"Nefrytowy różaniec"/"Jedna dziesiąta procenta" - Streszczenie

Moskwa (kwiecień 1890 roku) – utwór poświęcony Patricii Highsmith

Oberpolicmajster moskiewski Szubert rozmawia z Erastem Pietrowiczem Fandorinem na temat śmiertelnego wypadku, który miał miejsce dwa dni temu na polowaniu w majątku generał-gubernatora – młody spadkobierca wielkiej fortuny, Afanasij Kulebiakin, zastrzelił księcia Borowskiego. Kulebiakin utrzymuje, że był pijany i potknął się, a wtedy jego strzelba wystrzeliła prosto w tył głowy księcia. Sprawa wydawałaby się prosta i oczywista, ale na policję zgłosił się strzelec pracujący w majątku gubernatora, który twierdzi, że na własne oczy widział, jak Kulebiakin umyślnie wycelował w potylicę Borowskiego. Jednakże Afanasijowi brakuje jakiegokolwiek motywu do zabójstwa księcia. Poznali się dopiero na polowaniu, Afanasij jest o wiele bogatszy od księcia, więc nie mogło chodzić o pieniądze, nie pokłócili się też o żadną kobietę. Fandorin postanawia zbadać tę sprawę.

Antip Sapryka, strzelec będący świadkiem, opowiada Fandorinowi o chwili śmierci księcia. Według jego zeznań Kulebiakin wcale nie był tak pijany jak twierdzi, a przed strzałem obejrzał się na boki i sprawdził, czy nikt go nie obserwuje. Antip schował się za drzewem i dlatego go nie zauważono.

Fandorin udaje się do hotelu, gdzie przepytuje samego Kulebiakina. Bogacz powtarza swoją wersję, że upił się koniakiem i śmierć księcia to tylko nieszczęśliwy wypadek. Erast Pietrowicz odpowiada, że jeden ze strzelców zeznał, że był świadkiem, jak Afanasij celowo zastrzelił Borowskiego. Kulebiakin twierdzi, że strzelec albo był pijany i mu się przewidziało, albo chce wyłudzić pieniądze, bo z jakiej przyczyny Afanasij miałby chcieć zabić księcia. Fandorin nie potrafi odpowiedzieć na to pytanie, ale z jakiegoś powodu czuje, że Antip powiedział prawdę, a Kulebiakin kłamie. Erast Pietrowicz podejrzewa, że bogacz jest psychopatą, który odczuwa sadystyczną potrzebę mordowania innych. Postanawia sprawdzić jego przeszłość, ale nic nie wskazuje na to, aby Afanasij lubił znęcać się nad innymi.

Erast Pietrowicz jedzie do Petersburga, gdzie na co dzień mieszka Kulebiakin. Dowiaduje się tu, że jego stryj, po którym Afanasij odziedziczył majątek, zmarł w dziwnych okolicznościach. Zjadł kolację ze znajomymi i nagle poczuł się źle, stracił przytomność i zmarł w drodze do szpitala. Nie przeprowadzono sekcji zwłok, bo wśród obecnych na kolacji był znany kardiolog Bukwin, który stwierdził zawał serca. Mimo to Fandorin zarządza ekshumację, która wykazuje, że starszy Kulebiakin został otruty kwasem pruskim.

Fandorin zbiera osoby obecne na kolacji i odtwarza w każdym szczególe jej przebieg, aby dowiedzieć się, kto i jak mógł otruć Kulebiakina. Niespodziewanie doktor Bukwin doznaje olśnienia i tłumaczy, że to wcale nie było umyślne otrucie, a on popełnił błąd jako lekarz. Kulebiakin miał w zwyczaju jeść pestki suszonych moreli, a w takich pestkach jest niewielkie stężenie kwasu pruskiego, lecz czasem może się zdarzyć, że w pestce kwasu pruskiego jest więcej niż zwykle. I to w ten sposób Kulebiakin się zatruł.

Zrezygnowany Fandorin wraca pociągiem do Moskwy. Wszystko wskazuje, że oba zgony były nieszczęśliwymi wypadkami, a Afanasij zostanie uniewinniony z braku dowodów. W dwuosobowym przedziale z Erastem Pietrowiczem podróżuje pracownik uczelni, który zanudza go swoimi opowieściami.

*cztery tygodnie wcześniej…*

*Tym samym przedziałem jadą wspólnie doktor Bukwin i Afanasij Kulebiakin. Lekarz proponuje młodzieńcowi wspólne napicie się koniaku, a gdy już obaj są lekko pijani, zwierza się ze swoich problemów. Żona Bukwina odeszła od niego do innego mężczyzny i teraz Bukwin chciałby go zabić w zemście, ale tak, aby nic mu za to nie groziło. Afanasij odpowiada, że on także chciałby kogoś zabić. Ofiarą miałby być jego stryj, którego on jest jedynym spadkobiercą. Kulebiakin oświadcza, że sam jest biedny i na dowód wyjmuje z krawata szpilkę z brylantem, którą będzie musiał sprzedać, aby nie pójść do więzienia za długi. Bukwin i Kulebiakin wspólnie ustalają, że popełnią podwójne zabójstwo doskonałe – doktor zabije stryja Afanasija, a Afanasij zabije człowieka, do którego odeszła żona doktora. Nikt ich nie będzie podejrzewał, bo nie będzie żadnych dowodów ani motywów. Bukwin twierdzi, że prawdopodobieństwo porażki to jedna dziesiąta procenta.*

Fandorinowi wypada z rąk jego nefrytowy różaniec i wpada pod stolik. Mężczyzna schyla się po niego i dostrzega, że obok różańca w szczelinie listwy tkwi brylantowa szpilka do krawata. Pracownik uczelni informuje, że Erast Pietrowicz powinien pójść do kierownika pociągu, gdyż ten ma księgę pasażerów pierwszej klasy właśnie na wypadek, gdyby któryś z nich zgubił coś w podróży. Dzięki rejestrowi można sprawdzić, kto w ciągu ostatniego miesiąca jechał w tym samym przedziale i kto mógł zgubić szpilkę z brylantem. Fandorin odpowiada, że tak właśnie zrobi.