recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Madam Wen

Ffilm Gymraeg yw **Madam Wen** a ryddhawyd yn 1982.

Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Pennant Roberts. Mae'n seiliedig ar y nofel Madam Wen gan W. D. Owen.

## **Plot**

Ffilm am hanes Madam Wen a thrigolion ardal y llynnoedd ar Ynys Mon yn yr ail ganrif ar bymtheg.

## **Cynhyrchiad**

Gosodwyd cyllideb y ffilm yn £335,000 yn wreiddiol ond bu yna orwario o tua £135,000. Yn sgil y gorwario bu i'r Cynhyrchydd Gwilym Owen ymddiswyddo. Daw’r gorwario ar adeg pan feirniadwyd S4C am ddefnyddio gormod o raglenni a wnaed gan gynhyrchwyr annibynnol. Dywedodd Owen Edwards, cyfarwyddwr S4C, fod cadeirydd S4C a’r bwrdd yn cytuno, pe bai’r ffilm yn cael ei chwblhau, byddai’n rhaid cael cynhyrchydd newydd a rheolaeth dynnach ar y cyllidebau. Dywedodd Mr Edwards, o ganlyniad i'r gorwario, fod ffilm dda iawn ond nid hon oedd yr un yr oedd S4C wedi cytuno arni ac wedi cyllidebu ar ei chyfer.

Hon oedd ffilm fawr gyntaf S4C, a darlledwyd am y tro cyntaf ar Ddydd San Steffan, 1982.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21835835150002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Madam%20Wen&offset=0
2. ↑ The Guardian - 2 Groffennaf 1982
Rownd a Rownd

Teitlau’r gyfres (2018-)

Opera sebon ar S4C yw ***Rownd a Rownd.***

Hon oedd yr sebon gyntaf wedi'i gyfeirio'n benodol at gynulleidfa ifanc mewn iaith Geltaidd ond erbyn hyn mae wedi ehangu ei apêl. Lleolir y ddrama yn nhref harbwr ffuglennol Glanrafon yn Ynys Môn.

Yn wrieddiol dilynai'r gyfres helyntion bobol ifanc ar rownd bapur a mae rhai o action amlycaf Cymru wedi cychwyn eu gyrfaon ar y rhaglen megis Owen Arwyn, Bethan Ellis Owen a Lisa Jên Brown.

## **Cynhyrchiad**

Darlledwyd y bennod gyntaf ar yr 11ain o Fedi 1995. Cynhyrchwyd y gyfres yn wreiddiol gan Ffilmiau'r Nant, ond ers 2008 fe'i gynhyrchir gan gwmni Rondo.

Fe wnaeth Phil Redmond, crëwr Grange Hill, Brookside a Hollyoaks, weithredu fel ymgynghorydd i'r gyfres ar ei lansiad ym 1995, ac eto ar ei degfed pen-blwydd.

Mae'r gyfres yn cael ei ffilmio ym Mhorthaethwy, Ynys Môn a Chaernarfon.

Pan ddechreuodd, trosodd y cwmni cynhyrchu garej segur yn Dale Street (enw Cymraeg: "Lôn Cilbedlam") ym Mhorthaethwy i fewn i res o siopau ffug, sy'n cynnwys caffi, siop trin gwallt, siop bapurau, cwmni tacsi, lle pizza a bar. Mae arwydd y tu allan i'r set hon yn hysbysu i'r cyhoedd nad yw'r siopau'n rhai go iawn.

Mae golygfeydd ysgol yn cael eu ffilmio yn Ysgol Gyfun Llangefni ac Ysgol David Hughes.

Mae golygfeydd ysbyty yn aml yn cael eu ffilmio yn Ysbyty Gwynedd.

## **Darllediad**

Darlledir dwy bennod bob wythnos. Ers mis Chwefror 2020 mae'r rhain wedi'u darlledu am 20:25 ar ddydd Mawrth a dydd Iau (gyda'r bennod flaenorol yn cael ei hailadrodd am 18:30).

Yn ogystal, mae omnibws wythnosol gydag isdeitlau Saesneg mewn gweledigaeth yn cael ei ddarlledu ar ddydd Sul.

Bob haf mae Rownd a Rownd yn cymryd egwyl dymhorol o ddau fis; gan orffen ganol mis Gorffennaf ac ail-ddechrau ym mis Medi i gyd-fynd â'r gyfres newydd.

## **Derbyniad**

Mae'r sebon yn gyson yn yr 20 rhaglen fwyaf poblogaidd yr wythnos ar S4C.

Ar hyn o bryd mae gan pob pennod oddeutu ugain mil o wylwyr ar gyfartaledd.

## **Galeri**

Tetilau’r gyfres 1995-?Teitlau’r gyfres ?-2013Teitlau’r gyfres 2013-2017Teitlau’r gyfres 2018-
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37317809
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37317812
3. ↑ https://rondomedia.co.uk/cynyrchiadau/
4. ↑ http://www.s4c.cymru/en/about-us/page/31293/viewing-figures-archive/
Reit Tu Ôl i Ti

Ffilm Gymraeg yw **Reit Tu Ôl i Ti** a ryddhawyd ym 2013.

Ysgrifennwyd y ffilm gan Meic Povey a cyfarwyddwyd gan Gareth Bryn.

## **Plot**

A hithau'n wynebu diagnosis o gancr, dilynwn daith heriol Megan wrth iddi ymrafael a'i salwch a hynny trwy lygaid ei gwr, Dewi, sydd yna, gyda hi, yn gefn ac yn gynhaliaeth drwyddi draw.

Mae Reit Tu Ol i Ti yn ffilm emosiynol a dirdynnol am effaith cancr ar berthynas ac ar fywyd a phriodas dau unigolyn, wrth iddynt ymdrechu i garu ei gilydd ac i gefnogi ei gilydd, yn glaf ac yn iach, er gwell ac er gwaeth, bob cam o'r ffordd.

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifenwyd y ddrama gan Meic Povey a gollodd ei wraig Gwenda i gancr yn 2007.

Meddai Dafydd Rhys, Cyfarwyddwr Cynnwys S4C: *"Fel darlledwr rydym yn teimlo ei bod hi'n bwysig i ni beidio cilio rhag siarad am bynciau anodd fel canser. Mae rhaglenni O'r Galon: Stori Meinir a Reit Tu Ôl i Ti yn dangos effaith canser ar y claf ac ar y teulu, ac yn adlewyrchu realiti'r salwch creulon yma. Gobeithio y bydd y rhaglenni yn helpu pobl eraill sydd wedi bod, neu yn mynd trwy sefyllfa debyg ar hyn o bryd."*

Cafodd rai o'r golygfeydd eu ffilmio gyda chydweithrediad gweithwyr a chleifion Canolfan Ganser Felindre, sydd hefyd yn ymddangos yn y ffilm fel actorion cefndir. Meddai'r actores Rhian Jones: *"Yn yr olygfa pan mae fy nghymeriad yn mynd am driniaeth cemotherapi am y tro cyntaf, mae'r bobl sy'n eistedd bob ochr i mi yn gleifion yn y ganolfan ac yn derbyn triniaeth go iawn. Fe ges i gymaint o help gan y cleifion a'r staff. Ro'n i'n gallu holi unrhyw beth ac roedd pawb yn siarad yn onest ac yn agored am sut roedd canser wedi effeithio arnyn nhw."*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/title/tt4146104/
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/FOR+BETTER,+FOR+WORSE.-a0351996766
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27938/macmillan-yn-canmol-rhaglenni-s4c-am-godi-ymwybyddiaeth/
4. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27941/canolfan-ganser-felindre-yn-gosod-llwyfan-ar-gyfer-drama-s4c/
Siwan Morris

Actor yw **Siwan Morris** sy'n fwyaf adnabyddus am ymddangos mewn drama megis Gwaith/Cartref, Caerdydd a Skins.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Siwn Morris ar y 7ed o Chwefror 1976 yng Nglyn Nedd.

Graddiodd o Brifysgol Metropolitan Manceinion.

## **Gyrfa**

Mae Siwan wedi perffomio mewn nifer o gynhyrchiadau theats gyda'r Royal Shakespeare Company.

