Krzyż Zasługi

Awers orderu

Baretka

**Krzyż Zasługi** – polskie cywilne odznaczenie państwowe, nadawane za zasługi dla Państwa lub obywateli, ustanowione na mocy ustawy z dnia 23 czerwca 1923 roku i nadawane do chwili obecnej.

## Historia

Krzyż Zasługi początkowo był najwyższym odznaczeniem dla osób cywilnych, które po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku wyróżniły się w pracy dla kraju i społeczeństwa, spełniając czyny wychodzące poza zakres ich codziennych obowiązków.

Pierwotnie w każdym stopniu mógł być przyznawany tej samej osobie czterokrotnie. Osoba czterokrotnie odznaczona brązowym lub srebrnym Krzyżem Zasługi, mogła otrzymać dodatkowo odznaczenie o wyższym stopniu), jednak w odstępach czasu nie krótszych niż jeden rok (wyjątek stanowiły czyny dokonane z narażeniem życia). Przy kolejnym nadaniu Krzyża Zasługi na wstążkę nakładane były metalowe okucia w formie listewki. Złoty Krzyż Zasługi nadawał Prezydent RP na wniosek prezesa Rady Ministrów, na podstawie wniosków poszczególnych ministrów. Srebrny i Brązowy Krzyż Zasługi nadawał Prezes Rady Ministrów, także na podstawie wniosków poszczególnych ministrów. Nadawanie poszczególnych stopni odznaczenia było uzależnione od stopnia służbowego i wojskowego jakie posiadał kandydat. Były też wyjątki od reguły, a świadczy o tym nadanie w 1926 roku Złotego Krzyża Zasługi por. pil. Bolesławowi Orlińskiemu i Srebrnego Krzyża Zasługi sierż. Leonowi Kubiakowi za przelot samolotem na trasie Tokio-Warszawa-Tokio.

Pierwsza zbiorowa dekoracja Krzyżem Zasługi odbyła się z okazji piątej rocznicy odzyskania niepodległości, w dniu święta narodowego 11 listopada 1923 roku. Rozdano wówczas 27 Krzyży Srebrnych i 41 Krzyży Brązowych. Kolejne zbiorowe nadanie odbyło się na początku 1924 roku, a trzecie w dniu 15 marca 1924 roku. Uhonorowanym Krzyżem Zasługi przysługiwało czynne prawo wyborcze do Senatu.

W 1929 roku odznaczeni „winni niezwłocznie wpłacić (indywidualnie, nie zbiorowo) czekiem na konto Prezydium Rady Ministrów, rachunek krzyża zasługi (konto w PKO nr 30.328): 18 zł za złoty krzyż zasługi, 12 zł za srebrny krzyż zasługi i 6 zł za brązowy krzyż zasługi”. Na blankiecie czekowym należało podać nazwisko oraz adres i cel wpłaty. Żołnierze w służbie czynnej otrzymywali krzyże drogą służbową, po uprzednim wpłaceniu należności i przygotowaniu dyplomu.

W 1937 roku określono ścisłe zasady przedstawiania wniosków poszczególnych stopni Krzyża Zasługi, zależnie od posiadanego stopnia służbowego żołnierzy i funkcjonariuszy państwowych, np. do Złotego Krzyża Zasługi mogli być przedstawiani żołnierze w stopniu: marszałek, generał, pułkownik i podpułkownik, a do Srebrnego KZ: major, kapitan, porucznik i podporucznik. Podobne reguły były stosowane do funkcjonariuszy państwowych.

## Osoby odznaczone Krzyżem Zasługi

**Aleksandr Morozow** - Generalny Inspektor Milicji w latach 1974-1990.

**Aleksander Zatocki** - Admirał Marynarki Wojennej RP, jej głównodowodzący w latach 1939-1952.

**Antoni Kobiela** - Generał Broni Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej.

**Ignacy Mościcki** - Prezydent RP w latach 1926-1952.

**Edward Bernard Raczyński** - Prezydent RP w latach 1959-1975.

**Lech Kaczyński** - Prezydent RP.

**Jan Kulczyk** - Minister Komunikacji.

**Damian Arkowski** - Wiceminister Obrony Narodowej, Admirał Marynarki Wojennej RP.

**Henryk Teofil Wilczasty** - Admirał Floty Marynarki Wojennej RP.

**Hermenegilda Japycz** - Minister Rodziny i Polityki Społecznej.

**Kajetan Poniatowski** - Minister Kultury, Pułkownik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej.

**Kazimierz Swinopas** - Gubernator Republiki Białorusi, Minister Rolnictwa.

**Mateusz Burski-Dmowski** - Minister Badań Technologicznych.

**Paweł Kozioł** - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

**Zygmunt Janczyński** - Wiceminister Rolnictwa.

**Sebastian Mikołajczyk** - Generał Broni Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej.

**Jan Łobza** - Marszałek Polski w latach 1952-1958.

**Aleksander Zatocki** - Admirał Marynarki Wojennej RP, jej głównodowodzący w latach 1939-1952.

**Józef Franczak** - Generał Broni Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej w latach 1970-1980.

**Henryk Xawery Sanguszko** - Arcybiskup Lwowski, późniejszy papież Pius XIII.

**Tomasz Miłówek** - Generalny Inspektor Milicji.

**Michał Ceglarek** - Generał Brygady Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej.

**Maksymilian Kowalski** - Minister Elektryfikacji

**Aleksandra Rinfurt-Zawiałow** - Minister Zdrowia