Betlejem

**Betlejem** (heb. בית לחם, *Bêṯ Leḥem*, dosłownie „*Dom Chleba*”; nowohebrajskie *Bet Lechem*; arab. بيت لحم, *Bajt Lahm `i`*; dosłownie „*Dom Mięsa*”) – miasto w Gubernatorstwie Betlejem w Autonomii Palestyńskiej. Ważny ośrodek palestyńskiej władzy administracyjnej i centrum palestyńskiej kultury. Miejsce narodzin Jezusa Chrystusa.

## Spis treści

* 1 Położenie
	+ 1.1 Podział administracyjny
* 2 Demografia
* 3 Historia
* 4 Zabytki i atrakcje
* 5 Gospodarka
* 6 Miasta partnerskie
* 7 Zobacz też
* 8 Przypisy
* 9 Bibliografia
* 10 Linki zewnętrzne

## Położenie

Miasto jest położone w zachodniej części Judei na wysokości około 775 m n.p.m. Leży w odległości 10 km na południe od Jerozolimy, 59 km na południowy wschód od wybrzeża Morza Śródziemnego i 75 km na zachód od Ammanu – stolicy Jordanii.

W jego otoczeniu znajdują się miasta Jerozolima (osiedla Gillo, Bajt Safafa, Giwat ha-Matos i Har Homa), Bajt Dżala i Bajt Sahur, miasteczko al-Khader, kibuc Ramat Rachel, oraz wioski al-Asakra, Hindaza i Artas. Aglomeracja Betlejem obejmuje sąsiednie miasta Bajt Dżala i Bajt Sahur, a także obozy uchodźców palestyńskich Dheisheh, Aida i Azza.

Panorama jednego z osiedli w Betlejem

### Podział administracyjny

Dzielnice mieszkaniowe (*Harat*) w Betlejem są żywą historią miasta. Tworzą niezwykłą mozaikę otaczającą główny *plac Żłóbka*. Ich nazwy pochodzą zwykle od miejsc, z których przybyli osadnicy (np. *Harat Nadżar* to miejsce, gdzie osiedlili się przybywający z krainy Nadżar wcześni chrześcijanie, przedstawiciele chrześcijaństwa monofizyckiego), bywa też, że nazwy są związane z jakąś legendą (np. *Harat Tardżuma*, czyli *Dzielnica Tłumaczy*, której założyciel, Włoch, ożenił się chrześcijanką arabskiego pochodzenia i pracował jako tłumacz dla księży oraz pielgrzymów) lub np. z funkcją (*Harat al-‘Ajn*, czyli *źródło* – miejsce, skąd miasto czerpało wodę). Głównym traktem jest biegnąca od *placu Żłóbka* *ulica Żłóbka* z licznymi sklepami, pracowniami jubilerskimi, barami i kafejkami. W otoczeniu miasta znajdują się winnice, gaje oliwne i migdałowce.

## Demografia

Zgodnie z danymi Palestyńskiego Centrum Danych Statystycznych w 2007 w mieście żyło 30,7 tys. mieszkańców, w tym 6570 uchodźców palestyńskich.

Populacja miasta pod względem wieku:

 10-19
 20-29
 30-44
 45-64
 ponad 66

## Historia

Betlejem jest ośrodkiem kultu religijnego chrześcijan i miejscem pielgrzymek. Według Ewangelii wg Mateusza i Łukasza miejsce narodzenia Jezusa Chrystusa i Dawida to Betlejem.

W 2012 roku odkryto bullę z okresu Pierwszej Świątyni (1006–586 p.n.e.), na której wymieniona jest nazwa Betlejem.

Pierwotnie Betlejem nazywano *Efrata*, o czym donosi Księga Rodzaju; z Betlejem pochodzili Elimelek, jego żona, Noemi oraz ich synowie. Jego mieszkańcem był również Boaz (Księga Rut). Nazywane było również *Betlejem Efrata* lub *Betlejem w Judzie* – dla odróżnienia drugiej miejscowości o tej samej nazwie (Betlejem w Galilei, na terytorium Zebulona). Po narodzinach Jezusa na rozkaz króla Heroda zamordowani zostali wszyscy chłopcy w Betlejem i okolicy, mający dwa lata lub mniej. Już w II wieku wspomniał o tym Justyn Męczennik. W latach 132–135 Grotę Narodzenia obudowano rzymską świątynią Adonisa. Bazylika Narodzenia Pańskiego, zbudowana w 326 roku przez Konstantyna Wielkiego dzięki fundacji św. Heleny i zniszczona w 529 przez Samarytan, w 550 roku została przebudowana przez Justyniana I Wielkiego. W 614 roku do Betlejem weszli Persowie, a od 637 kalif Omar, który obok kościoła wybudował meczet. W 1099 roku Betlejem zajęli krzyżowcy, z bazyliki usunięto greckich duchownych, miasto otoczono murem, a w XII wieku bazylika została rozbudowana przez krzyżowców. Pod nią znajduje się Grota Narodzenia. W latach 1187–1229 miasto ponownie znalazło się w rękach muzułmanów, w 1250 zburzono mury miejskie. *Grota Narodzenia* przeszła pod wspólną kontrolę prawosławnych, katolików i Ormian, a obecnie pod kontrolę prawosławnej cerkwi greckiej i katolików.

