Agencja Bezpieczeństwa Krajowego

Emblemat Agencji Bezpieczeństwa Krajowego.

Siedziba Agencji Bezpieczeństwa Krajowego w Michalinie

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego - umundurowana i uzbrojona służba specjalna powołana do ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej i najważniejszych dóbr, obiektów i osób w Państwie. ABK została utworzona 17 lipca 1993 roku na podstawie Ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Krajowego, zastępując Urząd Ochrony Państwa i Biuro Ochrony Rządu. Ustawa ta, nadająca służbom wiele innych uprawnień oraz przeprowadzająca gruntowną reformę ich systemu przez Komitet Bezpieczeństwa Państwa, stanowiła odpowiedź rządu Fryderyka Schneidera na niezdolność walki dotychczasowego systemu służb z rosnącymi problemami przestępczości zorganizowanej, konflikty pomiędzy służbami oraz stagnację w procesie dekomunizacji. Jako służba specjalna podlega nadzorowi i kontroli sprawowanej przez Komitet Bezpieczeństwa Państwa oraz inne instytucje cywilne, m.in. Najwyższą Izbę Kontroli czy Trybunał Konstytucyjny.

## Historia

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego początkowo składała się z sześciu departamentów - czterech właściwych i dwóch administracyjnych, na czym inspirowany jest obecny jej emblemat. Po powstaniu ABK w 1993 roku, formacja przeszła gruntową reformę w 2001 roku i nie przeszła od tego momentu większych zmian. W 1996 roku do użytku oddano centralę Agencji Bezpieczeństwa Krajowego w Michalinie.

## Zadania

Podstawowym zadaniem Agencji Bezpieczeństwa Krajowego jest ochrona państwa przed zorganizowanymi działaniami przestępczymi lub o charakterze antypolskim. Zadania Agencji uregulowano w artykule drugim Ustawy o ABK:

> 1. Do zadań Agencji należy:
>
>
> 1)     wykrywanie i zapobieganie zagrożeniom godzącym w bezpieczeństwo funkcjonowania państwowych systemów telekomunikacyjnych, teleinformatycznej i infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa oraz ich zwalczanie
>
>
> 2)     analizowanie, uzyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla ochrony infrastruktury krytycznej oraz bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej potencjału ekonomicznego i obronnego
>
>
> 3)     ochrona oraz dbanie o bezpieczeństwo:
>
>
> a.   obiektów z zakresu infrastruktury kluczowej dla funkcjonowania Państwa oraz innych obiektów wymagających ochrony Agencji ze względu na ich specjalny charakter lub znaczenie
>
>
> b.   obiektów objętych ochroną zgodnie z innymi protokołami bezpieczeństwa
>
>
> c.   obiektów służących Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesowi Rady Ministrów, ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz wskazanych w decyzji ministra właściwego do spraw wewnętrznych innych obiektów stanowiących siedziby członków Rady Ministrów
>
>
> d.    innych przedmiotów, budynków, obiektów i osób, jeżeli wymaga tego powodzenie śledztwa, postępowania przygotowawczego bądź zależy od tego bezpieczeństwo racji stanu
>
>
> e.     placówek zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
>
>
> 4)     zapewnianie bezpieczeństwa:
>
>
> a.    Prezydentowi RP i byłym Prezydentom RP, Marszałkom i Wicemarszałkom Sejmu i Senatu, Prezesowi i wiceprezesom Rady Ministrów oraz innych członkom Rady Ministrów – w tym obiektom im podległym,
>
>
> b.   osobom posiadającym status głowy państwa, szefa rządu oraz ich zastępców, przewodniczącego parlamentu lub izby parlamentu lub ministra spraw zagranicznych, wchodzących w skład delegacji państw obcych przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
>
>
> c.    innym osobom ze względu na dobro państwa.
>
>
> 5)     rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie przestępstw:
>
>
> a.    szpiegostwa, terroryzmu, bezprawnego ujawnienia lub wykorzystania informacji niejawnych i innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa
>
>
> b.   godzących w podstawy ekonomiczne państwa
>
>
> c.    korupcji osób pełniących funkcje publiczne
>
>
> d.   w zakresie produkcji i obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa
>
>
> e.    nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, bronią masowej zagłady oraz środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, w obrocie międzynarodowym
>
>
> f.     przeciwko wymiarowi sprawiedliwości oraz administracji rządowej
>
>
> 6)   uzyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego
>
>
>
> [...]
>
>

Ustęp drugi artykułu określa, że Agencja Bezpieczeństwa Krajowego może podejmować działania związane z realizacją tych zadań również za granicą we współpracy z Agencją Wywiadu lub samodzielnie.

