Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny/Analiza

## Motywy przedstawione w utworze:

### Miasto

*Mieczysław wyruszył do swojego mieszkania na ulicy Złotej, najbogatszej i najstarszej części dzielnicy Kaczory, przez ulice Stołową i Mysią. Zajmował czteropokojowe mieszkanie odziedziczone po stryju swojej matki na drugim piętrze kamienicy pod numerem dwudziestym drugim. (Rozdział 1)*

*W miarę wędrówki w głąb biednej części Kaczkowa, kamienice przerzedzały się, ludzie byli coraz biedniej ubrani, znikały sklepy i usługi, a zapach stawał się coraz gorszy. Na ulicy Wiewiórczej natknął się na jeszcze gorsze budynki. Ich przednia ściana była murowana, a pozostałe ze słabego drewna z dużymi przerwami między deskami. Skończyły się kocie łby, a zaczynała brudna, błotnista droga gruntowa. Postanowił przejść tę ulicę najszybciej, jak umie. Błota i ścieków przybywało z każdym krokiem. Prawie potrącił groźnie patrzących pijaków. Później starsza gospodyni prawie wylała na niego brudną wodę z okna. Na Przechodniej prawie zemdlał od niemiłego zapachu z pobliskiej garbarni. Zatkał nos i szybkim krokiem uciekł od smrodu. Nieomal wpadła na niego mała kózka, biegająca po mieście, jak gdyby nigdy nic. Czegoś takiego nigdy nie było na Kaczorach. (Rozdział 3)*

*Dalej stały kamienice z sąsiedniej ulicy, dla Mieczysława widoczne od tyłu. Miały takie same drewniane ściany z wystającymi i nierównymi deskami. Niektóre okna miały dziury, w kilku przypadkach zatkane szmatą lub kawałkiem drewna. (Rozdział 4)*

*We trzech ruszyli sprawnym krokiem przez Kaczory. Kazimierz stale zerkał na mijane ozdobne kamienice, niespotykane w jego stronach i rzadko przez niego widywane. Były w całości murowane i pomalowane na żywe kolory, a w dodatku przyozdobione dekoracjami architektonicznymi. Posiadały rynny, co również nie zdarzało się w ubogich dzielnicach. Okna były przejrzyste, a nie matowe, dzięki czemu do wnętrz wpadała większa ilość światła. Ciasność budynków z Bodków również kontrastowała z szerokimi kamienicami i przestrzennymi podwórkami Kaczorów. (Rozdział 5)*

*Przy płocie gromadziło się dużo mężczyzn i chłopców, zazwyczaj w podartych ubraniach, których wszystkie twarze były zwrócone w kierunku starej dwustulitrowej beczki. Zasiadał na niej jak na tronie gruby rudowłosy człowieczek z gęstą brodą. Miał w okolicach metra wzrostu. W ręce trzymał wielki rogal, który stopniowo zjadał. Darł się niemiłosiernie, podobnie do sierżanta z opowieści. (Rozdział 7)*

*Mieczysław otworzył mu grube, drewniane drzwi i weszli do przytulnego wnętrza starego warsztatu zarządzanego przez pana Włóckiego, krawca w osiemdziesiątym trzecim lub czwartym pokoleniu i spokrewnionego bliżej lub dalej z każdym kaczkowianinem wykonującym tę profesję. Tak to jest w Kaczkowie, że wszyscy rodowici rzemieślnicy są po rodzinie. Kiedy król Stanisław zakładał to miasto, sprowadzał krawców, kowali, szewców, murarzy, stolarzy, dekarzy, ceglarzy, kamieniarzy, cyrulików, garbarzy, garncarzy, szklarzy, piwowarów, piekarzy, igielników, guzikarzy, drwali i innych rzemieślników, których synowie nie mieli innego wyjścia niż przejąć zawody ojców. Nazwisko tej akurat rodziny wzięło się od wyrazu włóczka. (Rozdział 8)*

### Książka

*Każdy szczegół liczył się w tej opowieści i jedynym wyjściem dla Mieczysława było napisanie pierwszej w karierze powieści biograficznej. (Rozdział 1)*

*Zapomniał o reszcie świata, w tym momencie liczył się tylko kucharz i jego historia. Wielokrotnie przewertował kartki, jakby stracił głowę dla jednego starszego pana. W tym momencie zaczął widzieć przed oczami ukończoną wersję życiorysu. Było wiadomo, że nie powstanie z tego artykuł do gazety. Mogła z tego powstać pełnoprawna powieść biograficzna. Pomyślał, że ten pomysł jest nieco szalony, ale w końcu nabrał dla niego sensu. Oczami wyobraźni widział przed sobą wydanie książkowe w grubej okładce, najlepiej brązowej z napisem złotymi literami: "Mieczysław Uklejak. Kazimierz Krawcza - Człowiek, który poznał oblicze wojny". Napisanie własnej książki byłoby spełnieniem jego dziecięcego marzenia. Dlatego było warto interesować się starszym panem, bo na tego rodzaju książce można było zarobić niezłe pieniądze. Ponownie wziął do ręki notatki i pięciokrotnie przejrzał, zwracając uwagę na każde pojedyncze słowo. (Rozdział 2)*

*Za plecami Mieczysława znajdował się potężny regał, który natychmiast zwrócił uwagę przybyłych.*

*- Po co panu tyle książek? - zapytał Kazimierz.*

*- Niektóre mam po wuju, a inne sam kupiłem.*

*- Pan czytał to wszystko?*

- *Nie czytałem jeszcze czterech.*

*- O czym są te książki?*

*- Głównie naukowe, słowniki, encyklopedie, ale mam też kilka powieści, wierszy i zbiorów opowiadań.*

