Chú thích Dt Thư gửi tín hữu Dothái

THƯ ÔNG THÁNH BẢO LỘC TÔNG ĐỒ

gửi cho người Hebereu.

## TÓM LẠI ĐOẠN I CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-14: Trong Sấm truyền cũ Đức Chúa Lời dùng các tiên tri mà dạy dỗ các tổ phụ, trong Sấm truyền mới Đức Chúa Con ra đời mà phán dạy thiên hạ. Cứ lời Kinh thánh Chúa Kirixitô là Con thật Đức Chúa Lời, là Đấng các thiên thần phải thờ lạy; Người là Đức Chúa Lời thật, là Chúa dựng nên mọi sự, là Đấng tự hữu, vô thủy vô chung, không hay thay đổi, đồng bản tính, quyền phép với Đức Chúa Cha. Còn các thiên thần thì là loài phục dịch Đức Chúa Lời. Bởi đấy Đạo Chúa Kirixitô trọng hơn đạo ông Moyse bội phần, mà ai không tin phục Đức Chúa Jêsu thì có tội nặng nề hơn là kẻ chẳng khứng vâng theo ông Moyse ví chẳng bằng.

1. – Khi Đức Chúa Lời dựng nên loài người ta thì như Cha nhân lành hay thương dạy dỗ cho tổ tông loài người biết phép ăn ở cho xứng đáng làm con cái Đức Chúa Lời. Ấy là đầu cội rễ Đạo thánh Đức Chúa Lời đã phán truyền. Khi tổ tông ngã phạm tội lìa bỏ Đức Chúa Lời thì Đức Chúa Lời phán hứa Đấng cứu Thế sẽ ra đời chuộc tội và phá quyền ma quỉ. – Đến sau Đức Chúa Lời hiện ra hay là sai thiên thần cùng các thánh tổ phụ, ông Seth, ông Noe, ông Abraham, ông Isaac, ông Jacob mà phán dạy những lẽ Đạo, nhất là về Đấng cứu Thế sẽ ra đời xuống phúc cho các dân thiên hạ. Đức Chúa Lời truyền lễ luật cũ trong tay ông Moyse và dùng các đấng tiên tri cho được dạy dỗ dân Chúa và dẫn đàng về Chúa cứu Thế. – Hãy xem Theol. Dogm. Tom. I, p.49-63.

2. Trong kì sau hết này Đức Chúa Lời sai Con một xuống thế làm người cho được cứu chữa và phán dạy sự Đạo cho loài người ta. Đức Chúa Jêsu là Chúa cao cả dựng nên mọi sự; cho nên ai ai cũng phải suy phục Người và tuân theo Đạo thánh Người. Đức Chúa Jêsu trọng hơn ông thánh Moyse và các thiên thần bao nhiêu thì Đạo thánh Người cũng trọng hơn bấy nhiêu. Theol. Dogm. Tom. I, p. 63-140.

3. Đức Chúa Jêsu là Con một Đức Chúa Lời từ trước vô cùng bởi trí khôn Đức Chúa Cha mà sinh ra. Người một tính một phép cùng Đức Chúa Cha và Chúa Thánh Thần. Người dựng nên, gìn giữ, cai trị mọi sự. Người chịu nạn chịu chết lập công chuộc tội đoạn sống lại sáng láng và lên lời ngự bên hữu Đức Chúa Cha cầm quyền cả trên lời dưới đất.

4. Đức Chúa Jêsu là Con một Đức Chúa Lời ra đời mặc lấy tính loài người, dù mà về tính loài người Người trọng hơn các thiên thần, vì ở nơi Đức Chúa Jêsu tính loài người hợp với tính Đức Chúa Lời bằng ngôi. Các thiên thần chẳng qua là tôi tá Đức Chúa Lời; còn Đức Chúa Jêsu thì là Con thật Đức Chúa Lời.

5. Chẳng có thiên thần nào gọi là Con Đức Chúa Lời thật bao giờ. Song ngôi Hai là Đức Chúa Lời thật, PS. II, 7; mà bởi vì Đức Chúa Jêsu là Đức Chúa Con ra đời làm người thì Người cũng là Con Đức Chúa Lời thật, vì tính loài người hợp với Ngôi hai bằng ngôi. – Lời “Ta sẽ làm Cha Người v.v. II REG. VII, 14, cứ chữ đen thì chỉ về vua Salomon, song cứ ý mầu nhiệm thì chỉ về Chúa Kirixitô, như lời ông thánh Bảo Lộc làm chứng. Vua Salomon lập đền thờ thành Jêrusalem, ấy là hình bóng Chúa cứu Thế lập đền thờ thiêng liêng là Hội thánh.

6. Nghĩa là trong ngày tận thế Đức Chúa Jêsu lại ngự xuống phán xét thiên hạ thì có muôn vàn sứ thần chầu chực thờ lạy Người. PS. XCVI, 7.

7. Còn về các thiên thần thì có lời Kinh thánh (PS. CIII, 4; CXLVIII, 8) rằng: Chúa sai khiến các thiên thần làm sứ thần mau mắn nhẹ kíp như gió và nóng nảy sốt mến như lửa vậy.

8. Đức Chúa Con là Chúa cao cả hằng có vô cùng, cầm quyền cai trị mọi loài vật. PS. XLIV, 7.

9. Đức Chúa Jêsu là Đấng công chính vô cùng đã gánh lấy sự tội mà phải sự tội và lập công vô cùng: bởi đấy Người được sự cả sáng ngự bên hữu Đức Chúa Cha đời đời.

10-12. PS. CI, 26-28. Đức Chúa Jêsu là Đức Chúa Lời thật; Người là Chúa phép tắc vô cùng dựng nên lời đất muôn vật; Người là Đấng tự hữu, vô thủy vô chung, lọn tốt lọn lành vô cùng.

13. PS. CIX, 1. MATTH. XXII, 43. Đức Chúa Jêsu là Chúa cao trọng vô cùng, Người làm vua cả trên lời dưới đất, mọi loài mọi vật phải suy phục Người.

14. Còn các thiên thần điều là loài Đức Chúa Lời dựng nên cho được chầu chực Chúa và phục dịch Người cùng giúp việc cho người ta được rỗi. Ấy vậy Đức Chúa Jêsu là Chúa cao cả vô cùng chẳng nề hà mình xuống, phán truyền Đạo tin lành và lập Sấm truyền mới: cho nên Sấm truyền cũ, là lề luật ông thánh Moyse, đã mãn hạn phi đi rồi, và mọi người phải tin phục Đạo Đức Chúa Jêsu thì mới được rỗi linh hồn.

## TÓM LẠI ĐOẠN II CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-4: Bởi vì Đức Chúa Jêsu trọng hơn các thiên thần Đức Chúa Lời đã dùng mà rao truyền Sấm truyền cũ thì người Judeu phải cẩn thận mộ mến Sấm truyền mới Đức Chúa Jêsu đã lập, hơn là mộ mến Sấm truyền cũ bội phần, kẻo phải oán phạt nặng hơn cha ông mình đã cả dám lỗi phạm lề luật cũ.

5-8: Đức Chúa Jêsu làm Chúa cao cả, mọi sự trên lời dưới đất phải suy phục Người.

9-18: Thật Đức Chúa Jêsu đã hạ mình xuống, mặc lấy tính loài người ta mọi đàng, cho được chuộc tội và làm thày cả thượng phẩm hay thương xót kẻ phải sự gian nan, bởi Người cũng đã từng trải mọi sự gian nguy và chịu mọi sự thương khó nữa.

1. Nghĩa là, trước này ta đã suy xét Đức Chúa Jêsu là Đức Chúa Lời thật, hóa ra trọng hơn các thiên thần ví chẳng bằng: cho nên phải tận tâm mộ mến Đạo tin lành ta đã nghe giảng dạy, kẻo ta lìa bỏ Đạo tốt lành ấy thì hỏng mất đời đời. II. REG. XIV, 14.

2-4. Đức Chúa Lời lập Sấm truyền cũ thì chẳng có tỏ mình ra nhãn tiền, chẳng có mặc lấy tính loài người ta, như trong Sấm truyền mới đâu; trong Sấm truyền cũ Đức Chúa Lời dùng các thiên thần mà truyền lề luật cũ cho dân Hebereu, ACT. VII, 53; GAL. III, 19. Dù vậy, hễ ai lỗi phạm lề luật cũ thì chẳng thoát khỏi tay Đức Chúa Lời oán phạt. Phương chi kẻ chẳng khứng vâng giữ lề luật mới thì càng đáng phải phạt nặng hơn, vì chính Con Đức Chúa Lời ra đời làm người và làm những phép lạ cả thể mà rao truyền lề luật Đạo tin lành. – Về những việc cả thể Đức Chúa Jêsu đã làm mà làm chứng sự Đạo, hãy xem Theol. Tom. I, p. 65-99. – Về các phép lạ các thánh tông đồ đã làm, hãy xem Theol. Dogm. TOM. I, p. 100-102. – Về các ơn lạ cả Chúa Thánh Thần ban, hãy xem Theol. Dogm. Thánh. VI, 446.; vả lại những điều đã cắt nghĩa I COR. XII; XIV.

5. Trong Sấm truyền cũ, như đã nói trước này, Đức Chúa Lời dùng các thiên thần đứng giữa; song trong Sấm truyền mới Đấng bầu giữa là Đức Chúa Jêsu Kirixitô là Con một Đức Chúa Lời ra đời.

6-8. PS. VIII, 5. Những lời này chỉ về Chúa cứu Thế và làm chứng Người là Chúa cả cai quản mọi sự; cứ ý rộng cũng chỉ về tổ tông loài người mới bởi tay Đức Chúa Lời mà ra, chưa sa ngã phạm tội; lại cũng chỉ về loài người đã được nhờ ơn Chúa cứu Thế sửa lại làm nên như mới.

9. Đã hay Đức Chúa Con ra đời mặc lấy tính loài người chịu nạn chịu chết thì hạ mình xuống kể chẳng xiết. Song Người càng hạ mình xuống thì càng lập công và bởi đấy được thắng ma quỉ, thế gian, sự tội và sự chết, và được cả sáng uy nghi bên hữu Đức Chúa Cha. Đến ngày phán xét chung hết mọi loài sẽ phải suy phục Người, chẳng còn loài nào mà chẳng phục quyền Người nữa.

10. Đức Chúa Lời đã định cứu chữa chuộc tội loài người ta, mà đòi việc đền tội xứng đáng hợp với lẽ công bằng cho lọn, lập công nghiệp cho đáng ta được ơn thánh sủng, ơn phù hộ để mua lấy nước thiên đàng, thì chẳng có loài nào có thể chuộc tội được; chỉ có một phét này chữa sự tàn hại, sự dữ ấy mà thôi, là nhờ phép tắc vô cùng Con Đức Chúa Lời mặc lấy tính yếu đuối loài người mà cất sự tội rất dữ vô cùng, lấy máu mình mà làm cho ta lại được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời. Như lời ông thánh Basilio nói rằng: Đừng kể Đức Chúa Jêsu, là Đấng có tính Đức Chúa Lời và tính loài người, chẳng có ai đền vì tội cho đủ được. Hãy xem Theol. Dogm. TOM. V, p. 203.

11. Đấng cứu Thế mặc lấy tính loài người ta mới gánh lấy tội lỗi loài người ta được. Mà thật Đức Chúa Jêsu có tính loài người và gọi loài người là anh em.

12. Ấy là lời PS. XXI, 23 chỉ về Chúa Kirixitô nhận loài người ta là anh em, vì đã chịu lấy tính loài người và ngượi khen Đức Chúa Lời trong Hội thánh.

13. ISAIA VIII, 17, 18. Cứ ý nghĩa đen, những lời này chỉ về ông tiên tri Isaia; song cứ ý mầu nhiệm thì chỉ về Chúa Kirixitô trông cậy Đức Chúa Lời phù hộ cho được cứu chuộc loài người ta mà nhận loài người làm con cái mình. Những lời này cũng làm chứng Chúa Kirixitô thông còng bản tính loài người, và nhận loài người làm con cái Đức Chúa Lời, hợp như câu 11 trên này.

14. Bởi Chúa Kirixitô thông công bản tính loài người thì loài người cũng được thông công bản tính Đức Chúa Lời, như lời ông thánh Augustino rằng: “Non efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret” – Bởi chước ma quỉ cám dỗ tổ tông loài người ta thì sự tội nhập vào thế gian và sự chết bởi sự tội mà ra. Cho nên Đức Chúa Jêsu chuộc tội thì phá quyền ma quỉ đã làm cho loài người ta mắc phải sự tội và sự chết. SAP. XI, 24; JOAN. VIII, 44.

