Biblizmy

**Biblizmy** - wyrazy lub związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii.

A

* **Abrahama łono** - przenieść się na łono Abrahama, czyli umrzeć;
* **Achitofel** – wiarołomny przyjaciel, zdradliwy doradca;
* **Alfa i Omega** – określenie Boga;
* **Ananiasz** – kłamca, obłudnik, oszust;
* **Antychryst** – człowiek zły, podstępny, heretyk, szatan;
* **Arka Noego** – symbol przymierza, ratunku dla istot wybranych przez Boga;
* **Arka Przymierza** – symbol porozumienia, braterstwa, Bożej opieki;

B

* **Belial** – symbol nieprzydatności, zła, bezprawia;
* **beniaminek** – najmłodsze dziecko, ulubieniec, faworyt, pupil;
* **błędna owca/zbłąkana owieczka** – ktoś, kto się zgubił, nie wie gdzie jest; ktoś kto błądzi;
* **brat po Adamie** – osoba nie spokrewniona;
* **budować na opoce** – mieć solidne podstawy do robienia czegoś, być dobrze przygotowanym;

C

* **Cereci** – hołota, mieszane towarzystwo, hałastra
* **chleb powszedni** – rzecz codzienna, zwyczajna
* **ciemności egipskie** – nieprzeniknione ciemności
* **cierniowa korona** – symbol męki, cierpienia
* **cierń w oku** – dokuczliwa, dręcząca, zbędna rzecz
* **cnotliwa Zuzanna** – kobieta przyzwoita, cnotliwa
* **czupryna jak u Absaloma** – długie, bujne włosy

D

* **Dawid i Goliat** – pojedynek dwóch osób, w którym spryt i mądrość zwyciężają brutalną siłę
* **dekalog** – zasady postępowania
* **dobry pasterz** – osoba zaradna, dbająca o podwładnych
* **Dolina Jozafata** – miejsce kaźni, zagłady
* **drabina Jakubowa** – bardzo wysokie schody
* **dom zbudowany na piasku** – rzecz niepewna, niemająca solidnych podstaw
* **Dzień Gniewu** – dzień sądu, rozliczenia
* **droga krzyżowa** – określenie życia pełnego trosk, udręczeń, problemów, trudności
* **dzieci Beliala** – nicponie, łotry, warchoły

E

* **Eden** – ogród rozkoszy ziemskich, raj utracony, niebo
* **Exodus** – emigracja

F

* **faryzeusz** – człowiek obłudny, hipokryta

G

* **Gehenna** - miejsce kaźni i zagłady
* **gałązka oliwna** – symbol nadziei, przymierza
* **głos wołającego na pustyni** – daremne apele, nie wysłuchane, pozostające bez odzewu.
* **Golgota** – cierpienie, męka
* **grób pobielany** – człowiek obłudny, fałszywy

H

* **Hiob** - cierpliwy jak Hiob, czyli znoszący cierpliwie wszelkie niedogodności
* **hiobowe wieści** – wiadomość zła, tragiczna
* **herod-baba** – kobieta o silnym charakterze, wrogo nastawiona.

I

* **Ismaelita** – wyrzutek, banita; człowiek postronny

J

* **jabłko Adama** – chrząstka tarczowata, tworząca wyniosłość krtaniową u mężczyzn; przenośnie coś dławiącego, przeszkadzającego
* **jeremiada** – biadanie, skarga, wielki lament
* **jeźdźcy Apokalipsy** – zwiastuny nieszczęścia, końca, zagłady
* **judaszowe srebrniki** - zdrada, oddanie czegoś wartościowego za coś gorszego;
* **judaszowe włosy** – włosy rude; oznaka człowieka zdradliwego, fałszywego
* **judaszowy pocałunek** – fałszywy znak przyjaźni; pocałunek obłudny, ukrywający prawdziwe, nieprzychylne zamiary wobec kogoś

K

* **kamień węgielny** – podstawa czegoś
* **kolos na glinianych nogach** – coś pozornie potężnego, niemającego solidnych podstaw
* **kozioł ofiarny** – osoba obarczana winą, oskarżana o złe uczynki, które niekoniecznie popełniła
* **kraina mlekiem i miodem płynąca** – kraina żyzna, urodzajna, bogata
* **krzew gorejący** – cudowny znak

L

* **lata tłuste i chude** – czasy powodzenia, dobre, obfite, bogate i następujący po nich okres kryzysu, upadku
* **listek figowy** – przysłona nagości
* **list Uriasza** – list zgubny dla doręczyciela

M

* **mamona** – bogactwo, złoto, dobra doczesne
* **manna z nieba** – niespodziewana pomoc, nieoczekiwany dar, zysk, ratunek z trudnej sytuacji
* **marność nad marnościami - wszystko marność** – przemijalność i ulotność wszystkiego, niestałość, zwodniczość, próżność, bezużyteczność
* **matuzalemowy wiek** – bardzo podeszły wiek, późna starość
* **matuzalem** – ktoś sędziwy
* **miecz obosieczny** – rzecz, która ma dwojaki skutek, pożądany i niepożądany
* **miedziane czoło** – cecha człowieka, który postępuje w danej sytuacji w sposób uważany przez mówiącego za całkowicie niedopuszczalny i nie wstydzi się tego. Człowiek z miedzianym czołem to osoba bezczelna i krnąbrna.
* **Miska soczewicy** (nawiązanie do opowieści o Jakubie i Ezawie) - oddanie czegoś wartościowego za coś gorszego
* **miłosierny Samarytanin** – człowiek bezinteresowny, pomocny, miłosierny, nieobojętny
* **modlitwa celnika** – modlitwa pełna pokory, miła Bogu
* **moloch** – coś wielkiego, ogromnego, przytłaczającego; tyrańska potęga wymagająca ofiar i schlebiania
* **mury Jerycha** – przeszkody dające się łatwo obalić, rozsypujące się w proch

N

* **na święty Adam** – nigdy (nie ma świętego Adama)
* **Nemrod** – świetny, zapalony myśliwy
* **niebieski ptak** – człowiek żyjący z pracy innych, lekkoduch, darmozjad
* **niewierny Tomasz** – niedowiarek, człowiek nieufny, sceptycznie nastawiony
* **niewola egipska** – przymusowe uwięzienie, ciężka, niewolnicza praca

O

* **od Adama i Ewy** – od dawien dawna, od początku
* **ofiara Abrahama** – najwyższe poświęcenie
* **oślica Balaama** – człowiek małomówny, potulny, nieśmiały, który nagle odważył się zabrać głos w ważnej sprawie, zaprotestował

P

* **palec Boży** – znak, napomnienie, ostrzeżenie
* **patriarcha** – czcigodny starzec, mistrz, głowa rodu, protoplasta
* **plagi egipskie** – dotkliwe wydarzenia, klęska, kara
* **płacz i zgrzytanie zębów** – cierpienie, spóźniony żal za winy
* **pocałunek Judasza** – zdrada
* **przechodzić Gehennę** – być uczestnikiem straszliwych wydarzeń, cierpieć niesamowite męki

R

* **rzeź niewiniątek** – masakra, prześladowanie lub zabijanie niewinnych, okrutne, bezwzględne nieludzkie działanie; żartobliwie o egzaminie, sprawdzianie, którego większość uczestników nie zdaje
* **rzucać perły przed wieprze** – ofiarowywać, dawać komuś coś dobrego, szlachetnego, podczas gdy odbiorca nie docenia tego daru lub nie jest jego godzien

S

* **salomonowa mądrość** – legendarna, niezmierna mądrość
* **salomonowy wyrok** – wyrok mądry, sprawiedliwy
* **Samson** – człowiek o niezwykłej sile
* **Samson i Dalila** – mocarz tracący swą siłę z powodu przewrotnej, zdradliwej kobiety
* **sądny dzień** – popłoch, zamieszanie, lęk wywołany przez nieoczekiwaną kontrolę
* **siódma pieczęć** – ostateczna tajemnica
* **Sodoma i Gomora** – gniazdo rozpusty, siedlisko zła moralnego i zepsucia obyczajów; miejsce przeklęte; hałas i bałagan
* **sól ziemi** – składnik najważniejszy, nieodzowny; grupa wartościowych ludzi jakiegoś kręgu
* **syn marnotrawny** – człowiek, który zawinił lub zbłądził, lecz w porę opamiętał się i nawrócił
* **szaweł** – człowiek wrogo nastawiony do jakiejś idei i czynnie ją zwalczający, który nieoczekiwanie staje się jej gorliwym zwolennikiem i rzecznikiem

T

* **trąba jerychońska** – ogromny hałas

U

* **ucho igielne** – bardzo wąskie przejście; trudności w przejściu z jednego etapu życia do następnego
* **umywać ręce** – nie przyjmować odpowiedzialności za kogoś, uniewinniać się

W

* **wdowi grosz** – ofiara lub dar okupiona wieloma wyrzeczeniami, ostatnie pieniądze przeznaczone na szlachetny cel
* **wiek chrystusowy, lata chrystusowe** – wiek 33 lat
* **wieża Babel** – zamęt, chaos, bałagan, zamieszanie
* **wilk w owczej skórze** – człowiek podstępny, obłudny, udający dobrego
* **winnica Nabota** – obiekt sąsiedzkiej zawiści
* **włosy Samsona** – symbol siły, męstwa
* **w stroju Adama, w stroju Ewy, w stroju adamowym** – nago
* **wszystkie znaki na niebie i ziemi** – zwiastun, wskazówka

Z

* **zakazany owoc** – rzecz niedozwolona i przez to pociągająca
* **zakon Adama** – małżeństwo
* **zbrodnia kainowa** – morderstwo, zabójstwo. Inaczej bratobójstwo.
* **ziemia obiecana** – przyobiecana nagroda, szczęście
* **złoty cielec** – bożek, obiekt próżnego kultu
* **zamienić się w słup soli** - zamrzeć w bezruchu, np. z wrażenia, zdziwienia lub przerażenia; nie wiedzieć, co powiedzieć i zrobić
* **żona Lota** – kobieta ciekawska
* **żona Putyfara** – uwodzicielka cnotliwych mężczyzn, kusicielka