"Gambit turecki"/Streszczenie

2 lipca (14 lipca) 1877 roku

Trwa wojna rosyjsko-turecka. Dwa tygodnie temu carskie wojska wkroczyły na tereny Imperium Osmańskiego. Nie napotykając prawie żadnego oporu, prą do przodu. Rosyjscy dowódcy przewidują, że wkrótce zdobędą Konstantynopol.

W rosyjskiej armii jako szyfrant w kwaterze głównej służy młody Piotr Jabłokow. Do chłopaka z Petersburga na front jedzie Warwara Suworowa, młoda dziewczyna wierząca w emancypację kobiet. Przed wybuchem wojny para planowała ślub, ale dziewczyna ma wątpliwości, kim właściwie jest dla niej Piotr, gdyż małżeństwo miało być tylko z rozsądku. Przekroczywszy granicę turecką, Warwara wynajmuje woźnicę, żeby zawiózł ją do Carewic, gdzie stacjonuje rosyjska armia. Woźnica jednak porzuca dziewczynę w przydrożnej karczmie, kradnąc jej dobytek. W gospodzie Suworowa poznaje młodego Rosjanina, który przedstawia się jako Erast Pietrowicz Fandorin. Mężczyzna był ochotnikiem walczącym w wojnie serbsko-tureckiej, ale trafił do niewoli, skąd niedawno się wydostał. Teraz zmierza do kwatery wojsk rosyjskich. Fandorin robi na dziewczynie dziwne wrażenie, gdyż jest ochotnikiem do armii, ale jednocześnie twierdzi, że wojna jest ohydna, a on chce się tylko napatrzyć na cudzy ból. Para postanawia razem udać się do obozu rosyjskiej armii.

Po drodze napotykają baszybuzuków – tureckich partyzantów-rozbójników. Bandyci otaczają Warwarę i Fandorina, którzy zaczynają uciekać i ostatecznie zostają uratowani przez patrol rosyjskiej kawalerii. Konnymi dowodzi słynny generał Michaił Sobolew, a towarzyszy mu dwóch prasowych korespondentów – irlandzki dziennikarz Seamus McLaughlin oraz dziennikarz francuski Charles d’Evrait. Oprócz Warwary i Erasta Pietrowicza kawaleria uratowała z rąk baszybuzuków także kapitana Jeremiej Pieriepiołkina, który rano został przez nich schwytany podczas zwiadu operacyjnego. Erast Pietrowicz wyjawia, że jest radcą tytularnym pracującym w ministerstwie spraw zagranicznych i zmierza do kwatery głównodowodzącego, aby przekazać ważną informację o tureckich manewrach – Osman Nuri-pasza, jeden z najlepszych tureckich dowódców, wkrótce ze swoim oddziałem zajmie twierdzę w Plewnie, miejscowości leżącej na trasie Bukareszt-Sofia. Zdaniem Fandorina Rosjanie powinni uprzedzić Osmana i jako pierwsi zająć Plewnę, bo inaczej Turcy zajmą nieosłoniętą flankę armii rosyjskiej. Suworowa stwierdza, że Fandorin, Sobolew i d’Evrait są przystojni, a każdy z nich jest na swój sposób pociągający. Gdy mężczyźni rozmawiają na temat odciętej głowy rosyjskiego żołnierza przywiązanej do siodła baszybuzuków, dziewczyna z przerażenia i nadmiaru emocji traci przytomność.

3 lipca (15 lipca) 1877 roku

Następnego dnia po dotarciu do obozu w Carewicach Warwara z samego rana zostaje zabrana na przesłuchanie przez Kazantzakisa, podpułkownika oddziału specjalnego, który podejrzewa, że dziewczyna i Fandorin są tureckimi szpiegami. Nagle przesłuchanie zostaje przerwane przez przybycie generała Mizinowa, szefa sił specjalnych. Mizinow uwalnia Erasta Pietrowicza i prosi go o pomoc w sprawach wojennych. Mimo że losy kampanii układają się dla Rosji bardzo pomyślnie, wszystko może się zmienić za sprawą działalności szpiegów. Generał wyjaśnia Fandorinowi swoje zmartwienia:

Tureckimi siłami specjalnymi dowodzi obecnie Anwar będący jednocześnie bliskim współpracownikiem jednego z najważniejszych tureckich polityków, Midhata. Obaj karierę zaczynali jako zarządcy Bułgarii, skąd przenieśli się do Konstantynopola. W stolicy Midhat szybko zyskał popularność i poparcie społeczeństwa, więc stał się niewygodny dla polityki rosyjskiej. Dzięki intrygom rosyjskiego ambasadora sułtan zesłał Midhata i Anwara do Bagdadu. Lecz tam również obaj politycy zdobyli poparcie ludności, przeprowadzając wiele reform rozwijających region. Następnie Anwar przeprowadził własne machinacje i obalił wielkiego wezyra. Nowym szefem rządu został Midhat, ale wkrótce na skutek dworskich intryg został on razem z Anwarem zesłany do Salonik. Po kilku latach politycy wrócili jednak do Konstantynopola, gdzie zorganizowali przewrót pałacowy. Obalili sułtana Abdulaziza, a na tronie posadzili jego bratanka Murada. W ten sposób Midhat i Anwar zostali najpotężniejszymi ludźmi w Turcji. Niestety nowy władca okazał się umysłowo chory, więc Midhat i Anwar zorganizowali kolejny przewrót, sadzając na tronie młodszego brata Murada, Abdulhamida. Obaj politycy zachowali swoją wysoką pozycję na nowym dworze, lecz niespodziewanie pół roku temu sułtan usunął Midhata ze stanowiska i zesłał go do Europy. Rosyjski wywiad podejrzewa, że Anwar zdradził swojego dawnego mistrza i pozbył się go, żeby Abdulhamid był pod jego wyłącznym wpływem. Rosyjscy agenci nie mogą pozbyć się Anwara, gdyż ten jest bardzo ostrożny, a podczas oficjalnych audiencji występuje w przebraniu, więc nie wiadomo nawet, jak wygląda. Zdaniem Mizinowa Anwar stanowi ogromne zagrożenie dla Rosji, gdyż jako zdolny intrygant z pewnością będzie chciał wpłynąć na losy wojny. Generał chciałby, żeby Fandorin przeszkodził w ewentualnych działaniach dywersyjnych.

Erast Pietrowicz zgadza się pomóc i nakazuje Kazantzakisowi niezwłocznie przekazać do zaszyfrowania rozkaz zajęcia Plewny. Warwara po raz kolejny zmienia swoje nastawienie do radcy tytularnego, który najpierw daje się poznać jako żołnierz-ochotnik, potem dyplomata, a teraz szpieg. Mizinow chce odesłać Suworową do aresztu, gdzie będzie przetrzymywana do czasu zakończenia wojny, żeby nie przeszkadzała armii. Generał pozwala dziewczynie zostać w obozie, jeżeli będzie pomagać Fandorinowi w śledztwie jako jego sekretarka.

