Trương Nhĩ Trần Dư truyện

Trương Nhĩ,người Đại Lương, thủa nhỏ làm khách Ngụy công tử Vô Kỵ. Từng quên mệnh chơi Ngoại Hoàng, Ngoại Hoàng phú nhân có con gái cực đẹp,chồng chỉ là nô lệ bình thường,chốn chồng về nhà khách của cha.Khách của cha nói: “Nếu cô muốn tìm người chồng tài giỏi, theo Trương Nhĩ.” Nữ nghe, xin theo, cưới. Nhà người con gái đối đãi Nhĩ rất hậu, Nhĩ nhờ thế lại tụ tập khách ở xa ngàn dặm,được làm quan lệnh ở Ngoại Hàng.

Trần Dư, cũng người Đại Lương, giỏi nho thuật. Đến Triệu khổ hình, phú nhân công Thừa thị cưới con gái cho. Dư tuổi nhỏ, phụ sự Nhĩ,hai người làm bạn sống chết có nhau.

Cao Tổ thời áo vải, từng chơi ở Nhĩ. Tần diệt Ngụy, bèn trao giải thưởng bắt được Nhĩ thì thưởng ngàn lạng vàng, bắt được Dư thì thưởng trăm lạng.Hai người đổi danh tính,đến Trần, làm người giữ cổng làng. Lại lấy roi đánh Dư, Dư muốn đứng dậy, Nhĩ bảo Dư cứ chịu đòn. Lại đi, Nhĩ trách rằng: “Lúc đầu tôi nói với anh như thế nào ? Nay mới bị một cái nhục mà muốn giết viên lại sao ?” Dư tạ tội.

　Trần Thiệp khởi nghĩa ở đất Kỳ vào đất Trần, Nhĩ,Dư đến gặp Thiệp. Thiệp cùng tả hữu thường đã nhiều lần nghe nói Nhĩ, Dư hiền, gặp, đại hỉ.Hào kiệt ở Trần nói Thiệp : “Tướng quân đã mang giáp dày, cầm giáo nhọn đánh kẻ vô đạo, giết nhà Tần tàn bạo, lập lại xã tắc nước Sở, công lao ấy đáng làm vương.” Trần Thiệp hỏi hai người, hai người đáp : “ Tướng quân trợn mắt, cả gan xông vào nơi muôn chết không để ý đến một sống, vì thiên hạ trừ bọn tàn bạo. Nay tướng quân mới đến đất Trần mà đã tự xưng làm vua, tức là nêu rõ với thiên hạ rằng mình nghĩ đến điều riêng. Xin tướng quân chớ có làm vương, mau mau đem binh đi về hướng Tây sai người lập con cháu sáu nước để dựng bè đảng cho mình. Như thế, nhà Tần càng thêm nhiều kẻ địch.Quân địch của Tần đông thì sức của nó bị chia. Cùng mưu với nhiều người thì binh lực mạnh. Như vậy ở ngoài đồng không gặp cảnh binh sĩ đánh nhau, trong các huyện thì không ai giữ thành, tướng quân diệt nhà Tần bạo ngược,chiếm lấy Hàm Dương và ra lệnh cho chư hầu. Chư hầu trước đây đã mất nay lại được lập lên. Tướng quân dùng đức để làm cho họ phục, như thế có thể làm nên cơ nghiệp đế vương. Nay tướng quân một mình xưng vương ở Trần, tôi sợ thiên hạ tan rã mất.” Thiệp không nghe, bèn lập làm vương.

