Jean McGurk

## Jean Felicity McGurk

**Cyn-berchennog Y Deri Arms. Gwraig Glan Morris. Cyn-wraig Charles McGurk. Mam Kirstie, Sean a Daniel.**

Yn 1987 y daeth Mrs Mac i ardal Cwmderi ac yn syth 'roedd ynghanol ffrwgwd gyda Dic Deryn ar ôl iddo ddechrau busnes sgipiau mewn cystadleuaeth â hi. Gyda help Derek Jones achosodd Mrs Mac ddamwain ddifrifol a chafodd ei charcharu.

Yn 1988 symudodd hi a'i merch, Kirstie, i fyw ar stad y cyngor yn 39 Maes y Deri, a daeth Mrs Mac yn rhan o chwedloniaeth Cwmderi.

### **Perthynas a Glan**

Daeth Glan Morris i fyw ati fel lojer ond yn fuan iawn 'roedd y ddau'n gariadon a Mrs Mac wedi llwyddo i gael Glan i ddechrau mwynhau bywyd. Priododd y ddau yn 1991 a hynny er mwyn cael Mrs Mac allan o drafferth gyda chwmni yswiriant.

### **Y Deri**

Daeth tro ar fyd y ddynes sgrap yn 1993 wrth iddi hi a Glan gymryd yr awenau yn y Deri. O dipyn i beth 'roedd ei bywyd yn parchuso a bu cryn ffrwgwd rhyngddi hi a Glan wrth i Mrs Mac geisio mynd yn ôl i weithio yn y busnes sgrap. Bu'n rhaid iddi roi'r gorau i'w chynlluniau, fodd bynnag, pan ddarganfu ei bod yn feichiog.

'Roedd Mrs Mac yn benderfynol o gael erthyliad ond llwyddodd Glan i'w pherswadio fel arall ac yn 1994 ganwyd ei thrydydd plentyn, Daniel Morris.

'Roedd Mrs Mac a Glan wrth eu boddau ond byr fu'r hapusrwydd.

### **Cancr Glan**

Yn 1995 ar benwythnos i ffwrdd mewn gwesty crand disgynnodd Glan i lawr y grisiau. Wedi profion yn yr ysbyty darganfu Mrs Mac fod Glan yn diodde’ o ganser yr ysgyfaint a bod dim modd gwella arno.

Nid oedd Jean yn siŵr os dylla’i ddweud y gwir wrth Glan a chadwodd y salwch yn gyfrinach am gyfnod. Wrth i'r sefyllfa fynd yn drech arni rhannodd y newyddion a Glan Morris ar ôl iddo ei dal yn dreifio yn wyllt. Yn ddiweddarach daeth Teg a Cassie Morris i lawr o'r gogledd i fod yn gefn iddi.

Bu llawer o drafod rhwng y tri os dylid dweud wrth Glan am ei sefyllfa ond yn y pendraw penderfynodd Jean nad oedd hi'n gallu chwalu ei hapusrwydd. Symudodd fedydd Daniel fisoedd yn gynt er wyn sicrhau y byddai Glan yno i'w fwynhau ond ar y diwrnod daeth Glan i wybod y gwir am ei gancr.

Brwydrodd Glan yn galed i gadw ei waeledd yn gyfrinach ond wedi iddo lewygu yng ngwasanaeth carolau'r ysgol aeth y stori ar led. Llwyddodd Glan, serch hynny i gadw ei hunan-barch ac i fyw tu hwnt i obeithion y meddygon a dathlu penblwydd gyntaf Daniel yn ogystal â'i Nadolig cyntaf.

Mynnodd gael mynd ar wyliau i America gyda Jean a Daniel cyn iddo farw a bu'r pentrefwyr yn codi arian tuag at y daith. Cafodd drafferthion cael yswiriant oherwydd ei salwch ond gyda help Dr Rachel Price gafodd y teulu fynd ar eu trip.

