Feliks Koneczny

> *Głębia myśli Feliksa Konecznego, niepospolita i wszechstronna erudycja, a przede wszystkim miłość prawdy i zdolność jej prezentacji i obrony, sprawiają, że jest On szczególnie potrzebny dziś, w czasach, w których do mediów, edukacji i wychowania przenika relatywizm i agnostycyzm zabijający duchowe życie tak samych osób jak i społeczeństw.* - Przemysław Czarnek w przedmowie do tomu pierwszego "Dzieł zebranych"
>
>

>
> *Profesor Feliks Koneczny (1862-1949) jest naszym polskim Arystotelesem. Nikt nie wniósł tak wiele dobrego do rozumienia historii, życia społecznego, polityki, prawa, cywilizacji i kultury – jak On.* - Paweł Skrzydlewski, doradca ministra edukacji Przemysława Czarnka
>
>

**Feliks Koneczny (1 XI 1862 - 10 II 1949) -** najbardziej ulubiony polski historiozof polskiej skrajnej prawicy.

## Biogram

Już od rozprawy doktorskiej (1888) zdaniem recenzenta Lewickiego "zbyt jednostronnie przedstawiał problem" i postulował "za daleko idące wnioski", dalej: "przy interpretacji zebranego materiału posługuje się zbyt śmiałymi kombinacjami, a także mylnie i problematycznie ujmuje pewne procesy historyczne". Następne prace (z następnych dwóch lat) były już nagradzane. Po drodze był w Watykanie, w latach 1890-97 pracował w kancelarii Akademii Umiejętności, po czym przeniósł się do Biblioteki UJ.

Tuż przedtem opublikował swoją pierwszą pracę popularnonaukową, *Dzieje Śląska* (1897) w piśmie katolickim Adama Napieralskiego. Zresztą od 1883, kiedy J. I. Kraszewski zawiązał go z Towarzystwem Szkoły Ludowej. Z odczytami przemawiał na Śląsku i w Galicji. Czego przykładem *Dzieje Polski* z lat 1902-3, czym zyskał sobie popularność w obozie narodowym (współpracował z Napieralskim i Korfantym na przykład). Przed pierwszą wojną obejmując kierownictwo w antygermańskim piśmie *Świat Słowiański* cieszył się przychylnością kardynałów Sapiehy i Pelczara.

Po wojnie został profesorem na Uniwersytecie Wileńskim (habilitacja pierwszym tomem *Dziejów Rosji*), gdzie prowadził seminarium z historii Europy Wschodniej, w których też wykładał swoją historiozofię. Tu zaczyna się okres klasyczny jego historiozofii, rozpoczęty *Polskie* *Logos a Ethos* z 1921. W 1927, gdy osiągnął wiek emerytalny, przedłużono mu możliwość wykładów o rok, podobnie następnego roku.

A potem nie. Endecja / obóz narodowy doszukuje się (za opinią samego zainteresowanego) tu odsunięcia antypiłsudczyka, zapewne na rzecz promocji Ludwika Kolankowskiego. Czy wiek emerytalny był podpuchą? Nie wiadomo. Na uniwerku przyznawano mu oficjalnie erudycję itp., jednak w Wydziale Humanistycznym niezbyt go lubiano. Przykładem druzgocąca krytyka drugiego tomu *Dziejów Rosji* autorstwa dziekana Chodynickiego. Koneczny udał się na Salwator i porzucił tematykę historyczną (trzeci tom *Dziejów Rosji* wydany dopiero pośmiertnie) na rzecz etyki i filozofii dziejów.

Tu zaczyna się okres późny, zdaje się rozpoczęty pracą *O wielości cywilizacji* z 1935. I więcej "dowodów męczeństwa" od śmierci żony w 1935, utraty rodziny w czasie II Wojny po utratę mieszkania po wojnie na rzecz znawczyni sztuki nowoczesnej Heleny Blum (wg Wiki mieszkała w Krakowie od 1944, a w lokum Konecznego od stycznia 1945 - gdzie była wcześniej?). Dużo pisał felietonów, do "Myśli Narodowej", endeckiej "Trybuny Narodu", "Ateneum Kapłańskiego" Wyszyńskiego, a po wojnie do "Niedzieli" i "Tygodnika Warszawskiego". Wykładał odczyty na KUL-u w latach 30-tych (przykładowe wykłady), jak i na Wydziale Teologicznym UJ.

