Przewrót Egipski

**Przewrót Egipski** to potoczna nazwa zamachu stanu i wojny domowej trwającej w Egipcie od 2 czerwca do 27 sierpnia 1943 roku. Przyczynami były przede wszystkim: pogarszająca się sytuacja na froncie II Wojny Światowej (rząd Brytyjski był zmuszony przenieść się do Edynburga po upadku Londynu), Interwencja Kanadyjska oraz wojna prowadzona na terenach Egipskich z wojskami Włoskimi. Zakończył się ogłoszeniem niepodległości Egiptu i utworzeniem Królestwa Egiptu i Sudanu.

## Tło

31 maja 1943 roku, Kanada została wykluczona z Brytyjskiej strefy wpływów na rzecz Amerykanów. Rozpaliło to nadzieje niepodległościowe w innych częściach Wspólnoty. Na dodatek, na terenach Egipskich toczyły się starcia z jednostkami włoskimi oraz niemieckimi. Brytyjczycy utrzymywali coraz mniejszą kontrolę nad Krajem Faraonów, a lokalna ludność była zmęczona europejską okupacją.

## Wybuch

1 czerwca sztab generalny Egipskich Sił Narodowych wydał rozkaz o wybuchu powstania niepodległościowego dnia następnego. W tamtym czasie zostało wysłane ultimatum do dowódców w całym kraju, którzy mieli przejść na stronę ESN, albo miały zostać wydane na nich wyroki śmierci. Około 60% jednostek stacjonujących w Egipcie i złożonych z tubylczej ludności przeszło na stronę buntowników. Brytyjskie Siły Ekspedycyjne zaczęły być nękane przez ludność cywilną.

W południe dnia następnego wybuchło powstanie w Kairze. Powszechnie za bezpośredni początek wojny domowej uznaje się wymordowanie brytyjskiego ambasadora oraz jego attache około 16:30 przez lokalne jednostki wyzwoleńcze.

## Układ Fu'ad - Mussolini

Fu'ad był synem króla Faruka I. Faruk został jednak obalony przez wojsko przez oskarżenia o korupcję i kolaborację z Brytyjczykami, a na stanowisko Wodza Wojennego został obsadzony Fu'ad, który zgodził się na to pod warunkiem nietykalności swojego ojca.

9 czerwca do Abri przybył sam Benito Mussolini w celu odbycia spotkania z Fu'adem II. Włosi doszli do porozumienia z Egipcjanami, na mocy którego Egipt miał zyskać kompletną suwerenność po wspólnym pokonaniu Brytyjczyków, w zamian za przytrzymanie sił Alianckich na wschodzie kraju.

## Królestwo Egiptu i Sudanu

11 lipca 1943 roku zostało powołane Królestwo Egiptu i Sudanu. Sudan został włączony z racji na to, że wojska Egipskie kontrolowały północną część tego kraju i dogadały się z lokalnymi ruchami niepodległościowymi, starając się zaznaczyć odrębność narodu Sudańskiego i dać sygnał Włochom, że nie pozwolą na aneksję tych terenów. Królem został mianowany Fu'ad II, a stolicą ustanowiono Kair.

## Przebieg wojny

### Rozłam w Armii Egipskiej

Do lipca 1943 roku, około 75% wojsk Egipskich przeszło na stronę buntowników. Nie zmieniło to jednak faktu, że wciąż pod bronią lojalistów było ponad 50 000 regularnych żołnierzy. Wielu dowódców lojalistycznych zostało później straconych lub uciekło z kraju, lecz bywały przypadki sabotaży we własnych jednostkach, albo masowych dezercji na obie strony.

### Plan Muhammada Nadżiba

Muhammad Nadżib był głównodowodzącym Egipskich Sił Narodowych i to on wydał rozkaz o obsadzeniu na tronie Fu'ada II. Kiedy jednak nowo wybrany król zaczął dogadywać się z Włochami i Niemcami, zdecydował on o dokonaniu ponownego zamachu stanu. Koncepcja Nadżiba zakładała Egipskie państwo narodowe z uwzględnieniem Synaju oraz dzierżawy w Palestynie. Fu'ad II planował zjednoczyć Egipt z Sudanem oraz Libią, by potem zacząć budować Północnafrykańską Federację (pierwotna idea zakładała tzw. ,,Federację Faraonów" wzdłuż rzeki Nil).

7 sierpnia dokładnie o północy w rezydencji Fu'ada II doszło do eksplozji ładunków wybuchowych. Król jednak przeżył zamach i wraz z wiernymi mu jednostkami aresztował Nadżiba, by potem skazać go na karę śmierci. Wyrok zamieniono na dożywotnią odsiatkę i Muhammad Nadżib zmarł 30 grudnia 1944 roku przez popełnienie samobójstwa w celi.

### Odbicie Egiptu, przegrana na Synaju i Sudanie

Egipt został opanowany przez ESN do ostatniego tygodnia sierpnia. Niestety zarówno koncepcja Nadżiba jak i Fu'ada II okazały się niemożliwe do zrealizowania, przez przesadne pokładanie nadziei w Egipskiej machinie wojennej oraz sojusznikach. Włosi stanowczo odmówili oddania Sudanu, grożąc interwencją zbrojną. Król Egiptu zdecydował się przystać na warunki, przyjmując jednak w zamian około 1 500 000 Sudańskich uchodźców. Niemcy nie zdecydowali się za to na włączenie Synaju, ani Palestyny w skład Królestwa, gdyż zaoferowali je Turcji w zamian za stanowienie przeciwwagi na Bliskim Wschodzie dla ZSRR.

Ostatecznie konflikt zakończył się 27 sierpnia 1943 po konferencji pokojowej w Aleksandrii.