"Nie żegnam się"/Streszczenie

Table-talk 1918 roku

W marcu 1918 roku japoński kamerdyner Masa wraz ze swoim panem Erastem Pietrowiczem Fandorinem wsiada w Samarze do pociągu jadącego do Moskwy. Fandorin od czterech lat przebywa w śpiączce spowodowanej postrzałem w głowę. Przez cztery lata Masa woził go do lekarzy specjalistów, którzy mogliby go uzdrowić, lecz wszystkie terapie okazały się bezskuteczne.

Razem z Japończykiem w przedziale jadą: marynarz, młoda panna wracająca do domu, gimnazjalista pierwszy raz jadący pociągiem, handlarka wożąca towary ze wsi do miasta, pop i mężczyzna przedstawiający się jako Jasza Czarny. Podczas podróży pasażerowie opowiadają sobie o swoich losach. Wszyscy są zgodni, że w ogarniętej rewolucją Rosji nic już nie jest normalne, wszędzie grasują złodzieje i bandyci, a jedynym prawem jest prawo silniejszego. Gimnazjalista ostrzega pasażerów przed bandytami napadającymi na pociągi i ze szczegółami opowiada, jak przebiegają takie napady.

Nagle pociąg się zatrzymuje, a do wagonu wchodzi przestępca domagający się wydania kosztowności. Handlarka odkrywa, że w zamieszaniu któryś z współpasażerów ukradł jej najcenniejszą rzecz jaką wiozła – woreczek igieł na wymianę za mąkę. Gdy bandyta wchodzi do przedziału, pasażerowie po kolei oddają mu swój dobytek. Masa nie chce oddać swoich pieniędzy, więc bandyta strzela do niego. Japończyk uchyla się, lecz nieprzytomny Fandorin zostaje oparzony przez lecącą kulę. Wściekły Masa rzuca się na przestępcę, ale niespodziewanie odzywa się Erast Pietrowicz. Okazuje się, że ból wywołany oparzeniem wybudził go ze śpiączki. Masa puszcza bandytę, którzy przerażony ucieka z pociągu.

Półprzytomny Fandorin jest przekonany, że nadal śpi, ale i tak chce pomóc handlarce, której skradziono igły. Poleca swojemu przyjacielowi, aby wziął silny magnes i przeszukał wszystkich pasażerów w poszukiwaniu metalowych igieł. Niespodziewanie gimnazjalista zauważa woreczek pod nogą dziewczyny. Handlarka odzyskuje swoje igły, a o kradzież zostaje oskarżona młoda panna. Erast Pietrowicz wyjaśnia, że faktycznym złodziejem był gimnazjalista, który podrzucił igły dziewczynie, wiedząc, że magnes je wykryje. Masa jest zły na siebie, że wcześniej na to nie wpadł – chłopak twierdził, że pierwszy raz jedzie pociągiem, ale mimo to znał dokładny schemat napadu na pociąg.

Czarna prawda

Na początku kwietnia Fandorin i Masa przyjeżdżają do Moskwy, gdzie zamieszkują w swoim starym mieszkaniu w zaułku Swierczkowa. Japończyk opowiada swojemu panu o wszystkim, co wydarzyło się na świecie w czasie gdy Erast Pietrowicz był w śpiączce – o wojnie światowej, o rewolucji, o upadku Cesarstwa Rosyjskiego, o wojnie domowej. Fandorin odkrywa, że jego umysł funkcjonuje normalnie, ale ciało nie jest sprawne tak, jak dawniej. Mężczyzna nie może znaleźć w sobie energii *qi* i ledwie może się poruszać. Masa konstruuje mu specjalny wózek samobieżny, aby Erast Pietrowicz mógł zobaczyć Moskwę w nowych czasach. 11 kwietnia Fandorin wyrusza samotnie na przejażdżkę po mieście i zauważa, że otoczenie zmieniło się nie do poznania, a on nie jest w stanie nawet zrozumieć, o czym mówiąc mieszkańcy.

Podczas zwiedzania Moskwy Erast Pietrowicz spotyka parę staruszków, małżeństwo Czernyszewów. Zostali oni zrewidowani przez jednego z anarchistów, który odebrał im złoty medalion będący jedyną pamiątką po poległym na wojnie synu. Fandorin obiecuje, że postara się odzyskać medalion i rusza tropem anarchisty, o którym wie, że był wysoki, ubrany na czarno i miał ciemną brodę. Idąc śladem podejrzanego, Erast Pietrowicz dociera do spółdzielni anarchistycznej Wolność, gdzie spotyka znajomego aktora z czasów przedrewolucyjnych, Gromowa-Newskiego, który przystał do anarchistów ze względu na ich żywiołowość. Newski jest kokainistą, ale prosi Fandorina, aby zachował to dla siebie, bo członkowie spółdzielni są z niej wyrzucani za narkotyki i alkohol. Aktor oprowadza Erasta Pietrowicza po spółdzielni i opowiada, że obecnie w Moskwie władzę sprawują dwa ośrodki – czarni anarchiści i czerwoni bolszewicy. Większość mieszkańców popiera anarchistów, gdyż po rewolucji okazało się, że bolszewicy może i obalili monarchię, ale w jej miejsce chcą wprowadzić własną dyktaturę. Fandorin przekonuje się, że znalezienie złodzieja nie będzie proste, gdyż wielu anarchistów nosi strój identyczny, jak mężczyzna, który napadł Czernyszewów.

W spółdzielni Erast Pietrowicz poznaje tutejszych przywódców: Dżikiego – okrutnego i brutalnego osiłka odpowiedzialnego za bezpieczeństwo; Tygrysicę – skrupulatną dziewczynę zajmującą się zaopatrzeniem; Arona Wolę – kierownika spółdzielni ślepo wierzącego w anarchistyczne ideały. Fandorin opowiada Aronowi o zrabowanym medalionie, lecz kierownik uważa, że była to zwyczajna rekwizycja kosztowności od arystokratów. Anarchista stwierdza jednak, że Erast Pietrowicz jest ciekawym człowiekiem i zgadza mu się pomóc, uznając, że medalion Czernyszewów miał wartość sentymentalną, a nie handlową. Wspólnie udają się do magazynu kosztowności, gdzie trafiają wszystkie zarekwirowane przez anarchistów dobra, lecz Fandorin nie znajduje wśród nich poszukiwanego przedmiotu. Aron stwierdza, że w takim przypadku anarchista przywłaszczył sobie medalion zabrany Czernyszewom, co jest niezgodne z zasadami spółdzielni. Wola i Erast Pietrowicz idą na cotygodniowe zebranie wszystkich członków komuny, aby Fandorin mógł im się przyjrzeć i poszukać kogoś zgodnego z rysopisem. W trakcie zebrania odbywają się wybory kierownika spółdzielni. Jako pierwszy przemawia Aron, który głosi, że kocha wszystkich swoich anarchistycznych braci i jest gotów oddać za nich życie. Następnie głos zabiera Gromow-Newski, który żartobliwie stwierdza, że nienawidzi anarchistów, bo jedna połowa to bandyci, a druga to szaleńcy, ale dołączył do nich, bo przy nich zawsze coś się dzieje. Aktor dodaje, że on jako kierownik spółdzielni zniósłby zakaz zabraniający alkoholu i narkotyków. Po przemówieniach bracia zdecydowaną większością głosów ponownie wybierają Arona na swojego kierownika.

Po zebraniu Fandorin wskazuje Woli trzech członków odpowiadających opisowi: Spartaka, Topora i Żochowa. Aron wzywa całą trójkę do swojego gabinetu, ale żaden nie przyznaje się do przywłaszczenia sobie medalionu. Kierownik zleca każdemu jakieś zadanie, aby zatrzymać ich na terenie spółdzielni, gdy on i Erast Pietrowicz będą dalej prowadzić dochodzenie. Wola chce odwiedzić dom Czernyszewów, aby dowiedzieć się więcej o człowieku, który ich napadł. Fandorin wyjawia mu adres staruszków.