W czasie wojny Koneczny angażuje się w Unię, późniejsze Stronnictwo Pracy z Jerzym Braunem, Janem Hoppe i Konradem Sieniewiczem. Zakończył działalność pracą *O ład w historii* i zmarł. Rękopisy przekazał Jędrzejowi Giertychowi, którego od lat 30-tych chwalił.

Info z tomu wydawnictwa Ignatianum redakcji Skrzydlewskiego, rocznik 2020.

## A Huntington?

> *Z mojej korespondencji z S. Huntingtonem wynikło, że znał prace Konecznego, ale... wolał odwrócić kota ogonem, a o plagiacie... nie wspomniał.* - Mirosław Dakowski
>
>

Huntingtona postrzega się powszechnie za ideologa, co pomógł w *Zderzeniu cywilizacji* uzasadnić, że spoko można Bliski Wschód destabilizować, bo Oni nie są jak My.

### Dakowski '07

Mirosław Dakowski 12.03.2007 "Poglądy Samuela Huntington – plagiat oraz „odwrócenie kota ogonem” dorobku Feliksa Konecznego":

> "*Feliks Koneczny (Polak, 1862-1949) jest jedynym z historiozofów XX w, który oparł wyniki swych badań dotyczących cywilizacyj na metodzie aposteriorycznej: W swym rozległym dorobku często pisze o konieczności paru lat analizy faktów dla uzyskania kilku zdań syntezy. I widać, że nie jest to kokieteria. Jego „*konkurenci*” (Spengler, Toynbee, wielu historiozofów XIX w) stosowali głównie metodę „*medytacyjną*” (wg. FK), którą popularnie nazywamy* sufitologią*.* [...]
>
>

> *W latach 90-tych natomiast ogromną publicity uzyskały prace Samuela Huntingtona (dalej SH), którego uczyniono głównym ideologiem globalizmu. Jego książki błyskawicznie tłumaczone są na wszystkie języki, są omawiane i dyskutowane. Gdy w połowie lat 90-tych przeczytałem jego „*Clash of civilisations*”, uderzyło mnie, że jest to plagiat myśli i analiz FK. Nawet mapki ukazują granice cywilizacyj wg. FK (np. w Europie granice turańskiej i bizantyńskiej – oraz łacińskiej). Myśl FK została jednak zdeformowana: Tam, gdzie FK wykazuje konieczność konkurencji duchowej czy ideowej, SH zakłada* clash *– zderzenie sił fizycznych. Tam, gdzie FK omawia niebezpieczeństwa upadku czy deformacji cywilizacji wyższej, subtelniejszej, pod ciosami prymitywniejszej czy bardziej brutalnej, tam SH omawia możliwość powstania cywilizacji synkretycznej, globalnej.*
>
>

> *Nigdzie w książkach SH nie znalazłem odnośników do prac FK, z których czerpał. Nie odpowiedział też na pytanie, dlaczego tak się stało, jeśli tyle osiągnięć FK uznał za swoje – i odwrócił wnioski. Może i dobrze, bo u SH dzieje się to metodą* solve et coagula *– zburz i buduj od nowa.*
>
>

> *Po 11 września (czy może już przed?) nagłośnione przez prasę i TV poglądy SH służą do uzasadniania mechanizmu czy też potrzeby zderzenia cywilizacji łacińskiej (popularnie zwanej chrześcijańską) z islamem, do zderzenia – fizycznego - cywilizacji religijnych. A czyni się to z obozu globalistów, czcicieli złotego cielca, nie mających nic wspólnego ani z chrześcijaństwem, ani z cywilizacja opartą na narodach, cywilizacją łacińską.*"
>
>

