Ísland á hernámsárunum og " ástandið".

### Ísland á hernámsárunum

Í seinni heimsstyrjöldinni var Ísland hernumið árið 1940 af Bretum til 1941, síðan tóku Bandaríkjamenn við af Bretum frá árinu 1941 og yfirgáfu ekki landið fyrr en tveimur árum eftir að stríðinu lauk. Bretar hernumu Ísland aðfaranótt 10. maí 1940, þá voru átta mánuðir síðan stríðið hófst og Þjóðverjar voru búnir að leggja undir sig Pólland, Noreg og Danmörku. Fyrirboði hernámsins var flugvél sem flaug lágt yfir borginni og vakti nokkra bæjarbúa. Sumir óttuðust það versta og héldu að Þjóðverjarnir væru komnir, þar sem Þjóðverjar höfðu sýnt Íslandi mikinn áhuga á árunum fyrir stríð vegna hernaðarlegs mikilvægi þess í tengslum við siglingar um Norður- Atlantshaf. Bandamenn höfðu þá áhyggjur af því að Ísland yrði næsta fórnalamb stríðsvélar Hitlers. Bretar vildu því koma í veg fyrir að Ísland kæmist í hendur á Þjóðverjum og hertók landið á undan þeim.Á næstu dögum og vikum fylltist borgin af hermönnum, vopnum og öðru sem tengdist hernáminu. Íslandingar voru ekki sáttir til að byrja með en það breyttist síðan þegar Hermann Jónasson, forsætisráðherra flutti ávarp þar sem hann bað fólk um að sýna hermönnunum gestrisni á meðan dvöl þeirra stóð. Hernámið hafði væntanlega mikil áhrif á landsmenn og það hefur vakið blenda og óþægilega tilfinningu að sjá vopnaða hermenn á götum Reykjavíkur.

Bretar sögðust samt ekki ætla að skipta sér að stjórn landsins og komu í friði. Áherslan var lögð á samvinnu þjóðarinnar, en höfðu þeir samt einhverjar kröfur og byrjuðu Bretarnir á því að handtaka Þjóðverjana á Íslandi og einnig nokkra Íslendinga sem þeir töldu geta skapað upplausn og skipulagsleysi.Þeir lögðu undir sig ákveðnar byggingar í Reykjavík, meðal annars Hótel Borg við austurvöll, sem þeir gerðu að aðalstöðvum sínum. Þeir settu upp hér og þar um bæinn bárujárnsbragga sem meiri hlutinn af 25.000 manna her dvaldi í vegna húsnæðisskorta, en einnig var dreift litlum hersveitum víða um landið. Leigubílstjórar sáu um að skutla hærra settum mönnum innan hersins um borgina í ýmiskonar tilgangi og flutningabílar unnu dag og nótt að afferma skipin sem komu hvert af öðru í Reykjavíkurhöfn.

Bretar þættust síðan hafa annað að gera við herstyrk sinn en að verja litla eyju út á Atlantshafi og sömdu þá Íslendingar við Bandaríkjamenn til þess að taka við landinu. Franklin D. Roosevelt ákvað þann 28. maí 1941 að bandaríkin skyldu taka við hervörslu Íslands og 7. júní 1941 fluttu til Íslands 45.000 hermenn frá Bandaríkjunum. Um leið og Bandaríkin kom með her sinn til landsins drógu Bretar úr herstyrk sínum en hurfu þó ekki alveg úr landi fyrr en eftir stríðslok.

### Ástandið

Þegar Bandaríkjamenn og Bretar komu með her sinn til Íslands skapaðist mikið vandamál á Íslandi, en þetta vandamál var samskipti íslenskra kvenna við erlenda hermenn. Flestir voru sáttir með komu hermanna en eitt var það sem allir urðu óhressir með sérstaklega íslenskir karlmenn, það var samskipti íslenskra kvenna við Bandaríska. Þeim fannst hermennirnir vera alltof frjálslegir gagnvart konunum og ítrekuðu að lögreglan fengi aukið vald til þess að bregðast við þessu. Ástandið er orð sem notað var um þau áhrif sem íslenskir karlmenn töldu að Bretar og Bandaríkjamenn höfðu á fjölda íslenskra kvenna í seinni heimsstyrjöldinni (1940-1945). En áhyggjur Íslendinga af ástandinu snerust almennt um lauslæti, vændi og samskipti hermanna við alltof ungar stelpur, allt niður í 12 ára gamlar. Það sem einkenndi hermennina helst og var helsta ástæða þess að íslenskar konur drógust að þeim var sennilega hinn karlmannlegi einkennisklæðnaður þeirra. Íslenskir karlmenn höfðu allt í einu fengið mikla samkeppni um íslenska kvenfólkið sem þeim líkaði mjög illa. Íslensk stjórnvöld reyndu margt til að reyna að stöðva þessi samskipti en án árangurs. Stjórnvöldin fengu nóg og stofnuðu nefnd sem var kölluð “ástandsnefndin”, í þessari nefnd voru 3 karlmenn, en þeir gerðu könnun innan Reykjavíkur til að reyna að sjá hverning samskiptum íslenskra kvenna og erlendra hermanna væri háttað. Margar Íslenskar konur giftust meira að segja hermönnunum og fóru með þeim aftur til síns heima þegar stríðinu lauk, árið 1945. Hélt þá herinn aftur heim og stjórnvöld gátu loksins andað léttar. Tímabilið var í hugum landsmanna eitt það viðkvæmasta og alvarlegasta félagslega vandamál sem Ísland átti við hernámsliðið.

 https://is.wikipedia.org/wiki/%C3%8Dsland\_%C3%AD\_seinni\_heimsstyrj%C3%B6ldinni

Synnøve Veinan Hellrud, Ketil Knudsen, Sigrid Moen. Ísl. hluti: Gunnar Karlsson. (2013). Styrjaldir og kreppa. Reykjavík: Námsgagnastofnun

https://sites.google.com/site/islandastridsarunum/hernamidh

http://servefir.ruv.is/her/

Bertha Lena 10. HT, Emilía Bergmann 10. ÞJ og Eydís Inga 10. RS.

Hópur: Sam104