Trần Thắng

**Trần Thắng** (chữ hán phồn thể:陳勝,chữ Hán giản thể:陈胜? — 208 TCN), tự Thiệp(涉), người Dương Thành.Một lĩnh tụ khởi nghĩa nông dân cuối thời Tần .

Năm 209 TCN,cùng Ngô Quảng khởi binh ở thôn Đại Trạch( nay là Túc châu,An Huy),trở thànhngười khởi đầu cho phong trào lật đổ nhà Tần; chiếm cư quận Trần xưng vương, kiến lập Trương Sở chính quyền.

Năm sau, Trần Thắng bị Chương Hàm đánh bại, bị xa phu Trang Giả hại chết, táng ở núi Mang Đãng. Từ khi xưng vương đến khi binh bại thân vong khoảng 6 tháng

Lưu Bang sau khi xưng đế,trụy thụy cho Trần Thắng là Ẩn(隐), sử xưng Sở ẩn vương(楚隐王)

## Tuổi trẻ

Trần Thắng thời trẻ làm thuê cho người ta, thời ấy là lúc nhà Tần tàn bạo, bị áp bức đến cùng cực. Có một ngày, ông nói với những người cùng cày thuê:

-Nếu sau ai được giàu sang,xin đừng quên huynh đệ ngày xưa cực khổ

Bạn cày thuê cười:

-Đã đi cày thuê còn giàu sang nỗi gì?

Trần Thắng thở dài:

-Chim én, chim sẻ làm sao biết được chí của chim hộc, chim hồng!

## Phản Tần

Tháng bảy năm Tần nhị thế nguyên niên ( năm 209 TCN), triều đình đại cử chinh binh đi trú thủ ở Ngư Dương ( 渔阳-nay thuộc Bắc Kinh), Trần Thắng cũng là một trong số đó,làm Đồn trưởng dẫn đội cùng với hơn 900 người nông dân khác. Đi đến thôn Đại Trạch huyện Kỳ, gặp mưa to, đường bị nghẽn, không thể đi qua.Mọi người thấy kỳ hạn phải đến Ngư Dương, giống như kiến trong lò, không biết sao là tốt.Theo pháp luật của triều Tần, nếu những người đi lính thú quá kỳ hạn,đều phải nhất luật chém đầu.

Lúc nguy cấp, Trần Thắng hạ quyết định mưu khởi nghĩa.Ngày ấy, ông tìm một vị Đồn trưởng khác là Ngô Quảng thương nghị. Trần Thắng nói với Ngô Quảng:

-Hiện chúng ta đang rơi vào hiểm cảnh, đi cũng chết, bị bắt cũng chết, đằng nào cũng chết, vậy chết cho nước,làm một phen nghiệp lớn?

Trần Thắng lại phân tích:

-Thiên hạ khổ vì nhà Tần đã lâu rồi! Tôi nghe nói Nhị Thế là con thứ không đáng được lập làm vua, người đáng được lập là công tử Phù Tô. Phù Tô vì hay can ngăn nên vua sai đi cầm quân ở ngoài. Nay nghe phong thanh ông ta vô tội mà bị Nhị Thế giết. Trăm họ nhiều người nghe nói ông ta hiền, chưa biết ông ta chết. Hạng Yên làm tướng nước Sở, lập được nhiều công, yêu sĩ tốt, người sở đều thương. Có người nói ông ta chết, có người nói ông ta bỏ trốn. Nay nếu chúng ta giả xưng là công tử Phù Tô, Hạng Yên, đứng lên hiệu triệu thiên hạ thì chắc nhiều người hưởng ứng.

Ngô Quảng rất phục Trần Thắng, biết được chủ ý của ông hợp lòng người, hoàn toàn đợi quyết định “Tử quốc”, “Cử đại kế” của Trần Thắng.