Aron i Fandorin udają się do domu Czernyszewów, gdzie odkrywają, że małżeństwo zostało zamordowane silnymi ciosami kastetu w głowę. W pośpiechu wracają do spółdzielni, gdzie Wola oskarża Tygrysicę o zabójstwo, bo tylko ona mogła podsłuchiwać pod drzwiami gabinetu, gdy Erast Pietrowicz podawał adres Czernyszewów. Kobieta odpowiada, że mógł to zrobić także Żochow, który wszedł do kancelarii, gdy Aron i Fandorin rozmawiali w gabinecie. Tygrysica była do niego odwrócona plecami, ale rozpoznała go po głosie. Wola i Erast Pietrowicz ruszają na poszukiwanie Żochowa. Gromow-Newski wyjawia im, że rozmawiał z nim kilka minut wcześniej, po czym anarchista poszedł do magazynu rzeczy zarekwirowanych. Przed drzwiami magazynu znajdują strażnika zabitego ciosem kastetu i odkrywają, że ktoś ukradł ze środka drobną biżuterię.

W spółdzielni rozpoczynają się zbiorowe poszukiwania Żochowa, ale okazuje się, że nigdzie nie można go znaleźć. Przy studzience kanalizacyjnej na dziedzińcu Fandorin zauważa krople krwi i oskarża Gromowa-Newskiego o zbrodnie, wyjaśniając, że aktor próbował zrzucić winę na Żochowa i dlatego powiedział, że ten poszedł do magazynu. W rzeczywistości Newski zabił anarchistę, a jego ciało ukrył w studzience, aby wszyscy pomyśleli, że Żochow okradł magazyn i uciekł ze spółdzielni. Po przeszukaniu aktora Dżiki znajduje przy nim skradzioną biżuterię, kastet i sztuczną brodę. Erast Pietrowicz tłumaczy, że Gromow przystąpił do anarchistów po to, żeby móc bezkarnie okradać mieszkańców Moskwy. Zrabowane rzeczy wymieniał na kokainę, od której był silnie uzależniony. Po spotkaniu z Fandorinem aktor domyślił się, że detektyw podąża jego tropem. Gdy Aron wezwał do siebie trzech anarchistów, Newski zakradł się do kancelarii, aby podsłuchać rozmowę. Wykorzystując swoje aktorskiej umiejętności, podszył się pod Żochowa, więc Tygrysia uwierzyła, że to on wszedł do gabinetu. Gdy Newski usłyszał adres Czernyszewów, pobiegł do ich domu i zabił parę staruszków. Następnie wrócił do spółdzielni, gdzie okradł magazyn i zabił Żochowa, ukrywając jego ciało, aby zrzucić na niego winę, że to on był złodziejem i mordercą, który uciekł ze spółdzielni.

Po przedstawieniu przebiegu zbrodni Newski próbuje się bronić, mówiąc, że on jest prawdziwym anarchistą, którego nie ogranicza cudze pojęcie moralności, lecz członkowie spółdzielni opowiadają się przeciwko niemu i skazują go na śmierć. Dżiki wyprowadza aktora do piwnicy, aby go rozstrzelać. Korzystając z tego, że anarchiści zebrani są razem Aron nakazuje przejście w stan bojowy, gdyż rozpoczyna się trzecia rewolucja – rewolucja anarchistów przeciwko dyktaturze bolszewików. Nagle budynek spółdzielni zostaje otoczony i ostrzelany przez Armię Czerwoną i Czekę.

Anarchiści rozpoczynają bezładną obronę i wielu z nich ginie. W zamieszaniu Fandorin zauważa martwego Dżikiego. Detektyw domyśla się, że zabił go Newski, którzy wykorzystał sytuację i nieuwagę swojego niedoszłego oprawcy. W trakcie ataku bolszewików ginie Tygrysica ratująca Arona przed wybuchem granatu. Erast Pietrowicz przekonuje Wolę, aby ratował się, uciekając po rynnie na zewnątrz, a następnie pobiegł do Masy, który mu pomoże. Osamotniony Fandorin wie, że ze swoim niesprawnym ciałem nie da rady uciec, więc postanawia ukryć się w magazynie i tam przeczekać sytuację. Niespodziewanie detektyw w magazynie spotyka Gromowa-Newskiego, który także postanowił się tu schować. Aktor w zemście chce zabić Erasta Pietrowicza, wiedząc, że bezsilny staruszek jest zdany na jego łaskę. Newski rani go szpadą w brzuch, a Fandorin zaczyna odczuwać powrót energii *qi*, o której myślał, że go opuściła. Odzyskawszy dawną sprawność, detektyw zabija aktora, po czym przez okno ucieka ze spółdzielni.

Czerwona prawda

Rankiem 12 kwietnia 1918 roku do moskiewskiej siedziby Czeki przyjeżdża Aleksiej Romanow, podczas wojny służący w kontrwywiadzie w stopniu sztabskapitana. Romanow idzie do gabinetu dowódcy Czeki, którym okazuje się jego dawny znajomy Orłow, za sprawą którego Aleksiej dołączył do bolszewików. Asystentem dowódcy jest Kriukow, także znajomy z dawnych czasów.

Dowódca opowiada Romanowowi o sytuacji – bolszewicy musieli przenieść swoje główne organy do Moskwy, bo mieszkańcy Petersburga sprzeciwiali się ich władzy i w przypadku rewolucji bolszewicy zostaliby pokonani; w Moskwie rządy były podzielone między nich i anarchistów; w dodatku anarchiści cieszyli się większym poparciem społeczeństwa, więc ponownie w przypadku otwartej walki bolszewicy zostaliby pokonani; Czeka dowiedziała się, że anarchiści planują obalić dyktaturę proletariatu i dlatego bolszewicy zorganizowali prewencyjny jednoczesny atak na wszystkie siedziby anarchistów w Moskwie; masowe czystki zakończyły się sukcesem i teraz bolszewicy stanowią jedyną władzę w mieście. Orłow przyznaje się do puszczenia wolno Arona Woli, gdyż obawiał się reakcji społeczeństwa, gdyby legenda anarchistów została zabita lub aresztowana. Dowódca dodaje, że w Moskwie działa wielki spisek oficerów dawnej armii carskiej dążący do obalenia bolszewików. Według informacji tajnej policji spisek na taką skalę jest ogromnym zagrożeniem dla władzy sowieckiej. Orłow zleca Romanowowi wykorzystanie swoich dawnych kontaktów wojskowych, odnalezienie spiskowców i zniszczenie ich od środka. Mimo moralnych wątpliwości spowodowanych szpiegowaniem dawnych towarzyszy broni Aleksiej zgadza się podjąć tego zadania, ale zaznacza, że nie zrobi niczego wbrew swojemu sercu.

W celu dotarcia do spiskowców Romanow postanawia mentalnie wcielić się w oficera cesarskiej armii i myśleć tak, jak myślałby taki oficer. Idzie do sztabu okręgu wojskowego, gdzie głośno krytykuje bolszewików i wspomina, że jest wojennym weteranem. Aleksiej zauważa, że uważnie obserwuje go starszy mężczyzna w kawaleryjskim płaszczu. Po wyjściu ze sztabu Romanow orientuje się, że jest amatorsko śledzony przez młodego chłopaka. Chowa się do bramy, gdzie wciąga za sobą swój ogon. Chłopak przedstawia się jako Wieniamin i pyta Aleksiej, czy ten jest patriotą. Otrzymawszy twierdzącą odpowiedź, Wieniamin prowadzi go na spotkanie z kimś, kto chciałby z nim porozmawiać.

W mieszkaniu chłopaka Romanow poznaje jego starszą siostrę Zinaidę, której mąż zginął na wojnie. Dziewczyna jest niewiele młodsza od Aleksieja. Wkrótce okazuje się, że z Romanowem chce porozmawiać mężczyzna widziany w sztabie okręgu wojskowego, podpułkownik Zotow. Oficer opowiada o Związku Obrońców Ojczyzny – tajnej organizacji werbującej byłych oficerów, którzy chcą obalić władzę bolszewicką. Aleksiej początkowo myśli, że spisek łatwo będzie zniszczyć, ale wraz z kolejnymi informacjami zdradzanymi przez podpułkownika przekonuje się, że Związek ma wielu członków i liczne gałęzie. Jeżeli zlikwiduje się jedną odnogę, zostanie ona szybko zastąpiona przez kolejne. Jedynym sposobem zwalczenia spisku jest rozpracowanie jego centralnego dowództwa. Romanow zostaje przyjęty do grona spiskowców i tymczasowo ma zamieszkać u Zinaidy. Wieczorem dziewczyna opowiada Aleksiejowi historię swojej rodziny i wyjawia, że od śmierci męża czuje się samotna. Romanow stwierdza, że polubił Zinaidę, jej brata oraz Zotowa i źle się czuje, szpiegując ich.

