Dzieje Czesława Jagody, czyli pamiętnik znaleziony na plantacji/11 - Artysta, czyli ten powalony syn komendanta

*Pieniądze zarobione u Kanefielda na plantacji zacząłem odkładać na wynajęcie mieszkania, bo znudziło mi się mieszkać pod jednym dachem z rodziną komendanta. Chester był zadowolony z mojego zamiaru wyprowadzki, bo znowu miał cały pokój dla siebie, za to Wilbur i Kelly nie byli zadowoleni, bo przez te kilka tygodni dość mocno się ze mną zżyli. Fotografie z salonu Ashburna Kelly odebrała najwcześniej, jak się dało i pokazała mnie i całej rodzinie. Patrząc na nie, trudno mi było uwierzyć, że powstały właśnie moje dwa portrety bez użycia farb i pędzla. Fotografia była dla mnie czymś niesamowitym i niezrozumiałym, przypominała wręcz czary. Pomyślałem sobie, że jeśli po powrocie spotkam pana Gadowskiego, a on zacznie mnie straszyć łowczym czy jakimś duchem, ja go nastraszę fotografem i pokażę zdjęcia. To był wyśmienity pomysł.*

*Wilbur z kolei wpadł na bardzo niecodzienny pomysł, przez który nazwałem go powalonym synem komendanta. Pod wpływem moich opowieści o poległym Sławku, postanowił namalować jego portret w formacie moich zdjęć. Ucieszyłem się z tego pomysłu, ale jeszcze bardziej zdziwiłem. Sądziłem, że mu nie wyjdzie, bo przecież nie widział mojego kolegi na oczy.*

*- Nic nie szkodzi, wyobraźnia pracuje, odwzoruję go kubek w kubek - mówił z przekonaniem.*

*- Nie uda się - upierałem się przy swoim.*

*- Zobaczymy, przynajmniej spróbuję.*

*- Portretowałeś już kogoś z opowieści?*

*- Nie, ale warto zrobić to pierwszy raz. W końcu życie jest złożone z wielu pierwszych razów.*

*- Oby ten pierwszy raz nie okazał się nieudany.*

*- Jestem dobrej myśli. Jaki był Sławek?*

*- Sławek, ach... Sławek... Sześć liter, które dla kogoś obcego znaczą tyle, co każde inne imię, a dla mnie znaczą tak wiele. Tak dużo treści w tak krótkiej formie...*

*- Dobrze, czy był wysoki?*

*- Mojego wzrostu, może dwa centymetry niższy. Jeszcze by mnie dogonił...*

*- Jaki miał kształt twarzy?*

*- Coś pomiędzy podłużnym a okrągłym, bardzo symetryczny.*

*Nakreślił na dużym płótnie kontur twarzy.*

*- Jaki miał nos?*

*- Średniej wielkości, prosty, wąski, lekko zadarty do góry.*

*Naszkicował błyskawicznie nos mojego zmarłego kolegi.*

*- Teraz proszę o opis brwi.*

*- Cienkie, prawie niewidoczne, łukowate, umiejscowione daleko od siebie.*

*- Jaki kształt oczu?*

*- Jak migdały. Średniej wielkości, pasujące do reszty twarzy, niepodkrążone.*

*- Źrenice duże, małe czy średnie?*

*- Między średnie a małe.*

*- A tęczówki?*

*- Dosyć duże.*

*- Rzęsy jakie?*

*- Krótkie i cienkie, prawie niewidoczne.*

*- Czoło wysokie czy niskie?*

*- Pomiędzy, bardzo gładkie.*

*- Możesz wskazać palcem położenie linii włosów?*

*Pokazałem. Ze zdziwieniem zauważyłem, że rysunek rzeczywiście zaczyna przypominać Sławka.*

*- Uszy duże, małe?*

*- Średnie.*

*- W jakim kształcie?*

*- Lekko odstające, gładkie, bez cech szczególnych.*

*- Jaki podbródek?*

*- Bez dołka, delikatnie spłaszczony.*

*- A policzki?*

*- Szczupłe, ale nie zapadnięte. Górna warga wyraźnie oddzielona od policzków. Kości policzkowe dosyć ostre.*

*- Kształt ust?*

*- Dosyć szerokie i średniej długości.*

*- Włosy proste czy kręcone?*

*- Proste.*

*- Jakiej długości?*

*- Z pięć centymetrów.*

*- Jak był uczesany?*

*- Najczęściej nijak, miał busz na głowie.*

- *Jaką miał szyję?*

- *Średniej długości i szerokości, z dość wyraźnym jabłkiem.*

*- Jakie miał ramiona?*

- *Niezbyt szerokie.*

*- Miał jakieś pieprzyki albo znamiona?*

*- Różowawą kropkę na podbródku.*

*- To już wszystko, obejrzyj.*

*- Nie wierzę, Sławek jak żywy! Dziękuję bardzo.*

*- Momencik, teraz będzie malowanie. Jaką miał cerę?*

*- Jasną, policzki często mu się różowiły.*

*- Jakie włosy?*

*- Jasny blond.*

*- Oczy?*

*- Szaro-niebieskie, bardzo głębokie. Miał niesamowite spojrzenie.*

- *Miał jakiś zarost?*

*- Najwyżej delikatny meszek.*

*- Więc mamy Sławka. Jeszcze ubranie.*

*- Niech będzie zielone. Pamiętam jego zieloną koszulę.*

*- Dobrze, gotowe.*

*Pokazał mi ukończony portret, któremu zostało już tylko wyschnąć. Od razu zacząłem wspominać Sławka, a ten portret tak udał się Wilburowi, że myślałem, że śnię. Od razu w głowie włączyły się wspomnienia związane z wojną, a w szczególności widok Sławkowego trupa, którego do śmierci nie zapomnę. Rozpłakałem się i poprosiłem Wilbura, żeby się nie śmiał.*

