recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Miri Mawr

Cyfres deledu Cymraeg i blant yn yr 1970au oedd ***Miri Mawr***. Fe'i cynhyrchwyd a'i darlledwyd ar sianel HTV Cymru yn yr adeg cyn sefydlu S4C.

Byddai'n cael ei darlledu ynghanol amserlen rhaglenni Saesneg HTV - unig sianel fasnachol y cyfnod. Ail-ddarlledwyd rhai cyfresi ar S4C yn yr 1980au cynnar a'r 1990au.

## **Arddull**

Roedd y rhaglen yn llenwi rhyw 30 munud yn yr amserlen (gan gynnwys toriad hysbyebion). Fformat y rhaglen oedd bod amrywiaeth o gymeriadau annwyl, doniol a drygionus yn trafod thema arbennig, er enghraifft 'arlunio' a bod yna wedyn eitemau ffilm wedi eu rhag-recordio ar y thema hynny. Roedd y rhaglen felly yn ceisio cyfuno natur hwyliog i apelio at blant ysgol cynradd a chyn-arddegau ond gan gynwys elfen addysgiadol a fu'n rhan anhepgor o gynnwys gymaint o raglenni plant y cyfnod.

Roedd y cymeriadau wedi eu lleoli mewn 'ogof' a daeth teitlau y rhaglen yn adnabyddus wrth i graig hollti yn ddwy i agor ar panorama o'r criw llon a checrus yn trafod thema'r rhaglen.

Thema'r gyfres oedd dôn y *Blue Bottle* gan The Frank Barcley Group.

## **Cast a** **Chymeriadau**

Daeth nifer o'r cymeriadau'n boblogaidd iawn ac yn adnabyddus ymysg plant. Byddant wedyn yn cefnogi ymgyrchoedd poblogaidd torfol gan fudiadau fel Urdd Gobaith Cymru.

Rhoddodd y gyfres hefyd gyfle i nifer o action ifanc y cyfnod feithrin profiad ac ennill bywoliaeth. Ymysg yr actorion adnabyddus a aeth ymlaen i fod yn enwau cyfarwydd ar lwyfannau a theledu Cymru.

## **Cynhyrchiad**

Cynhyrchydd y gyfres oedd Peter Elias Jones yn wreiddiol o Langefni, Ynys Môn a gynhyrchodd sawl cyfres boblogaidd arall i blant gan gynnwys Ffalabalam a Jacpot,

Sgriptiwyd y rhaglen gan Clive Roberts a John Pierce Jones.

## **Marchnata**

Cymaint oedd poblogrwydd y gyfres fel y cynhyrchwyd gludyddion gyda wynebau'r cymeriadau.

#### **Llyfrau**

Cyhoeddwyd y llyfr *Miri mawr i blant Cymru* yn 1972 ac *Ail lyfr, Miri Mawr* yn 1974.

#### **Cerddoriaeth**

Yn 1974 rhyddhawyd record sengl 7" Miri Mawr, "Byta Allan" gan Recordiau Sain.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=xDDOsqCgI8k
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/40985752
3. ↑ http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid\_8690000/newsid\_8693400/8693441.stm
4. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=Q\_STa8s6dc8
5. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=Q\_STa8s6dc8
Rhys Bidder

Actor Gymraeg o Abertawe sy'n fwyaf enwog am chwarae rhan Macs White yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Mynychodd a Ysgol Gyfun Gwyr yn Nhre-Gwyr ger Abertawe.

Mae yn un o bedwar o blant, gan gynnwys yr actor Aled Bidder.

## **Gyrfa**

Yn 2008 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn rhan Macs White, cymeriad a oedd eisioes wedi'w bortreadu gan Iwan Rheon. Arhosodd gyda'r gyfres tan 2013 gan wneud ambell i ymddangosiad fel gwestai ers hynny.

Yn 2008, cyrhaeddodd y 50 uchaf yng nghystadleuaeth y cylchgrawn *Company*, Dyn Sengl Mwyaf Rhywiol y Flwyddyn.

Yn 2014 roedd Rhys yn rhan o gast cynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o “Blodeuwedd” a enillodd y Cynhyrchiad Gorau yng Ngwobrau Theatre Critics Wales, gan chwarae rôl Gronw Pebr.

Ers 2017 mae wedi cyflwyno'r rhaglen wyddonol i blant Boom gyda'i frawd.

## **Cyfeiridau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/blood-thicker-water-pobol-y-13321308
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/CYMRAEG+Yn+ei+elfen+yng+Nghwmderi+ac+Abertawe%3B+Yr+actor+Rhys+Bidder...-a0202461236
3. ↑ http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/07\_july/10/rhys.shtml
4. ↑ https://www.spotlight.com/9817-9051-4578
S.O.S. Galw Gari Tryfan

Ffilm Gymraeg yw **S.O.S. Galw Gari Tryfan** a ryddhawyd ym 2008.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Dafydd Wyn.

## **Plot**

Ail-ymwelwn ag un o arwyr yr oes radio, y ditectif enwog Gari Tryfan, wrth iddo ddychwelyd i Gymru'r unfed ganrif ar hugain.

Wedi i Gari gael neges S.O.S. o'r dyfodol gan ddyn ifanc sydd wedi ei gyhuddo ar gam o lofruddio ei gydweithiwr, mae'n rhaid iddo helpu. Felly mae'n cael ei gludo o 1957 i'r presennol er mwyn rhoi cymorth i'r gwr ifanc. Ond mae dygymod a byw yn y presennol yn dipyn o her iddo.

## **Cynhyrchiad**

Mae'r ffilm yn seiliedig ar gyfres radio Gari Tryfan gan Idwal Jones.

Cafwyd dilyniant i'r ffilm gyda Gari Tryfan a'r Drych i'r Gorffennol ym 2010.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/title/tt1205523/
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+Dydd.-a0172860163
Pluen Eira

Ffilm Gymraeg yw **Pluen Eira** a ryddhawyd ym 2018.

## **Plot**

Mae’r Nadolig yn amser cyffrous i bawb ond bydd yr Ŵyl eleni yn un arbennig iawn i Clive a Rhi. Dyma eu Nadolig cyntaf gyda’u mab newydd Frank sy’n un ar ddeg mlwydd oed. Yn anffodus dyw hwyl yr Ŵyl ddim yn dod â gwen i wyneb Frank. A dweud y gwir yr unig beth sydd yn ei wneud yn hapus yw llyfrau comic. Ond mae byd Frank yn newid yn llwyr pan ddaw i adnabod ei gyfnither Mia a thwrci mawr gwyn o’r enw Aden

Mae'r ffilm yn dilyn hynt y ddau wrth i Frank geisio achub ei ffrind bach pluog rhag pâr o ddwylo blewog cyn y 'Dolig.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/46606775
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/pluen-eira/
Ruth Lloyd

Actor yw **Ruth Lloyd** sy'n adabyddus am ei rhannau mewn dramau megis Tair Chwaer, Rownd a Rownd a Halen yn y Gwaed.

## **Gyrfa**

Rhwng 1994 a 1995 bu'n rhan o gast Halen yn y Gwaed fel Nia.

Hi oedd yn portreadu Lyn yn nghyfres gyntaf y ddrama Tair Chwaer. Gadawodd y gyfres ar ôl un cyfres a cymerodd Sara McGaughey drosodd yn y rhan.

Yn 1997 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn ran Meinir Powell. Bu'r cymeriad yn aelod o'r cast yn achlysurol hyd tan 1999.

Aeth yn ei blaen i ymddangos fel Donna Green yn gyfres BBC Cymru, The Bench.

Yn 2002 daeth yn rhan o gast Rownd a Rownd fel Pat Williams.

Yn y 2010au bu'n ymddangos mewn drmau megis Pen Talar, Alys a Dim Ond y Gwir.

Yn 2018 ail-ymunodd a gast Pobol y Cwm yn achlysurol yn ran Julie Hughes, cymeriad oedd wedi ei phortreadu gan Grug Maria yn y gorffennol,

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0516126/
Cwmni Da

Cwmni cynhyrchu rhaglenni teledu ydy **Cwmni Da**, sy'n creu rhaglenni teledu yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Wedi ei sefydlu yng Nghaernarfon, mae’r cwmni yn gweithredu’n fewnol drwy gyfrwng y Gymraeg.