Przez następny miesiąc Aleksiej śledzi kolejnych członków Związku Obrońców Ojczyzny i dowiaduje się, że spiskowcy mają swoje oddziały w wielu miastach Rosji, a antyradzieckie powstanie ma wybuchnąć 1 czerwca. Romanow ma co raz większe wyrzuty sumienia, że działa na szkodę Wieniamina i Zinaidy, którzy traktują go jak swojego przyjaciela.

14 maja przed świtem Aleksiej śledząc jednego ze spiskowców, dociera do Mierkurowa i domyśla się, że jest on członkiem sztabu centralnego. Podszywając się pod jego ochroniarza, Romanow dociera na spotkanie przywódców Związku, przed którymi wyjawia, że jest byłym oficerem kontrwywiadu i ledwie szeregowym członkiem spisku, a bez większego trudu udało mu się wejść na zebranie sztabu. Aleksiej ostrzega spiskowców, że jeżeli jemu się udało, to tym bardziej mogłoby się to udać tajnej policji i należy wzmocnić ochronę. Romanow zostaje zamknięty w celi w piwnicy do czasu, póki spiskowcy nie potwierdzą, że on sam nie pracuje dla Czeki.

Po kilku godzinach do celi przychodzi szef ochrony spiskowców Połkanow z wiadomością, że słowa Aleksiej się potwierdziły. Romanow zostaje zatrudniony jako asystent Połkanowa i razem z nim ma zadbać o bezpieczeństwo sztabu. Szpieg poznaje nowe informacje o spisku – przewodzi mu Sawwin, były eserowiec, który przed bolszewicką rewolucją był jednym z najważniejszych polityków w rządzie. Odkrywa także, że Związek Obrońców Ojczyzny ma dokładnie rozplanowany atak na bolszewików i jeżeli powstanie wybuchnie, władza radziecka upadnie. Aleksiej chce od razu iść powiadomić o tym Orłowa, lecz Połkanow zabrania mu opuścić teren sztabu, bo za dużo wie o spisku. Romanow musi zostać na miejscu do 1 czerwca, dnia gdy wybuchnie rewolucja antybolszewicka.

W sztabie Aleksiej zaprzyjaźnia się z Mirkinem, dowódcą oddziału kawalerii spiskowców. Mirkin zdradza Romanowowi swój adres i proponuje, aby ten kiedyś do niego wpadł.

W celu wydostania się z budynku, gdzie zbiera się sztab Związku Aleksiej wpada na ryzykowny plan – proponuje Połkanowowi, żeby przeprowadzili zamach na dowódcę moskiewskiego oddziału Czeki, Orłowa. Szef ochrony zgadza się, więc Romanow może swobodnie opuszczać budynek, aby przygotować operację. Aleksiej idzie na spotkanie z Orłowem i opowiada mu o swoim pomyśle. Czekista zgadza się i obaj stwierdzają, że zamach nie może być udawany, ale jak najbardziej prawdziwy – Romanow będzie musiał strzelić do niego z prawdziwej broni i prawdziwą amunicją, aby spiskowcy uwierzyli w jego intencje. Strzał powinien jedynie zranić Orłowa, lecz tak, żeby wszyscy uwierzyli, że nie żyje, a on tymczasem zniknie na jakiś czas z życia publicznego.

W dniu gdy przeprowadzony ma być zamach Połkanow oznajmia Aleksiejowi, że dla pewności on też będzie obecny przy operacji i strzeli do Orłowa. Romanow wie, że nie może się wycofać, ale nie może też pozwolić szefowi ochrony zastrzelić swojego przełożonego. Chwilę przed umówionym strzałem Aleksiej pociąga za spust i zgodnie z planem rani Orłowa. Połkanow zauważa to i chce dobić czekistę, ale Orłowa przed jego strzałem zasłania Kriukow, który sam ginie. Romanow i Połkanow uciekają z miejsca zamachu ścigani przez kule bolszewików. W trakcie ucieczki Aleksiej strzela do szefa ochrony, który myśli, że trafił go jeden z czekistów. Połkanow chce, aby Romanow go zostawił i ratował siebie, ale szpieg odmawia i zabiera rannego ze sobą. Szef ochrony wyjawia, że wcześniej nie ufał Aleksiejowi i dopiero teraz przestał go podejrzewać.

W miejsce rannego Połkanowa Romanow przejmuje tymczasowo dowodzenie nad bezpieczeństwem spisku, dzięki czemu poznaje jego sekrety, które przekazuje bolszewikom. Dowództwo Czeki planuje przeprowadzić masowe aresztowania 31 maja, gdy dowództwo Związku Obrońców Ojczyzny zbierze się na ostatnie spotkanie sztabu przed wybuchem powstania.

Aleksiej przychodzi do mieszkania Zinaidy, gdzie dziewczyna mówi mu, że oboje zostali okaleczeni przez życie i są samotni. Prosi Romanowa, aby ją przytulił, ale mężczyzna odpowiada, że on wcale nie chce wyleczyć się z samotności i z bolącym sercem wychodzi.

Rankiem 31 maja Aleksiej czuje wyrzuty sumienia, że Wieniamin i Zinaida zostaną aresztowani i oskarżeni o działalność kontrrewolucyjną, więc ponownie idzie do ich mieszkania i każe im natychmiast wyjechać z Moskwy. Następnie Romanow idzie uprzedzić Mirkina, z którym mocno się zżył, udając spiskowca. Aleksiej mówi mu, aby nie przychodził na spotkanie sztabu oraz że pozostali dowódcy zostali już poinformowani. Tuż przed planowaną akcją aresztowania Romanow odwiedza siedzibę Czeki, gdzie omawia dokładny przebieg operacji, po czym udaje się na zebranie spiskowców, lecz odkrywa, że budynek jest pusty. Okazuje się, że Mirkin podejrzewał, że Aleksiej zapomniał o aresztowaniach uprzedzić cywili przebywających w budynku, gdzie zbierało się dowództwo, więc przybiegł, aby samemu ich poinformować. W ten sposób spiskowcy dowiedzieli się o planowanej operacji Czeki i uciekli.

Romanow odwiedza rannego Orłowa, od którego dowiaduje się, że bolszewicy złapali Mirkina, gdy próbował ewakuować swój oddział, ale dowódca został zastrzelony podczas próby aresztowania. Aleksiej przyznaje się, że to przez jego sentymentalizm cała akcja się nie udała, a główni spiskowcy nie zostali schwytani. Orłow odpowiada, że on także nie jest bez winy, bo pozwolił wypuścić Arona Wolę, który obecnie przebywa na Ukrainie, gdzie wspiera anarchistyczne oddziały walczące z bolszewikami. Dowódca Czeki dodaje, że będą musieli się nauczyć, że każdy wróg rewolucji jest ich wrogiem, więc muszą być dla niego bezlitośni, a czerwona rewolucyjna prawda właśnie dlatego jest czerwona, bo tonie we krwi.

Zielona prawda

Mona Bujda jest trzydziestoczteroletnią rzeźbiarką mieszkającą w Petersburgu. Jej rodzice jesienią 1917 roku wyjechali z kraju i chcieli zabrać ją ze sobą, ale artystka nie chciała zostawić swoich woskowych rzeźb. Gdy wiosną 1919 roku rzeźby zostały zjedzone przez szczury, Mona zdecydowała się opuścić Rosję, ale nie było to już takie proste jak wcześniej. Jedyną możliwością ucieczki jest droga na południe, na Krym, skąd pływają statki wożące emigrantów do Europy. Na południu kraju trwają jednak zaciekłe walki między Armiami Czerwoną i Białą.

