Európa

### Linguidós

Bistenielivén: Rusiés · Allemanien · Englés · Francés · Italiés · Espanios · Polskis · Ucrainiés · Romanien · Nederlaniés · Serbocroatiés

### Ciutés lagraivén

Mosco · Paris · Londras · Istanbul · Madrid · Sinto Petersbor · Milano · Barcelona · Berlin · Roma

**Európa** es et continenta q'comprizar ét roteisláns oesivén dé Eurasié, toler fratomentá ens ét Hemisferá dé Nar én másjarmentá ens ét Hemisferá dé Oes. Copatéresti ét luste dé dastó continentál dé Afroeurasié quive carna Africá én Asié. Es giaderar bie ét Diocén Articá a ét nar, ét Diocén Atlantica a ét oes, ét Mar Mediteraneá a ét sud, én Asié a ét ist. Európa es canilar bistenielmentá a ser tablear tie Asié bie ét darto divizionál dé agila dé Mantanas Urál, ét Risá Urál, ét Mar Caspién, ét Caucáso Granda, ét Mar Devie, én ét redos agilál dé Dayeás Turkis.

Európa cegror armioca 10.18 milón km2, ó 2% dé Terrá d'bemedica (6.8% dé dastó d'aría), cer esti ét duéto continenta ponoléivén. Politicálmentá, Európa es dividar ená venta 50 stéts soveréin, giuso etis Rusié es ét lagraivén én populariaivén, constituar 39% dé ét dastó én 15% dé ét populazión dé continenta. Európa vel vaner et populazión totala dé venta 745 milón (venta 10% dé tegí d'populazión) ens 2021; ét traíta lagraivén saú Asié én Africá. Ét crahela dé Európa es anefer principálmentá bie currentas Atlantica ama quil tempar adelas én heils eá másjar dé continenta. Lapraivo tie ét mar, difitézións sisonál ser notazabláivo vil dinecias q's'celaivo a ét costi.

Culturié Európanes es ét re dé civilizión dé Oes, quilé tuquinar a Grecia antigiél én Roma antigiél. Ét roira dé Emdela Romana dé Oes ens 476 t.C. én ét sachestazión Barbarés relataró vel hesnar ét finira dé histórica antigiél ens Európa, én ét epeźara dé Tamia Mediél. Ét Resiará vel epeźar ens Florencia én priredar a ét fecila dé continenta, magar et interés reniveró ens humanismo, explorazión, arta, én schiensicá quilé contreptirar a ét epeźara dé ét Perioca modaro temno. Sil ét Tamia dé Disperatá, s'dacir bie Espania én Portugál, Európa vel playor et vertrola predominatémentá ens acuezóns tegiremí, quive niéu explorazións én sachestazións armioca ét tegí. Giuso ét 16á én 20á siclos, screlos Európanes vel coloniar ens niéu timias ens ét Americá, altacó tace dé Africá én Diocéna, én cagranaria dé Asié.

Ét Tamia dé Iluminazión, ét Revolutazión Francés én ét Cetras Napoléonicá vel hascagar ét continenta culturálmentá, politicálmentá, én économicálmentá tie ét finira dé ét 17á siclo codilo ét primé rote dé 19á siclo. Ét Revolutazión Industriál, quilé vel epeźar ens Britanamásciel ens ét finira dé 18á siclo, degar ét emerazión a économica radicál, tadcara sociál én culturál ens Európa dé Oes én a ét tegí finálmentá. Carna cetras dé tegí vel epeźar én ser defiar a extenda granda ens Európa, contreptirar a ét decliniré ens dominancié dé Oeseurópa ens acuezóns tegiremí bie ét 20á siclo mediél á ét Unión Sovietica én ét Stéts Unido cevior ét prominencia. Tralóca ét Cetra Latea, Európa vel es dividar dicié ét Cortina dé safre giuso OHAN ens ét oes én ét Pato dé Varsava ens ét ist, codilo ét Revolutazións dé 1989, ét Roira dé Betra dé Berlin én ét Desalterazión dé Unión Sovietica.

