BBC Cymru

Adran neu ranbarth cenedlaethol o'r BBC ar gyfer Cymru yw **BBC Cymru Wales**.

Gyda Pencadlys BBC Cymru yng nghanol Caerdydd, mae'n cyflogi dros 1200 o bobl ac yn cynhyrchu ystod eang o raglenni teledu a radio a gwasanaethau ar-lein yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Ceir dwy sianel deledu Saesneg, sef BBC One Wales a BBC Two Wales, a dau wasanaeth radio cenedlaethol, sef BBC Radio Cymru yn Gymraeg a BBC Radio Wales yn Saesneg.

## **Gwasanaethau**

### **Teledu**

Mae BBC Cymru Wales yn gweithredu dau wasanaeth teledu, BBC One Wales a BBC Two Wales, sy'n gallu optio allan o brif ffrwd rhwydwaith BBC One a BBC Two yn Llundain i ddarlledu rhaglenni cenedlaethol.

Darlledir y ddwy sianel hyn amrywiaeth o raglenni yn Saesneg, gan gynnwys y rhaglen newyddion BBC Wales Today sy'n darlledu sawl bwletin yn ystod y dydd gan gynnwys y brif raglen fin nos.

Yn ogystal â'r ddwy sianel hyn, mae'n ofynnol i BBC Cymru Wales ddarparu rhaglenni yn Gymraeg, au cyflenwi i'r sianel Gymraeg S4C yn rhad ac am ddim gan ddefnyddio brand BBC Cymru.

Mae’r rhaglenni hyn yn cynnwys gwasanaeth newyddion Cymraeg Newyddion, sy’n rhoi sylw i newyddion Cymreig, cyffredinol y DU a rhyngwladol, ac opera sebon Pobol y Cwm, yr opera sebon deledu sydd wedi rhedeg hiraf gan y BBC. Mae hefyd wedi cyd-gomisiynu nifer o ddramau gyda S4C, gyda fersiynau Cymraeg a Saesneg i'w dangos ar S4C a sianeli'r BBC.

O dan gytundeb partneriaeth ag S4C, mae BBC Cymru Wales yn darparu gwasanaethau chwarae allan (playout) a thechnoleg i'r sianel.

### **Radio**

Mae BBC Cymru Wales yn gweithredu dwy orsaf radio ar draws y wlad.

Mae BBC Radio Wales yn darlledu rhaglenni lleol Seasneg am tua 20 awr y dydd ac yn cyd-ddarlledu BBC World Service yn ystod amser segur yr orsaf.

Mae BBC Radio Cymru yn darlledu rhaglenni Cymraeg sy'n cwmpasu amrywiaeth eang o genres. Tra oddi ar yr awyr, mae Radio Cymru yn cyd-ddarlledu rhaglen dros nos BBC Radio 5 Live. Crewyd Radio Vymru yn 1977 a dilynodd Radio Cymru 2, sianel radio digiol yn 2018.

### **Ar-lein a rhyngweithiol**

Mae BBC Cymru Wales yn gweithredu ei gwefan ei hun ar BBC Ar-lein yn ogystal â darparu newyddion ac erthyglau nodwedd ar gyfer rhannau eraill o BBC Ar-lein.

Yng ngaeaf 2013 lansiwyd Cymru Fyw sef gwefan newydd gydag elfen o "blog byw". Roedd hefyd yn cynnwys elfennau o newyddion, chwaraeon, tywydd a thraffig ynghyd ag eitemau am y celfyddydau, diwylliant poblogaidd a gwasanaethau eraill. Dywedodd Sian Gwynedd, Pennaeth Rhaglenni a Gwasanaethau Cymraeg BBC Cymru Wales mai bwriad y datblygiad yw ehangu apêl a chyrhaeddiad gwasanaethau Cymraeg ar-lein: *"Mae'n rhaid i wasanaethau ar-lein, rhyngweithiol yn Gymraeg gystadlu gyda chyfryngau byd-eang, a dyna un o'r heriau mwyaf sylweddol sy'n wynebu'r iaith. Er ein bod yn darparu rhai o’r gwefannau mwyaf poblogaidd yn Gymraeg ers nifer o flynyddoedd, rydyn ni eisiau creu mwy o argraff ar ein cynulleidfa. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf mae nifer y defnyddwyr sy’n defnyddio gwefannau Cymraeg y BBC wedi cynyddu dros 50% - ond rydyn ni’n hyderus bod yna le i dyfu ymhellach wrth i’r defnydd o ffônau symudol a thabledi gynyddu. Rydym yn awyddus i adeiladu ar y llwyddiant hyd yma er mwyn cyrraedd 50,000 o ddefnyddwyr unigryw bob wythnos."*

Yn ogystal, darperir straeon newyddion ar gyfer gwasanaeth rhyngweithiol Botwm Coch y BBC.