W 1948 Betlejem włączono do Jordanii, w 1967 miasto zajął Izrael, w 1973 założono katolicki Uniwersytet Betlejem.

19 września 1989 palestyńscy terroryści ostrzelali z broni maszynowej autobus z niemieckimi turystami, raniąc 3 osoby, dwa dni później obrzucili kamieniami kolejny autobus z niemieckimi turystami raniąc 2 osoby. 9 grudnia 1990 palestyńscy terroryści wrzucili bombę do miejscowego posterunku wojskowego, zginął 1 izraelski żołnierz, a 20 osób zostało rannych.

W 1995 miasto przekazano Palestyńczykom. W 2002 roku kościół był okupowany przez grupę ok. 40 bojowników palestyńskich, którzy schronili się tam w czasie akcji policyjnej wojsk izraelskich – po 5-tygodniowym oblężeniu zawarto porozumienie, na mocy którego część bojowników została odesłana do Gazy, a kilkunastu deportowano do krajów europejskich. Po uwolnieniu kościoła znaleziono w nim kilkadziesiąt założonych ładunków wybuchowych. Miasto znajduje się od tej pory pod zaostrzoną kontrolą – blokada dróg i okresowe wprowadzanie godziny policyjnej.

## Zabytki i atrakcje

Bazylika Narodzenia Pańskiego, w miejscu gwiazdy miał znajdować się żłóbek

* Bazylika Narodzenia Pańskiego
* Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej,
* Grota Mleczna
* liczne klasztory i kościoły Pole Pasterzy
* Studnia Dawida
* Grób Racheli
* Hotel Walled-Off z muzeum

## Gospodarka

Gospodarka Betlejem obejmuje rzemiosło, handel i drobny przemysł, m.in. pamiątkarstwo; przemysł rolno-spożywczy – uprawę winnic, fig i oliwek. Duże znaczenie gospodarcze ma turystyka, zwłaszcza pielgrzymkowa.

## Miasta partnerskie

* Abu Dhabi (Zjednoczone Emiraty Arabskie)
* Asyż (Włochy)
* Ateny (Grecja)
* Belo Horizonte (Brazylia)
* Burlington (USA)
* Chartres (Francja)
* Civitavecchia (Włochy)
* Concepción (Chile)
* Conversano (Włochy)
* Cuzco (Peru)
* Częstochowa (Polska)
* Florencja (Włochy)
* Glasgow (Wielka Brytania)
* Greccio (Włochy)
* Grenoble (Francja)
* Haga (Holandia)
* Joplin (USA)
* Kalocsa (Węgry)
* Kolonia (Niemcy)
* Kordoba (Hiszpania)
* Lacjum (Włochy)
* Leganés (Hiszpania)
* Lizbona (Portugalia)
* Madaba (Jordania)
* Marrickville (Australia)
* Mediolan (Włochy)
* Monterrey (Meksyk)
* Montevarchi (Włochy)
* Natal (Brazylia)
* Orlando (USA)
* Orvieto (Włochy)
* Paray-le-Monial (Francja)
* Pawia (Włochy)
* Petersburg (Rosja)
* Pratovecchio (Włochy)
* Pretoria (RPA)
* Rabat (Maroko)
* Sacramento (USA)
* Saragossa (Hiszpania)
* Sarpsborg (Norwegia)
* San Miniato (Włochy)
* Sant’Anastasia (Włochy)
* Steyr (Austria)
* Strasburg (Francja)
* Třebechovice (Czechy)
* Umbria (Włochy)
* Werona (Włochy)
* Valinhos (Brazylia)
* Villa Alemana (Chile)
* Yalvaç (Turcja)