Rod

**Rod** ( słoweński , chorwacki : Rod, białoruski , bułgarski , macedoński , rosyjski , serbski cyrylica: Род, ukraińska cyrylica : Рід) jest południowo i wschodniosłowiańskim, kreśleniem Białoboga, gdyż te odnosiły się głównie do Zachodniej Słowiańszczyzny Wśród Słowian południowych znany jest również jako **Sud** („(ten) sędzia”). - nadrzędne bóstwo u Słowian, zasadniczo jedno z pierwszych istot. Posiadacz mocy tworzenia, dawca dobra, stwórca lądów, wielu gór, rzek i gatunków zwierząt. Po chrystianizacji nazwę Rod, skrócono na Bóg, bądź czasami do XIX wieku nadal nazywano istotę Rodem. Zamieszkuje Nawię, krainę na chmurach, choć jednocześnie lecz jego moc jest tam potężna, że nie zawsze jest w stanie przebywać po za nim. Jest to postać, która miała największy wpływ na formowanie się chrześcijańskiego wyobrażenia Boga, zastępując całkowicie jego enigmatyczną, biblijną wersją w kościołach katolickich, prawosławnych i częściowo protestanckich. Najpewniej doprowadziła również do powstania idei Ahur Mazdy w Imperium Perskim, gdy te idąc na północ, wchłonęło ludność, która ze Słowianami łączyły geny i język, w takie formie miał przeniknąć do Judaizmu, kiedy to wchłonęła Zaratarsztrianizm, by następnie poprzez utożsamienie Białoboga z Jahwe, koło uległo zamknięciu. Podobnie jak Czarnobóg nie pojawia się zawsze osobiście, zazwyczaj w mitach pojawia się, gdy konfrontuje się z ważną istotę. Dawniej chodził po ziemie, jednak z określony jest często jako istota, która odsunęła się w niebiosa i nie kontaktuje się bezpośrednio z ludźmi, poza wyjątkami.

Zwykle wymieniany jest razem z bóstwami rożanickimi (wśród Słowian południowych Sudzeniccy). jeden poświęcono mu pierwsze strzyżenie (*postriziny), podczas uroczystości, podczas której on i rodzanicy otrzymali posiłek i ścięte włosy.* Z czasem stał się mocno odległy, stąd stracił na znaczeniu, a w IX lub X wieku nieobecność w panteonie Włodzimierza Wielkiego.

## Etymologia

Imię Roda znajduje potwierdzenie w źródłach staro-cerkiewno-słowiańskich i staro-wschodniosłowiańskich. Nazwa wywodzi się od prasłowiańskiego słowa *rodъ* oznaczającego „rodzinę”, „narodziny”, „pochodzenie”, „klan”, ale także „plon”, „żniwa”,.

Pierwszym źródłem wspominającym Rod jest *Słowo św. Grzegorza Teologa o tym, jak poganie kłaniali się bożkom* , z XI wieku:

> Słowo to dotarło także do Słowian, a ci poczęli składać ofiary Rodowi i rodzanicom przed Perunem, ich bogiem. A wcześniej składali ofiar upiorom i brzeginom. Ale i na peryferiach modlą się do niego, przeklętego boga Peruna, do Horsa i Mokosza, i do wiłów — czynią to potajemnie.
>
>

*Słowo Chrystolubca* opisuje modlitwy poświęcone Rodowi i rodzanicom:

> ... i mieszamy jakieś czyste modlitwy z przeklętymi ofiarami bożków, bo obok kutia i święconego obiadu, przeznaczonego dla Roda i rodaków, postawili nieprawny stół, wywołując gniew Boga.
>
>

W odręcznym komentarzu do Ewangelii z XV wieku Rod przeciwstawia się chrześcijańskiemu bogu jako stwórcy człowieka:

> Więc Rod nie siedzi w powietrzu, rzuca grudy na ziemię, a z tego rodzą się dzieci [...] bo Bóg jest stwórcą, a nie Rod
>
>

Termin Rod był nadal popularny na XVI-wiecznej Rusi, o czym świadczą pokuty wyrządzane podczas spowiedzi przez prawosławnych księży, opisane w więzieniach Św . Sabby ze Storoża :

> Czy razem z kobietami składaliście Bogu obrzydliwe ofiary, czy modliliście się do wilasów, czy też piliście i jedliście na cześć Roda i rodzanicy, i Peruna, i Horsa, i Mokosza? Trzy lata postu z pokłonami.
>
>

## Mitologia

Rod dryfując na łódce spotkał Czarnoboga i który mu wydobycie z wody lądy, gdyż sam nie mógł tego osiągnąć. Współpracują wydobywał piasek i razem z Czarnobogiem tworzyli lądy. Pod koniec zdradzony przez Czarnoboga, wpada wody. Tworzy też koguta, by ten zniósł jaja, z których wykluć ma się siedem podstawowych rzek, które mają umożliwić wzrost roślinom.