## **Hanes**

Sefydlwyd y cwmni yn 1997 gan Dylan Huws, Ifor ap Glyn a Neville Hughes.

Yn 2007 gwerthwyd cyfranddaliadau y ddau gyfarwyddwr arall i Dylan Huws.

Yn 2008 penderfynodd Huws drosglwyddo ei gyfranddaliadau i 'Ymddiriedolaeth ym Mherchnogaeth y Gweithwyr' fel bod y staff yn berchen y busnes. Caiff cyfranddaliadau’r cwmni eu dal ar ran y gweithlu mewn Ymddiriedolaeth Perchnogaeth Cyflogai sy’n cael ei reoli gan Ymddiriedolwyr. Rôl yr Ymddiriedolwyr – sy’n cynnwys aelod o staff Cwmni Da – yw cadw golwg ar waith y cwmni a’r Bwrdd Cyfarwyddwyr gan warchod buddiannau’r gweithlu. Mae’r Ymddiriedolaeth yn sicrhau fod gan y gweithlu lais, ynghyd â dweud yn natblygiad y cwmni.

## **Cynhyrchiadau**

Mae cynnyrch cenedlaethol a rhyngwladol y cwmni yn cynnwys rhaglenni ffeithiol, plant, comedi, adloniant, drama, digwyddiadau a chwaraeon.

Yn gynhyrchydd o bwys i S4C, mae Cwmni Da hefyd yn creu cynnwys ar gyfer y BBC, Channel 4 ac yn llwyddiannus yn y farchnad gyd-gynhyrchu ryngwladol.

## **Gwobrau**

Mae Cwmni Da wedi ennill sawl gwobr Bafta Cymru, a gwobrau Gŵyl Cyfryngau Celtaidd, sawl gwobr ‘One-World Media a gwobr ‘Jules Verne Adventure’. Mae’r cwmni hefyd wedi cael ei enwebu ar gyfer gwobrau Bafta Kids UK ac RTS (Royal Television Society).

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.cwmnida.cymru/amdanom-ni/
Sgerbyde

Cyfres gomedi deledu i blant yw **Sgerbyde**, a ddarlledwyd yn wreiddiol ar S4C yng Nghymru a BBC One mewn Saesneg o dan yr enw 'Funnybones'.

Roedd yn seiliedig ar y gyfres o lyfrau, gan Janet ac Allan Ahlberg, a ddarluniwyd gan André Amstutz, a oedd ganolbwyntiodd ar anturiaethau pâr o sgerbydau. Sgerbwd mawr, Sgerbwd bach a'u ci.

Addasyd y gyfres i'r Gymraeg gan Eiry Palfrey.

Darparwyd y lleisiau gan Ray Gravel.

## **Cymeriadau**

 Sgerbwd Bach
 Ci Sgerbwd
 Y Gath
 Dyn y Lleuad
Maureen Rhys

Actor o Gymraes yw **Maureen Rhys** sy'n adnabyddus am ei rhannau mewn dramau fel Y Tŵr, Tywyll Heno a Siwan.

## **Bywyd cynnar**

Ganed yn Nghwm-y-glo, ger Caernarfon, Gwynedd. Magwyd gan ei nhain, a mynychodd Ysgol Uwchradd Brynrefail yn Llanrug.

Astudiodd ym Mhrifysgol Bangor. Yno ymunodd a'r Gymdeithas Ddrama lle cafodd y cyfle i berffomrio o flaen cynulleidfa diarth am y tro cyntaf, a hyny mewn drama oedd wedi'i chfieithu gan Islwyn Ffowc Elis.

## **Gyrfa**

Tra yn y coleg cafodd ran yn ddrama John Gwilym Jones, Hanes Rhyw Gymro.

Mae Maurren yn fywaf andabyddus am ei gyrfa ar y llwyfan gan gynnwys ei perfformaid fel Bet yn y ddrama Tywyll Heno (perfformiad a gafodd ei ail greu ar y teledu) a Siwan yn ddrama Saunders Lewis o'r un enw.

Ymddangosodd mewn nifer o gynhyrchiadau BBC Cymru yn ystod y 70au, gan gynnwys Tresarn, Enoc Huws a Deuawd.

Bu'n chwarae rhan Greta yn addasaid BBC Cymru o Lleifior yn y 60au. Bu hefyd yn rhan o gyfres arall yn seiliedig ar yr un nofel ym 1993.

Hi a'i gwr John Ogwen oedd yr actorion gwreiddiol yn ddrama'r Tŵr gan Gwenlyn Parry. Perffeormiwyd y ddrama yn wreiddio yn Esiteddfod Genedlaethol Caerdydd, 1978 a bu i'r ddau actor ail-gydio yn eu rhannau ar gyfer addasiad teledu BBC Cymru yn 1980.

Yn 2006 rhyddawyd hunangofiant o'r enw Prifo. Cyhoeddwyd gan Wasg Gomer.

## **Bywyd personol**

Mae'n briod â John Ogwen, un arall o actorion mwyaf adnabyddus Cymru, ac mae'r ddau wedi cydweithio'n aml. Mae ganddynt dri o blant ac maent yn byw ym Mangor.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://web.archive.org/web/20110725033834/http://www.caernarfononline.co.uk/dec2006/maureen/
2. ↑ http://www.theatre-wales.co.uk/barn/manylion.asp?barnID=66
Pren ar y Bryn

Cyfres ddrama gamed tywyll yw **Pren ar y Bryn** a ddarlledwyd ar S4C yn mis Tachwedd 2023.

Crëwyd ac ysgrifennwyd y gyfres gan Ed Thomas ac fe'i cynhyrchwyd gan Fiction Factory, mewn cydweithrediad ag All3Media International a gyda buddsoddiad gan Cymru Greadigol.

## **Plot**

Mae newid ar y gorwel ym Mhenwyllt ac mae'r werin sy'n byw yno yn gwybod bod y dref roedden nhw'n ei charu unwaith ar fin diflannu o flaen eu llygaid. Neb yn fwy na Margaret a Clive, sy'n cael eu hysgwyd o'u bywydau normal i ganol ddirgelwch mawr.

## **Cynhyrchiad**

Mae'r gyfres yn cael ei chynhyrchu gan gwmni Fiction Factory, mewn cydweithrediad ag All3Media International a gyda buddsoddiad gan Cymru Greadigol.

Wedi'i hysgrifennu a'i greu gan Ed Thomas (Y Gwyll, House of America). Ffilmwyd y gyfres ar leoliad yn Ystradgynlais ger yr Afon Tawe, ble magwyd Ed Thomas. Meddai Ed Thomas, yr awdur a chrëwr: *"Mae'n wych cael y cyfle i ddweud y stori fach fawr yma am newid, sydd wedi ei lleoli a'i saethu yn y lle ges i fy magu ar gyrion y Bannau Brycheiniog yng Nghwm Tawe. Mae'n fyd ble dim ond gwytnwch a dealltwriaeth o'r absẃrd sy'n eich galluogi i oroesi sefyllfa anobeithiol - ond nid un difrifol."*

Dywedodd Nick Andrews, Pennaeth Comisiynu BBC Cymru Wales: *"Mewn blwyddyn sy'n argoeli i fod y gorau eto o ran dramâu Cymreig ar y BBC, dyma un o'r sgriptiau arbennig yna sy'n sefyll allan - Ed Thomas ar ei orau. Mae'n gymysgedd cyfoethog o hiwmor tywyll a'r hurt gyda chymeriadau na wnewch byth eu hanghofio. Rwy'n edrych ymlaen at weld y cast anhygoel yma'n dod â geiriau Ed yn fyw."*

Dywedodd Gwenllian Gravelle, Pennaeth Sgriptio S4C: *"Bydd Pren ar y Bryn/Tree on a Hill yn dod â digonedd o ddrygioni a hiwmor tywyll i'r sgrin. Rydym yn falch iawn o weithio mewn partneriaeth unwaith eto gyda Fiction Factory, BBC Cymru Wales a Cymru Greadigol ar gyfer y comisiwn arloesol hwn."*

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://nation.cymru/culture/s4c-unveils-first-look-at-new-dark-comedy-drama-pren-ar-y-bryn/
2. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/54902/s4c-a-bbc-cymru-wales-yn-cyhoeddi-drama-gomedi-dywyll-newydd-pren-ar-y-bryntree-on-a-hill/
Mari Emlyn

Awdur ac actores yw **Mari Emlyn.**

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd a magwyd Emlyn yng Nghaerdydd.

