Złote binokle

Zobacz **oryginalny artykuł** i **autorów**.

**Złote binokle** (ang. *The Adventure of the Golden Pince-Nez*) – opowiadanie Arthura Conana Doyle’a o przygodach Sherlocka Holmesa, opublikowane po raz pierwszy w „The Strand Magazine” (lipiec 1904, ilustracje Sidney Paget), później w „Collier’s Weekly” (październik 1904, ilustracje Frederic Dorr Steele), następnie w zbiorze *Powrót Sherlocka Holmesa* w marcu 1905.

Znane też jako *Złote pince-nez* i *Tajemnica złotego pince-nez*.

## Bohaterowie

* Sherlock Holmes
* Doktor John H. Watson
* Inspektor Stanley Hopkins
* Willoughby Smith
* Profesor Coram
* Anna
* pokojówka profesora Corama

## Fabuła

### Zawiązanie akcji

Pewnej listopadowej nocy inspektor Stanley Hopkins przychodzi do Sherlocka Holmesa na 221B Baker Street, aby opowiedzieć mu o morderstwie, którego nie można rozwiązać. Zmarły to Willoughby Smith, sekretarz profesora Corama , stary inwalida. Morderstwo miało miejsce w Yoxley Old Place niedaleko Chatham w hrabstwie Kent. Najbardziej zdumiewające dla Hopkinsa w tej sprawie jest to, że pozornie jest ona pozbawiona motywacji. Wydaje się, że Willoughby Smith nie ma nic niezwykłego w swoim pochodzeniu i nie ma wroga na świecie. Był trzecim sekretarzem profesora, poprzedni nie wytrzymali. Narzędziem zbrodni był nóż do laku profesora.

Pokojówka odnalazła Smitha, a ostatnie słowa, które wypowiedział, kiedy leżał, umierały brzmiały: „Profesorze, to była ona". Profesor jednak nie potrafi rozszyfrować znaczenia tych słów.

Ta sama pokojówka powiedziała Hopkinsowi, kiedy był w Yoxley, że słyszała, jak Smith opuszczał swój pokój i szedł do gabinetu. Wieszała zasłony i właściwie go nie widziała, rozpoznawała tylko jego energiczny krok. Profesor był wtedy w łóżku. Minutę później z gabinetu dobiegł ochrypły krzyk, a pokojówka, po chwili wahania, udała się tam, aby znaleźć się na miejscu zbrodni. Później mówi Holmesowi, że Smith wyszedł na spacer niedługo przed morderstwem.

Jedynym prawdopodobnym sposobem wejścia mordercy było wejście przez tylne drzwi po przejściu ścieżką z drogi, a Hopkins znalazł niewyraźne ślady biegnące obok ścieżki, najwyraźniej morderca próbował uniknąć pozostawiania śladów. Hopkins nie potrafił stwierdzić, czy ślad wskazywał na osobę, która przychodzi do domu, czy też z niego odchodzi oraz czy został pozostawiony przez duże czy przez małe stopy. Droga była beznadziejnym grzęzawiskiem i nic tam nie było widać.

W gabinecie profesora znajdowało się biuro; wydawało się, że nic nie zostało skradzione. Szuflady były jak zawsze otwarte, a szafka w środku była zamknięta, do której tylko profesor posiadał klucz.

W dłoni Willoughby'ego Smitha znaleziono jeden ważny dowód: parę złotych pince-nez. Holmes bada je i tylko z nich wydedukował kilka rzeczy o mordercy:

* To kobieta,
* Ma bardzo słaby wzrok,
* Ubiera się jak dama,
* Ma gruby nos,
* Jej oczy są blisko siebie,
* Ma pomarszczone czoło i prawdopodobnie zaokrąglone ramiona,
* W ciągu ostatnich kilku miesięcy przynajmniej dwukrotnie była u optyka,
* Jest osobą wyrafinowaną.

Holmes, dr Watson i Hopkins następnego dnia jadą do Yoxley, a Holmes dokładnie wszystko bada. W badaniu zauważa niedawną rysę na biurku i powody, dla których celem mordercy było w rzeczywistości przyniesienie czegoś stamtąd. Smith został zabity tylko dlatego, że przeszkodził we włamaniu. Nikt nie widział, jak morderca odchodził, ani nikt nie słyszał otwierania drzwi.

Holmes zauważa z pewnym zainteresowaniem, że oba korytarze, ten prowadzący z tylnych drzwi i ten prowadzący do sypialni profesora, są mniej więcej tej samej długości i wyłożone matą kokosową.

Holmes przeprowadza wywiad z profesorem w jego sypialni, paląc tam wiele egipskich papierosów i rozrzucając popiół wszędzie. Profesor twierdzi, że nie rozumie tego, co wydarzyło się w jego domu, i stawia hipotezę, że śmierć Smitha mogła być samobójstwem. Holmes pyta o zamkniętą szafkę w komodzie. Profesor przekazuje klucz. Holmes patrzy na niego i oddaje, nie zawracając sobie głowy zaglądaniem do komody.

Wkrótce potem Watson pyta Holmesa, czy ma wskazówkę, a Holmes enigmatycznie odpowiada, że ​​papierosy mogą mu ją pokazać.

Holmes spotyka się z gospodynią w ogrodzie i prowadzi z nią pozornie nieistotną rozmowę na temat nawyków żywieniowych profesora. Najwyraźniej jadł dzisiaj całkiem sporo.

### Rozwiązanie

Trzej mężczyźni wracają, aby zobaczyć się z profesorem w jego pokoju wczesnym popołudniem, a Holmes celowo przewraca papierosy, żeby usprawiedliwić się czołganiem na podłodze. W tym momencie rozwiązuje zagadkę, a morderca, który wygląda dokładnie tak, jak wywnioskował Holmes, wyłania się z kryjówki w biblioteczce. Holmes widział jej ślady w popiele papierosów.

Sprawa potoczyła się w następujący sposób: kobieta przyszła do domu profesora, aby odebrać jakieś dokumenty, po uzyskaniu duplikatu klucza od jednego z byłych sekretarzy. Przyjechała bez wiedzy profesora. Zaskoczył ją Smith, którego zabiła bez zamiaru, chwytając najbliższą rzecz do obrony; nóż do laku. Zgubiła okulary podczas próby ucieczki i była całkiem bezradna. Skręciła w niewłaściwy korytarz i znalazła się w pokoju profesora. Ukrył ją. Okazuje się, że jest ona żoną profesora i oboje są Rosjanami. Dokument, o którym mowa, uniewinniłby jej przyjaciela Alexisa, który jest uwięziony na Syberii. Ona i ten przyjaciel zostali zdradzeni przez profesora dla zysku, a także i ona przez pewien czas została wysłana na Syberię.

Pozostałe wskazówki:

* Anna poznała Smitha, gdy szedł na spacer, co wyjaśnia jego ostatnie słowa.

* Zwiększony apetyt profesora tłumaczy się oczywiście tym, że musiał nakarmić drugą, ukrytą osobę.

Podczas zatrzymania Anna popełnia samobójstwo przez truciznę. Prosi Holmesa o dostarczenie dokumentów do ambasady rosyjskiej, co należycie robi.

## Adaptacje

Odcinek serii Sherlock Holmes (Granada) różni się nieznacznie od oryginalnego opowiadania. Brodaty członek Bractwa Rosyjskiego czai się w ogrodzie i wymierza ostateczną sprawiedliwość złoczyńcy. Klucz Anny był jej własnym oryginałem. Dr John Watson zostaje zastąpiony przez brata Sherlocka Holmesa, Mycrofta Holmesa, z powodu braku możliwości wystąpienia Edwarda Hardwicke w odcinku. Mycroft Holmes zauważa, że ich ojciec zawsze powtarzał, że po wyeliminowaniu niemożliwego, cokolwiek pozostaje, choćby nieprawdopodobne, musi być prawdą.

W radiowej adaptacji opowiadania z 1954 roku z Sir Johnem Gielgudem jako Holmesem i Sir Ralphem Richardsonem jako Watsonem, Anna zabija się pistoletem, a nie trucizną.

W wersji BBC Radio zatytułowanej *The Golden Pince-nez* , podczas zatrzymania Anna wskakuje przed pociąg.