Hoàng Thái Cực

**Hoàng Thái Cực** (tiếng Trung:皇太极, 1592-1643),họ Ái Tân Giác La,là vị Đại hãn thứ 2 của Hậu Kim ( tại vị từ năm 1626 -1636),cũng là người kiến lập đồng thời là người tạo nền móng cho triều Thanh ( tại vị từ năm 1636 -1643). Niên hiệu ban đầu của ông là Thiên Thông,đến năm 1636 cải thành Sùng Đức.Năm 1643, Hoàng Thái Cực thệ thế, thụy Văn Hoàng đế (文皇帝), miếu hiệu Thái tông (太宗),an táng Chiêu lăng (昭陵).

https://zh.m.wikipedia.org/zh-cn/%E7%9A%87%E5%A4%AA%E6%A5%B5

https://baike.baidu.com/item/%E7%88%B1%E6%96%B0%E8%A7%89%E7%BD%97%C2%B7%E7%9A%87%E5%A4%AA%E6%9E%81/1323439

## Thời niên thiếu

Hoàng Thái Cực sinh tháng 10 năm Vạn Lịch thứ 20 đời vua Thần Tông triều Minh ( năm 1592 ), con trai thứ 8 của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Mẹ ông là một Phúc tấn Nỗ Nhĩ Cáp Xích, em gái của Diệp Hách Bối lặc Nạp Lâm Bố Lộc.Mùa thu năm 1603, mẹ ông sinh bệnh,muốn gặp mẹ một lần mà Nạp Lâm Bố Lộc không đồng ý, tháng chín thì mất, Hoàng Thái Cực khi ấy 12 tuổi. Từ đó về sau, ông theo phụ huynh, tấn tốc trưởng thành, rất nhanh biến thành một thiếu niên văn võ song toàn.

Năm Vạn Lịch thứ 37 (năm 1609), Phúc tấn của ông Ô Lạp Na Lạp thị sinh con trai trưởng Hào Cách.

Hậu Kim Thiên Mệnh nguyên niên (năm Vạn Lịch thứ 44 thời Minh, năm 1616), Nỗ Nhĩ Cáp Xích kiến lập nước Đại Kim quốc (sử xưng Hậu Kim), xưng Đại hãn (大汗), nhậm mệnh con trai thứ 2 Đại Thiện làm Đại Bối lặc, cháu trai A Mẫn Nhị Bối lặc, con trai thứ 5 Mãng Cổ Nhĩ Thái làm Tam Bối lặc, Hoàng Thái Cực làm Tứ Bối lặc, tức “Tứ đại Bối lặc”. Bốn người luân phiên trị vì theo tháng, “Tất cả cơ vụ trong nước, đều do Bối lặc trong tháng chưởng lý”. Từ đó Hoàng Thái Cực được coi như một cánh tay của vua cha.

Năm Thiên Mệnh thứ 3 (năm 1618), Nỗ Nhĩ Cáp Xích hạ định quyết tâm tiến công triều Minh, tháng 4 lấy “Thất đại hận” chinh Minh. Trong trận đại chiến đầu tiên với triều Minh là trận chiến Phủ Thuận, Hoàng Thái Cực hiến kế sách và từ mình vào chiến trận, có tác dụng quyết định với thắng lợi của Hậu Kim, trong trận Tát Nhĩ Hử cũng đã lập công lao hãn mã.

## Tại vị

### Xưng Hãn

Tháng 8 năm Thiên Mệnh thứ 11 (năm 1626), Nỗ Nhĩ Cáp Xích do trận Ninh Viễn thất bại ấm ức mà mất, Hãn vị tuyển ra từ 1 trong 4 Đại Bối lặc. Đại Bối lặc Đại Thiện do cùng Đại phi Nạp Lạt thị quan hệ mập mờ, hành vi đang tội khi quân, khiến uy tín ông trong chư vương bị hạ thấp, Nỗ Nhĩ Cáp Xích khi còn sống đã phế trừ quyền kế thừa của ông ta. Nhị Bối lặc A Mẫn không phải là con của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, từng cùng cha Thư Nhĩ Cáp Tề bỏ trốn. Mẹ ruột của Tam Bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái do có tội ban chết, cộng thêm ông ta vốn tính thô bạo, nên không được sự ủng hộ. Chỉ có Hoàng Thái Cực thực lực, con mắt chính trị ,tài năng quân sự đều là đứng đầu.

Đầu tháng chín, Hoàng Thái Cực lên ngôi, tuyên bố niên hiệu Thiên Thông.

Vào những năm Thiên Thông, Hoàng Thái Cực nhiều lần đánh với bên Minh. Trong lần đầu tiên, Hoàng Thái Cực lợi dụng tính đa nghi của vua Sùng Trinh để xử tử Viên Sùng Hoán.

