Swarożyc

**Swarożyc** (łac.: Zuarasiz, Zuarasici, st.rus.: Сварожиць, ros.: Сварожиц Szablon:IPA), **Swarożycz** (st.rus.: Сварожичь, ros.: Сварожич ) – - personifikacja, patron i duch ognia ziemksiego, pochodzący od Sworogi. Wierzono, iż rozpalając ogień, przyzywają mityczną istotę, która przybiera formę płomienia, on się zaś ruszał, śmiecił i grzał, gdyż był żywy.

## Boże Narodzenie

Można wiązać Jutrzenkę z bożym narodzeniem, a Jezusa ze Swarożycem, Bowiem jako bóstwo solarne jest przedstawione też jako Swaróg, którego synem miał być Swarożyc, a w jednej z pieśni Serbskiej, Swaróg występuje jako Swaroga. Maryja jest wiązana zawsze ze sferą solarną, a Jezus - ignityczną. Ponadto Swarożycowi śpiewano kołysanki w Boże Narodzenie. Można interpretować to jako związek - Jutrzenka/Swaroga słońcem, palącym siano (wstawiane pod obrus) rodzi ogień (Swarożyc), które ociepla w zimowe dni. Wyjaśniając tym samym genezę bożego narodzenia.

## Kroniki

### Słowianie połabscy

Swarożyc pierwszy raz pojawia się w tekście dotyczącym Słowian połabskich. Chrześcijański mnich Bruno z Kwerfurtu w liście do króla Henryka II z 1008 r. pisze, aby zakończył sojusz z pogańskimi Wieletami, zawarł pokój z Bolesławem Chrobrym, oraz wznowił misje chrystianizacyjne wśród Słowian:

Henryk II mimo krytyki ze strony kleru kontynuował sojusz z Wieletami. Z tego powodu około roku 1018 biskup i kronikarz Thietmar z Merseburga krytykując sojusz z poganami pokrótce opisuje ich religię w swojej *Kronice*:

### Słowianie wschodni

Swarożyc pojawia się także u Słowian wschodnich w zabytku homiletycznym z XII w. *Słowo Chrystolubca*: „do ognia modlą się, zowiąc go Swarożyczem”, oraz w *Słowie św. Jana Chrystosoma*: „a inni w Swarożyca wierzą i w Artemidę, którym głupi modlą się i koguty im rżną”.

Do Swarożyca może odnosić się także praca Ibn Rosteha *Księga drogocennych klejnotów*: „Wszyscy są czcicielami ognia, uprawiają najwięcej prosa, przy zbiorach wyrzucają z naczynia proso na łyżkę, wznoszą ją ku niebu; o Panie, tyś jest, co nam dał pożywienie, daj nam i teraz w obfitości”.

### Folklor południowosłowiański

W słoweńskiej Styrii znano demona o imieniu Szwarżycz (słoweń.: Švaržič), co dowodzi znajomości kultu Swarożyca wśród Słowian południowych. W 1952 roku chorwacki etnomuzykolog Szablon:Link-interwiki spisał ludową pieśń ze wsi Ciglena niedaleko Bjelovaru, którą przedstawiła Kate Kuntin (ur. 1868). Pieśń ta była śpiewana podczas świąt Bożego Narodzenia w jej rodzinie do 1980 r. tylko w domu, nigdy w kościele:

*Ti pohodi naše dvore, lunaj le, lunaj le!*
*Naše dvore i obore, lunaj le, lunaj le!* | *Mój bożycu Swarożyczu, lunaj le, lunaj le!*
*Odwiedź nasz dwór, lunaj le, lunaj le!*

Pieśń znała także Ivana Brlić-Mažuranić, która już w 1916 r. umieściła ją, w zmienionej przez siebie formie (*Moj božiću Svarožiću, zlatno sunce, bijeli svijet!* „*Mój bożycu Swarożycu, złote słońce, biały świat!*”), w swojej bajce *Kako je Potjeh tražio istinu*.

### Nazwy własne

Śladem wiary w Swarożyca są także liczne nazwy miejscowe, jak wielkopolski Swarzędz, pomorski Swarożyn (dawniej Swarzyszewo), czeski Svařeň, Svárov, Svaryšov, połabski Swarzyn (obecnie Schwerin), czy ruski Swaryż, a także tabuizowane formy imienia bóstwa obecne w takich nazwach miejscowych jak Twarożna Góra w Polsce, Tvarožná w Czechach, Twarożna w Słowacji, czy Tvarog – ruiny zamku w Dobrovej w Styrii. Dodać należy także dwa zapisy toponomastyczne w ziemi nowogrodzkiej z XV wieku: Svaruzovo i SvaryzSzablon:OdnSzablon:Odn. W Słowenii zachowało się kilka nazw z rdzeniem *Svar-*, np. Svarje, Svarošek, hydronim Svarina, czy toponim zapisany jako *Zwarocz* na północny zachód od Celje. Nazwa miejscowości Sromlje (*Swaromel* w 1309 r.) pierwotnie odnosiła się do mieszkańców osady Svarom. Wieś Verače w archiwalnych źródłach nazywana była także *Tbaraschitzberg* lub *Wzgórze Swarożyca* (słoweń.: *Svarožičev hrib*), ale dopiero od 1480 roku. Torek niedaleko Senova w 1309 r. nazywany był *Twarochem*