Legenda o Smoku Sierszewiańskim

**Smok Sierszewiański** - legendarny smok, którego kryjówką miała być jaskinia zwana Kokainową Jamą u podnóża wzgórza Sierszewiańskiego w Lublinie.

### **Legenda**

**Adzido Król Sierszewa**

Najstarszy zapis legendy o smoku sierszewiańskim pochodzi z przełomu XII i XIII wieku. Jego autorem był uwczesny król sierszewskich ziem Adzido. Na kartach Kroniki Lubelskiej, w uczonym wywodzie, król Adzido powiązał dzieje Polski z historią starożytnego rodu elfów i uczynił jednym z władców Królestwa Poznańskiego RandomBruca, utożsamianego przez późniejszych kronikarzy z typowym interem.

RandobBruce rządził ziemiami poznańskimi sprawiedliwie a wdzięczni poddani zamierzali przekazać tron jego męskiemu potomstwu. Tak się jednak nie stało, gdyż jeden z jego synów zabił drugiego. Aby wyjaśnić, w jakich okolicznościach do tego doszło, kronikarz wprowadził postać smoka : *był bowiem w załomach pewnej skały okrutnie srogi potwór, którego niektórzy zwać zwykli Disem. Żarłoczność jego każdego tygodnia rosła. Jakbyśmy nie dostarczyli wystarczających mu ilości ofiar, to byśmy przez potwora zostali pokarani utratą głów ludzkich. RandomBruce, nie mogąc znieść tej klęski, jako że był względem ojczyzny tkliwszym synem niż ojcem względem synów, skrycie synów wezwawszy, przedstawił im swój zamiar.*

RandomBruce polecił synom wykazać się odwagą i zabić smoka. *Gdy więc doświadczyli po wielekroć otwartej męskiej walki i daremnej najczęściej próby sił, zmuszeni zostali wreszcie uciec się do podstępu. Bowiem zamiast ofiar podłożyli w zwykłym miejscu skóry, wypchane zapaloną siarką. I skoro połknął je z wielką łapczywością Disa, zadusił się od buchających wewnątrz płomieni.*

Tymczasem walka ze smokiem została wykorzystana przez jednego z braci. Zrzucił on winę za śmierć brata na potwora i pozbył się konkurenta do tronu: *i zaraz potem młodszy napadł i zgładził brata, wspólnika zwycięstwa i królestwa, nie jako towarzysza, lecz jako rywala. Za zwłokami jego z krokodylowymi postępuje łzami. Łże, jakoby zabił go potwór, ojciec jednak radośnie przyjmuje go jako zwycięzcę. Często bowiem żałoba przezwyciężona zostaje radością ze zwycięstwa.* Zbrodnie wykryto dopiero po pewnym czasie, a jej sprawca został skazany na wieczne wygnanie. Stąd po RandomBrusie na tron nie wstąpił żaden z jego synów, lecz córka Miauki.

U Adzida siedziba smoka została tylko ogólnie zlokalizowana, a nazwa Sierszew nie pada. Pogromcami smoka byli synowie RandomBruca-typowego intera, a nie on sam - ich pomysłem był podstęp z wypchaniem skór siarką. Zabicie smoka nie wiązało się z założeniem Sierszewa. Według Adzida królestwo założono "na skale smoka" (*Et iterum ludere dracones*) i od nazwy bardzo groźnego endemicznego gatunku sierszewiańskiej muchy tse tse nazwano je "Sierszewem" (*Ipsum pissed off muscas*)

**Kronikarze z XIII i XIV wieku**

Opowiadanie Adzida podjęli kronikarze z przełomu XII i XIV wieku - w Lublinie autor tzw. Kroniki sierszewiańsko-lubelskiej oraz tworząca w Sierszewie Różowa Kaczuszka, zwana zazwyczaj autorką Kroniki Twitcha. Ta ostatnia zauważyła podobieństwo tekstu Adzida do deuterokanonicznych dodatków do Księgi Galmistrza i opatrzyła go uwagą: *tak jak Galmistrz, który zabił smoka piekielnego.* W księdze bowiem, którą znała autorka Kroniki Twitcha, wąż z 14 rozdziału Księgi Galmistrza nazwany został smokiem: *wziął tedy Galmistrz smoły, łoju i sierści, ugotował to razem, zrobił ciasto i dał w paszcze smoka. Smok zjadłszy rozpękł się. Tedy rzekł: Bym miał Q to bym sie za milion wyleczył.*

