Stefan Skrzydło

**Stefan Skrzydło** (urodzony 13 Maja 1920 roku w Sosnowcu, zmarł w 2001 roku tamże) - członek Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, dyrektor administracyjny Kopalnii Niwka-Modrzejów, 3 Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu, potem sekretarz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Za jego kadencji w Sosnowcu powstały między innymi basen na Sielcu, pływalnia i hala sportowa przy ulicy Żeromskiego czy szpital przy Zegadłowicza. Stefan Skrzydło był w Sosnowcu osobą znaną i popularną, miał wielu przyjaciół, licznych admiratorów i równie licznych adwersarzy. Później zamieszkały w kamienicy przy uliy Brackiej 10 lub 11. Miał żonę, Barbarę, z którą spoczął na cmentarzy pogońskim. Miał również syna i dwie córki. Lubił grać w szachy.

## Dzieciństwo

Urodził się 13 Maja 1920 roku. Jego rodzicami byli Helena Skrzydło, z domu Bargieła, i Wincenty Skrzydło. Stało się to w domu przy ulicy Rybnej w Sosnowcu, na Pogoni, w dzielnicy należącej do biedniejszych w mieście, ale nie najuboższej. Mieszkały tu rodziny robotnicze, nieco pomniejszych rzemieślników, sporadycznie ludzie innych profesji. Stefan był pierwszym dzieckiem w rodzinie. Wkrótce zyskał liczne rodzeństwo, w sumie siedmioro dzieci urodziła pani Helena, jeden chłopiec zmarł w dzieciństwie.
Młody Stefan był chłopcem zdrowym, silnie zbudowanym, zapewne korzystnie wyróżniającym się wśród rówieśników. Charakteryzowała go też ciekawość świata, błyskotliwość i elokwencja, w przyszłości tak pomagająca w poruszaniu się wśród zdradliwych meandrów kariery.
Dorastał w środowisku sobie podobnych, robotniczych dzieci. Poszedł - jak większość - do powszechnej szkoły. Wcześnie odkrył możliwości własnego organizmu, cenił je i kultywował do późnej dorosłości, oddając się z ochotą i zapałem różnym dyscyplinom sportu. Wśród wielu pamiątek, jakie po Nim zostały sporo miejsca zajmują sportowe trofea, dyplomy, fotografie i medale.
Szkołę powszechną ukończył w 1934 roku. W rodzinie Skrzydłów żyło się biednie. Jak większości sąsiadów. Stefan Skrzydło jako czternastolatek pracował zarobkowo w Smolarni jako pomocnik malarza pokojowego. Ostatecznie w roku 1935 najstarszy syn może pozwolić sobie na dalszą edukację. Rozpoczyna naukę w Miejskiej Szkole Handlowej w Katowicach.
Po skończeniu szkoły uwieńczonym świadectwem dojrzałości przez rok pozostawał bez pracy. Było to spowodowane wybuchem wojny.

