Achab (król)

## Achab

Portret Achaba w Promptuarii Iconum Insigniorum (źródło)

Siedemdziesiąt nieznanych z imienia synów

Atalia

**Achab** (współ. heb. אַחְאָב, translit: Ahav; bibl. heb. אחאב, translit. Abah; gr. Αχαάβ, translit: Achaáb) - postać biblijna ze Starego Testamentu. Był synem i następcą Omriego, którego pośmiertnie zastąpił zostając siódmym królem państwa północnego (Izraela) władając tym starożytnym państwem. Pomimo negatywnych opinii biblijnych, współcześni archeolodzy dobrze oceniają Achaba, jako wielkiego wojownika i sprawnego budowniczego.

Według Biblii jego panowanie odznaczało się ciągłą wojną z aramejskim królem Damaszku - Ben-Hadadem II na północno-wschodniej granicy prowadzoną ze zmiennym szczęściem, zbrodniami i klęską suszy. Nieszczęścia miały być spowodowane zbyt silnym wpływem fenickiej żony, Jezabel, na króla, która będąc gorliwą wyznawczynią kananejskiego bożka pogody - Baal-Hadada skutecznie przekonywała monarchę do rozszerzania jego kultu oraz zwalczania wyznawców tradycyjnego izraelickiego bóstwa, YHWH. Konfliktowi religijnemu, po stronie jahwistów z kolei, przewodził prorok Eliasz z Tiszbe.

Namówił on Achaba do konfrontacji z baalistycznymi prorokami na górze Karmel, która zakończyła się sukcesem Eliasza, ale zaowocowała nagonkę przeciwko niemu z inicjatywy Jezabel. Ta również przyczyniła się do śmierci niewinnego Nabota, aby Achab mógł przejąć jego posiadłość. Król został śmiertelnie ranny w bitwie pod Ramot-Gilead, postrzelony przez aramejskiego łucznika. Zdołano przewieźć jego ciało do Samarii, gdzie go pochowano. Jego następcą został syn, Achazjasz.

## Lata panowania

Proponowane lata panowania Achaba, tak jak lata innych królów izraelskich i judzkich, jest nierozwiązaną kwestią wśród badaczy. Problem sprawia fakt, że starożytnym Izraelu i Judzie istniały osobne systemy liczenia lat, a władcy zanim zostali faktycznymi królami to prawdopodobnie często sprawowali koregencje z ojcami i poprzednikami, a ten okres zaliczano do panowania. Proponowane chronologie dla władztwa Achaba obejmują (za Wikipedią):

* 869 – 850 p.n.e według Williama F. Albrighta
* 874 – 853 p.n.e według Edwarda R. Thielego
* 873 – 852 p.n.e według Gershona Galila
* 875 – 853 p.n.e według Kennetha Kitchena
* 873 – 853 p.n.e według V. Pavlovsky'iego i E. Vogt'a

## Historia Achaba według Biblii

### **Bałwochwalstwo i klęska suszy**

Achab został królem w trzydziestym ósmym roku panowania króla Asy w Judzie i sprawował ten urząd przez dwadzieścia dwa lata. Dopuszczał się on bałwochwalstwa na niewyobrażalną wcześniej skalę, nie tylko podtrzymując tradycyjny obrządek złotych cielców Jeroboama I, ale również wprowadzając kult kananejskiego bożka płodności i pogody, Baala, którego wyznawała jego fenicka (kananejska) żona Jezabel. Na znak czci wybudował mu świątynie z ołtarzem i aszerą (słupem kultowym) w stolicy. Za jego panowania niejaki Chiel z Betel odbudował Jerycho, stare miasto kananejskie zniszczone i przeklęte przez Jozuego, i w wyniku klątwy, stracił przez to dwóch synów. Prorok Eliasz z Tiszbe w imieniu YHWH, zapowiedział za karę dwa lata suszy. W trzecim roku suszy, która rzeczywiście nastąpiła, Achab wspólnie ze swoim dworzaninem, Abdiaszem (Obadiaszem), zaczęli szukać ocalałych pastwisk dla koni i bydła. Abdiasz spotkał Eliasza, który w związku z klęską był poszukiwany w kraju i zagranicą, i na wyraźne polecenie proroka poinformował o tym króla. Ten chcąc zakończyć klęskę suszy przystał na prośbę Eliasza, aby zorganizować zawody między nim, reprezentującym Jahwe, a czterystoma pięćdziesięcioma prorokami Baala i czterystoma prorokami Asztarte (inną boginią kananejską) wchodzącymi w skład dworu Jezabel na górze Karmel. Wygrać mieli ci, którzy zdołają namówić swych bogów do spalenia złożonych im ofiar. Konkurs wygrał Eliasz, a przegrani prorocy zostali zlinczowani przez zgromadzonych Izraelitów. Wówczas zwycięzca doradził Achabowi zająć się sobą i zapowiedział, że niebawem susza się zakończy. Gdy ulewa miała nadejść, Eliasz poradził władcy, aby ten natychmiast odjechał do swojej rezydencji w Jizreel póki droga jest bezpieczna. Mąż poinformował Jezabel o sytuacji, do jakiej doszło na górze Karmel, a ta kazała ścigać i zgładzić Eliasza. Ten uciekł i w odwecie namaścił Jehu, syna Nimsziego, na kolejnego króla izraelskiego.