*- Nie będę się śmiać, doskonale rozumiem twoją sytuację - powiedział. Otworzył szufladę biurka i wyjął z niej portret siwego niziołka bardzo podobnego do komendanta.*

*- To mój dziadek. Namalowałem go zaraz po jego śmierci. Też na widok tej twarzy od razu w głowie stają mi wspomnienia wielu lat spędzonych z nim. Przypominam sobie chodzenie do sadu po jabłka i gruszki, zbieranie szyszek w lesie, łowienie ryb, wspólne picie wieczorowej herbaty i długo by jeszcze wymieniać. Domyślam się, że ty tak samo masz dużo wspomnień ze Sławkiem. Przynajmniej ja miałem to szczęście, że dziadek przeżył przeszło siedemdziesiątkę, a twój kolega żył zaledwie siedemnaście lat, tyle, ile teraz ma moja siostra. Zginąć w takim wieku to dla mnie coś niewyobrażalnego.*

*- Oj tak...*

*Opowiedziałem mu tego dnia wszystko o Sławku, uwydatniając jego poszczególne cechy charakteru. Wilbur i Kelly, która weszła potem do jego pokoju, słuchali tego ze skupieniem. Następnie zapytałem ich, czy znają jakieś miejscowe legendy.*

*- U nas nie ma legend, liczą się fakty - odpowiedziała Kelly.*

*- A u nas jest odwrotnie - oznajmiłem. Postanowiłem opowiedzieć im jedną z rolniczyńskich legend:*

*- Dawno temu moim krajem rządził król Spycimir I zwany Sprawiedliwym. Kiedy dowiedział się, że w jaskini koło pewnego górskiego miasteczka zadomowił się ziejący ogniem smok, który pożerał bydło miejscowych rolników, postanowił jechać tam i osobiście go zabić. Doradcy ostrzegali króla, że może zginąć i zbytecznie się naraża, on jednak uparcie stał przy swoim, wobec czego byli bezsilni. Król pojechał zaopatrzony w ostry miecz. Przyszedł do burmistrza miasteczka i zadeklarował przed nim, że smok zginie w ciągu najbliższej doby. Następnie kazał swoim pachołkom przyprowadzić jałówkę jako przynętę dla smoka. Słudzy spełnili polecenie władcy i umieścili jałówkę przed wejściem do jaskini. Król zaczaił się obok wejścia uzbrojony w miecz. Kiedy smok wyciągał głowę, żeby zjeść jałówkę, król błyskawicznie ściął mu głowę. Mieszkańcy wiwatowali, mięso smoka zostało zjedzone, ze skóry zrobiono buty, a szkielet został oddany w ręce miejscowych zakonników i do dziś jest w klasztorze.*

*- Co to jest klasztor? - zapytała Kelly.*

*- Klasztor to zgromadzenie duchownych.*

*- Kto to są duchowni?*

*- U nas nazywa się tak ludzi, którzy odprawiają msze.*

*- Co to są msze?*

*- Nabożeństwa ku czci naszego Boga.*

*- Aha, rozumiem, że oni zbierają się w grupy i tworzą te klasztory.*

*- Tak, mniej więcej na tym to polega.*

*Następnego dnia pracowałem na plantacji tylko do południa, więc z łatwością mogłem udać się, gdzie chcę. Wybrałem restaurację o nazwie SMACZNIE I ZDROWO, KIRK REDWOOD. Zamówiłem porcję śledzi w śmietanie i herbatę do picia. Przysiadł się do mnie mężczyzna w szarym kubraku i zielonej czapce łowieckiej, w którym ku mojej radości bez słowa rozpoznałem rodaka.*

*- Czesław Jagoda, szlachcic z Taszowa - przywitałem się.*

*- Leszek Dybicki, mieszczanin z Dziędzielewa - odpowiedział i uścisnął mi rękę. Miał bladoniebieskie oczy, wysokie czoło, blond włosy, rzadkie brwi i długi nos.*

*- Skąd pan się wziął w Howlersfield?*

*- Pojechałem za handlem. Jestem tu już siedem lat. A pan?*

*- W stanie wątpliwej trzeźwości wszedłem do pociągu, a on mnie tu zawiózł. Jestem tu dopiero trochę ponad miesiąc.*

*- Podoba się panu tutaj?*

*- Zdecydowanie tak, wszystko wydaje się takie miłe i przytulne.*

*- Mnie też. A czego panu najbardziej brakuje?*

*- Sławka, mojego poległego kompana, nie mogę przestać o nim myśleć. Ciągle staje mi przed oczami jego uśmiechnięta, jasna twarz.*

*- Mnie najbardziej brakuje znajomych terenów i znajomych ludzi. Przez pierwsze dwadzieścia lat życia poruszałem się cały czas po znanym terenie, a potem przeniosłem się do zupełnie obcego miejsca i oswajałem się z nim długi czas. Z niektórymi elementami nowej rzeczywistości do tej pory nie mogę się oswoić.*