Yn dilyn cwblhau ei haddysg yn ysgolion Bryntaf a Llanhari aeth i Lundain a graddio yn y Celfyddydau Perfformio yng Ngholeg Rose Bruford College of Speech and Drama.

## **Gyrfa**

Wedi graddio mae wedi dilyn gyrfa fel actores, sgriptwraig, golygydd llyfrau ac awdur llyfrau yn ogystal â threulio pum mlynedd fel Cyfarwyddwr Artistig Galeri, Caernarfon.

Bu'n rhan o gyfres Rownd a Rownd am sawl blwyddyn yn chwarae rhan Jackie.

Un o'i chyhoeddiad diweddaraf fel awdur yw *Cofiwch Dryweryn - Cymru'n Deffro / Wales Awakening* (Hydref 2019), sef cyfrol a ganolbwyntia ar ffenomenon murluniau diweddaraf Cofiwch Dryweryn sydd wedi ymddangos ar hyd a lled Cymru mewn ymateb i'r trosedd casineb yn erbyn y murlun eiconig gwreiddiol. Ynghyd â lluniau o'r murluniau, mae'r rhai fu'n eu peintio yn egluro pam eu bod wedi gweithredu yn y fath fodd a cheir cyfraniadau gan rai fu'n llygad dystion i foddi Capel Celyn

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/64448-seren-rownd-a-rownd-yn-rhoir-siswrn-torri-gwallt-yn-y-to
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/blogs/radiocymru/2011/02/cyfweliad\_penblwydd\_mari\_emlyn.shtml
Mair Rowlands

Actores o Gymraes yw **Mair Rowlands** sy'n adnabyddys am ei rhannau mewn dramau megis Dinas, Teulu a Iechyd Da.

## **Bywyd cynnar**

Fe'i magwyd yn Llanybydder a Pen-y-bont ar Ogwr. Enw ei thad oedd Gerwyn Rowlands, yn arolygydd iechyd y cyhoedd, ac yn frawd i Dafydd Rowlands. Mae ganddi frawd a chwaer. Ganwyd ei brawd iau, Gareth, gyda nam difrifol ar ei olwg.

Aeth i Ysgol Ramadeg Ogwr ac aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg y Drindod. Yn dilyn y coleg aeth i ddysgu Saesneg a Chymraeg ail-iaith yn Ysgol Gyfun Bryn Celynnog, Beddau ac yna yn Ysgol Gyfun Rhydfelen.

## **Gyrfa**

Yn yr 1980au bu'n cyflwyno ar y rhaglen blant Ffalabalam am dair blynedd.

Ei swydd actio cyntaf oedd yn y ffilm Gwenoliaid *(1986)* ac ymddangosodd mewn rhaglenni fel Torri Gwynt, Bowen a'i Bartner a Dinas.

Mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni drama teledu Cymraeg yn cynnwys Iechyd Da, Y Pris, 35 Diwrnod a Gwaith/Cartref.

Chwaraeodd ran Sarjant Gill Morgan yn Pobol y Cwm rhwng 1996 ac 1998.

Yn y gyfres Teulu roedd yn chwarae rhan Margaret Morgan a oedd yn briod i Richard Morgan, a chwaraewyd gan ei gŵr go-iawn, William Thomas.

Roedd ganddi ran yn ffilm Kevin Allen o Dan y Wenallt (2015).

Yn Saesneg, mae wedi actio mewn dramau teledu yn cynnwys *Ballroom*, *Fun at the Funeral Parlour*, *A Mind to Kill* a *Belonging*.

## **Bywyd personol**

Mae'n byw ym Mhenarth ac yn briod a'r actor William Thomas a cawsant ddau o blant. Bu farw eu mab Matthew yn 17 mlwydd oedd yn 2010.

Mae'n dioddef o arthritis ac wedi cael sawl llaw-driniaeth i'w drin yn cynnwys pen-glin metel.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/b01pngvs
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/real-life-husband-wife-play-2201651
Joni Jones

Cyfres ddrama pum pennod yn adrodd hanes bachgen ifanc yng Ngogledd Cymru yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Roedd y gyfres yn seiliedig ar Gwared y Gwirion (1966) gan R. Gerallt Jones.

## **Darllediad**

Ail-addaswyd y gyfres teledu ar gyfer Miramax a Disney fel ffilm nodwedd 90 munud o hyd. Darlledwyd am y tro cyntaf ar S4C, dydd Nadolig 1988.

Dangoswyd y rhaglen wreiddiol ar BBC Two England yn 1986 gyda isdeitlau saesneg.

Yr trydedd raglen yn y gyfres, "Y Faciwis", oedd y ffilm Gymraeg gyntaf i’w harddangos yng Ngŵyl Ffilm Llundain.

Rhyddhawyd y gyfres ar DVD gan Sain.

## **Gwobrau**

 Chicago International Festival of Children’s Film

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02z166y
2. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Joni\_Jones
3. ↑ https://genome.ch.bbc.co.uk/086017486d8a4db7b8f644c5563d06ad
4. ↑ https://sainwales.com/cy/store/dvd/sain-dvd142
Rondo

Cwmni cynhyrchu annibynnol sydd â swyddfeydd yng Nghaerdydd, Caernarfon a Phorthaethwy ydy **Rondo Media**.

Fe'i ffurfiwyd yn 2008 wrth i gwmniau Ffilmiau'r Nant ac Opus uno.

## **Cynhyrchiadau**

Mae Rondo yn cynhyrchu cyfresi Rownd a Rownd, Sgorio a Clwb yn ogystal â Côr Cymru, Band Cymru a darllediadau Eisteddfod Ryngwladol Llangollen i S4C.

Yn ogystal ag S4C, mae Rondo wedi cynhyrchu cyfresi ar gyfer Channel 4 ac yn 2010 cynhyrchwyd cyfres The Indian Doctor ar gyfer BBC One.
Patagonia

Ffilm ddrama o 2010 yw **Patagonia** sydd yn dilyn pâr ifanc yn teithio i Batagonia er mwyn ymweld â’r gymuned Gymraeg sy’n byw yno, ac ar yr un pryd mae hen fenyw o’r Ariannin yn dychwelyd i wlad ei chyndadau - Cymru.

Mae'n serennu Matthew Rhys, Nia Roberts, Matthew Gravelle a'r gantores Duffy a chyfarwyddwyd gan y cyfarwyddwr Cymreig, Marc Evans.

## **Plot**

Mae Gwen a'i gŵr Rhys sydd yn byw yng Nghaerdydd, yn ceisio rhoi eu problemau ffrwythlonaeth y tu ôl iddynt ac achub eu perthynas pan maent yn canfod eu hunain yn teithio i Batagonia ar gyfer lleoliad ffotograffeg Rhys yno.

Wrth i Rhys dreulio ei amser yn cymryd lluniau ar gyfer ei waith, mae Gwen a Mateo yn agosau, nes fod gandynt deimladau rhamantus am eu gilydd.

Mae'r ffilm yn dilyn perthynas Gwen a Mateo, sydd yn arwain at y penderfyniad mawr sydd ganddi i'w wneud i aros yn y Wladfa gyda Mateo neu mynd adref i Gaerdydd gyda Rhys.

Yn y cyfamser, mae'r Archentwraig-Cymreig Cerys yn cynllunio taith i Gymru i ganfod hen fferm ei theulu cyn iddynt ymfudo i Batagonia. Mae'n penderfynu mynd a'i chymydog Alejandro gyda hi fel chaperone, ac yng Nghymru mae ef yn canfod serch gyda merch lleol, Sissy.

