3 Chặng đường tu học của hành giả

Ba chặng đường tu tập của hành giả

Phần chia sẻ này, trên quan điểm của người là hành giả tu Đạo, nhìn về khía cạnh hòa đồng tôn giáo, tu tập nói chung không phân biệt tôn giáo. Cũng không ý hướng về một giáo phái nào, chỉ là những gì một người muốn hướng thiện, làm hành giả thì nên làm.

## Chặng thứ nhất: Tu học

Ở chặng đường đầu tiên này, đánh dấu một bước ngoặc từ trong nội tâm của người ngoại Đạo. Từ một người bình thường, chưa biết gì về những năng lực siêu nhiên trong vũ trụ, sự tồn tại của thế giới vô hình nhưng người này đã bắt đầu có sự hứng thú để tìm hiểu về những sự huyền diệu vận hành trong Tam Giới, giá trị cao quý của Đạo.

Một khi đã nhận thức được rằng Đạo là thứ quý báu, vô giá mà trong muôn ngàn kiếp sinh mới may duyên gặp được mối Chánh Đạo. Lúc ấy, trong nội tâm họ mới có sự chuyển biến, thôi thúc họ mau chóng phá vỡ lớp màn vô minh đã che lấp điểm linh quang của họ từ bấy lâu.

Vậy Đạo là gì? Học Đạo ở đâu?

Đạo là thứ không thể dùng bất kỳ ngôn từ hay hình thức nào diễn tả ra được, vì nó quá cao siêu, sâu sắc. Nhưng có thể nói nôm na, rằng Đạo là con đường dẫn con người tìm về với chân lý, tìm về nguồn cội đã hình thành nên cả vũ trụ này, là khối Đại Linh Quang Cội Đạo, tức Đức Thượng Đế đó vậy.

Đức Lão Tử đã từng dạy rằng: Đạo là thứ lớn đến nỗi không gì có thể chứa đựng nó được. Nhưng cũng là thứ vô cùng nhỏ bé đến nỗi không gì có thể chia cắt ra, hay lồng vào trong nó được.

Tại sao?

Vì Đạo có ở khắp nơi, tồn tại trong mỗi hành động, sự vật, hiện tượng mà điều ấy có thể mang đến những điều tốt đẹp cho cuộc sống, ấy là Chánh Đạo.

Chánh Đạo đưa ta đến hạnh phúc, hướng Càn Khôn Vũ Trụ này đến Chân, Thiện, Mỹ. Đấng đứng đầu Chánh Đạo, đương nhiên chẳng ai khác hơn chính là Đức Thượng Đế, hay còn được gọi là Đức Chí Tôn, Đức Phật, Ông Trời… là vị cha lành của vạn vật. Giờ đây, Người mở ra một mối Đạo mới, đó là Đạo Cao Đài, và Người xưng mình là Thầy, gọi các tín đồ là môn đệ.

Đối kháng với Chánh Đạo là Tà Đạo, là con đường dẫn chúng sinh đến sự hủy diệt. Nó xu hướng con người theo sự giả dối, tà mị, đưa Càn Khôn Vũ Trụ này đến sự tha hóa, không còn công bình và bác ái. Vị đứng đầu Tà Đạo chính là Vô Minh Đại Đế, còn gọi là Chúa Quỷ muốn thống trị cả Càn Khôn Vũ Trụ nên đã trở thành người đứng đầu lực lượng đối kháng với Đức Thượng Đế.

Chánh Đạo được phân ra năm cấp bậc tăng dần: Nhân Đạo, Thần Đạo, Thánh Đạo, Tiên Đạo, Phật Đạo.

### A. Nhân Đạo

Nhân Đạo là căn bản. Vì phải làm tròn bổn phận con người, thì mới có thể lên được các nấc thang kế tiếp. Trong Thái Thượng Thanh Tĩnh Kinh, có câu nhắc nhở về việc này như sau:

“Dục tu Tiên Đạo, tiên tu Nhân Đạo

Nhân Đạo bất tu, Tiên Đạo viễn hỹ”.

Nghĩa là:

Muốn tu Đạo Tiên, trước tu Đạo làm Người.

Đạo làm Người không tu, Đạo Tiên xa vời lắm vậy.

Để tu Nhân Đạo, người tu phải thực hiện:

Nam thì Tam Cang, Ngũ Thường.

Nữ thì Tam Tùng, Tứ Đức.

(Những phần trong dấu ngoặc kép trích từ lời dạy của Đức Cao Thượng Phẩm - Đức Hớn Chung Ly trong Bát Tiên dạy về cách giữ Tam Cang Ngũ Thường, Tam Tùng Tứ Đức trong Nhân Đạo.)

#### \* Tam Cang

Tam Cang là ba giềng mối, bao gồm: Quân Thần Cang, Phụ Tử Cang, Phu Phụ Cang.

▪ Quân Thần Cang

“Vua là kẻ chăn dân, vậy bổn phận ấy là cần lập trên những hành tàng để cứu giúp dân cho khỏi điều thống khổ. Ấy là cơ quan phước thiện bây giờ đó. Tôi thì cần tỏ dạ trung thành đặng giúp vua mà làm cho bá tánh an cư lạc nghiệp, tức là bổn phận của hàng Thánh Thể đó vậy.”

Vua chính là những cơ quan phước thiện để giúp dân thoát điều thống khổ. Tôi thần chính là những vị trong hàng Thánh Thể, là chỉ những vị Chức Sắc, Giáo Phẩm trong các nền tôn giáo. Đã mang chức sắc nơi mình thì phải làm đầy đủ trách nhiệm đối với chúng sinh mà làm một tấm gương, vị hướng Đạo để dẫn dắt chúng sinh giải thoát khỏi khổ hải.

▪ Phụ Tử Cang

“Cha là người thay quyền Chí Tôn trong một tiểu gia đình, tức nhiên là biết mình cần phải có bổn phận giáo hóa, dưỡng dục, tức nhiên là một Hội Thánh nhỏ trong gia đình. Vậy con cần phải trọn hiếu, tức nhiên không làm điều nhục tổ hổ tông, tức là bổn phận của một tín đồ, hay nói đúng hơn là một môn đệ xứng đáng của Chí Tôn đó vậy.”

Cha mẹ thì cần có trách nhiệm dạy dỗ con cái nên người mà trở thành một phần tử tốt trong cuộc sống. Còn con cái thì cần hiếu thảo với cha mẹ, cần biết nghe lời dạy bảo của cha mẹ và trở thành một người tốt, chăm sóc, nuôi dưỡng, làm cha mẹ vui lòng. Trên phương diện tôn giáo thì cần trở thành một tín đồ biết thực hành tình yêu thương, thường làm những việc hợp với lẽ Đạo trong cuộc sống, như vậy mới xứng đáng làm một người học trò của các vị Giáo Chủ. Để từ những việc làm tốt đẹp đối với cuộc sống mà những người chưa biết về Đạo sẽ yêu thương và trân trọng giá trị của Đạo Pháp.

▪ Phu Phụ Cang

“Chồng là người cầm lèo giữ lái đặng đưa một tiểu gia đình đến bờ đạo đức thanh bạch, tức nhiên là bổn phận của cơ quan hành chính đó vậy. Vợ là người tùng theo chồng để giúp an cư lạc nghiệp, tạo nên hạnh phúc gia đình, tức là bổn phận của Bảo Cô đó vậy.”

Về mặt cá nhân, vợ chồng cần chung thủy, chân thật, thuận hòa trong tình thương yêu chồng vợ. Dù cho gặp khó khăn gì đi nữa cũng phải giữ gìn trọn vẹn tình nghĩa. Về mặt xã hội, nói một cách sâu sắc thì chồng chính là những cơ quan hành chính của xã hội lẫn các tổ chức tôn giáo, biết tìm ra phương pháp, định hướng để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn. Vợ, Bảo Cô là những cơ quan, tổ chức từ thiện, hiệp sức cùng các cơ quan hành chính để giúp những người gặp bất hạnh trong xã hội như người già yếu, trẻ thơ không nơi nương tựa, người khuyết tật… có được cuộc sống tốt đẹp hơn.

#### \* Ngũ Thường

Ngũ Thường là năm điều thường giữ trong đời, bao gồm: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín.

▪ Nhân

“Nhân là phải biết nghĩa đồng sinh, biết tình đồng hưởng âm dương chi khí, chẳng để lòng sái loạn Chân Truyền, tức phải trọn vâng theo luật Công Bình - Bác Ái.”

Con người thường có hai xu hướng trong khía cạnh tình cảm là thương yêu và ghét. Hễ thương yêu thì sẽ không ghét mà đã ghét thì khó lòng thương yêu. Như vậy để thực hành tình thương yêu thì phải mở rộng tấm lòng, biết khoan dung tha thứ cho những lỗi lầm của kẻ khác.

Ta phải mở rộng lòng ra để thương yêu vạn vật, vì vạn vật đều là anh em của chúng ta. Và tình thương yêu ấy phải được đặt đúng chỗ, phù hợp lẽ Đạo chứ không phải tình thương yêu mù quáng có thể làm sự việc trở nên tiêu cực trong cuộc sống.

▪ Nghĩa

“Nghĩa là phải biết trọn phận người để tạo nên danh trọng giá cao, tức là phải giữ phẩm hạnh mà nhìn rõ của chung đồng hưởng.”

Nghĩa là phép cư xử theo đúng Đạo Lý, lẽ phải. Trong cách xử thế thì Nghĩa là cái quan trọng, nó dẫn dắt con người đến đạo đức.

