Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Rozdział 5

*Poranek dwudziestego drugiego września był słoneczny i stosunkowo ciepły. Mieczysław obudził się o podobnej porze, co ostatnio i znów rozpoczął dzień od czytania notatek. Zapowiadała się niezła biografia. Ten dzień był w pewien sposób szczególny, bo tym razem gościł kucharza u siebie. Uporządkował mieszkanie, jak tylko się dało. Po zdjęciu koszuli nocnej włożył nieco bardziej odświętny strój. Potem spojrzał na ściany i pousuwał z nich miotełką zaniedbywane od lipca pajęczyny. Wtedy rozejrzał się i uznał, że do szczęścia brakuje czystych szyb. Namoczył szmatę i starannie przetarł szkło. Przejrzał się w lusterku i dokładnie uczesał włosy. Uznał, że ma za duży zarost, więc nasmarował twarz mydłem i ogolił się brzytwą. Na koniec wygładził i podkręcił wąsy. Wykonywał te wszystkie czynności za każdym razem, kiedy spodziewał się gości. Wyjął z szuflady sakiewkę i ruszył do nielubianego sprzedawcy. Postanowił kupić maksymalną ilość papieru.*

*- Poproszę tyle arkuszy, ile mogę kupić za te pieniądze - powiedział po wejściu i wysypał na ladę monety. Obrębiak po przeliczeniu zapytał z zaskoczeniem:*

*- Naprawdę chcesz aż tyle?*

*- Tak, chcę.*

*- I to wszystko na pamiętnik?*

*Szybko przeliczył kartki i wręczył.*

*- Pytam, Mieciu, czy wszystko na pamiętnik?*

*- Tak, tak...*

*Wybiegł. Zaniósł papier do domu, bo nie chciał go ze sobą dźwigać. Sprawdził ilość atramentu i zaostrzenie pióra. Ruszył w kierunku Mostu Władysławskiego. Ulice znowu były zatłoczone, co go nie dziwiło. Kiedy dotarł na miejsce, zszedł w prawą stronę i usiadł na wystającym kamieniu. Miał świetny widok na szeroką rzekę, po której płynęła długa łódź towarowa. Stanął wprost przed nim jakiś rudowłosy mężczyzna. Mieczysław poprosił go:*

*- Przepraszam, czy mógłby się pan trochę odsunąć?*

*- Już się odsuwam.*

*Przyjął postawę gotowości do skoku w dół. Przeraziło to Mieczysława.*

*- Co pan robi?!*

*- Nie widzi pan?! Kończę życie, bo straciło sens!*

*- Nie, nie...*

*- Kocham Ludkę! - wydarł się samobójca. Skoczył, ale zamiast tonąć w wodzie, zawisł w uścisku trzymającego go kurczowo Mieczysława. Próbował się wyrywać, ale dziennikarzowi udało się zaciągnąć go na piasek. Uklejak przytrzymywał go, żeby nie uciekł i zawołał do osób przechodzących obok:*

*- Ludzie, pomóżcie!*

*- Nie mam czasu - rzucił brodaty mężczyzna.*

*- Niech ktoś inny pomoże - dodała krępa kobieta. Inni też mijali ich obojętnie. Wtedy zjawił się Krawcza z psem. Rozpoznał Mieczysława i zbliżył się do niego.*

*- Co tu się dzieje? - zapytał zaskoczony sytuacją.*

*- Ten człowiek chciał się utopić, a ja go uratowałem.*

*- Idźcie ode mnie, zostawcie w spokoju!*

*Szybkim ruchem oswobodził się z rąk Uklejaka. Pobiegł przed siebie. Kazimierz wypuścił Okruszka, a kundel wyskoczył i złapał mężczyznę za nogawkę, powodując jego upadek w piasek. Krawcza złapał go za lewą rękę, Uklejak za prawą i razem wynieśli go z dala od rzeki. Mężczyzna głośno oddychał i był spocony. Posadzili go na przydrożnej ławce. Wtedy Uklejak mógł dokładniej mu się przyjrzeć. Był rozczochrany, miał mniej niż trzydzieści lat, a na twarzy miał mocne wypieki.*

*- Dlaczego chciał pan to zrobić? - zapytał.*

*- Z miłości... - odpowiedział ze smutnym wzrokiem.*

*- Przykro mi to słyszeć. A mogę wiedzieć, kim pan jest?*

*- Godzisław Borówek, kominiarz.*

*- Co skłoniło pana do próby odebrania sobie życia?*

*- Zaraz opowiem moją historię, ale przedtem chciałbym poznać panów tożsamość, bo niezręcznie mi rozmawiać z nieznajomymi.*

*- Kucharz Kazimierz.*

*- Dziennikarz Mieczysław, piszę dla gazety "Wieści z Kaczorów".*

- *Było to tak: trzy lata temu czyściłem komin u pewnej bogatej rodziny z Kaczorów. Ci ludzie mieli córkę w moim wieku, w której zakochałem się od pierwszego wejrzenia. Tak pięknie się do mnie uśmiechała, że nie zapomnę tego do śmierci! Ma piękne, choć dość rzadkie imię Ludomira. A taka ona ładna, że drugiej takiej nie ma w kraju! Tak mnie zaczarowała, że na chwilę zapomniałem o świecie! Celowo ociągałem się z pracą, żeby móc dłużej popatrzeć na jej białe zęby i różowe usta. Kiedy skończyłem i pokazywałem efekty jej rodzicom, podeszłą do mnie i szepnęła: "Dziękuję panu bardzo". To było jak miód dla moich uszu! Kiedy dwa miesiące później ci sami państwo znowu korzystali z usług kominiarskich, celowo poszedłem tam zamiast kolegi. Wtedy Ludka wyznała mi, że jej się podobam. Ponownie poczułem się jak w niebie. Umówiliśmy się na spotkanie w parku w następnym tygodniu. Wszystko odbywało się dyskretnie, żeby jej rodzice nie wiedzieli. W parku zerwałem dla niej najlepsze kwiaty. Następnym razem poczęstowała mnie przysmakiem bogatych, ciastem czekoladowym, choć z jej ręki zjadłbym ze smakiem nawet zwykłe jagody. Potem przyszła zima. Wtedy to wydeptałem jej na śniegu serce. Takich spotkań było z dziesięć. Później przekazała mi smutne wieści, jej rodzice coś podejrzewali. W związku z tym musieliśmy ograniczyć nasze schadzki. Od tej pory spotykaliśmy się rzadziej i z zachowaniem od siebie odległości, co nie było łatwe. Moi koledzy z pracy domyślili się, że się zakochałem. Moje zachowanie uległo zmianom. Jeden wredny Władzio zaczął mnie bez ustanku wypytywać o imię ukochanej, którego nikomu nie chciałem zdradzić. W zeszłym roku stała się najgorsza rzecz, ojciec Ludki dowiedział się o naszej miłości! Dostałem od niego zakaz nawet zbliżania się do ich domu! Do parku mogła wychodzić tylko w obecności starej niani, przed wzrokiem której nic nie mogło się ukryć. Był to cios dla nas obojga! Od tamtego czasu widziałem ją tylko raz, kiedy czyściłem komin u jej sąsiadów. Zobaczyłem ją przez szybę, smutną z pochyloną głową. Zrobiło mi się jej okropnie żal. A ja od zawsze uważałem, że związki powinny być z miłości, bez względu na majątek. W dodatku rodzice niepotrzebnie się do tego mieszali. Niedawno dowiedziałem się, że Ludka ma wyjść za mąż. Jeszcze gorzej mi się zrobiło, kiedy dowiedziałem się, że panem młodym ma być podły Bronisław Siankowicz, rozpieszczony syn właściciela największej stadniny koni wyścigowych w kraju i jeden z moich klientów. Ten chłopak nie umie powiedzieć przepraszam i dziękuję, a nawet dzień dobry i do widzenia. Niemiłosiernie narzekał na każdy możliwy brudek, żeby tylko być upierdliwy. Nie mogłem znieść, że moja Ludka będzie na resztę życia związana z takim potworem. Z powodu bezsilności postanowiłem wskoczyć w nurt rzeki...*

*Rozpłakał się. Jego monolog wypełniały negatywne emocje.*

- *Czy ta Ludka nie nosi nazwiska Uklejak? Nie jest córką Świętopełka? - z ciekawości zapytał Mieczysław.*

*- Skąd pan to wie? Pan ją zna?*

*- Jestem jej bratem... - wyszeptał i zakrył twarz dłońmi. Nie mógł uwierzyć, że właśnie uratował przed samobójczą śmiercią swojego potencjalnego szwagra. Borówek również był zaskoczony takim obrotem spraw.*

*- Pan nie kłamie, że siostra wychodzi za tego głupka Siankowicza?*

*- Nie, nie, z pięć osób mówiło.*

*- O mój Boże...*

*Obejrzał uważnie postać kominiarza i stwierdził, że ten człowiek bardzo pasuje do jego siostry. Jednak dobrze znał rodziców i wiedział, że woleliby umrzeć niż zobaczyć córkę popełniającą mezalians. Potencjalną żoną Mieczysława była otyła córka pana Wielona, przyjaciela ojca, która pomimo upływu sześciu lat od tej decyzji nadal liczyła na ślub.*

