E -de klinker 'e'

## De doffe e of sjwa

klinkt hetzelfde als in het SN: **[ə]**.  en wordt uitgesproken als [œ] .

Daar waar in het Standaaard Nederlands 'e' (de sjwa [ə]) wordt geschreven wordt die ook in het Antwerps als korte doffe e [œ] uitgesproken. Bij werkwoorden en meervouden die eindigen op '-en' wordt de -n meestal niet uitgesproken en eindigt het woord dus op "e"[ə] [œ] ("we wille nog een biêtsje biêr" [wə wIllə noχ ən bitsjœ bI:r] (we willen nog een beetje bier), behalve wanneer het volgende woord met een klinker begint, zie ook de korte eu.

Voorbeelden: *wille(n)* [willə(n)], *de* [də], *een* [ən],*ne/nen* [nə of nən]

Uitspraakvoorbeelden de doffe e (sjwa)Uitspraak voorbeelden Antwerps sjwa : wille, de, een, neUitspraak voorbeelden we willen nog een bitsje bier

## De korte e

* klinkt als **[ɛ]** (de korte e van het SN), Camerman voegt daaraan toe "... of **[ɪ]** (de korte i van het SN)...", maar ik ben het daarmee oneens, omdat dit onder invloed van de (west-)Vlaamse dialecten gebeurt.
	+ Voorbeelden: *bed* [bɛt], *zes* [zɛs], *mes* [mɛs]

* Vóór "l" klinkt ze echter als **[.]** (het eerste deel van de tweeklank "ei" in het AN)
	+ Voorbeelden: *belang* [b.laŋ] mar niet in bel [bɛl] \*

### -er- combinatie

* de **-er- combinatie** in een woord wordt uitgesproken als de de gerekte ae
	+ bijvoorbeeld : 'werken' uitgesproken als *waereke*; of 'baereg'(berg); 'gaerst'(gerst); 'kaerek'(kerk),
	+ een uitzondering hierop is hert [hɛrt](het dier) (of combinaties daarvan) dat uitgesproken wordt met een aangeblazen [h] en de korte e [ɛ]

* de er- aan het begin van een woord wordt meestal als de gerekte ae uitgesproken, echter er zijn uitzonderingen
	+ erg [aereg], erwtensoep [aertsoep], ergeren[aergeren] en ergerlijk [aeregerlek]
	+ uitzonderingen : "ergens" (sommige Antwerpenaars zeggen wel "aeregens" maar het hoort "ergens" te zijn of "ieveraens")

## De lange e

van het Nederlands beantwoordt aan drie Antwerpse fonemen : **[ei] [ɛ:] [e:]** of **[ɛi]** of als tweeklank **[eə]** of tweeklank **[iə]**.

### ee [ɛˑ] zoals zeven

* Als ze ontstaan is uit een vroeg gerekte korte e, ä of i, klinkt ze als **[ei] [ɛ:] [e:]** of **[ɛi]**.
	+ Voorbeelden: *beet* [bɛˑt], *zeve(n)* [zɛˑvə(n)]
	+ Net als in de oude Nederlandse schrijftaal, hebben enkelvoudsvormen in de verleden tijd bij de sterke werkwoorden zich qua klinkerkwaliteit aan de meervoudsvormen aagepast
		- Voorbeeld: *rijden, riêd, reden, gereden* > *rije(n), ree, reeë(n), gereeë(n)*

### ee [eə] met naslag zoals geêl

* In sommige gevallen is ze een tweeklank **[eə]** (lange e met naslag).
	+ Voorbeelden: *keêl* [keəl], *geêl* [ʝeəl]
	+ Het onderscheid tussen "ee" en "eê" lijkt te verdwijnen.

### ie [iə] met naslag zoals liêren

* De lange ee uitgesproken als de tweeklank **[iə]** (lange i met naslag).
	+ Als ze ontstaan is uit een Germaanse "ai"
		- Voorbeelden: *liêren* [liərə] (leren, in de zin van studeren) , *miêr* [miər] en miêst[miəst] (meer, als in veel-meer-meest), *kliêre* [kliərə] (kleren, in de zin van kleding)
	+ Tot "iê" horen ook de leenwoorden met een Romaanse tweeklank Latijnse e vóór -st.
		- Voorbeelden: *biêst*, *fiêst*, *miêster*
	+ Woorden waarin het SN een ee wordt geschreven, ontstaan na syncope van een mediane d, en waarin die syncope niet meer aangevoeld wordt.
		- Voorbeelden: *gedwiê*,
		- Dikwijls gebruikt Smout het voorbeeld  *kwiêle(n)* met [iə] (kwelen) , wat steevast tot discussie leidt want Antwerpssprekers houden vast aan de uitspraak  *kweêle(n)* met [eə]
	+ Zelfstandige naamwoorden waar het AN een beklemtoond -eel heeft, worden ook als "iê" uitgesproken.
		- Voorbeelden: *barriêl*, *kastiêl*, *kamiêl*, *pensiêl*, ...
		- Andere gevallen met "iê": *viêrting* (veertien), *fiêrtig* (veertig), *liêg* (laag),, of *iêmer* (emmer)

## References

1. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3  Camerman F.; 2007; Antwerps schrijven; blz. 19
2. ↑ Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands
3. ↑  Camerman F.; 2007; Antwerps schrijven; blz. 24-25
4. ↑ [1]
5. ↑ Camerman F.; 2007; Antwerps schrijven; blz. 25-26
6. ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 Smout H.; 1905; Het Antwerps dialect, blz 17
7. ↑ http://www.aentwaerps.be/forum/topic/87/last
8. ↑ Aentwaerps.be - Woordenboek Aentwaerps - Ollands