1988

## **Straeon**

### **Gwahanu John a Rita**

Dros gyfnod y Nadolig roedd Rita Jenkins wedi cael llond bol ar ei chyn- ŵr, a gofynnodd i John Powell adael y cartref. Torrodd eu mab Peter ei galon.

Disgynnodd John i gyfnod o iselder a cheisiodd gyflawni hunanladdiad yn y garej y drws nesaf i gartref Rita. Llwydodd i Tal Jenkins ei achub mewn pryd ond cafodd y digwyddiad effaith ysgytwol ar y teulu.

Treuliodd John gyfnod yn yr ysbyty cyn dychwelyd i gartref y teulu. Er bod Rita eisiau ei weld yn gwella doedd dim awydd arni i ailgydio yn eu perthynas a bu'n rhwystredig iawn wrth deimlo fod ei thad yn cynllwynio i'r gwrthwyneb. Bu cryn ffraeo pan gytunodd Tal i John weithio o'r tŷ yn ogystal â byw yno heb drafod gyda Rita.

Tros yr wythnosau canlynol gychwynnodd berthynas y ddau ddadmer ac er waethaf amheuon Rita ail-gydion nhw yn eu perthynas.

### **Priodas a chartref newydd i Beth**

Bellach roedd perthynas Beth Leyshon a Glyn James wedi chwalu a roedd Beth wedi closio cyn dipyn gyda John Wyndham Bowen.

Ar ddechrau **1988**, dyweddïodd y ddau, gyda chynlluniau i briodi yr haf hwnnw. Roedd yn fwriad gan y cwpl i brynu hen gartref teuluol J.W., Rhos yr Hafod. Bu newid mawr i gynllwyniai’r ddau pan ddarganfu Beth ei bod yn disgwyl plentyn, yr athrawon parchus yn poeni am ymateb y pentref i gael plentyn tu allan i briodas.

Newidiwyd y trefniadau yn sylweddol a phenderfynodd y ddau briodi ar unwaith mewn seremoni fach gyfrinachol. Bron i'r cwpwl gael eu dal ar fore'r briodas gan Harri Parri oedd wedi galw yn annisgwyl i'r fflat a gweld y cwpwl yn eu dillad crand.

Wedi'r briodas aeth y cwpwl yn eu blaenau i geisio prynu Rhos yr Hafod fel cartref i'w teulu newydd ond cychwynnodd Beth gael traed oer pan gafodd eu cynnig cyntaf ar y tŷ ei guro gan un uwch. Pan glywodd am dŷ arall yn yr ardal yn cael ei brynu gan ddyn o Reading i'w ddefnyddio fel tŷ haf penderfynodd Beth fod rhai pethau yn bwysicach na'i ofnau am y sefyllfa ariannol. Bu'r cwpwl yn llwyddiannus yn prynu’r tŷ gyda chynnig uwch.

### **Dadlau Dic a Mrs Mac**

Ceisiodd Jean McGurk ei gorau i ddarbwyllo Dic Ashurst i roi'r gorau i'w fusnes sgipiau ond nid oedd dim yn tycio. Ar ddiwedd 1987 trefnodd fod Derek Jones yn dwyn lampiau oddi ar sgipiau Dic a bu bron i ddamwain angheuol ddigwydd yn ei sgîl.

Yn mis Ionawr 1988 arestiwyd Mrs Mac a chael ei holi gan Glyn James wedi i Derek roi tystiolaeth yn ei herbyn. Carcharwyd am gyfnod byr am ymyrryd a busnes Dic.

### **Ymddeoliad Harri Parri**

Yng ngwanwyn 1988, bu'n rhaid i Metron Doreen Probert dorri'r newyddion drwg i Harri Parri ei bod wedi derbyn llythyr gan yr awdurdod lleol y byddai'n rhaid i dymor Harri fel gofalwr cartref Brynawelon ddod i ben oherwydd ei oedran. Roedd hyn yn boen mawr i Harri.

Cyfwelwyd Neville Walters ond cafodd Denzil Rees ei ddewis ar gyfer y swydd yn y pendraw. Cymerodd Harri Denzil dan ei adain ond doedd Matron ddim yn hapus pan feddwodd Denz yn ddamweiniol ar win cartref Harri yng nghanol y dydd.

