21. Klinisch psycholoog worden, hoe doe je dat?

**Bijdrage van Isis Koimans en Juliën Bentvelsen practicumgroep: OWV05**

Klinisch psycholoog worden, hoe doe je dat?

Klinisch psycholoog, wat houdt dat precies in?

Een klinisch psycholoog houdt zich bezig met de diagnostiek en de behandeling van patiënten met complexe psychische problemen. De klinische psycholoog is een specialist op het gebied van de psychologie in de gezondheidszorg, zoals in psychiatrische instellingen of tbs-klinieken, en vervult vaak leidinggevende functies. Het bezitten van kennis en vaardigheden met betrekking op wetenschappelijke onderzoek is een belangrijk onderdeel.

In totaal zijn er ongeveer 2000 klinisch psychologen in Nederland. Een klinisch psycholoog bekijkt tijdens zijn of haar werk psychische, psychosomatische en psychosociale stoornissen en psychische aspecten bij lichamelijke aandoeningen. Dit laatste gebeurt voornamelijk in de gezondheidspsychologie. Voorbeelden hiervan zijn angststoornissen, affectieve stoornissen (depressie), psychose, verslaving, partner-relatieproblemen en persoonlijkheidsstoornissen.

Opleiding tot klinisch psycholoog

De opleiding om uiteindelijk klinisch psycholoog te worden bestaat uit drie stappen, de universitaire vooropleiding, de postmasteropleiding tot gezondheidszorgpsycholoog en de specialistische opleiding tot klinisch psycholoog.

Allereerst begint men met een drie jaar durende bachelor Psychologie. Zodra deze bachelor is afgerond kan je beginnen aan het volgen van de master. De master die je moet volgen om klinisch psycholoog te worden is de master Klinische Psychologie. Deze master duurt drie jaar. De Universiteit van Amsterdam heeft een aantal vereisten opgesteld voordat je kan deelnemen aan deze master, namelijk het bezit van basiskennis van de vakken ontwikkelingspsychologie, klinische psychologie en biologische psychologie. Naast de basis vereisten zijn er nog een aantal track-specifieke vereisten, namelijk het bezit van kennis op het gebied van psychopathologische beelden en klinische psychologie. Na het afronden van deze master ben je in het bezit van een wettelijk erkend masterdiploma Gezondheidspsychologie en de titel Master of Science. Hiermee kun je de basisaantekening psychodiagnostiek en de GZ-aantekening verkrijgen.

De postmaster opleiding bestaat uit de opleiding tot gezondheidspsycholoog, ook wel bekend als de GZ-psycholoog. Deze opleiding heeft een duratie van vier jaar. Na het behalen van deze postmaster opleiding mag je je zelf GZ-psycholoog noemen. De laatste stap is het volgen van de specialistische opleiding tot klinisch psycholoog. Ook deze opleiding duurt weer vier jaar. Na het afronden van deze opleiding mag je jezelf dan eindelijk Klinisch Psycholoog noemen. Als klinisch psycholoog word je opgenomen in het BIG-register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) en ben je in het bezit van een erkende bevoegdheid als zorgverlener.

Baanmogelijkheden als klinisch psycholoog

De basisberoepen van een klinisch psycholoog zijn gezondheidszorgpsycholoog en psychotherapeut. De GZ-opleiding duurt twee jaar en hierbij richt men zich op de diagnostiek en behandeling van psychische problemen. De opleiding psychotherapie duurt als gezondheidszorgpsycholoog drie jaar en voor een basispsycholoog vier jaar. Psychotherapeuten zijn gespecialiseerd in de behandeling van complexe problemen en hanteren meestal een persoonsgerichte insteek.

De klinisch specialismen zijn klinisch psycholoog en klinisch neuropsycholoog. Bij de opleiding tot klinisch psycholoog word je een specialist in diagnostiek en complexe problematiek. Hierbij leer je ook veel over beleid, management, supervisie en wetenschappelijk onderzoek. Een klinisch neuropsycholoog wordt specialist met een neuropsychologische invalshoek.

