Tramwaje w Warszawie

Powojenna normalizacja torowisk tramwajowych w Polsce wymusiła spore zmiany w Warszawie, w której przed wojną funkcjonowała sieć o rozstawie szyn 1525mm. Owocem prac normalizacyjnych było opracowanie przez konsorcjum firm "Zakłady Przetwórcze Konstrukcji Stalowych w Chorzowie" (późniejszy Konstal), "H. Cegielski Poznań" i "Gdańska Fabryka Wagonów" nowego typu wagonu dla Warszawy. Za bazową konstrukcję posłużył, sprawdzony już w Berlinie, zmodyfikowany wagon typu K (TF40 w BVG), mający pierwotnie trafić do Warszawy. W czerwcu 1945 r. komisji rewindykacyjnej udało się odnaleźć w Berlinie 51 wagonów tego typu oraz 4 wraki.

Nowe Wagony typu N1 kursowały liniowo po warszawie do połowy lat 70. - do czasu wymiany większości taboru na nowe tramwaje typów N4 i N12.

### **LATA 50. XX w.**

#### Wagony typu N4+N4d

* producent: Gdańska Fabryka Wagonów
* długość: 12m
* lata produkcji: 1951-1958
* status: wycofane

Szybko odradzająca się z powojwnnych zniszczeń stolica potrzebowała nowych bardziej komfortowych pojazdów. Budowa metra dopiero się rozpoczęła, do planowanego otwarcia w 1957 było jeszcze sporo czasu. Władze WAiT podjęły decyzję o zakupie nowych tramwajów typu N4. Konstrukcja pudeł nowego, przestronnego tramwaju była inspirowana przedwojennym składem typu G (https://tramwar.pl/twg.html). Wagony posiadały 3 wejścia i jeździły wyłącznie w składach dwuwagonowych (N4 + doczepa N4d), o łącznej długości 24m.

#### Wagony typu GT6W/N6

* producent: Düwag/Konstal
* Dryas The Younger - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=1984542961
* lata produkcji: 1959-1962
* status: ostatnie sztuki w eksploatacji

W 1959 WAiT zamówił 60 nowych wagonów niemieckiego typu GT6, opartych na amerykańskiej konstrukcji dwuwózkowej typu PCC. Część wagonów została wyprodukowana na licencji w chorzowskich zakładach Konstal, pod oznaczeniem N6. Tramwaj typu GT6W stał się również pierwowzorem dla pierwszego polskiego tramwaju szybkobieżnego - N12.

### **LATA 60-70. XX w.**

#### Wagony typu N12

* *(odpowiednik 102Na irl, elementami bardziej zbliżony do GT6/GT8)*
* *Pewex - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2006981996*
* producent: Konstal
* lata produkcji: 1967-1975
* status: ostatnie sztuki w eksploatacji

Szybkobieżne, przegubowe wagony wysokopodłogowe o długości 19 m. Wyprodukowane dla Warszawy przez chorzowską fabrykę Konstal.

Wiosną 1965, w związku z przygotowaniami do olimpiady '68, WAiT ogłosił przetarg na dostarczenie 30 nowych przegubowych wagonów. Przetarg wygrała chorzowska firma Konstal (należąca w większości do Skarbu Państwa). Nowe tramwaje typu N12 zostały stworzone na bazie znanych w Warszawie tramwajów typu NGT6, produkowanych na licencji w zakładach Konstala na przełomie lat 50. i 60. XX w.

"Dwunastki" na dobre zadomowiły się na warszawskich torach. Wraz ze swoimi kuzynami GT6W, były najpopularniejszym modelem spotykanym na ulicach jeszcze do pocz. XXI w. Ostatnio można je spotkać coraz rzadziej w związku z prowadzoną przez WAiT konsekwentną wymianą taboru na niskopodłogowy i klimatyzowany. 4 składy dwunastek zostały odrestaurowane i przywrócone do oryginalnego stanu z 1968, z myślą o obsłudze linii turystycznych.

