Harasi (późno-zydadzi)

**Harasi, późno-zydadzi** - cywilizacja Ludów Południa, istniejąca od -491 do ok. -100 roku. Harasi są potomkami Zydadów, którzy zdołali uciec z terenów wybrzeża w trakcie Świętego Potopu Południowego. Zostali podbici przez Rapsydię, ale ich kultura przetrwała i zdominowała to państwo.

## Historia

### Ucieczka Dolnych Zydadów

W 530 roku PrzN okolice wybrzeża Morza Edeńskiego spustoszył Święty Potop Południowy. Było to szybkie i intensywniejsze niż wcześniej wylewanie rzek oraz podniesienie się poziomu wody, spowodowane roztopieniem się lądolodu i większymi opadami atmosferycznymi.

Kataklizm zniszczył zupełnie plemiona i osady znajdujące się na zachodzie wybrzeża. Dominująca wśród Ludów Południa cywilizacja Meików oraz kilka innych plemion zostały starte z powierzchni ziemi, nie zostało po nich praktycznie nic. Żywioł pochłonął również większość żyjącej bardziej na wschód hordy Zydadów Dolnych (żyjących w deltach rzek). Zydadzi Górni mieli jednak więcej czasu i część z nich zdołała w ostatniej chwili opuścić tereny potopu. Ludzie ci rozpoczęli kilkuletnią wędrówkę do nowego miejsca zamieszkania, którą okazała się być wschodnia część Niziny Demackiej.

Prawdopodobnie w roku 519 osiedlili się tam i założyli nowe osady. Robili to już jednak w większości potomkowie ocalałych Zydadów, stąd też ich dzieła, organizacja i kultura różniła się nieco od tej znanej z poprzednich wieków. Właśnie dlatego plemiona te zaczęto nazywać Harasami.

### Cywilizacja

W VI wieku PrzN wśród Ludów Południa zanikło pismo. Wynikało to z tego, że praktycznie wszystkie plemiona, które rozwinęły pismo zostały zniszczone przez Potop. Harasi, jako jedni z nielicznych, którzy wywodzili się z takich cywilizacji, zdołali odtworzyć w bardziej prymitywnym stopniu pismo klinowe, tworząc język haraski. Od V wieku zaczął się on szybko rozprzestrzeniać na inne grupy, w tamtym okresie jednak pozostawał on jedynie dialektem lokalnym. Archeologowie odnaleźli prawie 450 tabliczek z inskrypcjami, służących w handlu, nauce czy zawierających najpewniej przekazy religijne. Wraz z ponownym wynalezieniem pisma ożywiła się kultura Harasów, w szczególności rzeźbiarstwo, malarstwo i ceramika. Do dziś zachowały się wazy i amfory z tamtych okresów, które były dekorowane pięknymi malunkami oraz czasami kamieniami szlachetnymi. Przetrwały również niektóre obrazy, zazwyczaj pejzaże i obrazy przedstawiające codzienne życie. Część z nich zdobiła później pałace władców Rapsydii czy guru religijnych.

## Dziedzictwo

Harasi większość swojego istnienia spędzili w regionie dziś zwanym Starą Oranią. Chociaż po najeździe Rapsydii samo plemię politycznie upadło, to jego kultura została wchłonięta i urozmaicona w państwie agresora. Mieszkańcy tych obszarów żyli w świadomości kulturowego dziedzictwa zostawionego przez przodków. Tak ukształtowała się grupa zwana Oranami, którzy w II wieku PrzN utworzyli własne niezależne państwo. Chociaż zostali podbici w kolejnych stuleciach przez Królestwo Novigradzkie, ich kultura miała ogromny wpływ na kształtowanie się współczesnych kultur aryjskich.

W trakcie wojny z Rapsydią, duża część Harasów zdecydowała się opuścić rodzime terytoria, w celu zachowania i ochronienia chociaż części haraskiej kultury. Ludy, które uciekły przed najeźdźcą zaczęto nazywać Chanami - w trakcie swoich wielowiekowych wędrówek łączyli się z wieloma innymi plemionami, coraz bardziej rozwijając język i kulturę. Niestety, w wyniku nie zdolności wytworzenia systemu irygacyjnego oraz ogólnego zacofania w kwestii techniki byli skazani na żywot koczowniczy. Dopiero ok. IV wieku PoN zdołali osiedlić się w jednym miejscu i stać się zagrożeniem dla swoich sąsiadów (przede wszystkim Novigradu i Bazylei).