Broń Jądrowa

**Broń jądrowa (atomowa)** to broń masowej zagłady, której działanie oparte jest na wyzyskaniu energii jądrowej lub promieniowania jonizującego. Broń ta stanowi najmłodszą, ale i najbardziej niszczącą klasę zbrojeń. Zaliczana jest według powszechnie stosowanej klasyfikacji do broni masowego rażenia (wraz z bronią biologiczną i chemiczną - tzw. broń ABC - określana także obrazowo jako "broń terroru".

## Historia broni jądrowej

Pierwszego eksperymentalnego wybuchu jądrowego dokonały USA 16 lipca 1945, a kilka tygodni później, w sierpniu, użyły jej dwukrotnie w działaniach wojennych (Hiroszima i Nagasaki). Od pierwszego doświadczalnego wybuchu grono państw atomowych dokonało łącznie ponad dwa tysiące testów, z tego pół tysiąca w atmosferze. Większość z tej "puli" przypada na Stany Zjednoczone, a drugie miejsce zajmował Związek Radziecki. Po 1991 roku na obszarze postradzieckim nie dokonano żadnej próby jądrowej.

Broń jądrowa stała się przedmiotem licznych porozumień wielostronnych: powszechnych i regionalnych oraz dwustronnych z zakresu kontroli, ograniczenia i redukcji zbrojeń. Te ostatnie najczęściej dotyczyły wyścigu zbrojeń pomiędzy USA a ZSRR. Poniżej lista porozumień w zakresie kontroli zbrojeń i rozbrojenia:

### Strefy bezatomowe:

* **1961: Układ Antarktyczny**, który zakazał przeprowadzania prób z bronią jądrową na terenie bieguna południowego.
* **1967: Układ z Tlateloco** ustanawiający w Ameryce Południowej i na Karaibach strefę bezatomową.
* **1967: Układ zakazujący prób jądrowych w przestrzeni kosmicznej i na innych ciałach niebieskich.**
* **1972: Zakaz przeprowadzania prób jądrowych na dnach mórz oraz we wnętrzu Ziemi.**
* **1985: Układ z Rarotonga**, który ustanowił strefę bezatomową na południowym Pacyfiku.
* **1992: Mongolia ogłosiła status państwa bezatomowego.**
* **1995: Układ z Bangkoku**, który ustanowił strefę bezatomową w Azji Południowo-Wschodniej.
* **1996: Układ z Pelindaby**, który ustanowił strefę bezatomową na całym kontynencie afrykańskim.

### Ogólne porozumienia dotyczące broni jądrowej:

* **1963: Układ o "częściowym" zakazie prób z bronią jądrową** (Partial Test Ban Treaty - PTBT), którego sygnatariuszami są USA, ZSRR i Wielka Brytania, a Francja i Chiny, choć do niego nie przystąpiły, to zobowiązały się do respektowania jego zapisów. Układ ten uznawał za wolne od prób jądrowych: atmosferę, przestrzeń kosmiczną, a także przestrzeń podwodną. W latach siedemdziesiątych USA i ZSRR zobowiązały się także do nieprzeprowadzania prób jądrowych pod ziemią, a także prób jądrowych o ładunku powyżej 150 kiloton.
* **1968: Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej** (Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons; Non-Proliferation Treaty - NPT), który zakazywał przekazywania broni jądrowej przez państwa atomowe państwom nieatomowym. Państwa-sygnatariusze zobowiązały się do zawarcia z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA) porozumień o zabezpieczeniach obejmujących wszystkie urządzenia i materiały rozszczepialne, wykorzystywane do pokojowej aktywności jądrowej na ich terytoriach. Jedynym państwem atomowym, które nie przystąpiło do układu jest Izrael.
* **1996: Układ o całkowitym zakazie prób jądrowych** (Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty - CTBT), który zakazywał jakichkolwiek prób jądrowych, uznając że państwa atomowe zdolne są do przeprowadzenia odpowiednich analiz komputerowych w miejsce faktycznych i fizycznych prób jądrowych. Traktat ten powoływał także odpowiednią organizację - Organizację ds. Całkowitego Zakazu Prób Jądrowych - która miała za zadanie monitorować przestrzeganie wykonywania układu. Układ został podpisany przez bardzo duże grono państw (zarówno posiadających broń jądrową, jak i wykorzystujących energię atomową jedynie w celach pokojowych). Podpisały go zarówno USA, ZSRR lub ChRL, z których USA i ChRL go nie ratyfikowały i nie wpuściły przedstawicieli Organizacji do swoich instalacji jądrowych.

