Historia Świata

**Historia Ardy** podzielona jest na trzy okresy, znane jako lata lamp, lata drzew i lata słońca a także kilka okresów przed powstaniem świata. Większość historii jednak odbywała się w czasach czterech pierwszych er słońca. Poniżej przedstawiony jest spis wszystkich er od stworzenia Ainurów aż po kres świata.

## Praczasy

Praczasy zwane też niesłusznie Ainulindalë były etapem dziejów przed powstaniem świata, a nawet przed powstaniem czasu, kiedy wszechświat był tylko jedną wielką pustką a znajdowały się w nim tylko Ponadczasowe Sale i krainy wokół nich. Praczasy dzieli się na trzy okresy:

### Protagenik

Był to niezmierzony okres przed powstaniem czegokolwiek, gdy wśród niezmierzonej pustki nie istniała żadna materia. Nie wiele wiadomo o tamtym świecie i mitycznych istotach wówczas istniejących a jedynym znanym bytem których żył w tamtych czasach jest Eru zwany potem Ilúvatarem. Najwięksi mędrcy powiadają, że w tamtych czasach istniało jednak wielu równych mu mocą, a każdy nich zawczasu stworzył własny świat gdzieś po za istnieniem. Ten etap dziejów zakończył się gdy Eru utworzył Ponadczasowe Sale a z myśli jego narodzili się Ainurowie.

### Mezoberrazan

To okres między powstaniem Ainurów a Wielką Muzyką kiedy to Eru stworzył dla swych podopiecznych liczne acz niewielkie krainy wokół swojego pałacu, zaś oni śpiewali dla niego i mu usługiwali. W tej epoce Melkor podróżował po pustce i zaczął różnić się od innych "Świętych".

### Ainulindalë

Ainulindalë lub też Wielka Muzyka to krótki okres na końcu Praczasów, i je zamykający. Wówczas to Eru nadał Ainurom temat który mieli wykonać, lecz szybko podzielili się na dwie zwalczające się grupy pod wodzą dwóch braci Melkora i Manwego. Eru widząc co się dzieje nadawał im Drugi a potem Trzeci Temat, lecz bez skutku. Pod koniec Wielkiej Muzyki, Eru przerwał Ainurom i postanowił pokazać im co stworzyli swoją pieśnią. Stworzył więc niematerialną wizję wszechświata, która jednak tak bardzo spodobała się im, że 3/4 z nich postanowiło zstąpić za zgodą Jedynego do takiego właśnie świata by go ukształtować.

## Najdawniejsze Dni

Były to wszystkie lata od powstania Ea aż do utworzenia Ardy. Nie wiadomo ile trwał trwał ten okres, mówi się jednak, że co najmniej kilka milionów (albo nawet miliardów) lat musiało minąć by ukształtować kosmos. Przez wszystkie te milenia Ainurowie niestrudzenie tworzyli gwiazdy, planety i inne ciała niebieskie. Był to też czas pierwszych sporów między nimi oraz pierwszej wojny między nimi. Także i ten etap linii czasu składa się z trzech er a w zasadzie to faz:

### Era Przed Czasem (Archaik) - miliony/miliardy lat

Archaik czyli Pierwsza Faza Kształtowania Świata, to termin obejmujący pierwsze tysiąclecia Ea, kiedy jeszcze nie istniały w nim żadne żywe istoty ani nawet pełny czas. W tym okresie Ainurowie podzielili się na Valarów i Maiarów (choć podział ten nie został nigdy w pełni uznany) a także poczynili pierwsze prace nad materią wszechświata. Etap ten zakończył się gdy Aluin zesłał swoich trzech synów - Danuina , Ranuina i Fanuina, aby pomogli Valarom w stworzeniu czasu fizycznego w Ea, co miało pomóc w dalszych pracach nad uniwersum.

### Era Chaosu (Haegon) - miliony/miliardy lat

Druga Faza Kształtowania Świata była jednym z najdziwniejszych etapów w dziejach świata. Choć początkowo prace szły bardzo dobrze (powstały między innymi gwiazdy), szybko Ainurowie zaczęli się między sobą wykłócać i rywalizować. Brak centralnej władzy oraz fakt, że Ainurowie byli wówczas "młodzi" i na swój sposób dziecinni sprawiał że ostatecznie każdy mógł robić co chciał, często wbrew pozostałym. Nie było kompromisów

Nieliqui zbuntowała się przeciw domenom, Aule choć pracował skrupulatnie ciągle tworzył w tajemnicy jakieś własne projekty, Silmo wykłócał się z Vardą o kształt jaki należy nadać gwiazdom. Meássë i Tulkas bez pzerwy organizowali jakieś turnieje między Ainurami, Nienna bez przerwy załamywała się gdy tylko coś nie szło po jej myśli a Nessa po prostu nie robiła nic. Jak na tamte czasy Melkor nie był aż taki zły.

