Jehoram (król Izraela)

## Jehoram

Podobizna Jehorama z Promptuarii Iconum Insigniorum autorstwa Guillaume Rouillé's (Źródło)

## Rodzina

### Rodzeństwo

Achazjasz Siedemdziesiąt nieznanych z imienia synów Achaba

Atalia

**Jehoram** (bib. heb. **יהורם**; współ. heb. **יְהוֹרָם**), znany też pod skróconą formą **Joram** (bib. heb. **יורם**; trb: **Juram**; współ. heb. **יוֹרָם**; gr. **Ιωραμ**, translit: **Iōram**; łac. **Ioram**) - starotestamentowa postać biblijna znana z 2 Księgi Królewskiej. Jeden z dwóch królów o tym imieniu wspomniany w Biblii. Był synem izraelskiego monarchy Achaba i fenickiej księżniczki Jezabel oraz młodszym bratem Achazjasza, którego pośmiertnie zastąpił zostając czwartym władcą z dynastii Omrydów. Panował, jako dziewiąty król państwa północnego. Został zamordowany w wyniku zamachu stanu przeprowadzonego przez jego dowódcę, Jehu, który zastąpił go na tronie.

Jego rządy są oceniane raczej negatywnie. Pomimo militarnego zwycięstwa nie udało mu się odzyskać kontroli nad zbuntowanym Moabem, który ostatecznie się uniezależnił od Izraela. Kontynuował państwowy kult złotych cielców Jeroboama I, ale w odróżnieniu od brata i rodziców odciął się od religii baalistycznej, która zyskiwała popularności w ówczesnym Izraelu. Miał również lepsze niż Achazjasz stosunki z Judą rządzoną przez Jehorama i Achazjasza. Na panowanie Jorama przypada kolejna wyniszczająca wojna z Aramem-Damaszkiem, która pomimo pewnych sukcesów (zajęcie Ramot-Gilead) sprowadziła na króla zgubę. Jego śmierć zakończyła dynastię Omrydów w Izraelu, która w postaci Atalii rządziła jeszcze Judą, a otworzyła drogę nowej dynastii - Jehudytów.

## Lata panowania

Proponowane lata panowania Jehorama, tak jak lata innych królów izraelskich i judzkich, jest nierozwiązaną kwestią wśród badaczy. Problem sprawia fakt, że starożytnym Izraelu i Judzie istniały osobne systemy liczenia lat, a władcy zanim zostali faktycznymi królami to prawdopodobnie często sprawowali koregencje z ojcami i poprzednikami, a ten okres zaliczano do panowania. Proponowane chronologie dla władztwa Jehorama obejmują (za Wikipedią):

* 849 – 842 p.n.e według Williama F. Albrighta
* 852 – 841 p.n.e według Edwarda R. Thielego
* 851 – 842 p.n.e według Gershona Galila
* 852 – 841 p.n.e według Kennetha Kitchena
* 852 – 841 p.n.e według V. Pavlovsky'iego i E. Vogt'a

## Historia Jehorama według Biblii

Jehoram był synem Achaba i Jezabel. Został królem po przedwczesnej śmierci starszego brata, Achazjasza. Według 2 Krl 1 miało to miejsce w drugim panowaniu Jehorama ben Jehoszafata, króla Judy, ale już według 2 Krl 3 miało to miejsce w osiemnastym roku samego Jehoszafata, co jest bardziej prawdopodobne. Sprzeczności zazwyczaj tłumaczy się rzekomą koregencją ojca i syna w Judzie.

### Bunt Moabu

Pierwszym problemem, przed którym stanął Jehoram był bunt w Moabie pod przywództwem Meszy, który zaczął się jeszcze za poprzedniego władcy. Moabici od czasów Omriego dostarczali 100 tysięcy owiec i wełnę ze 100 tysięcy baranów, ale wówczas zaprzestali takiego obowiązku. Wobec tego na początku swych rządów dokonał przeglądu wojsk, otrzymał pomoc zbrojną od Judy i Edomu, które prawdopodobnie były wasalami Izraela i wyruszył na ekspedycje karną. Połączone siły trzech krajów wtargnęły do kraju od południa, z Edomu. Po siedmiu dniach wędrówki, koalicji skończyły się zapasy wody, co zagroziło kompletnej klęsce. Na szczęście dla najeźdźców miał wtedy przybyć prorok Elizeusz, który nie bez oporów, w imieniu Jahwe nakazał kopać rów, który miał sam napełnić się wodą i zapowiedział zwycięstwo nad Moabem. Następnego ranka rzeczywiście okolice wypełniła woda, ale czerwona, jak krew. Gdy Moabici zgromadzili się na granicy, aby przeciwstawić się inwazji, doszli do wniosku, że między koalicjantami doszło do krwawego konfliktu i powybijali się sami na wzajem, a więc nierozważnie podeszli do obozu wroga, aby go obrabować. Wtedy Izraelici zaatakowali, a Moabici rzucili się do panicznej ucieczki. Wrogie wojska po drodze burzyły miasta (prawdopodobnie chodzi tu o mury obronne), zasypywały źródła i pola, wyrywały użyteczne drzewa aż dotarli do miasta Kir-Chareszet, które musieli oblegać. Mesza próbował wysłać siedmiuset żołnierzy, aby przedarli się do króla Edomu, ale bezskutecznie. W tej sytuacji posunął się do ostateczności - złożył na murze w ofierze całopalnej swego pierworodnego syna, co tak przeraziło siły inwazyjne, że zdecydowali się na odwrót. Pomimo militarnych zwycięstw Jehoram utracił ziemię moabicką anektowaną przez jego dziadka.