Trần Thắng cùng Ngô Quảng cùng nhau đi xem bói. Thầy bói thông minh hiểu dụng ý,liền nói:

-Mọi việc của túc hạ đều thành, sẽ nên việc hết. Nhưng túc hạ thử "bói quỷ" xem sao

Thắng, Quảng mừng lắm,từ lời thầy bói ngộ ra lời gợi ý mượn quỷ thần “Uy chúng”.Do đó,họ bèn lấy son viết lên lụa trắng ba chữ lớn "Trần Thắng vương" ,bắt một con cá tại ao hồ gần đó mà bỏ vào bụng con cá. Những người lính mua cá về ăn, phát hiện “Đan thư”ở trong bụng cá, đều thấy kỳ. Đồng thời, Thắng lại để Quảng đến nơi đền, cây cối um tùm, thắp ngọn đèn lồng giả làm tiếng cáo “Đại Sở hưng, Trần Thắng vương”! Quân lính ban đêm kinh sợ Đến sáng họ kháo nhau, đưa mắt chỉ cho nhau biết Trần Thắng.Uy vọng của Thắng ở quân doanh càng cao hơn.

Ngô Quảng thấy thời cơ, do vậy thừa lúc hai tướng sĩ uống say, cố ý nói muốn đi, để hai viên nọ nổi giận. Quả nhiên,họ không chỉ mắng còn đánh Ngô Quảng. Ngô Quảng đoạt kiếm của một viên úy rồi giết viên úy nọ, Trần Thắng cũng thừa thế giết luôn viên úy còn l.

Sau đó, tập hợp cho những người đi thú lại, nói lớn rằng:

-Chúng ta ở đây gặp mưa to,không thể đến Ngư Dương đúng hại, mà sai hạn đều bị chém,nếu may không bị chém, hì trong số mười người đi thú cũng chết mất sáu, bảy.Vả chăng, kẻ tráng sĩ không chết thì thôi, chứ đã chết thì phải mưu việc lớn. Vương, hầu, tướng quân, thừa tướng, há phải có dòng dõi mới làm nên sao!

Những người đi theo đều đồng thanh:

-Chúng tôi nguyện nghe lệnh ngài!

Do vậyđám đông được hai người Thắng, Quảng dẫn,để lộ vú phải ,dựng đàn minh thệ, mượn việc công tử Phù Tô,danh nghĩa tướng Sở Hạng Yến, tuyên bố khởi nghĩa. Trần Thắng tự xưng Tướng quân,Quảng làm Đô úy, cùng công hạ thôn Đại Trạch,rất mau liên công hạ huyện thành huyện Kỳ.

## Trương Sở vương

Việc "Mưu kế lớn" của Trần Thắng, Ngô Quảng rất được lão bách tính tích cực hưởng ứng,gia nhập đội ngũ khởi nghĩa. Sau khi lấy huyện Kỳ hậu, chưa đến một tháng công phá liên tiếp các huyện Trất (铚,nay thuộc tỉnh An Huy), Tán(酂, thuộc tỉnh Hà Nam ), Khổ (苦,nay là huyện Lộc Ấp),Chá(柘, nay huyện Chá Thành ), Tiếu( 谯,nay thuộc tỉnh An Huy).

Trần Thắng là một lãnh tụ có chiến lược. Sau khi khống chế giao giới giữa An Huy, Hà Nam, quyết định tiến công Trần huyện. Trần huyện thời lưỡng Chu và Xuân Thu, từng là đô thành của nước Trần. Chiến quốc hậu kỳ,lại từng là quốc đô nước Sở. Tần diệt sáu nước, Trần huyện lại được coi là quận trị, địa vị quan trọng, nếu có thể hạ được huyện Trần,sẽ là đả kích lớn với quân Tần. Do vậy, Thắng dẫn binh bao vây trần thành.Lúc này quân khởi nghĩa đã có sáu, bảy trăm cỗ xe, hơn ngàn kỵ binh, quân lính hơn vạn người.Viên Quận thủ ở Trần cùng Huyện lệnh không có ở đó, chỉ còn viên Quận thừa (郡丞 ) co lại trong thành,ngoan cố cự lại. Dùng quân lính cung nhẹ thủ thành, rất nhanh, cửa thành bị phá. Quân Thắng giết quận thừa, tiến vào huyện thành.

