"Dekorator"/Streszczenie

4 kwietnia 1889 roku, Wielki Wtorek

Erast Pietrowicz Fandorin, urzędnik do specjalnych poruczeń przy generale-gubernatorze moskiewskim, wraz ze swoim asystentem Anisijem Pitirimowiczem Tulipanowem zostają wezwani do miejsce brutalnego morderstwa. O jedenastej rano stróż Klimuk znalazł w szopie na drewno pocięte zwłoki kobiety. Zabójca rozciął ofierze brzuch, a potem wyjął organy i poukładał je na ziemi. Na rozciętej piersi ułożono książeczkę zdrowia stwierdzającą, że zamordowaną jest Stiepanida Iwanowna Andrieiczkina, trzydziestodziwięcioletnia prostytutka. Do śledztwa zostają przydzieleni także Jegor Willemowicz Zacharow, pochodzący z Wielkiej Brytanii lekarz medycyny sądowej oraz Leontij Andriejewicz Iżycyn, detektyw do zadań nadzwyczajnych przy prokuratorze okręgowym. Ten ostatni nie cieszy się z obecności Fandorina, którego nie darzy sympatią po tym, jak w przeszłości Erast Pietrowicz zebrał laury, rozwiązując w jeden dzień sprawę prowadzoną przez Iżycyna.

Detektyw chce natychmiast przesłuchać wszystkich okolicznych mieszkańców, ale Fandorin zakazuje tego, gdyż śledztwo ma pozostać tajemnicą. Erast Pietrowicz znajduje na policzku ofiary ślad pocałunku i zastanawia się, czy to znaczy, że w Moskwie też się zaczęło.

*Morderca opisuje swoją fascynację złożonością ludzkiego ciała. Zaznacza, że człowiek jest najdoskonalszym, co jest na świecie, ale tę doskonałość można dostrzec, tylko podziwiając ludzki organizm od środka. Opisuje przebieg morderstwa dokonanego dzień wcześniej na przypadkowej prostytutce i zapowiada, że planuje zabić kobietę będącą w ciąży, aby wydobyć z jej łona nienarodzone dziecko. Jednocześnie sugeruje, że jest on Kubą Rozpruwaczem (cytuje Shakespeare’a oraz stwierdza, że wczorajsze morderstwo miało miejsce 3 kwietnia, a jego pierwsze morderstwo również miało miejsce 3 kwietnia, ale rok wcześniej). Zabójca podkreśla, że człowiek jest jak kwiat, gdyż jego prawdziwe piękno może być wydobyte na świat dopiero po śmierci, a on jest kimś, kto upiększa świat, dekorując go pięknem ludzkiego ciała. Jest dekoratorem.*

Na polecenie Fandorina generał-gubernator Moskwy organizuję nadzwyczajną naradę, na którą przybywają oberpolicmajster Jurowski, prokurator moskiewskiej izby sądowej Kozlatnikow, naczelnik policji kryminalnej Eichmann oraz Iżycyn, a przysłuchuje się jej osobisty kamerdyner gubernatora – Wiediszczew. Erast Pietrowicz tłumaczy zebranym, że z powodu bestialskiego morderstwa trzeba będzie odwołać zaplanowaną na Wielkanoc wizytę cesarza w Moskwie. Mężczyźni są oburzeni, gdyż gubernator Dołgoruki bardzo długo zabiegał o przyjazd cara, lecz Fandorin wyjaśnia, że jego zdaniem mordercą jest przybyły z Londynu Kuba Rozpruwacz, który od kwietnia do grudnia roku 1888 dokonał w Anglii ośmiu zabójstw, a teraz prawdopodobnie przeniósł się do Moskwy, bo sposób morderstwa zgadza się w każdym szczególe. Słuchacze są sceptycznie nastawieni, bo nie widzą powodu, dla którego angielski morderca miałby przyjeżdżać do Moskwy, ale Fandorin odpowiada, że według podejrzeń londyńskiej policji zabójcą mógł być imigrant, możliwe, że z Rosji, który prawdopodobnie był lekarzem, bo sposób pocięcia ofiar dowodził bardzo dobrej znajomości ludzkiej anatomii. Przeczuwając, że obecność seryjnego mordercy w mieście mogłaby zakończyć się skandalem podczas przyjazdu cesarza, Iżycyn i Wiediszczew sugerują gubernatorowi, aby odwołał wizytę monarchy pod pretekstem panującej w Moskwie powodzi. Oberpolicmajster Jurowski przyznaje, że wykryte tego dnia morderstwo mogło nie być pierwszym dokonanym przez Kubę Rozpruwacza w mieście, gdyż w ostatnim czasie odnotowano kilka bestialskich zabójstw na prostytutkach i żebraczkach, ale nie przykładano do tego dużej wagi. Fandorin nakazuje natychmiastowe przeprowadzenie ekshumacji, której dopilnowania podejmuje się Iżycyn, a Erast Pietrowicz wysyła Tulipanowa do pomocy.

Anisij wraz z policjantami wykopuje czternaście ciał pochowanych na cmentarzu od początku roku, które według raportów mogły być ofiarami seryjnego mordercy. Doktor Zacharow stwierdza, że dwa spośród ciał są prawdopodobnie sprawką tego samego zabójcy – Maria Kosaja oraz Aleksandra Zotowa. Tulipanow zaprzyjaźnia się ze stróżem cmentarnym Pachomienką. Stary Pachomienko na początku stycznia przybył do Moskwy z pielgrzymki i podjął się pracy grabarza na cmentarzu dla biednych obywateli. Opowiada Anisijowi o swoich przemyśleniach, że obcując na co dzień z krzywdą i biedą innych ludzi, człowiek staje się obojętny na zło i Tulipanow też wkrótce się taki stanie. Stróż wyznaje, że policja wykopała tylko ciała leżące w oznaczonych grobach, ale są jeszcze mogiły zbiorowe dla bezimiennych ciał. Anisij rusza z mundurowymi rozkopać groby zbiorowe.

5 kwietnia 1889 roku, Wielka Środa

Już po północy Tulipanow wraca do mieszkania Fandorina, gdzie spożywa kolację w towarzystwie Masy, osobistego lokaja Erasta Pietrowicza, oraz Angeliny Samsonowny Kraszeninnikowej, dziewczyny przygarniętej przez Fandorina opiekującej się domem i pełniącej rolę kochanki Erasta Pietrowicza. Anisij rozmyśla o tym, że jego przełożony powinien ożenić się z Angeliną, gdyż mimo że ta nie jest szlacheckiej krwi, Tulipanow nigdy nie spotkał bardziej idealnej kobiety. W duchu Anisij dziękuje także Erastowi Pietrowiczowi za zajęcie się Sońką, swoją niepełnosprawną siostrą, którą na co dzień opiekuje się Pałaszka, gospodyni Fandorina. Tulipanowowie mieszkają dwa kroki od mieszkania Fandorina, więc Anisij ma blisko z domu do pracy i z pracy do siostry.

Tulipanow zdaje relację z ekshumacji Erastowi Pietrowiczowi – wszystko wskazuje, że Andrieiczkina, Maria Kosaja i Aleksandra Zotowa zostały zamordowane przez tego samego sprawcę. Dodatkowo w mogiłach zbiorowych odnaleziono dziewięć ciał, w tym jedno męskie, na których są ślady wskazujące, że ofiary zostały zabite przez seryjnego mordercę doskonale znającego ludzką anatomię i dysponującego narzędziami chirurgicznymi. Ponadto dwa z tych ciał odnaleziono w grobach z listopada i grudnia ubiegłego roku. Fandorin jest zaskoczony, gdyż to obala jego hipotezę jakoby sprawcą był Kuba Rozpruwacz, który w grudniu był jeszcze w Londynie. Rozmowie przez chwilę przysłuchuje się Angelina, ale Fandorin wyprasza ją z gabinetu.

*Dekorator przyznaje, że za dnia musiał bardzo uważać, bo policja została postawiona na nogi po tym jak odkryli jego dekorację. Nocą wyszedł w kobiecym stroju na miasto i znalazł ciężarną kobietę w siódmym miesiącu ciąży. Zabił ją, a następnie wydobył z niej płód. Spodziewał się, że będzie on piękny, ale okazał się paskudny. Morderca stwierdza, że ludzie są jak kwiaty i muszą dojrzeć, aby być pięknymi. Przerażony brzydotą dziecka topi je oraz matkę w stawie.*

Tulipanow wraca na cmentarz, aby rozkopać zbiorowe groby z września i października. Mimo że wcześniej na jego oczach dokonano ekshumacji ponad osiemdziesięciu ciał, Anisij nadal nie może przyzwyczaić się do tego widoku. Pachomienko pociesza go, że jeśli nie stał się obojętny, to znaczy, że Bozia go kocha. Zacharow, jego asystent Grumow i policjanci nie są zadowoleni z konieczności przeprowadzenia kolejnych ekshumacji.

Anisij wraca do Fandorina, gdzie Masa zmusza go do ćwiczeń. Po zakończeniu gimnastyki Tulipanow melduje Erastowi Pietrowiczowi, że w zbiorowych mogiłach sprzed listopada nie znaleźli więcej ciał z oznakami jakoby zamordował je seryjny morderca. Fandorin podsumowuje dotychczasowe ustalenia: początkowo zwątpił w to, że zabójca moskiewski jest Kubą Rozpruwaczem z Londynu, gdyż ostatnie morderstwo w Anglii miało miejsce 20 grudnia, ale po przejrzeniu notatek wszystko wskazuje, że tego zabójstwa dokonał ktoś inny, a policja niesłusznie połączyła jest z Rozpruwaczem; zatem ostatnie morderstwo Kuby miało miejsce 9 listopada. W tym momencie do gabinetu wchodzi Angelina i opowiada o tym, jak spędziła dzień – dziewczyna praktykuje w szpitalu, gdyż chce zostać siostrą miłosierdzia i pomagać biednym; tego dnia uczyła się wycinać czyraki. Angelina bierze udział w dalszej naradzie w sprawie śledztwa. Erast Pietrowicz wyjaśnia, że według rosyjskiego kalendarza 9 listopada to koniec października, więc istnieje możliwość, iż Kuba Rozpruwacz jest jednak odpowiedzialny za zabójstwa z listopada. Morderca mógł przyjechać do Moskwy w listopadzie i zacząć mordować żebraczki i prostytutki. Zabójca przez ostatnie miesiące raczej nie opuszczał Moskwy, a w dodatku zna się na medycynie, więc krąg podejrzanych się zawęża. Tulipanow proponuje przejrzeć księgi meldunkowe, ale Angelina komentuje, że morderca wcale nie musiał się meldować. Fandorin odpiera jej hipotezę, gdyż zabójca jest szaleńcem, ale nie przestępcą politycznym, terrorystą ani zbiegłym katorżnikiem i nie ma konfliktu z prawem, więc nie miał powodu, aby się nie zameldować. Erast Pietrowicz za dnia obdzwonił posterunki policji i zebrał 39 osób przybyłych do Moskwy, które wcześniej przebywały w Anglii. Liczba ta uwzględnia samego Fandorina i Angelinę, którzy służbowo odwiedzali Londyn, więc ich można wykluczyć. Eliminując osoby, które zatrzymały się w mieście na krótko i tych bez związku z medycyną, zostaje dwóch podejrzanych: dawna więźniarka polityczna obecnie pracująca jako akuszerka w szpitalu – Jelizawieta Andriejewna Nieswicka oraz pielęgniarz w szpitalu psychiatrycznym w młodości wydalony ze studiów „za niemoralność” – Iwan Rodionowicz Stienicz. Zdaniem Angeliny kobiety można wykluczyć z listy podejrzanych, gdyż nie byłyby one zdolne do takich morderstw, ale Fandorin nie zgadza się z tym i uważa, że kobiety jak najbardziej należy brać pod uwagę. Śledczy wspólnie decydują, że Tulipanow przesłucha Stienicza, a Fandorin Nieswicką. Niespodziewanie Masa wnosi do gabinetu adresowaną do Erasta Pietrowicza paczkę przyniesioną przez jakiegoś chłopca. Fandorin otwiera ją i w środku znajduje ludzie ucho.

