Tẩy Oan Tập Lục quyển 1

1

Phàm thi thể nên kiểm mà không kiểm;dù là lần đầu hay không. Hoặc thụ qua hai giờ không phát; gặp đêm không kể, cũng y vậy; hoặc không đích thân xem xét; hoặc không định ra nguyên nhân cái chết; hoặc định nhưng không đúng, cho cái chết phi lý làm bệnh chết,cho loại thương đầu thành thương sườn. Những kẻ làm trái quy luật. Lúc kiểm tội trạng có ai ra vào, không có lệ tự thú .Những ai không làm rõ sự trạng hay không đúng,đánh trăm trượng. Quan giám sát,người thực hiện cũng đều đồng tội.

Phàm kẻ kiểm sai,những kẻ không đặt ngày quản lý hay nói thi thể bị hủy hoại không nghiệm,xếp vào tội nên nghiệm không nghiệm,cùng vậy định tội.

Những kẻ nghiệm thi,kẻ báo quá 2 canh không thỉnh quan; thỉnh quan làm trái pháp hoặc nhận lệnh trái pháp không nói; hoặc tờ trình nên nhận lại không nhận; hoặc quan lại sơ kiểm hay phục kiểm, kẻ thực hiện chứng kiến để lộ tình hình khám nghiệm, đánh trăm trượng. Những kẻ nghiệm xong,không nội trong ngày trình bày sở thuộc,cũng vậy.

Phàm huyện thừa nơi khác xin quan nghiệm thi, có quan phù hợp mà nói khuyết;nếu như khuyết quan mà không có tờ trình sự phiệc; hoặc kẻ điều tra trình mà thoài thác giả bị miễn chức,lấy sai quy định mà luận.

Phàm người thực thị nhân kiểm thi thu tiền,dựa theo phép công

Phàm kể quan giám sát thuộc loại phúc kiểm, sai người không liên quan.

Phàm mệnh quan ở sở nhiệm,người đã hết kỳ,không được rời khỏi,cần phải do phó kiểm thi nghe lệnh

Phàm nghiệm thi,châu sai Tư lý tham quân,tù sai quan của bản viện,hoặc chỉ có Tư lý,cũng vậy.Huyện sai úy, huyện úy trống thì sai bộ, thừa, huyện thừa không được ra khỏi ranh giới của huyện. Nếu khuyết nhân quan đảm đương, huyện lệnh đi trước. Nếu đi quá 10 dặm hay nghiệm nhà lao của huyện, thông tri cho huyện gần nhất,các thành dưới huyện cùng trình châu. Người phụ trách phục nghiệm,cần kiểm tra ngày sơ nghiệm,lần đầu trình điệp quan giám sát. Nên gửi điệp đến huyện gần nhất hay trong trăm dặm không có huyện,gửi điệp cho Tuần kiểm hoặc Đô tuần kiểm. Trong lúc phục kiểm nên chỉ điệp quan huyện sở tại hoặc một mình phục nghiệm cũng vậy. Nói không thấy gọi người tuần bổ.

Phàm Giám đương quan xuất thành nghiệm thi , huyện nha trợ giúp, năm người đảm nhiệm trực

Phàm người chết trước khi chết,không mặc áo tang ở nơi chết,như cấm tù trách xuất trong vòng 10 ngày cùng tiễn bộ,cũng vậy.Và Sai quan nghiệm thi. Những nhân lực,nữ sử từng lấy khẩu từ,sai công nhân. Tù nhân và những kẻ không lý trí, phục nghiệm như thường. Nghiệm phục xong, lập tức đem chôn. Sai người giám thị; thân thích muốn chôn,giao cho.Nếu biết có thân thích ở nơi khác,thông báo như thường.