*- Ja mam tak samo, przypominają mi się widoki rodzinnego domu, zaścianka szlacheckiego, nawet szkoły, chociaż jej nie lubiłem.*

*- Ja bym pospacerował po tych lasach za Dziędzielewem. Tak mi tego brakuje, tak bym chciał się nimi przejść, posłuchać śpiewu ptaków, pooddychać leśnym powietrzem, pozbierać grzyby, zapolować, umyć twarz w strudze.*

*- Mnie brakuje posiłków, które gotuje moja mama. Te pieczenie, te smażone ryby, placki, zrazy, kapusta, fasolka, zupy. Jadłbym całymi godzinami i bym nie mógł przestać.*

*- Miło spotkać rodaka na obczyźnie, zawsze miło.*

*- Ma pan całkowitą rację.*

*Następnie opowiedziałem mu historię swojego życia. Starałem się przedstawić wszystko krótko i treściwie. Dybicki słuchał tego z zaciekawieniem, po czym, jak się spodziewałem, odpowiedział:*

*- Teraz ja opowiem o sobie. Urodziłem się w 954 roku na piętrze małej kamienicy w Dziędzielewie na ulicy Rybackiej 13. Mój ojciec, Bogumił, jest z zawodu handlarzem tandetą, a moja matka, Krzesimira, gospodynią domową. Mam dwie siostry, Wiesławę i Mieczysławę i brata Wojciecha. Jestem najmłodszy. Skończyłem dwie klasy miejscowej szkoły podstawowej. Uczyłem się średnio. Ojciec miał plan, że po przejściu w stan spoczynku podzieli swój niewielki interes na mnie i Wojtka. Ja zgadzałem się z nim. Moim najlepszym przyjacielem był kolega z klasy - Miłosz Przywarski. Pewnego razu popłynęliśmy dwuosobową łódką przez miejscową rzekę aż do morza. Nad morzem obserwowaliśmy fale uderzające o brzeg przy blasku Księżyca, a w oddali widzieliśmy wielki płynący żaglowiec. Zaczęliśmy rzucać do morza kamienie na odległość i nazbieraliśmy pełne kieszenie bursztynów, z których moje siostry zrobiły potem sobie naszyjniki, które bez ich zgody ojciec zhandlował jakimś kobietom. Miłosz był moim wiernym przyjacielem do czasu rozstania w roku 974. Trudno mi zliczyć nasze wspólne wędrówki i przeżyte wtedy przygody. Chodziliśmy po lasach, ulicach, brzegach rzek, polach, łąkach i pastwiskach. Czytał mi wiersze swojego imiennika, Miłosza Wierzby, z ładnej niebieskiej książeczki wziętej ze swojego domu. Często odwiedzaliśmy się też w swoich domach, częściej ja byłem u niego niż on u mnie, bo mój ojciec jest człowiekiem lubiącym przebywać wyłącznie ze swoją rodziną, co ja chciałem jak najbardziej uszanować. Miłosz opiekował się swoją starą babcią, która znała na pamięć całe długie fragmenty z poezji Wierzby. Miłosz powiedział, że dostał to imię właśnie po ulubionym poecie rodziny. Teraz powinienem opowiedzieć o moich kontaktach z handlem. Zwierzchnikiem mojego ojca był krasnolud Tidgo, przez nas nazywany "Tytko z czarną pytką". Tidgo był malutki i chudy, miał czarne sterczące do góry włosy i gęstą brodę. Był uzbrojony w długi czarny bat, który zwijał i który nosił wszędzie ze sobą. Lubił go rozwijać i zwijać w czasie rozmów z moim ojcem. Dawał tacie zlecenia, a on musiał je wykonywać do określonego terminu. Mówił niskim, zachrypniętym głosem, a jego słowa zawsze brzmiały bardzo stanowczo. Na każdym palcu nosił sygnet i kazał je całować swoim "uniżonym sługom". W wieku siedemnastu lat zacząłem chodzić do zakładu Tidga na praktyki. Miłosz poszedł razem ze mną, jako syn niezbyt bogatego szewca. Wszystkich pracowników było około trzech tysięcy. Tidgo prowadził fabrykę mebli, farbiarnię, przędzalnię, drukarnię, kopalnię złota, zlewnię mleka, zakład kowalski, bednarski, kołodziejski, stolarski, rzeźnię, karczmę, księgarnię z biblioteką, piekarnię, biuro rachunkowe, agencję detektywistyczną, pracownię malarską pracującą przy dekoracjach świątecznych, wytwórnię zabawek z drewna i tartak. W ciągu dwóch lat praktykowałem w prawie każdym dziale. Nie dziwiło mnie tyle interesów naraz, bo to zwyczajne u krasnoludów bez konkurencji w okolicy. Pracowałem w pocie czoła i sporo zarabiałem, z czego szczególnie mój ojciec był dumny. Potem odkryłem kobiety i alkohol, ten okres postanowiłem przemilczeć. W wieku dziewiętnastu lat Tidgo oddał mnie i Miłosza do swojego młodszego brata, właściciela stoczni i ponad pięćdziesięciu okrętów handlowych. Zacząłem pływać do Ernalinu i Ahonenionu, a raz popłynąłem nawet do Intoleumu. Przez większość czasu żeglugi widzi się tylko morze bądź ocean, co szybko robi się męczące. Jednak ja uwielbiam wodę, więc patrzenie w nią potrafi być ciekawe nawet pięćdziesiątego dnia rejsu. Przewoziłem do Hagalonu i Sułtanatu towary kolonialne uprawiane na wielohektarowych plantacjach na tych kontynentach. Do Intoleumu podróżowali hagalońscy więźniowie, którzy pracowali na tamtejszych plantacjach w charakterze niewolników jako kara. Z Ernalinu podróżowali czarnoskórzy niewolnicy, żeby pracować na plantacjach lub jako służba na każdym z innych kontynentów. Poznałem wielu konkurentów Tidgów: księdza Wojcieszkowskiego, który posiada dwieście pięćdziesiąt tysięcy hektarów tytoniu i konopi na niezamieszkanym terenie Sułtanatu, króla ropy Sawalisa, handlarza niewolników i prostytutek Cichorowskiego, właściciela olbrzymich plantacji bawełny w Ahonenionie i Ernalinie Poffada, winiarza Hegmerada, fabrykanta broni i plantatora malin Bidza, giganta żelaza Oddota, wytwórcę srebrnych naczyń i plantatora chmielu Kulpara, wydobywającego gazy ziemne księdza Q., wytwórcę jedwabiu i aksamitu Kerbesa, właściciela stu browarów na trzech kontynentach księdza Vybornika, plantatora porzeczek i poziomek Wittida, wytwórcę instrumentów muzycznych sprzedawanych po całym świecie Ablintada, właściciela prawie całego ernalińskiego zboża Dimmoda, największego na świecie stoczniowca Karismatta, największego plantatora bawełny księdza Biwada, największego handlarza niewolników Purgesa, największego wytwórcę i sprzedawcę ubrań Tombla, największego sprzedawcę żywności Kiswada, największego handlarza farbą Proda, handlarzy niewolników i pośredników handlowych braci Brunnlów, największego handlarza tytoniu Fatihana, i wreszcie - najbogatszą osobę na świecie - właściciela różnorakich interesów na każdym kontynencie świata - Gubkola. Od siedmiu lat mieszkam na stałe w tym miasteczku i raz do roku wypływam na kolejny rejs handlowy. Nie przejmę interesu po ojcu, wszystko w rękach Wojtka.*

