Jarilo

**Jarilo, Jutrzenka, Jesza, Jastra, Zorza (**Zarja, Zaranicia, Zoruśka**), Swaroga (Swaróg?), Swastix, Matka Bogów, Soleo,** bądź po prostu **Słońce -** **Królowa Nieba i Ziemi**, **Królowa Polski**, bóstwo solarne, personifikacja świtu, najpewniej naczelna bogini w Polsce i kilku innych miastach. Jako **JIarilo** , **Juraj** , **Jurij** lub **Gerovit** , jest przedstawiane tylko w krajach wschodnio i południowosłowiańskich, wiązane mocno z nadejściem wiosny i lata. Hipostaza Najświętszej Maryi Panny,

## Boże Narodzenie

Można wiązać Jutrzenkę z bożym narodzeniem, a Jezusa ze Swarożycem, Bowiem jako bóstwo solarne jest przedstawione też jako Swaróg, którego synem miał być Swarożyc, a w jednej z pieśni Serbskiej, Swaróg występuje jako Swaroga. Maryja jest wiązana zawsze ze sferą solarną, a Jezus - ignityczną. Ponadto Swarożycowi śpiewano kołysanki w Boże Narodzenie. Można interpretować to jako związek - Jutrzenka/Swaroga słońcem, palącym siano (wstawiane pod obrus) rodzi ogień (Swarożyc), które ociepla w zimowe dni. Wyjaśniając tym samym genezę bożego narodzenia.

## Wielkanoc, Maj i Boże Ciało

Obchody innej nazwy - Jarilo, pokrywają się z rytami wiosny, co znacząco umożliwia interpretację Wielkanocy jako święcie pojawienia się Słońca. Ponadto Maj jest miesiącem poświęconym Maryji, która jest obecną formą Jutrzenki, zaś w czerwcu Boże Ciało jest niesione jako analogiczne do solarnego przedstawienia Maryji/Jutrzenki, pokrywając się niemal z najdłuższym dniem roku, zwanym Nocą Kupały.

## Mitologia

Jarilo zostało stworzona przez Białoboga, jako partnerka ale ponieważ on nie chciał słońca, wówczas wzniosła się na nieboskłon, rozświetlając cały świat.

Spacerując z Jezusem przez Podhale, miała dać mu słońce by ono nie płakało, te jednak stłukło je, a więc Jarilo by nie dać mu płakać, rozrzuciła odłamki na nieboskłon, tworząc gwiazdy, przez co maleństwo przestało płakać. Ostatecznie stworzyła nowe słońce.

W micie o Dziecku Matki Bożej, adoptuje ludzką dziewczynkę i wychowuje ją, nakazując jej by nie otwierała 13-stych, drzwi w Nawii. Te jednak ignoruje ją i doprowadza do wygnania, trąc głos gdyż nie chciała się przyznać. Jutrzenka zabiera do Nawii jej resztę dzieci, gdy je rodzi, przez co ona zostaje oskarżona o ich zabicie. Gdy grozi jej spalenie na stosie, wówczas żałuje za swoje kłamstwa i nagle zaczyna padać deszcz, która gasi ogień. Jarilo schodzi na ziemię i oddaje dzieci.

W micie o Wietrze, Słońcu i Mrozie, Jarilo, Strzybóg i Dziadek Mróz zakładają się kto pierwszy zmusi człowieka do odrzucenia płaszcza. Strzybóg wiejąc nie potrafi tego osiągnąć, tak jak Mróz nie jest wstanie osiągnąć efektu. Dopiero Jarilo swoim żarem daje radę zmusić człowieka do pozbycia się odzienia.

W wielu mitach ludzie idą do niej, aby prosić ją o pomoc w znalezieniu rzeczy, gdyż widzi ona wszystko. Często daje im przedmioty określonej magicznej mocy. W jednym z mitów, po przyjściu do chatki Baby Jagi, mówi "śmierdzi mi tu ludzka dusza", a w jeszcze innym jest wroga do ludzi. Przeważnie jednak daje pomoc, ludziom szukającym zgubionych osób i pomocy.

Przeważnie istnieje wszędzie, przyświecając ludziom.

## Historyczne wzmianki

Aż do XIX wieku w Rosji , Białorusi i Serbii późną wiosną lub wczesnym latem obchodzono festiwale ludowe na część *Jaryło.*. W północnej Chorwacji i południowej Słowenii , zwłaszcza w Białej Krainie, podobne wiosenne festiwale nosiły nazwę *Jurjevo* lub *Zeleni Juraj* lub *Zeleni Jurij* (Zielony Jerzy), nominalnie poświęcone św. jerzemu, i dość podobne do świąt Jaryły innych narodów słowiańskich.

Wszystkie te wiosenne święta były w zasadzie do siebie podobne: procesje wieśniaków szły tego dnia na spacer po wsi lub przez wioski. Coś lub ktoś został zidentyfikowany jako Jaryło lub Juraj: lalka ze słomy, mężczyzna lub dziecko ozdobione zielonymi gałązkami lub dziewczyn, jadąca na koniu. Śpiewano pieśni, które nawiązywały do ​​powrotu Juraja/Jaryły z dalekiej krainy za morzem, powrotu wiosny na świat, błogosławieństw, płodności i obfitości. Niektóre pochody miały swoje wersje od początku wiosny, do początku lata.

## Tradycja

Jak na bóstwo niosące słońce na wiosnę i lato, Jaryło kojarzony był z obrazami rolniczymi, ze zbożami i zbożamilub wieniec z kwiatów  ( polne kwiaty ) na głowie  i nosił snop pszenicy w prawej ręce. Przedstawiono go również trzymającego w drugiej ręce ludzką czaszkę (lub odciętą głowę).

Uczeni Katičić i Belaj sugerowali również, że bóg miał pewne cechy końskie lub, alternatywnie, był pomyślany jako koń.

* W przekazach ludowych mocno podkreśla się obecność konia (np. na białoruskich świętach Jaryło symbolizowała dziewczyna dosiadająca konia), a także fakt, że Jaryło przeszedł długą drogę i bolą go stopy. Jest więc jeźdźcem na koniu, który również „chodzi”.
* W historycznych opisach pogaństwa zachodniosłowiańskiego często można znaleźć odniesienia do świętych koni trzymanych w świątyniach, które były używane do wróżenia, a przepowiednie prowadzono na podstawie tego, jak koń przechodził przez rzędy włóczni wystających z ziemi.
* W niektórych zwyczajach niektórych bałtyckich i słowiańskich uroczystości weselnych koń symbolizuje młodego męża.
* W niektórych słowiańskich pieśniach ludowych wściekła młoda żona, zabija konia lub każe swoim braciom zabić go dla niej.

### Porównanie z innymi bóstwami

Z porównania do mitologii bałtyckiej i słowiańskich przekazów folklorystycznych można wywnioskować, że Jaryło było kojarzone z Księżycem.

## Św. Jerzy i Św. Jan

Wraz z nadejściem chrześcijaństwa Jaryło utożsamiono nie tylko z Maryją, ale wyjątkowo (z powodów fonetycznych) ze św. Jerzym i św. Janem , a święta tych dwóch świętych przypadły na okres między pierwszym wzrostem a żniwami w wielkim rocznym cyklu wzrostu słońca.