Sytuacja uległa dopiero zmianie gdy Vala Tartaros odkrył Siódmą Domeną mocy i wraz z poplecznikami zaczął niszczyć dzieła innych Ainurów. Ainurowie zaś nie godzili się na to i zaczęli interweniować. Tak oto rozpoczęły się Wojny Chaosu a mroczne siły długo miały w walce tej przewagę, Valarowie i Maiarowie bowiem skłóceni z sobą, nie potrafili podejmować jednogłośnie działań i utracili na rzecz armii chaosu znaczną część wszechświata.

W końcu jednak Ainurowie nauczyli się współpracy i wspólnie przeciwstawili się siłom mroku, po wiele stuleciach w końcu oblegając i niszcząc Tartar - a zarazem kończąc Drugą Fazę Kształtowania Świata.

### Era Prac (Proterozoik) - miliony lat

Po obaleniu Tartarosa, Valarowie ponownie wzięli się za kształtowanie świata, nie szło im teraz jednak dobrze. Prace szły bardzo powoli a oni sami z czasem zrozumieli, że zniszczenia spowodowane przez Tartarosa są zbyt poważne by móc je ostatecznie naprawić. Zbyt wielka była niezgoda między Ainurami a słudzy Władcy Chaosu wciąż jeszcze działali w świecie, wypaczając i niszcząc nowo powstałe dzieła "Świętych".

W końcu kilku najpotężniejszych z Ainurów, widząc jak wielki panuje chaos w Ea i wiedząc, że nie uda im się go naprawić, wpadło na pewien pomysł - zacząć wszystko od początku. Postanowili stworzyć więc na nowo królestwo w samym centrum wszechświata. Tak oto narodziła się koncepcja Ardy. Arda (bo tak miało się nazywać królestwo) miała być regionem ściśle hierarchicznym i uporządkowanym, w którym Maiarowie i Valarowie wspólnie i zgodnie pracowali by nad nowym światem.

## Dawne Dni/Czas Bogów

Dawne Dni zwane Czasem Bogów to określenie stosowane do nazwania wszystkich Er i Epok przed powstaniem Słońca lub jak w tym przypadku do określenia czasu przed Erami Drzew.

### Stworzenie Ardy (Lomendánar) - miliony lat?

Były to pierwsze tysiąclecia Ardy, na początku istnienia królestwa Manwego, kiedy to Ainurowie utworzyli podstawy tego świata. W tym właśnie okresie miał miejsce spór Melkora z bratem o panowanie nad Ardą i jego bunt. Era trwała
wiele tysiącleci i zakończyła się II Bitwą o Almaren/stworzeniem Latarni.

### Pierwsza Era Latarni (Wiosna Ardy) - 15 000 lat?

Był to okres od stworzenia Latarni: Illuin i Ormal do ponownego powrotu Melkora na Ardę. Wtedy też zakiełkowały nasiona Yavanny, które obmyśliła dawno przed wiekami. Ziemia okryła się mnóstwem odmian
roślin oraz olbrzymich drzew, które sięgały wierzchołkami pod obłoki chmur. Zjawiły się też pierwsze zwierzęta a Królestwo Manwego rozkwitło, stając się najpiękniejszym miejscem w wszechświecie (może po za Nielluinem).

### Druga Era Latarni (Paleozoik) - tysiąclecia?

To okres trwający od powrotu Mrocznego Pana aż do zniszczenia przez niego Latarni, oraz ostatecznego unicestwienia Almaren. W tym czasie powstały pierwsze krwawe bestie i trujące rośliny kalające powierzchnię Ardy a Morgoth utworzył królestwo podziemia - Udun. Równocześnie dalej trwało też rozwijanie świata przez Valarów oraz powstały pierwsze bardziej zaawansowane rasy.

### Sen Yavanny (Dominacja Morgotha) - 33 537 lat?

Sen Yavanny był okresem Ardy , naznaczonym ciemnością i bezruchem natury. W tym czasie większość zwierząt i roślin pogrążyła się w śnie a nad niemal całym światem, za wyjątkiem Amanu rządziły mroczne moce. To właśnie podczas Snu Yavanny, Vala Aule z niecierpliwościu stworzył Siedmiu Ojców Krasnoludów pod górami Śródziemia a Varda wykreowała nowe mniejsze gwiazdy i komety by oświetlić pogrążoną w mroku Ardę. Era ta zakończyła się stworzeniem Drzew Valinoru.

