Przemysł I "Wielki"

**Przemysł I "Wielki"** (ur. 125, zm. 171) - książę lechicki od 144, później pierwszy koronowany król Polski (od 162), Syn Swarożyca w latach 146-171 oraz książę mazowiecki od 150 i krakowski od 162. Był synem Bolesława I, oraz wnukiem Lecha II, a także ojcem Kazimierza II oraz świętej kościoła słowiańskiego, Dąbrówki Jasnowłosej. Odpowiedzialny za utworzenie ostatecznych struktur kościelnych Svarozicy, oraz namaszczenie księstwa śląskiego i krakowskiego. Za jego panowania zakończył się proces kształtowania państwowości kraju Lechitów. Jeden z najwybitniejszych władców Polski.

## Rodowód

**Pradziadkowie:** Siemowit I, Gertruda Mazowiecka, Chościsko Płocki, *???*, Bożywoj Krakowski, *???*

**Dziadkowie:** Lech II "Hardy", Dąbrówka Płocka, Gniewomir I (książę Krakowa), *???*

**Rodzice:** Bolesław I "Swarożyc", Milena Krakowianka

## Dzieciństwo

Przemysł urodził się jako syn księcia lechickiego Bolesława, oraz księżniczki krakowskiej Mileny w 125 roku w Gnieźnie. Jego ojciec położył wielki nacisk w edukacji religijnej, gdyż był wielkim zwolennikiem reformacji tradycyjnych wierzeń słowiańskich. Jednak matka zdawała się być bardziej pragmatyczna i kronikarz Jakub z Leszna przypisuje jej słowa: ,,Nie rób z niego kapłana, zrób księcia"! Przemysł pobierał więc także nauki o wojewody gnieźnieńskiego, poznańskiego oraz płockiego. Z własnej inicjatywy dokształcał się u zarządcy skarbca książęcego, co wzbudzało niemałe zdziwienie. Do dwunastego roku życia sprawnie posługiwał się Svarezą i potrafił pisać alfabetem lechickim.

Gdy Bolesław I oblegał gród Lubasz należący do plemienia Wartowian, Przemysł miał dwanaście lat i brał udział w oblężeniu, zyskując pierwsze szlify wojskowe. Jednakże jeszcze w trakcie wojny zmarła matka Przemysła Milena, a jego ojciec wybrał sobie na żonę Kunegundę Kaliską, która próbowała zamordować małoletniego następcę tronu, najpierw poprzez otrucie, a później skrytobójstwo. Z tego powodu Bolesław odesłał nową małżonkę, a Przemysł został oddelegowany do Mistrza Spisków na nauki.

W 138 roku został zaręczony ze swoją kuzynką, córką krakowskiego księcia, Rzemisławą.

Gdy ukończył szesnaście lat został odesłany przez ojca do grodu w Kaliszu, gdzie pełnił funkcję namiestnika i współrządził. Już wtedy wykazywał duże umiejętności w zarządzaniu, usprawniając zdecydowanie miejską infrastrukturę, a na dodatek powołując straż grodową w odpowiedzi na wypady rabunkowe watażków z Mazowsza.

## Panowanie

### Początki rządów

Przemysł I wstąpił na tron w 144 roku w wieku dziewiętnastu lat. Ojciec pozostawił mu stabilne i scentralizowane księstwo, silne gospodarczo i bogate kulturowo, jednak o słabej sytuacji geopolitycznej oraz położeniu militarnym. Lechia rozwijała się wtedy głównie jako stolica nowej monoteistycznej religii, nowoczesnego języka a także sztuki, ale nie jako silny podmiot na arenie międzynarodowej. Istniało realne zagrożenie kolejnej wojny z ekspansywnym Mazowszem, lub Śląskiem, zaś jedynym sojusznikiem w regionie był słaby Kraków.

Z tego powodu Przemysł uznał małżeństwo z Rzemisławą za słabo opłacalne politycznie i zerwał zaręczyny. Wynikało to też z powodu, że na ślub musiałby czekać sześć lat. Zaczął szukać sobie małżonki pośród innych sąsiadów, aż w końcu dogadał się z księciem śląskim Bogdanem i pojął za żonę jego szesnastoletnią córkę Żelisławę.

