Belzebub (teologia)

* Belzebub
* Ba'al

**Belzebub** to bóg filistyński, dawniej czczony w Ekronie, a później opisany jako demon. Imię Belzebub jest związane z kananejskim bogiem Ba'alem.

W źródłach teologicznych, głównie chrześcijańskich, Belzebub jest czasami innym imieniem dla Diabła, podobnym do Szatana. W demonologii znany jest jako jeden z siedmiu książąt piekła. *Dictionnaire Infernal* opisuje Belzebuba jako istotę zdolną do latania, znaną jako „Władca lotników” lub „Władca much”.

## Nazwa

W pewnym sensie Ba'al Zəbûb jest tłumaczone dosłownie jako „pan much”. Dawno temu zasugerowano, że istnieje związek między bogiem filistyńskim a kultami much - odnosząc się do postrzegania ich jako szkodników, ucztujących na ekskrementach - pojawiający się w świecie helleńskim, takie jak Zeus Apomyios czy Myiagros. Potwierdza to tekst ugarycki, który pokazuje Ba'ala wyrzucającego muchy, które są przyczyną ludzkich chorób. Według Francesco Saracino (1982) te elementy mogą być niejednoznaczne jako dowód, ale fakt, że w odniesieniu do Baal Zebuba oba terminy składowe są tutaj połączone funkcją (ndy), która jest typowa dla niektórych bóstw poświadczonych w świat śródziemnomorski jest mocnym argumentem na rzecz autentyczności imienia boga Ekronu i jego możliwych działań terapeutycznych, które są zawarte w 2 Księdze Królewskiej 1: 2–3.

Ewentualnie, rzeczywistą nazwą bóstwa mogło być Ba'al Zəbûl, „pan mieszkania”, a Ba'al Zebub był obraźliwą grą słów używaną przez Izraelitów. Jeśli chodzi o boga Ekronu, przekonanie, że zebub może być oryginalnym afiksem Ba'ala i że jest substytutem oryginalnego zbl, które po odkryciach Ras Shamry było często łączone z tytułem „księcia” przypisywanym Baalowi w tekstach mitologicznych. Ba'al Zebub był używany w wierzeniach hebrajskim jako gra słów z Ba'al Zebul, gdzie Zebul oznaczał „z dworu”, a Ba'al Zebub był w złośliwy sposób używany do obrażania wrogów Izraelitów.

## Chrześcijaństwo

W ewangelii według według świętego Marka 3:22 uczeni oskarżają Jezusa o wypędzanie demonów mocą Belzebula, księcia demonów. Imię to pojawia się również w rozszerzonej wersji w Ew. Mateusza 12: 24,27 i Łukasza 11:15, 18–19. Imię to pojawia się również w Ew. Mateusza 10:25.

Jezus znał ich myśli i powiedział do nich: Nie wiadomo, czy Symmachus Ebionita miał rację w identyfikacji tych imion, ponieważ poza tym nic nie wiemy o żadnym z nich. Zebul może pochodzić z niewyraźnej wymowy zebûb; od zebel, słowo używane w Targums w znaczeniu „łajno”; lub z hebrajskiego zebûl z 1 Królów 8:13 w wyrażeniu bêt-zebûl, „wysoki dom”. W każdym razie forma Belzebuba została zastąpiona przez Belzeboula w tłumaczeniu syryjskim i tłumaczeniu łacińskiej wulgaty ewangelii, i to zastąpienie zostało powtórzone w Wersji Króla Jakuba, a wynikowa forma Belzeboula była w większości nieznana kulturom zachodnioeuropejskim i potomnym, aż do czasu, gdy ostatnie tłumaczenia go przywróciły.

Belzebub jest również identyfikowany w Nowym Testamencie jako diabeł, „książę demonów”.

Jezus, znając ich myśli, rzekł do nich: Każde królestwo, wewnętrznie skłócone, pustoszeje. I żadne miasto ani dom, wewnętrznie skłócony, się nie ostoi. Jeśli szatan wyrzuca szatana, to sam ze sobą jest skłócony, jakże się więc ostoi jego królestwo? I jeśli Ja przez Belzebuba wyrzucam złe duchy, to przez kogo je wyrzucają wasi synowie? Dlatego oni będą waszymi sędziami. Lecz jeśli Ja mocą Ducha Bożego wyrzucam złe duchy, to istotnie przyszło do was królestwo Boże.
—Mateusz 12:25-28

## Teologia filistyńska

Ba'al jest potwierdzony w zachowanych inskrypcjach i był popularny w imionach teoforycznych w całym Lewancie, ale jest zwykle wymieniany wraz z innymi bogami. Niemniej jednak zapiski Ugaryckie ukazują go jako boga pogody, władającego błyskawicami, wiatrem i deszczem. Suche lata na tym obszarze są wyjaśnione jako czas Ba'ala w podziemiach i jego powrót jesienią spowodowały burze, które ożywiły ziemię. Tak więc kult Ba'ala w Kanaanie - gdzie ostatecznie zastąpił Ela jako przywódcę bogów i patrona królestwa - był związany z zależnością regionów od opadów deszczu w rolnictwie, w przeciwieństwie do Egiptu i Mezopotamii, które koncentrowały się na nawadnianiu ich głównych rzek. Niepokój o dostępność wody dla upraw i drzew zwiększył znaczenie jego kultu, który skupiał się na jego roli boga deszczu. Został także wezwany podczas bitwy, co pokazało, że uważano go za aktywnie interweniującego w świecie ludzi, w przeciwieństwie do bardziej powściągliwego Ela. Libańskie miasto Baalbek zostało nazwane na cześć Ba'ala. Baʿal z Ugarit był epitetem Hadada, ale z biegiem czasu ów epitet stał się imieniem boga.

## Judaizm

Imię Baʿal Səvûv (hebr. בעל זבוב) znajduje się w Melachim II 1: 2-3, 6, 16, gdzie izraelski król Ochozjasz, po ciężkim zranieniu się podczas upadku, wysyła posłańców z zapytaniem do Baala Zebeba, boga filistyńskiego miasta Ekron, aby dowiedzieć się, czy wyzdrowieje.

Następnie - po śmierci Achaba - zbuntował się Moab przeciw Izraelowi. Ochozjasz zaś wypadł przez kratę w swej górnej komnacie w Samarii i chorował. Wysłał więc posłańców mówiąc do nich: Idźcie, wywiadujcie się u Beelzebuba1, boga Ekronu, czy wyzdrowieję z tej mojej choroby.
—2 Księga Królewska 1:2

Lecz Anioł Pański powiedział do Eliasza z Tiszbe:

Wstań, wyjdź naprzeciw posłańców króla Samarii i powiedz im: Czyż nie ma Boga w Izraelu, że wy idziecie wywiadywać się u Beelzebuba, boga Ekronu? Dlatego tak mówi Pan: Z łoża, do którego wszedłeś, już nie zejdziesz, ponieważ umrzesz na pewno! I odszedł Eliasz.
—2 Księga Królewska 1:3-4

Komentarz do literatury rabinicznej utożsamia Baala Zebuba z Ekronu jako pana „much”. Słowo Ba'al Zebeb w tekstach rabinicznych jest kpiną z religii Ba'ala, którą starożytni Hebrajczycy uważali za bałwochwalstwo.