Nikolaos Chirofakis

Nikolaos Chirofakis (ur. 07.03.1892, zm. 11.06.1946) - bizantyjski polityk i reformator. Od 1942 prezydent kolaborującej z nazistami Republiki Helleńskiej.

## Wczesne lata

Urodził się w Synopie, w rodzinie drobnych rzemieślników. Zgodnie z tradycją jako drugi syn miał odbyć służbę wojskową w legionach, a potem osiąść na otrzymanej w nagrodę ziemi. Będąc raczej myślicielem i nie ciesząc się dobrym zdrowiem, przeszedł tylko podstawowe szkolenie i trafił do rezerwy, następnie zaś podjął pracę w redakcji lokalnej gazety "Emas Chora" z zamiarem pójścia na uniwersytet. W redakcji poznał Dioskorosa Fokasa i Irene Glamopoulou, prominentnych działaczy ruchu nacjonalistycznego.

W 1913 wstąpił w ślad za nimi do partii Epidromi. W 1915 rozpoczął naukę na wydziale architektury Akademii w Adrianopolu, przerwał ją jednak w 1916, gdy dostał powołanie do służby frontowej. Został trafiony austriackim szrapnelem w bitwie pod Belgradem i nigdy nie odzyskał pełnej sprawności w prawej nodze. Spóźnioną odsiecz sił rosyjskich uznał za dowód nierównego traktowania przez silniejszego sojusznika, co ukształtowało jego antyrosyjskie poglądy i odbiło się na jego późniejszej działalności.

## Kariera polityczna

W 1921 Epidromi po raz pierwszy dostała się do parlamentu. Reprezentanci partii w poszukiwaniu poparcia angażowali się w wiele inicjatyw, w tym w organizację Igrzysk Olimpijskich i odpalenie tradycyjnej pochodni od ognia u stóp Olimpu. Według niektórych badaczy incydent z janczarami podczas meczu piłkarskiego Francja-Turcja miał być ich prowokacją, nie przedstawiono jednak na to wystarczających dowodów. W wyborach w 1927 partia zajęła trzecie miejsce, wprowadzając 65 delegatów.

W 1929 Bizancjum dotknął Wielki Kryzys, zażegnany wielkim wysiłkiem minister finansów Despiny Papadopoulou, a w 1933 rozpoczął się kryzys rynku rybnego, wywołany przełowieniem, zanieczyszczeniem mórz ropą i wzmożonymi atakami przyciśniętych głodem piratów przyprawowych. Okres ten nazywa się zwykle "najczarniejszą godziną", bezrobocie nie spadało poniżej 35% (w 1937 osiągając zawrotne 60%), a blisko 15% mieszkańców wyemigrowało, głównie na stałe. Klęska głodu w tak niedawno zamożnym kraju doprowadziła do wzrostu nastrojów radykalnych i w konsekwencji upadku rządu centrolewicowej PsORI na rzecz Epidromi. Chirofakis objął tekę wiceministra rolnictwa i przeprowadził wiele reform, takich jak reorganizacja danin ziemskich. Wskutek tarć gabinetowych, głównie niezgody między nim a premierem Fokasem, w 1938 opuścił rząd i wstąpił do faszyzującej partii Lefkos Aganaktisi, gdzie projektował dalsze reformy i głosił potrzebę sojuszu z Osią przeciw Imperium Osmańskiemu i ZSRR.

## Republika Helleńska

W październiku 1940 Włochy dokonały napaści na zachodnie ziemie Bizancjum. Wobec silnego oporu ze strony I, III, VII i XIV legionu agresorzy zmuszeni zostali do wycofania się na terytorium Albanii. Wiosną 1941 atak z północy przeprowadziły Niemcy, po drodze podbijając Jugosławię. Do końca lipca Konstantynopol został zdobyty, a cesarz Theodoros III zbiegł na Rodos. Po przekazaniu części zdobytych terenów Albanii i Bułgarii władze okupacyjne ustanowiły protektorat ze stolicą w Atenach. Stanowiska w rządzie objęli głównie działacze LA. Chirofakis został najpierw wiceministrem przemysłu, a po czystce ze stycznia 1942 prezydentem.

Będąc u władzy przeprowadził szereg reform, mających na celu modernizację skostniałych instytucji państwowych: ostatecznie zlikwidował stan szlachecki, zreformował legiony, rozwiązał ostatnie szwadrony katafraktów, rozbudował sieć kolejową i rozpoczął szeroko zakrojony program elektryfikacji. Wywołane gwałtownością i radykalnością zmian protesty i zamieszki zostały stłumione przez Policję Narodową z pomocą wojsk okupacyjnych, a wielu protestujących trafiło do obozów koncentracyjnych w Macedonii. Grecki ruch oporu przeprowadził siedem zamachów na jego życie, bezskutecznie.

## Upadek

W 1944 Alianci zaatakowali Peloponez. Do grudnia zajęli Ateny, a rząd Republiki przeniósł się najpierw do Salonik, a potem do Skopje. Niezależne grupy obrońców, wsparte uciekinierami z Włoch i Niemiec, broniły się jeszcze po kapitulacji III Rzeszy w odosobnionych ogniskach, głównie w górach. Ostatecznie Chirofakis został pojmany przez Armię Czerwoną w maju 1946 i przekazany cesarzowi.

Podczas procesu w Nikozji nie okazał skruchy. Został skazany na śmierć i powieszony 11.06.1946, razem z dwunastoma innymi czołowymi politykami Republiki Helleńskiej. Obie partie, do których należał, zostały następnie zdelegalizowane.

## Teorie spiskowe

Według badania opinii publicznej z 2006 roku 14% Bizantyjczyków wierzy, że Chirofakis nie został tak naprawdę stracony, tylko zbiegł z granicę. 9% utrzymuje, że żyje po dziś dzień. Do najpopularniejszych wersji wydarzeń należą:

* teza o wyprowadzeniu czołowych dygnitarzy RH przez patriarchę do Finlandii
* teza o zamknięciu Chirofakisa w tajnym radzieckim więzieniu w Bułgarii
* teza o porwaniu go przez kosmitów jeszcze w Salonikach
* oraz teza o tajnym bractwie okultystycznym, które zamieniło go w gołębia, dzięki czemu uciekł na Filipiny, gdzie dokonał operacji plastycznej, zmienił nazwisko na Gonzalez i wystartował w wyborach parlamentarnych w 1968 r.

## Czytaj także

* Kryzys rynku rybnego w latach 30 tych XX wieku
* Igrzyska Olimpijskie w Konstantynopolu 1924
* Teorie spiskowe Bizancjum

1. ↑ "Faszyzm w Bizancjum", Hieronymus Rotschield, 1975
2. ↑ "A ja wiem, co widziałem", Balaban Çubukçu, 1934
3. ↑ "Krwawe wody", Hassan al-Zawahadi, 2004
4. ↑ "Taki los", Elena Rapidoulou, 1988
5. ↑ "Historia walki wyzwoleńczej", Yannis Mesmerides, 1993
6. ↑ badanie opinii publicznej Cesarskiego Ośrodka Kwestionariuszy, 07-25.09.2006