Nhân và Nghĩa phải luôn đi đôi với nhau. Nếu chỉ có Nhân mà không có Nghĩa tức là còn thiếu tình thương, tình thương mà tấm lòng đã mở chỉ mới nhen nhóm trong nội tâm mà thôi, chưa được thực hành một cách cụ thể. Nếu có Nghĩa mà không có Nhân, là hành động đạo đức được thể hiện bên ngoài nhưng nó không trọn vẹn bởi cái tâm chưa thật sự hướng về đạo đức. Hành động đạo đức bên ngoài chỉ thể hiện trong một số trường hợp đặc biệt chứ không phải xuất phát từ bản chất của tình thương.

Người có Đạo, theo một tín ngưỡng tôn giáo thì nhất thiết phải thực hành Nhân Nghĩa, sự đối xử với cuộc sống phù hợp lẽ Đạo mới xứng với giá trị của người biết tìm về đạo đức.

▪ Lễ

“Lễ là giữ hạnh nết đúng đắn để tạo nên một nhân phẩm, biết nhường biết nhịn, tức nhiên là phải giữ trọn hạnh đạo đó vậy.”

Lễ là phép tắc tốt đẹp trong xử thế, là mực thước để đo lường tư tưởng, hành động trong khi xử thế. Nó thể hiện sự tôn nghiêm trật tự và hòa hợp trong việc làm. Nếu có Hòa mà không có Lễ thì mọi thứ sẽ mất trật tự, không còn theo đúng phép tắc của Đạo. Đức Lão Tử có nói: Nếu thất Đạo thì nên theo Đức, nếu thất Đức thì nên theo Nhân, nếu thất Nhân thì nên theo Nghĩa, nếu thất Nghĩa thì nên theo Lễ. Vậy muốn trở về với Nghĩa thì nên học Lễ trước hết.

Người biết tu tức là người biết thực hành Lễ Nghĩa, có Lễ Nghĩa rồi thì việc thực hành tình yêu thương, mở lòng bác ái để làm được chữ Nhân là việc không khó.

▪ Trí

“Trí là phải thông hiểu việc thế mà đi, không để tên tuổi phải lời chê tiếng nhẻ, tức nhiên là phải trọn vâng luật pháp Chân Truyền đó vậy.”

Trí là sự hiểu biết. Có hiểu biết mới phân biệt được phải trái, sáng tối, đúng sai. Mục đích của Trí là tìm hiểu về Chân Lý, tức là Đạo, nên cần phải học tập để mở mang cái Trí. Mà sự học này phải đi chung với sự hướng Đạo, cái học phải có đạo đức trong ấy thì mới mong giữ được không rơi vào sự lầm lạc của những lý thuyết sai lệch.

Chân Lý chỉ có một nhưng các khía cạnh nhìn về Chân Lý, các con đường để dẫn đến Chân Lý thì rất nhiều. Vì thế phải mở mang trí não tinh thần của mình thì mới có thể phân biệt được phải trái, sáng tối, đúng sai, không đi nhầm sang những ngã rẽ xa rời Chân Lý mà đi đúng đường tiến gần hơn về với Cội Đạo.

▪ Tín

“Tín là phải đúng lời đúng hẹn, tức là phải danh chánh ngôn thuận, thuyết hành phải được giống in nhau, tức là phải trọn thệ đó vậy”.

Tín là tin tưởng, phải tạo được niềm tin đối với mọi người xung quanh và phải tin vào con đường mình đã chọn, lời nói phải đi đôi với việc làm. Phải giữ chữ Tín và phải quý trọng lời nói của mình. “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy”, một lời nói thốt ra thì xe bốn ngựa khó mà đuổi kịp.

Như thế, ta đã thấy tầm quan trọng của chữ Tín. Nó thể hiện phẩm chất đạo đức của con người. “Nhân vô tín bất lập” tức là người mà không có chữ Tín thì không làm được việc gì cả. Mà chữ Tín ở đây chính là phải tin tưởng vào bản thân và xung quanh, tin tưởng vào con đường tìm về Chân Lý.

“Đó là mặt thể pháp Thế Đạo. Còn bí pháp Thế Đạo là phương tầm ra định hướng để vẹn giữ Tam Cang Ngũ Thường, tức nhiên là trọn phần Nhân Đạo. Ấy là kết quả do thể pháp mà nên. Nói chung về bí pháp Thế Đạo tức nhiên là phương giúp đời an nhàn đạo đức đó vậy”.

Nam thì Tam Cang, Ngũ Thường.

Nữ thì Tam Tùng, Tứ Đức.

#### \* Tam Tùng

Tam Tùng là ba điều cần nương theo, bao gồm: Tại gia tùng phụ, Xuất giá tùng phu, Phu tử tùng tử.

- Tại gia tùng phụ: Ở nhà thì nghe lời cha mẹ dạy dỗ, đó là Hiếu.

- Xuất giá tùng phu: Đã về nhà chồng thì tuân theo chồng, đó là Nghĩa.

- Phu tử tùng tử: Chồng chết thì theo con, tức là nuôi dạy con nên người, đó là Hiếu, Nghĩa và Trung.

#### \* Tứ Đức

Tứ Đức là bốn tính tốt cần gìn giữ, bao gồm: Công, Dung, Ngôn, Hạnh.

- Công: Chăm làm việc nhà, thêu may, nấu nướng các món ăn, sắp đặt nhà cửa khang trang, nuôi dạy con cái, học hỏi cho tài giỏi. Tức là Trí.

- Dung: Chăm sóc vẻ mặt cho tươi tắn dễ nhìn, tướng đi dịu dàng, cử chỉ từ tốn đoan trang, thân thể sạch sẽ, quần áo tươm tất gọn gàng. Đó là Lễ.

- Ngôn: Lời nói ngay thẳng, thành thật, dịu dàng, gây được tình cảm tốt đẹp cho mọi người, tránh lời đâm thọc, mách lẻo hại người lợi mình. Tức là Tín, Nghĩa và Lễ.

- Hạnh: Tính nết hiền lành hòa nhã, khiêm cung, kính trên nhường dưới, độ lượng. Tức là Nhân và Lễ.

Phần Nhân Đạo thì trọng yếu gồm có 7 chữ là Trung, Hiếu, Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín. Nếu làm được trọn vẹn một trong bảy chữ thì sẽ đắc Thần Vị. Như những bề tôi trung với vua, liều thân vì nước thì được vua phong Thần, đưa về làng xã làm như Thần Hoàng, ủng hộ dân chúng và được bốn mùa quý tế. Nếu làm được trọn vẹn hai chữ thì được hiển Thánh, như trường hợp Quan Vân Trường thời Tam Quốc, đã làm trọn vẹn hai chữ Trung và Nghĩa nên được hiển Thánh.

Còn các bậc thục nữ giai nhân đã giữ trọn trinh tiết thờ chồng, nuôi dưỡng con cái cho thành người lương thiện, xả thân vì nước… cũng được lưu danh muôn thuở cho muôn đời sau noi gương học hỏi, đắc quả Thiên Vị như Đức Quan Âm Bồ Tát, Thánh Nữ Jéanne d’Arc, Bà Chúa Liễu Hạnh, Mạnh Mẫu…

Như vậy, để tu học Nhân Đạo, người tu phải cố gắng sao cho thực hiện được các yếu tố trên một cách tốt đẹp, phải luôn giữ cho tư tưởng mình trong sạch để thực hiện các điều ấy.

Ở phần Nhân Đạo ta đã học 7 chữ là Trung, Hiếu, Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín. Mà giá trị quý báu của một con người với đầy đủ sự trọn lành, trong sạch của hình ảnh Thượng Đế thì có thể được tóm gọn trong 10 chữ gồm: Nhân, Trí, Hiếu, Đễ, Lễ, Nghĩa, Trung, Tín, Liêm, Sỉ.

Đễ là sự hòa thuận anh em.

Liêm là sự ngay thẳng thật thà.

Sỉ là sống chân thật không phải hổ thẹn với bản thân và xung quanh.

Mười chữ này đều có mối tương quan, gần giống với nhau, thường được xếp thành từng cặp tương hỗ là Nhân Nghĩa, Trung Hiếu, Đễ Lễ, Trí Tín, Liêm Sỉ nên nếu ai đó làm trọn vẹn một chữ thì cũng có liên quan đến các chữ khác. Nhưng tất cả mười điều ấy tóm lại cũng chỉ bằng 4 chữ là Bác Ái và Công Bình mà thôi.

### B. Thiên Đạo

Thiên Đạo bao gồm Thần Đạo, Thánh Đạo, Tiên Đạo, Phật Đạo. Học hỏi về Thiên Đạo, tức là học hỏi hai điều Bác Ái và Công Bình, đó chính là tình yêu thương và công chánh.

Càn Khôn Vũ Trụ này được duy trì và phát triển cũng bởi hai quy luật Bác Ái và Công Bình. Bởi phải có tình thương yêu, sự hòa hợp thì mới có thể tạo nên sức mạnh của quyền năng sáng tạo. Nếu không có sự tồn tại của hai điều trên, thì vũ trụ sẽ chuyển động một cách hỗn độn, không có trật tự. Các loài chỉ biết xâu xé nhau, dùng sức mạnh để làm nền tảng cho sự phát triển thì vũ trụ sẽ đi dần đến bờ hoại diệt.

Vì lẽ đó mà Bác Ái, Công Bình là đề thi rất quan trọng trong thời buổi Hạ Nguyên Mạt Kiếp này. Chính loài người, nhờ vào sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, trí não tinh thần phát triển đã làm cho đời sống vật chất của nhân loại trở nên quá dễ dàng, sự đầy đủ tiện nghi đã làm cho con người trở nên lười biếng, sống thụ động.

Nếu có sự năng động đi chăng nữa, thì sự năng động ấy cũng xu hướng theo vòng xoay thỏa mãn dục vọng của bản thân hay vây cánh, phe nhóm, đảng phái, ít khi mang tính chất tích cực cho đời sống cộng đồng.