*Na tym skończył. Postanowił, że pokaże mi, gdzie mieszka. Była to zielona kamienica na sąsiedniej ulicy. Pożegnałem się z nim i wróciłem do Mallardów. Kilka dni później przyszedł czas na pożegnanie.*

*- Będę pana odwiedzał jak najczęściej - obiecał komendant. Wilbur utwierdził mnie w przekonaniu bycia powalonym synem komendanta, kiedy pokazał mi ukrywany dotąd mój portret na podstawie fotografii Ashburna. Poprosił, żebym zabrał go ze sobą. Następnego dnia osiedliłem się w mieszkaniu zaraz obok restauracji Kirka Redwooda. Mieszkanie wynajmował mi drugi napotkany przeze mnie rodak. Był to ponad osiemdziesięcioletni staruszek bez zębów, mocno pomarszczony i przygarbiony, z przerzedzonymi siwymi włosami, z zapadniętymi oczami i haczykowatym nosem, brodaty i wąsaty. Był ubrany w szary strój i miał ponury wyraz twarzy.*

*- Jak się nazywacie, młodzieńcze? - zapytał zmęczonym głosem.*

*- Czesław Jagoda.*

*- A ile macie lat?*

*- Osiemnaście, rocznikowo dziewiętnaście, urodziłem się w 962 roku.*

*- Ja od was jestem starszy o sześćdziesiąt cztery lata, urodziłem się w roku 898. Rolniczyna nie widziałem od roku 926. Nazywam się Wolimir Sudyłakowicz. Pochodzę ze szlachty z dziada, pradziada zamieszkującej region Zgorzelewo. A wy też szlachcic?*

*- Tak, z zaścianka w Taszowie.*

*- W jakim powiecie?*

*- Strachockim.*

*- To w Strawnicy, daleko od mojego dawnego domu. Mieszkałem we wsi o bardzo słusznej nazwie Bieda. Moje nazwisko dawniej brzmiało Cudzyłakowicz, czyli łaknący cudzego, co bardzo pasowało do moich przodków. Z czasem swojski człon "cudzy" zmienił się w niezrozumiały "sudy".*

*- My się nazywamy Jagodowie, jak chyba wiadomo, od nazwy rośliny. W zaścianku jest opowiadana pewna legenda, jak powstały nazwiska mieszkańców. Kiedy przyszli szlachcice zaściankowi wyrębywali las na osadę, na pniu ściętego dębu pojawiła się twarz Naszego Pana. Pan zapytał, jak nazywają się mężczyźni przebywający w lesie. Oni odpowiedzieli, że mają tylko imiona. Wtedy tego, który zbierał jagody, nazwał Jagodą, tego, który najwięcej wyrąbał i był najbardziej odważny, nazwał Przygodą, tego, który przyszedł na skróty, mianował Skrośborskim, tego, który sięgał po miód z drzewa, nazwał Pszczelarskim, tego, który najwięcej na niego patrzył, mianował Wścibą, najstarszego, z siwiejącymi włosami mianował Siwkowskim, najdziwniej ubranego nazwał Cudakowskim, szeleszczącego gałęzią nazwał Szeleścińskim, najbardziej niedomytego mianował Brudnikiem, a stojącego przy rzece nazwał Pływodalskim. W ten sposób wszyscy zostali nazwani.*

