Zimri (król)

## Zimri

Zimri na tronie według Rudolfa von Emsa w Kronice świata (źródło)

**Zimri** (heb. **זִמְרִי**; gr. **Ζιμρί**) znany też pod hellenizowanym imieniem **Zambri** (gr. **Ζαμβρί**) - postać biblijna ze Starego Testamentu, której historię opisuje 16 rozdział 1 Księgi Królewskiej. Piąty król państwa północnego, który sprawował rządy między Elią, a Omrim i Tibnim przez tydzień, jako najkrócej panujący monarcha Izraela. Według relacji biblijnej był dowódcą połowy wojsk jeżdżących (rydwanów) na dworze króla Eli (Heliego), syna Baszy w Tirsie. Wykorzystując nieobecność wojska, dokonał zamachu stanu mordując Elę podczas pijackiej biesiady w domu Arsy. Jego siedmiodniowe panowanie przeszło pod znakiem eksterminacji krewnych i zwolenników zamordowanego króla oraz popierania pogaństwa, lecz interwencja armii izraelskiej pod dowództwem Omriego, która ruszyła spod filistyńskiego miasta Gibbeton na stolicę, szybko zakończyła krótką uzurpacje. W obliczu nieuchronnej klęski Zimri podpalił swój pałac i zginął samobójczą śmiercią w płomieniach. Był ostatnim władcą sprawującym władzę w całości z Tirsy, gdyż następny monarcha, Omri, zbudował po sześciu latach nową stolicę - Samarię.
W późniejszych czasach jego imię stało się prawdopodobnie synonimem zdrajcy i uzurpatora w Królestwie Izraela, o czym świadczy sytuacja opisana w innej części księgi królewskiej, gdzie królowa Jezebel powitała jadącego na przeciwko niej pretendenta do tronu, Jehu, hasłem ,,Czy powiodło się Zimriemu, zabójcy swego Pana?".

## Historia Zimriego w Biblii

>
> *8 W roku dwudziestym szóstym [panowania] Asy, króla Judy, Ela, syn Baszy, został królem nad Izraelem w Tirsie na dwa lata. 9 Jego podwładny Zimri, wódz połowy rydwanów, uknuł spisek przeciw niemu. Kiedy więc oddawał się on pijaństwu w Tirsie, w domu Arsy, zarządcy pałacu w Tirsie, 10 wtedy Zimri wtargnął i, zadawszy mu cios śmiertelny, został w jego miejsce królem w dwudziestym siódmym roku Asy, króla Judy. 11 Gdy tylko został królem i zasiadł na swym tronie, wybił cały ród Baszy, nie zostawiając mu żadnego chłopca, oraz jego krewnych i przyjaciół. 12 Wytępił więc Zimri cały ród Baszy zgodnie z zapowiedzią Pana, daną Baszy przez proroka Jehu, 13 za wszystkie grzechy Baszy oraz grzechy jego syna Eli, które popełnili i którymi do grzechu doprowadzili Izraela, drażniąc przez to Pana, Boga Izraela, swoimi marnymi bożkami. 14 A czyż pozostałe dzieje Eli i wszystko, co uczynił, nie są opisane w Księdze Kronik Królów Izraela? 15 W roku dwudziestym siódmym [panowania] Asy, króla Judy, Zimri panował w Tirsie siedem dni, dopóki lud obozował pod Gibbetonem, będącym we władaniu Filistynów. 16 Ale kiedy tylko ów lud obozujący usłyszał wieść: «Zimri uknuł spisek i zabił króla», wtedy cały Izrael, przebywający wówczas w obozie, ogłosił królem wodza wojska izraelskiego, Omriego. 17 Następnie Omri, a z nim cały Izrael, wyruszył spod Gibbetonu i oblegli Tirsę. 18 Niebawem, kiedy Zimri zobaczył, że miasto zostało zdobyte, wówczas wszedł do baszty pałacu królewskiego i podpalił nad sobą pałac królewski i wskutek tego zmarł 19 z powodu swoich grzechów, których dopuścił się, czyniąc to, co złe w oczach Pana, idąc drogą Jeroboama w grzechu, do którego doprowadził on Izraela. 20 A czyż pozostałe dzieje Zimriego oraz jego spisek, który uknuł, nie są opisane w Księdze Kronik Królów Izraela?*
>
>
>
>

## Lata panowania

Proponowany rok panowania Zimriego, tak jak lata innych królów izraelskich i judzkich, jest nierozwiązaną kwestią wśród badaczy. Problem sprawia fakt, że starożytnym Izraelu i Judzie istniały osobne systemy liczenia lat, a władcy zanim zostali faktycznymi królami to prawdopodobnie często sprawowali koregencje z ojcami i poprzednikami, a ten okres zaliczano do panowania. Proponowane chronologie dla władztwa Zimriego obejmują (za Wikipedią):

* 876 p.n.e według Williama F. Albrighta
* 885 p.n.e według Edwarda R. Thielego
* 884 p.n.e według Gershona Galila
* 886 p.n.e według Kennetha Kitchena
* 884 p.n.e według V. Pavlovsky'iego i E. Vogt'a

## Analiza

### Pochodzenie

W odróżnieniu od poprzednich królów, Biblia nie wspomina imienia jego ojca, które w tym czasie pełnio funkcje nazwiska ani nawet plemienia, z którego pochodził. Jeden z amoryckich władców mezopotamskiego miasta Mari nazywał się Zimri-Lim, aKsięga Jeremiasza wspomina o królestwie Zimri położonym w pobliżu Medii  i Elamu, prawdopodobnie w górach Zagros. Te wskazówki dały początek sugestiom o wschodnim, nie-izraelskim pochodzeniu ojca Zimriego i jakoby dlatego nie został on wymieniony. Niewykluczone, jednak że nie wspomniano jego ojca ani plemienia, ponieważ uzurpacje Zimriego uznano za czyn tak haniebny, że zrezygnowano z uwzględnianiem jego danych rodowo-plemiennych albo sam panował zbyt krótko i był zbyt mało znany przedtem, żeby takie informacje znalazły się w kronice izraelskiej, na której opierał się autor Księgi Królewskiej. Z drugiej strony, wychodząc z założenia, że imiona były dziedziczone w ramach jednego rodu, próbowano mu przypisać genealogie w oparciu o inne biblijne postacie noszące takie samo, jak on imię. Według tych propozycji:

* Zimri należał do plemienia Judejczyków z działu Zeracha, gdyż jego imię nosił syn Zeracha, syna Judy;
* Zimri należał do plemienia Symeonitów. Jego imiennikiem i prawdopodobnie przodkiem był Zimri, syn Salu, który podczas wędrówki do Ziemi Obiecanej dopuścił się rozpusty z Midianitką Kozbi, za co został zabity przez Pinchasa, syna arcykapłana Eleazara .
* Należał do plemienia Benjaminitów i był potomkiem króla Saula w linii Jonatana - wtedy wprost utożsamia się go z Zimrim, synem Jehoaddy, prawnuka Meribaala. Jeśli ta hipoteza jest poprawna to oznacza, że miał syna - Mocę. Nie wiadomo, co się z nim stało po śmierci ojca.

Powyższe genealogie sugerują południowe pochodzenie, z Królestwa Judy, ale według innej teorii pochodził on z plemienia Efraima, a jego zamach miał na celu wznowienie hegemonii jego ludu po rządzach dynastii Baszy z plemienia Issachara.

### Przyczyny zamachu

Według Biblii do zamachu na życie Eli ze strony Zimriego, doszło z woli samego YHWH z powodu bałwochwalstwa tego pierwszego, co zapowiedział prorok Jehu. Jednak istnieją bardziej prawdopodobne przyczyny przewrotu:

Według najpopularniejszej z teorii niestabilność królestwa północnego w początkowej fazie jego istnienia, nie wynikała z politeizmu, jak chciał tego autor ksiąg królewskich, lecz z powodu rywalizacji dwóch potężnych plemion: Efraimitów i Issacharytów. Efraimicki ród Jeroboama i Nadaba został obalony przez issacharycki ród Baszy i Eliego, więc zamach Zimriego mógł mieć na celu pomszczenie Nadaba i przywrócenie dawnego porządku. Basza pokazał swoją słabość w walkach z Judejczykami i Aramejczykami, podkopując autorytet nowej dynastii, a Eli (Elah) wysyłając armię pod filistyńskie miasto Gibbeton, które bez powodzenia oblegał Nadab, z zamiarem jego zdobycia i umocnienia władzy swego rodu w oczach poddanych dał Zimriemu, w tej teorii Efraimicie,  nie tylko okazje ze względu na brak armii w stolicy, ale również świetne pod względem propagandowym tło okolicznościowe - Issacharyci stracili dominacje w królestwie w wyniku oblężenia tego samego miasta, dzięki któremu je uzyskali kosztem plemienia Efraima. W tej teorii Omri był Issacharytą i bronił interesów swego ludu przed Efraimitami, którzy po upadku Zimriego dalej walczyli pod rozkazami Tibniego aż do śmierci tego ostatniego.

Niemniej jednak tekst biblijny sugeruje, że Zimri działał na własną rękę i nie wspomina jego koneksji plemiennych, tak samo jak Omriego. Jeśliby pochodził z plemienia Judy albo Symeona, może spisek miałby na celu przywrócenie wpływów południa na państwo północne, ale wtedy stosunek autora 2 Księgi Kronik do niego byłby zdecydowanie pozytywniejszy. Niewykluczone też, że był potomkiem pierwszego króla Saula, więc Benjamitą i jasno tłumaczyłoby to chęć przejęcia władzy, ale świadomy tego Ela, prawdopodobnie nie nadawałby poważnych godności komukolwiek, kto miałby uzasadnione roszczenia do tronu, a jeśli tak to tylko świadczyłoby to o jego braku rozwagi lub zaufaniu do Zimriego. Wszystkie wspomniane hipotezy są zgodne, że zamach miał związek z jego pochodzeniem, ale równie dobrze działał jedynie według własnych ambicji z pożądaniem dla królewskich wygód bez wyższego celu. Biblia, powołując się na starszą Księgę Kronik Izraela, twierdzi że Zimri dokonał zamachu z premedytacją, ale ponieważ po śmierci Zimriego (bo Arsa prawdopodobnie został zamordowany) nikt nie mógł mieć szczegółowej wiedzy o tym, co zaszło tego dnia w domu Arsy - może sam Zimri uczestniczył w libacji, podczas której pojawiły się pijackie kłótnie zakończone nieumyślnym spowodowaniem śmierci monarchy.