### Porozumienia między supermocarstwami nt. rozbrojenia:

* **1972: Układ o ograniczeniu systemów obrony przeciwrakietowej (Anti-Ballistic Missile Treaty - ABM Treaty)**, który miał zapobiegać wytworzeniu przez którekolwiek z państw na tyle skutecznego systemu obrony przeciwko broni jądrowej, by miało ono pokusę zaatakować drugie mocarstwo. Sygnatariusze (ZSRR i USA) uznali, że jedynie przekonanie, że ten kto pierwszy naciśnie przycisk, umrze jako drugi, jest gwarantem nieużycia broni jądrowej przez żadną z sił atomowych.
* **1972: SALT I** (Strategic Arms Limitation Treaty I), który ograniczał posiadanie przez oba supermocarstwa strategicznych środków przenoszenia zdolnych do uderzenia każdego celu na ziemi.
* 1**979: SALT II** (Strategic Arms Limitation Treaty II), który ograniczał liczbę strategicznych środków przenoszenia (rakiet, bombowców)
* **1987: INF** (Treaty on Intermediate-range Nuclear Forces), którego celem była całkowita likwidacja przez mocarstwa pocisków o zasięgu 500-5500 kilometrów.
* **1991: START I** (Strategic Arms Reduction Treaty I), który dotyczył redukcji strategicznych środków przenoszenia oraz głowic jądrowych.
* **1993: START II** (Strategic Arms Reduction Treaty II), którego przedmiotem była likwidacja ciężkich głowic, ograniczenie głowic jądrowych na okrętach podwodnych, a także ograniczenie pułapu posiadanych rakiet wielogłowicowych.

Sytuacja zmieniła się wraz z wybuchem drugiej wojny domowej w Rosji, która doprowadziła do rozprzestrzenienia się tej broni na różne strony konfliktu. Każda z tych stron uważa się za jedyny rząd rosyjski, dlatego każda z nich stosuje się do przepisów podpisanych przez Związek Radziecki dotyczących broni jądrowej.

## Klub atomowy

Broń atomową posiadają:

Stany Zjednoczone w liczbie **6 465** głowic (w tym 1 054 neutronowych),

Państwo Rosyjskie w liczbie **6 234** głowic (w tym 934 neutronowych),

Republika Dalekiego Wschodu w liczbie **5 924** głowic (w tym 791 neutronowych),

Federacja Rusińska w liczbie **5 452** głowic (w tym 454 neutronowych),

Rosja Radziecka (Krasnojarsk) **3 524** głowic (w tym 1 545 neutronowych),

Rosja Radziecka (Swierdłowsk) w liczbie **1 954** głowic (w tym 891 neutronowych),

Turan w liczbie **1 636** głowic (w tym 30 neutronowych),

Francja w liczbie **754** głowic,

Rosja Radziecka (Omsk) w liczbie 524 głowic,

Wielka Brytania w liczbie **281** głowic,

Chiny w liczbie **232** głowic (w tym 81 neutronowych),

Terrasyriusz w liczbie **25** głowic.

Południowa Afryka w liczbie (najprawdopodobniej) **107** głowic.

## Charakterystyka sytuacji w Rosji

Organizacje pokojowe podnoszą alarm odnośnie liczby głowic skoncentrowanej w Rosji. Eksperci jednak uspokajają. Rosjanie nie mają odpowiednio wyszkolonych inżynierów do obsługi wyrzutni atomowych, nie mają dostępu do paliwa rakietowego potrzebnego do ich odpalenia, nie mają także zbyt dużej liczby samych wyrzutni. Dlatego sądzi się, że gdyby miało dojść do konfliktu o skali globalnej, to rosyjscy watażkowie, dzięki intensywnym bombardowaniom, zostaliby prędzej unieszkodliwieni, niż zdążyliby użyć broni jądrowej. Sami nie garną się do jej użycia, nie zrobił to dotychczas żaden z nich.

## Systemy defensywne

Większość krajów posiada system defensywny przeciwko uderzeniom atomowym. Najsłynniejszym z nich jest amerykański program BMD (Ballistic Missile Defense), który zakłada utworzenie kilkuwarstwowej tarczy antyrakietowej. Amerykanie zastrzegają jednak, że ten program może jedynie ograniczyć skalę zniszczeń wynikających z konfliktu atomowego, a nie zapobiegać jakimkolwiek zniszczeniom w trakcie wymiany głowic.

Programy obronne każdego państwa są stale rozwijane.

## Bomby neutronowe

Najstraszniejszym i najbardziej nieludzkim typem bomby atomowej jest skonstruowana pierwszy raz w historii przez Amerykanów w okresie zimnej wojny bomba neurtonowa. Ten typ broni słynie z tego, że powoduje bardzo małe zniszczenia fizyczne, natomiast z niesamowitą skutecznością zabija ludzi zamieszkujących dany obszar. Powszechnie uważa się, że mocarstwa powinny podpisać porozumienie SALT V na temat likwidacji tego typu arsenału, jednakże nadal nie uzgodniono w tym temacie konsensusu i prędko nie osiągnie się w tym zakresie porozumienia, dopóki na obszarze byłego Związku Radzieckiego trwają walki.