Bên cạnh đó thì phương diện đạo đức của đời sống tinh thần đã dần trở nên mờ nhạt. Con người đã không còn tin tưởng vào những điều kỳ diệu của thế giới tự nhiên, họ chỉ tin vào cái được gọi là khoa học thực tiễn, nếu không có chứng minh cụ thể thì hoàn toàn không tin.

Nhưng làm sao có thể chứng minh cụ thể sự tồn tại của cái gọi là vô hình? Chỉ khi ta mở rộng lòng mình, dùng chính trái tim lẫn khối óc của mình để cảm nhận, khi ấy ta mới có thể “thấy” được những cái vô hình ấy.

Một ví dụ cụ thể: Làm sao ta có thể thấy được “tình cảm”? Nó không hình, không tướng, không màu sắc, mùi vị. Nhưng ta có thể “thấy” được nó bằng cách cảm nhận những hành động mà nó chi phối, thể hiện ra bên ngoài.

Nhìn vào một người đang giận dữ, ta sẽ thấy ngay những lời nói gay gắt, đầy sự phẫn nộ và muốn vung tay chân để trút hết cơn giận của mình vào một ai đó, hay một cái gì đó gần họ. Nhưng khi nhìn vào một người đang yêu, ta sẽ thấy được những hành động của họ thật dễ thương, vừa vui vẻ mà bối rối, đặc biệt là khi ở gần người họ thích.

Khi yêu chân thật một ai đó, thì ta dễ dàng tha thứ và bỏ qua những lỗi lầm của họ, những việc họ làm thì việc gì nhìn cũng đáng yêu cả. Nhưng ngược lại, khi ghét một ai đó, thì những gì thuộc về người đó, những điều họ nói, những việc họ làm, tất cả đều không thể chấp nhận được. Ta luôn cảm thấy khó chịu vì sự có mặt của họ, và những việc họ làm thì việc nào cũng sai, chướng mắt cả.

Người xưa có nói:

“Thương nhau thương cả dáng đi

Ghét nhau ghét cả tông ti họ hàng.”

Hay:

“Thương nhau củ ấu cũng tròn

Ghét nhau cái bồ hòn cũng méo.”

Chính vì cái tâm lý phức tạp của con người như thế mà Đức Thượng Đế mới dùng đề tài là Bác Ái và Công Bình, để cho chúng sinh cùng nhau thi đua mà đạt quả vị nơi cõi thiêng liêng.

Thời buổi này, con người sống với nhau thì tranh hơn thua, giàu nghèo, đánh mất hết đạo đức. Không ít chuyện con cái trong gia đình mắng chửi cha mẹ, anh chị em, nặng hơn còn đánh đập, đuổi ra khỏi nhà hoặc là giết cả cha mẹ, anh chị em của mình cũng chỉ vì hai chữ danh lợi.

Như thế, con người đã theo xu hướng lụi tàn, đi dần vào chỗ hủy diệt. Bởi ngay chính người đã sinh ra họ mà họ còn chối bỏ thì họ có thể thương ai được nữa?

Nhưng tình thương yêu cũng phải đúng chỗ, phù hợp với Đạo Lý. Đã thấy được cái sai của người mình yêu mà cứ cho rằng điều đó hợp lý, có thể tha thứ được thì đó là sự si mê mù quáng, tình yêu không chân chính. Chỉ là sự bi lụy trong tình cảm, sự yếu hèn không dám nhìn thẳng vào sự thật.

Tình thương yêu chân chính là sự hy sinh, cống hiến để mang lại hạnh phúc cho người mình yêu mà không hề vụ lợi. Khi yêu một người nào đó, thấy cái sai của họ thì phải biết khuyên bảo, góp ý sửa chữa những lỗi lầm ấy để người đó dần nhận thức đúng đắn hơn về việc làm của mình. Chứ không phải thấy sai rồi cứ tha thứ và chấp nhận cái sai ấy, để từ cái sai này mà người đó có thể đi đến nhiều cái sai khác nữa.

Nhưng để làm được điều đó thì trước tiên ta phải biết yêu quý bản thân mình, vì không có nó thì ta cũng chẳng thể làm gì được. Từ chỗ biết yêu quý, trân trọng bản thân mình một cách chân chính, thì mình mới có thể đi đến một tình yêu cao quý hơn. Đó là yêu thương kẻ khác hơn yêu chính bản thân mình, phải làm sao để mang lại hạnh phúc cho kẻ khác nhưng bản thân mình cũng đừng phải chịu quá nhiều thiệt thòi. Vì như thế, thì chính những người thương yêu, lo lắng cho mình lại phải đau lòng, đó cũng không phải là một sự hy sinh chân chính.

Phải luôn yêu bằng cả trái tim lẫn lý trí. Yêu bằng trái tim mà không có lý trí thì dễ dẫn đến tình thương mù quáng. Yêu mà chỉ dùng lý trí thì đó chỉ là một sự tính toán khó có thể gọi là tình thương. Chính vì vậy mà Bác Ái và Công Bình phải được thực hiện cùng lúc, tức ta phải biết dung hòa giữa lý trí và tình cảm. Nếu hai thứ mà thiếu một thì cái tình thương ấy nó không chân thật, nó chỉ là một sự sáo rỗng không thể mang lại hạnh phúc chân thật trong cuộc sống.

Trong chặng đường tu học này, tất cả nhằm vào một mục đích đó là học hỏi sao cho trí thức, tinh thần và đạo đức được nâng cao lên đến mức có thể nhận thức được đúng sai, phải trái. Để từ đó, bản thân mỗi người có thể tìm được niềm vui chân thật của chính mình, đồng thời mang lại hạnh phúc chân thật cho muôn người, muôn vật xung quanh.

............................................................

## Chặng thứ 2 Tu Luyện hay đầy đủ hơn là Tu Tâm Luyện Tánh

Tu học, đó là sự học hỏi về lý thuyết. Lý thuyết ấy phải được trau luyện sao cho thuần thục, đó chính là Tu Tâm Luyện Tánh.

Phần chia sẻ này, trên quan điểm của người có đức tin là Cao Đài Đại Đạo, là hành giả Đạo Gia Cửu Thiên Môn, nhìn về khía cạnh hòa đồng tôn giáo, tu tập nói chung không phân biệt tôn giáo, cũng không ý hướng về một giáo phái nào, chỉ là những gì một người muốn hướng thiện, làm hành giả thì nên làm.

….……………….

 Tâm và Tánh nguyên thủy vốn trọn lành, trong sạch. Bởi đó là điểm linh quang của Thượng Đế nên mang đầy đủ tính chất, hình ảnh thiên lương của Người. Trong quá trình đầu thai chuyển kiếp, luân hồi thì điểm linh quang ấy đã bị lớp màn vô minh che khuất.

Nếu Chơn Linh nào đạt từ phẩm Thánh Vị sắp lên thì Thiên Tánh sẽ luôn thúc đẩy cả về trí thức tinh thần lẫn hành động của người ấy hướng về Đạo Pháp, tìm về nguồn gốc của Đạo. Để có thể tu luyện cho tâm tánh trở lại trọn lành trong sạch thì người tu cần phải có những nguyên liệu và phương tiện để thực hành việc ấy.

 Nguyên liệu là gì?

Đó chính là tình thương yêu, công bình, sự nhiệt tình đối với chúng sanh, cuộc sống, Tâm Tánh hướng về Đạo Pháp. Sự chăm chỉ cần cù, bền lòng trước những khó khăn thử thách trên đường Đạo và đường Đời.

 Phương tiện là gì?

Phương tiện chính là kinh sách, những lời Thánh Giáo của các Đấng thiêng liêng để lại, văn chương, thi phú, những câu chuyện về Đạo Pháp, về những tấm gương của các Đấng trọn lành từ cổ chí kim.

Đức Quan Âm Bồ Tát có dạy về vấn đề cúng kiếng đại khái như sau: Cúng kiếng bái lạy chẳng mang lại lợi ích chi cho chư Thần, Thánh, Tiên, Phật. Nhưng nó giúp cho người tu rất nhiều: Cúng kiếng để được gần gũi với kinh sách, những lời kinh sẽ làm cho tâm tánh hướng thiện, dạy cho người tu biết điều hay lẽ phải. Có cảm ắt có ứng, khi cúng kiếng thì lòng người tu sẽ hướng về Đạo Pháp, hướng về các Đấng thiêng liêng. Khi ấy thì nhờ gần gũi với các Đấng mà được hưởng hồng ân giúp cho việc tháo gỡ bức màn vô minh được thuận lợi hơn.

Lúc ấy trí não tinh thần sẽ phát triển cùng với sự giác ngộ làm cho đạo đức cũng được vun bồi mà đạo hạnh ngày càng thêm cao.

Con người đã sống ai cũng có tội, không nhiều cũng ít. Những tội lỗi ấy dù cho đã biết ăn năn sám hối, tu sửa thì nó vẫn còn dính lại trên Chơn Thần những lớp trược khí, làm cho Chơn Thần nặng nề, mệt mỏi. Khi thoát xác thì Chơn Thần phải chịu đựng những màn thanh tẩy trược khí đau đớn vô cùng như: phải chịu đòn roi thần của các vị Thần trong Lôi Bộ, phải chun ngang qua Lầu Bát Quái, nhờ Hỏa Tinh Tam Muội thiêu đốt cho tiêu tan hết các trược khí còn dính trên người.

Đi cúng thường sẽ giúp cho trược khí của những tội lỗi trong kiếp sanh mà ta đã từng làm sớm được giải trừ, tháo bỏ từng ngày, mỗi ngày một ít thì về lâu về dài sẽ có thể cởi bỏ được gần như hoàn toàn. Khi ấy Chơn Thần thoát xác về cõi thiêng liêng sẽ ít chịu đau đớn hơn.