## Lata Drzew/Czas Elfów

Lata Drzew czyli Czas Elfów zwany Erą Legend to okres, który trwał od przebudzenia elfów w krainie na wschodzie do pewnych smutnych wydarzeń znanych jako: Mrok nad Valinorem, Powrót Czarnego Władcy i Pierwsze Bratobójstwo w Przystaniach oraz Rebelia Noldorów. Były to epoki dawnych ras i czynów ludziom nieznanych ale z cała pewnością wielkich oraz rzecz jasna wojen w Władcą Ciemności.

### Pierwsza Era Drzew (Dni Błogości) - 20 000 lat?

Było to tysiąclecie trwające od stworzenia Drzew Valinoru aż do Wielkiej Wojny w Obronie Elfów, kiedy zniszczono Utumno i upadł Melkor. W tym okresie Valarowie odbudowywali straty jakie ponieśli z rąk Melkora i ufortyfikowali Valinor, którego mimo licznych desantów Morgoth nie mógł zdobyć. Narodziły się wówczas liczne rasy w tym np. Syreny.

### Druga Era Drzew (Uwięzienie Melkora) - 2875 lat?

Uwięzienie Melkora odnosi się do trzech wieków jego niewoli po Bitwie Potęg. Był to okres przybycia Elfów do Amanu oraz dynamicznego rozwoju potęgi Amanu. Równocześnie w Śródziemiu powstały pierwsze większe królestwa Elfów, Krasnoludów oraz kilku innych pomniejszych ras.

### Trzecia Era Drzew - 958 lat?

Czyli okres trwający od uwolnienia Melkora, do jego buntu, ucieczki, przymierza z Ungoliantą i zniszczenia Drzew. W tym czasie Noldorowie utworzyli największe swoje dzieła a Feanor wykuł Silmarile. Przez te kilka stuleci Morgoth zasiał wśród Elfów ziarno zwątpienia i chęć do buntu przeciwko Valarom oraz zebrał nowych sojuszników.

### Lata Gwiazd (Mrok nad Valinorem) - 50 lat?

Było to ostatnie 50 lat przed stworzeniem Słońca, podczas których Aman pogrążony był w cieniu i zamieszkach a Noldorowie wzniecili bunt i odeszli do Śródziemia. W tym też okresie mroku, Mroczny Pan Morgoth powrócił do Śródziemia, gdzie rozprawiwszy się z Kazeciliusem ponownie objął władzę nad Angbandem.

## Lata Słońca/Czas Ludzi

Lata Słońca lub też Czas Ludzi to okres w dziejach Ardy trwający od stworzenia Słońca i Księżyca i wpuszczenia ich w niebo aż do Dagor Dagorath. Lata te następują po Latach Drzew i to podczas nich toczyły się najważniejsze historie Śródziemia. Zostały podzielone na kilka er, z czego do dziś było ich siedem.

### Pierwsza Era (Era Elfów/Dawne Dni) - 590 lat?

Trwała od wpuszczenia Słońca na niebo, aż do upadku Morgotha w Wojnie Gniewu i zrujnowania Beleriandu. Był to okres walki elfów i Edainów z Panem Ciemności rządzącym z Angbandu, o władzę nad światem i Silmarilami. W latach Pierwszej Ery wydarzyło się wiele z najwspanialszych historii w dziejach Ardy, wtedy też przebudzili się ludzie a Mroczny Pan ostatecznie przegrał.

### Druga Era (Mroczne Lata/Era Numenorejczyków) - 3441 lat

Trwała od zniszczenia Beleriandu aż do oblężenia Barad Dur i obalenia Saurona. Była to era chwały Numenoru i ludzkich królów oraz wykucia potężnych Pierścieni Władzy przez Elfów z Eregionu, era zmagań o dominację nad mrokiem, era Fankila, Saurona i Navaroga.

### Trzecia Era (Era Zmian) - 3021 lat

Był to czas trwający od pierwszego pokonania Saurona oraz śmierci Elendila i Gil-galada do zakończenia Wojny o Pierścień i odejścia na zachód Gandalfa, Elronda, Galadrieli, Bilba oraz Froda. W tysiącleciach tej ery szczególną rolę odgrywali Dúnedainowie Śródziemia żyjący w królestwach Gondoru i Arnoru a także krasnoludy żyjące w nizliczonych podziemnych miastach.

### Czwarta Era (Era Ludzi) - 4428 lat

Będąca ostatnią erą starego świata, trwała od zniszczenia Jedynego i powstania zjednoczonego królestwa, przez kilka tysiącleci a zakończyła ją historia Azraela - największego z bohaterów w dziejach Ardy. W okresie tym nad światem zaczęli dominować ludzie zaś inne rasy powoli zaczęły zanikać (lecz nie znikać). Mimo to Śródziemie stało się lądem zamieszkałym przez najliczniejsze w historii rasy, lecz były one bardzo rozproszone.