### **Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC**

Mae BBC Cymru Wales yn cyflogi cerddorfa amser llawn, Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, sy’n cynnal cyngherddau yng Nghaerdydd, Abertawe a ledled Cymru.

Mae mwyafrif o gyngherddau'r gerddorfa yn cael eu recordio i'w darlledu ar BBC Radio 3, BBC Radio Wales a BBC Radio Cymru.

Ers Ionawr 2009 canolfan weinyddol y NOW yw Neuadd Hoddinott y BBC, yng Nghanolfan Mileniwm Cymru, Caerdydd.

## **Hanes**

### **Darllediad cyntaf**

Roedd y darllediad radio cyntaf yng Nghymru ar 13 Chwefror 1923 o'r orsaf radio 5WA, a ddaeth yn ddiweddarach yn rhan o'r BBC Regional Programme ac yna'r BBC Home Service yn 1939. Gwnaed y darllediad cyntaf yn Gymraeg gan y gweinidog Gwilym Davies ar Ddydd Gŵyl Dewi 1923. Yn ystod y cyfnod yma yn y 20au a'r 30au, gwasanaethwyd y wlad o sawl canolfan o gwmpas Cymru.

Agorwyd canolfan BBC Bangor, Bryn Meirion, yn 1935 a'r pennaeth oedd y cynhyrchydd radio dylanwadol, Sam Jones. Bu'n meithrin nifer o ddoniau ifanc ar raglen y *Noson Lawen*.

### **Yr Ail Ryfel Byd**

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, tewyd y gwasanaethau rhanbarthol i gyd a darlledwyd yr Home Service o Lundain, er roedd peth cynnwys Cymreig.

Yn ystod y rhyfel, daeth canolfan y BBC ym Mangor yn gartref i adran Adloniant y BBC, er na ddatgelwyd hyn yn gyhoeddus. Symudodd nifer o sêr radio cynnar y BBC i Fangor yn ystod y cyfnod yma gan cynnwys Tommy Handley, Arthur Askey, Cavan O' Connor a Charlie Chester.

### **Dyfodiad Teledu**

Daeth y signalau teledu cyntaf i Gymru ar 15 Awst 1952 o Trosglwyddydd Gwenfô a oedd newydd ei godi. Roedd y trosglwyddydd yn darlledu gwasanaeth BBC Television o Lundain. Yn 1957, cydnabyddwyd Cymru pan lansiwyd rhanbarth BBC West o Fryste gyda bwletin newyddion pum munud i Gymru, wedi ei ddilyn yn 1962 gan y rhaglen newyddion ddyddiol BBC Wales Today.

### **Lawnsio BBC Cymru Wales**

Lansiwyd BBC Cymru Wales ar 9 Chwefror 1964 gan ddarparu gwasanaeth penodol i Gymru. Cafodd y gwasanaeth newydd ei hyrwyddo yn helaeth (gan ddatgan *Wales gets its very own TV service in 1964!*) gyda hysbysebion animeddiedig yn defnyddio swn corau Cymreig i esbonio am ymyrraeth y signal o'r mynyddoedd.

Dwy flynedd yn ddiweddarach yn 1966, agorwyd pencadlys newydd BBC Cymru Wales yn y Ganolfan Ddarlledu yn Llandaf, Caerdydd a daeth y darllediad lliw cyntaf i Gymru yn 1970.

### **Radio Cymru**

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, parhaodd y BBC Home Service gyda'i raglenni disodli rhanbarthol, yn cynnwys gwasanaeth disodli i Gymru. Parhaodd y gwasanaeth yma ar ôl y newid o'r Home Service i Radio 4 a wnaeth baratoi'r ffordd ar gyfer dwy wasanaeth radio llawn amser - BBC Radio Cymru yn 1977, wedi ei ddilyn y flwyddyn ganlynol gan BBC Radio Wales.

### **S4C**

Cyn 1982, roedd BBC Cymru Wales yn darlledu rhaglenni teledu yn Gymraeg a Saesneg, gyda'r rhaglen newyddion Heddiw a'r ddrama gyfres Pobol y Cwm yn rhan allweddol o'r allbwn.

