Hyardor (kraj)

**Hyardor** (pol. *Kraj Południa*) znany też pod nazwą **Vatharannenu** to starożytne państwo ze stolicą w Caras Súlion, położone między rzekami Harnen i Poros, na terenie późniejszego Gondoru Południowego, które istniało w czasach Pierwszej Ery.

## Geografia

Hyardor leżał na południe od Gondoru i Ithilien, na północ od Haradu i na południowy zachód od Mordoru. Granicą północną kraju była Anduina i rzeka Poros, południową Harnen; na wschodnie leżało pasmo Gór Cienia. Terytorium dzieliło się na dwie części - Luindor (pol. *błękitny kraj*) i Carnindor (pol. *kraj szkarłatny*). Luindor leżał na wybrzeżu, a Carnindor na wchodzie, w głębi lądu, sięgając aż po łańcuch Ephel Dúath.

Hyardor był krajem o łagodnym, ciepłym klimacie. W zachodniej
części kraju (Luindor) dominował krajobraz pagórkowaty, trawiasty,
porośnięty gęsto charakterystycznymi błękitnymi kwiatami (stąd nazwa
krainy). Na wschodzie klimat był trochę surowszy, teren górzysty i
trudny do przebycia, porośnięty lasami. W Carnindorze znajdowały się
duże złoża żelaza, nadając ziemi czerwonawą barwę.
Południowe peryferia Hyardoru zajmowały grząskie bagna w pobliżu rzeki
Harnen.

Klimat Hyardoru uległ drastycznej zmianie w okresie upadku kraju.
 Lasy i łąki zostały wypalone i wykarczowane przez najeźdźców z południa
 i wschodu, a bogate zasoby i złoża surowców wyeksploatowane. Gdy na te
tereny przybyli później żeglarze z Númenoru, podjęte zostały bezskuteczne próby ponownego zalesienia terytorium i odbudowania ruin. Od czasu upadku Númenoru, kraina Hyardoru znana jest pod nazwą Gondor Południowy.

## Historia

### Pierwsza Era

Za początek istnienia Hyardoru uznaje się rok 250 Pierwszej Ery, z
którego pochodzą pierwsze wzmianki o tym kraju zamieszczone w elfickich
kronikach Królestwa Doriathu.

Hyardor został założony przez ludzi przybyłych ze Wschodu. Osiedlili się oni w Luindorze, w sąsiedztwie elfów Avari i zbudowali na wybrzeżu miasto nazywane Caras Súlion.

Pierwszym znanym królem Królestwa Hyardoru był Ethruin,
 przybysz ze Wschodu. Ludowe podania mówią, że to właśnie on jako
pierwszy osiedlił się w miejscu późniejszej stolicy Luindoru, jednak
prawdopodobnie był dopiero jednym z następców pierwszych władców Caras
Súlion.

Pewne jest jedynie, że to Ethruin jako pierwszy utworzył dość
dobrze prosperujące państwo i stworzył podwaliny późniejszej potęgi
kraju. Zdołał objąć swym panowaniem cały Luindor; wybudował porty na
wybrzeżu i rozwinął flotę handlową. Handel morski był prowadzony głównie
 z Beleriandem i z Haradem.

Ethruin był protoplastą jednej z czterech dynastii panujących
Hyardorem - Ethruidów, którzy panowali najdłużej ze wszystkich rodów -
aż do roku 1004 Drugiej Ery (z krótkimi przerwami), kiedy król Aithervel
 został zamordowany, a państwo zostało na krótko opanowane przez
Saurona.

W 296 roku PE syn Ethruina, Innthrad,
 przyłączył do Hyardoru Carnindor. Władca skupiał się przede wszystkim
na umocnieniu zewnętrznych kresów młodego kraju. Za jego rządów
ufortyfikowano zewnętrzne granice kraju - brzegi rzek Anduiny i Harnen
oraz pasmo górskie Ephel Dúath - między innymi poprzez wybudowanie sieci
 wież strażniczych, nazwanych później Słupami Granicznymi.

Niedługo po dołączeniu do kraju Carnindoru odkryto wielkie złoża
żelaza, a potem metali szlachetnych, co spowodowało przemianę słabo
zaludnionego i niezagospodarowanego terytorium w teren dużej wagi
strategicznej.

