recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Karen Parry

**Gweithiwr i'r gwasanaeth ambiwlans. Cyn-wraig i Derek Jones a merch Olwen Parry.**

### Cyrraedd Cwmderi

Yn 1992 y daeth Karen i Gwmderi i fyw gynta a hynny at ei mam, Olwen, i Siop y Pentref ar ôl bod yn Sbaen gyda'i thad am gyfnod.

Mynnodd Olwen ei bod yn mynd i ysgol brswyl i wneud lefel 'A', ond buan iawn y mynnodd Karen mai i Ysgol y Mynach roedd hi am fynd. Am gyfnod byr y bu yno gan iddi benderfynu, er mawr siom i'w mam, mynd i weithio i gaffi Meic Pierce.

Byr iawn fu ei harhosiad yno a chafodd waith fel mecanic dan hyfforddiant Derek yn y garej.

### Ymosodiad Barry John

Yn ei dyddiau naif cynnar ceisiodd Sean McGurk gymryd mantais ohoni ac yntau eisioes mewn perthynas â Gina Walters.

Chwalwyd ei byd pan geisiodd Barry John ei threisio. Yn ffodus fe'i hachubwyd gan Gareth Wyn ond gadawodd y profiad greithiau dyfnion ar ei ôl.

Ceisiodd ei ffrind gorau, Fiona Metcalfe, leddfu ychydig ar y creithiau hynny drwy ei chyflwyno i gyffuriau ond buan iawn yr aeth Karen yn ddibynnol arnynt.

Wedi i Olwen ddod i wybod am y broblem, anfonodd Karen yn ôl at ei thad i geisio gwella.

### Cariadon lu

Dychwelodd Karen i Gwmderi yn berson newydd a helpodd ei pherthynas hi â Tony Morgan i ailgynefino â bywyd yng Nghwmderi. Yn anffodus, roedd Tony yn ei thwyllo drwy gael perthynas gyda Sharon Burgess ar yr un pryd. Dangosodd Karen ei haeddfedrwydd newydd wrth iddi ganfod ei dwyll a diweddu'r berthynas.

Dechreuodd gyfeillgarwch agos ddatblygu rhyngddi hi a Llew Matthews. Ceisiodd Karen helpu Llew i ddod o hyd i Nia, ei ferch ar ôl iddi redeg i ffwrdd i Gaerdydd, ond yn ystod y cyfnod hwn hefyd darganfu Karen fod pethau pwysicach ym mywyd Llew na hi.

Dros y blynyddoedd o weithio yn y garej roedd Karen wedi datblygu cyfeillgarwch agos iawn â Derek. Gydag amser tyfodd y berthynas yma i fod yn un rhwng mwy na ffrindiau a penderfynodd y ddau briodi yn 1997.

### Cyfnod cythryblus

'Roedd Derek a Karen yn hapus iawn am gyfnod tan i Gina gael ei lladd o ganlyniad i gamgymeriad wnaeth Karen yn y garej. Aeth Karen yn wael a chymrodd Gavin fantais o'i salwch er mwyn ei denu oddi wrth Derek.

Dim ond ychydig dros flwyddyn ar ôl priodi, gwahanodd Derek a Karen a phenderfynodd Karen ei bod am gael bywyd newydd. Gadawodd y garej ac ymunodd â'r gwasanaeth ambiwlans.

### Trais a cham

Dechreuodd Karen fynd allan gyda Steffan Humphries am gyfnod ond aeth pethau o chwith wrth i Karen geisio gorffen gyda Steffan. Cafodd ei threisio ganddo ac er mawr siom i Karen penderfynodd y llys beidio â'i chredu. Ymladdodd Karen yn galed er mwyn gwneud i Gwmderi sylweddoli mai hi oedd yn dweud y gwir wedi'r cwbl.

Daeth Olwen, ei mam i Gwmderi gan ddatgelu bod ganddi gancr. Fe aeth Karen yn ôl i Sbaen i fod gyda hi a'i thad am gyfnod yn Ionawr 2001.
Mari Wilson

**Cariad ac yn ddiweddarach, gwraig Steffan Humphries. Merch Glen Wilson ac Anne Wilson.**

Roedd Mari'n chwaer i Jan, y ferch gafodd Steffan ei chalon mewn trawsblaniad.

Er iddi gael ei thwyllo gan Steffan ar y dechrau, daeth y ddau'n gwpwl, er gwaethaf gwrthwynebiad ei thad. Priododd Steffan a Mari ar 28 Ionawr 2003.

Ym Mai 2003, daeth priodas Steffan a Mari i ben pan gerddodd i mewn i'w fflat a gweld Steffan yn trio ymosod yn rhywiol ar Emma.

Roedd ar fin cyrraedd nôl, gyda photel o siampên, i gyhoeddi ei bod yn disgwyl babi gyda Steffan, ond ni ddaeth ef i glywed hyn.

Gadawodd Mari'r Cwm gan ofyn i Steffan beidio gysylltu gyda hi na'i theulu byth eto. Diflannodd Steffan hefyd, gan fynd i America i chwilio am waith, ond daeth yn ôl ychydig cyn y Nadolig, gan gipio'i ferch Hannah mewn canolfan siopa, yn ddiarwybod i Emma.

Yn 2004, cyfarfu Steffan a Mari unwaith eto, ond ni ddaeth Steffan i wybod fod mab o'r enw Ifan ganddo. Bu farw heb ddod i wybod y gwir.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Wilson
Categori:Dyfodiadau 2002
Categori:Ymadawiadau 2003
John Deri Fawr

## John Endaf Williams

**Ffermwr gweddw sy'n byw ar fferm Deri Fawr yw John Endaf Williams, drws nesa i Benrhewl.**

Ymddangosodd John Deri Fawr am y tro cyntaf i geisio dwyn perswâd ar Eileen Probert a fferm Penrhewl i roi caniatâd iddo godi paneli solar ar y tir. Ond, roedd mwy na busnes ar ei feddwl pan gychwynnodd ddangos diddordeb rhamantus yn Eileen.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Cyn chwarae rhan John Deri Fawr bu'r actor **Phyl Harries** eisoes yn rhan o'r gyfres yn portreadu Ken Coslett rhwng 1988 a 1991.
Katie Howarth

Gwraig i Darren Howarth, mam i Alys Howarth a llysfam i Wil Howarth yw Katie Howarth (neè Edwards).

Cyfarfu Katie â Darren ar noson allan yn Abertawe, ac yn gyntaf fe wrthododd Katie ymdrechion Darren i ganlyn â hi ac fe ddatblygodd eu perthynas o hynny.

Mae gan Katie gefndir lliwgar ac mae'n berson hapus iawn sydd hefyd yn fodlon cymryd risgs. Tydi bywyd heb fod yn rhwydd iawn iddi ac mae wedi cael plentyndod a magwraeth anodd sydd yn y bôn wedi ei gwneud yn berson cryf ac yn un sy'n gwerthfawrogi bywyd. Fe'i mabwysiadwyd pan oedd yn fabi ond fe fu ei rhieni mabwysiedig farw mewn tân pan oedd hi'n saith oed.

Cafodd Katie eisioes ei magu gan rieni maeth gwahanol, ond roedd hyn wedi deffro ei hawydd i ddarganfod ei theulu fiolegol. Cafodd aduniad â’i mam fiolegol or diwedd cyn sylweddoli nad hi, ond dynes arall, oedd ei mam. Tybiwyd am gyfnod mai Amanda Evans, chwaer Anita, a thad Dwayne, John Richards fyddai'r cwpl dan sylw, ond fe waneth prawf DNA ddangos nad oedd hyn yn wir. A phe na bai hynny’n ddigon o gawlach, roedd yn cynnal perthynas gyda’r hanner brodyr, Dwayne a Darren, ar yr un pryd. Does ryfedd fod y ferch ifanc wedi dianc at ei theulu yng Nghanada!

Yn hynny o beth mae gan gymeriadau Katie a Darren lawer yn gyffredin gan y treuliodd yntau ei blentyndod heb wybod mai Meic Pierce oedd ei dad go-iawn. Fe wnaeth hyn beri i Katie a Darren glosio yn glou iawn gan eu bod yn gallu siarad a rhannu profiadau.

