Dumanlı Dağlar

### Büyük Şehirler

Khazad-dûm, Carn Dûm, Goblin Şehri ve Gundabad dahil olmak üzere çok sayıda Ork Sığınağı

## Halk

### Sakinleri

Cüceler
orklar
Trolller
Devler
Kartallar

## Tarih

### Kuruluş/İnşa

Ağaçlar Çağı

Aynı zamanda **Hithaeglir** (Sindarin; *hîth* (sis) + *aeglir* (sıra dağ zirveleri)) olarak da adlandırılan **Dumanlı Dağlar**, uzak kuzeydeki Gundabad Dağı'ndan, güneyde Eriador ile Anduin vadisi ve Rhovanion vadisi arasındaki Methedras'a kadar uzanan 1280 kilometre (795.35 mil) uzunluğunda bir dağ sırasıdır.

Bu dağ sırasının adı ilk versiyonlarda **Ered Hithui** (Sindarin; *ered* (dağlar) + *hithui* (puslu)) idi.

## Coğrafya

Dağ sırasının önemli zirveleri Caradhras, Celebdil, Fanuidhol, Gundabad Dağı ve Methedras'tı.

### Lokasyon

Dumanlı Dağlar'ın en kuzey zirvesi, orklar'ın bir evi ve dağ kalesi olmasına rağmen, efsaneye göre Durin'in (Cücelerin Yedi Babalarının en büyüğü) uyandığı Gundabad Dağı idi.

Orta Dünya'daki en büyük cüce diyarı Khazad-dûm (daha sonra Moria olarak adlandırılır), Dumanlı Dağlar'ın ortasındaydı. Khazad-dûm'nin bir parçası olan üç tepe Caradhras (Kızılboynuz), Celebdil (Gümüşçatal) ve Fanuidhol (Bulutlukafa) idi. Cüceler Celebdil'in içinde, dağın temellerinden tepesine kadar uzanan Sonsuz Merdiven'i inşa ettiler. Dumanlı Dağlar'ın en güneydeki zirvesi, "Son Zirve" anlamına gelen Methedras idi.

### Üzerindeki Rotalar

En önemli geçitler Yüksek Geçit ve Kızılboynuz Geçidi idi. Ferah nehrin kaynağında da bir geçit vardı.

### Çevresindeki Rotalar

Rohan Boşluğu, Dumanlı Dağlar'ın en güney zirveleri ile Beyaz Dağlar'ın en kuzeyi arasındaki vadidir (muhtemelen Isen Nehri). Bu noktada yayınlanan haritalar farklı olsa da, Dumanlı Dağlar'daki Gundabad Dağı ile Gri Dağlar'ın en batı ucundaki uçurum arasında bir boşluk olabilir.

### Sakinleri

Dumanlı Dağlar'ın altında, eski cüce diyarı Khazad-dum bölgesi ve doğuda kendi başına yaşayan yaratık Gollum'un bulunduğu “Goblin Şehri” vardı. Rivendell, Yüksek Geçit'in batı ucundaki Dumanlı Dağlar'ın eteklerinde gizlenmişti.

Angmar'ın Cadı Kralı'nın Üçüncü Çağ'da birkaç yüzyıl boyunca yaşadığı Carn Dûm, Angmar Dağları olarak da bilinen en kuzey ucunun batı mahmuzu boyunca uzanıyordu. Dumanlı Dağlar'daki en büyük Goblin Dağı olan Gundabad, Angmar'ın güneydoğusunda yer alıyordu.

Isengard, Dumanlı Dağlar'ın en güney zirvesi Methedras'ın kolları arasındaki vadi olan Nan Curunír'deki Orthanc Kulesi'nin etrafında uzanıyordu. "Taş devleri" de Hobbit’te söylediği gibi bu dağda yaşamıştır.

