Garum a medycyna

Garum, czyli słony sos rybny, używane było w ludowej medycynie basenu Morza Śródziemnego od tysięcy lat. Zażywano je doustnie, nacierano nim skórę, wykonywano nim lewatywy i robiono z niego okłady. Podobnie jak wiele innych cudownych leków medycyny tradycyjnej miało szerokie spektrum zastosowań, od biegunki przez wściekliznę, wysypkę, łysienie i wrzody aż po zatwardzenie.

## Starożytność i średniowiecze

Pierwsze wzmianki o użyciu garum w medycynie pochodzą z czasów przedhelleńskich, choć są to zapisy szczątkowe. W czasach Republiki Rzymskiej po raz pierwszy znalazło uznanie zawodowych medyków i było używane praktycznie w całym antycznym świecie. Po podziale imperium na dwie części jego użycie w Cesarstwie Zachodnim szybko zmalało, by do VIII w. razem z zastąpieniem kultury antycznej germańską całkiem zaniknąć. W Cesarstwie Wschodnim używano go w dalszym ciągu intensywnie do XIII wieku, kiedy to pod wpływem arabskich uczonych straciło popularność na rzecz nowocześniejszych specyfików opartych na ziołach, jak również "leczenia duchowego" za pomocą modłów i relikwii. Na początku XV wieku zostało niemal zapomniane.

## Epoka nowożytna

Na przełomie XV i XVI wieku w Bizancjum nastała renesansowa moda na powrót do tradycji antycznych, w tym m.in. do chodzenia w togach i tunikach, składania półironicznych ofiar dawnym bożkom i stosowania garum jako panaceum. Wszystkich tych praktyk zakazano w 1582 dekretem patriarchy Efstathiosa I, co dało początek kontrreformacji prawosławnej. Ponownie odkryte garum nie utraciło już jednak popularności i mimo surowych kar nakładanych przez Iera Exetasi (alias prawosławną inkwizycję) wciąż pozostawało w użyciu.

W XVII wieku garum stało się symbolem herezji, jako że wiele nowopowstałych sekt, zarówno reformatorskich, jak i neopogańskich, uznawało je za substancję mistyczną. Prześladowania trwały do 1746 roku, kiedy to podczas Kongresu w Sofii, mającego na celu rozwiązanie sporów politycznych i teologicznych między szeroko pojętymi światem chrześcijańskim a światem Islamu, sułtan Ahmed III stanowczo odmówił delegalizacji rzeczonych związków wyznaniowych na terenie Azji Mniejszej. Kongres został zerwany, delegaci rozjechali się w złości, ale wskutek braku realnej możliwości ścigania kacerzy patriarcha Alexios II ogłosił amnestię i odpust zupełny. Wedle niektórych źródeł pod koniec życia sam stał się smakoszem garum, choć nigdy nie uznał go za lek.

## Współczesność

Od zakończenia IIWŚ w miarę postępu technicznego i wyciągania wsi z zacofania tradycyjna medycyna powoli wypierana jest przez konwencjonalną. Mimo to, ze względu na szczególny status garum jako swego rodzaju potrawy narodowej Bizancjum, po dziś dzień nawet dyplomowani lekarze zalecają okłady i lewatywy z sosu rybnego na różne przypadłości. Istnieją specjalne odmiany sprzedawane w aptekach, produkowane przemysłowo. Poza Bizancjum medyczne zastosowanie potrawy spotykane jest wyłącznie w co mniej rozwiniętych gminach wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, zwłaszcza w Imperium Osmańskim i na Cyprze, oraz w niektórych byłych koloniach cesarstwa.

## Kontrowersje

Mimo braku jakichkolwiek dowodów naukowych na lecznicze właściwości garum WHO konsekwentnie odmawia wykreślenia go z listy leków. Organizacja oskarżana jest o korupcję, na co wskazywać mają niedawne przeniesienie głównej siedziby do Konstantynopola oraz obsadzenie nieproporcjonalnie dużej liczby stanowisk Bizantyjczykami.

Yannis Gabrides, obecny minister zdrowia z ramienia koalicyjnej partii Kalokagatia, prowadzi kampanię "Nie lecz się keczupem", mającą zniechęcać ludzi do rezygnowania z medycyny konwencjonalnej na rzecz tradycyjnej. Jak głosi, planuje całkiem wyrugować ten problem do 2025 roku. W 2019 ogłoszony został ministrem o najniższym zaufaniu społeczeństwa.

## Powiązane wpisy

* Bizantyjska Kuchnia
* Kongres w Sofii
* Sekty Azji Mniejszej

1. ↑ Seneka, list 95
2. ↑ "Medycyna Hetytów", Mustafa Keskin, 1966
3. ↑ "Zasięg kultury Islamu i jej wpływ na państwa ościenne", Said al-Zawahiri, 1995
4. ↑ "Jako na zachodzie, tako i na wschodzie", Joseph Gandl, 1980
5. ↑ "Poczet Patriarchów Konstantynopola", Nikolaos Sallotis, 1993
6. ↑ "Ameryka, Bizancjum, Chiny. ABC relatywizmu naukowego, za który ludzie płacą zdrowiem", Sandra Łuszczyńska, 2004