### Jagodziński '16

Piotr Jagodziński, "Feliks Koneczny – wielki nieobecny" w: *Magazyn Polski* nr 5 (125) maj 2016:

> "*Charakteryzując cywilizację tak pisze: «*Cywilizacja jest więc najwyższym kulturowym stopniem ugrupowania ludzi i najszerszą płaszczyzną kulturowej tożsamości, ponad którą jest już tylko to, co odróżnia człowieka od innych gatunków*»* (s. 51)*. Natomiast Feliks Koneczny podaje definicję znacznie zwięźlejszą: «*cywilizacja to metoda organizacji życia społecznego*». Różnica polega na tym, że Huntington podaje definicję wielkich cywilizacji, a nie cywilizacji w ogóle. Różnica to znaczna, ponieważ jeśli cywilizacja to tylko wielka cywilizacja, wówczas małe społeczności, które żyły własnym trybem (co przecież w dawnych czasach było czymś zwyczajnym z uwagi na ograniczenia komunikacyjne), muszą być uznane za twory bez cywilizacji.*
>
>

> *Huntington pisze: «*... cywilizacja zaś jest kulturą w szerokim tego słowa znaczeniu. I na jedną, i na drugą składają się wartości, normy, instytucje i sposoby myślenia, do których kolejne pokolenia danej społeczności przywiązują podstawowe znaczenie*»* (s. 48)*. Trudno o większy bałagan pojęciowy!* [...] *kultura, sposób, w jaki człowiek po ludzku żyje. Cywilizacja ujmuje człowieka przede wszystkim w aspekcie społecznym, jako zorganizowanego środowiska ludzkiego. I tu kluczową sprawą jest typ i status rodziny. Koneczny klasyfikuje cywilizacje wedle modelu rodziny.* [...]  *Dlatego dziwi, gdy Huntington tak optymistycznie pisze, że «*istnieją elementarne wartości, [...] które są wspólne dla wszystkich społeczeństw. To samo odnosi się do niektórych podstawowych instytucji, jak pewne formy rodziny» (podkr. PJ, s. 77). [...] *Nie ma wspólnie uznawanych przez wszystkie cywilizacje takich samych form rodziny, bo one są cywilizacyjnie różne. Tylko cywilizacja łacińska mówi o małżeństwie jako dozgonnym monogamicznym związku kobiety i mężczyzny.* [...] *Czy wszystkie cywilizacje uznają morderstwo za zło? Tak twierdzi Huntington, że jest to elementarna wartość wspólna dla wszystkich społeczeństw* (ibid.)*. Chyba włożyć to można między bajki. Zdecydowana większość cywilizacji operuje etyką Kalego, która za równoprawnych moralnie uznaje tylko naszych. Obcych można okłamać, okraść lub nawet zabić. Koneczny wskazał na cywilizację łacińską jako jedyną cywilizację personalistyczną, czyli taką, która stawia uniwersalny wymóg etyczny, by każdego człowieka, a nie tylko naszych, traktować jako osobę.* [...]"
>
>

### Piekarski

Z Romuald Piekarski "Many Civilisations and One World Parliament" W: *Eastern Europe and the Challenges of Globalization* red. Tadeusz Buksiński, Dariusz Dobrzański str. 123-133

> "*Feliks Koneczny, has firmly stated that civilizational blends make a hybrid form, unable to achieve a long-lasting existence.* [...] *At first sight, when observing* [...] *globalization process, we are coming up with a sudden conclusion that Koneczny was wrong in fundamental way.*"
>
>

> *Uwaga! Adnotacje*
>
>

Dalej tłumacząc na nasze: Z modernizacją stare zwyczaje wymierają, z drugiej strony to nie oczywiste - odrodzenie narodów post-totalitarne akompaniowane częściami przeminionych cywilizacji. [Piotr Kłodkowski "Wojna światów? O iluzji wartości uniwerslanych" zdaniem autora zbyt od Huntingtona zależny] Jak stare cywilizacje się transformują. Dla aksjomatów aspektów użyję Nicolaia Hartmanna analizy ontologicznej i fenomenologicznej [przyp 9 - Systematyczna autoreprezentacja], poczynając od "collective spiritual being".