Płynąc barką do Charkowa, Mona spotyka starego mnicha Sergiusza. Zakonnik opowiada jej swoją historię – wiosną 1918 roku razem ze swoim japońskim przyjacielem Masą wyjechali z Moskwy i zamieszkali w klasztorze na północy kraju, lecz po roku zostali stamtąd wypędzeni przez bolszewików; wrócili do Moskwy, ale tu przekonali się, że miasto nie nadaje się do życia, bo wszystko kontroluje władza sowiecka, a społeczeństwo bez walki poddaje się nowej dyktaturze; w swoim mieszkaniu Sergiusz znalazł list od znajomego Arona Woli, który zaprosił go do swojej anarchistycznej republiki na Ukrainie utworzonej wspólnie z Nestorem Machno; Masa chciał jak najszybciej wypłynąć z Sewastopola do Japonii i tam ułożyć sobie nowe życie, lecz Sergiusz postanowił najpierw odwiedzić dawnego znajomego i przekonać się, czy dla Rosji istnieją tylko dwie drogi – biała i czerwona, czy może jest też trzecia droga – anarchistyczna. Mnich pokłócił się z Japończykiem, który udał się prosto na Krym, mówiąc, że będzie tam czekał na Sergiusza.

Wkrótce do płynących barką dołączają dwaj oficerowie uratowani przed Armią Czerwoną. Pierwszym z nich jest Arkadij Skukin, siostrzeniec generała Gaj-Gajewskiego, dowódcy Białej Armii. Skukin zajmował wysokie stanowisko w armii bolszewików, ale Czeka dowiedziała się, że jest spokrewniony z wrogiem władzy radzieckiej i chcieli go aresztować. Wtedy uratował go drugi z oficerów, który zastrzelił czekistów, po czym razem z Arkadijem uciekli w kierunku rzeki, gdzie wskoczyli na barkę. Wyrzucając puste łuski z pistoletu, drugi mężczyzna przedstawia się jako Żyd o nazwisku Kantorowicz i dodaje, że dawniej działał w białym podziemiu, a potem dołączył do bolszewickiego biura szyfrów, skąd wykradł tajne dokumenty i zamierza dostarczyć je Białej Armii. Sergiusz jest sceptycznie nastawiony do Kantorowicza i nie wierzy, że ten naprawdę jest Żydem i że podał prawdziwe nazwisko. Obaj nowi pasażerowie zmierzają do Charkowa, do Białej Armii. Skukin jako człowiek pragmatyczny i wyrachowany wie, że dla bolszewików jest przestępcą, więc zostaje mu dołączyć do białych, gdzie otrzyma wysoką pozycję jako krewny generała Gaj-Gajewskiego.

Mona jest zainteresowana bliższą relacją z nowo poznanymi mężczyznami. Uważa, że Kantorowicz jest przystojniejszy i weselszy, lecz od Skukina bije wewnętrzny spokój, opanowanie i to jego dziewczyna próbuje uwieść. Arkadij od razu oznajmia, że nie jest nią zainteresowany, a Mona obraża się na niego, podejrzewając, że Skukin jest homoseksualistą.

Pewnej nocy podróżnicy wpadają w zasadzkę strażników Republiki Zielonoszkolskiej, jednej z nowo utworzonych komun na pograniczu Rosji i Ukrainy. Żołnierze znajdują przy Kantorowiczu medale oraz szyfry, więc on razem ze Skukinem zostają zabrani na przesłuchanie. Sergiusz podaje się za rzecznego przewoźnika, który płynie ze swoją chorą córką do szpitala w mieście. Mimo to przywódca Zielonej Szkoły, dyrektor Żowtogub, wyczuwa, że mnich jest wyjątkową osobą i wcale nie jest tym, za kogo się podaje. Żowtogub zaprasza Sergiusza i Monę na rozmowę, gdzie opowiada im swoich poglądach. Republika Zielonoszkolska działa jak wielka chłopska rodzina – jest oparta na rolnictwie, a hierarchia odwołuje się do szacunku i doświadczenia. Mieszkańcy żyją tu dostatnio, ale panuje surowa dyscyplina. Dyrektor wierzy, że wkrótce cała Rosja stanie się związkiem takich chłopskich republik, lecz najpierw zielona prawda musi pokonać czerwonych i białych. Żowtogub liczy, że przywódca anarchistów Machno zrozumie wyższość Zielonej Szkoły, przystanie do nich i poprowadzi ich do zwycięstwa.

Po wyjściu od dyrektora Mona idzie odwiedzić aresztowanego Kantorowicza. Uwalnia go, udając kobietę, której mąż został zastrzelony przez oficera. Para całuje się, po czym mężczyzna przedstawia się swoim prawdziwym nazwiskiem – Aleksiej Romanow. Mona także wyjawia swoje prawdziwe nazwisko – Jelizawieta Anatoljewna Bujda. Romanow oznajmia, że koniecznie musi uwolnić Skukina i każe dziewczynie poczekać na nich. Gdy obaj mężczyźni wracają, nocą we trójkę zakradają się do przystani rzecznej, aby odpłynąć swoją barką, lecz na przystani czekają na nich strażnicy. Cała trójka trafia do aresztu. Mona wspomina, jak matka wiele razy opowiadała jej, że w młodości pojechała na wojnę turecką, gdzie prawie zginęła z rąk rozbójników, ale uratował ją spotkany wtedy bohater – Erast Pietrowicz Fandorin. Dziewczyna chciałaby, aby i ją ktoś uratował, ale wie, że nie ma na to szans.

Rankiem cała trójka zostaje zaprowadzona z aresztu do dyrektora Żowtoguba, który niespodziewanie uwalnia ich za sprawą mnicha Sergiusza. Zakonnik po ogoleniu i przebraniu przedstawia się jako Erast Pietrowicz Fandorin i wyjaśnia, że ma przy sobie przepustkę od Arona Woli do Nestora Machno. Dyrektor Zielonej Szkoły pragnie zawrzeć sojusz z anarchistami, więc prosi, aby Fandorin wyruszył na Ukrainę w sprawie negocjacji.

Podróżnicy płyną dalej na południe i rozmawiają o losach wojny domowej. Zdaniem Skukina biali mają zdecydowaną przewagę i to oni wygrają. Fandorin komentuje, że zdaniem Żowtoguba spór między białymi i czerwonymi mogą wykorzystać anarchiści, którzy po sprzymierzeniu się z Republiką Zielonoszkolską urosną do rangi trzeciej siły w tej wojnie. Ale według Erasta Pietrowicza jest to niemożliwe, gdyż poglądy anarchistów i mieszkańców Zielonej Szkoły są całkowicie przeciwstawne. Dlatego nie zamierza on marnować czasu na negocjacje z Machną i chce od razu udać się na Krym, skąd odpłynie z Rosji. Romanow i Skukin opuszczają barkę i ruszają do Charkowa, aby wesprzeć Białą Armię oblegającą miasto. Mona dalej towarzyszy Fandorinowi, którym jest co raz bardziej zafascynowana. Dziewczyna patrzy na niego jak na żywą legendę, o której opowiadała jej matka. Artystka zakochuje się w nim, a swoje uczucie tłumaczy przeznaczeniem – jej matka kochała Fandorina, ale nie potrafiła mu tego powiedzieć, więc teraz kolej na jej córkę. Mona w końcu uwodzi Erasta Pietrowicz i para kocha się ze sobą na łodzi. Potem mężczyzna opowiada jej o swoich wcześniejszych małżeństwach, które nie zakończyły się szczęśliwie. Dziewczyna przyznaje, że jeżeli nie może być pierwszą Jelizawietą w jego życiu, to przynajmniej będzie ostatnią i mówi, że resztę życia chce spędzić z Fandorinem i jego japońskim przyjacielem Masą.

Następnego dnia płynąca barka zostaje ostrzelana przez bandytów. Mona i Fandorin wyskakują na brzeg, po czym zaczynają uciekać. Gdy Erast Pietrowicz strzela do napastników, dziewczyna wyznaje mu, że jest córką Warwary Suworowej, znajomej Fandorina z czasów wojny tureckiej. Mężczyzna jest zaskoczony i nie może uwierzyć, że to prawda. Mona całuje Erasta Pietrowicza i nad jego ramieniem dostrzega zbliżającego się bandytę, więc gwałtownie zasłania Fandorina własnym ciałem i sama zostaje postrzelona.

Biała prawda

Państwo radzieckie chyli się ku upadkowi, a u władzy dochodzi do rozłamów. Orłow uważa, że biali mają przewagę w wojnie dzięki lepszemu wywiadowi. Żeby temu zaradzić, czekista powierza Aleksiejowi Romanowowi zadanie dotarcia do sztabu Białej Armii i szpiegowania. W tym celu tajna policja przeprowadza udawaną próbę aresztowania Arkadija Skukina, którego przed czekistami ratuje Romanow. Skukin jest siostrzeńcem generała Gaj-Gajewskiego, jednego z najlepszych dowódców białych wojsk na południu. W ten sposób Aleksiej ma się zaprzyjaźnić z Arkadijem i zbliżyć się do Gaj-Gajewskiego.