*- Może pan robić wszystko, ale się nie zabijać.*

*- Dobrze, byłem bezsilny. To nie był dobry pomysł.*

*- Niech pan myśli o najlepszych stronach życia, to będzie lżej - wtrącił Kazimierz. Kominiarz ze smutkiem w głosie odpowiedział:*

*- Dziękuję za dobre rady, ale w moim życiu nie ma teraz dobrych stron. Może utopię swój smutek w alkoholu, to podobno pomaga...*

*- Nie, stanowczo nie! Alkohol może pana zniszczyć ze zdwojoną siłą.*

*- Idźmy już do mojego domu. Pan Kazimierz będzie opowiadał o wojnie, ja będę pisać, a pan może słuchać.*

*- Dobrze, zgadzam się.*

*- Pan Kazimierz to zdolny mówca, nie pożałuje pan. Po skończeniu opowieści pomyślimy, co dalej robić. Przekonam moich rodziców, żeby odwołali ślub Ludki z tym Bronkiem.*

*We trzech ruszyli sprawnym krokiem przez Kaczory. Kazimierz stale zerkał na mijane ozdobne kamienice, niespotykane w jego stronach i rzadko przez niego widywane. Były w całości murowane i pomalowane na żywe kolory, a w dodatku przyozdobione dekoracjami architektonicznymi. Posiadały rynny, co również nie zdarzało się w ubogich dzielnicach. Okna były przejrzyste, a nie matowe, dzięki czemu do wnętrz wpadała większa ilość światła. Ciasność budynków z Bodków również kontrastowała z szerokimi kamienicami i przestrzennymi podwórkami Kaczorów. Kazimierz wskazał na metalowe pudełka umieszczone koło wejść i zapytał:*

*- Do czego to służy?*

*- To skrzynki pocztowe. Kiedy przychodzą do nas listy, są wkładane do nich, a my stamtąd je wyjmujemy.*

*- Widziałem to już kiedyś i parę razy zastanawiałem się, po co to. Dużo tych listów do was przychodzi?*

*- Zależy. Do mnie niewiele. Głównie zaproszenia na uroczystości.*

*- Każdy w waszej dzielnicy umie pisać i czytać?*

*- Raczej tak.*

*- U nas jest chyba odwrotnie.*

*Wtedy właśnie doszli do kamienicy dwudziestej drugiej.*

*- Chodźcie za mną, śmiało - powiedział Mieczysław i otworzył drzwi dwóm pozostałym panom. Kazimierz czuł się niepewnie, Godzisław bywał już w takich domach. Patrzyli na czysty zielony korytarz i błyszczące schody z porządnego drewna. Na parterze znajdowały się wejścia do dwóch mieszkań z drzwiami z tego samego materiału. Uklejak wszedł na schody jako pierwszy i poruszał się sprawnie. Krawcza zdrętwiał i powoli posuwał się do przodu. Był zawstydzony, jednocześnie podziwiając piękno i bogactwo wnętrza. Myślami wrócił do dworu pana Bieganowskiego, gdzie wystrój był nieco podobny. Pies Okruszek szedł w ślad za nimi przez całą tę drogę. Kiedy panowie byli w kamienicy, leżał u dołu schodów. Przeszli powoli pierwsze piętro i dotarli do drugiego. Kazimierz nadal oglądał wszystko ze zdziwieniem. Uklejak podszedł do drzwi swojego mieszkania i je otworzył. Zmieszani goście weszli, mocno się rozglądając. Słaby wzrok przeszkadzał Kazimierzowi w wykonaniu tego zadania. Mieczysław oprowadził zachwyconych atmosferą gości po czterech pokojach.*

*- Od dawna nie widziałem takiej czystości - stwierdził Krawcza.*

*- Siadajcie - powiedział Uklejak i wskazał dwa stojące blisko siebie fotele, na których zasiadali jego wcześniejsi goście. On sam usiadł na drewnianym krześle przy stoliku. Kazimierz ociągał się z siadaniem, twierdząc, że fotel jest dla niego za wygodny. Dziennikarz trwał przy swoim zdaniu, mówiąc, że goście powinni czuć się u niego jak najlepiej. Kucharza to przekonało i zajął miejsce. Siedzisko było tak miękkie, że poczuł się nieswojo. Za plecami Mieczysława znajdował się potężny regał, który natychmiast zwrócił uwagę przybyłych.*

*- Po co panu tyle książek? - zapytał Kazimierz.*

*- Niektóre mam po wuju, a inne sam kupiłem.*

*- Pan czytał to wszystko?*

- *Nie czytałem jeszcze czterech.*

*- O czym są te książki?*

*- Głównie naukowe, słowniki, encyklopedie, ale mam też kilka powieści, wierszy i zbiorów opowiadań.*

*- Czym jest powieść?*

*- Książka opowiadająca zmyśloną historię.*

*- Po co ludzie to piszą?*

*- Niektóre powieści czegoś uczą, na przykład kiedy bohater popełnia jakiś błąd, możemy dowiedzieć się, jak go uniknąć lub sobie z nim poradzić.*

*Na tym zdaniu rozmowa została urwana. Krawcza myślał o tym, co usłyszał i zauważał różnice między sobą a Mieczysławem.*

*- Czy chcą panowie czegoś się napić albo przekąsić? - zaproponował gospodarz domu.*

*- A co pan ma? - zapytał nieco zgłodniały Borówek.*

*- Mam ciastka i pomidory, a do picia sok jabłkowy. Mam też trochę kawy.*

*- Co to jest? - zapytał zdziwiony Borówek.*

*- Taki napój zza morza. Nie bardzo go lubię, ale czasem piję, zwłaszcza kiedy jestem zaspany. Kawa ma właściwości pobudzające. To co, któryś z panów się skusi?*

*- Obejdę się - odrzekł Krawcza.*

*- A ja wypiję, żeby poznać nowy smak - odezwał się Godzisław. Mieczysław znowu zniknął i po dwóch minutach wrócił z kubkiem kawy. Borówek podziękował. Kazimierz z kolei otrzymał kubek soku jabłkowego. Uklejak podsunął im misę z ciastkami. Następnie poprosił pana Krawczę o rozpoczęcie nowej opowieści. Borówek przymykał oczy, co pomagało mu w słuchaniu. Historia opowiedziana tego dnia brzmiała następująco:*

*"Było nas, jak się okazało, czterdziestu ośmiu. Staliśmy wszyscy przestraszeni, gdy sierżant Wstępniewski wrzeszczał:*

*- Czy wy wiecie, śmiecie, do jakiej formacji się dostaliście?! Do pikinierów!*

*Taki człowiek na polu walki mógł z łatwością przestraszyć wroga samym głosem.*

*- A czy wy wiecie, czym są pikinierzy, patałachy?! Jest to piechota uzbrojona w broń drzewcową o długości czterech metrów! Jej głównym zadaniem w walce jest rozbijanie szarż jazdy i osłona naszych kuszników!*

*Kiedy wykrzykiwał te zdania, rozejrzałem się, żeby upewnić się, czy nie ma tu gdzieś Świętosława. Nagle usłyszałem:*

*- Ej, co tak patrzysz na boki, frajerze?! Nie obchodzi cię, co mówię, śmieciu?!*

*Prawie zemdlałem ze strachu. On to mówił do mnie. Musiał być strasznie spostrzegawczy. Wskazał na mnie swoją wielką ręką i wydarł się na całe gardło:*

*- Żołnierzu, wystąp przed szereg!*

*To był przerażający moment. Ledwo zaczęło się szkolenie, a ja już zostałem skrzyczany. Żałowałem, że stałem tak blisko dowódcy.*

*- No już, ruszaj się, głupcze, ofermo, gamoniu!*

*Z żałosną miną wyłoniłem się zza stojących z przodu towarzyszy. Sierżant zbliżył twarz do mojego ucha i warknął:*

*- Jakim prawem się rozglądasz?!*

*Kiedy długo nie odpowiadałem, złapał mnie za podbródek ogromną dłonią, przesunął moją głowę, żeby jego oczy spotkały się z moimi i wyjątkowo spokojnym jak na niego tonem powiedział:*

*- Trzymam teraz twoją żuchwę i zmiażdżę ją, jeśli nie powiesz po dobroci, po co zlekceważyłeś wykład i patrzyłeś w bok.*

*- Szukałem kolegi...*

*Wypuścił mnie z uścisku i zawołał:*

*- W wojsku nie ma kolegów! Temu daruję, ale jak ktoś następny się odwróci i nie będzie słuchał, to moja pięść pójdzie w ruch!*