Według De Maistre'a cywilizowanym można być tylko lokalnie (Chodzi o "Konstytucja 1795 roku, tak jak wszystkie poprzednie, została zrobiona dla człowieka. Otóż, nie ma wcale człowieka na świecie. Widziałem w swoim życiu Francuzów, Włochów, Rosjan, etc. Wiem nawet, dzięki Montesquieu, że można być Persem; ale co do człowieka, oświadczam, że nie spotkałem go w życiu; jeśli istnieje, to nic o tym nie wiem."). Zaś według Alasdaira MacIntyre'a ("Whose Justice? Which Rationality?") można być i kosmopolitą pod warunkiem zapisania się do jednej cywilizowanej społeczności i uznania ją za miejsce pochodzenia czy edukacji moralnej.

Autor też korzysta z Hernando de Soto "The Mystery of Capital" od znanej nam fundacji PAFERE.

### Wczesny

(ja to wyróżniłem obok klasycznego i późnego okresu, bo jednak tekst o Grunwaldzie pasuje)

* Geneza pedagogii (1895) - etyka, broszura, różne
* Teoria Grunwaldu (1910) - broszura; Przegląd Powszechny, 1910, Kraków. t. 107 7 VII 1910 nr 319
* O pajdokracji (1912) - etyka, broszura, różne
* Stosunki religijne na Bałkanie, Miesięcznik Kościelny, 1914, Poznań.
* Geneza i istota kultury rosyjskiej (18 III 1916, Towarzystwo Historyczne Kraków, raport - w Krwartalniku Historycznym r. 30 1916 jedynie wzmianka)
* wstęp do I tomu Dziejów Rosji (1917) - pierwsze ponoć sformułowanie zasady

### Klasyczny

* Polskie Logos a Ethos (1921) - 2 t.
* "Letuwa i Litwa" Przegląd Powszechny, 1922
* Warunki parlamentaryzmu (1924), Przegl. Powsz., 1924, Kraków.
* Do metodologii nauki o cywilizacji (1925, IV Powszechny Zjazd Historyków Polskich) - odczyt
* Różnorodność/różnolitość cywilizacyjna Słowiańszczyzny (1925) - broszura
* Religie i cywilizacje (1926) vel Religia a cywilizacja, Aten. Kapłań., 1926, t. 17, Włocławek.
* Prawa przyrody a ducha (1927) - etyka
* Bizantynizm niemiecki (1927) - broszura, Przegląd Powszechny
* Cztery cywilizacje w Polsce, Rzeczpospolita, 1927, Warszawa.
* O granicach pożyteczności, Rzeczpospolita, 1928, Warszawa.
* Kościół w Polsce wobec cywilizacji (1928) - broszura "Ateneum Kapłańskie"
* Uwaga o Józefie Gołuchowskim (1929) - etyka, różne
* Z rzekomych syntez religijnych, Przegl. Powsz., 1930, Kraków.
* Chrześcijaństwo wobec ustrojów życia zbiorowego, Aten. Kapłań., 1932,
* Tło cywilizacyjne odsieczy wiedeńskiej (1933) - etyka+ "Ateneum Kapłańskie"
* Zawisłość ekonomii od etyki (1933) - etyka+ "Życie Gospodarcze"
* Etyki a cywilizacja, Przegl. Powsz., 1933, Kraków.

### Późny

* O wielości cywilizacji (1935) - summa, książka
* Warunki postępu moralności (1936) "Przegląd Filozoficzny t. 4"
* Różne typy cywilizacji (1937)
* Napór Orientu na Zachód (1937) - historyczne+, broszura, "Towarzystwo Wiedzy Chrześcijańskiej" w Lublinie
* Protestantyzm w życiu zbiorowym (1938) broszura+ "Akcja Katolicka"
* Rozwój moralności (1938) - dodatek do summy, etyka, książka
* Kościół jako polityczny wychowawca narodów (1938) - broszura, etyka "Akcja Katolicka"
* Święci w dziejach narodu polskiego (1937-39) - etyka, 4 t.
* Zasady prawa w cywilizacji łacińskiej (X 1941)
* Prawa dziejowe (1943) 500 s.
* Cywilizacja bizantyjska 693 s.
* Cywilizacja żydowska 691 s.
* Państwo w cywilizacji łacińskiej (po wojnie) 245 s.
* O ład w historii (VI 1948) - 50 s.

