Leeroverzicht vwo-3 periode 1

Derde klas VWO - selecteren

## Vooraf

* Hieronder de integrale tekst van het leeroverzicht dat is gemaakt door mijn collega.
* Vragen hierover stel je het best aan mij, tijdens de les.

## Het leeroverzicht

**Aantekeningen- en leeroverzicht Hoofdstuk 1: Oorlog en crisis, Hoofdstuk 3: De Sovjet Unie basis 2 en 3**

**Aantekeningenoverzicht hoofdstuk 1: Oorlog en crisis**

Periode: Moderne Tijd, 1800 tot nu

Tijdvak: Tijd van Wereldoorlogen, 1900 – 1950

Eerste Wereldoorlog, 1914 – 1918

Nederland was neutraal

Economische wereldcrisis, 1929

Einde 19de eeuw: veel mensen hadden een groot vooruitgangsgeloof

Fin de siècle gevoel: angst voor de nieuwe eeuw die gaat komen, pessimistisch toekomstbeeld

**Basis 2: Spanningen in Europa**

Oorzaken voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog

Nationalisme = vaderlandsliefde. Mensen zijn trots op hun land en willen vechten voor het vaderland.

Militarisme = er wordt veel geld geïnvesteerd in het opbouwen van een groot leger, dienstplicht

Wapenwedloop = landen investeren veel geld in het ontwikkelen van nieuwe wapens

Modern imperialisme = Landen willen koloniën voor grondstoffen en afzetmarkten (vooral in Afrika)

Wraakgevoelens van de Fransen voor het verliezen van de Frans – Duitse oorlog in 1871

Bondgenootschappen: landen beloven elkaar steun als één van de deelnemende landen wordt aangevallen

Rusland steunde Servië als Slavisch broedervolk (maar wilde eigenlijk toegang tot de Zwarte Zee)

**Basis 3: De Eerste Wereldoorlog**

Directe aanleiding tot het uitbreken van WOI

De moord op de Oostenrijk-Hongaarse troonopvolger Frans Ferdinand door de Serviër Gavrillo Princip.

Oostenrijk – Hongarije verklaart de oorlog aan Servië en trekt vervolgens zijn bondgenoten mee.

Rusland steunt Servië en trekt zijn bondgenoten mee.

Hoe wilde Duitsland een tweefrontenoorlog voorkomen?

Von Schlieffenplan: Eerst Frankrijk verslaan en daarna Rusland. Frankrijk moest verslagen worden via België.

Dit mislukte. Waarom?

-België bood tegenstand

-Rusland mobiliseerde sneller dan verwacht

-Engeland besloot Frankrijk en Rusland te steunen

Verloop van de oorlog

Oorlogsenthousiasme: korte beslissende oorlog voor de kerst weer terug -> wie is het sterkst?

Blitzkrieg: snelle oorlog

Sitzkrieg: loopgravenoorlog waar geen beweging in zit (loopt vast Marne, slag bij Ieper, slag bij de Somme, slag bij Verdun)

Typische Eerste Wereldoorlog wapens

Mitrailleur, landmijnen, vlammenwerpers, gifgas (vliegtuig en tank)

WOI is de eerste totale oorlog: ook de burgerbevolking raakt betrokken bij de oorlogvoering

b.v burgers produceren wapens

b.v boeren worden ingezet als soldaat

**Basis 4: Onrust na de oorlog**

In 1917 bestond de kans dat de centralen de oorlog gingen winnen. In oktober 1917 brak er een revolutie uit in Rusland. Rusland werd communistisch en sloot een wapenstilstand (en begin 1918) een vrede met de centralen. Het oostfront viel weg, de Duitsers konden al hun troepen verplaatsen naar het westfront.

In april 1917 besloot echter ook de VS de oorlog te verklaren aan de centralen. Dit omdat de Duitsers al in 1915 Amerikaanse burgerslachtoffers hadden gemaakt door een passagiersboot aan te vallen. In 1917 kondigden de Duitsers een onbeperkte duikbotenoorlog af. Daarom ging de VS ook mee doen. Vanaf 1918 stonden er verse Amerikaanse troepen aan het westfront. Dit vormde de doorslag van het verliezen van WOI van de centralen.

11 november 1918 de voorlopige regering tekent de wapenstilstand

1919 Verdrag van Versailles

Wraak en vernedering

Duitsland wordt als enige schuldige aangewezen en mag niet meepraten (wordt opgelegd).