## W Cieniu

Stefan Skrzydło związał się z czerwonym harcerstwem w roku 1931, więc jeszcze w szkole powszechnej. Wprost z szeregów harcerskich, jako młodzieniec, trafił do młodzieżówki Polskiej Partii Socjalistycznej, Organizacji Młodzieżowej Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych. Spotykał się, dyskutował z Antonim Biedroniem, z którym później wiele go łączyło. Dopiero w latach okupacji pojawia się nazwisko Stefana Skrzydło wśród działaczy konspiracji kontrolowanej i inspirowanej przez Polską Partię Socjalistyczną. Jest natomiast oczywistością, że wpływy Polskiej Partii Socjalistycznej wśród robotników Zagłębia były dominujące i dziwnym byłoby, a w każdym razie bardziej domagającym się wyjaśnienia, gdyby nasz bohater związał się z inną partią. Droga do Polskiej Partii Socjalistycznej była niejako naturalną dla robotniczego dziecka obdarzonego temperamentem politycznym.
Opracowania dotyczące tego okresu i uwzględniające szerzej wkład innych niż PPR partii w dzieło walki konspiracyjnej pojawiają się stosunkowo późno, praktycznie dopiero w latach siedemdziesiątych, jak na przykład *Burzliwe lata* Jana Kantyki, wydane w Krakowie w 1977 roku z przedrukiem pracy autora *Z dziejów Ruchu Socjalistycznego w Zagłębiu* publikowanej uprzednio w Katowicach w 1972 roku. Według opinii licznych rozmówców Stefan Skrzydło rozmyślnie nie nagłaśniał swojego udziału w GL PPS (ściśle współpracującą z Armią Krajową) do czasu, kiedy stało się to już bezpieczne. Reprodukowany dokument o ujawnieniu się z 8 Października 1945 roku nie pozostawia wątpliwości co do udziału Stefana w strukturach konspiracyjnych.
Stefan Skrzydło od czerwca 1940 roku pracował jako robotnik w ówczesnej Osthutte (dziś Huta imienia Buczka) przez cały okres okupacji. Od października 1942 roku zostaje plutonowym grupy dywersyjnej działającej w tejże hucie.
Stefan Skrzydło używał pseudonimu "Smyk".
Długie lata po wojnie pozostawał w doskonałych stosunkach z Antonim Biedroniem, jednym ze swych partyjnych i konspiracyjnych przełożonych oraz darzył wielką estymą Aleksego Bienia, czołowego działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, socjalistycznego prezydenta Sosnowca w latach 1925-1929, posła dwu kadencji przed wojną.

## Wyjście z Cienia

Rok 1945 to dla Stefana Skrzydło, dwudziestoczteroletniego, młodego mężczyzny, czas najważniejszych, życiowych decyzji. Koszmar wojny odchodzi w przeszłość i nastaje trudny czas powojennej odbudowy w nowych, ustrojowych warunkach. Należy ułożyć swoje życie osobiste, prywatne, ale dokonać też wyborów ideowych, zaplanować życie zawodowe. Czas biegnie szybko. Ledwie przez Zagłębie i Śląsk przetoczył się front, a już w lutym 1945 roku, prawdopodobnie z rekomendacji Polskiej Partii Socjalistycznej, Stefan Skrzydło zostaje Powiatowym Pełnomocnikiem do spraw reformy Rolnej i Akcji Siewnej na powiat bytomski. Funkcja ta trwała do jesieni.
Już w grudniu 1945 roku zaczyna pracę w przedsiębiorstwie Oculus (przedsiębiorstwo ochrony mienia), początkowo jako akwizytor, później jako kontroler.
Stefan odchodzi z "Oculusa" po czterech miesiącach, by objąć referat samorządowy w biurze Konwentu Robotniczego Polskiej Partii Socjalistycznej w Katowicach. Referat prowadził przez rok, po czym został I sekretarzem Wojewódzkiego Komitetu OM TUR w Katowicach. To już była całkiem poważna funkcja polityczna. Był początek 1947 roku, kończył się okres względnej swobody powojennej, zaczynała się bezpardonowa walka o władzę.
Stefan Skrzydło był już człowiekiem żonatym (ślub z BarbarąBarbarą z domu Mudyń w roku 1945), ojcem syna (1946), a wkrótce potem dwu córek (1948 i 1953).
Został delegatem na kongres zjednoczeniowy organizacji młodzieżowych (Wrocław, lipiec 1948), gdzie jednoznacznie opowiedział się za zjednoczeniem. Wrócił do Katowic, jako wiceprzewodniczący zarządu wojewódzkiego nowo powstałej organizacji młodzieżowej, która przeszła do historii pod nazwą Zwiazek Młodzieży Polskiej. Wiceprzewodniczącym był przez dwa lata, do sierpnia 1950 roku.
Dość podobnie przebiegał proces jednoczenia obu partii (grudzień 1948). Stefan Skrzydło został delegatem Polskiej Partii Socjalistycznej na Kongres Zjednoczeniowy w Warszawie. Tam, jak wiadomo, powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Stefan Skrzydło stał się jej członkiem.
Stefan Skrzydło do maja 1950 roku był wiceprzewodniczącym ZMP w Katowicach, przez letnie miesiące 1950 roku pracuje w PPS Społem w roli nie mającej nic wspólnego z handlem bądź produkcją. Prowadzi ośrodek kolonijny w Pieninach, po czym, po wakacjach, zostaje kierownikiem kadr w KWK Sosnowiec. Tu pozostaje przez dwa lata, aby jesienią 1952 roku objąć, znów na dwa lata, stanowisko dyspozytora KWK Milowice. W grudniu 1954 roku zostaje zastępcą dyrektora do spraw administracyjno-handlowych kopalni Niwka-Modrzejów.
7 Sierpnia 1957 roku został przewodniczącym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sosnowcu.