### **III Wojna izraelsko-aramejska**

W międzyczasie Achab popadł w konflikt z Ben-Hadadem II, królem aramejskiego Damaszku, który oblegał go w stolicy żądając uznania poddaństwa, a potem dostarczenia mu drogocennych przedmiotów i zakładników w formie haraczu. Po konsultacji ze starszyzną król był gotów przyjąć pierwszy warunek, ale drugi odrzucił. Negatywną odpowiedź wroga zlekceważył, a za radą pewnego jahwistycznego proroka postanowił sam zacząć bitwę i w pierwszym szeregu ustawić drużyny naczelników krajowych. Siedem tysięcy Izraelitów z zaskoczenia zaatakowało wojska Ben-Hadada i jego trzydziestu dwóch wasali przepędzając Aramejczyków, a ich konie i rydwany Achab zaskarbił dla siebie. Przygotowywano się jednak do kolejnego starcia. Po roku rzeczywiście damasceński władca zreorganizował swoje państwo i wojsko oraz zgromadził swoich ludzi na równinie w pobliżu izraelskiej miejscowości Afek. Dwa wrogie obozy rozstawiły się naprzeciw siebie aż siódmego dnia Izraelici zaatakowali, jako pierwsi i zabili sto tysięcy Aramejczyków, a ocalali rzucili się do ucieczki. Próbując się uchronić za murami Afek spowodowali ich zwalenie się i śmierć kolejnych dwudziestu siedmiu tysięcy towarzyszy. Pozostawiony w beznadziejnej sytuacji Ben-Hadad II ukorzył się przed Achabem, a ten darował mu życie i pozwolił odejść w pokoju. W zamian król Damaszku zwrócił izraelickie miasta zagarnięte niegdyś, za panowania Baszy, przez jego ojca Achabowi, a w stolicy pozwolono handlować izraelickim kupcom. Była to oznaka uległości, ponieważ korzyści uzyskane z handlu trafiały do skarbca Achaba, a nie Ben-Hadada II.

### **Zabójstwo Nabota**

Krótko po militarnym sukcesie Achaba zaczepił zamaskowany nieznajomy, który stwierdził, że wdał się w bójkę, a zwycięzca kazał mu przypilnować pewnego człowieka i gdyby okazało się, że on zdoła uciec miałby zapłacić za to życiem lub talentem srebra, a temu człowiekowi rzeczywiście udało się uciec. Achab stwierdził, że musi zginąć lub się wypłacić. Nieznajomy zdjął przepaskę na oczy i król rozpoznał w nim jednego z proroków YHWH, który zapowiedział mu, że według jego rozporządzenia za to iż puścił wolno kogoś skazanego przez Boga na śmierć, sam ją poniesie, tak samo jak jego lud. Chodziło o to, że z woli bożej prorok Eliasz namaścił na króla w Damaszku niejakiego Chazaela, który miał zastąpić skazanego na śmierć Ben-Hadada II. Zezłoszczony Achab odjechał w kierunku Samarii. W jakiś czas później, będąc w swym pałacu w Jizreel, zapragnął przejąć pobliską winnice należącą do niejakiego Nabota. Chciał ją legalnie kupić lub oddać mu inną, ale Nabot odmówił transakcji powołując się na prawo rodowe. To zachowanie tak zasmuciło Achaba, że położył się i odmówił przyjmowania posiłków. W tej sytuacji Jezabel wzięła sprawę w swoje ręce i zaaranżowała w imieniu króla oskarżenia Nabota o bluźnierstwo i stracenie po przez ukamienowanie. Gdy zmarł, jego własność została skonfiskowana przez władcę.

