Tài liệu tình báo

Đây là trang nháp cho mục lục các nội dung về tình báo của các nước được tổng hợp trên trang này. Nội dung trang này sẽ bị xóa sau khi việc chuyển đổi sang một công cụ sách khác như AsciiDoc được hoàn tất

## Việt Nam

Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (1945 - 1975)

Việt Nam Cộng Hòa (1954 - 1975)

### Hậu chiến (1975 - 2000)

Hoàng Văn Hoan

Kháng chiến phục quốc: Đông Tiến, Võ Đại Tôn, Mai Văn Hạnh - Lê Quốc Túy - Trần Văn Bá

#### Tổng bí thư Lê Duẩn với vấn đề lạm phát và chuyên chính vô sản một cách ngắn gọn

Một chiều, Duẩn phàn nàn rằng ông đã bảo Thành uỷ Hà Nội làm bàn ghế, giường tủ bán chịu cho công nhân viên, trừ lương hàng tháng hay trả dần nhưng họ không nghe. Duẩn nói:

- Tôi hỏi thì nói không có tiền. Kìa, không có thì in ra! In ra! Không sợ lạm phát! Tư bản đế quốc in tiền mới lạm phát chứ ta, chuyên chính vô sản thì sao lại là lạm phát mà sợ?

Tai nghe, đầu tôi cho vẽ lên ba cái dấu hỏi to thù lù…

Có lẽ từ đấy trên báo, chữ lạm phát của ta được thay bằng cụm từ “thu không đủ chi”. Rồi “thất nghiệp” thay bằng “sức lao động không được huy động đúng mức”, khuyết điểm thì thay bằng “chưa theo kịp yêu cầu”, sai lầm thì thay bằng “chưa nắm bắt đúng quy luật…”. Giữ trọn được hình ảnh sáng ngời của đảng thì từ ngữ đất nước bị nhập nhằng đi mất một số.

Về chuyên chính vô sản, Duẩn ngắn gọn vô cùng:

- Người ta lầm là Marx đề ra đấu tranh giai cấp. Không, nhiều người đã nói cái này trước Marx rồi. Vậy phát kiến vĩ đại của Marx là gì? Là đầu tiên nêu ra chuyên chính vô sản. Thế nào là chuyên chính vô sản?

Rồi Duẩn cười cười đưa cạnh bàn tay lên ngang cổ nói:

- Là như Jacobins thời Đại Cách Mạng Pháp. Giết, thủ tiêu, bạo lực…. – Hai bàn tay xoè ngửa ra hai bên – Đấy, có thế thôi!

Đơn giản, sòng phẳng, dứt khoát.

Trích Đèn Cù - Trần Đĩnh.

### Thế kỷ 21

Wikileaks Công bố danh sách cơ sở của "Phân cục Tình báo Hoa Nam" tại Việt Nam

#### Vợ tổng bí thư Lê Duẩn tố cáo đại tướng Võ Nguyên Giáp

Bà Nguyễn Thị Vân - người vợ thứ hai của cố tổng bí thư Lê Duẩn vừa được vinh danh nhờ 'thành tích' 70 năm theo đảng cộng sản vào ngày 31 tháng 5 năm 2015,

Một ‘buổi lễ’ trao tặng huy hiệu 70 năm tuổi đảng khá đơn giản dành cho bà Vân đã được tổ chức tại nhà riêng ở quận 7 (Sài Gòn), với sự tham dự của bí thư Lê Thanh Hải.

Bà Bảy Vân tên thật là Nguyễn Thụy Nga, sinh năm 1925, từng giữ chức phó tổng biên tập báo Sài Gòn Giải Phóng. Bà là vợ thứ hai của cố tổng bí thư Lê Duẩn khi ông này đã đạt tới đỉnh cao quyền lực trong suốt 26 năm. Con trai út bà Vân là thiếu tướng CA Lê Kiên Trung, hiện đang giữ chức phó tổng cục trưởng tổng cục an ninh II bộ CA. Trong 26 năm giữ quyền lực tối thượng cho đến lúc chết, TBT Lê Duẩn có lúc được bộ máy tuyên truyền tô vẽ là nhân vật ‘vĩ đại’ ngang tầm ông Hồ Chí Minh. Dù vậy, tướng Giáp sau khi chết đã được đảng cộng sản thánh hóa đến mức 'vĩ đại' hơn cả cố TBT Lê Duẩn. Đây có lẽ là nguồn cơn khiến mối hận thù phe phái bị trỗi dậy giữa những người có liên quan.

Hồi năm 2014, bà Nguyễn Thị Vân (tên thường gọi Bảy Vân) đã dùng tư cách vợ TBT Lê Duẩn để công khai cho phổ biến một lá đơn tố cáo đại tướng Võ Nguyên Giáp - một nhân vật được cho là ‘huyền thoại’ của đảng CSVN.

Trong đơn gửi đến 16 uỷ viên bộ chính trị, bà Bảy Vân cáo buộc tướng Giáp với những tội danh nặng nề như “làm gián điệp cho nước ngoài, phản bội tổ quốc dân tộc”… đồng thời gợi nhiều sự kiện mà cho đến nay vẫn còn bị đảng cộng sản che giấu như vụ án ‘xét lại chống đảng’ hồi cuối thập niên 60 … để cáo buộc tướng Giáp. Cuối đơn, bà Bảy Vân kiến nghị bộ chính trị thành lập một tổ công tác do thường trực ban bí thư Lê Hồng Anh đứng đầu để điều tra về tướng Giáp. Trong thời gian điều tra, người vợ của cố TBT Lê Duẩn cũng yêu cầu bộ chính trị, ban tuyên giáo ra lệnh ‘không nên tùy tiện ca ngợi ông Giáp’. Thời hạn điều tra không rõ bắt đầu từ lúc nào, nhưng bà Bảy Vân đòi hỏi bộ chính trị hoàn thành xong trước ngày 2/9/2014. Có lẽ do không được đáp ứng, bà Bảy Vân và gia đình đã quyết định công bố lá đơn rộng rãi do đảng viên và quần chúng ‘chân chính’ được biết rõ.

Nội dung lá đơn phần nào cho thấy mức độ triệt hạ gay gắt trong cung đình cộng sản, thể hiện qua cuộc chiến tranh giành quyền bính giữa phe Hồ Chí Minh, Lê Duẩn, Lê Đức Thọ và phe tướng Giáp. Dù đã nhắm mắt xuôi tay, nhưng dường như mối hận thù phe phái vẫn còn ảnh hưởng trực tiếp đến gia đình những người có liên quan.