### Sprawa Naamana

W nieznanych okolicznościach za panowania Jehorama doszło do wznowienia walk z aramejskim królem Damaszku, Ben-Hadadem II (Barhadadem II), przerwanych śmiercią Achaba. Prawdopodobnie doszło do nich po interwencji w Moabie. Początkowo ograniczone były do aramejskich wypraw łupieżczych, podczas których Izraelici trafiali do niewoli. Jedna z nich, nieznana z imienia dziewczynka, została służącą żony, Naamana, trędowatego aramejskiego wodza i poinformowała swoją panią, że w Samarii mieszka prorok, który może uwolnić jej męża od trądu, co doszło do uszu Naamana, a na jego prośbę król damasceński wysłał do Jehorama dary z listowną prośbą o wyleczenie sługi. Jehoram ,,*rozdarł swoje szaty i powiedział: «Czy ja jestem Bogiem, żebym mógł uśmiercać i ożywiać? Bo ten poleca mi uwolnić człowieka od trądu! Tylko dobrze zastanówcie się i rozważcie, czy on nie szuka zaczepki ze mną?»*", ale w końcu prośba dotarła do owego samaryjskiego proroka, Elizeusza, który po pewnych perypetiach uzdrowił Naamana.

### Pułapka na króla

Monarcha Damaszku posłał swoich żołnierzy, aby rozłożyli pułapkę w pewnym niewymienionym miejscu, aby Jehoram został zaskoczony przez Aramejczyków i wzięty do niewoli. Jednak ostrzeżony przez proroka Elizeusza, władca zachował czujność i zasadzka się nie udała. Gdy te wieści dotarły do Ben-Hadada II ten rozzłościł się i rozkazał pojmać Elizeusza, który akurat był w mieście Dotan, ale wojska aramejskie otaczające miejscowość miałyby zostać cudownie porażone ślepotą, a ten którego mieliby pojmać odprowadziłby je wprost do Samarii, w ręce nieprzyjaciela, gdzie odzyskaliby wzrok. Jehoram spytał się Elizeusza, czy należy zabić wrogów jego państwa, ale prorok odpowiedział przecząco odwołując się do tradycyjnej łaskawości królów Izraela. Zamiast tego Aramejczycy zostali dobrze ugoszczeni, a po powrocie do ojczyzny z wdzięczności, ci żołnierze nie grabili już południowych sąsiadów.

### Oblężenie Samarii

To wydarzenie nie polepszyło sytuacji między obydwoma państwami, a w jakiś czas później Ben-Hadad II oblegał ponownie Samarię. W stolicy zapanował głód, który sprawił, że jedzenie stało się tak bardzo drogie, że niektórzy zostali zmuszeni do kanibalizmu. Król wysłuchując skargi kobiety, która przyznała się do tego, że zjadła swego syna, podarł szaty i zapowiedział zabicie Elizeusza, którego uznał za winnego całej tej sytuacji. Gdy ten przebywał w swym domu z starszyzną miejską na spotkanie z królem, Jehoram posłał przed sobą mordercę, ale Elizeusz zorientował się w sytuacji i rozkazał starszym zamknąć mu drzwi przed nosem, gdy będzie wchodził. Król się zorientował i wyżalił się za nieszczęście ze strony Jahwe. Prorok zapowiedział, że następnego dnia jedzenie wróci do taniej, standardowej ceny, a kiedy tarczownik królewski wyraził swe wątpliwości, odpowiedział mu, że ujrzy na własne oczy cud, ale sam z niego nie skorzysta.
Wieczorem czterech trędowatych w poszukiwaniu jedzenia postanowiła wejść do obozu aramejskiego i ku swemu zdziwieniu nikogo tam nie zastali, ponieważ Bóg sprawił, że Aramejczycy usłyszeli turkot rydwanów, tętent koni i wrzawę ogromnego wojska i uznając, że to wojska najemników przyszły Samarii z odsieczą uciekli w popłochu. Żebracy najedli i napili się oraz wynieśli drogocenne rzeczy, ale z obawy, aby nie spotkała ich kara, jak będą odwlekać zbyt długo radosną wieść, poinformowali o tym izraelskich strażników, a ci przekazali to królowi. Jehoram wstał w nocy i początkowo uznał to za pułapkę, ale za radą sługi wysłał zwiadowców, aby ci zbadali sytuacje. Ci zobaczyli drogę pełną szat i broni porzuconych przez wrogów oraz potwierdzili słowa trędowatych. Wtedy wieść doszła do Samaryjczyków, a ci masowo rzucili się na obóz grabiąc go. Wówczas zginął zadeptany przez tłum tarczownik nadzorujący bramę miejską - ten sam, który zakwestionował słowa Elizeusza. Głód się skończył, a następnego dnia ceny wróciły do normy.