Nhĩ, Dư lại thuyết phục Trần vương rằng: “Đại vương đem binh của Lương, Sở đi về hướng tây, cốt vào Quan Trung nhưng chưa kịp lấy Hà Bắc. Tôi thường đi chơi ở đất Triệu, biết những người hào kiệt và địa thế ở đấy. Xin nhà vua cho tôi một đạo kỳ binh, đi về phía bắc lấy đất Triệu.” Do vậy Trần vương đồng ý, lấy Võ Thần làm Tướng quân, Nhĩ, Dư làm Tả Hữu Giáo úy, cùng hơn ba nghìn người,cùng ngựa trắng qua sông. Đến các huyện, nói với các hào kiệt rằng: Tần làm loạn chính ngược hình, tàn diệt thiên hạ, bắc gây Trường Thành chi dịch, nam có Ngũ Lĩnh chi thú, ngoại nội tao động, bách tính bãi tệ, đầu hội ki liễm, dĩ cung quân phí, tài quỹ cùng kiệt, trọng dĩ hà pháp, sử thiên hạ phụ tử bất tương liêu. Nay Trần vương hứng lên cùng thiên hạ xướng thủy,không ai không hưởng ứng, gia tự vi nộ, các báo kỳ oán, huyện giết Lệnh thừa, Quận giết Thủ úy. Nay lấy Trương thế Sở, vương Trần, sử Ngô Quảng, Chu Văn tương tốt bách vạn tây kích Tần, vu thử thời nhi bất thành phong hầu chi nghiệp giả, không phải nhân hiệu. Phu nhân thiên hạ chi lực nhi công vô đạo chi quân, báo phụ huynh chi oán nhi thành cát địa chi nghiệp, việc nhất thời.” Các hào kiệt tin theo. Vũ Thần cùng Trương, Trần tập hợp binh sĩ được vài vạn người, gọi Vũ Thần là vũ Tín Quân, lấy được hơn mười thành của đất Triệu..Những thành còn lại đều cố giữ không chịu đầu hàng. Vũ Thần cùng các tướng bèn đem quân đi về phía đông bắc đánh Phạm Dương. Khoái Triệt người đất Phạm Dương muốn giúp Vũ Thần, đến du thuyết viên lệnh ở Phạm Dương, khuyên nên hàng Vũ Thần. Viên lệnh ở Phạm Dương nghe theo, được Vũ Thần giao ấn tước hầu. Đất Triệu nghe vậy có hơn ba mươi thành không đánh mà đầu hàng

　　至邯郸，耳、馀闻周章军入关，至戏却；又闻诸将为陈王徇地，多以谗毁得罪诛。怨陈王不以为将军而以为校尉，乃说武臣曰：「陈王非必立六国后。今将军下赵数十城，独介居河北，不王无以填之。且陈王听谗，还报，恐不得脱于祸。愿将军毋失时。」武臣乃听，遂立为赵王。以馀为大将军，耳为丞相。使人报陈王，陈王大怒，欲尽族武臣等家，而发兵击赵。相国房君谏曰：「秦未亡，今又诛武臣等家，此生一秦也。不如因而贺之，使急引兵西击秦。」陈王从其计，徙系武臣等家宫中，封耳子敖为成都君。使使者贺赵，趣兵西入关。耳馀说武臣曰：「王王赵，非楚意，特以计贺王。楚已灭秦，必加兵于赵。愿王毋西兵，北徇燕、代，南收河内以自广。赵南据大河，北有燕、代，楚虽胜秦，必不敢制赵。」赵王以为然，因不西兵，而使韩广略燕，李良略常山，张黡略上党。

　　韩广至燕，燕人因立广为燕王。赵王乃与耳、馀北略地燕界。赵王间出，为燕军所得。燕囚之，欲与分地。使者往，燕辄杀之，以固求地。耳、馀患之。有厮养卒谢其舍曰：「吾为二公说燕，与赵王载归。」舍中人皆笑曰：「使者往十辈皆死，若何以能得王？」乃走燕壁。燕将见之，问曰：「知臣何欲？」燕将曰：「若欲得王耳。」曰：「君知张耳、除馀何如人也？」燕将曰：「贤人也。」曰：「其志何欲？」燕将曰：「欲得其王耳。」赵卒笑曰：「君未知两人所欲也。夫武臣、张耳、陈馀，杖马□下赵数十城，亦各欲南面而王。夫臣之与主，岂可同日道哉！顾其势初定，且以长少先立武臣，以持赵心。今赵地已服，两人亦欲分赵而王，时未可耳。今君囚赵王，念此两人名为求王，实欲燕杀之，此两人分赵而王。夫以一赵尚易燕，况以两贤王左提右挈，而责杀王，灭燕易矣。」燕以为然，乃归赵王。养卒为御而归。

