Francja

## V Republika Francuska

**Francja**- państwo położone w Europie Zachodniej, posiadające liczne terytoria zamorskie (Martynika, Dominika, Saint Martin, Komory, Majotta, Reunion, Francuskie Terytoria Południowe i Arktyczne, Guangzhowuang i Wspólnota Terytorialna St. Pierre i Miquelon) i kontrolujące liczne protektoraty (Maroko, Algierię, Tunezję, Madagaskar, Lewant, Gujanę, Belize). Kontroluje ponad we współpracą z Wielką Brytanią Kondominium Nowych Hebryd. Członek Unii Światowej i jej Rady Bezpieczeństwa, Unii Łacińskiej i założyciel Unii Francuskiej.

## Ustrój polityczny

Francja od czasów Rewolucji Francuskiej, z niewielkimi przerwami pozostaje jedną z najstarszych republik nowożytnych. W latach 20-tych i 30-tych stan ten dodatkowo był zaburzony przez autorytarne podejście do władzy komunistów, ale po ich odsunięciu wszystko wróciło do dawnego porządku.

Nową, Piątą Republikę ustanowiono w latach 50-tych, po dojściu do władzy Charlesa de Gaulla. Wraz z nią, ustanowiona została nowa konstytucja, która bardziej niż poprzednia, skupiła władzę w ręce prezydenta.

Ten, wybierany w powszechnej elekcji co 7 lat stoi na czele Rady Ministrów, desygnuje premiera i podpisuje ustawy. Ma też prawo weta, łaski i możliwość rozwiązania Zgromadzenia Narodowego.

Premier z kolei, stoi na czele rządu i jako jedyny do spółki z prezydentem, ma on możliwość wydawania dekretów, czyli po ustawach fromowanych przez parlament, jedynych aktów normatywnych posiadających wysoką moc prawną. Jest on wybierany z partii większościowej w ZN zaraz po wyborach, które odbywają się co 5 lat.

Parlament, składa się zaś z dwóch izb: Zgromadzenia Narodowego (niższej) i Senatu (wyższej). Po wprowadzeniu nowej konstytucji, jego rola została mocno ograniczona, jednak nadal, większością bezwzględną może wystosować wotum nieufności wobec rządu i premiera. Wybory do Zgromadzenia Narodowego odbywają się co 5 lat, zaś do Senatu - co 9.

Kraj jest ściśle scentralizowany - władze w poszczególnych departamentach sprawuje nie lokalna rada (które istnieją tylko na poziomie gminy), a prefekt rządu.

## Terytoria zamorskie i Unia Francuska

Kraj kontroluje wiele ziem zamorskich. Część z nich, podporządkowanych jest administracyjnie jako departamenty i wspólnoty (jednostki odpowiadające gminom), jednak część funkcjonuje bardziej autonomicznie jako protektoraty, którym większą władzę lokalną nadano na drodze procesu dekolonizacji, odgórnie spowalnianego przez prawicowe rządy. I choć władzę w protektoratach dalej sprawuje mianowany przez prezydenta gubernator, to lokalne parlamenty, zdominowane jednak przez dawnych kolonizatorów francuskich pozostają bezradne w ewentualnym procesie niepodległościowym danych regionów.

W 1953 roku, powołano do życia Unię Francuską, zrzeszającą Francję, jej protektoraty i dawne kolonie. Zadaniem wspólnoty, jest w teorii współpraca ekonomiczna i pomoc przy rozwijających się gospodarkach, jednak w rzeczywistości jest to jedynie okazja na zachowanie dawnych rynków zbytu przez Republikę.

## Geografia

Od strony Metropolitarnej, Francja graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem, Belgią, Brytyjskim Marokiem, Włoską Libią, Federacją Subsaharyjską i Mauretanią. Od strony Syrii, graniczy z Turcją, Irakijską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką i Brytyjskim Mandatem Palestyny i Jordanii, od strony Guangzhowuang z japońskim Gubernatorstwem Chin, a od strony Gujany - z Brazylią i holenderskim Surinamem.

Państwo ma dostęp do wielu akwenów - Oceanów: Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego, mórz: Śródziemnego, Tyrreńskiego, Południowochińskiego, a także do Zatoki Biskajskiej i Kanału Mozambickiego i La Manche. Najdłuższą rzeką kraju jest Loara.

Na terenie Francji, występują pokaźne złoża węgla, a także niewielkie ilości rud żelaza, uranu i gazu ziemnego. Na terenach zamorskich, występują ponadto ropa naftowa, miedź, cynk, fosforyty i jeszcze więcej węgla i żelaza.

## Największe miasta

56% mieszkańców kraju mieszka na obszarach zurbanizowanych.

## Siły zbrojne

Francja posiada jedną z większych i najnowocześniejszych armii świata. W rankingu przeprowadzonym w roku 1961, zajęła ona 5 miejsce. W skład jej struktur, wchodzi 5 formacji:

* Wojska lądowe (Armée de terre)

* Wojska powietrzne (Armée de l'air)

* Marynarka wojenna (Marine nationale)

* Żandarmeria Narodowa (Gandarmerie Nationale)

* Gwardia Narodowa (Garde Nationale)

Na rok 1963, w armii czynnej pozostawało 520.000 żołnierzy i co najmniej 60.000 w rezerwie.

Francuska marynarka wojenna, uchodzi za 3 największą flotę świata, jednak daleko w tyle za innymi państwami pozostaje lotnictwo, niedofinansowane przez problemy przetargowe.

Kraj posiada broń atomową i arsenał w wielkości co najmniej 220 ładunków.

## Demografia

**Ludność**

W ostatniej dekadzie, do Francji gwałtownie wzrosła migracja - do kraju przybyło wielu Hiszpanów, Włochów, a nawet Niemców w poszukiwaniu lepszego życia. Coraz poważniejszy problem stanowią także migranci z Afryki, głównie Arabowie z północnej części kontynentu, którzy w obliczu ostatnich wydarzeń w Algierii i Maroku, stanowią poważne zagrożenie terrortystyczne, co nie podoba się rdzennym Francuzom.
Na 52 miliony mieszkańców, białych Francuzów przypada 92%. Drugą, najliczniejszą grupą w społeczeństwie są Hiszpanie (3%). Dalej, plasują się jeszcze Włosi, Niemcy, Portugalczycy, Algierczycy, Marokańczycy, Turcy, Chińczycy, a także różni przedstawiciele innych państw i plemion afrykańskich.

**Religia**

Na drodze świeckości prawa i laicyzacji społeczeństwa wspieranej w latach 20-tych i 30-tych przez rządy komunistów i socjalistów, coraz popularniejszym trendem, zwłaszcza w obszarach gęsto zabudowanych jest ateizm (8%). Wciąż jednak, najpopularniejszą religią pozostaje katolicyzm (85%). Za nimi, plasują się kolejno: judaizm (3%), protestantyzm (2%) i Islam (1%).

## Gospodarka

**Ogólny zarys**

Po szeregach różnych, mniejszych i większych kryzysów, po zakończeniu niewypowiedzianej wojny domowej, gospodarka Francji zaczęła rosnąć i przechodzić wiele zmian - ze scentralizowanej, przez częściowo rynkowej, aż do w pełni rynkowej, co zagwarantowali gaulliści, prywatyzując wiele sektorów. Gospodarka nastawiona jest głównie na eksport, a jej największymi partnerami gospodarczymi są: Hiszpania, Włochy, Portugalia, Grecja i Stany Zjednoczone.