Ở đây tôi chỉ nói rằng lớp trược khí của tội lỗi được giải trừ lần lần chứ không nói rằng tội lỗi sẽ được giải trừ. Dù một thoáng suy nghĩ đen tối, một lời nói làm người khác phải không vui, đau lòng, một hành động nhỏ gây bất lợi cho người khác cũng đủ trở thành một cái tội và cái tội ấy mang theo một lớp trược khí dính vào Chơn Thần.

 Nhưng cái tội này và cái trược khí của nó là hai thứ khác nhau.

Người tu phải biết ăn năn sám hối, không làm những tội lỗi mà mình đã nhận thức được điều đó là sai và phải biết lập công bồi đức để chuộc lại lỗi lầm của mình đã gây ra cho người khác bằng cách làm cho người khác có được niềm vui, hạnh phúc. Khi làm những việc thiện, tội lỗi được giảm nhẹ, tiêu trừ nhưng trược khí của tội lỗi ấy vẫn còn dính vào Chơn Thần làm cho bức màn vô minh khó được tháo gỡ.

Để có thể thanh tẩy được trược khí này thì người tu phải để cho Tâm Tánh mình hướng về với Đạo Pháp, hướng về những điều tốt đẹp, lối sống cao thượng, gần gũi kinh sách, tiếng chuông mõ. Khi ấy lớp trược khí sẽ lần lần tiêu tan mà bên cạnh đó bức màn vô minh cũng dần dần được tháo gỡ để người tu có thể Minh Tâm Kiến Tánh.

Đó là về mặt tinh thần, vô vi. Còn về mặt hữu hình thì tư thế khi cúng cũng là một phương pháp tập thể dục. Đứng cúng là Trụ Thiền, Qùi Cúng là Qùi Thiền và ngồi cúng là Tọa Thiền.

Khi cúng thì người tu phải thường giữ vững một tư thế trong thời gian khoảng nửa giờ, trong nửa giờ ấy có những lúc cúi lạy chính là những lúc làm cho gân cốt thư giãn được đôi chút, không phải chịu nhiều căng thẳng cho những người chưa quen.

Trong quá trình cúng, nếu người tu có thể tập trung được tinh thần thì sẽ làm cho trí não tinh thần gần gũi thiêng liêng mà phát triển theo chiều hướng tốt đẹp, mồ hôi trong châu thân sẽ tỏa ra làm giải độc trong cơ thể.

Việc cúng là một trong những hình thức của Thiền, làm cho sức khỏe của người tu được dồi dào nhờ vào sự điều hòa luồng chân khí trong cơ thể. Nhìn lại việc cúng kiếng thì nó hoàn toàn đem lại ích lợi cho người tu, nó sẽ là một phương tiện hỗ trợ đắc lực cho người tu trên bước đường tu luyện.

Thượng Đế cũng có dạy về vấn đề cúng kiếng, bái lạy như sau: Kinh sách tỉ như đũa và chén bát vậy, nếu ai có thì dùng cơm được dễ dàng. Còn nếu không có chén bát và đũa mà có cơm thì ăn bốc cũng được.

Vậy cái quan trọng nhất là cơm, là tâm chân thành và hành động đối nhân xử thế sao cho đầy đủ Bác Ái và Công Bình. Nếu có hai điều đó mà biết giữ vững tâm tánh, không cho tâm tánh xao động theo xu hướng vật chất, làm cho nó hướng về Đạo Pháp thì chẳng cần cúng kiếng chi cũng có thể đạt được ngôi phẩm nơi cõi thiêng liêng vậy.

Khuôn luật của Bác Ái và Công Bình thì có Tam Qui, Ngũ Giới Cấm và Tứ Đại Điều Qui.

….…………………….

### \* Tam Quy

Qui Y Phật: nương tựa, đặt trọn đức tin vào ngôi Phật. Phật chính là ánh sáng Thiên Tánh trong vạn vật. Để tâm luôn được bình thản, thanh nhàn hướng về Đạo Pháp, làm theo những gì lương tâm mách bảo. Nguyện tu đắc Phật Đạo để cứu độ chúng sanh, làm một vị Bồ Tát tại thế.

Qui Y Pháp: nương tựa, thực hành các Giáo Pháp của các Đấng Thiêng Liêng. Đặt đức tin vào Đạo Pháp, ngôi Pháp. Pháp chính là Pháp Thương Yêu và Công Bình. Là con đường, phương tiện dẫn chúng sanh đến chân lý, đến sự giải thoát.

Qui Y Tăng: học hỏi, thực hành theo gương của người chơn chánh, các bậc tu hành, những người đang thực hành giáo pháp của các nền tôn giáo dạy dỗ. Tăng chính là toàn cả chúng sanh trong vũ trụ, bao gồm cả vật chất, thảo mộc và cầm thú. Vì vạn linh cũng đều có nguồn gốc từ Chí Linh, cũng là những Tiểu Thượng Đế, Tiểu Vũ Trụ.

Tóm lại, Tam Qui là hướng về ánh sáng Thiên Tánh, trở về Chân, Thiện, Mỹ. Nghe theo tiếng gọi của lương tâm, đem cả kiếp sanh của mình phụng sự cho vạn loại, không phân biệt trên dưới, lớn bé. Dùng cuộc sống của mình làm phương tiện để đưa con cái của Đức Chí Tôn và Đức Phật Mẫu trở về với Cha Mẹ thiêng liêng của vạn linh.

….………………

### \* Tứ Đại Điều Quy

1) Phải tuân thủ theo lời dạy của bề trên, chẳng hổ chịu cho bực thấp hơn điều độ. Lấy lễ hòa người. Lỡ làm lỗi, phải ăn năn chịu thiệt.

2) Chớ khoe tài, đừng cao ngạo, quên mình mà làm nên cho người. Giúp người nên Đạo. Đừng nhớ cừu riêng. Chớ che lấp người hiền.

3) Bạc tiền xuất nhập phân minh, đừng mượn vay không trả. Đối với trên, dưới đừng lờn dễ, trên dạy dưới lấy lễ, dưới gián trên đừng thất khiêm cung.

4) Trước mặt sau lưng, cũng đồng một bực, đừng kỉnh trước rồi khi sau.

Đừng thấy đồng đạo tranh đua ngồi mà xem không để lời hòa giải, đừng lấy chung làm riêng, đừng vụ riêng mà bỏ việc chung. Pháp luật phải tuân, đừng lấy ý riêng mà trái trên dễ dưới. Đừng cậy quyền mà yểm tài người.

....................................................

### \* Ngũ Giới Cấm

Nhất Bất Sát Sinh: Là chẳng nên sát hại sanh vật.

Nhì Bất Du Đạo: Là cấm trộm cướp; lấy ngang lường gạt của người, hoặc mượn vay không trả, hoặc chứa đồ gian, hoặc lượm lấy của rơi, hoặc sanh lòng tham của quấy để ý hại cho người, mà lợi cho mình, cờ bạc gian lận.

Tam Bất Tà Dâm: Là cấm lấy vợ người, thả theo đàn điếm, xúi giục người làm loạn luân thường, hoặc thấy sắc dậy lòng tà, hoặc lấy lời gieo tình huê nguyệt (vợ chồng không gọi là tà dâm).

Tứ Bất Tửu Nhục: Là cấm say mê rượu thịt, ăn uống quá độ, rối loạn tâm thần, làm cho rối loạn xóm làng, hoặc miệng ước rượu ngon, bụng mơ đồ mỹ vị.

Ngũ Bất Vọng Ngữ: Là cấm xảo trá, láo xược, gạt gẫm người, khoe mình, bày lỗi người, chuyện quấy nói phải, chuyện phải thêu dệt ra quấy, nhạo báng, chê bai, nói hành kẻ khác; xúi giục người hờn giận, kiện thưa xa cách; ăn nói lỗ mảng, thô tục, chửi rủa người; phỉ báng Tôn Giáo; nói ra không giữ lời hứa.

….……………………

Về Ngũ Giới Cấm thì Đức Ngọc Hoàng Thượng Đế đã dạy rất rõ ràng tại sao lại phải giữ cho được năm giới ấy. Xin trích ra sau đây lời dạy vô giá của Người: Thánh Ngôn dạy về Ngũ Giới Cấm:

"

#### Bất sát sinh:

Thầy đã nói với các con rằng: khi chưa có chi trong Càn Khôn Thế Giới thì Khí Hư Vô sanh ra có một Thầy và Ngôi của Thầy là Thái cực.

Thầy phân Thái Cực ra Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi phân ra Tứ Tượng, Tứ tượng biến Bát Quái, Bát Quái biến hóa vô cùng mới lập ra Càn Khôn Thế Giới. Thầy lại phân tánh Thầy mà sanh ra vạn vật là: vật chất, thảo mộc, côn trùng, thú cầm, gọi là chúng sanh. Các con đủ hiểu rằng:

Chi chi hữu sanh cũng do bởi chơn linh Thầy mà ra, hễ có sống ắt có Thầy, Thầy là Cha của sự sống, vì vậy mà lòng háo sanh của Thầy không cùng tận.

Cái sống của chúng sanh, Thầy phân phát khắp Càn Khôn Thế Giới, chẳng khác nào như một nhành hoa trong cội, nó phải đủ ngày giờ Thầy nhứt định mới trổ bông và sanh trái đặng trồng nữa, biến hóa thêm. Nếu như ai bẻ bông ấy nửa chừng thì là sát một kiếp sanh, không cho biến hóa.

Mỗi mạng sống đều hữu căn, hữu kiếp, dầu nguyên sanh hay hóa sanh cũng vậy, đến thế này lâu mau đều được định trước. Nếu ai giết mạng sống, đều chịu quả báo không sai, biết đâu là cái kiếp sanh ấy chẳng phải là Tiên, Phật bị đọa luân hồi mà ra đến nỗi ấy.

