Hạ nêu rồi!

***(AGO) - Có lẽ, ngày đưa ông Táo về trời (23 tháng Chạp) là thời*
điểm nhắc mọi người không khí Tết bắt đầu tràn về. Sau đó là chuỗi ngày
cuối năm hối hả hoàn thành công việc mua sắm, trang trí, chuẩn bị Tết
trong nhà. Thời gian thoi đưa, mới chiều 30 đó, mà ngoảnh lại đã sang
năm mới được vài ngày. Muốn níu kéo đến cách mấy, chúng ta cũng đành
ngậm ngùi chia tay Tết vào ngày hạ nêu - mùng 7.**

Người xưa có câu “Tháng giêng là tháng ăn chơi”, “còn mùng là còn Tết”,
 thể hiện tâm trạng hứng khởi, an nhàn đón năm mới, gạt bỏ mọi bộn bề
cơm, áo, gạo, tiền ra khỏi nếp sinh hoạt trong một thời gian. Thế nhưng,
 nhịp điệu cuộc sống tất bật hiện nay lại không cho phép chúng ta duy
trì sự nhàn nhã ấy, dù rất muốn. Vì vậy, ngày hạ nêu vừa mang ý nghĩa
tâm linh, vừa nhắc nhở “Tết đã qua”.

 Người dân ở thị trấn Ba Chúc (Tri Tôn) chọn cây tầm vông đẹp làm nêu

 Nguồn gốc của phong tục này đã được lý giải bằng truyện cổ tích “Sự
tích cây nêu ngày Tết”. Một thời gian dài, con người bị quỷ xâm chiếm,
bóc lột sức lao động. Đức Phật thương tình, hướng dẫn nhiều cách giúp
con người chống lại quỷ. Cuối cùng, quỷ bị đuổi ra khỏi đất liền bằng
bóng chiếc áo cà sa của Phật treo trên ngọn cây tre, nên phải chạy ra
biển Đông. Hàng năm, dịp Tết Nguyên đán là những ngày quỷ vào thăm đất
liền, người ta trồng cây nêu để quỷ không bén mảng đến chỗ con người cư
ngụ. Trên cây nêu treo khánh đất, tạo tiếng động phát ra khi gió rung để
 nhắc nhở bọn quỷ tránh đi. Trên ngọn cây nêu còn buộc một bó lá dứa
hoặc cành đa mỏ hái để cho quỷ sợ. Ngoài ra, người ta còn vẽ hình cung
tên hướng mũi nhọn về phía đông và rắc vôi bột xuống đất trước cửa ra
vào trong những ngày Tết để cấm cửa quỷ. Truyền thuyết dần đi vào đời
sống tâm linh của người dân Việt, đi vào phong tục ngày Tết một cách
sống động: “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/ Cây nêu, tràng pháo, bánh
chưng xanh”.

 Một số lễ vật dùng để treo trên cây nêu

 Mấy năm trước, tôi đã từng trăn trở mảng đề tài cây nêu. Hỏi nhiều
người, mới biết người dân theo đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa còn giữ được phong
tục này. Cây nêu được chọn là loại cây tầm vông cao, thẳng, mắt tre đối
xứng với nhau. Đêm giao thừa, cây nêu đã “vào vị trí”, đứng sừng sững
trước nhà. Dưới đọt cây, gia chủ buộc trầu cau, giấy tiền vàng bạc,
thuốc lá… vào một túi nhỏ. Ngoài ra, còn có một hũ nước bùa nêu chôn
dưới gốc cây. Mỗi vật dụng đều được gửi gắm niềm tin, những ước mong tốt
 đẹp nhất của con người. Cây nêu cao vút, thoải mái vươn mình đón tiết
xuân, gánh vác trách nhiệm xua đuổi những chuyện không may mắn, chất
chứa nguyện vọng cầu bình an cho gia chủ trong năm mới. Ngày hạ nêu, gia
 chủ lại dựng bàn thờ cúng các chư thần, khấn vái những ước nguyện thành
 kính của bản thân, gia đình; cho nặn con heo, con gà (tượng trưng đủ
theo số lượng người trong gia đình) bằng bột gạo; các hình nhân thế mạng
 được trang trí thành tướng, lính… Rồi dùng đao chém 3 nhát vào cây
nêu trừ ma quỷ: Một nhát ngang mặt, một nhát ngang cổ và nhát cuối cùng
ngang thắt lưng. Cây nêu được hạ xuống, róc bỏ đọt. Thân cây được cất
giữ cẩn thận, chừng nào chúng mục mới bỏ đi; tuyệt đối không sử dụng cây
 vào việc gì khác. Hũ nước bùa nêu được đào lên, cất nơi thoáng mát
trong nhà. Người xưa tin rằng, ai uống nước ấy sẽ khỏe mạnh, gia đạo
thuận hòa, cuộc sống sung túc.

 Người xưa lần lượt trở về với cát bụi, kể cả người được tôi phỏng vấn
dịp ấy. Con cháu vô tâm, hoặc bị chi phối nhiều thứ, nên dần xa lạ phong
 tục cũ. Không dựng nêu thì làm gì có hạ nêu! Tôi hỏi những người lớn
tuổi chuyên mua bán hàng mã, nhang đèn, họ đều buông câu trả lời nhàn nhạt: “Chắc cũng chỉ là cúng đưa tiễn ông bà sau mấy ngày Tết thôi.
Ngoài mâm cơm, cần thêm giấy tiền vàng bạc là đủ rồi. Nếu lu bu, không
cúng cũng chẳng sao”. Vậy đó, ngày hạ nêu đã chuyển sang ý nghĩa khác:
Là buổi chia tay ông bà tổ tiên quá cố, là bữa cơm sum họp cuối cùng
trong dịp Tết của người đang sống. Rồi sau đó, con cháu ở xa sửa soạn
hành lý, chuẩn bị lên đường, trở lại nhịp sinh hoạt cũ. Mâm cơm đơn
giản, không ràng buộc lễ nghi, chất chứa tình cảm gia đình, nỗi luyến
tiếc khi tạm xa nhau…

 Mùng 7 Tết, đa số cơ sở kinh doanh, người lao động, người dân đều đã
khai trương làm việc hoặc trở lại trường học tập. Khoảng thời gian này,
không khí Tết tuy giảm nhiều, nhưng vẫn còn đọng lại trong từng nhành
mai, trong cái se lạnh sáng sớm. Ngoài chợ, nhịp độ mua bán rất sôi nổi.
 Người mua đồ cúng khai trương; người mua thức ăn tươi ngon để thay đổi
món ăn sau mấy ngày chỉ toàn thịt kho, bánh tét. Người lại bán chim
phóng sinh, giấy tiền vàng bạc, trái cây, bắp, bánh bao… phục vụ nhu cầu
 cúng kiến. Trong nhà, trái cây ngũ quả, đèn chớp đủ màu… được hạ xuống.
 Trong thâm tâm, ai cũng hiểu rằng, Tết đã qua. Hạ nêu rồi!

 Bài, ảnh: **KHÁNH HƯNG**