　　李良已定常山，还报赵王，赵王复使良略太原。至石邑，秦兵塞井陉，未能前。秦将诈称二世使使遗良书，不封，曰：「良尝事我，得显幸，诚能反赵为秦，赦良罪，贵良。」良得书，疑不信。之邯郸益请兵。未至，道逢赵王姊，从百余骑。良望见，以为王，伏谒道旁。王姊醉，不知其将，使骑谢良。良素贵，起，惭其从官。从官有一人曰：「天下叛秦，能者先立。且赵王素出将军下，今女兒乃不为将军下车，请追杀之。」良以得秦书，欲反赵，未决，因此怒，遣人追杀王姊，遂袭邯郸。邯郸不知，意杀武臣。赵人多为耳、馀耳目者，故得脱出，收兵得数万人。客有说耳、馀曰：「两君羁旅，而欲附赵，难可独立；立赵后，辅以谊，可就功。」乃求得赵歇，立为赵王，居信都。

　　李良进兵击馀，馀败良。良走归章邯。章邯引兵至邯郸，皆徙其民河内，夷其城郭。耳与赵王歇走入臣鹿城，王离围之。馀北收常山兵，得数万人，军巨鹿北。章邯军巨鹿南棘原，筑甬道属河，饷王离。王离兵食多，急攻巨鹿。巨鹿城中食尽，耳数使人召馀，馀自度兵少，不能敌秦，不敢前。数月，耳大怒，怨馀，使张黡、陈释往让馀曰：「始吾与公为刎颈交，今王与耳旦暮死，而公拥兵数万，不肯相救，胡不赴秦俱死？且什有一二相全。」馀曰：「所以不俱死，欲为赵王、张君报秦。今俱死，如以肉喂虎，何益？」张黡、陈释曰：「事已急，要以俱死立信，安知后虑！」馀曰：「吾顾以无益。」乃使五千人令张黡、陈释先尝秦军，至皆没。

　　当是时，燕、齐、楚闻赵急，皆来救。张敖亦北收代，得万余人来，皆壁馀旁。项羽兵数绝章邯甬道，王离军乏食。项羽悉引兵渡河，破章邯军。诸侯军乃敢击秦军，遂虏王离。于是赵王歇、张耳得出巨鹿，与馀相见，责让馀，问：「张黡、陈释所在？」馀曰：「黡、释以必死责臣，臣使将五千人先尝秦军，皆没。」耳不信，以为杀之，数问馀。馀怒曰：「不意君之望臣深也！岂以臣重去将哉？」乃脱解印绶与耳，耳不敢受。馀起如厕，客有说耳曰：「天予不取，反受其咎。今陈将军与君印绶，不受，反天不祥。急取之！」耳乃佩其印，收其麾下。馀还，亦望耳不让，趋出。耳遂收其兵。馀独与麾下数百人之河上泽中渔猎。由此有隙。

　　赵王歇复居信都。耳从项羽入关。项羽立诸侯，耳雅游，多为人所称。项羽素亦闻耳贤，乃分赵立耳为常山王，治信都。信都更名襄国。

　　馀客多说项羽：「陈馀、张耳一体有功于赵。」羽以馀不从入关，闻其在南皮，即以南皮旁三县封之。而徙赵王歇王代。耳之国，馀愈怒曰：「耳与馀功等也，今耳王，馀独侯！」及齐王田荣叛楚，馀乃使夏说说田荣曰：「项羽为天下宰不平，尽王诸将善地，徙故王王恶地，今赵王乃居代！愿王假臣兵，请以南皮为扞蔽。」田荣欲树党，乃遣兵从馀。馀悉三县兵，袭常山王耳。耳败走，曰：「汉王与我有故，而项王强，立我，我欲之楚。」甘公曰：「汉王之入关，五星聚东井。东井者，秦分地。先至必王。楚虽强，后必属汉。」耳走汉。汉亦还定三秦，方围章邯废丘。耳谒汉王，汉王厚遇之。