….…………….

#### Bất du đạo:

Ôi! Thầy sanh các con thì phải yêu trọng các con chẳng cùng, mà Thầy cho các con đến thế giới này với một Thánh Thể thiêng liêng, y như hình ảnh của Thầy, không ăn mà sống, không mặc mà lành. Các con lại không chịu, nghe điều cám dỗ, mê luyến hồng trần, ăn cho phải bị đọa, dâm cho phải bị đày, nên chịu nạn áo cơm, dục quyền cầu lợi.

Lợi, Thầy cũng đã dành cho các con chung hưởng cùng nhau, nhưng vì tham nên đứa chứa nhiều, đứa chịu đói.

Quyền, Thầy cũng ban cho các con in như Thầy đã ban cho chư Thần, Thánh, Tiên, Phật, hầu cho đủ thế kiềm thúc lấy nhau đặng giữ vẹn Thánh chất yêu sanh của Thầy, mà quyền ấy trở nên một cơ thể buộc trói nhân sanh trong vòng tôi mọi. Ôi! Thảm thay! Cái thất vọng của Thầy trở nên ghê gớm. Các con có hiểu vì sao nhơn sanh gian tham chăng?

Thì cũng muốn cho nhiều sanh mạng chịu phục dưới quyền thế, lợi lộc đó. Vậy sự yếu trọng của con người là nạn cơm áo, nắm chặt quyền phân phát cơm áo, thì chưa ai đã chịu thọ mạng nơi thế này lánh khỏi.

Muốn cho đặng quyền hành ấy thì làm thế nào?

Dùng hết mưu chước quỷ quyệt thâu đoạt cho đặng lợi lộc quyền thế cho nhiều, vì vậy mà đời trở nên trường hỗn độn tranh tranh, đấu đấu, giựt giựt, giành giành, gây nên mối loạn. Nhơn loại nghịch lẫn nhau, giúp cho phép tà quyền mạnh hơn yếu thiệt, mất phép công bình thiêng liêng tạo hóa, cái trường thảm khổ của thế gian cũng do nơi đó mà ra.

Vậy gian tham đã thâm nhập vào lòng thì lòng hết đạo đức.

Gian tham nhập vào nhà thì nhà không chánh giáo.

Gian tham nhập vào nước thì nước hết chơn trị.

Gian tham đã lộng toàn thế giới, thì thế giới hết Thánh, Thần. Thầy không cần nói sự gian tham có thể giục các con lỗi Đạo cùng Thầy mà bị lắm điều tội lỗi.

Ấy vậy gian tham là trọng tội.

….………………………..

#### Bất tà dâm:

Phàm xác thân con người tuy mắt phàm coi thân mình như một, chớ kỳ trung nơi bổn thân vốn một khối chất chứa vàn vàn sanh vật.

Những sanh vật ấy cấu kết nhau tạo thành khối vật chất có tánh linh, vì vật chất nuôi nấng nó cũng đều là sanh vật như: rau cỏ, trái cây lúa gạo, mọi lương vật đều có chất sanh.

Nếu không có chất sanh thì thế nào tươi tắn đặng mà chứa sự sống, như nó khô rũ thì là nó chết, mà các con nào ăn vật khô héo bao giờ. Còn như nấu nhờ lửa thì là phương pháp tẩy trược đó thôi, chớ sanh vật bị nấu chín chưa phải là chết.

Các vật thực vào tỳ vị lại biến ra khí, khí mới biến ra huyết, chẳng cần nói các con cũng biết cái chơn linh khí huyết là thế nào? Nó có thể huờn ra nhơn hình mới có sanh sanh, tử tử của kiếp nhơn loại.

Vì vậy, một giọt máu là một khối chơn linh, như các con dâm quá độ, thì sát mạng chơn linh ấy.

Khi các con thoát xác thì nó đến Nghiệt Cảnh Đài mà kiện các con, các con chẳng hề chối tội đặng. Phải giữ gìn giới cấm ấy cho lắm.

….………………………..

#### Bất tửu nhục:

Thầy đã dạy rằng: thân thể con người là một khối chơn linh cấu kết, những chơn linh ấy đều là hằng sống, phải hiểu rằng: lục phủ, ngũ tạng, cũng là khối sanh vật mà thành ra. Nhưng phận sự chúng nó làm, thảng hiểu biết hay không hiểu biết đều do mạng lịnh Thầy đã phán dạy.

Vậy Thầy lấy hình chất xác phàm các con mà giảng dạy. Trước Thầy nói vì cớ nào rượu làm hại cho cơ thể con người về phần xác. Hình chất con người vẫn là thú, phải ăn uống mới nuôi sự sống. Như rượu vào tỳ vị, nó chạy vào ngũ tạng, lục phủ hết, thì trái tim con người chẳng khác nào như cái máy chánh để trữ sự sống, cũng phải bị thâm nhập vào làm cho sự lao động quá chừng đỗi thiên nhiên đã định, thối thúc huyết mạch phải vận động một cách vô chừng mà làm cho sanh khí nơi phổi chẳng đủ ngày giờ nhuận huyết tinh sạch cho được. Trược huyết ấy thối lại cùng trong thân thể, để vật chất ô trược vào trong sanh vật. Mỗi khối ăn nhằm phải bệnh, một ngày thêm một chút, hết cường tráng, cốt tủy lần lần phải chết, thì thân thể các con phải bị chết theo. Nhiều kẻ phải bị chết nửa thân mình vì rượu, nên ra đến đỗi.

Thầy dạy cái hại về phần hồn các con:

Thầy nói cái Chơn Thần là nhị xác thân các con, là khí chất, nó bao bọc thân thể các con như khuôn bọc vậy, nơi trung tâm của nó là óc, nơi cửa xuất nhập của nó là mỏ ác, (Gọi là Vi Hộ) nơi ấy Hộ Pháp hằng đứng mà gìn giữ chơn linh các con. Khi luyện thành Đạo đặng hiệp một với Khí, rồi mới đưa thấu đến Chơn Thần, hiệp một mà siêu phàm nhập Thánh.

Vậy thì óc là nguồn cội của khí mà óc cũng bị huyết vận vô chừng, làm cho đến đỗi loạn tán đi, thì Chơn Thần thể nào an tịnh điều khiển thân thể phải ra ngây dại, trở lại chất thú hình, mất phẩm nhơn loại rồi, còn mong chi phẩm Thần, Thánh, Tiên, Phật. Lại nữa, buổi loạn thần ấy để cửa trống cho tà mỵ xung đột vào, giục các con làm việc tội tình mà phải chịu phận luân hồi muôn kiếp.

Vậy Thầy cấm các con uống rượu, nghe à!

….…………………………..

#### Bất vọng ngữ:

Thầy đã nói rằng nơi thân phàm các con, mỗi đứa Thầy đều cho một chơn linh gìn giữ cái chơn mạng sanh tồn. Thầy tưởng chẳng cần nói, các con cũng hiểu rõ rằng: Đấng chơn linh ấy vốn vô tư, mà lại đặng phép giao thông cùng cả chư Thần, Thánh, Tiên, Phật và các Đấng Trọn Lành nơi Ngọc Hư Cung, nhứt nhứt điều lành và việc dữ đều ghi chép không sai, đặng dâng vào tòa phán xét, bởi vậy nên một mảy không qua, dữ lành đều có trả. Lại nữa, các chơn linh ấy, tánh Thánh nơi mình đã chẳng phải gìn giữ các con mà thôi, mà còn dạy dỗ các con, thường nghe đời gọi lộn là “Lương Tâm” là đó.

Bởi vậy chư hiền, chư Thánh Nho nói rằng: “Khi nhơn tức khi Tâm”.

Như các con nói dối, trước chưa dối với người, thì các con đã dối với lương tâm, tức là chơn linh.

Thầy đã nói chơn linh ấy đem nạp vào tòa phán xét từ lời nói của các con, dù những lời nói ấy không thiệt hành chứ tội hình cũng đồng một thể.

Nơi tòa phán xét, chẳng một lời nói vô ích mà bỏ, nên Thầy dạy các con phải cẩn ngôn, cẩn hạnh, thà là các con làm tội mà chịu tội cho đành, hơn là các con nói tội mà phải mang trọng hình đồng thể.

Các con khá nhớ!”

(Trích Thánh Ngôn của Đức Ngọc Hoàng Thượng Đế về Ngũ Giới Cấm - tủ sách Cao Đài Đại Đạo)

Như vậy, việc tu luyện chính là tập luyện ý chí, sự chuyên cần trong việc học hỏi cả về đường Đạo lẫn đường Đời. Phải tập cho cách xử thế hợp lẽ Đạo. Trong quá trình tu học và tu luyện, nếu người tu nào đã có được tâm tính trở nên gần gũi với sự trọn lành, thực hiện được Bác Ái, Công Bình thì sẽ được các Đấng thiêng liêng chỉ dạy cho những Bí Pháp Chân Truyền, thường là những năng lực chữa bịnh để có thể cứu nhân độ thế mà phụng sự vạn linh, thay Đức Chí Tôn và Đức Phật Mẫu chăm sóc cho anh em vạn loại của mình.

.........................................................

## Chặng đường thứ 3 là Tu Hành

Sau khi đã tìm hiểu về Đạo, về lý thuyết để thực hành Công Bình và Bác Ái, kế tiếp đến sự tập luyện cho ý thức tự giác của bản thân, tự mình đem mình vào một khuôn khổ của đạo đức. Như thế thì mới có thể vững bước trên đường Đạo lẫn đường Đời.

Khi đã học hỏi lý thuyết nhuần nhuyễn, ý chí đã kiên định, trí não tinh thần đã phát triển tốt thì đến giai đoạn quan trọng là thực hành.

