Bourgondische tijd

Inhoudsopgave - Tweede klas VWO

## Vlaanderen

* De onafhankelijkheid van de Noordelijke Nederlanden begint met de opkomst van Vlaanderen.
* In het kustgebied langs de Noordzee waar nu Vlaanderen ligt, kregen de bewoners steeds minder last van het water. De zeespiegel daalde langzaam, het 'nieuwe' land was geschikt om schapen te houden. Kleine steden ontstonden, de aanwezigheid van de schapen leidde tot werkgelegenheid, het gebied specialiseerde zich in de bewerking van wol. Kleine steden werden groter, de bewerking van wol werd zo groot dat er wol moest worden geïmporteerd uit Engeland. Hiermee ontstond een unieke situatie: in een relatief klein gebied ontstonden veel steden, die intensief bezig waren met nijverheid en handel.
* Rond het jaar 1300 was het graafschap Vlaanderen een van de meest verstedelijkte én een van de rijkste gebieden van Europa. Voor die tijd enorme steden met extreme rijkdom, Brugge en Gent, werden zo belangrijk dat de invloed van de graaf kleiner en kleiner werd. In de plaats daarvan gingen rijke handelaren steeds meer bepalen wat er gebeurde.
* In het feodale stelsel was de graaf van Vlaanderen ondergeschikt aan de koning van Frankrijk, maar net zoals de graaf minder invloed begon te hebben op zijn land, zo kreeg de koning minder invloed op de graaf. Kort na 1300 komen zijn er opstanden, veldslagen, het effect ervan is dat Vlaanderen in naam nog hoort bij het Franse koninkrijk, maar eigenlijk een grote zelfstandigheid heeft verkregen.
* De Vlaamse steden zijn afhankelijk van een goede relatie met Engeland én Frankrijk om hun rijkdom te behouden, de Engelse koning en de Franse koning zijn afhankelijk van een rijk Vlaanderen om hun eigen welvaart in orde te houden. Het is in het belang van de twee landen die tegen elkaar de Honderjarige Oorlog voeren, om Vlaanderen buiten de strijd te houden.

## Honderdjarige Oorlog

* De Bourgondische tijd is nodig om wat meer te begrijpen van de Tachtigjarige Oorlog. En, om eens lekker met getallen bezig te zijn, de Bourgondische tijd begint in de Honderdjarige Oorlog.
* Dat was een oorlog die niet honderd maar honderdzestien jaar duurde, tussen Frankrijk en Engeland.
* In die tijd was de koning van Frankrijk nog niet supermachtig. Hele grote gebieden waren in handen van hoge adellijke families die graaf of hertog waren van enorme landen. De koning was zelf de baas over Pays de France en Bourgondië, andere edelen bestuurden grote landen als Aquitanië, Bretagne, Champagne, Normandië, Orléanais, Picardië en Vlaanderen.
* Tijdens deze oorlog, in 1356, vond de Franse koning Jan het een goed plan om samen met zijn vier zonen een veldslag te leveren met het Engelse leger. Hij was alleen zo eager om te bewijzen hoe geweldig hij was dat hij het compleet verziekte. Terwijl de veldslag rampzalig verliep stuurde hij zijn oudste drie zonen weg. Samen met zijn jongste zoon Filips, veertien jaar oud, vocht hij als een bezetene, maar al snel werden ze allebei gevangen genomen. Vanwege het dappere optreden van de jonge Filips werd die voortaan Philippe le Hardi genoemd, le hardi betekent de dappere, of, de stoutmoedige. In het Nederlands staat hij bekend als Filips de Stoute. Belangrijker is dat Filips zeven jaar later een geschenk krijgt van zijn vader: hij wordt hertog van Bourgondië.
* Hiermee begint een bizarre rij van huwelijken. Filips en zijn afstammelingen trouwen steeds met iemand die vanuit de eigen familie meer en meer landen toevoegt aan het familiebezit. Uiteindelijk ontstaat hierdoor een van de grootste rijken die er ooit zijn geweest.

## Filips de Stoute

* Vanaf 1363 **hertog van Bourgondië**.
* Hij trouwt in 1369 met Margaretha van Male, dochter van de **graaf van Vlaanderen, Nevers en Rethel, en heer van Mechelen en Antwerpen**, maar ook kleindochter van een andere Margaretha, die weer **gravin was van Artesië en Franche-Comté**.
* De nieuwe koning van Frankrijk (koning Jan was inmiddels overleden en opgevolgd door Karel, de oudste broer van Filips) had geholpen dit huwelijk te laten plaatsvinden, onder andere door nog drie belangrijke steden toe te voegen aan de gebieden van de jonge Margaretha: **Rijssel, Orchie en Dowaai**.
* Terwijl zijn schoonvader nog leeft, en dus graaf van Vlaanderen is, werkt Filips hard aan de welvaart in Bourgondië. Hij bestrijdt de overlast van rondtrekkende roversbendes, hij zorgt ervoor dat er meer handel mogelijk is, en hij voert veranderingen door in de wijnbouw. Het gevolg hiervan is dat na enige tijd Bourgondië steeds welvarender wordt.
* Wat kenmerkend is voor Filips, dat is dat hij enorme kapitalen uitgeeft aan uiterlijk vertoon. Hofhouding, kleding, feesten, hij zet alles op alles om indruk te maken.
* Dan in 1382, terwijl Lodewijk - graaf van Vlaanderen én schoonvader van Filips de Stoute - weer eens een opstand in Vlaanderen aan het uitvechten is, overlijdt zijn schoonmoeder, de oude Margaretha. Hierdoor wordt Lodewijk naast **graaf van Vlaanderen mét Rijssel, Orchie en Dowaai, graaf van Nevers en Rethel, heer van Mechelen en Antwerpen, nu dan ook graaf van Artesië en van France-Comté**.
* Twee jaar later, 1384, na een jaar vol strijd tussen Engelse en Gentse troepen tegen legers van de koning van Frankrijk, de hertog van Bourgondië en de graaf van Vlaanderen overlijdt deze. Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen sterft en wordt opgevolgd door zijn schoonzoon **Filips de Stoute, hertog van Bourgondië, graaf van Vlaanderen, Nevers, Rethel, Artesië en Franche Comté**.

## Jan Zonder Vrees

* Enkele maanden nadat zijn vader graaf van Vlaanderen, Nevers, Rethel, Artesië en Franche-Comté was geworden schonk Filips een van de graafschappen aan zijn zoon. Vanaf zijn dertiende was **Jan graaf van Nevers**.
* Zijn vader Filips onderhandelt met **Albrecht van Beieren, hertog van Beieren, graaf van Henegouwen, Holland en Zeeland**, over een huwelijk tussen hun kinderen. De onderhandelingen lijken mis te gaan, totdat de kinderloze **Johanna, hertogin van Brabant**, een uitkomst biedt. Zij zal het hertogdom Brabant na haar dood schenken aan de hertog van Bourgondië, als die bereid is akkoord te gaan met een 'dubbelhuwelijk': de zoon van Filips, Jan van Bourgondië, trouwt met de dochter van Albrecht, én de zoon van Albrecht, Willem van Holland, trouwt met de dochter van Filips. In ruil voor de komst van Brabant moest Filips wel de heerlijkheid Mechelen, die ooit bij Brabant had gehoord, aan Johanna afstaan.