### **IV wojna izraelsko-aramejska i śmierć**

Miasto Ramot-Gilead było miastem etnicznie izraelskim, ale z nieznanych powodów od dawna podlegało ono Aramowi-Damaszkowi, a Ben-Hadad II nie zobowiązał się go zwrócić wraz z miastami odebranymi Baszy. Po trzech latach pokoju od czasu ostatniego konfliktu, Achab pierwszy wyszedł z inicjatywą wojny pod pretekstem odzyskania Ramot-Gileadu. Uzyskał wsparcie ze strony króla judzkiego, Jehoszafata, ale ten zażądał również potwierdzenia tej decyzji u izraelickich proroków jahwistycznych. Wszyscy jahwiści, na czele z Sedecjaszem, synem Kenana, prorokowali zwycięstwo. Jedynie Micheasz, syn Jimli, od dawna nielubiany przez Achaba ze swoje pesymistyczne przepowiednie, zapowiedział śmierć króla. Stwierdził ponadto, że widzenia innych proroków są spreparowane przez samego Boga, aby zły monarcha poszedł na przegraną wojnę i niechybnie zginął. Za takie insynuacje został spoliczkowany przez Sedecjasza, a król kazał go zamknąć w więzieniu i karmić najskąpiej aż powróci szczęśliwie do Samarii. Przed bitwą poprosił Jehoszafata, aby przebrał się w jego szaty, żeby wróg uznał go w pierwszej chwili za przywódcę Izraelitów, a sam ubrał się w żołnierski pancerz. W trakcie bitwy Aramejczycy poinstruowani, aby rzucić się wpierw na Achaba odkryli tożsamość Jehoszafata i nie wiedzieli, kogo mają atakować. W trakcie bitewnej zawieruchy aramejska strzała przypadkowo ugodziła zakamuflowanego monarchę między spoiwa pancerza, a ten wycofał się na rydwanie i dalej obserwował starcie z bezpiecznego miejsca. Po zakończonej bitwie, której wynik jest niejasny, Achab zmarł wieczorem jeszcze w Ramot-Gileadzie, a jego ciało pogrzebano w rodzinnym grobowcu w Samarii.

## Archeologia

### Pałac Achaba

Chociaż Omri przeniósł stolicę Izraela do Samarii i zbudował pałac na akropolu, to Achab przyczynił się do jego powiększenia, dodając liczne budynki administracyjne oraz wznosząc kazamaty wydrążone w ścianie o szerokości 32 stóp poza wcześniejszym murem Omriego. Rozbudował pałac królewski, używając drobno ociosanych szarych kamieni według wzorców fenickich. Pałac Achaba był monumentalny - miał wymiary 89 na 178 m i zajmował 4 akry, czyli tyle ile przeciętne miasto na wiejskiej prowincji. Zdaniem niektórych badaczy gwałtowną fazę rozbudowy należy przypisać późniejszemu królowi Jehu, ale niewątpliwie Achab był odpowiedzialny za niektóre remonty pałacu. Samaryjski pałac Achaba jest niewątpliwie tożsamy z biblijnym domem z kości słoniowej. Ozdobił on bowiem ściany pałacu i jego meble dekoracjami z kości słoniowej. Kiedy zespół Kathleen Kenyon odkrył Samarię w 1932 roku, odkrył dużą kolekcję rzeźbionych kości słoniowych z epoki żelaza. Ornamenty przedstawiają elementy świata przyrody i mitologii. Podczas gdy część uczonych jest zdania, że wykonali je Fenicjanie, inni sugerują, że tradycja rzeźbiarska z jaką je wykonano, rozwinęła się lokalnie w południowym Lewancie od czasu epoki brązu. Nie brak jednak też głosów, że przynajmniej część z tych artefaktów pochodziła z okresu hellenistycznego i rzymskiego, czyli na wiele wieków po Achabie.