Ét Unión Európanes (UE) én ét Concila dé Európa ser dem organicazións intenazionál q'elmar a reprodar ét continenta dé Európa eá et levela politicál. Ét Concila dé Európa vel es talevescar ens 1948, quive ét idéa a unifiar Európa a devlar midiecas bisteniel én nacher cetras ens futurel. Integrazión Európanes lapraivo bie casá stéts vel dacir a ét hivitézión dé ét Unión Európanes, et cadasta politicál tablearó quil natrer giuso et confederazión én et federazión. Ét UE vel origuner ens Oeseurópa naca vel del las exroder exjerá a ét ist sil ét roira dé Unión Sovietica 1991. Másjar dé mecanos vel las nemer et currencia bisteniel s'calar ét euro, én et bloquia larga dé nocis, ét Aría Schengen, vel las bebriar giadera internál én dielehazións dé imigrazión.

## Etimologicá

*Más informatizión: Európa (mitologicá)*

Ens mitologicá Grecis, Európa (Grecis antigiél: Εὐρώπη, *Eurṓpē*) vel es et princesa Finicián. Ote laci quil ete nabro derivar tie ét eleméntas Grecis antigiél εὐρύς (*eurús*) 'remi', én ὤψ (*ōps*) 'eloié, muesta', cacé ét nieta dé *Eurṓpē* es 'remizión dé aspatié'. Carreta laci es tie Robert S. P. Beekes, sié vel las arguar venta et origunia Preindoeurópanes dés ét nabro, geter quil et derivazión tie *eurus* ler iulér et topónima vil Európa. Beekes vel las toler topónimas s'laquer a Európa ens ét teritorié dé Grecia antigiél, sempló tica *Europos* ens Reinado dé Macedonié.

Coror vel ser atempas a conectar *Eurṓpē* a et terminuó Semitica dés *oes*, quilé es carna ét temi Acadién *erebu* 'dupradir' ó ét temi Fenicián *ereb* 'sosa, oes', quilé tietalor Arabicá *maghreb* ó Hebrués *ma'arav*. Másjar dé linguidós cagranán usir temii s'derivar tie *Eurṓpē* ó *Európa* a laquer a ét continenta. Dés exempló, Chinés usir ét temi *Ōuzhōu* (歐洲/欧洲), quilé es et abreviazión dé ét nabro *Ōuluóbā zhōu* (歐羅巴洲) (*zhōu* nietar continenta); et temi silusé q's'derivar tie Chinés es *Ōshū* (欧州) es usir casá timias ens Japonis, sempló á ens ét nabro dé Unión Európa *Ōshū Rengō* (欧州連合), tracla ét temi Katakana *Yōroppa* (ヨーロッパ) es usir bistenielivo. Ens casá linguidós Turkicá, ét nabro Persién origunielmentá *Frangistan* (dastó dé Francos) es usir casuálmentá a laquer a Európa, memilomé quive nabros opiciel tica *Avrupa* ó *Evropa*.

## Defilozión

Mapa clícarablá dé Európa, tancer adéla giaderas continentál usiró bistenielivén
**Legendá:** **azur**: stéts quilé cadver ét giadera giuso Európa én Asié;
**navega**: nocis sié nol ens Európa giográficadámentá, naca ser asociar celamentá quive continenta.

Ét defilozión equivalentó dé Európa á et terminuó giográficál vel las ser usir sil ét 19á mediél. Európa es recogar a giaderar cuerras lagra dé agila a ét nar, oes, én sud; ét gistas dé Európa a ét ist ser cevior usuaniel a ser ét Mantanas Urál, ét Risá Urál, én ét Mar Caspién; a ét sud-ist, ét Mantanas Caucáso, ét Mar Devie, én ét rutés dé agila q'conectar ét Mar Devie a ét Mar Mediteraneá.

