Holandia

*Nederland*

## Flaga

**Holandia** (nid. *Nederland*) - państwo w zachodniej Europie, największy i główny kraj składowy Królestwa Niderlandów, do którego należą także Aruba, Curaçao i Sint Maarten. Oprócz europejskiej części kraju do Holandii należą także trzy wyspy położone na Morzu Karaibskim: Bonaire, Saba i Sint Eustatius, będące jej gminami specjalnymi. Holandia to największy i najludniejszy z krajów Beneluksu, leżący w północnej części krainy historycznej Niderlandów. Graniczy od wschodu Niemcami, od południa natomiast z Belgią. Od północy i zachodu Holandię oblewa Morze Północne, w tym na północy płytka jego część, oddzielona od pełnego morza archipelagiem Wysp Zachodniofryzyjskich - Morze Wattowe.

Holandia jest członkiem-założycielem Unii Europejskiej, NATO i ONZ. W Holandii mają swoją siedzibę liczne sądy międzynarodowe, w tym Międzynarodowy Trybunał Karny. Największym miastem i konstytucyjną stolicą Holandii jest Amsterdam, a stolicą administracyjną jest Haga. Językiem urzędowym Holandii jest niderlandzki, w prowincji Fryzja jako drugi język urzędowy obok niderlandzkiego funkcjonuje język fryzyjski.

Holandia jest znana na całym świecie ze swoich polderów, wiatraków, sera Edammer, tulipanów i rowerów oraz legalizacji miękkich narkotyków, prostytucji, aborcji, eutanazji oraz małżeństw jednopłciowych.

## Geografia

### Położenie, powierzchnia i granice

Holandia jest niezbyt dużym państwem leżącym w Europie Zachodniej, nad brzegiem Morza Północnego. Jej powierzchnia (wraz z gminami specjalnymi) wynosi 41 526 km2, co stanowi ok. 1/8 powierzchni Polski. Holandia graniczy z następującymi państwami:

* Belgia - 450 km
* Niemcy - 577 km

Łączna długość granic lądowych wynosi 1027 km, natomiast długość wybrzeża morskiego - ok. 750 km, włączając wyspy prawie 1000 km, nie da się jednak określić jej precyzyjnie, gdyż wybrzeże jest ciągle skracane w wyniku wykonywania prac hydrotechnicznych (polegających głównie na tworzeniu polderów).

Rozciągłość południkowa Holandii wynosi 330 km, natomiast równoleżnikowa 270 km. Skrajne punkty Holandii:

* północny: 53°33'N
* południowy: 50°15'N
* wschodni: 7°14'E
* zachodni: 3°21'E

### Ukształtowanie poziome

Północne i środkowe wybrzeże Holandii jest w większości wyrównane, oddzielone od morza wałami wydmowymi, na północ od kontynentalnej części kraju znajdują się ponadto Wyspy Zachodniofryzyjskie (wśród nich m. in. Texel, Terschelling, Ameland, Vlieland i Schiermonnikoog), które oddziela od stałego lądu płytkie Morze Wattowe. Południowy fragment wybrzeża jest z kolei silnie rozczłonkowany, szczególnie w obszarze ujściowym Renu, Mozy i Skaldy (liczne wyspy przybrzeżne należące do archipelagu Wysp Zelandzkich: Noord-Beveland, Zuid-Beveland, Walcheren, Schouwen-Duiveland, Goeree-Overflakkee).

### Ukształtowanie pionowe

Powierzchnia Holandii jest w dużej mierze nizinna - średnia wysokość wynosi 10 m n.p.m. 25% powierzchni kraju położone jest na depresjach, z których najniższa - położona na dnie Polderu Księcia Aleksandra (Zuidplaspolder) - ma 6,7 m p.p.m. Liczne są poldery, czyli tereny sztucznie osuszane z wody morskiej przeznaczone pod uprawę na glebach aluwialnych - np. Noordoostpolder, Flevopolder, Wieringermeer, Alblasserwaard, Nederslingeland i już wcześniej wspomniany Zuidplaspolder. Większość Holandii zajmuje równinna Nizina Holenderska, na wschodzie urozmaicona pagórkami morenowymi o wysokości dochodzącej do 100 m n.p.m. W południowo-wschodniej części kraju leży wapienna wysoczyzna Limburgii z najwyżej położonym punktem Holandii - wzniesieniem Vaalserberg, osiągającym zaledwie 322 m n.p.m.

### Wody

Obszar Holandii odwadniają trzy duże rzeki: Ren (1233 km), Moza (925 km) i Skalda (350 km), uchodzące do Morza Północnego wspólną, rozległą deltą. Inne dłuższe rzeki Holandii to przeważnie odnogi ujściowe Renu i Mozy, takie jak: IJssel (125 km), Waal (82 km), Lek (62 km), Stary Ren (52 km), Hollandse IJssel (46 km), Amstel (31 km) i Nowa Moza (24 km). W północnej części kraju leży sztuczne jezioro IJsselmeer, powstałe w 1932 roku po odgrodzeniu zatoki Zuiderzee od Morza Północnego 32-kilometrową tamą Afsluitdijk. W 1975 roku jezioro to zostało dodatkowo podzielone tamą Houtribdijk, dzięki czemu powstało jezioro Markermeer (dawna południowa część IJsselmeer).

Jednym z największych przedsięwzięć hydrotechnicznych realizowanych przez ostatnie dziesięciolecia w Holandii jest Delta-Plan, mający na celu oddzielenie ujść Renu, Mozy i Skaldy od Morza Północnego. W wyniku intensywnego osuszania terenów nadmorskich i tworzenia polderów powierzchnia Holandii zwiększyła się z 33,6 tys. km2 w 1960 do 41,5 tys. km2 w 1992 roku. Holandia posiada również dobrze rozwiniętą sieć kanałów usprawniających żeglugę śródlądową. Łączna długość holenderskich kanałów wynosi ponad 5 tys. km, wśród nich wymienić można m. in. kanały: Księżniczki Małgorzaty, Overijssel i Amsterdam-Ren.

### Klimat

Holandia położona jest w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o jego morskiej odmianie. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od 1°C na wschodzie do 3°C na zachodzie, w lipcu od 17°C na wybrzeżu do 19-20°C w głębi kraju. Mała amplituda roczna temperatur jest wynikiem zachodnich i południowo-zachodnich wiatrów, które łagodzą upały i chłody zimowe. Zima w Holandii trwa średnio dwa i pół miesiąca, a opady śniegu są rzadkim zjawiskiem. Średnia roczna suma opadów wynosi 750 mm, a
największe ich maksimum ma miejsce między lipcem a październikiem. Częstym zjawiskiem są mgły oraz wiatry, liczba dni wietrznych to średnio 360 w ciągu roku. Na wybrzeżu często występują sztormy, powodujące powodzie morskie. Ostatnia taka katastrofalna powódź miała miejsce w 1953 roku.

## Podział administracyjny

Europejska część Holandii dzieli się administracyjnie na 12 prowincji, które dzielą się w sumie na 458 gmin. Do Holandii przynależą także trzy karaibskie wyspy będące jej gminami specjalnymi (inaczej gminami zamorskimi): Bonaire, Saba i Sint Eustatius.

Podstawowe dane na temat holenderskich prowincji i gmin specjalnych przedstawia poniższa tabela.

## Przypisy

1. ↑ Domena .bq jest zarejestrowana w trzech gminach specjalnych Holandii: Bonaire, Sabie i Sint Eustatius, ale nie jest tam używana.