Województwo łódzkie

Stolica
 Marszałek
 Powierzchnia
 Gęstość zaludnienia
 Tablice rejestracyjne

**Województwo łódzkie** - województwo położone w środkowej Polsce, na pograniczu pięciu krain historycznych: ziemi wieluńskiej, ziemi sieradzkiej, ziemi łęczyckiej, Mazowsza i Małopolski. Graniczy z sześcioma województwami: kujawsko-pomorskim, mazowieckim, świętokrzyskim, śląskim, opolskim i wielkopolskim. Zajmuje powierzchnię 18 218,95 km2. Według danych z 31 grudnia 2014 roku zamieszkiwało je 2,5 mln ludzi. Jest to dziewiąte pod względem powierzchni oraz szóste pod względem liczby ludności województwo w Polsce. Siedzibą władz województwa łódzkiego jest Łódź.

## Historia

### II Rzeczpospolita

Pierwsze województwo łódzkie ze stolicą w Łodzi zostało utworzone w 14 sierpnia 1919 roku. Powstało na obszarze historycznych ziem: wieluńskiej, sieradzkiej, łęczyckiej i kaliskiej, na terenie których w okresie I Rzeczpospolitej istniały województwa: sieradzkie, łęczyckie i kaliskie wchodzące w skład prowincji wielkopolskiej. Graniczyło z województwami: poznańskim, warszawskim i kieleckim oraz z Niemcami. Największymi jego miastami były: Łódź, Kalisz i Piotrków Trybunalski.

### 1945-1975

Po zakończeniu II wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1945 roku reaktywowano województwo łódzkie, formalnie istniało ono jednak od 22 sierpnia 1944. Z województwa łódzkiego wyłączona została większa część ziemi kaliskiej, region powiększono natomiast o teren dawnego księstwa łowickiego i ziemię rawską należące do Mazowsza oraz ziemię opoczyńską należącą do Małopolski. W latach 1944-1950 graniczyło z województwami: poznańskim, pomorskim, warszawskim, kieleckim i śląskim, natomiast w latach 1950-1975 z województwami: poznańskim, bydgoskim, warszawskim, kieleckim, katowickim i opolskim.

### 1975-1998

1 czerwca 1975 r. wprowadzono podział administracyjny Polski na 49 województw. Zlikwidowano powiaty, których miejsce zajęły rejony. Województwo łódzkie zostało najmniejszym powierzchniowo województwem w kraju, obejmującym większą część aglomeracji łódzkiej. Posiadało, podobnie jak województwo krakowskie, status województwa miejskiego. Dzieliło się na 3 rejony: łódzki, pabianicki i zgierski. Sąsiadowało z województwami: skierniewickim, piotrkowskim, sieradzkim i płockim.

### Od 1999

Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999 r., zmieniła granice województwa łódzkiego, nadając mu jego obecny kształt. Dzisiejsze województwo łódzkie powstało z następujących województw podziału administracyjnego Polski 1975-1998:

* miejskiego łódzkiego (w całości)
* sieradzkiego (w całości)
* piotrkowskiego (oprócz gmin Fałków i Kluczewsko)
* skierniewickiego (oprócz gmin powiatów sochaczewskiego i żyrardowskiego)
* płockiego (tylko gminy powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gmina Kiernozia)
* kaliskiego (tylko gminy powiatu wieruszowskiego)
* częstochowskiego (tylko gminy Pajęczno, Strzelce Wielkie, Nowa Brzeźnica, Gidle i Żytno)
* konińskiego (tylko gminy Uniejów, Grabów i Świnice Warckie)
* radomskiego (tylko gmina Drzewica)

## Geografia

Województwo łódzkie położone jest w środkowej części Polski, na pograniczu dwóch dużych prowincji fizycznogeograficznych: Niziny Środkowoeuropejskiej (podprowincja Niziny Środkowopolskie) i Wyżyn Polskich (podprowincje Wyżyna Śląsko-Krakowska oraz Wyżyna Małopolska). Północna część województwa charakteryzuje się występowaniem rozległych obszarów równinnych, z większymi różnicami wysokości względnych jedynie na Wzniesieniach Łódzkich, południowa natomiast urozmaiceniem rzeźby terenu w postaci licznych wzgórz i pagórków. Najwyższymi punktami województwa są: naturalny wierzchołek Fajnej Ryby (347 m n.p.m.) oraz sztuczny Góry Kamieńskiej (386 m n.p.m.), najniższy zaś mieści się nad Bzurą w miejscowości Zabostów Duży (82 m n.p.m.). Średnia wysokość to 169,6 m n.p.m., ukształtowanie powierzchni województwa ma zatem charakter nizinny.

