraz rewizję postanowień traktatu pokojowego z Aliantami zawartego w 1941 roku. Z tego powodu dyplomatyczni przedstawiciele Państwa Włoskiego zaproponowali w Berlinie układ o wzajemnej pomocy wojskowej i dyplomatycznej. Władze IV Rzeszy Niemieckiej bez większego zastanowienia zdecydowały się na poparcie pomysłu i wejście porozumienia w życie.

#### **Rewolucja nazistów w Rosji**

Jeszcze w latach 40. drugim celem operacyjnym nazistów stała się Rosja, której niestabilna sytuacja wewnątrz państwa po ponownym przejęciu w nim władzy przez bolszewików tworzyła idealną okazje do wywołania rewolucji. Celem miało być utworzenie na zachodnich terenach Rosji tzw. Reichskommissariatów - w pełni podporządkowanych naczelnemu dowództwu autonomicznych jednostek państwopodobnych, w których miała być prowadzona masowa rekrutacja do szeregów powstających sił zbrojnych a w przyszłości także stopniowa germanizacja.

Rozpoczął się masowy przerzut żołnierzy należących do bojówki. W miastach takich jak Leningrad, Moskwa czy Stalingrad zaczęły funkcjonować połączone ze sobą siatki podziemia. Niemcy podejmowali tam zwyczajne życie - często pracowali. Jednocześnie jednak przygotowywali się do przeprowadzenia puczu i przejęcia kontroli nad regionem.

Lekko ponad 2 miesiące od zwycięskiego puczu w Niemczech, nadszedł czas na planowaną rewolucje w Rosji. W tym czasie Wiaczesław Mołotow - ówczesny sekretarz generalny KPR, a zarazem przywódca Rosji Bolszewickiej, przebywał w Nowosybirsku na osobistym urlopie. Za decyzją Adolfa Hitlera, rewolucja rozpoczęła się w nocy z 3 na 4 stycznia 1956 roku. O 1:20 w nocy czasu lokalnego, niemieccy żołnierze zajęli wszystkie główne miejsca nadawania państwowego radia i telewizji w zachodniej Rosji (m.in Radio Sputnik, Echo Moskwy, Kanał Pierwszy). O 1:42 rozpoczęli nadawanie specjalnego komunikatu radiowo-telewizyjnego. Informacja o komunikacie dotarła do Mołotowa niecałe 25 minut później. Porównując ją do ostatniej sytuacji w Niemczech, niemalże zamarł i upadł. Chwile potem w Leningradzie doszło do rzekomego buntu marynarzy, zainicjowanego jednak przez Niemców. O 2:10 doszło do pierwszych strzałów na ulicach Moskwy, Stalingradu i Tbilisi. Mury Kremla zostały otoczone, a lokalni strażnicy rozstrzelani. Opancerzeni żołnierze zaczęli podpalać okoliczne budynki, używając miotaczy ognia. Po kilkunastu godzinach walk większość garnizonów w miastach się poddała, a walki były prowadzone jedynie lokalnie. Wojskowi dowódcy puczu wygłosili wspólne przemówienie nadawane w radiu i telewizji. Ogłosili tam niezależność czterech rosyjskich regionów: Leningradu, Kaukazu, Moskwy i Kubania oraz podporządkowanie ich władzom IV Rzeszy Niemieckiej.

Informacja o zbrojnym przewrocie w Rosji spowodowała, że zarówno liderzy państw europejskich jak i ich obywatele zaczęli zdawać sobie sprawę, że kolejna wielka wojna jest nieunikniona. We wszystkich krajach Europy środkowo-wschodniej ogłoszono powszechną mobilizacje i przestawiono gospodarki na zmasowaną produkcje uzbrojenia.