Ar y teledu bu'n chwarae rhan Liv Jones yn y gyfres ddrama Belonging.

Aeth yn ei blaen i ymddangos mewn nifer o gyfresi Saesneg a Chymraeg megis Yr Heliwr, The Bill a Mine all Mine.

Rhwng 2005 a 2008 bu'n chwarae Llinos yn Con Passionate, tra hefyd yn ymddangos yn Caerdydd am bedwar cyfres fel Ceri.

Roedd yn rhan o ddwy gyfres gyntaf Skins, cyfres boblogaidd i bobl ifanc at Channel 4.

Rhwng 2012 a 2014 ymddangosodd yn y gyfres i blant Wolfblood.

Ymunodd a gast Gwaith/Cartref pan ail-lansiwyd y gyfres yn ei chweched gyfres fel Dr Stephanie Murphy. Roedd yn rhan o'r gyfres am dair blynedd.

Fel cantor, mae Morris wedi gweithio gyda’r band electropop, Clinigol, gan ymddangos fel lleisydd gwadd ar dair cân ar eu halbwm cyntaf Melys.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://web.archive.org/web/20131214145726/http://icwales.icnetwork.co.uk/whats-on/whats-on-news/2008/03/03/a-dream-role-for-skins-actress-91466-20545436/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/wales/belonging/archives/characters/liv.shtml
Islwyn Morris

Actor o Gymro oedd **Islwyn Morris** (26 Awst 1920 – 26 Ebrill 2011) oedd yn adnabyddus am chwarae cymeriad Mr Tushingham ar Bobol y Cwm am bron i 30 mlynedd.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Islwyn Morris yn Abertawe yn 1920.

Cychwynnodd ei yrfa actio mewn theatr cwmni yn Abertawe, gan ymddangos gyda Maudie Edwards, ymysg eraill.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd fe wasanaethodd gyda Cyffinwyr De Cymru.

## **Gyrfa**

Mae ei rannau mwya nodedig ar deledu yn cynnwys Dad yn Satellite City (1995-1999), David Tushingham yn Pobol y Cwm, a Inspector Idris Vaughan yng nghomedi sefyllfa Glas y Dorlan.

Fe ymddangosodd yn helaeth ar raglenni Saesneg hefyd yn cynnwys *Z-Cars*, The District Nurse a *High Hopes*.

Mae ei rannau ar radio yn cynnwys yr opera sebon *Station Road* ar BBC Radio Wales, a Mr Pritchard yng nghynhyrchiad y BBC o *Under Milk Wood* yn 2003.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn 90 oed ar 26 Ebrill 2011. Fe'i ddisgrifwyd gan gyfarwyddwr BBC Cymru Keith Jones fel "un o'n actorion mwyaf poblogaidd ni yng Nghymru".

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-13193781
2. ↑ http://www.swanseasgrand.co.uk/islwyn%20morris.html
3. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_9460000/newsid\_9468400/9468435.stm?fbclid=IwAR2kdcu2FhLNqTl8D--gT9nsjPGncl0R42ZZFJ\_HHhrbs0Qsk5immHgcDrI
Seren am Swper

Rhaglen goginio gystadleuol i blant a ddarlledwyd fel rhan o floc Stwnsh rhwng 2010 a 2011.

 Y cyflwynydd oedd Llinos Lee.

## **Fformat**

Mae dau deulu yn coginio pryd o fwyd yr un i berson enwog o Gymru o’r byd adloniant neu chwaraeon, sydd wedyn yn dewis eu hoff un.

Mae pob teulu'n cael dewis un o dri bag dirgel, sy'n cynnwys detholiad o gynhwysion a thema ar gyfer eu pryd bwyd.

Yna mae'r cyflwynydd yn mynd gyda'r plant i siop annibynnol lleol neu gigydd i brynu cynhwysion ychwanegol.

Yn ôl gartref, mae'r teulu'n coginio, yna mae'r beirniad gwadd yn troi i fyny a phawb yn ymuno yn y pryd.

Caiff y cyfan ei ailadrodd gyda'r teulu arall, yna mae pawb yn cwrdd ac mae'r barnwr enwog yn cyhoeddi'r teulu buddugol, sy'n cael tlws y Botel Saws Aur, tra bod y teulu sy'n colli'n derbyn menig golchi llestri.

## **Cyhyrchiad**

Cynyrchwyd y gyfres gan Boomerang.

Roedd Seren am Swper yn un o'r rhaglenni oedd yn rhan o lanwsiad Stwnsh ar S4C.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Seren\_am\_Swper
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/new-look-saturday-morning-s4c-2759039
3. ↑ http://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27418/s4c-yn-lansio-stwnsh-i-blant-rhwng-7-a-13-oed/
Lowri Mererid

Actores a cantores sydd yn andabyddus am ymddangos mewn dramau megis Jabas, Traed Mewn Cyffion a Tipyn o Stad ac am berffomrio fel rhan o fand Bryn Fôn.

## **Gyrfa**

Cychywnodd ei gyrfa actio yn cyfresi Jabas. Roedd yn rhan o'r ddwy gyfres a'r ffilm Jabas Jones.

Aeth yn ei blaen i ymddangos yn y gyfres Traed Mewn Cyffion.

Yn 2002 ymunodd a gast gwreiddiol Tipyn o Stad fel Mair Lewis. Arhosodd gyda'r rhaglen am ddwy gyfres.

Enillodd y fedal ddrama yng Ngŵyl Ddrama Eisteddfod Môn.

Yn 2017 ymddangosodd mewn pennodau arbennig o Pobol y Cwm a oedd wedi'w lleoli yng Nghaernarfon.

Mae Lowri wedi treulio dros ugain mylnedd yn canu gyda Bryn Fôn a'i fand.

## **Bywyd personol**

Mae gan Lowri ddau o blant. Graddiodd o brifysgol Bangor yn 2015 gyda gradd yn y Gymraeg.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/tv/tv-crews-film-pobol-y-13249920
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/40431000
3. ↑ https://www.bangor.ac.uk/graduation/news/better-late-than-never-23338
Mari Wyn Roberts

Actores o Gymru. Adnabyddus am fod ar Talcen Caled a Rownd a Rownd

## **Bywyd cynnar**

Daw Mari Wyn Roberts yn wreiddiol o Ynys Môn

## **Gyrfa**

Daeth Mari i amlygrwydd gyntaf pan gafodd ei chastio yn un o'r prif rannau yn ddrama Meic Povey, Talcen Caled. Bû'n portreadu'r cymeriad Gwenno Hughes am bum cyfres.

Ymddangsosodd hefyd yn addasiad o'r nofel Y Stafell Ddirgel yn 2001.

Wedi diwedd Talen Caled ymunodd â chast yr opera sebon Rownd a Rownd fel Siân Richards, plismones y pentref.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.uktw.co.uk/archive/play/fel-hen-win/S981725904/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/theatr/02henwin.shtml
3. ↑ https://www.workingword.co.uk/latest/2018/04/20/aweekatacardiffpragency113/
Lisa Palfrey

Actores yw Lisa Palfrey sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Blodau, Sex Education a Pride.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Plafrey ar y 9fed o Chwefror 1967 yn ferch i'r actores a'r awdur Eiry Palfrey.

Astudiodd yn Ysgol Gyfun Llanhari. Cafodd ei dysgu gan yr athro John Owen a fuodd yn camdrin plant. Blynyddoedd yn ddiweddarch ymddangsodd Lisa yn y ddrama Blink a oedd yn ymwneud a'r cyhuddiadau yn erbyn John Owen. Medd Lis am ei phrofiad yn yr ysgol ei bod yn ei gofio fel "bwli" a "dyn pwerus iawn" ond ni chafodd hi yn bersonol ei thrin fel rhai o'r plant eraill a fu'n cwyno am ei ymddygiad.

