Druga Era

**Druga Era** – czas trwający od zniszczenia Morgotha do upadku Saurona, pokonanego przez Ostatni Sojusz elfów i ludzi. Był to okres, kiedy duża część ludzi żyła w cieniu. Wtedy wykuto Pierścienie Władzy w Eregionie.

## Historia

W Drugiej Erze Valarowie pozwolili Noldorom osiedlić się na Tol Eressëi, lecz wstęp do Valinoru był dalej zabroniony. Dla Edainów w zamian za zasługi w walkach z Morgothem została podarowana wyspa Númenor. Otrzymali oni także dar długiego życia. W Śródziemiu pozostało wielu elfów. Założyli oni królestwa takie jak Lindon czy też Eregion. Właśnie w Eregionie wykuto za pomocą Saurona Pierścienie Władzy. Wtedy Sauron w ukryciu wykuł Jedyny Pierścień, który rządził wszystkimi. Jednak elficcy władcy odkryli to i zdjęli Pierścienie. Wtedy Sauron kazał oddać mu wszystkie Pierścienie. Gdy odmówili, wypowiedział im wojnę. Spustoszył Eregion i zniszczył Eriador, jednak Tar-Minastir ruszył na pomoc Gil-Galadowi i pokonał Saurona.

W Númenorze tymczasem zaczęto buntować się przeciwko Valarom z powodu strachu przed śmiercią. Doszło tam do rozłamu na dwie grupy: Wiernych (utrzymywali kontakt z elfami) i Ludzi Króla (buntowali się przeciwko Valarom). Tar-Palantir próbował ratować sytuację, lecz było już za późno. Jego bratanek, Ar-Pharazon, poślubił jego córkę, Tar-Miriel i przejął tron.

Tymczasem Sauron ogłosił się królem ludzi i mówił, że zniszczy Númenor. Wtedy Ar-Pharazon zebrał potężną armię i pojmał Saurona. Tak więc Sauron został przewieziony do Númenoru jako jeniec. Po jakimś czasie stał się królewskim doradcą i de facto zaczął sprawować władzę nad wyspą. Wprowadził Kult Melkora i kazał zbudować świątynię ku jego czci. Następnie podsunął królowi pomysł zaatakowania Valinoru. Więc Ar-Pharazon zebrał potężną armię i wyruszył na Valinor. Gdy postawił stopę na lądzie, Manwë odwołał się do Eru. Wtedy Ilúvatar przemienił świat: Arda stała się kulista, Valinor ukryty, na jego miejsce powstały nowe lądy, zaś Númenor został zatopiony. Ar-Pharazona i jego armię przykryły góry.

Jedynie Elendilowi i jego synom udało się uciec z Númenoru. Założyli królestwa Arnoru na północy i Gondoru na południu. Kiedy Sauron wrócił do Śródziemia, wypowiedział ludziom wojnę. Wtedy Elendil i Gil-Galad założyli Ostatni Sojusz. Druga Era zakończyła się pokonaniem Saurona, lecz on sam uciekł daleko na wschód.

## Wydarzenia

* **1** r. - Założenie Szarej Przystani.
* **1 - 10** r. - Chaialla opuszczają Chy i podróżują do Tulwang.
* ok. **1 - 100** r. - Apysanici przenoszą się i zamieszkują żyzne doliny rzek w Sîraynie.
* ok. **20** r. - Kirani, krewni Haradrimów, zaczynają organizować się w większym stopniu w regionie późniejszego Koronandu. Ludy mówiące językiem apysaickim przekraczają przełęcze Chy i osiedlają się w południowym Haradzie. Chaialla uciekają z ziem, które później staną się znane jako Hyarn.
* **32** r. - Założenie Númenoru.
* ok. **40** r. - Wielu krasnoludów, opuszczając stare siedziby Ered Luin, przenosi się do Morii, dokąd ściągają coraz liczniej współplemieńcy.
* ok. **50** r. - Ocalali wierni kapłani Tyaru, którzy uciekli ze swego podupadającego królestwa do zamku Kirnak koło Tâliranu, zaczynają nauczać podstawowych wierzeń swej religii miejscowych Kirani. Adenanie, duża konfederacja ludów apysanickich, migruje za rzekę Aronyar (Ia. "Norpûl") i do Aradenu (Hyarn). Stanowią większość ludności tych okolic przez najbliższe wieki.
* **60 - 80** r. - Ostatni kapłani Tyaru umierają bez następców - : z pewnością pozostałość po klątwie Dworu. Ich księgi wiedzy przepadły.
* **103** r. - Założenie Koronandë jako zjednoczonego królestwa.
* **298 - 312** r. - Ostatni z założycieli Gildii Żywiołów, Chrys Menelrana, buduje placówki, które mają pilnować opuszczonych obecnie ładowni Ardoru, aby zapewnić, że Dwór nie powstanie ponownie. Powstaje Zakon Strażników.
* **353** r. - Żeglujący po morzu ludzie Ûsakani po raz pierwszy lądują na zachodnim brzegu wielkiej zatoki, która do dziś nosi ich nazwę.
* **442** r. - Śmierć Elrosa Tar-Minyatura, Tar-Amandil zostaje królem Númenoru.
* ok. **450** r. - Zasiedlone teraz ludy Sîraynu zaczynają budować miasta w Chennacatt i Isra.
* ok. **500** r. - Sauron znów zaczyna działać w Śródziemiu.
* **510** r. - Chrys przybywa do Nieśmiertelnych Krain.
* **548** r. - Silmariën rodzi się w Númenorze.
* **600** r. - Pierwsze okręty Númenorejczyków pojawiają się u wybrzeży.
* ok. **600** r. - Trzynaście niezależnych, w pełni samorządnych miast powstaje wzdłuż rzeki Sîreshy i jej dopływów.
* ok. **650** r. - Druga konfederacja ludów apysaickich przenosi się do Hyarn i wchodzi w konflikt ze swoimi poprzednikami.
* ok. **680** r. - Adenanie ostatecznie zmuszają Drêlów do przesiedlenia się do surowego i zalesionego kraju na południe od Zatoki Drêl.
* ok. **700** r. - Númenorejczycy po raz pierwszy odwiedzają region Tulwang i Hyarn.
* **703 - 707** r. - Cztery klany Drêlów przemieszczają się na wschód przez niskie szczeliny w Górach Żółtych i osiedlają się wzdłuż południowego wybrzeża Endoru w Pelu. Lud ten stopniowo miesza się z Apysanami i staje się znany jako Pelani.
* ok. **750** r. - Ñoldorowie zamieszkują w Eregionie.
* **755** r. - Laurrë znika, uwięziony we śnie w Guinarnen (Sin. "Woda życia").
* **820** r. - Sederici i Ûsakanici uderzają na zachód przez Rozpadlinę Kozłów. Zmagają się z górskimi Adenanami i po porażce w bitwie o Wzdychające Źródła zostają wypędzeni z powrotem do Ûsakan.
* **972** r. - Pierwsze lądowanie Númenorejczyków w Koronandë.
* **1000** r. - Sauron rozpoczyna budowę Barad-dûr.
* **1075** r. - Tar-Ancalimë zostaje pierwszą królową Númenoru.
* **1100** - 1220 r. - Plemiona Sederitów stopniowo migrują do Aradenu (Hyarnu), wypierając wiele plemion Adenan.
* **1200** r. - Sauron próbuje zjednać sobie Eldarów. Gil-galad nie chce z nim rokować, ale kowale z Eregionu dają się zwieść jego obłudnymi słowami. Númenorejczycy zaczynają budować sobie stałe przystanie.
* ok. **1200** r. - Sauron wprowadza się do Mordoru i czyni go swoim. Czujność Strażników zawodzi. Ardana i Morthaur wracają do Cytadeli i układają plany odzyskania klejnotów Nieświatła i dokończenia szarży, zagarniając Śródziemie dla siebie.
* **1200 - 1300** r. - Częste najazdy wojsk Mûmakitów na terytorium Koronandë.
* **1230** r. - Wielkie trzęsienie ziemi. Rzeka Koros zmienia swój bieg, pozostawiając Korlan bez portu.
* **1249** r. - Wielki atak Mûmakitów. Oblężenie Korlanu i odsiecz przez siły Númenorejskie.
* **1251** r. - Ardulion zakłada Númenorejską przystań w Lond Anarion (Caras Hyarn), po górnej stronie rzeki Aronyar.
* **1251 - 1300** r. - Koloniści z Lond Anarionu osiedlają się w Araden, trawiastym regionie na południe od Aronyaru. Zdominowali oni zjednoczone i często kłócące się ludy Adenan i Sederitów, które zamieszkują te tereny. Od tego czasu Araden znane jest jako Hyarn.
* **1253** r. - Port w Korlanie zostaje odbudowany z pomocą Númenórejczyków. Między starym miastem a nowym portem powstają długie mury, które mają chronić Kiranich przed agresywnymi sąsiadami.
* **1276** r. - Ardor zaczyna się ponownie jednoczyć wraz z powrotem Lordów, a tym samym potencjałem do szybkiej dominacji nad zdezorientowanym ludem, gdy Ciemność ponownie zapadnie. Ardana wykuwa karty na nowo. Wszystkie miejsca Strażników są od dawna opuszczone, ale są tak sprytnie wykonane, że pozostają niewykryte przez Dwór.
* **1350** r. - Rada Ardanu spotyka się ponownie.
* ok. **1500** r. - Kowale z Eregionu zaczynają wykuwać Pierścienie Władzy pod czujnym okiem Saurona. Po ukończeniu Dziewięciu i Siedmiu opuszcza Eregion.
* **1580 - 1590** r. - Celebrimbor w pojedynkę tworzy Trójkę.
* ok. **1600** r. - Sauron tworzy Jedyny Pierścień w Orodruinie. Trzy Pierścienie zostają ukryte. Odrodzony Glorfindel powraca do Śródziemia.
* **1666** r. - Obłąkana mistyczka Arvarien ogłasza założenie Mirëdoru w swojej cytadeli na szczycie wysepki górującej nad południowo-środkowym wybrzeżem Zatoki Drel. Jej marzenia upadają w ciągu kilku tygodni, gdy jej syn Imrazor każe ją utopić. Jej ufortyfikowane lenna pozostają jednak dominującym ośrodkiem na skrajnym południowym zachodzie Endoru.
* **1693** r. - Rozpoczyna się wojna Elfów z Sauronem.
* **1695** r. - Wojska Saurona napadają Eriador. Gil-galad wysyła Elronda do Eregionu.
* **1697** r. - Eregion został spustoszony. Sauron zdobywa Siedem i Dziewięć. Śmierć Celebrimbora. Moria zostaje zamknięta.
* **1699** r. - Sauron opanowuje Eriador.
* **1700** r. - Tar-Minastir wysyła silną flotę z Númenoru do Lindonu.
* **1701** r. - Sauron pokonany i wyparty przez siły z Númenoru i Lindonu.
* ok. **1750** r. - Agenci Saurona po raz pierwszy wkraczają do Mûmakanu i zaczynają wpływać na szamanów-władców w Krainie Mûmaków.
* ok. **1780** r. - Ardûval zaczyna kusić Gwiezdny Zakon.
* **1792** r. - Pomimo oporu Ûsakanitów, Númenorejski port Lond Hallacar zostaje założony wzdłuż porośniętego dżunglą północno-wschodniego wybrzeża Zatoki Ûsakan.
* **1800** r. - Fëatur, przebywający w Guinarnen, by zbadać Morana, odkrywa Laurrë i uwalnia go. Zawierają sojusz.
* **1849** r. - Powstaje królestwo Ciryatandoru. Herundil (Akhôrahil) zostaje jego księciem koronnym.
* ok. **1850** r. - Pod rządami Tar-Ciryatana, Númenor zaczyna militarnie wymuszać ustępstwa od ludów Endoru. Kolonia na Lond Hallacar (późniejszy Sarûl) szybko się rozrasta, a statki płynące niegdyś na Korlan zaczynają cumować w porcie Adan.
* **1888** r. - Baza morska Tantûraki na zewnętrznej wyspie Ardinaak zostaje opuszczona po tym, jak tajemnicza choroba dotknęła wszystkich mieszkańców. Nazwa wyspy nie jest później wymawiana, a miejsce to jest odrzucane przez wszystkich. Akhôrahil obejmuje tron Ciryatandoru pod nazwą Króla Burzy.
* **1890 - 1950** r. - Armie Króla Burzy z Ciryatandoru podbijają wszystkie ziemie wzdłuż północnej krawędzi Ered Laranor od Belegaeru do Zatoki Ormala.
* **1952** r. - Król Burz nakazuje wybudowanie stolicy dla wschodniej połowy swojego królestwa. Na miejsce realizacji tego projektu zostaje wybrane Ny Chennacatt. Rozpoczynają się też prace nad twierdzą Fhûl, która strzeże strategicznego szlaku na południe (Yól Sari).
* **1965** r. - Jí Indûr rodzi się w mieście Korlan. Był spadkobiercą fortuny najbogatszej rodziny oligarchicznej w Kirańskiej republice Koronandë i najmłodszym człowiekiem, jaki kiedykolwiek został wybrany na gubernatora w którejkolwiek z sześciu dystryktów tego państwa.
* **1972** r. - Prace w Ny Chennacatt i Fhûl zostały zakończone. Siły Ciryatandoru przekraczają Ered Laranor i zakładają placówkę w pobliżu Pel Dûshera, z której później operują ich armie.
* **1985** r. - Jí Indûr staje się potężnym przedstawicielem dwunastoosobowego zgromadzenia Koronandë. Domaga się utworzenia centralnego rządu, który miałby przeciwstawić się rosnącej potędze Númenoru, ponieważ młody kupiec obawia się utraty swoich cennych interesów handlowych w regionie wokół Zatoki Ûsakanu. Oprócz interesów materialnych, Jí Indûr dostrzega zagrożenie dla niezależności swojego ludu.
* **1987 - 1988** r. - Indûr powoli gromadzi poparcie wśród bogatych kupców i wojowników Koronandu, a także wśród wielu elfów z pobliskiego Tâliranu. Nastroje elfów są różne, podobnie jak Kirani, ale większość obawia się, że rosnące uprzedzenia Númenorejczyków wobec Pierworodnych doprowadzą do wojny.
* **1987** - Z poparciem kluczowych postaci wśród własnego ludu i cichą aprobatą Pierworodnych sojuszników Kirani, Indûr przejmuje kontrolę nad zgromadzeniem Koronandë.
* **1988** r. - Indûr zmusza zgromadzenie republikańskie w Koronandë do rozwiązania. Rada doradcza składająca się z oligarchów zastępuje zgromadzenie. Rada doradcza szybko wybiera Indura na nowego króla Korlanu. Koronandë staje się monarchią.
* **1988 - 2007** r. - Setki miłujących wolność Kirani stawiają opór wyniesieniu Indûra, a rebelia cywilna wstrząsa królestwem.
* **2007** r. - Przybycie "Magika" (przebranego Valmorgûla) do Tantûraku polaryzuje poparcie dla Jí Indûra i wydaje się przekreślać sprawę rebeliantów. Stosunki między kolonią Adan a Kirani osiągają krawędź wojny, a ze strachu lud Koronandë dąży do jedności. Pewny siebie, młody monarcha wzywa do wielkiego publicznego świętowania. Jego plan zebrania poparcia dla niepopularnej wojny i nielegalnego reżimu zawodzi, gdy namiestnik Korlanu Loran Klien staje na mównicy ponad tłumem i proponuje powrót do republikańskich rządów. Kirani spontanicznie przyklaskują temu odwiecznemu rozwiązaniu i dochodzi do zamieszek. Po zaciętych walkach między swoimi zwolennikami i wrogami samozwańczy król Koronandu ucieka na wschód do Mûmakanu. Agenci Saurona przebywający w domu Mûmakila umożliwiają Jí Indûrowi znalezienie schronienia po jego obaleniu.
* ok. **2060** r. - Gwiezdny Zakon jest pod zdecydowaną kontrolą Ardûvala, chociaż nie posiada on żadnego tytułu w organizacji.4
* **2090** r. - Wojna między Tantûrakitami a Ciryatandorem dobiega końca wraz z wielkim zwycięstwem Tantûrakitów nad rzeką Uvar. Ciryatandor wzywa swoje pozostałe siły z południowej strony Ered Laranor.
* **2145** r. - Budowa wielkiej fortecy Ramôrth przy źródle rzeki Uvar, aby strzec północnych granic przed Tantûrakitami, jest rozpoczęta.
* **2153** r. - Ramôrth zostaje ukończony. W następnych dziesięcioleciach przyciąga wielu osadników, stając się głównym miastem prowincji. Jego cel jest jednak przestarzały, ponieważ od tego czasu nie są przeprowadzane żadne ataki z północy: Król Ciryatandoru potrzebuje swoich zasobów do bardziej opłacalnych podbojów na północ od Ered Laranor. Tantûrakici uważają jednak, że twierdza jest głównym powodem tego nowego pokoju.
* **2221** r. - Tar-Atanamir Wielki z Númenoru umiera, jako pierwszy król Westernesse, który odchodzi bez uprzedniego zrzeczenia się berła. Jego śmierć wprowadza na tron Tar-Ancalimona i sprzyja odnowieniu programów, które Tar-Atanamir porzucił w niedołężnych latach poprzedzających jego śmierć. Po uporządkowaniu Númenoru, nowy król zwraca się do swych kolonii na Endorze i prosi o potwierdzenie ich lojalności.
* **2250** r. - Ciryatandor staje się oficjalnym sojusznikiem Mordoru.
* **2251** r. - Tar-Ancalimon zaczyna planować podbój terytorium, na którym rządzi Król Burzy.
* **2280** r. - Tar-Ancalimon nakazuje Umbarowi wzmocnić i rozbudować, czyniąc go najwspanialszą cytadelą w regionie. Armia númenorejska ląduje w Tulwang, pokonuje siły Ciryatandoru i powoduje, że Król Burzy ucieka ze swego królestwa. To zwycięstwo zachowuje perspektywy dalszej eksploatacji Adanów w BellakarBozisha-Dze, Ciryatandorze i Bozisha-Miraz.
* **2370** r. - Darin Tesarath otwierają swoje gildie w Tûl Harar i Tûl Isra, a sześćdziesiąt lat później w ar.
* **2580** r. - Pierwsze pojawienie się na tych terenach wędrownego czarodzieja Lianisa. Opiekuje się on szczególnie Kirani i wspiera ich na wszelkie sposoby, by oparli się potędze Saurona (reprezentowanego przez Mûmakanitów).
* **2591** r. - Pierwsza fala deportowanych z Eriadoru zostaje wysadzona na brzeg przez Númenórejczyków. Stają się oni przodkami Hathorian.
* **2597** r. - Ostatni deportowani docierają na południe.
* **2626** r. - Zjednoczenie plemion Hathorian pod rządami legendarnego pierwszego króla Menesa. Hathorianie stają się jego drugim ludem szczególnego zainteresowania.
* **3010** r. - Ar-Zimrathonowi z Númenoru nie udaje się zdławić buntu w Tantûraku, więc rozdzielenie się udaje. Kilka miesięcy później Tantûrak i Koronandë rezygnują z traktatu pokojowego, pozostawiając Kiranich otoczonych przez wrogich sąsiadów. Kolejne lata okazują się mroczne, gdyż republika Kiran staje się rozbrojoną i wyeksploatowaną krainą. Jedynie niepewna zazdrość pomiędzy Tantûrakitami a Mûmakanitami zapobiega jej całkowitemu podbojowi.
* **3213** r. - Wojna domowa w Miredorze. Czternaścioro dzieci Er-Imrazora walczy o kontrolę nad Dominium. Siedmioro najmłodszych tworzy sojusz zwany Valdacli i pokonuje swoje zjednoczone rodzeństwo w serii oblężeń i bitew. Zwycięstwo Valdacli pod Onpu Míspir kończy wojnę.
* **3215** r. - Założenie Dominium Siedmiu na terytorium należącym niegdyś do Númenorejskiego Księstwa Miredoru.
* **3261** r. - Inwazja Númenorejczyków na Endor. Armada Ar-Pharazôna ląduje na Umbar. Inwazja ta uniemożliwia dokończenie uzbrojenia Saurona. Władca Ciemności wyrusza z Czarnego Lądu, by zapobiec zniszczeniu swego królestwa z rąk númenorejskich najeźdźców, umożliwiając Nazgûlom ucieczkę w ukrycie. Sauron zostaje zmuszony do poddania się w obliczu przewagi broni Adanów i zostaje zabrany jako jeniec do Númenoru. Podczas gdy Sauron udaje się w niewolę do Westernesse, Upiory Pierścienia cierpliwie czekają na jego powrót.
* **3262** r. - Siły Ar-Pharazôna Złotego kończą panowanie Jasatha w Mûmakanie i kładą kres niepodległości Tantûraku. Númenorejska inwazja na Endor sprawia, że wszystkie dawne posiadłości Westernesse w Śródziemiu wracają do Adanów. Mûmakan i Koronandë stają się poddanymi Númenorejczyków, ich potęga zostaje zachwiana. Jasath wycofuje się do Mordoru.
* **3265** r. - Ar-Pharazôn wymaga ciężkiej daniny od Koronandë i Mûmakanu, aby zrekompensować "koszty obrony państw sojuszniczych".
* **3298** r. - Elficcy mieszkańcy wyspy Dînsûlinor otwarcie mówią o Dworze i jego motywach (wbrew radom Laurrëgo i przebranego Fëatura) i deklarują chęć zwalczania ich na wszelkie możliwe sposoby. Dwór, zdając sobie sprawę z zagrożenia dla swoich planów przywołuje całą swoją moc i niszczy wyspę w genialnym pokazie potęgi. Szczątki stają się Rilgulem (*Sin*. "Genialna śmierć"). Nieliczni ocalali mieszkańcy Elfów uciekają albo do Nieśmiertelnych Krain, albo do sąsiedniego Tâliranu, ponieważ ekologia ich ojczyzny rozpada się. Na ocalałych poluje się, a wielu z nich zostaje złapanych i zabitych przez sługusów Dworu.
* **3319** r.- Upadek zepsutego Númenoru z ręki Eru.
* **3320** r. - Po upadku Númenoru i ponownym pojawieniu się Mrocznego Pana w Śródziemiu, Jiwfayh powraca do miasta Amaru i pokonuje zdezorientowany garnizon Númenorejczyków. Rozpoczyna podbój wszystkich swoich dawnych włości i uzbraja swoje imperium do nadchodzącej wojny z Eldarami i Dúnedainami. Sauron dostrzega potęgę Dworu i podporządkowuje im swoją wolę. Osłabieni ostatnim wielkim wyczynem niszczenia, zmuszeni są podporządkować się jego dominacji. Celebring zostaje wysłany jako wysłannik Saurona do Dworu.
* **3391** r. - Jiwfayh prowadzi swoją armię w kampanii mającej na celu podporządkowanie całego obszaru na południe od Ered Laranor i tym samym umocnienie pozycji swojego pana. Przeciwstawiają mu się Koronandë i Hathorianie, sprzymierzone z osłabionym Tantûrakiem (z konieczności).
* **3394** r. - Jiwfayh podbija wszystkie obszary na wschód od Tantûraku/Koronandë.
* **3396** r. - Armia Mûmakanów spotyka się z zastępami sprzymierzonych. Wywiązuje się epicka bitwa, którą nieznacznie wygrywają sprzymierzeńcy, ale Jiwfayh może wycofać się w dobrym stanie. Jiwfayh jest zmuszony do wycofania się do swoich głównych ziem. Nowe tereny zbuntowały się i potrzeba trochę czasu (i wielu ofiar), by ponownie podporządkować je Mûmakanom.
* **3429** r. - Sauron atakuje Gondor, Isildur ucieka do Arnoru, obrona Minas Anor i Osgiliath. Jiwfayh prowadzi (osłabiony) zastęp Mûmakan w armii, która szturmuje Ithilien w Gondorze.
* **3430** r. - Powstaje Ostatni Sojusz Elfów i Ludzi przeciwko Sauronowi.
* **3434** r. - Sauron zostaje pokonany w Bitwie na Dagorlad, początek oblężenia Barad-dûr. Armia Jiwfayha zostaje niemal unicestwiona przez wojska Gondoru.
* **3441** r. - Sauron pokonany przez Elendila i Gil-galada, którzy również giną. Isildur zabiera Jedyny Pierścień, a Nazgûlowie odchodzą w cień. Koniec Drugiej Ery.

Następna Epoka: Trzecia Era

## Źródła

* MERP - The Court of Ardor in Southern Middle-earth
* Śródziemie Wiki