Wrth ddod i derfyn eu taith, mae Cerys ac Alejandro yn darganfod fod Nant Briallu, sef hen fferm ei theulu yng Nghymru, yn un o'r ffermydd gafodd eu boddi yn ardal Tryweryn yn 1955.

Mae'r ffilm yn diweddu wrth i Cerys farw, ond mae'n farwolaeth heddychlon gan ei bod wedi cael rhyddhad o wybod y gwirionedd.

## **Darllediad**

Dangoswyd am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Seattle ar 10 Mehefin 2010, ac am y tro cyntaf yng Nghymru ar 4 Mawrth 2011 yng Nghaerdydd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://ffilmcymruwales.com/index.php/cy/patagonia
Pili Pala

Rhaglen ddrama Gymraeg yw ***Pili Pala*** am ddwy fenyw a'r penderfyniad meddygol sy'n newid eu bywydau. Lleiolir y gyfres ar arfordir gogledd-orllewin Cymru.

## **Plot**

Mae'n ddrama am hanes dwy fenyw a'r effaith mae un penderfyniad meddygol yn cael ar eu bywydau nhw a'u teuluoedd.

Mae Siân Reese-Williams yn chwarae rhan Sara Morris sy'n brif feddyg ymgynghorol mewn Adran Feddygaeth Ffetws mewn ysbyty yng ngogledd Cymru.

Pan mae ei ffrind Elin (Fflur Medi Owen) yn gofyn i Sara ofalu amdani pan mae hi'n beichiogi mae hi’n derbyn yn syth, yn erbyn cyngor ei chyd-weithwyr. Mae hi mor hapus dros ei ffrind sy’n feichiog ar ôl blynyddoedd o fethiant a phoen. Ond pan fo cymhlethdodau’n codi mae Sara’n cael ei rhoi mewn sefyllfa amhosib.

Mae Pili Pala yn canolbwyntio ar benderfyniad dynol ond sy’n ‘bractis meddygol gwael’ â chanlyniadau enbyd. Mae’n benderfyniad sy’n bygwth popeth, gan rhoi gyrfa Sara yn y fantol a’i bywyd personol dan straen aruthrol. Drama am gyfeillgarwch a theulu gyda themau sy’n berthnasol i ni gyd: teyrngarwch; brad; yr anobaith sy’n dod gyda methu beichiogi; a deilemas emosiynol a moesol erthylu.

## **Cynhyrchiad**

Crëwyd a sgrifennwyd y gyfres gan Phil Rowlands. Cynhyrchir y gyfres gan Triongl ar gyfer S4C a bydd yn cael ei werthu'n rhyngwladol gan All3Media International.

 Cynhyrchwyr y ddrama yw Gethin Scourfield, Nora Ostler ac Alec Spiteri, y tri a ffurfiodd y cwmni cynhyrchu Triongl.

Darlledwyd y gyfres pedair pennod yn cychwyn ar nos Sul, 8 Medi 2019 am 9 yr hwyr. Wedi'r rhaglen gyntaf, rhyddhawyd y pedair pennod ar wasanaeth S4C Clic.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.denbighshirefreepress.co.uk/news/17883826.drama-ddewr-syn-trafod-natur-mamolaeth-chyfeillgarwch/
2. ↑ http://www.bafta.org/cy/cymru/beth-syn-digwydd/rhag-ddangosiad-pili-pala-sesiwn-holi-ac-ateb
3. ↑ https://getthechance.wales/2019/10/06/series-review-pili-pala-s4c-by-gareth-williams/
4. ↑ http://www.s4c.cymru/cy/amdanom-ni/page/31291/ffigurau-gwylio/
5. ↑ https://tbivision.com/2019/09/03/all3media-intl-flies-off-with-welsh-drama-pili-pala-rights/
SuperTed

Cyfres deledu Gymraeg wedi ei hanimeiddio yw ***SuperTed***, a ddarlledwyd am y tro cyntaf ar 1 Tachwedd 1982. Fe'i cynhyrchwyd gan gwmni Siriol Productions ar gyfer S4C (lle cafodd ei ddybio'n Gymraeg), ac yn ddiweddarach, cafodd ei darlledu yn y Saesneg gwreiddiol ar BBC1, ac wedi ei ddybio yn Wyddeleg ar TG4.

Enillodd y gyfres amryw o wobrwyau, gan gynnwys BAFTA ar gyfer yr animeiddio gorau yn 1987.

Creadigaeth Mike Young ydy SuperTed. Mae Young yn gweithio yng Nghaliffornia, yr Unol Daleithiau erbyn hyn, ynghyd a'i wraig, Liz. Crewyd SuperTed fel stori amser gwely ar gyfer ei lys-fab, yr oedd arno ofn y tywyllwch. Ail-adroddodd ei lys-fab y straeon pan gyrhaeddodd yr ysgol feithrin a dechreuodd gyrfa newydd Young.

## **Stori**

Mae pob pennod o'r gyfres yn dechrau gyda hanes sut daeth SuperTed i fod yn fyw: Roedd yn arth mewn ffatri degannau lle canfuwyd ei fod yn ddiffygol a'i daflu i ffwrdd mewn storfa yn y selar.

Fe'i darganfuwyd gan Smotiog yno a daeth yntau ag ef i fywyd gyda'i 'lwch hudol'. Yn ddiweddarach, cymerwyd ef at Mam Natur a rhoddwyd pŵerau hudoliddo a oedd yn ei alluogi i ymladd yn erbyn drygioni.

Mae'r drwg fel arfer yn dod ar ffurf Dai Texas (cowboi drwg) a'i gang: Clob (ffŵl tew) a Sgerbwd (sgerbwd anfarwol sy'n gwisgo sliperi pinc). Mae cynllwyniau Dai Texas fel arfer wedi'u hanelu at gynyddu ei gyfoeth, rheoli'r byd, neu ddinistrio SuperTed.

## **Fersiwn Gymraeg**

Yn y cyfresi wreiddiol cynhyrchwyd rhwng 1982 a 1986 roedd y teitlau a'r stori yn cael ei leisio gan Dyfan Roberts. Yn y cyfres "Anturiaethau Pellach" (1989) roedd yna gân agoriadol newydd yn cael ei ganu gan Bryn Fôn. Roedd yna griw o actorion craidd yn lleisio'r cymeriadau:

## **SuperTed yn America**

Yn 1984, SuperTed oedd y gyfres cartŵn gyntaf o Brydain i gael ei darlledu ar The Disney Channel yn yr Unol Daleithiau.

Cafodd cyfres SuperTed ei hadfer yn yr Unol Daleithiau gan Hanna Barbera yn 1992 (cwmni a ddarlledodd Fantastic Max hefyd, un o weithiau eraill Mike Young), y tro yma o dan y teitl The Further Adventures of Superted.

Dim ond Jon Pertwee a ddychwelodd o'r cast gwreiddiol Saesneg i leisio cymeriad Smotyn. Cymerodd y gyfres newydd fformat mwy epig, gan rannu'r straeon yn aml rhwng ddwy bennod. Mae sawl dihirod newydd yn ymuno yn y stori a cafwyd gwared ar y gerddoriaeth wreiddiol o ffafr rhywbeth mwy dramatig.

Ystyrir bod y gyfres hon o SuperTed o safon wael. Dim ond un gyfres a gynhyrchiwyd, ond nid yw'n eglur pam.

## **Ffilm Gwasanaeth Cyhoeddus**

Ymddangosodd SuperTed mewn Ffilm Gwasanaeth Cyhoeddus, ynghyd a Smotyn, a'i chwaer. Comisiynwyd y ffilm gan y Swyddfa Gwybodaeth Ganolog, gyda'r teitl "Supersafe with SuperTed". Yn y ffilm, mae SuperTed yn hedfan â thri chymeriad i'r ddaear, er mwyn dysgu i Smotyn sut i groesi'r ffordd yn ddiogel.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05r0968
Sgwâr y Sgorpion

Ffilm Gymraeg yw **Sgwâr y Sgorpion** a ryddhawyd ym 1994.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Tim Lyn.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21797713100002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,sgw%C3%A2r%20y%20sgorpion&offset=0
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8a756dec
Persona

Cyfres ddrama i bobl ifanc yw **Persona** a ddarlledwyd yn wreiddiol yn 2022.