Hành động trên khiến các nỗ lực của đảng cộng sản nhằm phong thánh cho tướng Giáp có nguy cơ bị phá sản. Lá đơn của bà Vân vì thế không bao giờ được bộ chính trị thừa nhận.

Do đó, buổi trao tặng huy hiệu 70 năm tuổi đảng đối với bà Bảy Vân được thực hiện với chủ đích ít gây chú ít nhất có thể. Thông thường, những sự kiện tương tự sẽ được tổ chức trong hội trường lớn, với sự tham dự của đông đảo đảng viên.

Phát biểu tại buổi lễ, bí thư thành uỷ TP.HCM Lê Thanh Hải khẳng định cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của bà Nguyễn Thị Vân là ‘một tấm gương sáng’ cho các đảng viên noi theo.

“Ông Lê Thanh Hải mong muốn bà Nguyễn Thị Vân luôn sống vui, sống khỏe, sống trọn lời thề với đồng chí đồng đội của mình; làm chỗ dựa cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố…”, Thông Tấn Xã Việt Nam tường thuật.

Mỹ
--

## Nga

### Thời kỳ Liên Bang Soviet

Kẻ phản bội tồi tệ nhất trong lịch sử tình báo Liên Xô: Dmitry Fedorovich Polyakov

Richard Sorge: điệp viên hoạt động giai đoạn WW2 của Soviet Union.

## Trung Quốc

Dominican ends international relationship with Taiwan and establish this one with Beijing. Taiwan currently has international affair with only 19 countries, most are in South America.

#### Hùng Hướng Huy, nhà tình báo giúp Chu Ân Lai đánh bại Tưởng Giới Thạch

Từ lâu, Chu Ân Lai đã biết sự hợp tác giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc dân đảng trong kháng chiến chống Nhật chỉ là tạm thời. Tưởng Giới Thạch và viên tướng thân tín của Tưởng là Hồ Tông Nam rất có khả năng quay lại chống Đảng Cộng sản. Chu Ân Lai quyết định phải đi trước một bước, cài người vào nội bộ quân đội Quốc dân đảng, đề phòng những sự việc bất ngờ xảy ra.

Làm thế nào để đưa đảng viên bí mật của Đảng Cộng sản vào nội bộ thân tín của Tưởng là Hồ Tông Nam và tạo sự tín nhiệm của Hồ Tông Nam là một bài toán khó. Tuy nhiên, tài trí của Chu Ân Lai đã giải đáp được bài toán này không mấy khó khăn.

Sau khi lên kế hoạch, Chu Ân Lai đã giao việc tuyển chọn đảng viên bí mật đó cho Tưởng Nam Tường. Khi giao nhiệm vụ này, Chu Ân Lai đã lưu ý Tưởng Nam Tường một vài điều sau:

Một là, chọn người phải có xuất thân từ danh gia vọng tộc hoặc gia đình quan lại, bởi vì Hồ Tông Nam là người rất trọng thân phận, xuất thân và vai bậc xã hội. Hai là, phải  trẻ tuổi, có dáng vẻ phong độ. Ba là, lời nói, việc làm phải có khí chất của một thanh niên tiến bộ yêu nước. Bốn là, phải có tri thức tương đối rộng, trí nhớ tốt, phải nắm và hiểu những tác phẩm nổi tiếng của Tôn Trung Sơn và những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin. Năm là, phải là người có đầu óc linh hoạt và tương đối cẩn thận, có thể tùy cơ ứng biến.

Hùng Hướng Huy một đảng viên trẻ. Ông sinh năm 1919, năm 1935, mới 16 tuổi, đã thi đỗ đại học Thanh Hoa là người đã đáp ứng được các yêu cầu trên.

Sau khi được tuyển mộ, Hùng Hướng Huy đã qua một khóa huấn luyện nghiệp vụ ngắn hạn và được ngụy trang dưới một lý lịch giả với thân phận hoàn toàn khác. Không lâu sau, Hùng Hướng Huy đã được tổ chức đảng cấp trên chỉ thị: Đăng ký tham gia đội quân phục vụ cho trận địa thanh niên Hồ Nam và đến phục vụ tại Quân đoàn số 1 của Hồ Tông Nam.

Khi kiểm tra, thẩm định Hùng Hướng Huy, Hồ Tông Nam đã hỏi Hùng Hướng Huy tại sao lại đến với quân đội của Hồ Tông Nam. Hùng Hướng Huy chỉ trả lời bằng 4 chữ “tham gia cách mạng”. Điều này làm cho Hồ Tông Nam rất kinh ngạc, bởi khi đó cách mạng dường như trở thành từ chuyên dụng của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hồ Tông Nam chất vấn: “Hùng tiên sinh vốn dĩ là muốn đến với chúng tôi để tham gia cách mạng à?”. Hùng Hướng Huy đã trả lời rất khéo rằng: “Câu di chúc của Tôn Trung Sơn tiên sinh dặn thanh niên chúng tôi rằng, hãy dành sức còn lại cho cách mạng Quốc dân. Quý quân là Quân đoàn số 1 của cách mạng Quốc dân, đến với quý quân đương nhiên là để tham gia cách mạng”. Câu nói này đã tạo ấn tượng mạnh, Hồ Tông Nam trong lòng rất thán phục Hùng Hướng Huy.

Sau đó, Hồ Tông Nam còn sử dụng nhiều biện pháp khác để kiểm tra sự trung thực của Hùng Hướng Huy, nhưng cuối cùng vẫn không phát hiện ra bất cứ dấu vết gì. Nhờ tài năng và trí tuệ của mình cũng như sự trọng dụng người tài của Hồ Tông Nam, cuối cùng Hùng Hướng Huy đã trở thành người thân tín của Hồ Tông Nam.

Năm 1938, những lời  tiên đoán của Chu Ân Lai cuối cùng đã trở thành sự thực. Hồ Tông Nam đã hăng hái theo Tưởng Giới Thạch tiến hành cuộc kháng chiến chống Nhật một cách tiêu cực và điên cuồng chống Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tưởng Giới Thạch đã cất nhắc Hồ Tông Nam vào cương vị Phó tư lệnh Quân khu 8.