15. Nhờ ơn Đức Chúa Jêsu chuộc tội loài người ta chẳng còn sợ sự chết; vì bởi ơn Chúa cứu Thế thì ta nên con cái Đức Chúa Lời ở đời này và được hưởng mặt Đức Chúa Lời đời sau. Ta sôgns thì sống vì Chúa, ta chết thì về cùng Chúa, hóa ra bởi sự chết thì được ích lợi, chẳng còn lẽ nào sợ sự chết nữa làm chi.

16-17. Đức Chúa Jêsu chẳng có chuộc lấy thiên thần, một cứu chuộc loài người; cho nên Người phải chịu lấy tính loài người mà nên giống như loài người mọi đàng. Người chịu lấy lót tính loài người cho được cứu chuộc lót tính loài người. Đức Chúa Jêsu chuộc tội cả và loài người ta, song chỉ có kẻ tin phục như ông Abraham được rỗi mà thôi; kẻ chẳng khứng tin thì chẳng được rỗi.

18. Đức Chúa Jêsu chịu lấy tính yếu đuối loài người thì càng biết thương xót loài người ta. – Hãy xem. Theol. Dogm. TOM. V, p. 207.

## TÓM LẠI ĐOẠN III CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-6: Chúa Kirixitô trọng hơn ông Moyse; ông Moyse chẳng qua là đầy tớ trong nhà Đức Chúa Lời, là dân Israel. Còn Đức Chúa Jêsu là Chúa đã dựng nên nhà ấy. Bởi đấy Chúa trọng hơn đầy tớ bao nhiêu thì Đức Chúa Jêsu trọng hơn ông Moyse bấy nhiêu.

7-11: Hãy vâng theo Đức Chúa Jêsu, chớ ra cứng lòng chẳng khứng tin, kẻo nên giống như người Israel trên rừng mà chẳng được vào nơi nghỉ ngơi Đức Chúa Lời, vì chẳng khứng tin cậy Người.

12-19: Ta được thông công ơn phúc Chúa Kirixitô, miễn là tin cậy vững vàng cho đến cùng.

1. Đức Chúa Lời đã thương yêu loài người ta đến nỗi sai Con một xuống thế làm người chuộc tội cứu chữa thiên hạ, thì ta phải nức lòng trìu mến Đức Chúa Jêsu, vì chẳng có Đấng nào khác ta nên cậy trông mà được rỗi.

2. Xưa ông Moyse là khâm sứ Đức Chúa Lời trong nhà Đức Chúa Lời, là Sấm truyền cũ, mà người rất trung trực và đẹp lòng Đức Chúa Lời, NUM. XII, 7. Song ông Moyse đã nói tiên tri rằng: đến sáuex có một Đấng tiên tri sẽ đến cũng như min mà dân phải vâng lời Người. Đấng tiên tri ấy là Đức Chúa Jêsu Đức Chúa Lời đã sai cho được lập Sấm truyền mới nối tiếp Sấm truyền cũ đã mãn hạn rồi. DEUT. XVIII, 18.

3. Đức Chúa Jêsu trọng hơn ông Moyse vì Đức Chúa Jêsu là Đức Chúa Lời mà cả dân Israel cả ông Moyse thuộc về Người là Chúa cả mọi sự.

4. Nhà Đức Chúa Lời là Sấm truyền cũ Đức Chúa Lời đã ban cho dân Israel. Chúa Jehovah đã hiện ra trong Sấm truyền cũ, ấy là Đức Chúa Con. Người dùng các thiên thần truyền lề luật cũ xuống trong tay ông Moyse.

5. Ông Moyse là đầy tớ Đức Chúa Lời đã dùng được rao truyền cho dân Israel biết lề luật Chúa.

6. Đức Chúa Jêsu là Con Đức Chúa Lời thật và là chính Chúa cai quản trong nhà mình; chẳng phải như ông Moyse là đầy tớ trong nhà. Nhà Đức Chúa Lời trong Sấm truyền cũ là dân Israel; trong Sấm truyền mới là Hội thánh ở đời này và đời sau trên thiên đàng. Ta thuộc về Hội thánh ấy và làm phần mình mầu nhiệm Đức Chúa Jêsu, miễn là giữ lòng tin cậy kính mến vững vàng cho đến chết, không lìa bỏ Đức Chúa Jêsu bao giờ.

7. PS. XCIV, 8. Khuyên bổn đạo vững vàng tin phục Đức Chúa Jêsu. Đức Chúa Lời hằng ban ơn soi sáng mở lòng; song có khi Người ban ơn riêng thì càng phải siêng năng vâng theo Người; chớ liều mình ra cứng lòng.

8. Nhắc lại tích dân Israel thiếu nước uống trên rừng thì ra ngỗ nghịch, kêu trách Đức Chúa Lời. EXOD. XVII, 7; NUM. XIV, 22.

9-10. Dù mà dân Judeu bằng được xem thấy phép lạ Đức Chúa Lời làm trong đất Egyptô và trên rừng đủ bốn mươi năm mặc lòng; song nó cũng vốn cứng lòng chẳng muốn suy phục Đức Chúa Lời; chẳng vâng lời ông Moyse.

11. NUM. XIV, 21; XXXII, 10; DEUT. I, 34. Đức Chúa Lời phạt những kẻ ngụy nghịch ấy phải chết trên rừng, chẳng được phần cơ nghiệp trong đất Đức Chúa Lời đã phán hứa cho dân Israel. Vậy phần cơ nghiệp ấy, cứ ý mầu nhiệm, thì chỉ cơ nghiệp thiêng liêng kẻ lành sẽ được hưởng trên lời.

12. Khuyên anh em bổn đạo giữ mình cẩn thận, kẻo có ai ra cứng lòng chẳng khứng tin mà phải thiệt hại lìa bỏ Đức Chúa Lời, như xưa người Israel ở trên rừng.

13. Hãy chịu lấy ơn Đức Chúa Lời đang khi còn sống ở đời này, kẻo chết trong sự tội và hư đi mất.

14. Kẻ có đạo đã được thông công ơn phúc Đức Chúa Jêsu khi chịu phép rửa tội: lại sẽ được hưởng phúc thanh nhàn, miễn là tin cậy kính mến và giữ Đạo vững vàng cho đến cùng. Khi lở lại Đạo mà được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Jêsu thì phải vững vàng giữ như vậy, mới được rỗi linh hồn.

15. Bao lâu ta còn sống ở đời này thì Đức Chúa Lời ban ơn; song chớ ai ra cứng lòng mà phụ ơn.

16-19. Anh em hãy bắt chước những kẻ vâng lời Đức Chúa Lời là ông Josue, ông Caleb, như đã kể NUM. XIV, 30-31; XXVI, 64. Những kẻ chẳng được vào đất Chúa phán hứa, thì nguyên bởi chẳng tin phục Chúa. Anh em hãy cẩn thận chớ học đòi gương xấu những kẻ ấy; một hãy giữ lòng tin cậy kính mến Đức Chúa Jêsu cho vững vàng.

## TÓM LẠI ĐOẠN IV CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-11: Đức Chúa Lời phán hứa cho kẻ có lòng tin cậy kính mến Người được vào nơi nghỉ ngơi đời đời trên lời. Ta hãy siêng năng cần mẫn cho được vào nơi cực trọng ấy, cho khỏi hỏng mất bởi cứng lòng chẳng khứng tin.

12-13: Có lời Chúa đe phạt những kẻ cứng lòng chẳng khứng tin, mà lời ấy rất mạnh, rất đáng sợ hãi, vì Chúa thâu suốt mọi sự và công bằng vô cùng.

14: Ta hãy vâng theo Đức Chúa Jêsu, là thày cả chính và là Đấng bầu chữa ta, đã lên lời ngự bên Đức Chúa Cha; hãy tin phục Người vững vàng.

15: Đức Chúa Jêsu đã mặc lấy tính yếu đuối ta, Người đã chịu khốn khó vì ta và hay thương xót ta.

16: Người bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Cha, cho nên anh em hãy vững lòng cậy trông mà đến trước tòa Đức Chúa Cha thì sẽ được ơn tha thứ và giúp sức cho.

1. Lời Đức Chúa Lời phán hứa cho dân Israel được vào đất Chanaan mà nghỉ ngơi trong đất tốt lành, chảy sữa và mật, ấy là hình bóng chỉ nước thanh nhàn trên lời Đức Chúa Lời phán hứa cho kẻ lành, là kẻ có lòng tin cậy kính mến và làm tôi Người. Ai chẳng tin phục Đức Chúa Jêsu thì chẳng được vào nơi nghỉ ngơi Đức Chúa Lời.

2. Đạo tin lành hứa cho ta phúc thanh nhàn trên lời, như xưa Đức Chúa Lời hứa ban đất Chanaan làm cơ nghiệp dân riêng Người. Song dân Israel không vâng nghe Chúa thì hết mọi người nam đinh, từ hai mươi tuổi trở lên, đừng kể Josue và Caleb, điều phải chết trên rừng, chẳng được vào nơi nghỉ ngơi Chúa đã phán hứa. Vậy đất Chanaan là hình bóng chỉ về nước thiên đàng Đức Chúa Lời phán hứa cho kẻ lành.

3. Sự nghỉ ngơi Đức Chúa Lời phán hứa cho ta làm vậy, chẳng phải là sự nghỉ ngơi trong đất Chanaan như đã phán hứa cho dân Judeu xưa, bèn là sự nghỉ ngơi cùng Chúa trên lời, cũng là sự nghỉ ngơi Kinh thánh nhắc đến khi Chúa đã hoàn thành các việc trên lời dưới đất. Mà ai tin cậy kính mến làm tôi Chúa, làm việc bậc mình nên mới được vào nơi nghỉ ngơi cùng Chúa. Bằng ai chẳng khứng tin, chẳng ép mình làm tội Chúa ở đời này thì cũng mắc phải lý đoán loại ra, như xưa dân Israel ở trên rừng mà chớ.

4-6. Sự nghỉ ngơi Đức Chúa Lời phán hứa làm vậy, là sự nghỉ ngơi. – Sabbatum – Đức Chúa Lời, như đã nói GEN. II, 2. Khi hoàn thành lời đất muôn vật. Chẳng phải sự nghỉ ngơi trong đất Chanaan đâu. PS. XCIV, 11 cũng nói về sự nghỉ ngơi khác, bởi vì khi vua Đavid nói lời ca thơ này, là lâu đời sau khi Israel đã vào đất Chanaan rồi; cho nên phải hiểu về sự nghỉ ngơi khác, là nghỉ ngơi trên lời Đức Chúa Lời phán hứa cho những kẻ vâng nghe lời Chúa cứu Thế và giữ Đạo tin lành cho nên.

7. Đức Chúa Lời phán hứa ngày sabbato thiêng liêng trên lời, là sự nghỉ ngơi ở nơi Đức Chúa Lời. Hễ ai tin phục Đạo tin lành thì được vào nơi nghỉ ngơi ấy.

8. Nơi nghỉ ngơi, là đất Chanaan, ông Josue. (tiếng Josue cũng là Jêsu, nghĩa là Chúa Jehovah cứu chữa), đã đem dân Israel vào mà nhận làm cơ nghiệp thì chẳng qua là hình bóng nơi nghỉ ngơi trên lời.

9-10. Kẻ lành phải đợi trông sự nghỉ ngơi ấy, là ngày Sabbato đời đời trên lời. Như Đức Chúa Lời khi đã tạo thành lời đất nhân vật đoạn nghỉ ngơi, cũng một lẽ ấy kẻ có đạo đã có công lao khó nhọc giữ Đạo, làm việc bậc mình nên, thì sẽ được vào nơi nghỉ ngơi đời đời.

11. Khuyên bổn đạo cần mẫn lo lắng cho được lên thiên đàng, kẻo hỏng mất như kẻ cứng lòng tin đã nói trước này.

12-13. Khuyên bổn đạo hãy dái sợ lời Đức Chúa Lời đe phạt những kẻ cứng lòng chẳng tin. Lời Đức Chúa Lời truyền dạy và phán xét thì rất mạnh rát sâu nhiệm, như gươm sắc thâu qua xác và linh hồn đến tận tâm thận thần trí, chẳng có đí gì mà không thâu sốt; lại phán đoán những sự tơ tưởng trong trí khôn và những sự ước ao mê tham trong lòng.

14. Trong Sấm truyền cũ thày cả thượng phẩm là đấng bậc rát cao trọng Đức Chúa Lời đã đặt lên cho được vào nơi cực thánh, mỗi năm một lần, mà dâng lời khấn cầu trước mặt Chúa; song đấng ấy cũng là loài người yếu hèn, là dòng ông Aaron. Vậy kẻ có đạo có đãng trọng hơn ví chẳng bằng, là Đức Chúa Jêsu, Con Đức Chúa Lời đã thấu đến các tầng lời. Anh em bổn đạo hebereu suy làm vậy, âu là chẳng còn ái mộ lề luật cũ quá lẽ; một tận tâm trìu mến Đức Chúa Jêsu và tin phục D thánh Người vững vàng cho đến cùng.