## Lata Sześćdziesiąte

Stefanowi Skrzydło nie zbywało na wyobraźni, na wyczuciu potrzeb i szans ich spełnienia. Działał śmiało, z rozmachem, zostawił po sobie sporo.
W tym miejscu powinna się znaleźć duża dawka statystyki obrazująca ile czego w Sosnowcu powstało, co zbudowano, jak miasto zmieniało swoje oblicze.
W roku 1960 zatrudnienie w sosnowieckim przemyśle wynosiło 28.078 osób. Dziewięć lat później, w roku 1969 - już 35.340. Równie szybko przybywało mieszkańców: 1960 rok to 96.400 (w ówczesnych granicach administracyjnych) i 145.000 w roku 1970.
Oto długość dróg o twardej nawierzchni: 1957 - 66,5 kilometra, 1970 - 149,9 kilometra, mieszkań (liczonych w ilości izb) 1955 - 33.832, 1970 - 45.184, sieć wodociągowa: 1960 - 138,7 kilometra, 1970 - 178,0 kilometra, sieć kanalizacyjna: 1960 - 80kilometrów, 1970 - 105 kilometrów.
Był Stefan Skrzydło człowiekiem o dużej sile witalnej, z natury światu i ludziom życzliwy, towarzyski, z mocno rozbudzonym instynktem zabawy. Nie raz z tego powodu popadał w kłopoty gdy, bywało, przebrał miarę, temu i owemu narażając się nadmierną swobodą. Do dziś krążą anegdoty o klubie w ratuszu, o wieczorach w Klubie Inteligencji, o basenie w Sielcu wyposażonym w niebywałą atrakcję, jaką było urządzenie do podgrzewania wody. Widok z kawiarni na spowitą gęstą mgłą powierzchnię basenu z pływającymi w nim ludźmi przy siarczystym mrozie, musiał być dużą atrakcją. Ze względu na koszty ta sosnowiecka atrakcja trwała tylko jeden sezon, wystarczający atoli, by utrwalić się w pamięci ówczesnych playboyów.

Stefanowi Skrzydło miał znaczące i trwałe osiągnięcia:

* Obiekt sportowo-rekreacyjny w Sielcu, kompleks basenów z zapleczem
* Pałac zimowy
* Hala widowiskowo-sportowa przy ulicy Żeromskiego i tamże kryta pływalnia
* Szpital przy ulicy Zegadłowicza
* Liczne osiedla mieszkaniowe.
* Ratusz
* Osiedle Rudna III, IV i V na Pogoni
* Osiedla w Milowicach
* Osiedla w Niwce
* Regulacja Czarnej Przemszy
* Bulwary nad nią
* Bulwary nad Brynicą
* Uporządkowanie i ucywilizowanie nadrzecznych terenów.