　　馀已败耳，皆收赵地，迎赵王于代，复为赵王，赵王德馀，立以为代王。馀为赵王弱，国初定，留傅赵王，而使夏说以相国守代。

　　汉二年，东击楚，使告赵，欲与俱。馀曰：「汉杀张耳乃从。」于是汉求人类耳者，斩其头遗馀，馀乃遣兵助汉。汉败于彭城西，馀亦闻耳诈死，即背汉。汉遣耳与韩信击破赵井陉，斩馀□水上，追杀赵王歇襄国。

　　四年夏，立耳为赵王。五年秋，耳薨，谥曰景王。子敖嗣立为王，尚高祖长女鲁元公主，为王后。

　　七年，高祖从平城过赵，赵王旦暮自上食，体甚卑，有子婿礼。高祖箕踞骂詈，甚慢之。赵相贯高、赵午年六十余，故耳客也，怒曰：「吾王孱王也！」说敖曰：「天下豪桀并起，能者先立，今王事皇帝甚恭，皇帝遇王无礼，请为王杀之。」敖啮其指出血，曰：「君何言之误！且先王亡国，赖皇帝得复国，德流子孙，秋毫皆帝力也。愿君无复出口。」贯高等十余人相谓曰：「吾等非也。吾王长者，不背德。且吾等义不辱，今帝辱我王，故欲杀之，何乃污王为？事成归王，事败独身坐耳。」

　　八年，上从东垣过。贯高等乃壁人柏人，要之置厕。上过欲宿，心动，问曰：「县名为何？」曰：「柏人。」「柏人者，迫于人！」不宿，去。

　　九年，贯高怨家知其谋，告之。于是上逮捕赵王诸反者。赵午等十余人皆争自刭，贯高独怒骂曰：「谁令公等为之！今王实无谋，而并捕王；公等死，谁当白王不反者？」乃槛车与王诣长安。高对狱曰：「独吾属为之，王不知也。」吏榜笞数千，刺{葑心}，身无完者，终不复言。吕后数言张王以鲁元故，不宜有此。上怒曰：「使张敖据天下，岂少乃女乎！」廷尉以贯高辞闻，上曰：「壮士！谁知者，以私问之。」中大夫泄公曰：「臣素知之，此固赵国立名义不侵为然诺者也。」上使泄公持节问之■舆前。卬视泄公，劳苦如平生欢。与语，问：「张王果有谋不？」高曰：「人情岂不各爱其父母妻子哉？今吾三族皆以论死，岂以王易吾亲哉！顾为王实不反，独吾等为之。」具道本根所以、王不知状。于是泄公具以报上，上乃赦赵王。

　　上贤高能自立然诺，使泄公赦之，告曰：「张王已出，上多足下，故赦足下。」高曰：「所以不死，白张王不反耳。今王已出，吾责塞矣。且人臣有篡弑之名，岂有面目复事上哉！」乃仰绝亢而死。

　　敖已出，尚鲁元公主如故，封为宣平侯。于是上贤张王诸客，皆以为诸侯相、郡守。语在《田叔传》。及孝惠、高后、文、景时，张王客子孙皆为二千石。

　　初，孝惠时，齐悼惠王献城阳郡，尊鲁元公主为太后。高后元年，鲁元太后薨。后六年，宣平侯敖薨。吕太后立敖子偃为鲁王，以母为太后故也。又怜其年少孤弱，乃封敖前妇子二人；寿为乐昌侯，侈为信都侯。

　　高后崩，大臣诛诸吕，废鲁王及二侯。孝文即位，复封故鲁王偃为南宫侯。薨，子生嗣。武帝时，生有罪免，国除。元光中，复封偃孙广国为睢陵侯。薨，子昌嗣。太初中，昌坐不敬免，国除。孝平元始二年，继绝世，封敖玄孙庆忌为宣平侯，食千户。