Một tin tức tình báo quan trọng mà Hùng Hướng Huy có được là việc bố trí chiến lược tác chiến tấn công ở Quân khu Thiểm Bắc của đội quân Hồ Tông Nam vào năm 1943 và nó đã giúp quân của Đảng Cộng sản Trung Quốc tránh được rất nhiều tổn thất. Ba tháng sau, Hùng Hướng Huy lại thu được một bức điện mà Tưởng Giới Thạch gửi cho Hồ Tông Nam về việc tấn công Diên An, ông khẩn cấp báo tin tức quan trọng này cho Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trong khi Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai ở Diên An nhận được tin tình báo thì các viên chỉ huy của các lữ đoàn, sư đoàn và quân đoàn của Hồ Tông Nam trực tiếp tham gia tác chiến vẫn chưa hề biết gì, bởi vì Hồ Tông Nam yêu cầu giữ bí mật và phải đợi đến khi quân đội tập trung đủ lực lượng mới ra lệnh tác chiến. Không lâu sau, do Tưởng Giới Thạch nhận được tin tình báo cho biết các tổ quan sát quân sự của quân Mỹ tại Diên An vẫn chưa rút đi, đã gửi cho Hồ Tông Nam một bức điện mật khác thông báo hoãn hành động tấn công lại 3 ngày và Hùng Hướng Huy cũng lại thông báo tình hình này cho Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Diên An biết.

Chính nhờ các tin tình báo đó mà các cơ quan trung ương của Đảng Cộng sản Trung Quốc không hề bị tổn thất gì khi quân Quốc dân đảng tấn công vào Diên An, làm cho Hồ Tông Nam chỉ lấy được một Diên An vườn không, nhà trống. Điều này làm cho Hồ Tông Nam rất kinh ngạc và không hiểu vì sao. Sau này, Mao Trạch Đông đã khen thưởng Hùng Hướng Huy và nói rằng, giá trị tin tình báo của Hùng Hướng Huy cung cấp còn cao hơn cả mấy sư đoàn tác chiến. Do những tin tình báo rất có giá trị nên thân phận thật của ông vẫn được giữ kín cho đến sau giải phóng (năm 1949)

Tháng 11/1949, Hùng Hướng Huy nhận lời mời của Chu Ân Lai đến cung Lạc Chính ở Trung Nam Hải dự họp. Khi đến đây, Hùng Hướng Huy đã thấy các “nguyên lão” của Quốc dân đảng như Trương Trị Trung, Thiệu Lực Tử cũng có mặt. Những người này khi thấy Hùng Hướng Huy đều không giấu nổi vẻ ngạc nhiên. Hùng Hướng Huy đã cười và giải thích cho họ rõ mọi chuyện. Trương Trị Trung nói rằng, ông đã sớm biết được Tưởng Giới Thạch không phải là đối thủ của Đảng Cộng sản Trung Quốc về mặt chính trị và quân sự. Nhưng ngày nay mới biết về mặt tình báo, Tưởng Giới Thạch cũng còn lâu mới là đối thủ của Đảng Cộng sản.

Hùng Hướng Huy tên thật là Hùng Hối Thuyên, sinh tại Phong Dương, tỉnh An Huy. Từ năm 1949 trở đi, Hùng Hướng Huy đã trải qua rất nhiều vị trí công tác khác nhau ở các cơ quan Đảng và Nhà nước Trung Quốc. Ông bắt đầu đảm nhiệm các chức vụ như Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa của Bộ Ngoại giao, Phó chủ nhiệm Văn phòng Bộ Ngoại giao, đại diện Bộ Ngoại giao tại Anh. Năm 1970, ông làm Thứ trưởng thứ hai của Bộ Tổng tham mưu quân đội. Năm 1971, Hùng Hướng Huy lần đầu tiên tham dự với tư cách đại biểu đoàn đại biểu Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc. Năm 1978, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Tác chiến thống nhất trung ương. Từ năm 1983 đến năm 1987, ông làm Phó chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Đầu tư Tín Thác của Trung Quốc và làm Bí thư Đảng ủy của công ty...

### Chiến lược tình báo của Mỹ với Trung Quốc

Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, Mỹ luôn coi nước này là một trong những đối tượng trọng điểm của hoạt động tình báo. CIA và các cơ quan tình báo khác của Mỹ theo dõi, giám sát nhất cử nhất động của Trung Quốc. Ngoài việc chiêu mộ người bản địa làm việc cho Mỹ để thu thập các tài liệu cơ mật của Trung Quốc, CIA còn tiến hành giám sát, theo dõi Trung Quốc bằng một số biện pháp sau: Thông qua vệ tinh bay trên vùng trời Trung Quốc; thông qua các trạm theo dõi cơ động được bố trí ở các khu vực xung quanh Trung Quốc như Mông Cổ, Pakistan; các trạm thu tín hiệu lớn ở Đài Loan, Nhật Bản; một số tàu ngầm dưới lòng biển...

Bên cạnh đó, ngay bản thân nội bộ CIA cũng có sự cạnh tranh quyết liệt, chạy đua về số điệp viên được tuyển mộ. Vì thế, nhiều người đi tuyển mộ đã tìm cách hướng dẫn cho những người được tuyển mộ biện pháp ứng phó với cuộc kiểm tra của CIA. Đây là điểm khinh suất của CIA và họ đã tuyển dụng "được" rất nhiều điệp viên hai mang. Đương nhiên, những tin tức họ cung cấp có thể là thực nhưng nó lại vô hại đối với Trung Quốc.

### Mạnh Hoành Vĩ

Ông Mạnh Hoành Vĩ từng giữ nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong chính quyền Trung Quốc, trước khi ông được bổ nhiệm vào vị trí giám đốc Interpol hồi tháng 11/2016. Ông Mạnh là nhà lãnh đạo người Trung Quốc đầu tiên trong lịch sử gần 100 năm của Interpol.

Ông bị kết án 13,5 năm tù sau khi bị bắt cóc trong một chuyến về thăm Trung Quốc từ Pháp.

Trường hợp của ông Mạnh được đưa vào một cuốn sách lưu hành nội bộ tổng hợp lại một số vụ việc sai phạm mà Ủy ban Kiểm tra trung ương đảng Cộng sản Trung Quốc đã triệt phá.

Trong cuốn sách, Trung Quốc mô tả ông Mạnh đã sống một cuộc đời “suy đồi” rất lâu trước khi thành Giám đốc Interpol.

Ông Mạnh bị mô tả là người “kiêu ngạo và ngông cuồng”, luôn coi cấp dưới là “người hầu của riêng mình”.

Cuốn sách nói rằng ông Mạnh đã bị rơi vào “hố đen tham nhũng”. Ông Mạnh bị cho là đã biến các sĩ quan thành “người hầu, đầu bếp và người trông trẻ” cho gia đình ông khi ông đảm nhận chức Thứ trưởng Công an.