3 lipca (15 lipca) 1877 roku

Gdy radca tytularny i Warwara zostają sami, mężczyzna wyjaśnia, że niczego od niej nie oczekuje, ale mianowanie jej sekretarką było jedynym sposobem, żeby dziewczyna nie została odesłana na tyły wojny i mogła spotkać się ze swoim narzeczonym. Nagle do Suworowej podbiega Jabłokow. Piotr tłumaczy, że jest w trakcie służby w wydziale szyfrantów i wyszedł tylko na chwilę, żeby zobaczyć się z dziewczyną, o której przyjeździe dowiedział się od d’Evrait. Warwara przyjmuje oświadczyny złożone jeszcze przed wojną, ale zaznacza, że muszą z Piotrem ustalić wiele rzeczy. Uradowany Jabłokow odpowiada, że teraz musi pilnie wracać do pracy, ale porozmawiają później w namiocie dziennikarzy, gdzie działa klub dla korespondentów prasowych i zaproszonych oficerów.

Następnego dnia między Suworową i Fandorinem dochodzi do kłótni, gdyż dziewczyna oskarża radcę tytularnego o bycie ślepym sługą cesarskiego tronu. Zdaniem Warwary całe Imperium Rosyjskie należy zburzyć i stworzyć Rosję na nowo. Erast Pietrowicz uważa, że byłoby to niemożliwe, a jedyne co można zrobić, to kierować, aby ich kraj rozwijał się w dobrą stronę.

Wieczorem Warwara w towarzystwie narzeczonego idzie do klubu dziennikarzy. W środku przebywają m.in. d’Evrait, McLaughlin, Sobolew i Fandorin. Dziewczyna poznaje przedstawiciela rumuńskiego księcia przy armii rosyjskiej, podpułkownika hrabiego Lucana, który jest wyraźnie zachwycony Suworową i zaleca się do niej. Dochodzi do sporu między McLaughlinem i d’Evrait na temat istoty dziennikarstwa. Korespondenci zakładają się ze sobą o to, czy Francuz napisze felieton na temat swoich starych, zniszczonych butów, a potem wyśle artykuł do publikacji w gazecie.

Do namiotu nagle wpada kapitan Pieriepiołkin z wiadomością, że armia rosyjska zajęła Nikopol, co jest ogromnym sukcesem, gdyż udało się wziąć do niewoli wielu Turków. Fandorin jest zaniepokojony tą informacją i stwierdza, że przekazał polecenie zdobycia Plewny, która jest w zupełnie inną stronę. Pieriepiołkin odpowiada, że jest pewny, iż rozkaz dotyczył Nikopola. Do klubu wraz z żandarmami przychodzi podpułkownik Kazantzakis, który aresztuje Jabłokowa, oskarżając go o sfałszowanie treści wiadomości do dowództwa. Rosyjskie wojska na skutek zmiany nazwy miasta udały się do Nikopola, a Osman-pasza bez problemu zajął Plewnę, zagrażając rosyjskiej flance.

6 lipca (18 lipca) 1877 roku (w polskim tłumaczeniu występuje błąd i podany jest czerwiec)

*Rozdział rozpoczyna się od felietonu o starych zniszczonych butach d’Evrait. Dziennikarz opisuje, że obuwie zostało mu uszyte dziesięć lat temu przez Żyda z Sofii, który zapewniał, że klient będzie bardzo zadowolony z nabytku. Już niecały rok później buty zaczęły się rozpadać. D’Evrait był wtedy akurat na mezopotamskich wykopaliskach i w zniszczonych butach musiał iść przez pustynię. Jednak uratowało mu to życie, gdyż ekspedycja została napadnięta i wymordowana przez bandytów, a Francuza ominął straszny los, bo idąc wolniej, został z tyłu. W 1873 roku zniszczone buty ponownie uratowały dziennikarzowi życie, gdy przez dziurę wypełzła z nich podrzucona w nocy do buta żmija. Pół roku później d’Evrait płynął statkiem, który rozbił się u greckich wybrzeży. Francuz musiał o własnych siłach dotrzeć do brzegu. Ciężko było mu płynąć wpław w zniszczonych butach, lecz nie chciał się ich pozbyć, bo wyrzucenie butów w takiej chwili poczytałby jako osobistą porażkę. Obecnie podczas wojny w swoim starym obuwiu d’Evrait czuje się bezpiecznie i komfortowo, mimo że wokół niego szaleje śmierć.*

Warwara i Fandorin od paru dni próbują znaleźć sposób na wyciągnięcie Jabłokowa z aresztu. Zdaniem Erasta Pietrowicz jedyna droga to znalezienie prawdziwego winnego. Dziewczyna myśli, że jej narzeczony z roztargnienia zmienił nazwy miejscowości w szyfrowanej wiadomości, lecz Piotr jest pewien, że wpisał nazwę Plewny. Fandorin po zachowaniu młodego szyfranta podejrzewa, że ten coś ukrywa i nie chce się do czegoś przyznać.

7 lipca hrabia Lucan wyprawia w klubie dziennikarskim swoje urodziny, na które specjalnie zamówił drogiego szampana z Bukaresztu. Jednak główną atrakcją wieczoru jest opowieść d’Evrait, który rano pojechał samotnie do Plewny, wykorzystując dziennikarską neutralność. Wcześniej kapitan Pieriepiołkin doradził mu, jak najlepiej dotrzeć do miasta. W twierdzy dziennikarz spotkał się z dowódcą obrony i przeprowadził z nim wywiad prasowy. Turecki pułkownik był zachwycony osobą Francuza i chciał powspominać czasy, gdy studiował w Paryżu, ale d’Evrait musiał zmienić temat, gdyż sam od dawna w Paryżu nie był. W trakcie rozmowy dowódca zdradził wiele ważnych informacji, w tym wyjawił, że Plewna broniona jest przez niewielkie siły tureckie, a główny oddział Osmana Nuri-paszy ma dopiero nadejść. Powróciwszy do Carewic, d’Evrait opowiedział o wszystkim rosyjskim generałom. Wszyscy są zachwyceni odwagą i pomysłowością Francuza. Ich entuzjazmu nie podziela jedynie McLaughlin, który uważa, że Pieriepiołkin i d’Evrait nadużyli etyki dziennikarskiej.