Ym 2009 fe ddychwelodd Katie nôl yn y Cwm, ac er iddi ddychwelyd ar gyfer angladd Dwayne, daeth llawenydd o’r tristwch wrth iddi hi a Darren sylweddoli dyfnder eu cariad. Bu Katie a Darren briodi yng nghapel Bethania yn 2009 a symud i fyw i Ganada, gan adael Wil yng Ngwmderi a’i fam, Sheryl.

Ymwelwyd y teulu yn mis Mai 2014 am benwythnos er mwyn i Darren gael gweld ei deulu, a’i fab Wil. Fe ddychwelwyd rhai diwnrodau wedyn gyda Wil y tro yma ar ôl i Darren glywed am helynt Sheryl â Moc Thomas.

Fe ddaeth yn sioc i bawb ar ddiwedd 2014 felly pan ddychwelwyd y teulu cyfan yn ystod gwyliau y Nadolig i ymweld â Meic (am y tro olaf) ar ôl clywed am ei gancr. Yna, cyhoeddwyd ar ddiwrnod Nadolig ei bod hi’n disgwyl ail blentyn, i’w geni ym 2015.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Howarth
Categori:Y teulu Pierce
Y Felin

**Y Felin yw'r unig adeilad a chartref i fod yn rhan o'r gyfres ers y cychwyn sydd dal i fod yn ymddangos hyd heddiw.**

Yn un o straeon gyntaf y gyfres gwelwyd ymagis i droi Bella Davies allan o'i chartref gan Julian Harris-Pugh, mab i berchennog y tŷ. Yn ystod y ffrae gydag ef aeth sosban tsips ar dân a gwnaethpwyd peth difrod i'r Felin.
Michael Jones

**Disgybl yn Ysgol y Mynach fu'n bygwth Hywel Llywelyn.**

Bu ei chwaer Susan Morgan farw ar ôl cael ei tharo gan gar tad Hywel, Dan Llywelyn

Yn dilyn marwolaeth ei chwaer collodd ei dad ar ôl chwe mis. Ail-briododd ei fam a cymerodd gyfenw ei lys dad. Pan symudodd y teulu yn ôl i ardal Cwrt Mynach ymunodd Michael a ddosbarth Hywel Llywelyn.

Anodd bu eu perthynas o'r cychwyn cyntaf wrth i Michael anwybyddu ei athro ac ymddwyn y fygythiol. Wedi damwain ar y cae rygbi lle anafwyd un disgybl yn ddifrifol gan Michael cychwynnodd Hywel boeni am be allai’r bachgen wneud nesaf.

Gwaethygodd ymddygiad Michael, yn gyntaf drwy ddifrodi car Hywel, ac yna drwy droi i fynnu yn ei fflat heb wahoddiad. Cafodd groeso cynnes yn y fflat gan Stacey, gwraid Hywel - hithau heb syniad am ymddygiad Michael tuag at ei gwr.

Yn dilyn ffrae yn y Deri trodd pethau yn frwnt wrth i Michael daro Hywel. Tarodd Hywel ef yn ôl a achosodd iddo gael ei ddiarddel o’i waith dros dro gan Mr Hughes.

Daeth Stacey yn benderfynol o wybod beth oedd wraidd atgasedd Michael at ei athro. Aeth draw i’w gartref a cyfaddefodd Michael y gwir iddi am Dan Llywelyn yn ladd ei chawer. Wedi colli ei chwaer cychwynnodd gadwyn o ddigwyddiadau i effeithio yn negyddol ar ei fywyd ac roedd yn benderfynol o ddial ar y rhai oedd yn cyfri’n gyfrifol. Gyda Dan Llywelyn wedi marw Hywel fyddai’n diodde’ yn ei le.

Wedi cael dod i wybod y gwir daeth Hywel a Michael i ryw fath o ddealltwriaeth. Doedd dim i ennill o dreulio ei fywyd yn ceisio dial. Er i Hywel gysidro gadael Ysgol y Mynach Michael symudodd yn y pendraw.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1996
Categori:Disgyblion Ysgol y Mynach
Viv Leyshon

**Gŵr Clare. Tad Beth a Gwyn Leyshon.**

Bu'n rhedeg Caffi'r Cwm gyda'i wraig Clare cyn symud i'r Drenewydd a gadael y caffi yng ofal Meic Pierce.

Yn dilyn pwl o iselder, symudodd Beth i fyw at ei rhieni yn 1993.
Categori:Y teulu Leyshon
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Perchnogion y Caffi
Categori:Gweithwyr Caffi'r Cwm
Categori:Dyfodiadau 1977
Categori:Ymadawiadau 1978
Lisa Jordan

Merch o Lundain a gipwyd gan Gina Walters yn 1995 pan yn dioddef o iselder wedi i'w gŵr ddwyn ei merch Gwen Phillips.

Daeth Gina a Lisa i fyw gyda hi i Gwmderi a dweud wrth bawb mai Gwen oedd hi, ac ei bod wedi llwyddo i'w ennill yn ôl gan Rod o Bahrain.

Er i Eileen, chwaer Gia sylwi yn syth mai nid Gwen oedd y ferch llwyddodd Gina i'w perswadio ei bod wedi gwneud trefniant gyda fam y plentyn i'w mabwysiadu, rhybeth nad oedd yn wir.

Yn ystod adeg y Nadolig 1996 derbyniodd Glan Morris gerdyn post gan Rod Phillips yn datgelu fod Gwen dal gydag ef yn Bahrain. Yn fuan iawn bu'r heddlu yn ceisio cwestiynnu Gina am bwy oedd y ferch yn ei gofal a gwnaethpwyd y cysylltiad rhwng cipio Lisa Jordan a'r "Gwen' newydd.

Gwelwyd Amanda Jordan, mam naturiol Lisa ar y teledu yn gwneud apêl ar gyfer dychwelyd diogel ei merch.

Wedi diwedd y gwarchae dychwelyd Lisa i'w mam.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1995
Categori:Ymadawiadau 1996
Rhif 9, Stryd Fawr

**Cartref presenol Cassie Morris sydd wedi berchen i Gwyneth Jones ers 2003.**

## **Hanes**

Y cyntaf o gymeriadau'r cwm i fyw yn Rhif 9 oedd Cai Rossiter yn 2002. Roedd wedi cychwyn dysgu yn Ysgol y Mynach ac yn chwilio am rywle i rentu yn yr ardal.

O fewn dim penderfynodd ei chwaer Dr Gwen White hefyd ymgartrefu i'r pentref gyda'i theulu. Wedi i dy yr oedd hi a'i gwr Sion White wedi rhoi cynnig arno ddisgyn drwyddo bu'r teulu cyfan yn byw gyda Cai am gyfnod. Doedd y sefyllfa ddim yn un oedd yn plesio Cai, yn enwedig gyda thri o fechgyn ifanc mewn dy gymharol fach ac yn y pendraw bu'n rhaid iddo ofyn i Gwen gael rhywle arall i'r teulu fyw a phenderfynon nhw rentu Llwyncelyn gan Bleddyn Matthews wrth barhau i chwilio am rywle i brynu.

## **Nodiadau**

Yn wahanol i nifer o'r adeiladau ar Stryd Fawr Cwmderi mae cyfeiriad Rhif 9 wedi aros yn gyson ers ei ymddangosiad cyntaf yn 2002. Er hyn mae rhai o'r adeiladau wedi newid o'i amgylch, gyda Fferyllfa yn wreiddiol yn ymddangos rhwng Rhif 9 a Rhif 7, dau dŷ sydd erbyn hyn drws nesaf i'w gilydd.

Gwelwyd yr adeilad ar sgrin am y tro cyntaf yn 1997 fel rhan o'r set allanol gyntaf ac mae'r tŷ yn parhau i fod yn rhan amlwg o'r stryd fawr ar y set newydd agorwyd yn 2012.

Gwelwyd tu mewn yr adeilad ar sgrin am y tro cyntaf yn 2002 wedi i Cai Rossiter symud i mewn.

