Πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου

**Υποστήριξη**

* Ελλάδα

Το **πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο** είχε ως πλαίσιο το νησί της Κύπρου της δεκαετίας του 1970, μετά τις εντάσεις και συγκρούσεις που είχαν ξεσπάσει μεταξύ της ελληνικής και τουρκικής κοινότητας του νησιού έπειτα από την ανεξαρτησία του 1960, με τις δύο αυτές κοινότητες να είναι ήδη χωρισμένες από την φυσική παρουσία δυνάμεων του ΟΗΕ: την ειρηνευτική δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο. Η Ελλάδα, κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της περιόδου της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, απέστειλε στρατιωτικές δυνάμεις να στρατοπεδεύσουν στο νησί, με τους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους να προσχωρούν στη δημιουργία παραστρατιωτικών οργανώσεων για την προστασία των αντίστοιχων κοινοτήτων τους.

## Ιστορικό πλαίσιο

Ο ψυχρός πόλεμος ήταν ακόμη σε εξέλιξη. Στην Ελλάδα η Χούντα του Ιωαννίδη, διαδέχθηκε με πραξικοπηματικό τρόπο, τη Χούντα των Συνταγματαρχών η οποία κυβερνούσε την Ελλάδα από το 1967. Στις 25 Νοεμβρίου του 1973, η Χούντα του Ιωαννίδη, είχε ανακηρύξει Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον Φαίδωνα Γκιζίκη και είχε επιβάλει τη κυβέρνηση Α. Ανδρουτσόπουλου. Ο Υπουργός Εξωτερικών ήταν ο Σπ. Τετενές, παραιτήθηκε την 1 Ιουλίου 1974, τον διαδέχθηκε ο Κ. Κυπραίος. Πρωθυπουργός της Τουρκίας ήταν ο Μπουλέντ Ετζεβίτ και υπουργός Εξωτερικών ο Τουράν Γκιουνές που τον αντικαθιστούσε ο τότε υπουργός Αμύνης Χασάν Ισίκ. Πρωθυπουργός της Αγγλίας ήταν ο Χάρολντ Ουίλσον και υπουργός Εξωτερικών ο Τζέιμς Κάλαχαν. Πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Ρίτσαρντ Νίξον και υπουργός Εξωτερικών ο Χένρυ Κίσινγκερ με βοηθό του τον υφυπουργό Εξωτερικών Tζόσεφ Σίσκο. Πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα ήταν ο Χένρυ Τάσκα και της Κύπρου ο Ν. Κρανιδιώτης, της δε Ελλάδας στην Άγκυρα ο Δ. Κοσμαδόπουλος και στη Λευκωσία ο Ευστ. Λαγάκος. Τέλος Γ.Γ. του ΟΗΕ ήταν ο Κουρτ Βαλντχάιμ ο οποίος ένα μήνα πριν, (2 Ιουνίου), κατά τη μετάβασή του από ΗΠΑ προς Βηρυτό, στάθμευσε στην Αθήνα.

Την Εθνοφρουρά της Κύπρου στελέχωναν και περίπου 650 Έλληνες αξιωματικοί εκτός της ΕΛΔΥΚ. Ο Μακάριος στα τέλη Ιουνίου αποφάσισε να έλθει σε μετωπική σύγκρουση με την Χούντα του Ιωαννίδη και να θέσει τη Κυπριακή Εθνική Φρουρα κάτω από τον έλεγχο του. Για αυτό το θέμα έστειλε επιστολή προς τον στρατηγό Φ. Γκιζίκη με ημερομηνία 2 Ιουλίου 1974 και που του επιδόθηκε από τον τότε πρέσβη της Κύπρου στην Ελλάδα δύο ημέρες μετά. Τότε παραιτήθηκε ο *υπεύθυνος κυπριακών υποθέσεων* Ι. Τζούνης και ο υπουργός εξωτερικών. Επίσης αντίγραφο αυτού του μηνύματος επιδόθηκε στον Κ. Καραμανλή στο Παρίσι καθώς και στον μέχρι πρότινος Βασιλέα Κωνσταντίνο στο Λονδίνο. Οι επιδόσεις αυτών είχαν γίνει ιδιοχείρως από τον τότε έμπιστο γραμματέα του Μακαρίου Χάρη Βωβίδη, (όπου μετέπειτα ανέλαβε γραμματεύς του Σπ. Κυπριανού), όπως ο ίδιος εκμυστηρεύτηκε αργότερα σε κυπριακή εφημερίδα.
Ο τότε εκδότης Σάββας Κωνσταντόπουλος μετέβη μία εβδομάδα πριν το πραξικόπημα στη Κύπρο υπό την έγκριση των Γκιζίκη και Ανδρουτσόπουλου, ο ίδιος ήταν προσωπικά γνώριμος με τον Μακάριο. Σύμφωνα με κάποιες πηγές ο Κωνσταντόπουλος πήγε στην Κύπρο, για να αλλάξει τη γνώμη της κυπριακής κυβέρνησης σχετικά με το θέμα των αποχωρήσεων, γιατί οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επιδεινώνονταν στις συνομιλίες που γίνονταν στην Οττάβα, (στα πλαίσια της εκεί τότε Διάσκεψης του ΝΑΤΟ, όπου είχαν μια τελευταία συνάντηση οι Τετενές και Γκιουνές). Ο Κωνσταντόπουλος είπε να φύγουν μόνο οι Έλληνες αξιωματικοί που δεν υπακούν την κυβέρνηση Μακαρίου. Ο Μακάριος συμφώνησε και στην επόμενη συνάντηση παρέδωσε ένα κατάλογο 11 ονομάτων ανεπιθύμητων Ελλήνων αξιωματικών. Ωστόσο, συμφωνία αυτή δεν έγινε δεκτή από την Χούντα του Ιωαννίδη στις 13-7, ενώ σύμφωνα με κάποιες πηγές το πραξικόπημα είχε ήδη δρομολογηθεί.

## Δείτε επίσης

* Κυπριακό πρόβλημα
* Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο
* Ψυχρός Πόλεμος

## Σημειώσεις και παραπομπές

1. ↑ 1,0 1,1 Σφάλμα παραπομπής: Μη έγκυρη ετικέτα `<ref>`·
δεν δίνεται κείμενο για παραπομπές με όνομα `Conspiracies`
2. ↑ Εφημερίδα Ελεύθερη Κύπρος φ.6-5-1979
3. ↑ 3,0 3,1 Ο Φάκελος της προδοσίας σ.44

### Βιβλιογραφία

* Stavros Panteli, *History of modern Cyprus*, Interworld Publications, mai 2005, 352 p. (ISBN 978-0948853326)
* Coussirat-Coustère Vincent, *La crise chypriote de l'été 1974 et les Nations Unies*, vol. 20, Annuaire français de droit international, 1974, 455 p.
* Φανούλα Αργυρού, *Διζωνική εκτέλεση της Κυπριακής Δημοκρατίας 1955-2011: 1955-2011*, Αδράστεια, 2011
* William Mallinson, *Cyprus: A Modern History*, I. B. Tauris, 30 juin 2005 (ISBN 978-1-85043-580-8), p. 80