- *Ciekawa historia.*

*- Znam wiele legend rodzinnych i z okolicy.*

*- Ja też. U nas w domu dużo mówiło się o przeszłości naszych terenów.*

- *Mógłby pan coś opowiedzieć?*

*- Dawno temu na odludziu mieszkał pewien myśliwy. Myśliwy ten był bardzo zazdrosny wobec bogactwa zwierząt i roślin, które posiadali ludzie zza rzeki. Pewnego dnia postanowił im to ukraść. Nocą przeprawił się przez rzekę i zabrał kilka sztuk bydła. Następnej nocy wykopał worek ziemniaków. Trzeciej nocy uprowadził konia. Tamci zorientowali w końcu, co się dzieje i z powodu, że myśliwy łaknął cudzego, nazwali go Cudzyłakiem, a jego syn był zwany Cudzyłakowiczem, z czasem Sudyłakowiczem. Tak tłumaczy się pochodzenie mojego nazwiska.*

*Opowiedziałem mu trochę o sobie. Streściłem pobyt w szkole, przybliżyłem stosunki panujące w zaścianku i w mojej rodzinie i opisałem Sławka.*

*- Ja również miałem wielu przyjaciół, którzy już dawno nie żyją - stwierdził.*

*- Sławek był mi bardzo bliski.*

*- Mnie wielu było bliskich. Szczególnie Wrocisław Krzemieńczyk. Umarł dwanaście lat temu. Drugi był zmarły piętnaście lat temu Zdzisław Ostrobód. Poznałem się z nimi jako dziecko i znałem ich do starości. To po prostu coś pięknego.*

*- Ja znałem Sławka od siódmego roku życia, łącznie jedenaście lat. Odbyliśmy wiele wspólnych rozmów, spacerów, przygód i zagranych gier.*

- *A tutaj macie jakichś przyjaciół?*

*- Przyjaciół nie, ale dobrych znajomych. Dobrze zapoznałem się z komendantem Mallardem i jego rodziną. Oprócz tego poznałem mieszkającego obok Leszka Dybickiego. Nie wie pan, czy jacyś jeszcze nasi rodacy mieszkają bądź przebywają w tym mieście?*

*- Chyba nie ma więcej nikogo. Znam Dybickiego, jest handlarzem.*

*- Zgadza się.*

*- Ja byłem w życiu kelnerem, żołnierzem, stróżem, sprzedawcą i pomocnikiem krawca.*

*- A ja uczniem, żołnierzem, a teraz pracownikiem plantacji u Kanefielda.*

*- Oliver Kanefield jest bardzo porządny, znam go od lat.*

*- Ma ładną wnuczkę, ale na razie bardzo młodą.*

*- Ma kilka wnuczek i kilka wnuków. O którą wam chodzi?*

*- O Linnę. Ma chyba czternaście lat.*

*- Aha, wiem, która to. Taka, co często chodzi z nim na tę plantację, czasem w takim fikuśnym kapelusiku.*

*- Tak, tak, to ona. Jest bardzo towarzyska.*

*- To dobrze, warto być osobą towarzyską. A ten pan Mallard to jest zawzięty gaduła.*

*- Prawda.*

- *Ile razy on opowiadał o jedynym pożarze, który w życiu ugasił. Też znam go od lat. Widziałem jak dorastał, jak doroślał, jak rodziły się jego dzieci...*

*- Dużo pan musiał zobaczyć.*

*- Wiadomo. Kiedy żyje się w mieście pięćdziesiąt pięć lat.*

*- Ja jestem tu dopiero od miesiąca.*

*- Przez moje życie zobaczyłem wiele narodzin i śmierci, zawierania małżeństw i świąt. Jakoś to życie się toczy, byle do przodu. A wy jeszcze zobaczycie w swoim życiu dużo, być może więcej ode mnie. A ja wiele zobaczyłem też rzeczy przykrych, szczególnie na Kipie.*

*- Co to jest?*

*- Obóz koncentracyjny na wyspie Farno, dla więźniów religijnych i politycznych. Przez dwa lata byłem tam strażnikiem, od roku 924 do 926. Zobaczyłem w nim ogrom śmierci i niezawinionego cierpienia.*

*- Ciekawe i wstrząsające.*

*- To mało powiedziane. Czuję się teraz, jakby były to najdłuższe dwa lata mojego życia.*

*- Czego panu najbardziej brakuje w tym kraju?*

*- Religii, bo jestem głęboko wierzący, mimo tego, przez co przeszedłem, a to państwo jest stuprocentowo świeckie. A wam czego brakuje?*

*- Najbardziej brakuje mi Sławka. Nie mogę się pogodzić, że już go nie zobaczę i z nim nie porozmawiam. Oprócz tego tęsknię za tą swojskością, bliskością i przewidywalnością, jaka była w ojczyźnie.*

*- Ja kiedyś tęskniłem za ojczyzną. Teraz jestem pogodzony, że już jej nie zobaczę. Na pewno od mojego wyjazdu bardzo dużo się zmieniło. Nie poznałbym już moich okolic, prawdopodobnie prawie wszyscy znajomi powymierali, zobaczyłbym wiele nowych twarzy. Z pewnością mało który dom w Biedzie pamięta mój wyjazd. No cóż, moi dwaj kamraci umarli na obczyźnie, to ja będę trzeci.*

*- Przykro mi to słyszeć. Ja postaram się wyjechać jak najszybciej.*

*- Bardzo słusznie. Wy jesteście młodzi, to całe życie stoi przed wami otworem. Dla mnie Pan Bóg prawie zamknął już swoją furtkę, niedługo przytwierdzi do niej kłódkę.*