15. Đức Chúa Jêsu hay thương xót ta vì Người đã mặc lấy những sự yếu đuối ta, trừ sự tội mà thôi.

16. Ta phải trông cậy Đức Chúa Jêsu bởi Người bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Lời.

## TÓM LẠI ĐOẠN V CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-4: Đấng làm thày cả thượng phẩm cần phải có hai sự này: một là có tính loài người ta và những sự yếu đuối tùy theo tính loài người cho được biết thương xót kẻ phải gian nan khốn khó; hai là phải có ơn Đức Chúa Lời gọi làm thày cả. Vậy Đức Chúa Jêsu có hai sự ấy; cho nên Người là thày cả lọn lành thật.

5-6: Đức Chúa Cha gọi Đức Chúa Jêsu làm thày cả thượng phẩm.

7-8: Đức Chúa Jêsu mặc lấy tính yếu đuối loài người ta, Người biết thương xót kẻ phải sự khốn khó.

9-10: Cho nên Đức Chúa Jêsu là thày tế lễ lọn lành mọi đàng.

11-14: Trách người hebereu vì mê muội tối tăm không suy hiểu được cho thấu những sự cao trọng mầu nhiệm chức quyền thày tế lễ cứ đấng bậc ông Melchisedec.

1. Xét đấng làm thày cả phải gồm những sự lọn lành là thế nào mà làm chứng Đức Chúa Jêsu đã được những sự ấy. Vậy trước hết đấng làm thày cả phải thuộc về dòng dõi loài người, mà đã đặt người lên để liệu việc thờ phượng Chúa, dâng của lễ chay của lễ tưới và hi sinh đề sự tội. Ấy thày cả thượng phẩm trong Sấm truyền cũ thì như vậy.

2. Đấng làm thày cả cũng là loài nn mắc phải tính yếu đuối hèn hạ loài người ta ắt là biết thương xót anh em mình.

3. Trong Sấm truyền cũ đấng làm thày cả phải dâng của lễ đền vì tội mình cùng vì tội dân nữa. LEVIT. XVI, 6; XI, 17.

4. Đấng làm thày cả phải có ơn Đức Chúa Lời gọi. Trong Sấm truyền cũ Đức Chúa Lời chọn chi họ Levi cho được làm việc thờ phượng trnog dân Israel. Ông Aaron làm thày cả thượng phẩm và hễ là trưởng nam tông tộc ấy thì được nối chức quyền thày cả thượng phẩm. Mọi người khác bởi chi chánh ông Aaron mà ra thì làm thày tế lễ. Còn các tông tộc khác bởi chi họ Levi điều làm thày giúp việc tế lễ. EX. XXVIII; XXIX.

5-6. Đức Chúa Jêsu gồm hai sự thuộc về chức bậc đấng làm thày tế lễ. Người là Chúa thật Đức Chúa Cha, từ trước vô cùng bởi Đức Chúa Cha mà sinh ra và Đức Chúa Cha đã sai Người xuống thế làm người để cứu chữa loài người ta; lại đặt Người làm thày tế lễ cứ đấng bậc ông Melchisedec. PS. II, 7; CIX, 4. Đoạn VII sau này diễn ra thày cả cứ đấng bậc ông Melchisedec là làm sao.

7. Đức Chúa Jêsu có tính loài người đã mặc lấy những sự yếu đuối theo tính loài người, trừ sự tội và những sự yếu hèn bởi sự tội mà ra. Đức Chúa Jêsu biết thương xót loài người ta và cầu bầu cho loài người ta. Đây nhắc lại sự chịu nạn trong vườn Gietsimani, như đã kể trọng sách Evan, MATTH. XXVI, 42; LUC. XXII, 43. Đức Chúa Jêsu rất khiêm nhường hạ mình xuống trước mặt Đức Chúa Cha thì được đáng nghe và Đức Chúa Cha sai thiên thần yên ủi Người.

8-9. Đức Chúa Jêsu hạ mình xuống làm vậy thì lập công vô cùng cho đáng được cả sáng về tính loài người hợp với Ngôi Hai, và lập công chuộc tội vô cùng.

10. Bởi vì Đức Chúa Jêsu đã cứu chữa loài người ta làm vậy thì Người làm thày tế lễ thượng phẩm, song chẳng phải cứ đấng bậc Aaron, vì chức bậc thày cả trong Sấm truyền cũ chẳng có sức đền tội được; chỉ có thày tế lễ cứ đấng bậc Melchisedec.

11. Chức bậc này rất mầu nhiệm quá trí khôn ngu muội các bổn đạo ấy suy hiểu chẳng thấu.

12. Bấy giờ bổn đạo hebereu nhập giáo đã được ngoài ba mươi năm rồi, lẽ thì đã biết dạy dỗ kẻ khác cũng được; song thật sự còn mê muội tối tăm, như con trẻ còn phải học vỡ lòng.

13-14. Như trẻ thơ chưa chịu được của ăn cứng rắn vì còn yếu đuối non nớt; thì cũng một lẽ ấy kẻ u mê dốt nát chưa suy hiểu được lẽ cao ý trong Đạo, một phải học tập cho biết những lẽ mở lòng vừa tâm trí trẻ thơ ấu, cho được phân biệt sự tội sự phúc, sự lành sự dữ mà chớ.

## TÓM LẠI ĐOẠN VI CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-8: Ông thánh tông đồ không muốn diễn lại những điều khai đaon trong Đạo, vì chưng nếu có ai mất đức tin mà chê chối sự Đạo thì khó trông cho kẻ ấy ăn năn lở lại thật, bởi vì như lại đóng đanh Đức Chúa Jêsu vào cây thập giá, phụ ơn Đức Chúa Lời quá lắm, cho nên ra như vô phúc trước mặt Đức Chúa Lời.

9-10: Nhưng mà dù đã nói những lời thẳng nhặt làm vậy, thì người vẫn còn trông cậy bổn đạo hebereu sẽ được rỗi, vì Đức Chúa Lời chẳng có bỏ quên những sự gian nan khốn khó kẻ ấy đã phải chịu vì Đạo tin lành.

11-12: Khuyên bổn đạo vững lòng trông cậy đến cùng. Chớ lười lĩnh một hãy soi gương sáng các thánh xưa đã làm mà bắt chước cho được chịu lấy phần phúc Đức Chúa Lời đã phán hứa.

13-17: Hãy ghi nhớ ơn phúc Chúa đã phán hứa cho ông Abraham cách trọng thể là dường nào.

18-20: Bởi đấy ta phải vững vàng trông cậy Đức Chúa Jêsu là Đấng đã được lên lời và đã mở đàng lối để chúng ta cũng được lên thiên đàng nữa.

1. Trong thư này ông thánh tông đồ toan dạy những điều cao trọng sâu nhiệm về chức quyền Đấng làm thày tế lễ trong Sấm truyền mới, chẳng có ý giải bổn trẻ con dạy về những điều khai đoan trong Đạo, dẫn đàng cho kẻ mới lở lại đạo biết phải giục lòng aen năn tội, giục lòng tin cậy Đức Chúa Lời là thế nào. Bởi vì các bổn đạo hebereu tin phục sự đạo đã lâu năm mà đã học biết những điều ấy sẵn sàng.

2. Cũng vì một lẽ ấy chẳng muốn nhắc lại những lẽ cần về phép rửa tội, so sánh với phép rửa ông thánh Juông cùng về các phép rửa trong đạo cũ; lại về phép thêm sức là phép giơ tay, về sự sống lại, sự phán xét chung: ấy là mấy lẽ đại khái trong Đạo.

3. Trong thư này ông thánh tông đồ có ý dạy về chức bậc đấng tế lễ trong Sấm truyền mới và làm chứng chức quyền tế lễ trong Sấm truyền cũ đã bãi đi rồi.

4-8. Đây ông thánh Bảo Lộc chẳng có ý giảng khuyên kẻ chối bỏ Đạo, vì khó trông cho kẻ đã ăn năn lở lại, đã chịu phép rửa tội, phép thêm sức, và đã được nghe giảng Đạo tin lành, thật lòng sửa mình lại. Xét vì lẽ nào khó trông cho kẻ ấy thật lòng sửa mình lại thì phải đoán rằng, những kẻ chê chối Chúa làm vậy thì vốn phụ ơn Đức Chúa Lời, hóa ra sinh tối tăm trong trí và cường ngạnh trong lòng; chẳng khác gì nó làm xỉ nhục Đức Chúa Jêsu, lại đóng đanh Người và phạm đến Chúa Thánh Thần. Bởi phụ ơn Đức Chúa Lời mà ra độc ác dường ấy thì nó như kẻ vô phúc trước mặt Đức Chúa Lời. Hãy xem Theol.dogm.Tom. VI, p.226.

Kirixitô. Thánh., IV. -47

9-10. Các bổn đạo ấy, âu là chẳng có che bỏ Đức Chúa Lời đâu, bèn là ái mộ sự Đạo và lo lắng cho được rỗi linh hồn; vì chưng bổn đạo hebereu đã chịu khó vì Đạo lành, mà Đức Chúa Lời công bằng vô cùng chẳng bỏ quên việc lành phúc đức người ta làm mà báo lả cho xứng.

11. Khuyên các bổn đạo hãy giữ lòng vững vàng cho đến cùng; vì có một kẻ vững vàng làm vậy được rỗi linh hồn mà thôi.

12. Cho được giục lòng siêng năng cần mẫn, hãy soi gương sáng csaac thánh đời trước đã làm về đức tin, đức nhịn nhục, đức cậy trông mà đã được rỗi linh hồn, như ông Abraham, ông Isaac, ông Jacob và các thánh tổ tiên thuở xưa.

13-15. hãy ghi nhớ phần phúc Đức Chúa Lời đã thề hứa cho ông Abraham cách trọng thể, là tự mình Chúa thề mà chúc phúc cho ông ấy, GEN. XXII, 16-17. Vậy ông Abraham có lòng tin, lòng cậy trông Chúa thì được như lời đã phán hứa.

16-17. Đức Chúa Lời đã thề, để lời Người phán hứa mạnh hơn, trọng thể hơn, hóa ra ta nhận biết Đức Chúa Lời chỉ định hẳn chẳng còn thay đổi lời đã phán hứa. Đức Chúa Lời thề, ấy là cư xử với người ta cách xứng hợp với tính loài người, là lấy lời thề mà làm chứng lời mình nên chắc thật chẳng còn hồ nghi được nữa. Loài người ta lấy tên Chúa cả mà thề nguyền; còn Đức Chúa Lời thì tự mình mà thề. Lẽ thì Đức Chúa Lời phán một lời thì ắt là đáng tin ngay; song Đức Chúa Lời thề thì uy nghiêm trọng thể hơn bội phần.

18. hai sự ấy, là lời Đức Chúa Lời phán hứa và lời thề. Bởi đấy kẻ có đạo được lòng vững vàng tin cậy Chúa và được yên ủi mình vì Đức Chúa Lời đã giữ lời thề hứa cho ông Abraham thể nào, thì cũng sẽ giữ lời đã phán hứa ban phần phúc trên lời cho những kẻ vâng theo Đạo thánh Người ở thế gian này.

19. Đức trông cậy, ấy là neo thiêng liêng làm cho ta được lòng vững chắc ở giữa những sự gian nan khốn khó đời này, mà chẳng hề lay chuyển bao giờ. – Nơi bề trong màn, ấy là nơi cực thánh, là hình bóng chỉ về nước thiên đàng.

20. Đức Chúa Jêsu đã lập công chuộc tội mở cửa thiên đàng cho ta được vào; cho nên ta phải tin cậy kính mến, làm tôi Người và giữ Đạo tin lành Người cho lọn.

## TÓM LẠI ĐOẠN VII CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

Trong Đoạn này làm chứng chức bậc tế lễ Chúa Kirixitô trọng hơn chức bậc tế lễ các thày cả dòng Aaron, vì rằng: 1) ông Melchisedec, là hình bóng chỉ về Chúa Kirixitô, là đấng rất trọng; 2) đã lập chức bậc tế lễ này thay chức bậc Aaron; 3) chức bậc tế lễ Chúa Kirixitô có lời Đức Chúa Lời thề; 4) chức bậc này hằng có đời đời; 5) chức bậc này trọng vọng vô cùng; 6) Chúa Kirixitô làm việc chức bậc mình trên lời, là nơi trọng hơn nhà xếp thánh vì chẳng bằng.

1-3: Ông Melchisedec là hình bóng chỉ về Chúa Kirixitô.

4-10: Ông Melchisedec trong hơn ông Abraham và trọng hơn ông Levi và ông Aaron là cháu ông Abraham. Vì vậy chức quyền tế lễ Chúa Kirixitô cứ đấng bậc Melchisedec trọng hơn chức quyền tế lễ Aaron.