Od początku starał się o mianowanie następnym Synem Swarożyca, czyli oficjalną głową Svarozicy. Jednakże Najwyższy Kapłan Zbyszko z Gniezna nie był ku niemu przychylny. Z tego powodu Przemysł ofiarował mu liczne skarby na rozbudowę świątyni w Nakle i ostatecznie uzyskał tytuł w 146 roku i został namaszczony tamże. W tym samym roku urodziła się mu pierwsza córka - Bogusława.

### Przygotowania do ekspansji

Od 146 roku, Przemysł obrał sobie za cel podbój Mazowsza. W związku z tym pojechał do Głogowa, gdzie porozumiał się z Bogdanem Głogowskim i obiecał mu łupy zdobyte w podboju księstwa mazowieckiego. Wyruszył także do Krakowa, gdzie osobiście zachęcił swojego wuja, księcia krakowskiego Masława do pomocy w zamian za zyski pieniężne. Przemysł zaczął także rozbudowywać zaniedbaną drużynę książęcą, znacznie zwiększając nacisk na lekką kawalerię i łucznictwo.

### IV Wojna Lechicko-Mazowiecka

W 148 zmarł Siemowit, książę Mazowsza, uważany za genialnego stratega i dobrego władcę. Schedę przejął jego syn, dziesięcioletni Trojden. Przemysł zrozumiał, że to idealny moment na podbicie wschodniego sąsiada i wyruszył na niedawno stracone Płock i Czersk.

Oblężenie Płocka zakończyło się szybko, gdyż możnowładztwo w grodzie było podzielone i ostatecznie Przemysłowi udało się przekonać przychylną mu elitę do wymordowania wrogów. Z Czerskiem było gorzej, lecz po dotarciu posiłków z Krakowa i ze Śląska, ten gród także upadł. Przemysł skierował swoją armię na Gostynin, pod którym napotkał na wojska mazowieckie. Mazowsze było niezwykle silne militarnie, więc liczebnością dorównywało kombinacji armii trzech pozostałych księstw. Jednak brak dobrego dowództwa, oraz zmysł strategiczny Przemysła doprowadziły Lechitów do zwycięstwa.

Oblężenie Gostynina rozpoczęło się na jesień 149. W czasie zimy załoga grodu została wymęczona - Przemysł wprowadził innowacyjny system palenia upraw wroga za pomocą ostrzału z ognistych strzał, a także posyłał w ich mury przeziębionych jeńców. Ostatecznie w Dzień Cudów 150 nakazał przeprowadzenie szturmu, który zakończył się sukcesem i pochwyceniem małoletniego Trojdena.

### Książę Mazowiecki

Po schwytaniu Trojdena, ten zrzekł się swojego tytułu w zamian za życie. Młodemu księciu mazowieckiemu pozwolono zamieszkać w Gostyninie z dobrymi środkami na utrzymanie. Tymczasem w Płocku przygotowano koronację Przemysła. Został namaszczony na księcia przez Zbyszka z Gniezna, oraz lokalną radę kapłańską, która niedługo później została oddana w zwierzchnictwo kościoła Svarozicy.

Przemysł podzielił kościół słowiański na okręgi administracyjne, zwane *Żarami*. Jeden Żar obejmował księstwo lechickie i na jego czele stał Żarnik Lechii, a drugi księstwo mazowieckie z Żarnikiem Mazowsza. Ich zwierzchnikiem był Najwyższy Kapłan, sprawujący urząd w Nakle.

### Modernizacja Svarozicy

Po podboju Mazowsza Przemysł skupił się na rozwoju wewnętrznym. Oprócz rozbudowy targów w Płocku, Czersku, Gostyninie, Poznaniu oraz Nakle, zajął się wybrukowaniem szlaku handlowego między Gnieznem, a Krakowem, a także stworzył system poboru do drużyny książęcej. Jednak co najważniejsze, zaczął modernizować Svarozicę.