“Sau khi trở thành Giám đốc Interpol, ông Mạnh lấy lý do công tác nước ngoài để sắp xếp một số cán bộ và sĩ quan tại ngũ đi phục vụ bản thân và gia đình tại Lyon, Pháp. Ông ta cũng nhắm mắt làm ngơ trước hành động của vợ. Thay vì bảo ban vợ, ông Mạnh dùng quyền lực để sắp xếp cho vợ vào các vị trí cấp cao tại một số công ty với thu nhập cao”, cuốn sách viết.

## Các nước khác

Kim Hyon Hui - nữ mật vụ Bắc Triều Tiên thực hiện vụ đánh bom chuyến bay KAL-858 của Hàn Quốc năm 1987.

Kim Hyung-wook, giám đốc KCIA từ 1963 đến 1969), bị ám sát tại Paris năm 1979.

### Park Chung Hee - Nhà độc tài liêm khiết

"Dưới thời Park Chung Hee, tiết kiệm là quốc sách. Trong nhiều bài diễn văn, ông đã nhắc đi nhắc lại: “Mỗi xu ngoại tệ là một giọt máu”. Park Chung Hee cũng điển hình là một Tổng thống liêm khiết, làm Tổng thống 19 năm mà khi chết tài sản của ông chỉ có trên 10.000 USD."

Là vị Tổng thống thứ ba của Đại Hàn Dân Quốc, tại nhiệm trong bốn nhiệm kỳ. Park Chung Hee sinh ngày 30/9/1917 tại Gumi (Gyeongsangbuk), trong một gia đình bình dân có tới 7 người con. Park Chung-hee là con út nên đã được tạo điều kiện để tháng 4/1932 vào tu nghiệp ở Trường Cao đẳng Sư phạm Daegu.

Tháng 4/1940, Park Chung-hee đã vào học tại Học viện Quân sự Hoàng gia của Mãn Châu quốc. Năm 1942, tốt nghiệp vào loại xuất sắc ở đây và được đưa sang Nhật để tu nghiệp sĩ quan tại Học viện Quân sự Hoàng gia. Sau khi tốt nghiệp đứng thứ ba trong lớp học của mình, Park Chung-hee nhận quân hàm trung úy trong Sư đoàn Bộ binh thứ 8 của quân đội Mãn Châu.

Và ông đã phục vụ trong đội hình này cho tới giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai rồi về đầu quân cho quân lực Nam Hàn. Do có khả năng nên ông được chọn sang Mỹ huấn luyện đặc biệt tại Fort Still, trở về nước với quân hàm thiếu tướng.

Năm 1961, sau khi nhà độc tài tiền nhiệm Lý Thừa Vãn bị lật đổ, chính phủ dân sự mới bất lực trước các vấn đề xã hội nên bị quân đội tiến hành đảo chính. Trong đó thiếu tướng Park Chung Hee nắm vai trò lãnh đạo và nhanh chóng trở thành tổng thống.

Năm 1960 GDP Hàn Quốc chỉ là 82 USD/người/năm tương đương với Việt nam lúc đó. Dưới sự lãnh đạo của ông, chỉ sau 10 năm Hàn Quốc đã bước vào ngưỡng đầu tiên của thu nhập trung bình 1000 USD/người/năm như Việt Nam hiện nay. Đến năm 1975, GDP Hàn Quốc là 1.310 USD/người/năm. Chỉ trong vòng chưa đầy 20 năm, từ 1000 USD Hàn Quốc đã đạt tới mức 10.000 USD/người/năm vào năm 1992, trở thành nước công nghiệp mới.

Sự phát triển nhanh và ngoạn mục của Hàn Quốc trong 3 thập niên, trước hết, là kết quả của sự kết hợp một cách hữu hiệu các nhân tố kinh tế với các nhân tố xã hội trong điều kiện thuận lợi của hoàn cảnh quốc tế: Sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân, chính sách hợp lý và kiên quyết của chính phủ những năm 60-70 nhằm vào các ngành công nghiệp cần nhiều lao động và ưu tiên xuất khẩu, tính linh hoạt rất cao trong quản lý và thái độ sẵn sàng ứng phó trước những tín hiệu phát sinh từ nền kinh tế, tỉ lệ ngày càng cao về người lớn biết chữ và sự cần cù của dân chúng, “sự chống lưng” của Mỹ và những lợi thế được hưởng từ dòng chu chuyển vốn quốc tế, trật tự thương mại quốc tế nửa cuối thế kỷ XX và những ưu tiên của Mỹ thời Chiến tranh Lạnh... - đó chắc chắn là những nhân tố đã làm cho Hàn Quốc hóa rồng và tiếp tục phát triển.

Nhưng dù những nhân tố nói trên có quan trọng đến mấy, thì đến nay nhiều học giả vẫn cho rằng, nhân tố con người mới là cái quyết định trong quá trình công nghiệp hoá của Hàn Quốc: Ý chí cháy bỏng vươn tới thịnh vượng của người dân và lãnh đạo đất nước, sự quản lý nghiêm minh, hà khắc và độc đoán của nhà cầm quyền... đã là cái rất đáng kể làm nên một Hàn Quốc như thế giới được chứng kiến hôm nay.

Ngay sau khi đảo chính nắm chính quyền 7/1961, tướng Park Chung Hee đã “dọn rác” làm sạch xã hội với hàng ngàn vụ bắt bớ, đàn áp bất kì ai nghi ngờ là gián điệp, cảm tình viên Cộng Sản hay chống lại nền đệ tam Cộng Hòa và tuyên bố trước 20.000 sinh viên đại học Seoul:

“Toàn dân Hàn Quốc phải thắt lưng buộc bụng trong vòng 5 năm, phải cắn răng làm việc nếu muốn được sống còn. Trong vòng 10 năm, chúng ta tạo được một nền kinh tế đứng đầu ở Đông Á, và sau 20 năm, chúng ta sẽ trở thành cường quốc kinh tế trên thế giới. Chúng ta sẽ bắt thế giới phải ngưỡng mộ chúng ta. Hôm nay, có thể một số đồng bào bất đồng ý kiến với tôi. Nhưng xin những đồng bào ấy hiểu cho rằng tổ quốc quan trọng hơn quyền lợi cá nhân. Tôi không muốn mỵ dân. Tôi sẽ cương quyết ban hành một chính sách khắc khổ. Tôi sẽ bắn bất cứ kẻ nào ăn cắp của công dù chỉ một đồng. Tôi sẵn lòng chết cho lý tưởng đã đề ra”

Về sau người ta thừa nhận rằng, Park Chung Hee đã làm đúng như lời ông nói.