11-19: Chúa Kirixitô làm thày tế lễ cứ đấng bậc Melchisedec, chẳng phải cứ đấng bậc Aaron. Chức bậc tế lễ Chúa Kirixitô hằng có đời đời. Chức bậc tế lễ trong đạo cũ và lề luật đạo cũ, là hai sự kết hợp với nhau, điều phải đình bãi vì đã lập chức bậc thày tế lễ cứ đấng bậc Melchisedec.

20-22: Có lời Đức Chúa Lời thề mà đặt Chúa Kirixitô làm thày tế lễ.

23-25: Đức Chúa Jêsu là thày cả đời đời hằng cầu bầu cho ta trên lời; còn các thày cả trong Sấm truyền cũ sống tạm vậy và kế tiếp nhau liên.

26-28: Chúa Kirixitô là thày cả lọn tốt lọn lành, thanh sạch, toàn vẹn, chẳng cần phải dâng của tế lễ đến vì tội mình, một dâng của tế lễ đền tội cho dân. Còn các thày cả dòng Aaron, là loài người hèn hạ yếu đuối, vừa phải dâng của lễ đền tội cả cho dân cả cho mình nữa.

1-2. Chúa Kirixitô là thày tế lễ cứ đấng bậc ông Melchisedec, nghĩa là ông Melchisedec là hình bóng chỉ về Chúa Kirixitô. Tiếng Melchiseđec nghĩa là vua công chính, người làm vua Jêrusalem, là Salem nghĩa là bằng yên. Ông Melchiseđec làm thày cả Chúa cao cả. GEN. XIV. Người ra đón ông Abraham khi đã thắng được trận các vua kia mà lở về. Ông Melchiseđec dâng bánh và rượu, tế lễ Đức Chúa Lời và người chúc phúc cho ông Abraham. GEN. XIV, 19; lại ông Abraham trong mười phần của đã bắt được thì dâng một phần cho ông Melchiseđec, nhận người là thày cả Đức Chúa Lời.

3. Ông Melchiseđec này là đấng rất lạ lùng là dường nào. Người chẳng phải bởi dân hebereu, bèn là người dân ngoại Đức Chúa Lời đặt làm thày cả, dâng bánh và rượu làm của tế lễ Chúa. Kinh thánh chẳng có nói đến cha mẹ người, không nói đế tông tộc người, không kể ngày sinh ngày tử; một nói rằng: người dâng bánh và rượu vì người làm thày tế lễ Chúa cao cả; lại diễn nghĩa tên người là vua sự công chính, làm vua Salem (Jêrusalem), nghĩa là vua sự bằng yên. Bởi đấy người là hình bóng chỉ về Con Đức Chúa Lời, là vua công chính vô cùng và là Chúa ban sự bằng yên cho cả và thiên hạ. Cứ ý mầu nhiệm ông Melchiseđec này hằng sống trong Chúa Kirixitô mà làm thày tế lễ đời đời. Chớ có ai nghĩ rằng, ông Melchiseđec hoặc là thiên thần mà không có tổ tiên đâu; song người không thuộc về dòng thày cả, như các thày tế lễ trong đạo cũ, người một làm thày tế lễ bởi Đức Chúa Lời đã chọn cho được làm khuôn mẫu Chúa cứu Thế là thày tế lễ đời đời.

4. Hãy suy nghĩ ông Melchiseđec là đấng cao trọng dường nào, vì chính Abraham, là tổ tiên các thày tế lễ dòng Aaron, đã phân trong của tốt nhất, thập phần thủ nhất, mà cung cấp cho ông Melchiseđec.

5-7. Thật các con cháu Levi, là kẻ có chức bậc thày tế lễ được phép, cứ lề luật, lấy thuế thập phần thủ nhất bởi dân Israel cũng là con cháu ông Abraham; mà sự ấy chẳng có lạ gì đâu. Song ông Melchiseđec này, là người dân ngoại trong đất Chanaan, nhận lấy thuế thập phần thủ nhất bởi ông Abraham; lại chúc phúc cho ông Abraham, là kẻ đã được lời Chúa phán hứa, ấy là sự rất lạ kể chẳng xiết. Cho nên ông Melchiseđec trọng hơn ông Abraham; vì chưng đấng chúc phúc vốn trọng hơn kẻ chịu chúc phúc, chẳng hồ nghi được.

8. Vả lại thày cả họ Levi là kẻ hay chết; còn về ông Melchiseđec này thì Kinh thánh làm chứng rằng, người hằng sống trong Chúa Kirixitô. Nhân vì sự ấy phải đoán hắn rằng: đấng làm thày tế lễ cứ chức bậc ông Melchiseđec, là Chúa Kirixitô, cao trọng hơn các thày tế lễ Sấm truyền cũ, hóa ra Sấm truyền mới cũng trọng hơn Sấm truyền cũ bội phần.

9-10. Sau nữa, khi ông Abraham dâng thuế thập phần thủ nhất làm vậy, thì con cháu Levi chưa sinh ra, còn ở trong lòng tổ phụ mình, cho nên phải đoán rằng, các thày cả dòng Levi cũng phải tiến cống cho ông Melchiseđec nữa.

11-12. Nếu chức bậc tế lễ họ Levi có thể làm được cho người ta nên lọn lành và được rỗi, thì âu là chẳng còn lập một chức quyền tế lễ khác cứ đấng bậc Melchiseđec làm chi. Bởi đấy phải đoán rằng, chức bậc tế lễ Levi đã mãn hạn bãi đi rồi, mà lề luật cũ cũng vậy, vì chức bậc tế lễ Aaron và lề luật cũ điều hợp với nhau, đứng vững cùng nhau hay là xiêu đổ một trật cùng nhau.

13-14. Chức bậc trong đạo cũ phải đình bãi, thì đã tỏ, vì Đức Chúa Jêsu là Đấng đã đặt làm thày tế lễ cứ đấng bậc Melchiseđec, chắng thuộc về chi họ Levi, bèn là thuộc về chi họ Juđa, là chi họ chẳng có quyền tế lễ trong Sấm truyền cũ bao giờ.

15-17. Trong đạo cũ các thày tế lễ thì bởi dòng dõi ông Aaron mà sinh ra và là người hay chết. Còn Đức Chúa Jêsu thì chẳng phải bởi chi họ Levi và bởi dòng dõi Aaron, Người một bởi Đức Chúa Lời kén chọn làm thày tế lễ và Người làm thày cả đời đời, như lời PS. CIX, 4 làm chứng.

18-19. Lề luật cũ và chức bậc tế lễ trong đạo cũ tạm vậy mà thôi, dẫn đàng về Chúa Kirixitô; lề luật cũ chẳng cứu chữa người ta được sạch khỏi tội và được rỗi. Bởi sự tin phục Chúa Kirixitô thì mới được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời và được rỗi.

20-22. Đức Chúa Cha đặt Đức Chúa Jêsu làm thày tế lễ cách trọng thể, là phát thề. Khi lập chức bậc tế lễ trong đạo cũ chẳng có lời Đức Chúa Lời thề như vậy. Cho nên chức bậc tế lễ Đức Chúa Jêsu trọng vọng hơn chức bậc tế lễ trong đạo cũ.

23-24. Trong đạo ông Moyse có nhiều thày cả kế tiếp nhau vì các thày cả ấy hay chết. Trong Sấm truyền mới có một đấng làm thày tế lễ mà thôi, là Đức Chúa Jêsu hằng sống đời đời.

25. Đức Chúa Jêsu cứu chữa mọi người vfa hằng bầu cử cho ta trên lời.

26. Trong đạo cũ đấng làm thày tế lễ là loài người yếu đuối, dâng những hi sinh lễ yếu hèn thì chẳng có thể đền tội cho xứng đáng được. Thày tế lễ lọn lành cần phải có tính Đức Chúa Lời và tính loài người lọn vẹn mới có thể đền tội cho đủ và cho công bằng mọi đàng. Theol. Dogm. Tom. VI, p. 203.

27. Các thày tế lễ trong Sấm truyền cũ hằng ngày phải dâng hi sinh làm của tế lễ. Mỗi năm một lần thày cả thượng phẩm dâng của lễ đền tội trong nơi cực thánh. Còn Đức Chúa Jêsu thì dâng mình làm của tế lễ trên cây thập giá một lần mà chuộc tội cả và thiên hạ. Theol. Dogm. Tom. VI, p. 313.

28. Trong Sấm truyền cũ các thày tế lễ điều là loài người hèn hạ; Đấng làm thày tế lễ thượng phẩm trong Sấm truyền mới là Đức Chúa Jêsu, Con một Đức Chúa Lời ra đời, là Đâng lọn tốt lọn lành vô cùng. – Các thày tế lễ dâng lễ missa bây giờ chẳng quả là kẻ làm thay mặt Đức Chúa Jêsu; chỉ nhắc lại một việc tế lễ Đức Chúa Jêsu đã dâng trên cây thập giá xưa mà chớ. Conc. Trid. XXII, 1.

## TÓM LẠI ĐOẠN VIII CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-5: Đức Chúa Jêsu ngự bên hữu Đức Chúa Cha hằng làm việc tế lễ trên lời. Các thày tế lễ dòng Aaron phục dịch trong nhà xếp, là hình bóng chỉ về thiên đàng mờ mờ vậy mà thôi. Điều ấy cũng làm chứng chức thày tế lễ trong Sấm truyền mới trọng hơn chức bậc thày tế lễ trong đạo cũ ví chẳng bằng.

6-13: Đức Chúa Jêsu là Đấng bầu chữa lời giao ước mới trọng hơn lời giao ước cũ. Đức Chúa Lời đã phán tiên tri rằng: sẽ đến ngày đình bãi điều ước cũ mà lập giao ước mới tốt lành hơn ghi chép trong lòng người ta.

1-2. Tóm tắt lại những sự đại khái về chức bậc thày tế lễ nói trên này thì rằng: ta có thày tế lễ ngự bên hữu Đức Chúa Cha, làm việc tế lễ trên lời, là đền thờ Đức Chúa Lời đã dựng nên , chẳng phải nhà xếp hay là đền thờ loài người đã làm ra đâu.

3. Hễ là thày cả thì phải dâng của lễ (lễ chay, lễ tưới) và hi sinh (giết đàng tế lễ). Trên thiên đàng Đức Chúa Jêsu hằng dâng việc tế lễ, nhắc lại việc Người đã dâng mình trên cây thập giá; Người hằng bầu chữa cho ta trước mặt Đức Chúa Cha liên.

4-5. Đức Chúa Jêsu chẳng có làm thày tế lễ cứ chức bậc Aaron: Người một làm thày tế lễ cứ đấng bậc Melchiseđec và làm thày cả đời đời dâng việc tế lễ trên lời. Con các thày tế lễ dòng Aaron điều phục dịch trong nhà xếp là hình bóng chỉ về những sự trên lời. EXOD. XXV, 40. Nhà xếp thánh và các tông đồ thờ phượng, lại các của lễ trong Sấm truyền cũ là hình bóng chỉ về những sự mầu nhiệm trong Sấm truyền mới. Ông Moyse đã làm những sự ấy cứ như mẫu mực bởi trên lời Chúa tỏ ra cho người xem trên núi Sina.

6. Đức Chúa Jêsu là thày tế lễ trọng hơn các thày tế lễ dòng Aaron chẳng những vì Người làm việc tế lễ trên thiên đàng, là nơi thánh trọng hơn đền thờ trong đạo cũ ví chẳng bằng; mà lại vì Sấm truyền mới trọng hơn Sấm truyền cũ; mà Sấm truyền mới tốt lành hơn bởi vì phán hứa phần phúc tốt lành hơn. Sấm truyền cũ phán hứa sự nghỉ ngơi và phần cơ nghiệp trong đất thánh; còn Sấm truyền mới thì phán hứa ơn phúc thiêng liêng, là ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời ở đời tạm này và phúc thanh nhàn đời sau vô cùng.

7. Nghĩa là nếu Sấm truyền cũ lọn lành, có thể mà làm cho loài người ta được sạch khỏi tội, được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời và được rỗi linh hồn, ắt là chẳng có lẽ nào còn lập Sấm truyền mới làm chi.

8-9. JEREM. XXXI, 31-34. Đức Chúa Lời đã phán hứa Sấm truyền mới. Sấm truyền cũ dẫn đàng về Chúa Kirixitô; mà khi Chúa Kirixitô đã ra đời thì Sấm truyền cũ chẳng còn lý nào nữa, một mãn hạn đình bãi mà chớ.

10. Trong Sấm truyền cũ thì ghi tạc mười sự răn trên bia đá; còn trong Sấm truyền mới Chúa Thánh Thần in lề luật Đức Chúa Lời vào lòng người ta.