Nakazał utworzenie kanonu świętych ksiąg, a także ułożenie hymnu przewodniego. Ponadto otworzył cztery nowe szkoły kapłańskie i samodzielnie wymyślił dwie litery do alfabetu lechickiego, które miały zastępować problem zapisu *ć* i *aż*. Utworzył hierarchię stanowisk kapłańskich, poczynając od Najwyższego Kapłana, kończąc na kapłanie wiejskim, wprowadził bardziej dokładny podział administracyjny, dzieląc każdy Żar na dwadzieścia *Żarków*, na których czele stał kapłan zwany Żarkiem. Konklawe Żarków miało być odpowiedzialne za wybór następnego Żara po śmierci poprzednika.

Nakazał wszystkim kapłanom naukę pisma i Svarozy, a ponadto wysłał czterdziestu z nich na Śląsk i do Małopolski, a ponad setkę do Mazowsza na misje.

### Namaszczenie Śląska

W 153 roku umiera Bogdan Głogowski, a jego miejsca zajmuje czternastoletni Bańko. Bańko jest pierwszym władcą śląskim otwarcie przyznającym się do wyznawania Svarozicy. Z tego powodu Przemysł przyjeżdża do Głogowa i przekonuje młodego księcia do namaszczenia całego Śląska na tą wiarę. Namaszczenie odbywa się w Dzień Cudów 154 i jest niezwykle hucznym wydarzeniem.

Co więcej, następnego dnia rodzi się pierwszy syn Przemysła, Kazimierz. Książę Lechii uznaje to za znak od Swarożyca i nakazuje, aby po Dniu Cudów było następne święto, zwane Dniem Ziaren.

Dochodzi także do zaręczyn Bańka z córką Przemysła, Bogusławą.

### Wojna z Pomorzanami

W 155 dochodzi do pierwszego odnotowanego konfliktu zbrojnego Lechitów z plemionami pomorskimi. Pomorzanie napadają na Nakło pod koniec jesieni, doszczętnie łupiąc i pustosząc gród, pozbawiając go wielu świętych relikwii. W odwecie Przemysł wyprawia się na nich na wiosnę 156, niszcząc kilka pomniejszych grodów.

Pomorzanie decydują się na otwartą wojnę, a ich wódz - Drogowit, za cel stawia sobie zdobycie Nakła, Gniezna i Poznania. Dochodzi do bitwy pod Gnieznem, którą Przemysł I przegrywa. Drogowit rozpoczyna oblężenie jego stolicy, lecz w tym czasie do przeorganizowanej armii lechickiej docierają posiłki z Mazowsza, a także ze Śląska. Przemysł przerywa oblężenie i wygrywa następną bitwę.

Kieruje swoją armię na Pomorze, by na początku 157 zwyciężyć jeszcze jedną potyczkę, a potem złupić kilkanaście pomniejszych grodów i wsi. Samego Drogowita zmusza do zwrócenia relikwii Svarozicy i rekompensaty w złocie.

### Namaszczenie Krakowa

W 157 rodzi się druga córka Przemysła, Dąbrówka. Jej biały kolor włosów Przemysł uznaje za następny znak i wyprawia się do Krakowa, by przekonać Masława do namaszczenia. Wyprawa okazuje się sukcesem i wuj księcia przyjmuje namaszczenie od Zbyszka. Wielu możnych z Małopolski nie jest zadowolonych tym faktem, więc gdy tylko Przemysł wyjeżdża ze stolicy, wszczynają bunt przeciwko Masławowi.

Wojna trwa dwa lata. Przemysł nie decyduje się zainterweniować, gdyż istnieje realne ryzyko następnego konfliktu z Pomorzem. Wysyła Masławowi jedynie nieznaczne posiłki z Mazowsza, lecz ten ostatecznie przegrywa walkę o tron.

### Wojna z Krakowem

W 160 roku umiera Drogowit, wódz Pomorzan, a wśród lokalnych watażków zaczyna się walka o władzę. Z tego powodu, Przemysł jest w stanie zainterweniować w Krakowie. Jednakże Masław umiera niemal w tym samym czasie. Książę Lechii decyduje się więc na odważny ruch i podjęcie próby włączenia księstwa krakowskiego do swojej domeny.

W tym celu zbiera armię, oraz prosi o pomoc Bańka Głogowskiego. Według większości historyków, Bańko dokonał geopolitycznego, fatalnego błędu, pomagając swojemu teściowi.