Phàm những thi thể cần phục nghiệm, tại châu trình lên châu; tại huyện, gửi điệp đến Điệp thi sở ở huyện gần nhất. Trong điệp.đặc biệt không được gửi nguyên nhân cái chết.Nếu đi hơn trăm dặm và xa hơn bản huyện, chỉ điệp quan bổn huyện. Một mình thì điệp huyện khác

Phàm người thỉnh quan nghiệm thi, không được vượt Hoàng hà, sông, hồ, sông hồ không có cầu, hồ không thể đo được mực nước.Và điệp độc viên huyện.Thành dưới huyện nghe điệp, điệp đến, lập tức trình Sai quan ở châu đi trước.

Phàm kẻ nghiệm thi,cần điệp huyện gần huyện xa,đều phải nhận điệp.Nghiệm tất,trình sở thuộc

Phàm thi thể cần điệp lĩnh huyện phục kiểm,còn hợp thỉnh quan tại huyện khác,nếu ngoài trăm dặm,hoặc đang bệnh nghỉ không gây trở ngại bản chức.Không quan ở chỗ đó,người thụ điệp huyện lúc đó có việc nghỉ.Bảo minh,trình bản châu và Đề điểm hình ngục ty,cùng báo nguyên điệp quan ty,vẫn điệp ở thứ huyện

Phàm viết thi cách sơ kiểm hay phục kiểm, đề điểm hình ngục tư y kiểu mà làm. Mỗi lần sơ kiểm hay phục kiểm,đều 3 tờ giấy,lấy "thiên tự văn" định làm số hiệu, đưa cho châu huyện. Gặp kiểm nghiệm,lập tức trình 3 tờ giấy đến tất cả châu huyện trấn,giao cho quan giám sát. Hầu kiểm nghiệm xong, viết đúng sự thật.Vùa trình châu huyện, vừa giao cho gia đình người bị hại, không có, nộp lại bản tư ngay. Nếu như ngày tháng số liệu đưa gấp,trình lên bổn tư. Gặp có sau lần 3 kiểm nghiệm,không sao cả.

Phàm kẻ nhân bệnh chết nói không ở cấm ngục hoặc bộ tống. Nên nghiệm thi, đồng thời phải mặc áo tang, hoặc người nơi khác đến nơi chiết và nguyện miễn nghe . Nếu tăng đạo có chốn tu hành,chỗ chết có trẻ con chạy cùng nhà sư lúc chưa chết , nếu chủ trì hay quán chu bảo đảm không có sự cố gì khác,cũng miễn. Nếu tăng đạo tuy không chốn tu hành,nhưng có dân chúng bảo đảm hay có Chủ thủ, cũng được.

Phàm mệnh quan nhân bệnh chết,kẻ nói là không ở tù và bộ tống.Nếu lời nói kinh trách,hoặc nhân bệnh hiểm nghèo,mà nơi sở quan có thị quan chủ đạo,hoặc nhà hàng nơi ở cùng người lần cận hợp lại cũng phân hợp 1000 người,bảo đảm không có sự cố,quan ty thẩm sát,tùy miễn kiểm nghiệm.

Phàm huyện lệnh,thừ,điển tuy nên ra ngoài,cần lưu một người ở huyện,không được để khuyết,châu quận sai quan quyền.

Phàm người vừa trái luật lệ,không được thất luận."Hình thống .thiết" viết:"Kẻ gọi nhận được quy định có nơi thi hành mà làm trái,đày 2 năm,Nếu không làm trái mà có kẻ chỉ điểm sai,một trăm trượng

Phàm Giám lâm chủ tư nhận tiền tài trái pháp 20 tấm,kẻ không lộc 25 tấm,giảo hình.Nếu phạm tội cực nặng mà phát tài 25 tấm không trái pháp,đày bản thành

Phàm kẻ lấy độc vật tự dùng,hoặc cùng người dùng và vu cáo nhân tội,không đáng chết,đày ngàn dặm.Nếu kẻ dùng độc đã chết,và biết tình hình vu cáo người,để người truy bắt, thưởng 50 quan tiền