## Tarih

### Köken

Dumanlı Dağlar Ağaçlar Çağı'nda Melkor tarafından, Orta Dünya'nın dört bir yanına yayılmış olan yaratıklarını avlayan Oromë'yi engellemek amacıyla yaratılmıştır.

### Ağaçlar Çağı

Durin Cüceleri Gundabad Dağı'nın altında uyandı ve daha sonra Khazad-dûm mağaralarını kurdular. Daha sonra, elfler Valinor'a yaptıkları Büyük Yolculukları sırasında korkunç yüksekliklerine baktıktan sonra, daha sonra Nandor olarak bilinen Teleri'nin bir kısmı korktu ve Büyük Nehir'den güneye döndüler. Binlerce yıl sonra, Ñoldor Orta Dünya'ya geri döndü ve Beleriand ve yaylalarda büyük diyarlar kurdular, ancak hiçbir zaman dağları geçmediler ya da içinde diyarlar kurmadılar.

### Birinci ve İkinci Çağlar

Birinci Çağ'ın üç yüz yılından fazla bir süre insan kabileleri, önce Edain, sonra da Doğulular ya da Esmer İnsanlar Dumanlı Dağlar'ı geçip Beleriand'a göç etmeye başladılar. Morgoth’un yenilgisinden sonra hayatta kalan orklar ve bir Balrog orada yaşamaya başladı ve altı bin yıldan fazla bir problem olarak kaldılar. Morgoth ile savaşan Doğulu adamlar dağları geçip Rhûn'deki Wilderland'ın doğusunda yaşamaya başladılar. Ayrıca Büyük Kartallar da burada Kartal Yuıvası olarak bilinen bir yerde yaşamaya başladılar.

Dumanlı Dağlar'ın altındaki büyük cüce diyarı Khazad-dûm, Sauron Mordor'dan gelerek Eriador'u işgal edip doğusundaki toprakları tahrip edinceye kadar Eregion'lu Ñoldor ile iyi ilişkiler kurdu. Cüceler, Durin Kapıları'nın ardında Khazad-dûm'da kendilerini kapatarak hayatta kaldılar.

### Üçüncü Çağ

ÜÇ 1980'de, cüceler bir Balrog'u ortaya çıkardılar ve büyük cüce diyarı Khazad-dûm'un sonu geldi. Bunun neticesinde cüceler ÜÇ 1981'de burayı terk etmek zorunda kaldı ve ardından burası Moria (kelimenin tam anlamıyla "siyah uçurum") olarak adlandırılmaya başlandı. Yavaş yavaş, Goblinler ve diğer canlılar Dumanlı Dağlar'da yaşamaya başladıkça gezginler için giderek daha tehlikeli bir yer haline geldi.

Yaklaşık bin yıl sonra, onüç cüce, Gandalf ve Bilbo Baggins, Yalnız Dağ görevi sırasında Dumanlı Dağlar'ı geçmek için Yüksek Geçit'i kullandılar ve geçerken Goblinler tarafından ele geçirildiler. Dağların altında Büyük Goblin katledildi ve Bilbo Tek Yüzüğü buldu.

Yüzük Kardeşliği kızılboynuz Geçidini geçmeye çalıştı (Rhovanion'un düşman tarafından izlenmesi nedeniyle Yüksek Geçit'ten geçme kararından vazgeçildi ve Rohan Boşluğu'da kardeşliği Isengard'a fazla yaklaştıracaktı) fakat bir kar fırtınası onları dağın altından geçmeye zorladı. Terkedilmiş Khazad-dûm'de bir Balrog ile yüzleştiler. Gandalf Balrog'u Zirakzigil'den düşürerek katletti, ama hayatı çoktan yıpranmıştı ve bu yüksek yerde Gwaihir onu Lothlorien'e götürene kadar uzanıp kaldı.

## Referanslar

1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Orta Dünya Atlası
2. ↑ Silmarillion
3. ↑ Orta Dünya'nın Komple Rehberi