Arda

Ambarkanta Haritası (Renklendirilmiş) (J.R.R. Tolkien)

### Bölgeler

Aman (Valinor dahil), Orta Dünya (Beleriand dahil), Karanlık Topraklar, Númenor, Güneş Ülkesi

### Tanımlama

Güneş, Ay ve Yıldızlar altında yaşanabilir, yuvarlak bir kara kütlesi, su ve hava.

## Halk

### Sakinleri

Ainur, Elfler, İnsanlar, Cüceler, ve diğerleri

## Tarih

### Kuruluş/İnşa

VY 1 veya daha önce

**Arda** (Q: "Diyar", [ˈarda] olarak telaffuz edildi) bir bütün olarak dünyanın Quenya'daki adıydı. Arda Eru Ilúvatar tarafından Eä içinde kuruldu. Daha sonra Orta Dünya ve Aman gibi kıta kitleleri ve Belegaer gibi okyanuslarla Valar tarafından şekillendirildi.

Arda, Elfler, İnsanlar, Cüceler ve diğer ırkların yanı sıra kelvar ve olvar'ın evi idi. Ainur'un bir kısmı Eru'nun emri altında dünyayı yönetir.

## Başlangıç

*Ana Makale : Lambalar Çağı*

Arda, Ilúvatar’ın çocukları için bir ev yapmak amacıyla ilk olarak Ainur'un Müziği ile ortaya çıkmıştır. Ilúvatar Valar'ı Arda'nın ustaları olarak atadı ve daha çok Manwe, Aule ve Ulmo tarafından inşa edildi. Coğrafyasını icat ettiler, çünkü o zaman büyük ölçüde hatları belirsizdi ve simetri ve form verdiler. Fakat Melkor, Arda'nın kendisinin olmasını istedi ve iki taraf, Arda'nın bozulduğu ve yapısının değiştiği devasa Birinci Savaş'a girdi.

Işık kaynağı olarak, Valar iki lamba üzerine karar verdi. Biri, mavi bir ışık, kuzeye yerleştirildi ve buna Illuin adı verildi. Öteki altın ışık, en güneydeki noktaya yerleştirildi ve Ormal olarak adlandırıldı. Valar'ın ustası Aulë, iki kuleyi dövdü: sırasıyla kuzey ve güneyde bulunan Helcar ve Ringil. Valar kendi evleri olarak Arda'nın merkezinde iki kule arasında bulunan yeşil ada Almaren'i seçti.

O zamanlar Melkor ilk denemesini yaptı ve Arda'ya kaos yaydı. Lambaları ve Kuleleri yok ederek dünyanın simetrisini mahvetti. Bu zamanda, Aman, Endor ve Güneş Ülkesi kıtaları kuruldu. İki Lambanın yıkıldığı Endor'un ortasında, Helcar Denizi ve Ringil Denizi oluşturuldu.

*Ayrıca bkz : Arda Tarihi*

## Coğrafya

### Değişmeden Önce

Arda aslen düzdü, bir tabak gibi. Kıtaları kuşatan Çevreleyen Deniz, Ekkaia idi. En uzak batıda, esas olarak iki coğrafi özellikten oluşan büyük kıta Aman vardı: Valinor Ovası ve Pelóri Dağları. Taniquetil, bu alandaki ve dünyadaki en yüksek dağdı. Aman'ı doğudaki topraklardan ayıran büyük Belegaer denizi idi.

Belegaer'ın karşısında Endor veya Beri Topraklar olarak da bilinen Orta Dünya vardı. Bu kara kütlesinin batı tarafına Beleriand, kuzeyine Dor Daedeloth ve doğusuna Palisor adı verildi. Tolkien'in daha önceki haritalarına göre, Palisor'da büyük iç deniz Helcar Denizi ve Cuiviénen'in kıyıları vardı. En uzak kuzeybatı noktasında, Orta Dünya, ölümcül soğuk buz bölgesi olan Helcaraxë ile Aman'a bağlanıyordu.

Orta Dünya'ya birçok dağ silsilesi egemen oldu. Beleriand'ı Orta Dünya'nın iç topraklarından ayıran Ered Luin, Mavi Dağlar'dı. Uzak doğuda Orocarni, Kızıl Dağlar vardı. Mavi Dağlar ve Kızıl Dağlar arasında Melkor, Orta Dünya'daki Vala Oromé'nin avlanmasını engellemek için Hithaeglir'i, Dumanlı Dağları yükseltti. Bu üç kuzey bölgesi, İki Lamba'nın düşmesinden önceki çağlarda Melkor tarafından yetiştirilen Demir Dağlar ile en kuzey uçlarında bir araya geldi.

Orta Dünya'nın güneyinde Gri Dağlar, güneydoğuda Sarı Dağlar vardı. Uzak doğuda kuzeydeki Orocarni ile güneydeki Sarı Dağlar arasında Rüzgar Dağları bulunuyordu. Ancak, Valar, Elfler Uğruna Savaş'ta Melkor'a karşı savaşmaya gittiğinde, Arda'nın çoğu tekrar değiştirildi. Sarı Dağlar ve Rüzgar Dağları kaybedilmiş ve Beleriand ile uzak güneydeki topraklar arasında Büyük Körfez oluşmuştur. Doğuda, Doğu Denizi ve Ringil Denizi birleşti ve Orta Dünya'yı sadece Kara Toprak veya Güney Toprakları olarak bilinen yeni bir kıtadan ayırdı.