*Po tych słowach potężnie machnął zaciśniętą dłonią. Z początku wyglądał mi na bohatera, ale teraz wzbudził we mnie negatywne emocje i zacząłem go widzieć jako bezwzględnego tyrana wyżywającego się na słabszych. W dalszej części swojej przemowy pokazał nam pikę, wykrzyczał jej budowę i ustawił się w pozycji bojowej, którą będziemy musieli przyjmować w walce. Pierwszy raz pożałowałem decyzji o pójściu do wojska, ale nie było możliwości tego odwołać. Tego dnia przebiegliśmy dwadzieścia razy dookoła sali, zrobiliśmy pięćdziesiąt przysiadów i nie obyło się bez bólu nóg i późniejszych zakwasów. Potem trzeba było wysłuchać nudnego wykładu o rzekomej potędze armii Rolniczyna. Na obiedzie i kolacji byliśmy w tej przebrzydłej jadalni. Jarek nie tracił sił w opowieściach i wyznał, że sierżant mu się nie podoba. Stasio był milczący i tylko przytakiwał. Znałem ich dopiero drugi dzień, ale szybko się do nich przyzwyczaiłem, bo byli to mili towarzysze. Czułem, jakbym stracił całą tuszę. Wieczorem wydawało mi się, że jestem chudy. Spaliśmy na twardych ławkach, co nie było problemem po całym dniu intensywnego wysiłku. Przestraszyła mnie myśl, że będę przechodzić przez to samo w ciągu najbliższych dni. Ale czego nie robi się dla ojczyzny? Pomyślałem o rodzinnym domu i dworze, za którymi po raz pierwszy zatęskniłem. Powieki same mi się zamknęły. Obudziłem się obolały. Usiadłem na ławie i przetarłem oczy, kiedy większość towarzyszów jeszcze spała. Po pobudce ledwo zwlekaliśmy się z miejsc. Śniadanie znów było ohydne. Znowu zatęskniłem za domem, natomiast Jarek się wyciszył z powodu zmęczenia.*

- *Zbiórka - usłyszałem donośny wrzask. Wyszliśmy powoli i ustawiliśmy się w dwóch szeregach. Wstępniewski zawołał:*

*- Ważne wiadomości! Stać w skupieniu i słuchać! Wasze przygotowanie będzie trwało od teraz piętnaście dni! Po ich upływie wyruszymy na północ! Trzy razy odwiedzi nas pułkownik Dobromir Głębinowski! Macie dobrze się sprawować, bo inaczej gałąź w pięty! Zrozumiano?!*

*Kiwnęliśmy głowami. Ćwiczenia wyglądały dokładnie tak samo. Moje ciało przyzwyczaiło się do nich. Kiedy sierżant coś ogłaszał, wszystkie głowy zwracały się w jego kierunku. Pierwsze pięć dni mieliśmy poświęcić na ćwiczenia ruchowe, następne pięć na naukę walki bronią, a ostatnie na naukę walki w pełnym umundurowaniu. Kiedy Wstępniewski zapytał, czy ktoś ma jakieś pytania, jeden niepozorny towarzysz wyrwał się i zapytał:*

*- Dlaczego to ma trwać tak długo?*

*- Co, kochasiu, nie podoba cię się?! Zmęczony jesteś?! - zagrzmiał sierżant jak piorun.*

*- Nie, myślałem, że... wyjdziemy szybciej...*

*- Jak masz jakiś kłopot, to chętnie go rozwiążę!*

*- Dobrze, to proszę...*

*- Na łóżko z nim!*

*Łóżkiem była tutaj deska do wymierzania chłosty. Nieszczęśliwy towarzysz skrzywił się, a potem rozpłakał. Każda łza wzmagała śmiech Wstępniewskiego. Pomocnicy przykuli ręce i nogi do drewna metalowymi obręczami. Sierżant chwycił długą i giętką gałąź, po czym zawołał do nas:*

*- Patrzcie uważnie! To przestroga dla osób zadających niemądre pytania!*

*Zadał pierwszy cios. Biedak zapiszczał. Oglądanie czegoś takiego było prawdziwą torturą. Wstępniewski wymierzał kolejne uderzenia z uśmiechem. Ten człowiek wprost uwielbiał cierpienie innych. W jego ruchach dostrzegałem profesjonalizm oznaczający doświadczenie w biciu. Współczułem z całego serca temu towarzyszowi. Czułem każde uderzenie jakby na własnej skórze. Zapłakałem, Jarek zrobił podobnie, kiedy musieliśmy patrzeć na znęcanie się nad naszym rówieśnikiem. Po dziesięciu ciosach sierżant przestał i położył gałąź. Chłopak odetchnął, zaraz po nim my. Wtedy Rościsław bardzo szybko wziął gałąź ponownie i trafił go dwa razy mocniej. Biedny człowiek zawył przeraźliwie.*

*- Co, idioto, myślałeś, że tak szybko skończę?!*

*Uderzył go jeszcze dwa lub trzy razy i naprawdę przestał. Pomocnicy, ludzie wyprani z uczuć, zdjęli stamtąd rekruta i postawili na ziemi. Miał na spodniach wilgotną plamę i cały się trząsł.*

*- Zwiewaj! - takimi słowami pożegnał go sierżant, kopiąc w tyłek. Po tym incydencie już nikt nie śmiał się odezwać. Przez resztę dnia ćwiczyłem w pocie czoła. Nadal wyobrażałem sobie uczestnictwo we wspaniałych bitwach. Służenie pod wodzą takiego człowieka było nieprzyjemne, ale na wojnie tego się nie wybiera. Miałem chociaż nadzieję, że jest dobrym dowódcą. Trzeciego dnia mordercze ćwiczenia stały się rutyną. Jedzenie jakby nabrało smaku, a niektóre momenty były nawet przyjemne. Musiałem stracić kilka kilogramów. Wstępniewski nieustannie krzyczał, ale wszyscy wzorowo wykonywali jego rozkazy, więc nieco się uspokoił. Moje bębenki przyzwyczaiły się już do krzyku. Czwartego dnia wyszliśmy na zewnątrz. Sierżant urządził nam biegi po śniegu. Sam stał wtedy koło wejścia i śmiał się, kiedy komuś coś nie wychodziło. Warstwa śniegu sięgała powyżej kostek. Mniej odpowiedzialni towarzysze położyli się i zaczęli robić orły. Później rozpętali bitwę na śnieżki. Nawet Jarek wziął w niej udział. W Smołkowej Woli chłopcy co roku toczyli takie walki. Mój uśmiech zniknął, kiedy usłyszałem:*

*- Co to ma być, patałachy! Ile wy macie lat?!*

*Wściekły Wstępniewski zacisnął pięści i poszedł rozdzielać walczących. Parę śnieżek spadło mu na ubranie, co zepsuło całą zabawę. Domagał się wyjaśnienia, kto rozpoczął walkę. Kiedy odpowiedziała mu cisza, zawołał:*

*- W takim razie zasada odpowiedzialności zbiorowej!*

*Zagwizdał na swoich podwładnych, którzy karali nieposłusznych, nacierając im twarze śniegiem. Inni chcieli pomóc karanym towarzyszom, ale Wstępniewski takich odpychał. Następnie krzyknął do czternastu nieszczęśników:*

*- Dokładam wam dwa okrążenia placu! Od zaraz!*

*Nam w tym czasie rozkazał zrobić trzecie pięćdziesiąt przysiadów. Następnego dnia też mieliśmy ćwiczyć na dworze. Jaka była moja radość, kiedy dzień się skończył. Wstałem wypoczęty, a po przejściu przez poranną rutynę, rozpocząłem dzień piąty. Znów wyszliśmy na zewnątrz, ale towarzysze byli tym razem bardziej spięci. Nie chcieli w żaden sposób narazić się sierżantowi. Na początku wykrzyczał, że nazajutrz pułkownik odwiedzi nas po raz pierwszy. Wygłosił długą i nudną listę nietolerowanych zachowań. Ćwiczenia były trudniejsze. Przed południem sierżant zawołał:*

*- Zanim pójdziemy na obiad, odbędzie się wyścig! Zwycięzcę czeka bardzo dobra nagroda!*

*Zmotywował nas, bo chyba każdy chciał wiedzieć, co może wygrać. Ja pomyślałem, że może zwycięzca nie będzie musiał ćwiczyć do wieczora albo dostanie jakiś poczęstunek. Pomocnik wyznaczył na śniegu start i metę. Stanęliśmy w szeregu na linii, a Wstępniewski krzyknął:*

*- Do biegu! Gotowi! Ruszać!*

*Trasa wynosiła niecałe sto metrów. Szybko zostałem w tyle. Niektórym z nas naprawdę mocno zależało na wygranej. W mgnieniu oka sześciu dobiegło do mety. Wstępniewski ogłosił koniec wyścigu i pociągnął za rękę piegowatego chłopaka, który wyprzedził resztę o kilkanaście centymetrów.*

*- Mamy zwycięzcę! - warknął. Po minach niektórych zrozumiałem, że zazdroszczą mu. Młodzieniec uśmiechnął się i zapytał:*

*- To jaka jest nagroda, panie sierżancie?*

*Wstępniewski podzielił jego uśmiech, poklepał go po ramieniu i powiedział:*

*- Przebiegasz ten sam dystans jeszcze trzy razy!*

*Chłopak momentalnie się skrzywił. Teraz nikt nie zazdrościł nagrody. Wśród nas wzrosła nienawiść do Wstępniewskiego. Kazał nam wrócić do ćwiczeń. Tego dnia nie wydarzyło się nic więcej, o czym warto by wspomnieć. Następny zaczął się od znanych mi już nudnych ćwiczeń.*