Với 18 năm cầm quyền, mở đầu bằng đảo chính và kết thúc bằng bị ám sát, Park Chung Hee là tổng thống được nhiều người ngưỡng mộ và đồng thời là nhà độc tài số một của Hàn Quốc bị căm ghét. Dưới chính thể Park Chung Hee, Hàn Quốc trỗi dậy mạnh mẽ từ đói nghèo “truyền thống” và trở thành con hổ châu Á.

Cho đến nay, không một chính trị gia Hàn Quốc nào tạo được sự trung thành cũng như khiến người dân sợ hãi nhiều như Park Chung Hee. Ông được đánh giá là bộc trực, cứng rắn, hiểu truyền thống Hàn Quốc và có tầm nhìn xa trông rộng.

Với chính quyền độc tài quân sự, từ năm 1962 Hàn Quốc bắt đầu những kế hoạch phát triển đầy tham vọng mà “duy kinh tế cực đoan” là cách thức chủ yếu nhằm thoát nghèo. Kế hoạch phát triển kinh tế lúc đó đi theo mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu nhờ giá thành thấp. Chi phí sản xuất được cố tình hạ thấp đến mức tối thiểu. Để người lao động có thể sống với mức lương thấp, chính quyền đã áp dụng biện pháp giữ giá những sản phẩm nông nghiệp ở mức rất thấp. Cuối thập niên 70, công nghiệp Hàn Quốc đã sản xuất được máy thu hình màu, nhưng chỉ để xuất khẩu, trong nước dùng TV trắng đen.

Năm 1965, theo yêu cầu của Hoa Kỳ, Park đã điều động gần 320,000 binh sĩ Hàn Quốc tới tham chiến tại Việt Nam; đây là số lượng lính tham chiến nhiều thứ hai tại Việt Nam, chỉ đứng sau Hoa Kỳ. Lý do của việc tham chiến của quân lực Đại Hàn nhằm mục đích duy trì mối quan hệ đồng minh giữa Hàn Quốc và Mĩ, ngăn ngừa sự xâm lấn của chủ nghĩa cộng sản theo học thuyết Domino tại Đông Á, ngăn chặn sự bành trước ảnh hướng của các lực lượng Cộng Sản từ Bắc Việt Nam, đồng minh ý thức hệ của Bắc Triều Tiên qua Nam Việt Nam, đồng minh của Hàn Quốc và nâng cao vị thế của Hàn Quốc trên chính trường quốc tế. Tháng 1 năm 1965, khi đề xuất triển khai quân đội được Quốc hội thông qua với 106 phiếu thuận và 11 phiếu chống, Park tuyên bố rằng "đây chính là thời điểm Hàn Quốc chuyển từ vị thế bị động sang vai trò chủ động đối với các vấn đề quốc tế."

Bên cạnh những lý do chính trị, việc tham chiến của Hàn Quốc cũng được cho là xuất phát từ động cơ tài chính. Quân đội Hàn Quốc được chi trả bởi chính phủ liên bang Hoa Kỳ và số tiền này, khoảng 10 tỷ đô la Mĩ, được chuyển thẳng đến chính phủ Hàn Quốc dưới hình thức trợ cấp, cho vay, chuyển giao công nghệ và ưu đãi thị trường.

Trong các công trình tạo nên sự bứt phá của Hàn Quốc, cuối những năm 60, Park Chung Hee đã thực hiện được một kỳ công là xây dựng xa lộ lớn nhất trong lịch sử Hàn Quốc, từ thủ đô Seoul tới hải cảng Pushan phía nam. Khi nêu dự án xây dựng xa lộ 4 làn xe, xuyên qua địa thế núi non hiểm trở, quốc hội Hàn Quốc đã thẳng tay bác bỏ. Nhiều người thân thuộc của Park Chung Hee cũng không tin. World Bank và các cơ quan tài chính quốc tế cảnh báo việc xây dựng con đường sẽ dẫn quốc gia tới phá sản, vì phí tổn xây dựng và bảo trì. Nhưng Park Chung Hee không nản lòng. Ông nghiên cứu kỹ những tài liệu và dùng trực thăng xem xét thực tế toàn thể địa hình nơi con đường sẽ đi qua.

Ngày 1/2/1968, ông ra lệnh khởi công và Hàn Quốc bắt tay vào xây dựng xa lộ 428 km, với hơn 200 cây cầu và 6 đường hầm chính. Công trình hoàn thành 30/6/1970. Các chuyên gia ADB đánh giá, với phí tổn 330 USD/km, đây là chi phí thấp nhất trong lịch sử xây dựng loại xa lộ này. Ngay 3 năm đầu, xa lộ Seoul - Pushan đã được sử dụng hữu hiệu, có tới 80% lượng xe lưu thông sử dụng xa lộ này. Về tinh thần dân tộc biểu lộ qua việc xây dựng xa lộ, ngày nay người ta vẫn còn nhắc đến lời thề mà đội ngũ chuyên gia - kỹ thuật lúc đó đã hứa với Park Chung Hee: “Nguyện hiến thân cho Tổ quốc phồn vinh, cho nhân dân hạnh phúc. Chịu bất cứ hình phạt nào nếu không hoàn thành nhiệm vụ”

Dưới thời Park Chung Hee, tiết kiệm là quốc sách. Trong nhiều bài diễn văn, ông đã nhắc đi nhắc lại: “Mỗi xu ngoại tệ là một giọt máu”. Park Chung Hee cũng điển hình là một Tổng thống liêm khiết, làm Tổng thống 19 năm mà khi chết tài sản của ông chỉ có trên 10.000 USD.

Nhưng Hàn Quốc thời Park Chung Hee cũng là thời kỳ tồi tệ nhất về phương diện xã hội. Dưới chính thể độc tài quân sự (1961-1987), xã hội Hàn Quốc tồn tại và vận động theo ba nguyên tắc “chống cộng”, “nhà nước độc tài” và “phát triển kinh tế”.

Các cuộc biểu tình, hệ thống báo chí và phát ngôn nói chung đều bị kiểm duyệt hà khắc. Các sĩ quan cảnh sát mang thước và chặn thanh niên trên phố để đo tóc và váy của họ. Chính quyền rất thô bạo nếu thanh niên để tóc dài, phụ nữ mặc váy ngắn. Gián điệp, chỉ điểm có mặt khắp mọi nơi, giám sát đến cả trường học. Những người bất đồng chính kiến khó thoát khỏi bị bắt và mòn mỏi ở trong tù. Nếu một người bị quy là người cộng sản, người đó sẽ mất hết mọi quyền tồn tại trong xã hội. Quy kết sự phê phán nhằm vào một chính sách nào đó của chính phủ là “cộng sản chủ nghĩa” là phương cách ưa thích và hiệu quả. Khi một nhà hoạt động xã hội bị bắt, người đó sẽ bị tra tấn dã man để phải thú nhận mình là người cộng sản.