Przez województwo łódzkie, w tym także przez Łódź, przebiega dział wodny I rzędu Wisły i Odry. Wschodnia część województwa leży w dorzeczu Wisły - odwadnia ją głównie Pilica wraz ze swoimi dopływami: Czarną Konecką, Luciążą, Wolbórką, Słomianką, Rokitną, Cetenką i Drzewiczką, oraz Bzura wraz z Łagiewniczanką, Sokołówką, Lindą, Czartówką, Witonią, Ochnią, Moszczenicą, Mrogą, Słudwią, Bobrówką, Zwierzyńcem, Skierniewką i Rawką. Zachodnia część województwa położona jest w dorzeczu Odry, płynie tu największa rzeka regionu - Warta, zasilana przez Oleśnicę, Widawkę, Żeglinę, Brodnię i Ner. Częściowo wzdłuż zachodniej granicy województwa przepływa Prosna, również dopływ Warty.

Na obszarze województwa łódzkiego utworzono kilka dużych sztucznych zbiorników wodnych, największe z nich to: Jeziorsko na Warcie (42,3 km2) i Zalew Sulejowski na Pilicy (27 km2).

Województwo łódzkie graniczy z sześcioma województwami:

* kujawsko-pomorskim na długości 28,8 km na północy
* mazowieckim na długości 314,4 km na północy i wschodzie
* świętokrzyskim na długości 152,1 km na południowym wschodzie
* śląskim na długości 112,6 km na południu
* opolskim na długości 56,2 km na południowym zachodzie
* wielkopolskim na długości 280,3 km na zachodzie

## Podział administracyjny

Województwo łódzkie administracyjnie dzieli się na 24 powiaty (w tym 3 miasta na prawach powiatu oraz 21 powiatów

ziemskich) i 177 gmin (18 miejskich, 26 miejsko-wiejskich i 133 wiejskie).

**Miasta na prawach powiatu**

* Łódź
* Piotrków Trybunalski
* Skierniewice

**Powiaty ziemskie**

W nawiasach podano siedziby władz powiatów.

* powiat bełchatowski (Bełchatów)
* powiat brzeziński (Brzeziny)
* powiat kutnowski (Kutno)
* powiat łaski (Łask)
* powiat łęczycki (Łęczyca)
* powiat łowicki (Łowicz)
* powiat łódzki wschodni (Łódź)
* powiat opoczyński (Opoczno)
* powiat pabianicki (Pabianice)
* powiat pajęczański (Pajęczno)
* powiat piotrkowski (Piotrków Trybunalski)
* powiat poddębicki (Poddębice)
* powiat radomszczański (Radomsko)
* powiat rawski (Rawa Mazowiecka)
* powiat sieradzki (Sieradz)
* powiat skierniewicki (Skierniewice)
* powiat tomaszowski (Tomaszów Mazowiecki)
* powiat wieluński (Wieluń)
* powiat wieruszowski (Wieruszów)
* powiat zduńskowolski (Zduńska Wola)
* powiat zgierski (Zgierz)

## Miasta

W województwie łódzkim znajdują się 44 miasta, w tym 24 miasta powiatowe, a wśród nich 3 miasta na prawach powiatów. Podstawowe dane miast województwa łódzkiego przedstawia poniższa tabela. Miasta są domyślnie posortowane według liczby ludności od największego do najmniejszego, pozostałe dane można mimo to dowolnie sortować.

Legenda:

***Łódź*** - miasto wojewódzkie

***Piotrków Trybunalski*** - miasto na prawach powiatu

**Pabianice** - miasto powiatowe

## Transport

### Transport drogowy

Województwo łódzkie jest jednym z regionów Polski z najbardziej rozwiniętą siecią dróg kołowych. Przez województwo aktualnie przebiegają dwie autostrady (A1 i A2), dwie drogi ekspresowe (S8 i S14), 15 dróg krajowych oraz 36 dróg wojewódzkich. Teren województwa przecinają również trzy trasy europejskie: E30, E67 i E75.