Phàm người mặc áo tang,nhân bệnh chết đoán rằng hắn cố ý vu cáo,y tội vu cáo,kẻ nói là loại ẩu sát (đánh nhau dẫn đến có án mạng),gửi quan ty tin tưởng đã khám nghiệm.Không được bàn tán,dựa vào không ở trong những lệ hư giảm.Dù có áo mặc áo tang,tự mình vu cáo,và nhân lực nữ sứ bệnh chết,trên thân người đó đoán rằng hắn cố ý vu cáo cũng vậy.Người lớn vu cáo trẻ nhỏ,âm thầm chuộc giảm y bản pháp

Phàm kẻ giả bệnh hay giả chết giả thương khiến kiểm nghiệm không thực,đều y tội khi giảm. Nếu người thực bệnh chết hoặc thương không đúng thực nghiệm, lấy tôi cố ý vu oan mà luận. "hình thống. nghị" viết: “Kẻ giả bệnh đánh trăm trượng,kiểm nghiệm sai sự thật,gian trá hoặc giảm cùng 90 trượng .”

Phàm thi thể tuy kinh nghiệm nhưng loạn chỉ thi thể khác cáo luận, gửi quan tư tín bằng thôi cúc, y tội vu cáo. Dù người thân thược đến kể loạn nhận ở tử sở, 80 trượng. Kẻ vu chết trong ngục, tội tăng ba bậc. Nếu quan ty loạn khám, y tội đổ oan cho người

Hình thống.sơ:Kẻ dùng "hung khí" đánh người,đánh 60 trượng.Xem máu làm thương.Ngoài tay chân ra đều là hung khí,dù rằng dao lính không dùng,cũng vậy

Thân minh hình thống: Dùng giày dép đá thương người,tòng quan ty kiểm định:vật cứng tức hung khí,nếu không phải vật cứng,tức khó làm hung khí

Phàm kẻ bảo lãnh,tay chân 10 ngày,vật khác đánh thương người 20 ngày,dùng dao và nước lửa 30 ngày triệt ngày,ngã gãy tay chân và gãy xương 30 ngày.Trong thời gian đó chết,lấy tội giết người mà luật.Trong thời gian đó sảy thai,sau khi sảy xong bảo vệ 30 ngày.Dựa theo hạn đánh nhau gây thương tích,không được quá 50 ngày.Nếu ngoài hạn hay vẫn còn hạn có sự cố khác,lấy đánh nhau gây thương tích.Sự cố khác,nói là hoạn nạn hoặc chết.Giả như đánh nhau gây thương tích ở đầu,gió từ đầu vết thương nhập vào,nhân loại trúng gió mà chết,vẫn y tội giết người.Nếu không phải trúng gió ở đầu thương mà chết,là do hung khí,y tội đánh nhau gây thương tích.

Năm Càn Đạo thứ 6(năm 1173 thời Hiếu Tông nhà Nam Tống),Thượng thư tỉnh dâng tấu: Quan kiểm nghiệm ở châu huyện,tuyệt sai văn quan,nếu khuyết quan ra ngoài,quan phục kiểm phương sai tả tuyển.Bản sở xem rõ:Quan phục nghiệm tự hợp y pháp sai văn thần.Nếu huyện ca,huyện nhỏ,văn thần được ủy khuyết,quan phục kiểm có quyền sai võ thần biết chữ.Nay lời nói chiếu dụng

Ngày 18-2 năm Gia định thứ 16(năm 1223 thời Ninh Tông nhà Nam Tống)

Ban sắc:Thần liêu tấu:"Kiểm nghiệm không định nguyên nhân yếu hại chí mệnh,pháp chí nghiêm vậy.Mà kiểm nghiệm không thật,thiết làm giác cử,liền làm ẩu miễn.Cần sáng suốt chỉ xuống Hình bộ xem rõ,ban thi tuân dụng" Hình tự chưởng nhị tường nghị:Kiểm nghiệm không đáng,quyền cử tự có kiến hành pháp điều,nay kiểm nghiệm không thực,thiết vào giác cử,liền làm ẩu miễn.nay xem rõ:Mệnh quan kiểm nghiệm không thực hoặc thất chức,không được dùng giác cử nguyên miễn.Không được y pháp cũ thi hành.Phụng thánh chỉ y