Các biện pháp này khiến bất kì kế hoạch phá rồi, thành lập thành đoàn, cơ quan kháng chiến của của CHDCND Triều Tiên đều bất thành. Đảng Cộng Sản không có đất sống tại Hàn Quốc và nội lực xã hội được tập trung để phát triển kinh tế. Tuy nhiên cũng khiến các quyền dân chủ cơ bản, như quyền tự do hội họp, tự do lập hội, tự do bày tỏ ý kiến… đều bị chà đạp.

Park Chung Hee đã hết mình với phát triển kinh tế và không chấp nhận bất kỳ sự hoài nghi nào từ bất kỳ ai. Chính quyền tạo điều kiện và khuyến khích các tập đoàn, các nhà tư bản sử dụng nhân công giá rẻ. Những năm 60-70, điều kiện sống của những người lao động di cư từ các khu vực nông nghiệp đến các thành phố và khu công nghiệp hết sức cực khổ. Quyền của người lao động bị hạn chế tối đa. Chính quyền không ngần ngại hy sinh quyền lợi của mọi tầng lớp lao động. Và mọi thứ đều buộc phải chấp nhận vì từ năm 1962, chính sách toàn quốc thắt lưng buộc bụng được áp dụng từ Tổng thống đến dân chúng. Làm việc nặng nhọc và triền miên như khổ sai, nhưng sống kham khổ. Hàng tuần mỗi người dân đều phải nhịn ăn một bữa, không hút thuốc ngoại nhập, không uống cà phê. Thời gian lao động kéo dài đến 12-14 tiếng mỗi ngày. Điều kiện lao động tồi tệ, lương rất thấp.

Sau gần hai thập niên độc tài, Park Chung Hee đã đưa Hàn Quốc thoát khỏi nghèo đói bước vào hàng những quốc gia phát triển. Nhưng dựa vào độc tài, Park Chung Hee đã càng ngày càng kỳ thị với tự do, dân chủ nhân danh sự ổn định và phát triển. Ông cho rằng, Hàn Quốc cần phải phát triển kinh tế vững mạnh trước khi có thể có dân chủ. “Người Châu Á sợ hãi đói nghèo hơn là sợ độc tài. Các dân tộc châu Á muốn có bình đẳng kinh tế trước rồi sau đó mới xây dựng cơ chế chính trị công bằng hơn…, và viên ngọc chẳng có gì rực rỡ được gọi là chế độ dân chủ là vô nghĩa đối với những người đói khát và tuyệt vọng”.

Việc coi thường giá trị dân chủ đã làm cho không chỉ người dân mà cả những thân tín của ông trong nội các cũng cảm thấy công lao của họ đối với chế độ trở nên vô nghĩa. “Xét về mặt chính trị, Park Chung Hee là một gánh nặng của Hàn Quốc vì suốt thập niên 70, ông có xu hướng đàn áp thô bạo ngày càng tăng. Năm 1972, ông đã làm cho cả nước bị sốc trước tuyên bố thiết quân luật. Sau đó ông lại đưa ra hiến pháp mới chấm dứt bầu cử trực tiếp và chính thức suy tôn làm Tổng thống trọn đời”

Chính tay chân tin cẩn của ông đã ám sát hụt Park Chung Hee một lần vào năm 1974. Lần đó vợ ông đã phải tử nạn trong khi ông vẫn không vì thế mà bỏ dở bài phát biểu tại nhà hát quốc gia. Lần thứ hai là trong một bữa tiệc tối 26/10/1979, Kim Jae Kyu - Giám đốc cơ quan tình báo Hàn Quốc đồng thời là điệp viên trưởng của ông, đã nổ súng hạ gục ông cùng với chỉ huy trưởng nhóm vệ sỹ. Sau đó Kim Jae Kyu đã bị tử hình nhưng đến nay một Uỷ ban đặc biệt của chính phủ vẫn phải thảo luận về việc có nên coi Kim Jae Kyu là người có công cho quá trình dân chủ hoá của Hàn Quốc hay không.

Ngày nay,Người dân nhắc đến tên ông với cả hai trạng thái tình cảm khác nhau, thứ nhất họ cảm ơn ông đã đặt nền móng cho sự phát triển vượt bậc của Hàn Quốc trong bốn nhiệm kỳ Tổng thống, thứ hai họ oán giận ông vì ông là người quá độc tài và tính dân chủ trong thời kỳ của ông không được coi trọng.

Sau khi Park Chung Hee bị ám sát, Choi Kyu Ha lên nắm giữ chính phủ lâm thời, tình hình chính trị tại Hàn Quốc không thoát khỏi bất ổn. Ngày 12/12/1979, tướng Chun Doo Hwan đảo chính quân sự, lật đổ chính phủ lâm thời Choi Kyu Ha và ban bố tình trạng thiết quân luật. nền độc tài quân sự còn tồn tại tiếp cho tới 8 năm sau với rất nhiều sự đấu tranh, đổ máu của người dân, sinh viên, tri thức và cả các chính trị gia Hàn Quốc cho sự dân chủ hóa của Hàn Quốc sau này.

Lo sợ về sự lộng quyền của chính thể độc tài đã làm cho Hàn Quốc buộc phải sửa đổi Hiến pháp và Luật Bầu cử Tổng thống năm 1987. Hiến pháp mới quy định bầu Tổng thống bằng bỏ phiếu kín, trực tiếp. Trước đó suốt 16 năm, Tổng thống Hàn Quốc được bầu gián tiếp qua các đại cử tri. Từ năm 1987, Tổng thống Hàn Quốc có nhiệm kỳ là 5 năm và chỉ được phép làm một nhiệm kỳ. Sau bầu cử 1987, chính phủ buộc phải có ý kiến về sự kiện Gwangju. Năm 1988, Quốc hội tổ chức trưng cầu dân ý và đổi tên sự cố này thành “Phong trào dân chủ Gwangju”. Năm 1995, Quốc hội đã thông qua một đạo luật đặc biệt về sự kiện này. Những người chịu trách nhiệm đã bị khởi tố.