Cafwyd parti ar gyfer Harri yn mis Mai gyda holl drigolion Brynawelon yn ymgynnull i ddathlu ymddeoliad eu ffrind, Ysgrifennodd T L Thomas englyn ar ei gyfer a derbyniodd Harri dlws wedi ei greu allan o hen glo ei sied fel anrheg.

### **Cynghorydd newydd**

Bu ffrae fawr rhwng Reg Harries a Ceinwen Owen wrth iddi hi a Megan drefnu fod Gareth Wyn yn derbyn addysg breifat yng Ngholeg Caeron. Roedd y cyfan yn hollol groes i ddadliadau gwleidyddol Reg ag yntau yn sosialydd i'r carn. Yn y pendraw Megan enillodd y ddadl a gorfodwyd Reg i gyd-fynd â'u cynlluniau ond cymerodd Gareth at ei ysgol newydd.

Yn anffodus daeth y newyddion at glustiau'r wasg. Ffotograffwyd Reg gyda Gareth Wyn yn wisg yr ysgol breifat a chafodd y llun ei ddefnyddio mewn taflenni gan ei elynion gwleidyddol yn ogystal â'r papur lleol yn portreadu Reg fel rhagrithiwr.

Cafodd Reg ei ddiarddel o'r Blaid Lafur am yr helynt ond penderfynodd y byddai yn parhau i ymgeisio fel ymgeisydd annibynnol i gael ei ethol yn gynghorydd. Cafodd Eddie Lewis ei ddewis fel ymgeisydd swyddogol ar ran y blaid ac roedd cryn frwydro rhwng Reg a Stan Bevan oedd hefyd yn ymgeisydd annibynnol.

Er i'r etholiad fod yn un agos iawn yn y pendraw llwyddodd Reg ag Eddie i hollti’r bleidlais Lafur a galluogi i Stan Bevan gael ei ethol yn gynghorydd i'r ardal.

### **Marwolaeth Neville**

Er bod Neville Walters yn cael croeso cynnes ar yr aelwyd gan Gladys, roedd ef a'i ewythr Ivor Seymour yn dadlau'n aml.

Pan glywodd Ivor fod Neville wedi gwneud cais am swydd gofalwr Brynawelon pan oedd Harri Parri'n ymddeol, mynegodd ei anfodlonrwydd wrth Neville. Doedd ddim yn fodlon ei fod am adael y bragdy ar ôl i Ivor fynd i'r drafferth o gael y swydd yno iddo yn y lle cyntaf.

Wedi ffrae rhwng y ddau, fe adawodd Neville y Cwm ac aeth i Abertawe lle bu'n treulio'r noson mewn gwely a brecwast annifyr. Yn ddiweddarach, bu'n byw allan ar y stryd, yn cymysgu gyda'r digartref.

Ceisiodd Ivor gadw ymadawiad Neville yn gyfrinach rhag Reg Harries, ei gyflogwr yn y bragdy drwy honni mai salwch oedd y tu ôl i absenoldeb ei nai o'r gwaith. Pan ddaeth Reg i wybod y gwir gwelodd y cyfan fel enghraifft arall o barodrwydd Ivor i ddweud celwyddau wrth ei gyflogwyr a phenderfynodd ni allai barhau yn ei swydd.

Yn fuan wedyn ffoniodd Neville adref i Gwmderi, er mwyn siarad â'i wncwl i egluro'r lle oedd e, ond Gladys atebodd y ffôn am nad oedd Ivor adref. Fe ofynnodd Gladys i ofyn i Ivor os allai gyfarfod â Neville naill ai'r noson honno neu'r noson ganlynol yn y Feathers yn Abertawe.

Bu Neville yn aros i Seymour gyrraedd y Feathers yn Abertawe'r noson honno, ond oherwydd iddo gyrraedd adref yn hwyr, penderfynodd Seymour fynd i Abertawe'r noson ganlynol. Dechreuodd Neville yfed mwy tan iddo fynd i ffrwgwd y tu-allan i'r dafarn. Fe'i trywanwyd a'i ladd gyda darn o wydr wedi torri.

