Towarzystwo Miłośników Ziemi Złotoryjskiej

## (wersja robocza)

Towarzystwo Miłośników Ziemi Złotoryjskiej powstało 17 września 1987r. Można uznać, że poprzedniczką TMZZ była Komisja Historyczna, działająca od 1984 r. przy ówczesnym złotoryjskim Wydziale Oświaty i Wychowania. Tworzyli ją głównie nauczyciele historii. Gromadzili teksty źródłowe, nawiązywali kontakty z wyższymi uczelniami a także z nauczycielami w ówczesnym NRD (dyskusje pod nadzorem służb specjalnych prowadziły niekiedy do całkiem nieprawomyślnych wniosków odnośnie historii najnowszej ). W 1986 r. członkowie Komisji zorganizowali pierwszą sesję popularnonaukową o dziejach Złotoryi, podczas której, oprócz naukowców z Uniwersytetu Wrocławskiego, referaty wygłosiło czworo złotoryjskich nauczycieli. Rok później większość członków Komisji zasiliła szeregi TMZZ – nic więc dziwnego, iż tak często sięga ono do przeszłości naszego regionu. Jednak między innymi z tego właśnie „oglądania się do tyłu” czerpiemy nieustannie siły do działań na rzecz dnia dzisiejszego.

Mamy nadzieję, że tak postępują również czytelnicy naszych wydawnictw. Rozpoczęliśmy w 1989 r. od razu od poważnych przedsięwzięć: pierwszej w byłym województwie legnickim regionalnej gazety – miesięcznika Echo Złotoryi (1989-1991) oraz opracowanego wspólnie z Wojewódzkim Urzędem Statystycznym i Urzędem Miasta i Gminy w Złotoryi zestawienia statystycznego Złotoryja 1945 – 1988. W 1991 r. ukazała się koperta okolicznościowa z okazji 780-lecia miasta a rok później pierwszy po wojnie przewodnik po Złotoryi i okolicach ( doczekał się dwóch wydań w języku polskim i niemieckim ). W 1996 r. rozpoczęliśmy wydawanie Biblioteczki Miłośników Ziemi Złotoryjskiej. Dzięki pomocy licznych sponsorów i ośrodków naukowych, dotacjom z Fundacji Współpracy Polsko–Niemieckiej i Euroregionu Nysa ma ona już 5 tomów, w tym jeden składający się z trzech części. Oto ich tytuły: Valentin Trozendorf – nauczyciel Śląska, Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Złotoryi, Dawniej i dziś. Ziemia złotoryjska w widokach( cz.1–3), Złotoryjskie rody. Helmrichowie, Dziedzictwo kulturowe Złotoryi na tle dziejów Śląska i Europy. W ostatnim tomie zebrano referaty wygłoszone na międzynarodowych sesjach popularnonaukowych o dziejach ziemi złotoryjskiej w kontekstach polsko–czeskich i polsko–niemieckich( 2001, 2006 ), zorganizowanych wspólnie z Miejską Biblioteką Publiczną. Oprócz trzech wymienionych już sesji w dorobku mamy także sesję w 1987 r., podczas której m.in. wytyczono prace, związane z monografią historii miasta. Dzieje Złotoryi, wydane w 1997 r., to nasza najpoważniejsza publikacja (ostatnia dekada wykazała, że Dzieje powinny zostać poprawione i uzupełnione). W l. 2001–2007. ukazały się przewodniki po Ścieżce św. Jadwigi, Szlaku Źródlanym, Szlaku Czterech Świątyń Jadwiżańskich i wieży widokowej kościoła NNMP, Pocztówki dawnej Złotoryi, Biuletyn TMZZ, kilkanaście widokówek oraz kalendarzyk listkowy na 2007 r. Nauczyciele wszystkich szkół powiatu otrzymali zbiór materiałów służących lekcjom regionalnym. W grudniu 2006 r. znów zaczęło ukazywać się nowe Echo Złotoryi, w odnowionej szacie graficznej, z artykułami pisanymi przez zespół redakcyjny.

