Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki 1960

Podczas uroczystości odbywającej się w Sztokholmie, w dniu 10 grudnia 1960 r., król Szwecji Gustaw VI Adolf, wręczył nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki dla dwóch naukowców: obywatela Cesarstwa Bizantyjskiego, profesora Iasonasa Alexandrosa oraz osmańskiego uczonego Rahmi Alisika.

Uzasadnienie brzmiało: „za odkrycia w dziedzinie wpływu ekstremalnych warunków na zachowanie substancji płynnych”.

## Historia

Iasonas Alexandros, syn bizantyjskich emigrantów w Stanach Zjednoczonych, urodził się 16 września 1907 r. w Nowym Jorku, gdzie ukończył Uniwersytet Nowojorski w dziedzinie fizyki teoretycznej, następnie podjął tam pracę jako asystent. W roku 1932 r. obronił doktorat dotyczący eksperymentalnych cieczy stosowanych jako paliwo lotnicze. Od 1936 r. Współpracował z Amerykańską Armią, gdzie zajmował się usprawnieniami związanymi z wydajnością samolotów wojskowych i cywilnych.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej przyjął ofertę Uniwersytetu w Konstantynopolu, gdzie otrzymał tytuł profesora, oraz duży grant i wsparcie dla działań związanych z wykorzystaniem paliw płynnych dla potrzeb lotów atmosferycznych.

W roku 1954 r. Po wielu latach badań i opracowań planował na zbliżającym się w Międzynarodowym Kongresie Nauk Fizycznym w Moskwie opublikować rezultaty prac postulujących przełom w dziedzinie produkcji paliwa niezbędnego do budowy statków mających wznieść się poza atmosferę.

Kilka tygodni przed Kongresem, w czasopiśmie Reviews of Modern Physics, ukazał się artykuł na temat postulowanych paliw rakietowych, autorstwa wykładowcy z Uniwersytetu w Ankarze, Rahmi Alisika.

Podczas Kongresu doszło do rękoczynów między dwoma uczonymi, wraz z oskarżeniami o plagiat i groźbami fizycznymi. Obaj zostali siłą rozdzieleni przez innych naukowców, a następnie decyzją Radzieckiej Akademii Nauk wydaleni wraz z zakazem ponownego wjazdu do Związku Radzieckiego, za „zachowania niegodne ludzi nauki”.

Przez kolejne lata obaj naukowcy regularnie publikowali kolejne artykuły oraz występowali na konferencjach, wraz z wynikami badań próbujących udowodnić, że prace konkurenta są kompletnie bezwartościowe oraz szkodzą rozwojowi nauk.

Z uwagi na dużą krewkość oraz zapalczywość obu, na żadnej konferencji nie zaproszono więcej do udziału obu naukowców naraz.

Ze względu na kontrowersyjną osobowość i temperament, profesor Alexandros był pod nieustanną ochroną bizantyjskich służb wojskowych. Podobnie też, do eskortowania zagranicznego profesora Alisika, zaangażowane specjalny oddział Osmańskich Służb Powietrznych.

## Nagroda Nobla

Mimo temperamentu, pracy obu naukowców stanowiły kamień milowych przy projektowaniu zarówno amerykańskiego jak i radzieckiego programu kosmicznego. Komitet Noblowski w roku 1960 r. zadecydował, że nagrodzi obydwu nagrodą za osiągnięcia w swojej dziedzinie.

W wygłoszonym dla radia wywiadzie, profesor Alexandros nazwał nominacje swojego rywala „najczarniejszym dniem dla nauki”; zaś profesor Alisik „błazenadą i sprzedaniem ideałów”.

Ponieważ dla obu krajów były to pierwsze przyznane Nagrody Nobla, w sprawie interweniowali osobiście Cesarz Angelos X oraz Sułtan Mehmet VI. Obaj monarchowie pojawili się również na ceremonii. Było to pierwsze osobiste spotkanie władców obu państw, począwszy od Kongresu w Sofii w roku 1746. (Patrz również: Spotkania Cesarsko-Sułtańskie).

Ze względu na ich obecność, para naukowców przyjęła nagrodę, zgodnie z ceremoniałem dyplomatycznym. Było to ostatnie ich spotkanie podczas życia.

W wygłoszonych w kolejnym tygodniu przemówieniach Noblowskich obaj wskazali na błędy i braki w osiągnięciach i artykułach konkurentów, oraz ogólnego złemu stanu nauki pozwalającego na coś takiego.

## Po Nagrodzie

Kolejne lata obaj naukowcy kontynuowali prace nad paliwami w lotach kosmicznych.

Dzięki ich pracy uruchomienie Kosmodromu imienia Filomeny Stratopoulou nastąpiło znacznie szybciej, niż było to planowane.

Iasonas Alexandros zmarł 14 marca 1976 roku, w swoim domu w Konstantynopolu.

Po jego śmierci, ku wielkiemu zdziwieniu społeczności międzynarodowej, Rahmi Alisik, przebywający wówczas w Paryżu, wziął udział w organizowanym przez tamtejszą akademię nauk odczycie na cześć Alexandrosa.

Od tego czasu nigdy publicznie już nie wypowiedział się na temat swojego rywala, zaś sam zmarł dwa lata później, 23 kwietnia 1978 roku.

## Upamiętnienie

Przed wjazdem na teren Kosmodromu na Karpathos ustawione są pomniki obu uczonych. Stoją plecami do siebie, ale wspólnie spoglądają w ten sam punkt, w gwiazdy.

## Patrz również

Kosmodrom imienia Filomeny Stratopoulou

Osmańskie Sułtańskie Siły Powietrzne

Spotkania Cesarsko-Sułtańskie

Autor wpisu: Isidorus Stratioticus

Badacze

Wpisy

Strona główna