Ered Naurin
 (Góry Ogniste) w Carnindorze były jednym z trzech znanych miejsc
(oprócz z Morii i Númenoru) w którym występował mithril. Odkryto tam
także metal o nazwie *naurin*, odmianę mithrilu o złotym połysku,
który po jednokrotnym uformowaniu i zastygnięciu nie mógł już zostać
ponownie roztopiony i sformowany. Był on o wiele rzadszy niż mithril,
ale też znacznie bardziej wytrzymały: owiała go legenda, według której
zbroję z naurinu zniszczyć mogła tylko broń dzierżona przez Valara,
Majara lub śmiertelnika, który wspierany jest przez siłę potężniejszą
niż ogień, w którym wykuto zbroję. Ceniono szczególnie noże i miecze z
naurinu, które rzekomo potrafiły ciąć kamień bez tępienia ostrza.

Wielkie pokłady bogactw przyniosły korzyści handlowe i militarne
rozwijającemu się państwu. Kraj szybko nabrał na znaczeniu jako teren
strategiczny i ośrodek kupiecki. Ochrona kupców podróżujących na trasie Eriador - Harad i Eriador - Rhûn była jednym z zadań strażników Słupów Granicznych.

Gdy dołączona została kraina Carnindoru, centralny Hyardor
(pomiędzy Górami Wiatru a Górami Ognistymi) był wyludniony. By ożywić
pustkowia w centrum państwa, na rzece Nimerion założono gród Nimhiriath. Innthrad przeniósł tam stolicę kraju, choć rzadko przebywał w nowej twierdzy.

W 303 roku PE zmarł Innthrad i władzę objął jego syn, Innthruin.
 Młody król okazał się bardzo wszechstronnym władcą. Dla rozwoju
gospodarczego kraju wybudował wiele miast kupieckich na szlakach
handlowych, które stały się potężnym źródłem dochodu do państwowego
skarbca. Doprowadził do rozkwitu hyardorską kulturę: za jego czasów żyło
 i tworzyło wielu pisarzy, poetów, muzyków i artystów; wzniesiono słynne
 na cały ówczesny świat budowle, takie jak Wieża w Caras Súlion, Ognisty
 Gród Barad Carnin czy cztery Wielkie Bramy w Czerwonych Twierdzach.

Za czasów Innthruina powstałą stolica Carnindoru - Barad Carnin,
Czerwona Wieża. Było to potężnie ufortyfikowane miasto na wzgórzu między
 rzekami Númenui i Númesis, w Dolinie Ognistej.
 Wybudowane w celu zaludnienia pobliskich pustkowi i ochrony szlaku
handlowego stało się szybko największym miastem w Hyardorze.

Innthruin osiadł na stałe w Nimhiriath, co sprawiło, że stał się on faktyczną - a nie tylko na papierze - stolicą państwa.

Innthruin rozszerzył znacznie terytorium Hyardoru: w granicach
kraju znalazło się późniejsze Ithilien, Gondor, Mordor (zwany wtedy
Sirildorem, Krajem Strumieni, podobny do Ithilien; zniszczony dopiero
przez Saurona) i północny Harad.

Mimo znacznego powiększenia państwa, wydawało się ono zanadto
rozciągnięte i wyludnione. Coraz większym zagrożeniem stawali się
Easterlingowie, którzy podbili pobliski Khand
 i Haradrimowie, którzy próbowali odbić utraconą część terytorium i
nękali południowe krańce Hyardoru. Z roku na rok wyprawy militarne
wrogów stawały się coraz silniejsze i coraz bardziej natarczywe. Państwo
 Hyardoru było potężne, lecz było do przewidzenia, że gdy zabraknie ręki
 Innthruina, upadnie.

Po prawie 60 latach, w 359 PE syn Innthruina - Aithralem
 - objął władzę w państwie. W tym samym roku na kraj najechali
jednocześnie Easterlingowie i Haradrimowie, którzy zawarli ze sobą
sojusz. Armie Ludzi Wschodu zajęły Sirildor i odbiły Harad, po czym
wdarły się do Carnindoru i Luindoru. Obie krainy zostały doszczętnie
spustoszone. Najeźdźcy nie zdobyli tylko trzech twierdz - Caras Súlion,
Nimhiriath i Barad Carnin ostały się jako jedyne. Strażnice Ognistego
Grodu i Słupy Graniczne zrównano z ziemią.

Zawarto traktat pokojowy. Przegrani Hyardorczycy mogli zachować
trzy twierdze, które przetrwały, jednak musiały w zamian co rok
przysyłać daninę w postaci ogromnych ilości wina, żelaza, metali
szlachetnych, dwa tysiące wojowników i trzystu ludzi na usługi królów
Haradu i Khandu. Hyardor stał się zależny od Ludzi Wschodu.

