Zarabianie pieniędzy

## **Dlaczego pieniądze są ważne?**

Jeśli potęga wojskowa jest narzędziem, dzięki któremu opanowujesz swoje królestwo, to wtedy pieniądze są paliwem, które ją napędza. Jeśli nie możesz zapłacić swoim żołnierzom, pomijając inne kary, nie będą oni tak efektywni w walce, bo ich morale się obniżą. Jeśli mierzysz się z przeciwnikiem o prawie równej sile, przegrasz.

Poza tym, pieniądze pozwalają ci również na rozpoznanie swojego potencjału militarnego. Możesz mieć wszystkie nowinki techniczne i tak rozległe ziemie, jak tylko chcesz, ale nie będą one nic warte, jeśli nie możesz rozwinąć ich poza ich podstawowe struktury. Posiadając silną gospodarkę, możesz wystawiać ogromne i zróżnicowane armie, wspierane w razie potrzeby przez najemników, które będą w stanie zmierzyć się z siłami znacznie większych narodów i wygrać dzięki koncentracji sił. Jeśli posiadasz małe, ale zaawansowane technologicznie ziemie i walczysz z kimś, kto jest rozproszony po ogromnym obszarze, będziesz w stanie szybciej zebrać i skoncentrować armie. Będziesz również w stanie pozwolić sobie na silniejsze i liczebniejsze majątki, co sprawi, że będziesz również bardziej wytrzymały w obronie.

W końcu, tak jak w prawdziwym życiu, ci, którzy mają pieniądze, mają więcej możliwości, aby je pomnożyć. Wprowadź potężną gospodarkę wcześnie w swoim królestwie, a droższe domeny ekonomiczne będą dla ciebie dostępne bez kosztownego czekania.

Poza tym potrzebujesz pieniędzy na inne cele. Zamożny król może zamordować swoich wrogów i udobruchać wasali, ale biedny król już nie.

Więc rozumiesz, dlaczego posiadanie pieniędzy jest ważne. A teraz, jak się wzbogacić...

## **Ustal priorytety, a następnie buduj**

Królowie, którzy pragną armii i pieniędzy, aby ją opłacić, wiedzą, że to pieniądze są najważniejsze. Kiedy zaczynasz grę, wstrzymaj się tymczasowo z budową i unowocześnianiem struktur wojskowych. Oznacza to utratę wczesnej przewagi militarnej, ale na potrzeby tego poradnika zakładam, że w zasięgu ręki nie ma nic, co musisz przejąć.

Przyjrzyj się swoim majątkom, a następnie dochodom z każdego z nich. Spójrz na podatki. Zdaje się, że miasta przynoszą największy dochód, prawda? Zgadza się, ale poczekaj chwilę i zastanów się: do kogo należą twoje miasta? Nie do ciebie, ale do twoich wasali, którzy nie zawsze płacą podatki. Kościoły są nawet bardziej niechętne, a inne baronostwa nic na ciebie nie zarabiają. A więc najpierw unowocześnij swoje podstawowe majątki. Zanim wybudujesz coś innego, z wioski z zamkiem zrób miasto.

Jak już to zrobisz, możesz rozpocząć unowocześnianie innych swoich budynków. Najpierw zawalcz o miasta, zdobądź porty i opodatkuj jak najwięcej budynków. To zapewni ci niemałe drugie źródło dochodu, które będzie konkurować z twoimi bezpośrednimi majątkami w czasach, kiedy twoi burmistrzowie darzą cię sympatią i są skłonni wydać pieniądze. Jest ono niepewne, ale jest. Jak już to zrobisz, zajmij się swoimi kościołami.

Możesz także rozważyć unowocześnienie swoich baronostw. Chociaż nie dostarczą ci bezpośrednio pieniędzy, chyba że podniesiesz podatki swoim wasalom, co rozgniewa twoich hrabiów i książąt, to pozwoli im rozwijać własne ziemie, zapewniając ci dodatkowych żołnierzy i zwiększając tempo rozwoju twojego królestwa.

Powodem, dla którego ważnym jest szybkie budowanie gospodarki, jest to, że im dłużej będziesz miał te struktury, tym więcej pieniędzy otrzymasz na koniec gry. Jeśli struktura przynosi mi 15 jednostek złota rocznie, a ja wybuduję ją w 1200 roku, zamiast w 1250, daje mi to 750 jednostek złota więcej pod koniec gry.

Jednakże wciąż należy kierować się zdrowym rozsądkiem. Jeśli w grze pozostało tylko kilka dekad, to mogę bardziej skorzystać na tym ostatnim ulepszeniu koszar, aby wcisnąć tam trochę więcej żołnierzy i zwiększyć prestiż. Mogę nawet nie odzyskać pieniędzy wydanych na drogie i finalne ulepszenie mojej gospodarki. Ale zwykle to się opłaca.

## **Zaprzyjaźnij się ze swoimi wasalami, a dopiero później podnieś podatki**

Opodatkowanie działa za pomocą dwóch mechanizmów: praw i opinii. Podnoszenie podatków dla twoich wasali podniesie twój potencjalny dochód, ale wasale przekażą ci pieniądze tylko wtedy, jeśli lubią cię wystarczająco, aby to zrobić. Dlatego musisz upewnić się, że opinie twoich wasali na twój temat są przynajmniej pozytywne, zanim przejdziesz do zwiększenia opodatkowania. W przeciwnym razie, mimo że na papierze twoje podatki powinny być wyższe, twój prawdziwy dochód może być zmniejszony, ponieważ zwiększone opodatkowanie irytuje wasali. Dodatkowo stracisz żołnierzy. Gdy tylko twoi wasale (albo przynajmniej większość) polubią cię wystarczająco, zacznij podnosić podatki. Najpierw podnieś podatki miejskie (oczywiście upewniając się, że twoi burmistrzowie cię lubią), bo one przynoszą ci największy dochód, a następnie przekonaj kościół do płacenia. O dziwo nie złości to papieża. Po tym, możesz rozważyć podatki dla twoich głównych wasali i baronów. Podczas gdy przynosi ci to więcej pieniędzy, osłabia to ich oraz obniża ich opinię o tobie, a w przeciwieństwie do twoich mniej znaczących wasali, wasale posiadający ziemie mogą wyrządzić ci poważną krzywdę. Jest również prawdopodobne, że większość twoich żołnierzy pochodzi z ich ziem, jeśli masz duże królestwo.

Opodatkowanie twoich mniejszych wasali sprawia również, że o wiele bardziej opłaca się ulepszać twoje miasta i kościoły, a także pozwala ci to w pełni wykorzystać potencjalne dochody posiadanych hrabstw. Jest to szczególnie cenne, jeśli nie masz wielu hrabstw, z którymi możesz współpracować w pierwszej kolejności, bo większa koncentracja bogactwa umożliwia przyspieszony rozwój.

Obniżenie poborowego dla miast i biskupstw może być wystarczające, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom wyższych podatków. Ustalone nawet do ich minimalnych poziomów, wciąż zapewnią ci oddziały od burmistrzów i biskupów... i to przyzwoitą ilość, jeśli cię lubią. Dodatkowe pieniądze, które dostajesz mogą być użyte do bardziej agresywnego budowania oddziałów militarnych w twoich majątkach, aby zrekompensować mniejsze podatki od twoich burmistrzów/biskupów - wasali.

## **Uwolnij swojego wewnętrznego wikinga**

Wojna, tak jak i w prawdziwym życiu, jest bardzo dobrym sposobem na wzbogacenie się, jeśli dobrze to zaplanujesz. Przez plądrowanie majątków i częściowo miast można zdobyć sporą sumę pieniędzy kosztem rywalizującego królestwa.

Wymaga to jednak trochę planowania. Pierwszą rzeczą, którą musisz zrobić, jest sprawdzenie czy twoja armia jest wystarczająco silna. Możesz także kliknąć na małą grafikę u dołu strony i uzyskać informacje o zasobach wroga, wielkości armii itp. Jeśli ostatnio twoja armia została oskubana z pieniędzy, oczywiście musisz pozwolić jej dojść do siebie, zanim rozpoczniesz jakiekolwiek najazdy.