## Kiểm phục tổng thuyết 1

Phàm nghiệm quan, đa là sai Đình tử, Ngu hầu, hoặc dĩ tùy tùng làm công nhân, người nhà các mục đi trước, truy tập người lân cận bảo ngũ,gọi là tiên bài, đả lộ bài bảo, đả thảo đạp lộ, trước hiện loại kiểm thi thể, đều là quấy rầy dân chung,vậy hại nặng nhất, bổ tu giới kỵ.

Phàm kiểm nghiệm, nhận điệp xong không được tiếp cận lại gần quan viện, tú tài, thuật nhân, tăng đạo, lấy phòng gian dối triệu tập từ tố. Dựa vào thời gian đã định trong điệp, tiền đáo địa đầu ước độ trình hạn phương khả thư tạc, thứ miễn kê trì. Nhưng ước thúc hành lại đẳng nhân bất đắc thiếu ly quan viên, khủng hữu khất mịch. Ngộ dạ, hành lại tu yếu lặc lệnh cung trạng, phương khả chỉ túc. Phàm thừa điệp kiểm nghiệm, tu yếu hành hung nhân tùy hành, soa thổ trứ, hữu gia luy điền sản, vô quá phạm tiết cấp, giáo đầu, bộ áp công nhân khán quản. Như đáo địa đầu, lặc lệnh hành hung nhân đương diện, đối thi tử tế kiểm hát; lặc hành nhân công lại đối chúng lân bảo đương diện cung trạng; bất khả hạ tư, khủng hữu quá độ tẩu lộng chi tệ. Như vị hoạch hành hung nhân, dĩ lân bảo vi chúng chứng. Sở hữu thi trướng, sơ phục quan bất khả lậu lộ, nhưng tu thị cung thân nghệ thi thủ địa đầu, giam hành nhân kiểm hát, miễn trí xuất thoát trọng thương xử.

2 凡检验，承牒之后不可接见在近官员、秀才、术人、僧道，以防奸欺及招词诉。仍未得凿定日时于牒，前到地头约度程限方可书凿，庶免稽迟。仍约束行吏等人不得少离官员，恐有乞觅。遇夜，行吏须要勒令供状，方可止宿。凡承牒检验，须要行凶人随行，差土著、有家累田产、无过犯节级、教头、部押公人看管。如到地头，勒令行凶人当面，对尸子细检喝；勒行人公吏对众邻保当面供状；不可下司，恐有过度走弄之弊。如未获行凶人，以邻保为众证。所有尸帐，初复官不可漏露，仍须是躬亲诣尸首地头，监行人检喝，免致出脱重伤处。

3 凡检官，遇夜宿处，须问其家是与不是凶身血属亲戚，方可安歇，以别嫌疑。

4 凡血属入状乞免检，多是暗受凶身买和，套合公吏入状，检官切不可信凭便与备申，或与缴回格目。虽得州县判下，明有公文照应，犹须审处。恐异时亲属争钱不平，必致生词，或致发觉，自亦例被污秽难明。

5 凡行凶器仗，索之少缓则奸囚之家藏匿移易，妆成疑狱可以免死，乾系甚重。初受差委，先当急急收索。若早出官，又可参照痕伤大小、阔狭，定验无差。

6 凡到检所，未要自向前，且于上风处坐定，略唤死人骨属或地主、湖南有地主，他处无。竞主，审问事因了，点数干系人及邻保，应是合于检状著字人。齐足，先令扎下硬四至，始同人吏向前看验。若是自缢，切要看吊处及项上痕，更看系处尘土曾与不曾移动及吊处高下，元踏甚处、是甚物上得去系处。更看垂下长短，项下绳带大小对痕阔狭，细看是活套头、死套头，有单挂十字系、有缠绕系，各要看详。若是临高扑死，要看失脚处土痕踪迹、高下。若是落水渰死，亦要看失脚处土痕、高下及量水浅深。

