Tựa và tiêu đề đoạn Tt Thư gửi ông Titô

## TỰA

I. - LƯỢC QUA TÍCH TRUYỆN ÔNG TITÔ VÀ SỰ TÍCH HỘI GIÁO Ở GÒ CRETA

Ông Titô là người dân ngoại, bên phương tiểu Asia, hoặc ở thành Antiochia. Người lở lại đạo từ thuở còn bé, khi nghe ông thánh Bảo Lộc giảng Đạo bên phương ấy; từ bấy giờ người theo ông thánh tông đồ đi giảng Đạo. Ông Titô giúp việc ông thánh Bảo Lộc ở thành Antiochia mà theo người đi hội công đồng thành Jerusalem. Nguời Judêu toan bắt ép ông Titô chịu phép cắt bì, song vì những kẻ ấy in trí phép cắt bì là sự rất cần cho được rỗi linh hồn, thì ông thánh tông đồ không muốn chiều lòng nó kẻo làm cho người ta sai nhầm.

Khi ông thánh Bảo Lộc giảng đạo ở thành Ephesô, năm 54-57, ông Titô giúp việc giảng Đạo ở đấy, mà ông thánh tông đồ sai người đi thăm bổn đạo thành Corinthô, đến sau hai thày tớ gặp nhau trong xứ Maceđonia, ở đấy lại sai người liệu việc, (hoặc đem thư II Cor. Nhân thể) ở thành Corinthô. Ông Titô cũng giúp việc giảng đạo trong xứ Galatia. 1I Cor. II, 12-13; VIII, 16; GAL. III, 1

Năm 63-64 ông thánh Bảo Lộc đem ông Titô trẩy sang gò Creta giảng đạo, lập hội giáo và đặt ông Titô làm giám mục ở đấy.

Gò Creta, cũng gọi là Canđia, là gò rộng lớn ở giữa biển trung, giữa khoảng đất Europa, đất Asia và đấy Africa. Từ thuở thượng cổ gò ấy có danh tiếng là nơi giầu có, mầu mỡ, lợi lộc, thanh khí; song dân bản thổ ở đấy vốn mang tiếng là kẻ gian phi, có tính hay nói dối, lười lĩnh biếng nhác, xấu bụng, như lời quân tử kia ở chính đất ấy làm chứng.

Đến khi người Judêu phải tản cư khắp tứ phương thiên ha thì ở gò Creta cũng có ít nhiều kẻ nhập giá Judêu, mà trong Sách truyện các thánh tông đồ, II, 11, thấy kể rằng: khi Chúa Thánh Thần hiện xuống cũng có người đất Creta có mặt ở thành Jerusalem.

Vậy khi ông thánh Bảo Lộc đến gò Creta, như đã kể trên này, thì mới mở Đạo tin lành ở đấy mà giao phó cho ông Titô coi sóc và đặt các thày cả mọi nơi cho được giảng đạo và chăn giữ con chiên. Chẳng khỏi bao lâu ông thánh tông đồ lại trảy sang bên phương Asia.

Đến khi ông thánh Bảo Lộc phải giam cầm ở thành Roma lần thứ hai, năm 66-67, đủ chín tháng, thì ông Titô đến thăm người là lần sau hết mà ông thánh tông đồ sai người đi liệu việc trong xứ Đalmatia tạm vậy; đoạn lại lở về địa phận mình.

Sách sử và Truyện các thánh thuật lại rằng: ông Titô coi sóc bổn đạo gò Creta lâu năm, và được tràng thọ mà qua đời ở đấy.

II. – XÉT NHỮNG LẼ ĐẠI KHÁI TRONG THƯ NÀY LÀ THẾ NÀO.

Thư này giống như thư thứ nhất gửi cho ông Timotheô, là dạy việc về các việc bổn phận Đấng giám mục, lược qua tóm tắt lại những điều ông thánh tông đồ đã dạy đầy tớ người bằng miệng.

III. – XÉT ÔNG THÁNH BẢO LỘC VIẾT THƯ NÀY Ở NƠI NÀO, NĂM NÀO.

Ông thánh tông đồ lìa khỏi gò Creta thì trảy qua đất Tiểu Asia, rồi sang xứ Thracia, xứ Maceđonia, có ý đi trú mùa đông ở thành Nicopoli, bên mạn trên đất Grecia; đến mùa xuân toan trải qua đất Italia tới đi mãi cho đến đất Hispania.

Vậy dọc đàng, hoặc bên tiểu Asia hay là xử ở Maceđonia, thì người viết thư này, bảo ông Titô đến thăm người ở thành Nicopoli, trước mùa đông. Niên hiệu là năm 65, Cũng một kì ấy, khỏi ít lâu, thì gửi thư thứ nhất cho ông Timotheô.

IV- BẢN ĐỒ TÓM LẠI THƯ NÀY CỨ THỰ TỰ KẾ TIẾP TRƯỚC SAU

Đoạn I: 1-4: chữ đề; lời chào thăm, chúc phúc.

```
  5-9: về các chức bậc phải có sự lọn lành là thể nào.

```

```
  10-16: phải đối nghịch vuối kẻ rối đạo, sửa dạy người Creta là làm sao.

```

Đoạn II: 1-6: dẫn cách khuyên dạy nam phụ lão ấu.

 7-8: phải làm gương sáng trong lời nói, việc làm

```
  9-10: dạy về kẻ ở bậc đầy tớ tôi đòi.

```

 11-15: cậy trông ơn phúc bởi Chúa cứu Thế mà ra

Đoạn III: 1-2: người ta phải suy phục vua chúa quan quyền.

 3-7: ở hiền từ vuối kẻ ngoại.

 8: kẻ có đạo phải chuyên cần việc lành phúc đức.

 10-11: phải lánh những điều tranh cạnh; phải lánh kẻ rối đạo.

```
  12-15: nhắn tin, chào thăm, chúc phúc.

```

```
  ==TIÊU ĐỀ CÁC ĐOẠN==

```

ĐOẠN I.

Chào thăm ông Titô; để người ở lại gò Creta cho được sửa sang mọi sự cứ khuôn phép Đạo, đặt các thày cả các thành; các đấng giám mục, linh mục phải có nhân đức lọn lành là thể nào, phải ngăn cấm, chống lả kẻ dạy người ta những truyện bày đặt hư vô càn giỡ; chở theo những lời giả dối cùng việc gian ác.

ĐOẠN II.

Ông thánh tông đồ bảo ông Titô phải dạy dỗ mọi thứ người, nam phụ lão ấu là thế nào; phải làm gương sáng trong lời nói việc làm cách ăn nết ở; đầy tớ tôi tá phải suy phục là thế nào; phải sẵn sàng làm mọi sự lành, chờ đợi Chúa Kirixitô lại ngự đến.

ĐOẠN III.

Phải suy phục vua chúa quan quyền; phải cứ lòng hiền từ mà cư xử với kẻ ngoại, vì xưa ta cũng là kẻ tội lỗi như kẻ ngoại, song rầy được nhờ ơn Đức Chúa Jêsu cứu chữa. Lánh xa những bè rối đạo; bảo ông Titô đến thăm người cho chóng. Lời chào thăm chúc phúc.