Po drugie, jeśli chcesz zaatakować, musisz wziąć pod uwagę, kogo atakujesz i jaki jest twój powód. Jeśli dołączasz do obrony przeciwko świętej wojnie, świetnie. Twój wróg prawdopodobnie będzie ograniczony do walki na obcej ziemi, jeśli jego armia nie została jeszcze zniszczona. To oznacza, że twoja armia może skupić się na plądrowaniu miast i kościołów, meczetów lub świątyń bez martwienia się, że armie wrogów zniszczą twoją chevauchee. Z drugiej strony, jeśli samodzielnie rozpętujesz świętą wojnę, prawdopodobnie rozgniewasz innych przedstawicieli swojej wiary. To może nasilić działania wojenne i z toczenia bitwy przeciwko małemu, pozornie odizolowanemu celowi, doprowadzić do prowadzenia wojny przeciwko połowie wyznawców danej religii. Oznacza to również, że zostaniesz z terytorium, którego być może nie chcesz, a które może zostać ci później odebrane przez ogromne wydatki, ponieważ wszystkie pieniądze, które złupiłeś, zostaną ci odebrane. Dlatego najlepsze najazdy przeprowadzane są defensywnie przeciw przeciwnikowi, który jest już zaangażowany w konflikt.

Trzymając się tego drugiego punktu, równie ważne jest, aby sprawdzić, kogo najeżdżasz. Pamiętaj, że nawet najdroższe miasta nie dostarczą ci więcej niż 20 jednostek złota po tym, jak zostały przejęte. Niektóre nawet dostarczą ci mniej niż 10. Kilka może przynieść ci bogactwo później, ale prawdopodobnie stanie się tak, kiedy zamek rozwinie się i najazdy staną się droższe. Najazdy są najlepsze na wczesnym etapie gry, gdy zamek pozostaje nierozwinięty, a silne armie mogą je powalić jeden po drugim. Te trzy kwestie należy wziąć pod uwagę przez wyruszeniem w drogę.

1) Jak wiele będzie to kosztować mnie, jak i moje królestwo? Możesz być w stanie zapłacić za wojnę z łatwością, a twoje miesięczne koszty mogą być pokryte przez zdobyte łupy, ale weź pod uwagę wydatki na twoich wasali. Jeśli twoja osobista armia liczy 2 000, a wojsko liczy ogółem 12 000, to gdy te 2 000 żołnierzy kosztuje cię 4 złota za miesiąc, to za twoje całe wojsko będziesz musiał zapłacić 20 złota miesięcznie. Oznacza to, że podczas trwania wojny musisz kraść ponad 20 sztuk złota miesięcznie, aby było to opłacalne dla twojego królestwa. Jeśli zależy ci wyłącznie na osobistych korzyściach (zobacz „Utrzymywanie słabych wasali” dla informacji o tym, dlaczego słabsi wasale nie sprawiają problemów), to jest to dobre rozwiązanie, ale pamiętaj, że na dłuższą metę może przyczynić się do osłabienia twojej władzy. Z drugiej strony, jeśli twoim celem jest zbudowanie potężnego królestwa, to osłabianie twoich wasali przyniesie odwrotny efekt. Nie będą wtedy w stanie tak wiele budować i korzyści z twojego terytorium/możliwości rozdawania pieniędzy nie zrównoważą szkodliwego wpływu na twoich wasali. Biorąc pod uwagę zmniejszone koszty wynikające z wyniszczenia, twoje wydatki mogą zmaleć, ale lepiej planować z wyprzedzeniem. Jeśli dodasz do tego marynarkę wojenną, co prawdopodobnie będziesz musiał zrobić, aby przyśpieszyć rozmieszczanie wojsk, ponoszone przez ciebie koszta wzrosną jeszcze bardziej. Pamiętaj, aby odesłać jednostki marynarki wojennej, gdy nie będą już potrzebne, ale niech czekają w gotowości do sprowadzenia twoich ludzi szybko do domu, tak by twoi żołnierze nie snuli się po terytorium wroga, wydając wszystkie łupy na kobiety i wino.

2) Jak silna jest moja obrona i co za tym stoi? Z reguły powinno się atakować oddziałami 15 razy większymi niż siły obrońców oblężenia. Zdecydowanie powinny być one przynajmniej 10 razy większe. Gdy masz mniejszą przewagę niż 10 do 1, twoja armia zostanie z łatwością pokonana. Oczywiście, jeśli chcesz zdobyć tylko kilka miast, może ci się to udać nawet z mniejszymi oddziałami, ale gdy chcesz przejąć liczne prowincje, zdecydowanie będziesz potrzebował takiej przewagi i musisz ją zachować. Jeśli wyruszę z 20 000 osobową armią, która kosztuje mnie 40 złota miesięcznie i dotarcie do strefy walki zajmuje mi 2 miesiące, a mimo to zdobędę 12 majątków za średnio 15 złota każdy, a następnie zakończę wojnę i wrócę do domu w 5 miesięcy, z czego ostatnie 2 miesiące spędziłem na niepełnym utrzymaniu z powodu ofiar/statków wysyłanych do domu, to osiągnąłem zysk netto w wysokości 20 złota. Jeśli podczas jednej akcji zostanę pokonany i zdobędę tylko sześć majątków, po czym wrócę miesiąc wcześniej na skutek błędnej oceny siły obrońców, stracę 30 złota. Gdy upłynie kolejny miesiąc i przejmę kolejne 16 majątków, wracam do domu z 100 złota.

Miejmy nadzieję, że zyski okażą się większe, jednak ta sytuacja obrazuje tę regułę. Jak dużo będzie mnie kosztowało dotarcie na miejsce, ile otrzymam po przyjeździe, jak długo będę na miejscu i ile zajmie mi powrót do domu. To właśnie musisz brać pod uwagę.

3) Gdzie znajdują się armie wroga? Jeśli masz zamiar zacząć się wykrwawiać od momentu przybycia, to może lepiej zostań w domu, chyba że masz szczęście i pojmiesz kogoś ważnego (zobacz „Okup, okup, okup!” po więcej szczegółów).

Podsumowując, warto zauważyć, że odzyskanie sojuszniczego zamku nie daje żadnych łupów. Niestety wróg zagarnął już wszystko, co było do ukradzenia! Natomiast gdy wróg odzyska swój majątek, będziesz mógł go ponownie oblegać i plądrować.

## **Okup, okup, okup!**

Innym atutem działań wojennych są pieniądze, które można uzyskać, żądając okupu za ważne postacie. Można je również uzyskać, aresztując szlachtę na swoich ziemiach, jednak ma to negatywne skutki dla twoich wasali. Dworzanie zapewniają 10 złota, pomniejsi wasale 25, hrabiowie 70, książęta 145, a królowie aż 225 złota! Zawsze sprawdzaj swoje lochy pod kątem osób, za które możesz dostać okup. To nieregularne źródło dochodu, jednak można na nim zbić fortunę, zwłaszcza gdy ma się tyle szczęścia, by schwytać ważną osobistość. W takiej sytuacji opłaca się ruszyć na wrogie armie – jeden hrabia może sfinansować twoją wojnę! To ryzykowne, ale warto wziąć to pod uwagę podczas najazdów i innych działań wojennych. Możesz też ograniczyć w ten sposób swoich wasali, jeśli masz z nimi problemy.

## **Dziesięcina i ofiary**

Nie lekceważ katolicyzmu, który jest ogromną maszyną do zarabiania pieniędzy. W katolickich królestwach religijni wasale (np. biskupi) nie będą ci płacić podatków, jeżeli nie będą cię lubić bardziej niż papieża. Jeśli jesteś gotów narazić się na ekskomunikę, inwestytura świecka może zapewnić bardzo dobre dochody, a także poprawić stosunki z twoimi szlachetnymi wasalami (co z kolei zwiększy wysokość podatków, które są skłonni zapłacić). Jeśli masz już bardzo dobrze ugruntowaną pozycję, przemyśl zastąpienie papieża jednym z twoich wasali i podziwiaj, jak co miesiąc wspólne bogactwa Europy napływają do twoich szkatuł!

## **Drobiazgi**

Weź ślub! Gdy weźmiesz ślub, twój król może otrzymać sporą zapłatę w postaci należności weselnych lub znaczny wzrost prestiżu, jeśli odmówi. Często może to wystarczyć na sfinansowanie budowy... albo na pozbycie się kogoś, kogo nie lubisz. Nawet jeśli nie chcesz mieć dzieci, bo masz już wszystkich potrzebnych dziedziców, ożeń się z jakąś starą panną lub kobietą żyjącą w celibacie i zdobądź te pieniądze.