7 其馀杀伤、病患诸般非理死人，扎四至了，但令扛　　明净处，且未用汤水酒醋。先于检一遍，子细看脑后、顶心、头发内，恐有火烧钉子钉入骨内。其血不出，亦不见痕损。更切点检眼睛、口、齿、舌、鼻、大小便二处，防有他物。然后用温水洗了，先使酒醋蘸纸，搭头面上、胸胁、两乳、脐腹、两肋间，更用衣被盖罨了，浇上酒醋，用荐席罨一时久方检。不得信令行人只将酒醋泼过，痕损不出也。

## Kiểm phục tổng thuyết 2

凡检验，不可信凭行人。须令将酒醋洗净，子细检视。如烧死，口内有灰；溺死，腹胀、内有水；以衣物或湿纸搭口鼻上死，即腹干胀；若被人勒死，项下绳索交过，手指甲或抓损；若自缢，即脑后分八字，索子不交，绳在喉下，舌出；喉上，舌不出。切在详细，自馀伤损致命即无可疑。如有疑虑，即且捉贼。捉贼不获，犹是公过。若被人打杀却作病死，后如获贼，不免深谴。

2 凡检验文字，不得作「皮破血出」，大凡皮破即血出。当云：「皮微损，有血出。」

3 凡定致命痕，虽小，当微广其分寸。定致命痕，内骨折，即声说；骨不折，不须言，骨不折却重害也。或行凶器杖未到，不可分毫增减，恐他日索到异同。

4 凡伤处多，只指定一痕系要害致命。

5 凡聚众打人，最难定致命痕。如死人身上有两痕皆可致命，此两□痕若是一人下手则无害；若是两人，则一人偿命，一人不偿命。须是两痕内斟酌得最重者为致命。

6 凡官守，戒访外事。惟检验一事，若有大段疑难，须更广布耳目以合之，庶几无误。如斗殴，限内身死，痕损不明，若有病色、曾使医人、师巫救治之类，即多因病患死。若不访问则不知也。虽广布耳目，不可任一人，仍在善使之；不然，适足自误。

7 凡行凶人，不得受他通吐，一例收人解送，待他到县通吐后，却勾追。恐手脚下人妄生事，搔扰也。

8 凡初、复检讫，血属、耆正副、邻人并责状看守尸首，切不可混同解官，徒使被扰。但解凶身、乾证。若狱司要人，自会追呼。

9 凡检复后，体访得行凶事因不可见之公文者，面白长官，使知曲折，庶易勘鞠。

10 近年诸路宪司行下，每于初、复检官内，就差一员兼体究。凡体究者，必须先唤集邻保，反复审问。如归一，则合款供；或见闻参差，则令各供一款；或并责行凶人供吐大略，一并缴申本县及宪司，县狱凭此审勘，宪司凭此详复；或小有差互，皆受重责；簿、尉既无刑禁，邻里多已惊奔。若凭吏卒开口，即是私意。须是多方体访。务令参会归一。切不可凭一二人口说，便以为信，及备三两纸供状，谓可塞责。况其中不识字者，多出吏人代书。其邻证内，或又与凶身是亲故及暗受买嘱符合者，不可不察。

11 随行人吏及合干人，多卖弄四邻，先期纵其走避，只捉远邻及老人、妇人及未成丁人塞责。或不得已而用之，只可参互审问，终难凭以为实，全在斟酌。又有行凶人，恐要切干证人真供，有所妨碍，故令藏匿；自以亲密人或地客佃客出官，合套诬证，不可不知。

12 顽凶多不伏于格目内凶身下填写姓名、押字。公吏有所取受，反教令别撰名色，写作「被诬」或「乾连」之类，欲乘此走弄出入。近江西宋提刑重定格目，申之朝省，添入被执人一项。若虚实未定者，不得已与之，就下书填。其确然是实者，须勒令佥押于正行凶字下，不可姑息诡随，全在检验官自立定见。