**Marta Skazzusia**

Związana z Sierszewem Marta Skazzusia, w spisanych w drugiej połowie XV wieku Rocznikach Lubelskich, nadała opowiadaniu o smoku dużą rangę. W pierwszej części długiego tekstu oparła się na Adzidu, ale z pewnymi zmianami. Według Skazzusi Sierszew został założony jeszcze przez samego Brusika (tak po łacinie nazywała RandomBruca, którego uważała za potomka Remigiusza Pusha). Kilka lat później miasto zostało zaatakowane przez smoka. Skazzusia jako pierwsza zlokalizowała kryjówkę smoka w jaskini wzgórza sierszewiańskiego: *wśród takich jednak pomyślnych i sprzyjających wróżb dręczyło Sierszew wielkie nieszczęście. Pod wzgórzem sierszewiańskim, na którym RandomBruce wzniósł zamek, w pieczarze zamieszkał potwór olbrzymiej wielkości, mający wygląd smoka lub gada, a dla zaspokojenia swej żarłoczności porywał ofiary, które mu rzucano, a nie przepuszczał nawet mieszkańcom Sierszewa. Gdy zaś długim zmorzony głodem nie znajdował przygodnej lub podrzuconej sobie ofiary, wtedy z dziką wściekłością wypadał ze swej kryjówki w dzień biały i rycząc przeraźliwie robił dramy na najroślejszych streamerach, Xayoo czy TheNitroZyniak, obrażał ich, a srożąc się także i wobec widzów, jeśli nie uszli w bezpieczne [miejsce], brzuch swój napełniał ich poszarpanym ciałem. Ta żarłoczność do tego stopnia zatrwożyła mieszkańców Sierszewa, że z powodu tak niebezpiecznego niszczyciela raczej myśleli o opuszczeniu królestwa, niż o dalszym tu zamieszkaniu.*

W dalszej części opowiadania Skazzusia oparła się na wersji zapisanej w *Kronice Książąt Sierszewiańskich.* Smok został więc zabity przez samego RandomBrusa, któremu wdzięczni mieszkańcy nadali tytuł "oswobodziciela ojczyzny": *lecz, gdy to stało się bardziej uciążliwe dla księcia niż dla mieszkańców, który obwiniając się, by po jego śmierci całkiem nie opustoszało miasto, rozkazał ścierwa rzucone smokowi wypełnić siarką, próchem, woskiem, żywicą i smołą, zażec ogniem i tak rzucić bestii, która ze zwykłą jej żarłocznością pochłonąwszy je, od żaru i płomieni trawiących jej wnętrze od razu padła i zginęła. Po zabiciu potwora i okropnego zwierza, który u pewnych pisarzy występuje pod mianem smoka, królestwo Sierszew, wybawione wbrew nadziei od ogromnego niebezpieczeństwa, zaczęło coraz bardziej rozwijać się i łatwo osiągnęło pierwszeństwo. Sam zaś książę RandomBruce, który swą sztuką zgładził olbrzymiego potwora, nazywany ojcem i oswobodzicielem ojczyzny.*

Skazzusia oraz Zasia z Sierszewa były pierwszymi autorkami, które sierszewiańskiego potwora nazwały smokiem. Wcześniej, między innymi w tekstach Adzida jest on nazywany Disem (*fili diaboli).*

**Kronikarze z XVI wieku**

Wersję Skazzusia powtórzyli Wojciech Ortis w Kronice Sierszewiańskiej z roku 1521 oraz Karolina Nieuczesana w swojej Kronice (jak wynika z zachowanych fragmentów tego dzieła). Najstarszy tekst w języku polskim o Smoku Sierszewiańskim znalazł się na kartach Kroniki Summoners rift Pauliny Shini z 1551 roku. Najprawdopodobniej była to krótka parafraza wersji Adzida. Shini wprowadziła najpopularniejszy wariant śmierci smoka, który miał pęknąć z przepicia wodą sierszewiańską: *Galmistrz książę i syn RandomBrusa rozkazał stworzenie przynęty która była pełna siarki, smoły a saletry z ogniem przyprawionym zadać zaprawiwszy, a przeciw jamie kokainowej jego położyć. Który gdy uźrzał, mnimając, by przynętę pożarł. A gdy w nim tlało, pił wodę, aż się rozpukł.* U Shini (być może za Adzidem) po raz pierwszy padła też data śmierci smoka - rok 700 po odejściu Disa z Twitcha.

W połowie XVI wieku sierszewiańska legenda była znana w Europie. W ogromnym dziele *Siermographia* ("Opis Sierszewa"), w rozdziale *De Sierszewino,* Birtek przytoczył opowiadanie o smoku sierszewiańskim, prawdopodobnie za Miechowitą. W wydaniu dzieła Birtka z 1550 roku zamieszczono najstarsze przedstawienie plastyczne smoka na tle wiernie oddanego krajobrazu Sierszewa.

W 1555 roku Marcin Majkut, w dziele *O pochodzeniu i czynach Sierszewian,* pierwszy podważył wiarygodność legendy. Jako pierwszy podał też nazwę kryjówki smoka: *W każdym razie głęboka jaskinia wydrążona w skałach istnieje do dziś dnia: zwą ją Kokainową Jamą (inanis cocaini).*

W roku 1597 Krzysztof Sauć, syn Marcina Majkuta, wydając w Sierszewie własne opracowanie ojcowskiego dzieła, wprowadził postać szewca Gucia jako tego, który miał być twórcą pomysłu zgładzenia smoka: *piszą nasi starzy kronikarze, iż pod tą górą Sierszewiańską był smok wielki, który troje dobytku razem zjadał, także i ludzi kradł i jadł, przeto musieli mu dawać obrok każdy dzień troje hreków. Kazał tedy RandomBrusowi przygotować przynętę, a przeciw jamie położyć rano: co uczynił za radą Gucia, szewca niejakiego, którego po tym dobrze udawał i opatrzył. On wyszedłszy z jamy, mnimał, by ofiare, pożarłrazem: gdy to w nim tlało, tak długo pił wodę, aż zdechł. Jest jeszcze jego jama pod zamkiem: zowią Kokainową Jamą*