Budapeszt

**Budapeszt** – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872–1873 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).

Budapeszt to jedna z najważniejszych metropolii Europy Środkowej, a także 8. najludniejsze miasto wśród stolic Europy. Stanowi wielki ośrodek kulturalny (biblioteka narodowa, liczne muzea, galerie sztuki, teatry, opera) i naukowy (Akademia Nauk, uniwersytet (od 1635), politechnika (od 1782), Akademia Sztuk Pięknych, wiele innych uczelni i instytutów badawczych). Jest też ważnym centrum turystycznym i uzdrowiskowym (kompleksy balneologiczne).

## Kultura

W Budapeszcie znajduje się 837 zabytków architektury, które reprezentują większość europejskich stylów artystycznych. Wyróżniają się budynki klasycystyczne, a zwłaszcza jedyne w swoim rodzaju zbudowane w stylu węgierskiej secesji.

### Muzea

* Węgierskie Muzeum Narodowe (Magyar Nemzeti Múzeum), Múzeum Körút 14
* Muzeum Sztuk Pięknych (Szépművészeti Múzeum), Dózsa György útca 39-41
* Muzeum Historyczne Budapesztu (Budapesti Történeti Múzeum), Szent György tér 2 (w Zamku Królewskim)
* Pałac Sztuki (Műcsarnok), Dózsa György útca 37
* Muzeum Etnograficzne (Néprajzi Múzeum), Kossuth Lajos tér 12
* Pałac Sztuk (Művészetek Palotája), Komor Marcell útca 1
* Muzeum Sztuki Stosowanej (Magyar Iparművészeti Múzeum), Üllői út 33-37
* Terror Háza (Dom Terroru), Andrássy út 60
* Muzeum Aquincum (Aquincumi Múzeum), Szentendrei útca 135-139

### Teatry

* Nemzeti Színház (Teatr Narodowy), Bajor Gizi Park 1
* Magyar Állami Operaház (Węgierska Opera Państwowa), Andrássy út 22
* Vígszínház (Teatr Komedii), Szent István körút 14
* Pesti Vigadó (Sala koncertowa Vigadó), Vigadó ter 2
* Lasertheater (teatr laserowy w planetarium w Parku Ludowym (Nepliget) działający w latach 1980–2010 i wyświetlający sześć razy w tygodniu światła do muzyki znanych wykonawców)

### Festiwale

* Budapeszteński Festiwal Wiosenny (*Budapesti Tavaszi Fesztivál*) – działa od 1981 r.; w drugiej połowie marca na ponad 50 scenach odbywa się ok. 200 wydarzeń: koncerty muzyki poważnej i popularnej, przedstawienia teatralne, filmy, imprezy na wolnym powietrzu.
* Parada Budapeszteńska (*Budapest Parádé*) – działa od 2000 r., odbywa się w ostatnią sobotę sierpnia. Jest to pochód w stylu berlińskiej *Loveparade*, ale muzyka tam prezentowana to nie tylko techno, ale także rock czy rap.
* Budapeszteński Festiwal Jesienny (*Budapesti Őszi Fesztivál*) – działa od 1992 r., jest to festiwal, prezentujący osiągnięcia wszystkich dziedzin sztuki współczesnej
* *Sziget Fesztivál* – festiwal muzyki młodzieżowej, działający od 1993 roku i odbywający się w pierwszym tygodniu sierpnia na wyspie Óbudai (stąd nazwa – *sziget* = wyspa).

## Polonica

* W dzielnicy Kőbánya znajduje się polski kościół i Dom Polski, wybudowany staraniem tamtejszej Polonii oraz Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii.
* W dzielnicy III w parku Męczenników Katynia u zbiegu ulic Nagyszombat, Szőlő i Bécsi budowany jest Pomnik Męczenników Katynia.
* W dzielnicy III przy Moście Małgorzaty znajduje się Pomnik Obrońców Przemyśla.
* W Węgierskim Muzeum Narodowym (Magyar Nemzeti Múzeum) można obejrzeć dziecięcą zbroję króla Polski Zygmunta Augusta (niegdyś łączoną błędnie z Ludwikiem Jagiellończykiem). Był to prezent od Ferdynanda I Habsburga w związku z zaręczynami z jego córką Elżbietą.
* Również przy Moście Małgorzaty znajduje się pomnik Józefa Bema. Na stronie od Dunaju widnieje napis *Bem apó*, co oznacza mniej więcej *Dziadzio Bem*.
* W parku, otaczającym Węgierskie Muzeum Narodowe, znajduje się odsłonięty w roku 1977 pomnik generała Józefa Wysockiego z napisem: „Ku pamięci Józefa Wysockiego (1809-1874), generała wojsk polskich, który w latach 1848–1849, jako dowódca Legionu Polskiego walczył o wolność Węgier”.
* Ulice: **Nabrzeże Bema** (*Bem rakpárt*) po stronie budańskiej między Mostem Małgorzaty a Łańcuchowym; ul. **Kościuszki** k. Dw. Południowego; ul. **Jana Sobieskiego** k. stacji metra *Nagyvárad tér* (Ferencváros, IX dz.); ul. **Dembińskiego** k. parku Városliget i w Pestújhely; ul. **Jabłonka** (wieś na Orawie) – między górą Hármashatár a al. Bécsi (Óbuda, III dz.), pl. **Limanowski** – Herminamező (XIV dz.).
* W Bazylice św. Stefana podobizna Matki Boskiej Częstochowskiej z tablicą pamiątkową.