## Nghi ngờ tạp thuyết 1

凡检验，不可信凭行人。须令将酒醋洗净，子细检视。如烧死，口内有灰；溺死，腹胀、内有水；以衣物或湿纸搭口鼻上死，即腹干胀；若被人勒死，项下绳索交过，手指甲或抓损；若自缢，即脑后分八字，索子不交，绳在喉下，舌出；喉上，舌不出。切在详细，自馀伤损致命即无可疑。如有疑虑，即且捉贼。捉贼不获，犹是公过。若被人打杀却作病死，后如获贼，不免深谴。

2 凡检验文字，不得作「皮破血出」，大凡皮破即血出。当云：「皮微损，有血出。」

3 凡定致命痕，虽小，当微广其分寸。定致命痕，内骨折，即声说；骨不折，不须言，骨不折却重害也。或行凶器杖未到，不可分毫增减，恐他日索到异同。

4 凡伤处多，只指定一痕系要害致命。

5 凡聚众打人，最难定致命痕。如死人身上有两痕皆可致命，此两□痕若是一人下手则无害；若是两人，则一人偿命，一人不偿命。须是两痕内斟酌得最重者为致命。

6 凡官守，戒访外事。惟检验一事，若有大段疑难，须更广布耳目以合之，庶几无误。如斗殴，限内身死，痕损不明，若有病色、曾使医人、师巫救治之类，即多因病患死。若不访问则不知也。虽广布耳目，不可任一人，仍在善使之；不然，适足自误。

7 凡行凶人，不得受他通吐，一例收人解送，待他到县通吐后，却勾追。恐手脚下人妄生事，搔扰也。

8 凡初、复检讫，血属、耆正副、邻人并责状看守尸首，切不可混同解官，徒使被扰。但解凶身、乾证。若狱司要人，自会追呼。

9 凡检复后，体访得行凶事因不可见之公文者，面白长官，使知曲折，庶易勘鞠。

10 近年诸路宪司行下，每于初、复检官内，就差一员兼体究。凡体究者，必须先唤集邻保，反复审问。如归一，则合款供；或见闻参差，则令各供一款；或并责行凶人供吐大略，一并缴申本县及宪司，县狱凭此审勘，宪司凭此详复；或小有差互，皆受重责；簿、尉既无刑禁，邻里多已惊奔。若凭吏卒开口，即是私意。须是多方体访。务令参会归一。切不可凭一二人口说，便以为信，及备三两纸供状，谓可塞责。况其中不识字者，多出吏人代书。其邻证内，或又与凶身是亲故及暗受买嘱符合者，不可不察。

11 随行人吏及合干人，多卖弄四邻，先期纵其走避，只捉远邻及老人、妇人及未成丁人塞责。或不得已而用之，只可参互审问，终难凭以为实，全在斟酌。又有行凶人，恐要切干证人真供，有所妨碍，故令藏匿；自以亲密人或地客佃客出官，合套诬证，不可不知。

12 顽凶多不伏于格目内凶身下填写姓名、押字。公吏有所取受，反教令别撰名色，写作「被诬」或「乾连」之类，欲乘此走弄出入。近江西宋提刑重定格目，申之朝省，添入被执人一项。若虚实未定者，不得已与之，就下书填。其确然是实者，须勒令佥押于正行凶字下，不可姑息诡随，全在检验官自立定见。

## Nghi nan tạp thuyết thượng

凡验尸，不过刀刃杀伤与他物斗打、拳手欧击、或自缢、或勒杀、或投水、或被人弱杀、或病患，数者致命而已。然有勒杀类乎自缢；溺死类乎投水；斗殴有在限内致命而实因病患身死；人力女使因被捶挞，在主家自害自缢之类。理有万端，并为疑难。临时审察，切勿轻易。差之毫厘，失之千里。