Y diwrnod canlynol bu'n rhaid i Glyn James rannu'r newyddion trist gyda'r Seymours ond roedd mwy o dor calon ar y ffordd wrth i Ivor orfod mynd i adnabod y corff. Torrodd ei galon yn dilyn marwolaeth ei nai, yn beio ei hunan am yr hyn ddigwyddodd.

### **Ymwelydd annisgwyl i Meic a Nansi**

Bu sioc enfawr i Nansi Furlong pan ddaeth dyn ifanc dieithr i chwilio amdani yn y gwaith. Er nad oedd wedi ei weld ers dros bymtheg o flynyddoedd fe'i adnabod ef yn syth. Dyma Kevin Powell - ei mab gyda Meic Pierce a gafodd ei roi i'w fabwysiadau pan oedd ychydig dros ddyflwydd oed yn dilyn diwedd eu priodas.

Cafodd Kevin ei fagu ym Maentwrog gan gwpwl o gyfreithwyr ac roedd yntau hefyd ai frwd i'w dilyn i'r yrfa hon - erbyn hyn yn astudio yng ngholeg Caergrawnt. Wedi cyrraedd ei ddeunaw roedd Kevin yn awyddus i ddysgu mwy am ei gefndir ai deulu genedigol a defnyddiodd yr ychydig wybodaeth gadodd afael ynddo i ddarganfod Nansi yng Nghwmderi.

### **Y McGurks yn cyrraedd Cwmderi**

Symudodd Jean McGurk a'i merch, Kirstie McGurk i Gwmderi i fyw a bu ffrae fawr rhyngddyn nhw a Harri Parri am fod ei chi yn cyfarth yn ddi-baid.

Perswadiodd Kirstie Barry John Probert i ddwyn cyffuriau o Brynawelon iddi hi eu gwerthu i Derek Jones.

### **Babi newydd a cholled**

Yn Mis Medi aeth Beth i'r ysbyty i roi genedigaeth. Yn ei frys i gyrraedd ei wraig rhedodd J.W. allan i'r ffordd fawr yng nghanol y pentref heb edrych. Cafodd ei daro gan gar John Powell yn ddamweiniol.

Yn yr ysbyty rhoddodd Beth enedigaeth i Gwenllian yn ddiarwybod bod ei gwr wedi cael ei ladd. Torrodd ei chalon pan rannwyd Glyn James y newyddion gyda hi.

Er mai damwain oedd marwoaleth J.W, roedd John yn beio ei hun a dechreuodd droi at grefydd am achubiaeth.

### **Cau Brynawelon**

Roedd newid enfawr i drigolion Cwmderi pan benderfynodd y Cyngor gau cartref Brynawelon. Roedd Stan Bevan bellach yn gynghorydd yn lle Reg Harries a cafodd y penderfyniad ei wneud yn law yn llaw gydag Ieuan Griffiths.

Roedd y dewis yn un achosodd cryn poeni i'r trigolion. Aeth Bella Davies ar streic bwyta er mwyn ceisio achub y cartref, protest a ddenodd cryn sylw gan y wasg. Er waetha ei ymdrechion cau bu tynged Brynawelon.

Gwasgarwyd y trigolion a symudodd David Tushingham i fyw at Maggie am gyfnod a Jacob Ellis i'r Felin at Nerys Cadwaladr. Sicrhaodd Stan fod Doreen yn cael tŷ cyngor iddi hi a Barry John a chafodd Denzil Rees waith gyda Dic Deryn yn Deryn Skips ar ôl cyfnod yn gweithio fel porthor ysbyty.

Cyrhaeddodd Ken a Linda Coslett yr ardal a phenderfynnu agor cartref preifat i'r henoed. Dychwelodd Bella, Jacob Ellis a T L Thomas i'w cynefin.

Yn ogystal â'r hen ffyddloniaid daeth ambell i wyneb newydd i fyw yn Angorfa gan gynnwys Ceridwen Price. Roedd Ceridwen yn gymeriad di flewyn ar dafod a bu llawer o wrthdaro rhyngddi hi a'r preswylwyr eraill.