*- Mógłby pan opowiedzieć coś o swojej młodości?*

*- Oczywiście. Urodziłem się na polu kapusty, co samo w sobie jest dość osobliwe i śmieszne, bo dzieciom często mówi się, że zostały znalezione w kapuście. Po prostu moja mama nie zdążyła pójść do domu i urodziła mnie na polu. Miałem jedną, jedyną siostrę - młodszą ode mnie o trzy lata Staśkę. Mojemu ojcu było na imię Sobiesław, a matce Bronisława. Ojciec był wysokim, dobrze zbudowanym blondynem o szerokiej twarzy i nosie podobnym do mojego. Nosił długą brodę, trzymał się prosto i chodził sztywno prawdopodobnie do końca życia. Ostatnio widziałem go, kiedy miał sześćdziesiąt lat. Umarł w wieku dziewięćdziesięciu, o czym powiadomił mnie list, który przyszedł aż tutaj. Moja matka w porównaniu z nim żyła krótko, bo tylko pięćdziesiąt dwa lata i zmarła w roku 923, kiedy nadal przebywałem w kraju. Matka była niewysoką i pulchną gospodynią domową o czarnych kręconych włosach, z czasem delikatnie przypruszonych siwizną. Nosiła fartuch do gotowania i niebieską chustkę na głowie. Do roku 918 żył jeszcze mój dziadek Władysław, ojciec matki. Był siwym, szczupłym i niewysokim szlachcicem o nazwisku Podlatowski. Przez całą starość podpierał się wielkim kosturem i nosił za pasem mały mieczyk. Staśka, moja siostra, w przeciwieństwie do mnie, bo przez całą młodość byłem brunetem, jest lub była blondynką. Była szczupła i niewysoka, trochę wyższa od matki. Ubierała się skromnie, podobnie do matki. Mieszkaliśmy w niewielkim, dosyć ciasnym dworku z modrzewiowego drewna. Obok dworu stała chałupa, w której rezydował Jarosław Pieniek, nasz jedyny parobek. Miło wspominam polowania i połowy ryb razem z nim. Dworek otaczały wysokie, stare brzozy. Bieda to bardzo mała wieś, kiedy w niej mieszkałem, liczyła tylko stu mieszkańców. Pamiętam wiele epizodów z tego okresu. Pewnego dnia, kiedy miałem jedenaście lat, spotkałem starego wędrowca, żołnierza-tułacza. Przyszedł do naszego dworku i prosił o nocleg i kawałek chleba. "Jak się nazywacie, żołnierzu?" - zapytał go mój ojciec. "Szlachcic Dobrosław Mużykowski z Mużykowa nad Złą Wodą" - odpowiedział. "Ja jestem Sobiesław Sudyłakowicz, a to są moja żona Bronisława i teść Władysław Podlatowski. Skąd przybywacie?". "Z rozbitego oddziału pułkownika Mokrowolskiego. Byłem na wojnie w Hagalonie, tłumiłem powstanie chłopskie". "Dawno to było?". "Skończyło się jakieś dwadzieścia lat temu". "Moglibyście coś opowiedzieć?". "Jako zawodowy żołnierz piechoty w roku 887 dostałem zgłoszenie od mojego dowódcy, Mokrowolskiego, ażeby stawić się w Hagalonie i pomóc cesarzowi tłumić powstanie chłopskie. Wyruszyliśmy więc, taka jest żołnierska dola. W czasie marszu śpiewaliśmy pieśni marszowe, było bardzo miło i wesoło. W przeciągu trzech tygodni przekroczyliśmy granicę. Tam czekali na nas pułkownicy Birad i Gemmol. Nasz oddział połączył się z ich oddziałami, po czym wyruszyliśmy na teren powstania. Prawie od razu zaatakowała nas masa uzbrojonego chłopstwa. Chłop o nazwisku Giratol był ich dowódcą. Buntownicy okradli arsenał w pobliskim mieście i wyruszyli na wojsko. Niebezpiecznie zbliżali się do Sadogu, to jest stolicy". "I co było dalej?". "Dalej nasz oddział uległ rozbiciu, zapanował straszny zamęt i nikt nie wiedział, w którą stronę się udać ani czy dalej walczyć. Przesiedziałem pewien czas u kowala, któremu pomagałem, po czym wyruszyłem w drogę powrotną. Dwadzieścia lat po świecie się włóczę, może już dwadzieścia z górą. Nie wróciłem do Mużykowa i nigdzie nie mogę znaleźć miejsca". "U nas będziecie mieć miejsce góra jedną noc". "Tyle też dobrze". Spał w chałupce parobka. Nie miał ze sobą żadnej broni. Zaciekawiła mnie jego osoba i wielka szkoda, że nie spotkałem go nigdy więcej. Następne zdarzenie miało miejsce, kiedy miałem czternaście lat. Poszedłem z dziadkiem i parobkiem na polowanie w pobliskim lesie sosnowym. Była zima, a śnieg zalegał na drzewach. Nagle, na drodze przecinającej las zobaczyliśmy wielki kulig. Na przodzie jechał jakiś brodaty olbrzym trójką koni, wioząc na saniach trzy młode kobiety w futerkach. Jedna z nich, ubrana na niebiesko, pomachała do mnie przyjaźnie, kiedy zbliżyłem się do drogi. Odmachałem jej, ale już odjechała. Było to coś niesamowitego, stałem jak zdrętwiały po tak miłym pozdrowieniu przez obcą szlachciankę. W następnych