Newidiodd hyn pan lansiwyd S4C ar 1 Tachwedd 1982 a trosglwyddwyd holl raglenni Cymraeg y BBC ac HTV i'r sianel newydd. Roedd rhaid i'r BBC ddarparu lleiafswm o ddeg awr yr wythnos ar gyfer S4C, yn cynnwys *Pobol y Cwm* a'r gwasanaeth newyddion estynedig Newyddion.

### **Ehangu**

Parhaodd BBC Cymru Wales i ehangu ei wasanaethau yn y 1990au hwyr.

Ymddangosodd y tudalennau gwe cyntaf ar gyfer Cymru yn 1997 ar BBC Online, yn cynnwys amrywiaeth o nodweddion am raglenni, yr amserlen, digwyddiadau cymunedol a storiau eraill.

Y flwyddyn ganlynol, cafodd BBC Cymru ofod darlledu ychwanegol drwy ddefnyddio amser disodli ar sianel ddigidol BBC Choice, o ddiwedd yr oriau brig i ganol nos. Parhaodd hyn nes i'r sianel ddod i ben yn 2001; wedi hynny byddai BBC Cymru yn disodli rhaglenni oriau brig ar sianel BBC Two ar lwyfannau digidol i ddarlledu BBC 2W.

Caewyd y gwasanaeth hwn ar 2 Ionawr 2009 - cyn y newid i teledu digidol a fyddai'n diweddu'r arfer o ddarlledu arlwy wahanol ar y sianeli digidol ac analog.

### **Ail-leoli**

Gyda'r ehangiad yn y nifer o gynhyrchiadau drama a wnaed gan BBC Cymru ers 2011, adeiladwyd stiwdios teledu newydd ym Mae Caerdydd a symudodd set Pobol y Cwm i'r lleoliad n ogystal a'r cyfresi saesneg Doctor Who a Casualty.

Cyhoeddwyd yn Awst 2013 y byddai stiwdios Llandaf yn cau o fewn rhai blynyddoedd a byddai pencadlys BBC Cymru yn symud i safle newydd.

Cychwynnodd y gwaith o symud rhai staff i'r pencadlys newydd yn Sgwar Canolog, Caerdydd yn Hydref 2019 a cwblhawyd y gwaith o drosglwyddo yr holl ddarllediadau radio a theledu i'r adeilad erbyn diwedd Medi 2020.

Ym mis Gorffennaf 2020 symudodd BBC One Wales a BBC Two Wales Presentation and Playout o Landaf i fod y gwasanaethau byw cyntaf o'r adeilad newydd. Dilynwyd hyn gan y darllediadau radio cyntaf, gan Daniel Glyn ar BBC Radio Cymru 2 ar y 25ed o Orffennaf a gan Owen Money ar BBC Radio Wales ar 31ed Gorffennaf.

Symudodd Newyddion Teledu i mewn i’r adeilad ym mis Medi 2020 pan welodd gwylwyr ardd to’r adeilad mewn adroddiad byw gan y gohebydd Alex Jennings fel rhan o ddarllediad prynhawn o Wales Today.

## **Cynhyrchiadau teledu**

Mae BBC Cymru Wales yn cynhyrchu rhaglenni lleol a rhwydwaith ar gyfer darlledu yng Nghymru a gweddill y DU. Yn y blynyddoedd diweddar, mae eu cynyrchiadau drama wedi bod yn arbennig o llwyddiannus, yn cynnwys ar adfywiad yn 2005 o'r gyfres wyddonias *Doctor Who* a'i sgil-rhaglenni *Torchwood* (2006) a *The Sarah Jane Adventures* (2007). Yn ogystal mae BBC Cymru yn comisiynu drama ar gyfer rhwydwaith y BBC o gynhyrchwyr annibynnol, tebyg i *Life on Mars* (2006–2007)

Mae'r BBC wedi gweithio ar y cyd gyda S4C wrth gomisiynu nifer o ddramau sy'n cael ei ffilmio gefn-wrth-gefn ar gyfer fersiynau Cymraeg/Saesneg neu ddwyieithog. Mae rhain yn cynnwys Y Gwyll, Un Bore Mercher a Craith. Darlledir y dramau yma ar S4C yn gynta, yna BBC One Wales ac yn ddiweddarach ar BBC Four.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://web.archive.org/web/20130823172731/http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/cymru-fyw.html