Yn y rhaglen mae gardd gefn i'r tŷ a mynediad o'r stryd gefn ond yn wahanol i rai o'r tai eraill ar y set nid yw'r ardd yno mewn gwirionedd, yn hytrach mae iard allanol APD Adeiladwyr ymhle byddai'r ardd mewn gwirionedd.
Simon Bennet

**Un o benaethiaid Cwm FM ar un adeg. Cafodd affêr gyda Rhian Haf Harries tra'n briod i'w wraig Catrin.**

Bu'n ddraenen yn ystlys Bleddyn Matthews sawl tro, ac fe gythruddodd nifer o drigolion Cwmderi drwy hanneru nifer rhaglenni Cymraeg yr orsaf, a dileu rhai gwasanaethau Cymraeg.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 2002
Categori:Gweithwyr Cwm FM
Seren Monk

Merch i Dani Monk a Garry Monk a chafodd ei geni ar ddydd Nadolig 2017. Credir yn gyntaf mai Matthew Price oedd y tad ar ôl i Dani gysgu gydag ef ar noson allan. Cafodd prawf DNA ei wneud lle datgelwyd mai Garry oedd y tad. Ail-enwyd i Seren ar ôl cael ei galw’n Carol yn gyntaf gan Matthew. Cafodd Seren ei bedyddio ar 25 Rhagfyr 2018 yng nghapel Bethania gyda Huwi John Probert a oedd yn cael ei fedyddio gan Jim ac Eileen hefyd.

Hanner chwaer i Gwern Jones.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau cyfredol
Categori:Dyfodiadau 2017
Categori:Genidigaethau
Categori:Genidigaethau 2017
Categori:Y teulu Monk
Meira Ellis

Ym mis Tachwedd 1988 y daeth Meira, sy'n gyfnither i Denzil Rees, i weithio i Deryn Skips ar ôl iddi gael trafferth gyda'i chyn-gyflogwr.

Roedd Meira'n hapus iawn yn gweithio gyda Dic a bu'n gefn mawr iddo wedi i Carol Gwyther ei adael ac wedi i Lisa Morgan droi ei chefn arno.

Yn wir, roedd hi'n meddwl y byd i Dic ac oherwydd ei fod yntau'n meddwl y byd ohoni hithau, gwrthododd Dic gael pethynas â hi.

Tra oeddynt yn gweithio gyda'i gilydd yn y Deri Arms daeth Meira a Clem Watkins yn ffrinidiau ac ar ôl i Clem golli Siân, ei wraig a mynd trwy gyfnod anodd iawn dechreuodd gangymryd caredigrwydd Meira am gariad.

Gyda Llew Matthews darganfu Meira wir gariad o'r diwedd, ond chwalwyd hynny pan gysgodd ef gyda Gina Walters, un o ffrindiau gorau Meira.

Aeth Meira ei hun wedyn drwy gyfnod anodd iawn ac yn rhyfedd ddigon, Rod, gwr Gina oedd â'r glust fu'n gwrando arni.

Ond roedd un dyn â diddordeb mawr ynddi, serch hynny, sef ei chyflogwr newydd Eddie Lewis, ac yn Haf 1994 trodd Meira ei chefn ar anhapusrwydd blynyddoedd Cwmderi a mynd i ffwrdd i gychwyn bywyd newydd gydag Eddie.

Yn ddiweddarach dychwelodd Eddie i'r cwm heb Meira. Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Rees
Categori:Preswylwyr Rhif 7, Stryd Fawr
Categori:Gweithwyr y Deri Arms
Categori:Gweithwyr Deryn Skips

Categori:Dyfodiadau 1988
Categori:Ymadawiadau 1994
Rhian Haf Harries

**Merch Cliff a Megan. Llys-ferch Reg. Chwaer fabwysiadol Gareth Wyn.**

Mae Rhian yn un o blant gwreiddiol y cwm a chafodd ei geni yn 1979 yn ferch i Megan a'r diweddar Cliff. Bu Cliff farw cyn iddi gael ei geni. Cafodd Rhian blentyndod digon cymysg yn y Deri Arms.

Pan oedd Rhian yn ddeuddeg gadawodd y teulu'r dafarn a phryd hynny y dechreuodd pethau fynd o chwith rhwng Reg a Megan.

Hi fu'n gyfrifol i raddau am dor-priodas ei rhieni gan iddi fynnu eu bod yn gwneud ei bywyd yn annioddefol wrth ddadlau o'i blaen drwy'r amser. Darganfu'n fuan wedyn nad oedd bywyd yn fêl i gyd chwaith wrth gael dau riant yn byw arwahân.

Oherwydd perthynas stormus ei rhieni treuliodd Nadolig 1994 gyda Gareth Wyn yn Rhydychen. Yn ystod y cyfnod hwn mynnodd Rhian gael mynd i ysgol breswyl y Santes Fair er mwyn dianc o swn ffraeo Reg a Megan.

Doedd Rhian ddim yn rhy hapus ar darganfod fod Reg yn ffrindiau agos gyda Doreen Bevan a surodd ei pherthynas hi a'i thad. Dewisai Rhian dreulio ei gwyliau gyda Megan yn hytrach na Reg.

### Dychwelyd i'r Cwm

Pan oedd Rhian yn astudio ar gyfer ei harholiadau lefel A daeth i Gwmderi i aros at Reg. 'Roedd Rhian dan bwysau aruthrol a cheisiodd ladd ei hun wrth baratoi at yr arholiadau. Ar ôl hynny daeth hi a Reg i ddeall ei gilydd yn llawer iawn gwell a daeth Rhian i fyw at Reg.

Ar ôl dychwelyd i Gwmderi cafodd Rhian sawl garwriaeth - er mawr siom i Reg bu'n gweld Steffan Humphries ac yna Gavin. Yn anffodus 'roedd y ddau yn ei thwyllo.

Yn 1998 aeth Rhian i'r coleg i Gaerfyrddin a symudodd i fyw at Nia Matthews.

Dechreuodd Rhian fynd allan gyda Jason Francis a chafodd siom ynddo pan ddarganfu ei fod yn briod. Er hynny, maddau iddo wnaeth Rhian ond bu'r berthynas rhwng y ddau yn un stormus.

Yn 1999 cafodd Rhian waith cyflwyno gyda Cwm FM.

### Cefnogaeth ei theulu

Bu Rhian yng Ngoleg Glannau Tywi yn astudio Saesneg fel un o'i phrif bynciau. Bu'n gyfnod anodd iddi yn ystod ei harholiadau gradd o gofio'r modd y ceisiodd ladd ei hun cyn ei arholiadau Lefel A, bu'n gyfnod digon pryderus iddynt oll fel teulu.

Yn ystod cyfnod yr arholiadau symudodd yn ôl i Gwmderi at ei thad, ac yn dilyn ei gradd caodd waith yn gweithio i Thomas ac Ellis, yr asiant gwerthu tai lleol. Cafodd ei cefnder Robert Dilwyn Daniels waith yno ar yr un pryd a by cfnod cystadleuol iawn rhwng y ddau.

Bu Rhian mewn galar wedi marwolaeth Llew Matthews. Fe gyfaddefodd y bu carwriaeth rhwng hi â Llew tros y misoedd cyn ei farwolath, a cafodd ei frawd, Bleddyn Matthews hi'n anodd i ddod i delerau â'r newyddion.

Categori:Y teulu Harries
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau

Categori:Dyfodiadau 1979
Categori:Ymadawiadau 1995
Categori:Dyfodiadau 1997
Categori:Ymadawiadau 2004
Categori:Gwestai 2007
Categori:Genidigaethau 1979
Categori:Genidigaethau
Maya Cooper

**Fferyllydd o Lerpwl symudodd i Gwmderi yn 2023 i fyw at ei chariad Delyth Fielding.**

Ym mis mai 2023 prynodd Maya Dan y Seren gan Dani Monk gyda'r bwriad o'i droi yn fferyllfa. Er ei bod yn dysgu Cymraeg ac yn awyddus i blesio roedd ymateb cymysg gan rai o'r pentrefwyr i'r arwyddion uniaith Saesneg tu allan i'r siop.

Yn dilyn camddealltwriaeth gydag Iolo yn meddwl ei bod yn ei ffansio datgelodd Maya ei bod yn hoyw ac wedi symud i'r ardal i fyw gyda'i chariad Delyth Fielding ar ôl bod mewn perthynas o bellter am gyfnod hir.

**Trawiad Sioned**

Ymunodd a'r tîm rygbi ar wahoddiad Ffion Llywelyn ac roedd Sioned a Kelly yn barod iawn i helpu hi ddysgu rhai o'r termau Cymraeg ar y cae.

Mewn ymarfer cyn gem rygbi disgynnodd Sioned yn anymwybodol. Rhuthrodd Maya ati i gychwyn CPR. Gyda'r ambiwlans i weld yn unman parhaodd Maya gyda'r CPR tan iddynt gyrraedd gan lwyddo i achub bywyd Sioned.

