1974

## **Straeon**

### **Cartref Bella**

Yn ystod **1974** gwelwyd ymgais i droi Bella Davies allan o'i chartref yn y Felin gan Julian, mab perchennog y tŷ.

Yn ystod ffrae rhwng y ddau aeth sosban tsips ar dân a naethpwvd peth difrod i'r Felin.

### **Trafferthion priodasol Cliff a Megan**

Yn y Deri Arms roedd y perchenogion Megan a Cliff James yng ngyddfau'i gilydd.

Roedd Megan yn credu bod Cliff yn cael perthynas gyda menyw arall a phan ddychweload Nerys Cadwaladr o Ganada i'w bro enedigol credai Megan mai hi oedd dynes arall Cliff. Buan, fodd bynnag, y sylweddolodd ei bod yn camgymryd.

Erbyn nos Galan roedd Cliff a Megan yn ffraeo'n flymig eto a Megan yn cyhuddo Cliff o yfed gormod; serch hynny, cymodi wnaeth y ddau erbyn diwedd y noson.

### **Canlyn Cadi**

Roedd Cadi a Reg Harries yn dipyn o ffrindiau a Reg yn awyddus i ddyfnhau'r berthynas. Ychydig cyn y Nadolig cyrhaeddodd ei frawd, y llongwr Wayne Harries adref o'r môr a dangosodd yntau ddiddordeb mawr yn Cadi hefyd.

Diwedd blwyddyn digon diflas gafodd Reg wrth iddo weld Wayne a Cadi yn mwynhau cwmni ei gilydd nos Galan.

### **Gwahoddiad i Ganada**

Cafodd Jacob Ellis sioc wrth i Nerys Cadwaladr alw i'w weld yng nghartref Brynawelon - doedd e ddim wedi gweld ei ferch ers blynyddoedd maith. Gwahoddodd Nerys ef i find i fyw ati i Ganada ond penderfynodd Jacob na allai wneud hynnu.

### **Salwch Bet**

Roedd Bet Harries yn fenyw wael ac roedd ei chyflwr yn gwaethygu o ddydd i ddydd. Ei mab Wayne oedd yr unig un o'r teulu i sylweddoli mor sal oedd hi.

### **Drama Nadolig Brynawelon**

Cynhaliodd trigolion Brynawelon ddrama i ddathlu'r Nadolig, ond roedd tensiwn rhwng Nyrs Jenni a Harri Parri oherwydd cynnwys y sioe. Gwrthodai Jenni wneud ffwl ohoni'i hun o flaen pawb.

## **Tu ôl i'r llen**

Darlledwyd Pobol y Cwm am y tro cyntaf ar 7:10 y.h nos Fercher, **Hydref 16 1974**. Hysbyswyd mai hon, a fyddai'n parhau am 30 o benodau, fyddai'r gyfres deledu Gymraeg fwyaf erioed.

Creuwyd y gyfres gan ddau aelod o Adran Ddrama'r BBC **John Hefin**, cynhyrchydd a chyfarwyddwr y gyfres gyntaf, a **Gwenlyn Parry**, awdur y bennod gyntaf. Roedd John Hefin yn cydnabod dyled llwyddiant gwreiddiol Pobol y Cwm i **Owen Edwards**, Pennaeth Rhaglenni yn y BBC.

*"Cefndir y stori yw bod y **BBC** eisoes wedi darlledu cyfresi fel **Tresarn**, **Mostyn a'r Cryman Bach, Rhai yn Fugeiliaid** a **Y Gwyliwr.** Ond 'roedd y cyfan wedi dod i ben braidd y fuan, neb bara mwy na tua 12eg pennod yr un. Dyma Owen Edwards yn penderfynu ar gyfres sebon hir, fel rhai poblogaidd Seisnig ag Americanaidd ac fe fu'r tri ohonom, Owen, Gwenlyn a finne, yn trafod syniadau ac awgrymiadau am oriau lawr.*

Un o ganllawiau comisiynu’r gyfres oedd sefydlu'n bendant ar gyfer pwy oedd y rhaglen am gael ei anelu a phenderfynwyd darparu ar gyfer trwch y boblogaeth yn hytrach na cheisio apelio yn benodol at ddarllenwyr 'Barn' a'r Faner'.

Penderfynwyd hefyd osod y rhaglen mewn pentref yn y De. Mewn sgwrs a gyhoeddwyd yn y **Radio Times** wythnos darlledu'r bennod gyntaf datgelodd Gwynne D. Evans, un o awduron y gyfres fod Cwmderi, er yn bentref dychmygol wedi'i leoli yn gadarn yng Nghwm Gwendraeth.

Ar gyfer y credydau agoriadol dangosir golygfa dros Gwm Rheidiol tuag at Bow Street. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth agoriadol nodweddiadol gan Endaf Emlyn.

Er mai cyfres o 30 pennod yn unig oedd y bwriad gwreiddiol, gymaint fu ffydd yr Adran Ddrama yn y gyfres fel y comisiynwyd ail gyfres cyn i'r gyntaf orffen.

Yn anffodus oherwydd polisi'r **BBC** yn ystod y 70au i ail-ddefnyddio tapiau recordio nid yw'r rhan fwyaf o benodau cynnar Pobol y Cwm yn bydoli bellach. O'r un ar ddeg pennod a ddarlledwyd yn 1974 dim ond un sydd wedi ei gadw, sef pennod Noswyl Nadolig. Ail-ddarlledwyd y bennod hon ar **S4C** fel rhan o ddathliadau pen-blwydd y gyfres yn 40.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ Gwyn, W Pobol y Cwm - **Yr 21 Mylnedd Cyntaf,** Hughes a'i Fab (1996) - ISBN - 0852841965
2. ↑ Ebenezer L **Clecs Cwmderi,** Hughes a'i Fab (1986) - ISBN - 0852840454