Do namiotu wchodzi hrabia Zurow, dawny znajomy Fandorina oraz Sobolewa, z którym generał brał udział w kampanii turkiestańskiej. Hrabia opowiada o swoich awanturniczych przygodach. Zurow służy w kawalerii, ale wcześniej krótko pracował w rosyjskiej dyplomacji w Turcji, gdzie doprowadził do paru skandali. Obecni w klubie podchwytują temat Turcji i dalsza rozmowa toczy się o zwyczajach w sułtańskim haremie oraz pozycji kobiet w społeczeństwie muzułmańskim.

Następnego dnia Erast Pietrowicz i Warwara idąc przez obóz, spotykają Sobolewa, który przekazuje im najnowsze wieści. Wykorzystując informacje przekazane przez d’Evrait, armia rosyjska niewielkimi siłami przypuściła atak na Plewnę, aby uprzedzić przyjście posiłków Osmana-paszy. Natarcie zakończyło się całkowitą klęską, gdy Rosjanie dostali się pod krzyżowy ogień przeważających sił tureckich. Poległa jedna trzecia atakujących.

Wieczorem Suworowa przychodzi do klubu dziennikarzy, gdzie panuje nietypowa atmosfera – Rosjanie są przygnębieniu, a pełni entuzjazmu korespondenci prasowi przygotowują wiadomości dla swoich gazet. Zurow i Lucan nie przejmują się losami wojny i grają ze sobą w karty. Ostatecznie Lucan przegrywa wszystkie swoje pieniądze, a nawet rodowy pierścień. Do namiotu przychodzi podpułkownik Kazantzakis i oznajmia, że d’Evrait przebywa u niego w areszcie, gdzie pisze zeznania, bo jest oskarżony o zdradę. Sobolew, jako doświadczony dowódca wojskowy, jest zdania, że porażka szturmu nie wynika ze zdrady, lecz niedocenienia armii tureckiej, która okazała się groźnym przeciwnikiem, co znaczy, że teraz wojna rozpoczyna się na poważnie.

18 lipca (30 lipca) 1877 roku

Leżąc rankiem w łóżku, Warwara rozmyśla o ostatnich kilku dniach. Mimo że jej narzeczony siedzi w areszcie i grozi mu trybunał wojskowy, a losy wojny obracają się coraz bardziej niekorzystnie dla Rosji, dziewczyna stwierdza, że jej życie jeszcze nigdy nie było takie ciekawe. Jako jedna z nielicznych kobiet w obozie, cieszy się dużym zainteresowaniem i ma wielu adoratorów.

Pierwszym z nich jest Fandorin, chociaż Suworowa nie jest pewna, czy Erast Pietrowicz jest właściwie jej adoratorem. Radca tytularny rzadko z nią rozmawia i nie okazuje żadnych emocji, ale Warwarze i tak wydaje się interesujący. Fandorin ciągle zajmuje się prowadzeniem śledztwa w sprawie podmienionej wiadomości i czasem znika z obozu na całe dnie.

Drugim wielbicielem jest d’Evrait, który po wypuszczeniu z aresztu spędza z dziewczyną dużo czasu, opowiadając jej niesamowite historie o Turcji, Dalekim Wschodzie i Europie.

Trzecim adoratorem jest Sobolew. Generał poprzez opowieści o niepowodzeniach w swojej karierze próbował wzbudzić w Suworowej litość i zdobyć w ten sposób jej serce. Jednak kilka dni temu Sobolew otrzymał dowództwo nad oddziałem kawalerii i powierzono mu ważną rolę podczas kolejnego planowanego szturmy na Plewnę, więc nie mógł spędzać czasu z Warwarą. Na szefa swojego sztabu generał powołał Pieriepiołkina. Sobolew uważa, że kapitan może jest nudziarzem, ale jest mu oddany i pracowity.

Wolne miejsce po generale u boku Suworowej szybko zajął Zurow, który w odróżnieniu od Sobolewa jest bardziej natarczywy w swoich zalotach. Podczas jednej z rozmów hrabia opowiada dziewczynie o swojej znajomości z Fandorinem. Warwara dowiaduje się, że Erast Pietrowicz jest młodszy od niej samej, a w przeszłości był awanturnikiem. Dziewczyna zaczyna zastanawiać się, co wydarzyło się w życiu radcy tytularnego, że tak go zmieniło.

Ostatnim wielbicielem Warwary jest Lucan. Rankiem 18 lipca hrabia oznajmia, że wyjeżdża do Bukaresztu, więc chce się pożegnać i zaprasza Suworową na śniadanie. W trakcie przejażdżki dziewczyna wypytuje mężczyznę o jego ostatnie wyniki karciane, a Lucan przyznaje, że przegrał z Zurowem dużo pieniędzy, ale wkrótce los się odmieni i się odegra, bo szczęście się do niego uśmiechnęło. Podczas pikniku hrabia opowiada, że jego zdaniem zaplanowany na ten dzień szturm na Plewnę okaże się porażką. Lucan uważa, że dowództwo rosyjskie popełnia błąd, przeceniając swoją armię i lekceważąc Turków, a także rumuńskich sojuszników.

Próba zdobycia twierdzy ponownie zostaje odparta, gdy turecka artyleria ostrzeliwuje maszerujące w ukryciu kolumny rosyjskie. Wieczorem Warwara spotyka się z Fandorinem i mówi mu, że wszystko odbyło się dokładnie tak, jak przewidział to Lucan. Następnie dziewczyna opowiada o śniadaniu z hrabią. Erast Pietrowicz zaczyna podejrzewać oficera o szpiegostwo i zdradę. Lucan, jako przedstawiciel rumuńskiego księcia, znał dokładnie tajny plan ataku na Plewnę i mógł go przekazać Turkom, co tłumaczyłoby, skąd artyleria Osman-paszy wiedziała, gdzie znajdują się rosyjskie wojska. Fandorin wie, że hrabia wpadł w kłopoty finansowe po tym, jak przegrał majątek w karty, więc prawdopodobnie Turcy zapłacili mu za zdradzenie planu i dlatego Lucan powiedział Suworowej, że wkrótce się odegra, bo dysponował tureckim pieniędzmi. Radca tytularny poleca dziewczynie udać się do Bukaresztu, żeby dyskretnie śledzić hrabiego i zdobyć jak najwięcej informacji. Warwarze w podróży będzie towarzyszył d’Evrait.

22 lipca (3 sierpnia) 1877 roku

Po drugim nieudanym szturmie na Plewnę działania wojenne tymczasowo zostają wstrzymane. Oficerowie i korespondenci prasowi wyjeżdżają do Bukaresztu, żeby odpocząć od walki i na chwilę wrócić do normalnego życia. Po trzydniowych przygotowaniach Warwara wyjeżdża z obozu wojskowego w towarzystwie McLaughlina i d’Evrait. Podczas podróży Irlandczyk męczy dziewczynę opowieściami o pogodzie i szachach. Drugiego dnia dogania ich Zurow, który także udaje się do Bukaresztu. Hrabia odznaczył się podczas ataku na Plewnę, za co otrzymał stanowisko adiutanta Sobolewa i teraz jest w konflikcie z Pieriepiołkinem, który chciałby kontrolować wszystko, co dzieje się w sztabie generała, a awanturniczy Zurow nie chce się go słuchać.