Yn ddiweddarach cafodd Maya sioc wrth gael gwahoddiad i'r Deri ble roedd y tîm rygbi merched wedi trefnu noson i ddiolch iddi am achub bywyd Sioned.
Ricky Jones

**Mab Mark a Debbie Jones. Brawd Liam a Vicky.**

Daeth Ricky i Gwmderi am y tro gyntaf gyda'i fam Debbie - yn glanio heb rybudd yn Gysgod y Glyn yn chwilio am Mark Jones. Honnai Debbie mai Mark oedd tad Ricky yn dilyn perthynas a gafodd y ddau yn Sbaen rai blynyddoedd yn gynt.

Bu Mark yn barod iawn i dderbyn fod Ricky yn fab iddo ac yn hapus i wahodd y pâr i aros ond roedd Kath yn lawer mwy amheus, yn amau'n gryf fod Debbie yn dweud celwyddau a'i bod ar ôl ei arian.

### **Damwain**

Yn dilyn marwolaeth ei chwaer, Angela Probert a’i chyn-wr Ed Charles trodd Sioned at gyffuriau. CeisioddMatthew Price roi perswad arni i roi gorau iddi ond cuddiodd hithau ei thabledi mewn potel paracetomol, penderfyniad a byddai’n cael canlyniadau trasig rai dyddie yn ddiweddarach pan gynhaliwyd parti fflat y siop.

Yn y parti dangosodd Sioned gryn ddiddordeb yn Ricky. Ac yntau a cur pen cymerodd rai o'r tabledi paracetomol a welodd yn y fflat heb sylwi ei fod wedi cymeryd cyffuriau. O fewn dim roedd Ricky o dan effaith y cyffur ac ar ben do’r siop. Er waethaf ymdrechion Matthew a Sioned i annog Ricky i ddod yn ôl i mewn i’r fflat disgynnodd oddi ar y to a dioddef anafiadau difrifol.

Categori:Cymeriadau
Categori:Y teulu Jones
Categori:Preswylwyr 39 Maes-Y-Deri
Categori:Dyfodiadau 2005
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Ymadawiadau 2019
Nyrs Jenni

**Nyrs fu'n gweithio ym Mrynawelon gyda Metron Howells.**

Yn ystod Nadolig 1974 cynhaliodd trigolion Brynawelon ddrama i ddathlu, ond roedd tensiwn rhwng Jenni a Harri Parri oherwydd cynnwys y sioe. Gwrthodai Jenni wneud ffwl ohoni'i hun o flaen pawb.

Categori:Dyfodiadau 1974
Categori:Ymadawiadau 1975
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau gwreiddiol
Meinir Powell

**Merch Dr Bleddyn Powell, a chyn-gariad Mark Jones.**

Roedd Meinir wedi bod yn cael triniaeth yn yr ysbyty iechyd meddwl yn ystod yr un cyfnod y treuliodd Kath Jones yno.

Daeth i chwilio am Kath ym mis Gorffennaf 1997, ac er nad oedd Kath am i Mark adael Meinir i mewn i'r tŷ, fe agorodd Mark y drws iddi, ac roedd hel atgofion am gyfnod y ddwy yn yr ysbyty yn ormod i Kath.

Daeth Dyff adre i weld Kath yn crio yn ei hystafell wely, ac roedd hyn yn ddigon i wneud Dyff wylltio gyda Mark am adael Meinir i mewn i'r tŷ, ac fe daflodd Mark allan o'r cartref.

Datblygodd gyfeillgarwch rhwng Meinir a Mark, a bu Mark yn ymweld â hi yn ei chartref ger Llanarthur yn rheolaidd. Bu'n ei helpu gyda'r gwaith garddio, a hyd yn oed symud i fyw i'r garafan y tu-allan i'r tŷ, er mwyn tawelu meddwl Meinir ar ôl i rywun geisio torri i mewn i'r tŷ.
Kirstie McGurk

**Merch Jean a Charles McGurk. Chwaer Sean a Daniel. Mam Catrin.**

Daeth Kirstie i fyw gyda'i mam Jean McGurk i dŷ cyngor ar stad Maes y Deri.

Bu'n caru gyda Barry John Probert am gyfnod nes iddi ddechrau cael digon ar ei ffyrdd plentynaidd.

Roedd gwrthdaro parhaol hefyd rhyngddi hi a'i mam.

Wrth iddi fethu â chael gwaith sefydlog yn lleol aeth i weithio am gyfnod i westy yn Nimbych-y-Pysgod a chafodd waith wedyn mewn siop leol dros y Nadolig. Yno daeth o dan ddylanwad y sosialydd Colin Lewis, a phan symudodd ef i Lundain aeth Kirstie gydag ef, er mawr ofid i Mrs Mac.

Gwahanodd Lewis a hithau ychydig fisoedd cyn iddi roi genedigaeth i'w merch Catrin, ond gwrthododd serch hynny â dychwelyd i Gwmderi,

Fodd bynnag, yng ngwanwyn 1993, fe ddaeth yn ôl am gyfnod wedi iddi drywanu ei chariad newydd, Steve, â chyllell.

Er mawr ryddgad iddi hi daeth Steve drwyddi, ac er mawr siom i Mrs Mac, dychwelodd Kirstie i Lundain gydag ef.
Categori:Y teulu McGurk
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1988
Categori:Ymadawiadau 1990
Rhif 7, Stryd Fawr

## Hanes

### Cartref priodasol i'r Seymours

Gwelwyd Rhif 7 am y tro cyntaf yn fis Hydref 1986 pan oedd Ivor Seymour yn chwilio am gartref newydd iddo ef a'i ddyweddi Gladys.

Maggie Mathias oedd yn berchen ar y tŷ ac roedd wedi penderfynu ei werthu yn dilyn marwolaeth ei thenant Bessie.

Cynigiodd Ivor £12 mil am y tŷ gan geisio cael Maggie i dderbyn arian parod a gwneud iddi boeni am y gwaith oedd angen wneud arno ond roedd hithau'n daer ar gael £15 mil.

Mewn gwirionedd ni allai Ivor fforddio talu'r pris uwch gan ei fod yn rhu hen i gael morgais. Yn y pendraw derbyniodd bris Maggie ar ôl gynllwynio i gynilo drwy stopio taliadau ysgariad i'w gyn wraig Evelyn.

Cafodd Maggie sioc pan gychwynodd Ivor weithio ar y tŷ cyn i'r contract gael ei arwyddo yn enwedig pan lwyddodd Neville i dorri ffenest.

Llwyddod Ivor i wenud gelyn o'i gymydog Meic Pierce yn y Caffi o'r cychwyn cyntaf gyda Meic yn cwyno am swn gwaith adeiladu Ivor ac yntau yn bygwth reportio Meic am arogl biniau'r caffi.

## Nodiadau

Fel llawer o'r cartrefi ar Pobol y Cwm mae cyferiad Rhif 7 wedi newid sawl gwaith tros y blynyddoedd ond mae ei leoliad drws nesaf i'r caffi wedi aros yn gyson.

Yn ystod y 90au cyfeiriai at y tŷ fel **Rhif 23**,tra erbyn yr 00au **Rhif 5** oedd y cyfeiriad tra bod Rhif 7 amlwg ar y Feryllfa drws nesaf. Ers agor y set allanol newydd yn 2012 mae rhif y tŷ wedi aros yn gyson fel Rhif 7 tra bod y fferyllfa drws nesaf wedi diflannu.

Y tu allan i rif 7 oedd yr unig dŷ i fod yn rhan o'r set allanol wreiddiol gyda'r Caffi a'r Siop.
Mrs Coslett

**Mam Stella Coslett bu'n diodde o Alzheimers.**

Bu Stella yn benderfynol o roi gofal cartref i'w mam er y straen yr oedd hynny yn rhoi ar ei bywyd hithau.

Cyfaddefodd Stella wrth ei chariad Geraint Stephens y byddai ei mam ddim wedi bod eisiau byw yn y fath gyflwr a'i bod hi wedi cysidro gorffen ei bywyd.

Ychydig ddyddiau cyn Nadolig 2001 cynigiodd Geraint wneud y weithred ar ei rhan, ond ymddangosodd yn ddiweddarach gan gyhoeddi wrth Stella fod ei mam eisoes wedi marw yn naturiol.

Teimlai Stella yn euog ofnadwy am yr hyn oedd wedi digwydd a chychwynnodd fod yn amheus o stori Geraint am ddigwyddiadau'r noson.

