Kultura prawna

**Kultura prawna -** według słowników etymologicznych słowo "kultura" pochodzi z łacińskiego sformułowania: "cultus agri", które oznacza: "uprawa roli". Prawo jest terminem abstrakcyjnym, oznaczającym system norm prawnych. Kultura prawna może być więc rozumiana jako "uprawa prawa", co znaczy - pielęgnowanie prawa, dbałość o prawo, zajmowanie się prawem i sprawami związanymi z prawem.

## Zakres

Kultura prawna może być rozumiana w sposób wąski, jako pielęgnowanie postawy praworządności, poznawanie prawa i przepisów prawnych oraz dbałość o ich przestrzeganie. W sposób szeroki można rozumieć kulturę prawną jako dbałość o proces powstawania prawa, poznawanie czynników kształtujących prawo oraz skutków, jakie prawo wywołuje na płaszczyźnie społecznej. Kulturą prawną nie zajmują się zawodowo tylko prawnicy (radcy prawni, adwokaci, notariusze, komornicy, sędziowie, prokuratorzy, kuratorzy sądowi, doradcy prawni), ale także inni funkcjonariusze publiczni, filozofowie, socjologowie, lekarze (w zakresie odpowiedzialności za osobę chorą a także odpowiedzialności osoby chorej za swoje czyny), psychologowie, inżynierowie (w zakresie prawa budowlanego). W Polsce grupą, której członkowie reprezentują niski poziom kultury prawnej, są politycy. Poziom kultury prawnej polityków ma bardzo duży wpływ na kształt systemu prawnego, nie tylko dlatego, że politycy tworzą prawo, ale także dlatego, że kształtują oni postawy społeczne. Powszechnie znana sentencja stwierdza: "przykład idzie z góry". Jeśli więc Ustawodawca nie posiada wysokiego poziomu kultury prawnej, to jakimi postawami ma kierować się zwykły obywatel...?

## Praworządność

Praworządność jest postawą, która jest ściśle związana z kulturą prawną. Wyróżniamy kilka rodzajów praworządności:

### Praworządność legitymistyczna - legalizm

Praworządność legitymistyczna to dbałość o zachowywanie i przestrzeganie przepisów prawnych. Legitymista nie tylko sam zachowuje przepisy i normy prawne, ale dąży do ich przestrzeganie w otaczającym środowisku, a więc stale współpracuje z mediami, strażnikami miejskimi lub gminnymi, policjantami, prokuratorami, sędziami.

### Praworządność idealistyczna - idealizm

Idealiści nie ograniczają się do trzymania ściśle przepisów, ale starają się odkryć sens prawa, a więc kierują się określonymi ideami. W zależności od tego, jaka idea znajduje się na szczycie hierarchii wartości, tak możemy wyodrębnić kolejne kategorie praworządności.

#### Idealizm sprawiedliwy

Radykalna idea sprawiedliwości została zawarta w pierwszym kodeksie prawnym, to jest Kodeksie Hammurabiego, a także w zbiorze przepisów w Księdze Wyjścia. Jest to zasada "oko za oko, ząb za ząb". Każdemu należy oddać to, co mu się należy. Zwolennicy idealizmu sprawiedliwego dążą do ustalenia płacy odpowiadającej jakości i ilości wykonywanej pracy, zlikwidowania świadczeń społecznych, ściganie przestępców oraz poprawnym działaniu systemu penitencjarnego, przywrócenie tak zwanej kary śmierci. Kontrowersje idealizmu sprawiedliwego to między innymi:

* ilość i jakość pracy nie zawsze są wartościami wymiernymi;
* pozostawienie ludzi chorych i niezdolnych do pracy bez wsparcia finansowego jest uznawane za niehumanitarne;
* istotą działalności więzień nie jest karanie, ale resocjalizacja;
* przeciwnicy kary śmierci twierdzą, że nie jest ona karą, ale zakończeniem życia oraz wskazują na błędy w wyrokach sądowych, w wyniku których może zginąć niewinny człowiek.

Jedną z pierwszych słynnych osób, która dążyła do reformacji Idealizmu sprawiedliwego był Jezus Chrystus. Przykładem jest historia związana z Prostytutką, którą przywódcy religijni chcieli zgodnie z prawe ukarać śmiercią. Jezus Chrystus natomiast wskazał na to, że każdy zasługuje na jakąś karę, a Prostytutce nakazał porzucić haniebny zawód. Jest to przykład dążenia do resocjalizacji przestępcy, który pomimo popełnionych błędów dostaje szansę na powrót do grupy społecznej. Należy zaznaczyć to, że Jezus Chrystus bardzo ceni sprawiedliwość i nie toleruje przestępstw. Kobieta cudzołożna została pouczona o tym, że jej czyny są niezgodne z prawem. Jezus wskazuje jedynie na wady idealizmu sprawiedliwego bez uwzględnienia miłosierdzia. W przypadku kary śmierci, nawet jeśli wyrok jest słuszny i sprawiedliwy, nie pozwala się skazanemu na zmianę, naprawę swoich błędów.

#### Idealizm humanistyczny

Idealizm humanistyczny jest zbudowany na przekonaniu o pragnieniu dobra i ładu przez każdą istotę żywą. Człowiek jest częścią natury i przysługują mu prawa i obowiązki przynależne z samego faktu przynależności do rodzaju ludzkiego. Także inne istoty mają swoje prawa, na przykład mówi się o prawach zwierząt, prawach przyrody, prawach natury. Meta-systemy prawne prowadzą do ładu, porządku. Dzięki tym zasadom świat staje się bardziej przewidywalny. Przykładem jest prawo cywilne, które gwarantuje prawa i obowiązki stron, zawierających umowę cywilną. Wszystkie strony umowy mogą spodziewać się realizacji jej zapisów. Umowa cywilna jest gwarancją i czynnikiem budującym zaufanie międzyludzkie. Nie można wyeliminować ryzyka przestępstw całkowicie, ale zawierając umowę możemy czuć się bezpieczniej, ponieważ wiemy, że kiedy druga strona złamie postanowienia zawarte w dokumencie, możemy otrzymać pomoc sądową.

## Przypisy

1. ↑ Źródło: Kodeks Hammurabiego na stronie Biblioteki Pistis:

https://www.pistis.pl/biblioteka/Hammurabiego%20kodeks.pdf
2. ↑ Źródło - rozdział Księgi Wyjścia, w której znajduje się opis prawa talionu (prawa odwetu):

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=71
3. ↑ Źródło - rozdział księgi Świętego Jana, który zawiera opis spotkania Faryzeuszy, Jezusa i kobiety cudzołożącej:

http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=347
4. ↑ Meta-systemy prawne zawierają między innymi: reguły i prawa rządzące światem, zasady prawne, normy społeczne.