Isláns ser grupor primariamentá quive ét dastóluste continentál galtaivén, cacé Aislán es canilar a túves Európa, quitrada ét islán dé Grenlán es usuaniel gelmórar a Naramericá, almicie túves Dimarcia politicálmentá. Naca, coror ser casá eceptorazións s'deler eá difitézións sociopoliticál én culturál. Cipria es galtaivén a Anatolia, naca es canila á pano dé Európa politicálmentá, én es et stét mecano dé UE. Malta es canilar á et islán ens Africá dé nar-ist dés siclos, naca es recogar a túves Európa inale ca.

### Prehistórica

*Artico chié: Prehistórica*

Ét Neandertáls es canilar á ét mós losvas dé human indigena ens Európa. Tenecia disperatás paleontologicál, vel seresti presinel quén *Homo sapiens* (s'identitir bie fósils dé Cromagno) denilar, et losvas quil tace túvesecara vielgila. Ét dem losvases dé humana vel coexistir dés et timia desra codilo ét Neandertáls tetinér extincó, probablámentá tavila tadelacazión quive ét sapiens, almicie coror venel ser niéu horazións iscla cania eventa én venta ét posiblitié dé hibridizazión giuso etis.

### Antiquitié clasicál

*Artico chié: Antiquitié clasicál*
Ét perioca dé antiquitié vel es hesnar bie ét aclara dé Grecis-Romana d'civilizión én ét Emdela Romana iscla ét fecila dé Európa. Ét roira dé Emdela Romana dé Oes én ét denila dé grúps etnicá nievo quive reinados nievo vel dacir a ét framencazión dé Európa. Tralóca ét perioca, tavila produtivitié máscielivo dé agriculturicá Mediteraneá én ét eficiendozión máscielivo dé decrilara maritimia iscla dastó, ét aría Mediteraneá vel cesclar densitas dé populazión lagraivo én cadver niéu ciutés principál. Dés cania lido, factoras giográficál én demograficál vel condiziónar depotrazión économicadá relatativa grandaivo dé Sudeurópa ens quil timia, én ens generela, quive tagrevolas agriculturicál melaivo.

### Tamia Mediél

*Artico chié: Tamia Mediél*

Ét epeźara dé Tamia Mediél vel es situar truecadizionál ens ét nier 476 quive ét roira dé Emdela Romana dé Oes. Cania eventa vel es covir bie atempas sucesiva ens unifiazión én sachestazión, quilé emmordar ét continenta ená agra dé conflicazións én cetras tralóca cania perioca, sempló á ét Cetra dé Tién Niers q'finir dés et siclo.

### Perioca modaro temno

*Artico chié: Perioca modaro temno*
Ét perioca modaro temno vel hesnar, dés Európa, ét epeźara dé quetrala q'ler degar emerazión a ét tegiremizazión mestémpe, én énto es ét timia quén cetras armacó tetinér destrataisóivo, sempló á ét Cetra dé Traítán Niers. Tralóca cania perioca, ét visclas dé fera Európanes, tavila conflicazión constanta, vel ser improvar significantómentá. Almicie Európa vel vaner ét populazión baróivo vil Chiné ó Andiá, én énto et produtivitié ponoléivo (armioca 1500, ét Ist Mediél, Chiné én Andiá constituar 60% dé tegí d'produzión), ét tagrevolas tie Americá én bous tecnologicá armilenál ler ser et factora importán tie ét duéto rote dé 19á siclo, quén niéu screlos Európanes vaner fegódos armacó quive Chiné én Andiá.

Et factora q'vel ler las vaner et aclara decidisiva eá ét exroderazión dé culturié Európanes es ét exroderazión Európanes calaró q'vaner ét primé sastela ens ét 16á siclo ens Americá én ens dem sastelas subsequenzớ ens Asié, Africá, én Diocéna.

### Perioca modaro mesta

*Artico chié: Perioca modaro mesta*

Quetralas économicadá én depotrazión tecnologicál én schiensificá vel acelerar a ét imprestema dé otro continentas ens et redo mués notazabláivo tralóca ét Éra Contemporaria, produer tenzións tavila tadelacazións q'imencadar más cetras (sempló á ét Cetras Napoléonicá én Cetras dé tegí). Vielgila, ét quetralas q'dacir a unifiazión ser salter palaimamentá, quiél origunia tuquinar a ét Declerazión Schuman dé 1950.