*"Fel plentyn bach roeddwn i wrth fy modd yn ei gwmni e. Yr oedd yn ddyn a charisma ffantastig. Roedd e'n gwneud pethau gwych gyda drama ac fel rhywun oedd wastad eisiau bod yn actores, wrth gwrs roeddwn i eisiau i'r dyn yma fy hoffi fi a rhoi rhan i mi yn y dramâu. Ond roeddwn i hefyd yn gweld ochr greulon iawn i'r dyn yma, hyd yn oed pan oeddwn i'r ferch fach."*

## **Gyrfa**

Dechreuodd Palfrey actio yn 20 oed pan chwaraeodd rôl merch 15 oed, Jane Sanderson, yng nghyfres deledu'r BBC The District Nurse.

Ei rôl fawr gyntaf oedd yn y ffilm The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain yn 1995.

Mae hi wedi mynd ymlaen i serennu yn y ffilm gwlt House of America, ac ymddangos fel Melanie Collier yn y gyfres deledu drama feddygol Casualty yn ogystal â'r Arolygydd Tracey McAndrew yn nhrydedd gyfres cyfres deledu weithdrefnol yr heddlu Line of Duty.

Yn Gymraeg mae hi wedi serennu yn y ffilm Byw Yn Dy Groen ac fel Jan Williams yn y gyfres ddrama gomedi Fondue, Rhyw a Deinosors.

Rhwng 2006 a 2007 bu'n portreadu Rhiannedd Frost yn y gyfres sebon Pobol y Cwm.

Yn 2008 ymddangsodd fel Nel yn y ddrama ddogfen Poncho Mamgu. Roedd y rhaglen yn adrodd hanes Nel Davies a ymfudodd i'r Wladfa ym Mhatagonia ym 1875. Ysgrifennwyd y ffilm gan ei mam Eiry Palfrey, cyfarwyddwyd gan ei brawd Dafydd, a'i chwaer Sian Elin oedd tu ôl i'r camera.

Yn 2009 bu'n aelod o gast y gyfres ddrama Gymraeg Blodau. Ymddangosodd hefyd mewn cyfresi megis Pen Talar, Gwaith/Cartref a'r Gwyll.

Yn 2014 ymddangosodd yn y ffilm Pride.

Mae Palfrey wedi perfformio mewn nifer o ddramâu llwyfan, gan gynnwys cynhyrchiad gwreiddiol David Eldridge's Festen, The Iceman Cometh, Under The Blue Sky, a The Kitchen Sink gan Tom Wells.

Yn 2019, chwaraeodd Palfrey rôl Cynthia yng nghyfres wreiddiol Netflix, Sex Education.

Yn 2020, chwaraeodd Palfrey rôl gweinidog y llywodraeth Eleanor James yng nghyfres ddrama deledu wreiddiol Sky One COBRA.

## **Bywyd personol**

Mae Palfrey an fam i'r actores Lowri Palfrey.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0657648/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/theatr/adolygiadau/blink.shtml
3. ↑ https://www.radiotimes.com/movie-guide/b-4j6d2h/the-englishman-who-went-up-a-hill-but-came-down-a-mountain/
4. ↑ https://www.heraldscotland.com/news/12311766.rare-bit-of-welsh-drama/
5. ↑ https://archive.ph/20120729113500/http://www.dailypost.co.uk/leisure/tv-wales/programme-news/2009/11/14/comedian-tudur-owen-is-getting-serious-55578-25160310/
6. ↑ https://variety.com/1998/legit/reviews/the-iceman-cometh-2-1200453377/
Plant Y Tonnau

Ffilm gan W.S. Jones a ddarlledwyd yn wreiddiol yn 1986.

## **Plot**

Mae Jac a Rhys yn edrych ymlaen at fwynhau penwythnos o chwarae sbort, a chael mynd i weld Nain. Does fawr obaith o hwyl yng nghwmni'r oedolion - neu oes 'na?

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://archives.library.wales/index.php/plant-y-tonnau-gan-w-s-jones-darlledwyd-31-rhagfyr
Sue Roderick

Actores a chantores o Gymraes yw **Sue Roderick** (ganwyd 1955). Mae'n adnabyddus am chwarae Lucy Cartwright yn y ffilm gwlt Twin Town, Cassie Morris ym Mhobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Susan Broderick ym Mangor a'i magu ym Mhorthmadog. Roedd yn canu ers yn ferch ifanc a bu'n perfformio gyda Treflyn Jones yn y ddeuawd 'Treflyn a Siwsan'.

Perfformiodd ar Disc a Dawn pan oedd yn ddeng mlwydd oed. Yn 14 oed aeth am glyweliad gyda Wilbert Lloyd Roberts yng Nghwmni Theatr Cymru Roedd yn rhy ifanc i ddechrau gweithio ond cafodd gynnig gwersi canu gyda Betty, gwraig Wilbert. Wedi gorffen yn yr ysgol aeth yn ôl i weithio gyda Cwmni Theatr Cymru.

## **Gyrfa**

Yn 1987 perfformiodd ar y rhaglen Codi Pais (HTV Cymru ar gyfer S4C), rhaglen adloniant yn cynnwys sgetsus a chaneuon. Roedd y rhaglen yn torri tir newydd ar gyfer merched mewn comedi drwy gyfuno doniau Sue, Siw Hughes, Gillian Elisa ac  Eirlys Parri.

Roedd yn un o brif actorion y ffilm Hedd Wyn yn chwarae Lizzie Roberts ac ymddangosodd yn Twin Town yn chwarae Lucy Cartwright.

Yn y 1990au ymddangosodd yn y ddrama Y Palmant Aur cyn ymuno a chast Pobol y Cwm i chwarae Cassie Morris yn barhanol wedi blyyddoedd o ymddangos yn achlysurol. Roedd y cymeriad yn ganolol i'r gyfres, gan redeg y Deri Arms am gyfnod ond yn 2004 penderfynnodd Roderick gadael y gyfres.

Ymddangsododd mewn pedair cyfres o'r ddrrama Caerdydd yn portreadu Non Ellis Jones. Yn yr un cyfnod roedd yn aelod o gast y gyfres gomedi sefyllfa Ista'nbwl.

Rhwng 2016 a 2018 bu'n chwarae yr athrawes Llywela yn y gyfres ddrama Gwaith/Cartref.

Yn 2018 dychwelodd gymeriad Cassie i Pobol y Cwm ar gyfer ymddangosiad arbennig cyn dychwelyd yn fwy parhaol i'r rhan yn 2019.

## **Gwobrau**

 BAFTA Cymru | 1993
 BAFTA Cymru | 1994

## **Bywyd personol**

Roedd yn briod gyda Quentin Annis ac mae ganddynt ferch, yr actores, dramodydd a chyfarwyddwraig Mêlisa Annis. Roedd hefyd yn briod a'r cyfarwyddwr Paul Turner.

## **Galeri**

Sue Roderick a Dafydd Hywel yn y ffilm 'I Fro Breuddwydion'
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.emptagehallettcardiff.co.uk/shop/product/10235/Sue-Roderick/
2. ↑ https://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=k4qcj3Se%2FQUp8QYj9PG61A&scan=1
3. ↑ https://subsaga.com/bbc/entertainment/cofio/rhaglen-13.html
4. ↑ https://www.cambrian-news.co.uk/article.cfm?id=125319&headline=Actress%20returns%20to%20Cwmderi&sectionIs=news&searchyear=2018
Iris Jones

Actores a chyflwynydd o Gymraes oedd **Iris Jones** oedd yn adnabyddus am ei gwaith mewn rhaglenni megis Pobol y Cwm, Minafon ac William Jones.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Iris Jones yn 1835 ac fe'i magwyd ym Mhwllhelli.

Aeth i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd.

## **Gyrfa**

Aeth i weithio fel cyflwynydd gyda chwmni teledu Granada yn 1960. Roedd y cwmni yn darlledu rhaglenni Cymraeg i siroedd gogledd Cymru o'i stiwdios ym Manceinion.

Ei swydd gyntaf oedd cyflwyno'r rhaglen gylchgrawn Dewch i Mewn. Yn 1962 daeth cwmni Teledu Cymru i fodolaeth gan ddod â rhaglenni Cymraeg Granada i ben.