12/1997, đảng đối lập đã chiến thắng trong cuộc bầu cử và đạt được sự chuyển giao quyền lực bằng con đường hoà bình. Đầu 1998 Kim Dae Jung lên làm tổng thống. Cũng từ năm 1997, ngày 18 tháng 5 được công nhận là một ngày lễ lớn ở Hàn Quốc. Năm 2002, nghĩa trang Mangwol Dong ở Gwangju được nâng cấp thành nghĩa trang quốc gia. Năm 2007, Hàn Quốc đã kỷ niệm 20 năm nền dân chủ được thiết lập tại đất nước này, nghĩa là tính từ khi đảng đối lập chiến thắng, cựu tử tù Kim Dae Jung trở thành tổng thống, “gõ cửa một thời đại mới”.
Nguồn: Theo cuốn: "Kỷ nguyên Park Chung Hee- Kim Byung-kook và Ezra F. Vogel - NXB Thế giới - công ty phát hành tại Việt Nam Alphabooks.
Lời bàn: Đứng ở góc độ người Việt Nam, tôi không thích Park vì ông ấy là người đã hạ lệnh cho 32 vạn lính tham chiến tại Việt Nam, nhưng nhìn ở góc độ quản trị kinh doanh và điều hành nhà nước, kinh tế, ông ấy là một người đáng trọng, không có sự liêm khiết và độc tài của ông, Hàn Quốc không bao giờ có cơ hội trở thành 1 cường quốc kinh tế như ngày hôm nay !

### Israel đã tự xây dựng hệ thống công nghiệp quốc phòng như thế nào ?

Giống như các nhà nước bé nhỏ, Israel thích mua các hệ thống vũ khí lớn từ nước khác hơn là đầu tư nguồn lực khổng lồ để sản xuất chúng. Nhưng vào tháng 5 năm 1950, Hoa Kỳ, Anh và Pháp đã cùng nhau ban hành Tuyên bố chung Ba bên nhằm hạn chế việc bán vũ khí đến Trung Đông.

Thiếu nguồn cung sẵn sàng từ bên ngoài, Israel đã bắt đầu ngành vũ khí với các nhà máy bí mật sản xuất súng đạn. Một nhà máy hoàn toàn được giấu kín dưới mặt đất, bên trên là tiệm giặt ủi kibbutz, những máy giặt được vận hành suốt ngày đêm để át tiếng ồn bên dưới. Được xây nhờ các thiết bị thời hậu chiến buôn lậu từ Mỹ, vào năm 1948 nhà máy này sản xuất hàng trăm súng máy mỗi ngày. Những nhà máy được xây tạm có nguồn cung súng được buôn lậu từ khắp nơi trên thế giới. David Ben-Gurion đã gửi đặc phái viên ra nước ngoài để thu mua vũ khí từ tận những năm 1930.

Ví dụ, vào năm 1936, Yehuda Arazi đã tìm cách chứa súng trường trong một nồi hơi nước từ Ba Lan đến cảng Haifa. Năm 1948, ông đóng vai một vị đại sứ từ Nicaragua để đàm phán mua năm giàn súng đại liên của Pháp. Người Israel thực hiện trót lọt các âm mưu này cho đến khi Liên Xô - thông qua Tiệp Khắc - làm ngơ Hiệp ước Ba bên để thực hiện hợp đồng bán vũ khí lớn trị giá 250 triệu USD cho Ai Cập vào năm 1955.

Để đáp trả, De Gaulle đứng về phe bên kia. Vào tháng 4 năm 1956, ông bắt đầu chuyển lượng lớn vũ khí hiện đại đến Israel. Quốc gia bé nhỏ lần đầu tiên có một nhà cung cấp vũ khí tầm quốc gia đáng tin cậy. Sau khi Ai Cập quốc hữu hóa Kênh đào Suez vào năm 1956, mối quan hệ trên còn thắm thiết hơn. Pháp dựa vào Kênh đào Suez trong việc vận tải biển từ khu vực này đến châu Âu. Quân đội Israel đảm bảo Pháp tiếp cận được với Suez, đổi lại, Pháp trút cho Israel thêm nhiều vũ khí. Nguồn viện trợ ngày càng tăng khi Pháp cùng Israel hợp tác trong nhiều chiến dịch. Cơ quan tình báo của De Gaulle ghi nhận sự giúp đỡ của Israel trong việc làm suy yếu phong trào chống Pháp tại Algeria, một trong những thành trì thuộc địa của Pháp. Năm 1960, Pháp hứa viện trợ Israel 200 xe tăng AMX-13 và 72 máy bay chiến đấu Mystere trong vòng mười năm tiếp theo. Nhưng vào ngày 2 tháng 6 năm 1967, ba ngày trước khi Israel tấn công phủ đầu Ai Cập và Syria, De Gaulle đột ngột cắt đứt quan hệ với Israel. “Pháp sẽ không chấp thuận, và càng không ủng hộ quốc gia đầu tiên sử dụng vũ lực”, ông tuyên bố với Nội các của mình.

Nhưng chỉ quyết định của De Gaulle thì chưa đủ để tháo ngòi một cuộc chiến Trung Đông. Nhiều tình huống mới đòi hỏi phải có những liên minh mới với Pháp. Năm 1967, Pháp rút khỏi Algeria. Để lại đằng sau cuộc chiến Bắc Phi dai dẳng và cay đắng, ưu tiên của De Gaulle giờ là nối lại quan hệ với thế giới Ả-rập. Pháp không còn hứng thú sát cánh cùng Israel. “Pháp dưới thời De Gaulle không có bạn, mà chỉ có lợi ích”, tuần báo Le Nouvel Observateur của Pháp ở thời điểm đó nhấn mạnh.

Người kế nhiệm De Gaulle, Georges Pompidou, tiếp nối chính sách này sau khi nhậm chức năm 1969. 200 xe tăng AMX lúc đầu được Pháp cam kết giao cho Israel lại được chuyển đến Libya, và Pháp thậm chí còn chuyển 50 chiến đấu cơ Mirage mà Israel đã trả tiền cho Syria, một trong những kẻ thù hung hăng nhất của Israel. Người Israel nhanh chóng tìm kiếm các biện pháp thay thế. Nhà sáng lập không quân Israel, Al Schwimmer tự chiêu mộ một kỹ sư Thụy Sĩ có cảm tình với Israel để kỹ sư này đưa cho ông bản thiết kế động cơ Mirage và Israel có thể sao chép mẫu chiến đấu cơ. Israel cũng quay về với chiến lược buôn lậu có từ trước ngày lập quốc. Trong một nhiệm vụ năm 1969, năm tàu chiến do người Israel điều khiển đã vượt chặng đường dài 3 nghìn dặm để trốn chạy từ Pháp về Israel. Trị giá hàng triệu USD, những tàu tuần dương này đã được hứa giao cho Israel trước đợt cấm vận mới. Như tạp chí Time miêu tả sinh động vào năm 1970: “Từ thời Bismarck chưa từng có cuộc truy lùng trên biển nào như thế... Ở nhiều vị trí, người Israel đã bị máy bay do thám Pháp, một tàu R.A.F Canberra của Malta, tàu chở dầu Liên Xô, rừng radar của hạm đội 6 của Mỹ, máy quay truyền hình và cả ngư dân Ý phát hiện”.