* Duitsland moet 132 miljard goudmark aan herstelbetalingen betalen
* Duitsland moet Elzas – Lotharingen afstaan aan Frankrijk (belangrijk industriegebied)
* Duitsland moest het leger terugbrengen naar 100.000 man
* Duitsland moest de vloot inleveren (geen marine) en mocht geen luchtmacht meer
* Duitsland moest de koloniën inleveren

Republiek van Weimar

Drie periodes:

1. 1919 – 1923 slecht
2. 1924 – 1929 goed
3. 1929 – 1933 slecht

Waarom?

In 1933 komt er een einde aan de Republiek van Weimar omdat Hitler met een machtigingswet aan de macht komt

Opdracht: Lezen Basis 4 en 5!

Verklaar voor de verschillende periodes waarom het slecht en waarom het goed ging.

1919 – 1923 slecht

(4 antwoorden)

1. 1919 Spartacusopstand: de communisten onder leiding van Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg probeerden de macht te grijpen.
2. 1920 Staatsgreep van een groep militairen en conservatieve politici. (Kapp-Putsch)
3. Dolkstootlegende: het leger had de oorlog nog kunnen winnen maar de regering bestaande uit sociaaldemocraten had het leger met een dolk in de rug gestoken door de wapenstilstand en het Verdrag van Versailles te ondertekenen.
4. 1923 Bezetting van het Ruhrgebied. Duitsland betaalde de herstelbetalingen niet. De Fransen besloten daarop het Ruhrgebied te bezetten. De regering riep op tot een staking en betaalde de arbeiders met bijgedrukt geld. Hierdoor ontstond een hyperinflatie. Het geld werd niets meer waard.

1924 – 1929 goed

1924 Dawesplan. De VS hielp Duitsland door leningen te geven en de bezetting van het Ruhrgebied stopte.

1926 Duitsland mag toetreden tot de Volkenbond.

(2 antwoorden)

1929 – 1933 slecht

(1 antwoord)

1929 Er breekt een economische wereldcrisis uit. Vanaf 1930 kreeg Duitsland hier ook last van. Duitsland had hier extra last van omdat de VS stopte met het uitlenen van geld aan Duitsland. Daarnaast vroeg zij haar gegeven leningen terug.

**Basis 5: De economische wereldcrisis**

Verwerkt aan de hand van werkboekopdrachten blz. 17 t/m 19.

**Aantekeningenoverzicht Hoofdstuk 3: De Sovjet-Unie**

**Basis 2: De Russische Revolutie**

Aan het einde van de 19de eeuw begon ook Rusland te industrialiseren.

Ook daar verslechterde de positie van de arbeiders.

Mensen die iets willen doen aan die slechte positie van de arbeiders noemen we socialisten en communisten.

De communisten willen totale gelijkheid en willen dit bereiken door een revolutiepoging. In Rusland werd Lenin de leider van de communisten (daar bolsjewieken genoemd).

De mensen in Rusland waren over een aantal zaken ontevreden:

-Edelen (grootgrondbezitters) hebben veel macht. Veel boeren hebben te maken met hongersnood.

-De tsaar heeft teveel macht en regeert niet goed

-De tsaar voert oorlogen

        -1904 – 1905 Rusland tegen Japan (over gebieden in China)

        -WOI Rusland verliest sterk

In oktober 1917 breekt de Russische revolutie uit. Lenin (de communistische leider) komt aan de macht

Lenin sluit eerst een wapenstilstand en in het voorjaar van 1918 een vrede met Duitsland (de vrede van Brest-Litovsk).

In Rusland breekt een burgeroorlog uit van 1918 – 1922.

Hier staan tegenover elkaar:

De Roden -> de communisten en De Witten -> aanhangers van de tsaar.

In 1922 winnen de Roden en wordt de Sovjet Unie uitgeroepen. Lenin begint met de opbouw van een communistische staat.

**Basis 3: Tussen dwang en belofte**

In 1922 winnen de communisten de burgeroorlog. Onder leiding van Lenin wordt een totalitaire staat opgebouwd.

Wat is een totalitaire staat?

Een land waarin het individu ondergeschikt is aan de regering

Kenmerken:

-Eén leider

-Eén partij

-Propaganda: politieke reclame maken

-Censuur: toezicht houden op alles wat wordt gezegd, geschreven en gedrukt

-Tegenstanders worden met geweld onderdrukt

**Leeroverzicht**

**Introductie H1: Oorlog en crisis**

* Je moet weten over welke periode+ bijbehorende jaartallen dit hoofdstuk gaat.
* Je moet weten over welk tijdvak + bijbehorende jaartallen dit hoofdstuk gaat.
* Je moet weten wanneer de Eerste Wereldoorlog begon en eindigde.
* Je moet kunnen uitleggen waarom wij (als Nederlanders) niet veel weten over de Eerste Wereldoorlog.
* Je moet het gevoel van mensen hadden over de volgende eeuw (de 20ste) kunnen omschrijven. .