Był czas, bardzo owocny wedle dość zgodnej opinii świadków, kiedy to miastem rządził swoisty tryumwirat: Stefan Skrzydło, pomysłodawca i entuzjastyczny organizator, Franciszek Wszołek - dyrektor Dąbrowskiego Zjednoczenia PW, wkrótce wiceminister Górnictwa i Energetyki, rozważny menadżer dysponujący największymi możliwościami realizacyjnymi i I sekretarz Bolesław Lubas, który nie przeszkadzał, a przeciwnie, chronił gdy było trzeba, co wcale nie rzadko się zdarzało.
Był Stefan Skrzydło mistrzem dialogu. Potrafił ułożyć sobie właściwe stosunki z kolejnymi szefami partii w mieście, z Władysławem Dylągiem, z Bolesławem Lubasem i Stefanem Gołębiowskim. Rzecz charakterystyczna, sam daleki od religii, a działający w dobie dużych napięć w stosunkach kościelno-państwowych, potrafił całkiem zgodnie współpracować z klerem wszędzie tam, gdzie interes miasta, mieszkańców i parafii spotykały się ze sobą. Urodzony optymista z uśmiechem przyjmował strony, godził, perswadował, zarażał entuzjazmem. Z natury elokwentny posiadał duży dar przekonywania.
Mając - co oczywiste - bardzo ograniczone możliwości materialne przy realizacji swych pomysłów do swoistego mistrzostwa doszedł jako organizator, modnych wówczas, używanych, czasem nadużywanych czynów społecznych.

*Zaangażowana postawa mieszkańców Sosnowca wyrażała się dobitnie w wynikach czynów społecznych. W 1961 roku utworzono specjalne grupy inicjatywy społecznej na terenie miasta, które już po kilku miesiącach mogły zanotować poważne sukcesy. Uporządkowano między innymi 112 zieleńców, 18 placów zabaw dla dzieci, 5 boisk sportowych, 3 baseny kąpielowe. Sosnowiecka instancja partyjna umiała wykorzystać i pobudzić zapał społeczeństwa, jego zaangażowanie i świadomość pracy dla siebie, dla miasta, dla całego regionu, co w efekcie przyniosło świetne wyniki. W latach 1965-1968 wykonano w ramach czynów społecznych prace o łącznej wartości 110.000.000 złotych. Sosnowiec pod tym względem należy do przodujących miast w Polsce. Tutaj też zorganizowano w 1962 roku I Ogólnopolską Naradę Frontu Jedności Narodu poświęconą sprawom czynów społecznych*

## Koniec Kariery

Po trzykadencyjnym kierowaniu Sosnowcem został powołany na stanowisko sekretarza Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Był to niby awans, ale na krótko, bo tylko na dwa lata. Jesienią 1971 roku następuje znamienna degradacja - na pięć lat obejmuje kierownictwo Wydziału Kultury Fizycznej i Turystyki w Urzędzie Wojewódzkim. Dobre stosunki z generałem Jerzym Ziętkiem, ówczesnym wojewodą, równie dobre z I sekretarzem partii w kraju pozwoliły Stefanowi Skrzydło przetrwać na stanowisku aż pięć lat. Na początku 1976 roku Stefan Skrzydło został odwołany ze stanowiska w Urzędzie Wojewódzkim, pół roku po odejściu Jerzego Ziętka ze stanowiska wojewody. Wraca, albo raczej trafia ponownie do górnictwa, znów do kopalni Sosnowiec w roli jednego z wicedyrektorów. Wszystko wskazuje, że była to synekura, dla najbardziej zainteresowanego mało satysfakcjonująca, dla szefów kopalni - kłopotliwa. Jak zgodnie świadczą ówcześni współpracownicy, między byłym przewodniczącym PMRN w Sosnowcu a aktualnym I sekretarzem wojewódzkim wciąż iskrzyło. Do tego stopnia, że każda wizyta Edwarda Gierka w kopalni (I sekretarz PZPR był członkiem POP tamże) poprzedzana była niedwuznacznym telefonicznym poleceniem z Katowic: *Skrzydło na urlop*. Bezpośrednie spotkanie tych dwu osób nie było pożądane z punktu widzenia władz województwa.
15 Maja 1980 roku, w dniu ukończenia 60 roku życia, korzystając z uprawnień kombatanckich, Stefan Skrzydło zwraca się do dyrektora zjednoczenia o akceptację swego odejścia z pracy. Od czerwca tegoż roku jest emerytem.

## Źródła

* Sosnowiec. Obraz miasta i jego dzielnic, t. 2, Sosnowiec 2016. (ISBN 978-83-944689-1-0)
* http://www.kb.art.pl/publicystyka/skrzydlo.html [Dostęp: 25 lutego 2017]