## Uprawnienia

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego i jej funkcjonariusze mogą dokonywać działania w zakresie czynności operacyjno-rozpoznawczych, analityczno-informatycznych, zabezpieczających i dochodzeniowo-śledczych lub inne czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w Kodeksie Postępowania Karnego i Kodeksie Karnym Wykonawczym.

### Prawa funkcjonariuszy Agencji

Funkcjonariusze ABK mają prawo wydawać, w zakresie swoich zadań, polecenia określonego zachowania się (w tym osobom chronionym immunitetem), legitymować, zatrzymywać lub przeszukiwać osoby lub pomieszczenia, dokonywać kontroli osobistej a także przeglądania zawartości bagaży i sprawdzania ładunków w portach i na dworcach lub innych miejscach odprawy podróżnych lub bagażu oraz w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego, w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary lub w związku czynnościami służbowymi. Funkcjonariusze ABK mają również prawo do obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych oraz dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom w trakcie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych na podstawie ustawy, przełamywania blokad informatycznych i stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej.

### Środki przymusu bezpośredniego

Funkcjonariusze ABK mają prawo do stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej, kajdanek, kaftanów bezpieczeństwa, pasów i siatek obezwładniających, kasków zabezpieczających, pałek, psów i koni służbowych, pocisków niepenetracyjnych, chemicznych, wodnych, dźwiękowych i wykorzystujących energię elektryczną środków obezwładniających, cel zabezpieczających, izb i pokojów izolacyjnych, kolczatek i innych środków kontroli ruchu drogowego, pojazdów służbowych, materiałów pirotechincznych oraz wybuchowych.

### Broń palna

Funkcjonariusz ABK może wykorzystać broń palną do zatrzymania pojazdu, jeżeli jego działanie zagraża życiu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby lub stwarza zagrożenie dla ważnych obiektów, urządzeń lub obszarów; pokonania przeszkody uniemożliwiającej lub utrudniającej ujęcie osoby albo ratowanie życia lub zdrowia uprawnionego, innej osoby lub ratowanie mienia albo w przypadku naruszenia porządku lub bezpieczeństwa publicznego przez osobę pozbawioną wolności, zatrzymaną lub umieszczoną w strzeżonym ośrodku albo areszcie w celu wydalenia; zaalarmowania lub wezwania pomocy, neutralizacji przedmiotów lub urządzeń mogących stwarzać niebezpieczeństwo wybuchu, powodujących jednocześnie bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia uprawnionego lub innej osoby; unieszkodliwienia zwierzęcia, którego zachowanie zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby; oddania strzału ostrzegawczego, zniszczenia lub unieruchomienia bezzałogowego statku powietrznego lub w sytuacji zagrożenia życia.

#### Specjalne użycie broni palnej

W sytuacji masowego zagrożenia dla życia, incydentu o charakterze terrorystycznym w przypadku braku skuteczności lub niemożliwości stwierdzenia skuteczności innych środków ponad wszelką wątpliwość, funkcjonariusz ABK może wykorzystać broń palną celem oddania strzału z zamierzeniem odebrania życia osoby stwarzającej to zagrożenie lub biorącej udział w incydencie.

### Uprawnienia specjalne Agencji Bezpieczeństwa Krajowego

Jako główna służba specjalna w zakresie bezpieczeństwa konstytucyjnego i wewnętrznego państwa, ustawodawca przewidział uprawnienia zarezerwowane dla Agencji Bezpieczeństwa Krajowego.