Aithralem został zamordowany podczas walki z Haradrimami w Górach
 Harnen. Po wojnie symboliczna władza została przekazana jego
najmłodszemu synowi (dwóch starszych poległo podczas bitew). Innvairi osiadł w Caras Súlion, porzucając siedzibę ojca i dziadka w Białym Grodzie.

Innvairi podejmował coraz śmielsze próby uniezależnienia resztek
Hyardoru od Haradu i Khandu. Przeprowadził pięć takich prób z udziałem
armii. Pierwsze cztery zostały szybko spacyfikowane przez Easterlingów i
 dotyczyły wyłącznie siedziby Innvaira - Caras Súlion. Piąte powstanie, w
 371 PE, najszerzej znane, objęło wszystkie trzy twierdze Hyardorczyków -
 Caras Súlion, Nimhiriath i Barad Carnin, a także dawne hyardorskie
miasta. Trwające trzy miesiące walki dawały realną nadzieję na pokonanie
 najeźdźców, ale ostatecznie zostały stłamszone, a Innvairi został
zamordowany.

Na tronie osadzono jednego z królów Ludzi Wschodu. Armia
hyardorska została rozwiązana przez nową władzę, co uniemożliwiło
podjęcie kolejnej próby odbicia Hyardoru.

W 360 PE, w tajemnicy, syn Innvairiego - Nimethrin - został wysłany na statku handlowym do królestwa Círdana.
 Innvairi poprosił zaprzyjaźnionego władcę Falathrimów, by ten zgodził
się na wychowanie jego jedynego syna i ukrycie go przed Haradrimami.
Círdan przyjął Nimethrina, który był w Falas dobrze traktowany i
lubiany. Nimethrin został wkrótce dość dobrym żołnierzem; wyszkolono go
także na szkutnika i żeglarza.

W 372 PE do Falas przypłynął statek z posłami z Hyardoru, którzy
poprosili o pomoc w walce z Haradem i Khandem. Nimethrin, wraz z
pięciotysięczną armią elfów wyruszył na czele floty z powrotem do
ojczyzny.

Po czterech miesiącach rejsu flota dotarła do hyardorskiego
wybrzeża. Na początku przypuszczono szturm na Caras Súlion. Zaskoczone
oddziały wroga w dawnej stolicy zostały szybko rozbite - armia elficka
na czele Nimethrina nie odniosła praktycznie żadnych strat. Armię z
Falas zasiliły siły błyskawicznie przywróconej do życia armii
hyardorskiej. Wybuchły walki w wielu miastach. Barad Carnin zostało
wyzwolone rękami mieszkańców.

Z Haradu i Khandu wysłano armię mającą na celu odbić wyzwolone
terytoria albo chociaż powstrzymać dalszą ekspansję armii hyardorskiej.
Dowódcy zrezygnowali ostatecznie z prób odbicia Luindoru i skierowały
się do Barad Carnin z zamiarem całkowitego zniszczenia miasta.

Wiadomość o tym szybko doszła do uszu Nimethrina, który
natychmiast skierował siły do Carnindoru. Marsz z Súliathu przez góry aż
 do Ognistego Kraju okrył się wielką sławą i znany był później także w
Beleriandzie. Armia z Falas wspomagana przez Hyardorczyków w ciągu
pięciu dni dotarła do Barad Carnin, odbijając po drodze Nimhiriath.

Wojska Haradrimów i Hyardorczyków spotkały się tuż pod Barad
Carnin i rozegrała się jedna z największych bitew, które zdarzyły się na
 Południu w Pierwszej Erze. Armia Nimethrina zadała najeźdźcom
druzgocącą porażkę. Ludzie Południa już nigdy nie podjęli się próby
podbicia Barad Carnin.

Zarówno Haradrimowie, jak i Easterlingowie zostali odparci poza
dawne granice Hyardoru. Nimethrin został koronowany w Caras Súlion.
Każdy z elfów przybyłych z Falas został wynagrodzony. Większość elfów
odpłynęło z powrotem do Beleriandu, jednak część Sindarów zdecydowało
się pozostać w Hyardorze - potomkowie Falathrimów (nazwani później
Cardorami, Elfami Czerwonymi) do końca istnienia Hyardoru cieszyli się
wielkim szacunkiem.

W 374 PE do Círdana przysłane zostało piętnaście statków
wypełnionych po brzegi mithrilem, naurinem i złotem - jako zapłata za
pomoc Hyardorowi w potrzebie. Plemię Círdana cieszyło się zawsze
największym szacunkiem wśród Hyardorczyków.

W 380 PE Nimethrin odtworzył granice Hyardoru sprzed najazdu
Ludzi Południa i Ludzi Wschodu, zdobywając ponownie Sirildor, Ithilien i
 północny Harad.