Aeth Iris i Lundain gyda'i bryd ar berfformio yn y West End. Cafodd glyweliad yn Theatr y Llys Brenhinol gan ennill rhan mewn sioe gerdd. Ond penderfynodd geisio am swydd cyflwyno gyda'r sianel newydd Teledu Cymru a fyddai'n darlledu yn y gogledd. Ni chafodd y swydd ond penderfynodd symud o Bwllheli i Gaerdydd gan fenthyg lifft gan yrrwr lorri gan nad oedd ganddi ddigon o arian i ddal y trên. Nid oedd ganddi le i aros yng Nghaerdydd a chafodd loches yn y Catholic Hostel ar Heol y Gadeirlan. Cafodd alwad gan gyn-gydweithiwr iddi o Granada, yn cynnig swydd fel mamaeth i deulu yng Nghaerdydd. Cymerodd y swydd ond roedd ei bryd yn dal i fod ar swydd gyflwyno.

Ym Mawrth 1963 cafodd gynnig swydd gyda Teledu Cymru wedi i Gwenda Pritchard Jones adael ei swydd. Roedd yn gyfrifol am gyflwyno'r rhaglenni yn ddwyieithog gan blethu rhaglenni lleol a rhaglenni o rwydwaith ITV. Roedd hefyd yn cyflwyno'r 'clwb pen-blwyddi' yn rhoi cyfarchion i blant a rhagolygon y tywydd. Daeth Teledu Cymru i ben yn Ionawr 1964 oherwydd trafferthion ariannol, a pharhaodd Iris yno hyd y diwedd. Trosglwyddwyd y tonfeddi i gwmni TWW, a chafodd Iris gynnig waith cyflwyno ar gyfer gwasanaeth newydd TWW i Gymru. Bu'n gweithio yn yr adran gyflwyno yno hyd ddiwedd TWW ym Mai 1968 pan drosglwyddwyd y fasnachfraint i gwmni HTV.

Parhaodd i weithio fel cyflwynydd ar HTV yn cynnwys rhaglen i blant Tins a Lei a rhaglen gylchgrawn i ferched Hamdden.

Ymddangosodd fel Sister MacGregor ar Pobol y Cwm yn ystod y 70au.

Yn yr wythdegau cafodd ran ar yr opera sebon Minafon. Ymddangosodd yn y ffilm Stormydd Awst a bu'n chwarae rhan Anti Elin yn y gyfres gomedi Teulu'r Mans.

Rhwng 1997 a 2005 dychwelodd i Pobol y Cwm i bortreadu cymeriad Beryl Nicholas.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/40449152
2. ↑ https://www.transdiffusion.org/2017/06/29/iris
3. ↑ https://golwg.360.cymru/celfyddydau/sgrin/268564-marwr-actores-iris-jones
Llio Millward

Cantores ac actores yw **Llio Millward** sy'n adnabyddus am chwarae rhan Janet yn y gyfres ddrama Tair Chwaer.

## **Bywyd cynnar**

Mae Llio yn ferch i'r Athro a'r Gwleidydd Dr Tedi Millward a Sylvia Hart. Roedd ganddi un barwd, Andras.

Magwyd yn Aberystwyth cyn symud i Gaerydd yn ystod cyfnod ei Lefelau A.

## **Gyrfa**

Wedi symud i Gaerydd cafodd Llio waith actio yn syth yn y gyfres sebon Dinas.

Yn 1997 cafodd un o'r prif rannu yn y gyfres ddrama Tair Chwaer, yn portreadu Janet. Bu'n chwarae'r cymeriad am dair cyfres a'r ffilm Cymer Dy Siâr.

Yn 2003 bu'n chwarae mam Rol yn y gyfres arallfydol Jara.

Ymunodd a gast Pobol y Cwm yn 2004 fel Sally, dihiryn fu'n gariad i Derek Jones (Hywel Emrys) am gyfnod.

Ar y llwyfan mae hi wedi bod yn rhan o gast Les Miserables ar y West End.

Yn 2014 rhyddhaodd Llio album o'r enw 'Heat of the Fire' a mae hi yn parhau i berfformio fel cantores.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/I%27ll+swap+acting+for+my+real+passion..the+mind%3B+LLIO+MILLWARD+ON+WHY...-a096300343
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Sally+hots+things+up-a0124335194
Phylip Harries

Mae Phylip Harries yn actor a cerddor sydd wedi ymddangos mewn nifer o ddramau a chyfresi teledu, fel Pobol y Cwm, Halen yn y Gwaed ac Amdani.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Phylip yn Gwmtawe.

Astudiodd yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru.

## **Gyrfa**

Yn 1988 ymunodd a gast Pobol y Cwm fel Ken Coslett ac arhosodd gyda'r gyfres tan 1991.

Roedd ganddo bif ran yn y ffilm Steddfod! Steddfod! yn chwarae'r dihiryn Dewi John.

Bu'n rhan o gast Halen yn y Gwaed, Iechyd Da a'r Palmant Aur cyn ymuno a gast Amdani. Bu'n rhan o'r gyfres honno am ei chyfanrwydd yn ran Emyr, hyfforddwr y tîm rygbi.

Ers hynny mae wedi ymddangos mewn rhaglenni megis Zanzibar, Y Pris a'r Gwyll.

Mae wedi perfformio mewn nifer helaeth o ddramau a chyfresi radio fel “Eileen” a “Rhydeglwys”.

Mae Phylip yn gerddor hefyd, yn canu y ffliwt, saxophone, a’r accordion.

## **Bywyd personol**

Mae yn briod i delynores o'r enw Mags a mae'n lys-dad i'r actores Mali Harries.
Nia Ben Aur (album)

Album o ganeuon o'r Opera Roc Nia Ben Aur a welwyd am y tro cyntaf ar lwyfan Pafiliwn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Nghaerfyrddin, 1974.

Cyfansoddwyd y caneuon gan lawer o sêr y Sîn Roc Gymraeg ar y pryd a pherfformiwyd y sioe ar lwyfan gan aelodau rhai o grwpiau mwya'r cyfnod gan gynnwys Edward H. Dafis, Hergest, Ac Eraill a Sidan.

## **Credydau**

Trefnwyd gan: Hefin Elis

Bass: John Griffiths

Drymiau: Charli Britton

Gitar trydan: Brian Burns, Geraint Griffiths

Gitar, Synths, Pinao, Mellotron: Hefin Elis

Pîb: Phil Edwards

Storïwr: Eirug Wyn

Lleisiau: Ac Eraill, Hergest, Sidan

Llais (Nia): Heather Jones

Llais (Osian): Cleif Harpwood

Llais (Y Brenin Ri): Dewi 'Pws' Morris

Dyluniad clawr: Elwyn Davies

## **Recordio**

Recordiwyd yr album yn sdiwdio Sain yn Llandwrog a Stiwdio T.W yn Llundain rhwng Mawrth a Gorfennaf 1975.

## **Ail-gyhoeddi**

Chwarter canrif wedi'r record gael ei ryddhau'n wreiddol yn y flwyddyn 2000 ail-gyhoeddwyd yr album ar gryno ddisg gan Sain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://sainwales.com/cy/store/sain/sain-scd-2289
Steffan Cennydd

Actor o gymro sy'n adnabyddus am ei ran mewn dramau megis Craith, Enid a Lucy ac Yr Amgueddfa.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Steffan yn Llangynnwr ger Caerfyrddin a mynychodd Ysgol Gyfun Bro Myrddin. Bu'n aelod o Ysgol Berfformio Dyffryn Tywi rhwng 10 a 15 oed lle cafodd ei brofiad cyntaf o actio.

Yn 2014 enillodd Wobr Ricahrd Burton yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Gâr 2014.

Aeth i astudio yn Ysgol y Guildhall, Llundain. Yn ystod ei gyfnod yn y coleg, perfformiodd mewn nifer o gynyrchiadau drama yn cynnwys chwarae Michael Lloyd yn *August*, addasiad Julian Mitchell o Uncle Vanya gan Chekhov, rhan Scott yn *Herons* gan Simon Stephens a rhan Bela Zangler yn sioe gerdd haf y coleg, *Crazy For You*. Cynrychiolodd y coleg yng Ngŵyl Sam Wanamaker Festival yn Theatr y Glôb a cystadlodd yn rownd derfynol Gwobr Michael Bryant yn y National Theatre. Yn 2017 ennillodd wobr fawreddog y coleg, y Wobr Aur am Actio. Graddiodd o'r Coleg yng Ngorffennaf 2017 gyda Gradd Anrhydedd Dosbarth Cyntaf.