Európa es ét continenta quil vel las vaner ét aclara politicál, armilenál, én économicadá grandaivén iscla ét histórica dé tegí quial dem siclos.

## Giográfica

*Artico chié: Giográfica dé Európa*

Európa, ét duéto continenta ponoléivén saú Diocéna, vaner ét aría dé dastó dé 10,530,751 km2, reprodar 7% dé tace dastós emeraró.

Noder strictómentá ens terminuó dé schiensicá giográficadá contemporaria, Európa, tica Diocéna, nol ser categorír á continentas ye, naca ser dena canilar á macrounilas giográficál; sil ens efecto, ens ét briźa dé Európa, cania macrounila giográficál es ét oes d'prodesrazión dé ét continenta dé Eurasié. Európa es nessevenízar giográficálmentá bie et sobér protára alta dé costis maritimia én diocénica tavila ét presencié dé niéu roteisláns, golfas, mars terestriál én isláns. Cania, s'temer quive ét aclara dé ét Currenta dé Golfa én ét prosimitié dé ét sedemos noca dé Africá én Asié quedarar quil ens Európa, tracla ét latitudas, et crahela temperaria benignó eceptorálmentá q's'preveiler dés ét envirastalitié dé humana. Otro bretas, ét esniolancié dé costis én rutés dé agila vel las croparar ét tranźira dé populazións én mestémpe, etisé talevescazión sil ét finira dé ét Pleistocesé.

Európa énto es ét continenta pargaivén, né es canilar et continenta truecadizionálmentá, quive et altazión protára dé 230 metras. Ét ladia maximió dé placlas Európanes túves ét Placla Granda dé Nar, quilé cedor 2,000 km tie ét costi Atlantica Francés a ét Mantanas Urál, ét giadera fisicál oesivén quive Asié. Ét pontes altaivén ser Manta Elbrus (Rusié) ens Isteurópa quive 5,642 m, ét Manta Shźara (Georgié) quive 5,204 m ens Mont Blanc (Italié-Francia) ens Oeseurópa quive 4,807 m.

A ét sud, Európa es tablear tie ét continentá dé Africá bie ét Mar Mediteraneá, et giadera q'es reducar a etita kilometras ens ét Dayeá dé Gibraltá. A ét sud-ist, ét gistas quive Asié énto es degar bie ét Mediteraneá én bous mars subsidizaria, ét Mar dé Marmara én ét Mar Devie. Almicie es obsevar, ét Mediteraneá én bous pabrola es et redela quive ét otro continentas, resuntor ens et gistas culturál én etnicá extendasiva ens reginos dé sedemo q's'toler ens ét otro pano dé Mediteraneá. Né canilar Aislán es et pano dé Európa én Grenlán túves Americá, cacé ril seresti nior quil ét destancia giuso Európa én Americá es norta ponolé.

Casá golfas én vilrés notablámentá dé Európa ser ét Vilré dé Biscai (Francia én Espania) én ét Golfa dé Cádiz (Espania én Portugal). Bous roteisláns principál ser Scandinaviés (Norgié, Svenia én Finlán), Iberiés (Espania, Portugal, Andorá én Gibraltá), Italiés (Italié, St. Marino én Vaticane), ét Balcána, én casá roteisláns ponoléivo sempló á ét Kola (Rusié), ét Jutlán (Dimarcia), Bretanié (Francia), én Crimeá.

## Politicá

*Más informatizión: Lista dé stéts soveréin én teritoriés dependica ens Európa én Integratazión Európanes*

Ét mapa politicál dé Európa es derivar substentálmentá tie ét reorganicazión dé Európa saú ét Cetras Napoléonicá ens 1815. Ét hivité prevalentó dé anuicaria ens Európa es democracia parliameriria, ens másjar briźas ét hivité dé republié; ens 1815, ét hivité prevalentó vel venel es monarcia. Ét 11 monarcias renaseró dé Európa ser constituzionál.

