recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Linda Coslett

**Gwraig Ken Coslett fu'n rhedeg y cartref i'r henoed Angorfa am gyfnod tuag at ddiwedd yr 80au.**

Gwelwyd Linda gyntaf yn ei gwaith fel sister yn adran fabanod yr ysbyty. Hi oedd gyda Beth Bowen wrth iddi roi genedigaeth i Gwenllian, a roedd yno hefyd wrth i Beth dderbyn y newyddion bod ei gwr John Wyndham Bowen wedi marw cyn cwrdd a'i ferch.

### **Agor Angorfa**

Wedi cau Brynawelon ym Medi 1988, gwelodd Linda a'i gŵr Ken Coslett eu cyfle i agor cartref i'r henoed yng Nghwmderi.

Prynwyd Angorfa ac yn fuan roedd y ddau'n rhedeg cartref hapus a llwyddiannus.

Dyhead mawr Linda oedd cael plentyn, ond yn anffodus nid oedd hi a Ken yn gallu cael plant. Aeth trwy sawl triniaeth IVF ac yn y diwedd fe feichiogodd. Fodd bynnag, collodd y plentyn hwnnw yn Hydref 1990 wedi iddi ddod i gysylltiad a phlentyn oedd yn dioddef o lid yr ymennydd.

Rhoddod y ddau gartref i blentyn anystwallt o'r enw Matthew Price am gyfnod ac ychydig fisoedd yn ddiweddarach roedd y cwpwl ar ben eu digon wedi iddynt lwyddo i fabwysiadau plentyn.

Yn 1991 gwerthodd Ken a Linda Angorfa i Rhydian Samuel a mynd i gadw cartref henoed yn Sir Benfro.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Yn 2004 dychwelodd yr actores **Delyth Wyn** i'r gyfres am gyfnod byr yn rhan Carol Thomas, mam i Heather Thomas cariad Macs White ar y pryd.
Ken Coslett

**Cyn reolwr y cartref i'r henoed Angorfa.** **Bu Ken a'i wraig Linda yn aelodau poblogaidd o'r gymuned ond bu i'r teulu benderfynu ail-leoli i Sir Benfro wedi iddynt fabwysiadu plentyn.**

### **Angorfa**

Wedi cau cartref Brynawelon ym Medi 1988, gwelodd Ken a'i wraig Linda Coslett eu cyfle i agor cartref i'r henoed yng Nghwmderi.

Prynwyd Angorfa ac yn fuan roedd y ddau'n rhedeg cartref hapus a llwyddiannus. Bu i lawer o cyn drigolion Brynawelon ail-leoli i'r cartref newydd gan gynnwys T L Thomas, Jacob Ellis a Bella Davies.

Roedd Ken yn boblogaidd iawn gyda'r trigolion, a hynny er gwaethaf ei ddiddordeb mawr mewn cadw colomenod.

Rhoddodd gartref am sbel hefyd i'w nith helbulus Sandra, yn ogystal â rhoi cartref i blentyn anystwallt o'r enw Matthew Price.

### **Dyheu am blentyn**

Dyhead mawr Linda oedd cael plentyn, ond yn anffodus nid oedd hi a Ken yn gallu cael plant. Aeth trwy sawl triniaeth IVF ac yn y diwedd fe feichiogodd. Fodd bynnag, collodd y plentyn hwnnw yn Hydref 1990 wedi iddi ddod i gysylltiad a phlentyn oedd yn dioddef o lid yr ymennydd.

Ychydig fisoedd yn ddiweddarach roedd y cwpwl ar ben eu digon wedi iddynt lwyddo i fabwysiadau plentyn.

Yn 1991 gwerthodd Ken a Linda Angorfa i Rhydian Samuel a mynd i gadw cartref henoed yn Sir Benfro.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Yn 2021, deg ar ugain mlynedd ers ymddangosiad olaf Ken Coslett, dychwelodd yr actor **Phyl Harries** i'r gyfres fel cymeriad newydd, John Deri Fawr.
Tony Baldwin

Newyddiadurwr di-egwyddor ar gyfer y papurau saesneg a ddaeth i Gwmderi yn wreiddiol ar drael sgandal rhywioldeb y barnwr Oliver Metcalfe.

Dychwelodd i Gwmderi ar adeg gwarchae Rhif 7, pan oedd Gina Walters wedi cau ei hunan yn y tŷ gyda'r ferch oedd hi wedi gipio, Lisa Jordan.

Perswadiodd Kath Jones i rannu lluniau o Gina gydag ef am bris a bu'n erlyn Eileen a Denzil Rees wrth i'r stori ddenu sylw yn y wasg.
Tom Foulkes

Bu Tom yn gweithio yn y Deri Arms am gyfnod ar ol cael ei argymell i Kath Jones gan Dave Marshall. Bu Tom yn gweithio yn nghlwb Marshall yn flaenorol.

Yn ddun tawel, cyfrinachol, dipyn wrth ddipyn daeth Kath a Stacey Jones yn amheus o Tom, ag yntau'n peidio datgelu unrhyw fanylion am ei fywyd personnol na'i orffennol iddynt.

Dagnosodd sawn un o ferched y cwm ddiddordeb ynddo gan gynnwys Karen Parry, Michelle Hill a Sheryl Hughes ond cadw i ffwrdd wnaeth Tom.

Dilynodd Kath a Stacey Tom un diwrnod yn amau ei fod yn gwenud rhywbeth amheus ond heb dystiolaeth ond yn roedd hyn yn ofer. Parhaodd Tom i ddiflanu am gyfnodau heb ddweud gair wrth neb ond bu wastad yn dychwelyd i'r Deri.

Pan bu galwadau ffôn i Gwmderi gan ddieuthryn yn chwilio am ddun o'r enw 'Ifan Jones' daeth ofn dros Tom a bu iddo geisio ffoi eto.

Enw'r dieuthryn oedd Y Tad James a ddatgelodd mai mynach oedd Tom neu 'Y Brawd Ifan' oedd wedi ffoi o'r mynachlog.

Llwyddodd Kath i ddarganfod Tom yn yr orsaf dren a cyfaddefodd y cyfan wrthi. Bu yn fynach am ddeng mylnedd cyn colli ei ffydd. Ers hynny mae wedi bod yn symyd o un lle i lall yn ceisio esgoi ei fywyd blaenorol. Cytunodd ddychwelyd i Gwmderi gyda Kath ond newidiodd ei feddwl tra roedd ei chefn wedi'i throi a diflanodd unwaith eto. Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Categori:Gweithwyr y Deri Arms

Categori:Dyfodiadau 2000
Categori:Ymadawiadau 2001
Categori:Preswylwyr fflat y Deri
Tegwen Morris

**Mam sengl i Ken, hanner chwaer i Howard a cyn-weithiwr gofal ym Mrynawelon a fu mewn perthynas am gyfnod a Matthew Price.**

## **Straeon**

#### **Diwedd y berthynas**

Yn 2022, yn brin o arian dychwelodd Howard i Deri Fawr ble yr oedd wedi cuddio swm sylweddol o arian mewn saff. Cafodd ei ddal gan Sioned Charles oedd erbyn hynny yn ffermio yno. Dychwelodd yn ddiweddarach pan oedd y fferm yn wag ac adennill ei arian. Yn hwyrach yr un dydd rhannodd yr arian hynny a Tegwen a gwelwyd Colin Evans y ddau yn cofleidio.

Daeth Colin i'r canlyniad anghywir fod Tegwen yn twyllo ar Mathew Price, yn enwedig ar ôl gweld Howard a Tegwen gyda'i gilydd am eilwaith a phenderfynodd adael i Mathew wybod. Gadawodd i Mathew'r amheuon dyfu a phenderfynodd ofyn i Tegwen ynglŷn â'r dyn dirgel. Datgelodd Tegwen fod Howard yn hanner frawd iddi, brawd nad yw'n agos iawn ato ac nad yw'r teulu yn sôn amdano lawer. Cafodd Tegwen ei brifo yn enfawr gan amheuon Mathew a phenderfynu dod a'u perthynas i ben.
Rhydian Samuel

Yn 1991 yr ymddangosodd y creadur diegwyddor hwn gyntaf wrth iddo brynnu Angorfa a throi'r lle o fod yn gartref cysurus i fod yn do digon llwm uwchben y trigolion.

Ddwy flynedd yn ddiweddarach llwyddodd i brynu un o funsesau llewyrchus arall y Cwm, sef y Plas. Unwaith eto llwyddodd i ostwng y safon ac enw da'r lle.

Am gyfnod bu Denzil Rees yn beio'r Cardi am farwolaeth ei fab John, ac yn wir fe deimlai Rhydian rhyw gymaint o euogrwydd. Ond byrhoedlog fu'r enogrwydd hwnnw wrth iddo fyw neu lai orfodi Denzil ac Eileen i adael y Plas.
Categori:Dyfodiadau 1991
Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Gweithwyr Angorfa
Categori:Gweithwyr y Plas
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Y Tapas

Bwyty tapas Cwmderi a agorodd yn 2018.

Anita Pierce oedd y rheolwraig wreiddiol ac yn y flwyddyn newydd ymunodd Jaclyn Parri a hi fel cogyddes.

Ym mis Gorffennaf 2019 roedd si fod y perchennog am werthu'r busnes. Perswadiodd Jaclyn ei brawd Dylan Ellis i roi cynnig am y busnes. Prynodd y Tapas, ac ennill cynnig Hywel Llywelyn am yr adeilad.

Diswyddodd Anita, a phenodi Sara Francis fel rheolwraig yn ei lle.

Categori:Busnesau
Categori:Lleoliadau
Sabrina Harries

**Cyn-wraig i Dai Ashurst a Jac Daniels, mam Robert Dilwyn Daniels, merch Dil a Bet Harries. Chwaer Reg a Wayne Harries.**

Gweithio yn y Siop gyda Maggi Post 'oedd Sabrina. 'Roedd y ddwy yn ffrindiau agos ac yn mwynhau'r clecs gyda'i gilydd.

Un o gariadon cyntaf Sabrina oedd Meic Pierce. Doedd neb yn hapus iawn gyda charwriaeth Sabrina a Meic - yn arbennig felly ei brawd Wayne. Defnyddiodd Meic gysylltiad Sabrina a'r siop i ddwyn arian a carcharorwyd ef am gyfnod.

Yn 1976 cyrhaeddodd Jac Daniels y Cwm a chwympodd Sabrina mewn cariad. Y tro hwn 'roedd Wayne wrth ei fodd gan fod Jac yn bartner busnes iddo. Priododd Jac a Sab yn 1980 ac aeth y ddau i fyw i'r Almaen am sbel.

Dychwelodd y ddau yn fuan a ganwyd mab, Robert Dilwyn Daniels, iddyn nhw yn 1983. Dechreuodd Jac grwydro a hel merched a bu Sab drwy gyfnod anhapus iawn yn ei bywyd. Er mawr siom i Dil aeth Sabrina yn ôl at Jac ac yn 1984 symudodd y teulu i Fryste. Dychwelodd Sab ar gyfer angladd ei brawd Wayne yn Chwefror 1987, ac eto ar gyfer priodas Maggie Post yn 1988.

Roedd Sabrina yn ymwelydd cyson â Chwmderi cyn iddi etifeddu siar o'r siop yn ewyllys Maggie Post yn 2000.

Cafodd berthynas gyda Graham Francis, cyn-wr Diane, ond daeth hyn i ben oherwydd ei ddibyniaeth ar alcohol.

Prynnodd siar Diane o Gaffi'r Cwm yn dilyn ysgariad Reg a bu'n rhedeg y caffi gyda'i brawd am sawl blynedd.
Jon Markham

**Cyfriethiwr a ddaeth i Gwmderi yn wreiddiol i helpu Gina Walters gael ei merch, Gwen yn ôl wedi iddi gael ei herywgipio gan Rod.**

Bu'n gefn mawr i Gina wrth weitho'n galed i sicrhau dychwelyd Gwen o Seland Newydd, ond wedi i Rod osgoi'r achos llys a ffoi unwaith eto, y tro yma i Bahrain ble'r oedd y gyfraith yn wahanol daeth terfyn i allu Jon i helpu.

Yn diweddarach wedi i Gina gipio Lisa Jordan bu Jon unwaith eto yn gweithio fel cyfreithiwr drosti.

### Perthynas ag Eileen

Yn dilyn carcharu Gina roess priodas Denzil ag Eileen Rees dan gryn bwysau. Bu Eileen yn poeni yn ofnadwy am les ei chwaer ond nid oedd Denzil eisiau clywed unrhyw beth am y mater, yn gwrthod ymgysylltu â’r sefyllfa ac yn peidio ymuno ag Eileen ar ei ymweliadau i’r carchar.

Cychwynnodd Eileen wneud y tripiau hir i’r carchar gyda Jon a daeth y ddau yn agos iawn - yntau yn cynnig clust parod i wrando ar broblemau priodasol Eileen.

Pan lwyddodd Jon i sicrhau y byddai Gina yn gallu cael ei rhyddhau ar fechnïaeth bu’n rhaid cytuno ar ble y byddai’n aros. Gwrthododd Denzil ddiddanu’r syniad y caiff Gina aros ym Mhenrhewl hyd yn oed wedi i Eileen fygwth symud i Rif 7 at ei chwaer. Cafodd sioc pan dyna yn union ddigwyddodd, yn enwedig pan aeth hi a Sioned gyda hi.

Disgynnodd Denzil i bwl o iselder a chafodd hi’n anodd edrych ar ôl y fferm a’r tŷ ar ben ei hun, ond pellhau wnaeth Eileen wedi cael ei rhyddid, yn canolbwyntio fwyfwy ar achos llys ei chwaer fel ffordd i ffoi o realaeth ei phriodas.

Pan ddaeth achos llys Gina i ben heb ddedfryd o garchar, yn gweld ei chyfnod i ffwrdd o Benrhewl yn dod i ben cusanodd Eileen Jon.

Cafodd Denzil siom pan na ddychwelodd Eileen gartref ar ôl yr achos, yn hytrach aeth hi i Fryste i aros gyda’i chwaer Maureen. Dychwelodd rai wythnosau yn ddiweddarach ac er bod Denzil yn hapus i gael ei deulu yn ôl gydag ef nid oedd pethau’n iawn rhwng y cwpwl.

Wedi gwyliau trychinebus ar gwch gamlas trodd Eileen unwaith eto at Jon a chychwynnodd y ddau berthynas. Er gwaethaf ei gofidion am y sefyllfa cytunodd Gina i adael i’r cwpwl gwrdd yn ei chartref.

Sylweddola Eileen fod ei phriodas ar ben a phenderfynodd ei bod am adael Denzil. Torrodd Denzil ei galon pan adawodd ei wraig a’i blentyn a gadael i fyw hefo Jon.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau Rhydeglwys
Categori:Dyfodiadau 1995
Categori:Ymadawiadau 1996
Tyler Davies-White

## Tyler Dean Davies-White

**Brawd Dani Monk a symudodd i Gwmderi i weithio fel artho yn Ysgol y Mynach.**

### **Perthynas newydd**

Yn ystod y cyfnod clo cychwynnodd Tyler ac Aled Richards ail-gydio yn eu perthynas. Ceisiodd Tyler gadw'r berthynas yn gyfrinach i gychwyn efo'i gan nad oedd yn siŵr sut byddai Kath Jones yn ymateb ond o fewn dim cawsant eu dal.

Ni wnaeth Kath ddeall arwyddocâd y berthynas i gychwyn efo'i a rhannodd y newyddion hefo Iolo yn credu ei fod eisoes yn gwybod a heb sylwi mai Aled oedd y rheswm y tu ôl i ddiwedd eu priodas ac i Tyler gael ei gofrestru fel troseddwr rhyw.

Yn dilyn diflaniad Garry Monk symudodd Tyler i'r Deri Arms er mwyn bod yn gefn i'w chwaer a daeth Aled yn ymwelydd cyson. Roedd Aled yn benderfynol fod y berthynas yn un difrifol ac aeth allan o'i ffordd i geisio gwella'r berthynas rhwng Tyler ac Iolo er mwyn lles Greta.

Er hyn roedd cyfnodau pan oedd Aled yn genfigennus o Iolo, yn enwedig pan fu iddo dderbyn yr anrheg Nadolig drud gan Tyler oedd Aled wedi cymryd y byddai yntau'n ei dderbyn.

### **Cancr Iolo**

Cychwynnodd Iolo Davies-White boeni pan fu iddo ddarganfod lwmp ar ei frest. Sylwodd Tyler fod rhywbeth yn bod arno ac wedi i Iolo rannu ei ofidion mynnai Tyler ei bod yn mynd at y doctor. Gyda'i gyn ŵr yn wynebu’r posibiliad fod ganddo gancr daeth Tyler i sylwi gymaint oedd Iolo yn golygu iddo a phenderfynu dod a'i berthynas gydag Aled Richards i ben.

Dan orfodaeth Tyler aeth Iolo i'r ysbyty wedi iddo sylwi allyriad allan o'i deth. Yn dilyn sgan cafodd gadarnhad ei bod yn dioddef o gancr y fron. Yn sgil natur marwolaeth ei fam Dr Gwen White aeth Iolo i ddisgwyl y gwaethaf a doedd ddim yn hapus pan ledaenodd y newyddion am ei ddiagnosis drwy'r pentref.

Ofnai Sion White fod Tyler yn cymryd mantais o'r sefyllfa i agosáu at Iolo unwaith eto a cheisiodd ei orau i gael ei fab i bwyllo.
Sylvia Bevan

## Sylvia Protheroe

**Gwraig gyntaf Stan Bevan ac un a ddioddefodd lawer o'i herwydd.**

Doedd perthynas Sylvia a Stan ddim yr un orau. Ar ôl i Stan ddechrau yfed yn drwm, a hyd yn oed camdrin Sylvia yn gorfforol, penderfynodd Sylvia gael ysgariad.

Wedi i Stan gael ei garcharu, a threulio amser wedi hynny yn ymadfer o'i alcoholiaeth, cafodd Sylvia berthynas ddigon hapus gyda Wayne Harries a bu'r ddau'n canlyn yn dawel bach am dros flwyddyn. Cadwodd Denzil Rees, oedd yn was ar fferm Llwynderi Fawr, gyfrinach Sylvia a Wayne yn saff tan y diwedd.

Ar ôl marwolaeth Wayne mewn gwesty ym Mhorthcawl yn 1987, doedd bywyd ddim yn grêt i Sylvia.

Yn ei hysgariad gyda Stan Bevan, bu'n rhaid iddi dalu llawer mwy o arian iddo nag oedd wedi'i ddychmygu - cyfanswm o £50,000. Ond fe gollodd llawer mwy na hynny. Fe benderfynodd werthu'r tir a'r stoc yn Llwynderi Fawr, ac yn y diwedd bu'n rhaid gwerthu'r holl beiriannau a'r offer hefyd.

Yn 1987, penderfynodd Sylvia droi ei chefn ar Gwmderi - y pentref lle na chafodd lawer o groeso. Aeth i aros gyda'i mam tan bod arwerthiant cyfarpar Llwynderi Fawr wedi bod.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1984
Categori:Ymadawiadau 1987
Categori:Y teulu Bevan
Vicky Collins

Merch Debbie Jones a symudodd i Gwmderi gyda'i mam a'i brodydd yn 2005. Erbyn hyn yn fam ei hyn i Nicky Collins ac yn byw yn Llundain. Categori:Y teulu Jones
Categori:Y teulu Collins

Categori:Preswylwyr fflat y caffi
Categori:Preswylwyr 39 Maes-Y-Deri
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 2015
Categori:Ymadawiadau 2018
Categori:Dyfodiadau 2005
Categori:Ymadawiadau 2006
Neville Walters

**Nai Ivor Seymour.**

Cafodd Neville waith ym Mragdy Cwmderi ar ôl i Ivor ddweud celwydd am eu cysylltiad teuluol.

Doedd e ddim yn dda iawn yn ei waith, ac yn aml iawn y bydde 'na droeon trwstan gyda'r archebion cwrw.

Ym mhriodas Ivor a Gladys Lake, fe wnaeth Nansi Furlong ddarganfod y gwir am berthynas Neville ac Ivor, ond fe addawodd i Neville y bydde'n cadw'n dawel am y peth.

Er bod Neville yn cael croeso ar yr aelwyd gan Gladys, roedd ef ac Ivor yn dadlau'n aml.

Pan glywodd Ivor fod Neville wedi gwneud cais am swydd gofalwr Brynawelon pan oedd Harri Parri'n ymddeol, mynegodd ei anfodlonrwydd wrth Neville. Doedd ddim yn fodlon ei fod am adael y bragdy ar ôl i Ivor fynd i'r drafferth o gael y swydd yno iddo yn y lle cyntaf.

### **Marwolaeth**

Er bod Neville yn cael croeso cynnes ar yr aelwyd gan Gladys, roedd ef a'i ewythr Ivor Seymour yn dadlau'n aml.

Pan glywodd Ivor fod Neville wedi gwneud cais am swydd gofalwr Brynawelon pan oedd Harri Parri'n ymddeol, mynegodd ei anfodlonrwydd wrth Neville. Doedd ddim yn fodlon ei fod am adael y bragdy ar ôl i Ivor fynd i'r drafferth o gael y swydd yno iddo yn y lle cyntaf.

Wedi ffrae rhwng y ddau, fe adawodd Neville y Cwm ac aeth i Abertawe lle bu'n treulio'r noson mewn gwely a brecwast annifyr. Yn ddiweddarach, bu'n byw allan ar y stryd, yn cymysgu gyda'r digartref.

Ceisiodd Ivor gadw ymadawiad Neville yn gyfrinach rhag Reg Harries, ei gyflogwr yn y bragdy drwy honni mai salwch oedd y tu ôl i absenoldeb ei nai o'r gwaith. Pan ddaeth Reg i wybod y gwir gwelodd y cyfan fel enghraifft arall o barodrwydd Ivor i ddweud celwyddau wrth ei gyflogwyr a phenderfynodd ni allai barhau yn ei swydd.

Yn fuan wedyn ffoniodd Neville adref i Gwmderi, er mwyn siarad â'i wncwl i egluro'r lle oedd e, ond Gladys atebodd y ffôn am nad oedd Ivor adref. Fe ofynnodd Gladys i ofyn i Ivor os allai gyfarfod â Neville naill ai'r noson honno neu'r noson ganlynol yn y Feathers yn Abertawe.

Bu Neville yn aros i Seymour gyrraedd y Feathers yn Abertawe'r noson honno, ond oherwydd iddo gyrraedd adref yn hwyr, penderfynodd Seymour fynd i Abertawe'r noson ganlynol. Dechreuodd Neville yfed mwy tan iddo fynd i ffrwgwd y tu-allan i'r dafarn. Fe'i trywanwyd a'i ladd gyda darn o wydr wedi torri.

Y diwrnod canlynol bu'n rhaid i Glyn James rannu'r newyddion trist gyda'r Seymours ond roedd mwy o dor calon ar y ffordd wrth i Ivor orfod mynd i adnabod y corff. Torrodd ei galon yn dilyn marwolaeth ei nai, yn beio ei hunan am yr hyn ddigwyddodd.
Tal Jenkins

**Gŵr Dora, tad Rita Jenkins, llys-dad Carol a Sandra, a thad-cu Peter.**

Tal oedd plismon cyntaf Cwmderi a byth oddi ar hynny roedd yn un o hoelion wyth y gymuned, yn ymddiddori yn y capel, y clwb bowls a'r ardd.

Cafodd Tal gyfnod cythryblus yn ei fywyd pan adawodd ei ferch, Rita, ei gŵr a dod i fyw ato ef. Yr oedd yn rhaid iddo fod yn dad a thad-cu i Peter, ei ŵyr.

Ac wrth i John Powell geisio dychwelyd i fywyd Rita bu'n rhaid i Tal, ar sawl achlysur, sefyll rhyngddynt.

Dyn digon hoff o'i hanner oedd Tal hefyd, ac aeth dros ben llestri un waith wrth feddwi ar gwrw cartref gyda Gina a David Tushingham.

