Nowy Testament

**Nowy Testament** (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη - translit: Hē Kainē Diathēkē; łac. Novum Testamentum; skrót - NT) - zbiór kanonicznej literatury religijnej uważanej przez różne kościoły chrześcijańskie za święte, ale odrzucane jako dzieło natchnione przez Żydów. Poprzedza Stary Testament, czyli znacznie starszą literaturę judaistyczną kanonicznie akceptowaną z kolei tak przez chrześcijan, jak i osoby wyznania mojżeszowego wraz z którym tworzy Pismo Święte (lub potocznie Biblię). Standardowa forma Nowego Testamentu liczy 27 dzieł religijnych zwanych księgami. Powstawały one między drugą połową I wieku, a początkiem II wieku. W odróżnieniu od starszego poprzednika, którego głównym wątkiem są relacje między Bogiem Jahwe, a ludem żydowskim, Nowy Testament skupia się na jednostkowej postaci Jezusa z Nazaretu, jego życiu, naukach, cudach i wreszcie kontynuacji jego dzieła po - jak wierzą sami wyznawcy - zmartwychwstaniu. Jest lekturą uniwersalną, czyli dotyczącej nietylko samych Żydów i Samarytan, jak Stary Testament, ale skierowanej także - a nawet szczególnie - do grup etnicznych, które w momencie powstawania chrześcijaństwa były politeistyczne. Księgi tworzące NT oryginalnie zostały napisane w Anatolii i Lewancie początkowo tylko w języku i alfabecie greckim, a dokładniej jego bliskowschodniej formie zwanej greką koine (dosł. ,,greką powszechną"). Większość badaczy jest zgodna co do tego, że oryginalne, pierwsze ewangelie również były napisane językiem greckim, choć pojawiają się w niej cytaty i sformułowania hebrajskie i aramejskie przypisane samemu Jezusowi, co prowadzi niektórych biblistów do przekonania, że pierwsze ewangelie powstały tak naprawdę w jakimś języku semickim.

Pierwsze cztery nazywane są ewangeliami. Nazwa ,,Ewangelia" pochodzi z języka greckiego i oznacza ,,Dobra nowina". Stanowią one życiorysy Jezusa z Nazaretu, żydowskiego rzemieślnika z Galilei działającego w pierwszej połowie I wieku n.e, który ogłosił się mesjaszem i przez trzy lata prowadził w Galilei, Judei i Fenicji działalność kaznodziejską. Wiara w jego boskie posłannictwo jest podstawowym dogmatem religii chrześcijańskiej. Po ewangeliach następują Dzieje Apostolskie, ich akacja ma miejsce na kilkanaście lat po wydarzeniach opisanych w ewangeliach, a opisują losy żydowskich zwolenników Jezusa, ich prześladowania oraz rozprzestrzenianie się nowej wiary. Od 9 rozdziału głównym bohaterem zostaje Saul (pl. Szaweł) z Tarsu (miasto w Azji Mniejszej) faryzejski fanatyk religijny prześladujący pierwszych chrześcijan, który podczas zakrojonej akcji przeciwko znienawidzonej wspólnocie w paranormalnych okolicznościach dostępuje nawrócenia i staje się główną postacią chrześcijaństwa. Podejmuje brzemienną w skutkach decyzje - postanawia rozprzestrzeniać nowe wyznanie nie tylko, jak dotychczas, wśród samych Izraelitów (Żydów i Samarytan), ale również wśród pogańskich narodów. Po Dziejach Apostolskich następują listy owego Saula, który zmienia swe imię na Paweł. Listy Pawła, a jest ich 14, a które stanowią niemal połowę treści Nowego Testamentu, są skierowane do wczesnochrześcijańskich wspólnot w Azji Mniejszej oraz stanowią podstawę chrześcijańskiej teologii, filozofii i etyki, choć sam Saul był prawdopodobnie autorem tylko części z nich. Po listach Pawła następują listy powszechne, których jest siedem, a ich rzekomymi autorami są ważne postacie wczesnego chrześcijaństwa związane z samym Jezusem - Juda, Jan, Piotr i Jakub Sprawiedliwych, ale wartościowo są najmniej istotniejszą częścią Nowego Testamentu i jedynie uzupełniają przesłanie listów św. Pawła. Ostatnią i najbardziej kontrowersyjną księgą chrześcijańskiego zbioru jest Apokalipsa, czyli mistyczne objawienia niejakiego Jana z Patmos dotyczące przyszłości, która ma dopiero nadejść.

## Układ Nowego Testamentu

*Uwaga! **Pogrubioną linią** oznaczono terminologię nieobecną w samym Nowym Testamencie, ale stosowaną przez współczesnych jego badaczy.*

* **Księgi historyczne**
	+ Ewangelie
		- **Ewangelie synoptyczne**
			* Ewangelia według świętego Mateusza
			* Ewangelia według świętego Marka
			* Ewangelia według świętego Łukasza
		- Ewangelia według świętego Jana
	+ Dzieje apostolskie
* **Księgi dydaktyczne** lub **listy apostolskie**
	+ Listy Pawła
		- List do Rzymian
		- 1 List do Koryntian
		- 2 List do Koryntian
		- List do Galatów
		- List do Efezjan
		- List do Filipian
		- List do Kolosan
		- 1 List do Tesaloniczan
		- 2 List do Testaloniczan
		- 1 List do Tymoteusza
		- 2 List do Tymoteusza
		- List do Tytusa
		- List do Filemona
	+ **Listy powszechne** lub **Listy katolickie**
		- List do Hebrajczyków
		- List Jakuba
		- 1 List Piotra
		- 2 List Piotra
		- 1 List Jana
		- 2 List Jana
		- 3 List Jana
		- List Judy
* **Księgi prorockie**
	+ Apokalipsa według świętego Jana

## Nowotestamentowe apokryfy

Nowy Testament, definiowany jako zbiór pism sakralnych nauczających o Jezusie, posiada bogatą tradycje apokryficzną. W biblistyce ,,apokryf" oznacza tajemny, ukryty przed światem zewnętrznym tekst religijny przypisywany konkretnej postaci ze Starego lub Nowego Testamentu, choć oficjalnie jej autorstwo zostało odrzucane przez duchownych. O apokryfach pisali już starożytni Ojcowie Kościoła niemal jednogłośnie odrzucając ich natchnienie, a nawet uznając je za teksty heretyckie. W średniowieczu własnymi tekstami apokryficznymi dysponowali również Katarzy oraz prawdopodobnie ich prekursorzy - bośniaccy Bogomilcy, a dalej - ormiańscy Paulicjanie. Po rozgromieniu Paulicjan przez greckich cesarzy i krzyżowców, stłumieniu herezji Katarów i dobrowolnej islamizacji Bogomilców po podboju Bośni przez Turcję Osmańską jedyną grupą religijną uznającą chrześcijańskie apokryfy za księgi natchnione byli Manichejczycy, wyznawcy samozwańczego proroka Maniego działającego w III wieku n.e, uważającego siebie za następce Jezusa, Buddy i Zaratusztry, który zginął śmiercią męczeńską z rąk perskich władz okupacyjnych. Manicheizm rozprzestrzeniał się w basenie Morza Śródziemnego i w perskim państwie Sassanidów, ale prześladowania z rąk chrześcijan i zaratusztrian, a potem muzułmanów zmusiły wiernych do emigracji w kierunku Chin. Ostatnia wspólnota manichejska wymarła w 1370 roku w Jinjiang, gdzie do dziś stoi dobrze zachowana świątynia manichejska, przerobiona później na buddyjski klasztor. Od tamtej pory wieści o istnieniu apokryfów zanikły na dobre.

Wszystko zmieniło się w 1886 roku, gdy francuski archeolog i egiptolog Urbain Bouriant podczas wykopalisk w miejscowości Achmim (posiadające dużą mniejszość koptyjską) w Egipcie odnalazł grób średniowiecznego mnicha trzymającego w dłoniach Ewangelie według Mateusza, Marka, Łukasza, Jana i ... Piotra. Ewangelia według św. Piotra szczegółowo opisuje zmartwychwstanie Pana oraz uniewinnia Poncjusza Piłata od zarzutów ukrzyżowania Jezusa Chrystusa, całą winę zwalając na galilejskiego księcia, Heroda Antypasa. Ewangelia Piotra była pierwszą odkrytą ewangelią apokryficzną, która niemal po tysiącletnim (powstała w II wieku n.e) ujrzała światło dzienne. Jej odkrycie spotkało się z dużym zainteresowaniem i uświadomiło badaczy o istnieniu nie-kanonicznych, zapomnianych ksiąg świętych wspominanych przez Ojców Kościoła, a w efekcie doprowadziło do "apokryficznej rewolucji". Niektóre utwory apokryficzne, pomimo starożytnego rodowodu, nie zostały uznane za świętę, ale uważano je za wiarygodne źródła historyczne, uzupełniające dzieła kanoniczne i utrzymujące się w duchu kościelnej ortodoksji. Najlepszym tego przykładem są ewangelie dzieciństwa, czyli apokryfy opiewające dzieciństwo Jezusa i jego matkę Maryje - na czele z Protoewangelią Jakuba. Od wieków były one uważane w kościelnej liturgii i wpłynęły na średniowieczny folklor, a więc biblistom wystarczyło je wyszczególnić. Inne były bezwzględnie tępione - zawierały ideologię i przekonania, które stały w ostrej sprzeczności z doktryną wczesnego kościoła. Dzieli się je na ewangelię judeochrześcijańskie, utrzymujące chrześcijaństwo w łonie judaizmu (np. Ewangelia Hebrajczyków, Ewangelia Ebionitów) i gnostyckie, łączące chrześcijaństwo z pogańską, hellenistyczną filozofią (np. Ewangelia Judasza, Ewangelia Marii). Po upadku gnostycyzmu - do której przyczyniła się z jednej strony antygnostycka polityka aleksandryjskiego duchowieństwa, a z drugiej szerzący się manicheizm, który przyjęła większość wspólnot gnostyckich - wpisujące się w ten nurt ewangelie zostały porzucone, ale nie zniszczone. W Nag-Hammadi odkryto bardzo wiele tekstów hellenistycznych i chrześcijańskich, pozostawione przez tamtejszą - prawdopodobnie walentyńską - sektę gnostycką. Większość tekstów apokryficznych odkryto w Egipcie, ale pewna część prawdopodobnie pochodziła z ówczesnej Syrii, Armenii czy Izraela.

## Ciekawostki

 Ta strona zawiera treści z **Wikipedii** na licencji **CC-BY-SA 3.0** Zobacz **oryginalny artykuł** i **autorów**.
* 2. List Jana jest tak krótki, że nie zdążył wykorzystać wszystkich 24 liter greckiego alfabetu (Ψ)
* Dz 15,18 ma tylko 14 liter greckich (γνωστα απ αιωνος}
* Kościoły przedchalcedońskie do ksiąg Nowego Testamentu dołączają także „3 List Pawła do Koryntian” i „List Koryntian do Świętego Pawła”
* Etiopski kościół monofizycki posiada najszerszy kanon Nowego Testamentu, do którego oprócz standardowych ksiąg należą tzw. *Sindorosy*, czyli apokryficzne pisma przypisywane apostołom. Do Sindorosów należą: Seratat Seyon (30 kanonów), Te'ezaz (71 kanonów), Gessew (56 kanonów) i Abtelis (81 kanonów). Obecnie uważa się, że materiały zawarte w tych książkach, z wyjątkiem Seratat Seyon, pochodzą od samego Klemensa I rzymskiego lub z jego środowiska. Oprócz tego za kanoniczne uznawane są: Księga Przymierza (pierwsza część omawia porządek kościelny, a druga dyskusje Jezusa z apostołami po zmartwychwstaniu), 1 i 2 List Klemensa oraz Didaskala, czyli etiopski wariant apokryficznych *Konstytucji Apostolskich*.
* Ewangelie (arab. نجيل‎; translit. Injil) i ich autor Jezus, syn Maryi (arab. عيسى بن مريم; translit. Īsā ibn Maryam) pojawiają się również w Koranie, świętej księdze Islamu. Jezus został przedstawiony bardzo pozytywnie, jako autentyczny mesjasz i wielki prorok, ale zwykły człowiek, nie będący żadnym synem bożym. Według muzułmanów późniejsi chrześcijanie odeszli od pierwotnych nauk mesjasza i sfałszowali jego prawdziwe ewangelie analogicznie, jak Żydzi zdradzili Torę. Bóg zesłał objawienie na proroka Muhammada (Mahometa), który zaczął kontestować chrześcijańskie i żydowskie dogmaty oraz zaproponował nową drogę wolną od błędów pozostałych religii abrahamowych - wiarę w Allaha, czyli Islam. Mimo to pobożni Żydzi i chrześcijanie, jako monoteiści są uważani za tzw. Ludy Księgi, którzy dostąpią zbawienia (2: 67)
* Najstarszy pełny przekład Biblii na język polski to katolicki przekład Leopolity dokonany w Krakowie w 1561 roku dokonany przez Marka Szarffenberga, spolonizowanego niemieckiego drukarza i wydawcy. Najstarszy z kolei przekład tylko niektórych fragmentów Biblii (Psalmy dawidowe) to psałterz floriański z końca XIV wieku, zawierający tekst polski, niemiecki i łaciński. Zdaniem części polonistów najstarszy polski psałterz powstału już pod koniec XIII wieku i korzystała z niego żona Bolesława Wstydliwego, św. Jadwiga, ale cała teoria opiera się na jednej niejasnej wzmiance w anonimowym żywocie świętej i jak dotąd nie udało się odkryć lub naukowo udowodnić fakt istnienia tłumaczenia starszego od psałterza florańskiego, dlatego ta sprawa pozostaje wątpliwa.