saniach, zaprzężonych w jednego konia, siedziało dwóch mężczyzn w czarnych płaszczach. Obaj mieli kusze, więc zrozumiałem, że to myśliwi. Ci minęli nas, nie odwracając na nas wzroku. Trzecie sanie zajmował gruby starszy mężczyzna w czerwonym płaszczu, starsza kobieta w szarym stroju i woźnica na niebiesko. Sanie te ciągnęły cztery konie i były najbogatsze ze wszystkich. Za nimi dwóch młodzieńców ubranych jak woźnica jechało wierzchem na karych koniach. Czwarte sanie były zaprzężone w trzy siwki, a jechało nimi pięć kobiet w futerkach i woźnica. W piątych saniach z kolei siedziało, oprócz woźnicy pięciu mężczyzn, a zaprzężone były w trzy kasztany. Dalej dwóch służących po bokach i jeden szlachcic w środku jechało wierzchem. Na saniach zaczepione były dzwoneczki, które przyjaźnie pobrzękiwały. Ostatnie sanie wiozły kilkoro dzieci i były zaprzężone w czwórkę, każdy koń był innej maści. Sługa jadący wierzchem zamykał kulig. Po przejechaniu wszystkich sań dziadek powiedział do mnie: "Pamiętam, że kiedy miałem dziesięć lat, poszedłem ze stryjem Stanisławem i dwoma pachołkami na polowanie w tym samym lesie. Był rok 848, czerwiec. Przejeżdżał wtedy tędy orszak królewski. W ozdobnej karecie zaprzężonej w sześć karych koni jechał król Czesław. Oglądałem ich z takiego dystansu, jak my ten kulig. To było niezapomniane przeżycie". Byłem zaskoczony i zachwycony. Oczami wyobraźni próbowałem przywołać ten orszak i umiejscowić go na tej drodze. Tego dnia dziadek opowiedział mi też o swoim pierwszym polowaniu: "Miałem dziewięć lat, stryj Stanisław zabrał mnie w głąb tego lasu, który wtedy był mniejszy. Dał mi swoją kuszę i powiedział, żebym celował do ptaków. Udało mi się zastrzelić bażanta. Przynieśliśmy go do dworu i było co jeść". Następny epizod, który pozostał w mojej pamięci, pochodzi z czasu, kiedy miałem piętnaście lat. Byłem wtedy w szkole. W czasie przerwy Zdzisiek Ostrobód zaproponował mi wyjście na małe zakupy. Nie miałem pieniędzy, więc postanowił za wszystko zapłacić. Mieliśmy iść lasem, żeby nauczyciele nas nie zauważyli. Tak się zaplątaliśmy w krzaki jeżyny, że z trudem wyszliśmy. Z powodu, że nasza szamotanina trwała zbyt długo, wróciliśmy do szkoły z gałązkami przyczepionymi do spodni. Przez to wszystko wyszło na jaw i zostaliśmy w kozie do następnego dnia. Jedyny raz zdarzyło mi się zostać po lekcjach. Pamiętam, że miałem bardzo dobrych nauczycieli i na żadnego nie mogę narzekać. Nie było w mojej szkole szczególnej przemocy ani okrucieństwa, przynajmniej ja ich nigdy nie zaznałem. Teraz powinienem opowiedzieć o mojej jedynej w życiu miłości - Kazimierze Bąkowskiej z Długiej Łąki. Zapoznał nas Zdzisiek na jednej zabawie. Ja miałem wtedy siedemnaście lat, a ona szesnaście. Była świetną partnerką w tańcu i przyjemnie się z nią rozmawiało. Trochę się wtedy napiłem, ale zaszumiało w głowie i minęło. Kazia pisała do mnie potem listy miłosne, a ja do niej. Zachowałem do dzisiaj całą naszą korespondencję. Pisała do mnie też po moim wyjeździe za granicę, a dwa razy napisała też w trakcie strzeżenia przeze mnie Kipy. Każdy list przypominał mi o znajomej okolicy i naszym uczuciu, któremu nie było dane się rozwinąć, a wielka szkoda. Wreszcie powinienem powiedzieć o mojej służbie wojskowej. Zapisałem się do wojska w roku 919, razem ze Zdzisławem i Wrocisławem. Moją pierwszą misją była próba schwytania kapitana Kiełtyki, sławnego pirata, o którym wiadomo było, że ukrywa się gdzieś w południowym Hagalonie, najprawdopodobniej w jednej z tamtejszych twierdz. Szukaliśmy go bezskutecznie. Byłem w każdym zamku na tamtym terenie, ale kapitan szybko zmieniał miejsce pobytu i skutecznie zacierał za sobą ślady. A zamki były naprawdę ładne. Zwykle zbudowane były z białego kamienia na wzgórzach i skałach. Nie udało się odnaleźć kapitana, aż w końcu pewnego dnia znaleziono ślady jego pobytu w Rolniczynie. Potem znowu zmienił miejsce, a w końcu zaginął bez wieści. Z czasem cała jego sprawa ucichła. A opowiadali o jego wyczynach pirackich naprawdę niesamowite historie. Podobno okradł w swojej karierze przeszło sto statków na kilku morzach. W roku 920 dostałem wezwanie wyruszenia do Karluru i wsparcia tego północnego kraju w walce z Saskorem. Trwała właśnie krwawa wojna, w której krasnoludzki dyktator uzyskał przewagę. Wziąłem