Sofianici

Sofianici - znani także jako Rycerze-Zaprzańcy i golgotanie; prawosławny zakon rycerski powołany w 1607 r. w Ikonium (obecnie Konya). Jego cele statutowe to ochrona bezbronnych, pielgrzymów, dyplomatów oraz bezprawnie zaatakowanych.

## Początki

Pierwotnie zakon ufundowany został w 1499 roku w Ikonium przez Nikiforosa Kapadockiego, nawróconego katafrakta. Z początku było to bractwo żebracze, utrzymujące jedynie jeden mały klasztor poza murami miasta. Przez wzgląd na sławę fundatora zakon stał się miejscem spoczynku dla wielu weteranów, głównie spośród katafraktów. Z tego względu braćmi byli w równej części Grecy, mieszkańcy Bałkanów (głównie Serbowie i Bułgarzy) oraz prawosławni Turcy anatolijscy.

W 1604 doszło do szeregu nieskoordynowanych najazdów azzarów oraz baszybuzuków na pogranicze osmańsko-bizantyjskie. W sierpniu jeden zagon, z towarzyszącymi im jeźdźcami deli, zaatakował zbierających plony chłopów i gonił ich aż pod mury miasta. Zakonnicy pod wodzą Alexandrosa Elenomenikisa, niegdysiejszego strategosa XVII legionu, przejęli uzbrojenie gwardii miejskiej i odparli atak. Niespodziewający się oporu baszybuzucy zostawili łupy i jeńców i wycofali się aż pod Ankarę. Po tym wydarzeniu biskup Mnemonikos, sam również będący strategosem, zreorganizował zakon i doprowadził do jego przekształcenia w zakon czysto rycerski na wzór Rycerzy Krwi Pańskiej z Krety. Oficjalną nazwą zgromadzenia stali się Rycerze Góry Golgoty, a ich celem powstrzymywanie kolejnych takich ataków.

Podobnie jak krwawnicy, golgotanie brali udział w niektórych wojnach cesarstwa, przy czym to same zakony decydowały, w którą się zaangażować. Tradycyjnie były to wyłącznie wojny obronne oraz konflikty w obronie uciśnionych, jak wojna o Bafrę z 1666. Formalnie nie podlegali dowództwu świeckiemu. Wystawiali głównie ciężką konnicę, od 1685 także dragonów i muszkieterów liniowych. Utrzymanie sprzętu było możliwe dzięki licznym donacjom na rzecz zakonu przez dołączających bogatych wojowników, jak i przez możnych, zarówno świeckich, jak i duchownych. Szacuje się, że w 1740 zakon był trzecim co do wielkości posiadaczem ziemskim w cesarstwie, wyprzedzając samego cesarza.

## Po Kongresie

W 1725 r. biskup Ioannis z Adrianopola oskarżył golgotan o herezję. Spór doprowadził do wyklęcia zakonu przez patriarchę Kirilosa I w 1740, konfiskaty majątku i serii procesów. Bracia nie zdali jednak broni, lecz przenieśli się do swojej pierwotnej siedziby, by kontynuować swoją działalność statutową. Poprosili sułtana Ahmeda III o osobiste wstawiennictwo, argumentując, że nie walczą przeciw Turkom, a przeciw niesprawiedliwości. Zostało im ono udzielone - sułtan odmówił rozwiązania kapituły podczas Kongresu w Sofii, a kiedy rozmowy zostały zerwane, w akcie czystej złośliwości udzielił golgotanom wielkich nadań ziemskich, by mogli kontynuować działalność. Udzielił również zgody na powołanie niezależnego patriarchatu anatolijskiego, osłabiając tym samym pozycję Kirilosa I.

Z formalnego punktu widzenia rycerze byli spahisami, co prowadziło do częstych konfliktów z janczarami. W XIX wieku większość członków stanowili już Turcy, ale Gracy, przede wszystkim trapezunccy, wciąż byli liczną grupą. Po uzyskaniu przysięgi, że nigdy nie podniosą broni przeciw sułtanom osmańskim, sułtan Murad V nadał golgotanom, znanym już gównie jako sofianici, przywilej posiadania artylerii (jedyny przypadek niezależnej od władzy jednostki posiadającej armaty w historii), który został później rozszerzony o broń maszynową, a od 1935 także o czołgi.

Zakon brał udział w wielu konfliktach, wyłącznie obronnych, także przeciw Bizancjum. Podczas wojny krymskiej komandoria zakonu w Antalii odparła niespodziewaną inwazję VI legionu, lądującego z Cypru, która miała odciągnąć uwagę Imperium od działań na północy. kiedy na miejsce bitwy dotarli lokalni bejlicy, legion złożył już broń.

## Współcześnie

Według danych na rok 2006 zakon liczy 17540 członków, z czego ok. 12000 to rycerze w czynnej służbie. Na stanie posiadają 230 czołgów, 420 transporterów opancerzonych, 27 śmigłowców, 4 okręty i 3700 koni (używanych głównie na defiladach, ostatnie praktyczne użycie ich w boju nastąpiło w 1966). Główną siedzibą pozostaje Konya, gdzie mają trzy klasztory (w tym zabytkowy pierwszy klasztor golgotański), a komandorie znajdują się w każdym większym mieście. W 2011 roku biskup Nikiforos, za zgodą patriarchy i cesarza, zezwolił na powołanie jednej komandorii w mieście, wyłącznie dla mnichów.

Nie ma zgody co do oficjalnego statusu zakonów rycerskich w Imperium Osmańskim. Według Ministerstwa Obronności stanowią one formacje paramilitarne, podległe lokalnym bejlerbejom. Zdaniem Ministerstwa Wolności Wyznań i Sumienia zakony to niezależne organizacje funkcjonujące na zasadzie milicji, zgodnie z Dekretem o Prawie do Podjęcia Broni z 1901 (z p.zm.). Zagraniczni obserwatorzy na ogół przyrównują ich do spahisów o nieco większej autonomii.

Sofianici prowadzą dwa rodzaje działalności. Po pierwsze angażują się w działalność charytatywną, organizując zbiórki i budując infrastrukturę w niestabilnych regionach, np. w Afryce. Po drugie stanowią eskortę dla sił pokojowych, udaremniając porwania czy grabieże ze strony watażków. Na mocy układu z 1948 działają pod egidą Bizantyjskiego Czerwonego Krzyża.

## Powiązane artykuły

* Kongres w Sofii
* Sułtan Ahmed III
* Zakony rycerskie prawosławia

1. ↑ "Nikiforos Kapadocki - życie i czasy", Yanna Megalopoulou, 2014
2. ↑ "Oblężenie Bafry: kto i jak zawinił", Serdar Bitmicik, 1999
3. ↑ "Jako na zachodzie, tako i na wschodzie", Joseph Gandl, 1980
4. ↑ "Janczarzy kontra świat", Yusuf Önuzdeyli, 2004
5. ↑ "Ultima Ratio", Jean Perdieu, 1988
6. ↑ "Współczesne nieświeckie siły zbrojne", Per-Hans i Solveig Søvngård, 2015