### Piąta Era (Era Chaosu) - 5380 lat

Ta epoka położyła kres dawnemu światu. Tysiąc lat po śmierci Azraela, Ambar pogrążył się w kataklizmie, który położył kres cywilizacji Śródziemia, dziesiątkując jego mieszkańców. Port zatonęły w powodziach, miasta zniszczyły wybuchy wulkanów a królestwa upadły przez głód i zimno. Ostatnie wielkie zlodowacenie dobiło pozostałe organizmy państwowe, zmuszając ludzi do koczowniczego trybu życia.

### Szósta Era (Era Mesjasza) - 6075 lat

To epoka historycznego świata, począwszy od starożytności kiedy to ludzie na nowo zaczęli odbudowywać cywilizację aż po czasy przemysłowe. W tych tysiącleciach z Ardy zaczęły zanikać resztki magii a fantastyczne istoty wymarły lub ukryły się daleko od cywilizacji. Właśnie w tym okresie dziejów Eru zstąpił do Ambaru, gdzie przybrał postać człowieka i objawił się ludziom głosząc naukę. Okres ten zakończyła Wojna Sześcioletnia.

### Siódma Era (Era Nauki) - 2586 lat

To świat jaki dziś znamy, świat współczesny, w którym nie ma już nic niezwykłego. Współczesność rozpoczęła się po Wojnie Sześcioletniej a trwa do dziś i tylko Eru wie ile jeszcze będzie trwała. W naszym świecie jeśli istnieją jeszcze jacyś Krasnoludowie czy inne mistyczne rasy muszą żyć daleko w dziczy, bądź głęboko pod powierzchnią. Dziś ważna jest już tylko nauka a minione dzieje odchodzą w zapomnienie.

A co dalej? Powstaną nowe mechanizmy, sprzęty, technologie. Świat rozwinie się i zmieni nie do poznania. Ludzie zaczną powoli pokonywać śmierć. Historie zamienią się w baśń, a baśnie wymrą. Wybuchną kolejne wojny o władze, powstanie nowa broń... i tyle.

## To co wydarzy się później

Wydawało by się, że przyszłość jest nieodgadniona i tajemnicza. Ale nieliczne przepowiednie wybiegają także w przyszłość, poznajemy z nich pewne istotne fakty i wiele dowiadujemy się o następnych pokoleniach.

### Ósma Era (Era Robotów) - 1725 lat

Będzie to era wielkiej modernizacji, świat pokryją miasta jakich człowiek dotychczas nie widział. W tej erze maszyny zbuntują się przeciwko ludziom, walki pokryją ziemię. Zarazem powstaną nowe historie i legendy. Ludzie zasiedlą Mars a potem i inne planety i księżyce.

### Dziewiąta Era (Era Kosmiczna) - 5380 lat

Będzie to era podróży i odkryć. Ludzie którzy po licznych wojnach odejdą od maszyn, zaczną kolonizować kolejne światy, powoli odkrywając prawdę o historii i innych cywilizacjach.

### Dalsze Ery - dziesiątki tysięcy lat

A potem nastąpi jeszcze może i nawet 21 kolejnych epok i okresów, a będą to lata wzlotów i upadków aż w końcu nastanie koniec.

## Dagor Dagorath

Według proroctwa Mandosa, za niezliczone tysiąclecia Morgoth, kiedy straże na Bramach Nocy zasną, ma uciec z Pustki i powrócić do świata. Zniszczy Słońce i Księżyc, jednak Eärendil strąci go z przestworzy. Wtedy ma rozpocząć się Ostatnia Bitwa w której wszystkie siły zła staną przeciwko wszelkim ludziom i armiom Amanu. Przeciwko Melkorowi stanie Tulkas z Eönwëm po swojej prawicy i Túrinem po lewej stronie, który powrócił z Domów Umarłych. Bitwa ta będzie trwała latami a w walce tej Morgoth w końcu poniesie śmierć. Tak zostaną pomszczeni wszyscy ludzie, którzy zginą w tej bitwie.

Później zniszczony świat zostanie ukształtowany na nowo, a Silmarile odzyskane. Fëanor zaniesie je Yavannie, która rozbije je i uwolni światło, ożywiając Drzewa Valinoru. Góry Pelóri zostaną zrównane i światło rozbłyśnie na całym świecie. Valarowie znów staną się młodzi, a zmarli elfowie powrócą. O losach ludzi, oprócz Túrina, któremu dane jest miejsce między elfami, nic nie wiadomo.