#### Drogi krajowe w województwie łódzkim

Legenda:

K - droga krajowa

A - autostrada

S - droga ekspresowa

... - brak ciągłości drogi

PL/CZ - granica polsko-czeska

PL/D - granica polsko-niemiecka

PL/LT - granica polsko-litewska

### Transport kolejowy

Przez teren województwa łódzkiego biegnie obecnie 18 czynnych normalnotorowych linii kolejowych:

* nr 1 Warszawa Centralna - Katowice
* nr 3 Warszawa Zachodnia - Frankfurt nad Odrą
* nr 4 Grodzisk Mazowiecki - Zawiercie
* nr 11 Skierniewice - Łowicz Główny
* nr 12 Skierniewice - Łuków
* nr 14 Łódź Kaliska - Forst
* nr 15 Bednary - Łódź Kaliska
* nr 16 Łódź Widzew - Kutno
* nr 17 Łódź Fabryczna - Koluszki
* nr 18 Kutno - Piła Główna
* nr 22 Tomaszów Mazowiecki - Radom
* nr 24 Piotrków Trybunalski - Zarzecze
* nr 25 Łódź Kaliska - Dębica
* nr 33 Kutno - Brodnica
* nr 53 Tomaszów Mazowiecki - Spała
* nr 131 Chorzów Batory - Tczew
* nr 181 Herby Nowe - Oleśnica
* nr 458 Łódź Fabryczna - Łódź Widzew

Ponadto w województwie łódzkim funkcjonuje zabytkowa Kolej Wąskotorowa Rogów - Rawa - Biała o charakterze muzealnym, obsługująca ruch turystyczny.

### Transport lotniczy

Na obszarze województwa łódzkiego działa obecnie siedem lotnisk. Są to:

* Port lotniczy Łódź-Lublinek - międzynarodowy port lotniczy obsługujący regularny ruch pasażerski
* Lotnisko Goszczanów - wielofunkcyjne o nawierzchni trawiastej
* Lotnisko Kamieńsk-Orla Góra - przemysłowe o nawierzchni asfaltobetonowej
* Lotnisko Łask - wojskowa baza lotnicza NATO mogąca przyjmować samoloty cywilne
* Lotnisko Łęczyca-Leźnica Wielka - wojskowa baza lotnicza
* Lotnisko Piotrków Trybunalski - wielofunkcyjne o nawierzchni asfaltobetonowej
* Lotnisko Tomaszów Mazowiecki - wojskowa baza lotnicza

## Gospodarka

W 2012 produkt krajowy brutto woj. łódzkiego wynosił 98,8 mld zł, co stanowiło 6,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 39,0 tys. zł (93,2% średniej krajowej), co plasowało łódzkie na 6. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. łódzkiego w 3. kwartale 2011 wynosiło 3316,60 zł, co lokowało je na 9. miejscu względem wszystkich województw. W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 152,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,8% do aktywnych zawodowo. Według danych z 2011 5,5% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. łódzkiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

### Surowce mineralne

Łódzkie jest województwem ubogim w surowce mineralne. Udokumentowano tu występowanie 585 złóż surowców mineralnych, jednak zaledwie kilkanaście z nich ma większe znaczenie dla gospodarki regionu. Bardzo ważne ekonomicznie jest złoże węgla brunatnego położone w okolicy Bełchatowa. Złoża tego surowca występują także w pobliżu Złoczewa i Rogóźna. W północnej części województwa łódzkiego występują natomiast zasoby wód geotermalnych, wydobywane w odwiertach znajdujących się w Uniejowie, Poddębicach i Skierniewicach.

### Przemysł

W województwie łódzkim mieszczą się dwa okręgi przemysłowe. Są to:

* Łódzki Okręg Przemysłowy (dawniej dominował tam przemysł włókienniczy, obecnie ośrodek rozwoju nowoczesnych technologii i logistyki)
* Piotrkowsko-Bełchatowski Okręg Przemysłowy (ośrodek rozwoju energetyki i górnictwa oraz przemysłu precyzyjnego i logistyki)

Największe przedsiębiorstwa przemysłowe w województwie:

* Elektrownia Bełchatów - największa elektrownia węglowa na świecie, wytwarzająca energię elektryczną z dwutlenku węgla, największy w Polsce emitent dwutlenku węgla
* Zakład Energetyczny Łódź - Teren SA
* Veolia Energia Łódź SA (wcześniej Dalkia Łódź SA) - druga największa elektrociepłownia w Polsce (po warszawskiej elektrociepłowni Siekierki)
* Łódzki Zakład Energetyczny SA

W województwie łódzkim działa ponadto Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna, której inwestorami są m. in. Gillette, Indesit, Teka, Ceramika Tubądzin, Atlas, Hutchinson i Procter & Gamble.

Zobacz **oryginalny artykuł** i **autorów**.