Klinisch psychologen komen echter ook op allerlei andere verschillende plekken terecht. Zo kan je psycholoog in geestelijke gezondheidszorg worden, diagnosticus, therapeut, casemanager, behandelcoördinator of onderzoeker bij een universiteit of onderzoeksbureau.

**Bijdrage van Daimen Bakker en Julia Vink uit practicumgroep 19**

Klinisch psycholoog worden, hoe doe je dat?

*Klinisch psycholoog*

Een klinisch psycholoog is een gespecialiseerde GZ-psycholoog met als werkgebied het diagnosticeren en behandelen van ernstige en complexe psychische problemen en psychische stoornissen en het verrichten van crisisinterventies. Daarnaast wordt een klinisch psycholoog opgeleid om leiding te geven, gericht op de behandeling, door middel van coördinatie, evaluatie en consultatie. In vrijwel elke GGZ-instelling in Nederland werken klinisch psychologen. Buiten de GGZ werken klinisch psychologen op tal van andere plaatsen in de gezondheidszorg, zoals onder andere ziekenhuizen, revalidatie-instellingen, instellingen voor forensische zorg, verslavingszorg, maar klinisch psychologen kunnen ook een eigen praktijk voeren.

*Hoe word je klinisch psycholoog?*

In het derde studiejaar van de bachelor psychologie kies je een afstudeerrichting of specialisatie. In totaal zijn er zeven verschillende mogelijkheden; Arbeids- en Organisatiepsychologie, Klinische Psychologie, Psychologische Methodeleer, Brein en Cognitie, Sociale Psychologie, Klinische Ontwikkelingspsychologie, en Klinische Neuropsychologie. Om toegelaten te worden tot de master Gezondheidszorgpsychologie is het noodzakelijk om in je derde jaar al een klinische specialisatie te volgen. Na het succesvol afronden van de bachelor volgt de master Gezondheidszorgpsychologie. Aan de Universiteit van Amsterdam vallen onder deze master de volgende mastertracks; Klinische Forensische Psychologie, Klinische Neuropsychologie, Klinische Ontwikkelingspsychologie, Klinische Psychologie, en Klinisch Scientist-Practioner in de Ouderenpsychologie. Naast specialistische cursussen bestaat dit studiejaar voornamelijk uit de afstudeeropdracht. Je loopt stage, voert zelfstandig psychologisch onderzoek uit, en doet hier verslag over (masterthese).

*En hoe ga je dan verder nadat je afgestudeerd bent?*

Je kan je op dat moment namelijk nog geen klinisch psycholoog noemen, je bent dat een basispsycholoog. Wil je jezelf klinisch psycholoog kunnen noemen? Dan moet je je nog verder specialiseren. Dit traject begint ten eerste bij de GZ-opleiding. Dit is een tweejarige opleiding waarna je jezelf een BIG geregisterde psycholoog mag noemen. Onderdelen in deze opleiding zijn: psychologische diagnostiek, indicatiestelling, behandelmethode, crisisinterventie en andere professionele taken. Het onderwijs bestaat uit theoretisch onderwijs, maar je doet ook zeker praktijkervaring op. Je moet twee jaar lang vier dagen in de week werken onder supervisie en een dag in de week onderwijs volgen. De maximale opleidingsduur is vier jaar.

Na deze twee jaar GZ-opleiding heb je een basisberoep BIG-registratie. Voor een specialist beroep BIG-registratie moet je vervolgens ook nog een vierjarige opleiding tot specialist, in dit geval klinisch psycholoog, te volgen. Deze opleiding, die tevens opleidt tot registratie als psychotherapeut, richt zich op wat meer meervoudige, complexe problematiek. Er wordt vooral gericht op een persoonsgerichte benadering, in tegenstelling tot de stoornisgerichte GZ- opleiding. Nog een verschil met de GZ-opleiding is dat de KP-opleiding ook onderzoeks- en managementonderdelen bevat. Waar de GZ-opleiding zich vooral richt op het uitvoeren van geprotocolleerde behandelingen, worden in de KP-opleiding veeleer de mensen opgeleid die later de protocollen gaan ontwerpen of leiding gaan geven binnen GGZ-instellingen. De opleiding heeft meer aanmeldingen dan plaatsen. Waarschijnlijk omdat afgestudeerde klinisch psychologen zogezegd zonder uitzondering aan een baan komen. Al met al duurt het dus even totdat je jezelf echt klinisch psycholoog kan noemen. Aan de andere kant ben je na al deze opleidingsjaren wel bijna 100% verzekerd op een baan, dus het is het vast allemaal waard!