## **Gyrfa**

Ei ran cyntaf ar ffilm oedd Kevin yn y ffilm Gymreig *Last Summer*.

Yn 2019 ymddangosodd yn y gyfres ddrama fer Enid a Lucy. Am y rhan yma fe'i enwebwyd yn y categori Torri Trwodd yng ngwobrau BAFTA Cymru 2019. Ymddangosodd hefyd yn 2il gyfres Craith a'r fersiwn saesneg Hidden.

Yn 2021 ymddangosodd mewn prif ran yn Yr Amgueddfa, cyfres ddrama gan Fflur Dafydd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/mediacentre/mediapacks/hidden-2/steffan
2. ↑ https://cy.wikipedia.org/wiki/Eisteddfod\_Genedlaethol\_Cymru\_Sir\_G%C3%A2r\_2014
3. ↑ https://www.gsmd.ac.uk/drama/final\_year\_actors/graduates\_2016\_17/steffan\_cennydd/
4. ↑ https://www.spotlight.com/1173-5616-7319
5. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/41215/yr-amgueddfa-yn-agor-y-drws-ar-fyd-tywyll-a-pheryglus/
6. ↑ https://www.imdb.com/name/nm9653923/
7. ↑ http://awards.bafta.org/award/2019/cymru/breakthrough
Hewlfa Drysor

Cystadleuaeth mewn ardaloedd gwahanol yng Nghymru, lle mae tri tîm yn teithio mewn ceir ac yn cystadlu yn erbyn ei gilydd mewn gêm helfa drysor.

## **Fformat**

Mae tri thîm o bedwar yn treulio prynhawn yn gyrru o amgylch eu hardal leol yn stopio yma ac acw am heriau ychwanegol.

Mae rhai o'r heriau yma yn cael eu cyflwyno gan y Welsh Whiperer neu Lisa Angharad tra bod rhai yn ddibynol ar westai arbennig, weithau enwogion lleol ac weithiau actorion yn chwarae cymeriadau.

Ar ddiwedd yr awr, mae pwyntiau'n cael eu crynhoi, mae didyniadau'n cael eu gwneud am filltiroedd gormodol ac amser ychwanegol, a chyhoeddir enillydd. Mae gwobr o £500 i’r tîm fuddigol.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchwyd y rhaglen gan Avanti.

Mae’r rhaglen yn dilyn yr un fformat a ***Helfa Drysor***, rhaglen a redodd am un bennod yn unig yn 1985. Cyflwynywd gan Robin Jones a Sioned Maid. Roedd hon yn ei dro yn gopï o’r rhaglen boblogaidd Saesneg ***Treasure Hunt.***

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07xqymx
2. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Hewlfa\_Drysor
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/amdanom-ni/page/31295/ffigurau-gwylio-wythnos/?weekid=1413
Olwen Rees

Actores a chantores Gymreig yw **Olwen Eluned Rees**

## **Bywyd Cynnar**

Ganwyd Olwen Rees yng Nghaernarfon yn ferch i Sassie Rees, cantores oedd yn ymddangos ar raglenni radio i blant yn y 1950au a 1960au.

Fe astudiodd drama a cherddoriaeth yn y Coleg Normal, Bangor. Wedi blwyddyn yn dysgu yn Llandudno dilynodd Olwen ôl-traed ei mam drwy ddod yn actores a chantores broffesiynol.

## **Gyrfa**

Mae wedi ymddangos yn nifer o gynyrchiadau Cymraeg ar gyfer y BBC a S4C yn cynnwys Y Stafell Ddirgel, Y Rhandir Mwyn, Gwen Tomos, Tartuffe a Y Wisg Sidan.

Yn Saesneg mae wedi cymryd rhan yn rhaglenni teledu *Strife*, *Sticky Wicket*, *Lloyd George* a *Dylan* i'r BBC a *Fallen Hero* ar gyfer Granada. Yn fwy diweddar mae wedi ymddangos fel Mrs Hargreaves yn *Doctors* a Nerys, y fam annifyr yn *My Family*.

Rhwng 1995 a 2014 roedd yn chwarae rhan Lena yn y sebon i bobl ifanc Rownd a Rownd.

Fe chwaraeodd ran Muriel yng nghyfres Porthpenwaig a Beti Morris yng nghyfres cyntaf y ddrama 35 Diwrnod.

Mae hi'n aelod sylfaen o gwmni Theatr Pena ac yn gadeirydd y bwrdd.

## **Bywyd personol**

Mae hi'n briod a'r actor a chantor Johnny Tudor.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm1025110/?ref\_=nv\_sr\_1
Siôn Humphreys

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm a theledu yw **Siôn Humphreys**.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Siôn Humphreys yn 1951.

Mae'n fab i'r llenor Emyr Humphreys ac Elinor Myfanwy (née Jones) ac yn frawd i'r cyfarwyddwr Dewi Humphreys.

## **Gyrfa**

Roedd yn cyfarwyddo ffilmiau yn yr 1980au gyda'i gwmni ei hun, Ffilmiau Bryngwyn.

Yn fwy diweddar bu'n cyfarwyddo ar gyfer nifer o raglenni teledu S4C yn cynnwys Pengelli, Porthpenwaig a Teulu.

## **Ffilmyddiaeth**

### **Teledu (Cyfarwyddo)**

 Talcen Caled | 1999-2005
 Teulu | 2008-2010

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.nexok.co.uk/company/02112514/ffilmiau-bryngwyn-cyfyngedig/directors-secretaries
Richard Harrington

Actor o Gymro yw Richard Harrington sy'n adnabyddus am ymddangos mewn drmau megis Dafydd, Y Gwyll a Pen Talar.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Richard Harrington ar 12 Mawrth 1975 ym Gurnos. Magwyd yn Dowlais, Merthyr Tudful.

Mae'n siarad Cymraeg fel ail iaith.

## **Gyrfa**

Daeth i amlygrwydd yng Nghymru gan ymddangos mewn dwy ffilm Gymraeg, Gadael Lenin ac yn ddiweddarach Dafydd, ffilm yn dilyn hanes bachgen ifanc hoyw yn gweithio yn y diwydiant rhyw yn Amsterdam. Cafodd wbor BAFTA Cymru am ei ran y ffilm.

Cafodd Harrington rannau blaenllaw yn y cyfresi teledu *Bleak House*, *Gunpowder, Treason & Plot* gan Jimmy McGovern a ffilm gomedi *The All Together* gan Gavin Claxton. Mae e hefyd wedi cael rhannau ar Coronation Street, *Spooks*, *Casualty*, *Holby City*, *Hustle*, *Daziel and Pascoe*, *Silent Witness* a *Lark Rise to Candleford*.

O ran ei berfformiadau llwyfan, teithiodd ledled y wlad gyda chynhyrchiad Fiction Factory/ Y Cwmni o ddramâu Ed Thomas *House of America*, *Gas Station Angel* a *Stone City Blue*.

Cafodd ei enwebu am wobr actor Groau gan BAFTA Cymru am ei ran fel Defi Lewis yn Pen Talar yn 2010.

Fe siaradodd Gymraeg drwy gydol ffilmio y gyfres ddrama dditectif a Y Gwyll, lle roedd yn chwarae'r prif ran fel ditectif. Fe ddywedodd fod y saith mis yn ffilmio Y Gwyll wedi ei wneud yn fwy rhugl o lawer. Derbyniodd wobr BAFTA Cymru am yr actor Gorau am ei waith yn y rhaglen yn 2015 gyda enwebiadau ychwanegol ym 2016 a 2014.

Ym mis Ebrill 2017, cyflwynodd Harrington raglen ar BBC Two Wales Richard Harrington: My Grandfather's War, lle dilynodd y daith a wnaeth ei dad-cu trwy Sbaen ym 1937 er mwyn ymladd yn erbyn ffasgaeth yn Rhyfel Cartref Sbaen.

