Mikołaj Kopernik

## **Notka biograficzna**

**Mikołaj Kopernik** (ur. 1473 – zm. 1543) znany jest na całym świecie jako astronom, który „wstrzymał Słońce, a ruszył Ziemię” – zastąpił geocentryczny model świata Ptolemeusza modelem heliocentrycznym. Ale Kopernik to też matematyk…

W 1494 roku Kopernik wstępuje do stanu duchownego i w dwa lata później udaje się do Włoch, do Bolonii, gdzie rozpoczyna studia prawnicze, nie zaniedbując także matematycznych. W międzyczasie uzyskuje godność kanonika we Fromborku, zapewniając sobie materialną niezależność. W ciągu studiów we Włoszech uzyskuje w Ferrarze doktorat prawa i kończy medycynę. Wreszcie w roku 1503 powraca do kraju i osiedla na stałe we Fromborku.

## **Kopernik – człowiek renesansu (ekonomista, lekarz)**

Jednocześnie wiedzę, którą posiadał, usiłował oddać dla dobra kraju. Tak więc w 1526 roku w związku z inflacją pieniądza w Polsce Kopernik na zlecenie króla opracowuje "Rozprawę o urządzeniu monety", dając konkretne propozycje poprawy sytuacji monetarnej w kraju. Jego działalność we Fromborku jako lekarza i jednego z gospodarzy miasta jest dobrze znana. Jemu przypisuje się zaprojektowanie i założenie wodociągów w mieście.

## **Kopernik matematyk**

Jego notatki pochodzące z około 1520 roku są najstarszym śladem posługiwania się funkcją trygonometryczną secans. Kopernik wprowadził tę funkcję, a później przygotował tablice trygonometryczne jej wartości. Tablice te stanowiły uzupełnienie tablic Tabulae directionum Regiomontanusa (1436–1476). Kopernik - matematyk napisał wszakże tylko jedną pracę czysto matematyczną - "Trygonometrię", ale rozważania dotyczące innych dziedzin matematyki - geometrii, algebry zamieścił w swych głównych pracach astronomicznych, w których wyniki obu tych gałęzi wiedzy wzajemnie się przeplatają.

W 1543 roku, już u schyłku życia Kopernika, wyszło w świat główne dzieło, znamionujące początek nowej epoki: *"De revolutionibus orbium coelestium" ("O obrotach sfer niebieskich")*.

*"Trygonometria"* zawarta jest w księdze I dzieła w rozdziałach XII, XIII, XIV. Rozdział XII traktuje o cięciwach koła, rozdział XIII - o bokach i kątach trójkątów płaskich, rozdział XIV - o trójkątach kulistych. W swym wykładzie Kopernik trzyma się dość ściśle "Almagestu" Ptolemeusza, a także wzoruje się na trygonometrii sferycznej Gebera Sewilskiego, znanego Kopernikowi ze studiów w Krakowie. Jednakże rozwiązanie dwóch najdonioślejszych zadań dotyczących trójkątów sferycznych, a mianowicie "mając dane trzy boki, znaleźć kąty" i "mając dane trzy kąty, z których żaden nie jest prosty, znaleźć boki" - należy przypisać samemu Kopernikowi.

Grupując główną treść matematyczną dzieła, rozdziały powyższe nie są przecież jedynymi, które ją zawierają. Tak np. rozdział IV księgi II zawiera dowód twierdzenia: *"Jeżeli po wewnętrznej stronie danego koła toczy się, bez poślizgu, koło o średnicy równej promieniowi danego koła, to każdy punkt na obwodzie koła mniejszego zakreśla linię prostą - jedną ze średnic koła większego"*.

W swej teorii precesji w rozdziale III księgi III Kopernik rozważa krzywą w kształcie ósemki; jest to krzywa algebraiczna czwartego stopnia - jedna z tzw. figur Lissajons. Ustęp VII księgo VI zawiera natomiast zasadę stosowania średniej arytmetycznej przy opracowywaniu rezultatu szeregu pomiarów.

Kopernik nie był matematykiem w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Traktował matematykę raczej jako narzędzie w swych wysiłkach przebudowy wyobrażeń o Wszechświecie. Niemniej na marginesie tych wysiłków pozostawił z tej dziedziny prace, które mają dla każdego matematyka niezapomnianą, historyczną wartość.

[[

## **Zobacz także**

Strona główna

Leonardo Fibonacci

Pitagoras

Archimedes

Issac Newton

Tales z Miletu

Galileusz

John Napier