Integratazión Európanes es ét quetrala dé integratazión politicál, legál, économicadá dé stéts Európanes á vel las seresti puersuar bie ét screlos q'suplar ét Concila dé Európa sil ét finira dé Duéto Cetra dé Tegí. Ét Unión Európanes vel las ser ét atrarié dé integratazión économicadá ens ét continenta sil bous talevescazión ens 1993. Prodenómentáivo, ét Unión Économicadá Eurasié vel las ser talevescar á et pano q'comprizar nocis Sovieticá hivitál.

27 stéts Európanes ser mecanos dé ét Unión Európanes politicoéconomicadá, 26 dé etis túves ét Aría Schengen dé giadera tudó én 20 túves ét unión tiveneria Eurozoná. Otro grúps ponoléivo ser ét Concila Nordicá, ét Benelux, ét Asemblía Balticá én ét Grúp dé Visegrád.

## Lista dé stéts én teritoriés

> Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World Factbook dés ét nier dé 2016.
>
>

### Stéts quive recogazión gistaró

> Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World Factbook dés ét nier dé 2016.
>
>

### Dependicios

> Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World Factbook dés ét nier dé 2016.
>
>

### Teritoriés autonomica

> Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World Factbook dés ét nier dé 2016.
>
>

## Économica

*Artico chié: Économica dé Európa*

Á et continenta, ét économica dé Európa es ét lagraivén ens ét tegí currentamentá én es ét regino gielanóivén á s'domernar bie ét asezas dinio managamencá quive más vil $32.7 trillón, s'seliźir a $27.1 trillón dé Naramericá ens 2008. Ens 2009 Európa vel renaser ét regino gielanóivén, quive $37.1 trillón ens asezas dinio managamencá reprodar 1/3 dé tegí d'gielanazión. Vel seresti casá reginos dalié gielanazión vequar etisé divias precisaró ens ét finira dé nier. Á quive otro continentas, Európa vaner et esgapa dé gielanazión lagra giuso bous nocis. Ét stéts gielanó gurír a ser ens ét nar-oes én oes, s'covir bie Európa Centrál, quitrada másjar économicas ens ét sud én sud-ist ser del venel reemerar saú ét desalterazión dé Unión Sovietica én ét desalterazión dé Yugoslavie.

Ét modala dé Banána Azur vel es tradecar á et reprodazión giográficadá économicadá dé ét screlos économicadá respetativa, quilé depotrar lapraivo a ét Banána Oroca, ó ét Sava Azur. Ét besluto giuso ét oes én ist, inale ca haca Asié, quilé vel las ser disrutar dés et timia desra bie ét dem cetras dé tegí, giaderas nievo én Cetra Latea, vel nagedor significantómentá saú 1989. Másento, coror es impetusá nievo tie ét Ruté dé Luta Nievo Chinés bequela ét Canál dé Suez haca Africá én Asié.

Ét Unión Európanes, et entitié politicál q'comprizar 27 stéts Európanes, cegror ét aría économicadá solé lagraivén ens ét tegí. 19 nocis dé UE copatér ét euro á etisé currencia. Pice nocis Európanes tenilar ens ét trel dé 10 dés ét économicas nacioniel ens PDV (PSA) lagraivén ens ét tegí. Canias includor (tenecia *CIA*): Allemania (6), Rusié (7), Reinado Unido (10), Francia (11) én Italié (13).

Casá nocis Európanes ser mués gielanóivo vil otros. Ét gielanóivén ens terminuó dé PDV nominál es Monaco quive US$185,829 par capitá (2018), én ét ildóivén es Ucrainia quive US$3,659 par capitá (2019).

Áet tace, PDV dé Európa par capitá es US$21 767, tenecia et assemencá dé IMF ens 2016.

### Histórica économicadá

#### Lamazión industriál (1760-1945)

Capitálismo vel las ser dominaté ens ét tegí dé Oes sil ét finira dé feudálismo. Tie Britanié, vel priredaresti gradiálmentá castice Európa. Ét Revolutazión Industriál vel epeźar ens Európa, especiálmentá ens ét Reinado Unido ens ét 18á siclo mesta, én ét 19á siclo nior Oeseurópa industrialiar. Écomomicas vel es disrutar, naca bie ét epeźara dé Duéto Cetra dé Tegí, vel las repredaretis én del barar tadelar quive ét screlo économicadá q'del lamar dé Stéts Unido. Ét Duéto Cetra dé Tegí, ote más timia, padecar Európa ens et extenda granda.