Wspólna armia Lechitów i Ślązaków zbiera się pod Wieluniem, skąd rusza bezpośrednio na Kraków. Marsz jest długi i uciążliwy przez bardzo agresywną walkę podjazdową lokalnej ludności, lecz ostatecznie na wiosnę 161, dochodzi do bitwy pod Krakowem, którą zwycięża koalicja lechicko-śląska. W starciu umiera nowy książę krakowski, więc nic nie stoi już na przeszkodzie Przemysła do ogłoszenia się nim po zdobyciu grodu stołecznego.

Oblężenie jest jednak trudne. Trwa ponad półtorej roku i kończy się zwycięstwem dopiero po krwawym szturmie. Ostatecznie jednak Przemysł wjeżdża do Krakowa i dwa tygodnie później odbiera namaszczenie jako książę krakowski.

### Koronacja na króla Polski

Posiadając w swojej domenie trzy tytuły książęce, a także aprobatę księcia śląskiego, w roku 162, Przemysł ogłasza się królem Polski i przygotowuje do koronacji w Gnieźnie. Jest to wielkie wydarzenie, a namaszczenia dokonuje Zbyszko. Na uroczystości obecni są możni z całej Polski, ale także Pomorza, Czech, czy nawet Rusi. Podczas koronacji Przemysł składa hołd każdemu z Lechowiczów, a także scala insygnia książęce w jedno - królewskie, co kosztuje go niemal równowartość połowy skarbca. Dochodzi zatem do geopolitycznego przewartościowania. Przemysł I zyskuje gigantyczny prestiż, niespotykany wcześniej w tej części Europy i od tej pory jest przez poddanych nazywany "Wielkim".

### Okres 162-168

Pomiędzy 162, a 168 Przemysłowi I urodziła się aż czwórka dzieci: synowie Gościwuj (162) i Dadzbog (163), oraz córki Kazimiera (165) i Radomiła (168). Poza tym nadał swemu najstarszemu synowi Kazimierzowi we władanie gród w Lubaszu.

Rozpoczął również budowę drewnianych umocnień w tzw. "Korytarzu Północnym", czyli terenie granicznym z Pomorzanami. Budowa trwała w latach 163-170 i objęła ponad tuzin murów, fos albo kompleksów wież.

W 164 Przemysł wyruszył z drużyną książęcą na niezależny Pułtusk i zdobył go w niecałe trzy miesiące, włączając do swojej bezpośredniej domeny i zapisując w testamencie drugiemu synowi. Trzeci syn otrzymał zaś gród w Warszawie, w którym mieszkało ówcześnie jedynie dwa tysiące osób, lecz król nakazał jego modernizację.

W tym samym roku utworzył Żar krakowski.

W 167 roku zmarł Zbyszko z Gniezna, a na jego następcę Przemysł wyznaczył Czcibora z Kalisza, który był pierwszym przyjmującym przydomek - "Zielonooki".

Po urodzeniu Radomiły, w wynikach komplikacji poporodowych zmarła żona Przemysła, Żelisława, więc władca zdecydował się na znalezienie nowej małżonki. W tym celu wystarał się o rękę córki wodza plemienia Lędzian - Brzetysławy. Brzetysława urodziła mu jednego syna, któremu nadał imię Bogumił i powierzył na przyszłość do gnieźnieńskiej szkoły kapłańskiej.

### Hołd Śląski

W 168 roku Przemysł wyprawił się do Bańka, z okazji urodzenia swego pierwszego wnuka i następcy tronu śląskiego - Alberta. W tym czasie pozycja księcia śląskiego była już bardzo słaba w stosunku do tej z czasów Bogdana Głogowskiego i Bańko był de facto wasalem Przemysła. Zięć króla Polski zmagał się z rozruchami chłopskimi, którzy uparcie trwali przy wierze w cały panteon bóstw słowiańskich, a także z łupieżczymi najazdami połabskimi. Sam Bańko przegrał w poprzednich latach kilka wojen z Połabianami, które kosztowały go życie wielu wojów i kontrolę nad kilkoma znaczącymi grodami, w tym Wrocławiem i Głogowem. W związku z tym, Przemysł zaproponował mu złożenie hołdu lennego koronie polskiej w zamian za ochronę militarną i wsparcie polityczne. Początkowo Bańko był niechętny temu pomysłowi, lecz przekonany przez swoją żonę i elitę kapłańską (liczącą na utworzenie swojego Żaru). Przemysł zakładał, że jego synowi uda się prędzej czy później przejąć koronę śląską po tak bliskim powiązaniu dynastycznym i włączeniu Śląska do swojej strefy wpływów.

### Ostatnie lata życia

Przez ostatnie lata swojego panowania Przemysł wpadł w spiralę chorób zakaźnych, przebywając przeziębienie, grypę, a nawet świnkę. Po niektórych z nich został poważnie oszpecony. W związku z tym skupiał się na spokojnym poszerzaniu potęgi gospodarczej i militarnej, a także uprawnień wewnętrznych. Zaaranżował również małżeństwo syna Kazimierza z córką wodza Jaćwingów, Aldoną. Udoskonalił także insygnia królewskie, dołączając do nich niewielką, czarno-żółtą wstęgę, mającą symbolizować zwasalizowany Śląsk.

### Śmierć

Przemysł I zmarł na wiosnę, lub lato roku 171 w trakcie podróży z Gniezna do Nakła, w wieku 46 lat. Prawdopodobną przyczyną było kolejne ostre przeziębienie, albo grypa. Swojemu synowi Kazimierzowi pozostawił bardzo silne, zmodernizowane i scentralizowane państwo, z sojusznikami w postaci Jaćwingów i Lędzian, a także zwasalizowanym Śląskiem. Na północy kraj był zabezpieczony od Pomorzan przez solidne umocnienia, na południu zaś istniał bufor w postaci dobrze ufortyfikowanego Krakowa i Legnicy.

## Próba oceny rządów

Zdecydowana większość historyków uważa Przemysła I za świetnego władcę, jednego z najlepszych w okresie Imperium Pogańskiego, a nawet w całej historii Polski. Obejmował słabe księstwo o wątłej pozycji geopolitycznej, z zacofaną armią oraz bez silnych sojuszników. Udało mu się jako pierwszemu koronować na króla Polski, zdobyć tytuły księcia mazowieckiego i krakowskiego, a także zwasalizować Śląsk. Zmodernizował armię, usprawnił biurokrację i polepszył znacząco gospodarkę państwa, ale przy tym dbał o kulturę i rozwój Svarozicy. Zwiększył kompetencje władcy zarówno w strukturach świeckich, jak i kościelnych i przyczynił się do znacznego powiększenia wpływów lechickich w regionie. Nie podlega wątpliwości, że był znakomitym strategiem, oraz politykiem.

Profesor Grzegorz Białas, wykładowca historii na Uniwersytecie Warszawskim, uznaje Przemysła I za najlepszego z władców z dynastii Lechowiczów.

## Rodzina

Przemysł I był żonaty dwukrotnie - z Żelisławą Głogowską, oraz Brzetysławą z Lublina. Miał łącznie ośmioro dzieci:

* **Kazimierz II** (ur. 154, zm. 174) - następca, król Polski, książę lechicki, mazowiecki, oraz krakowski.
* **Bogusława** (ur. 146, zm. 198) - żona księcia śląskiego Bańka, matka księcia śląskiego Alberta II.
* **Dąbrówka Jasnowłosa** (ur. 157, zm. 194) - Nława Svarozicy.
* **Gościwuj** (ur. 162, zm. 190) - wódz pułtuski, na krótki czas uzurpator tytułu króla Polski.
* **Dadzbog** (ur. 163, zm. 172) - nienamaszczony wódz warszawski.
* **Kazimiera** (ur. 165, zm. 201) - żona księcia krakowskiego Radosława, oraz wodza pomorskiego Witolda.
* **Radomiła** (ur. 168, zm. 190) - kapłanka w Nakle.
* **Bogumił** (ur. 170, zm. 204) - Żarek kaliski w latach 196-199, oraz Żar lechicki w latach 199-204. Jedyny syn Brzetysławy.