#### Kontrola operacyjna

Kontrola operacyjna jest środkiem wprowadzanym kiedy środki standardowe okażą się nieskuteczne, nieprzydatne lub niemożliwe do wdrożenia przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych przez ABK w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw bezpośrednio wymierzonych w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa lub w sprawach nadzwyczajnych oraz w celu uzyskania i utrwalenia dowodów tych przestępstw, ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem w związku z tymi przestępstwami i ścigania ich sprawców. Kontrola operacyjna prowadzona jest niejawnie i polega na uzyskiwaniu i utrwalaniu treści rozmów prowadzonych przy użyciu środków technicznych, w tym za pomocą sieci telekomunikacyjnych, uzyskiwaniu i utrwalaniu obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków transportu lub miejsc innych niż miejsca publiczne, uzyskiwaniu i utrwalaniu treści korespondencji, w tym korespondencji prowadzonej za pomocą środków komunikacji elektronicznej, uzyskiwaniu i utrwalaniu danych zawartych w informatycznych nośnikach danych, telekomunikacyjnych urządzeniach końcowych, systemach informatycznych i teleinformatycznych oraz uzyskiwaniu dostępu i kontroli zawartości przesyłek.

#### Procedury 18b

Procedury 18b to potoczna nazwa dla środków które Agencja Bezpieczeństwa Krajowego może podjąć na podstawie artykułu 18b Ustawy o ABK. Dotyczą one między innymi przyjmowania lub wręczania korzyści majątkowych, dokonaniu w sposób niejawny nabycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione.

#### Naruszenia tajemnicy bankowej

ABK może korzystać z przetwarzanych przez banki informacji stanowiących tajemnicę bankową oraz informacji dotyczących umów o rachunek papierów wartościowych, umów o rachunek pieniężny, umów ubezpieczenia lub innych umów dotyczących obrotu instrumentami finansowymi, świadczenia usług płatniczych, świadczenia usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych lub zawieranych z uczestnikami funduszy inwestycyjnych.

#### Blokada dostępności

ABK, za pozwoleniem Prokuratora Generalnego lub w sprawach niecierpiących zwłoki samodzielnie, może wdrożyć blokadę dostępności, czyli zablokowanie przez usługodawcę świadczącego usługi drogą elektroniczną dostępności w systemie teleinformatycznym określonych danych informatycznych mających związek ze zdarzeniem o charakterze terrorystycznym lub określonych usług teleinformatycznych służących lub wykorzystywanych do spowodowania zdarzenia o charakterze terrorystycznym.

#### Tożsamości operacyjne

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego może wydać w pełni zarejestrowane w rządowych systemach fałszywe tożsamości "operacyjne", w tym sporządzając we współpracy z innymi instytucjami wszystkie dokumenty potrzebne do uwierzytelnienia takiej tożsamości.

#### Wycieki selektywne

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego może upoważnić swoich funkcjonariuszy lub osoby postronne do wykorzystania niezgodnie z obowiązującymi przepisami i protokołami informacje niejawne jeżeli może to zapobiegać dalszym wyciekom lub inne środki w postępowaniu okazały się nieskuteczne lub byłyby niemożliwe do wdrożenia.

## Struktura administracyjna

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego działa pod bezpośrednią koordynacją Dyrektora Naczelnego ABK, zgodnie z jego zarządzeniami, decyzjami, rozkazami, poleceniami i dyrektywami. Dyrektor Naczelny ABK kieruje Agencją przy pomocy zastępców oraz Dyrektorów, przewodzących departamentami. Według oryginalnej struktury administracyjnej, na Agencję składało się sześć departamentów:

* Departament Bezpieczeństwa Rządu
* Departament Ochrony Wyznaczonej
* Departament Wsparcia Operacyjno-Taktycznego
* Departament Kontrwywiadu
* Departament Administracji
* Departament Ochrony Informacji Niejawnych

Struktura ta była powoli rozbudowywana wraz z rozwojem Agencji i zmieniającymi się potrzebami Polski lat 90tych. Reforma 2001 roku ustanowiła obecny podział Agencji:

* Departament Bezpieczeństwa Rządu
* Departament Atomistyki
* Departament Cybernetyczny
* Departament Bezpieczeństwa Archiwów i Magazynów Publicznych
* Departament Administracji
* Departament Egzekwowania Prawa
* Departament Kontrwywiadu
* Departament Postępowań Karnych
* Departament Ochrony Tajemnicy Państwowej i Informacji Niejawnych
* Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego
* Departament Zagrożeń Strategicznych
* Departament Informacji, Analiz i Prognoz
* Departament Centralny
* Departament Bezpieczeństwa Bankowości i Finansów
* Departament Ochrony Wyznaczonej
* Służba Antyterrorystyczna