**Rolnictwo**

Przez coraz większą migrację ludzi do miast, w rolnictwie zaczyna brakować rąk do pracy - coraz powszechniej na farmach i planatacjach zatrudnia się pracowników sezonowych, przyjeżdżających z Hiszpanii i Włoch. Ich sytuacja jednak, jest bardzo trudna, bo często zmuszeni są pracować na czarno i mieszkać w bardzo złych warunkach. Rolnictwo pozostaje więc niewydajne, a kraj zmuszony jest sprowadzać żywność ze Stanów Zjednoczonych i Belgii. Najpowszechniej uprawia się pszenicę.

**Przemysł**

Ten sektor, odgrywa w gospodarce Francji coraz większą rolę - w kraju rozwinięty jest  przede wszystkim przemysł: spożywczy, metalurgiczny i elektromechaniczny. Wytwarzane są jednak także i pojazdy lądowe, powietrzne i morskie, broń i tekstylia. Do największych francuskich firm należą: CFP, Renault, Schneider, Nestle i Danone.

**Energetyka**

Kraj, wciąż czerpie energię głównie z węgla, który gwarantuje zaspokojenie aż 70% potrzeb energetycznych. Istnieją tylko 3 elektrownie atomowe i 1 naftowa. Od kilku lat, powszechnie budowane są oczyszczalnie ścieków, dzięki czemu wylewanie nieczystości do naturalnych zbiorników wodnych jest stopniowo ograniczane.

**Transport drogowy**

Istnieje już kilka autostrad, przecinających się ze wszystkich stron świata pod Paryżem, jednak wciąż wiele głównych dróg pozostaje dziurawych lub przestarzałych, wybudowanych przy pomocy kocich łbów jeszcze na początku wieku.

**Transport kolejowy**

Podobnie jak w innych państwach europejskich, kolej pozostaje filarem transportu. Sieć torowisk jest rozbudowana i nowoczesna, występują także liczne linie elektryczne. W latach 50-tych otwarto ponadto do użycia koleje wysokich prędkości TGV, wykorzystujących szybkie lokomotywy parowe. Największym przewoźnikiem w kraju, pozostaje państwowe SNCF, jednak po liberalizacji rynku, na tory wróciło wielu prywatnych przedsiębiorców.

**Transport lotniczy**

Utworzone w zazdrości o niemiecką Lufthansę, Air France, przez lata pozostawało głównym rywalem wschodniej korporacji. Na drodze licznych prywatyzacji, korporacja została jednak rozebrana pomiędzy inne, mniejsze krajowe i zagraniczne firmy, zostając niewielkim przewoźnikiem. W kraju rozbudowana jest sieć lotnisk, a sam sposób transportu zyskuje na popularności.

**Transport morski**

Największymi portami handlowymi kraju są Bordeaux i Marsylia. Flota handlowa rozbita pomiędzy prywatnych armatorów jest jedną z większych na świecie, a sam transport towarów drogą morską wciąż jest głównym środkiem przepływu kapitału między Francją a jej partnerami handlowymi.

**Usługi**

Francuskie banki pozostają głównie w zagranicznych rękach, co jest skutkiem odpływu kapitału w czasach komunistycznych. Od 1960 roku, małe sklepy w miastach są stopniowo wypierane przez samoobsługowe delikatesy i markety, a coraz popularniejszym miejscem handlu stają się wielkie galerie i domy towarowe. Francja, mimo wszystkich zawirowań politycznych wciąż pozostaje uznawana za stolicę mody, dlatego w całym kraju roi się od przestrzni wystawowych i domów mody. W ostatnim czasie, powoli rozwija się także zagraniczna turystyka.

**Media**
Państwowa agencja medialna nie kontroluje co prawda żadnych wydawnictw prasowych, wciąż jednak ma pod sobą podporządkowaną telewizję France Télévisions. Pozostałe media znajdują się w rękach prywatnych.

**Pomoc społeczna**

Od czasów przedwojennych, w kraju rozbudowany jest system opieki społecznej, kosztujący państwo rocznie duże ilości pieniędzy. Funkcjonuje także państwowa służba zdrowia i obowiązkowy system ubezpieczeń.

/Krzysztof Dominek