Bardzo ważnym polem działalności TMZZ jest opieka nad zabytkami Złotoryi i okolic. Przede wszystkim chodzi o kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny. O udostępnieniu do zwiedzania staraniem członków TMZZ w 1992 r. wieży tej świątyni, oraz innych przedsięwzięciach, pisaliśmy w Echu w kwietniu 2007 r. W poszukiwaniu zabytków kościoła Mariackiego kilkakrotnie organizowaliśmy wyjazdy krajowe i zagraniczne. W 1998 r., dzięki pomocy finansowej Urzędu Miejskiego w Złotoryi, przeprowadzono renowację kapliczki słupowej z XV wieku. Z naszej inicjatywy stanęła następnie przed kościołem św. Jadwigi. TMZZ przyczyniło się także do odnowienia kościoła św. Mikołaja w Złotoryi, studni Valentina Trozendorfa i Źródła św. Jadwigi w Jerzmanicach Zdroju oraz Źródła św. Jadwigi i grodziska w Rzymówce.

Od 1987 do 2001 r. aż sześć różnych miejsc było naszymi siedzibami. W latach 2000–2001 odremontowaliśmy i zaadaptowaliśmy pomieszczenia strychowe zabytkowego Domu Nauczyciela „Bacalarus” na potrzeby Ośrodka Dokumentowania i Opracowywania Dziejów Ziemi Złotoryjskiej. Środki pozyskano w 80% z Fundacji Współpracy Polsko–Niemieckiej, pozostałe to dotacje Urzędu Miejskiego i Urzędu Gminy w Złotoryi oraz fundusze własne. W Ośrodku gromadzone są i udostępniane wszelkie archiwalia dotyczące powiatu złotoryjskiego, przeprowadzane odczyty i lekcje o tematyce regionalnej. Od 2001 r. w Izbie Złotoryjskiej, Izbie Kresowej, Sali Tradycji Oświaty i holu zorganizowano kilkadziesiąt wystaw, głownie twórczości mieszkańców regionu a także o tematyce historycznej, i spotkań. Kilkaset woluminów liczy biblioteka Ośrodka. Tutaj spotykają się Koło Kresowian, Klub Kolekcjonera i Klub Krajoznawczo-Turystyczny. TMZZ stara się pielęgnować i tworzyć tradycje. Członkowie organizacji opracowali założenia i uroczyście otworzyli w 2001 r. Ścieżkę św. Jadwigi, łączącą Złotoryję i Rokitnicę. Składają się na nią kamienie medytacji wraz z tekstami związanymi z życiem i zasługami Świętej oraz drzewka z Czech, Bawarii, Trzebnicy oraz okolic Złotoryi. Od 1998 r. Ścieżką organizowane są piesze Rajdy Jadwiżańskie a przez miejscowości, gdzie znajdują się świątynie i źródełka jej imienia rajdy piesze i rowerowe. Od 2005 r. zdobywać można Odznakę Jadwiżańską, ustanowioną przez TMZZ. W następnym numerze Echa napiszemy szerzej o wszelkich naszych związkach ze św. Jadwigą. Od 2006 r. opiekujemy się odcinkiem Drogi św. Jakuba, przebiegającym przez Ziemię Złotoryjską. Włączyliśmy się m.in. w obchody 1000-lecia Rzymówki i rocznicowe jubileusze kilku innych miejscowości powiatu.

