Heterotrofizm

**Heterotrofizm**, **cudzożywność** (z gr. *ἕτερος* ('héteros') — „inny” + *τροφή* ‎('trophē') — „żywność”) – jeden z dwóch podstawowych (obok **autotrofizmu**) sposobów odżywiania się organizmów.

Heterotrofy pobierają z otoczenia gotowe związki organiczne. Wchłonięty pokarm muszą strawić, czyli rozłożyć na substancje proste, za pomocą wytworzonych przez siebie enzymów. Dopiero wtedy mogą wykorzystać energię zawartą w pożywieniu.

## Trawienie

Trawienie u heterotrofów odbywa się wewnątrz lub na zewnątrz organizmów:

* **Trawienie wewnętrzne** – polega na trawieniu pożywienia wewnątrz swojego ciała. W ten sposób odżywiają się niemal wszystkie zwierzęta. Pobierają one jednorazowo dużą ilość pokarmu, który potem jest rozkładany przez enzymy do związków prostych;

* **Trawienie zewnętrzne** – polega na trawieniu pożywienia zewnątrz swojego ciała. W ten sposób trawią pokarm wszystkie grzyby, cudzożywne bakterie oraz nieliczne zwierzęta, takie jak na przykład skorpiony, czy pająki, które wydzielają na zewnątrz ciała enzymy trawienne. Dzięki nim pokarm przyjmuje postać płynu. Powstałe na skutek takiego rozkładu substancje proste zostają następnie wchłaniane przez organizm.

## Podział organizmów cudzożywnych

### **Roślinożercy**

Organizmy roślinożerców mają rozbudowane przewody pokarmowe. Żyją w nich bakterie i pierwotniaki, które trawią celulozę wchodzącą w skład komórek roślinnych. W ten sposób rozkładają pokarm na proste związki, które mogą być przez nie przyswojone.

Większość zwierząt żywi się roślinami. Ten rodzaj pokarmu zawiera niewiele łatwo przyswajalnych substancji odżywczych, dlatego roślinożercy pochłaniają ogromną ilość pożywienia. Niektóre gatunki roślinożerców, na przykład słonie czy bawoły spędzają większą część życia na spożywaniu pokarmu. Roślinożercy często są pokarmem dla mięsożerców, dlatego też często żyją w dużych stadach. Grupie łatwiej jest obronić się przed ich atakiem, niż samotnie żyjącym osobnikom.

### **Mięsożercy**

* **drapieżnicy** – organizmy te potrafią sprawnie zabijać i umiejętnie polować. Często ich ofiarą padają znajdujący się niżej w łańcuchu pokarmowym roślinożercy. Zdarza się też, że jedne drapieżniki stanowią pokarm dla innych. Przykładowo jaszczurki polują na owady, zaś same padają ofiarą ptaków.
* **padlinożercy** – do tej grupy mięsożerców zalicza się zwierzęta żywiące się padliną, czyli mięsem martwych zwierząt. Należą do nich między innymi sępy i hieny.

### **Wszystkożercy**

Organizmy wszystkożerne zjadają zarówno pokarm roślinny jak i zwierzęcy. Niektóre zwierzęta wszystkożerne zmieniają pożywienie w zależności od tego, jakie w danej chwili jest dostępne. Na przykład wróble zimą żywią się nasionami, a latem polują na owady.

Do organizmów wszystkożernych należą między innymi ludzie, dziki czy niedźwiedzie.

### **Pasożyty**

Pasożyty pobierają składniki pokarmowe od organizmów innego gatunku nazywanych **żywicielami**. Na ogół nie prowadzi to do śmierci żywicieli, gdyż pozostawienie ich przy życiu jest dla pasożytów korzystne.

Ze względu na miejsce występowania wyróżniamy:

* **pasożyty wewnętrzne** – żyjące wewnątrz ciała żywiciela, takie jak: tasiemiec uzbrojony, glista ludzka lub motylica wątrobowa;
* **pasożyty zewnętrzne** – żyjące na powierzchni ciała żywiciela; zalicza się do nich między innymi: pchły, kleszcze i wszy.

Pasożytami mogą też być rośliny, które nie zawierają chlorofilu, toteż nie zachodzi u nich proces fotosyntezy. Wodę i związki organiczne pobierają one za pomocą ssawek, które wnikają do korzeni lub łodyg żywicieli. Rośliny tego typu nie posiadają liści

Z kolei **półpasożyty** to organizmy, które pobierają od żywiciela wodę i sole mineralne, jednocześnie same wytwarzając substancje odżywcze w procesie fotosyntezy.

### **Saprobionty**

Liczną i bardzo ważną dla środowiska grupą są organizmy odżywiające się szczątkami roślin i zwierząt, nazywane saprobiontami. Żyją one w ściółce leśnej, glebie i mule, a także w produktach spożywczych. Żywiąc się martwą materią organiczną, zapobiegają jej nadmiernemu nagromadzeniu się w przyrodzie.

Saprobionty dzielą się na:

* **saprofagi** – drobne zwierzęta, żywiące się szczątkami organizmów, rozłożonymi w różnym stopniu;
* **saprofity** – organizmy, które trawią szczątki roślinne i zwierzęce wydzielając enzymy trawienne do środowiska i wchłaniając produkty trawienia.

## Powiązane pojęcia

* autotrofizm;
* mięsożerność;
* pasożytnictwo;
* roślinożerność;
* saprobiont;
* wszystkożerność.

## Źródła

#### Bibliografia:

* Małgorzata Jefimow, Marian Sęktas: *Puls życia 1. Podręcznik do biologii dla gimnazjum.* Wydawnictwo Nowa Era, wydanie piąte, Warszawa 2013 [ISBN 978-83-267-0674-5]

#### Netografia:

* Pochodzenie słowa „heterotrofizm” w serwisie *pwn.pl*.