2 凡检验疑难尸首，如刃物所伤，透过者须看内外疮口，大处为行刃处，小处为透过处。如尸首烂，须看其元衣服比伤著去处。

3 尸或覆卧，其右手有短刃物及竹头之类自喉至脐下者，恐是酒醉撺倒，自压自伤。

4 如近有登高处或泥，须看身上有无钱物，有无损动处，恐因取物失脚自伤水类。

5 检妇人，无伤损处须看阴门，恐自此入刀于腹内，离皮浅则脐上下微有血沁；深则无。多是单独人求食妇人。

6 如男子，须看顶心，恐有平头钉。粪门恐有硬物自此入。多是同行人因丈夫年老、妇人年少之类也。

7 凡尸，在身无痕损，唯面色有青黯，或一边似肿，多是被人以物搭口鼻及罨捂杀。或是用手巾、布袋之类绞杀不见痕，更看顶上肉硬即是。切要者，手足有无系缚痕，舌上恐有嚼破痕，大小便二处恐有踏肿痕。若无此类，方看口内有无涎唾，喉间肿与不肿，如有涎及肿，恐患缠喉风死，宜详。

8 若究得行凶人，当来有窥谋、事迹分明、又已招伏，方可检出。若无影迹，即恐是酒醉卒死。

9 多有人相斗殴了，各自分散。散后或有去近江河池塘边洗头面上血，或取水吃，却为方相打了，尚困乏；或因醉，相打后头旋落水渰死。落水时尚活，其尸腹肚膨胀，十指甲内有沙泥，两手向前，验得只是落水渰死分明。其尸上有殴击痕损，更不可定作致命去处，但一一扎上验状，只定作落水致命最捷。缘打伤虽在要害处，尚有辜限在，法虽在辜限内及限外，以他故死者，各依本殴伤法。注：他故，谓别增馀患而死者。今既是落水身死，则虽有痕伤，其实是以他故致死分明。曾有验官，为见头上伤损，却定作因打伤迷闷不觉倒在水内，却将打伤处作致命，致招罪人翻异不绝。

10 更有相打散，乘高扑下卓死。亦然。但验失脚处高下、扑损痕瘢、致命要害处，仍须根究曾见相打分散证佐人。

11 凡验因争斗致死，虽二主分明而尸上并无痕损，何以定要害致命处？此必是被伤人旧有宿患气疾；或是未争斗以前先曾饮酒至醉，至争斗时有所触犯致气绝而死也。如此者，多是肾子或一个、或两个缩上不见，须用温醋汤蘸衣服或绵絮之类罨一饭久，令仵作行人以手按小腹下，其肾子自下，即其验也。然后子细看要害致命处。

12 昔有甲乙同行，乙有随身衣物而甲欲谋取之。甲呼乙行路，至溪河欲渡。中流，甲执乙就水而死，是无痕也，何以验之？先验其尸瘦劣、大小，十指甲各黑黯色，指甲及鼻孔内各有沙泥，胸前赤色，口唇青班，腹肚胀。此乃乙劣而为甲之所执于水而致死也。当究甲之元情，须有赃证以观此验，万无一失。

13 又有年老人，以手捂之而气亦绝，是无痕而死也。

14 有一乡民，令外甥并邻人子，将锄头同开山种粟，经再宿不归。及往观焉，乃二人俱死在山，遂闻官。随身衣服并在。牒官验尸，验官到地头，见一尸在小茅舍外，后项骨断，头、面各有刃伤痕；一尸在茅舍内，左项下、右脑后各有刃伤痕。在外者，众曰：「先被伤而死。」在内者，众曰：「后自刃而死。」官司但以各有伤，别无财物，定两相并杀。一验官独曰：「不然！若以情度情，作两相并杀而死可矣。其舍内者，右脑后刃痕可疑，岂有自用刃于脑后者？手不便也。」不数日间，乃缉得一人，挟仇并杀两人。县案明，遂闻州，正极典。不然，二冤永无归矣。大凡相并杀，馀痕无疑，即可为检验，贵在精专，不可失误。

15 嘉庆丁卯山东督粮道孙星衍依元本校刊，元和县学生员顾广圻复校