Wedi dychwelyd i Gwmderi cyhoeddodd Glan ei fod wedi gwella. Ar eu gwyliau roedd wedi dod ar draws clinig meddyginiaeth amgen a bu'n grediniol fod bwyta'n iach a meddwl yn bositif wedi cael effaith ar y cancr. Ond yn anffodus doedd dim gwella i gael. Wedi cwympo mewn poen gorfodwyd Glan fynd i'r ysbyty a dirywiodd ei gyflwr yn sydyn wedi hynny.

Yn benderfynol o frwydro i'r pen trodd Glan at iachâd ffydd gan Arnold Webber. Rhoddodd Jean bob cefnogaeth iddo ond fe wyddai'r gwir fod y cancr wedi lledaenu ac mai ychydig wythnosau oedd gan ei gwr i fyw.

Bu farw Glan yn heddychlon ar 16 Mai 1996 tra ar bicnic gyda'i deulu.

### **Galar**

Cafodd **Jean** gyfnod anodd iawn yn dilyn marwolaeth Glan. Er iddi gael cefnogaeth Teg a Cassie Morris i redeg y Deri a chwmni ei phlant Sean a Kirstie ar gyfer yr angladd fe darrodd ei galar yn galed yn dilyn y seremoni.

Trodd at alcohol fel cysur a bu Cassie yn enwedig yn poeni amdani. Ar un achos bu'r ddau yn trio eu gorau i atal Jean rhag dreifio ar ôl cael gormod i yfed ond yn ofer.

Aeth Jean yn ei blaen yn y car i nôl llwch Glan ond llwyddodd i daro car arall yn y maes parcio. Pan alwodd perchennog y car arall doedd gan Glyn James ddim dewis ond rhoi prawf yfed i Jean. Wedi i'r prawf hwnnw ddangos ei bod dros y limit arestiwyd hi.

Yn teimlo'n euog am y sefyllfa ceisiodd Glyn wyrdroi cwrs y gyfraith er mwyn osgoi cosb Jean drwy ymyrryd a'r sampl dŵr. Cafodd ei ddal tra bod wrthi a chollodd ei swydd o'i herwydd.

Achosodd y digwyddiad hynny i Jean ail-gysidro ei sefyllfa a phenderfynodd roi'r Deri Arms ar y farchnad. Penderfynodd ei bod angen iddi roi'r gorau i yfed ac y byddai hynny yn lawer haws drwy beidio byw uwchben dŷ tafarn.

Dangosodd Ron Unsworth ddiddordeb mawr mewn prynu'r Deri, ac er waethaf gofidion Teg derbyniodd Jean ei gynnig. Ceisiodd Ron ei orau i gael Jean i gyfaddawdu ar y pris a bu yntau a'i frawd Billy yn llawn syniadau am sut i drawsnewid y dafarn. Er hyn, pan ddaeth yr amser i Jean arwyddo'r dogfennau i gadarnhau'r ddêl newidiodd ei meddwl a phenderfynu aros yn ei chartref.

### **Lladrad y Deri**

Wedi lladrad yn y Felin daeth Dyff Jones dan amheuaeth a chollodd lawer o'i gwsmeriaid garddio. Trodd at Jean a chytunodd hi roi gwaith iddo y tu ô li far Y Deri Arms.

Trodd y gwir ladron, Len ag Ossie eu golygon at y Deri Arm hefyd. Cuddiodd y ddau yn doiledau'r dafarn nes amser cau ond wedi iddynt ymddangos daeth Jean ar eu traws. Er iddyn nhw ei bygwth, llwyddodd hi i gwffio'n ôl a threchu'r lladron.

Arestiwyd y ddau leidr a bu iddynt gyfaddef eu cyfrifoldeb am ladrad y Felin hefyd.

### **Cartref newydd Teg a Cassie**

Ar ymweliad i Gwmderi cafodd Teg Morris ysgytwad difrifol. Roedd gwall ar frêc ei lori a bu bron iddo achosi damwain difrifol. Hyd yn oed ar ôl i’r lori gael ei drwsio ni allai Teg wynebu mynd yn ôl y tu ôl yr olwyn. Daeth Cassie Morris i lawr i Gwmderi i geisio perswadio ei gŵr i ddychwelyd i’w waith ond roedd yntau’n benderfynol.

Yn wynebu dyfodol heb waith ac yn byw ar eu cynilion cychwynnodd Cassie boeni yn arw ond daeth **Jean McGurk** i’r adwy gyda chynnig annisgwyl. Rhoddodd wahoddiad i Teg a Cassie symud i Gwmderi yn barhaol a rhedeg y Deri gyda hi. Credai Jean ei bod erbyn hyn wedi profi ei gallu i sefyll ar ei thraed ei hunain yn dilyn marwolaeth Glan a'i bod hi’n barod i dderbyn mwy o help o gwmpas y lle. Wedi trafod derbyniodd Teg a Cassie y cynnig a gwneud trefniadau i symud i Gwmderi yn yr Hydref.

### **Eddie Lewis**

Wedi setlo yn eu cartref newydd cychwynnodd Cassie berswadio Jean i fynd allan a mwynhau ei hun. Llwyddodd i’w chael hi i fynychu noson tân gwyllt gyda Daniel ble daeth y ddwy ar draws wyneb cyfarwydd Eddie Lewis. Daeth Eddie yn ymwelydd cyson i’r Deri a dangosodd eithaf diddordeb yn Jean. Dipyn wrth dipyn llwyddodd i gael perswâd arni i ddod allan am bryd o fwyd gydag ef a chychwynnodd hithau weld y posibiliad o fywyd y tu hwnt i Glan.

Parhaodd Jean ag Eddie i weld ei gilydd am gyfnod ond daeth pethau i ben wedi i’r cwpwl rannu cusan. Teimlai Jean yn euog a sylweddolai ei bod hi ddim yn barod eto i symud ymlaen wedi colli Glan.

### **Cyfeillgarwch Dyff a Jean**

Roedd cael Teg, Cassie a Dyff yn gweithio yn y Deri yn rhoi amser i Jean fwynhau diddordebau eraill ac o fewn dim dychwelodd i fyd prynu a gwerthu hen bethau. Cafodd flas ar bethau wedi ocsiwn ar fferm Delme Jenkins ble lwyddodd i sicrhau pris ardderchog i Lowri Jenkins am set o hen fapiau a stopio cynllwyn i gymryd mantais arni.

Cychwynodd Dyff ymuno a Jean ar ei thripiau i ocsiynau a bu’n bidio ar ei rhan mewn cuddwisg fwy nag unwaith. Blagurodd cyfeillgarwch agos rhwng y ddau ac roedd Kath Jones yn llawn cenfigen. Penderfynodd y dylai hithau a Dyff fanteisio ar y cyfle a dod yn werthwyr hen bethau ar ben eu hunain ond heb wybodaeth arbenigol Jean llwyddodd Kath i golli swm sylweddol o arian.

Bu Jean yn gefn i Dyff pan fuodd Mark yn gwenwyno’r trigolion ac yntau yn glust i Jean pan fu hithau’n poeni am ei pherthynas newydd ac Eddie Lewis. Rhai dyddiau cyn y Nadolig bu bron i’r ddau gusanu ond llwyddodd y ddau roi ei theimladau i’r neilltu am y tro...

### **Affer Jean a Dyff**

Gyda Dyff Jones a Jean wedi closio tros ei gyfnod yn gweithio yn y Deri Arms daeth pethau i ben yn y flwyddyn newydd pan fu i’r ddau gusanu. Er i Jean fynnu na all unrhyw beth ddigwydd rhyngddynt bu Dyff yn gysur mawr iddi wedi i fainc goffa Glan gael ei fandaleiddio. O fewn dim cychwynnodd y ddau berthynas y tu ôl i gefn Kath. Pan ddaeth Cassie Morris ar draws y ddau gyda’i gilydd yn y Deri ceisiodd ddarbwyllo Jean rhag mynd ar drywydd perthynas gyda dyn priod ond roedd Jean eisoes wedi penderfynu ei bod hi mewn cariad.

Daeth Mark Jones i amau ei dad a chychwynnodd ei ddilyn gyda chamera fideo i geisio ei ddal yn camfihafio - yn benderfynol o ddial ar Dyff am ei berthynas gyda Sharon. Dilynodd Dyff a Jean ar un o’u tripiau i ocsiwn ond er iddo eu dal yn cerdded braich yn fraich ni chafodd y dystiolaeth yr oedd angen i brofi’r berthynas i Kath.

Wrth i’r berthynas ddod yn fwy difrifol penderfynodd Jean nad all pethau barhau. Daeth a phethau i ben a phenderfynu na all Dyff weithio yn y Deri bellach er mwyn lleihau’r demtasiwn. Gyda Clem Watkins yn cymryd swydd Dyff yn y Deri roedd honiadau Jean fod Dyff wedi colli ei swydd achos diffyg gwaith yn edrych braidd yn wag, rhywbeth a gododd gwrychyn Kath a chodi amheuon Teg Morris.

O fewn dim roedd y cwpwl wrthi eto ac wedi gwneud trefniadau i fynd i ffwrdd i westy am noson. Llwyddodd Mark i ddarganfod eu trefniadau a phenderfynodd ddatgelu’r gwir i Kath. Dangosodd ei dap fidio iddi ond nid oedd Kath eisiau coelio’r cyhuddiadau. Yn y pendraw llwyddodd i berswadio’i fam i ddod gydag ef i’r gwesty ble’r oedd Jean a Dyff yn aros a’u dal wrthi.

Aeth Kath yn wyllt a mynd yn syth i’r Deri i falu’r bar cyn dychwelyd i Faes y Deri i losgi eiddo a dillad Dyff. Bu’n rhaid i Jean a Dyff wynebu’r pentrefwyr yn syth ac roedd Teg yn enwedig yn siomedig iawn yn y berthynas. Symudodd Dyff i’r Deri ond roedd agwedd Teg yn gwneud pethau’n anodd iawn a phenderfynodd aros yn y Felin gyda Reg dros dro. Roedd Kath yn benderfynol o ddial ar Jean ac ymosododd arni yn y stryd cyn paentio’r gair ‘slwten’ ar hyd waliau’r Deri.

### **Gadael Cwmderi**

Daeth tro arall ar fyd Mrs Mac pan ddychwelodd Kirstie McGurk i'r Cwm yn haf 1997. Yn anffodus daeth gwr cynta Mrs Mac, Charlie McGurk, gyda Kirstie.

'Roedd Charlie'n llofrudd ac mewn ffrwgwd gyda Mrs Mac ar do capel lleol disgynnodd Charlie i'w farwolaeth. Closiodd Mrs Mac a Dyff eto a phenderfynodd y ddau adael y cwm. Ar y funud ola penderfynodd Mrs Mac fynd ei hun i Tenerife.

### **Bywyd y tu hwnt Cwmderi**

Bu i Mrs Mac ddychwelyd i Gwmderi dair gwaith ers hynny.

Yn 1988, mi ddychwelodd i ofyn i Dyff fynd i fyw efo hi yn Tenerife ond penderfynodd Dyff aros efo Kath.

Yn 1999, dychwelodd i dreulio'r haf efo Cassie Morris ac mi gafodd berthynas efo Dic Deryn.

Ym Mawrth 2002 dychwelodd eto fel mam fedydd ar gyfer bedydd Chester Monk (babi Teg Morris a Britt Monk) cyn dychwelyd i Sbaen.

Daeth yn ei hôl i Gwmderi unwaith eto ym mis Mehefin 2002, i ymweld â Teg oedd yn poeni am iechyd meddwl Britt.

### **Marwolaeth**

Yn 2018 dychwelodd Cassie i Gwmderi a datgelodd fod Jean wedi marw ar o gymlethdodau yn dilyn cwymp yn Tenerife. Gwasgarwyd lwch Jean dros y Cwm.