Sąsiedzi

**Sąsiedzi** – czechosłowacki, od 1993 czeski lalkowy film animowany|serial animowany opowiadający o perypetiach dwóch nieudolnych majsterkowiczów, Pata i Mata. Został stworzony w dniu 12 sierpnia 1976 przez reżysera filmu Lubomíra Beneša oraz scenarzystę i scenografa Vladimíra Jiránka.

## O serialu

Serial przedstawia dwóch bohaterów stawiających czoło problemom i próbujących je rozwiązać samodzielnie za pomocą prostych narzędzi, co zawsze jest przyczyną jeszcze większych problemów. Mimo wszystko, bohaterowie są zadowoleni z wyniku swojej ciężkiej pracy.

Niezręczność manualna to główny motyw serialu. Obok humoru, cechą filmu jest także optymistyczne podejście do życia. Dwójka bohaterów zawsze podejmuje wyzwanie i nie poddaje się, aż znajdzie rozwiązanie problemu.

Początkowo tytułowi sąsiedzi mieszkają w bloku (odc. 1–10, 15–17, 19, 21, 23, 26, 28), w niektórych odcinkach spędzają czas na wsi (odc. 12–14, 18, 22, 25, 27, 29, 79–91). Potem w dwóch domach typu „klocek” (odc. 30–49) i w domu typu „bliźniak” (odc. 51–78, 92–117). W odcinku „Przeprowadzka” Pat i Mat przeprowadzają się na wieś, natomiast w odcinku „Śniadanie na trawie” Pat i Mat jadą na majówkę. W odcinku „Deszcz” Pat i Mat załatali dach, ale lina zablokowała otwieranie drzwi i domek został kompletnie zdemolowany, jednak w odcinku „Łyżwy”, powstał nowy domek.

Muzykę do serialu skomponował Petr Skoumal.

## Bohaterowie

W serialu bohaterów jest tylko dwóch. Nie wyemitowano jeszcze odcinka, w którym bohaterowie posługiwali się dialogami (z wyjątkiem emisji holenderskiej, w której tytułowym postaciom głosu użyczą Kees Prins i Siem van Leeuwen), czy występowałyby więcej lub mniej niż dwie osoby. W niektórych odcinkach są momenty, gdzie na początku epizodu pojawia się jeden bohater, a potem drugi. W odcinku pilotażowym postacie nie noszą czapek i mają brwi.

* **Pat** – ma łysą i bardziej zaokrągloną głowę, duży nos i półokrągłe, wystające uszy. Na głowie nosi niebieski beret z antenką. Zawsze nosi żółtą bluzkę, niebieskie dżinsy o wielkim rozmiarze oraz czarne (pierwotnie brązowe) buty. W niektórych odcinkach 6 serii jego bluzka była nieco większa.
* **Mat** – jest łysym mężczyzną, trochę wyższy i chudszy od sąsiada. Ma jajowatą głowę, wielki, wyższy nos oraz wystające, półowalne uszy. Nosi czerwoną bluzę, z przerwą w odcinkach 2–29, kiedy to nosił bluzę szarą. Nosi też na głowie niewielką zimową czapkę w biało-niebieskie, ustawione poziomo paski (w serii 1–5 wzory) z białym pomponem a także niebieskie, szerokie dżinsy i czarne buty.

## Historia

Dwójka bohaterów pierwszy raz pojawiła się w krótkim filmie pt. *Kuťáci* (dosłownie *Druciarze*, w Polsce jako *Monterzy*) w 1976. Później w latach 1979–1985 wystąpili w serialu telewizyjnym pt. *A je to!* (dosł. *I to wszystko!*, w Polsce ten tytuł się nie przyjął). Pat i Mat zostali „ochrzczeni” w 1989, serial został też przemianowany na *Pat a Mat*. Nowa nazwa serialu jest widoczna aż do dziś.

Autorzy myśleli o stworzeniu komedii dla widzów dorosłych, ale serial stał się popularny wśród widzów w każdym wieku. W Czechosłowacji, pierwsze 35 odcinków mogło być wyprodukowane tylko jako 7-minutowe programy dla dzieci.

Kontrowersje wzbudziły kolory bluzek bohaterów. Porównywano je do dwóch skłóconych, komunistycznych mocarstw. Czerwona bluzka Mata miała symbolizować ZSRR, zaś żółta Pata miała symbolizować Chiny. Z tego też powodu w drugim odcinku kolor bluzki Mata zamieniono na szary i ten stan rzeczy utrzymywał się do upadku komunizmu w Czechosłowacji w 1989, po czym Mat na stałe wrócił do noszenia czerwonej. Samym bohaterom też przypisywano poglądy socjalistyczne. Dlatego w serii z lat 1979–1985 zakazano emisji w Czechach. Serial nadal produkowano w Pradze, lecz na zlecenie słowackie.

Początkowo, serial nie był emitowany w telewizji. Premierę w czechosłowackiej telewizj serial miał dopiero 23 listopada 1982 r.

Serial zdobył popularność w wielu krajach.

Po rozpadzie Czechosłowacji, Lubomír Beneš (zmarły w 1995) założył własne studio filmowe AIF w Pradze w 1990. Dzięki pomocy finansowej z zewnątrz, Beneš i jego zespół nakręcił 14 nowych odcinków.

W 1998 roku, trzy lata po śmierci Lubomíra Beneša, jego studio zbankrutowało, co doprowadziło do sporu o prawa autorskie do bohaterów i 50 odcinka, który nigdy nie został oficjalnie wydany.

W 2002 wznowiono po kilkuletniej przerwie produkcję serialu. Najnowsze odcinki zostały zrealizowane przez wytwórnię Atéliery Bonton Zlín oraz przez mniejsze studia produkujące dla zlinskiej wytwórni: Anima i patmat s.r.o. Reżyserem w odcinkach ze studia Pat Mat jest syn Lubomíra Beneša, Marek Beneš. Wytwórnia ze Zlina nakręciła 9 nowych odcinków, Anima 7 odcinków, a patmat s.r.o. najwięcej, bo aż 12 odcinków. W poprzednich seriach niektóre odcinki były zakończone słynnymi porażkami bohaterów, lecz w przeciwieństwie do nich, filmiki te charakteryzują się szczęśliwym zakończeniem, choć kilka stanowi wyjątek.

W 2010 na festiwalu w Zlinie wyemitowano premierowy odcinek nowej serii. Marek Beneš i jego współpracownicy do 2015 roku stworzyli i zatwierdzili do emisji 13 nowych odcinków.

Od 2018 do 2019 roku, studio Patmat film nakręciło 26 nowych odcinków, kolejne 13 odcinków jest obecnie w produkcji.

## Gra komputerowa

W 2008 w czeskim studiu Centauri Production powstała także gra komputerowa pt. Pat & Mat: The Game (po polsku: *Pat i Mat: Gra*). Została wydana na świecie w sierpniu 2009, a w Polsce w marcu 2010 r. Jest ona grą logiczno-przygodową, w której gracz przejmie sterowanie nad głównymi bohaterami. Celem gry jest rozwiązywanie codziennych problemów technicznych. Niekiedy należy przełączać się między postaciami. Rozgrywka staje się jeszcze trudniejsza, ponieważ każdy z głównych bohaterów dysponuje różnymi zdolnościami i umiejętnościami. Sąsiedzi zachowują się tak samo jak w serialu, razem z mimiką i gestami. W grze została zaimplementowana także charakterystyczna ścieżka dźwiękowa.

Wprowadzono także możliwość kupienia gry za pomocą programu Steam.

## Bohaterowie poza serialem

### Reklamy

Sąsiedzi wystąpili też w kilku słoweńskich spotach reklamowych sklepu *Merkur*. Jeden spot reklamowy trwa około 26 sekund. W jednej reklamie Pat i Mat oglądali mecz w telewizji ubrani w sportowe koszulki. Niestety, zepsuł im się telewizor. Zakupili nowy w sklepie *Merkur*. W innym Mat odpakowywał prezent spod choinki, z którego wyskoczył Pat. Jest też kilka innych spotów reklamowych związanych z kosiarkami (produkt ze sklepu) oraz z innymi artykułami takimi jak narzędzia dla majsterkowiczów.

W Polsce w 2009 roku Pat i Mat pojawili się w reklamie firmy Link4. Wykorzystano fragment odcinka „Faks”.

W 2012 roku bohaterowie czeskiej bajki wystąpili w reklamie *Tablica.pl*. Stworzenie tego materiału pozostawiono samym producentom bajki.

### Książki

Zostały wydane co najmniej dwie książki:

* Michl, Jiří (1994). *Pat & Mat : …a je to!*. Egmont.
* Sýkora, Pavel; Jiránek, Vladimír; Beneš, Lubomír (2010). *Pat a Mat dokážou všechno* [*Pat i Mat potrafią wszystko*]. Albatros.

### *Data*

W 2004 roku dwaj Norwegowie – Tom Idland i Knut Arne Lindeland – stworzyli we własnym studiu odcinek Data. W odcinku Mat przychodzi do Pata, aby zobaczyć jego własnoręcznie zbudowany komputer. Później sam też rozpoczyna budowę swojego. Razem grają w komputerowe strzelanki.

## Linki zewnętrzne

* Oficjalna strona serialu „Pat a Mat”

1. ↑ Wywiad z reżyserem Sąsiadów Markiem Benešem.
2. ↑ Szablon:Cytuj
3. ↑ Szablon:Cytuj
4. ↑ Szablon:Cytuj
5. ↑ Szablon:Cytuj

Błąd rozszerzenia *cite*: Istnieje znacznik `<ref>` dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika `<references group="uwaga"/>`