**Bijdrage van Sammy Boonstra en Seyda Günay uit practicumgroep 10**

Klinisch psycholoog worden, hoe doe je dat?

*Wat doet een klinisch psycholoog?*

Een klinisch psycholoog is in staat om
complexe psychische problemen te diagnosticeren door middel van kennis van de
psychiatrische wetenschap en te behandelen aan de hand van verschillende
therapieën. Als klinisch psycholoog pas je dus wetenschappelijke inzichten toe
in de klinische praktijk. De klinisch psycholoog beoefent vaak ook andere
functies, zoals een functie als leidinggevende of supervisor, en volgt de
ontwikkelingen in de zorg en wetenschap. Klinisch psychologen zijn veelal te
vinden in GGZ-instellingen, ziekenhuizen of TBS-klinieken.

*Hoe word je klinisch psycholoog?*

Om klinisch psycholoog te worden start je met de driejarige WO bachelor Psychologie, waarbij je in het derde jaar van je bachelor kiest voor de specialisatie Klinische Psychologie. Vervolgens volg je de aansluitende eenjarige master Klinische Psychologie. Met dit masterprogramma
ontvang je een wettelijk erkend masterdiploma Gezondheidszorgpsychologie en behaal je de titel Master of Science (MSc). Na je master ben je officieel basispsycholoog. Om de titel van klinisch psycholoog
te verkrijgen, volg je eerst de tweejarige post-master tot
gezondheidszorgpsycholoog (GZ-psycholoog). Deze tweejarige post-master heeft
strikte toelatingseisen, enkele jaren werkervaring als basispsycholoog en eventuele stages zijn dan ook vaak een vereiste. Bij het behalen van de GZ-opleiding kun je
je laten registreren in het BIG-register. Tenslotte volg je de vierjarig specialistische opleiding Klinische psycholoog. Na het succesvol afronden van deze
opleiding kun je jezelf inschrijven in het specialistenregister van klinisch psychologen van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen (FGzP).

*Wat betekent de titel ‘klinisch psycholoog’?*

Een klinisch psycholoog is een specialist binnen de specialistische GGZ. Omdat de opleiding tot klinisch psycholoog enkel toegankelijk is voor mensen die de GZ-opleiding hebben afgerond, zijn klinisch psychologen als vanzelfsprekend ook bevoegde GZ-psychologen. Een klinisch psycholoog kan zichzelf na inschrijving in het BIG-register ook ‘psychotherapeut’ noemen. Het BIG register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) is een Nederlands register waarin het basisberoep is opgenomen van individuen werkzaam in een aantal beroepsgroepen
in de gezondheidszorg. Het BIG-register geeft duidelijkheid over de bevoegdheid van het individu en de titel ‘klinisch psycholoog’ is dan ook sinds 1 januari 2016 wettelijk beschermd. Specialisten die de titel ‘klinisch psycholoog’ dragen zijn op deze manier verplicht om op de hoogte te blijven van de actuele ontwikkelingen binnen het klinische veld en om hun kennis, ervaring en deskundigheid te blijven onderhouden of eventueel aan te passen.

*Wat verdient een klinisch psycholoog?*

Een klinisch psycholoog verdient circa €3500,- tot €5800,- bruto per maand, afhankelijk van de werkervaring, leeftijd en werkgever.