### Nói thì dễ chứ làm thì khó.

Dù chuyện Đạo hay chuyện Đời cũng vậy, học hỏi cho thông thạo lý thuyết đã là một điều vô cùng khó khăn, nhưng để thực hiện được lý thuyết ấy, biến lý thuyết thành hành động cụ thể là rất khó.

Đã có biết bao nhiêu bậc trí thức tài giỏi, nhiều bậc tăng ni thâm niên, những người có học thức về Đạo Pháp, về thế giới quan xung quanh vững chắc và vô cùng sâu rộng. Nhưng hành động của họ đối với cuộc sống lại không được hay cho lắm. Giữa lời nói về lý thuyết khi họ khuyên bảo cho người khác nghe và những việc của họ làm đôi khi hoàn toàn trái ngược.

 Có những người khi khoác áo Đạo vào thì nhìn rất oai nghi, đức độ, những lời nói của họ đối với xung quanh đầy sức thuyết phục. Khi về nhà, chính họ lại là người làm cho những người thân trong gia đình mình cảm thấy không hạnh phúc. Những bất đồng trong cách suy nghĩ, giao tiếp là những thử thách vô cùng khó khăn đối với những người có tâm hướng về Đạo Pháp.

 Còn những kẻ cho rằng mình là người am hiểu, có học thức siêu việt, sự hiểu biết về giáo lý một cách rộng rãi và sâu sắc thì lại chẳng biết đạo đức là gì, trở nên hợm hĩnh theo chủ nghĩa “Duy ngã độc tôn”, có cách cư xử trái với lẽ Đạo đối với cuộc sống xung quanh.

 Thêm vào đó là nạn đai cân, áo mão. Trước khi vào cửa Đạo thì họ có một cái tâm tình nhiệt huyết, muốn phụng sự vạn linh. Nhưng khi họ có được một vị trí nhất định trong cửa Đạo, được những người xung quanh kính trọng, nể phục, họ đã quên mất rằng cái trách nhiệm đối với những gì họ đang được hưởng vô cùng nặng nề mà họ chỉ nghĩ đến những quyền lợi họ đạt được khi có được vị trí ấy.

Từ tâm lý ấy, nó dẫn họ đến những hành động bảo vệ quyền lợi của mình mà gây ra sự bất lợi cho người khác, chứng tỏ quyền lực của mình, làm cách nào để có thể đạt được vị trí cao hơn thì quyền lợi sẽ càng tăng, càng được mọi người kính trọng và nể phục. Đó là họ mượn cửa Đạo để gầy nên danh lợi của đời sống vật chất bên ngoài.

Và một trường hợp nữa cũng rất đáng tiếc.

 Đó là trường hợp của những người quá giỏi, quá nhiệt tình với việc phụng sự vạn linh. Tài năng và ngọn lửa nhiệt tình ấy đã thiêu đốt luôn tính khiêm nhượng, một hạnh quan trọng của người tu.

Lúc ấy tuy rằng họ chẳng quan tâm đến quyền lợi của mình, nhưng trong bản thân tiềm thức của họ, cái tôi của họ nó thôi thúc họ muốn những người xung quanh phải kính trọng họ, chỉ có họ là đúng còn người khác thì sai. Đó cũng là “Duy ngã độc tôn”. Một thử thách khắc nghiệt nhất dành cho những người tài giỏi và có đạo hạnh cao.

Thế mới nói:

### “Chớ thái quá đừng lòng bất cập

Phép tu hành luyện tập nhiều ngày” 

Việc tu hành phải biết như thế nào là vừa đúng với khả năng của mình trong từng giai đoạn, từng lĩnh vực. Làm việc quá sức mình thì đương nhiên phải chịu hậu quả thảm bại.

 Giống câu chuyện về chàng kỵ sỹ dũng cảm:

Chàng kỵ sỹ nọ có bộ giáp trụ lộng lẫy, con chiến mã khỏe mạnh, và đặc biệt là lòng dũng cảm của chàng rất đáng khâm phục. Ngày kia, chàng ta đi đến một con kênh, có bà thầy bói nhìn rất cổ quái ngồi gần bờ. Chàng ta đến và hỏi bà: “Bà có thể cho tôi biết tương lai của tôi được không?” Bà thầy bói nhìn chàng ta từ trên xuống dưới rất kỹ càng, sau đó bà ta phán rằng: “Anh hãy thử nhảy qua bờ kênh này xem, sau đó tôi sẽ nói cho anh biết số phận của anh”. Nghe xong, chẳng cần suy nghĩ sức mình có nhảy qua được hay không, với lòng dũng cảm, sự tự tin vào bản thân và con chiến mã khỏe mạnh, chàng ta chạy lấy đà và nhảy qua… Kết quả là cả người và ngựa đều rơi tõm xuống kênh. Bà thầy tự nhủ: “Ta thật lấy làm hổ thẹn vì đã đánh giá anh quá cao qua vẻ bề ngoài”.

Bộ giáp trụ lộng lẫy, con chiến mã khỏe mạnh và lòng dũng cảm chỉ phù hợp cho việc chiến đấu, còn đối với việc nhảy xa thì bộ giáp lại là thứ cồng kềnh, trở thành gánh nặng cho con ngựa, dù cho sức ngựa khỏe nhưng vẫn không thể vượt qua thử thách. Lòng dũng cảm đương đầu khó khăn mà không dùng lý trí để phán đoán, lượng sức mình thì tài năng kia cũng trở thành vô dụng.

Câu chuyện này nhắc nhở chúng ta phải luôn cân nhắc sức mình, làm gì trong khả năng của mình mà thôi. Nếu mù quáng làm những việc ngoài khả năng của mình bằng sự dũng cảm nhiệt tình thì sẽ chuốc lấy thất bại. Và ta cũng đừng bao giờ đánh giá sự việc qua vẻ bề ngoài của nó.

Liên hệ câu chuyện trên với vấn đề của người tu thì ta có thể thấy rằng: Trí thức tinh thần cũng tương tự như bộ giáp, nó chỉ hữu dụng khi dùng để chiến đấu với vô minh. Nhưng nếu ta dùng nó không đúng chỗ, khi gặp những khó khăn trở ngại không biết dùng lý trí phán đoán, cân nhắc sức mình mà vẫn nhiệt tình lao đầu vào nguy hiểm thì chính sự tự tin của ta sẽ làm hại ta.

Như vậy, việc tu hành, thực hành lý thuyết cao siêu của Đạo quả là không phải chuyện đơn giản. Nhưng Thượng Đế đã dạy bảo cho chúng ta quá nhiều điều, Người cũng đã để sẵn tất cả mọi phương tiện, mọi phương pháp để thực hiện những điều cao siêu ấy. Cho nên Người đã từng dạy rằng: Các con nếu biết tu thì chỉ tu một kiếp đủ trở về cùng Thầy đặng. Người lại còn dạy thêm: Nếu ai có đủ tư cách thì Thầy cho người đó lên ngang bậc cùng Thầy, đôi khi còn hạ mình cho người ấy cao hơn. Mà trở về cùng Thầy, ngang bậc cùng Thầy tức là đạt phẩm Phật Vị. Thầy là Thượng Đế, là Đấng Chúa Tể của Càn Khôn Vũ Trụ thế mà Người chỉ xưng là Thầy đối với chúng sanh, lại còn bảo nếu ai đủ tư cách thì Thầy hạ mình cho người ấy cao hơn.

Như thế đủ thấy tính khiêm nhượng của Thầy là dường nào. Chúng ta hãy cứ lấy câu nói ấy mà răn mình, để cho hạnh khiêm nhường của Thầy luôn là một ngọn đuốc soi đường cho chúng ta trên con đường tìm về nguồn cội của chân lý, đầu tiên từ hạnh khiêm nhượng, là nền tảng của đạo đức.

### Làm cách nào thực hành lòng Bác Ái.

Đức Quan Âm Bồ Tát đã từng dạy rằng: Nếu các em sát sanh, tức là làm cho Đức Từ Bi phải đau lòng. Mà Đức Từ Bi đau lòng thì Thiên sầu Địa thảm. Ngay đến chư Thần, Thánh, Tiên, Phật còn không dám làm điều ấy huống hồ là con người.

Chỉ mấy câu ngắn gọn như thế đã là một bài học vô cùng qúy báu về lòng Bác Ái, thương người mến vật.

Quả thật, chúng ta thử hình dung, khi ta làm một điều gì đó làm cho cha mẹ dưới thế này phải buồn thì điều đó cũng đủ làm cho lương tâm chúng ta cảm thấy dằn vặt, bức rức, khó chịu.

Như thế thì Thượng Đế là Cha thiêng liêng của chúng ta, Người đã ban cho ta cuộc sống, sự sáng suốt, lương tâm để chúng ta khác loài vật ở chỗ biết suy nghĩ như thế nào là đúng, thế nào là sai, lẽ nào ta lại làm cho Người phải đau lòng sao?

Ta hãy học hỏi tình thương mà Thượng Đế đã đối với chúng sanh để thực hành sao cho cái tình thương ấy là món quà mà ta được nhận từ Người, giờ đây ta lại dùng nó để làm món quà cho cuộc sống. Khi ta mở rộng tấm lòng thì việc thực hành Bác Ái chẳng còn khó khăn nữa.

### Hòa Ái chính là món lễ vật vô cùng quý báu mà Thượng Đế muốn ta dâng cho Người.

Kế tiếp là làm cách nào thực hành Công Bình?

Để thực hiện được Bác Ái, dùng tình thương đối đãi với tất cả vạn vật, đó là điều vô cùng khó khăn. Nhưng để thực hành được Công Bình thì điều đó lại khó khăn hơn rất nhiều.