Yn y pendraw cyfaddefodd Geraint ei fod wedi lladd Mrs Coslett.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Dioddefwyr llofryddiaeth
Categori:Marwolaethau
Categori:Marwolaethau 2001
Mrs Rosser

**Un o gymeriadau ychwanegol y Cwm.**

Roedd Mrs Rosser i'w gweld yn aml mewn golygfeydd yn y cefndir. Ar un adeg roedd yn aelod brwd o'r eglwys leol, a hefyd daeth yn un o gyfeillion agos Beryl Tushingham.

Bu'n gweithio hefyd mewn siop ail-law yn y Cwm ar un adeg.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau ychwanegol
Lauren Griffiths

**Merch ieuengaf Ieuan a Hazel Griffiths. Chwaer Melanie.**

### **Twyll Lauren**

Daeth Lauren yn ddylanwad drwg ar Elin Owen pan roddodd bwysau arni i ddefnyddio cerdyn credit ei mam Alison i brynu CD dros y we. Anfonwyd y cd i dy'r Griffiths er mwyn osgoi amheuaeth.

Yn fuan wedi hynny cafodd cerdyn Alison ei wrthod mewn siop a phoenai Elin yn arw ei bod am gael ei dal. Cafodd Alison sioc i weld bill gwerth cannoedd o bunnoedd ar y cerdyn, arian nad oedd hi wedi'i wario. Gydag Elin eisoes wedi sylwi ar Lauren yn gwisgo llawer o ddillad drud newydd gychwynnodd amau ei ffrind.

Cyhuddodd Elin Lauren o ddwyn ond cafodd ei bygwth i gau ei cheg. Roedd Lauren wedi nodi rhif cerdyn credit Alison ond roedd yn sicr ei bod wedi bod yn gyfrwys drwy archebu pethau i dai nifer o'u ffrindiau i osgoi amheuaeth a bu iddi fygwth Elin i gadw'n dawel am y cyfan.

Yn y pendraw cyfaddefodd Elin y cyfan wrth ei mam ac aeth Alison yn unswydd i dy'r Griffiths i rannu'r newyddion gyda Hazel Griffiths. Er bod Hazel yn barod i glywed y cyhuddiadau roedd rhoi perswâd ar Ieuan yn fater arall a chafodd Alison ac Elin eu taflu allan yn ddisymwth.

Er i'r Griffiths gefnogi eu merch penderfynodd Elin fod Lauren yn ferch slei a daeth eu cyfeillgarwch i ben am gyfnod.
Steve Jordan

**Tad Lisa Jordan, y ferch a gipwyd gan Gina Walters.**

Wedi i Lisa gael ei dychwelyd i'w rhieni iawn ac i Gina gael ei arestio cyhoeddwyd stori yn y papur newydd yn rhoi manylion am hanes y teulu Walters.

Daeth Steve i Benrhewl i chwilio am Denzil Rees a rhoi cweir iddo.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau Saesneg
Ted Prosser

**Tad Dr Gwyn Prosser.**

Gwnaeth Ted gryn argraff ar drigolion Angorfa yn ei gyfnod byr yno.

Doedd ei berthynas â'i fab ddim yn un hapus iawn, ond serch hynny, wedi i Ted farw yn gynnar yn 1991 roedd Dr Prosser yn ddigon parod i fygwth trigolion Angorfa wedi iddyn nhw dderbyn arian yn ewyllys Ted, ar ei draul ef.
Yvonne Evans

**Chwaer Colin Evans a chyn-wraig Gwyneth Jones.**

Magwyd Yvonne yn Llanbed gyda'i brawd Colin. Yn ferch i Dilys a Sam Evans roedd ei pherthynas a'i thad dan straen gan fod yntau fel morwr yn treulio cymaint o amser i ffwrdd ar y môr.

Aeth i'r brifysgol yn Aberystwyth yn yr un cyfnod a Gaynor a daeth y ddwy yn ffrindiau clos. Bu'r ddwy yn perfformio ynghyd a Colin mewn band o'r enw'r Cloriau yn y cyfnod hwn.

Wedi'r brifysgol dilynodd esiampl ei thad a threulio peth amser yn teithio'r byd. Bu'n gweithio yn y gwasanaethau cymdeithasol yn Llundain am gyfnod cyn mynd yn ei blaen i ymuno â'r heddlu cudd fel rhan ô'r CPS yn ddiarwybod i'w theulu.

### **Cyrraedd Cwmderi**

Ym mis Rhagfyr 2009 glaniodd Yvonne yn annisgwyl ar stepen drws ei brawd, yn awyddus iawn i ail-gysylltu a'i theulu ar ôl cyfnod hir i ffwrdd. Er mai ymweliad byr oedd y bwriad gwreiddiol cafodd Yvonne swydd dros dro yn y Deri Arms.

Gwnaeth barmaid diweddara’r cwm argraff fawr ar Garry Monk a geisiodd gwahodd Yvonne ar sawl dêt. Ond cafodd pen Yvonne ei throi gan rywun arall - Gwyneth Jones. Gwelodd Yvonne bod Garry yn trin Gwyneth yn wael, a hyn phan oedd Gwyneth yn disgwyl ei fabi. Closiodd y ddwy wrth iddi gynnig ei chefnogaeth i Gwyneth yn dilyn ffrae.

Yn dilyn cusan tynnodd Yvonne yn ôl a phenderfynu gadael y cwm, gan ofni y byddai'n datblygu teimladau am Gwyneth. Roedd Gwyneth yn benderfynol ac wedi iddynt dreulio'r noson gyda'i gilydd ar nos galan llwyddodd i roi perswâd ar Yvonne i aros yn y pentref a rhoi cyfle i'w perthynas.
Nansi Furlong

## Nansi Elizabeth Ann Furlong

**Cyn-wraig Meic Pierce a mam Kevin Powell.**

Bu'n gweithio am flynyddoedd fel nyrs ym Mrynawelon, ond roedd bryd Nansi bob amser ar bethau gwell.

Bu'n canu deuawd am gyfnod gydag Edgar Sutton ond daeth hynny i ben pan adawodd Edgar Gwmderi.

Wedi iddi golli ei gwaith ym Mrynawelon cafodd Nansi gyfle i weithio fel ysgrifenyddes i Dic Deryn, a daeth yn ffrindia mawr gyda Dic a Denzil Rees. Dangosodd ychydig mwy o ddiddordeb yn Denzil a lwyddo i godi ofn arno yr un pryd.

Cafodd berthynas fer iawn gyda Stan Bevan cyn i bethau fynd yn flêr rhyngddi hi a Deryn Skips.

Gadawodd Nansi am Lundain yn Hydref 1988. Fodd bynnag, dychwelodd am ychydig ym mis Mai 1989. Honnai ei bod hi'n feichiog ac mai Stan oedd tad ei babi, ond cyfaddefodd yn y diwedd mai celwydd oedd y cwbl a diflannodd drachefn.

Yn ddiweddarach bu i'w mab Kevin symyd i Gwmderi a daeth Nansi yn ymwelydd cyson. Tra'n ôl yn y cwm llwyddodd i hudo Denzil a cychwynodd y ddau berthynas rhamantus cyn iddo farw yn 2012. Gadawodd Nansi Gwmderi yn ei galar.

Dychwelodd unwaith eto pan gyhyddwyd Kevin o dreisio Sheryl. Bu Nansi yn gefn i'w mab ac yn mynnu ei fod yn ddi-euog. Cafodd ei siomi pan gyfaddeofdd ei fod yn euog.

Ar ddiwedd 2016 cafodd Kevin fechnïaeth ar yr amod fod ganddo rywle i aros. Yn teimlo dyletswydd, ac yn credu mai dyna fyddai dymuniad Meic, penderfynodd Anita Pierce adael i Kevin aros gyda hi a Kelly yn Rhif 10. Roedd llawer o drigolion Cwmderi yn flin iawn am benderfyniad Anita, yn enwedig Kelly a oedd ei hyn wedi goroesi cael ei thrieio yn gorffenol.