W czerwcu 1919 roku biali zdobywają Charków i przenoszą tu swój sztab. Operacja rzekomego uratowania Skukina okazuje się niepotrzebna, gdyż w Charkowie Aleksiej spotyka swojego przełożonego z czasów carskiego wywiadu, księcia Kozłowskiego, obecnie kierującego białym wywiadem. Kozłowski mianuje Romanowa swoim asystentem, dzięki czemu szpieg ma dostęp do tajnych informacji, które przesyła do Moskwy. Aleksiej ma wyrzuty sumienia, że zdradza dawnych znajomych, którzy mu ufają i uważają za przyjaciela.

Pod koniec września 1919 roku w charkowskim Sierocińcu Kaledińskim dochodzi do nieudanego zamachu bombowego na głównodowodzącego Białą Armią, Antona Iwanowicza. Romanow podejrzewa, że za zamachem stoi Zajenko, przywódca czekistowskiego podziemia. Dzień po wybuchu Aleksiej odwiedza starego bibliotekarza Zujewa i jego młodą córkę Nadię. Romanow przekazuje kierującemu bolszewicką agenturą Zujewowi, aby przesłał do Moskwy żądanie, żeby powstrzymano Zajenkę, gdyż jego terrorystyczna działalność szkodzi czerwonym – nie tylko Rosjanie co raz bardziej nienawidzą władzy radzieckiej, ale także w przypadku śmierci Antona Iwanowicza, dowództwo przejąłby Gaj-Gajewski, który jest o wiele lepszym wojskowym i przez to stanowiłby poważne zagrożenie dla Armii Czerwonej. W Charkowie działają równolegle dwie bolszewickie siatki szpiegowskie – agentura Zujewa oraz czekistowskie podziemie Zajenki. Obie organizacje nie mają ze sobą kontaktu i nie wiedzą, gdzie ukrywają się ci drudzy. Zujew chciałby pozbyć się Zajenki, który przeszkadza sowieckiej sprawie, ale tego pomysłu nie popiera Aleksiej, bo uważa, że Zajenko mimo wszystko jest ich bolszewickim towarzyszem.

W Charkowie przebywają także Fandorin, Masa i Mona. Dziewczyna po postrzale przez miesiąc przebywała w szpitalu, gdzie wkrótce stwierdzono, że jest w ciąży. Lekarz zalecił jej, aby jak najmniej się ruszała przez najbliższe tygodnie, bo istnieją duże szanse na poronienie. Z tego powodu cała trójka przebywa w Charkowie, czekając aż lekarze stwierdzą, że stan Mony pozwala na dalsze podróże. Według opinii specjalisty wyjechanie z miasta będzie możliwe za miesiąc.

Dziewczyna za wszelką cenę, wykorzystując pretekst swojej ciąży, stara się trzymać Fandorina z dala od spraw wojny domowej i polityki rosyjskiej. Jednocześnie Mona zaprzyjaźnia się z Masą, który prosi ją, aby przekonała Erasta Pietrowicza do wyemigrowania do Japonii. Wolne chwile artystka spędza, poświęcając się swojej pasji – rzeźbi w wosku naturalnych rozmiarów podobizny głów Masy i Fandorina.

Monie mimo starań nie udaje się całkowicie odsunąć ukochanego od polityki. W sierpniu detektyw na prośbę Kozłowskiego, szefa białego wywiadu, angażuje się w śledztwo w sprawie przeprowadzonego przez czerwone podziemie napadu, w którym zginęli cywile. Na przełomie września i października Erasta Pietrowicza odwiedza Aleksiej Romanow, przekazując kolejną prośbę od Kozłowskiego – tym razem książę chciałby, żeby Fandorin pomógł w dochodzeniu w sprawie zamachu w Sierocińcu Kaledińskim. Mimo że śledztwo bezpośrednio dotyczy wojny domowej, Erast Pietrowicz zgadza się pomóc, gdyż w wybuchu ucierpiały przede wszystkim niewinne dzieci. Detektyw nie popiera ani białych, ani czerwonych, ale nie może pozwolić, aby w działaniach wojennych cierpieli niewinni.

Fandorin jedzie do generała Gaj-Gajewskiego, gdzie na spotkaniu obecni są Kozłowski oraz Skukin, który po przystąpieniu do białych został asystentem swojego wujka i najważniejszym oficerem jego sztabu. Erast Pietrowicz poznaje adiutanta Makolcewa, który z generałem ma relacje jak syn z ojcem, co wyraźnie nie podoba się Skukinowi. Kozłowski referuje zebranym dotychczasowe ustalenia – głównodowodzący po naradzie udał się do Sierocińca Kaledińskiego, gdzie miał rozdawać dzieciom prezenty; wyszedł chwilę przed wybuchem, bo dostał rozstroju żołądka; bomba została podłożona wśród prezentów i nie wiadomo, w jaki sposób się tam znalazła, bo pomieszczenie było wcześniej sprawdzane. Fandorin proponuje, aby sporządzono listę osób, które znały dokładny plan wizyty Antona Iwanowicza w mieście i wiedziały o której głównodowodzący odwiedzi sierociniec. Kozłowski twierdzi, że w wywiadzie wiedział tylko on i jego zastępca Czeriepow, który osobiście dowodził tego dnia ochroną. W sztabie dostęp do takich informacji mieli Gaj-Gajewski, Skukin, Makolcew oraz sam Anton Iwanowicz i jego osobisty adiutant. W sierocińcu tylko kierowniczka znała godzinę przyjazdu generała, ale trudno będzie ustalić, czy komuś się wygadała, bo kierowniczka zginęła w wybuchu.

Erast Pietrowicz wraca do Mony oraz Masy i opowiada im o potencjalnych tropach. Japończyk twierdzi, że za wszystkim stoi czekistowska agentura, a do zamachu by nie doszło, gdyby w sierpniu Fandorin schwytał Zajenkę. Wtedy to na prośbę Kozłowskiego Erast Pietrowicz i Masa złapali ludzi, przez których zginęli cywile, ale Fandorin odmówił rozbicia całej organizacji Zajenki, bo nie chciał mieszać się do spraw wojny. Japończyk proponuje, żeby detektyw sprawdził otoczenie sztabów wojskowych, a on zajmie się czerwonym podziemiem. Mona dodaje, że pozwoli Fandorinowi prowadzić śledztwo pod warunkiem, że i ona będzie mogła w nim uczestniczyć.

Rankiem następnego dnia do Romanowa dzwoni Kozłowski z informacją, że sabotażyści wysadzili pancerny pociąg należący do armii Gaj-Gajewskiego. Aleksiej cieszy się, bo to ułatwi bolszewikom działania wojenne. Obaj jadą na miejsce, gdzie okazuje się, że pociąg wcale nie ucierpiał, gdyż wybuch nastąpił za wcześnie. W dodatku patrol kozacki złapał jednego ze sprawców. Aresztowany w trakcie przesłuchań nic nie mówi, więc Kozłowski proponuje, aby okazać go pracownikom kolei, bo może ktoś go rozpozna.

Romanow idzie do Zujewów, aby opowiedzieć im o nieudanym sabotażu przeprowadzonym przez ludzi Zajenki. Aleksiej chce przeprowadzić operację odbicia zatrzymanego, ale Zujew odmawia udzielenia pomocy, gdyż uważa, że najlepiej będzie pozwolić białym na wytropienie i zniszczenie organizacji Zajenki. Nadia oferuje swoją pomoc i razem z Romanowem uwalniają sabotażystę, który w ramach podziękowań organizuje spotkanie Aleksieja z Zajenką. W nocy Romanow idzie we wskazane miejsce, gdzie poznaje osobistą ochroniarz przywódcy czekistów, Chinkę Shū-Shę. Szpieg proponuje Zajence, aby czekiści i czerwony wywiad zaczęli ze sobą współpracować, bo dzięki temu będą mogli więcej zdziałać, ale Zajenko odmawia, twierdząc, że sami świetnie sobie poradzą. Rozgniewany Aleksiej atakuje go, ale zostaje obezwładniony przez Shū-Shę. Romanow na jakiś czas traci władzę nad swoim ciałem, a gdy dochodzi do siebie, wraca do mieszkania, gdzie dowiaduje się, że Kozłowski został zastrzelony w bramie koło swojej kamienicy. Aleksiej domyśla się, że za morderstwem stoi Zajenko, którego on sam sprowokował do radykalnych działań.

