Łódź

**Łódź** - miasto na prawach powiatu położone w środkowej Polsce, będące siedzibą władz województwa łódzkiego, powiatu łódzkiego wschodniego oraz gminy Nowosolna, największe i najważniejsze miasto aglomeracji łódzkiej. W 1945 roku, na krótki okres po zakończeniu II wojny światowej, tymczasowa stolica Polski. Przed reformą polityczną i gospodarczą kraju w 1989 roku wiodący ośrodek przemysłu włókienniczego i filmowego. Łódź jest ważnym węzłem transportowym. W tym mieście lub jego pobliżu krzyżują się najważniejsze arterie komunikacyjne Polski. Według danych z 30 czerwca 2014 roku Łódź liczy 703 186 mieszkańców, co stawia ją na trzecim miejscu pod względem liczby ludności wśród wszystkich miast Polski (po Warszawie i Krakowie). Zajmuje powierzchnię 293,25 km2, co daje jej w tym przypadku czwartą pozycję w kraju (po Warszawie, Krakowie i Szczecinie).

## Geografia

### Położenie fizycznogeograficzne i ukształtowanie powierzchni

Łódź położona jest w centralnej części Polski, około 40 km na południe od geometrycznego środka kraju mieszczącego się we wsi Piątek w powiecie łęczyckim. Miasto leży w pasie Nizin Środkowopolskich - podprowincji Niziny Środkowoeuropejskiej. Centrum, północna i zachodnia część Łodzi leży na Wysoczyźnie Łaskiej będącej mezoregionem Niziny Południowowielkopolskiej, natomiast wschodnie, północno-wschodnie i południowe obrzeża miasta na Wzniesieniach Łódzkich będących mezoregionem Wzniesień Południowomazowieckich. Wysokość terenu waha się od 163,6 m n.p.m. na terenie Grupowej Oczyszczalni Ścieków do 284,1 m n.p.m. w rejonie ulicy Kasprowicza w Nowosolnej. Teren zamknięty granicami administracyjnymi miasta opada w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, zgodnie z nachyleniem zachodniego stoku Garbu Łódzkiego.

### Stosunki wodne

Łódź leży na dziale wodnym I rzędu pomiędzy dorzeczami Wisły i Odry. Przez miasto przepływa 18 mniejszych lub większych rzek i strumieni, są one jednak niewielkimi ciekami i w centrum Łodzi w większości płyną w podziemnych kanałach. Poniższe dwie listy przedstawiają układ sieci hydrograficznej Łodzi.

#### Dorzecze Odry

* Ner
	+ Gadka
	+ Jasień
		- Karolewka
		- Olechówka
			* Augustówka
	+ Dobrzynka
	+ Łódka
		- Bałutka
	+ Jasieniec

#### Dorzecze Wisły

* Bzura
	+ Łagiewniczanka
	+ Sokołówka
		- Brzoza
		- Aniołówka
			* Zimna Woda
		- Wrząca
* Wolbórka

### Położenie administracyjne, obszar i granice

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2014 r. powierzchnia miasta wynosi 293,25 km2.

Łódź leży w środkowej części województwa łódzkiego. Obszar miasta graniczy z trzema powiatami: łódzkim wschodnim, pabianickim i zgierskim, dwunastoma gminami: trzema miejskimi (Konstantynów Łódzki, Pabianice i Zgierz), trzema miejsko-wiejskimi (Aleksandrów Łódzki, Rzgów i Stryków) i sześcioma wiejskimi (Andrespol, Brójce, Ksawerów, Nowosolna, Pabianice i Zgierz) oraz czterema miastami: Aleksandrowem Łódzkim, Konstantynowem Łódzkim, Pabianicami i Zgierzem.