*Over welke competenties beschikt een klinisch psycholoog?*

Een klinisch psycholoog beschikt over een analytisch denkvermogen en doorzettingsvermogen. Daarbij is een klinisch psycholoog leergierig, empathisch, integer en beschikt hij of zij over voldoende kennis over en interesse in het menselijk gedrag.

**Bijdrage van Tijmen Bekker en Bente Thorenaar uit practicumgroep 12**

De weg naar het zijn van een klinisch psycholoog duurt lang, maar het is niet onmogelijk. Om klinisch psycholoog te worden moet je beginnen met een drie jaar durende bachelor psychologie. Als je deze bachelor hebt behaald dan is de volgende stap het volgen van een master. De master die je hiervoor moet kiezen is de master klinische psychologie. Deze master duurt 12 maanden. Om deel te mogen nemen aan dit onderwijsprogramma zijn er verschillende vereisten. Als je de master wilt volgen aan de UvA dan is een eerste vereiste dat je basiskennis bezit op de
volgende terreinen van Psychologie: Ontwikkelingspsychologie, Klinische Psychologie en Biologische Psychologie. Ook moet je 24EC hebben behaald voor Methoden-en Statistiek cursussen. Daarnaast is het een vereiste dat je 9EC of meer hebt behaald voor empirisch onderzoeksproject in de Psychologie of aanverwante sociale wetenschap. Tenslotte is een basisvereiste dat je 5EC of meer hebt behaald voor niveau 1 Gespreksvaardigheden. Naast de basisvereiste zijn er track-specifieke vereiste. Een eerste vereiste is dat je kennis hebt op het gebied van: psychopathologische beelden en klinische psychologie. Ook moet je 3EC of meer hebben behaald voor Klinische gespreksvoering. Daarnaast moet je 9EC of meer hebben behaald voor Psychodiagnostiek en 6EC of meer voor Klinische interventies volwassenen. Tenslotte moet je 6EC of meer hebben behaald voor Psychometrie, besliskunde of testconstructie. Als je de klinische master hebt behaald dan bezit je een wettelijk erkend masterdiploma Gezondheidspsychologie en de titel Master of Science (MSc). Met het behalen van deze track kun je de Basisaantekening Psychodiagnostiek en de GZ-aantekening verkrijgen. Na het behalen van de master ben je nog geen klinisch psycholoog. Om verder te komen in het proces naar het worden van klinisch psycholoog moet je een vervolgopleiding volgen tot gezondheidspsycholoog (GZ-psycholoog).Om binnen te komen bij de opleiding tot GZ-psycholoog is naast het behalen van je master en Basisaantekening Psychodiagnostiek het van belang dat je onder andere ook stage (minimaal 520 uur) hebt gelopen en ook kennis hebt van de juridische aspecten van het het zijn van klinisch psycholoog. Wanneer je aan deze eisen voldoet kan je je aanmelden bij het SPON waarna je gescreend wordt. Vervolgens solliciteer je op de opleidingsplaats tot GZ-psycholoog en ga je in gesprek met de instelling waar je werkt. Deze zal uiteindelijk doorslaggevend zijn in je toelating. Een opleiding tot GZ-psycholoog duurt vier jaar waarbij je voor een deel onderwijs krijgt; grotendeels ga je aan de slag met het leren van diagnostiek en interventies (beide 200 uur ieder) maar ook met indiciatie stelling en overige taken (beide 40 uur ieder). Daarna volgt het praktijkgedeelte waarbij je ongeveer 3000 uur stage loopt. Je loopt twee tot vier dagen per week mee bij werkzaamheden in de praktijk. Hierbij kan je denken aan psychodiagnostiek,
indicatiestelling en behandeling. Daarnaast heb je enkele uren in de week ook supervisie in de praktijk. De opleiding wordt aangeboden door zes regionale opleidingsinstellingen. Deze instellingen werken samen met de universiteit en praktijkinstellingen in de regio. Na vier jaar en het behalen van je GZ-certificaat mag je jezelf GZ-psycholoog noemen.