Rod zszywa człowieka z nici, lecz ponieważ człowiek "nie ma zabaweczki", to tworzy istotę, emanującą słońcem, lecz ona jest dla niego za świetlista, więc kobieta unosi się do nieba i staje się słońcem. Rod tworzy z kości kobietę, lecz pies stworzony przez Czarnoboga kradnie kość, a Rod go nie dogania i docina mu ogon, tworząc z niego kobietę. Mężczyzna przestrasza się bo myśli, że kobieta jest duchem. Napnie Rod tworzy napełnia ludzi siłą życiową, by ona odgoniła Śmierć. Człowiek chce żyć jak najdłużej, więc Rod daje mu siłę życiową zwierząt, które się jej z rzekły (osła i psa), lecz przez jej jakość, z czasem człowieka ma mniej sił, a Śmierć wysyła swoich towarzyszy.

Gdy Rod tworzy góry, lecz jeden z duchów, twierdzi że jest tak potężny jak on, więc chce samodzielnie stworzyć pasmo gór. Wytężając się do granic możliwości, tworzy góry wyższe od innych - Tatry. Jednak deszcz spadający powoduje zmycie niestabilnej ziemi i utworzenie gołych szczytów. Zdeprawowany Rod każe mu iść na inny szczyt, który on sam zrobił, a następnie tworzy Górali - ludzi silniejszych i lepszych od innych, którzy maja doprowadzić do porządku Tatry i być godnymi posiadaczami najwyższych gór, daje też im pasać owce tak jak on.

Gdy Rod tworzy zwierzęta, odpoczywa a spokój i dobre czasy sprawiają, że się nudzi, tworzy więc owce, ciupagę, fajkę i zostaje pasterzem w Sudetach. Rod by mu dorównać tworzy samopasącą się odmianę - kozy, te jednak są zbyt chaotyczne, nawet dla niego.

Proponuje też jednemu z ludzi, aby został on jego "kumem", ten jednak odmawia mu twierdząc, iż jest on niesprawiedliwy i daje szczęście tylko tym, których lubi.

W micie o Janie Kostera wędrując po ziemi spotyka się z życzliwością hazardzisty, wiec ten prosi go o nadludzką moc wygrywania gier i więzienie istot na swoim drzewie, co dostaje. Gdy Jan Kostera zdobywa coraz to większą władzę dzięki hazardowi, Rod postanawia dogadać się ze Śmiercią, by ona się go pozbyła zanim doprowadzi on do zagłady. Ta jednak zostaje uwieziona w drzewie, przez 7 lat nikt nie umiera, a Jan Kostera zdobywa coraz to absolutniejszą władzę nad światem. Ostatecznie Rod namawia go do tego, aby odpuścił - Jan wypuszcza śmierć i ginie. Po jakimś czasie przyprowadza on jako przeklęty duch, armię diabłów Czarnoboga, by to zmusić Nawię do otworzenia swojej bramy. Sterroryzowany Rod każe otworzyć bramę, gdyż inaczej Nawia runęła by na ziemię. Ten zaczyna hazardem i mocą, którą otrzymał uzyskiwać udziały w Nawii, ostatecznie Rod powstrzymuje go uderzeniem swojej energii, a jego dusza przemienia się w kowale bezskrzydłe, które rozpraszają się po ziemi.

## Kult

Według etnolog Halyny Lozko Święto Roda obchodzono 23 grudnia  lub według czeskiej historyczki i archeolog Naďa Profantovej 26 grudnia  Rod i rodzanicy składali święcenie pokarmu w postaci chleba, miodu, ser i kasza (kutia).  Przed spożyciem kutii ojciec rodziny, który przyjął rolę wołchwa lub żerecy, pierwszą łyżkę rzucał do świętego kąta. Ten zwyczaj istnieje na Ukrainie do dziś.  Następnie uczta rozpoczęła się przy stole w kształcie atrapez.  Po uczcie zwrócili się do Roda i rodzanic z prośbą: „niech się wszystko dobre narodzi”.

Na Rusi, po chrystianizacji, nadal praktykowano święta Roda bez uznania jego hipostazy z Jahwe, o czym wspomina Słowo *Chrystolubieckie*. W pierwszych latach istnienia soboru Św. Zofii w Kijowie poganie przybywali tam, by odprawić Koliadę, co później zostało ukarane przez kościół. Kult Roda w wersji czystej istniał do XIX wieku.

## Opinie

Teorie są zasadniczo ze sobą zbieżne.