Bởi Bác Ái là tình cảm, còn Công Bình là lý trí. Mà để cho lý trí được sáng suốt, phân biệt được phải trái, đúng sai là điều hết sức khó khăn.

Trước tiên, ta phải học hỏi, tìm hiểu, trau dồi kiến thức về thế giới quan, tất cả mọi lĩnh vực của đời sống vật chất lẫn tinh thần. Bên cạnh đó, việc nâng cao ý thức đạo đức, tìm hiểu kinh sách, giáo lý của Đạo, tư tưởng của những bậc tiền bối để lại cũng phải được thực hiện song song. Khi đã có được một tri thức tương đối khá đầy đủ về những điều cơ bản nhất của Đạo, của thế giới quan, lúc ấy ta mới có thể phán đoán, nhận xét được như thế nào là đúng, thế nào là sai đối với sự vật, sự việc trong cuộc sống.

 Nhưng cái nhận xét này nó cũng chỉ ở một mức độ tương đối mà thôi, tại sao?

Vì tri thức, kiến thức, kinh nghiệm sống mà ta có được trong suốt cuộc sống cũng chỉ là những điều vô cùng nhỏ nhoi so với những gì đã và đang diễn ra trong vũ trụ này.

Thế nên ta chỉ có cái nhìn, cách suy nghĩ về sự vật, sự việc diễn ra trong thế giới này một cách tương đối mà thôi, không thể hiểu biết hết tổng quát sự vật được. Để tránh được sự mất Công Bình thì điều cần nhất chính là việc khai thác càng nhiều càng tốt các khía cạnh của một vấn đề, sự vật, sự việc diễn ra trong thế giới quan.

Tại sao phải làm như vậy?

Tất cả những vấn đề xảy ra trong cuộc sống luôn luôn tồn tại hai hướng tích cực và tiêu cực trong bản thân nó. Điều quan trọng là hướng tích cực hay hướng tiêu cực nhiều hơn mà ta đánh giá vấn đề đó là tốt hay xấu hoặc vừa tốt vừa xấu.

Để làm được điều này ta phải xét vấn đề ấy trên nhiều phương diện, hoàn cảnh, các mối quan hệ khác nhau của vấn đề ấy đối với thế giới quan. Đến đây ta phải cố gắng làm sao để nhìn thẳng vào sự thật, bởi vì chỉ có sự thật mới là một thước đo tuyệt vời cho mọi sự tồn tại trong vũ trụ này. Chính vì thế mà sự thật được đứng trước, sau đó mới tới sự tốt lành và đẹp đẽ, đó là Chân, Thiện, Mỹ.

Ở đây ta xét về các ví dụ cụ thể:

 Có một gia đình nghèo khó, chỉ có hai mẹ con sống đơn chiếc với nhau. Người con trai hằng ngày phải đi đốn củi trên rừng ra chợ đổi gạo để phụng dưỡng mẹ già. Cho tới một hôm, đất nước có giặc ngoại xâm, triều đình chiêu mộ binh sĩ. Người con vừa muốn đi đánh giặc cứu nước nhưng lại sợ mẹ già ở nhà không ai chăm sóc nên không biết phải làm sao. Người mẹ là người rất hiểu con mình nên mới bảo con mình: Con hãy đi đánh giặc đi, mẹ có thể tự mình sinh sống được qua ngày dù cho khó khăn đi nữa. Nghe lời mẹ thì người con an tâm, đi lính cứu nước. Câu chuyện dừng ở đây để ta đánh giá.

Với câu chuyện này thì có rất nhiều ý kiến đánh giá như sau:

 Có người bảo: Đây là một người con có hiếu mà lại bỏ mẹ mình ở nhà một mình để đi đánh giặc, trong khi có hay không có anh ta thì cũng chẳng thay đổi được gì. Người này là một người không có Hiếu, mà chữ Hiếu là đứng đầu của các hạnh nên không đáng khâm phục.

 Người khác cho rằng: Người mẹ là một người vĩ đại, đã dám hy sinh quyền lợi của mình cho đất nước, khuyên con mình đi giúp nước. Người con là người vừa có Hiếu vừa có Trung vì đã nghe lời mẹ mình mà đi giúp nước.

 Lại có ý kiến khác: Người con đi như vậy có tốt hay không? Nếu như thành công trở về thì quá tốt, mẹ của anh ta sẽ được hạnh phúc vì con mình đã sống có ích cho đất nước. Nhưng nếu thất bại mà chết trên chiến trường thì mẹ của anh ta sẽ rất đau buồn, vậy thì anh ta cũng không thực hiện được Trung và Hiếu.

Và còn rất nhiều ý kiến khác nhau nhưng chủ yếu vẫn là xoay quanh chữ Trung và Hiếu mà thôi.

Đến đây ta bắt đầu xét các khí cạnh:

 Thứ nhất: Người con là người có Hiếu vì đã phụng dưỡng mẹ già của mình chu đáo, nghe lời mẹ mà đi đánh giặc.

 Thứ hai: Người này cũng có Trung vì khi nghe tin có giặc anh đã muốn tham gia nhưng lại lo cho mẹ mà không thể đi được, khi được mẹ mình khuyên thì anh đã tham gia đánh giặc ngay.

 Thứ ba: Người mẹ là một người vĩ đại rất đáng khâm phục vì đã dám hy sinh quyền lợi của mình vì đất nước. Bên cạnh đó bà còn giúp cho con mình hiểu rõ được giá trị của cuộc sống, của sự tự do.

 Thứ tư: Nếu người con không đi đánh giặc, chỉ lo ở nhà phụng dưỡng cho mẹ của mình, thì lúc này người con chỉ thực hiện được chữ Hiếu một phần vì đã không nghe lời mẹ mình đi đánh giặc, mà lại bất Trung. Nếu như giặc bị đánh bại thì không sao, nhưng nếu giặc chiếm được đất nước thì tất cả mọi người đều sẽ bị đau khổ, sống không có tự do trong tủi nhục, trong số đó cũng có anh ta và mẹ của mình. Như vậy anh ta vừa bất Trung vừa bất Hiếu mà cũng bất Nhân với đồng bào của mình và bất Nghĩa với ơn tấc đất ngọn rau đã nuôi mình khôn lớn.

 Thứ năm: Xét trường hợp khi anh ta đã nghe lời mẹ mà đi đánh giặc.

Nếu chiến thắng trở về mà mẹ anh ta còn sống: điều này quá tốt, anh ta đã sống một cách có ý nghĩa, đã thực hiện được bổn phận của người con đối với mẹ và của một người dân đối với đất nước.

Nếu chiến thắng về mà mẹ anh ta không còn: Cho dù như thế thì mẹ anh ta cũng đã hạnh phúc nơi suối vàng, không hổ thẹn với tổ tiên, với non sông đất nước. Còn anh ta, dù rằng sẽ đau khổ về cái chết của mẹ vì mình không làm tròn chữ Hiếu với mẹ khi còn sống. Nhưng anh ta đã đóng góp một phần nào đó cho quê hương và làm cho mẹ mình được thanh thản nơi cõi vô hình thì cũng xem như đã làm được chữ Hiếu đó vậy.

 Nếu thất bại, anh ta chết trên chiến trường: mẹ của anh ta sẽ là người đau khổ đầu tiên nhưng bà sẽ rất hãnh diện vì đã có một người con biết hy sinh cuộc đời mình cho tổ quốc.

Dù cho kết quả như thế nào thì việc thực hiện cùng một lúc cả hai điều Hiếu và Trung là rất khó, đôi khi người ta chỉ có thể chọn một trong hai mà thôi. Nhưng ở đây thì ta đã thấy rõ, nếu thực hiện Trung thì cũng đồng nghĩa với việc thực hiện chữ Hiếu, Nhân và Nghĩa. Vì Trung với nước, với đồng bào mình thì trong đó cũng có thân tộc của mình. Còn nếu chỉ thực hiện Hiếu thì đôi khi phải mang tiếng bất Trung, bất Nhân, bất Nghĩa mà lại còn làm cho thân tộc mình phải tủi nhục với đồng bào, đất nước thì chữ Hiếu ấy cũng đâu trọn vẹn.

Còn ý kiến phán đoán của các bạn thì sao?

Mỗi người có một cách nghĩ khác nhau về cùng một vấn đề nên các ý kiến đưa ra bên trên đều mang tính tương đối, có tính chất tham khảo, nếu ai thấy là hợp lý đồng ý với những điều ấy, còn không thì hãy tự tìm cho mình một đáp án khác.

 Trường hợp thứ hai:

Gia đình nọ chỉ có một người con. Cha mẹ thì cũng đã cao tuổi. Ba người sống với nhau rất hạnh phúc. Cho đến một hôm, người con giác ngộ ra rằng: chỉ có “TU” mới là con đường giải thoát, đem lại hạnh phúc thật sự cho cha mẹ mình. Thế là anh quyết định đi tu. Trong khi đó, cha mẹ anh thì muốn anh cưới vợ, có con nối dõi tông đường. Gia đình bắt đầu xảy ra những bất hòa.

Có nhiều ý kiến cho vấn đề này như sau:

Người A: Tôi thấy rằng anh này không tốt. Anh ta chọn con đường tu trong khi gia đình chỉ có một mình anh ta, cần phải có con nối dõi mới làm vui lòng cha mẹ.

 Người B: Tôi nghĩ anh này đã hiểu được rằng Tu là con đường dẫn đến sự giải thoát, dẫn đến hạnh phúc thật sự, đó là điều tốt. Nhưng chính điều đó lại làm cho gia đình anh không hạnh phúc so với trước khi anh ta giác ngộ. Cái lỗi của anh này là không giải thích cho cha mẹ mình hiểu rõ.