### Broszurki (pozostałe)

* Geneza i istota kultury rosyjskiej, Kwartalnik Historyczny, t. XXX.
* O kierunek polskości, Tęcza, 1928, Poznań.
* O przemianie sił duchowych, Tęcza, 1928, Poznań.
* Nauka a polityka, Tęcza, 1929, nr 2, Poznań.
* Szczęście a państwo, Tęcza, 1929, nr 17, Poznań.
* Rasa a cywilizacja, Tęcza, 1929,32/33, Poznań.
* Różne typy cywilizacji. Kultura i cywilizacja dz. zbior., 1937, Lublin.
* Geneza judeocentryzmu, Myśl Narodowa, 1929, Warszawa.
* Państwo a metody życia zbiorowego, Myśl Narodowa, 1930, Warszawa.
* Rozmnożenie bolszewizmu, Myśl Narodowa, 1930, Warszawa.
* Dwoistość Niemiec, Myśl Narodowa, 1930, Warszawa.
* Tło polityczne renesansu włoskiego, Myśl Narodowa, 1930, Warszawa.
* Czy polityka należy do cywilizacji, Myśl Narodowa, 1931, Warszawa.
* Elephantiasis prawodawstwa, Myśl Narodowa, 1932, Warszawa.
* Przywileje żubrów, Myśl Narodowa, 1933, Warszawa.
* Amoralność życia gospodarczego, Myśl Narodowa, 1933, Warszawa.
* Harmider etyk, (skonfisk.), Myśl Narodowa, 1936, Warszawa.
* Rodowód monizmu prawniczego, Myśl Narodowa, 1936, Warszawa.
* Cywilizacja bizantyńska, Myśl Narodowa, 1937, Warszawa.
* Prawda a cywilizacja, Myśl Narodowa, 1937, Warszawa.

Czasopisma: *Muzeum*, *Świat*, *Przegląd Powszechny*, *Tęcza*, *Ateneum Kapłańskie*, *Tygodnik Warszawski*, *Głos Narodu, Trybuna Narodu*