Mona jedzie do Sierocińca Kaledińskiego, gdzie rozmawia z nową tymczasową kierowniczką. Dowiaduje się, że o wizycie Antona Iwanowicza wiedziała tylko poprzednia kierowniczka, która nikomu o niej nie powiedziała. Wychowawczyni zdradza także, ze sala, gdzie odbywało się spotkanie została sprawdzona przez kontrwywiad i potem nikt tam nie wchodził. Dziewczyna wraca do mieszkania, gdzie spotyka się z Fandorinem. Detektyw w tym czasie odwiedził sztab głównodowodzącego i ustalił, że to nie tam nastąpił przeciek informacji. Mona mówi mu, że jej zdaniem bombę podłożył jeden z pracowników kontrwywiadu i proponuje, aby okazać ich wychowawczyni, żeby ta rozpoznała tych, którzy byli obecni w sierocińcu. Erast Pietrowicz zgadza się i oboje jadą do kontrwywiadu.

Na miejscu dowiadują się, że książę Kozłowski został w nocy zastrzelony obok swojego mieszkania, a jego stanowisko przejął Czeriepow. Aleksiej Romanow został aresztowany jako podejrzany, gdyż nie wiadomo, gdzie przebywał w czasie morderstwa,a jako asystent Kozłowskiego wiedział, gdzie książę mieszka. Fandorin i Mona opowiadają Skukinowi o pomyśle z rozpoznaniem przez wychowawczynię strażników pilnujących sierocińca. Arkadij zgadza się i natychmiast idą do Czeriepowa, aby ten zwołał swoich ludzi. Gdy spotykają nowego szefa kontrwywiadu, informuje ich on, że właśnie przesłuchiwał mieszkańców kamienicy, gdzie mieszkał Kozłowski i jeden z nich rzucił się na niego, więc zabił go w obronie własnej. Fandorin krytykuje stosowanie tortur przez Czeriepowa, który zostaje poparty przez Skukina. Arkadij uważa, że prawda nie jest biała, ale brązowa jak gówno, gdyż władza musi być bezwzględna, twarda i musi stosować przemoc i terror, aby zasiać strach w społeczeństwie. Jego zdaniem ludzie dzielą się na rządzącą elitę i resztę, która ze strachu bezwzględnie podporządkowuje się poleceniom.

Skukin opowiada o planowanym okazaniu, a Czeriepow mówi, że wczoraj dwóch pracowników kontrwywiadu zniknęło bez śladu z koszar i byli to właśnie ci, których zostawił do pilnowania sierocińca przed wybuchem. Arkadij poleca wypuścić Romanowa i jak najszybciej odnaleźć zaginionych.

Mona i Fandorin wracają do mieszkania. Dziewczyna prosi, aby wyjechali z miasta skoro sprawa wybuchu jest prawie zamknięta i śledczy poradzą sobie sami. Erast Pietrowicz się zgadza.

Na początku października Masa wykorzystuje ustalenia z sierpniowego śledztwa, aby dotrzeć do czekistowskiej organizacji. W sierpniu razem z Fandorinem trafili do Chianga, członka czerwonej agentury, ale Erast Pietrowicz darował mu życie, bo Chiang nie był zamieszany w napad, w którym zginęli niewinni cywile. Teraz Masa idzie do niego i wykorzystując dług wdzięczności, prosi, aby przedstawił go swojemu przywódcy. Chiang mimo oporów zgadza się i prowadzi Masę na spotkanie Chińczyków pracujących dla Czeki. Zebraniu przewodniczy kobieta o imieniu Shū-Shā, która rządzi swoją grupą twardą ręką i zabija Chianga za przyprowadzenie obcego. Masie imponuje wewnętrzna siła kobiety i zaczyna się nią fascynować. Shū-Shā wyjawia, że pomaga bolszewikom, bo chce, aby po wygraniu wojny domowej czerwoni wywołali komunistyczną rewolucję w Chinach, a wtedy ona zostałaby główną komunistyczną działaczką w swoim kraju. Zapytany o powód przyjścia Masa mówi prawdę, że przyszedł, aby odnaleźć Zajenkę, którego poszukuje jego pan. Następnie Japończyk dodaje, że od wielu lat wiernie służył swojemu panu, bo ten walczył ze Złem, ale niedługo opuści Rosję na zawsze i Masa straci cel w życiu, więc może dołączyć do Shū-Shy i wesprzeć ją w jej wielkich ambitnych planach.

Japończyk wraca do Fandorina i Mony. Opowiada im o swojej nowej miłości do Shū-Shy, dawnej ochroniarz chińskiej cesarzowej. Kobieta jego również darzy uczuciem. Masa chce z nią spędzić resztę życia i odwieść ją od politycznych planów. Shū-Shā zgodziła się wydać Zajenkę, jeżeli Japończyk zabije dla niej Fandorina. Masa będzie musiał skłamać jej, że zabił Erasta Pietrowicza. Przed rozstaniem detektyw pyta się, której cesarzowej służyła Shū-Shā – starej czy nowej. Masa odpowiada, że nowej, a Fandorin pozwala mu odejść.

Masa zabiera zrobioną przez Monę woskową głowę Erasta Pietrowicza jako dowód śmierci Fandorina i pokazuje go swojej ukochanej. Kobieta ogłusza go i planuje zabić, tłumacząc, że był głupi i dał się wykorzystać. Nagle Shū-Shā ginie od strzału Fandorina. Detektyw wyjaśnia, że śledził Masę, gdyż domyślił się, że Chinka go oszukała – jeżeli służyła jako ochroniarz nowej cesarzowej, to znaczy, że nie była kobietą, ale eunuchem, co Erast Pietrowicz udowadnia, rozbierając Shū-Shę. Fandorin nie chciał wcześniej ostrzegać swojego przyjaciela, bo wiedział, że ten mu nie uwierzy, będąc zaślepiony miłością. Masa jest zrozpaczony, ale detektyw pociesza go, że humor może mu się poprawi, jeśli złapie Zajenkę, którego Shū-Shā przyprowadziła na spotkanie, aby był świadkiem śmierci Fandorina i Masy.

Sytuacja wojny jest dla bolszewików dramatyczna – białe armie zbliżają się do Moskwy i Petersburga. Romanow rozpacza, gdyż Czeriepow, jako nowy szef, odsunął go od dostępu do tajnych informacji i nie jest w stanie w żaden sposób pomóc Armii Czerwonej. Aleksiej postanawia wykorzystać znajomość ze Skukinem i przenieść się z kontrwywiadu do sztabu armii. Szpieg jedzie do siedziby kontrwywiadu, gdzie panuje wielkie poruszenie. Dowiaduje się, że Fandorin i Masa schwytali Zajenkę. Zatrzymany czekista rozpoznaje w Romanowie bolszewickiego szpiega, z którym spotkał się w nocy w parku. Aleksiej próbuje szybko wymyślić plan uwolnienia Zajenki zanim ten zdradzi Czeriepowowi, że Romanow jest zdrajcą. Szef kontrwywiadu zabiera czekistę do sali tortur, gdzie niespodziewanie wchodzi Makolcew z informacją, że generał Gaj-Gajewski zaprasza Czeriepowa na świętowanie jego sukcesu w postaci schwytania dowódcy Czeki. Zajenko zostaje odstawiony do aresztu.

Późnym wieczorem Aleksiej zakrada się do siedziby kontrwywiadu, aby uwolnić Zajenkę, ale odkrywa, że ktoś go uprzedził, a czekista już uciekł. Romanow wraca do mieszkania, gdzie czeka na niego Nadia, z którą spędza noc.