Popularyzujemy sylwetkę najwybitniejszego złotoryjanina, Valentina Trozendorfa. Przy współpracy z Niemieckim Towarzystwem Społeczno–Kulturalnym wykonano w 1995 r. replikę pomnika Valentina Trozendorfa oraz umieszczono na Fontannie Górników tablicę z inskrypcją w języku polskim i niemieckim.. Poza granice ziemi złotoryjskiej wykracza odnowienie szesnastowiecznej tradycji śpiewów w Wigilię Bożego Narodzenia, których pomysł zgłosili członkowie TMZZ. Śpiewy nawiązują do wydarzeń 1553 r., gdy straszliwa zaraza miała pozostawić przy życiu jedynie siedmiu mieszczan, którzy w wigilijną noc wyszli na Rynek i pod gołym niebem śpiewali pieśni. Znamy nazwiska tych mieszczan i poszukujemy ich potomków – do tej pory udało się odnaleźć dwóch z nich, Herberta Helmricha i Friedricha Windecka. Liczymy na to, że odnajdziemy pozostałych. Wymienione powyżej działania służą szerokiemu promowaniu ziemi złotoryjskiej. Organizacja wystawiała kandydatów w kilku wyborach samorządowych. Prawie w każdej kadencji złotoryjskich władz członkami TMZZ jest kilkoro radnych. Poza tym w swoim dotychczasowym dorobku stowarzyszenie ma m.in. Powiatowe Dni Regionalisty, doroczne konkursy historyczne, konkursy o Kresach, konkursy plastyczne, film o Złotoryi, odczyty poza Ośrodkiem, liczne artykuły w prasie regionalnej, wystawy, m.in. w kościele NNMP i Muzeum Złota w Złotoryi (gdzie trzykrotnie Klub Kolekcjonera prezentował stare widokówki), rodzinne rajdy i biwaki, giełdę kolekcjonera, współpracę ze szkołami, np. odnośnie działalności klas dwujęzycznych w LO, sponsorowanie lokalnych imprez kulturalnych, wyjazdów młodzieży, pomoc autorom prac magisterskich i innych publikacji, oprowadzanie wycieczek krajowych i zagranicznych, udział w Europejskich Dniach Dziedzictwa, współpracę z miastami partnerskim Złotoryi, wysłanie kilkuset polskich książek ukraińskiej Polonii, wreszcie petycję przeciw planom likwidacji Wilkołaka, skierowaną do wojewody dolnośląskiego.

Jubileuszowe lata, 2011 - rok 800 lecia miasta Złotoryi oraz 2012 - rok, w którym Towarzystwo obchodziło Jubileusz 25-lat istnienia wypełnione były wieloma, rozmaitymi działaniami.  Przede wszystkim związanych z realizacją dużego projektu "Razem przez 800 lat", który dzięki dofinansowaniu przez Urząd Wojewódzki z unijnych środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki umożliwił przeprowadzanie szerokich działań aktywizujących i integrujących mieszkańców okolicznych miejscowości. Uczestnicy brali udział w wykładach, zajęciach warsztatowych oraz w wielkiej inscenizacji rekonstruującej Bitwę o Rokitnicę. TMZZ zorganizował cykl 8 wykładów na 800-lecie o różnej tematyce: wykłady historyczne, prezentacje oraz debaty. Były to m.in. odczyty Romana Gorzkowskiego „Rola zakonów i duchowieństwa w dziejach Złotoryi”, Alfreda Michlera „Najsłynniejszy złotoryjanin rektorem książęcej szkoły”, Tomasza Szymaniaka „ Złotoryjskie rzemiosło dawniej i dziś”, Ryszarda Pękały „Rola organizacji pozarządowych w dziejach miasta”, otwarcie wystawy „800 lat miejskiej historii Złotoryi”, odczyt Krzysztofa Maciejaka „Górnictwo złota jako istotny czynnik miastotwórczy”, odsłonięcie tablicy pamiątkowej w zewnętrznej kaplicy kościoła św. Mikołaja, odczyt Herberta Helmricha „Rola i osiągnięcia XIII-wiecznej akcji osadniczej na przykładzie własnej rodziny”, kolejne odczyty Andrzeja Kowalskiego „Tropami śląskiej miedzi”, Janusza Prusa „Gospodarka Złotoryi po 1945 r.”, Sesja Popularnonaukowa „Złotoryjanie” oraz odczyt burmistrza Ireneusza Żurawskiego „Perspektywy rozwoju Złotoryi do końca XXI wieku według aktualnych potrzeb możliwości”. Tradycyjnie jak co roku realizowano stałe pozycje planu pracy Towarzystwa, czyli spotkania z czytelnikami Echa Złotoryi i wystawy klubu fotograficznego, rajdy turystyczno-historyczne np. ścieżką św Jadwigi do Rokitnicy oraz Rajd Czterech Świątyń Jadwiżańskich, Pielgrzymka drogą św. Jakuba i Rajd Jadwiżański.

ZKF Złotoryjski Klub Fotograficzny

Wybory Człowieka Ziemi Złotoryjskiej

Funkcję prezesów pełnili do tej pory: Alfred Michler (1987–1990), Roman Gorzkowski (1992–1997), Aleksander Pecyna (2013-2016) oraz przez wiele kadencji Aleksander Borys (1990–1992, 1997–2007, 2007-2010, 2010-2013, 2016-??) oraz Kazimiera Tuchowska (???-do teraz)

TMZZ zrzesza aktualnie ponad setkę członków. Mocno wierzymy, że ta liczba utrzyma się, a grono aktywnych działaczy będzie się nawet powiększać.

## Publikacje TMZZ

**Wydawnictwa TMZZ** *(do nabycia w siedzibie stowarzyszenia)*

**I. Biblioteczka Miłośników Ziemi Złotoryjskiej**

T. 1: A.Michler. Valentin Trozendorf – nauczyciel Śląska. Złotoryja 1996.

T. 2: R.Gorzkowski. Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Złotoryi. Złotoryja 1999.

T. 3 cz.1–3: Dawniej i dziś. Ziemia złotoryjska w widokach. Pod red. Klubu Kolekcjonera przy TMZZ. Złotoryja-Legnica 2000, 2002, 2005 (współwydawca Wydawnictwo Edytor).

T. 4: A.Michler, Złotoryjskie rody. Helmrichowie. Jelenia Góra 2002.

T. 5: Dziedzictwo kulturowe Złotoryi na tle dziejów Śląska i Europy. Pod red. R.Żerelika. Złotoryja 2007.

T. 6: Wilkołak (Wilcza Góra) koło Złotoryi. Geologia – przyroda – historia. Pod red. R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2010.

T. 7: M.iA.Michlerowie. Aurimontanie, Goldbergerzy, Złotoryjanie. Złotoryja 2011.

T. 8: Gmina Złotoryja. Informator historyczno-turystyczny. Pod red. T.Szymaniaka. Złotoryja 2011.

T. 9: Nazwy ulic, placów i osiedli w Złotoryi od średniowiecza do 2912 r. Pod red. R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2014.

T. 10: W modelarskiej miniaturze. Modelarstwo lotnicze w Złotoryi do 2014 r. Pod red. R.Gorzkowskiego i A.Młyńczak. Złotoryja 2015.

T. 11. Franciszkanie w Złotoryi. Pod red. o.A.Dudka OFM i R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2015.

T. 12. S.Dudek-Kokot, R.Gorzkowski, Pamiątki kultu św. Jana Nepomucena w powiecie złotoryjskim. Złotoryja 2017.

T. 13. J.Banaszek, R.Gorzkowski, A.Laengner, Inskrypcje złotoryjskie z XV-XX wieku. Złotoryja 2019.

**II. Czasopisma**

1. Echo Złotoryi (miesięcznik, 1989-1991, 2006–2020). Red. nacz. (kolejno): Lucyna Haluch, Grzegorz Chmielowski, Robert Pawłowski, Joanna Sosa-Misiak, Iwona Pawłowska

2. Biuletyn TMZZ, Nr 1/2005. Pod red. J.Banaszka, R.Gorzkowskiego, R.Kiełbasy, L.Malickiej, A.Młyńczak i D.Sosy.

3. Zeszyty Złotoryjskie Seria Historia nr 1. Pod red. R.Gorzkowskiego, A.Chrzanowskiej, A.Michlera i C.Skały. Złotoryja 2010.

**III. Inne**

1. Złotoryja 1945-1988. Pod red. A.Michlera. Legnica 1989 (współwydawca Wojewódzki Urząd Statystyczny).

2. Koperta okolicznościowa z okazji 780- lecia Złotoryi. Złotoryja 1991.

3. R.Gorzkowski, K.Maciejak, Złotoryja i okolice – przewodnik, wyd. I Złotoryja 1992, wyd. II Złotoryja 2006 (wersje niemieckie 1993, 1997).

4. Dzieje Złotoryi. Pod red. R.Gładkiewicza. Złotoryja –Wrocław 1997.

5. Ekslibrisy dla Jana Pawła II – katalog wystawy. Złotoryja 1998 (współwydawca Złotoryjski Ośrodek Kultury).

6. Złotoryja i okolice na starej widokówce – katalog wystawy. Pod red. R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2000, 2001, 2004, 2012.

7. Ścieżka św. Jadwigi Złotoryja-Rokitnica. Przewodnik-informator. Pod red. A.Michlera i R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2001, 2004, 2011.

8. Pocztówki dawnej Złotoryi, Pod red. R.Gorzkowskiego i M.Sarny. Złotoryja 2003.

9. K.Demidziuk, Archiwalia do archeologii Ziemi Chojnowsko–Złotoryjskiej, Chojnów–Wrocław–Złotoryja 2005 (współwydawcy Muzeum Archeologiczne

we Wrocławiu, Muzeum Regionalne w Chojnowie).

10. R.Gorzkowski. Wieża widokowa kościoła Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Złotoryi. Przewodnik. Złotoryja 2005.

11. A.Michler. Szlak Źródlany. Informator–przewodnik. Złotoryja 2006, 2007, 2008.

12. A.Michler. Szlak Czterech Świątyń Jadwiżańskich. Przewodnik–informator Złotoryja 2007, 2011.

13. Porządek szkolny albo ustawy złotoryjskiej szkoły przez Valentina Trozendorfa ułożone i w roku 1563 przekazane do druku przez księcia

legnickiego Henryka XI. Tłum. A.Michler. Pod red. D.Komady. Złotoryja 2007.

14. Kalendarium TMZZ 1987-2007 . Oprac. J.Banaszek, A.Borys, R.Gorzkowski, J.Kałuża, R.Kiełbasa, W.Michalczyk, A.Michler, A.Młyńczak,

A.Pecyna, D.Sosa. Złotoryja 2008.

15. Kalendarium TMZZ 2008-2011. Po red. R.Gorzkowskiego. Złotoryja 2012.

16. Kalendarzyki listkowe Klubu Kolekcjonera na rok 2007, 2008, 2009, 2010, 2012.

17. Najstarsze widokówki Złotoryi i okolic (zbiór reprintów najstarszych widokówek złotoryjskich). Oprac. R.Pawłowski, R.Gorzkowski, A.Chrzanowska, B.Jeziorski. Złotoryja 2009.

18. A.Klimaszewska. Póki trwam (zbiór wierszy). Złotoryja 2009.

19. Widokówki z motywami Ziemi Złotoryjskiej. Pod red. Klubu Kolekcjonera TMZZ. Wyd. TMZZ i Wydawnictwo Edytor. Legnica–Białystok, Złotoryja

1999–2011. M.in. reprinty starych widokówek z okazji 800-lecia miasta.

20. Ulotka firmowa TMZZ. Oprac R.Gorzkowski. Złotoryja 2010.

21. Zakładki do książek (kilka wzorów). Oprac. F.Grzywacz i R.Pawłowski.

## Linki Zewnętrzne:

Towarzystwo Miłośników Ziemi Złotoryjskiej