## Poplecznicy i propagatorzy

* Anton Hilckman (najważniejszy, są z tego adnotacje)
* Józef Kossecki, gość od autonomów i cybernetyki (bo Jan "nie zrozumiesz człeka bez Chrystusa" Pawulon to jeszcze nie)
* ks. Michał Poradowski, dawny Szef Duszpasterstwa NSZ (wpływy Konecznego np. w "*Kościół od wewnątrz zagrożony*", "*Człowiek w cywilizacji pogańskiej*" czy "*Protestantyzm niemiecki źródłem hitleryzmu*" (Dział Rękopisów Ossolineum Wrocławskiego))
* Marian Barański, założyciel Komitetu Samoobrony Polskiej, szef Szczerbca
* Mieczysław Albert Krąpiec
* Piotr Jaroszyński (przykłady szurii tu i tu), co serio myśli, że Biden sfałszował wybory (źródło: pierwsza strona Naszego Dziennika tuż przed 11 I 2021)
* ks. dr Paweł Mazanka
* Jacek Wilk w 2020 na Twitterze pisał używając pojęcia cywilizacji w rozumieniu Konecznego.
* prof. Henryk Kiereś (co najmniej od 2001, gada dużo o antykulturze)
* Paweł Skrzydlewski, doradca Czarnka
* Jędrzej Giertych (wydawca Konecznego, jego zdaniem przez Mogołów mamy MI6 i powszechną inwigilację, patrz przedmowa do "Cywilizacji żydowskiej")
* Maciej Giertych, zasłynął w Europarlamencie
* Jarosław Szarek, prezes IPN
* Stronnictwo Narodowe, **the** endecja party (przykład), co nie dziwi, skoro publikował w *Myśli Narodowej*, wówczas głównym teoretycznym czasopiśmie endecji
* Marcin Dybowski od Wydawnictwa Antyk, wydawca takich dzieł, jak *Szatan w strukturach świata* Marcela de La Bigne de Villeneuve czy „*Machiavel nauczycielem – manipulacje w szkolnictwie – reformy czy plan zniszczenia?*” Pascala Bernardina; ogólnie przeciw *Mediom Obcego Ducha* i tzw. globalistom
* Jan Ciechanowski, z Polonii litewskiej, za komuny "rzecznik praw człowieka", antysemita odwiedzający CEP na Powiślu z ciągotami historiozoficznymi (przykłady: "*zarówno Rosjanie, jak i ich uczniowie Litwini, [...] na całego załatwiają własny interes, ignorując prawo, normy dobrego tonu i zasady moralności, do których nie przywiązują – jako należący do cywilizacji bizantyjskiej – żadnej wagi."* z "Fides Lithuaniae czyli Endloesung der Polenfrage", „*Biały Orzeł*” (Ware, USA?), 19 kwietnia 1992 czy też w artykule "Ksiądz Prałat Józef Obrembski. (Wspomnienie osobiste)" z 3 V 1992, albo cytat "*A. Pruszyński w swej publicystyce uwypukla znany fakt, że Żmudzini, bezprawnie nazywający dziś* *siebie Litwinami, paktowali z każdym, kto niszczył Polskę"* z artykułu "Hrabia się (na razie) uśmiecha..." z 10 I 1993 w tym samym czasopiśmie)
* TVP, czego przykładem odcinek programu z TVP Historia "Sądy przesądy - w powiększeniu" z 28 I 2021, jak i "wpadka" na fanpejdżu Tygodnika TVP przy okazji zamachu w Christchurch
* całe Centrum Edukacji Patriotycznej jego imienia, gdzie m. in. homofobiczny Oko i tradycjonaliści świętsi od papieża. Na otwarciu IPN, KRRiT, Barbara Nowak i pieniądze z Narodowego Instytutu Wolności (ale hajs to już wcześniej płynął)

## Krytyka

Pogański bloger opolczyk jest przeciw. I Czasopismo Nigdy Więcej (już w 1997, potem w 2009). Joanna Tokarska-Bakir w swojej książce o *blood libel* w przypisie uznaje książkę Konecznego "Cywilizacja żydowska" za klasyczną pozycję antysemicką.

Tadeusz Stanisław Grabowski, 'Feliks Koneczny'. „*Kwartalnik Historyczny*” R. 57 1949 s. 334-337 (dlibra 347) ("*jednostronny, doktrynerski pogląd na zagadnienie słowiańskie*", "*fanatyczne umiłowanie pewnych zasad*", "*ślepe zapatrzenie się w papieski Rzym*")

Kazimierz Chodynicki przed 1929 ostro skrytykował tom 2 dziejów Rosji w: *Kwartalnik Historyczny* 1930 t. 1 patrz też 1936 (śląska biblioteka cyfrowa 30' 484-506, 36'Kon 190-193, Chod 603-611) wg Bilińskiego pogrzebał szanse na wydanie t. 3 Dziejów Rosji + odejście Konecznego od analizy szczegółowej do ogólniejszej

Wielka Encyklopedia Powszechna PWN 1965 ("*twórca reakcyjnej historiozofii*")

Polski Słownik Biograficzny (Józef Mitkowski) ("...*wyolbrzymiał znaczenie podziału Słowiańszczyzny na katolicką i prawosławną. Wywoływał też żywe sprzeciwy swymi tradycjonalistycznymi poglądami oraz pełnym polemicznego temperamentu ustosunkowaniem się do wszystkiego co nie rzymskokatolickie*")

Zarysie dziejów filozofii w Polsce 1815-1918 (Warszawa 1983)

Filozofia w Polsce (Wrocław 1971)