Wedi iddo briodi Dora ceisiodd ddychwelyd unwaith eto at y llwybr cul.

Un o hoff ddiddordebau Tal oedd hamddena yn ei randir a bu hyn yn achosi sawl ffre rhyngddo ef a Dora.

## Gadael Cwmderi a marwolaeth

Ffarweliodd Tal a Dora â'r Cwm ar 30 Mai 1997, i fynd ar wyliau i Ganada er mwyn ymweld â Carol yn ardal Toronto.

Ar 2 Gorffennaf 1997, derbyniodd Derek alwad ffôn gan ei hanner chwaer Carol i ddweud bod Tal a Dora wedi'u lladd mewn damwain tra ar daith fws yng Nghanada.

Yn groes i ddymuniad Carol, hedfanodd Derek allan i Ganada i dalu'r deyrnged olaf i'r ddau.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Heddlu
Categori:Y teulu Jenkins

Categori:Dyfodiadau 1975
Categori:Ymadawiadau 1997
Categori:Marwolaethau
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Cymeriadau marw
Luned Hughes

## Luned Fflur Hughes

**Ffrind ysgol i Tesni Parri a cyn gariad i Guto Parri a Rhys Llywelyn**

Ymddangosodd Luned am y tro cyntaf pan geisiodd Tesni a Matthew Price gael hithau a Rhys Llywelyn i fynd ar ddêt. Yn ddiarwybod iddyn nhw roedd Rhys eisoes mewn perthynas a Ffion felly doedd dim ddidordeb ynddo yn Luned.

Yn ddiweddarch dangosodd Luned ddiddoreb yn Guto, a bu Tesni yn mwynhau darganfod ffyrdd i gael ei brawd i dreulio amser yn nghwmni ei ffrind, er ei fod yntau yn swil ofnadwy.

Dechreuodd Luned a Guto berthynas, gyda llawer o'u ffrindiau a theulu Guto yn mynnu trafod y posibilrwydd y byddent yn cysgu gyda'i gilydd.
Olivia

## Gwen Llywelyn

**Merch i Lois Evans a Rhys Llywelyn a'i rhoddwyd i gael ei mabwysiadu.**

Ifanc iawn oedd Lois pan bu iddi gysgu â Rhys mewn parti yn Llwyncelyn. Sefyllfa a oedd yn cael ei wneud yn fyw cymleth drwy'r faith fod mam Lois, Gaynor wedi prodi â thad Rhys, Hywel.

Pan ddarganfu Lois ei bod yn disgwyl penderfynnai ei chariad Huw White aros gyda hi a phan ddaeth amser y genidigaeth yn nes rhedodd y ddau i ffwrdd gyda'i gilydd i Gaerdydd.

Rhoddodd Lois enedigaeth i Gwen ar ben ei hyn pan oedd Huw wedi mynd i siopa bwyd. Yn ddiweddarach yr un diwrnod penderfynodd Lois adael Gwen yn nhoiledau Canolfan y Mileniwm.

Cafodd Lois hi'n anodd dygymod a bod yn fam a bu i Gaynor a Hywel gysidro magu'r ferch eu hunain cyn i'r penderfyniad gael ei wneud i roi Gwen i gael ei mabwysiadu i ffwrdd o Gwmderi.
Menna Evans

Gwraig briod unig oedd Menna pan gyfarfu â Derek Jones, ond anghofiodd ddweud wrth Derek ei bod yn briod.

Cyfarfu'r ddau ar noson allan mewn clwb nos ac yn dilyn noson lwyddiannus gorfododd Tony Morgan i Derek ffonio Menna i drefnu i'w gweld unwaith eto.

Dilynodd sawl dêt, gan gynnwys sawl pryd Bistro'r Deri Arms a trip o amgylch cefn gwlad gyda Derek a Karen yn gar clasurol Tony.

Wrth i'r berthynas ddatblygu dwedodd gelwydd wrth Derek sef ei bod wedi gawhanu wrth ei gwr ac ei fod wedi bod yn camdrin tra'r oeddynt gyda'i gilydd.

Yn raddol roedd hi'n cwympo mewn cariad â Derek ond daeth sioc enfawr phan ddaeth Paul, ei gŵr, adref o'i waith ar y rigiau a'u darganfod yn y gwely gyda'i gilydd. Ymosododd ar Derek a malu ei fan.

Torrodd Derek ei galon ond roedd Menna'n benderfynol o achub ei perthynas. Cyfaddefodd Menna i bod wedi rhannu'r un clwyddau am ei phriodas gyda sawl dyn trso y blynyddoedd ond mai dyma'r tro cyntaf iddi syrthio mewn cariad. Penderfynodd Menna adael popeth a perswadiodd Derek i roi cyfle arall arni a gadael iddi symud i fyw ato.

Yn fuan iawn credai ei bod hi'n disgwyl, ond yn anffodus nid oedd yn feichiog o gwbl. Roedd hi'n dioddef o phantom pregnancy.

Torrodd Derek ei galon a phenderfynodd Menna ei adael. Ni welai unrhyw ddyfodol i'w perthynas.

### Dychwelyd i'r Cwm

Ar 5 Mawrth 2001 daeth yn ôl i Gwmderi pan archebodd dacsi Bleddyn Matthews i ddod i'w nôl hi a'i mab Craig pan oeddynt yn ffoi rhag ei phartner camdriniol, Pete.

Closiodd Bleddyn a Menna ond aeth hi yn ôl at Pete fwy nag unwaith wedi iddo addo fod popeth am newid.

Daeth Derek ar ei thraws a cychwynodd gynnau tân ar hên aelwyd. Achosiodd hyn gryn densiwn rhyngtho ef a Bleddyn.

Yn y pendraw penderfynodd Menna adael Cwmderi a cychwyn o'r newydd gyda'i mab.

Categori:Dyfodiadau 1995
Categori:Ymadawiadau 2001
Categori:Dyfodiadau 2001
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Ymadawiadau 1995
Robert Jones

**Tad naturiol Gina Walters.**

 Fel oedolyn dafanfu Gina bod ei mam Mary Walters wedi cael perthynas â gwas fferm ifanc o'r enw Robert Jones yn y gorffennol a nad Ifor, gwr Mary oedd ei thad. Cafodd help gan Rod Phillips i chwilio am ei thad naturiol a llwyddod i drefnu cyfarfod.

Byr oedd y cyfarfod cyntaf ac ar y diwrnod canlynol cafodd siom enfawr pan nad oedd gan Robert unrhyw ddiddordeb mewn dod i adnabod ei ferch.

Cynigodd arian iddi i sicyrhau y byddai Gina'n cadw eu perthynas yn gyfrinach ac yn cadw draw o'i deulu newydd.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1993
Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Gwestai 1993
Len

**Lleidr bu'n dwyn yn ardal Cwmderi yn 1996 gyda'i ffrind Ossie.**

 Buon yn llwyddiannus yn dwyn o'r Felin tra bod Reg Harries yn y carchar a daeth Dyff Jones dan amheuaeth am y drosedd.

Trodd y lladron eu golygon at Y Deri Arms. Cuddiodd y ddau yn doiledau'r dafarn nes amser cau ond wedi iddynt ymddangos daeth Jean McGurk ar eu traws. Er iddyn nhw eu bygwth, llwyddodd hi i gwffio'n ôl a threchu'r lladron.

Arestiwyd y ddau leidr a bu iddynt gyfaddef eu cyfrifoldeb am ladrad y Felin hefyd.

Categori:Dyfodiadau 1996
Categori:Ymadawiadau 1996
Sofia Pritchard

**Cyn wraig Elgan Pritchard**

Yn sgil ei therpai i ddygymod a'i PTSD cysylltodd Elgan a'i gyn-wraig, i wneud diwygiadau a hi a'r ffordd ddaeth eu perthynas i ben.

Daeth Sofia i aros yn yr ardal a daeth i ailgysylltu a Elgan. Roedd yn amlwg bod sbarc yn parhau rhwng y ddau er mawr siom i Gaynor Llywelyn cariad newydd Elgan..

Wedi i Sofia a Elgan gusanu daeth y cwpwl i'r penderfyniad i ail-gydio yn eu pethynas a symudodd Elgan i fyw at Sofia yn y gogledd gan adael Gaynor ar ben ei hyn yn Llwyncelyn.
Kaylee Madison

Sleeping

Exploring

Sliver the Hedgehog

Purple sneakers with black and white laces.

Black rings and gloves with the finger cut off.

"you all talk though"

-Sky King

Sky Kingis one the main characters of emerald high. She is one of the most popular kids at school. She is outgoing and kind, social media type personality.She has two best friends named Destiny and Rouge.

## Personality

Sky is nice and friendly to everyone thats one of the reasons everyone likes to be her friend. She's nice supportive and likes to get conpetetive. When she has to be mean she she stands up and shows who's boss. She has anger issues but can calm her self down. She has feelings for a certain hedgehog named silver how also likes her back. She called him Silverodo which is a hint of feelings towards him. She is mainly nice friendly and always has a smile on her face.

## Relationships

### Silver the Hedgehog

"Hey Silverodo!"

Silver and Sky have a really good built relationship. They start off being good friend looking after each others backs and end up falling for each other.

### Shadow the Hedgehog

”where’s my bestie at?“

Shadow and Sky have a brother and sister type bond. Even though they act like a couple the two, hang out and have fun whenever they have the chance to.

### Tricksie the Hedgehog

”always be togethe?”

Tricksie and Sky are best friends and close friends. They are also cousin. Tricksie respects Kaylee and Kaylee respects tricksie. Tricksie is like a younger sister to Kaylee.

### Blaze the Cat

Blaze and Sky don't really like each other as friends. Intact the the opposite of friends and like being enimes. Blaze does

everything she can to make Kaylee's lifeib high school miserable. She tries to convince silver that she is evil but out doesn't work.
Sian Watkins

**Gwraig Clem Watkins.**

Bu Siân fu farw ar ôl cael ei thrywanu gan Fferet, a'i llosgi yn ei chartref ym Medi 1992.

Bu Clem o dan amheuaeth o'i llofruddio am gyfnod.

Categori:Dyfodiadau 1988
Categori:Ymadawiadau 1992
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Marwolaethau
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Norman Foulkes Roberts

Daeth Norman i reoli'r Plas ar ôl i Tristan Bowen fynd yn ôl i fyw at ei wraig yn Llundain.

Ar y dechrau roedd Denzil ac Eileen yn amheus iawn ohono oherwydd ei fod yn mynnu cael popeth yn berffaith drwy'r amser, ond buan iawn y daeth natur annwyl y gŵr nerfus hwn i'r amlwg.

Roedd yn boblogaidd iawn gyda'i staff ond yn cymryd ei waith ormod o ddifrif, cymaint felly nes y bu'n wael iawn pan ddechreuodd pethau fynd o chwith yn y Plas tra bod Eileen i ffwrdd ar gyfnod mamolaeth.

Gadawodd Norman fywyd gwyllt Cwmderi am fywyd llawer tawelach y Ffydd adeg Nadolig 1992.

Dychwelyd i Gwmderi bu ei hanes yn 2011, y tro yma i redeg y Glyndŵr. Daeth yn ffrindiau agos gyda Eileen unwaith eto ond cafodd hi sioc enfawr pan darganfodd fod Norman yn perfformio fel 'drag queen' o'r enw Norma Jean.
Neville McRoy

**Dyn a ddaeth yn agos i Britt Monk yn ystod un o'i chygnodau manig. Carcharwyd am geisio magu perthynas amhriodol gyda Aaron Monk.**

### Twyllo Aaaron

Gydag ymddygiad ei fam Britt Monk yn tyfu'n fwy afreolaidd, trodd Aaron Monk at ei ffrind 'Ben' a oedd wedi cwrdd ar-lein mewn gem gyfrifiadurol.

Er i'r ddau erioed gwrdd yn y cnawd daeth y ddau yn agos, Aaron yn hapus i gael rhywun i siarad â nhw. Roedd Ben yn hapus i danseilio Britt ac annog Aaron i'w anwybyddu. Wedi cael cynnig dod i beidio myn di'r ysgol ac i gwrdd â Ben yn y parc cafodd Aaron ei siomi pan nad oedd ei ffrind i'w weld yn unman. Er hyn roedd gwyneb cyfarwydd arall yno, Neville. Wedi sgwrs fer aeth Aaron adref.

Pan ddaeth cyfle arall i gwrdd â Ben neidiodd Aaron am y cyfle ond yr un oedd y stori. Doedd Ben yr unman i'w weld tra bod Neville, unwaith eto yn digwydd bod yno. Yn ffodus daeth Colin Evans yn ymwybodol o gynllwyniai Aaron ac aeth i chwilio amdano yn y parc. Roedd Colin yn amheus o'r sefyllfa a chafodd Aaron ei wahardd rhag siarad â Ben.

Rhannodd Colin ei ofidion a Garry Monk a threfnodd y ddau i gyfarfod a 'Ben' drwy ddefnyddio ffôn Aaron. Cadarnhaodd eu hamheuon pan gyrhaeddodd Neville yn y man cyfarfod. Rhedodd Garry a Colin ar ei ôl ac wedi cyrraedd y pentref daliodd Megan Harries Colin yn ymosod yn ffyrnig ar Neville.

Llwyddodd yr heddlu hefyd i greu achos yn erbyn Neville am fagu perthynas amhriodol gyda help tystiolaeth Aaron.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 2018
Categori:Ymadawiadau 2019
Categori:Dihirod
Kevin Powell

**Cyn-ŵr Debbie Collins. Mab Nansi Furlong a Meic Pierce. Hanner brawd Darren Howarth.**

Daeth Kevin i Gwmderi am y tro cyntaf ym Mawrth 1988, i chwilio am ei fam, Nansi Furlong, oedd yn gweithio ar y pryd yng ngarej Stan Bevan.

Roedd yn fyfyriwr yn astudio'r Gyfraith yn Rhydychen, ac unwaith y trodd yn ddeunaw, fe aeth i chwilio am ei rieni naturiol.

Daeth yn ei ôl i'r Cwm eto ym mis Tachwedd 1988, i ymweld â'i dad Meic, yn ddiarwybod iddo fod ei fam Nansi wedi diflannu o'r Cwm.

Roedd Kevin yn anfodlon gyda Meic nad oedd wedi gadael i'r heddlu wybod fod ei fam wedi diflannu. Ond roedd Meic yn grediniol ei bod wedi gadael y Cwm ar ôl iddi redeg bil uchel ar ffôn swyddfa Deryn Skips drwy ffonio cloc siarad Efrog Newydd.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Pierce
Categori:Perchenogion y Caffi
Categori:Gweithwyr Caffi'r Cwm
Categori:Dyfodiadau 1988
Categori:Ail-ddyfodiadau 2007
Categori:Gwestai 2015
Categori:Gwestai 2016
Categori:Gwestai 2018
Laura Lewis

**Gwraig Hywel Lewis, cyn brifathro Ysgol Gynradd Cwmderi yw Laura Lewis.**

## **Straeon**

Doedd gan Laura fawr o feddwl o'i gwr, yn gwneud sbort ohono o flaen ei staff a dweud ei fod mor anniddorol â phlanc. Er hyn roedd hi'n gefnogol iawn o Beth Leyshon fel aelod newydd o staff, yn canmol ei gwaith gyda'r disgyblion a'i gallu i ysbrydoli ac yn ei amddiffyn rhag Hywel.

Cytunodd Laura i helpu Hywel Lewis ymgeisio i ddod yn brifathro mewn ysgol fwy mewn tref cyn iddo ymddeol ond aflwyddiannus oedd ei gynllwynio.

Yn ddiweddarach cafodd Laura berthynas byrhoedlog gyda Reg Harries tu ôl chefn ei gwr.

## **Tu ôl i'r llen**

### **Ymddangosiadau**

Yn sgil polisi'r BBC yn ystod y 70au i ail-ddefnyddio tapiau a pheidio cadw archif cyflawn o'u cynnwys dim ond un o ymddangosiadau Laura Lewis sydd wedi goroesi hyd heddiw.

### **Gwybodaeth ychwanegol**

Ymddangosodd yr actor Beryl Williams yn gynharach yn hanes y gyfres fel Mari Morris, mam Cadi Harries. Bu i'r cymeriad ymddangos mewn un pennod yn 1975.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=6
Wil Howarth

Mab hynaf Darren Howarth a’r diweddar Sheryl Hughes sydd bellach yn byw gyda’i dad, ei hanner chwaer a’i lysfam yng Nghanada.

Ganed Will ar lawr y Deri Arms gyda help Dr Gwen White a Bleddyn Matthews pan nad oedd amser i gyrraedd yr ysbyty mewn amser. Galwyd y bachgen yn Will ar ôl William Jones, y gweinidog oedd wedi dangos cyfeillgarwch a rhoi llety i Sheryl.

Ar y pryd roedd ei rieni wedi gwahanu a'i dad wedi mynd i drafeilio'r byd yn dilyn diwedd ei briodas â Lowri Jenkins, felly bu Sheryl yn dibynu llawer ar help ei mam Julie yn y dyddiau cynnar.

Dychwelodd Darren i'r cwm a bu i'r cwpl ail gydio ar eu perthynas a symudodd y teulu bach i fflat y Deri, a oedd erbyn hyn dan berchnogaeth Meic ag Anita.

Roedd ganddo berthynas cymhleth a’i fam, a gwrthododd deithio’n nôl i’w hangladd ym 2018.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Genidigaethau
Categori:Genidigaethau 2002
John Wyndham Bowen

**Athro, gŵr cyntaf Beth Leyshon a thad Gwenllian.**

Athro yn Ysgol Gynradd Cwmderi oedd Wyndham Bowen, neu J.W. fel roedd pobol yn ei nabod.

Roedd yn genedlaetholwr brwd, a ganddo ddiddordeb ysol yn y 'pethe' Cymraeg, a cheisiodd ailadfer hen draddodiadau'r ardal.

Doedd dim llawer o gariad rhyngddo ef a Sgt Glyn James, a hynny oherwydd perthynas Sarjant James â Beth Leyshon - rhywun 'roedd JW yn hoff iawn ohoni. Am gyfnod, fe wnai JW ei orau i osgoi Sarjant James bob tro y gwelai ef, a bu'r ddau fel tasen nhw'n cystadlu i ennill calon Beth.

JW oedd un o drefnwyr Gŵyl Mabsant Cwmderi yng ngwanwyn 1987, pan ddaeth y pentref i gyd at ei gilydd i gynnal gŵyl o ddiwylliant Cymreig.

Oherwydd ei ddaliadau cenedlaetholgar, closiodd JW a Beth, a thra i ffwrdd gyda'i gilydd ar gwrs yn ystod gwyliau ysgol y daeth y ddau'n fwy na ffrindiau.

### **Cychwyn newydd**

Erbyn gychwyn 1988 roedd Beth a J.W wedi closio dipyn. Dyweddïodd y ddau, gyda chynlluniau i briodi yr haf hwnnw. Roedd yn fwriad gan y cwpl i brynu'r hen gartref J.W. Rhos yr Hafod. Bu newid mawr i gynllwyniai’r ddau pan ddarganfu Beth ei bod yn disgwyl plentyn, yr athrawon parchus yn poeni am ymateb y pentref i gael plentyn tu allan i briodas.

Newidiwyd y trefniadau yn sylweddol a phenderfynodd y ddau briodi ar unwaith mewn seremoni fach gyfrinachol. Bron i'r cwpwl gael eu dal ar fore'r briodas gan Harri Parri oedd wedi galw yn annisgwyl i'r fflat a gweld y cwpwl yn eu dillad crand.

Roedd priodas y cwpl yn un hapus ac aethant yn eu blaenau i brynu Rhos yr Hafod fel cartref i'w teulu newydd.

Yn anffodus roedd trasiedi ar y gweill. Yn Mis Medi aeth Beth i'r ysbyty i roi genedigaeth. Yn ei frys i gyrraedd ei wraig rhedodd J.W. allan i'r ffordd fawr yng nghanol y pentref heb edrych. Cafodd ei daro gan gar John Powell yn ddamweiniol.
Yn yr ysbyty rhoddodd Beth enedigaeth i Gwenllian yn ddiarwybod bod ei gwr wedi cael ei ladd. Torrodd ei chalon pan rannwyd Glyn James y newyddion gyda hi.
Owen Morgan

**Cyn-wr Ffion Llywelyn a fu'n bregethwr yn Nghapel Bethania am gyfnod. Trodd yn dreisgar a lladdodd butain ac ymosod ar Gwyneth Jones cyn lladd ei hun yn y pen draw**

Symudodd Owen Morgan i Gwmderi gyda'i wraig Ffion yn mis Medi 2004. Cymerodd yr awenau fel pregethwr yng Nghapel Bethania a symudodd y teulu i'r mans ym Mryntirion.

Roedd y cwpwl yn dyheu am fabi ond heb lwyddo yn eu hymdrechion i feichiogi.

Oherwydd ei bod wedi cael ei heintio â chlamydia, collodd Ffion sawl babi yn y groth, a doedd triniaeth IVF ddim yn llwyddiannus. Pan gynigiodd Britt Monk gario babi ar eu rhan derbyniodd Ffion ac Owen yn llawen.

Ond wrth i ddisgwyliadau Ffion droi'n obsesiwn, dechreuodd Owen golli ei bwyll. Cysgodd y pregethwr parchus â phuteiniaid yn ddiarwybod i'w wraig. a throi'n llofrydd cyn crogi ei hun.

Daeth torcalon i ran Ffion eto pan anwyd Aaron, oherwydd methodd Britt â rhoi ei mab iddi wedi'r cyfan, ac yn sgil hynny cafodd Ffion ei hamddifadu o'i dymuniad pennaf.
Melanie Griffiths

**Merch Ieuan a Hazel Griffiths. Chwaer Lauren. Mam Indeg.**

### **Dyslecsia**

Pan gychwynodd Melanie fel disgybl yn Ysgol y Mynach daeth i’r amlwg ei bod yn cael trafferth gyda’i gwaith ysgol. Yn anfodlon derbyn fod unrhyw fai ar ei ferch penderfynodd Ieuan Griffiths fod bai ar yr ysgol, yn enwedig ei athro Hywel Llywelyn.

Wrth iddo ddod i nabod y ferch yn well sylwodd Hywel fod gwaith llafar Melanie yn wych ond bod safon ei gwaith ysgrifenedig yn wael iawn - rhywbeth a achosodd Hywel i gredu bod Melanie yn ddyslecsig. Cynigiodd Hywel a Glyn Hughes y prifathro y dylai asesu Melanie i sicrhau ei bod yn cael yr help oedd eisiau arni yn y dosbarthiadau ond tynnodd Ieuan yn groes iawn i’w awgrymiadau a ni roddodd ei ganiatâd i fynd ymlaen a’r profion.

Yn synhwyro fod rhywbeth o’i le cysylltodd Hazel a Hywel yn uniongyrchol ac wedi cael y manylion ganddo penderfynodd Hazel fynd tros ben Ieuan a rhoi’r caniatâd angenrheidiol i’r ysgol barhau a’u hasesiad.

#### **Diwedd y daith i Dyff**

Yn 2000 roedd trigolion y pentref yn cael trafferthion diddiwedd gan griw o bobol ifanc yn cynnwys **Melanie Griffiths** ag Alan Price. Roedd y caffi dan reolaeth Diane Francis yn darged cyson yn ogystal â'r swyddfa heddlu ble'r oedd Beryl Nicholas newydd gychwyn sydd newydd fel derbynnydd.

Yn benderfynol o brofi ei bod hi'n abl o wneud y gwaith roedd Beryl yn gyndyn o reportio galwadau ffug y criw hyd yn oed wedi i Reg Harries geisio rhoi perswâd arni.

Ceisiodd Reg gymryd materion i'w ddwylo'i hyn a mynd i gael gair hefo tad Alan, Frank Price. Doedd fawr o groeso ar yr aelwyd; gyda Frank yn ymddwyn yn fygythiol â'n hollol anfodlon o dderbyn y cwynion yn erbyn ei fab.