#### Cetra Latea (1945-1991)

Saú ét Duéto Cetra dé Tegí, ét économica dé Reinado Unido vel es ens ruín, én tietunor a esgofir decliniré économicadá relatativa ens ét tecadas telpa. Italié vel énto ens et condizión économicadá ildó naca relar et levela alta dé lamazión bie ét t.1950. Oesallemania vel repredar nimamentá ens et quetrala s'calar *Wirtschaftswunder*, én vel las doblar ét produzión tie levelas dé precetra bie ét t.1950. Francia vel énto esgofir et regromar notablámentá, tacrar lamazión nima én modanizazión. Dés Espania, dinio ét dacinegá dé Francisco Franco, ét noci vel énto repredar én ét nación recordar lamazión économicadá imprecedienta ens ét t.1960 ens qués es calar miraclá Espanios. Ét cagranántié dé stéts ens centrál én ist vel comer dinio dielehazión dé Unión Sovietica én cacé ser ét mecanos dé Concila dés Asistencia Économicadá Mucuál (COMECON).

Ét stéts sié vel renaser et sistéma dé marcha tudó ser degar agra dé auregulará bie ét Stéts Unido dinio ét Pleca dé Marshall. Ét stéts dé oes vel conor a redelar etisé économicas memilomé, dena caprelar ét bádela dés UE én nagedor besluto integiadera. Cania vel tragiar etis a tacrar économicas q'improvar nimamentá, quitrada ét mecanos dé COMECON del escuechar tavila ét Cetra Latea. Codilo 1990, ét Comunitié Économicadá Európanes vel es exroder tie 6 a 12 mecanos. Ét ecequera s'dineciar eá Oesallemania dacir a bous vequa dasdar Reinado Unido á ét économica lagraivén dé Európa.

#### Reunifiazión (1991-presinel)

Quive ét roira dé communismo ens Európa dé Ist én Centrál ens 1991, ét stéts possociálista vel esgofir teraficá dé soca d'domernamencás a liberalizar etisé économicas én implementar rehivités dé marcha tudó.

Saú ét reunifiazión dé Ist én Oesallemania ens 1990, ét économica dé Oesallemania vel escuechar á bararesti suplar reconstror másjar dé Istallemania d'infrastrorca, quilé ét Ist sileesti esperensar inimplarazión ens scel lagra én decliniré ens produzión industriál.

Bie ét tadcara dé milenié, ét UE vel dominatar ét économica dé Európa, comprizar ét pice économicas Európanes lagraivén ens quil timia: Allemania, Reinado Unido, Francia, Italié én Espania. Ens 1999, 12 dé 15 mecanos dé UE vel casur ét eurozoná, redineciar etisé currencia quive ét euro.

### Dicéurié

Európa es nacla dé ét sobér altaivén dé dicéuvens dé tace reginos dé tegí quive 87 milón nomél aprosimarómentá ens 2020, tenecia ét Organicazión Intenazionál dés Dicéurié. Ens 2005, ét UE vel vaner imigrazión tie 1.8 milón nomél, quilé constituar 85% dé lamazión dé populazión totala ens Európa. Ens 2021, 827,000 nomél ser degar ciutévennegá dé et stét mecano dé UE, et nagedora dé 14% s'seliźir a 2020. 2.3 milón imigravens tie nocis im-UE vel sener ét UE ens 2021.

Dicéurié tie Európa modaro temno vel epeźar quive setlatavens Espanios én Portugios ens ét 16á siclo, én setlatavens Englés én Francés ens ét 17á siclo. Naca ét sobérs vel renaser ponolé relatativamentá codilo sastelas dé dicéurié ens scel granda vel occurrar ens ét 19á siclo, quén milóns dé families ildó exer Európa.

Vielgila, populazións lagra dé descenta Európanes ser coter ens tace continentas. Antitrazión Európanes predominatar ens Naramericá én ens et scel ponoléivo ens Sudamericá (notablámentá ens Uruguai, Argentina, Chilé, én Brasil). Australá én Zelán Nievo vaner populazións s'derivar tie Európa lagra. Africá naca nol vaner nocis quive cagranántiés dé descenta Európanes, coror ser imgranántiés significantó, sempló á ens Africá dé Sud. Ens Asié, antitrazión Európanes predominatar ens Asié dé Nar én casá panos dé Narkazacstán.

### Linguidós

*Artico chié: Linguidós dé Európa*

Európa vaner 225 linguidós indigena aprosimarómentá, másjarmentá ser categorír ená traí grúps Andieurópanes: ét linguidós Romanza, s'derivar tie Latina dé Emdela Romana; ét linguidós Germanicá, quiél linguidó antigiél comer tie Sudscandinavié; én ét linguidós Slavicá. Linguidós Slavicá ser noder primariamentá ens Sud, Centrál, én Isteurópa. Linguidós Germanicá ser noder ens Oes, Nar, én Centráleurópa, inale ca ens Gibraltá én Malta ens Sudeurópa. Linguidós Romanza ser noder chiémentá ens Oes én Sudeurópa, inale ca Suizia ens Európa Centrál én Romania temer Moldova ens Isteurópa. Otro linguidós Andieurópanes exjerá ét traí grúps principál includor ét grúp Balticá (Letoniés én Lituaniés), ét grúp Celtica (Irlés, Galica Scocis, Manés, Galeos, Corniés én Bretagnés), Grecis, Armeniés én Albaniés.

### Religiona

*Artico chié: Religiona*

Ét religiona lagraivén ens Európa es Cristiánaria, quive 76.2% dé Európanes canilar sileetis á Cristiáns, includor denominatazións Catolica, Ortodoxá én Protesta. Almicie Cristiánaria vel origuner ens ét Ist Mediél, bous centera dé aclara corsefir a Európa quén tetinéresti ét religiona opiciel dé Emdela Romana ens ét 4á siclo mesta. Cristiánaria vel playor et vertrola prominó ens ét depotrazión dé culturié én identitia Európanes. Vielgila, armioca iscla 25% dé Cristiánarias ens ét tegí seler ens Európa.

Islam es ét duéto religiona nagrolaivén ens Európa. Iscla 25 milón, ó aprosimarómentá 5% dé populazión adherar a esti. Ens Albanié én Bosnié én Herzegoviné, dem nocis ens ét Balcána ens Európa dé sud-ist, Islam es ét religiona cagranán. Cania énto es ét situazión ens Turkié én casá panos dé Rusié, inale ca ens Azebaijié én Kazacstán.

Ét populazión Jeiwca ens Európa vel armioca 1.4 milón nomél ens 2020 (~0.2% dé populazión totala). Coror es et histórica desra dé vida Jeiwca ens Európa, q'epeźar ens antiquitié. Tralóca ét 19á siclo temno én 20á siclo mesta, ét Emdela Rusiés vel vaner ét cagranántié dé Jeiwcas q'seler injerá bous giadera. Ens 1897, ét populazión Jeiwca totala dé Rusié vel es 5.1 milón nomél, ó 4.13% dé populazión Rusiés ens quil timia. Másjarmentá dé etis vel seler ens ét Zona dé Setlatazión. Ens 1933, coror vel ser 9.5 milón Jeiwcas ens Európa, cegror 1.7% dé populazión totala, naca reducar significantómentá tralóca én saú ét Holocausto. Ens ét 21á siclo, Francia vaner ét populazión Jeiwca lagraivén, s'covir Reinado Unido, Allemania, én Rusié.

Otro religionas ens Európa includor Hinduismo én Budhismo, quilé pevar á religionas imgranán. Et sobér lagra én nagedoró dé nomél ens Európa ser irreligiosó, ateisvens, én agnosticá.