## **Plot**

Mae Katie’n glyfar, yn ffraeth ond mae hi’n unig. Dyw hi ddim yn rhan o’r criw. Mae hi eisiau ffrind sy’n ei derbyn, rhywun i wrando arni a’i deall. Mae Katie dan straen adref a’i brawd Dan fawr o help. Mae’n well ganddo fo syrffio na rhedeg eu parc carafanau. Pan mae Anna’n cyrraedd caiff Katie ei hudo gan y dieithryn yma ac mae cyfeillgarwch yn blaguro.

Tydi Katie ddim isio colli ei gafael ar y ferch enigmatig, wahanol hon sy’n ei deall. Nid Katie’n unig sydd â’i bryd ar Anna ond does dim bwriad ganddi i’w rhannu. Ond pwy yw Anna?

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0cgw2v0
2. ↑ https://www.cwmnida.cymru/persona/
Mr. Lolipop, M.A.

Drama yw **Mr. Lolipop, M.A** am hen ddyn unig sy’n gweithio fel dyn lolipop, ac sy’n creu byd ffantasi bendigedig o’i gwmpas ei hun.

Darlledwyd ar BBC One Wales yn 1970.

## **Cynhyrchiad**

Yn 1978 ffilmwyd fersiwn saesneg o'r ddrama, y tro hwn mewn lliw. Bu i Charles Williams bortreadu Mr Lolipop yn y fersiwn yma hefyd.

## **Darllediad**

Darlledwyd y ffilm am y tro cyntaf ar BBC One Wales ar 22il o Fawrth 1970.

Ers hynny mae wedi cael ei darlledu ar S4C dair gwaith, yn 1986, 1990 a 2003.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21746242080002419
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b745b894a
Maria Pride

Actores deledu Gymreig yw **Maria Pride** sydd yn enwog am chwarae'r cymeriad Debbie Jones yn opera sebon Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Mae'n gyn-ddisgybl o Ysgol Gyfun Rhydfelen, ger Pontypridd.

## **Gyrfa**

Yn Chwefror 1999, chwaraeodd y cymeriad Cindy, yr unig ran fenywaidd yn nrama gyntaf Patrick Jones, *Everything Must Go*, mewn cydweithrediad â The Manic Street Preachers, yn Theatr y Sherman, Caerdydd. Mae hefyd wedi chwarae Triste yn ail ddrama Jones, *Unprotected Sex*, hefyd yn Theatr y Sherman.

Yn 2001, enillodd Maria wobr BAFTA Cymru am yr Actores Orau am ei rhan fel Pauline yn *Care*, y ddrama arobryn ysgrifennwyd gan Kieran Prendiville, cyn-gyflwynydd *Tomorrow's World*, am gamdriniaeth plant mewn cartref blant yng Nghymru. Cyfarwyddwyd *Care* gan Antonia Bird ac roedd yn serennu Steven Mackintosh.

Yn 2002, serennodd Maria yn y ddrama Gymraeg, Gwyfyn.

Mae Pride wedi chwarae rhannau mewn nifer o ddramau teledu Cymreig, yn cynnwys High Hopes i BBC Cymru. Mae hefyd wedi chwarae rhannau bach mewn nifer o gyfres teledu Prydeinig tebyg i *Casualty* a *Afterlife.*

Fe enillodd Pride gystadleuaeth fersiwn enwogion o Mastermind Cymru.

## **Bywyd personol**

Mae Maria yn byw yng Nghaerdydd ac yn gweithio fel hyfforddwraig bersonol yn ogystal ac actio.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.instagram.com/hyfforddi\_personol\_minipt/?hl=en
Mona y Fampir

Rhaglen animeiddedig i blant yw **Mona y Fampir.** Mae'n gyfiaethiad cymraeg o'r gyfres o Ganada - Mona the Vampire.

Darlledwyd fel rhan o floc Planed Plant Bach ac yna yr Awr Fawr o 2004 ymlaen.

## **Plot**

Mae'r gyfres yn dilyn anturiaethau Mona Parker, sy'n cyfeirio ati'i hun fel "Mona y Fampir", yn ogystal â'i dau ffrind gorau, Lily a Charli, a'i chath anwes,, wrth iddynt ddychmygu eu hunain yn wynebu gelyn goruwchnaturiol newydd, neu ddatrys dirgelwch goruwchnaturiol, ym mhob pennod, ond mae esboniadau rhesymegol bob amser am yr hyn a welant.

## **Cynhyrchiad**

Addaswyd y gyfres i'r Gymraeg gan Arwel Roberts.

Mae'r gyfres yn seiliedig ar y gyfres lyfrau o'r un enw gan Sonia Holleyman. Roedd y gyfres animeiddedig wreiddiol yn y Saesneg yn gyd-gynhyrchiad gan CINAR Corporation, Alphanim, Animation Services, YTV, France 4, Canal J a Tiji.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+DYDD.-a0166877511
2. ↑ https://www.westerntelegraph.co.uk/news/6648963.gyda-llaw/
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02b4klb
4. ↑ https://www.s4c.cymru/abouts4c/annualreport/acrobats/annual\_report2004.pdf
5. ↑ https://dubdb.fandom.com/wiki/Mona\_y\_Fampir
Penyberth

Ffilm ddrama gan yr awdur William Jones yn seiliedig ar hanes ymgrych dri o lenorion mwyaf blaenllaw'r Cymru Saunders Lewis, Lewis Valentine a DJ Williams i losgi gwersyll bomio Saesnig ar ffermdy Penyberth ger Pwllheli yn 1936.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Peter Edwards.

## **Plot**

Cychwynnai’r ffilm ar noson dyngedfennol yn 1936 ble mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a DJ Williams yn llosgi gwersyll fomio ar ffermdy Penyberth ym Mhenllyn.

Wedi'r weithred aent yn eu blaenau i'r swyddfa heddlu i droi eu hunain i mewn at yr awdurdodau.

Cawn yna weld mewn ôl-fflachiau rhai o'r digwyddiadau a wnaeth arwain at y losgi, y misoedd o brotestio heddychlon a'r teimladau cryf ar ddwy ochor y ddadl yn nhref Pwllheli.

Gan ddychwelyd i'r presennol cawn weld achos llys y tri gweithredwr yng Nghaernarfon. Yn dilyn araith Saunders Lewis fethodd y rheithgor yng Nghaernarfon ddod i benderfyniad.

Yn y pendraw cafodd y tri eu dedfrydu i naw mis  o garchar yn Wormwood Scrubs mewn llys yn Llundain. Ceisiodd y tri gyflwyno eu hachos trwy gyfrwng y Gymraeg yn y llys Seisnig ond cawsant ymateb dirmygus iawn.

Mae'r ffilm yn gorffen gyda'r tri yn trafod os wnaiff Cymry eraill sefyll a brwydro yn dilyn eu gweithred.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37165934
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/37348754
Sion Eifion

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei rannau mewn dramau megis Rownd a Rownd, 35 Awr a Craith.

## **Bywyd cynnar**

Daw Sion o Ynys Mon a mae wedi bod yn actio yn broffesiynol ers ei fod yn wyth oed.

Astudiwyd yn LAMDA yn Llundain am bedair mlynedd.

## **Gyrfa**

Bu Sion yn ymddangos fel Liam yn yr opera sebon Rownd a Rownd rhwng 2004 a 2013.

Wedi graddio symudodd yn ôl i Gymu ac mae wedi ymddangos mewn cyfresi fel 35 Awr, Craith a Stad.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.spotlight.com/6696-1271-5711
2. ↑ https://www.northwaleschronicle.co.uk/news/18243501.hidden-actor-reveals-background-chilling-hit-series-filmed-north-wales/
Lisa Jên Brown

Actor a chantores **yw Lisa Jên**, yn wreiddiol o Fethesda. Mae yn enwog am berfformio gyda'r band 9Bach yn ogystal a serennu mewn nifer o ddramau teledu megis Rownd a Rownd, Tipyn o Stad a Gwaith/Cartref.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Lisa ym Methesda, yn ferch i actores Linda Brown. Mae ganndi un chwaer Caren Brown.

Mynychodd Ysgol Glanaethwy tra yn yr ysgol.

## **Gyrfa**

Cychwynodd ei gyrfa actio'n yn 14 oed pan gafodd ei chastio fel Emma yn y gyfres sebon Rownd a Rownd.

Aeth yn ei blaen i ymddangos mewn cyfresi drama megis Tipyn o Stad ac Emyn Roc a Rôl.

Bu'n gyflwynydd ar gyfres olaf I-Dot gyda Rhydian Bown Phillips.

Mae Lisa hefyd wedi storïo nifer o gyfresi anmeiddio yn gymrae, gan gynnwys Y Dynfor, Dennis a Danedd a Pengwiniaid.

Tra'n byw yn Llundain yn 2005 ffurfiwyd y band 9Bach.

Yn 2015 enillodd 9Bach wobr yr albwm orau yng Ngwobrau Gwerin BBC Radio Two. Cafodd eu halbwm, Anian, wedi cael ei enwebu ar gyfer gwobr Albwm y Flwyddyn Cymraeg

Yn 2014 dychwelodd i'r sgrin yn chwarae rhan Violet yn y gyfres gomedi Cara Fi.

Rhwng 2016 a 2018 ymddangosodd yn y gyfres ddrma Gwaith/Cartref fel yr athrawes Ceri Gravelle.

## **Bywyd personol**

Cyfarfu Brown â'i gŵr, Martin Hoyland, gitarydd 9Bach, tra'n byw yn Llundain. Mae ganddyn nhw ddau o blant.

Mae'r teulu yn byw yn Methesda.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/lisa-jen-brown-never-wanted-1796637
2. ↑ http://feeds.soundcloud.com/users/soundcloud:users:2809201/sounds.rss
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-news/lisa-jn-returns-tv-s4cs-8071069
4. ↑ https://www.croeso.cymru/cy/cyrchfannau/gogledd-cymru/eryri/y-gorau-o-fethesda
Olwen Medi

Actor o Gymraes sy'n adnabyddys am ymddangos mewn cynhyrchiadau megis Teulu'r Mans, y ffilm Pride ac am chwarae'r cymeriad Rita Jenkins yn Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Astudiodd Olwen yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd yn y 70au.

## **Gyrfa**

Wedi graddio aeth yn ei blaen i berfformio gyda Cwmni Theatr Cymru.

Rhwng 1985 a a 1993 bu'n portreadu'r cymeriad Rita Jenkins yn y gyfres sebon Pobol y Cwm, yr ail actores i chwarae'r rhan.

Rhwng 1987 a 1993 roedd yn chwarae un o'r prif gymeriadau, Alwena yn y gyfres gomedi Teulu'r Mans.

Mae hi wedi ymddangos mewn nifer o gyfresi Cymraeg ar S4C megis Gwaith/Cartref, Alys a Parch.

Yn Seaseneg mae hi wedi ymddangos yng nghyfresi Torchwood, My Skin a Emmerdale.

Yn 2014 ymddangosodd yn y ffilm Pride.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/olwen-medi/
O.G.

Ffilm Gymraeg **O.G**. a ryddhawyd ym 1981.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Gareth Wynn Jones.

## **Plot**

Ffilm yn trafod perthynas dyn a'i fro.

Mae teyrngarwch O.G Owen i’w bentref, Llannerch, yn golygu ei fod yn esgeuluso’i wraig ifanc, Bet, sy’n cwyno ei fod yn ‘cario’r pentre’ ’ma ar ei gefn o’. Rhydd ei gorff a’i enaid i’w gymuned, ac mae holl weithgareddau cymdeithasol y pentref, boed bapur bro, cymdeithas ddrama, hyfforddi parti cerdd dant, neu’r aelwyd, yn dibynnu arno ef. Yn ogystal, ceisia gyflawni swydd sy’n fwy na llawn-amser wrth redeg garej.

Gydag O.G. oddi cartref yn Cill Airne am benwythnos gyda’r parti cerdd dant, mae Bet, sy’n cwyno’n gyson ei bod wedi ei hamddifadu o sylw corfforol, yn syrthio i freichiau dyn arall, y deheuwr ecsotig Huw Handi Tfils.

Dioddefa O.G. strôc ar y ffordd adref o Cill Airne, ac mae’n rhaid iddo ef a Bet fynd i fyw i Fangor, ymhell o’r pentref a’i amrywiol weithgareddau. Mae doctor ecsentrig o Fangor, Dr Shady, yn cynnig mynd ag O.G. i Lannerch i leddfu tipyn ar ei hiraeth, ond daw trasiedi i’w ran yn y diwedd wrth iddo farw mewn damwain erchyll o dan olwynion ei hen fws yn ei hen garej.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y ffilm mewn tair wythnos yn ardal Caernarfon.

## **Darllediad**

Cafodd y ffilm ei dangosiad cyntaf yn Theatr Gwynedd ar 17 Hydref 1981.

## **Gwybodaeth Ychwanegol**

Aeth cymeriad Dr Shady (Huw Ceredig) ymlaen i ymddangos yn y gyfres Diar Diar Doctor gan Ffilmiau'r Ty Gwyn yn 1983.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ Woodward, Kate. Cleddyf ym Mrwydr yr Iaith? Y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg. N.p.: University of Wales Press, 2013.
Phylip Hughes

Actor o Gymro yw **Phylip Hughes**. Mae'n adnabyddus am chwarae sawl cymeriad cofiadwy yn cynnwys Stan Bevan yn Pobol y Cwm a Mr Lloyd yn Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd yn Nhrelawnwyd, Sir y Fflint.

Gwnaeth Phylip ei wasanaeth milwrol am 18 mis yn Gibraltar gan weithio fel clerc. Dechreuodd focsio yno gan ennill gornest pwysau welter. Yn ôl yng Nghymru aeth i weithio fel athro ymarfer corff er roedd ei fryd ar fod yn actor neu ganwr.

Tra'n athro magodd deulu a chafodd pedwar o blant. Yn ystod y cyfnod yma aeth ati i astudio Lefel A cerddoriaeth, cyfle na chafodd yn yr ysgol. Penderfynodd wedyn adael dysgu a mynd i astudio cerddoriaeth ym Mhrifysgol Bangor, gan weithio swyddi rhan amser fel gwas fferm. Wedi'r brifysgol aeth yn ôl i ddysgu fel pennaeth cerddoriaeth yn Ysgol Uwchradd Dinbych. Yn 39 oedd cafodd gyfle i fynd i Gaerdydd i ymuno a Cwmni Opera Cenedlaethol Cymru a bu yno am flwyddyn.

## **Gyrfa**

Cafodd ei swydd actio cynta, drwy wahoddiad Rhydderch Jones, mewn rhaglen beilot o'r enw Bois y Bledren. Rhai misoedd wedyn cafodd y rhan o'r 'teddy-boy' Bleddyn yn y gomedi sefyllfa Hafod Henri (1986-1989) ac yn dilyn hynny rhan Tom yn y gomedi sefyllfa Teulu'r Mans (1988-1993).

Yng nghyfres radio wreiddiol C'mon Midffîld, Phylip oedd yn chware rhan Tecs (1982-1988).

Yn y rhaglen ddychanol Plu Chwithig (1986-1987) roedd yn ysgrifennu a pherfformio cymeriad 'Y Dyn Sâl'.

Bu'n chwarae Stan Bevan yn Pobol y Cwm am ddeng mlynedd rhwng 1984 a 1994.

Ymddangosodd fel yr athro 'Wali Welsh' yn y gyfres Jabas.

Yna yn 1998 ymunodd â chast Rownd a Rownd yn chwarae Mr Lloyd. Mae hefyd wedi perfformio yng nghyfresi drama Con Passionate, Y Gwyll a Parch.

Bu'n gwneud gwaith gwirfoddol gyda ffoaduriaid a threuliodd amser yng ngwersyll 'Jyngl Calais'.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0400865/
2. ↑ https://www.facebook.com/rowndarownd/posts/milwr-bocsiwr-athro-gwas-ffarm-canwr-opera-actor-gwirfoddolwr-dyma-phylip-hughes/10155023465056668/
3. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/239523-actor-yn-calais-cofiwch-am-ffoaduriaid-y-gaeaf
Rhith y Lloer

Ffilm Gymraeg yw **Rhith y Lloer** ryddhawyd ym 1989.

## **Plot**

Pentre Nantlais, Gorllewin Cymru 1938. Mae Ewrop ar fin mynd i ryfel ond mae pethau eraill ar feddwl Annie.

Ffilm am Gymraes ifanc sy'n darganfod cariad ym Mharis ar drothwy'r Ail Ryfel Byd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21878537310002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Rhith%20y%20Lloer&offset=0
Nia Roberts (cyflwynydd)

Cyflwynydd radio a theledu Cymreig yw **Nia Roberts**.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Nia Roberts ym mhentref Benllech ar Ynys Môn yn ferch i'r actor J. O. Roberts.

Ei brawd yw'r cyflwynydd teledu Gareth Roberts.

## **Gyrfa**

Mae'n un o wynebau mwya cyfarwydd S4C ac mae wedi cyflwyno nifer o raglenni'r sianel yn cynnwys ei sioe sgwrsio ei hun.

Cychwynodd ei gyrfa yn ymddangos ar raglenni plant megis Ffalabalam ac yna fel actores ar Tŷ Chwith.

yn y 90au bu'n serennu mewn rhaglen gomedi sefyllfa Y Ferch Drws Nesa.

Cyflwynodd y sioe adloniant a chystadleuol Côr Cymru a bu'n brif gyflwynydd ar raglenni yn cyflwyno arlwy'r Eisteddfod Genedlaethol ac Eisteddfod yr Urdd.

Roedd yn un o gyflwynwr y rhaglen gelf a diwylliant Pethe. Ers 2015 mae'n cyflwyno'r rhaglen gwis 'Celwydd Noeth'.

Arferai gyflwyno rhaglen gylchgrawn yn y bore ar BBC Radio Cymru cyn symud i'r prynhawn yn 2012, ond daeth y rhaglen i ben yn Rhagfyr 2013. Ers hynny mae wedi bod yn cyflwyno'r rhaglen gelfyddydol wythnosol Stiwdio.

Cafodd ei urddo i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn, 2017.

Ers 2018 mae hi wedi bod yn un o gyflwynwyr Dechrau Canu Dechrau Canmol.

## **Bywyd personol**

Mae'n byw yn Y Bont-faen gyda'i gŵr Geraint ac mae ganddynt ddwy ferch, Nel a Ceisa.

Pan oedd yn briod gyda'r cerddor Huw Chiswell ei henw oedd Nia Chiswell.

Derbyniodd Gymrodoriaeth er anrhydedd am ei chyfraniad i faes darlledu gan Brifysgol Bangor ar 13 Gorffennaf 2016.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/arts-culture-news/s4c-presenter-nia-roberts-looks-13364630
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/nia-focuses-family-radio-cymru-2737892
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/b00dq914
4. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/133658-tad-cyflwynwraig-radio-cymru-yn-cwyno-am-y-bbc
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/40897739
6. ↑ https://eisteddfod.cymru/trigolion-yr-ynys-iw-anrhydeddu-gan-yr-orsedd-yn-yr-eisteddfod
7. ↑ https://rondomedia.co.uk/dechrau-canu-dechrau-canmol/
8. ↑ http://www.ukgameshows.com/ukgs/Nia\_Roberts
Sion Pritchard

Actor yw Sion Pritchard sy'n adnabyddus am ymddangos mewn rhaglenni megis Ar y Tracs, Tourist Trap a Rybish.

## **Bywyd cynar**

Graddiodd o'r Coleg Ceradd a Drama yng Nghaerdydd ym 2004.

## **Gyrfa**

Cafodd ei ran gyntaf mewn drama teledu yn 2000 pan oedd yn portreadu Kevin Lloyd yng nghyfres gyntaf Pen Tennyn.

Wedi graddio aeth yn ei flaen i ymddangos mewn ctfresi megis Treflan a Cowbois ac Injans. Roedd yn portreadu PC Derfel yn cyfres olaf Talcen Caled.

Ymddangosodd fel Ellis 'Reality' Hughes mewn dwy ffilm Ar y Tracs a'r dilyniant Ar y Tracs - Y Tren i'r Gem.

Yn 2015 roedd yn un o'r prif rannu yn y gyfres gyfraith Dim Ond y Gwir.

Ymddangosodd yn ail gyfres Craith fel James Rhys.

Ers 2020 mae wedi bod yn rhan o'r gyfres gomedi Rybish.

Mae ei gredydau theatr yn cynnwys y sioe un dyn Last Chirtmas, y mae wedi'i pherfformio yn y Fringe Caeredin, Theatr Soho ac ar daith. Mae hefyd wedi gweithio gyda National Theatre Wales, Bristol Old Vic, Theatr Genedlaethol Cymru a dros 20 o gynyrchiadau ar gyfer Clwyd Theatr Cymru.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm3917714/
2. ↑ https://www.mandy.com/uk/actor/sion-pritchard
3. ↑ https://www.emptagehallettcardiff.co.uk/shop/product/10140/sion-pritchard/
Heledd Cynwal

Cyflwynydd teledu a radio Cymreig yw **Heledd Cynwal** sy'n adnabyddus am ei gwaith ar raglenni megis Uned 5, Cynefin a Cofio.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Cynwal ym Methlehem, Llandeilo ar y 14eg o Fai 1975, yn ferch i'r gyflwynwraig Elinor Jones.

Magwyd yn Gaerdydd ac yna ardal Llangadog ble bu i't teulu symud pan oedd yn 9 oed. Cafodd ei addysg yn Ysgol Bro Myrddin.

## **Gyrfa**

Bu'n cyflwyno yn rheolaidd ar raglenni cylchgrawn Uned 5, Wedi 7 a Heno.

Mae hefyd yn cyflwyno rhaglenni S4C o Eisteddfod yr Urdd ac Eisteddfod Llangollen ac yn cyd-gyflwyno Sion a Siân gyda Stifyn Parri.

Bu'n cyflwyno rhaglen ei hun ar BBC Radio Cymru yn fyw o Gaerfyrddin.

Ers 2018 mae wedi bod yn cyflwyno'r gyfres ffeithiol Cynefin ar S4C.

## **Bywyd personol**

Mae Cynnwal bellach yn byw ar gyrion Llandeilo.

Mae'n briod a Ian ac mae ganddynt dri o blant.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/radiocymru/c2/safle/gwesteion/cynnwys/heleddcynwal.shtml
2. ↑ http://www.s4c.cymru/cwpwrdddillad/e\_cupboards\_elinor\_6.shtml
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/52997871
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/39490967
5. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/59119423
Mabli Jên Eustace

Actores ac artist sy'n enwog am ei rhannu mewn dramau megis Gwaith/Cartref, Y Streic a Fi a Enid a Lucy.

## **Bywyd cynnar**

Magwyd yn Nantgaredig yn ferch i'r actores Rhian Jones.

Astudiodd Mabli radd mewn celf yn Brifysgol Metropolitan Caerdydd.

## **Gyrfa**

Rôl gyntaf Eustace fel actores oedd yn y ddrama Reit Tu Ôl i Ti ble bu'n serennu gyda'i mam Rhian Jones.

Aeth yn ei blaen i wneud ymddangosiadau mewn dramau megis Y Streic a Fi a'r Gwyll cyn cael ei chastio fel un o'r prif gymeriadau yn Gwaith/Cartref. Arhosodd gyda'r gyfres am bedair cyfres.

Yn 2019 bu'n chwarae un o'r brif rannau yn Enid a Lucy gyferbyn ag Eiry Thomas.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/tv/life-changing-experience-pupil-s4c-10916321
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/tv/life-changing-experience-pupil-s4c-10916321
3. ↑ https://www.buzzmag.co.uk/tag/mabli-jen-eustace/
4. ↑ https://heartartheartart.wordpress.com/2015/04/30/new-artist-mabli-jen-eustace/
5. ↑ https://getthechance.wales/tag/mabli-jen-eustace/
Noson yr Heliwr

Ffilm yw **Noson yr Heliwr** a rhyddhawyd y ffilm yn Gymraeg ac yn Saesneg yn 1991.

Aeth y ffilm yn ei flaen i fod yn sail i gyfres Yr Heliwr / A Mind to Kill.

## **Plot**

Mae merch ifanc yn cael ei darganfod wedi ei llofruddio’n greulon mewn tref lan môr. Mae'r heddlu wedi'u drysu; mae trigolion y dref ymewn panig. Mae'r adroddiad pathalegol yn nodi gwaith llofrudd cyfresol, ac wrth i lofruddiaethau mwy erchyll yn digwydd mae ras enbyd yn erbyn amser i ddargnafod y llofrudd cyn iddo daro eto.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd y cynhyrchiad ei ffilmio ar loliad yn Aberystwyth.

## **Gwybodaeth Ychwanegol**

Yn ddiweddarach cyhoeddwyd nofel gan Lyn Ebenezer yn seiliedig ar sgript y ffilm.

## **Gwobrau**

 Drama Gorau
 Awdur Gorau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7bc24d89
2. ↑ https://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9780862433178/?session\_timeout=1
3. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Noson+yr+Heliwr
Marwolaeth yr Asyn o Fflint

Ffilm Gymraeg yw **Marwolaeth yr Asyn o Fflint** a ryddhawyd yn 1983.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21836131830002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,marwolaeth%20yr%20asyn&offset=0
Merfyn Pierce Jones

Actor a chyfarwyddwr o Gymru sy'n adnabyddus am ymddangos mewn dramau megis Rownd a Rownd a Talcen Caled.

## **Gyrfa**

Daeth i amlygwrydd ar y teledu yn ran Banjo yn y gyfres gomedi Cyw Haul. Wedi hynny ymunodd â chast Rownd a Rownd yn portreadu Alun Powell o deulu'r Mans. Daeth yn ôl i’r rhaglen yn 2013 ar gyfer priodas Matthew a Siân, ac yn ddiweddarch yn 2020 er mwy dathlu Penblwydd 25ain y gyfres.

Mae wedi sgripio ar gyfer Rownd a Rownd ac Xtra.

Yn 2017 cyfarwyddodd y gyfres Darren Drws Nesa.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=ZgtdU\_b6\_ME&feature=youtu.be
2. ↑ https://web.archive.org/web/20060717113951/http://www.s4c.co.uk/rowndarownd/c\_char\_alun.shtml
3. ↑ https://www.imdb.com/name/nm7794001/
4. ↑ http://www.users.globalnet.co.uk/~theatr/cwmni/wal\_tiwlips.htm#tiwlips
Siwan (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw **Siwan**, yn addasiad o ddrama Saunders Lewis.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Siôn Humphreys.

## **Plot**

Yn y ddrama, canfyddir Siwan a'i chariad Gwilym Brewys (William de Braose) gan ei gŵr sef y Tywysog Llywelyn Fawr. Mae'n crogi Gwilym, cosb a roddir fel arfer i ladron. Mae'r weithred hon yn gwneud gosodiad tra phwysig a heriol gan fod Llywelyn wrth wneud hyn yn tynnu holl rym Lloegr ar ei ben. Ar yr un pryd, mae'r weithred yn dyrchafu Llywelyn i awdurdod brenin eofn a chadarn.

Mae'r hanes yn cyffwrdd â nifer o themâu - o'r gwahaniaeth rhwng serch a chariad a'r gwrthdaro rhwng bywyd preifat a bywyd cyhoeddus.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.porth.ac.uk/cy/collection/siwan-1986
2. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21748382440002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Siwan&offset=0
Lan a Lawr

Cyfres ddrama gynnes a doniol wedi ei lleoli yn ardaloedd godidog Eryri a’r Gwyr lle mae cyfrinachau un cymeriad, Delia, yn newid bywydau pawb.

Darlledwyd dwy cyfres yn 2015.

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifennwyd y gyfres gan Gareth F Williams a’i chynhyrchu gan Alfresco, rhan o Boom Cymru.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p030stc7
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02g36j5
3. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/28101/blwyddyn-newydd-yn-llawn-drama-ar-s4c/
4. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cyfres-newydd-o-lan-a-lawr-yn-dechrau-nos-fercher-ar-s4c-am-8yh/
Llid y Ddaear

Ffilm Gymraeg yw **Llid y Ddear** a ryddhawyd ym 1989.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Karl Francis a cynhyrchwyd ferswin Saeseng o'r enw Angry Earth ar yr un pryd.

## **Plot**

Ffilm sy'n olrhain hanes cymdeithas lofaol yn ne Cymru drwy lygaid Gwen, brodores o'r ardal sy'n dathlu ei phen-blwydd yn 110 oed.

Mae'r fenyw hynaf, Gwen ym Mhrydain yn dathlu ei phen-blwydd yn 110 yn yr ysbyty, wedi'i hamgylchynu gan staff nyrsio nawddoglyd heb ddiddordeb a ffotograffwyr papurau newydd. Fodd bynnag, mae un nyrs, Nyrs Davies, yn ystyried Gwen fel gwir arwres, gan ei bod yn ymwybodol o stori ei bywyd o ddogfennau ac ati a gynhwysir yn ei chês dillad yn islawr yr ysbyty.

Wedi eu gadael ar ben eu hunain ar ôl i ddefodau y dydd ddod i ben, mae Nyrs Davies yn yn darllen yn uchel y llythyrau a ysgrifennodd Gwen flynyddoedd lawer yn ôl i bapur newydd, yn manylu ar ei bywyd ei hun a bywyd y gymuned lofaol yr oedd yn byw, gan gynnwys terfysgoedd Tonypandy ym 1910 a Thrychineb Senghennydd ym 1913.

Ceir ôl-flachiadau o fywyd Gwen, yn amddifad yn un ar bymtheg, priodas hapus, plant, gweddwdod, streiciau, terfysgoedd, sosialaeth, treisio, chwalfa feddyliol, trychineb pwll a cariad.

## **Darllediad**

Darlledwyd y ffilm yn Gymraeg ar S4C ar 29 Rhagfyr 1990.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.porth.ac.uk/en/collection/llid-y-ddaear-1989
2. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0096818/
3. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21754213030002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Llid%20y%20Ddaear&offset=0
4. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21780887880002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Llid%20y%20Ddaear&offset=0
Llinos Daniel

Actor o Gymraes sy'n adnabyddus am ei rhannu mewn dramau megis Emyn Roc a Rôl, Zanzibar a'r Gwyll.

## **Bywyd cynnar**

Astudiodd Llinos gerdd a drama yn ngholeg Royal Holloway University yn Llundain, cyn hyfforddi yn y Webber Douglas Academy of Dramatic Art.

## **Gyrfa**

Mae credydau teledu Llinos yn cynnwys Y Gwyll, Zanzibar, Pobol y Cwm, Stepping Up a Torchwood.

Bu'n portreadu Rhiannydd Llwyd yn yr ail gyfres o Emyn Roc a Rôl yn 2005.

Mae hi wedi chwarae ystod eang o gymeriadau gyda National Theatre Wales, Ludlow Festival Theatr,Cwmni Theatr Cymru, Vienna’s English Theatre, Theatr Clwyd, Lighthouse Theatre yn Ne America, Volcano Theatre a Theatr y Sherman.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.spotlight.com/3617-0193-7153
2. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/llinos-daniel/
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/arts-culture-news/stiwt-rhosllannerchrugog-stage-new-play-9182459
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Cast+Announcement+for+Award+Winning+Musical+Eye+of+the+Storm-a0589124884
Rownd a Rownd - Cyfres 4

Pedwerydd gyfres yr opera sebon Rownd a Rownd a ddarlledwyd rhwng 1998 a 1999.

## **Darllediad**

Darlledwyd y penodau 13 munud ar ddydd Llun a Mercher fel rhan o slot Planed Plant ar S4C. Byddai dwy bennod yr wythnos yna yn cael eu hail-ddarlledu mewn omnibws ar ddydd Sul.

Cafodd y gyfres ei ail-ddarlledu ar S4C Clic fel "bocs set" yn mis Gorffennaf 2021.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/57485643