Yn sgil ymddygiad y criw ifanc penderfynodd rai o'r trigolion gymryd tro yn cadw golwg tu allan i'r orsaf heddlu. Ar dro Teg Morris llwyddodd Alan Price i'w wthio i'r eithaf drwy sôn am berthynas newydd Cassie Morris a Hywel Llywelyn a tharodd Teg ef.
Shirley

**Ffrind Jean McGurk - ac yn hoff iawn o'i diod.**

Carcharwyd am gyfnod am werthu newyddau wedi'i dwyn ar ei stondin yn y farchnad. Bu Jean yn edrych ar ôl y stondin tra bod Shirl i ffwrdd.

Ar ôl dod allan o'r carchar aeth Jean a Shirley am noson allan enfawr a bu bron i 39 Maes y Deri losgi mewn tân wedi i Shirl syrthio i gysgu ar ôl cynnau sigaret.

Gwelwyd yng Nghwmderi am y tro olaf fel un o'r gwesteion ym mhriodas Mrs Mac a Glan.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Ymadawiadau 1991
Categori:Dyfodiadau 1990
Categori:Gwestai 1990
Categori:Gwestai 1991
Ysgol y Mynach

**Ysgol uwchradd y Cwm - un o leoliadau poblogaidd Cwmderi.**

Ar hyd y blynyddoedd, mae nifer fawr o gymeriadau'r gyfres wedi bod yno, naill ai fel athrawon - Cai Rossiter, Hywel Llywelyn, Bethan Davies, Alison Owen, Ffion Llywelyn, Tyler Davies-White - neu fel disgyblion - Stacey Jones, Macs White, Iolo White, Ricky Jones, Elin Owen, Lauren Griffiths, Nia Matthews a Barry John Probert.

Hefyd bu llawer un o gymeriadau'r Cwm yn gysylltiedig â'r ysgol. Roedd Hazel Griffiths yn un o lywodraethwyr yr ysgol, ac fe gafodd Dyff Jones waith fel glanhawr ffenestri yno.

Ymysg y prifathrawon yn yr ysgol mae Mr Hughes, ac yn fwy diweddar, Gaynor Llywelyn.

## Lleoliadau ffilmio

Ffilmiwyd holl olygfeydd yr ysgol dafliad carreg o bencadlys BBC Cymru yn Ysgol Gyfun Glantâf.
Categori:Lleoliadau
Categori:Adeiladau
Ray Price (2021)

**Tad Matthew Price ac ewythr Eifion Rowlands.**

Daeth Ray i Gwmderi yn gyntaf ar alwad ei nai Eifion. Roedd yn poeni am fab Ray, Matthew oedd i weld yn dioddef o iselder yn dilyn cyfnod o straen yn y gwaith a meddyliau y byddai gweld ei dad yn help iddo.

Yn anffodus nid oedd perthynas Ray a Matthew yn un agos iawn, a llwyddodd agwedd fychanol Ray tuag at ei fab wneud pethau'n waeth. Aeth pethau o ddrwg i waeth pan gychwynnodd Ray ffraeo gyda Izzy Evans, cariad Matthew.

Penderfynodd Izzy orfodi Matthew i ddewis rhyngddynt hithau a'i dad ond pan gafodd hi mo'r ateb oedd hi'n disgwyl daeth a'r berthynas i ben.

Parhaodd Ray i weld bai ar ei fab am bopeth ond yn unwaith iddo ladd ar Eifion am ei rywioldeb ac ar anogaeth Jason benderfynodd Matthew sefyll i fyny dros ei hun a'i gyd-weithwyr. Drwy ddangos asgwrn cefn a mynnu parch gan ei dad llwyddodd i ennill edmygedd Jason er i Ray benderfynu peidio aros yng Nghwmderi wedi'r ffrae.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Nid Ray Price ydi'r tro cyntaf i Richard Elfyn ymddangos ar Pobol y Cwm. Bu'n chwarae rhan cymeriad Kevin Shaw rhwng 1999 a 2000.

Yn 1992 gwelwyd cymeriad arall o'r enw Ray Price yn gweithio fel cogydd yn Y Plas. Nid oes cysylltiad rhwng y ddau gymeriad.
Raymond Rossiter

**Gŵr Ruth, tad Gwen a Cai a thad-cu Macs, Iolo a Huw.**

Gwelwyd am y tro cyntaf yng Nghwmderi wrth iddo ef a Ruth ei wraig gyrraedd gyda chelfi i dŷ newydd eu mab, Cai, wedi eu cario mewn hen dreilar ceffylau.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Rossiter
Categori:Dyfodiadau 2003
Mair Adams

Cyfreithiwr Dylan Ellis a ddaeth i'w amlwg yn gyntaf wrth amddiffyn ei chleient wedi iddo gael arestio am saethu ei chwaer, Jaclyn Parri.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Mae'r actores **Manon Prysor** wedi ymddangos yn y gyfres ar sawl achlysyr, yn fwyaf amlwg yn chwarae rhan Alison Owen, athrawes fu'n byw yn Yr Hen Orsaf rhwng 2000 a 2002.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p09p6djp
Sandra Gwyther

**Merch Herbert a Dora Gwyther, chwaer Carol a hanner chwaer i Derek Jones sydd bellach yn byw yn Nghanada.**

Cafodd Sandra swydd yn gweithio yng nghaffi Meic Pierce am gyfnod yn dilyn ymadawiad Agnes Spotelli.

Am gyfnod bu mewn perthynas a Dai Ashurst.

### **Gwyther yn osgoi dirwy**

Datgelai **Sandra Gwyther** yn ddiniwed wrth ei chariad Dai Ashurst sut y gwnaeth ei thad Herbert Gwyther osgoi dirwy parcio. Roedd wedi ysgrifennu at Swper yr oedd yn ei adnabod ac yr oedd hwnnw wedi llwyddo i gael gwared ar y ddirwy.

Yn ddiweddarach y diwrnod hwnnw ac mewn ffit o dymer datgelodd Dai'r gwirionedd i bawb yn y pentref. Roedd Gwyther yn gandryll i gael gwybod bod y cyfan yn newyddion cyhoeddus a phenderfynodd fygwth Dai y byddai'n defnyddio ei ddylanwad i sicrhau na fyddai'n derbyn cytundebau adeiladu.

Wedi ymyrryd Meic daeth Gwyther i ddeall fod Sandra a Dai mewn perthynas ac mai Sandra oedd wedi datgelu'r gwir am y ddirwy i Dai. Yn dilyn y datguddiad hwn newidiodd Gwyther ei agwedd tuag at Dai penderfynu tynnu’n ôl ei fygythiad.

### **Ymddangosiadau pellach**

Daeth yn ôl i'r Cwm ar gyfer angladd ei thad Herbert Gwyther yn Nhachwedd 1988, ac eto yn 1992 ar gyfer priodas ei mam a Tal Jenkins.
Lois Evans

**Merch ifengaf Gaynor a Colin Evans a chwaer i Izzy.**

### **Symud i Gwmderi**

Daeth Lois i Gwmderi yn wreiddiol yn 2008. Roedd ei mam Gaynor Evans wedi cael swydd fel prifathrawes Ysgol y Mynach a roedd Lois wedi symud i'r pentref gyda'i mam a'i chwaer fawr Izzy.

Roedd y teulu yn byw mewn toldi ers i dad Lois, Colin Evans, ddiflannu a'u gadael mewn strach ariannol.

Gweithiodd Gaynor yn galed i ad-dalu dyledion Colin, a llwyddo i brynu Llwyncelyn a sefydlu cartref clyd i'w phlant.

### **Bwlio**

Cafodd Lois drafferth yn setlo i fewn i'r ysgol gan iddi gael ei bwlio yn ddi-drugardd gan Sioned Rees.

Daeth y cyfan yn ormod i Lois a penderfynnodd redig i ffwrdd o gartref. Er i'w theulu gael cyfnod ofnadwy yn meddwl y gwaethaf doedd Lois heb fynd ymhell a cafodd ei darganfod yn Nghapel Beethania.