**Basis 2: Spanningen in Europa**

* Je moet minimaal vier oorzaken voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kunnen noemen.
* Je moet kunnen uitleggen hoe zo’n oorzaak bijdroeg aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
* Je moet weten welke twee bondgenootschappen waren gevormd en welke landen hierin zaten.

**Basis 3: De Eerste Wereldoorlog**

* Je moet de directe aanleiding tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kunnen noemen.
* Je moet weten wat een tweefrontenoorlog is.
* Je moet weten wat mobilisatie is.
* Je moet kunnen uitleggen wat het Von Schlieffenplan inhoudt en waarom dit plan mislukte.
* Je moet aangeven met welk gevoel mensen begonnen aan het de Eerste Wereldoorlog en waarom dit gevoel tijdens de oorlog veranderde.
* Je moet kunnen uitleggen waarom de Eerste Wereldoorlog een totale oorlog wordt genoemd.
* Je moet minimaal drie typische Eerste Wereldoorlog wapens kunnen noemen.
* Je moet een voorbeeld kunnen geven van hoe de burgerbevolking betrokken raakte bij de oorlogvoering.

**Basis 4: Onrust na de oorlog**

* Je moet weten in welk jaar de Russische revolutie uitbrak.
* Je moet kunnen uitleggen waarom de Duitsers dachten dat ze de oorlog in 1917 mogelijk konden winnen.
* Je moet weten wanneer de Verenigde Staten de oorlog verklaarden aan Duitsland en waarom zij de doorslag gaven in het verloop van de Eerste Wereldoorlog.
* Je moet weten op welke datum en door wie de wapenstilstand werd ondertekend.
* Je moet weten in welk jaar en met welk verdrag de Eerste Wereldoorlog eindige.
* Je moet minimaal vier bepalingen uit het Verdrag van Versailles kunnen noemen.
* Je moet de drie periodes waarin het slecht, goed, slecht ging met de Republiek van Weimar kunnen benoemen.
* Je moet kunnen verklaren waarom het in de genoemde periodes slecht, goed, slecht ging.
* Je moet weten wat de Spartacusopstand is.
* Je moet weten wat de dokstootlegende inhoudt.
* Je moet weten wat de Kapp-putsch inhoudt.
* Je moet weten waarom het Ruhrgebied werd bezet en hoe de Duitse regering hierop reageerde.
* Je moet weten wat het Dawesplan inhoudt.
* Je moet weten in welk jaar de economische wereldcrisis uitbrak.
* Je moet kunnen uitleggen waarom er een economische wereldcrisis ontstond.

**Basis 5: De economische wereldcrisis**

* Je moet kunnen uitleggen waarom er een economische wereldcrisis ontstond in de Verenigde Staten.
* Je moet kunnen uitleggen hoe de Amerikaanse president Hoover omging met de economische wereldcrisis en waarom hij zo reageerde.

**H3: De Sovjet Unie**

**Basis 2: De Russische revolutie**

* Je moet weten hoe de Amerikaanse president Roosevelt omging met de economische wereldcrisis en waarom hij zo reageerde.
* Je moet minimaal twee zaken kunnen noemen waar de Russen ontevreden over waren in de 19de /begin 20ste eeuw.
* Je moet weten in welk jaar de Russische revolutie uitbrak en welk belang Duitsland had om Lenin te helpen deze Russische revolutie te laten slagen.
* Je moet weten wanneer de Russische burgeroorlog begon en eindigde.
* Je moet weten wie er in de Russische burgeroorlog tegenover elkaar stonden.

**Basis 3: Tussen dwang en belofte**

* Je moet weten wat een totalitaire staat is.
* Je moet minimaal vier kenmerken kunnen noemen van een totalitaire staat.
* Je moet kunnen uitleggen hoe de economie in een communistisch land wordt georganiseerd.
* Je moet kunnen uitleggen wat de Nieuwe Economische Politiek inhoudt en waarom dit beter economisch gezien effectiever was.
* Je moet weten wie Lenin opvolgde en hoe hij de economie in de Sovjet Unie organiseerde.