W stolicy Rumunii Suworowa dowiaduje się, że Lucan każdego wieczoru bywa w jednej restauracji, więc i ona postanawia się tam pojawić. Towarzyszy jej McLaughlin. Po wejściu do lokalu, Lucan od razu rozpoczyna nachalne zaloty w kierunku Warwary. Oficer oznajmia, że jego raport został doceniony przez rumuńskiego księcia i wkrótce otrzyma awans. Dziennikarz jest zaciekawiony wiadomościami od Lucana i zaczyna go wypytywać o więcej szczegółów. Hrabia dodaje, że rosyjski car przecenia swoje wojska i wkrótce to książę Rumuni zostanie mianowany głównym dowódcą, a po tym, jak zostanie królem, Lucan stanie się jednym z ważniejszych ludzi w kraju.

Niespodziewanie do restauracji wchodzą Zurow oraz d’Evrait i dołączają do pozostałych. Francuz także jest zainteresowany słowami Lucana na temat przyszłości wojny. Nagle rumuński oficer zaczyna brutalnie dobierać się do Suworowej, a w obronie dziewczyny stają d’Evrait i Zurow, którzy wyzywają hrabiego na pojedynek. Lucan decyduje, że walka odbędzie się na szable i jako pierwszego przeciwnika wybiera francuskiego korespondenta prasowego. Obaj mężczyźni wychodzą na zewnątrz, a Warwara rozpacza, że z jej powodu d’Evrait zostanie brutalnie zabity. Ku zaskoczeniu wszystkich to Francuz wygrywa starcie, zabijając Lucana. Jednak nie poprawia to dziewczynie nastroju, gdyż zdaje sobie ona sprawę, że to na zawsze zniszczyło jej reputację, bo wszyscy będą mieli ją za nieprzyzwoitą kobietę. Suworowa jest świadoma, że d’Evrait zostanie aresztowany i będzie zmuszony wyjechać z Rumunii, więc więcej się nie zobaczą. Dodatkowo śmierć Lucana oznacza, że urwał się jedyny trop, jaki Warwara i Fandorin mieli w sprawie sfałszowanej wiadomości.

30 lipca (11 sierpnia) 1877 roku

Warwara wraca do obozu w Carewicach i spotyka się z Fandorinem. Mężczyzna opowiada, że mimo śmierci Lucana, udało się poczynić postępy w śledztwie dzięki notesowi hrabiego. Pośród zapisków Erast Pietrowicz odnalazł dziwne notatki, które rozszyfrował jako zestawienie przychodów i wydatków. Wynika z nich, że Lucan przegrywał duże kwoty z Zurowem, ale jednocześnie regularnie otrzymywał pieniądze od tajemniczego „J”. Ostatnią największą wpłatę otrzymał dzień przed szturmem na twierdzę, więc prawdopodobnie była to zapłata za zdradzenie planu natarcia. Wystarczy odnaleźć owego „J”, żeby Jabłokow został uwolniony. Fandorin ma podejrzenia, kim jest „J”, ale woli póki co nie wyjawiać swoich domysłów, bo kilka rzeczy nie zgadza się w jego teorii.

Suworowa przed klubem dziennikarzy spotyka Kazantzakisa, który rozwiewa jej wątpliwości co do utraty reputacji. Prawie wszyscy są zachwyceni opowieścią o romantycznym pojedynku między d’Evrait i Lucanem. Tylko McLaughlin i Pieriepiołkin krytykują Warwarę, ale inni i tak mają ich za nudziarzy narzekających na wszystko. Kazantzakis wyjawia również, że według jego wywiadu w Plewnie znajduje się osoba z wyglądu podobna do Anwara. Wcześniej podpułkownik obwiniał d’Evrait o zdradę, gdyż przez historię z jego wywiadem rosyjska armia poniosła klęskę, lecz teraz wszystko wskazuje na to, że dowódcą, z którym rozmawiał francuski korespondent w rzeczywistości był sam Anwar. Dziennikarz celowo został wprowadzony w błąd, aby Rosjanie wpadli w pułapkę.

Przez następny miesiąc połączona armia rosyjsko-rumuńska przygotowuje się do trzeciego szturmu na Plewnę. Sobolew otrzymuje dowodzenie nad całym pułkiem i rzadko bywa w klubie dziennikarzy. Warwara rzadko widuje także Zurowa i Pieriepiołkina, którzy stale towarzyszą Sobolewowi i toczą między sobą cichą wojnę o wpływy w oddziale. Do Carewic powraca zrehabilitowany d’Evrait. Jednak dziennikarz, podobnie jak wszyscy, jest zainteresowany nadchodzącym atakiem, więc poświęca Warwarze niewiele czasu.

O świecie 30 sierpnia wojska rosyjsko-rumuńskie rozpoczynają ostrzał tureckich pozycji. Jednak szturm ma odbyć się dopiero po południu. Nieświadomi planu korespondenci prasowi od rana przebywają w punkcie obserwacyjnym, skąd oglądają przebieg bitwy. Po śniadaniu Warwara idzie do Fandorina, lecz mężczyzna odmawia udania się na miejsce walki. Dziewczyna uważa, że to niemoralne z jego strony, że woli zostać w namiocie, gdy ważą się losy Rosji. Erast Pietrowicz odpowiada, że niemoralne jest patrzenie z bezpiecznej odległości, jak giną inni.

Po południu Suworowa jedzie do punktu obserwacyjnego, gdzie spotyka McLaughlina, d’Evrait i Kazantzakisa. Razem z nimi jest świadkiem natarcia na tureckie umocnienia. Zgodnie z planem Sobolew ze swoim pułkiem ma na siebie ściągać uwagę Turków, a główne siły mają uderzyć na centralnym odcinku. Generał łamie jednak polecenia i przypuszcza frontalny atak. Wkrótce zostaje odcięty od reszty armii rosyjsko-rumuńskiej.

31 sierpnia (12 września) 1877 roku

Warwara po oglądaniu bitwy przyznaje w duchu Fandorinowi rację, że patrzenie, jak umierają inni jest niemoralne. Wieczorem dziewczyna wraca do obozu, ale zatrzymuje się po drodze, bo nie chce spotykać się z Erastem Pietrowiczem i przyznawać, że była w błędzie. Suworowa jedzie do punktu obserwacyjnego. Nagle trafia na McLaughlina, który brudny wyjeżdża z krzaków na koniu. Dziennikarz opowiada, że obok stanowiska korespondentów niedawno przegalopował Zurow, krzycząc, że Sobolew przedarł się do Plewny. Za hrabią pojechał Kazantzakis, a wszyscy korespondenci rzucili się do telegrafów, aby przygotować wiadomości dla swoich gazet. McLaughlin jednak nie podziela ich entuzjazmu i woli poczekać aż słowa Zurowa się potwierdzą. Irlandczyk i dziewczyna wracają do obozu. W kwaterze głównej okazuje się, że dowództwo nic nie wie, jakoby Sobolew zdobył Plewnę. Szturm został odparty na całej linii, a atakujący stracili czwartą część wojsk.

Po północy śpiącą Warwarę budzi Fandorin. Oboje są wzywani na pilną naradę do oddziału specjalnego. Spotkaniu przewodniczy Mizinow. Generał oznajmia zebranym, że Sobolew faktycznie przedarł się do Plewny, lecz musiał się wycofać, gdyż nie otrzymał wsparcia, po które kilkukrotnie posyłał do cesarza. Suworowa mówi, że Zurow przebił się z oblężonego miasta i razem z Kazantzakisem pojechał do dowództwa. Erast Pietrowicz nakazuje przeprowadzić poszukiwania hrabiego oraz podpułkownika. Warwara objeżdża obozowe szpitale, ale w żadnym nie znajduje Zurowa ani Kazantzakisa. Od oglądania rannych i martwych dziewczyna zaczyna źle się czuć.

Rano żandarmi odnajdują martwe ciało hrabiego w parowie na odcinku między punktem obserwacyjnym a pozycją cesarza. W łopatce Zurowa tkwi kindżał Kazantzakisa, a na skroni jest rana od postrzału. Niedaleko zostaje znalezione również ciało samego podpułkownika z rewolwerem w ręce i dziurą po kuli w czole.

Na kolejnej naradzie Mizinow krytykuje Fandorina za jego nieudolne śledztwo, gdyż nie udało mu się wykryć tureckiego szpiega, którym był Kazantzakis. Generał jest zdania, że to podpułkownik przekupił Lucana, a „J” w notatkach hrabiego oznaczało „jandarm”, czyli żandarm po rumuńsku. Gdy Kazantzakis usłyszał od Zurowa, że Sobolew przebił się do Plewny, ruszył za gońcem i zamordował go na odludziu zanim ten dotarł do cesarza. Podpułkownik nie mógł wyciągnąć swojego kindżału z ciała hrabiego, więc wiedział, że Rosjanie domyślą się, że to on jest zdrajcą. Nie był w stanie przedrzeć się do Turków okrążonych w Plewnie, a wszędzie indziej zostałby znaleziony przez rosyjskich agentów, więc postanowił popełnić samobójstwo. Przy ciele Kazantzakisa znaleziono list miłosny od kochanka, a z teczki agenturalnej podpułkownika wynika, że był podejrzewany o homoseksualizm. Turecki wywiad prawdopodobnie dowiedział się o tym i szantażem zmusił Kazantzakisa do współpracy. Fandorin zwraca uwagę, że list od kochanka leżał w kieszeni podpułkownika bez koperty, ale Mizinow każe mu się tym nie przejmować i zamiast tego zająć się odnalezieniem innych zdrajców, których podpułkownik mógł przekupić w rosyjskim obozie.

Narada zostaje przerwana przez nagłe wejście posłańca z wiadomością o nieudanej próbie samobójczej aresztowanego Jabłokowa. Piotr zostawił list pożegnalny, w którym przyznał się, że przed wysłaniem zaszyfrowanej wiadomości na chwilę opuścił biuro szyfrów w celach prywatnych i to wtedy ktoś musiał podmienić nazwę miejscowości w treści rozkazu. Młodzieniec czuł się winny, że przez niego zginęły tysiące Rosjan i postanowił sam sobie wymierzyć sprawiedliwość. Mizinow zauważa, że to wyjaśnia sposób, w jaki przeprowadzono dywersję, bo to Kazantzakis zaniósł wiadomość do szyfrantów, a potem musiał podmienić treść, gdy Jabłokow wyszedł załatwić prywatne sprawy.

Na wieść o tym, że jej narzeczony chciał się zabić Warwara zaczyna bardzo źle się czuć. Prawie mdlejąc i ledwie idąc, chce natychmiast odwiedzić Piotra. Fandorin zatrzymuje ją i rozpoznaje u dziewczyny objawy tyfusu.

27 listopada (9 grudnia) 1877 roku

Po trzymiesięcznym pobycie w szpitalu zakaźnym Suworowa wraca do obozu wojsk rosyjskich. Na drodze spotyka McLaughlina, który opowiada jej, że dziś będzie świadkiem wielkiego wydarzenia. Dziennikarz wie z zaufanego źródła, że dziś w nocy Osman Nuri-pasza skapituluje przed oddziałem generała Ganieckiego w Petyrnicy. Póki co nikt poza Irlandczykiem o tym nie wie i to on będzie miał zaszczyt poinformować Ganieckiego, że przybędą do niego tureccy parlamentariusze. McLaughlin mówi to wszystko Warwarze w całkowitym zaufaniu i prosi, aby póki co zachowała tę wiedzę dla siebie. Wkrótce rozstają się. Korespondent jedzie do Petyrnicy, a dziewczyna do Carewic.

W obozie Suworowa idzie prosto do Fandorina. Radca tytularny mówi jej, że Rosjanie od trzech miesięcy nie przeprowadzali kolejnych szturmów i zamiast tego otoczyli Plewnę ścisłą blokadą, czekając aż Turcy sami skapitulują. Jednak oblężenie dużo kosztuje armię carską i zdaniem Erasta Pietrowicza Rosja przegra, jeżeli Osman Nuri-pasza szybko się nie podda. Warwara opowiada mężczyźnie o tym, co usłyszała od McLaughlina. Fandorin od razu domyśla się, że jest to podstęp. Petyrnica stanowi najsłabszy odcinek blokady Plewny, więc Turcy pod pretekstem kapitulacji podejdą pod rosyjski obóz i zaatakują go, aby przebić się na zewnątrz. Radca tytularny biegnie do Sobolewa i poleca mu natychmiast ruszać z pułkiem do Petyrnicy, aby uderzyć z flanki na wojska tureckie.

Walki trwają całą noc, ale ostatecznie kończą się kapitulacją tureckiej armii próbującej uciec z Plewny.

3 grudnia cesarz urządza pożegnalny przegląd gwardii. Oficerowie zasłużeniu w trakcie oblężenia twierdzy zostają nagrodzeni. Ogromne zasługi przypisywane są Sobolewowi, a szef jego sztabu Pieriepiołkin zostaje awansowany na podpułkownika. Po ceremonii car wzywa do siebie na audiencję Fandorina i Warwarę.

4 grudnia (16 grudnia) 1877 roku

Erast Pietrowicz i Suworowa przychodzą na audiencję u cesarza, gdzie obecni są także kanclerz Korczakow oraz generał Mizinow. Dowódca sił specjalnych referuje władcy ustalenia w śledztwie. Wszystko wskazuje na to, że szpiegiem działającym na zlecenie Turcji od początku był McLaughlin. To on przekupił hrabiego Lucana, aby sprzedał plan drugiego szturmu na Plewnę. „J” w notatkach rumuńskiego oficera miało oznaczać „journaliste”, czyli dziennikarz po francusku, a nie „jandarm” jak początkowo podejrzewali. Podczas trzeciego szturmu, gdy Sobolew niespodziewanie przedarł się do twierdzy, McLaughlin jako jedyny z prasowych korespondentów nie pobiegł do telegrafu, a Warwara spotkała go, jak brudny wyjeżdżał z krzaków. Prawdopodobnie Irlandczyk ruszył za Zurowem i Kazantzakisem i zabił obu, pozorując, że podpułkownik zabił hrabiego, a następnie sam popełnił samobójstwo. Nieudana próba przebicia się tureckich oddziałów przez korpus Ganieckiego w Petyrnicy także była dywersją dziennikarza. Korespondent miał uprzedzić generała, że przybędą do niego tureccy parlamentariusze. Ganiecki miał oczekiwał pokojowej wizyty, a w rzeczywistości został zaatakowany przez doborowe oddziały Osmana Nuri-paszy próbujące przebić się na zewnątrz oblężenia. McLaughlin celowo powiedział o wszystkim Suworowej, bo liczył, że dziewczyna rozpowie o tym w rosyjskim obozie, co wywoła zamieszanie i nikt nie ruszy Ganieckiemu z pomocą na dźwięk wystrzałów, które zostaną wzięte za salwy tryumfu. W bitewnym chaosie w Petyrnicy McLaughlin zniknął bez śladu, co tylko potwierdza jego winę.

Zebrani na audiencji stwierdzają, że dziennikarz musiał działać na zlecenie brytyjskiego rządu, który otwarcie jest przeciwny rosyjskim wpływom na Bałkanach. Kanclerz Korczakow przewiduje, że wkrótce do wojny po stronie tureckiej mogą włączyć się Brytyjczycy, a wraz z nimi Austriacy. Rosja nie dałaby rady takiej koalicji, więc nie można dopuścić do sytuacji, gdy europejskie mocarstwa przyłączają się do konfliktu. Żeby temu zapobiec Rosjanie muszą zdyskredytować na arenie międzynarodowej Wielką Brytanię. W tym celu należy odnaleźć McLaughlina i przeciągnąć go na stronę rosyjską lub nagłośnić skandal związany z działalnością dywersyjną na zlecenie oficjalnie neutralnego państwa.

Fandorin nie wydaje się przekonany co do wersji o szpiegostwie McLaughlina, ale zgadza się wyruszyć do Londynu, aby odnaleźć dziennikarza.

8 stycznia (20 stycznia) 1878 roku

Armia rosyjska podąża na południe, rozbijając kolejne tureckie oddziały. W końcu Turcy podejmują decyzję o rozpoczęciu negocjacji warunków pokoju.

Warwara podróżuje wraz z rosyjskimi wojskami. W sztabie głównym jest uważana za kochankę Sobolewa, co bardzo jej pochlebia. Równocześnie Suworowa ponownie zacieśnia swoją znajomość z d’Evrait, który podczas działań wojennych stale towarzyszy Sobolewowi. Podczas jednej z rozmów dziennikarz wyznaje dziewczynie, że gdyby był w innej sytuacji, miał inny charakter i inne były jego losy, rywalizowałby z Sobolewem o jej względy. Korespondent zdradza również, że jego ukochany ojciec, za którym bardzo tęskni, przebywa obecnie we Francji i chciałby o nim Warwarze opowiedzieć, jak skończy się wojna.

Jednocześnie dziewczyna ma mieszane uczucia co do swojego narzeczonego, gdyż po nieudanej próbie samobójczej Piotr zachowuje się zupełnie inaczej, a Suworowa ma poważne wątpliwości, czy powinna wychodzić za niego wyłącznie z litości.

Po śmierci Zurowa w sztabie Sobolewa najważniejszym człowiekiem zostaje Pieriepiołkin, który nie ukrywa swojej niechęci do Warwary. Dziewczyna podejrzewa, że oficer jest ukrytym homoseksualistą zazdrosnym o jej relacje z generałem.

Równocześnie Suworowa tęskni za Fandorinem, którego nie widziała od miesiąca. Nie potrafi określić swoich uczuć co do niego, ale wie, że przy nim wszystko wydawało się lepsze.

8 stycznia Sobolew wysyła do Warwary zaproszenie do Adrianopola, żeby wspólnie mogli uczcić kolejne zwycięstwo nad Turkami. Dziewczyna przyjeżdża do miasta, gdzie na stacji kolejowej oddział generała świętuje przybycie tureckich posłów na negocjacje pokojowe. Na dworcu Suworowa zwraca uwagę na stojący pociąg, którym przyjechali wysłannicy sułtana i komentuje, że od bardzo dawna nie jeździła pociągiem. D’Evrait proponuje Sobolewowi, aby przejechali się do San Stefano, na przedmieścia Konstantynopola w ramach żartu. Sztab generała ochoczo przyjmuje ten plan, lecz Pieriepiołkin stanowczo mu się sprzeciwia. Warwarze także nie podoba się ten pomysł, ale Sobolew zarządza wyjazd oddziału w kierunku stolicy tureckiej.

W pociągu podczas podróży generał zwierza się Suworowej, że po wojnie będzie chciał rozwieść się ze swoją żoną. Dowódca przygotowuje się do oświadczenia się Warwarze, ale w tym momencie pociąg dojeżdża do celu i rozmowa między Sobolewem i dziewczyną zostaje przerwana.

San Stefano zostaje błyskawicznie zajęte przez oddział Sobolewa. Sztab lokuje się w gmachu miejscowego banku, skąd próbuje połączyć się z rosyjskim dowództwem, lecz linie telefoniczna i telegraficzna są zerwane.

Spoglądając na Konstantynopol, generał komentuje, że zawsze marzył o zdobyciu stolicy sułtana. D’Evrait proponuje, aby ruszyli do miasta, żeby wystraszyć Turków i osłabić ich pozycję negocjacyjną. Sobolewowi ten pomył bardzo się podoba. Generał podejmuje decyzję o przygotowaniu kolumny marszowej i udaniu się do Konstantynopola. Warwara i Pieriepiołkin są przeciwni temu pomysłowi.