Tuy nhiên, những trò luồn lách này không thể bù đắp cho sự thật nghiệt ngã: Cuộc chạy đua vũ trang Trung Đông đang leo thang đúng vào lúc Israel mất hầu hết nguồn cung máy bay và vũ khí vốn không thể thiếu. Lệnh cấm vận năm 1967 của Pháp đã đặt Israel vào thế vô cùng ngặt nghèo. Trước cuộc chiến năm 1967, Mỹ bắt đầu bán các hệ thống vũ khí cho Israel, bắt đầu với tên lửa đất đối không Hawk dưới thời Kennedy vào năm 1962. Khi đó, lựa chọn số một của Israel là để Mỹ thế chỗ Pháp làm nhà cung cấp vũ khí chính cho Israel. Nhưng sự phản bội của Pháp đã khiến Israel tin rằng họ không thể tiếp tục lệ thuộc quá nhiều vào các nhà cung cấp vũ khí nước ngoài. Israel quyết định phải hành động nhanh chóng nhằm sản xuất các hệ thống vũ khí lớn như xe tăng hay máy bay chiến đấu, mặc dù chưa có nước nhỏ nào thành công trong việc này. Nhu cầu tự chủ đã tạo ra xe tăng Merkava, được ra mắt lần đầu năm 1978 và giờ đã sản xuất đến thế hệ thứ tư. Nhu cầu này dẫn đến việc tạo ra Nesher - phiên bản Israel của chiến đấu cơ Mirage - rồi sau đó đến Kfir, bay lần đầu năm 1973.

Tuy nhiên, dự án tham vọng hơn cả là việc sản xuất chiến đấu cơ Lavi, dùng động cơ do Mỹ sản xuất. Chương trình được góp vốn chung giữa Israel và Mỹ. Lavi được thiết kế không chỉ để thay thế Kfir mà còn để trở thành một trong những chiến đấu cơ hàng đầu thế giới. Lavi được phát triển toàn diện vào năm 1982; vào cuối năm 1986 chiếc đầu tiên đã được công bố và đưa vào hoạt động. Nhưng vào tháng 8 năm 1987, sau khi hàng tỉ USD đã được chi để chế tạo năm phi cơ mẫu, sức ép từ Israel và Mỹ đã dẫn tới sự hủy b chương trình; đầu tiên là sức ép từ Quốc hội Mỹ rồi đến cuộc bỏ phiếu 12 chống 11 thuận trong Nội các Israel. Nhiều năm sau, việc hủy bỏ dự án vẫn gây tranh cãi: Có người tin rằng ngay từ đầu đây đã là một dự án bất khả thi, lãng phí thời gian; người khác lại cho rằng đây là một cơ hội vàng đã bị bỏ lỡ. Trong một bài viết năm 1991 trên tạp chí Flight International, xuất bản trong chiến dịch Bão táp Sa mạc, một biên tập viên viết về cảm nhận khi bay trên chiếc Lavi vào năm 1989: “Giờ đây trong khi liên quân đang chiến đấu ở vùng Vịnh, họ đã để mất chiếc chiến đấu cơ mà họ cần. Thật đáng tiếc khi tôi phải bay trên chiếc chiến đấu tốt nhất thế giới và biết rằng nó sẽ không bao giờ được đưa vào sử dụng”

Dù chương trình bị hủy, việc phát triển Lavi để lại ảnh hưởng rõ rệt trong quân đội. Thứ nhất, người Israel đã tạo ra một bước đột phá về tinh thần: Họ đã cho chính bản thân, đồng minh và kẻ thù thấy họ không phụ thuộc vào bất cứ ai để có được một trong những nhân tố cơ bản nhất cho sự tồn vong của đất nước - một chương trình sản xuất máy bay chiến đấu hiện đại. Thứ hai, vào năm 1988, Israel đã gia nhập câu lạc bộ của khoảng hơn 10 quốc gia đã phóng thành công vệ tinh vào không gian - một thành tựu không thể đạt được nếu thiếu những kiến thức công nghệ tích lũy được trong quá trình phát triển máy bay Lavi. Thứ ba, mặc dù Lavi bị hủy bỏ, hàng tỉ USD đầu tư vào chương trình đã nâng tầm Israel lên một đẳng cấp mới trong ngành điện tử hàng không và, theo cách nào đó, đã giúp Israel mạnh mẽ tiến vào đợt bùng nổ công nghệ cao sau đó. Khi chương trình bị đóng cửa, 1.500 kỹ sư bất ngờ mất việc làm. Vài người trong số họ ra nước ngoài, nhưng phần lớn ở lại, đưa đến kết quả là sự kết hợp lớn giữa các tài năng kỹ thuật trong các ngành quân sự với khối dân sự. Các tài năng lớn về công nghệ từng tập trung cho một chiếc máy bay đã bất ngờ được giải phóng vào cả nền kinh tế.

## Reference

1. ↑ Bài báo: Kẻ phản bội tệ hại nhất trong lịch sử tình báo Liên Xô
2. ↑ Richard Sorge - điệp viên Liên Xô 'cực phẩm' làm phụ nữ khó cưỡng
3. ↑ Điểm buổi sáng ngày 2 tháng 5 năm 2018, Nguoi Viet Daily News
4. ↑ Bài báo: Tiết lộ "vũ khí tình báo" giúp Chu Ân Lai đánh bại Tưởng Giới Thạch
5. ↑ Hé lộ chiến lược tình báo sai lầm của Mỹ về Trung Quốc
6. ↑ Bài báo: Trung Quốc kết án cựu Giám đốc Interpol hơn 13 năm tù
7. ↑ Bài báo: Trung Quốc tiết lộ lối sống suy đồi của cựu Giám đốc Interpol
8. ↑ Bài báo: Hé lộ vụ "trùm" tình báo Hàn Quốc mất mạng vì... mỹ nhân kế