11. Trong Sấm truyền mới khi chịu phép rửa tội Chúa Thánh Thần ngự vào lòng người ta, ban ơn thánh sủng, phủ các nhân đức quá tính tự nhiên, nhất là đức tin, cậy, kính mến, bẩy ơn cả Chúa Thánh Thần soi sáng, yên ủi, phù hộ giúp sức trong lòng.

12. Nhờ công nghiệp Đức Chúa Jêsu chuộc tội thì ta mới được sạch khỏi tội và được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời. Lề luật cũ chẳng làm được cho sạch khỏi tội.

13. Bởi vì Đức Chúa Lời phán hứa lời ước mới thì phải đoán rằng, lời giao ước cũ tạm gửi, chẳng được bền lâu. Cho nên người Hebereu chẳng còn nên trìu mến Sấm truyền cũ làm chi; một hãy mộ mến Sấm truyền mới và tin cậy kính mếm Đức Chúa Jêsu chọn lọc.

## TÓM LẠI ĐOẠN IX CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

Suy xét nơi làm việc thờ phượng, cách thức làm việc ấy và những hi sinh của tế lễ thì phải kể Sấm truyền cũ kém Sấm truyền mới lắm lắm kể chẳng xiết.

1-10: Trong Sấm truyền cũ trước thì làm việc thờ phượng trong nhà xếp, sau trong đền thờ. Nơi ấy phân ra làm hai khoảng, gọi là nơi thánh và nơi cực thánh; ở đấy có những đồ thờ quí báu. Nhà xếp, cũng như đền thờ Jêrusalem, chẳng qua là hình bóng chỉ về thiên đàng. Các thày tế lễ điều phục dịch ở nơi thánh; có một mình thày cả thượng phẩm, mỗi năm một lần, đem máu vào nơi cực thánh dâng lễ đền tội. Trong đạo cũ phải dâng nhiều của lễ: bởi đấy ta hiểu biết trong đạo cũ việc tế lễ còn khiếm khuyết yếu hèn, chưa mở lối tới đến trước mặt Đức Chúa Lời.

11-14: Đức Chúa Jêsu đã dâng chính mình làm của tế lễ, lấy máu mình, vào nơi cực thánh trên lời, đến trước mặt Đức Chúa Lời; ấy là của lễ tốt lành hơn các hi sinh, của lễ đạo cũ vì chẳng bằng.

15-23: Đức Chúa Jêsu chịu nạn chịu chết đổ máu mình ra mà lập giao ước mới thì thậm phải lắm; vì vốn khi kẻ lối để lập chúc thư đã chết đoạn chúc thư ấy mới thành và lọn việc. Nhân vì sự ấy ông Moyse lập Sấm truyền cũ cũng dâng máu hi sinh. Cho nên Đức Chúa Jêsu lập Sấm truyền mới, dâng máu mình làm của tế lễ thì rất xứng hợp.

24-28: Đức Chúa Jêsu đã vào nơi cực thánh trên lời, bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Lời; Người dâng mình làm của lễ một lần, chuộc tội cả và thiên hạ; ngày tận thế lại ngự xuống phán xét chung, thưởng kẻ đã có lòng tin cậy kính mến Người.

1-5. Sấm truyền cũ vốn gọi là lời giao ước vì Đức Chúa Lời phán hứa ơn phúc cho dân Israel, và dân Israel buộc mình vâng giữ các điều Chúa răn dạy. Trong đạo cũ có những đièu lệ Đức Chúa Lời truyền việc thờ phượng trước làm ở nhà xếp ông Moyse; sau ở đền thờ thánh Jêrusalem. Nhà xếp thánh phân ra làm hai khoảng (đền thờ Jêrusalem cũng vậy). Khoảng trước, gọi là nơi thánh, ở đấy có cây đèn bẩy ngọn và bàn bánh bày. Lại có bàn thờ đốt hương, đây không nói đến vì chẳng có ý kể các đồ thờ từng điều một. Khoảng sau, gọi là nơi cực thánh cso hòm giao ước cũng gọi là hòm bia thánh; trên hòm giao ướ có nắp vàng, là nơi Chúa ngự, gọi là tòa tha tội. Trong hòm giao ước có hai bia đá đã tạc mười sự răn; ngoài hòm thì để một bình đựng manna và gậy ông Aaron. Hai đầu hòm có tượng thiên thần Cherubim cánh che phủ hòm giao ước. Có hai mà che cửa nhà xếp: một màn che cửa nơi thánh, một màn che cửa nơi cực thánh. – Về nhà xếp thánh hãy xem EXOD. XXV-XXVI. – Về bình hương vàng, LEV. XVI, 12, về tòa tha tội EXOD. XXV, 10; về bình đựng manna, EXOD. XVI, 33; về gậy ông Aaron nở mậm, NUM. XVII, 7; về hai bia đá III REG. VIII, 9; II PAR. V, 10; EXOD. XVI, 33; NUM. XVII, 7; về tượng Cherubim EXOD. XXV, 18, Cherubim ấy gọ là tòa Chúa cả sáng ngự.

6-7. Các thày cả Sấm truyền cũ dâng hi sinh thiêu đốt làm của tế lễ trên bàn thờ toàn thiêu ở nơi hành lang trước cửa đền thờ; lại dâng bánh bày, đốt hương, sửa đèn trong nơi thánh; song các đấng ấy chẳng còn đươcuj vào nơi cực thánh. Có một thày cả thượng phẩm, mỗi năm một kì là ngày lễ đền tội, được vào như đã kể LEV. XVI, để xông hương và dâng máu đền tội lỗi mình và tội lỗi cả và dân.

8. những sự ấy làm chứng bao nhiêu lâu Sấm truyền cũ hãy còn thì chưa có thể mà tới đến trước mặt Đức Chúa Lời, chẳng làm lành cùng Chúa được.

9-10. Nơi làm việc thờ phượng, lại các lễ phép, những hi sinh, của lễ trong đạo cũ chỉ nhắc lại sự tội và hình phạt sự tội; ấy là những hình bóng bè ngoài chỉ về ơn Chúa cứu Thế, song chẳng có sức rửa sạch bề trong, chẳng có sinh ơn trong lòng người ta. Lót Sấm truyền cũ là hình bóng chỉ về Hội thánh là Sấm truyền mới Đức Chúa Jêsu đã lập. Các điều lệ trong đạo cũ dạy về của ăn của uống, về những phép rửa sạch v.v., ấy là hình bóng chỉ về các lễ phép trong Hội thánh, bởi công nghiệp Chúa Kirixitô, thông ơn trong lòng kẻ tin phục Người. Khi Đức Chúa Jêsu đã lập Sấm truyền mới, Sấm truyền cũ mãn hạn phi đi.

11-12. Chúa Kirixitô là thày cả thượng phẩm Sấm truyền mới chẳng vào đền thánh tay loài người đã làm là đền thờ thuộc về thế gian này, như xưa các thày tế lễ Sấm truyền cũ vào nhà xếp. Vả lại Người chẳng lấy máu hi sinh, là con bò con dê, Người một đổ chính máu mình ra làm của tế lễ một lần, chuộc tội cả và thiên hạ, vào nơi cực thánh trên lời, bằng bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Cha.

13-14. Các lễ phép Sấm truyền cũ chẳng có sức rửa sạch khỏi tội bề trong, một rửa sạch khỏi ô uế cứ lề luật, như khi ai ăn, hay là đá đến giống gì chẳng sạch v.v. Còn máu thánh Đức Chúa Jêsu, là Đấng trọng vô cùng có tính Đức Chúa Lời và tính loài người, đã dâng mình làm của tế lễ lọn lành đẹp lòng Đức Chúa Lời vô cùng, thì có sức linh nghiệm làm cho linh hồn ta được sạch khỏi các tội lỗi và được sống thật trước mặt Đức Chúa Lời.

15. Bởi Đức Chúa Jêsu chịu nạn chịu chết lập công trọng vô cùng chuộc tội cả và thiên hạ, chẳng kì kẻ trong Sấm truyền cũ hay là Sấm truyền mới, cho mọi người được rỗi và được hưởng phúc vô cùng. Nói tắt một lời, Đức Chúa Jêsu là Đấng cứu Thế cứu chữa mọi người chẳng kì người Judeu hay là các dân ngoại; hễ ai có lòng ngay thật thì được rỗi.

16-17. Đức Chúa Jêsu thương loài người, muốn đền tội cho đủ thì cần Người phải dâng mình làm của tế lễ, chịu nạn chịu chết lập công nghiệp vô cùng. Ông thánh tông đồ còn lấy lẽ này mà làm chứng Đức Chúa Jêsu phải chịu chết. Vậy Sấm truyền hay là lời ước và chúc thư điều hợp một ý. Song hễ là chúc thư thì cần kẻ lập chúc thư ấy phải chết đã đoạn chúc thư mới thành và được việc; bao lâu kẻ lối dể còn sống thì chúc thư còn thay đổi được, hóa ra chưa thành. Cho nên Đức Chúa Jêsu muốn lối để cho ta những ơn Sấm truyền mới, là những ơn ở đời này và phúc thanh nhàn trên lời đời sau, thì Người phải chịu chết cho được gây dựng lời giao ước mới cho bền đổ vô cùng.

18-19. Khi ông Moyse lập Sấm truyền cũ thì cũng dâng máu hi sinh nữa. Các hi sinh ấy là hình bóng chỉ về Đức Chúa Jêsu dâng mình làm của tế lễ. Hễ trong đạo cũ rửa sạch giống gì cho khỏi ô uế thì vốn dùng máu hinh sinh pha với nước thánh, làm que rẩy bằng ngành ngưu tất, lấy dây nhung đỏ tía ràng buộc, đoạn rẩy máu và nước vào giống ấy. Máu rẩy làm vậy chỉ về máu thánh Đức Chúa Jêsu. – Về phép rẩy nước thánh hãy xem EXOD. XXIV, 3; LEV. XIV, 5; NUM. XIX, 6, 18.

20. Máu hi sinh ông Moyse đã dâng thì chứng kiến lời giao ước Đức Chúa Lời lập với dân Israel.

21. Nhà xếp và các đồ thờ điều cũng rẩy máu làm vậy cho sạch khỏi ô uế và thuộc về Chúa. EXOD. XL, 9; LEV. VIII, 10; EXOD. XXIV, 6.

22. cũng có khi nguyên dùng nước thánh mà rẩy sạch. EXOD. XIX, 10, 14; LEV. XVI, 26-28. – Cho được đền tội trong Sấm truyền cũ vốn phải giết hi sinh dâng làm của lễ. Vậy hãy suy rằng: kẻ có tội là kẻ đáng chết trước mặt Đức Chúa Lời. Các hi sinh trong đạo cũ chịu giết dâng thay mặt kẻ có tội; kẻ dâng hi sinh làm của lễ để tay trên đầu hi sinh, chẳng khác gì đổ tội lỗi mình cho nó gánh lấy và đền thay vì mình. Các hi sinh trong đạo cũ chẳng có sức đền tội; nó là hình bóng chỉ về Chúa Kirixitô là Đấng cứu Thế đã mặc lấy tính loài người cho được gánh lấy tội lỗi loài người và đền tội thay vì loài người ta.

23. Trong Sấm truyền cũ, là hình bóng những sự thiêng liêng trong Hội thánh, những của lễ cũng chỉ hình bóng mà thôi mới kể là xứng hợp. Song cho được chuộc tội và sắm lấy những ơn làm cho loài người ta nên thánh sạch; cho được mở cửa thiên đàng và được hưởng phúc thanh nhàn v.v. thì các hi sinh của lễ đạo ông Moyse chẳng xứng hợp đâu; phải dâng của tế lễ tốt lành vô cùng, là máu thánh Đức Chúa Jêsu mới xứng đáng.

24. Đức Chúa Jêsu chẳng vào nơi thánh loài người ta gây dựng, như xưa thày cả thượng phẩm vào nơi cực thánh, là hình bóng chỉ về nơi cực thánh thật, là thiên đàng; Đức Chúa Jêsu vào nơi cực thánh trên lời và hiện ra trước mặt Đức Chúa Cha cho được hằng bầu cử cho ta đời đời.

25-26. Trong đạo cũ hằng ngày pahri dâng của lễ; mỗi năm một kì thày cả thượng phẩm phải lấy máu hi sinh đem vào nơi cực thánh dâng làm của lễ đền tội. Đức Chúa Jêsu là Đấng cực trọng vô cùng ra đời trong kì sau hết này, chịu nạn chịu chết, dâng mình làm của lễ trên cây thập giá một lần thì lập công đền tội vô cùng; cho nên Người không phải chịu chết nhiều lần làm chi. Đã hay Người hằng ngày hằng dâng mình làm của lễ trên bàn thờ cho được nhắc lại việc tế lễ trên cây thập giá; song thật sự cũng là một việc tế lễ mà thôi. Đức Chúa Jêsu chịu chết một lần thì lập công chuộc tội cả và loài người ta từ tạo thiên lập địa cho đến tận thế; hễ ai có lòng ngay thật, muốn nhờ công nghiệp Người thì được rỗi linh hồn.

27-28. Người ta sống một đời mà lập công được; chết đoạn chẳng còn lập công gì nữa, một phải chịu phán xét. Cũng một lẽ ấy Đức Chúa Jêsu ra đời một lần mà lập công chuộc tội cho mọi người; ai muốn thông công ơn Chúa cứu Thế thì được rỗi, bằng ai hư mất thì nguyên bởi tại tội mình mà thôi. Đến ngày tận thế Đức Chúa Jêsu lại ngự xuống thế, song chẳng phải cho được lập công chuộc tội một lần nữa, bèn là cho được phán xét chung và thưởng những kẻ đã có lòng tin cậy kính mến Người.

## TÓM LẠI ĐOẠN X CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-4: Các của lễ đạo cũ chẳng có thể làm cho kẻ dâng được sạch khỏi tội trong linh hồn: một làm cho khỏi sự ô uế cứ lề luật; hễ lỗi phạm lề luật lần nào thì lại phải dâng của lễ đền tội lần ấy. Bởi đấy trong đạo cũ hằng phải dâng của lễ liên, vì các của lễ ấy không có sức đền tội.

5-10: Các của lễ đạo cũ yếu hèn làm vậy ắt là chẳng được đẹp lòng Đức Chúa Lời.

11-13: Chúa Kirixitô dâng việc tế lễ làm một lần mà lập công vô cùng, bền đỗ đời đời. Đức Chúa Jêsu vào nơi cực thánh trên lời; Người dâng của lễ một lần thì được ngự bên hữu Đức Chúa Cha đời đời; chẳng phải hằng năm một lần như thày cả thượng phẩm trong đạo cũ đâu.

14-17: Đức Chúa Jêsu dâng mình làm của tế lễ một lần thì lập công vô cùng, chuộc tội cả và thiên hạ, như có lời ông Jeremia làm chứng. – Tóm lại, của lễ Chúa Kirixitô đã dâng tốt lành hơn các của lễ trong đạo cũ ví chẳng bằng: một là, bởi của lễ Người đã dâng chuộc tội cho cả và thế gian được sạch khỏi tội thật trong linh hồn trước mặt Đức Chúa Lời. Còn của lễ trong đạo cũ chỉ làm cho sạch khỏi sự lỗi lề luật, là sự sạch cứ lề luật và bề ngoài mà thôi. – hai là xét danh giá của lễ Đức Chúa Jêsu đã dâng, là chính mình Người, thì ắt là trọng tốt hơn những hi sinh đạo cũ vô cùng. – Ba là xét về nơi thánh đã vào, thì Đức Chúa Jêsu vào nơi cực thánh trên lời tới đến tòa Đức Chúa Lời ngự. Còn thày cả thượng phẩm đạo cũ chỉ vào nơi thánh đã gây dựng ở chốn trần gian này và xem thấy đám mây Chúa Jehovah ngự, chẳng xem thấy Chúa nhãn tiền. – Bốn là xét Đức Chúa Jêsu ngự bên hữu Đức Chúa Cha đời đời, mở cửa thiên đàng cho ta được vào hưởng phúc vô cùng. Còn thày cả thượng phẩm đạo cũ chỉ được vào nơi cực thánh trong nhà xếp và đền thờ thành Jêrusalem mỗi năm một lần mà thôi.

19-24: bởi đấy thì khuyên bổn đạo hebereu vững vàng tin theo Đức Chúa Jêsu, lả ơn nghĩa cho Đức Chúa Jêsu và trông cậy phần thưởng đời sau.

25-31: Chớ có lìa bỏ Đức Chúa Jêsu, kẻo ra tối tăm cứng lòng mà chết dữ, phải tay Đức Chúa Lời oán phạt vô cùng.

32-34: Hãy nhớ lại những sự gian nan khốn khó đã chịu vì Đạo lành, chớ liều mình mà luống công.

35-39: Hãy vững vàng cho đáng phần phúc thanh nhàn trên lời, vì ngày giờ chóng qua chóng hết.

1-3. Những phần phúc Đức Chúa Lời phán hứa thì có thật trên lời, ở đấy ta sẽ xem thấy những sự ấy nhãn tiền; trong Hội thánh có ảnh tượng những sự thiêng liêng ấy; còn trong đạo cũ thì chỉ có hình bóng mà thôi. Thí dụ, của lễ trong đạo cũ là hình bóng; việc tế lễ trong Hội thánh, là Đức Chúa Jêsu ngự trong hình bánh hình rượu thật, song con mắt xem chẳng thấy; còn trên thiên đàng thì sẽ được xem thấy Người nhãn tiền. Các của lễ Sấm truyền cũ hằng dâng đi dâng lại vì chẳng có sức đền tội, một nhắc lại sự tội. Trong Sấm truyền mới chỉ có một của lễ mà thôi, là Đức Chúa Jêsu đã đổ máu mình ra một lần trên cây thập giá, còn việc tế lễ missa dâng hằng ngày thì chẳng phải của lễ khác, bèn là cũng một của tế lễ đã dâng trên cây thập giá một lần mà nhắc lại việc tế lễ ấy và thôgn ra công nghiệp của lễ ấy mà thôi.

4. Sự tội thì bởi trí khôn và ý thong dong mà ra: chẳng có lẽ nào giống vô linh tính, như máu hi sinh, có sức đền tội và rửa sạch trong linh hồn. Phải nhờ ơn thánh sủng mới được sạch khỏi tội; mà ơn thánh sủng bởi công nghiệp Đức Chúa Jêsu mà ra. Giả như Đức Chúa Lời đủ thương mà tha thứ tội hư không hay là nhận việc nhỏ mọn xứng hợp sức loài người cũng được. Song nếu Đức Chúa Lời đòi việc đền tội xứng hợp với sự tội thì cần Đức Chúa Con phải ra đời làm người mà chuộc tội cho công bằng. Bởi đấy Đức Chúa Lời ba ngôi đã chỉ định cho Ngôi Hai ra đời cứu chữa thiên hạ.

5. Bởi các của lễ Sấm truyền cũ không đền tội được, cho nên cứ lời tiên tri PS. XXXIX, 7-9, Đức Chúa Con ra đời làm người cho được dâng mình làm của lễ đền tội. Những lời này trong đạo cũ vốn chỉ về Đấng cứu Thế ra đời làm người chuộc tội thiên hạ; là lời Đức Chúa Con thân thưa Đức Chúa Cha. Trong bản hebereu rằng: “Cha đã sắm sửa xác hay là xâu tai cho Con”, thật cũng hợp một ý mà chỉ về sự vâng ý Đức Chúa Lời cho lọn. EXOD. XXI, 6; DEUT. XV, 17.

6. Trong đạo cũ có bốn thứ của lễ, là của lễ toàn thiêu, của lễ bằng yên hay là tạ ơn, lễ chay, lễ tưới và của lễ đền tội. Các của lễ ấy bởi Đức Chúa Lời đã lập mà chỉ về Chúa cứu Thế dâng mình làm của tế lễ, và bởi đấy nó tạm gửi; hễ Đức Chúa Jêsu dâng mình làm của lễ đền tội đoạn thì các của lễ trước này mãn hạn đình bãi đi.

7-9. Cũng là lời Đức Chúa Con, là Chúa cứu Thế, thân thưa cùng Đức Chúa Cha, như trong lót Kinh thánh có lời nói tiên tri về Đức Chúa Con ra đời làm người chuộc tội thiên hạ. Khi Chúa cứu Thế đã lập việc tế lễ thì cũng một trật các của lễ đạo cũ điều phi đi.

10. Nghĩa là thánh ý Đức Chúa Cha đã định làm vậy, thì bởi Đức Chúa Jêsu dâng mình một lần làm của lễ đền tội ta được sạch khỏi tội và được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời.

11-13. Các thày cả trong đạo cũ bằng phải phục dịch tế lễ mà chẳng làm được cho ai sạch khỏi tội. Đức Chúa Jêsu dâng mình làm của tế lễ đền tội một lần đoạn ngự bên hữu Đức Chúa Cha đời đời, chẳng lại phải dâng mình làm của lễ lần nào nữa. PS. CIX, 1.

14. Bởi một của lễ đền tội Đức Chúa Jêsu lập công chuộc tội vô cùng.

15-17. Cứ lời ông tiên tri Jeremia XXXI, 31. Chúa phán hứa Sấm truyền mới mà tha thứ hết các tội lỗi, chẳng còn nhớ đến tội nữa. Nhờ ơn Chúa cứu Thế chuộc tội, hễ ai muốn thông công ơn Chúa cứu Thế thì được rỗi, chẳng ai không.

18. Bởi Đức Chúa Jêsu dâng của lễ lập công chuộc tội vô cùng, đền tội cả và thiên hạ, cho nên chẳng còn phải trông đợi đấng khác dâng của lễ chuộc tội nữa.

19. Từ câu này mà đi ông thánh tông đồ khuyên bổn đạo hãy giục lòng vững vàng trông cậy Đức Chúa Jêsu. Nhờ máu thánh Người, ta được sạch khỏi tội và được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời thì mới trông được rỗi linh hồn và lên thiên đàng. Như xưa thày cả thượng phẩm lấy máu hi sinh, hằng năm một kì vào nơi cực thánh trước mặt Chúa Jehovah ngự trong đám mây trên hòm giao ước; cũng một lẽ ấy Đức Chúa Jêsu lấy máu thánh mình mà vào nơi cực thánh trên lời, ngự bên hữu Đức Chúa Cha đời đời. Cho nên ta cũng dược trông cậy lên thiên đàng nữa.

20. Đức Chúa Jêsu chịu nạn chết thì mở đường lỗi mới và sống cho ta được vào nước thiên đàng. Đức Chúa Jêsu là đường lối và sự sống thật. Ta được nhờ công nghiệp Người chuộc tội thì ta thâu qua đấy mà lên nơi cực thánh trên lời; như thày cả thượng phẩm thâu qua màn trướng mà vào nơi cực thánh. Màn ấy rầy đã cất đi khỏi mà ta được vào nước thiên đàng.

21. Rầy có thày cả thượng phẩm bầu cử cho ta trên lời thì hãy trông cậy mà vâng theo Người lên nơi phúc thanh nhàn.

22. Ta hãy chạy đến cùng Chúa bầu chữa cho ta trên lời, cứ lòng ngay thật, tin phục Người vững vàng tận tâm, nhờ máu thánh Người rửa linh hồn ta sạch khỏi mọi sự gian ác và nhờ ơn phép rửa tội làm cho ta nên tốt lành đẹp lòng Đức Chúa Lời.

23. Hãy trông cậy vững vàng sẽ được phần phúc Đức Chúa Lời, là Đấng thật thà vô cùng, đã phán hứa cho. Giục lòng tin, kính dái, cậy trông, khởi tiên kính mến, ăn năn, ước ao, chịu phép rửa tội hay là phép giải tội, ấy tóm lại cách thức phải dọn mình cho được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời. Theol. Dogm. Thánh. VI, p. 84.

24. Phải làm việc lành phúc đức nữa. Theol. Dogm. Thánh. VI, 80.

25. Khuyên các bổn đạo hebereu ân cần hợp tập cùng nhau, đi lễ đi lạy, yên ủi nhau, giục giã làm gương sáng cho nhau; vì hầu đến ngày Chúa sẽ phạt người Judeu đã ra cứng lòng mà lìa bỏ Người. Ngày kinh khủng ấy là khi thành Jêrusalem và đền thờ phải người Roma hủy hoại, là năm 70.

26. Hợp ý như VI, 4 trên này mà rằng: hễ ai cố tình phụ ơn chê chối Đức Chúa Jêsu thì nó ra tối tăm cứng lòng mà khó trông cho nó lở lại đạo: chẳng phải vì Đức Chúa Lời không còn ban ơn hay là vì Hội thánh không có quyền giải tội ấy đâu; bèn là vì kẻ ấy chẳng khứng chịu lấy ơn, chẳng chịu hạ mình xuống, một đem mình lên, lấy mình làm phải mà dể duôi Đức Chúa Lời. Đức Chúa Jêsu là Đấng cứu Thế, chẳng có Đấng nào khác ta nên cậy trông cho được rỗi; mà ta còn cố tình phạm đến Người, dể duôi Người thì làm sao?

27. Lý đoán kinh khủng và lửa nóng nảy báo oán khốn cực, ấy là số phận chê chối Đức Chúa Jêsu.

28-29. Kẻ phạm đế lề luật cũ đã đáng chịu hình phạt nặng nề, DEUTER. XVII, 6; phương chi kẻ khinh chê Đức Chúa Jêsu, phụ ơn Người, giầy đạp máu thánh Người, dể duôi Chúa Thánh Thần càng đáng phải phạt nặng hơn dường nào.

30-31. DEUT. XXXII, 35; ROM. XII, 12. Khốn cho kẻ cố tình trêu phạm đến Đức Chúa Lời mà dể duôi lòng nhân từ Người, vì nó sẽ phải tay Chúa công thẳng vô cùng oán phạt.

32. Bổn đạo hebereu đã có công lao, chịu gian nan khổ sở vì sự Đạo; mà rầy liều mình mất sự Đạo, luống công làm sao?

33. Phần thì phải chịu xỉ nhục, phần thì thương giúp những kẻ phải bắt bớ vì Đạo.

34. Đã tỏ ra lòng thương xót kẻ phải mang lòi tói vì Đạo lành. Các bổn đạo ấy đã chịu bóc lột vì sự Đạo thì vui mừng vì Đức Chúa Lời sẽ lả công đời sau.

35. Chớ sờn lòng, một hãy vững vàng vì sẽ được thưởng bội hậu.

36. Hãy nhịn nhục, chịu khó bằng lòng, vâng theo thánh ý Đức Chúa Lời cho đến cùng thì sẽ được rỗi.

37. HARACUC. II, 3. Sự sống đời này chóng hết, Đạo phán xét ta gần đến. Lời này thì nên chỉ về ngày thành Jêrusalem phải tàn phá, lại cũng phải chỉ về ngày phán xét riêng, ngày phán xét chung nữa.

38. Nghĩa là đến ngày phán xét ai nấy điều sẽ được thưởng hay là phải phạt mặc đòi việc lành dữ mình đã làm. Kẻ đã giữ đức tin thì bởi đấy sẽ được hằng sống; còn kẻ bỏ đạo chẳng khứng tin, thì sẽ phải loại ra khỏi mặt Đức Chúa Lời.

39. Phần ta, thì chẳng thuộc về kẻ chê chối sự Đạo mà hư đi; ta một thuộc về những kẻ vững vàng tin Đạo mà được rỗi linh hồn.

## TÓM LẠI ĐOẠN XI CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

Hãy soi gương sáng các thánh tổ phụ xưa đã làm về đức tin mà bắt chước như vậy.

1-3: Đức tin là đí gì và rất cần là thế nào.

4-38: Dân truyện các thánh từ thuở xưa đã làm gương sáng về đức tin. Bởi đức tin các đấng ấy đã làm những việc cả thể là làm sao; đã được công thưởng là thể nào và được mạnh sức chịu khó vì sự lành là đường nào.

39-40: Các đấng ấy ở Sấm truyền cũ mà còn tin mạnh như làm vậy; phương chi ta là kẻ thuộc về Sấm truyền mới càng phải tin mạnh hơn nữa mới xứng đáng.

1. Nhân đức tin là đầu cội rễ các nhân đức Đức Chúa Lời phú vào linh hồn ta; nếu chẳng có đức tin chẳng còn nhân đức nào khác nữa. Bởi đức tin thì ta nhận thật Đạo thánh Đức Chúa Lời đã phán truyền và cậy trông mọi sự lành Chúa phán hứa cho ta trên thiên đàng. Lót việc rỗi linh hồn nương tựa nhân đức tin. – Hãy xem Theol. Dogm. Tom. II, p. 353-361.

2. Các thánh trong Sấm truyền cũ đã làm gương sáng về đức tin sẽ kể sau này.

3. Cứ lẽ tự nhiên thì làm chứng được Đức Chúa Lời là Đấng tự hữu làm đầu cội rễ mọi sự; chẳng có vật nào khác là tự hữu; mọi loài mọi vật điều bởi Đức Chúa Lời dựng nên. Ấy lẽ tự nhiên vốn dạy như làm vậy; song thật sự chẳng có quân tử ngoại đạo nào luận đoán được như vậy; bởi Đức Chúa Lời phán dạy thì thiên hạ mới biết sự ấy mà thôi.

4. Dẫn truyện các thánh Sấm truyền cũ đã làm gương sáng về đức tin. ECCLI. XLIV-L. – Abel bởi lòng tin cậy kính mến Đức Chúa Lời thì đã được đẹp lòng Chúa và là gương mẫu cho các kẻ lành muôn đời. GEN. IV.

5. Về ông Henoch, hãy xem. GEN. V, 24.

6. Ai chẳng tin Đức Chúa Lời chẳng tìm đến cùng Đức Chúa Lời, hóa ra chẳng được rỗi linh hồn. Đức tin là nền trong Đạo và là đầu cội rễ mọi sự quá tính tự nhiên qui về sự rỗi linh hồn. Hãy xem Theol. Dogm. Tom. VI, p.73.

7. GEN. VI, 14; ECCLI. XLIV, 17. Bởi tin lời Đức Chúa Lời thì ông Noe được rỗi với cả nhà mình; còn thiên hạ chẳng khứng tin thì hư mất.

8. GEN. XII, 1. Ông Abraham tin cậy kính mến Chúa thì biết chắc rằng kẻ vâng theo thánh ý Chúa chẳng lưu lạc bao giờ.

9. Các tổ phụ điều kí cư trong đất Chanaan Đức Chúa Lời đã phán hứa ngày sau sẽ ban cho dân Israel làm cơ nghiệp.

Kirixitô. Thánh., IV. -48.

10. Ông Abraham được lòng tin vững vàng làm vậy vì biết Đức Chúa Lời lòng lành vô cùng, phép tắc vô cùng, phù hộ giúp sức ở đời này và thưởng trên lời đời sau vô cùng.

11. GEN. XVIII. Bà Sara lấy lời Đức Chúa Lời phán hứa làm quá sức tự nhiên, song vốn tin Chúa phép tắc vô cùng muốn sao thì nên vậy.

12. GEN. XXII, 17. Khi Đức Chúa Lời phán hứa dòng dõi rất nhiều dường ấy thì ông Abraham đã già nua tuổi tác, chẳng còn trông được sinh con cái nữa; song bởi người có lòng tin vững vàng thì được y như lời Chúa đã phán hứa.

13. Các thánh tổ phụ kí cư trong đất Đức Chúa Lời phán hứa, song trông đợi quê hương tốt lành, là nước Chúa cứu Thế ở đời này và đời sau vô cùng. GEN. XLVII, 9; JOAN. VIII, 56.

14-16. Các thánh tổ phụ xưng mình là kẻ khách dày, hóa ra là kẻ tìm đến quê thật, là nước thiên đàng. Bởi đấy Đức Chúa Lời xưng mình là Chúa Abraham, Chúa Isaac, Chúa Jacob. EXOD. III, 6, 15,16; MATTH. XXII, 32.

17-18. GEN. XXII, 1; ECCLI. XLIV, 21. Đức Chúa Lời đã phán hứa cho ông Abraham dòng dõi bởi Isaac là con một; mà Chúa lại khiến người dâng con một làm của lễ thì ông ấy cứ vững lòng tin cùng sẵn lòng vâng lời Đức Chúa Lời, chẳng có sờn lòng hay là hồ nghi chút nào.

19. Ông Isaac là hình bóng chỉ về Đức Chúa Jêsu.

20. GEN. XXVII, 27, 39.

21. GEN. XLVIII. Ông Jacob chúc phúc cho hai con lai ông Joseph đoạn hướng về đầu gậy ông Joseph, là hình bóng chỉ về quyền thế ông Joseph và hai chi họ mạnh lớn bởi ông Joseph mà ra; hoặc cũng có ý nhắc đến ông Joseph là hình bóng Chúa cứu Thế.

22. GEN. I, 23.

23. EXOD. II, 2; I, 17.

24-25. ACT. VII, 23. Bà công chúa ấy tên là Thermuthis đã nhận ông Moyse làm con và dưỡng nuôi trong đền; song khi ông Moyse được độ 40 tuổi thì nhờ ơn Đức Chúa Lời giục lòng mà lìa bỏ đất Egyptô như đã kể trong sách Exodo.

26. Dân Israel chịu gian nan khốn khó trong đất Egyptô, là hình bóng chỉ về Chúa Kirixitô, MATTH. II, 15.

27. Ông Moyse cậy trông Đức Chúa Lời trốn sang đất Madian.

28. EXOD. XII, 1. Dân Israel ăn mừng lễ Phase.

29. EXOD. XIV, 22.

30. JOS. VI, 5; II MACH. XII, 15.

31. JOS. II, 3; VI, 22. Bà Rahab lở lại đạo và lập công trong dân Israel, cho nên được ơn Chúa thương làm vậy.

32. Sách các quan xét và sách ông Samuel diễn truyện các đấng ấy có công trọng trong dân Chúa.

33. Gedeon và vua David đã thắng được những dân bang. Samson, Đavid, Đaniel đã ngăn miệng sư tử.

34. Nhắc lại tích ba lai trẻ trong lò lửa Babylon, ĐAN. III, 22. – Vua Đavid, ông Elia, ông Eliseo v.v. thoát khỏi gươm kẻ thù. I REG. XVIII, 11; XIX, 10; XXI, 10; III REG. XIX; IV REG. VI, 14. Nhắc đến tích các kẻ rũng sĩ trong dân Israel, như Gedeon, Đavid, Jonatha, các quan tướng Machabeo.

35. Nhắc đến tích ông Elia và ông Eliseo làm phép lạ cho con lai bà góa Sarepta v.v. sống lại. III REG. XVIII, 17; IV REG. IV, 17. – Lại tích ông Eleazaro và các anh em Machabeo phải chịu hình khổ mà chết tử vì đạo. II MACH. VI-VII.

36. Ông Jeremia phải giam cầm khổ sở kẻ chẳng xiết. Các anh em Machabeo phải xỉ nhục, nhuốc nha quá lẽ.

37. Ông Jeremia và ông Zacharia phải ném đá chết. II PAR. XXIV, 21; MATTH. XXIII, 35. – Cứ lời lưu truyền trong dân Judeu, ông tiên tri Isaia phải cưa xẻ (S. HIERON) – Các tiên tri quen mặc lốt da chiên dê, như ông Elia, IV REG. I, 8; ông thánh Juông Bapt.

38. I MACH. I, 59; II, 28; II MACH. V, 27; III REG. XVIII, 4; XIX, 9.

39-40. Dù các thánh ấy có lòng mạnh tin dường ấy, cũng chưa nên lọn vẹn và chưa được phần phúc trên lời Chúa đã phán hứa; còn phải chờ đợi Chúa Kirixitô mở cửa thiên đàng mới được hưởng phúc thanh nhàn. Đến ngày tận thế các đấng ấy mới được thưởng cho lọn, làm một cùng ta là kẻ sinh ra trong Sấm truyền mới, đã được nhờ ơn Chúa Kirixitô từ khi mới sinh và có phúc hơn bội phần.

## TÓM LẠI ĐOẠN XII CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

Khuyên bổn đạo hebereu vững lòng can đảm ở giữa những sự gian nan khốn khó.

1: vì nhớ gương sáng các tổ phụ vừa kể ra.

2-4: vì soi gương sáng Đức Chúa Jêsu.

5-8: Đức Chúa Lời để kẻ lành thỉnh thoảng mắc phải sự khốn khó cho được sửa dạy rèn tập trách phạt như cha hay thương sửa phạt con cái mình vậy.

9-11: Bởi những sự gian nan ấy ta được nhiều ơn ích phần linh hồn.

12-17: Hãy ở can đảm, làm gương sáng, giữ sự hòa thuận với mọi người, ăn ở lọn lành, lánh kẻ dữ, chớ bắt chước Esau phụ ơn Chúa.

18-29: hãy giữ lòng vững vàng, chính trực, mộ mến Sấm truyền mới hơn Sấm truyền cũ. Lề luật mới trọng hơn, tốt lành hơn lề luật cũ ví chẳng bằng; kẻ lìa bỏ Đức Chúa Jêsu phải phạt nặng nề là dường nào.

1. Nghĩa là anh em hãy giục lòng can đảm, soi gương sáng các thánh đã dẫn truyện trên này, nhớ các thánh ấy trông xem ta đang khi ta chiến trận; mfa ta hãy cần mẫn ở giữa đám chiến tràng thế gian này, bỏ những sự nặng nề phương trở đang khi đánh vật thiêng liêng, hãy bỏ tính mê nết xấu bao bọc ta tư bề như áo mặc vây. ROM. VI, 4; I COR. IX, 24-27; PHIL. III, 12-14. Nói tắt rằng: thế gian này là tràng tập, dám chiến: ai nấy hãy cẩn thận đánh giặc phải thể cho được giải. Hãy cởi bỏ những sự thế gian này làm ngăn trở, hãy nhớ các thánh trên lời trông xem ta và giục giã cho được vững vàng cho đến cùng và được mũ triều thiên Chúa đã phán hứa.

2. Trong những sự gian nan khốn khó ta hãy nhớ Đức Chúa Jêsu là gương mẫu ta phải bắt chước liên. Người chịu các sự thương khó thì được cả sáng trên lời. Bởi công nghiệp Đức Chúa Jêsu thì ta được ơn nghĩa cùng Đức Chúa Lời và được rỗi linh hồn. Hãy học đòi Người, vì hễ ai thông công sự thương khó Đức Chúa Jêsu thì cũng được thông công sự cả sáng Người.

3. Kẻ phải gian nan bắt bớ hãy nhớ Đức Chúa Jêsu đã phó mình trong tay kẻ dữ, chịu nạn chịu chết, để lại gương sáng cho ta bắt chước mà chịu khó bằng lòng. Những kẻ thuộc về Đức Chúa Jêsu cũng mộ mến thánh giá Người.

4. Đức Chúa Jêsu chịu nạn chịu chết cho được phá sự tội; trong các thánh đã kể trên này cũng có nhiều đấng chịu tử vì đạo. Phần ta thì chưa chịu nạn chịu chết cho được phá sự tội; trong các thánh đã kể trên này cũng có nhiều đấng chịu tử vì đạo. Phần ta thì chưa chịu sự gian nan dường ấy đâu.

5. Cứ lời Kinh thánh, PROV. III, 11, ta được nhiều ơn ích bởi sự chịu khó bằng lòng mà ra. Đức Chúa Lời vốn dùng sự khốn khó mà răn dạy, tập rèn người ta.

6. PROV. III, 12. Đức Chúa Lời khi thì thử lòng, khi thì sửa dạy, đánh phạt con cái Người.

7. Nghĩa là trong các sự khốn khó hãy suy rằng, Đức Chúa Lời sửa phạt ta như Cha sửa phạt con yêu dấu cho nó tập tành nên lọn lành.

8. Hễ cha không xem sao sự lỗi con mình và không sửa phạt thì ắt là chẳng có lòng thương, dường như chẳng nhận nó là con mình vậy.

9-10. Cha mẹ phần xác phải sửa dạy đánh phjt con cái mình cho nó chừa cải và được sự lành ở đời này: phương chi Cha cả thiêng liêng, là Đấng đã dựng nên linh hồn ta, là Cha vượt quá mọi người làm cha, và quyền phép làm cha bởi Người mà ra, càng luyện tập, rèn thử, sửa phạt để ta nên lọn lành, đẹp lòng Người ở đời này và được hưởng mặt Người trên lời.

11. Cha thương con hay dạy dỗ, sửa phạt con cái; mà bởi đấy kẻ phải chịu đánh phạt được ích lợi mọi đàng: giả như cha mẹ dong tội lỗi nết xấu con cái mình, thì chẳng đáng gọi là cha mẹ, bèn là kẻ thù ghét, như tục ngữ rằng: “cha thương con cho roi cho vọt; cha ghét con cho ngọt cho bùi”

12. Bổn đạo hebereu phải chịu bắt bớ vì sự Đạo, cho nên ông thánh tông đồ khuyên giục chịu khó bằng lòng, vì là dịp tốt mà lập công trước mặt Đức Chúa Lời.

13. Hãy đi đàng nhân đức, làm gương sáng cho kẻ yếu đức tin soi mà bắt chước.

14. MATTH. V, 8, 20; ROM. XII, 18.

15. Chớ có ai phụ ơn Đức Chúa Lời mà lìa bỏ Chúa và chối đạo; kẻ độc ác làm vậy, chẳng những làm hai mình mà lại làm cho nhiều người khác cũng hư đi nữa.

16. GEN. XXV, 33. Esau gọi là kẻ gian dâm vì lìa bỏ Chúa, như trong Kinh thánh vốn quen gọi kẻ thờ tà thần là kẻ gian râm. JEREM. II, 20; EZECH. XVI, 36. Nó cũng gọi là vô phép, nghĩa là khinh chê sự thánh, vì chẳng xem sao danh phận trưởng tộc. Trưởng tộc vốn kể như tổ phụ và thày tế lễ trong tông chi mình, bởi đấy kể như danh phận thánh vậy. Kẻ lìa bỏ Chúa, chê chối Đạo thật thì cũng giống như Esau.

17. Ơn Đức Chúa Lời có thì giờ, có ngần, ai phụ ơn Chúa thì liều mình hư đi. Cũng như Esau xưa bán quyền trưởng nam đoạn phàn nàn, xin nài khóc lóc cho được phần phúc cha chúc cho, song chẳng được ơn phúc ấy nữa. Bổn đạo chớ có liều mình chê chối sự Đạo kẻo thiệt hại phần linh hồn đời đời.

18-21. EXOD. XIX, 16; XX, 19; DEUT. IX, 19. So sánh Sấm truyền cũ Sấm truyền mới với nhau. Nếu kẻ lỗi phạm Sấm truyền cũ còn phải tay Đức Chúa Lời phạt nặng nề dường ấy; phương chi kẻ chê chối Sấm truyền mới càng đáng phạt hơn bội phần. Sấm truyền cũ thật cũng có sự uy nghi bề ngoài; song sánh với Sấm truyền mới thì ví chẳng bằng.

22. Núi Sion là hình bóng Hội thánh và thành Jêrusalem trên lời, là nước thiêng liêng Đức Chúa Lời; Sấm truyền cũ kể là hình bống mà thôi. Cho nên bổn đạo càng phải cẩn thận mộ mến Sấm truyền mới và kể mình có phúc là dường nào.

23-24. Bổn đạo hãy cần mẫn vì mình thuộc về Hội thánh, làm con cái Đức Chúa Lời, là kẻ được ơn Đức Chúa Lời gọi và có tên mình biên chép trên lời. Trong Hội thánh các bổn đạo làm tôi Đấng phán xét mọi người, là Đức Chúa Jêsu. Trong Hội thánh được thông công các kẻ lành đã lên thiên đàng. Trong Hội thánh ta được nhờ ơn Đức Chúa Jêsu, là Chúa bầu chữa trong Sấm truyền mới; ta được nhờ máu thánh Người đã đổ ra vì ta và hằng bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Cha.

25. Kẻ chẳng vâng lời trong Sấm truyền cũ có tội nặng nề dường ấy; phương chi kẻ chê chối Đức Chúa Jêsu, là Đấng đã chuộc tội và bầu cử cho ta trên lời, càng có tội nặng hơn bội phần.

26. Khi Đức Chúa Lời truyền lề luật cũ trên núi Sinai thì đất chuyển động cả thể, như đã kể EXOD. XIX, XX; DEUT. V, 24; PS. LXVII, 9. Song khi Đức Chúa Con ra đời thì cả lái đất cả trên lời cũng chuyển động nữa. AGGEO. II, 7.

27. Khi Chúa cứu Thế ra đời, Sấm truyền cũ mãn hạn phi đi, vì Sấm truyền cũ tạm gửi; còn Sấm truyền mới thì bền đỗ vô cùng.

28. Bổn đạo hãy mộ mến sự bền đỗ mà làm tôi Đức Chúa Lời, đẹp lòng Người ở đời này cùng hưởng phúc Người đời sau vô cùng.

29. Chớ phụ ơn Đức Chúa Lời mà phải tay Người phạt trong lửa khốn cực vô cùng.

## TÓM LẠI ĐOẠN XIII CỨ THỨ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU.

1-3: Khuyên bổn đạo giữ lòng thương yêu, tiếp đãi khách ngụ, thương xót kẻ tù rạc và kẻ phải sự gian nan, khốn khó.

4-6: hãy giữ mình thanh sạch và lánh sự hà tiện.

7-16: hãy giục lòng tin đạo vững vàng, dù mà phải chịu bắt bớ cũng chẳng nên sờn lòng: một là soi gương sáng các đấng giảng đạo đã qua đời rồi; hai là vì biết rằng, sự thờ phượng dâng của lễ lề luật cũ ra vô ích, ba là vì nhớ sức mạnh bởi phép mình thánh; bốn là vì trông cậy phần phúc trên lời.

17: Hãy vâng lời các đấng bề trên trong Đạo.

18-19: Xin bổn đạo cầu nguyện cho mình.

20-21: người cũng khấn cầu cho bổn đạo nữa.

22-25: báo tin, chào thăm chúc ơn phúc cho.

1. Về đức thương yêu hãy xem I COR. XIII; GAL. V, 14; VI, 2; ROM. XIII, 10; I THESS. IV, 9; ROM. XII, 9-21.

2. Ông Abraham, ông Lot, và ông Manue tiếp đãi thiên thần hay là Chúa các thiên thần. GEN. XVIII-XIX,. JUD. XIII. – Các đầy tớ tiếp đãi Đức Chúa Jêsu ở làng Emmau.

3. Hãy thương nhớ các anh em bạn đang phải giam cầm vì sự đạo, chẳng khác gì chính mình cũng phải giam cầm với. Hãy thương xót kẻ khốn khó, vì mình cũng là kẻ phải chịu sự gian nan khốn khó.

4. Hãy giữ phép nhất phu nhất phụ thanh sạch xứng đáng.

5. Chớ lo lắng về của cải đời này quá lẽ. MATTH. VI, 34; DEUT. XXXI, 6; JOS. I, 5.

6. hãy trông cậy Chúa. PS. CXVII, 6.

7. Hãy soi gương sáng ông thánh Jacobe đã làm giám mục thành Jêrusalem; ông thánh Stephano làm thày giúp việc tế lễ và các đấng khác đã vững lòng giữ đạo cho đến chết.

8. Các đấng ấy đã được nhờ ơn Đức Chúa Jêsu thế nào, thì ta cũng được nhờ như vậy.

9. Chớ tin theo kẻ rối đạo. Bấy giờ có nhiều người Judeu lở lại đạo thật, song còn vâng theo lề luật cũ và các thói lễ về những của ăn của uống v.v., về sự ăn thịt của lễ thông công như đã quen trong Sấm truyền cũ.

10. Kẻ có đạo có của lễ khác và được thông công của nuôi linh hồn, là phép mình thánh máu thánh Đức Chúa Jêsu.

11-12. Các của lễ Sấm truyền cũ là hình bóng chỉ về Đức Chúa Jêsu, là của lễ thật dâng mình cho Đức Chúa Lời, lập công chuộc tội vô cùng. Vậy trong Sấm truyền cũ, mỗi năm một kì, thày cả thượng phẩm vào nơi cực thánh, xuông hương và tưới máu đến tội cho mình và cả dân Israel. Còn lót hi sinh đã lấy máu thì đem ra khỏi dinh (hay là ngoài thành Jêrusalem); nhân vì sự ấy Đức Chúa Jêsu đã vác thánh giá ra khỏi thành Jêrusalem và dâng mình làm của tế lễ ở đấy. JOAN. XIX, 20.

13-14. Khuyên bổn đạo chớ còn ái mộ đạo Judeu, một hãy lìa khỏi thành, là lề luật cũ, mà theo chân Đức Chúa Jêsu, thông công sự thương khó Người ở đời này mà lại được thông công sự cả sáng Người đời sau. Bởi vì ta trông đợi quê thật đời sau, là nước thiên đàng. MICH. II, 10.

15. Hãy nhờ công nghiệp Đức Chúa Jêsu mà thờ lạy ngượi khen tạ ơn Đức Chúa Lời. Per Dominum Nostrum Jesum Christum.

16. hãy làm việc lành phúc đức, ấy là những của lễ tốt lành, đẹp lòng Đức Chúa Lời; các của lễ lề luật cũ chẳng làm được cho ai đẹp lòng Chúa. PHILIP. IV, 18.

17. Hãy vâng lời các đấng trong Đạo, vì các đấng ấy hằng lo lắng trong ta được rỗi, và đến ngày phán xét, các đấng ấy sẽ phải thưa lại vì linh hồn ta trước mặt Đức Chúa Lời. Chớ làm cho các đấng ấy phiền lòng làm chi.

18. Từ đây chí cuối hoặc là chính tay ông tông đồ tả lấy, như đã nói trước này.

19. Ông thánh tông đồ đang phải giam cầm ở thành Roma, song trông mong lở lại cùng bổn đạo cho chóng.

20. Bởi máu thánh Đức Chúa Jêsu thì Người đã lập công chuộc tội vô cùng, lập Sấm truyền mới, đã được sống lại và ngự trên lời, bầu cử cho ta trước mặt Đức Chúa Cha.

21. Ta nhờ ơn Đức Chúa Jêsu phù hộ giúp sức cho thì mới có thể làm việc lành phúc đức và được rỗi linh hồn. Hết các ơn ta được điều bởi công nghiệp Đức Chúa Jêsu mà ra.

22. Trong thư này ông thánh tông đồ chỉ lược qua mấy điều hệ trọng về Sấm truyền mới.

23. Ông Timotheo đang phải giam cầm mà được tha về thì ta chỉ biết bấy nhiêu lời này mà thôi.

24. ông thánh Bảo Lộc viết thư này ở thành Roma hay là trong đất Italia.