Wasale

Formalnie wasal to osoba, która jest obopólnie związana z seniorem lub monarchą w kontekście systemu feudalnego będącego podstawą serii Crusader Kings. Zobowiązania obejmują najczęściej pomoc militarną i wzajemną ochronę w zamian za pewne przywileje, między innymi nadanie ziem jako lenna. Pojęcie to może również zostać użyte w kontekście podobnych zobowiązań w innych systemach feudalnych. Dla kontrastu przysięgę wierności, czyli fidelitas, składa królowi poddany.

## **Kim są wasale?**

Twoi wasale to szlachcice, którzy pomagają ci zarządzać twoimi ziemiami (w zamian za możliwość zbudowania sobie na nich zaplecza politycznego) i pozwalają ci sprawować rządy na ziemiach, powoływać armie oraz pobierać podatki, pilnując porządku.

Drzewo ziem Świętego Cesarstwa Rzymskiego (relacje feudalne między wasalem a seniorem).

Potrzebujesz wasali ze względu na limit domeny, ale też dlatego, że senior po prostu nie może być wszędzie naraz i bez nich zapanowałby chaos.

Z tego względu wasali nie można się tak po prostu pozbyć. Ponieważ większość twojej armii składa się z żołnierzy, których dobrowolnie wysyłają ci wasale, to wkurzenie ich jest jednym z najszybszych sposobów na utratę królewskiej (lub książęcej) korony, tak jak w poprzedniej odsłonie gry. Na całe szczęście twoi wasale z reguły nie będą cię ścigać zbrojnie, o ile nie zrobisz czegoś, co ich naprawdę rozwścieczy. Zależy im przecież na statusie quo, a tym razem sytuacja prezentuje się inaczej niż w pierwszej części Crusader Kings, gdzie spór z namiestnikami twojego królestwa był tylko kwestią czasu. Nie powstrzyma to jednak każdego. Uważaj przede wszystkim na ambitnych wasali, tych, którzy mają do ciebie jakiś uraz, oraz na młodszych synów, którzy nie mogą znieść myśli, że ich starszy brat dostanie cały spadek po królu, gdy ten przekroczy bramy niebios (lub co bardziej prawdopodobne wyląduje w czeluściach piekieł).

Średnio lubiany władca może zostać celem wielu spisków. Wasale mogą próbować cię zabić, ograniczyć twoją władzę lub całkowicie cię jej pozbawić. Aby nie dać się zaskoczyć, miej u swego boku dobrego arcyszpiega. Większość wasali przestanie spiskować, gdy ich o to ładnie poprosisz, a jeśli nie zgodzą się na twoje żądania, będziesz mieć dobrą okazję, by wtrącić ich do więzienia. Trudno jest skutecznie spiskować zza krat!

## **Rodzaje wasali**

Wasali można podzielić na dwa rodzaje: hrabiów, czyli niższą szlachtę, którzy zarządzają pojedynczymi domenami lub ewentualnie (bardzo) małą ich liczbą, i książąt, którzy rządzą nie tylko swoją domeną, lecz także hrabiami posiadającymi ziemie w ich księstwie. Książęta podlegają tylko królowi. Na samym dole hierarchii są niżsi wasale, czyli burmistrzowie, baronowie i biskupi zarządzający miastami, baroniami i biskupstwami na terenie twoich hrabstw, którymi z kolei zarządzają hrabiowie lub książęta. Hrabiowie podlegają książętom lub jeśli ich nie ma – bezpośrednio królowi. Książętom może rozkazywać jedynie król. Królowie mogą być również podporządkowani cesarzom.

Kilka słów na temat niższych wasali. Niżsi wasale to ci, którzy zarządzają majątkami na terenie twojego hrabstwa. Burmistrzowie zarządzają miastami, baronowie – baroniami, a biskupi – biskupstwami. Burmistrzowie mają to do siebie, że są wybierani i co jakiś czas się zmieniają. Możesz przypisać wasali do niewłaściwego rodzaju majątku, ale otrzymają za to karę.

W czasie wojny warto co jakiś czas do nich zaglądać. Czasami najlepszym dowódcą może być nieznaczący burmistrz jakiejś wioseczki leżącej u wybrzeża.

## **Opinia wasala**

Opinie wasali dzielą się na dwa rodzaje: te, z którymi możesz coś zrobić, i te, z którymi nie możesz zrobić nic. Niestety te drugie z reguły przeważają nad pierwszymi.

## **Rzeczy, na które masz wpływ**

Zasada nr 1: Nie daj się ekskomunikować, nie morduj, nie skazuj na śmierć tych biedaków w swoich lochach (nawet jeśli zabili twojego słodkiego, dwuletniego szczeniaczka… albo syna…) i ogólnie nie bierz przykładu z Kaliguli. To właśnie powyższe zachowania skutkują najgorszymi modyfikatorami: ekskomunika to -30 punktów do opinii, a morderstwa lub egzekucje więźniów oznaczają kary około 20 punktów. Zachowuj się jak potwór, a będą cię tak traktować.

Zasada nr 2: Nie wymagaj zbyt wiele od swoich wasali. Jeśli chcesz, aby byli po twojej stronie, to utrzymuj niski autorytet korony, nie ściągaj z nich zbyt wysokich podatków i nie zabieraj im wszystkich żołnierzy. Owszem, ogranicza to twoją potęgę, ale król, którego łatwo przeoczyć, raczej nie będzie przyciągać niechcianej uwagi. Oczywiście jeśli nie będziesz żądać wystarczająco dużo od swoich wasali, to możesz skończyć bez armii i bez pieniędzy na nią! Jak zwykle równowaga to podstawa. Ponadto staraj się nie angażować wasali bezustannie w wojnę. Będą coraz bardziej zirytowani ze względu na uciekające z ich skarbców pieniądze, które wpadają do kieszeni żołnierzy, a których król nigdy nie jest chętny zwrócić!

Zasada nr 3: Postaraj się nie wkurzać wasali swoimi decyzjami podczas wydarzeń. Jeśli złożysz komuś obietnicę, to dotrzymaj jej, nie romansuj z cudzymi żonami, postaraj się nie poniżać wasali, gdy robią z siebie idiotów na dworze (nawet wtedy, gdy ich krytycy mają rację!)… Po prostu zastanów się nad tym, czyim kosztem zabawiasz się na oczach całego królewskiego dworu, zanim podejmiesz decyzję podczas wydarzenia. Jeśli musisz wybrać pomiędzy dwoma wasalami, to zirytuj tego, którego obniżona opinia będzie miała mniejsze znaczenie... albo tego, który wybaczy ci, ponieważ jest twoim największym wielbicielem.

## **To, na co nie masz wpływu…**

Nic nie poradzisz na to, że twój król dorastał jako rozpieszczone książątko. Nowy władca zawsze zachodzi za skórę szlachcicom, ponieważ nie zdobył jeszcze ich szacunku. Pewne cechy denerwują wszystkich (np. lenistwo czy tchórzostwo, które skutkują karą -10 punktów do opinii każdego z wasali, ale nie tylko). Ludzie po prostu nie potrafią zaakceptować niektórych rzeczy w królu. Kolejna kara -10 punktów do opinii może być spowodowana cechami przeciwnymi do tych, które mają wasale, nawet jeśli normalnie uznaje się je za pozytywne. Będąc cudzoziemcem, również tracisz w oczach wasali. Lepiej uważaj, jeśli zdarzyło ci się odziedziczyć lub „odziedziczyć” czyjąś koronę.

## **Wasale podczas wojny**

Mądry dowódca dostrzeże, że wasale to źródło żołnierzy – i to darmowych żołnierzy. Choć może się to wydawać niezłą strategią dla cynicznych władców (jak i klasyczną metodą podboju świata cudzymi rękami w poprzedniej części Crusader Kings), to twoi wasale będą mieli dość ciągłego przebywania na polu bitwy i w końcu zaczną cię za to nienawidzić. Na początku, w ramach drobnego ostrzeżenia, odjęte zostanie parę punktów z ich opinii, które łatwo nadrobić, ale nie testuj ich cierpliwości.

## **Pewna przestroga dla przyszłych podżegaczy**

Dość trudno jest to zauważyć w samej mechanice gry, ale warto pamiętać, że wasale robią się znacznie bardziej wrodzy, gdy zaciągasz ich na wojny – zwłaszcza długie, krwawe i agresywne wojny toczone na terenie Półwyspu Iberyjskiego (raju zdobywców) o ziemie o znikomym znaczeniu dla wasali siedzących wygodnie w swoich domach mieszczących się setki mil od chrześcijańsko-muzułmańskiego frontu. Nie do końca wiadomo, co oprócz zdenerwowania wynikającego z długiej służby wojskowej wywołuje tę wrogość. Czynnikiem może być to, że twoje wojska są daleko od domu, biorą udział w przedłużających się oblężeniach, gdzie stawką jest spory prestiż, i prawdopodobnie są osłabione starciami oraz działaniami wojennymi. Królowie, których poborowi są słabi i oddaleni od domu, mogą paść ofiarą dobrze wymierzonego ciosu. Nawet potężny zdobywca może polec, jeśli jego armie są daleko od niego, a ci, których uważał za przyjaciół, atakują właśnie jego niegdyś potężną stolicę.