### **Mam ifanc**

Ifanc iawn oedd Lois pan bu iddi gysgu â Rhys Llywelyn mewn parti yn Llwyncelyn. Sefyllfa a oedd yn cael ei wneud yn fyw cymleth drwy'r faith fod mam Lois, Gaynor wedi prodi â thad Rhys, Hywel.

Pan ddarganfu Lois ei bod yn disgwyl penderfynnai ei chariad Huw White aros gyda hi a phan ddaeth amser y genidigaeth yn nes rhedodd y ddau i ffwrdd gyda'i gilydd i Gaerdydd.

Rhoddodd Lois enedigaeth i Gwen Llywelyn ar ben ei hyn pan oedd Huw wedi mynd i siopa bwyd. Yn ddiweddarach yr un diwrnod penderfynodd Lois adael Gwen yn nhoiledau Canolfan y Mileniwm.

Cafodd Lois hi'n anodd dygymod a bod yn fam a bu i Gaynor a Hywel gysidro magu'r ferch eu hunain cyn i'r penderfyniad gael ei wneud i roi Gwen i gael ei mabwysiadu i ffwrdd o Gwmderi.
Pat Lewis

**Cyn berchennog Caffi'r Cwm gyda'i gŵr Dave Lewis.**

### **Agor caffi**

Gwelwyd Pat a Dave yn Nghwmderi nesaf yn 1996 pan oedd Pat a'i golygon ar agor busnes.

Wedi i'w gwr Alex gael damwain car tra allan yn sbaen penderfynodd Olwen Parry werthu salon Deri Dorri i dalu'r costau - lleoliad oedd yn berffaith ar gyfer bunes newydd Pat a'i gwr.

Ceisiodd Tony ei orau i seboni hefo Pat er mwyn sicryhau ei swydd ond nid oedd bwriad ganddi i gadw'r busnes yn salon.

Bu cryn siarad yn y pentref am fwriad Pat a Dave ar gyfer y salon. Roedd llawer iawn o drafod ynglyn â beth fyddai union natur y busnes a credai lawer o'r prentrefwyr mai 'sex shop' byddai'n agor ar y safle, stori oedd Pat a Dave yn hapus iawn i annog, ond troi Deri Dorri yn ôl yn gaffi a wnaeth y ddau. Agorwyd Pantri Pat yn mis Mawrth 1996.

Byr fu arhosiad Pat a Dave y tu ôl i'r cownter serch hynny, wrth i Pat golli amynedd gyda'i chwsmeriaid hynafol. Cyflogwyd Mandy Roberts merch oedd Dave wedi cwrdd â hi o'r blaen i edrych ar ôl y busnes a symudodd i mewn i'r fflat uwchben y caffi. Roedd Dave a'i olygon ar Mandy am fwy na gwaith ond ni chymerodd hi ddim o'i nonsens.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Perchenogion y Caffi
Esther Llywelyn

**Merch mabwysiedig Hywel Llywelyn a’r diweddar Sheryl Hughes.**

Mabwysiadwyd Esther ym 2016 er mwyn cesio llenwi galar y ddau ar ôl colli eu mab Meilyr blwyddyn ynghynt.

Ar ôl marwolaeth Meilyr yn Nhachwedd 2015 fe ddychwelodd Sheryl o’r cwm am gyfnod, er mwyn cael trafeilio ar ei phen ei hun ac i ddod i delerau a marwolaeth ei mab. Roedd sioc enfawr i Hywel felly pan rai wythnosau ar ôl i Sheryl ddychwelyd o Affrica, daeth y newyddion ei bod wedi mabwysiadu babi newydd o'r enw Esther. Honai Sheryl ei bod wedi mynd trwy'r sianeli cywir ond mewn gwirnoedd doedd y broses ddim yn un hollol gyfreithiol.

Er i Hywel gael hi'n anodd i gychwyn, daeth i dderbyn Esther fel merch iddo a bu i Sheryl a Hywel gael cadw'r babi.

Serch hynny, gwahanodd rhieni Esther rhai misoedd wedyn yn dilyn affêr ei mam gyda Gethin a bu dadlau ffyrnig rhwng Sheryl a Hywel dros pwy fyddai'n cael gwarchodaeth o Esther gyda Hywel yn peidio gadael i Sheryl i'w gweld.

Bwriad Sheryl oedd cipio ei merch a gadael y wlad ond daeth Hywel i glywed am ei chynllwyn. Yn ddiweddarch ym mis Gorffennnaf 2018 lladdwyd Sheryl gan berson di-enw ac arestiwyd Hywel o dan amheuaeth o lofruddiaeth. Cytunodd Gaynor i warchod Esther dros dro yn groes i ddymuniadau ei phartner Dr Elgan Pritchard a dychwelodd Rhys Llywelyn i'r pentref at ei chwaer ar ôl seibiant o dair blynedd o’r cwm.

Wedi i'r gwir am lofruddiaeth Sheryl ddod i'r fei, sef mai Gethin oedd yn gyfrifol, rhyddhawyd Hywel. Yn ei alar penderfynodd nad oedd yn gallu magu Esther ac ei fwriad oedd iddi gael ei gwarchod gan ei nain mabwysiedig Julie Hughes, a oedd yn ddigon bodlon edrych ar ei hôl os nad oedd Hywel yn gallu ymdopi. Yn y pendraw llwyddodd Rhys i'w berswadio i gadw Esther ac mae Esther a Hywel yn parhau i fyw a’i gilydd ac yn agosach nac erioed.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau cyfredol
Categori:Dyfodiadau 2016
Paul Hill

Bu Paul Hill yn yn rhedeg dau fusnes tra'n byw yn Nghwmderi. Bu'n berchennog ar siop bob dim ar y stryd fawr ac cychwynodd y cwmni tacsi Deri Deithio.

Daeth ei yrfa yn gyrru tacsis i ben pan cafodd ei gloi allan o'i fflat ar ol noson feddwol a cael ei ddal yn eistedd wrth lyw ei dacsi gan Rob Owen. Er i Paul honi mai yno i gysgu yr oedd o bu cosb Rob yn llym.

Gadawodd Paul am Barbados a prynnodd Derek Jones a Meic Pierce y busnes tacsi ganddo. Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Categori:Gweithwyr Deri Deithio

Categori:Ymadawiadau 2001
Mary Walters

Mam i Eileen, Maureen a Gina Walters. Gwraig i Ifor Walters

Pan yn ifanc cafodd Mary affêr gyda llanc ifanc oedd yn gweithio ar y fferm, Robert Jones. Yn sgil y berthynas hyn cafwyd Mary yn feichiog gyda'i merch ieuengaf, Gina.

Er fod Ifor yn gwybod am y berthynas penderfynodd fagu Gina fel petasai'n ferch naturiol iddo.

Yn ddiweddarach pan oedd Eileen yn disgwyl Angela, penderfyniad Mary oedd hi fod y babi am gael ei roi i ffwrdd a'i mabwysiadu.
Categori:Y teulu Walters
Categori:Dyfodiadau 1991
Mererid 'Mari' Evans

**Mam Non, a chyn gariad i Dyff Jones.**

Athrawes Gymraeg gafodd affêr gyda Dyff pan yr oedd yn ei harddegau.

## Newid enw cymeriad

Cyfeiriwyd at y cymeriad fel 'Mari' pan ymddangosodd yn y penodau gwreiddiol wedi marwolaeth Dyff yn 2000.

Erbyn 2018, roedd yr enw wedi newid i Mererid.Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Dyfodiadau 2000
Categori:Ymadawiadau 2000
Steve Powell

**Cariad Kirstie McGurk, oedd yn ei chamdrin.**

Bu'n byw gyda Kirstie a'i merch Catrin yn Llundain ond un anhapus oedd y berthynas. Ceisiai Kirstie ei adael ar sawl achlysur ond yn ofer.

Pan ddaeth adref yn gynnar un noson a dal Kirstie yn gadael trywannodd hi ef gyda cyllell. Rhedodd hi i ffwrdd i Gwmderi at ei brawd Sean McGurk heb wybod os oedd Steve yn fyw neu marw.

Llwyddodd Jean McGurk i'w ddarganfod mewn yspyty a'i fygwth i adael llonydd i Kirstie ac i beidio galw'r awdurdodau.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1993
Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Gwestai 1993