### Củng cố ngôi vị

皇太极积极削弱其他三名贝勒

天聪四年（1630年）六月，皇太极利用二贝勒阿敏弃滦州、永平、迁安、遵化四城败归为口实，召集诸贝勒大臣会议，定阿敏罪状16条，将阿敏送高墙禁锢，永不叙用，不久阿敏病死。天聪五年（1631年）八月，在大凌河之战中，皇太极和三贝勒莽古尔泰发生口角，莽古尔泰拔剑相向，皇太极以此为由将莽古尔泰治罪，革去大贝勒名号，降为一般的贝勒，夺其五牛录的属员，罚银万两及马匹若干。莽古尔泰后因气愤暴卒。 至此，三大贝勒只剩下大贝勒代善一人。同年十二月，当诸贝勒提出莽古尔泰“不当与上并坐”，代善立即说：“我等奉上居大位，又与上并列而坐，甚非此心所安。自今以后，上南面居中坐，我与莽古尔泰侍坐于侧”。他主动请求退出并坐，得到皇太极允准。

天聪六年（明崇祯五年，1632年）正月初一日的元旦朝贺中，皇太极接受礼部参政李伯龙之建议，废除“与三大贝勒俱南面坐”、共理朝政的旧制，改为自己“南面独坐”，突出汗位独尊地位。

到了天聪九年（1635年）九月，皇太极召开诸贝勒大臣会议，指责代善对己不恭，众议代善“与皇上相左”，列了四条罪状，拟革去大贝勒名号，削除和硕贝勒职，剥夺十牛录所属人口，罚雕鞍马十匹，甲胄十副，银万两。但是皇太极心中有数，这不过是借题发挥，提高汗权而已，所以只罚银马甲胄。从此，威胁汗权的三大贝勒势力已除，皇太极实力大增，其余贝勒无力和他抗衡，使汗权得以加强和巩固。

## Gia đình

### Hậu phi

* Nguyên phi Nữu Hỗ Lộc thị
* Kế phi Ô Lạp Na Lạp thị
* Hiếu Đoan Văn Hoàng hậu
* Hiếu Trang Văn Hoàng hậu
* Mẫn Huệ Cung Hòa Nguyên phi
* Ý Tĩnh Đại Quý phi
* Khang Huệ Thục phi
* Diệp Hách Na Lạp thị
* Trát Lỗ Đặc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị
* Na Lạp thị
* Kỳ Lũy thị
* Nhan Trát thị
* Y Nhĩ Căn Giác La thị
* Khắc Y Khắc Lặc thị
* Tái Âm Nặc Nhan thị

### Hoàng tử

1. Hào Cách(豪格, 1609-1647), sơ phong Bối lặc, tấn phong Hòa Thạc Bối lặc (和硕贝勒), tấn phong Hòa thạc Túc Thân vương (和硕肃亲王),từng bị hàng làm Quận vương, nhân có công tấn phong Thân vương, thụy Túc Võ Thân vương (肃武亲王)
2. Lạc Cách (洛格, 11611-1621 ), mất sớm
3. Lạc Bác Hội (洛博会, 1611-1617 ), mất sớm
4. Diệp Bố Thư (叶布舒, 1627-1690), sơ phong Trấn Quốc Tướng quân (镇国将军), tấn phong Phụ Quốc công (辅国公)
5. Thạc Tắc (硕塞, 1629-1654 ), sơ phong Đa la Thừa Trạch Quận vương (多罗承泽郡王), tấn thăng Thân vương, hàng làm Quận vương,lại tấn phong Thân vương, thụy Dụ (裕)
6. Cao Tắc (高塞, 1637-1670 ), phong Trấn Quốc công (镇国公), thụy Khác Hậu (悫厚)
7. Thường Thư (常舒, 1637-1699 ), phong Phụ Quốc công (辅国公)
8. Hoàng Bát tử (1637-1638 ), mất sớm
9. Phúc Lâm (福临, 1638-1661 ), Thanh Thế Tổ Chương Hoàng đế (清世祖章皇帝)
10. Thao Tắc (韬塞, 1639-1695 ), phong Phụ Quốc công
11. Bác Mục Bác Quả Nhĩ (博穆博果尔, 1642-1656 ), phong Hòa thạc Tương Thân vương (和硕襄亲王), thụy Chiêu (昭), vô tự

### Công chúa

Hoàng trưởng nữ (1621-1654), phong Cố luân Ngao Hán Công chúa (固伦敖汉公主), Ngạch phò Ban Đệ

Hoàng nhị nữ (1625-1663), phong Cố luân Ôn Trang Công chúa (固伦温庄公主), Ngạch phò Ngạch Triết

Hoàng tam nữ ( 1628-1686 ), phong Cố luân Tĩnh Đoan Trưởng Công chúa (固伦靖端长公主), Ngạch phò Kỳ Tháp Đặc

皇四女（1629—1678），封固伦雍穆公主，额驸弼尔塔哈尔

皇五女（1632—1700），封固伦淑慧长公主，额驸索尔哈

皇六女（1633—1649），封固伦公主，额驸夸札

皇七女（1633—1648），封固伦淑哲公主，谥固伦端献长公主，额驸铿吉尔格

皇八女（1634—1692），封固伦永安长公主，谥固伦端贞公主，额驸巴雅斯护朗

皇九女（1635—不详），无封号，额驸博尔济吉特氏哈尚

皇十女（1635—1661），封县君，额驸辉塞

皇十一女（1636—1650），封固伦端顺长公主，额驸噶尔玛索诺木

皇十二女（1637—1678），封乡君，额驸班第

皇十三女（1638—1657），无封号，额驸哈拉

皇十四女（1641—1703），封和硕恪纯长公主，额驸吴应熊

养女（1615—1637），生父克勤郡王岳托，封和硕公主，额驸翰卓礼克图巴敦台吉