### Odległości od pozostałych miast wojewódzkich

Odległości drogowe między Łodzią a pozostałymi miastami wojewódzkimi według danych Google Maps:

* Białystok - 317 km
* Bydgoszcz - 217 km
* Gdańsk - 331 km
* Gorzów Wielkopolski - 358 km
* Katowice - 196 km
* Kielce - 148 km
* Kraków - 261 km
* Lublin - 277 km
* Olsztyn - 291 km
* Opole - 200 km
* Poznań - 206 km
* Rzeszów - 303 km
* Szczecin - 473 km
* Toruń - 174 km
* Warszawa - 130 km
* Wrocław - 224 km
* Zielona Góra - 361 km

## Podział administracyjny

Łódź administracyjnie do 31 grudnia 1992 r. była podzielona na pięć dzielnic: Bałuty - obejmującą północną część miasta, Górna - obejmującą południową część miasta, Polesie - obejmującą zachodnią część miasta, Śródmieście - obejmującą centrum miasta i Widzew - obejmującą wschodnią część miasta. 1 stycznia 1993 r. dzielnice te zastąpiły tzw. rejony działania Delegatur Urzędu Miasta Łodzi, nazywane potocznie *delegaturami*, mimo to ich granice nie uległy zmianie. 21 marca 2012 r. ujednolicono podział administracyjny Łodzi włączając *delegatury* do struktury organizacyjnej urzędu miasta jako Oddział ds. Obsługi Mieszkańców w ramach Wydziału Zarządzania Kontaktami z Mieszkańcami w Departamencie Obsługi i Administracji. Od tego momentu Łódź jest pod względem administracyjnym jednolitą gminą miejską na prawach powiatu. Poniższa tabela przedstawia podstawowe dane o *dzielnicach* Łodzi (stan na 2011 rok).

### Osiedla administracyjne

Obecnie Łódź jest podzielona na 36 osiedli administracyjnych stanowiących jednostki pomocnicze gminy, nieposiadające jednak osobowości prawnej. Zostały one wydzielone w granicach byłych łódzkich dzielnic.

Lista osiedli administracyjnych według dzielnic:

#### Bałuty

* Bałuty Zachodnie
* Bałuty-Centrum
* Doły
* Julianów-Marysin-Rogi
* Łagiewniki
* Osiedle Wzniesień Łódzkich
* Radogoszcz
* Teofilów-Wielkopolska

#### Górna

* Chojny
* Chojny-Dąbrowa
* Górniak
* Nad Nerem
* Piastów-Kurak
* Rokicie
* Ruda Pabianicka
* Wiskitno

#### Polesie

* Karolew-Retkinia Wschód
* Koziny
* Lublinek-Pienista
* Osiedle im. Józefa Montwiłła-Mireckiego
* Retkinia Zachód-Smulsko
* Stare Polesie
* Zdrowie-Mania
* Złotno

#### Śródmieście

* Katedralna
* Śródmieście-Wschód

#### Widzew

* Andrzejów
* Dolina Łódki
* Mileszki
* Nowosolna
* Olechów-Janów
* Osiedle nr 33
* Stary Widzew
* Stoki
* Widzew-Wschód
* Zarzew

## Nazwa miasta

Nie wiadomo dokładnie, skąd mogła się wziąć nazwa *Łódź*. Przez lata wysnuto kilka teorii na temat pochodzenia nazwy miasta:

* Pierwsza, bardzo znana hipoteza, wywodzi nazwę Łodzi od szlacheckiego nazwiska rodowego "Łodzic", natomiast herb miasta od jego wizerunku, na którym widnieje łódź; w związku z tym rodzina Łodziców (lub Łodziów) pochodząca z Bnina koło Poznania tytułująca się właśnie tym herbem miała się osiedlić na terenie Łodzi jeszcze przed przekazaniem tej miejscowości biskupstwu włocławskiemu.
* Nieco inna wersja powyższej hipotezy wiąże pochodzenie nazwy miasta z postacią Łodzica Gerwarda, tytułującego się herbem szlacheckim Łodzia mającym w godle wizerunek łodzi, który prawdopodobnie mógł założyć miasto. Jan Kochanowski w swojej rozprawie z 1907 r., opublikowanej w *Bibliotece Warszawskiej* uznaje, iż założycielami wszystkich miejscowości w Polsce o nazwie *Łódź* są przedstawiciele rodu Łodziców. Sama jednak przynależność Gerwarda do tego rodu nie jest pewna. Poza tym w okolicach Łodzi w średniowieczu dobra ziemskie posiadało kilku Łodziców, zatem jeden z nich mógł także być założycielem miasta.
* Druga hipoteza wywodzi nazwę miasta od staropolskiego imienia męskiego *Włodzisław*. Również tak według niej miał mieć na imię pierwszy właściciel miasta. Miejscowość z kolei miała się nazywać *Włodzia*. Po pewnym czasie litera "W", najprawdopodobniej pod wpływem łaciny, zniknęła z nazwy, i w wyniku tego powstała *Łodzia*. W końcu miała nastąpić kolejna zmiana fonetyczna tej nazwy, przez co przekształciła się ona w nazwę *Łódź*.
* Trzecia hipoteza uznaje, iż nazwa *Łódź* pochodzi od staropolskiego określenia wierzby szarej, które brzmi *łoza*. Z racji iż Łódź powstała na obszarze podmokłym o nizinnym charakterze, nie wykluczone, że drzewo to mogło licznie występować na terenie miasta. Ponadto, drewno pozyskiwane z łóz służyło dawniej do wyrobu łodzi.
* Czwarta, zupełnie błędna hipoteza, wywodzi nazwę miasta od przepływającej przez nie rzeki Łódki, ponieważ to właśnie rzeka wzięła nazwę od miasta, aż do XIX w. ciek ten nazywany był Ostrogą, Starowiejską, Starą Strugą lub po prostu rzeką.
* Piąta hipoteza interpretuje nazwę *Łódź* jako nawiązanie do łodzi, która jest środkiem komunikacji służącym do transportu wodnego.

## Historia

### Średniowiecze

W średniowieczu na miejscu miasta Łodzi, a dokładnie gdzieś na obszarze dzisiejszego Helenowa, nad rzeką Łódką istniała wieś Łodzia. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 6 września 1332 r., z dokumentu Władysława Garbatego, księcia łęczyckiego i dobrzyńskiego, w którym informował on o przekazaniu wsi Łodzia (łac. *Lodza*) i kilkunastu innych wsi w wieczyste posiadanie biskupom włocławskim. Łodzia była zatem już wtedy własnością biskupią. Pierwsza wzmianka o wsi to jednak tylko tzw. pierwszy zapis, nie ma w nim informacji o dacie założenia wsi. Dokument z 1136 r. wspomina, że w pobliżu Łodzi, na przecięciu traktu piotrkowsko-łęczyckiego z rzeką Łódką, istnieje komora celna, z której dziesięcinę pobiera arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Można zatem przypuszczać, iż wieś Łodzia została założona najpóźniej w II połowie XII wieku.

W 1370 r. zbudowano pierwszy łódzki kościół w okolicy skrzyżowania ulic Zachodniej i Lutomierskiej, ufundowany przez ówczesnego właściciela miejscowości - biskupa Zbyluta Gołańczewskiego. Wtedy również Jarosław Bogoria Skotnicki, arcybiskup gnieźnieński, erygował pierwszą łódzką parafię, z siedzibą we wspomnianym kościele. W 1387 r. nastąpiło przeniesienie Łodzi i sąsiedniego Widzewa na prawo niemieckie (średzkie) przez biskupa włocławskiego Jana Kropidłę oraz ustanowienie w Łodzi sołectwa; pierwszym sołtysem został Jan Piotrowic. 15 maja 1414 roku kapituła włocławska nadała wsi przywilej lokacyjny, dzięki któremu jej mieszkańcy zostali uznani za mieszczan oraz uregulowano ich uposażenie, uprawnienia, powinności i posługi. Przywilej ten miał zatem moc obowiązującą w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych miasta. Jednocześnie zmieniono nazwę miasta na *Ostroga* i rozkazano właśnie tak nazywać płynącą pod nim rzekę, którą wcześniej określano jako Starowiejską, Starą Strugę lub po prostu rzekę. W 1414 roku wzmiankowane jest po raz pierwszy łódzkie rzemiosło, dokument zawierający tę wzmiankę wymienia w mieście: kowali, rzeźników, piekarzy, szewców, krawców i sukienników oraz ogólnie "innych" rzemieślników.