*Dekorator opisuje nastroje społeczeństwa, które zdaje sobie sprawę, że w Moskwie giną kobiety zamordowane w straszliwy sposób, ale władza tuszuje to ze względu na przyjazd cesarza. Morderca wyznaje, że on nie jest ani kobietą, ani mężczyzną – jest androgynem, człowiekiem posiadającym cechy obu płci. Gdy mordował w Londynie, policja nie zwróciła uwagi na jego przesłanie upiększania świata, a teraz powrócił do swojej ojczyzny, gdzie dalej wypełnia swoją misję – odnajduje brzydkie osoby w społeczeństwie i wydobywa ich wewnętrzne piękno.*

Tulipanow wraz z siostrą Sońką jedzie do szpitala psychiatrycznego, gdzie pracuje Stienicz. Upośledzona siostra ma być pretekstem do rozmowy. Gdy trwa badanie Sońki, Anisij rozmawia z podejrzanym pielęgniarzem, który opowiada mu historię swojego życia: był członkiem „klubu sadystów” – grupy kilkunastu studentów medycyny, którzy uważali, że człowiek nie jest boskim dziełem, a jedynie czymś złożonym z kości, ścięgien i mięśni; wspólnie dokonywali wątpliwych moralnie czynów; pewnego dnia poszli do burdelu, gdzie „zajeździli starą dziwkę na śmierć”, co wywołało aferę w kręgach lekarskich, ale lekarze chcieli zachować wszystko w tajemnicy dla dobra swojej profesji; w kwietniu 1882 roku Socki, przywódca grupy, został zesłany do karnego batalionu, gdzie przepadł bez wieści, wielu studentów przeniesiono na inne kierunki, a kilku, w tym Stienicza, wyrzucono z uczelni; pielęgniarz długo nie mógł pogodzić się ze swoim losem i jeździł po świecie, ale w końcu w Anglii „ujrzał Boga” i zrozumiał swój błąd; teraz pracuje jako wolontariusz, aby poprzez pokorę i poświęcenie pozbyć się swojej dumy. Gdy Tulipanow wypytuje go o Anglię, Stienicz denerwuje się i wyrzuca Anisija z pokoju.

Dalej Tulipanow jedzie z siostrą do kliniki, gdzie pracuje druga podejrzana. Jest tu świadkiem próby samobójczej jednej z pacjentek, która zostaje uratowana przez Nieswicką i Tulipanowa. Początkowo lekarka podejrzewa Anisija o bycie szpiclem policyjnym, ale ten zgodnie z prawdą odpowiada, że pracuje w kancelarii gubernatora, a Sońka jest jego rodzoną siostrą. Uspokojona Nieswicka opowiada o swoich losach: ponad dziesięć lat temu została aresztowana ze względu na podejrzenie utrzymywania kontaktów z rewolucjonistami; przesiedziała dwa lata w izolatce, a potem zesłano ją na wieś, gdzie pracowała w szpitalu i zaczęła uczyć się medycyny; uciekła do Szkocji, gdzie została dyplomowanym chirurgiem; wróciła do kraju i stara się o przyznanie jej prawa do wykonywania zawodu.

*Dekorator opisuje rozstrój nerwowy jakiego dostał po zobaczeniu swoich znajomych z dawnego życia. Wszyscy się zmienili i on także. Wspomnienia go męczą. Szybko jednak pozbywa się niemiłych wrażeń, bo spotyka kilkunastoletnią żebraczkę, którą śledzi i następnie zabija.*

Gdy Tulipanow przesłuchuje podejrzanych, Fandorin poświęca się medytacji i analizuje przysłane mu odcięte ucho. Zauważa, że adres na przesyłce był napisany dziwnym pismem, ale bez błędów, więc pisał go ktoś wykształcony, kto nie chodził do gimnazjum, bo tam uczą innego sposobu pisania. Nadawca musi być także bogaty, gdyż ucho zapakowano w pudełko ze znanego sklepu jubilerskiego i w puderniczkę po drogim pudrze. Z puderniczki Erast Pietrowicz zdejmuje odciski palców. Samo ucho należało do młodej kobiety o rudych włosach, o czym świadczą piegi na skórze. Spierzchnięta skóra wskazuje, że kobieta długo przebywała z gołą głową na dworze, więc była prostytutką. Nacięcie jest równe, więc ucho odcięto, gdy ofiara była już martwa od kilku godzin, a kolor krwi wskazuje, że przebywała już wtedy w chłodni. Fandorin dochodzi do wniosku, że paczkę mógł wysłać sam morderca, aby wyśmiać wysiłki śledczych lub był to makabryczny żart, ale sprawa morderstw jest utrzymywana z dala od opinii publicznej, więc krąg podejrzanych jest wąski. Erast Pietrowicz udaje się do kostnicy porozmawiać z Zacharowem. W prosektorium Fandorin odnajduje ciało kobiety, której ucho ktoś mu przysłał. Przyciśnięty Zacharow wyznaje, że wieczorem poprzedniego dnia w kostnicy było spotkanie dawnych znajomych, a on się upił i prawdopodobnie wtedy wygadał się o śledztwie. Ktoś z obecnych musiał uciąć ucho i wysłać paczkę. Fandorin pokazuje papier z napisanym adresem, a lekarz twierdzi, że poznaje pismo, ale nie może powiedzieć do kogo należy, bo zabrania mu tego honor lekarski. Za ukrywanie tajemnicy grozi mu wyrzucenie ze służby publicznej, ale po zdradzeniu kolegi nigdy nie znalazłby już pracy jako lekarz. Może pomóc jedynie, zabierając ze sobą Fandorina na kolejne spotkanie w willi milionera Burylina, gdzie będzie obecny nadawca przesyłki.

Wieczorem w posiadłości Burylina Erast Pietrowicz jest świadkiem spotkania członków dawnego „klubu sadystów”. Dawni studenci wspominają konsekwencje afery, którą wywołali – Socki zmarł w więzieniu, Tomberg stał się alkoholikiem, Stienicz oszalał, Zienzinow jako pupilek władz po latach dorobił się profesury, a Kuźma Sawwicz Burylin czasem spotyka się ze znajomymi i przypomina im co wyprawiali jako studenci. Gospodarz atakuje przybyłego Fandorina i w ramach żartu chce go przywiązać do niedźwiedzia i wrzucić do wody. Gdy mu się to nie udaje, Erast Pietrowicz siłą wyprowadza go z salonu i przesłuchuje. Fandorin wyznaje, że wie, iż to Burylin wysłał przesyłkę z uchem, bo Zacharow powiedział, że nadawca na pewno będzie na spotkaniu, a mógł być tego pewny, bo poznał charakter pisma Burylina, który jest gospodarzem tego wieczoru. Milioner przyznaje, że to on nadał paczkę. Gdy poprzedniego dnia pijany Zacharow opowiedział o śledztwie, Kuźma Sawwicz wpadł na pomysł żartu, niepostrzeżenie odciął jednemu z ciał ucho, zabrał ze sobą i wysłał do Fandorina. Z dalszego przesłuchania wynika, że Burylin często przebywa w Anglii i był tam także w grudniu 1888 roku, a do Rosji przyjechał na początku stycznia. Erast Pietrowicz nakłada na niego areszt.

*Dekorator ma sen o spotkaniu z Bogiem, w którym Ojciec dziękuje mu za wypełnianie misji ratowania świata. Dekorator jako jedyny rozumie, że ludzie, którzy przyszli już do Niego są szczęśliwi, a ci wciąż żywi są biedni.*

6 kwietnia 1889 roku, Wielki Czwartek

Rano Anisij przychodzi do mieszkania szefa. Masa przekazuje mu kartkę od Fandorina informującą, że Erast Pietrowicz zniknie na jakiś czas, próbując rozwiązać sprawę z drugiej strony, a Tulipanow w tym czasie powinien popracować z Iżycynem, bo detektyw może odnajdzie nowe poszlaki. Po telefonie do komendy żandarmerii Anisij orientuje się, że doszło do kolejnego morderstwa. W mieszkaniu odnajduje go policjant i razem jadą do kostnicy. Tulipanow, oczekując na przywiezienie zwłok, rozmawia ze stróżem Pachomienką. Po przytransportowaniu ciała okazuje się, że tym razem morderca, oprócz sposobu w jaki obchodził się z poprzednimi ofiarami, zerwał ofierze skórę z twarzy. Iżycyn informuje Anisija, że o zabójstwach poinformowano ministra spraw wewnętrznych, który przyjedzie do Moskwy, żeby osobiście przyjrzeć się prowadzeniu śledztwa. Detektyw twierdzi, że jego zdaniem teraz potrzebne są energiczne i zdecydowane działania. Następnie dodaje, że minister Tołstow doceni jego metody, gdyż minister również uważa, że jeśli wymaga tego dobro sprawy, czasem konieczne są zdecydowane metody naruszające procedury.

Tulipanow odbywa naradę z Iżycynem, który przedstawia mu swoje wnioski: wszystkie cztery ciała zostały znalezione w znaczących miejscach – dwa z nich blisko tatarskiej osady, a drugie dwa blisko żydowskiej synagogi; zdaniem detektywa moskiewski zabójca i londyński Kuba Rozpruwacz to dwie różne osoby, a mordercą, którego oni próbują złapać nie jest wykształcony Rosjanin, a już na pewno nie prawosławny – do takich zbrodni zdolny byłby Żyd lub Tatar. Anisij odpowiada, że zabójca zna się na anatomii, więc jest wykształcony, lecz zdaniem Iżycyna Fandorin się myli. Zabójca nie studiował medycyny, ale jest zwyczajnym rzeźnikiem, a rzeźnicy znają się na krojeniu ciał, bo robią to codziennie. Tulipanow w myślach przyznaje mu rację i dziwi się, że wcześniej nie wpadli na to z Erastem Pietrowiczem. Iżycyn oferuje Anisijowi przyłączenie się do niego i wspólne prowadzenie dalej sprawy. Detektyw planuje teraz wyaresztować wszystkich rzeźników z okolic, w których znaleziono ciała. Czterech z nich to Tatarzy, a trzej to Żydzi. Policjanci będą ich przesłuchiwać i torturować, aż w końcu któryś się przyzna i tego powieszą, a pozostałych ześlą na Syberię dla bezpieczeństwa. W ten czy inny sposób morderca zniknie z Moskwy. Anisij jest przerażony tym planem i aby odwieść od niego detektywa opowiada mu o dotychczasowych ustaleniach swoich i Fandorina. Iżycyn jest bardzo zadowolony i zainteresowany teoriami Erasta Pietrowicza. Postanawia zebrać wszystkich trzech medyków – Burylina, Nieswicką oraz Stieczina – i okazać im ciała ofiar w prosektorium. Iżycyn podejrzewa, że sprawca za dnia jest normalnym obywatelem, a w nocy zamienia się w mordercę, więc jakby za dnia pokazać mu co wyczynia w nocy, sprawca się przyzna.

Tulipanow czeka w gabinecie Zacharowa, a Iżycyn w tym czasie ustawia czternaście zwłok w prosektorium, aby uzyskać najlepszy efekt. Przed trzecią do kostnicy przywożą Burylina, Stienicza i Nieswicką. Akuszerka dostrzega Anisija i domyśla się, że ten jednak jest policyjnym szpiegiem. Na znak detektywa policjanci, grabarze i Pachomienko odsłaniają ciała. Policjanci i Tulipanow są przerażeni widokiem tylu rozkładających się zwłok, grabarze są obojętni, a stróż patrzy litościwie na Anisija. Zacharow uśmiecha się cynicznie, a Grumow jest zaniepokojony obecnością tylu ludzi w „jego królestwie”. Wśród podejrzanych pierwsza wybucha Nieswicka, która krzyczy, że policja już dawno upatrzyła ją sobie jako sprawczynię, bo jest nihilistką i w dodatku kobietą-chirurgiem. Jej zdaniem ofiary mordowali sami policjanci, aby następnie zrzucić na nią winę. Iżycyn każe policjantom uciszyć Nieswicką. Zamieszanie wykorzystuje Burylin, który niepostrzeżenie nadmuchuje papierową torbę i uderza nią o stół w ramach żartu. Stienicz zaczyna wyć i wyzywać policjantów od katów i oprawców, którzy się nad nim znęcają. Pielęgniarz oskarża Zacharowa i jego asystenta o bycie padlinożercami i ścierwojadami. Tulipanow przekonany o niepowodzeniu eksperymentu wychodzi z kostnicy.

Anisij idzie złożyć raport Fandorinowi, ale w jego mieszkaniu nikogo nie ma, więc wraca do siebie. Po dwóch godzinach ponownie przychodzi do szefa, lecz w mieszkaniu są tylko Masa i Angelina. Tulipanow zwierza się dziewczynie, że jego zdaniem to bardzo źle, że żyją z Fandorinem bez ślubu i Erast Pietrowicz powinien się jej oświadczyć. Angelina tłumaczy, że robił to już dwa razy, ale ona odmawiała. Dziewczyna mówi, że stale myśli tylko o Fandorinie i bardzo go kocha za to, że jest piękny duchowo. Angelina uważa, że Erast Pietrowicz ma w sobie wielką moc, a ona boi się, że ta moc może uczynić go dumnym, co zabije jego duszę.

7 kwietnia 1889 roku, Wielki Piątek

Oszołomiony wyznaniem dziewczyny Tulipanow spogląda na zegar. Dochodzi druga w nocy, więc chłopak postanawia wrócić do siebie. Wychodząc, prosi, aby Angelina przysłała po niego, gdyby zjawił się Fandorin. Na ulicy Anisija zaczepia prostytutka oraz jej alfons. Tulipanow początkowo jest zaniepokojony, ale odkrywa, że alfonsem jest ucharakteryzowany Fandorin. Erast Pietrowicz postanowił ruszyć sprawę „od drugiej strony”, czyli od strony ofiar. Podejrzewał, że prostytutki widziały lub słyszały coś, co naprowadzi ich na ślad mordercy. W tym celu zaczął udawać moskiewskiego sutenera i trafił już nawet na trop – dziewczyna, którą chwilę wcześniej poznał Tulipanow to Ineska i półtora miesiąca temu została zaczepiona przez dziwnego klienta chowającego za plecami coś, co błysnęło w świetle księżyca, więc Ineska uciekła od niego. Podobną historię miała inna prostytutka, która została zaatakowana przez dziwnego klienta. Fandorin chce tę dziewczynę odnaleźć.

Tulipanow opowiada o planie Iżycyna wyaresztowania rzeźników i o przebiegu okazania zwłok podejrzanym. Fandorin tłumaczy, że nie brał pod uwagę rzeźników, bo on w przeciwieństwie do Iżycyna uważa, że moskiewski morderca to londyński Kuba Rozpruwacz, a rzeźnik nie miałby powodu emigrować. Erast Pietrowicz jest rozzłoszczony postępowaniem detektywa, gdyż uważa, że jeśli sprawca faktycznie był wśród tych, którzy brali udział w akcji Iżycyna w prosektorium, to teraz będzie wiedział, że policja jest blisko i pozbędzie się swoich „pamiątek” – zdaniem Fandorina każdy szaleniec-przestępca kolekcjonuje rzeczy związane ze swoimi zbrodniami, a ten, którego oni ścigają prawdopodobnie zbierał brakujące części ciał ofiar. Fandorin chce się natychmiast rozmówić z Iżycynem i mimo nocy idzie z Anisijem do jego mieszkania, gdzie znajdują zamordowanego detektywa leżącego na łóżku. Wokół niego rozłożone są organy, a na jego czole widnieje krwawy pocałunek.

*Dekorator wyraża swoją nienawiść do Iżycyna, którego uważał za wyjątkowo brzydkiego. Mimo to jemu udało się upiększyć nawet jego. Była to nagroda dla detektywa za pomysł okazania ciał, który tylko pobudził Dekoratora. Ponadto uświadomił mu konieczność zakopania pamiątek, które do tej pory trzymał w słojach ze spirytusem. Zabójca dostrzega wśród policjantów jednego śledczego, który ma ciężkie życie, ale jest sympatyczny, więc Dekorator chciałby mu pomóc. Tym policjantem jest Tulipanow.*

Rano u gubernatora odbywa się nadzwyczajna narada w obecności ministra spraw wewnętrznych i naczelnika policji, hrabiego Tołstowa. Minister odwołuje ze stanowiska oberpolicmajstra Jurowskiego i radzi prokuratorowi Kozlatnikowowi podać się do dymisji. Wyraża ogromne niezadowolenie cesarza z odwołania wielkanocnej wizyty oraz z tego, że moskiewskie władze ukrywały sprawę seryjnego mordercy. Tołstow daje Dołgorukiemu czas do niedzieli na znalezienie zabójcy, a potem złoży monarsze raport o niekompetencjach moskiewskich urzędników.

Po zakończeniu narady Fandorin w towarzystwie Tulipanowa i Wiediszczewa rekonstruuje przebieg morderstwa Iżycyna oraz podsumowuje wnioski, do których udało im się dojść: morderca po raz pierwszy zabił nie dla idei, ale dlatego, że był to śledczy będący na jego tropie, więc zabójca boi się zdemaskowania lub jest pewien swojej bezkarności; to, że ofiarą był Iżycyn dowodzi, że sprawca doskonale zdaje sobie sprawę z przebiegu śledztwa i musiał być obecny w prosektorium, gdy detektyw okazywał zwłoki trzem podejrzanym, co albo go rozdrażniło, albo wystraszyło, albo pobudziło patologiczną wyobraźnię. Świece w mieszkaniu Iżycyna były zgaszone, więc zabójca widzi zarówno w świetle, jak i w ciemności. Fandorin poleca Anisijowi sporządzić listę wszystkich obecnych w kostnicy przy okazaniu zwłok oraz zdobyć o nich jak najwięcej informacji. On w tym czasie sprawdzi, czy trzech głównych podejrzanych miało możliwość zniknąć z oczu policyjnych obserwatorów na wystarczająco długo, aby zamordować Iżycyna.

Tulipanow jeździ po mieście, zbierając informacje o obecnych przy eksperymencie: wypytuje w komendzie o żandarmów oddelegowanych do kostnicy, odwiedza Zacharowa, próbuje porozmawiać z Grumowem, lecz nie może go znaleźć w kostnicy, Pachomienkę wypytuje o grabarzy, rozmawia z samymi grabarzami, a potem w swoim mieszkaniu spisuje listę. Nagle dostaje olśnienia – wszystkie poszlaki pasują tylko do jednej osoby. Chłopak w pośpiechu zabiera pistolet, spogląda na swoją siostrę i jej opiekunkę, a potem wybiega z domu. Chwilę potem do mieszkania ktoś puka. Pałaszka otwiera drzwi, myśląc, że to Anisij wrócił, bo zapomniał broni. Jednak na progu stoi Dekorator.

Fandorin ustala, że zarówno Nieswicka, Stienicz, jak i Burylin mieli możliwość niepostrzeżenie zabić Iżycyna. Wraca do mieszkania i posyła Masę po Tulipanowa. Japończyk znajduje w domu asystenta zamordowane Sońkę i gospodynię. Erast Pietrowicz nie wie jak przekazać pomocnikowi, że jego siostra padła ofiarą seryjnego mordercy. Angelina próbuje go pocieszyć, a Fandorin wpada na pewien pomysł – mordercą może być Angelina: w trakcie morderstw w Londynie przebywała w Anglii razem z Fandorinem; wieczorami przebywa poza domem, bo wychodzi modlić się do cerkwi, więc miała możliwość zabijać; zna podstawy anatomii, bo uczą tego przy pomaganiu pacjentom; gospodyni Pałasza bez wahania otworzyłaby jej drzwi do mieszkania. Jednakże Fandorin odrzuca tę myśl jako niedorzeczną i dalej ze strachem oczekuje powrotu Tulipanowa.

8 kwietnia 1889 roku, Wielka Sobota

O świcie żandarm przynosi do mieszkania Fandorina informację o tym, że Tulipanow jest ranny i przebywa w szpitalu. Erast Pietrowicz natychmiast jedzie na miejsce, gdzie czyta zeznania asystenta: sporządzając listę obecnych w prosektorium, Anisij domyślił się, że zabójcą jest Zacharow, bo wszystko wskazywało na niego – jest patologiem, więc zna się na anatomii i wycinaniu organów; ciągłe przebywanie ze zwłokami prawdopodobnie pobudziło w nim rządzę mordu; w przeszłości był członkiem „klubu sadystów”, więc dokonywał już niemoralnych czynów; dwa morderstwa miały miejsce niedaleko jego mieszkania; był w Anglii, gdy Kuba Rozpruwacz działał w Londynie i mógł dokonać w październiku ostatniego morderstwa w Londynie oraz pierwszego w Moskwie; jest zaangażowany w śledztwo, więc zna jego przebieg. Anisij domyślił się, że gdy wypytywał wszystkich obecnych w kostnicy przy eksperymencie, Zacharow nabrał podejrzeń, więc Tulipanow postanowił go śledzić. O dziesiątej wieczorem dotarł do kostnicy i przez okno obserwował gabinet patologa. Ten siedział przy biurku i ciągle coś pisał, a potem rwał. O 23:17 Zacharow wyszedł z gabinetu i długo nie wracał, pohałasował w pokoju, a potem przestał. Tulipanow postanowił wejść do środka, aby zobaczyć, co takiego pisał doktor, ale w tym momencie został zaatakowany i ktoś zadał mu trzy ciosy. Anisij bronił się ruchami nauczonymi przez Masę i napastnik uciekł, ale było ciemno i Tulipanow nie widział go dokładnie. Chłopak chciał go gonić, lecz po chwili upadł. Wystrzelił z pistoletu, aby zaalarmować grabarzy, ale nikt nie zareagował. Doczołgał się do ulicy i tam zemdlał. Gdy obudził się, było mu bardzo zimno. Dmuchnął w gwizdek, a po chwili przybiegli policjanci i zabrali go do lekarza. Czuł wstyd, że pozwolił uciec mordercy tylko dlatego, że zaniedbywał ćwiczenia Masy i nie opanował lepiej sztuk walki.

Tulipanow zmarł około szóstej rano wskutek ran i utraty krwi.

*Dekorator opisuje swoją radość po tym jak upiększył taką brzydką istotę, jaką była niepełnosprawna siostra Tulipanowa. Następnie rozpacza, że musiał zabić Anisija, którego zgubiło to, że był policjantem i szukał mordercy. Dekorator ma do siebie żal, że tak brutalnie obszedł się z chłopakiem. Jego rany bez wątpienia są śmiertelne, ale nacierpiał się zanim umarł.*

Fandorin wraz z policjantami przeszukują gabinet Zacharowa, lecz samego lekarza nie mogą nigdzie znaleźć. Mieszkanie jest wysprzątane, ale znajdują dwa zapisane strzępy listu, o których wspominał Tulipanow. Widnieją na nich słowa „dłużej milczeć” oraz „jęcia honoru korporacyjnego i współczucie dla dawnego kol”. Następnie Erast Pietrowicz przesłuchuje stróża Pachomienkę, grabarzy i Grumowa. Pachomienko i jeden z grabarzy (drugi spał pijany) słyszeli wystrzały Tulipanowa, ale uznali, że to jakiś bandyta i bali się wychodzić z domu. Potem grabarz zasnął, a stróż dalej nasłuchiwał i usłyszał trzask drzwi, następnie szybkie kroki w stronę bramy, a potem już nic. Pachomience jest przykro, że zabili Tulipanowa, z którym się zaprzyjaźnił. Asystent patologa zeznaje, że Zacharow był poprzedniego dnia w bardzo złym humorze i przed czwartą po obiedzie kazał iść Grumowowi do domu. Fandorin uznaje, że więcej się tutaj nie dowie i jedzie do kancelarii gubernatora, gdzie każe przyprowadzić Stienicza i Burylina.

U gubernatora Wiediszczew informuje Fandorina, ze minister Tołstow wyjechał do Petersburga bardzo niezadowolony. Przypomina detektywowi, że został im jeden dzień na wyjaśnienie sprawy. Erast Pietrowicz odpowiada, że do zamknięcia sprawy musi jeszcze przesłuchać dwie osoby, odebrać jedną depeszę i chwilę popracować w terenie. Fandorin wyprasza Wiediszczewa z gabinetu, bo musi przesłuchać Stienicza. Lokaj gubernatora wychodzi, ale podsłuchuje i obserwuje rozmowę ze swojej ukrytej komórki. Nie zdążył przejść do komórki przed końcem przesłuchania pielęgniarza, ale usłyszał całą rozmowę z Burylinem. Fandorin wypytuje milionera o losy członków „klubu sadystów” po jego rozwiązaniu. Burylin opowiada, że to on finansował podróże Stienicza po Europie i Steinicz nawet mieszkał z nim w Anglii, ale w końcu się nawrócił i zbrzydło mu grzeszne życie milionera, więc wrócił do Rosji. Kuźma Sawwicz ujawnia, że otrzymał list od Zacharowa, w którym ten prosił go o pieniądze i zapewniał, że nie zrobił nic złego. Charakter pisma wskazuje, że lekarz bardzo się spieszył. Erast Pietrowicz nakazuje odprowadzić Burylina do aresztu, a potem odbiera odpowiedź z ministerstwa na swoją wcześniejszą depeszę. Następnie detektyw przebiera się za sutenera i zwraca się do lustra w gabinecie, prosząc, aby Wiediszczew postawił za niego świeczkę w cerkwi, bo boża pomoc bardzo mu się przyda.

Fandorin, udając alfonsa, odwiedza Ineskę, aby dowiedzieć się, że dziewczyna odnalazła już prostytutkę, która przeżyła atak mordercy. Jest nią Głaszka, do której Ineska zgadza się zaprowadzić swojego nowego opiekuna. Do mieszkania dziewczyny nagle wkracza jej dawny sutener i dochodzi do konfrontacji między nim a Fandorinem. Ineska jest pewna, że bandyta zabije Erasta, ale niespodziewanie to jej nowy opiekun wychodzi ze starcia bez żadnego zadrapania.

Fandorin wraz z Ineską odwiedzają Głaszkę, która zeznaje, że niedoszły zabójca podszedł do niej akurat tego dnia, gdy wyskoczyły jej na twarzy krosty, co Ineska komentuje, że do niej podszedł, gdy była pobita i podrapana. Z opowieści Głaszki wynika, że morderca bardzo zainteresował się dzieckiem prostytutki, które ma znamię na pół twarzy. Gdy Głaszka zauważyła nóż w rękach klienta, zaczęła krzyczeć. On chciał ją zabić, ale wtedy jej córka także zaczęła krzyczeć i napastnik uciekł.

W tym samym czasie Masa w mieszkaniu odprawia japońskie rytuały pogrzebowe po swoim przyjacielu Tulipanowie, a Angelina przebywa na wielkanocnym nabożeństwie. Masa odbiera telefon. Ktoś domaga się natychmiastowej rozmowy z Fandorinem, a poinformowany, że Erasta Pietrowicz nie ma w domu, odpowiada, że zadzwoni później. Fandorin w końcu wraca do mieszkania. Ponownie dzwoni telefon. Okazuje się, że to Zacharow proszący o pilne spotkanie za godzinę w hotelu na obrzeżach miasta. Patolog zapewnia, że nikogo nie zabił i wszystko wyjaśni, tylko Fandorin musi przyjść bez policji. Zacharow mówi, że jeżeli detektyw czuje się zagrożony, może przyjść z Masą, ale bez policji. Po rozłączeniu się Erast Pietrowicz mówi Masie, że muszą się przygotować i uzbroić.

*Dekorator stwierdza, że Fandorin jest wyjątkowy, gdyż jest niemal tak samo piękny w środku, jak i na zewnątrz. Masa również jest wyjątkowy, bo jako Japończyk rozumie Piękno pochodzące ze środka. Piękno ludzkich wnętrzności. Dekorator musi ich obu nauczyć, czym jest Piękno.*

9 kwietnia 1889 roku, Niedziela Wielkanocna

Dekorator przybywa do opuszczonego mieszkania Fandorina. Celowo przez telefon powiedział, aby spotkali się w hotelu na końcu miasta, aby miał czas zająć się wracającą z nabożeństwa Angeliną i pokazać Fandorinowi oraz Masie prawdziwe Piękno, gdy ci wrócą do domu. Przez okno widzi idącą przez podwórze dziewczynę. Spotykają się w przedpokoju, ale niespodziewanie okazuje się, że to nie Angelina, ale przebrany za kobietę Masa. Nagle światło w mieszkaniu zapala się. Za Dekoratorem stoi celujący do niego Fandorin, który demaskuje go jako stróża Pachomienkę oraz Sockiego, przywódcę „klubu sadystów” w jednej osobie. Dekorator wie, że Fandorin nie strzeli, bo kula trafiłaby w Japończyka, więc dźga szybko nożem Masę i chce go pchnąć na Erasta Pietrowicza, a następnie uciec. Azjata jednak błyskawicznie uchyla się przed ciosem i wytrąca Sockiemu broń. Fandorin może teraz bez problemu zastrzelić mordercę, ale wtedy w drzwiach staje Angelina. Dziewczyna nie pozwala, aby jej ukochany zabił Dekoratora, bo to zabiłoby jego własną duszę. Korzystając z zamieszania, Socki rzuca się do ucieczki, ale potyka się o podstawioną nogę, uderza głową o framugę drzwi i traci przytomność.

Angelina domaga się prawdziwego procesu dla mordercy, ale Fandorin tłumaczy jej, że nie skażą go na śmierć, a co najwyżej na zamknięcie w szpitalu psychiatrycznym, z którego i tak ucieknie. Erast Pietrowicz decyduje, żeby Angelina wzięła na siebie rolę sędziego i wydała wyrok, a on zostanie oskarżycielem. Fandorin podsumowuje sprawę:

Socki jest odpowiedzialny za zamordowaniu ośmiu prostytutek w Anglii oraz dziesięciu osób w Londynie, w tym Iżycyna i Tulipanowa. Wbrew temu, co Fandorin myślał na początku wszystkie zabójstwa popełnione w Anglii były sprawką Sockiego, ale ciała znalezione w zbiorowych mogiłach z listopada i grudnia nie były jego ofiarami. Socki wykorzystał fakt, że ciała w zmarzniętej ziemi wolno się rozkładały, odkopał je i eksperymentował na nich.

W kwietniu 1882, gdy rozwiązano „klub sadystów” i na różne sposoby ukarano jego członków, Socki został bez procesu zesłany na cztery lata więzienia do chersońskiego więzienia wojskowego, najgorszego możliwego miejsca odbywania okrutnej kary. W 1886 roku rodzina skazańca dowiedziała się, że Socki utonął w trakcie próby ucieczki. Fandorin wysłał do wydziału sądu wojskowego depeszę i ci potwierdzili, że Socki wcale nie zginął, ale uciekł z więzienia, a historia z  utonięciem miała jedynie zatuszować sprawę. Podejrzeń co do osoby Sockiego Fandorin zaczął nabierać na samym początku, gdy dwóch spośród podejrzanych – Stienicz i Burylin – wspomnieli o nim w swoich zeznaniach. Erast Pietrowicz domyślił się, że sprawcą jest ktoś powiązany z „klubem sadystów”. Po tym jak w Anglii policja zaczęła być co raz bliżej odnalezienia mordercy, Socki powrócił do Rosji, podając się za chłopa ze wsi pielgrzymującego po całej Rusi i to dlatego nie było go w rejestrach policji. Przybył do Moskwy, gdzie po dawnej znajomości Zacharow załatwił mu pracę na cmentarzu obok kostnicy. Patolog nie był jednak świadom, że Socki jest mordercą i brał go jedynie za uciekiniera z więzienia. Początkowo Sockiemu wystarczało odkopywanie starych ciał i rozcinanie ich, ale z czasem brakowało mu zabijania i dlatego w ciągu miesiąca zamordował trzy moskiewskie prostytutki, a następnie żebraczkę. Był obecny przy eksperymencie Iżycyna i, widząc tyle pociętych ciał, poczuł żądzę mordu, którą wyładował na samym detektywie i jego służącej.

Zacharowa Fandorin skreślił z listy podejrzanych na samym początku, bo dokładnie przeanalizował czas jego pobytu w Anglii i wykluczył go jako Kubę Rozpruwacza. Tego dnia, gdy Tulipanow śledził patologa, Zacharow chciał napisać donos do policji, bo domyślił się, że jego dawny kolega udający obecnie cmentarnego stróża jest seryjnym mordercą. Jednakże Zacharow nie mógł przezwyciężyć swojego korporanckiego honoru i nie potrafił donieść na kolegę po fachu, więc kilka razy pisał list i darł go. Gdy Zacharow wyszedł z gabinetu do przedpokoju, zabił go czekający na niego Socki. Następnie morderca w ciemności zaatakował Tulipanowa i zadał mu kilka śmiertelnych ran. Gdy Anisij czołgał się do bramy cmentarza, Socki chciał go dobić, ale bał się, bo wiedział, że chłopak jest uzbrojony. W tym czasie zabójca wyciągnął ciało Zacharowa z jego mieszkania i zakopał na cmentarzu. Fandorin domyślił się, że Pachomienko okłamał go, bo zeznał, że słyszał wystrzały, potem głośne kroki i nic więcej. Liczył, że Erast Pietrowicz uzna, że kroki należały do uciekającego z cmentarza Zacharowa, ale gdyby lekarz faktycznie uciekał z cmentarza, dobiłby leżącego na drodze nieprzytomnego Tulipanowa. Ponadto Anisij dmuchał w gwizdek, o czym stróż nie wspomniał w swoich zeznaniach, bo o tym nie wiedział, gdyż w czasie, gdy Tulipanow wzywał policjantów, Socki był zajęty zakopywaniem ciała Zacharowa na drugim końcu cmentarza.

Następnie Angelina pozwala opowiedzieć Sockiemu swoją wersję wydarzeń:

Socki od dzieciństwa był inny niż wszyscy, bo pociągały go piękno i harmonia. Nienawidził wszelkich przejawów niedoskonałości. W kwietniu 1882 roku to on osobiście zatłukł starą prostytutkę, bo obrażała jego ideę piękna. Za karę zesłano go do najgorszego więzienia, gdzie przesiedział cztery lata. Samotny, dręczony psychicznie i fizycznie przestał się bać czegokolwiek, bo zrozumiał, że jest wybrańcem Boga posłanym, aby siać Piękno na świecie. Uciekł z więzienia i trafił do Anglii, gdzie pracował jako rzeźnik. W pracy dostrzegał piękno tego, co robił, harmonię dzielenia zwierzęcego mięsa. Zrozumiał, że to samo może robić z ludźmi. Jednego wieczoru na ulicy zaczepiła go prostytutka, którą w odruchu obrzydzenia zamordował rzeźnickim nożem. Rezultat zachwycił go, bo zobaczył, że nawet w najbrzydszych istotach może tkwić Piękno. Potem sprawił sobie komplet doskonałych skalpeli, aby dalej szerzyć Piękno.

Angelina uznaje Sockiego za winnego, ale nie zgadza się na samosąd. Uważa, że jest on chory i trzeba przynajmniej spróbować go uleczyć. Fandorin oponuje, twierdząc, że w Sockim nie ma nic dobrego, nie ma żadnej, najmniejszej nawet cząstki duszy, która mówiłaby mu, że to, co czyni jest złe. Dziewczyna odpowiada, że Erast nie wierzy w to, że Bóg sam ukarze Sockiego za zbrodnię. Angelina prosi Fandorina, aby pomyślał o nich i nie brał sprawiedliwości w swoje ręce. Masa podkreśla, że detektyw jeszcze nigdy nie zabił bezbronnego człowieka, ale zdaniem Erasta Pietrowicza to bez znaczenia. Fandorin wspólnie z Japończykiem wyprowadza Sockiego na podwórze. Przed wyjściem zabójca mówi do Angeliny, że jest wcieleniem Piękna, ale pocięta na stole byłaby jeszcze piękniejsza. Na zewnątrz Fandorin zabija Dekoratora, po czym wraca do mieszkania. W środku Angelina ze łzami w oczach oznajmia, że odchodzi do klasztoru, gdzie będzie modliła się i pokutowała za grzechy Erasta Pietrowicza. Fandorin prosi, aby została, bo on bez niej nie wytrzyma. Słysząc wielkanocne bicie cerkiewnych dzwonów, Angelina odpowiada mu, żeby się nie smucił, bo Chrystus zmartwychwstał.