Yn 2021, yn dilyn pandemig COVID-19, datgelodd Harrington ei fod wedi gweithio fel gyrrwr Deliveroo i ychwanegu at ei incwm yn ystod y cyfnod cloi oherwydd y diffyg gwaith.

Yn 2021 bu'n serennu yn Fflam, rhaglen ddrama ar S4C.

## **Bywyd personol**

Mae gan Harrington ddau fab, Ralff Joseff (ganwyd 18 Chwefror 2006) a Ned (ganwyd 2007) gyda'i gyn-bartner Nerys Phillips.

Mae Harrington nawr yn byw yn Crystal Palace gyda'i bartner, yr actor Hannah Daniel a'u mab Moris Emyr a aned yn 2019.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Richard+Harrington
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/gurnos-born-actor-harrington-nominated-s4c-1840874
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/whats-on-news/actor-richard-harrington-talks-nordic-6464483
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-39579090
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-56225148
6. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51265430
Llion Williams

Actor o Gymro ydy **Llion Williams**. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel George Hughes yn rhaglen C'mon Midffîld!

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Llion ym Mangor a fe'i magwyd yn Nhal-y-bont yn Nyffryn Conwy cyn i'r teulu symud i Fangor. Ei frawd oedd y prifardd Iwan Llwyd.

Aeth i Ysgol Friars, Bangor ac yna Prifysgol Cymru Aberystwyth.

## **Gyrfa**

Rhwng 1988 a 1994 bû’n chwarae rhan George Huws yn y rhaglen gomedi C'mon Midffîld!.

Mae hefyd yn aelod cyswllt o Clwyd Theatre Cymru lle mae’n ymddangos yn rheolaidd mewn dramâu clasurol gan gynnwys Ghosts a Dolls House gan Ipsen.

Yn wobrau Wales Theatre Awards yn 2016 enillodd wobr yr actor gorau am ei ran yn y ddrama Belonging.

 Ar 18 Gorffennaf 2017 derbyniodd Gymrodoriaeth er Anrhydedd gan Brifysgol Bangor am ei gyfraniad i'r theatr.

## **Bywyd personol**

Mae wedi byw gyda'r cyflwr OCD ers ei arddegau.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/cmon-midffild-star-lands-dream-8236165
2. ↑ http://www.re-live.org.uk/news/2018/4/23/llion-williams-returns-to-belonging
3. ↑ https://www.bangor.ac.uk/news/diweddaraf/chris-coleman-i-w-anrhydeddu-gan-brifysgol-bangor-32766
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/53409948
John Pierce Jones

Actor, ysgrifennwr a chynhyrchydd ydy **John Pierce Jones** sy'n enwog am ei ran fel *Arthur Picton* yn y rhaglen deledu C'mon Midffîld!.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd a magwyd John Pierce Jones yn Niwbwrch, Sir Fôn. Pan oedd yn 12 oed ail-briododd ei fam a symudodd y teulu i Stevenage ar gyffiniau Llundain.

Daeth yn ôl i Gymru wedi gadael yr ysgol ac ymunodd â'r heddlu gan ddilyn yn ôl troed ewythr iddo. Cychwynodd ei yrfa gyda'r heddlu yn Nolgellau ond roedd yn anhapus yn y swydd a roedd a'i fryd ar fynd yn actor.

Aeth i Goleg Harlech ac yna i Brifysgol Cymru Bangor. Cafodd ambell gyfle i gael profiad o fyd y theatr, yn Theatr y Gegin, Cricieth.

## **Gyrfa**

Ymddangosodd yn y gyfres deldu i blant Miri Mawr fel y cymeriad Daniel Dŵr cyn mynd ymlaen i ymddangos mewn nifer o gyfresi yn y Gymraeg a'r Saesneg fel Y Rhandir Mwyn a How Green Was My Valley.

Ysgrifennodd chwe cyfres o'r gomedi sefyllfa Glas y Dorlan gyda Meic Povey rhwng 1977 a 1989. Roedd y gyfres yn dilyn helyntion yr heddlu mewn pentref yng Nogledd Cymru ac yn tynnu yn rhanol ar brofiadau Jones o pan oedd yn blismon ei hun.

 Daeth i amlrygwydd yn Lloegr drwy ymddangos yn y ffilm sci-fi 'Brazil', yn ogystal ac ymddangosiadau mewn rhaglenni poblogaidd fel Blackadder II ag Only Fools and Horses.

Ei rôl mwya iconic yw ei bortread o Arthur Picton yn y rhaglen gomedi C'mon Midffîld! Chwaraeodd y cymeriad rhwng 1988-1994 ac unwiath eto ar gyfer ffilm nadoligaidd yn 2004.

Cyd-ysgrifennodd y gyfres gomedi teledu Teulu'r Mans gyda Wiliam Owen Roberts, y gyfres Watcyn a Sgrwmp gyda Wynford Ellis Owen yn 1993-1994, a'r gyfres Yr Aelod ar gyfer BBC Radio Cymru yn 1994, ac ail gyfres yn 1997.

Cymerodd ran yn y rhaglen Y Briodas Fawr ar S4C yn 2006, lle roedd rhaid iddo ddylunio ffrog.

Roedd hefyd yn un o'r Jones's a dorodd record y byd *Jones Jones Jones* am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yn Stadiwm y Mileniwm yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd ran.

Ers 2015 mae wedi bod yn rhan o'r gyfres Codi Hwyl ar S4C, cyfres sy'n dilyn John a Dilwyn Morgan yn hwylio'r byd.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod i Inge Hansen, Americanes a anwyd yn nghanolfan y Llynges Americanaidd yn Siapan. Mae Igne eisoes wedi dysgu Cymraeg.

Mabwysiadodd y cwpl fab, Iwan o Haiti yn 2004.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/34379145
2. ↑ http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9781845273484/
3. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0428435/
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p03j4fkm
5. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_4120000/newsid\_4121800/4121805.stm
6. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/just-felt-we-make-him-2365092
Ian Saynor

Actor o Gymru sy’n adnabyddus am ei rhannu mewn dramau megis Sul y Blodau, Craith a Doctor Who.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Ian yng Nghaernarfon i deulu Cymraeg. Magwyd yn Nhreffynon yn Sir Fflint.

## **Gyrfa**

Ymddangosodd yn y ffilm 'The Corn is Green' gyda Katherine Hepburn.

Yn 1979 bu'n chwarae rhan Merak yn y gyfres Doctor Who. Ymddangosodd y cymeriad yn y stod y stori 'The Armageddon Factor"

Yn ystod yr 80au roedd yn rhan o gast yr opera sebon Dinas ble bu'n chwarae rhan Alan Martin.

 Yn 1986 cafodd un o'r prif ranu yn ddrama deledu Meic Povey, Sul y Blodau.

Mae wedi ymddangos fel y cymeriad achlysuor Alex Parry yn Pobol y Cwm a wedi ymddangos hefyd mewn nifer o ddramau yn y Gymraeg megis Glanhafren, Y Stafell Ddirgel a Tipyn o Stad.

Yn 2018 bu'n chwarae rhan Huw John y y gyfres dditectif Craith, a'r fersiwn saesneg Hidden.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.famouswelsh.com/actors/293-ian-saynor--actor-with-a-connection-to-wales-(caernarfon)
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/remembering-popular-welsh-series-dinas-2037099
Iona Banks

Actores o Gymraes oedd **Iona Banks** sy'n adnabyddus am chwarae rhan Gladys Lake yn opera sebon Pobol y Cwm am dros ugain mlynedd.

## **Gyrfa**

Dechreuodd actio yn Theatr Fach y Rhyl a roedd yn un o sylfaenwyr Cwmni Theatr Cymru. Ymddangosodd mewn sawl cynhyrchiad megis Madog (1976) a Gweld Sêr (1972)

Wedyn bu'n actio yn addasiad BBC Cymru o nofel T. Rowland Hughes, Chwalfa, yn 1966.

Bu'n gweithio yn Saesneg gyda Willy Russell, gan chwarae Mrs Roberts yn y ddrama *Our Day Out* (1978), a'r un cymeriad yn Rhan 2 o'r gyfres deledu *One Summer* (1983). Roedd hefyd yn y gyfres *Angels*.