#### **Współpraca Aliantów po II wojnie światowej**

Po zakończeniu się konfliktu w Europie w 1941 roku główne państwa alianckie (Polska, Francja i Wielka Brytania) zadecydowały o tymczasowym wygaśnięciu porozumień o wzajemnej pomocy wojskowej w przypadku agresji państwa trzeciego. Pomimo tego w trakcie I wojny polsko-rosyjskiej trwającej w latach 1945-1946 państwa zachodnie aktywnie wspierały Polskę logistycznie i dyplomatycznie. Kiedy w 1954 roku w Urugwaju doszło do nazistowskiego przewrotu przeprowadzonego przez rzekomo martwego Adolfa Hitlera, wszystkie trzy państwa zdecydowały się na spisanie nowego, trójstronnego porozumienia o wzajemnym wsparciu. Był to zalążek przyszłego sojuszu, który w trakcie nadchodzącej wojny miał stawić czoła nazistowskiej agresji. W lutym 1956 roku Rosja Bolszewicka obawiając się ataku ze strony Reichspaktu zaproponowała Francji i Polsce dołączenie do paktu obronnego. Pomimo niechęci politycznej zdecydowano się zaakceptować radziecką propozycje z uwagi na bezpieczeństwo wszystkich państw, jednak postanowienia w przypadku Rosji dotyczyły jedynie agresji ze strony Reichspaktu.

#### **Porozumienie chińsko-japońskie**

W połowie 1954 w Chinach doszło do incydentu granicznego z Rosją. W trakcie starcia poległo 152 żołnierzy po stronie Chin oraz 112 po stronie Rosji Bolszewickiej. Pomimo podpisania porozumienia, wydarzenie znacznie pogorszyło dotychczas neutralne stosunki chińsko-radzieckie. Cesarstwo Japonii kierując się własnymi interesami zachciało wykorzystać napiętą sytuacje na linii obu państw, aby podpisać tymczasowe porozumienie polityczne i wojskowe z Chinami. W państwie środka zostało to odebrane jako zwrot w relacjach z Japonią. Tajny protokół paktu zawierał wzmiankę o wspólnej inwazji na Syberię, która miała zostać przeprowadzona w przeciągu kilku następnych lat.

## Działania zbrojne

### **Wybuch wojny**

17 kwietnia 1956 roku o godzinie 10:35 IV Rzesza Niemiecka wraz z podległymi jej Reichskomissariatami we wschodniej Europie dokonała jednoczesnej agresji na Austrię, Czechosłowację i Polskę. Na całej długości polsko-niemieckiej granicy rozpoczęły się walki graniczne, a wszystkie okręgi wojskowe zostały powołane w stan najwyższej gotowości. W tym samym czasie żołnierze Reichsheeru (zjednoczonych sił zbrojnych całego Reichspaktu) zaatakowali Polskę od wschodu, wkraczając na zachodnią Ukrainę i Białoruś. W czechosłowackim kraju sudeckim wszystkie przygraniczne obiekty wojskowe zostały ostrzelane, a miasta takie jak Liberec czy Cheb padły ofiarą bombardowań Luftwaffe.

O godzinie 11:10 niemieckie oddziały na zachodzie wkroczyły do Francji i państw Beneluksu. Zgodnie z tym niemal natychmiast ratyfikowano postanowienia wcześniejszych porozumień, w wyniku czego do wojny dołączyły Wielka Brytania i Rosja. Nieprzygotowane do konfliktu wojska francuskie (olbrzymie braki w zaopatrzeniu i organizacji) stacjonujące na Lini Maginota nie były w stanie odeprzeć niemieckiej agresji, wobec czego umocnienia graniczne szybko znalazły się w rękach Rzeszy. Kilka godzin później Marsylia została zbombardowana przez samoloty Regia Aeronautica, a chwile później włoskie oddziały przekroczyły granicę z Francją, Jugosławią i Austrią. W przeciągu kilku godzin walki rozpoczęły się w zdecydowanej części Europy, na znacznie większą skale niż miało to miejsce w trakcie II wojny światowej.

Tego samego dnia u wybrzeży Stanów Zjednoczonych pojawiły się okręty Kriegsmarine. Zdezorientowane i zaniepokojone amerykańskie dowództwo zdecydowało się na wysłanie w te okolice łodzi patrolowych, z którymi jednak utracono kontakt. Niedługo później rozpoczął się ostrzał amerykańskiej bazy NS Norfolk, gdzie stacjonowało wiele wojskowych i okrętów. Zginęło blisko 940 amerykańskich żołnierzy i marynarzy oraz 47 cywilów. Atak obił się echem w całej Ameryce, a już następnego dnia prezydent Harry Truman wygłosił orędzie do narodu amerykańskiego o treści:

> *Wczoraj, 17 kwietnia 1956 roku – w dniu hańby – Stany Zjednoczone Ameryki zostały w niesprowokowanym i tchórzliwym ataku z premedytacją zaatakowane przez morskie siły Rzeszy Niemieckiej. Z żalem zawiadamiam was, że wielu Amerykanów straciło życie. Wobec tego zwracam się do Kongresu, aby ogłosił stan wojny pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, a IV Rzeszą i całym Reichspaktem.*
>
>

Jeszcze tego samego dnia kongres podjął żądaną uchwałę. W odpowiedzi na to wojnę Stanom Zjednoczonym wypowiedziały Włochy.

### **Front w Europie Środkowo-Wschodniej**

#### Front w Polsce

Mimo bohaterskiej obrony Wojsko Polskie i siły sprzymierzone zostały zmuszone do odwrotu. 20 kwietnia Gdańsk został odcięty przez trzy dywizje pancerne Reichsheeru, nieliczny opór stawiały siły Obrony Cywilnej w Gdyni i Malborku. 21 kwietnia, dowódca obrony Gdańska - Pułkownik Zdzisław Wieczorowski - wydał rozkaz sabotażu stoczni gdańskich, gdyż zakładano rychłe wpadnięcie miasta w łapska Niemców. Jednakże, 22 kwietnia do miasta przedzierały się nieliczne siły wyznaczonej przez Prezydenta RP Stanisława Ostrowskiego Grupy Uderzeniowej "Trójmiasto" pod dowództwem pułkownika Jana Biesiadeckiego. 25 kwietnia zniszczono polski opór w Gdyni i Malborku, zaś na Gdańsk przeprowadzono szturm blisko 30.000 żołnierzy koalicji niemieckiej. Polacy jednak ciężkimi stratami obronili miasto. Zarządzeniem dowódcy obrony miasta, wysadzono wszelkie mosty prowadzące do miasta a wszystkie możliwe wjazdy do miasta ufortyfikowano jeszcze mocniej niż wcześniej. 29 kwietnia została zniszczona miejska elektrownia, wodociągi i gazownia.

W międzyczasie siły Reichsheeru uderzyły na Armię "Wielkopolskę" dowodzoną przez Generała Józefa Hallera oraz na Armię "Śląsk" dowodzoną przez Generała Feliksa "Butrym" Ankersteina. 21 kwietnia upadł Bolesławiec a większość Zielonej Góry została opanowana przez siły Rzeszy. W obronie Zielonej Góry wyjątkowo wsławiła się 1 Brygada Ochotnicza złożona z młodzieży akademickiej i szkolnej. Członkowie brygady bronili kluczowych obiektów w mieście jak m. in. więzienie, wieża spadochronowa czy ratusz miasta. Obrona miasta została okupiona jednak sromotnymi stratami, gdyż z 1900 osób będących w jednostce w momencie jej formowania przetrwały jedynie 54. Dzięki bohaterskiemu poświęceniu obrońców miasta, Wojsko Polskie było w stanie przeprowadzić skuteczną kontrofensywę zajmując m. in. Wojcieszyce, Cieplice czy Mysławkowice. 30 kwietnia siły niemieckie zostały całkowicie wyparte z Zielonej Góry. Mimo to, zwycięstwo nad "Aryjczykami" pod Zieloną Górą nie zatrzymało niemieckiej ofensywy, a 1 maja większość śląska została opanowana przez Reichsheer, zaś sama Zielona Góra, po drugim uderzeniu Niemców padła 7 maja.

W Wielkopolsce front również nie wyglądał wesoło - upadł Żagań, Szprotawa, Głogów a taki sam los miał spotkać Polkowice. Siły Rzeczpospolitej poniosły 29 kwietnia klęskę pod Poznaniem, zaś siły Armii "Wielkopolska" zostały definitywnie rozbite w Bitwie pod Kutnem i tylko niedobitkom udało się wycofać.

Armia "Śląsk" została rozbita - przyczyną klęsk Polaków było wyczerpanie poprzednimi wojnami na wschodzie oraz nieprzygotowanie na zagrożenie z zachodu. 8 maja padła Łódź oraz Piotrków Trybunalski.