Kongres w Sofii

Kongres w Soffi  w 1746 r. - konferencja międzynarodowa przedstawicieli państw muzułmańskich i chrześcijańskich, trwająca od września do października 1746 roku.

## Spis treści

* 1. Cele Kongresu
	2. Sekty Azji Mniejszej
	3. Sułtan Ahmed III i jego finanse
	4. Fragment kroniki
	5. Obrady
	6. Przypisy
	7. Bibliografia

Celem Kongresu było rozwiązanie sporów politycznych i teologicznych między szeroko pojętymi światem chrześcijańskim a światem islamu, w tym problem licznych sekt religijnych, zamieszkujących tereny Azji Mniejszej.

W tym czasie w Azji Mniejszej zgromadziły się przeróżne sekty i odłamy religijne: neopoganie, przyjezdni Ormianie, uważający się za najstarszy naród chrześcijański, rosyjscy skopcy, wierzący w oczyszczająca moc kastracji, niemieccy baptyści wygnani z kraju (sekta  Jana z Lejdy) i wiele innych, będących solą w oku chrześcijańskiej hierarchii kościelnej.

Przyczyną upadku Kongresu był fakt, iż najważniejsza postać islamu tego wieku, Sułtan Ahmed III, znany był z żądzy złota. Przemierzył Azję Mniejszą zdobywając każde miasto, które odmówiło mu płacenia podatków. Zdławił bunt w Libanie, rozbijając oddziały powstańców, a pozbawione głów ciała przywódców rebelii kazał ciągnąć końmi przez miasta. Liban, jak i inne zbuntowane miasta,został   kompletnie złupiony.

Sułtan miał niezwykle wysokie wydatki, a najwięcej pochłonęła sprawa jego brata, Cema: Cem był jednym z dwóch synów Mehmeda II Zdobywcy i  po śmierci ojca chciał objąć tron. Wyścig do stolicy, a więc i do tronu wygrał Ahmed III i to on ogłosił się nowym sułtanem. Cem próbował jeszcze podejmować wojenne działania, proponował podział monarchii, ogłosił się sułtanem Anatolii, jednak wobec przeważających sił starszego brata przegrał z kretesem i musiał ratować się ucieczką. Wtedy to azyl Cemowi zaproponował  najpierw zakon rycerski joannitów, a potem  sam papież Innocenty X. W Rzymie pretendent stał się elementem rozgrywki  papieża z sułtanem. Innocenty X zagroził, że jakakolwiek muzułmańska agresja na któreś z chrześcijańskich państw poskutkuje natychmiastowo próbą osadzenia Cema na sułtańskim tronie. Ojciec Święty osiągnął swój cel - żadne państwo chrześcijańskie nie zostało zaatakowane przez sułtana. W 1740 roku do Rzymu przybyło poselstwo sułtańskie, przywożąc ze sobą zapłatę za 3 lata "gościny" w wysokości 120 tysięcy dukatów. Ponadto z wdzięczności dla Ojca Świętego Ahmed III dorzucił od siebie dodatkowo jeszcze 40 tysięcy dukatów. W  zamian za pieniądze i cenne dary papież zapewnił, że zatrzyma brata sułtana u siebie, pozbawiając tym samym  Ahmeda III konkurenta do tronu.

Przywódcy wszystkich sekt,  jak również produkujący {Garum] , uważane za cudowny lek, dostarczali władcy tysiące złotych monet, skrzynie kosztowności, bele adamaszku  i złotogłowiu, skrzynie drogocennych przypraw, także słoje słynnego garum w zamian za opiekę.

Imamowie skarżyli się, że sułtanowi tak zależy na **Dżizji** (arab. جزية – nakładany na innowierców w krajach muzułmańskich podatek pogłówny, ściągany w pieniądzu, usankcjonowany przez Koran), że nie zależy mu na nawracaniu niewiernych.

Kronika Hassana: "Dochody jego, o ile dadzą się obliczyć, wynoszą trzy miliony w złocie w ten sposób, że z haraczu płynie mu milion i 200 000 dukatów. Każdego dnia, kiedy jest Porta, która otwiera się cztery dni w tygodniu, zawsze  zbiera się pieniądze, a w miejscu, gdzie baszowie dają posłuchanie, są liczne worki skórzane, pełne pieniędzy. Tu także ważą aspry, które ściągają, a zaw­sze jest ich wysoka góra. Inny główny przychód jest z owiec, który  ściąga się w zwierzętach, a dochodzi do 800000 dukatów. Nadto z kopalń około 400000, z salin drugie tyle; reszta do sumy trzech milionów przychodzi  z handlu.

Prawda, Jego Ekscelencja ma również ogromne wydatki. Sułtani zwykli utrzymywać do 10000 janczarów, którzy pobierają zapłatę kwartalnie, co się dzieje teraz co trzy miesiące, a wynosi z doliczeniem utrzymania ich prze­łożonych około 90000 dukatów. Za obecnego sułtana nie ma tylu  janczarów, ale stara się on ciągle doprowadzić do tej liczby. Nadto opłaca  około 10000 jezdnych, a tych również kwartalnie – którzy kosztują drugie   tyle pieniędzy, co janczarowie".

Wyprawy wojenne i opłacanie najemnych wojsk wymagało znacznych sum, a na  utrzymaniu sułtana byli liczni strażnicy, urzędnicy, eunuchowie, ponad  trzysta kobiet i niezliczeni niewolnicy.

Obrady w Sofii od początku przebiegały w burzliwej atmosferze. Pytanie o zdrowie sułtańskiego brata strona muzułmańska uznała za wyzwanie, obelgą dla nich był również fakt, iż na uczcie pierwszego dnia Kongresu podano wino. Trzeciego dnia muzułmańskie oddziały spaliły na dziedzińcu kukłę patriarchy Alexiosa II, na co oburzyli się chrześcijanie. Na ulicach i w domach publicznych wybuchały nieustające bójki, w stajniach okaleczano konie przeciwnej strony, a posłannictwo sułtańskie utrzymywało, że w jedzeniu próbowano podać im truciznę.

Sułtan Ahmed III stanowczo odmówił delegalizacji związków wyznaniowych na terenie Azji Mniejszej. Strona chrześcijańska nie zgodziła się więc na budowę meczetów w Europie. Rozmowy o   wymianie jeńców i zaniechaniu handlu niewolnikami  także spaliły się na panewce.

Kongres został zerwany.

Konsekwencją tego były nieustające konflikty między stronami, wzajemne utrudnianie handlu i wypraw kupieckich, a także  rozwinięcie siatek  szpiegowskich po obydwu stronach. Statki kaperskie na usługach muzułmańskich zawsze "przypadkiem" atakowały  statki chrześcijan ( z wzajemnością).

Pewną konsekwencją  zerwania Kongresu były późniejsze Roszady Bosforskie.

## Powiązane wpisy

Garum a medycyna

Sekty Azji Mniejszej

Sułtan Ahmed III

Bibliografia:

·    *Sułtan Ahmed III, Czas korupcji*, Mustafa Keskin, 1968

·    "*Kongres w Sofii, dyplomatyczna katastrofa*" Zofia Markiewicz, Kraków 2005

·    *Kronika Hassana Anonimusa* z  wieku XVIII

·  " *Historia stosunków międzynarodowych w XVIII wieku"* Wiesław Dobrzycki, Kraków 2002.