### Panowanie

Niezależnie od motywacji i przebiegu zamachu, wydaje się, że Zimri działał wówczas w pojedynkę, ale po zabiciu króla Eli rozpoczął skuteczną eksterminacje jego rodziny, a także zwolenników, co już pozwala wyciągnąć dwa wnioski na jego temat: Po pierwsze był morderczym i despotycznym władcą w porównaniu z poprzednimi - Jeroboam tworząc królestwo północne nie zabił Roboama, swego południowego konkurenta, Basza obalając ród Jeroboama wymordował wszystkich jego członków, ale nie postąpił tak z jego zwolennikami, natomiast Zimri wymordował ród króla, jak i jego przyjaciół. Po drugie, nie działał w tym wszystkim sam - nawet dokonując rzezi w jednym mieście musiał mieć pod swoją komendą grupę uzbrojonych wojowników - prawdopodobnie złożoną z bojówkarzy niechętnych Eli, jak i ludzi, którzy *post factum* uznali jego panowanie, aby uniknąć zagłady z jego ręki, jako że mogli służyć wcześniejszej władzy oraz, być może, swoich wojskowych podkomendnych, jeśli jacyś z nich stacjonowali wtedy w Tirsie. Biorąc pod uwagę to, że Ela mianował go wodzem drugiej części rydwanów posiadał jakiś militarne doświadczenie i autorytet pozwalający mu nadzorować takimi szwadronami śmierci. Sytuacja miała miejsce w stolicy, więc anihilacji musiała ulec przebywająca tam elita państwowa i władze regionalne, a także zauważalna część ludności cywilnej. Na liście proskrybowanych niewątpliwie znalazł się Omri, jako głównodowodzący wojsk królewskich, co tłumaczy jego szybką reakcje na zamach stanu. Krwawe metody potwierdzania władzy można tak wytłumaczyć - jeśli Zimri pochodził z Królestwa Judy lub miał cudzoziemskie pochodzenie, nie mógł liczyć na uznanie przez plemiona północne inną drogą niż po przez przemoc, a jeśli był Efraimitą to miał przeciwko sobie plemię Issachara, którego członkami, jako współplemieńcami niewątpliwie otaczał się Ela w stolicy, a więc musiał się ich pozbyć, jako bezpośrednie zagrożenie przy utrzymaniu się na tronie. W drugim wypadku oprócz stolicy mógł mieć pod kontrolą tylko terytoria potomków Józefa - Efraimitów i Manassesytów, ale reszta Izraela opowiedziała się po stronie Omriego lub ewentualnie Tibniego. Księga Królewska twierdzi, że był on bałwochwalcą i kontynuatorem dzieła Jeroboama I, ale to standardowe potępienie wszystkich (prócz Jehu) królów izraelskich - panował zbyt krótko, aby odbyć pielgrzymkę do religijnego ośrodka w Betel czy podjąć się większych czynności kultowych poza ofiarą dziękczynną z okazji przejęcia władzy. Opis ten może odnosić się do jego moralności sprzed przejęcia władzy. Armia Omriego musiała oblegać przez kilka dni stolicę, co oznacza, że poza czystkami zajął się on też przygotowaniem obrony. Biblia nie wspomina o żadnej bitwie, więc pewnie ludność Tirsy, mająca dość rządów terroru, sama ją wpuściła, a zwolennicy Zimriego zginęli, uciekli lub przeszli na stronę nieprzyjaciół. O ile zamach i rządy Zimriego przedstawiono bardzo negatywnie to jego śmierć w płomieniach ma heroiczny wydźwięk.

### Sprawa Tibniego

Po samobójstwie Zimriego władza nad całym państwem nie przejął od razu Omri. Połowa Izraela opowiedziała się za innym konkurentem, Tibnim, synem Ginaty. Dopiero po zwycięskiej wojnie domowej i śmierci pretendenta Omri został niepodzielnym królem. Tekst biblijny nie wyjaśnia czy Tibni był następcą i kontynuatorem sprawy Zimriego po jego śmierci czy też kolejnym uzurpatorem, który obwołał się po królobójstwie Eli równolegle z Omrim. Tibni jest nazywany synem Ginaty, ale słowo to niekoniecznie było imieniem ojca, lecz nazwą miasta, z którego pochodził na terytorium plemienia Manassesa, blisko spokrewnionego z Efraimitami. Wtedy miałby powód, aby pomścić Zimriego, jeśli teoria o jego efraimickim pochodzeniu jest prawdziwa. Możliwe, że Tibni był krewnym, a nawet bratem zabójcy rodu Baszy.

## Zobacz też

* Zimri (syn Salu)
* Zimri (syn Zeracha)
* Zimri (syn Jehoaddy)

## Odniesienia

1. ↑ 2Kl 9:30 - 31
2. ↑ Za przekładem Biblii Tysiąclecia: 1Krl 16
3. ↑ 1 Kronik 2: 6
4. ↑ Liczby 25: 6-8,14
5. ↑ 1 Kronik 8:36
6. ↑ 1Krl 16:21 - 22

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent