Κριστίν ντε Πιζάν

### Επιτεύγματα

Έδωσε φωνή στους υπέρμαχους της ίσης εκπαίδευσης αντρών και γυναικών και στιγμάτισε την κοινή μεσαιωνική πρακτική της συκοφάντησης των γυναικών στη λογοτεχνία

Η **Κριστίν ντε Πιζάν** (*Christine de Pizan*, 1364 - 1430) ήταν Ιταλίδα συγγραφεας και λόγια του Μεσαίωνα που εργάστηκε κατά κύριο λόγο στο Παρίσι. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες λόγιες του μεσαίωνα και μία από τις πιο αξιοσημείωτες φεμινίστριες όλων των εποχών το έργο της οποίας έδωσε φωνή στους υπέρμαχους της ίσης εκπαίδευσης αντρών και γυναικών και στιγμάτισε την κοινή μεσαιωνική πρακτική της συκοφάντησης των γυναικών στην λογοτεχνία.

Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, την χαρακτήρισε ως "*την πρώτη γυναίκα που ύψωσε την πένα της για να υπερασπιστεί το φύλο της*".

## Η ζωή της

Η Κριστίν ντε Πιζάν ξεκίνησε να γράφει σε ηλικία 25 ετών μετά τον θάνατο του άντρα της προκειμένου να θρέψει τον εαυτό της, τα τρία της παιδιά, τη μητέρα της και την ανιψιά ενώ έπρεπε να αποπληρώσει και τα χρέη που είχε αφήσει ο σύζυγός της. Αμέσως μετά τον θάνατο του συζύγου της προσπάθησε να εισπράξει κάποια χρήματα που άνηκαν σε εκείνον όπως και ορισμένους μισθούς που του οφείλονταν, αλλά η νομοθεσία της εποχής, που ήταν εξαιρετικά άδικη για τις γυναίκες, δεν προέβλεπε την είσπραξη χρημάτων από μία χήρα παρά το γεγονός ότι τα δικαιούνταν.

Η Πιζάν ήταν μια εξαιρετικά μορφωμένη γυναίκα γιατί είχε μεγαλώσει στο παλάτι του βασιλιά Καρόλου Ε΄ της Γαλλίας όπου εργάζονταν ο πατέρας της ως γιατρός, αστρολόγος και σύμβουλος του βασιλιά. Έτσι η Πιζάν, με την βοήθεια του πατέρα της, απέκτησε σφαιρική μόρφωση από την εκτεταμένη βιβλιοθήκη του παλατιού που περιλάμβανε βιβλία σχετικά με λογοτεχνία, ιστορία, αστρολογία, αλλά και επιστήμες, θρησκεία και φιλοσοφικά έργα. Η Πιζάν έμαθε να μιλάει διάφορες γλώσσες και εντρύφησε στον Ανθρωπισμό της πρώιμης Αναγέννησης. Έτσι, όταν ήρθε η ώρα να στραφεί στη συγγραφή για να ζήσει εκείνη και οικογένειά της, ήταν παραπάνω από ικανή να το κάνει.

Άρχισε να γράφει ερωτικά ποιήματα και βιογραφίες που ήταν πολύ της μόδας εκείνη την εποχή και σύντομα απέκτησε τεράτια φήμη ως συγγραφέας με αποτέλεσμα να βρει μία θέση στην αυλή της Ισαβέλας της Βαυαρίας, της βασίλισσας της Γαλλίας. Πολύ σύντομα απέκτησε πανευρωπαϊκή φήμη και συχνά την συνέκριναν με τον Βιργίλιο και τον Κικέρωνα λόγω των τεχνικών ικανοτήτων της αλλά και της ευφυίας που διαφαίνονταν μέσα από το έργο της.

**Ακούστε τα ποιήματα της Κριστίν ντε Πιζάν μελοποιημένα από σύγχρονους καλλιτέχνες**

Καθώς περνούσαν τα χρόνια άρχισε να γράφει πιο βαθιά και φιλοσοφημένα κείμενα που ήταν λιγότερο δημοφιλή στο ευρύ κοινό αλλά θεωρούνται μέχρι και σήμερα λογοτεχνικά και φιλοσοφικά αριστουργήματα. Την περίοδο 1401 - 1402 συμμετείχε στην λεγόμενη "διαμάχη των ρόδων" που ήταν μια λογοτεχνική συζήτηση σχετικά με ένα διάσημο ποίημα του 13ου αιώνα, το *Ειδύλλιο των Ρόδων* (*Romance of the Rose*) που μιλούσε για τον έρωτα στην αυλή του παλατιού. Για την ακρίβεια, ήταν εκείνη που ξεκίνησε αυτή την συζήτηση καθώς ήταν η πρώτη που παρατήρησε και κατέκρινε ότι ενώ το ποίημα παρουσιαζόταν ως ένα ρομαντικό κείμενο που υποτίθεται εξυμνούσε τον έρωτα, στην πραγματικότητα παρουσίαζε τις γυναίκες της αυλής ως σεξουαλικά ακόρεστες και ανήθικες και έκανε γενικεύσεις που συκοφαντούσαν όλο το γυναικείο φύλο χρησιμοποιώντας μάλιστα εξαιρετικά προσβλητικές και χυδαίες εκφράσεις.

Πολύ σύντομα η διαμάχη σχετικά με το Ειδύλλιο των Ρόδων ξεπέρασε το συγκεκριμένο κείμενο και μετατράπηκε σε μία διαμάχη σχετικά με την γενικότερη απεικόνιση των γυναικών στην λογοτεχνία της εποχής. Η αρνητική και συκοφαντική παρουσίαση των γυναικών δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο για τα κείμενα του μεσαίωνα, αλλά ελάχιστες φωνές ακούγονταν που κατέκριναν αυτή την άδικη πρακτική. Ειδικά οι ίδιες οι γυναίκες που δεν είχαν την δυνατότητα να μορφωθούν και πολύ περισσότερο να κατακτήσουν κάποια θέση επιρροής από την οποία θα μπορούσαν να ασκήσουν την πιο σχετική κριτική, ήταν αδύνατον να φέρουν οποιαδήποτε αντίρρηση. Η Κριστίν ντε Πιζάν, όμως, ήταν μία γυναίκα που κατείχε μία τέτοια θέση από την οποία μπορούσε να μιλήσει και να εισακουσθεί και αυτό ακριβώς έκανε. Αυτή η διαμάχη καθιέρωσε την Κριστίν ντε Πιζάν ως μία γυναίκα λόγιο που επέβαλλε την άποψή της στον αντροκρατούμενο λογοτεχνικό κόσμο της εποχής.

## Το σημαντικότερο έργο της

Το σημαντικότερο έργο της ήταν «Η Πόλη των Κυριών» που έγραψε το 1405 στο οποίο παρουσιάζει διάφορες αξιόλογες γυναίκες από την ιστορία ως παράδειγμα των γυναικείων αρετών και ικανοτήτων. Αυτές οι γυναίκες «χτίζουν» την πόλη των Κυριών στην οποία και διαμένουν (που είναι το βιβλίο της Πιζάν) με οικοδομικά υλικά τα επιτεύγματά τους. Κάθε γυναίκα που προστίθεται προσθέτει κι εκείνη με τη σειρά της υλικό για τα τείχη και τα οικήματα της πόλης, δηλαδή επιχειρήματα για την άποψη της Πιζάν ότι οι γυναίκες ειναι αξιόλογες. Η Πιζάν επίσης επιχειρηματολογεί υπέρ της εκπαίδευσης των γυναικών.

Την ίδια χρονιά τελείωσε και τον «Θησαυρό της Πόλης των Κυριών», ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο για γυναίκες αφιερωμένο στην πριγκίπισσα Μαργαρίτα της Βουργουνδίας. Στο έργο της εμφανίζονται οι θηλυκές αρετές της Λογικής, της Δικαιοσύνης και της Εντιμότητας που είναι οι πιο σημαντικές για την επιτυχία μίας γυναίκας. Η Πιζάν προέτρεπε τις ευγενείς γυναικες σε θέσεις επιρροής να επιδιώξουν να κάνουν κάτι σημαντικό στη ζωή τους και θεωρούσε πως η επιτυχία τους στηρίζονταν στην ικανότητά τους να διοικούν και να παίζουν διπλωματικό και διαμεσολαβητικό ρόλο με το να μιλούν και να γράφουν σωστά. Οι γυναίκες μέσω της μόρφωσης μπορούσαν να γίνουν εξαίρετοι πολίτες που θα ήταν σε θέση να αναγνωρίζουν τη διαφθορά στην πολιτική.

Η Κριστίν ντε Πιζάν, απαντώντας σε όσους θεωρούσαν περιττή την μόρφωση των γυναικών λόγω αδυναμιών του φύλου τους και της διάνοιάς τους, έγραψε χαρακτηριστικά στο πρόλογο της *Πόλης των Κυριών*: "*Αν συνηθίζαμε να στέλνουμε τα νεαρά κορίτσια στο σχολείο και τους μαθαίναμε τα ίδια αντικείμενα που μαθαίνουμε στα αγόρια, θα μάθαιναν εξίσου καλά και θα κατανοούσαν τις τέχνες και τις επιστήμες. Ίσως μάλιστα να τις κατανοούσαν και καλύτερα... γιατί όπως το σώμα των γυναικών είναι πιο απαλό από εκείνο των αντρών, έτσι και η διάνοιά τους είναι πιο οξυμένη*".

> ***Βλέπε επίσης και τη Χέραντ του Λάντσμπεργκ που ήταν άλλη μια γυναίκα που έγραψε ένα μεσαιωνικό εκπαιδευτικό εγχειρίδιο για γυναίκες που ήταν τόσο καλό που το χρησιμοποιούσαν και οι άντρες!***
>
>

Ένα από τα σημαντικά έργα της Κριστίν ντε Πιζάν ήταν και το τελευταίο της που το τελείωσε το 1429, λίγους μήνες πριν πεθάνει. Ήταν το «*Λόγος Περί της Ζαν ντ΄ Άρκ»* στο οποίο μνημόνευε τη ζωή και το έργο της Ιωάννας της Λωρραίνης. «Τι τιμή για τις γυναίκες» θαύμαζε η Κριστίν ντε Πιζάν στο τελευταίο της αυτό έργο «να βλέπουν αυτό το δεκαεξάχρονο κοριτσάκι να καταφέρνει αυτό που δεν μπορούν να κάνουν εκατό χιλιάδες άντρες». Ευτυχώς για εκείνη η Πιζάν απεβίωσε πριν να προλάβει να δει την Ιωάννα της Λωρραίνης να συλλαμβάνεται και να εκτελείται δια της πυράς.

## Η κληρονομιά της

Η Κριστίν ντε Πιζάν σήμερα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες λόγιες του μεσαίωνα και μία από τις πιο αξιοσημείωτες φεμινίστριες όλων των εποχών που καυτηρίασε τον μισογυνισμό στη λογοτεχνία της εποχής της και προώθησε την εκπαίδευση των γυναικών. Επίσης είναι γνωστή για την συνήθειά της να προωθεί το έργο άλλων γυναικών και να συνεργάζεται μαζί τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλές φορές φρόντισε να κάνει ειδική αναφορά στα έργα της σε μία εικονογράφο το όνομα της οποίας έχει σήμερα χαθεί και την γνωρίζουμε μόνο ως Αναστασία. Η Κριστίν ντε Πιζάν έγραψε ότι η Αναστασία ήταν η πιο ταλαντούχα εικονογράφος της εποχής της.

Το καλλιτεχνικό έργο της Τζούντι Σικάγο, *Το Δείπνο*, περιλαμβάνει ένα σερβίτσιο με το όνομα της Κριστίν ντε Πιζάν.

## Ήξερες ότι

* Ο «Θησαυρός της Πόλης των Κυριών» χρησιμοποιήθηκε ως σημείο αναφοράς για τη μόρφωση των ευγενών κυριών του 15ου και του 16ου αιώνα. Η βασίλισσα της Γαλλίας Άννα το χρησιμοποίησε για τη μόρφωση της κόρης της Σουζάνα που έγινε βασίλισσα της Βουρβόνης
* Η βασίλισσα της Αγγλίας Ελισάβετ Α΄ είχε στη βιβλιοθήκη της αντίγραφα της «Πόλης των Κυριών» ενώ είχε διακοσμήσει τα δωμάτιά της με ταπισερί με σκηνές από την «Πόλη των Κυριών».
* Το έργο της Κριστίν ντε Πιζάν, αν και ήταν εξαιρετικά δημοφιλές κατά τους αιώνες μετά τη συγγραφή του, σταδιακά ξεχάστηκε. Τον 20ο αιώνα όμως επανήλθε στην επιφάνεια όταν το ανακάλυψε η φιλόσοφος Σιμόν ντε Μποβουάρ και το ανέφερε στο έργο της «Το Δεύτερο Φύλο».

## Παραπομπές

1. ↑ Μποβουάρ, Σιμόν ντε (2008). Το Δεύτερο Φύλο. Αθήνα: Μεταίχμιο. 890678520. ISBN 9789604556502.
2. ↑ Pizan, Christin de (1405). *Le trésor de la cité des dames de degré en degré et de tous estatz*, σελ. Πρόλογος.
3. ↑ Pizan, Christine de (2018) "The Book of the City of Ladies and other Writings". Hackett Publishing Company, Inc. ISBN 1624667295