Nagle do banku wchodzą żandarmi wraz z Mizinowem i Fandorinem. Ku zaskoczeniu zebranych Erast Pietrowicz nazywa d’Evrait Anwarem.

9 stycznia (21 stycznia) 1878 roku

Fandorin opowiada, jak naprawdę wyglądały losy tureckiej dywersji pod Plewną:

Radca tytularny miesiąc temu udał się do Londynu w celu odnalezienia McLaughlina, którego Rosjanie podejrzewali o bycie szpiegiem. Jednak Fandorin od początku domyślał się, że Irlandczyk wcale szpiegiem nie był. W Londynie Erast Pietrowicz odwiedził redakcję, gdzie pracował McLaughlin i potwierdził swoje przypuszczenia. Wracając na front turecki, przejechał przez Paryż, gdzie odwiedził również redakcję, w której pracował d’Evrait. Tu nabrał pewności, że to francuski korespondent jest Anwarem, szefem tureckiego wywiadu. Fandorin dowiedział się, że w paryskiej gazecie nikt nigdy nie widział d’Evrait, bo ten zawsze przysyłał swoje reportaże zza granicy. Erast Pietrowicz zestawił życiorysy Midhata i Anwara z miejscami, z których dziennikarz wysyłał artykuły i wszystko się pokryło – najpierw byli w Bułgarii, potem w Konstantynopolu, skąd po roku przeniesiono ich do Mezopotamii, a następnie do Salonik w Grecji. Już sam felieton d’Evrait o starych butach był podejrzany, bo przedstawiona tam trasa, którą przeszedł dziennikarz również pokrywała się z życiorysem Anwara. Gdy dziesięć lat temu Anwar zaczął pisać do francuskiej gazet jako Charles d’Evrait, chciał rozsławić w Europie osobę swojego mistrza Midhata oraz zwrócić uwagę europejskiego społeczeństwa na tureckie problemy, co mu się udało.

Gdy rozpoczęła się wojna, szef tureckiego wywiadu dołączył do rosyjskiej armii, wykorzystując swoją tożsamość korespondenta prasowego. Podczas pierwszego spotkania z Fandorinem i Warwarą usłyszał o planie zajęcia Plewny przed Osmanem Nuri-paszą i postanowił temu zapobiec, gdyż zdawał sobie sprawę ze strategicznej pozycji twierdzy w Plewnie. W obozie Anwar poinformował Jabłokowa o przybyciu jego narzeczonej, a gdy chłopak opuścił biuro szyfrantów, zmienił treść wiadomości. Następnie doszło do pierwszego szturmu na Plewnę, którego powodem był rzekomy wywiad d’Evrait z dowódcą tureckiej obrony. W rzeczywistości żadnego wywiadu nie było, a Anwar chciał w ten sposób zmylić rosyjskie dowództwo i przekonać ich, że Plewna stanowi poważne zagrożenie dla carskiej armii. Przed kolejnym szturmem turecki szpieg przekupił hrabiego Lucana, wykorzystując jego długi karciane i ogromne ambicje. Tajemnicze „J” faktycznie oznaczało „journaliste”, ale nie chodziło o McLaughlina, lecz d’Evrait. Wkrótce Anwar przekonał się, że rumuński oficer jest niebezpieczny, bo może wygadać się przed Warwarą, więc Turek celowo doprowadził do pojedynku, w którym zabił Lucana. Po walce d’Evrait został zmuszony do opuszczenia kraju i udał się w przebraniu do Plewny, gdzie wspierał dowodzenie obroną. Niedługo potem wrócił do rosyjskiego obozu, ponownie wcielając się w rolę francuskiego dziennikarza. Podczas trzeciego szturmu na twierdzę Anwar przebywał w punkcie obserwacyjnym. Usłyszał od Zurowa, że Sobolew przebił się do Plewny. Szpieg domyślił się, że hrabia jedzie do cesarza, aby poprosić o posiłki, więc pojechał za nim oraz za Kazantzakisem i zabił obu. Turecki wywiad od dawna wiedział o podejrzeniach co do homoseksualnej orientacji podpułkownika. Anwar wykorzystał tę informację, fabrykując list od kochanka i podrzucając go do kieszeni Kazantzakisa, żeby Rosjanie uwierzyli, że był szantażowany i pracował dla Turków. Uwagę Fandorina zwrócił fakt, że list nie leżał w kopercie, a mimo to nie był zniszczony, więc Erast Pietrowicz podejrzewał, że musiał zostać napisany niedawno.

Kolejną wielką dywersją Anwara miało być umożliwienie przebicia się Osmana Nuri-paszy przez korpus Ganieckiego. Informacja, którą McLaughlin miał przekazać generałowi, w rzeczywistości pochodziła od agentów pracujących dla Anwara. Szpieg podejrzewał, że Irlandczyk będzie chciał dorównać mu kunsztem dziennikarskim i nikomu nie powie o rzekomej kapitulacji Plewny, żeby samemu zgarnąć całą sławę. Jednak McLaughlin wygadał się Warwarze, co w konsekwencji doprowadziło do zatrzymania tureckich oddziałów. Podczas ataku na Petyrnicę specjalni wysłannicy na zlecenie Anwara zabili Irlandczyka, który mógłby domyślić się, że fałszywa informacja pochodziła od d’Evrait. Następnie pozbyto się ciała brytyjskiego korespondenta, żeby zrzucić na niego winę za dywersje.

Jak tylko Fandorin wrócił do Turcji, chciał zatrzymać Anwara. Na stacji w Adrianopolu dowiedział się, że szpieg wraz z Sobolewem i jego oddziałem ruszył w kierunku Konstantynopola. Radca tytularny domyślił się wtedy, że szef tureckiego wywiadu zaplanował swoją ostatnią rozgrywkę – podpuścił generała, żeby ten z wojskiem wkroczył do stolicy sułtana. Sobolew nie był świadomy, że w przypadku wejścia rosyjskich żołnierzy do Konstantynopola, mocarstwa europejskie miały zaatakować Rosję od tyłu, co doprowadziłoby do wojny na całym kontynencie – wojny, której Rosja by nie wygrała. Erast Pietrowicz i Mizinow próbowali skontaktować się z Sobolewem, lecz linie telefoniczna i telegraficzna były zerwane, co musiało być częścią planu Anwara. Z tego powodu Fandorin i szef oddziału specjalnego przyjechali do Adrianopola, żeby osobiście powstrzymać generała.

Erast Pietrowicz dodaje, że przez jakiś czas podejrzewał również Jeremieja Pieriepiołkina, gdyż wiele wskazywało, że to on mógł być tureckim szpiegiem: został cudownie uratowany z rąk baszybuzuków przez Sobolewa, dzięki czemu generał wziął go do siebie na służbę; to Pieriepiołkin odebrał zaszyfrowaną wiadomość i zaniósł ją do oddziału, który przypuścił pierwszy szturm na Plewnę; to on doradzał d’Evrait, jak najlepiej przekraść się do twierdzy; tajemnicze „J” w notatkach Lucana mogło oznaczać imię Pieriepiołkina.

Po wyjaśnieniach Fandorina nikt nie może uwierzyć, że francuski korespondent w rzeczywistości jest szefem tureckiego wywiadu. D’Evrait wykorzystuje zamieszanie i uprowadza Warwarę, po czym zamyka się z nią w bankowym skarbcu.

9 stycznia (21 stycznia) 1878 roku (w polskim tłumaczeniu występuje błąd, bo podana jest data 21 stycznia jako data według kalendarza rosyjskiego)

Rosjanie muszą czekać aż Anwar sam wypuści dziewczynę albo poda swoje warunki poddania się, gdyż wyważenie pancernych drzwi skarbca jest niemożliwe. Można je jedynie wysadzić dynamitem, ale istnieje groźba, że w wybuchu Suworowa zostałaby ranna.

W zamknięciu szef tureckiego wywiadu wyjawia Warwarze motywy, które nim kierowały:

Anwar od dawna uznawał ewolucję za najlepszą metodę doskonalenia społeczeństwa. Wierzy, że dbanie, aby ludzkość powoli rozwijała się we wskazanym kierunku jest najlepszą drogą do postępu. Jego zdaniem na świecie powinny zwyciężać rozum i tolerancja, a nie siła i tyrania. Anwar szybko zrozumiał, że Rosja ze swoimi rządami absolutnymi stanowi największe zagrożenie dla cywilizowanego świata. Dlatego jego celem było zniszczenie państwa carów. Mimo że kocha Turcję, zdecydował się poświęcić ją dla dobra reszty świata. Był świadomy, że jego kraj nie ma szans wygrać wojny, ale jego zadaniem było opóźnienie rosyjskiego zwycięstwa do czasu aż europejskie mocarstwa zrozumieją, że Rosja stanowi dla nich zagrożenie i włączą się do wojny. Rosja nie dałaby rady wygrać z kilkoma potęgami jednocześnie, zostałaby pokonana i zepchnięta do roli drugorzędnego państwa, gdzie przestałaby zagrażać reszcie świata. Szef wywiadu swoją rywalizację z Rosją postrzega jako partię szachów, w której on gra białymi, a Rosja czarnymi. Poświęcenie Turcji, żeby zająć lepszą pozycję pozwalającą na pokonanie państwa carów to jego zagrywka. Jego turecki gambit.

Początkowo Anwar myślał, że wskutek wojny jego ojczyzna przepadnie całkowicie, lecz gdy dywersyjne działania zaczęły przynosić coraz lepsze rezultaty, zrozumiał, że Turcja też może wyjść zwycięsko z konfliktu. Zwłaszcza, gdy z Europy powróci Midhat, którego Anwar wcześniej odesłał, aby później mógł przybyć jako męczennik i wybawiciel. Ostatnia akcja dywersyjna miała polegać na ściągnięciu Sobolewa do Konstantynopola. Po wejściu żołnierzy do miasta brytyjska eskadra stojąca na tureckich wodach ostrzelałaby Rosjan i zmusiła ich do odwrotu. Uciekające oddziały Sobolewa miały zostać od tyłu zaatakowane przez doborowy pułk tureckich żołnierzy. Wielka Brytania nie tylko włączyłaby się do wojny, ale może nawet udałoby się pojmać Sobolewa, co bardzo zaszkodziłoby rosyjskiej armii. Skoro Fandorin powstrzymał generała przed wmaszerowaniem do Konstantynopola, tureckie oddziały będą musiały zaatakować bez brytyjskiego wsparcia. To oznacza, że Anwar nie wygra swojej partii, ale przynajmniej udało mu się doprowadzić do remisu, bo poprzez przedłużające się oblężenie Plewny Rosja nie ma pieniędzy na dalsze prowadzenie wojny, a Europa, czując zagrożenie ze strony Rosji, jest gotowa do błyskawicznego ataku, gdyby musiała powstrzymać nadmierną rosyjską ekspansję.

Wkrótce z zewnątrz do skarbca dolatują odgłosy wystrzałów. Anwar domyśla się, że Turcy przypuścili atak na żołnierzy Sobolewa. Jednak szybko okazuje się, że Rosjanie odparli szturm. Szef tureckiego wywiadu rozumie, że jego zagrywka się nie udała, ale to nie zmienia tego, że gra z Rosją zakończy się remisem. Anwar wypuszcza Warwarę ze skarbca, po czym zamyka za nią drzwi i popełnia samobójstwo.

19 lutego (3 marca) 1878 roku

Turcja podpisuje traktat kończący wojnę. Na jego mocy Rumunia i Serbia otrzymują całkowitą niepodległość, a Bułgaria zostaje turecką autonomią. Rosja ma otrzymać od Turcji zwrot kosztów wojennych, z czego część ma zostać spłacona w terytoriach.

Po zakończeniu wojny Warwara planuje z Piotrem powrócić do Petersburga. Sobolew ma to dziewczynie za złe i nie rozstają się w zgodzie.

Na tureckim dworcu kolejowym Warwara żegna się z Fandorinem, ale nie potrafi mu wyznać, co do niego czuje. Erast Pietrowicz opowiada, że warunki pokoju są zbyt korzystne dla Rosji i jego zdaniem Europa ich nie uzna, co oznacza, że Anwar wygrał. Radca tytularny ma pretensje do samego siebie, że przegrał grę z tureckim wywiadem i dlatego poprosił Mizinowa, aby przeniósł go jak najdalej od tego wszystkiego. Wkrótce Fandorin ma udać się na placówkę dyplomatyczną w Japonii. Suworowa zaczyna płakać. Łapie mężczyznę za rękę, ale nadal nie może zebrać się w sobie, aby wyznać mu swoje uczucia. Piotr woła narzeczoną, aby wsiadała do pociągu, bo zaraz odjadą.

Z okna wagonu Warwara ze łzami w oczach spogląda na stojącego na peronie Fandorina.

26 lutego (10 marca) 1878 roku

Rząd brytyjski, a wraz z nim rządy większości krajów europejskich stanowczo odmawiają uznania warunków traktatu pokojowego między Rosją i Turcją, gdyż jest on sprzeczny z interesem bezpieczeństwa europejskiego. Dyplomaci domagają się, aby traktat został zrewidowany na specjalnym kongresie, w którym wezmą udział wszystkie wielkie mocarstwa.