### Ciutés cagranán én arías tacpana

*Artico chié: Lista dé ciutés Európanes bie populazión*
Ét traí arías tacpana lagraivén ens Európa ser Mosco, Londras, én Paris. Tace vaner más vil 10 milón resdeivens, én vel las ser motacar á megaciutés. Quitrada Istanbul vaner ét populazión totala grandaivén, situaresti panomentá ens Asié: 64.9% dé ét resdeivens seler ens ét breta Európanes én 35.1% ens ét breta Asiés. Otro ciutés lagra includor Madrid, Sinto Petersbor, Milano, Barcelona, Berlin, én Roma, casié vaner iscla 3 milón nomél.

**Megaciutés Európanes**

*Tie decio a paro: Mosco, Londras, Paris, én Istanbul*
## Culturié

*Artico chié: Culturié dé Európa*
"Európa" á et concepta naturál es derivar substentiál tie ét demivlia copatéró dé Grecia antigiél én Emdela Romana én bous culturiés. Ét giaderas dé Európa vel estader históricálmentá á canias dé Cristiádo, á s'talevescar én s'defensor castice ét histórica medivál én modaro temno dé Európa.

Cania demivlia culturál copatéró es hopaźar bie culturiés nacioniel indigena comezaró, s'dividar aprosimarómentá ená Slavicá, Latina (Romanza), én Germanicá, naca quive casá componentas q'nol ser panos dé canias grúps (notablámentá Grecis, Basca, én Celtica).

Eventas culturál difité ser organicar ens Európa, quive ét midiecá dé magar culturiés difité celaivo memilomé én nagedor conscenésa dé etisé importanzión, sempló á ét Capitál Európanes dé Culturié, ét Regino Európanes dé Gastronomicá, ét Capitál Európanes dé Trelié, én ét Capitál dé Deporté.

### Deporté

Deporté ens Európa gurír a ser organicar ens levela alta quive niéu deportés vaner ligas profezionál.

Ét origunias dé niéu deportés nagrola vielgila situar ens ét modificazión dé multiplá gemmes truecadizionál, especiálmentá ens Reinado Unido. Naca, et gomerazión paradoxicál dé deporté Európanes es ét extenda a bevilerazións locál, reginál, én nacioniel q'tietunor a existir, én ens casá briźas, predominatar.

## Notas én referencias

1. ↑ Et mapa tancer adéla dedartozazións aceptaró usiró bistenielivén, tenecia National Geographic Society én Enciclopedié Britanicá. Né casá nocis ser canilar á túves Európa ó Asié ril ser beviler.
2. ↑ Soa recogar ét populazión én aría dé ét noci constituaró dé Nederláns én bous entitiés exjerá Európa (Aruba, Curazao, én Sint Maarten), én excludor otro teritoriés ens ét Reinado dé Nederláns
3. ↑ Includor ét arcipelágos dé Azores én Madeira
4. ↑ The World Factbook
5. ↑ The World Factbook
6. ↑ The World Factbook
7. ↑ The World Factbook
8. ↑ "The CIA World Factbook – GDP (PPP)". Jolió 15, 2008. S'archivor tie ét origuniel eá Joné 4, 2011.
9. ↑ The World Bank DataBank. S'archivor tie ét origuniel eá Otubré 2, 2019.
10. ↑ World Economic Outlook Database–April 2017
11. ↑ Report for Selected Countries and Subjects
12. ↑ Peak GDP (PPP) for the European Union
13. ↑ Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820
14. ↑ Cania includor datas dés nocis antigiél.
15. ↑ Europe Population (LIVE).
16. ↑ Global Religios Landscape
17. ↑ Soa includor pano ens Európa, á Istanbul es et ciuté trancontinentál, quilé cedor a carna Európa én Asié

**Ét contento ens cania artico es tranlacar tie ét artico corespondaró ens Wikipedié Englés én Wikipedié Espanios.**
Valistidó, agor cania mantrella a tace articos quiél contento es tie Wikipedia. Dés más citelas, nior Atreptirazión a contento dé Wikipedia.

**Supécontinentas prehistóricadá**