Rano Aleksiej jedzie do sztabu generała Gaj-Gajewskiego i próbuje wkraść się w łaski Skukina, dyskredytując Czeriepowa. Romanow mówi, że Czeriepow jest słabym dowódcą i to on sam powinien kierować kontrwywiadem, a wtedy byłby lojalny wobec Skukina i razem mogliby bardzo wiele osiągnąć. Arkadij wypytuje Aleksiej o jego poglądy, a szpieg odpowiada, że jego zdaniem dowództwo białych jest słabe i należałoby je zmienić. Te słowa podobają się Skukinowi. Nagle do Arkadija dzwoni Czeriepow z informacją, że otrzymał anonimowy donos o bolszewickiej agenturze działającej w miejskiej czytelni. Na miejscu przy próbie aresztowania zastrzelił się jakiś staruszek, ale udało się zatrzymać młodą dziewczynę.

Aleksiej natychmiast biegnie do siedziby kontrwywiadu. Gdy dociera na miejsce, jest świadkiem jak z okna na piętrze rzuca się Nadia. Dziewczyna wyskoczyła z okna podczas przesłuchania przez Czeriepowa i zginęła na miejscu. Zdruzgotany Romanow idzie do szefa kontrwywiadu. Gdy zostają sami w gabinecie, Czeriepow wyjawia, że Skukin poinformował go, że Aleksiej chciał go pogrążyć, ale mu się to nie udało, bo on i Arkadij są nierozłączni. Romanow podnosi pistolet szefa i zabija go nim, a strażnikom oznajmia, że Czeriepow oszalał i sam się zastrzelił.

Do Fandorina przychodzą Skukin i Romanow z wiadomością, że Czeriepow popełnił samobójstwo, a stanowisko szefa kontrwywiadu tymczasowo przejął Aleksiej. Oficerowie informują, że Czeriepow przed samobójstwem otrzymał anonimowy telefon zdradzający lokalizację centrali bolszewickiego podziemia w Charkowie. Proszą Erasta Pietrowicza, żeby pomógł im odnaleźć szpiega działającego w sztabie armii. To ten szpieg pomógł zorganizować zamach w Sierocińcu Kaledińskim, zaaranżował zabójstwo Kozłowskiego, a następnie uwolnił Zajenkę z aresztu. Skukin obawia się, że teraz agent czerwonych będzie chciał zniszczyć jadący na front transport czołgów, który może zaważyć na losach wojny. Fandorin odmawia mieszania się do spraw wojennych, ale chce schwytać szpiega odpowiedzialnego za śmierć niewinnych dzieci. Mona pozwala jemu i Masie zająć się dochodzeniem i daje im na to dwadzieścia cztery godziny, po których wyjadą z miasta mimo przeciwwskazań lekarzy.

Erast Pietrowicz tłumaczy Japończykowi, że wcześniej byli w błędzie. W Charkowie nie działa jedna bolszewicka agentura, ale dwie rywalizujące ze sobą siatki. Podziemie Zajenki ma w sztabie swojego szpiega, który pomógł przeprowadzić zamach na głównodowodzącego, a potem uwolnił z siedziby kontrwywiadu swojego dowódcę. Anonimowy donos musiał pochodzić od Zajenki, który w ten sposób chciał pozbyć się konkurencyjnej siatki szpiegowskiej.

Masa i Fandorin w centrali telefonicznej ustalają, że z donosem dzwoniono ze sztabu armii i to bezpośrednio do Czeriepowa. Erast Pietrowicz domyśla się, że telefon musiał wykonać ktoś, kto osobiście znał Czeriepowa i mógł zadzwonić bez obaw, że będzie podsłuchiwany, więc musiał mieć własny aparat. Obaj jadą do sztabu armii, gdzie Skukin przygotowuje im listę podejrzanych z dostępem do telefonu. Widnieje na niej tylko kilka osób, w tym adiutant Makolcew. Fandorin i Masa chcą porozmawiać z adiutantem, ale okazuje się, że ten pojechał już do mieszkania, więc jadą za nim, lecz zastają mieszkanie puste. W trakcie przeszukania znajdują spis stacji mijanych przez transport czołgów. Domyślają się, że Makolcew będzie chciał zniszczyć pociąg. Masa stwierdza, że nie zdążą dojechać na miejsce i proponuje zadzwonić do naczelnika ochrony. Erast Pietrowicz odmawia, gdyż nie obchodzi go wojna, ale chce złapać Makolcewa odpowiedzialnego za śmierć dzieci z sierocińca.

Obaj jadą na stację, gdzie są świadkami udanej akcji dywersyjnej przeprowadzonej przez adiutanta, który zostaje ranny. Fandorin i Masa przesłuchują Makolcewa, ale szpieg twierdzi, że to nie organizacja Zajenki dokonała zamachu na Antona Iwanowicza. Usunięcie obecnego głównodowodzącego byłoby nie na rękę czekistom, gdyż wtedy jego miejsce zająłby generał Gaj-Gajewski. Makolcew dodaje, że bolszewicy wielokrotnie zlecali mu zabójstwo Gaj-Gajewskiego, ale on odmawiał, gdyż lubił swojego dowódcę. Masa i Erast Pietrowicz zostawiają rannego adiutanta i stwierdzają, że w wojnie domowej nie ma jednoznacznie dobrej i złej strony, bo w obu armiach są ludzie dobrzy i źli. Fandorin komentuje, że w takiej sytuacji należy odsunąć się na bok i nie mieszać do walki. Japończyk obawia się, że jemu panu się to nie uda.

Po powrocie do Charkowa Fandorin zostaje wezwany przez Gaj-Gajewskiego i Skukina. Detektyw opowiada im o zdradzie Makolcewa, w którą generał nie może uwierzyć. Dowódca obwinia Czeriepowa, który jako szef kontrwywiadu nie wykrył, że adiutant jest czerwonym szpiegiem, przez co Makolcew zorganizował ucieczkę Zajenki z aresztu, a potem zniszczył transport czołgów i teraz losy wojny wiszą na włosku. Wychodzi na jaw, że to Gaj-Gajewski powołał Czeriepowa na stanowisko szefa kontrwywiadu za namową Skukina. Generał opowiada Erastowi Pietrowiczowi o sytuacji na froncie – od wschodu niespodziewanie biali zostali zaatakowani przez anarchistów Machny; jeżeli czarni nie przerwą swojej ofensywy, Gaj-Gajewski będzie musiał wycofać do obrony część swoich wojsk, co doprowadzi do załamania się frontu. Dowódca prosi Fandorina, aby ten pojechał do Machny i wynegocjował z nim sojusz przeciwko bolszewikom, wykorzystując swoją znajomość z Aronem Wolą, który obecnie jest głównym doradcą Machny. Erast Pietrowicz odmawia, bo chce zachować neutralność wobec walczących stron.

Detektyw wraca do mieszkania, gdzie dowiaduje się, że Mona bardzo źle się poczuła i został do niej wezwany lekarz. Doktor stwierdza, że ciąża jest poważnie zagrożona i dziewczyna przez dwa tygodnie nie powinna wstawać z łóżka. W trakcie rozmowy Fandorin mówi Monie, że ma dwie sprawy do załatwienia, bo Zło nie zostało jeszcze ukarane, ale dodaje, że nie są to niebezpieczne sprawy, więc dziewczyna pozwala mu się nimi zająć.

Fandorin jedzie na spotkanie z Antonem Iwanowiczem, któremu opowiada prawdę o zamachu w Sierocińcu Kaledińskim - zamachu wcale nie zorganizowali bolszewicy, ale Skukin do spółki z Czeriepowem; Arkadij uknuł spisek, aby posadzić swojego wuja na stanowisku głównodowodzącego, dzięki czemu on sam zyskałby ogromną władzę; generał Gaj-Gajewski nie był świadom intrygi siostrzeńca; w plany wtajemniczony był Czeriepow i to on podłożył bombę w sierocińcu, a potem zabił Kozłowskiego, aby zająć jego miejsce, co mu się udało dzięki poparciu Skukina u Gaj-Gajewskiego; Czeriepow podczas przesłuchań sąsiadów Kozłowskiego zabił jednego z lokatorów pod pretekstem obrony, bo ten był świadkiem śmierci księcia i mógłby rozpoznać Czeriepowa jako sprawcę. Erast Pietrowicz, mimo że nie popiera białych, postanowił ujawnić spisek Skukina, bo z całą pewnością nie chce, aby jego brązowa prawda zwyciężyła.

Głównodowodzący jest zmartwiony intrygami na tak wysokim szczeblu dowództwa i poleca aresztować Skukina i pozbawić Gaj-Gajewskiego dowództwa jak tylko sytuacja na froncie się uspokoi. Anton Iwanowicz opowiada Fandorinowi o swoich poglądach na wojnę domową – generał zdaje sobie sprawę, że biali nie są idealni i ich całkowite zwycięstwo nie byłoby dobre dla Rosji, ale czerwoni niosą ze sobą tylko śmierć i zniszczenie, więc trzeba ich powstrzymać; głównodowodzący planuje po wygraniu wojny ogłosić powszechną amnestię i wspólnie z innymi stronnictwami politycznymi stworzyć zgodnie nową sprawiedliwą Rosję. Anton Iwanowicz jest świadomy, że Fandorin nie wybiera żadnej ze stron, ale dodaje, iż nie uratowanie kogoś, komu można pomóc także jest wyborem, a w tej sytuacji można uratować miliony Rosjan przed bolszewicką dyktaturą. Erast Pietrowicz ostatecznie zgadza się pojechać do Machny, aby wynegocjować sojusz przeciwko czerwonym.

Następnie Fandorin jedzie do Romanowa i mówi mu wprost, że wie, iż Aleksiej jest bolszewickim szpiegiem. Domyślił się tego już w dniu gdy się poznali, bo kiedy Romanow wyrzucał z pistoletu puste łuski, Erast Pietrowicz zauważył, że była to ślepa amunicja i domyślił się, że aresztowanie Skukina przez czekistów i uratowanie przez Aleksieja było tylko mistyfikacją. Teraz, gdy Fandorin poparł białych i zamierza wziąć udział w układach z anarchistami, nie może pozwolić, aby Romanow dalej działał jako szpieg, ale mimo wszystko go lubi, więc daje mu dwie godziny na opuszczenie Charkowa. Po tym czasie do dowództwa trafi notatka z wyjaśnieniem całej sprawy. Aleksiej podejmuje próbę przekonania detektywa do czerwonej prawdy, mówiąc, że Rosja o jakiej marzą biali nigdy nie istniała i można by ją było zbudować, tylko przelewając morze krwi zgodnie z ideologią Skukina. Zdaniem Romanowa prawdziwa Rosja jest śmierdząca i brudna, ale tego brudu nie należy się bać, lecz razem z innymi wziąć się do pracy, aby na tym brudzie za sto lat wyrosły kwiaty. Erast Pietrowicz odpowiada, że Skukin nie przejmie władzy w Rosji, a Aleksiej jest w błędzie, bo właśnie bród jest jedyną rzeczą, której należy bać się w życiu i ma nadzieję, że Romanow kiedyś zacznie słuchać własnego sumienia.

Fandorin oprowadza Monę po Moskwie i razem oglądają symboliczną egzekucję bolszewickich przywódców na placu Czerwonym – symboliczną, gdyż po zwycięstwie białych Anton Iwanowicz ogłosił obiecaną amnestię. Dziewczyna mówi Erastowi Pietrowiczowi, że ona też ogłosi amnestię i wybaczy Fandorinowi pod warunkiem, że opowie jej o wszystkim, co działo się po jego wyjściu od głównodowodzącego.

Erast Pietrowicz jedzie na dworzec, skąd ma samodzielnie wyruszyć na Ukrainę do przywódcy anarchistów. Przez telegraf wzywa do siebie Masę, któremu poleca pod jego nieobecność zaopiekować się Moną, a w przypadku gdyby nie wracał, wywieźć ją do Sewastopola, a potem do Szwajcarii. Detektyw nie chce osobiście spotkać się z ukochaną, bo wie, że ona nie pozwoliłaby mu jechać na Ukrainę. Na dworcu Fandorin dowiaduje się, że przez pierwsze kilkanaście wiorst będzie jechał przed nim tramwaj z dziećmi z Sierocińca Kaledińskiego, które generał Gaj-Gajewski kazał ewakuować na Krym. Fandorin spotyka się ze Skukinem i inżynierem Riewazowem, który instruuje go, jak należy obsługiwać motodrezynę. Inżynier komentuje także, że tramwaj z dziećmi nie jest do końca sprawny i pojazd może się zatrzymać, ale wtedy wystarczy go lekko popchnąć i nawet dzieci sobie z tym poradzą. Erast Pietrowicz żegna się ze Skukinem, lecz nie mówi mu, że wie o jego spisku. Detektyw wsiada do motodrezyny i odjeżdża z Charkowa. Na trasie rozmyśla o tym, że czekają go najlepsze lata życia spędzone z żoną oraz dzieckiem i zastanawia się, jakim on sam będzie ojcem. Nagle Fandorin zauważa, że jadący przed nim tramwaj z dziećmi się zatrzymał i chłopcy wysiedli, żeby go popchnąć. Erast Pietrowicz zdaje sobie sprawę, że kiedyś już widział ten obraz – chłopcy w niebieskich mundurkach i krążące nad nimi widmo nieszczęścia. Żeby nie przejechać dzieci, Fandorin ciągnie za hamulec bezpieczeństwa swojego pojazdu.

Mona pyta się męża, dlaczego przerwał opowieść, a mężczyzna odpowiada jej, że musi iść, bo go wzywają. Musi tylko załatwić kilka rzeczy i żona nawet nie zauważy, jak będzie z powrotem, więc się nie żegna.

Dziewczyna budzi się i odkrywa, że spacer z Fandorinem po Moskwie był tylko snem. Masa i Mona od dwóch lat przebywają w Szwajcarii, dokąd przywiozła ich matka dziewczyny, Warwara Suworowa. Japończyk i ciężarna kobieta cierpliwie czekali na Fandorina w Sewastopolu, ale Erast Pietrowicz nigdy nie wrócił. Mona urodziła syna, lecz jego opieką zajęli się dziadkowie, bo matka nie potrafiła dojść do siebie po śmierci męża i nadal za nim rozpaczała.

Masa przychodzi do Mony z informacją, że do Lozanny na międzynarodową konferencją przyjechała sowiecka delegacja, a wraz z nią ich dawny znajomy. Dziewczyna odwiedza w hotelu przedstawiciela delegacji bolszewików, którym okazuje się Skukin. Mona wypytuje go o Aleksieja Romanowa w kontekście wiadomej sprawy. Arkadij odpowiada, że Romanow obecnie pracuje dla tajnej policji, ale dziewczyna jest w błędzie, podejrzewając go o zabójstwo Fandorina. Skukin, rozkoszując się swoim tryumfem, opowiada Monie prawdę – gdy Aleksiej dowiedział się od Erasta Pietrowicza, że został rozpracowany jako czerwony szpieg, postanowił postawić wszystko na jedną kartę; przyszedł do Skukina i przekonał go do dołączenia do bolszewików; losy wojny były niepewne i wisiały na włosku, więc wystarczyłoby, żeby Arkadij powstrzymał Fandorina przed wynegocjowaniem sojuszu z Machną, a wtedy czerwoni powitaliby Skukina jako swojego bohatera; Romanow proponował, aby tymczasowo uwięzić Erasta Pietrowicza, lecz Arkadij chciał definitywnie rozwiązać problem i wspólnie z Riewazowem podłożyli w motodrezynie Fandorina dynamit aktywowany hamulcem bezpieczeństwa; po wszystkim Skukin i Aleksiej uciekli do Moskwy, gdzie zostali bohaterami władzy radzieckiej. Po rozmowie Mona wychodzi na zewnątrz, gdzie mówi Masie, że Japończyk miał rację, a za śmiercią Erasta Pietrowicza stał Skukin.

W hotelu Arkadij i Riewazow postanawiają na wszelki wypadek pozbyć się Mony, wykorzystując szwajcarską agenturę sowieckiej tajnej policji. Niespodziewanie Riewazow zostaje przez okno trafiony strzałką w gardło i umiera. Skukin dostrzega za oknem Masę, ale zanim ma czas zareagować sam zostaje trafiony strzałką z dmuchawki w czubek nosa i umiera. Japończyk zastanawia się nad swoim życiem. Odczuwa smutek i spokój, gdyż teraz Mona będzie zadowolona i odzyskawszy harmonię, zaopiekuje się synem. Masa zdaje sobie sprawę, że nie jest im już potrzebny, gdyż jest stary i jedyne czego mógłby nauczyć syna Fandorina, to zabijania złych ludzi, a tym nie chce się już zajmować.