29 lipca 1423 roku Władysław II Jagiełło nadał Łodzi w Przedborzu nad Pilicą monarsze prawa miejskie, określające Łódź jako miasto pod względem prawno-ustrojowym, oraz przywileje handlowe pozwalające na organizację cotygodniowych targów w środy i dwóch jarmarków w ciągu roku. Łódź stała się lokalnym ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 1428 roku po raz pierwszy jest wzmiankowany młyn plebański na rzece Jasień, zwany Księżym Młynem. W 1471 roku rozpoczęto prowadzenie księgi miejskiej, oraz na urząd burmistrza wybrano Jana Dąbrowskiego, pierwszego znanego z imienia i nazwiska włodarza Łodzi.

### Nowożytność

W 1496 roku Jan I Olbracht potwierdził przywileje handlowe dla Łodzi pozwalające organizować cotygodniowe targi oraz dwa jarmarki rocznie. W 1534 roku przeprowadzono pierwszy spis ludności, który wykazał obecność w mieście 70 rodzin mieszczańskich, około 30 domów, 6 karczem oraz 6 rzemieślników. W jednym z dokumentów miejskich z 1535 r. odnaleziono najstarszą znaną pieczęć miejską, używaną prawdopodobnie od połowy XV wieku, w 1577 r. zaczęto posługiwać się jej nowym tłokiem, który służył aż do początku XIX wieku. W 1572 r. miały miejsce jeden lub dwa pożary, które doprowadziły do zniszczenia 41 domów, czyli połowę zabudowy miasta. W 1585 r. wybudowano pierwszy, drewniany ratusz miejski. W 1769 roku otwarto nowy kościół pw. Wniebowzięcia NMP na Górkach Plebańskich (obecnie plac Kościelny), zbudowany w latach 1765-68 z fundacji biskupa Antoniego Ostrowskiego, drewniany, w miejscu starszego, istniejącego od 1370 roku, również drewnianego kościółka. Spis ludności z 1777 roku wykazał ok. 320-400 mieszkańców, co czyniło Łódź jednym z najmniejszych miast Polski w okresie przedrozbiorowym (dla porównania Warszawa liczyła już wtedy ok. 100 tys. mieszkańców).

25 września 1793 roku, w wyniku drugiego rozbioru Rzeczypospolitej, Łódź została przyłączona do Królestwa Prus. Kolejny spis ludności wykazał wtedy tylko 250 mieszkańców miasta. Zabudowa Łodzi nie wykraczała poza obszar dzisiejszego *Starego Miasta*. W 1794 roku pruskie władze rozważały odebranie Łodzi praw miejskich ze względu na jej niewielkie rozmiary. Do utraty przez Łódź praw miejskich nie doszło, natomiast w wyniku sekularyzacji dóbr kościelnych w 1798 roku stała się ponadto miastem rządowym, zatem przeszła z własności biskupiej na państwową, co odbiło się korzystnie na dalszych jej losach. W 1807 roku miasto włączono do Księstwa Warszawskiego, a w 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1817 roku zaczęto używać nowej pieczęci miejskiej, tym razem bez pierwotnego herbu miasta.

W 1820 roku liczącą zaledwie 767 mieszkańców Łódź odwiedził Rajmund Rembieliński, prezes Komisji Województwa Mazowieckiego, główny pomysłodawca przekształcenia miasta i okolic w ośrodek przemysłu włókienniczego. 18 września tego samego roku na mocy dekretów wydanych przez Sejm Królestwa Polskiego z inicjatywy Stanisława Staszica, Łódź zaliczono do grona miast fabrycznych w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym jako ośrodek przemysłu odzieżowego. Do miasta zaczęli przybywać licznie tkacze z Moraw, Brandenburgii, Czech, Saksonii, Śląska i Wielkopolski. W latach 1821-1823 władze miasta wytyczyły osadę sukienniczą *Nowe Miasto*, ulokowaną na południe od średniowiecznej części Łodzi, zwaną odtąd *Starym Miastem*. Ponadto wytyczono osady tkacką i prządniczą, osadę Ślązaki oraz Nową Dzielnicę, a w latach 1824-1827 również osadę Łódka, na południe od *Nowego Miasta*, wzdłuż ulicy Piotrkowskiej. W 1828 r. powstał pierwszy znaczny kompleks przemysłowy - *Biała Fabryka* Ludwika Geyera wraz z pierwszą maszyną parową w Królestwie Polskim, uruchomioną w 1839. W 1842 wybudowano fabrykę tkanin bawełnianych Ludwika Grohmana na terenie posiadła wodno-fabrycznego. W 1855 zbudowano pierwszą przędzalnię Karola Scheiblera na Księżym Młynie. Rozwój łódzkiego przemysłu napędziło otwarcie w 1865 roku linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej, łączącej Łódź z linią Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Koluszkach. W roku 1872 z inicjatywy tegoż przemysłowca otwarto dwa pierwsze łódzkie banki - Bank Handlowy oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie, udzielające przeważnie kredytów handlowych. Udział lokalnego kapitału systematycznie wzrastał w bankach warszawskich. Łódź stała się miastem wielokulturowym - obok siebie mieszkali tu Polacy, Niemcy, Rosjanie i Żydzi. W latach 1872-1892 wzniesiono największą w historii łódzką fabrykę - fabrykę Izraela Poznańskiego. Eksport wyrobów włókienniczych z Łodzi odbywał się głównie do Rosji oraz Chin. W 1902 otwarto linię Kolei Warszawsko-Kaliskiej, łączącej Łódź z Warszawą przez Łowicz na wschodzie oraz przez Sieradz z Kaliszem na zachodzie. Miasto poza rozwiniętym przemysłem odzieżowym posiadało bardzo słabo rozwiniętą infrastrukturę społeczną, transportową i techniczną (brak sieci kanalizacyjnej i wodociągowej). Linie kolejowe umożliwiały połączenia jedynie ze wschodnią i zachodnią częścią Królestwa Polskiego. Ze względu na niski poziom edukacji w mieście rosła liczba analfabetów.

### I wojna światowa

W listopadzie 1914 roku rozegrała się bitwa pod Łodzią, w której uczestniczyły armie rosyjska i niemiecka. W związku z klęską poniesioną przez wojska rosyjskie ogłoszono ewakuację miasta. 6 grudnia niemieccy żołnierze wkroczyli do Łodzi. Rozpoczął się niemal czteroletni okres jej okupacji. Podczas I wojny światowej doszło do ogromnej dewastacji łódzkich fabryk. Niemcy grabili ich wyposażenie, a w końcu przyczynili się także do utraty wschodnich rynków zbytu. Łódzkie włókiennictwo zaczęło się odnawiać dopiero około połowy lat 30. XX wieku.

### Okres międzywojenny

W listopadzie 1918 roku Łódź została przyłączona do II Rzeczypospolitej. Wtedy liczyła już ponad 350 tys. mieszkańców, będąc drugim co do wielkości (po Warszawie) miastem w całym kraju. Została również po raz pierwszy siedzibą władz wojewódzkich. W 1919 Łódź jako pierwsze polskie miasto wprowadziła powszechny obowiązek szkolny dla dzieci. W 1924 roku otwarto linię kolejową z Łodzi do Kutna umożliwiającą połączenie miasta z Toruniem, Gdańskiem oraz Poznaniem. Wybudowano nowe szpitale oraz szkoły podstawowe. W 1930 utworzono jedno z pierwszych w Europie muzeów sztuki współczesnej - łódzkie Muzeum Sztuki. Wytyczona w latach 1928-1933 magistrala węglowa łącząca trójmiejskie porty z kopalniami węgla na Górnym Śląsku ominęła Łódź od zachodu w odległości 35 km, co nie dało możliwości na dogodne połączenie miasta z południową Polską.

### II wojna światowa

Wojska niemieckie wkroczyły do Łodzi 8 września 1939. Początkowo planowano ulokować w tym miejscu siedzibę Generalnego Gubernatorstwa, ostatecznie jednak 9 listopada tegoż roku jedynie włączono miasto w granice Rzeszy. Łódź na początku należała do Kraju Warty oraz rejencji kaliskiej, natomiast w lutym 1941 przeniesiono siedzibę tej rejencji do z Kalisza do Łodzi, jednocześnie przemianowując ją na rejencję łódzką. 11 kwietnia 1940 nazwę miasta zmieniono na Litzmannstadt, nadaną na cześć Carla von Litzmanna - jednego z niemieckich dowódców wojskowych, który przyczynił się do pokonania przez Niemców wojsk rosyjskich w bitwie pod Łodzią. W lutym 1940 formalnie powstało Litzmannstadt Ghetto, w którym uwięziono wszystkich Żydów mieszkających w Łodzi (w sumie 160 tys. osób). W 1941 roku wysiedlono do niego Żydów z okolicznych miejscowości (w których likwidowano getta) i 20 tys. z Europy Zachodniej. Na krótko umieszczono tu również 5 tys. Cyganów, którzy już niedługo potem zostali wywiezieni do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, a tam zgładzeni. Rok później w tym samym obozie ginęli Żydzi, a w sierpniu 1944 roku, podczas likwidacji getta, zostali zgładzeni w komorach gazowych obozu Auschwitz-Birkenau. Łódzkie getto było drugim największym (po warszawskim) i drugim w pełni odizolowanym od świata zewnętrznego (po piotrkowskim) gettem na terytorium okupowanej Polski. W okresie II wojny światowej oprócz getta żydowskiego na terenie miasta funkcjonowały: Centrala Przesiedleńcza, kilka więzień (w tym więzienie na Radogoszczu) oraz obóz dla dzieci i młodzieży polskiej przy ul. Przemysłowej.

### Okres powojenny

Łódź została wyzwolona od niemieckiej okupacji przez Armię Czerwoną 19 stycznia 1945 roku. Jednocześnie przeniesiono tu stolicę Polski i ulokowano budynki rządowe, formalnie siedzibą władz państwowych była całkowicie zniszczona Warszawa. Łódź uczyniono tymczasową stolicą Polski ze względu na położenie w centrum kraju oraz niewielkie zniszczenia. Rozpoczęto reaktywację przemysłu, ponownie ulokowano w Łodzi siedzibę województwa łódzkiego. 24 maja 1945 powołano do życia pierwsze w historii uczelnie w mieście: Uniwersytet Łódzki oraz Politechnikę Łódzką. W tym samym roku założono Państwową Wyższą Szkołę Nauk Plastycznych i Państwowe Konserwatorium Muzyczne (przekształcone później w Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną i Akademię Muzyczną) oraz Wytwórnię Filmów Fabularnych. W 1949 z Uniwersytetu Łódzkiego wyłączono wydziały farmaceutyczny, lekarski i stomatologiczny, w wyniku czego powstał Uniwersytet Medyczny. W 1958 założono Państwową Wyższą Szkołę Teatralną i Filmową im. Leona Schillera. W 1967 nastąpiło otwarcie Powszechnego Domu Towarowego "Uniwersal", a w 1972 Spółdzielczego Domu Handlowego "Central". W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w Łodzi swoją działalność rozpoczęło 70 dużych zakładów przemysłowych, m. in. Vera i Teofilów - produkcja tekstyliów, Dywilan - dywany, Próchnik i Wólczanka - odzież, Anilana - włókna sztuczne, Unitra-Fonica - aparatura radiowa, Poltik - zegarki, Polmo - osprzęt samochodowy, Polfa - farmacja, Stomil - przemysł gumowy, Elta - transformatory i aparatura trakcyjna.

Po przemianach polityczno-gospodarczych w 1989 roku większość państwowych zakładów przemysłowych zamknięto, powstały za to mniejsze przedsiębiorstwa prywatne. Nie doszło do upadku przemysłu włókienniczego, którego poddano restrukturyzacji. Obecnie, oprócz włókiennictwa, duże znaczenie dla Łodzi ma rozwój infrastruktury (transportowej i budowlanej), logistyki i nowych technologii. Znaczącym sektorem gospodarki są także usługi. Łódź w niedalekiej przyszłości ma szansę stać się jednym z najważniejszych ośrodków gospodarczych w Polsce.

## Transport

### Transport drogowy

Łódź jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacji drogowej w Polsce. Przez miasto przebiegają obecnie cztery drogi krajowe oraz dwie drogi wojewódzkie:

* droga krajowa nr 1 (E75): Stryków - Łódź - Tuszyn - Piotrków Trybunalski - Radomsko - Częstochowa - Podwarpie - Dąbrowa Górnicza - Tychy - Bielsko-Biała
* droga krajowa nr 14: Łowicz - Głowno - Stryków - Łódź
* droga krajowa nr 72: Konin - Turek - Poddębice - Łódź - Brzeziny - Rawa Mazowiecka
* droga krajowa nr 91: Gdańsk - Pruszcz Gdański - Tczew - Świecie - Toruń - Włocławek - Zgierz - Łódź - Piotrków Trybunalski - Radomsko - Częstochowa
* droga wojewódzka nr 710: Łódź - Konstantynów Łódzki - Szadek - Warta - Błaszki
* droga wojewódzka nr 713: Łódź - Tomaszów Mazowiecki - Opoczno

Ponadto w okolicy Łodzi przebiegają dwie autostrady i dwie drogi ekspresowe:

* autostrada A1 (E75): Gdańsk (S6) - Grudziądz - Toruń - Włocławek - Łódź - Piotrków Trybunalski - Częstochowa - Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP) - granica państwa (Gorzyczki)
* autostrada A2 (E30): granica państwa (Świecko) - Poznań - Konin - Łódź - Warszawa - Siedlce - Biała Podlaska - granica państwa (Kukuryki)
* droga ekspresowa S8: Wrocław - Sieradz - Łódź (A1) - ... - Piotrków Trybunalski (A1) - Warszawa - Białystok
* droga ekspresowa S14: Emilia (A2) - Zgierz - Aleksandrów Łódzki - Konstantynów Łódzki - Pabianice - Róża (S8)

#### Obwodnica Łodzi

Wszystkie powyżej wymienione autostrady i drogi ekspresowe mają w przyszłości stanowić obwodnicę Łodzi, która będzie otaczać miasto ze wszystkich stron (tzw. *łódzki ring autostradowy*). Poniższa lista zawiera spis docelowych, potocznych nazw poszczególnych odcinków obwodnicy miasta.

* A1 - Wschodnia Obwodnica Łodzi (pomiędzy węzłami *Łódź Północ* i *Łódź Południe*)
* A2 - Północna Obwodnica Łodzi (pomiędzy węzłami *Emilia* i *Łódź Północ*)
* S8 - Południowa Obwodnica Łodzi (pomiędzy węzłami *Róża* i *Łódź Południe*)
* S14 - Zachodnia Obwodnica Łodzi (na całej długości, pomiędzy węzłami *Emilia* i *Róża*)

Aktualnie w eksploatacji są trzy fragmenty obwodnicy Łodzi: autostrada A2 na całej długości, droga ekspresowa S8 pomiędzy węzłami *Róża* i *Rzgów* oraz droga ekspresowa S14 na odcinku od węzła *Łódź Lublinek* do węzła *Róża* (odcinek ten pełni funkcję obwodnicy sąsiednich Pabianic, podobnie jak wspomniany wcześniej fragment S8).

W budowie jest obecnie około 40 kilometrowy odcinek autostrady A1 pomiędzy węzłami *Łódź Północ* i *Tuszyn*, stanowiący do węzła *Łódź Południe* Wschodnią Obwodnicę Łodzi. Jego oddanie do użytku planowane jest na przełom lipca i sierpnia 2016 roku. Otwarcie tego odcinka autostrady to wydarzenie bardzo wyczekiwane przez łodzian, bowiem znacznie zminimalizuje ona korki tworzące się w mieście w związku z tym, iż przez Łódź przejeżdża większość tranzytu m. in. z Warszawy do Wrocławia oraz z Gdańska do Katowic.