*- Do szeregu! - wydarł się sierżant, przerywając je. Ustawiliśmy się pośpiesznie. Wiedziałem, co się zaraz stanie.*

*- Pułkownik Głębinowski! - rozległ się głos Wstępniewskiego. Pochyliliśmy głowy. W otoczeniu pomocników do sali wszedł ubrany w uroczystą zbroję około siedemdziesięcioletni szczupły staruszek z wyjątkowo gęstą brodą, białą jak śnieg. Sierżant sztucznie się do niego uśmiechnął.*

*- To są moi przyszli pikinierzy! - przedstawił nas.*

*- Miło mi was powitać - spokojnie powiedział pułkownik. Wydawał mi się być przeciwieństwem Wstępniewskiego. Był cichy i dostojny, na pewno nie brutalny i okrutny.*

*- Pokażcie panu pułkownikowi, na co was stać!* - *wrzasnął sierżant. Głębinowski poprosił o zaprezentowanie mu biegów. Wstępniewski wskazał palcem na wczorajszego zwycięzcę wyścigu i rozkazał mu obiec salę dookoła. Chłopak pierwszorzędnie spełnił rozkaz.*

*- Wystarczy, nie przemęczaj się - odezwał się pułkownik, kiedy tamten robił drugie okrążenie. Dla sierżanta bieg był za krótki, więc okazał niezadowolenie.*

*- Teraz chciałbym zobaczyć przysiady - powiedział pułkownik. Towarzysz, który robił je najszybciej, został wywołany. Głębinowski szybko kazał mu spocząć.*

*- Padnij! - krzyknął Wstępniewski. Wtedy wszyscy rzuciliśmy się na podłogę.*

*- Powstań! - zabrzmiała jego druga komenda. Wtedy poderwaliśmy się. Powtórzył te rozkazy jeszcze sześć razy, aż został powstrzymany przez pułkownika. Ja i towarzysze byliśmy mocno zdyszani. Przy Wstępniewskim jednak nie wolno było okazać tego w żaden sposób.*

*- Czy żołnierze sierżanta zawsze tacy są? - zapytał pułkownik.*

*- Tak. Wierni jak psy, jeszcze takich nie miałem.*

*- Jak sierżant ich traktuje?*

*- Jak najlepiej, panie pułkowniku. Można powiedzieć, że są dla mnie jak synowie. Dostają smaczne jedzenie i jestem w stosunku do nich łagodny.*

*- Czyżby? Nikogo nie wychłostałeś?*

*- Nie, nie ma kogo chłostać. Wszyscy są potulni jak baranki. Nie da się na nich podnieść ręki.*

*Krew mnie zalewała, kiedy tego słuchałem. Był nie tylko okrutnikiem, ale też podłym kłamcą. Miałem wielką nadzieję, że kiedyś spotka go sprawiedliwość. Po raz pierwszy komuś źle życzyłem. Pułkownik po chwili nas opuścił. Spotkanie trwało bardzo krótko. Zrobiliśmy na nim dobre wrażenie, więc każdy był zadowolony.*

*- Co tak stoicie?! Wracamy do ćwiczeń! - zagrzmiał sierżant. Reszta dnia zleciała po staremu. Następnym dniem był wtorek, co oznaczało wspólne odmówienie modlitwy i lżejsze ćwiczenia. Wstępniewski zgodnie z obietnicą rozdał nam piki i miecze. Były tępe dla naszego bezpieczeństwa. Uczyliśmy się stawać w pozycji bojowej, a sierżant i pomocnicy ręcznie poprawiali źle ustawionych towarzyszy.*

*- Jak tak będziesz stał w bitwie, ofiaro, to zginiesz po minucie walki! - ryknął Wstępniewski na stojącego obok mnie chłopaka, co spowodowało, że przeszedł po nim dreszcz. Potem przyszła kolej na walkę mieczami. Wstępniewski wymachiwał swoim orężem, pokazując nam cięcia, pchnięcia i uniki. Wydawało mi się, że nie ma szans, żebym to powtórzył. Wywołał dwóch rekrutów i kazał im stanąć do udawanego pojedynku. Młodzieńcy wybiegli przed szereg i zaczęli machać mieczami, jednocześnie nie chcąc zrobić sobie krzywdy. Sierżant roześmiał się donośnie i zawołał:*

*- Wystarczy! Takich, jak wy Kalifidzi załatwią, zanim sięgniecie po broń. Patrzcie, jak to robią zawodowcy, patałachy!*

*Stanął do pojedynku z jednym z pomocników. Walka przypominała prawdziwą. Sierżant odparowywał każdy cios pomocnika, a pomocnik każdy cios sierżanta. Bawili się tak przez około pięć minut. Wstępniewski stosował teraz w praktyce pokazane wcześniej cięcia i uniki. Pojedynek skończył się, kiedy wytrącił miecz z ręki pomocnika, przewrócił go rękami i zbliżył ostrze do jego klatki piersiowej, przydeptując nogi pokonanego. Pomocnik udawał, że się poddaje, a sierżant puścił go wolno. Pojedynek został podsumowany słowami:*

*- W taki sposób, śmiecie, ma walczyć każdy z was!*

*Łatwo mu było tak powiedzieć, o wiele trudniej nam wykonać. Tego dnia do wieczora trwały pojedynki między nami. Rolę mojego przeciwnika odegrał Jarek. Miecze były stępione, ale zdarzały się drobne skaleczenia. Wstępniewski wydzierał się za każdym razem, kiedy coś mu się nie spodobało. Na koniec dnia ogłosił, że następnego będziemy ćwiczyć z pikami i sztucznymi końmi. Jarek powrócił do opowieści o ogrodnictwie i rozluźniał nimi napiętą atmosferę. Nie rozmawiałem z innymi towarzyszami, ale wyglądali na przyzwyczajonych do morderczych ćwiczeń. Od czasu do czasu wspominałem Żołędów i Smołkową Wolę. Powoli przeistaczałem się z kucharza w żołnierza.*

*Nastał ósmy dzień ćwiczeń. Pomocnicy przytargali ze składu naturalnych rozmiarów słomiane kuły koni. Naszym zadaniem było trzymanie jak najmocniej pik i przebijanie nimi sztucznych rumaków. Źle się poczułem z myślą, że w przyszłości będę musiał to robić prawdziwym zwierzętom. Jednak to wszystko miało szczytny cel, obronę ojczyzny. Broń była całkiem lekka, ale długość utrudniała wygodne trzymanie. Pomocnicy sierżanta przysuwali do nas konie przyczepione do belki na kółkach, a Wstępniewski podkreślał, że te prawdziwe są o wiele szybsze. Jeden z towarzyszy potknął się i wypuścił pikę. Sierżant podbiegł do niego, krzycząc:*

*- Oferma! Gdybyś tak zrobił w bitwie, byśmy przegrali przez ciebie!*

*Po tych słowach wyszarpał go za uszy, mając na ustach brzydki uśmiech. Podobnie wyglądały trzy następne dni. W tym momencie czułem się już jak prawdziwy żołnierz. Przez dwa dni wychodziliśmy z bronią na zewnątrz Wstępniewskiemu najwyraźniej nie przeszkadzał nieustannie padający śnieg. Pułkownik znów złożył wizytę. Tym razem sierżant zaprezentował mu pojedynek najzdolniejszych chłopaków i ustawił nas w szeregu przeciw sztucznej jeździe. Poznałem wtedy hasło naszego wojska: "Dla Boga, króla i ojczyzny!". Trzeba było je powtarzać ze dwadzieścia razy. Wreszcie zaczął się ostatni etap ćwiczeń. Zostały nam rozdane mundury, pancerze i hełmy. Kaftany były brązowe, a spodnie granatowe i wykonane z grubej tkaniny jako element ochronny. Pancerz składał się z połączonych ze sobą napierśnika i naplecznika. Do tego dochodziły niewygodne ochraniacze na łokcie i kolana. Hełm wyglądał jak stalowy kapelusz. Przez jego środek przechodził spiczasty grzebień służący do łamania albo ześlizgiwania ostrz wrogów. Utwardzane naramienniki nie mogły zostać zniszczone przez cięcia. Dłonie przykryły podobne do noszonych przez sierżanta długie, skórzane rękawice. Buty sięgały prawie pod kolana i były wykonane z grubej skóry. Hełm i pancerz były od środka wyłożone niebieską tkaniną, dzięki której były choć trochę wygodniejsze.*

*Zaczęliśmy od zapinania hełmu i szybkiego wkładania zbroi. Później przyjmowaliśmy pozycje bojowe i biegaliśmy w pełnym umundurowaniu, co potrafiło nieźle rozgrzać nawet w styczniu. Nosal z przodu hełmu dobrze osłaniał twarz, ale utrudniał widoczność. Następnie pojedynkowaliśmy się zaostrzonymi mieczami. Wstępniewski nadal złośliwie wytykał każdy błąd. Śmiem twierdzić, że byłem jednym z najbardziej obowiązkowych rekrutów. Uzupełnieniem stroju pikiniera była skórzana torba przewieszana przez prawe ramię, do której można było włożyć prywatne przedmioty. Ja bez wahania umieściłem w niej korale od matki i łyżkę od ojca. Zanim się obejrzałem, czas ćwiczeń minął. Ostatnia wizyta pułkownika również była udana. W tym momencie wiedziałem już naprawdę dużo o prowadzeniu działań wojennych. Nawet przebijanie żywych koni nie powinno było stanowić już dla mnie kłopotu.*

*- Bądźcie w gotowości, bo już jutro wymarsz - powiedział Głębinowski. Mówił bardziej dosadnie niż zwykle. Przez moją głowę przetoczyła się myśl, że właśnie zostałem pełnoprawnym żołnierzem armii Rolniczyna. Jednocześnie poczułem ulgę, że Wstępniewski nie będzie mnie już tresował. Jednak pomimo swojego okrucieństwa sierżant dobrze nauczył nas walczyć i bronić. Kolejnego dnia po pobudce nasz oddział wymaszerował na podwórze, gdzie zebrali się wszyscy żołnierze z Niedźwiedzina. Miałem okazję zobaczyć oddziały kuszników i jazdy oraz innych pikinierów. W jednym z tych oddziałów zauważyłem dawno niewidzianego Świętosława. Pułkownik dosiadł konia i rozkazał ustawić się w piętnastoosobowe szeregi. Maszerowałem między Stasiem a Jarkiem. Dowódcy przeliczyli wszystkich, po czym rozpoczęło się wyjście za bramy gmachu. Taka ilość ludzi doszczętnie zdeptała śnieg. Za nami ruszyły wozy z zaopatrzeniem. Połowa żołnierzy jechała krytymi wozami, a druga połowa szła pieszo. Następnego dnia miało się to odwrócić. Szybko dotarliśmy do końca miasta, gdzie czekał nas pierwszy przystanek - karczma U Skoczka. Pułkownik i inni dowódcy weszli do środka, a nam pozostało czekać i marznąć. Po wyjściu Głębinowski rozkazał zdjąć zbroje i odłożyć broń. Zostały one umieszczone na wozach jadących na tyle. Bez pancerza, piki i miecza szło się dwa razy lepiej. Przemierzyliśmy gęsty las mieszany, którego gałęzie pięknie osłaniały przed padającym śniegiem. Po pokonaniu lasu przeszliśmy szybkim krokiem jakąś krętą wieś, a po niej duży, drewniany most. Kiedy mijaliśmy zamarznięte jeziorko, zobaczyłem starego rybaka łowiącego ryby w przeręblu, na co całkiem przyjemnie się patrzyło. W następnej wsi tłum ludzi poinformowany o przemarszu oglądał go pod płotami. Do wieczora było się jeszcze w kilku miejscowościach. Usłyszałem, że dotarliśmy do powiatu strachockiego. Nigdy wcześniej nie pokonałem pieszo podobnej odległości. Noc spędziliśmy w stodołach. Dowódcy przenocowali w domach miejscowych gospodarzy. Byłem wtedy wyczerpany po marszu, więc posłanie nie grało dużej roli. Po przebudzeniu zjadłem skromne śniadanie i ruszyłem w dalszą drogę, tym razem wozem. We wnętrzu panował półmrok, bo pojazdy były szczelnie zakryte, tylko od przodu i od tyłu przez wąskie otwory wpadało słabe, styczniowe światło. Wnętrze było ciepłe i przytulne. Siedziałem najbliżej woźnicy, a oprócz mnie w wozie przebywało trzynastu chłopaków. Koła co i rusz podskakiwały, ale nie stanowiło to dla mnie problemu.*

*- Jak się pan nazywasz? - zagadnął mnie siedzący obok wychudzony blondynek.*

*- Krawcza Kazimierz.*

*- To miło mi poznać, panie Krawczyk. Przybysław Mazacz, tak mi na imię. A skąd, panie Krawczyk, pochodzisz?*

*- Spod Żołędowa.*

*- Słyszałem o tym miejscu, ja jestem spod samego Niedźwiedzina. Powiesz coś o sobie, panie Krawczyk?*

*Nie spodobał mi się. Wypowiadał się bardzo prostacko. Opisałem mu swoje życie zwięźle i ogólnie, nie chcąc się rozwijać. Powiedział wtedy:*

*- To ty miałeś dobre życie, panie kolego. Ja nie miałem tak łatwo. Mój starszy padł na płuca, kiedy byłem mały łepek. Starsza została sama z szóstką dzieciarni. Ja z moim brachem poszliśmy do Niedźwiedzina pracować. Miałem jedenaście lat! Rąbaliśmy drewno, nosiliśmy deski na budowie, czyściliśmy ogródek jednemu urzędasowi, było się u kowala, jednego, drugiego, w piekarni, na ubojni... czego ja tylko nie robiłem! A wszystko dla głodnej rodziny. Moją ostatnią pracą przed wojną była posada kelnera w Pokrętnej Gospodzie. Brachu nie miał tyle szczęścia i do tej pory pucuje końskie gówna.*

*Po tej opowieści zrobiło mi się go żal. Postanowiłem zapytać o coś więcej.*

*- A matka żywa, zdrowa?*

*- Panie, co ty! Cztery lata temu dopadły ją suchoty. Ja, brachu, siostry, wszyscy przy niej byliśmy. Leżała na łóżku, a my musieliśmy wszystko robić, najmłodszy Lesio miał osiem lat. Widziałem, jak umierała, straszne, wrogowi tego nie życzę! Po jej śmierci staliśmy się gołodupcami. Nasza kanciapa została zlicytowana. Nowy właściciel, jakiś krasnal, przerobił ją na szopę na drewno. Ja i starszy brachu, jemu na imię Spytek, zamieszkaliśmy w takim zajeździe, koło strychu. Tam był jeden pokój, taki ciemny i zimny, a po podłodze ciągle biegały te pieprzone myszy. Co się stało z resztą, nawet nie wiem. Tak, może już na coś padli...*

*W miarę słuchania byłem coraz bardziej poruszony.*

*- Dlaczego pan poszedł do wojska? - zapytałem w celu podtrzymania rozmowy.*

*- Poczułem potrzebę służenia ojczyźnie, bo ja może jestem prostak, ale patriota.*

*- Wzruszyłem się! - zawołał z głębi wozu jakiś towarzysz.*

*- Masz tu, biedaku, pięć płac ode mnie, wydaj na coś wartościowego - dodał chłopak siedzący zaraz za mną. Mazacz był uradowany z hojności tego człowieka i przyjął monety bez chwili zawahania. Swoją wdzięczność wyraził słowami:*

*- Najserdeczniejsze dzięki, ofiarodawco mój szczodry!*

*Schował pieniądze do kieszeni. Jechaliśmy dalej. W drodze opowiedziałem mu o okrucieństwie sierżanta Wstępniewskiego, które potwierdził jeden z towarzyszy, również szkolący się u niego. Nie zapomniałem wspomnieć o sprawach kulinarnych. Moja pierwotna niechęć do niego minęła, a nawet zaczął wzbudzać sympatię. Nocleg ponownie odbył się w ciepłej stodole. Przez chwilę porozmawiałem z Jarkiem, który narzekał na odciski, bo tego dnia szedł pieszo. Tego samego dnia dowódcy zapowiedzieli, że za dwa dni wkroczymy do Kaczkowa i spotkamy tam inne oddziały.*

*- Musicie pokazać stolicy, jacy z was wojacy! - zachęcał pułkownik. Czułem się trochę spięty. Pierwszy raz miałem odwiedzić największe miasto w kraju i nie miałem pojęcia, że kiedyś w nim zamieszkam. Następny dzień w całości składał się z monotonnego marszu i mijania w ten sposób następnych gmin i powiatów. Ludzi we wsiach znów witali nas okrzykami i machali. Był to nieco cieplejszy dzień. Odetchnąłem głęboko, a z moich ust wydobyła się spora chmurka, która rozbawiła chłopców wpatrzonych w nasze szeregi. Później przechodziliśmy przez śliski teren na odludziu, co dość znacząco spowolniło marsz. Po zapadnięciu zmroku wkroczyliśmy do miasteczka Zwierzowce, gdzie pułkownik znalazł wystarczająco dużo ludzi chętnych do przenocowania armii. Razem z czterema towarzyszami spałem na strychu domu kilkurodzinnego. Było to spokojne miasteczko dwa razy większe od Żołędowa.*

*Miałem wtedy dwa pamiętne sny. W pierwszym rozgrywała się scena batalistyczna rodem z poematów czytanych przez radnego Gołębia. Był piękny dzień, złote słońce, błękitne niebo i intensywnie zielona trawa. Stałem na otwartym polu w pierwszym szeregu, a obok mnie towarzysze ładnie oświetleni przez słońce. Sen był tak żywy, że czułem w nim nawet promienie dotykające moich policzków. Horyzont kończył się za idealnie równym trawiastym pagórkiem. Wtem sielska sceneria została zakłócona przez niespodziewany grzmot. W niemożliwie szybkim tempie szare chmury przysłoniły słońce, a niebo rozdarła ogromna, oślepiająca błyskawica. Zza pagórka wyłoniły się jedna po drugiej czarne włócznie zakończone przeraźliwie ostrymi grotami. Było ich coraz więcej, aż w końcu wyglądało to jak cały las szpikulców na drzewcach. Potem usłyszałem stukot tysiąca kopyt, od którego uszy bolały bardziej niż od wrzasku sierżanta.* *Włócznie opuściły się, a pagórek stratowała niesamowicie liczna armia wroga. Mieli spiczaste hełmy, świecące oczy, zęby jak wilcze kły i uszy jak u elfów, w dodatku wystające podbródki zakończone zawiniętymi jak świńskie ogonki kozimi brodami i wąsy jak u szczurów. Ich konie bardziej przypominały smoki, wszystkie były kare i wielkie jak łosie. Miały czerwone oczy i przerośnięte zęby. Wystawiłem przed siebie pikę, a naprzeciw mnie wyjechał jeden z nich. Szeroko otworzył paszczę, w której miał język węża. Jego skóra przypominała barwą korę drzewa. Przypominał diabła z ilustracji, które widziałem jako dziecko w świątyni. Szarżował wprost na mnie, jednocześnie rycząc i wyjąc jak wilk. Koło jego głowy latały pioruny, a z końskich nozdrzy wypadały iskry. Nagle zatrzymał się i głosem jak z dna studni powiedział:*

*- Giń, niewierny!*

*Zbliżył się do mnie i do kurczowo trzymanej przez mnie piki. Galopował wprost na nasz szereg. Miał dwa i pół metra wzrostu, a jego paskudny łeb był wielkości dyni. I właśnie wtedy moja pika trafiła brzuch jego wierzchowca. Koń pękł i rozpadł się na kawałki. Upadłem na plecy pod wpływem wybuchu. Kiedy wstawałem, spieszony wróg stanął mi twarzą w twarz. Wyciągnąłem miecz i niemożliwym w rzeczywistości szybkim ruchem przeciąłem go na pół. Byłem zdyszany. Miecz i pika były ubrudzone czarną krwią, która wytrysnęła z tych dwóch istot, które trudno było nazwać człowiekiem i zwierzęciem. Wtedy nadjechał drugi wróg. Ten zamiast nosa miał dziób orła, a w miejscu palców szpony kruka. W tych szponach dzierżył maczugę na łańcuchu, którą próbował zmiażdżyć mi głowę. Zamachnął się, ale maczuga spadła na ziemię, robiąc w niej wyrwę. Minęła moją głowę o zaledwie dziesięć centymetrów. Koń stanął na tylnych nogach, a jeździec zionął z dziobu smoczym ogniem. Kiedy koń stawiał na ziemi przednie nogi, znienacka przebiłem obu naraz piką. Oba potwory zwiędły od razu jak rośliny. Wyjąłem pikę, a koń i jeździec upadli na ziemię. Kalifid tak schudł i się pomarszczył, że wyglądał teraz jak stary kucharz Bolesław przed śmiercią. Ich ciała w mgnieniu oka same z siebie się spopieliły. Na jego miejsce przyjechał trzeci przeciwnik, o wiele grubszy od poprzednich. Grubas ze świńskim ryjem zamiast nosa siedział na przysadzistym rumaku wielkości żubra. Nie trzymał lejców, w jednej ręce miał metrowy miecz z rękojeścią grubości deski podłogowej, a w drugiej równie wielki obusieczny topór. Jechał bardzo powoli, ale każde uderzenie kopyt i ziemię powodowało małe tąpnięcie. W dodatku śmierdział jak zgniłe mięso. Wtem zeskoczył z opasłego rumaka, uderzając o ziemię tak mocno, że zrobił pod sobą rowek, a wszystko dookoła podskoczyło na metr. Zakwiczał jak prawdziwy knur i ruszył do walki. Dźgnąłem go mieczem w pępek. Wieprz wybuchł, rozrywając się na kawałki. Zamknąłem oczy, a po ich otwarciu spostrzegłem, że jestem cały ubrudzony w czarną krew i żółty jak ser tłuszcz. Uderzyłem z całej siły rękojeścią w kark jego masywnego konia. Bestia padła jak właściciel. Wtedy uciekłem z miejsca zdarzenia i dołączyłem do szeregu. Zaczął padać deszcz, który zmył całe zabrudzenia. Nagle posypał się grad strzał. Przelatywały między nogami, koło rąk, uszu i bioder, ale o dziwo żadna mnie nie trafiła. Tymczasem towarzysze byli nieustannie przebijani. Pomimo tego nadal żyli, nawet nie było widać krwi. Wyrywali strzała z ciał i rzucali je z powrotem w Kalifidów. Rany postrzałowe goiły się w upływie sekund, a przeciwnicy nawet po najsłabszym trafieniu padali i zamieniali się w popiół. Pomimo znaczących strat wcale ich nie ubywało, bo w miejsce zabitego przychodził większy i silniejszy wróg.*

*- Precz, wy złoczyńcy! - usłyszałem zza siebie. Odwróciłem się, a na wzgórzu za mną na potężnym białym rumaku siedział pułkownik Głębinowski. Był o głowę wyższy niż naprawdę, znacznie bardziej muskularny i o trzydzieści lat młodszy. Miał blond brodę, już nie siwą oraz dłuższe i bujniejsze włosy. Jego niemożliwie biała zbroja zdawała się świecić własnym światłem. Plecy przykrywała mu peleryna w barwie pogodnego nieba, przetykana złotymi paskami. Za uzbrojenie służył mu miecz z połyskliwego srebra i biała włócznia ze złotym grotem. Na nogach miał srebrzyste ostrogi, a jego dostojna postać spoczywała na czerwonym siodle.*

*- W imię Boga jedynego i Jego Królewskiej Mości rozkazuję wam, łotrzy, wracać do waszego sułtana! - zawołał głosem młodego rycerza, którym najpewniej był dawno temu.*

*- Sułtan jest z nami! - zapiszczał garbaty wojownik z brodą jak smoła. Wtedy szereg rozstąpił się i wyjechali trzej trębacze. Zagrali na pełną głośność jakąś kalifidzką melodię, po czym zaczął padać deszcz ze śniegiem i gradem, zatrzęsła się ziemia, rozpętała się wichura, a pagórek, przy którym rozpoczęła się bitwa, podzielił się na dwie części. Pod spodem powstała przepaść, z której buchnął ogień i kłęby dymu, od których wszyscy dostali gwałtownych ataków kaszlu. Z dna czeluści usłyszeliśmy ryk potwora nie z tego świata. Właśnie wtedy wyłonił się sułtan. Miał dziesięć metrów wzrostu, trzy pary czerwonych oczu, sinoniebieską skórę, parę rogów na głowie, pazury jak ze stali, nos jak haczyk, brodę zrobioną z węży, spiczaste uszy i ogon zakończony strzałką. Był nagi, miał na sobie jedynie przepaskę biodrową i stosunkowo niewielki turban między rogami. Wyszczerzył zęby, których miał ze sto i były ostre jak szpilki. Do dziś jestem pod wrażeniem, że coś tak okropnego i przerażającego powstało w mojej głowie. Pułkownik nie bał się go i śmiało wyjechał mu na spotkanie. Demoniczny władca zionął na niego ogniem i siarką, cisnął w niego piorun zerwany z nieba, ale nic to nie dało. Bohaterskiemu Głębinowskiemu nic się nie stało i odrzucił błyskawicę z powrotem. Machnął mieczem jak srebrną błyskawicą i odciął strasznemu wodzowi pół języka. Sułtan splunął zielono-czarną krwią i przywołał do siebie równie wielkich jak on elitarnych wojowników. Rzucili się zgrają na pułkownika i jego konia, a my ruszyliśmy wprost na nich. Trwała walka dobra ze złem, w której przecinałem jednego wroga za drugim. Kiedy pułkownik opadł z sił, wyjął spod peleryny mały złocisty róg. Zadął w niego, co spowodowało nadjechanie wspaniałego jeźdźca z północy i równie okazałego z południa. Na głowach mieli złote korony. Jednym z nich był król Rolniczyna, rozpoznałem go po godle na szacie. Drugi, ubrany w strój w czerwone paski, musiał być cesarzem Hagalonu. Za nimi jechała wielotysięczna armia złożona z dostojnych osiłków o szlachetnych rysach. Pułkownik, król i cesarz zawołali chórem:*

*- Bóg jest z nami!*

*- A z nami diabeł! - odkrzyknęli wrogowie. Jedni ruszyli na drugich i nastąpiło potężne zderzenie, w wyniku którego zemdlałem. Kiedy ocknąłem się, było już po wszystkim. Pagórek znów był cały, a słońce z powrotem jasno świeciło. Głębinowski rozmawiał z królem i cesarzem.*

*- Wojna zakończona po jednej bitwie - powiedział cesarz zupełnie po naszemu.*

*- Jakie starty? - zapytał król.*

*- Po stronie Kalifidów całkowite, po naszej jeden poległy - wyjaśnił pułkownik. Wtedy zobaczyłem leżące na trawie zwłoki sierżanta Wstępniewskiego.*

*Sen skończył się i ustąpił miejsca kolejnemu, znacznie przyjemniejszemu. Wojna skończyła się po jednej bitwie, a ja zostałem kucharzem u króla. Szedłem w uroczystym ubiorze przez korytarz majestatycznego zamku. Pod nogami miałem ozdobny, czerwono-złoty długi dywan, a nad głową rozłożyste żyrandole. Wkroczyłem do sali jadalnej i siedzącemu na wysokim krześle przy białym obrusie władcy wręczyłem na tacy idealnie upieczony placek wiśniowy. Obdarzył mnie wesołym spojrzeniem i zamaszystym gestem kazał mi odejść. Przy drzwiach spotkałem rodziców i brata, wszystkich ubranych w odświętne stroje. Uściskałem najpierw matkę, potem ojca i Zbyszka. Wyjąłem spod fartucha korale i oddałem je matce. Ojcu zwróciłem łyżkę. Patrzyliśmy na siebie weseli i wtedy się obudziłem.*

*Postawił mnie na nogi duży, włochaty biały kundel właściciela domu, który polizał mój policzek. Pogłaskałem go z uśmiechem. Wtedy obudziła się we mnie nieznana mi wcześniej miłość do psów. Trudno było się rozstać z tym sympatycznym czworonogiem. Rankiem, po niewielkim śniadaniu, wszedłem na wóz i cały nasz oddział skierował się w stronę stolicy. Na wozie opowiedziałem ze szczegółami mój sen. Jednych zachwycił, innych przestraszył.*

*- Mam nadzieję, że nie spotkamy sułtana - powiedział młodzieniec, który, jak się dowiedziałem, miał zamiar uczyć się na księdza.*

*- A co? Narobiłbyś w portki, gdybyś go zobaczył? - odpysknął inny, gburowaty osiłek.*

*- Mnie, nie ważne, co mówicie, nie straszny, żaden sułtan, smoki czy nawet sam diabeł. Mamy po naszej stronie Boga, króla i ojczyznę, a z takim zapleczem nikt nie powinien się bać - ogłosił wysoki i chudy chłopak.*

*- Bzdura! Większości z was wydaje się, że wojna to widowisko, spektakularna walka dobra ze złem jak w przedstawieniu wędrownej trupy. Prawda jest inna. Ludzi nie można podzielić na dobrych i złych. Kalifidzi wychowali się w innej kulturze i wyznając odmienną religię, ale w gruncie rzeczy też są ludźmi. Wyobrażam sobie teraz młodych Kalifidów, którzy jadąc na wojnę, siedzą na wozie jak my teraz i mówią, że sułtan i ich Bóg są po ich stronie, więc na pewno pokonają tych głupich Rolniczynian. Na pewno mają swoje wiersze i opowieści chwalące wspaniałomyślnych sułtanów i szlachetnych rycerzy Wschodu, którzy zwalczają zło uczynione przez potwornego cesarza czy naszego króla. Każda kultura, każdy kraj, uważa się za najlepszy na świecie, co jest częścią ludzkiej natury. Może nawet jakiemuś Kalifidowi przyśnił się sen, w którym piękny sułtan zabija monstrualnego króla Rolniczyna. Już widzę, jak będą wyglądać bitwy. Połowa z nas będzie drżała ze strachu i zabijała wrogów tylko po to, żeby samemu ocaleć. Będzie mnóstwo krwi, a na polu walki będzie taki gwar i zadym, że ci mniej sprytni ledwo się połapią, co się w ogóle dzieje. Widziałem obrazy ukazujące bitwy z przeszłości naszego kraju, wszystkie namalowane przez artystów nigdy niebędących na wojnie. Są na nich równiusieńko, okropnie symetrycznie ustawione oddziały, a wszyscy wiedzą, co robić i gdzie jechać. W tle zawsze czyściutki krajobraz, pozbawiony błota, kałuż czy kamieni. Na środku dowódca, którego upiększona morda musi wypełniać chociaż jedną dziesiątą płótna. Krwi i trupów prawie nie ma, jeśli już są, to sami wrogowie. A jeśli ktoś ważny poległ, jego ciało leży na samym środku, czyściutkie i ułożóne jak na baczność. Nie widziałem kalifidzkich rycin, ale przypuszczam, że są podobne. Bitwy są jak walki zwierząt, a nawet gorsze, bo zwierzęta nie wymyśliły kawałków metalu służących do zabijania przedstawicieli swojego gatunku. Jedyny powód, dla którego tu jestem, to ucieczka od mojej wiecznie rozkapryszonej żony - taki monolog wygłosił siedzący przy końcu czterdziestolatek. Jego wypowiedź wyraźnie rozzłościła rosłego chłopaka z naprzeciwka, tego, który wypowiedział się pierwszy. W przypływie złości wypchnął towarzysza z wozu. Usłyszałem, jak wpada do kałuży.*

*- Nie będzie nam tu zrzędził! Niech wraca do tej żony, to ona zrobi z nim porządek! - krzyknął ten niemądry osiłek. Szkoda mi było tego mężczyzny. Nie w pełni się z nim zgadzałem, ale z jego słów przemawiała mądrość.*

*Po południu wkroczyliśmy do stolicy. Przez otwór w wozie zauważyłem wieże i dachy widoczne z daleka, do których zbliżaliśmy się coraz bardziej. Pomyślałem wtedy, że mieszkańcy Kaczkowa prawdopodobnie codziennie widują się z królem, a może nawet znają go osobiście. Byłem głuptaskiem. Stolica to nie moja wieś. Mieszkam w niej od trzydziestu sześciu lat, a króla nie widziałem do tej pory.*

*Przed potężną bramą wjazdową z powrotem dali nam pancerze i broń, po czym w piętnastoosobowych szeregach wchodziliśmy do stolicy na dzielnicę Wyjazdy. Spotkałem Jarka i Stasia, z którymi nie widziałem się przez dłuższy czas. Maszerowaliśmy obok siebie. Opowiedziałem im swoje sny, a oni byli pod wrażeniem. Przedstawiłem im też idącego blisko nas Przybysława Mazacza. Powtórzył swoją nieszczęśliwą opowieść o dzieciństwie. Jarek, będąc bardziej wrażliwy ode mnie, prawie płakał. Mijaliśmy ogromne, przytłaczające kamienice, a ludzie salutowali na nasz widok. Pierwszy raz w życiu widziałem takie tłumy, a trzeba było się do nich przyzwyczaić. Przed wieczorem doszliśmy na drugi koniec miasta. Wciąż podziwiałem jego zdumiewającą architekturę. Pułkownik wyruszył na spotkanie jakiegoś generała i innych pułkowników. My w tym czasie zostaliśmy wysłani do olbrzymiego pensjonatu, gdzie rozmieszczono nas w czteroosobowych pokoikach z jednym oknem i dwoma piętrowymi łóżkami. Bardzo chciałem spać z Jarkiem i Stasiem, ale na nieszczęście przydzielono im sąsiedni pokój. Ze mną zostali Mazacz, ten mądry żołnierz, który bez szwanku wydostał się z kałuży i przyszły ksiądz. Ja spałem na dole po lewej, a Przybysław nade mną. Przed snem posiedzieliśmy jeszcze trochę. Powiesiłem torbę z przedmiotami od rodziców na oparciu. Przyszyły ksiądz odmówił chyba ze dwadzieścia modlitw po kolei.*

*- Wierzy pan w ich skuteczność? - zapytał czterdziestoletni towarzysz.*

*- Gdybym nie wierzył, szanowny panie, nie modlił bym się tak gorliwie.*

*- Jaki jest cel odmawiania tak dużej ilości modlitw?*

*- Chciałbym być w oczach Boga godny reprezentowania go na ziemi jako kapłan.*

*- Czy jest to modlitwa o coś konkretnego?*

*- Nie, modlitwę próśb odmawia się w południe. Poza tym wzorowa modlitwa powinna zawierać jak najmniej próśb, bo Bóg ma swój plan, dzięki któremu wszystko w swoim czasie wyjdzie na dobre, a nasze prośby jedynie przypominają mu, że nadal go kochamy i pragniemy jego uczestnictwa w naszym życiu. Niech pan pamięta, że Bóg żyje dzięki modlitwie.*

*- Ciekawy ma pan światopogląd.*

*- Księżulu, jeśli twoim skromnym zdaniem Bóg ma plan, według którego wszystko wychodzi na dobre, to wyjaśnij mi, proszę, dlaczego uwziął się na moją matkę i zabił taką dobrą kobitę po czterdziestce?! - nerwowo zapytał Mazacz.*

*- Źle pan to rozumie. Bóg nie spowodował jej śmierci, ale choroba. Choroby, o czym chyba każdy wie, stworzył diabeł, żeby niszczyć dzieło Boga. Może pańska matka nie miała dobrego życia tutaj, ale w życiu przyszłym na pewno hojnie jej się odwdzięczył.*