İlk günlerinde, Orta Dünyada, batı kıyılarından Dumanlı Dağlar'a ve muhtemelen ötesine uzanan büyük bir orman egemen oldu. Ancak, bu büyük orman çağlar boyunca azaldı, sadece Yaşlı Orman, Fangorn Ormanı, Lothlórien ve Eryn Vorn bölgelerinde kaldı. Büyük Yeşilorman da bu geniş ormanın kalıntısı olmuş olabilir.

En uzak doğuda, Güneşin Duvarları olarak adlandırılan büyük kavisli bir dağ silsilesiyle Güneş Ülkesi bulunuyordu. Ambarkanta'da “Güneşin Karanlık Ülkesi” olarak adlandırılır. Taniquetil'e karşılık gelen Kalormë dağıydı.

### İkinci Çağ ve Ötesi

Çarpıcı Gazap Savaşı sırasında Valar dünyanın çoğunu kırdı ve yeniden şekillendirdi. Beleriand'ın toprakları bu çatışmada Büyük Deniz'in altına battı ve Mavi Dağlar'ın batısındaki birçok toprak suya gömüldü. Eski dünyadan kalan bazı adalar vardı: Tol Fuin, Tol Morwen ve Himring. Anakarada, sadece Lindon diyarı Beleriand'ın batışından kurtuldu. Lindon ve Mavi Dağlar, eski Balar Körfezi'nin doğuya doğru genişlemesi olan Lune Körfezi'nin çarpışmasından sonra ikiye bölündü.  Anakaralar, Forochel Buzdenizi'nin oluştuğu dünyanın en kuzeyinde küçüldü. Güneyde Beleriand'ın batması, kuzeybatı uçlarının Büyük Körfezi'ni örttü ve kalan kısımda Belfalas Körfezi ortaya çıktı.

Bu feci yıkımdan sonra, Ossë, Elenna'yı yükseltti - büyük, yıldız şeklinde bir ada - Belegaer'ın dışında sonunda Númenor krallığının kurulduğu yer.

İkinci büyük değişiklik Númenor'un Batması oldu. Bu felakette, dünya gerildi ve bir küre şeklinde yapıldı. O sırada Aman ve Tol Eressëa adası, Dünya'nın Çevreleri'nden çıkarıldı ve Düz Yol'la erişilemez hale geldi. Ölümsüz Topraklar yerine yeni kıtalar yapıldığı söyleniyor. Bir kez daha, Orta Dünya'nın batı kıyıları değişti, bazı yerlerde geri çekildi ve diğerlerinde ilerledi. En Doğu'nun Númenor'un Düşüşünden kurtulup kurtulmadığı bilinmemektedir.

## Eskatologya

Elfler Bozulmuş Arda kavramına inanmaktaydı. Başlangıçta, Ainur'un Müziği zamanında, Bozulmamış Arda idi. Bozulmamış Arda fikrine göre, dünya aslında kötülük tarafından “kararsızdı”. Melkor girip kaos yarattıktan sonra Bozulmuş Arda oldu. Ayrıca bir gün dünyanın İyileşmiş Arda olacağı fikrine de sarıldılar. Bu inanca göre, İyileşmiş Arda, son savaş Dagor Dagorath'a kadar gerçekleşmeyecektir.

## Tengwa

Arda aynı zamanda Tengwar alfabesinin yirmi altıncı harfinin Quenya'daki ismidir.  Rómen'in bir modifikasyonudur (mektup 25). Yazılı Quenya'da Arda **RD** için kullanılır. Diğer modlarda, bu harf sesli olarak R (veya RH) harfini temsil eder.  Bu harfin Westron adı **Rhó**'dur.

## Etimoloji

**Arda**, "sınırlı veya tanımlanmış yer, bölge" anlamına gelen İlkel Quendian kelimesi *gardā*'dan türemiştir.

## Referanslar

1. ↑ Silmarillion, Ainulindalë, "Ainur'un Müziği"
2. ↑ Orta Dünya'nın Şekillendirilmesi, “V. Ambarkanta” s. 250-251
3. ↑ Bitmemiş Öyküler, "Galadriel ve Celeborn'un Tarihi"
4. ↑ Hisweloke - Coğrafya - Coğrafi Gizem (1): Dolmed ve Cüce Şehirleri Dağı ...
5. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Ek E, "Yazma", "Fëanorian Harfleri", Not, Harflerin İsimleri
6. ↑ Yüzüklerin Efendisi, Ek E, "Yazma", "Fëanorian Harfleri", Not, Ek Harfler
7. ↑ Bkz : Westron Tengwar
8. ↑ Mücevherler Savaşı, "Dördüncü Bölüm. Quendi ve Eldar: Ek D. \* 'Dil' için Kwen, Quenya ve Elfçe (özellikle Ñoldorin) kelimeleri:" Valar Dili "Üzerine Not", s. 402, 413