Józef Lichten, „'Judeopolonia' czyli 'o zażydzonym hitleryzmie'", "Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza", 27 IX 1975. Po publikacji *Cywilizacji żydowskiej*. Odpowiedział na niego Jędrzej Giertych. Szukać albo w AAN sygnatury 2/2298/0/7/193 i 2/2298/0/7/192 albo w Biblioteka Polska POSK (Ośrodek Społeczno-Kulturalny) admin@posk.org ewentualnie do redakcji tydzien@tydzien.co.uk

## Dodatkowa literatura

* Michał Kwiecień "O przyczynach upadku cywilizacji w koncepcjach historiozoficznych Feliksa Konecznego i Arnolda J. Toynbeego", 2021
* Tetiana Cymbał, "Heurystyczny potencjał cywilizacyjnego nauczania Feliksa Konecznego", w: Eugeniusz Koko, Magdalena Nowak, Leonida Zaszkilniaka (red.), *Historia, mentalność, tożsamość: Rosja i Europa Zachodnia w polskiej i ukraińskiej historiografii XIX i XX wieku*, Gdańsk 2013, s. 154-166
* J. B. Serafińska, P. Bezat, Jan Skoczyński, R. Polak, L. Gawor, R. Z. Piotrowski
* J. Barlik, Czy kres cywilizacji łacińskiej? O historiozofii Feliksa Konecznego, „Chrześcijanin w Świecie” 1986, R. 18, nr 11–12, s. 152.
* J. Braun, Feliks Koneczny twórca nauki o cywilizacji, „Wiadomości” 1970, R. 25, nr 10, cz. 1, s. 3.
* Robert Piotrowski "Dwie doktryny cywilizacyjne: Koneczny a Majewski" w: "Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej" t. 52 s.217-230
* Piotr Landsberg, "Relacje międzykulturowe wobec tezy Feliksa Konecznego i Samuela P. Huntingtona o konflikcie cywilizacji", doktorat, 31 V 2012
* Grzegorz Bednarczyk, "Prawa dynamiki cywilizacyjnej a współczesne przemiany kulturowe", praca magisterska z filozofii, 5 VII 2017, UMCS
* Anton Hilckman, "La scienza comparata delle civilta secondo" w: *Giornale di Metafisica* Rocznik 8 No. 3, Maggio-Giugno 1953.
* Othmar Anderle, "The Revolution in the World-View of History", *Diogenes* vol. 3, 9 pp. 43-54, 1955. Wspomina Konecznego obok Frobeniusa, Sorokina, Danilewskiego i Spenglera.
* Paul Vanbergen, "Liturgy in Crisis", *Studia Liturgica*, vol. 6, 2 pp. 85-94, 1969
* też, "Faut-il desacraliser la Liturgie?" w *La Foi et le Temps* 1969
* Jeanne Parain-Vial w: *Les Études philosophiques* Vol. 18 No. 1 1963 str. 98-99 - pozytywna recenzja
* The Enumeration of Civilizations by Roger W. Wescott, History and Theory, Vol. 9, No. 1 (1970), pp. 59-85 (do listy cywilizacji badaczy dodaje Gobineau, P. Bagby, R. Coulborn, Quigley, J. P. Sedgwick Jr., O. Anderle)
> "*It is only Gobineau's "*Germanic*" and Koneczny's "*Latin*" which suggest a discrepancy in objective reference, especially since both writers were highly polemic, ethnocentric, and intent on demonstrating that the loftiest form of civilization is created by Nordic Caucasoids (in Gobineau's view) or Roman Catholics (in Koneczny's view). Surprisingly, however, the discrepancy turns out to be minimal in practice. For the Teutons that Gobineau preferred were those whose descendants invaded Romanized lands; so that, to him, London and Paris were culturally superior to Berlin and Stockholm. And Koneczny regarded Protestants as temporarily erring Catholics rather than (as in the case of all Eastern Churches) as non-Catholics or anti-Catholics; so that, to him, London and Berlin were Roman in spirit, while Moscow and Constantinople were Asian.*"
>
>