Am dros 20 mlynedd chwaraeodd y barforwyn Gladys Lake ar yr opera sebon Pobol y Cwm, un o 'barmaids' gyntaf tafarn y Deri Arms. Gadawodd y gyfres yn 1989 ond parhaodd Gladys i ymweld a bentref Cwmderi yn achlysurol am ddwy tan ddiwedd 1991.

Chwe mis ar ôl cael strôc yn 1995 fe fu'n actio yn y gyfres deledu Lleifior gafodd ei seilio ar nofel Islwyn Ffowc Ellis.

## **Bywyd personol**

By'n byw yn Methesda am 30 o flynyddoedd.

Cafodd Iona strôc yn 1994 a bu'n dioddef o gancr y gwddf ond llwyddodd i oroesi.

Roedd gan Iona bedwar o blant, Christine, Geoff, Wendy a Glyn a deg o wyrion a wyresau.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn yr ysbyty yn 87 mlwydd oed ar yr 20ed o Fai 2008.

Talodd Bethan Jones, Uwchgynhyrchydd Pobol y Cwm, deyrnged iddi. *"Roedd Gwladys Lake yn gymeriad cofiadwy, yn gymeriad amlwg yn y gyfres am flynyddoedd lawer. Ac roedd hi'n gymeriad eiconig tu ôl i'r bar yn y Deri Arms - yn Gofi Dre yng nghanol Cwmderi. Ac mi gawson ni ein hatgoffa o ddawn arbennig Iona Banks."*

## **Galeri**

Iona Banks yn 'William Jones'Iona Banks yn 'Our Day Out'
## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/30477359
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_7410000/newsid\_7412500/7412568.stm
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/tributes-pobol-y-cwm-actor-2835422
Owen Arwyn

Actor o Gymru. Gwaith yn cynnwys Talcen Caled a Craith.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Owen Arwyn ar Ynys Môn.

 Pan yn ifanc bu'n mynychu ysgol Glanethwy wedi magu diddordeb mewn actio yn yr ysgol.

## **Gyrfa**

Cychwynodd ei yrfa actio fel Mei Huws yn y gyfres sebon Rownd a Rownd.

Aeth yn ei flaen i ymddangos yng nghyfres gyntaf Talcen Caled fel Owain.

Mae wedi ymddangos mewn cyfresi plant megis Dona Direidi a Cei Bach fel y cymeriad Huwi Stomp.

Yn 2016 ymddangosodd fel Llew Morris yn Y Gwyll a'r fersiwn Saesneg Hinterland.

Yn 2018 bu'n chwarae rhan Alun Pryce yn y gyfres drosedd Craith.

## **Bywyd personol**

Mae Arwyn yn byw yn Llanfachraeth, Ynys Môn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/y-gwyllhinterland-suspects-eyes-12229761
Parch

Rhaglen ddrama yn dilyn bywyd y Parchedig Myfanwy Elfed a'i theulu. gyda Carys Eleri yn y brif ran.

Creuwyd y gyfres gan yr awdur Fflur Dafydd.

## **Plot**

Mae'r gyfres yn dilyn hanes Myfanwy Elfed, gwraig a mam sy'n cychwyn y gyfres fel ficer.

Wedi damwain yn yr eglwys caiff Myf  ddiagnosis o gyflwr ar ei hymennydd sydd angen llawdrinaieth, o ganlyniad, mae’n dechrau cwestiynu ei ffydd, ei phriodas – a’i pherthynas gyda’r ymgymerwr lleol.

Mae ei gŵr Terwyn yn archaeolegydd dan bwysau ond mae'r ymgymerwr angladdau Eurig yn llwyddo i dori pen Myf.

Wrth iddi ddod i ddygymod â’r cyflwr, mae hi’n ein tywys ar daith ddoniol, emosiynol, abswrd, a thywyll, sy’n gwneud i ni ystyried bywyd a marwolaeth o’r newydd…

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p04373py
2. ↑ https://www.poblcaerdydd.com/parch-i-carys-eleri/
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-news/new-s4c-tv-drama-parch-9346903
4. ↑ https://www-2018.swansea.ac.uk/press-office/news-archive/2016/drfflurdafyddsparchreturnstos4c.php
5. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/parch/
6. ↑ https://lowrihafcooke.wordpress.com/2015/05/26/adolygiad-teledu-parch-pennod-1-s4c/
7. ↑ http://archif.rhwyd.org/ycymro/teledu/i/4167/desc/bywyd-wedi-ei-ddatgymalu-parch-yn-ocircl-ar-s4c/index.html
Meilyr Siôn

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei ran mewn dramau megis Teulu, Pobol y Cwm, Rownd a Rownd, a Brrrriiiff.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Meily Siôn yn Aberystwyth a magwyd ar fferm yn Neuadd Lwyd yn ardal Aberaeron.

Mae'n frawd i'r cyflwynydd Eleri Siôn.

## **Gyrfa**

Yn 1996 daeth yn rhan o gast Pobol y Cwm yn chwarae rhan y cymeriad Gavin Roberts. Arhosodd gyda'r gyfres tan 2000.

Yn 2009 ymunodd a gast Teulu fel y cyfreithiwr Rhydain Lloyd.

Bu'n chwarae rhan Zazu yn y cynhyrchiad drafeilio o sioe gerdd y Lion King rhwng 2012 a 2014.

Ers 2018 mae wedi bod yn rhan o gast Rownd a Rownd yn chwarae rhan Carwyn Owen.

Mae wedi ysgrifennu sawl lylfr i blant gan gynnwys Cyfres Parc Deri, Cysgod y Darian a Bwystfil Bryn Bugail.

## **Bywyd personol**

Mae Meilyr yn byw yn y Barri a mae dau o blant ganddo, Dan a Daisy.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/meilyr-sion/
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/llyfrau/awduron/meilyr-sion.shtml
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/41227110
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/lion-king-pride-meilyr-sions-8362669
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/30197890
6. ↑ https://www.instagram.com/p/Bn6BwzaBU1P/?tagged=rowndarownd
7. ↑ https://www.gomer.co.uk/meilyr-sion.html
8. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/llyfrau/straeon/meilyr-sion.shtml
Macsen

Ffilm Gymraeg yw **Macsen** a ryddhawyd yn 1983.

Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Gareth Wynn Jones a'i gwmni Ffilmiau'r Tŷ Gwyn.

## **Plot**

Mewn stori yn seiliedig ar chwedl Breuddwyd Macsen Weldig cawn hanes Macesn brenin y byd pop rhyngwladol yn ol yng Nghymru am noson o gyngerdd.

## **Cerddoriaeth**

Rhyddhawyd albwm o ganuon y ffilm Geraint Jarman o'r enw **Macsen.**

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21836134070002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,macsen&offset=0
Owain Arthur

Actor o Gymro yw **Owain Arthur**  sy'n adnabyddus am ei waith ar Rownd a Rownd, Casualty, Lord of the Rings: The Rings of Power a 35 Diwrnod.

## **Bywyd cynnar**

Treuliodd ei flynyddoedd cynnar yn Rhiwlas yn Nyffryn Ogwen lle mynychodd Ysgol Rhiwlas ac Ysgol Dyffryn Ogwen.

Fel plentyn bu'n mynychu yr ysgol berfformio lleol, Ysgol Glanaethwy ac aeth ymlaen i hyfforddi yn Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall yn Llundain.

## **Gyrfa**

Cychwynnodd ei yrfa actio pan oedd yn 11 oed gan chwarae'r cymeriad Aled Shaw ar gyfres sebon S4C Rownd a Rownd. Arhosodd gyda'r am naw mlynedd.

Daeth i sylw ehangach yn chwarae Francis Henshall yng nghynhyrchiad y National Theatre o One Man, Two Guvnors yn theatr y Royal Haymarket. Dilynodd yr actor James Corden yn y rhan a cafodd gyfle yn ddiweddarach i berfformio'r sioe yn Hong Kong, Seland Newydd ac Awstralia.

Mae wedi perfformio mewn sawl rhan yn y theatr gan gynnwys Romeo and Juliet ar gyfer y Royal Shakespeare Company, The Comedy of Errors yn y Royal Exchange Theatre a Birdsong yn y Comedy Theatre.