**Borysa Rybakova**

Rod był pierwotnie naczelnym bóstwem słowiańskim w czasach patriarchalnych społeczeństw rolniczych w I tysiącleciu n.e. później zepchnięty na niższą pozycję, co tłumaczyłoby jego nieobecność w panteonie czczonych bóstw przez Włodzimierza Wielkiego. Rybakow oparł się na *Słowie św. Grzegorza Teologa...* , gdzie Słowianie składali ofiary najpierw upiorom, następnie Rodowi i rodzanicom, a na końcu Perunowi, co odzwierciedlałoby rzekomą ewolucję wierzeń słowiańskich od animizmu poprzez kult sił natury do henoteizm .  Rzeźba znana jako Zbruch Idol miała według koncepcji Rybakowa przedstawiać Roda jako główne bóstwo słowiańskie.

Rybakow uważa również, że wszystkie koła i spiralne symbole reprezentują różne hipostazy Roda. Takimi symbolami mają być „sześciopłatkowa róża wpisana w okrąg” (rozeta) i znak Gromu

**Fiodor Kapica**

Według folklorysty Fiodora Kapicy Rod z obiektu kultowego przemienił się w ducha – patrona rodziny, „domowego dziadka”, a później opiekuna noworodków i czcicieli przodków. Kultu Roda widoczny były głównie w życiu codziennym. Pozostałością po kulcie Roda mają być rosyjskie święta prawosławne, takie jak Święto Zmarłych (Wielki Czwartek) i Radonica (wtorek pierwszego tygodnia po Wielkanocy ), podczas których oddaje się cześć zmarłym.

W czasach Rusi Kijowskiej w XI i XII wieku kult Roda miał być szczególnie ważny dla książąt, ponieważ uważano go za patrona jedności rodu, od którego zależało prawo do tronu i ziemi przodków. Ponieważ rodzina zawsze była kojarzona z kobiecością, kult Roda był tradycyjnie kobiecy. Tym samym z kultem Roda związane były kapłanki, które kilka razy w roku miały święcić jadło lub organizować specjalne uczty. Na ucztę przygotowywano chleb, kaszę, ser i miód, po czym taki posiłek umieszczano w kapliczkach. Wierzono, że bogowie pojawiają się tam niewidzialni dla ludzkiego oka. Rod był czasem wzywany do ochrony ludzi przed chorobami, ale główną rolę w tym rytuale odgrywali rodzanice.

#### Aleksandra Gieysztor

Gieysztor uważa Roda za patrona organizacji społecznej. Ze względu na funkcję płodności i bogactwa utożsamia się z nim Białoruski Spor , którego imię oznacza „obfitość”, „wielość”.

#### Andrzeja Szyjewski

Według Andrzeja Szyjewskiego Rod „uosabia idee pokrewieństwa rodzinnego jako symbol duchowej ciągłości ( rodoslovo )”. Rod miał też kierować dusze zmarłych , a następnie odesłać je z powrotem do naszego świata w postaci grud ziemi rzuconych lub powierzonych lelkom i bocianom .

#### Oleg Kutariew

Kutariew zwraca uwagę na podobieństwo między kultem Roda a kultem południowosłowiańskiego Stopana i wschodniosłowiańskiego Domovoja – wszyscy otrzymywali posiłek, mieli kierować losem i byli związani z kultem przodków.

#### Viljo Mansikka

Ten rosyjski i fiński filolog zauważa, że ​​czasami w językach słowiańskich grecki termin „τύχη” (týchi, „szczęście”) tłumaczony jest jako *różdżka* , a „είμαρμένη” (eímarméni, „przeznaczenie”) tłumaczone jest jako *rodzanica* .

#### Jana Machala

Ten czeski slawista twierdził, że Rod był bogiem reprezentującym męskich przodków, a rodzanicy przodków żeńskich.

#### Halyna Łozko

Według Hałyna Łosko Rod był dla Ukraińców bogiem nad bogami. On jest dawcą życia i miał przebywać w niebie, jeździć na obłokach i wyznaczać człowiekowi jego los. Rod był uosobieniem potomków jednego przodka, czyli był kojarzony z całą rodziną: zmarłymi przodkami, żyjącymi ludźmi i nienarodzonymi pokoleniami. Z biegiem czasu Rod stał się Domovojem, którego figurki były własnością wielu rodzin. Wizerunki Roda i rodzanicy miały pojawiać się także na rusznikach jako motywy drzewa życia. Znaleziska etnograficzne z XX wieku przedstawiają drzwi chat z wizerunkiem drzewa genealogicznego: mężczyzn przedstawiano na liściach, a kobiety na kwiatach tego drzewa. Kiedy ktoś umierał – przy jego imieniu rysowano krzyżyk, gdy ktoś się rodził – rysowano nową gałązkę, liść lub kwiat.

## Opinie Rodzimowierców

Rosyjscy volkhowie Veleslav (Ilya Cherkasov) i Dobroslav (Alexey Dobrovolsky) opisują Roda jako siłę życiową, boga „wszechprzenikającego” i „wszechobecnego”. W kosmologii uważana za źródło kosmicznej emanacji, która wyraża się w hierarchii bóstw..