Dros gynfod llwyddodd Kevin i ennill ymddiriedaeth y teulu a penderfynodd Anita gynnig perchnogaeth hanner y ty i Kevin fel etifeddiaeth gan Meic, ond daeth i'r amlwg fod cynllwyn cydd gan Kevin. Roedd wedi bwriadu cymryd mantais o wyliau tramor Anita a Kelly i ddwyn popeth o'r ty gyda'i fam Nansi. Cafon nhw eu dal gan Anita, a ddaeth yn ôl o'r gwyliau yn gynharach na'r disgwyl ar ôl dadl gyda Kelly. anafwyd Anita ar ol cael ei pwsho gan Nansi a gorfodwyd hi i fynd i'r yspytu. Penderfynodd Anita beidio a rhoi gwybod i'r heddlu am gynllwyn Kevin ond gofynodd iddo adael Cwmderi.
Moduron Monk

Agorodd garej Derek Jones yn 1992. Dyma'r busnes llwyddiannus cynta ar Stad Ddiwydiannol Cwmderi, ar gyrion y pentre.

Prynodd Dora Gwyther y garej i Derek Jones fel bod ganddo le diogel i weithio. Wrth i'r busnes dyfu 'roedd yn rhaid i Derek gael prentis ac yn 1993 dechreuodd Karen Parry weithio iddo a bu'r ddau'n gweithio'n llwyddiannus ar y cyd nes i Karen ddychwelyd i fyw at ei thad i Sbaen.

Cafodd Derek brentis newydd yn 1996 pan ddaeth Alun Bevan, cariad Nia Matthews, i weithio ato ond byr fu arhosiad Alun gan iddo farw o overdose yn 1997.

Dychwelodd Karen i Gwmderi ac i'r garej i weithio ac o fewn ychydig fisoedd 'roedd Derek a Karen yn briod.

Bu bron i'r garej fynd i'r wal yn 1998 ar ôl i Gina Walters gael ei lladd mewn damwain a achoswyd gan gar oedd wedi bod yn y garej. Er mwyn ceisio achub y busnes arall gyfeiriodd Derek i faes peirianau larwm diogelwch yn ogystal â thrin ceir. Yn 1999 cafodd Derek brentis newydd yn y garej, sef Darren Howarth.

Erbyn hyn mae'r garej yn eiddo i Garry Monk ac wedi ei ailenwi i **Moduron Monk.**
Categori:Lleoliadau
Categori:Busnesau
Tudur

**Tad naturiol Angela Probert.**

Cafodd Tudur ag Eileen Rees fabi a'i gilydd tra'n un ar bymtheg ac yn yr ysgol. Mynnodd rhieni'r ddau gadw'r cyfan yn gyfrinach a gorfodwyd i Eileen symyd at fodryb dros dro tra'n feichiog.

Ganed y babi trwy cesarean a'i roi i'w fabwysiadau yn syth heb i Tudur na Eileen gyfarfod y babi na hydnoed gwybod ei ryw. Cadwodd Tudur ag Eileen yn bell o'u gilydd a wnaeth neb sôn am y babi am flynyddoedd maith.

Aeth Tudur ymlaen i briodi ag Eleri a symyd i Lundain ble bu'n gweithio i'r llywodraeth. Ceisiodd y ddau gael plant eu hunain ond yn ofer. Yn y pendraw lwwyddodd y cwpwl i feichiogi mab drwy IVF ond bu farw Dylan mewn damwain car yn 2012.

Bu marwolaeth ei fab yn sbardun i Tudur chwilio am ei belntyn arall a dilynodd y trywydd i Gwmderi ac at Eileen. Er ei bod hithau yn gyndyn iawn o siarad gydag ef datgelodd wrthi fod y plentyn yn byw yn y pentref ag ei fod ef am cwhilio amdanynt hydnoed os nad oedd Eileen am helpu.

Dangosodd lun ysgol o'i ferch a gwyddai Eileen yn syth mai Angela Probert, cyn wraig ei phartner Jim oedd y plentyn. Heb ddewis bu rhaid i Eileen gyfaddef y cyfan wrth Angela.

Cwrddod Angela a'i thad am y tro cyntaf yr un wythnos, ac er fod y cyfarfod yn un emosiynol cytunodd Angela i'w weld eto.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Gwestai 2013
Categori:Dyfodiadau 2013
Categori:Ymadawiadau 2013
Categori:Y teulu Walters
John Rees

## John Denzil Rees

**Mab Eileen a Denzil Rees ag efaill Sioned Rees.**

 Bu farw pan oedd yn ychydig fisoedd oed o sudden infant death syndrome sef cot death.
Categori:Y teulu Rees
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Marwolaethau

Categori:Ymadawiadau 1993
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Dyfodiadau 1993
Categori:Genidigaethau 1993
Madog Williams

**Nai Iori. Cyn gariad i Emma Francis.**

Yn 1999 yr ymddangosodd Madog am y tro cynta. Roedd yn ddyn tawel iawn, ond llwyddodd i ennyn sylw a diddordeb Emma.

Wedi i Emma ddechrau cael gafael ar y gwir, cyfaddefodd Madog ei fod wedi bod yn gwerthu cyffuriau a'i fod yn dioddef o effaith hir-dymor cymryd gormod o gyffuriau. Er hynny, penderfynodd Emma ei bod am barhau â'u perthynas a symudodd i fyw ato.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Wayne Harries

**Mab Dil a Bet Harries. Brawd Reg a Sabrina. Gŵr gweddw Cadi.**

Morwr oedd Wayne wrth ei alwedigaeth gwreiddiol, ond ar ôl i'w fam farw, dychwelodd i fyw i Gwmderi.

Dangosodd ddiddordeb mawr yn Cadi o'r eiliad iddo ddychwelyd adref er mawn siom i'w frawd Reg a oedd eisoes wedi dangos diddordeb yn Cadi.

Bu Reg a Cadi'n trafod eu perthynas ond anfodlon oedd Cadi i roi unrhyw sicrwydd i Reg am y dyfodol. Daeth ei gwir deimladau i'r wyneb, fodd bynnag, wrth i long Wayne suddo ac iddo fynd ar goll am rai dyddiau. Wedi iddo gael ei achub, penderfynodd y ddau briodi a gwahoddwyd Reg i fod yn was priodas.

Ar ôl y briodas symudodd Cadi i fyw at y teulu Harries, ac roedd tensiwn mawr rhyngddi hi a Sabrina, chwaer Wayne. Ychwanegwyd at y tensiwn hwn pan benderfynodd Wayne roi'r gorau i weithio.

Gosododd Nerys Cadwaladr y Felin i'r cwpwl priod, ond dechreuodd perthynas y ddau suro wrth i Wayne dderbyn gwaith yn nociau Caerdydd.

Yn fuan wedyn bu ffrwydrad yn y Felin a lladdwyd Cadi.

Yn dilyn marwolaeth Cadi aeth Wayne i bartneriaeth gyda Jac Daniels a bu'r ddau'n rhedeg garej y pentref yn llwyddiannus iawn am sawl blwyddyn.

Penderfynodd Wayne beidio ag ailbriodi, er iddo gael sawl perthynas, yr enwocaf - am reswm trist iawn - oedd ei garwriaeth â Sylvia Bevan.

Bu'n caru gyda Sylvia wedi i'w phriodas â Stan Bevan chwalu yn dilyn ei garchariad a'i alcoholiaeth.

Dros ŵyl y Nadolig 1986, bu'n ymweld â'r Dr Gareth Protheroe, ar ôl cwyno am bennau tost a phwysedd gwaed uchel, a chafodd dabledi gan y meddyg i geisio gwella'r sefyllfa, a thynnu'r pwysedd i lawr. Cafodd rybudd hefyd i gymryd hoe o'i waith ar ôl bod yn gweithio yn y garej yn ddiddiwedd ers i Jac Daniels adael.

Ar ôl gweld niwrolegydd yn yr ysbyty, aeth Sylvia ag ef ar wyliau i Borthcawl ar ddechrau 1987, ond nid oedd yn teimlo'n dda, ac aeth i orwedd yn y prynhawn ar ei wely. Bu farw yn ei gwsg ar 18 Ionawr 1987.

Yn ôl adroddiad y niwrolegydd, roedd ganddo diwmor ar yr ymennydd. Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Harries
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Cymeriadau gwreiddiol
Categori:Dyfodiadau 1974
Categori:Ymadawiadau 1987

Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Marwolaethau
Stella Coslett

**Fferyllydd Cwmderi.**

Bu'n bartner i Geraint Stephens ar un adeg, cyn iddo ei llofruddio ym mis Mawrth 2002, gan adael i sawl un yn y Cw feddwl mai wedi lladd ei hun oedd Stella.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dioddefwyr llofruddiaeth
Categori:Dyfodiadau 2001
Categori:Ymadawiadau 2002
Nuala Flynn

Daeth Nuala gyntaf i Gwmderi gyda'i thad Pat, a'i brawd Sean yn eu carafán.