Ymddangosodd yn drydedd cyfres 35 Diwrnod fel Dafydd.

Yn 2021 cyhoeddwyd fod Owain yn ran o gast rhaglen deledu Lord of the Rings Amazn Prime, The Rings of Power.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.spotlight.com/1691-0166-4663
2. ↑ https://www.imdb.com/name/nm2748661/
3. ↑ http://www.llaisogwan.com/papur%20chwefror%202015.pdf
4. ↑ https://www.standard.co.uk/showbiz/where-to-guvnor-comedy-star-owain-arthur-almost-became-a-cabbie-8889508.html
5. ↑ https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/owain-arthur-looks-ahead-life-6539687
6. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/actor-owain-arthur-wins-rave-2034250
7. ↑ https://nation.cymru/culture/amazon-officially-reveal-welsh-dominated-line-up-for-new-lord-of-the-rings-series/
Iestyn Garlick

Actor, cynhyrchydd a cyflwynydd teledu Cymreig ydy **Iestyn Garlick**. Mae'n adnabyddus yn enwedig am ei gymeriad 'Jeifin Jenkins' a oedd yn cyflwyno nifer o raglenni plant ar S4C yn cynnwys HAFoc, Jeifin a Jeifin yn bobman.

## **Bywyd cynnar**

Fe anwyd Iestyn Garlick yn Nazareth House, Abertawe yn y 1950au, yn blentyn i Mary Rose Donnelly, gyda'r enw Kevin Donnelly. Rhai misoedd yn ddiweddarach fe gafodd ei fabwysiadu gan y bardd Raymond Garlick a'i wraig Elin.

Magwyd yn Blaenau Ffestiniog a pan yn chwe oed bu i'r teulu fabwysiadu merch o'r enw Angharad.

## **Gyrfa**

Roedd yn aelod o'r grŵp Ac Eraill a perfformiodd yn yr opera roc Nia Ben Aur.

Yn y 1970au cyflwynodd y sioe gerddoriaeth Twndish.

Bu'n cyflwyno ar y rhaglen i blant HAFoc fel ei gymeriad Jeifin Jenkins.

Roedd yn un o'r cyflwynwyr gwreiddiol ar y rhaglen gylchgrawn Heno yn 1990. Cyflwynodd nifer o raglenni ar S4C yn cynnwys y sioeau cwis Hollol Bananas, Cwist, a Pwy di Pwy? a'r rhaglenni adloniant Traed Oer, Gemau Heb Ffiniau a Penwythnos Mawr.

Mae'n un o sefydlwyr cwmni cynhyrchu teledu Antena.

Actiodd yn y ffilm Madam Wen (1982) a'r cyfresi teledu Llygad y Ddraig (1987) a The Life and Times of David Lloyd George (1981).

 Mae'n chwarae rhan y prifathro 'Jim Gym' yn y gyfres deledu Rownd a Rownd ers 1995.

Mae hefyd wedi bod yn gyhoeddwr cyn gemau rhyngwladol yn Stadiwm y Mileniwm.

## **Bywyd personol**

Mae Iestyn yn byw Llanddeiniolen ger Caernarfon gyda'i wraig Lynne.

Mae ganndo fab o'r enw Steffan o'i briodas gynta gyda Gaynor Davies.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.cambrian-news.co.uk/article.cfm?id=111155&headline=Iestyn%20delves%20into%20his%20past%20to%20find%20his%20biological%20mother&sectionIs=news&searchyear=2016
2. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/109013-antena-10-o-swyddi-yn-y-fantol
3. ↑ https://www.imdb.com/name/nm1549248/
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/late-huw-ceredigs-best-friend-1802267
Syth

Rhaglen gerddoriaeth i bobl ifanc oedd ***Syth*** a ddarlledwyd o 1991 hyd at 1995. Roedd teitl y rhaglen yn newid bob blwyddyn - *Syth '91*, *Syth '92* ac ati.

Fe'i ddarlledwyd yn ystod Slot 23 - brand rhaglenni plant ar S4C yn y cyfno.

Cyflwynydd y gyfres oedd Kevin Davies, Siân MacLean a Rae Carpenter a roedd y rhaglenni yn cynnwys fideos, newyddion, siart Cytgord a chystadlaethau.

Er mwyn apelio at gynulleidfa ifanc roedd y gyfres yn nodedig am ddelwedd trawiadol gyda graffeg cyfrifiadurol yn cael ei ddefnyddio i gysylltu elfennau'r rhaglen.
Newid Gêr

Mae ***Newid Gêr*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1979 gan y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg. Cyfarwyddwr y ffilm oedd Alan Clayton.

## **Plot**

Wedi marwolaeth Keith mewn damwain ralio, mae Steve, ei gyd-yrrwr, yn penderfynu ceisio trwsio’r car mewn ymgais i ddebryn yr hyn a ddigwyddodd.

Wrth weithio ar y car yng ngarej Anwen, gweddw Keith, mae’r ddau ohonynt yn agosau wrth geisio dod i delerau â’u galar. Fodd bynnag, wedi trwsio’r car, mae ymgais Steve i ennill y ras yn troi’n drychineb.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Newid\_Ger
Sera Cracroft

Actores o Gymraes sy'n adnabyddys am chwarae rhan Eileen yn Pobol y Cwm, yn ogystal a rhannu mewn dramau megis Amdani a Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Sera yn Rhyd y Foel ger Abergele yn Sir Gonwy. Roedd ei thad yn ifaciwi o Loeger i Langefni yn ystod y rhyfel.

Cafodd flas am berfformio yn yr ysgol mewn dramau ac yn dynwared acenion ymwelwyr i'r ardal.

Astudiodd Saesneg a drama yn Brifysgol Bangor, gan raddio yn 1987.

## **Gyrfa**

Ei gwaith actio proffesiynol cyntaf oedd gyda gwmni Hwyl y Fflag mewn cynhyrchiad pantomeim hefo Siân James a Dafydd Dafis.

Wedi hynnu bu'n perfformio mewn sawl cynhyrchiad theatr i Hwyl y Fflag, Cwmni Theatr Gwynedd a Theatr Bara Caws.

Cafodd ei chastio yn rhan Eileen yn Pobol y Cwm yn 1989 gan Glenda Jones yn wreiddiol ar gytundeb chwe mis. Parhaodd gyda'r gyfres tan 1996 pan benderfynodd ail-leoli i'r gogledd. Parhodd er hynny i chwarae'r cymeriad yn y gyfres radio Eileen (Rhydeglwys yn ddiweddarach).

Yn yr un cyfnod ymunodd a gast Rownd a Rownd ble bu'n chwarae rhan Nesta Tables am wyth mlynedd.

Rhwng 1999 a 2005 bu'n chwarae rhan Beryl yn y gyfres Amdani.

Yn 2007 dychwelodd at gymeriad Eileen ar y teledu a dod yn ôl i Pobol y Cwm yn barhaol.

Yn 2023 datgelodd mean pennod o Sgwrs dan y Lloer ei phrofiad o gael ei cham-drin yn rhywiol yn blentyn ifanc ac ei bod hi wedi dioddef gyda chyflwr PTSD o ganlyniad i'r ymosodiad. Dywed mai ei phrif reswm dros siarad yn gyhoeddus yw ceisio helpu eraill sydd wedi dioddef profiadau tebyg.

## **Bywyd personol**

Mae gan Sera dri o blant, Lisa, Tomos a Mari.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Sera+Cracroft+NOW+%26+THEN%3B+Almost+a+quarter+of+a+century+since+she...-a0340610496
2. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=\_PdzvPhQSrE
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/67447645?at\_link\_origin=BBCCymruFyw&at\_campaign\_type=owned&at\_ptr\_name=twitter&at\_link\_id=41EE3092-8727-11EE-904A-3C2455826ABF&at\_bbc\_team=editorial&at\_format=link&at\_link\_type=web\_link&at\_campaign=Social\_Flow&at\_medium=social
4. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/2134680-actores-sera-cracroft-siarad-cyntaf-ymosodiad-arni
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Actores+brysur+yn+rhoi+corff+ac+enaid+i%27w+chrefft%3b+Sera+Cracroft+-...-a079312828