*- Przepraszam, że się wtrącam, ale sądzę, że życie po śmierci to tylko pusta obietnica wymyślona przez duchownych do pocieszania nieszczęśliwych ludzi, że po śmierci czeka ich lepszy świat. Może też służyć w drugą stronę. Jeżeli miałeś złego sąsiada, to chcesz, żeby poszedł do piekła i odpowiedział za swoje czyny, bo w tym życiu nie dosięgła go sprawiedliwość - wyjaśnił ten mądry.*

*Kleryk popłakał się, słysząc te słowa. Jako jedyny milczałem i tylko przysłuchiwałem się tej wymianie zdań. Co było dalej, nie pamiętam, bo nagle zachciało mi się spać. Życzyłem pozostałym dobrej nocy i zasnąłem jak kamień. Tej nocy prawdopodobnie nie śniły mi się żadne sny. Kiedy się przebudziłem, Mazacz był już na nogach, a pozostali jeszcze spali. Po wstaniu ostatniego z nas opuściliśmy pokoik i zjedliśmy skromne śniadanie na dole. Nagle ze zdziwieniem zdałem sobie sprawę, że moja torba jest pusta. W ostatniej chwili wróciłem do pokoiku i przeszukałem cały. Nie było jej. Znalazłem Mazacza i dwóch pozostałych i zapytałem, czy coś wiedzą. Mazacz śmiało stwierdził:*

*- Widziałem, jak ten podlec wyjął w nocy z tej torby łyżkę i jakieś korale i poszedł na miasto. Pewnikiem sprzedał gdzieś na czarnym rynku!*

*Wskazał na najstarszego towarzysza, który bardzo się zmieszał.*

*- Widzicie ten grymas? Wiedziałem, że niewierzący są wredni! - zawołał kleryk.*

*- Niczego nie ukradłem! Nie jestem złodziejem! Widzę, że wszyscy mnie tu nie lubią, ale teraz naprawdę przesadziliście! - wypierał się oburzony.*

*Byłem bezradny. Postanowiłem jednak obronić znajdującego się w niekorzystnym położeniu towarzysza. Powiedziałem:*

*- Nawet jeśli pan mnie okradł, proszę się na nich nie gniewać. Są źle wychowani. Ja panu wybaczam.*

*- To była najgorsza noc mojego życia, bo spędziłem ją ze złodziejem i idiotą! - wrzasnął zdenerwowany przyszły ksiądz i odszedł naburmuszony.*

*- Masz szczęście, że jesteśmy szeregowcami, koleś, bo chętnie postawiłbym cię pod trybunałem wojskowym - zagroził Mazacz. Po chwili również nas opuścił.*

*- Nie wierzę, że pan mnie okradł. To musiał zrobić jeden z tych dwóch - ponownie zwróciłem się do czterdziestolatka w celu pocieszenia go. On nic nie odpowiedział i ruszył naprzód z ponurą miną. Kiedy zostałem sam, zrozumiałem, co właśnie się stało. Bezpowrotnie straciłem bezcenne przedmioty rodzinne. Musiał je ukraść jeden z tych trzech, a najmocniej podejrzewałem kleryka. Chodziłem przygnębiony, myśląc, jak rodzice zareagują, po czym dołączyłem do opuszczającego miasto wojska.*

*Pułkownik przestał być naszym głównym dowódcą, teraz dowodzenie przejął niejaki generał Rygielski, z którego oddziałami połączyły się nasze. Powiadomiłem Jarka i Stasia o swojej zgubie, ale wiedziałem, że nic nie wskórają. Tymczasem po opuszczeniu stolicy weszliśmy znów na wozy i w szybkim tempie pokonaliśmy powiat kaczkowski. Było to około pierwszego lutego. Następne dni mijały monotonnie. Kiedy szło się pieszo, strasznie się dłużyły, a gdy było się na wozie, leciały szybko. Dnia na szczęście przybywało, więc wnętrza wozów były coraz jaśniejsze i dokładniej mogłem przypatrzyć się towarzyszom podróży. Nocowaliśmy ponownie w stajniach i zajazdach.*

*Niemiła przygoda spotkała nas po około tygodniu wędrówki. Okazało się, że wśród armii rozprzestrzenia się cholera. Zaczęło się od choroby jednego żołnierza, a po dniu zakażonych było dwudziestu siedmiu. Dowódcy zdecydowali się na szybkie działanie. Generał i pułkownicy kazali chorym wejść do lasu iglastego i pozostawać tam jak najdłużej. Reszta wojska tymczasem odeszła. Znaczyło to, że dowództwo pozostawiło nieszczęśników na prawie pewną śmierć. Następnego dnia nikt nie zachorował na cholerę, co świadczyło o skuteczności zastosowanej metody. Może nie było innego wyjścia, ale takie rozwiązanie wydawało mi się okrutne. Pancerze i broń pozostawione po chorych zostały dokładnie umyte.*

*Podróż trwała jeszcze co najmniej dziesięć dni, w ciągu których nie miało miejsca nic nadzwyczajnego. Po ich upływie dowódcy przekazali, że jesteśmy pod samą linią frontu. Ustalono, że Kalifidzi będą atakować miasto Pęczynów, a moja pierwsza bitwa najprawdopodobniej rozegra się na Wzgórzu Pęczynowskim, leżącym dwa kilometry od miasta".*

*Opowieść tego dnia Kazimierz uznał za zakończoną. Uklejak odłożył zmęczoną rękę od kartki. Borówek całej tej opowieści wysłuchał z wielkim zapałem. Wczuwał się w każde słowo kucharza. Dzięki pobycie w domu Mieczysława zapomniał o swoich kłopotach i wróciła mu chęć do życia. Pochwalił usłyszaną historię słowami:*

*- Naprawdę jest pan zdolnym mówcą! To było coś wspaniałego! Najbardziej podobał mi się opis snu. Po prostu przed oczami stanęli mi ci potworni wrogowie. Szkoda, że nie miałem takiego dziadka, który opowiadałby mi tego rodzaju historie.*

*Kazimierz był bardzo dumny z usłyszanego komplementu.*

*- Chyba czas już na nas - powiedział. Uklejak potwierdził. Panowie ubrali się, po czym jeden za drugim wyszli z budynku. Krawcza nadal wodził oczami po ścianach, suficie i schodach, nie mogąc oderwać od nich wzroku.*

*Gdy opuszczali już ulicę, spotkała ich jedna z najgorszych możliwości. Wpadli w oko Bogumiła Dębczaka, dzielnicowego Kaczorów i dobrego znajomego rodziców Mieczysława. Dębczak, znany jako "Boguś Sowie Oko" albo "Boguś Straszydło", słynął z przenikliwego, wręcz świdrującego spojrzenia, a w dociekliwości dorównywał nawet Obrębiakowi, co jednak przydawało się w jego zawodzie, na przykład w czasie przesłuchiwań. Tym razem zrobił jedno Uklejakowi. Zaczęło się od zmierzenia dziennikarza badawczym spojrzeniem, które wszyscy trzej idący jakby poczuli na skórze.*

*- Gdzie pan Uklejak się wybiera? - zapytał charakterystycznym dla siebie tonem.*

*- Odprowadzam tych dwóch panów do końca dzielnicy.*

*- Kim ci panowie są?*

*Obejrzał ze wszystkich stron Borówka, a potem Krawczę.*

*- Kominiarz? - zapytał, wskazując na Godzisława.*

*- Tak, odetkał mi dzisiaj komin - wymyślił Mieczysław, wiedząc, że prawdziwe wyjaśnienie nie wydawałoby się stróżowi wiarygodne. Dębczak był konkretnym człowiekiem, który preferował jak najprostsze wyjaśnienia. Następne jego pytanie brzmiało:*

*- A kim jest ten starszy mężczyzna z psem, ubrany w niechlujny strój?*

*- Wujek mieszkający w biedniejszej dzielnicy. Wpadł z wizytą i poczęstował mnie plackiem.*

*- Proszę następnym razem powiedzieć gościom, żeby wizytując Kaczory, wkładali lepsze ubrania, bo za noszenie takich łachmanów grozi kara finansowa, którą wyjątkowo dzisiaj daruję, z racji, że to pierwszy raz.*

*Jeszcze raz przeszył wszystkich wzrokiem, po czym sprawnym krokiem odszedł stamtąd. Goście Mieczysława byli nieco podenerwowani.*

*- Proszę się nie obawiać, tak wygląda jego rutynowa kontrola. Lubi czasem pogrozić mandatem, ale nigdy nie daje - wyjaśnił w celu uspokojenia ich. Następnie zwrócił się do Kazimierza:*

*- Jutro daję panu dzień wolny, spotkamy się pojutrze. Niech pan przez ten czas zbiera myśli. Jutro mam ważne sprawy uniemożliwiające spotkanie.*

*Po tych słowach Borówek ruszył do siebie, a Kazimierz z Okruszkiem w swoją stronę. Mieczysław stał jeszcze chwilę koło parku, aż wrócił do kamienicy. Położył się na łóżku i głęboko oddychał. Opowieści Kazimierza z każdym dniem stawały się ciekawsze. Jednak teraz miał do załatwienia inną sprawę. Chodziło o przekonanie rodziców, żeby zmienili decyzję dotyczącą ślubu siostry. A czasu było niewiele.*

KONIEC ROZDZIAŁU PIĄTEGO