### Jehoram i Szunemitka

Elizeusz wskrzesił syna pewnej kobiety z Szunem, a potem doradził jej, aby schroniła się w obcej ziemi, bo w kraju miał zapanować na siedem lat głód. Szunemitka więc wraz z rodziną spędziła ten okres w ziemi Filistynów, a kiedy powróciła to okazało się, że jej dom i pole zostało skonfiskowane, więc poszła do króla prosząc go o zwrot swej własności. Kiedy weszła Jehoram akurat rozmawiał z Gechezim, sługą Elizeusza, na temat cudów proroka i zaraz wskazał na nią, jako tą kobietę, której jej mistrz ożywił syna. Kobieta to potwierdziła, a król wyznaczył dworzanina, aby odzyskał jej własność oraz przekazał jej dochody z tej własności z przeciągu siedmiu lat, gdy ta była na obczyźnie.

### Śmierć

Jehoram strzegł miasta Ramot-Gilead przez Chazaelem, nowym królem Damaszku. W trakcie bitwy został jednak ranny i musiał się ewakuować do Jizreel, aby wyleczyć rany. Odwiedził go wówczas jego siostrzeniec, Achazjasz, król Judy. Wówczas Elizeusz posłał pewnego sługę w te niespokojne strony z zamiarem znalezienia izraelskiego wodza Jehu, którego miał odprowadzić do najskrytszej izby i namaścić na nowego króla. Jak tam przybył to zastał Jehu siedzącego pośród innych wodzów, powiedział że chciałby coś mu przekazać i wprowadził go do domu, gdzie wylał mu zawartość naczyńka z oliwą na głowę ogłaszając go nowym królem izraelskim i polecając mu wytarcić cały ród Achaba, a potem uciekł. Koledzy wypytywali, co się stało, a generał niechętnie przyznał, że właśnie został namaszczony. Wtedy pozostali wodzowie go uhonorowali i ogłosili swym królem. Po upewnieniu się, że nikt nie prześle wiadomości o spisku, Jehu dosiadł rydwanu i ze swoją drużyną ruszył na Jizreel. Gdy strażnik dojrzał go z wieży, nie zdając sobie wtedy sprawy z tożsamości jeźdźcy, powiadomił o wszystkim Jehorama. Ten wysłał do niego posła na koniu, ale ów człowiek dołączył do gromady i strażnik stwierdził, że nie wrócił. Taka sama sytuacja zaszła z drugim jeźdźcem, ale tym razem strażnik zorientował się, że nadchodzącym jest Jehu. Gdy wieści dotarły do obydwóch królów, postanowili wyjść osobiście na spotkanie na rydwanach. Jehoram spytał się Jehu czy przychodzi w pokoju, ale ten tylko pogardliwie wyraził się o jego matce i cały spisek wyszedł na jaw. Joram rzucił się do ucieczki w ostatnim akcie wołając do Achazjasza, że doszło do zdrady, ale strzała uzurpatora przeszyła jego serce i padł martwy na swój rydwan. Z woli Jehu nie otrzymał pogrzebu, lecz królewskie zwłoki rzucono na pole Nabota.

## Archeologia

Stela z Tel-Dan to cenny artefakt znaleziony w 1993 roku na stanowisku archeologicznym identyfikowanym z biblijnym miastem Dan. Jest to zapisana językiem aramejskim stela z IX wieku p.n.e. sławiąca objęcie tronu przez damasceńskiego króla (identyfikowanego z Chazaelem) i jego zwycięstwo nad Izraelem. Wymieniona są tam imiona dwóch królów żydowskich - jednego króla Izraela i drugiego, z domu Dawida, których miał zabić. Pierwsze człony ich imion zatarły się (jak i inne fragmenty tekstu), ale zachowały się końcówki -ram i -jah. Ponadto imię ojca pierwszego króla zaczynało się na A. Według biblijnej historii tylko raz było sobie współczesnych dwóch władców Izraela i Judy o tych końcówkach: Jehoram, syn Achaba i Achazjasz. Tak więc ich identyfikacja jest szeroko akceptowana. Problematyczne jest jednak to iż sam Chazael przedstawia się jako zabójca królów, wbrew relacji biblijnej, że zginęli z rąk Jehu. Możliwe, że Chazael uważał Jehu za swego wasala i przypisał sobie jego osiągnięcia.

## Ciekawostki

* Był jednym izraelskim władcą, który odziedziczył tron po bracie. Wszyscy inni otrzymali go po ojcu lub w wyniku zamachu stanu.

## Przypisy

1. ↑ 1 Krl 5:7 za przekładem Biblii Tysiąclecia

## Źródła

* Jehoram - ABARIM Publications
* Joram - ABARIM Publications
* Stela z Tel Dan - Wikipedia (pl)

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent