Irena Tuwim

**Irena Tuwim** (ur. 22 sierpnia 1898 w Łodzi, zm. 7 grudnia 1987 w Warszawie) – polska poetka, prozaik, tłumaczka literatury dla dzieci i młodzieży; siostra Juliana Tuwima.

## Życiorys

### Młodość

Była córką zasymilowanych Żydów, Adeli, z d. Krukowskiej (ur. 9 stycznia 1872, zm. 19 sierpnia 1942) i Izydora (ur. 22 lipca 1858, zm. 3 maja 1935) Tuwimów, młodszą siostrą Juliana Tuwima. Jej ojciec pracował jako księgowy w filii Azowsko-Dońskiego Banku Handlowego. Jej dziadkiem od strony matki był Leon Krukowski. Jej kuzynami od strony matki byli m.in. Leon Boruński, Włodzimierz Boruński i Kazimierz Krukowski. Była uczennicą Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej w Łodzi. Jako poetka debiutowała 11 czerwca 1916 roku na łamach dziennika „Godzina Polski” wierszem „*Panienka*”.

### II Rzeczpospolita

W 1921 opublikowała tom *24 wiersze*. W czerwcu 1922 wyszła pierwszy raz za mąż za Stefana Napierskiego, krytyka literackiego (brata Marii Eiger i wnuka Markusa Silbersteina), przyjęła wówczas chrzest i zmieniła wyznanie na katolickie. Z mężem zamieszkała następnie w Warszawie, w tym samym czasie związała się także grupą Skamander, której jednym z głównym członków był jej brat. W 1926 opublikowała tom wierszy *Listy*, który spotkał się ze zróżnicowanym przyjęciem krytyków (na jej talent zwracał uwagę Karol Wiktor Zawodziński, krytykował Witold Zechenter). Pod koniec lat 20. poznała swojego późniejszego drugiego męża, Juliana Stawińskiego, dla którego ostatecznie zostawiła Stefana Napierskiego. W 1930 wydała kolejny tom wierszy *Miłość szczęśliwa*, który krytycy porównywali do dokonań Anny Achmatowej, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Kazimiery Iłłakowiczówny. W tym czasie pracowała także nad przekładem 3 i 4 tomu *Anny Kareniny* Lwa Tołstoja. Na początku lat 30. zamieszkała razem z Julianem Stawińskim w Ostrowi Mazowieckiej, ślub wzięli formalnie 12 czerwca 1935 w obrządku ewangelicko-reformowanym. Od 1937 mieszkała ponownie w Warszawie, gdzie jej mąż pracował jako prawnik. W tym czasie zajęła się pracą przekładową, tłumaczyła literaturę dziecięcą, m. in. baśnie braci Grimm, książki o Myszce Miki i Królewnie Śnieżce Disneya, *Fernando* Munro Leafa, *Mary Poppins* Pameli Travers oraz w 1938 roku ***Kubuś Puchatek*** **i *Chatka Puchatka* A. A. Milne'a.**

### II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej razem z mężem opuściła Polskę, przez Rumunię przedostała się do Paryża, w wydanym 17 marca 1940 pierwszym numerze paryskich *Wiadomości Polskich, Politycznych i Literackich* Mieczysław Grydzewski opublikował jej wiersz *Do wiosny paryskiej*. Po ataku wojsk niemieckich na Francję została razem z mężem ewakuowana do Wielkiej Brytanii (Julian Stawiński pracował w Ministerstwie Informacji i Dokumentacji Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie), Tam m.in. współpracowała z wydawnictwem M.I. Kolin, dla którego przygotowywała przedruki prac Adama Mickiewicza i Stefana Żeromskiego. W antologii *Kraj lat dziecinnych* opublikowała opowiadanie o czasach łódzkich *Strachy dzieciństwa*. W lutym 1945 wyjechała z mężem do Kanady i zamieszkała w Toronto.

### Okres powojenny

Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkała początkowo w USA, gdzie jej mąż pracował jako attaché ambasady RP polskiego rządu komunistycznego. W 1946 opublikowała przeznaczoną dla polskiego czytelnika broszurę *Wielka Brytania i Imperium Brytyjskie*. W lutym 1947 powróciła z mężem do Polski. Ponownie poświęciła się pracy przekładowej, m.in. starała się ulepszyć swoje przekłady przedwojenne, tłumaczyła także z rosyjskiego, zarówno wiersze dla dzieci (m.in. Samuiła Marszaka i Siergieja Michałkowa, *Baśnie, bajki, bajeczki: ludowe bajki rosyjskie* Aleksego Tołstoja, jak i współczesną prozę dla dorosłych, przy przekładach pracowała także z mężem (przetłumaczyli razem m.in. *Chatę wuja Toma* Harriet Beecher Stowe. W 1956 opublikowała pozytywnie odebrany przez krytykę tom opowiadań *Łódzkie pory roku*, w 1958 tom *Wiersze wybrane*. W kolejnych latach poświęciła się twórczości dla dzieci oraz pracy przekładowej, przede wszystkim z języka angielskiego, tłumaczyła m.in. Oscara Wilde'a, Katherine Mansfield, Mary Norton, Edith Nesbit.

Opublikowała także własne utwory dla dzieci: *Marek Wagarek* (1955), *Co okręt wiedzie* (1962), *O pingwinie Kleofasku* (1960), *Pampilio* (1967). Wszystkie książki uzyskały kilka wydań, a także powstało niemieckie tłumaczenie *Marka Wagarka*.

Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 161-4-36).

## Odznaczenia i wyróżnienia

* Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
* Nagroda Polskiego PEN Clubu za przekład z literatury obcej na język polski (1981)