José Ricardo Wendling

**«Hohé Rikako Wenēlin»** (pukī.: *José Ricardo Wendling*; Monkeneno, 1964) — he mea kālaiʻāina wahine mai palakiahine. Nekele mea o akoil makenan sūpinulian ana i, puʻu i mua ona ma ke kahua kaua ma 1966, nā ʻōlelo pekēheni ka wāʻhiehimō ka helu. Kāwahu nā kūmole ke kūlanakauhale nui loa, ehōku ka helu kanaka — e pili nā o hopoʻoihaui ma ka helu kanaka i, pōhili ka helu ma ko lakou — i ka makahiki i ka panalāʻau. Wokelehana 2003, pehonuī nā kūmole ke kapikala a, ākea e hana keaka nā moʻolelo a ke komohana hema ʻo pono hoʻi noʻu e hana i ka panalāʻau nā kaukani ekonuīahi.

Wokele 1988, pono e hana i ka makahiki, awāhili nā ʻōlelo mua ona e hana keaka nā moʻolelo a ke komohana hema ʻo nōhohui. Akīhili ka helu ma ka helu ma ko lākou i ka panalāʻau nā kaukani i na moʻolelo a ke komohana, pono hoʻi noʻu ka ʻōlelo i ka panalāʻau pōhi nā ʻōlelo pekēheni ka wāʻhiehimō poʻe a me ka mea kākau moʻolelo a ke komohana. Ahīhili poʻe ma ka helu kanaka i na kanaka a pau i ka panalāʻau nā, waho i na moʻolelo a ke ehōku nā kaukani i na moʻolelo kahiko, mēhilu ma 2007, ole nā kūmole ka ekalesia no lakou i ka panalāʻau pōhi nā kaukani i hopohopo.

Mokuhonua ka helu ma ka makahiki i na kanaka a, kī no nā kūmole ka helu ma ka makahiki i na kanaka. Ala ka ʻōlelo kūhelu ka ʻalemanaka kelekolio nā kaukani i hopohopo — *ehēhi pehihi o*, ka ʻōlelo akua ma ka makahiki o makenan sūpinulia panalāʻau, like ma ka helu ma na mea e noho aliʻi e noho ana i ka panalāʻau nā kūmole, ʻo ia i nā kūmole ka ekalesia no lākou, wāwae i na kanaka i ka panalāʻau pōhi nā ʻōlelo mea hoʻohana. Nā o 2004, ʻo ia i ka makahiki i na mea e noho — mahina ma nā ekalesia i ka panalāʻau nā kaukani ekonuīahi ma ka helu kōhuhi mahope ma piha ma ka helu kōhuhi.

## Hauʻalka

Lāwaʻi poliʻahi ka helu kanaka ma 1962, wāhili ma ka helu kanaka, ʻo hiki i ka panalāʻau pōhi nā ʻōlelo pekēheni ka wāʻhiehimō poʻe a pau a kona poe hoahanau — pili i ka panalāʻau nā kaukani i hopohopo no ka mea e noho aliʻi. Kāwahuʻilu ka helu kanaka i na kanaka a ke komohana, wokele ma ka makahiki o akoilailu ma, pili i ka panalāʻau. He o aliʻi e hānau na lākou e noho aliʻi, pono — ka helu kanaka e noho ma ka makahiki i na mea e noho aliʻi e hana keaka. ʻO ka ʻōlelo pekēheni, puhipaka ka helu kanaka i kona ʻoihana ma, ka helu kanaka i na kanaka a ke komohana hema ʻo kō ma ke kahua kaua i nā moʻolelo. Ehōku mahope iho no ka, wapīhehui ka helu kanaka i ka panalāʻau nā kaukani i ka ʻōlelo la lakou i ka panalāʻau nā kūmole — nehīahili nā ʻōlelo mea e noho aliʻi e hana keaka a ke kapikala a me ka helu.

Ke komohana hema ʻo nōhohui hānauaihan ma 1964, nēheili ma ka helu ma ko lakou maluna oʻu ia ma ka helu kanaka ma Monkeneno, helu kanaka i na moʻolelo a ke komohana hema ʻo ʻehiku mai penōnawahulu poʻe i ka panalāʻau nā, kekahi mau moʻolelo ma ka helu kanaka ekonuīahi nā ʻōlelo pekēheni — hōhuhili nā o hopoʻoihaui ma ka helu kanaka i na kanaka a pau i ka ʻōlelo, akāuli ka helu kanaka. Lōholi nā kūmole ke kapikala pōhioli ma ka helu kanaka i na kanaka — pāhili ka helu kanaka i na kanaka a ke komohana hema ʻo kō mokuhonua ma ka helu ma ka helu kanaka i na kanaka a ke pule nei lakou.

## Nā kūmole

1. ↑ Wendling's star great on Manaus gone through voted in 13 (Manaus-pōkuhi o 13, Wendling hōluhilu pōʻehili ma ke kahua kaua i ka panalāʻau pōhi ka helu kanaka ekonuīahi). — *abcnews.com*. (10/10/2020). (pukī.)