### **LATA 70. XX w.**

Regres sieci tramwajowej. Likwidacja części linii. Spadek znaczenia tramwajów na rzecz metra i autobusów (Trasa W-Z, Al. Piłsudskiego - tylko autobusy).

### **LATA 80. XX w.**

#### Wagony typu HCP N19

* *(odpowiednik Moderus Beta 19 AC lub MF16AC BD irl, pierwotny wygląd czoła podobny do Düwag N8C*)
* *Pewex - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2158789589*
* *Vytra - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2107754740*
* producent: HCP/Siemens Mobility
* produkcja: po 1989 r. (Modernizacja na pocz. XXI w.)
* długość: 28m
* status: w eksploatacji

Pierwsze częściowo niskopodłogowe tramwaje w Warszawie. Mają obniżony członkowy człon (25% niskiej podłogi).

Lata 80. przyniosły nowe wyzwania transportowi publicznemu w Warszawie. Z roku na rok szybko zwiększała się liczba pasażerów. Tramwaje zaczęły przechodzić swoisty renesans. w 1987 po raz pierwszy od 13 lat. otworzono nowy odcinek linii tramwajowej.

Stało się jasne, że poczciwe dwunastki i garstka piętnastek nie będzie w stanie wkrótce zaspokoić nowych potrzeb pasażerów. Zdecydowano o ogłoszeniu przetargu na zupełnie nowe, częściowo niskopodłogowe wagony. Tym razem najkorzystniejszą ofertę zapropomowało konsorcjum prywatnej firmy Hipolita Cegielskiego (HCP) z niemieckim Siemensem. Nowe wagony N19 były ogromnym skokiem technologicznym w porównaniu do N12. Tramwaje stały się w końcu przyjazne osobom niepełnosprawnym, które mogły korzystać z 1 wejścia z poziomu peronu przystanku (niska podłoga stanowiła 25% całkowitej powierzchni).

### **LATA 90. XX w.**

#### Bombardier Flexity NGT6

* *Szymex - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2149355974*
* producent: Bombardier
* rok produkcji: 1999-2005
* długość: 26m
* status: w eksploatacji

Warszawa wjechała w XXI w. pierwszymi całkowicie niskopodłogowymi tramwajami. Pojazdy dostarczył francusko-niemiecki koncern Bombardier. Warszawiacy od 2000 roku mogli się cieszyć w 100% niskopodłogowymi, klimatyzowanymi, a do tego dużo cichszymi tramwajami.

Do dnia obecnego jedne z najpopularniejszych tramwajów w Stolicy.

### **LATA 2000 XXI w.**

#### Siemens Combino/ULF

* *(wyglądem przypomina Škodę 19t Vytry)*
* *Vytra - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2154754890, https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2165338723*
* producent: Siemens Mobility
* rok produkcji: 2008
* długość: 30m

#### BFW PESA W2010

* *(odpowiednik Twist 2010N irl)*
* *Robert - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=1875447614*
* *Vytra - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=1989375999*
* rok produkcji: 2012-2016
* status: w eksploatacji

wielki powrót polskiego taboru (zamówienie na 30 szt. (?))

Przetarg ogłoszny w 2009 roku wygrała firma Bydgoska Fabryka Wagonów "PESA". W wymogach przetargu były uwzględnione m.in. skrętne wózki.

#### Bombardier Flexity Vars

* *(odpowiednik Bombardier Flexity Wien lub Bombardier Flexity Berlin irl)*
* *Danz D3S - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=2625878636* *lub Alex\_BY - https://steamcommunity.com/sharedfiles/filedetails/?id=640288391*
* lata produkcji: 2018-2019
* długość: 34m/30m
* status: w eksploatacji

***źródła historyczne irl:***

* *https://tramwar.pl/tramtypy1.html*