Buont yn aros ar gyrion y pentref am gyfnod, ond wrth i'w theulu o sipsiwn symud ymlaen, arhosodd Nuala yng Nghwmderi.

Yr oedd hi wedi dod o dan ddylanwad y gweinidog ifanc carismataidd, Dewi Roderick.

Gwelodd Dewi fod iddi botensial a rhoddodd iddi'r cyfle na fuasai wedi ei gael o aros gyda'i theulu.

Daeth i fyw gyda Beth Leyshon ag Ann Rhys.

Categori:Dyfodiadau 1980
Categori:Ymadawiadau 1982
Categori:Sipsiwn
Categori:Y teulu Flynn
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Mrs Lloyd

## Monique Lloyd

**Llydawes, lwyddodd i ddysgu'r Gymraeg, a bu'n byw yng Nghwmderi gyda'i gŵr, Jeremy, oedd hefyd wedi mynd ati i ddysgu'r iaith.**

Prynodd Mrs Lloyd a'i gŵr Mr Lloyd fferm Rhos yr Hafod oddi ar Beth Bowen ar ôl i J.W farw.

Er iddi geisio'i gorau i setlo mewn i'r gymdeithas, fe welodd hynny'n anodd oherwydd bod ei daliadau a'i syniadau'n wahanol iawn i weddill y gymuned yn y Cwm.

Mrs Lloyd gafodd y syniad o efellio Cwmderi gyda Douarnevezh - pentref glan môr yn Llydaw - a bu rhai o drigolion y Cwm allan yno yn ymweld â'r pentref.

Yn anffodus, doedd pawb o drigolion y Cwm ddim yn cymryd y gyfeillio o ddifri' - un ohonynt oedd Meic Pierce .

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1989
Meilyr Llywelyn

**Mab Hywel Llywelyn a’r diweddar Sheryl Hughes a fu farw ym 2015.**

Tra'n disgwyl darganfyddu bod gan Sheryl broblemau gyda'i chalon a byddai'n gallu rhoi ei bywyd mewn perygl. Ganed eu mab, Meilyr yn iach ond bu rhaid i Sheryl gael llawdriniaeth difrifol ar ei chalon a gadael ei mab yn ofal Hywel. Tra bod Sheryl yn gwella yn yr ysptyu bu farw Meilyr yn ei got. Am gyfnod bu rhaid datgelu'r gwir rhag Sheryl er mwyn peidio amharu ar ei iechyd, ond pan daeth i wybod y gwir torrodd ei chalon.

Cafodd Sheryl hi'n anodd iawn i ymdopi a marwolaeth ei mab, yn enwedig wrth weld Nicky, mab Vicky, a fyddai wedi bod yr un oed a Meilyr o amgylch y pentref. Penderfynodd ei bod angen gadael Cwmderi am gyfnod a rhoddodd gais i fynd dramor i wirfoddoli.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Marwolaethau
Categori:Cymeriadau marw
Lowri Jenkins

**Merch Delme Jenkins a cyn wraig Darren Howarth.**

### Colli ei mam

Ar ei rownd fel postman daeth Kath Jones yn gyfarwydd a'r ferch ysgol o'r enw Lowri Jenkins am y tro cyntaf. Merch fferm swil oedd Lowri a oedd yn byw gyda'i thad Delme ar fferm Glan yr Afon.

Prin oedd diwrnod yn mynd heibio heb fod Lowri yn disgwyl ar ben y ffordd am y post, yn llawn esgusodion am bam nad oedd hi yn yr ysgol.

Cychwynnodd Kath boeni am y ferch a drwy holi'r pentrefwyr daeth i ddallt fod mam Lowri wedi cael perthynas gydag Albanwr a gadael y teulu. Dipyn wrth dipyn ceisiodd Kath holi Lowri am ei sefyllfa a chynnig clust i wrando ond amharod iawn oedd Lowri i ymddiried yn unrhyw un.

Rhannodd Kath ei gofidion a Hywel Llywelyn ond cyhuddodd ef hi o fusnesu. Yn ddiweddarach wedi gweld cleisiau ar wyneb Lowri daeth amheuon Kath yn ormod a gofynnodd i Glyn James edrych i mewn i'r sefyllfa. Wedi i Glyn fynd i'r fferm darganfuwyd fod Delme wedi lladd ei wraig pan geisiodd hi ei adael.

Arestiwyd Delme ac aeth Lowri i fyw at ei modryb. Cyn iddi adael gwnaeth Kath yn glir fod ei drws wastad ar agor iddi yn Maes y Deri.

Categori:Perchnogion y Garej
Categori:Gweithwyr y Garej
Categori:Y teulu Pierce
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau
Oliver Metcalfe

**Barnwr llwyddiannus. Gwr i Laura Metcalfe a tad i Jamie a Fiona.**

Drwy fynd drwy eiddio ei theulu cychwynodd Fiona amau fod ei mam Laura Metcalfe wedi bod yn cael perthynas gyda ffrind i'r teulu Sulwyn. Pan wynebodd a'i mam a'r cyhuddiadau yma datgelodd Laura mae ei thad, Oliver a Sulwyn oedd mewn perthynas. Roedd Oliver yn hoyw ac roedd Laura nid yn unig yn gwybod am y peth, ond trefniant oedd eu priodas.

Cafodd Fiona ei brifo yn ofnadwy i ddeall bod perthynas ei rhieni, a'r bywyd teuluol yr oedd hi wedi ei fagu ynddo yn gelwydd. Bygythodd rannu'r stori gyda'r papurau newydd, rhywbeth a fyddai wedi cael effaith negyddol iawn ar yrfa ei thad, yntau yn farnwr uchel ei barch.

Llwyddodd Laura a Llew Matthews i ddarbwyllo Fiona i beidio mynd a'r stori ymhellach ond roedd rhyfaint o'r niwed eisioes wedi ei wenud. Gan gredu fod y stori ar fîn dori, yn dilyn galwad ffôn gyda Fiona bu i Sulwyn ladd ei hun.

Poenai Fiona na fyddai ei thad byth yn maddau iddi ag ei bod wedi difrodi ei pherthynas a'i theulu yn barhaol.

Dipyn wrth dipyn ailgysylltodd gyda'i thad, a wnaeth e'n glir nad oedd yn beio ei ferch am farwolaeth Sulwyn. Rhanodd gyda hi fanylion o'u perthynas a dangos y fflat lle bu'r cariadon yn treulio'i hamser yn y ddinas. Yn ddiarwybod i Fiona ag Oliver roedd newyddiadurwr o'r enw Tony Baldwin yn eu dilyn.

Rhannwyd y stori yn y papurau newydd ac achosodd gryn sgandal. Daeth Fiona dan amheuaeth gref mai hi oedd yn gyfrifol am fradychu ei thad i'r wasg taflwyd Fiona allan o'r cartref teuluol a bu hi'n byw allan o'i fan.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau hoyw
Categori:Cymeriadau marw
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Metcalfe
Categori:Cyfreithwyr
Categori:Dyfodiadau 1994
Mr Lloyd

## Jeremy Lloyd

**Cyfrifydd. Gŵr Monique. Dysgwr y Gymraeg.**

Daeth Jeremy a'i wraig Monique i Gwmderi am y tro cyntaf yn 1989, gan brynu ffermdy Rhos-yr-Hafod gan Beth Bowen - y cartref na chafodd y cyfle i fyw ynddo, yr un a brynwyd ganddi hi a'i diweddar ŵr JW.

Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Dyfodiadau 1989
Ruth Rossiter

**Gwraig Raymond, mam Dr. Gwen a Cai, a mam-gu Macs, Iolo a Huw.**

Daeth i Gwmderi gyda'i gŵr Raymond am y tro cyntaf yn 2003, i gludo hen gelfi i dŷ newydd eu mab, Cai - celfi nad oedd Cai wirioneddol eu heisiau.

Pan gyfarfu â Emma, cariad Cai, am y tro cyntaf, doedd Ruth ddim yn rhy hoff o'r ffaith y bydden nhw'n cydfyw.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Y teulu Rossiter
Categori:Dyfodiadau 2003
John Powell

**Cyn-ŵr Rita Jenkins. Tad Peter.**

Roedd hi'n ddwy flynedd ers i Rita weld ei chyn-ŵr John y tro diwethaf pan welodd hi ef eto yn hydref 1987, ag yntau yn ei wely yn yr ysbyty ar ôl cael ei daro'n wael. Roedd yn gwrthod rhoi caniatad i'r meddygon roi triniaeth iddo oni bai bod Rita'n fodlon ei gymryd yn ôl ac ail-gydio yn eu priodas.