udział w sześciu bitwach i z każdej wyszedłem bez ran. To było straszne patrzeć, jak wokół mnie walą się trupy, czy to sojuszników, czy krasnoludów, żadna różnica. Po tych sześciu bitwach wojna została wstrzymana, saskorski tyran przegrał, a ja mogłem pod koniec roku wrócić do domu. Pojechałem do rodzinnego dworku i spotkałem zupełnie odmienioną Staśkę. Siostra miała wtedy dziewiętnaście lat. Spoważniała i zmądrzała. Z wesołej dziewczyny stała się stanowczą gospodynią, która wzorowo prowadziła gospodarstwo wiejskie. W dodatku zajmowała się naukami przyrodniczymi i miała marzenie, że w przyszłości zostanie nauczycielką w szkole dla panien. Pokładała spore sumy na edukację, co nie podobało się naszemu ojcu, który mówił, że lepiej jej będzie ożenić się z którymś z miejscowych szlachciców i prowadzić spokojne życie na wsi. Siostra miała jednak zupełnie inne ciągoty. Lubiła pobyt na wsi, sprawiało jej to dużo przyjemności, ale wolała być dobrze wykształconą i zajętą kształceniem przyszłych pokoleń. Spotkałem się też ponownie z Kazimierą, która również bardzo wydoroślała. Była teraz panną na wydaniu i myślałem, że ożenię się z nią za kilka lat. W marcu 921 roku zostałem ponownie wezwany do Karluru, więc moje plany musiały poczekać. Trwał drugi etap wojny, a krasnoludów wspierali Kalifidzi. Znów poszedłem walczyć i wziąłem udział w ośmiu bitwach. W ostatniej zostałem dość poważnie ranny w brzuch. Przeleżałem dwa miesiące, najpierw pod opieką lekarza polowego, a potem w szpitalu. Saskor poniósł sromotną porażkę, a siedem z bitew, w których wziąłem udział, było zwycięstwami Karluru. W październiku wróciłem do kraju i awansowałem na stopień kaprala. Jesień spędziłem w rodowym dworku i zajmowałem się sprawami gospodarskimi. Czasami dosiadałem klaczy o wdzięcznym imieniu Ślicznotka i jeździłem na niej do Kazimiery. Rzadziej ona jeździła do mnie. Zimą wybraliśmy się na przejażdżkę saniami. Potem dostałem nowe wezwanie - rok 922 miałem spędzić w Hagalonie jako strażnik ministra spraw zagranicznych Gonfada. Gonfad był niskim, ale bardzo barczystym mężczyzną z czarnymi włosami sterczącymi jak kolce jeża, był konkretny i stanowczy. Służbę u niego wspominam bardzo dobrze, zwłaszcza dlatego, że hojnie płacił. W 923 roku zastałem w ojczyźnie matkę chorą na płuca. Zatrudniłem się jako kelner w karczmie pewnego pana Spycimira, żeby zarobić na leki dla niej. Nic to nie dało, zmarła na początku maja. Cały ten rok spędziłem w ojczyźnie. Wędrowałem dużo po lasach, chodziłem z parobkiem Jarosławem łowić ryby nad rzeką i pracowałem w rodzinnym gospodarstwie. W następnym roku zimą pożegnałem ojca i siostrę i wyruszyłem do Kipy na Farno. Przywódcą wyprawy był Przemysław Kucała, rodowity kaczkowianin i szczur lądowy, który w czasie rejsu dostał choroby morskiej i zrobił się cały zielony. Obóz Kipa zajmuje ogromny teren ogrodzony murem wysokim na sześć metrów. Jest pilnie strzeżony i mocno ogrodzony. Przebywają tam więźniowie, którzy sprzeciwili się religii bądź politykom. Od razu poznałem tam otoczonego powszechnym szacunkiem patriarchę o pseudonimie Wujek Szczypawka i jego pomocnika o przezwisku Brat Śmierć. Byli to dwaj miejscowi kapłani, którzy kierowali obozem. Wszystkie ich rozkazy, nawet najbardziej bezmyślne, należało nam bezwarunkowo spełniać. Pewnego razu przerośli samych siebie, rozkazując nam ugotować żywcem w kotłach stu czarnoskórych niewolników, którzy uciekli od swojego pana i wywołali bunt na plantacji bawełny. Pan każe, sługa musi, więc zrobiliśmy swoje. Innym razem osobiście musiałem pilnować obdzierania skóry z heretyka. To było okropne, brodaty mężczyzna wył i piszczał z bólu. Zobaczyłem wszystkie znane ludzkości narzędzia tortur zgromadzone w jednym miejscu. Byłem tam przez dwa lata i ciągle miałem dość. Zostałem stamtąd zwolniony w 926 roku i wyprowadziłem się do Peinii, gdzie zostałem sprzedawcą w sklepie galanteryjno-kolonialnym. Resztę historii opowiem później, bo nie chcę wam zabierać więcej cennego czasu.*

*Wprowadził mnie do pomalowanego na zielono pokoju i pomalowanej na niebiesko kuchni, które od tej pory miały być moje. Powiedział, jaka jest cena wynajmu, nie było drogo. Noc tego dnia po raz pierwszy spędziłem w nowym lokum, a następnego dnia wyruszyłem do pracy na plantacji.*

KONIEC ROZDZIAŁU JEDENASTEGO