### Stela Salmanasara III

Stela z Kurkh opisujące podboje asyryjskiego króla Salmanasara III. Wspomniano w niej o rozegranej w 853 p.n.e bitwie pod Karkar między Asyryjczykami, a koalicją dwunastu palestyńskich władców, wśród których wymieniono m. in. Hadadezera (Ben-Hadada II) i A-ha-ab-bu Sir-ila-aa utożsamianego zazwyczaj z Achabem z Izraela. Zgodnie ze starożytnym dokumentem Achab przywiódł do bitwy 10 tysięcy żołnierzy piechoty i 2 tysiące rydwanów, co czyni go zaraz po Ben-Hadadzie II najpotężniejszym z koalicjantów. Bitwa pod Karkar, choć opisana przez mezopotamskiego monarchę, jako wielkie zwycięstwo, prawdopodobnie była nierozstrzygnięta, a w rzeczywistości Achabowi i innym palestyńskim królom udało się, dzięki niej, zachować niepodległość swych państw na ok. dwadzieścia osiem lat. Mimo to nieprzychylni autorzy Biblii nawet nie wspominają takiego wydarzenia.

### Działalność budowlana

W okresie dynastii Omrydów nastąpił rozwój aglomeracji w Izraelu. Działalność budowlaną Achaba potwierdzono w Megiddo, Chasor i Dan. W tym pierwszym mieście, w okresie Stratum IVA, wzniósł ścianę fortyfikacyjną o szerokości 12 stóp, duże budynki z filarami, pałac i tunel o długości 260 stóp, który zaopatrywał miejscowość w wodę. Podobne zmiany zaszły w Chasor, w okresie Stratum VIII, gdzie zbudowano solidne mury obronne, nowe budynki z filarami i system zaopatrywania w wodę. W Dan, znajdującym się w okresie Stratum III, odbudował ośrodek kultowy zburzony prawdopodobnie przez Aramejczyków podczas najazdu Ben-Hadada I na Baszę oraz wzniósł bramę miejską.

## Ciekawostki

* Ogólnie autor Ksiąg Królewskich negatywnie przedstawia Achaba, jako czciciela Baal-Hadada pozwalającego żonie prześladować wyznawców Jahwe. Jednak fakt, że Achab później konsultował się z prorokami YHWH (gdy jeszcze Jezabel żyła), a swym dwóm synom z Jezabel i następcom nadał jahwistyczne imiona, raczej przeczy powyższemu twierdzeniu. Achab prawdopodobnie tolerował obydwa kulty.
* Imię ,,Achab" nosił również fałszywy prorok współczesny Jeremiaszowi, zamordowany przez Nabuchodonozora II.

## Przypisy

1. ↑ Według tekstu biblijnego Chazael i Jehu zostali namaszczeni dwukrotnie przez Eliasza (1 Krl 19:15-17) i Elizeusza oraz jego sługę (2 Krl 8:7 - 13; 2 Krl 9:1 - 10). Za pierwszym razem jednak nic się nie dzieje - Achaba zastępują jego dwaj synowie, a Ben-Hadad II żyje jeszcze wiele lat. Dopiero drugie namaszczenie ze strony Elizeusza daje efekty w postaci zamachów stanu. Dwukrotne namaszczenia na króla byłoby absurdalne. Ponadto Chazael jest wyraźnie zaskoczony z nominacją Elizeusza, choć już wcześniej miał on ją otrzymać od Eliasza. To wszystko zdaje się wskazywać na fakt, że pierwszej nominacji nigdy nie było, a w pierwotnym tekście Eliasz jedynie dał takie instrukcje Elizeuszowi, ale sam tego nie zrobił. Tym bardziej, że w Biblii Eliasz otrzymuje jedynie polecenie namaszczenia Chazaela, Jehu i Elizeusza od Boga, ale tylko relacja z wybrania Elizeusza jest podana.

## Źródła

* I Księga Królewska
* Ahab the Israelite - Associates for Biblical Research
* King Ahab: An Archaeological Biography – Bible Archaeology Report
* Ivory palace king Ahab - Ancient Origins.net
* Ahab - ABARIM Publications

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent