Pożary miasta Oborniki

W 1793 roku spośród 115 domów, 97 budynków było pokrytych
gontem, a 18 słomą. W pobliżu miasta stało również 6 stodół drewnianych, w
których przetrzymywano siano, słomę i zboże. Wpływ na rozwój zagrożeń
pożarowych miało również brak odpowiedniej ilości sprzętu przeciwpożarowego. W
1793 roku nie odnotowano w mieście żadnych sikawek ręcznych, beczek, wiader,
bosaków i drabin, a w 1809 roku podprefekt powiatu obornickiego von Rogowski w
liście apelował o fundusze na remont szopki stojącej na obornickim rynku.

święcono bukiety ziół. Po powrocie do domów, zioła palono a dymem okadzano bydło
w drewnianych stodołach i oborach...Z tego powodu 2 września 1806 roku Kamera
Wojskowo-Ekonomiczna w Poznaniu opublikowała zakaz okadzania bydła, a
nauczycielom i księżom nakazała edukację mieszkańców. Wpływ na powstanie
pożarów miały również wynalezione w 1805 roku zapałki, a także palenie tytoniu
w pobliżu drewnianych zabudowań, piece piekarskie, iskry dostające się do
drewnianych kominów, iskrzenie pracujących lokomobil, niekontrolowane zabawy
dzieci z ogniem, a w XIX wieku również celowe podpalenia, aby uzyskać
odszkodowania od Towarzystwa Ogniowego dla Miast i Wsi.

#### **Największe pożary w Obornikach**

##### Średniowiecze i Rzeczpospolita szlachecka

1486, 1501, 1503, 1655, 1656, 1703, 1712, 1757

##### Okres zaboru pruskiego

1814, 1829, 1831, 1836, 1837, 1839, 1868, 1880, 1885, 1893, 1898, 1899, 1901, 1903, 1905, 1906, 1912, 1913, 1918

Okres II Rzeczypospolitej

1923, 1924, 1926, 1929, 1930, 1933, 1934, 1937,

#### **Metody przeciwdziałania pożarom i ich zwalczania**

Z
powodu pożarów na miejscową ludność wielokrotnie nakładano obowiązek alarmowania
krzykiem zagrożenia, a kościoły biciem w dzwony, ale również ustanawiano
stróżów nocnych, a właściwą miejscową władzę policyjną (landrata powiatowego,
burmistrza, sołtysów i dziedziców) oraz Żandarmerię Krajową (formację wojskową
wykonującą zadania policyjne) zobowiązywano do wymuszania przestrzegania
przepisów policyjnych i budowlanych.

Od
1793 roku, kiedy Wielkopolska znalazła się pod zaborem pruskim, nowa władza
zaczęła wprowadzać restrykcyjne przepisy policyjne oraz budowlane o charakterze
przeciwpożarowym. Zakazano wówczas zakaz wchodzenia do lasów, rozpalania ognisk
i pochodni w ich pobliżu, a w szczególności w porach suchych (1804), okadzania
bydła dymem w stodołach (1806), pokrywania dachów materiałami łatwopalnymi
(1816), samowolnego stawiania budynków szpetnych i mogących mieć wpływ na
bezpieczeństwo (1816), stawiania pieców piekarskich w pobliżu innych zabudowań
(1816) czy palenia tytoniu w pobliżu domów (1816) i wiele inncyh. Wprowadzono
nakaz używania drewnianych rynien obitych blachą (1816), oddawania dzieci pod
dozór osób dorosłych (1817), instrukcję dla kominiarzy okręgowych (1818),
zwracania uwagi na podpalaczy (1822); przypomniano instrukcję obchodzenia się z
prochem (1816). Zwieńczeniem organizacji systemu przeciwpożarowego było wprowadzenie
przepisów regulaminu ogniowego dla Departamentu poznańskiego w 1821 roku.

Jednocześnie
w 1803 roku powołano Towarzystwo Ogniowe dla Miast, a w 1804 roku Towarzystwo
Ogniowe dla Wsi, które na wypadek pożaru miały wypłacać ubezpieczonym
odszkodowania celem uniknięcia popadnięcia w biedę i ubóstwo, ponieważ
włóczęgostwo i żebractwo było przez władze pruskie tępione, jako zjawisko
niepożądane i mające demoralizujący wpływ na społeczeństwo. Towarzystwo Ogniowe
dla Miast miało istotne znaczenie dla Obornik po 1814 roku, ponieważ za szkody
powstałe w wyniku największego w historii miasta pożaru obliczono na 7735
talarów, które następnie wypłacono pogorzelcom.

Restrykcyjne
prawo policyjne i budowlane, a także wysokie kary za ich nieprzestrzeganie, a
także wpływ osadników niemieckich na społeczeństwo obornickie spowodowały, że w
II połowie XIX wieku w Obornikach, podobnie jak w całej Wielkopolsce, dokonano
rewolucji architektonicznej. Dotychczas murowanymi i ogniotrwałymi budynkami
były przede wszystkim obornickie kościoły, które miały istotny wpływ na życie
społeczne, religijne i kulturalne. Odnawianie czy remonty kościołów dokonywane
przez niektórych Oborniczan miały znaczenie prestiżowe, stąd też budowle te
były najbardziej okazałymi w mieście. Z kolei budownictwo mieszkalne korzystało
z materiałów ogólnie dostępnych, a takimi było drzewo z okolicznych lasów, czy
słoma z okolicznych wiosek. Na murowane budynki (dworki) pozwolić sobie mogły
wyłącznie bogate rody szlacheckie zamieszkujące okolicę, choć jeszcze w XVIII
wieku były one budowane z drzewa, a ich stan nie różnił się zbytnio od
chłopskich chałup. Świadczą o tym rewizje i lustracje majątków szlacheckich z
tamtego okresu.

Przez
cały okres istnienia Obornik aż do 1908 roku, w mieście nie istniała straż
pożarna we współczesnym rozumieniu. Początkowo każdy z mieszkańców był
zobowiązany do udzielania pomocy w razie zagrożenia pożarem i miał wytyczone
określone zadania. Niektórzy byli odpowiedzialni za dostarczenie konia, a inni
za wóz. Część zajmowała się sikawką ręczną, a inni za dostarczanie wody czy
ściąganiem zajętych ogniem dachów ze słomy przy użyciu bosaków. Obornicka
Ochotnicza Straż Pożarna zorganizowana została dopiero w 1908 roku, ale jej
motoryzacja nastąpiła w 1935 roku.

Z kolei zawodowa straż pożarna utworzona
została dopiero w 1976 roku, a następnie została przeformowana w Państwową
Straż Pożarną w 1991 roku.