Doedd Rita wrth gwrs ddim yn rhy hoff o'r syniad hynny, achos ddwy flynedd ynghynt roedd Rita wedi gadael John ar ôl cael affêr gyda dyn arall.

Gorfod arwyddo'r ffurflen ganiatad am lawdriniaeth fu hanes Rita yn y pendraw ar gyngor y meddygon wedi i John gael ei daro'n wael yn ei wely. Gan mai Rita oedd y berthynas agosaf ato yn ôl y gyfraith, hi fyddai'n rhaid rhoi caniatad i'r meddygon i barhau â'r driniaeth.

Er mwyn iddo cael cyfle i ymadfer wedi'r llawdriniaeth, bu'n rhaid i John symud i fyw at Rita a Tal, a chael gofal ganddyn nhw. Er i Dr Gareth Protheroe alw i weld John ar ôl rhai wythnosau, fe ddywedodd ei fod yn gwella'n dda, ond doedd John ddim yn rhy hapus gyda'r newydd hyn, gan ei fod yn gwybod y byddai efallai'n gorfod gadael. Fe fu'n celu'r gwirionedd rhag Rita a Tal hefyd, gan awgrymu wrthyn nhw fod y meddyg wedi dweud wrtho bod angen mwy o orffwys arno eto.

Am fod gan Rita amheuon am sefyllfa iechyd John, aeth i edrych ar ei ffeil feddygol gyfrinachol, a gweld nad oedd John mor sâl ag yr oedd yn dweud yr oedd ef. Doedd John ddim yn hapus gyda'r hyn wnaeth ei wraig, a gwnaeth gŵyn i Dr Gareth Protheroe.

### **Gwahanu John a Rita**

Dros gyfnod y Nadolig 1988 roedd Rita Jenkins wedi cael llond bol ar ei chyn- ŵr, a gofynnodd i **John Powell** adael y cartref. Torrodd eu mab Peter ei galon.

Disgynnodd John i gyfnod o iselder a cheisiodd gyflawni hunanladdiad yn y garej y drws nesaf i gartref Rita. Llwydodd i Tal Jenkins ei achub mewn pryd ond cafodd y digwyddiad effaith ysgytwol ar y teulu.

Treuliodd John gyfnod yn yr ysbyty cyn dychwelyd i gartref y teulu. Er bod Rita eisiau ei weld yn gwella doedd dim awydd arni i ailgydio yn eu perthynas a bu'n rhwystredig iawn wrth deimlo fod ei thad yn cynllwynio i'r gwrthwyneb. Bu cryn ffraeo pan gytunodd Tal i John weithio o'r tŷ yn ogystal â byw yno heb drafod gyda Rita.

Tros yr wythnosau canlynol gychwynnodd berthynas y ddau ddadmer ac er waethaf amheuon Rita ail-gydion nhw yn eu perthynas.

Fodd bynnag, yn fuan ar ôl cael damwain a lladd J.W. Bowen dechreuodd John droi at grefydd am achubiaeth.

Nid crefydd gul ei dad-yng-nghyfraith a ddenodd John, ond crefydd agored oedd yn galw disgyblion i fynd allan i bregethu.

Yn 1989, felly, gadawodd John Gwmderi gan fynd mewn fan i bregethu'r efengyl ar hyd a lled y wlad.
Rhys Llywelyn

Mab i Hywel Llywelyn a Nia Matthews.

Dychwelodd Rhys i Gwmderi yn 2018 yn sgil marwolaeth Sheryl. Bu'n aros yn Llwyncelyn ac yn edrych ar ol Esther Llywelyn tra bod ei dad yn y carchar dan amheuaeth o ladd ei wraig. Categori:Cymeriadau
Categori:Y teulu Llywelyn

Categori:Cymeriadau cyfredol
Categori:Genidigaethau 1997
Categori:Dyfodiadau 1997
Categori:Dyfodiadau 2018
Mickey Phillips

**Cyn gariad i Anita Pierce a ddaeth yn ôl i mewn i'w bywyd yn 2021 wedi i'w pherthynas â Sion White ddod i ben.**

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Mae'r actor **Dafydd Emyr** wedi ymddangos sawl gwaith yn y gyfres tros y blynyddoedd, yn fwyaf amlwg fel Tom Foulkes cyn fynach bu'n gweithio yn y Deri Arms am gyfnod rhwng 2000 a 2001.
Metron Howells

Metron wreiddiol Brynawelon, a thipyn o ddraig yng ngolwg sawl un o'r trigolion a hefyd ei 'dyn gwenud pob dim', Harri Parri.

Pan ystyriodd y Parch. T L Thomas ailafael yn y weinidogaeth, er engraifft, dywedodd Metron Howells wrtho fod rhaid iddo ystyried gadael Brynawelon.

Serch ei natur ddigyfaddawd, roedd iddi barch ymysg y trigolion.

Categori:Gweithwyr Bryn Awelon
Categori:Dyfodiadau 1974
Categori:Ymadawiadau 1980
Categori:Preswylwyr Bryn Awelon
Categori:Cymeriadau
Categori:Cyn Gymeriadau
Categori:Cymeriadau gwreiddiol
Main Page

Un o gyfresi teledu mwyaf poblogaidd Cymru yw ***Pobol y Cwm*** ac yr opera sebon mwyaf hirhoedlog a gynhyrchir gan y BBC. Crewyd y gyfres gan y dramodydd Gwenlyn Parry a'r cynhyrchydd John Hefin

Wedi'i lleoli ym mhentref dychmygol Cwmderi yng Nghwm Gwendraeth, Sir Gaerfyrddin, mae'r gyfres opera sebon hon yn canolbwyntio ar fywyd, gwaith, cariad a materion teuluol. Ar wahân i rygbi, dyma'r rhaglen mwyaf poblogaidd ar S4C.

Fe ddechreuodd y gyfres ar 16 Hydref 1974; felly dim ond Coronation Street ac Emmerdale sydd wedi parhau yn hirach na *Pobol y Cwm* ar y teledu ym Mhrydain. Yn y dyddiau cynnar fe'i ddarlledwydar rwydwaith BBC 1. Wedi i S4C gael ei sefydlu, trosglwyddodd y gyfres i'r sianel honno a bellach fe'i darlledir bum noson yr wythnos trwy gydol y flwyddyn.

Ar y dechrau, pentref tawel iawn oedd Cwmderi er gwaethaf perthnasau personol anodd. Tueddai'r straeon ganolbwyntio o gwmpas cartref y henoed Brynawelon a'r dafarn leol, Y Deri Arms. Mae'r dafarn yn dal i fod yn ymgynullan pwysig yn yr opera sebon, yn ogystal â siopau a chartrefi'r sawl sy'n byw yng Nghwmderi.

Ddiwedd y 90au, codwyd set barhaol i'r gyfres y tu ôl i faes parcio BBC Cymru yn Llandaf, Caerdydd, gan hwyluso'r ffilmio a rhoi cartref parhaol i'r rhaglen.Yn 2012 agorwyd pentref drama Porth y Rath a symydwyd y cynhyrchiad i set barhaol newydd ar y safle.

**Continuing Drama**
Casualty •
Doctors •
EastEnders •
Holby City •
River City

**Other Shows**
Being Human •
Death in Paradise •
Dirk Gently's Holistic Detective Agency •
Doctor Who •
His Dark Materials •
Luther •
Merlin •
Orphan Black •
Sherlock •
Top Gear •
Walking With... •

Waterloo Road•

UK shows by network: BBC Network • CBBC Shows • ITV Network • Channel 4 Network
Ows

**Barman yn Y Deri Arms ar un adeg.**

Un o gymeriadau ychwanegol y Cwm fu'n gweithio yn y cefndir yn y Deri Arms am flynyddoedd, ac mewn lleoliadau eraill yng Nghwmderi hefyd.

Ym mis Gorffennaf 2019 , fe gwrddodd Sioned ag ef mewn clwb nos, ac Ows fu'n gyfrifol am gynnig cyffuriau iddi - arferiad gostiodd yn ddrud i Sioned yn y pendraw.
Categori:Cymeriadau
Categori:Cymeriadau ychwanegol