 Người C: Tôi thì thấy rằng, đã là con cái thì cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy. Con phải nghe lời của cha mẹ thì mới có thể làm cha mẹ hạnh phúc.

 Người D: Anh ta bảo rằng Tu là con đường dẫn đến sự giải thoát, mang lại hạnh phúc chân thực. Nhưng hạnh phúc ấy ở đâu chưa ai thấy mà đã làm cho gia đình anh không hạnh phúc, cha mẹ phải buồn rầu vì không có con nối dõi.

 Vậy theo các bạn thì sao?

Tu có phải là con đường giải thoát hay không?

Hay nó là sự khởi đầu cho những bi kịch xào xáo trong gia đình?

Ta thấy rằng gia đình này sống hạnh phúc trước khi người con quyết định đi tu. Nhưng rõ ràng hạnh phúc ở thế gian này, tất cả chỉ là giả tạm. Ta chỉ có được hạnh phúc chân thật khi ta làm được điều gì đó mang lại niềm vui, hạnh phúc cho kẻ khác. Bên cạnh đó phải thoát được luân hồi, lúc ấy mới là hạnh phúc, chứ còn quanh quẩn trong bể khổ, đã sinh ra và sống trong vòng tứ khổ sinh, lão, bệnh, tử tức là còn khổ, mà còn khổ thì làm sao có cái gọi là hạnh phúc chân thật.

Vì thế người con quyết định tìm đường Tu để giải thoát là một quyết định tốt nhưng phải thực hiện như thế nào cho toàn vẹn cả đôi đường mới là vấn đề nan giải.

 Trước tiên: anh ta phải giải thích cho cha mẹ mình hiểu tại sao anh chọn con đường tu.

 Thứ hai: đối với việc lập gia đình và có con nối dõi là điều không thể bắt buộc được. Vì cuộc sống ở cõi tạm này đã là một sự khổ, khổ cho đến khi kết thúc cả cuộc sống của mình. Thêm vào đó, những nghiệp quả mà xa xưa từ muôn kiếp trước đến giờ, nếu không biết tìm cách tháo gỡ bớt mà còn ràng buộc mình thêm vào nghiệp quả của luân hồi thì khó mong giải thoát được.

 Thứ ba: anh phải giải thích rằng một khi đã chọn con đường giải thoát thì mọi ham muốn thế tục trần gian đã không còn ý nghĩa gì đối với anh ta, anh ta chỉ muốn tìm đến Đạo Pháp mà thôi.

Nếu như cưới vợ về để có con nối dõi, mà anh ta lại không thương yêu vợ mình bằng tình yêu nam nữ, điều đó lại làm thêm một người phải chịu đau khổ. Mà bản thân anh ta cũng đau khổ vì không thể thực hiện được con đường mình chọn mà lại phải làm cho những người xung quanh phải chịu khổ.

 Thứ tư: nếu như anh ta cưới vợ để cho cha mẹ mình hạnh phúc, thì đó cũng chỉ là một sự miễn cưỡng, không chân thật. Dù cha mẹ anh ta hạnh phúc ở thế gian này thì đó chỉ là giả tạm, đến khi kết thúc cuộc sống thì cha mẹ anh ta vẫn phải chịu trong vòng khổ não của luân hồi, lại phải chịu khổ. Mà nếu cha mẹ của anh ta còn khổ thì làm sao anh ta có hạnh phúc chân thật được.

Chính vì thế anh ta phải tìm về Đạo Pháp và giải thích, hướng dẫn cho cha mẹ của mình để cho cha mẹ của mình cũng giác ngộ và tìm về với Đạo mới mong có được hạnh phúc chân thật.

Nếu có thể làm được điều này thì anh ta đã làm được một việc rất có ý nghĩa, đó là phá vỡ bức màn vô minh của cha mẹ mình, làm cho mọi người có khả năng tìm đường giải thoát khỏi bể khổ.

 Thứ năm: “Tu” không đồng nghĩa với việc phải xuất gia, cạo đầu. Tu là sửa mình, là để Tâm hướng về Đạo Pháp mà vẫn thực hiện những sinh hoạt trong đời sống hằng ngày. Anh ta có thể ở nhà, vừa phụng dưỡng cha mẹ, vừa thực hành lối sống cao thượng với xung quanh mà làm cho cha mẹ của mình cũng chịu ảnh hưởng mà hướng về Đạo Pháp.

Với hai ví dụ cụ thể trên, ta đã thấy được rằng:

### Bất kỳ vấn đề nào cũng có mặt trái của nó.

Mỗi người chúng ta lại có cách nghĩ hoàn toàn độc lập, không giống nhau trong một khuôn khổ nào cả nên việc tìm những khía cạnh để nhìn vấn đề ấy một cách tổng quát cũng là điều không khó khăn. Cái khó ở đây là sự phân biệt thế nào là tốt và không tốt. Khi đã phân biệt được điều đó rồi thì việc tìm ra phương thức để giải quyết vấn đề là việc tương đối dễ dàng.

Vì sự thật vẫn là sự thật. Cho dù sự thật ấy nó tốt đẹp hay xấu xa thì nó vẫn tồn tại và người ta vẫn phải chấp nhận nó. Ở đây là phải biết đo lường giữa mặt tích cực và tiêu cực.

Nếu mặt tích cực nặng hơn trên cán cân Công Bình thì ta có thể đánh giá việc đó là tốt, và nếu mặt tiêu cực nhiều hơn tích cực trên cán cân Công Bình thì ta cũng có thể đánh giá việc đó là không tốt, xấu.

Vậy để thực hiện Công Bình thì điều đầu tiên là phải biết kiên trì học hỏi sao cho có được một sự hiểu biết khá tổng quát về thế giới quan, về tâm sinh lý,… Khi đã có được tri thức cao thì việc tìm hiểu, đưa ra những khía cạnh tích cực và tiêu cực của vấn đề sẽ dễ dàng hơn.

Và khi đã xét nhiều khía cạnh một cách tổng quát của vấn đề thì việc đánh giá vấn đề ấy cũng sẽ thuận lợi hơn, dễ mang lại sự Công Bình một cách tương đối.

### Tại sao đã là Công Bình mà là Công Bình một cách tương đối?

Dù cho ta có cao siêu đến đâu đi nữa thì ta vẫn còn mang cái xác phàm, trí não của ta vẫn rất hạn chế. Làm sao có thể mang lại cái gọi là Công Bình tuyệt đối được?

Chỉ có Thượng Đế, với sự toàn giác, toàn năng, toàn tri, và tình yêu thương vô hạn, chỉ có Người mới có thể phán đoán được một cách Công Bình tuyệt đối.

Mà Thượng Đế ở đâu? Có phải chăng Người ở một nơi nào đó xa vời quá?

Là lương tâm ta đó vậy

Vậy dù cho muốn phán xét chuyện gì đi nữa thì với lý trí của mình, ta còn phải biết lắng nghe trái tim, lắng nghe tiếng gọi của lương tâm. Khi ấy ta mới có thể hướng tới cái được gọi là Công Bình, hướng tới Chân, Thiện, Mỹ được.

Dù rằng trên con đường tu, con đường đi đến sự giải thoát, ta có thể phân loại ra làm ba chặng là Tu học, Tu luyện và Tu hành.

Tu học là học hỏi những điều hay, lẽ phải, học hỏi về thế giới quan, về kinh sách, giáo lý, giáo luật…

Tu luyện là tập luyện tính kiên trì, bền bỉ, sẵn sàng vượt qua khó khăn thử thách của cuộc sống. Luyện sao cho tâm tánh có thể trở về với cái nguyên bổn của nó là trọn lành trong sạch, đó chính là Thượng Đế.

Tu hành là thực hành những điều mình đã học hỏi, biến cái lý thuyết mà mình đã tích góp được trong cuộc sống thành những hành động cụ thể đối với thế giới quan, cuộc sống xung quanh.

Từ đó, ta sẽ trở thành một bằng chứng cụ thể đối với những cái mà người khác gọi nó là “Vô Hình”, khi những người xung quanh nhìn vào một người có Đạo, theo con đường TU mà người đó đã trở nên tốt đẹp hơn trước, sống có ý nghĩa hơn trước khi người đó giác ngộ, như thế thì việc Tu mới có ý nghĩa và đúng với giá trị của nó.

Tuy rằng ba chặng đường được phân ra một cách cụ thể, nhưng thật ra ba chặng này chỉ khác nhau ở khía cạnh tính chất mà ta thực hiện trên con đường tu, ta phải luôn luôn thực hiện đồng hành cùng một lúc.

Vì ta phải luôn luôn học hỏi thì trí não tinh thần của ta mới được phát triển theo kịp với sự phát triển của thế giới xung quanh. Bên cạnh đó là phải luôn luôn trì tâm vững chí để cho tâm luôn hướng về Đạo Pháp mà không bị lay chuyển bởi những khảo đảo ngày càng tăng của ngoại công nội kích. Và một điều quan trọng là phải luôn thực hành những điều hay lẽ phải để sao cho tư tưởng, lời nói và hành động được thống nhất với nhau, tránh được trường hợp: “Năng thuyết bất năng hành, nói một đàng làm một nẻo”.

Còn chia ra theo thứ tự phải học hỏi trước, kế đến là rèn luyện và cuối cùng mới là thực hành bởi vì ta phải có tri thức, một sự hiểu biết nhất định mới rèn luyện theo sự hiểu biết ấy. Và khi ta rèn luyện, thực hành, tâm tánh ta trở lại tốt đẹp thì mọi người xung quanh mới thấy được rằng đó chính là một việc làm đúng đắn. Khi ấy, việc ta chỉ dẫn mọi người đi theo con đường của ta mới là có cơ sở trên một bằng chứng cụ thể là bản thân ta đó vậy.

Tam Giới Toàn Thư 6