### **Priodas Magi Post a Tush**

Gyda chau Brynawelon cafodd David Tushingham lety gyda Maggie Matthias yn Fllat y Siop. Roedd yr aelwyd yn un hapus a daeth y ddau i fwynhau byw yng nghwmni'i gilydd. Yn ogystal â chyd-fyw cychwynnodd Tush weithio yn Siop y Pentre gan fod Magi wedi bod yno ar ben ei hun yn dilyn ymadawiad Gwyneth Gregory.

Pan agorodd cartref newydd i'r henoed Angorfa y bwriad gwreiddiol oedd i Tush symud yno i fyw a thorrodd Maggie ei chalon wrth glywed am ei gynllwyniai. Pan ddaeth pethau i'r pen sylweddolodd Tush nad oedd eisiau gadael Maggie wedi'r cyfan. Gofynnodd iddi a fyddai'n bosib aros gyda hi, ac yn fwy na hynny os byddai'n fodlon ei briodi.

Dychwelodd Sabrina Daniels ar gyfer diwrnod mawr y Mrs Tushingham newydd a cafodd y cwpwl priod fis mel i'w gofio yn Tenerife.

### **Ymadawiad Nansi**

Bu Nansi Furlong yn caru gyda Stan Bevan am gyfnod byr a chafodd ei siomi pan drodd eg ei olygon tuag at Doreen.

Gadawodd Nansi'r cwm a chyflogwyd Meira Ellis, cyfnither Denzil yn Deryn Sgips.

### **Marwolaeth Herbert**

Bu farw Herbert Gwyther tra oedd yn yfed yn y Deri a gadawodd swm sylweddol o arian i Derek Jones ar ei ôl.

### **Cariad newydd Nerys**

Mewn parti ffasiynau yn Athens y cyfarfu'r peilot Ian Howells a Nerys Cadwaladr am y tro cyntaf.

Daeth yn ôl i Gwmderi ym mis Tachwedd **1988**, i ymweld â Nerys unwaith eto. Roedd â diddordeb buddsoddi mewn cwmni mewnforio deunyddiau ffabrig o'r Dwyrain Pell, er mwyn eu gwerthu ym Mhrydain. Byddai dau neu dri ffrind iddo hefyd yn rhan o'r fenter, ond doedd y banciau ddim yn rhy hoff o'r syniad o roi benthyciad iddyn nhw.

Ceisiodd gael berswad ar Nerys i fod yn *guarantor* iddo yn y fenter, ond doedd hi ddim yn rhy hoff o'r syniad, oherwydd nad oedd ganddi lawer o wybodaeth am y fenter. Yn y diwedd, fe gytunodd.

## **Tu ôl i'r llen**

Bu newid enfawr i strwythur y gyfres yn **1988** wrth iddi newid o fod yn rhaglen wythnosol gydag oddeutu 32 o benodau ymhob cyfres i gael ei ddarlledu pum gwaith yr wythnos.

Gyda'r newid mewn nifer yr oriau darlledu roedd newidiadau mawr yn y cast, drwy ychwanegu nifer o gymeriadau newydd a dod a chymeriadau achlysurol megis Jean McGurk yn rhan o’r cast craidd. Ychwanegwyd lleoliadau newydd newydd gan gynnwys 39 Maes y Deri.

O bosib y newid mwyaf oedd cau Brynawelon, lleoliad oedd wedi bod yn rhan enfawr o'r gyfres ers y cychwyn cyntaf.

Yn ogystal â'r newidiadau o flaen y camera roedd newidiadau yn y tu ôl i'r llen gyda Gwyn Hughes Jones yn cymryd yr awenau fel Cynhyrchydd y Gyfres gyda chyfres 15. Gyda'r nifer o benodau yn cynyddu roedd cynnydd hefyd yn y nifer o awduron bu'n gweithio ar y gyfres. Gwelwyd gwaith awduron adnabyddus i'r gyfres megis Siwan Jones, Eigra Lewis Roberts ac Emlyn Gomer am y tro cyntaf yn y flwyddyn hon.