## Struktura terenowa

Agencja dysponuje setkami obiektów na terenie całej Polski oraz w wielu krajach sojuszniczych. Są to delegatury terenowe, obiekty zabezpieczenia technicznego, łączności, radiokontrwywiadu, a także ośrodki szkoleniowe, konferencyjne i wypoczynkowe. Wiele z nich funkcjonuje pod przykrywkami. Struktura terenowa Agencji opiera się na lokalnych biurach:

* Biuro Północno-Zachodnie z siedzibą w Szczecinie
* Biuro Pomorskie z siedzibą w Gdańsku
* Biuro Północno-Wschodnie z siedzibą w Bajdale
* Biuro Zachodnie z siedzibą w Poznaniu i Delegaturą Generalną w Kamieńcu
* Biuro Środkowopolskie z siedzibą w Warszawie
* Biuro Stołeczne z siedzibą w Warszawie
* Biuro Dolnośląskie z siedzibą we Wrocławiu
* Biuro Górnośląskie z siedzibą w Katowicach
* Biuro Małopolskie z siedzibą w Sandomierzu i Delegaturami Generalnymi w Krakowie i Lublinie

### Jednostki samodzielne Agencji

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego dysponuje jednostkami samodzielnymi, niepodlegającymi żadnemu z biur:

* Biuro Transportu Materiałów Specjalnych
* Jednostka Specjalna "Rybak"
* Jednostka Specjalna "Latarnik"
* Specjalna Jednostka Inżynieryjna "Konrad"
* Jednostka Specjalna "Kormoran"

## Nadzór nad Agencją

> Zobacz: Komitet Bezpieczeństwa Państwa
>
>

Agencja Bezpieczeństwa Krajowego oraz jej Dyrektor Naczelny podlega nadzorowi Komitetowi Bezpieczeństwa Państwa - kolegialnemu organowi sprawującym nadzór nad każdą inną służbą bezpieczeństwa. Do kompetencji Komitetu Bezpieczeństwa Państwa należy między innymi powoływanie i odwoływanie Dyrektora Naczelnego, wyznaczanie wytycznych oraz kierunków działań i przyjmowanie sprawozdań i raportów.

## Stopnie służbowe

* Korpus operatorów
	+ Młodszy Operator
	+ Operator
	+ Starszy Operator
* Korpus podoficerów młodszych
	+ Kapral
	+ Starszy Kapral
	+ Plutonowy
* Korpus podoficerów
	+ Sierżant
	+ Starszy Sierżant
	+ Młodszy Aspirant
* Korpus podoficerów starszych
	+ Aspirant
	+ Starszy Aspirant
	+ Aspirant Sztabowy
* Korpus oficerów niższego szczebla
	+ Podporucznik
	+ Porucznik
	+ Kapitan
	+ Komandor-Porucznik
* Korpus oficerów
	+ Komandor / Major
	+ Podpułkownik
	+ Pułkownik
* Korpus oficerów wyższego szczebla
	+ Podinspektor / Brygadier
	+ Inspektor
	+ Nadinspektor
* Korpus dyrektorów
	+ Dyrektor
	+ Dyrektor Naczelny

## Dyrektorzy i Dyrektor Naczelny Agencji

Zgodnie z Ustawą o ABK, Dyrektorem lub Dyrektorem Naczelnym w Agencji może zostać osoba która posiada polskie obywatelstwo, korzysta z pełni praw publicznych i wykazuje nieskazitelną postawę obywatelską, nie była nigdy skazana za umyślne przestępstwo na karę pozbawienia wolności oraz spełnia wymagania określone w przepisach o ochronie informacji niejawnych w zakresie dostępu do informacji niejawnych o klauzuli tajności „ściśle tajne”.

Aktualnie Dyrektorem Naczelnym jest Jan Zieleniak.

### Dyrektorzy Naczelni Agencji

Historyczni Dyrektorzy Naczelni
 1
 2

## Wybrane porażki Agencji Bezpieczeństwa Krajowego

* Limuzyna Szefczyka
* Dotychczas niewyjaśnione sprawy rodziny Płatek oraz oskarżenia należących do niej członków wobec Krzysztofa Bryne-Jelskiego na podstawie których powstały jedne z najpopularniejszych teorii spiskowych lat 90tych i dwutysięcznych.