17. júní

**17. júní 1944**

Árið 1830 er oft sagt hafa verið upphaf sjálfstæðis Íslands. Þá hafði Ísland verið undir stjórn Noregs og Danmörku frá árinu 1262, þegar goðaveldinu lauk og skrifað var undir gamla sáttmálann. Í kringum 1830 var mikil bylting í Evrópu, fólk vildi lýðræði og brátt heyrðu Íslendingar sem búsettir voru í Danmörku af þessari byltingu. Íslendingar sögðu síðan frá þessum hugmyndum heima á Íslandi og þá varð vitundarvakning fyrir lýðræði í landinu.

Árið 1851 var haldinn þjóðarfundur um stöðu Íslands í Danaveldinu þar sem Íslendingar kröfðust meiri sjálfstjórnar. Þegar fulltrúar Dana höfnuðu þeirri kröfu mælti Jón Sigurðsson hin frægu orð: “Vér mótmælum allir” áður en að fundinum var slitið.

Tveimur áratugum seinna, árið 1874, héldu Íslendingar upp á 1000 ára afmæli Íslandsbyggðar. Þá veitti danakonungur Íslendingum stjórnaskrá um sérstök málefni Íslands sem veitti Alþingi aukinn löggjafarrétt en mesta valdið á Íslandi var nú í höndum landshöfðingja.

Réttindi Alþingis voru aukin enn meira árið 1904. Þá varð löggjafarvald og framkvæmdarvald í sérmálum Íslands allt innlent og Íslendingurinn Hannes Hafsteins skipaður ráðherra.Þann 1. desember 1928 varð Ísland frjálst og fullvalda í konungssambandi við Danmörku. Þá sáu Íslendingar um öll mál landsins að utantöldu utanríkismála og landhelgisgæslu landsins en þann 9 apríl 1940 hertók Þýskaland Danmörku og Noreg. Í kjölfarið af því sáu Íslendingar að fullu um utanríkismál og konungsvald.

Alþingi ákvað að slíta formlega konungssambandinu við Danmörku 25. ferbrúar árið 1944, síðan var ákveðið að skyldi verða haldin þjóðaratkvæðagreiðsla  dagana 20-23. maí til staðfestingar ákvörðun þingsins. Að lokni þjóðaratkvæðisgreiðslu var kosið forseta Íslands. Fyrsti forseti Íslands var Sveinn Björnsson en hann starfaði frá 1944-1952 eða í 2 kjörtímabil. en árið 1941 til 1943 áður en Sveinn var kosin forseti var hann þrisvar sinnum kosinn ríkisstjóri Íslands. Sveinn fæddist í Kaupmannahöfn í Danmörku þann 27. febrúar árið 1881, hann var meðlimur borgarstjórnar Íslands á árunum 1912 til 1918 en varð svo formaður þess á árunum frá 1918-1920. Sveinn giftist henni dönsku Georgia Hoff-Hansen og áttu þau sex börn saman.

Þann 17. júní á Þingvöllum árið 1944, klukkan 13:30 setti forsætisráðherran hann Dr. jur. Björn Þórðarson hátíðinna með ávarpi. Björn Þórðarson var  forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og kirkjumálaráðherra frá árunum 16. desember 1942 til  21. október 1944. Þennan dag varð Ísland lýðveldi og sjálfstæðisbarátta þjóðarinnar var formlega lokið. 17. júní var valinn þjóðhátíðardagur Íslands vegna þess að Jón Sigurðsson fæddist 17. júní árið 1811 en hann var helsti leiðtogi Íslands í sjálfstæðisbaráttunni.

Jón Sigurðsson fæddist í Arnarfirði á Vestfjörðum, faðir hans var prestur en móðir hans var húsfreyja. Jón flutti til Reykjavíkur átján ára gamall til að taka stúdentspróf, fór síðan til Danmerkur 1933 að læra málfræði og sögu í Háskólagörðunum í Kaupmannahöfn. Jón bjó síðan í Kaupmannahöfn ásamt konu sinni Ingibjörgu Einarsdóttur þar til hann dó 7. desember 1879. Jón byrjaði stjórnmálaferil sinn á því að skrifa greinar í dönsk blöð um skoðanir sína á dönskum kaupmönnum verslandi á Íslandi, Jón vildi frjálsa verslun. Síðan stofnaði Jón ásamt öðrum íslenskum stúdentum menntamanna tímaritið. Þar skrifaði hann um litlu þátttöku Íslands í stjórnmálum og hvatti Ísland til að taka meiri þátt í stjórnmálum þannig að Ísland gæti staðið jafnfætis öðrum þjóðum. Þegar alþingi var endurreist árið 1845 var Jón kosinn foringi meirihluta þingmanna og síðan árið 1849 var hann kosinn forseti alþingis og sat þar þangað til að hann dó.

Það var fyrst haldin þjóðhátíð árið 1874 til að minnast þess að 1000 ár voru frá upphafi landsbyggðar. Hátíðin fór fram á þingvöllum og í Reykjavík fyrstu helgina í ágúst. En það var fyrst opinberlega haldið upp á 17. júní árið 1911 á 100 ára afmæli Jóns Sigurðssonar. 17. júní var samt ekki þjóðhátíðardagur Íslands fyrr en með stofnun lýðveldis 1944. Síðan þá hefur þjóðhátíðardagurinn verið haldinn upp á hátíðlega með séstakri hátíðardagskrá sem fer mest fram utanhúss. Á Austurvelli eru skrúðgöngur, barnaskemmtun, íþróttir og leikir, tónleikar og dans.

http://servefir.ruv.is/1944/sida1.htm

http://www.jonsigurdsson.is/jon\_sigurdsson/stjornmalastorf/