陈胜打下陈县后，即召集当地三老（掌管当地教化的官）和豪杰（有声望的人）共商大计。 [20]  这些人虽不是来自农民阶级，但他们也都目睹、亲历了秦朝暴政，特别是看到了陈胜率领起义军短短一个月就连克数县，对陈胜也十分敬重，纷纷建议陈胜称王。他们说：“将军您亲自披甲上阵，手拿武器，讨伐残暴无道的秦国，恢复楚国的社稷，论功应当称王。 [21]  ”但也有少数不同议论：认为陈胜自立为王，会让天下人觉得陈胜有私心，而不愿相从。陈胜思虑再三，最后还是果断地做出了称王立国的决定，就以陈县为都城，“号为张楚”，国号为“张楚”（即张大楚国之意，一说以张大楚国为口号），建立了中国历史上第一个农民革命政权。 [22]  陈胜打的旗号虽是“张楚”，但并不以恢复楚国故土为目的，而是要推翻秦王朝，解救天下的穷苦百姓。这是他“鸿鹄之志”、“王侯将相，宁有种乎”思想的身体力行，也是他对统一号令起义军的战略考虑。后来农民革命的实践，有力证明了陈胜决定称王立国的必要性。

张楚政权的建立，推动了全国范围反秦斗争的高潮，高高飘扬的“张楚”大旗，成了农民起义中心的标志，显示了巨大的号召力。各地以“张楚”军名义都纷纷起事，惩办当地的长官，把他们杀死，来响应陈胜的号召。 [23]  农民起义的烈火已成燎原之势。在农民革命洪流的推动下，一些贵族残余势力也纷纷收罗旧部，起兵反秦。当时各地反秦力量的著名首领有刘邦、项梁、项羽、英布、彭越等多人。

面对日益高涨的反秦斗争形势，陈胜在吴广及其他农民政权成员的协助下，进一步确定了“主力西征，偏师略地”，最后推翻秦朝统治的总体战略。他任命吴广为假王（副王），率领起义军主力西击荥阳，取道函谷关，直捣秦都咸阳。 [24]  同时“令铚人宋留将兵定南阳，入武关”，进而迂回攻关中。 [25]  随后又任命武臣、邓宗、周巿、召平等为将军，分别北渡黄河，进攻原赵国地区（今山西北部、河北西南部） [26]  ，向南攻取九江郡，深入淮南地区；进攻广陵（今江苏扬州市北）、魏国旧地，攻取长江下游、黄河以南大梁（今开封）等地区。 [27]  [28]  一时间，反秦斗争的烈火燃遍了大江南北。各路起义军勇猛作战，所向披靡，农民革命达到了高潮。

西征失败

但让陈胜没料到的是，吴广久攻荥阳不下，大军西进受阻。

荥阳是通向关中的重要通道，自古以来就是兵家必争之地。附近还有秦囤积大量粮食的敖仓。拿下荥阳，就打开了通向关中的门户。再取敖仓，既可切断秦军粮草供应，同时也解决了起义军的军需问题。陈胜派重兵攻取荥阳的战略意图非常明确。当吴广攻取荥阳受挫的消息传回陈县，陈胜十分着急，为确保战略意图的实现，即决定另派周文为将军率兵西击秦，利用吴广大军牵制秦军主力的条件，绕过荥阳，直取函谷关。 [29]

周文大军斩关夺隘，势如破竹，一直打到离秦都咸阳仅百余里的戏地（今陕西临潼境内）。进军途中，百姓奋起响应，队伍不断扩大，当时已拥有战车千乘，士兵数十万人。

骄奢淫逸的秦二世闻听起义军逼近咸阳，如晴天霹雳，大惊失色。在都城空虚，调兵不及的情况下，只好依少府章邯之谋，赦免在骊山陵服役的几十万刑徒，封章邯为将军，临时组编军队阻击起义军。 [30]  正在休整的农民起义军被突如其来的几十万秦军打了个措手不及，被迫退出关中。在曹阳亭（今灵宝东北）固守、抗击秦军数十天后，又败退渑池。坚强不屈的周文在几经挫创、无粮无援的情况下，又率部与敌激战十余日，终因寡不敌众，拔剑自刎。 [31]

周文大军失败后，章邯带兵继续东进，围攻荥阳的农民军面临腹背受敌的危险，起义军将领田臧与假王吴广意见不合，认为“假王骄，不知兵权，不可与计，非诛之”，竟假借陈胜之名杀害了吴广，结果导致这支起义军部队全军覆没。 [32]

萧墙祸起

形势就此开始逆转。起义军内部的弱点和矛盾逐渐暴露出来。一方面，陈胜称王后，其思想逐渐发生演变，与群众的关系日益疏远。比如早先和陈胜一起给地主种田的一个同乡听说他做了王，特意从登封阳城老家来陈县找他，敲了半天门也没人搭理。直到陈胜外出，拦路呼喊其小名，才被召见，一起乘车回宫。 [33]  因是陈胜的故友，所以进进出出比较随便，有时也不免讲讲陈胜在家乡的一些旧事。不久有人对陈胜说：“您的客人愚昧无知，专门胡说八道，有损于您的威严。”陈胜便十分羞恼，竟然把“妄言”的伙伴杀了。 [34]  当年所说的“苟富贵，勿相忘”的话早抛到了九霄云外。自此以后，各位陈胜的老朋友都自己离开了，从此再没有亲近陈胜的人了。 [35]  另一方面，随着反秦斗争的开展，革命队伍内部的离心倾向也在滋生蔓延。陈胜派往各地的将领各存异心，争相称王，起义军内部公开分裂。如北征的武臣自立为赵王，蜕变为割据头目。 [36]  其部将韩广在攻略燕地后也自立为燕王。 [37]  攻取魏国旧地的周巿虽未自立为王，却立了魏国后裔宁陵君魏咎为王，而自任魏相，割地自保。 [27]  与此同时，群起响应的各地英豪也不再听陈胜节制，直接孤立了作为反秦主力的陈胜“张楚”政权，给了秦军反扑的机会。

秦将章邯解除了起义军对荥阳的包围后，即倾全力进攻陈县。秦二世二年（前209年，汉初承秦制，十月为岁首）十二月，陈胜亲率农民军将士与秦军展开激战，虽奋力拼搏，终究未能挽回败局，被迫退至下城父（今安徽蒙城西北），准备重新聚集力量，再做反秦的努力。但没想到，竟被跟随自己数月的车夫庄贾杀害， [38]  成为千古遗恨。

陈胜任命朱房做中正，胡武做司过，专门督察群臣的过失。 [39]  将领们攻占了地方回到陈县来，命令稍不服从，就抓起来治罪，以苛刻地寻求群臣的过失作为对陈王的忠心。凡是他俩不喜欢的人，一旦有错，不交给负责司法的官吏去审理，就擅自予以惩治。陈王却很信任他们。将领们因为这些缘故就不再亲近依附他了。这就是陈王所以失败的原因。 [40]

陈胜被害，激起其旧时侍从、将军吕臣极大悲愤。他在新阳（今安徽界首北）重举义旗，组建“苍头军”，从秦军手中夺回陈县，处死了投降秦军的叛徒庄贾，重新竖起“张楚”大旗。原奉命东下发展的部将召平，也假借陈胜名义，拜原楚国名将项燕的儿子项梁为上柱国，使之渡过乌江，西上击秦。反秦斗争再次恢复生机。

陈胜从谋划起义，到称王立国，再到兵败被害，前后不过半年时间，但他点燃的反秦烈火烧红了大半个中国。“陈胜虽死，其所置遗侯王将相竟亡秦，由涉首事也。”三年后，刘邦领导的农民起义军杀入咸阳，推翻了暴秦统治，中国历史上第一次大规模农民战争最终取得了胜利。

陈胜死后，被辗转埋葬在芒砀山主峰西南。刘邦称帝后，追谥陈胜为“隐王”，派30户丁役守护陈胜墓，并按王侯待遇对陈胜年年杀牲祭祀。