*- Czym jest powieść?*

*- Książka opowiadająca zmyśloną historię.*

*- Po co ludzie to piszą?*

*- Niektóre powieści czegoś uczą, na przykład kiedy bohater popełnia jakiś błąd, możemy dowiedzieć się, jak go uniknąć lub sobie z nim poradzić. (Rozdział 5)*

### Nauka

*Poza tym ubzdurał sobie, że syn musi być muzykalny, z tego też powodu od piątego roku życia przyjeżdżał do niego nauczyciel, który próbował uczynić z niego wirtuoza gry na flecie i skrzypcach. (Rozdział 6)*

### Miłość

*Było to tak: trzy lata temu czyściłem komin u pewnej bogatej rodziny z Kaczorów. Ci ludzie mieli córkę w moim wieku, w której zakochałem się od pierwszego wejrzenia. Tak pięknie się do mnie uśmiechała, że nie zapomnę tego do śmierci! Ma piękne, choć dość rzadkie imię Ludomira. A taka ona ładna, że drugiej takiej nie ma w kraju! Tak mnie zaczarowała, że na chwilę zapomniałem o świecie! Celowo ociągałem się z pracą, żeby móc dłużej popatrzeć na jej białe zęby i różowe usta. Kiedy skończyłem i pokazywałem efekty jej rodzicom, podeszłą do mnie i szepnęła: "Dziękuję panu bardzo". To było jak miód dla moich uszu! Kiedy dwa miesiące później ci sami państwo znowu korzystali z usług kominiarskich, celowo poszedłem tam zamiast kolegi. Wtedy Ludka wyznała mi, że jej się podobam. Ponownie poczułem się jak w niebie. Umówiliśmy się na spotkanie w parku w następnym tygodniu. Wszystko odbywało się dyskretnie, żeby jej rodzice nie wiedzieli. W parku zerwałem dla niej najlepsze kwiaty. Następnym razem poczęstowała mnie przysmakiem bogatych, ciastem czekoladowym, choć z jej ręki zjadłbym ze smakiem nawet zwykłe jagody. Potem przyszła zima. Wtedy to wydeptałem jej na śniegu serce. Takich spotkań było z dziesięć. Później przekazała mi smutne wieści, jej rodzice coś podejrzewali. W związku z tym musieliśmy ograniczyć nasze schadzki. Od tej pory spotykaliśmy się rzadziej i z zachowaniem od siebie odległości, co nie było łatwe. Moi koledzy z pracy domyślili się, że się zakochałem. Moje zachowanie uległo zmianom. Jeden wredny Władzio zaczął mnie bez ustanku wypytywać o imię ukochanej, którego nikomu nie chciałem zdradzić. W zeszłym roku stała się najgorsza rzecz, ojciec Ludki dowiedział się o naszej miłości! Dostałem od niego zakaz nawet zbliżania się do ich domu! Do parku mogła wychodzić tylko w obecności starej niani, przed wzrokiem której nic nie mogło się ukryć. Był to cios dla nas obojga! Od tamtego czasu widziałem ją tylko raz, kiedy czyściłem komin u jej sąsiadów. Zobaczyłem ją przez szybę, smutną z pochyloną głową. Zrobiło mi się jej okropnie żal. A ja od zawsze uważałem, że związki powinny być z miłości, bez względu na majątek. W dodatku rodzice niepotrzebnie się do tego mieszali. Niedawno dowiedziałem się, że Ludka ma wyjść za mąż. Jeszcze gorzej mi się zrobiło, kiedy dowiedziałem się, że panem młodym ma być podły Bronisław Siankowicz, rozpieszczony syn właściciela największej stadniny koni wyścigowych w kraju i jeden z moich klientów. Ten chłopak nie umie powiedzieć przepraszam i dziękuję, a nawet dzień dobry i do widzenia. Niemiłosiernie narzekał na każdy możliwy brudek, żeby tylko być upierdliwy. Nie mogłem znieść, że moja Ludka będzie na resztę życia związana z takim potworem. Z powodu bezsilności postanowiłem wskoczyć w nurt rzeki... (Rozdział 5)*

### Sen

*Miałem wtedy dwa pamiętne sny. W pierwszym rozgrywała się scena batalistyczna rodem z poematów czytanych przez radnego Gołębia. Był piękny dzień, złote słońce, błękitne niebo i intensywnie zielona trawa. Stałem na otwartym polu w pierwszym szeregu, a obok mnie towarzysze ładnie oświetleni przez słońce. Sen był tak żywy, że czułem w nim nawet promienie dotykające moich policzków. Horyzont kończył się za idealnie równym trawiastym pagórkiem. Wtem sielska sceneria została zakłócona przez niespodziewany grzmot. W niemożliwie szybkim tempie szare chmury przysłoniły słońce, a niebo rozdarła ogromna, oślepiająca błyskawica. Zza pagórka wyłoniły się jedna po drugiej czarne włócznie zakończone przeraźliwie ostrymi grotami. Było ich coraz więcej, aż w końcu wyglądało to jak cały las szpikulców na drzewcach. Potem usłyszałem stukot tysiąca kopyt, od którego uszy bolały bardziej niż od wrzasku sierżanta.* *Włócznie opuściły się, a pagórek stratowała niesamowicie liczna armia wroga. Mieli spiczaste hełmy, świecące oczy, zęby jak wilcze kły i uszy jak u elfów, w dodatku wystające podbródki zakończone zawiniętymi jak świńskie ogonki kozimi brodami i wąsy jak u szczurów. Ich konie bardziej przypominały smoki, wszystkie były kare i wielkie jak łosie. Miały czerwone oczy i przerośnięte zęby. Wystawiłem przed siebie pikę, a naprzeciw mnie wyjechał jeden z nich. Szeroko otworzył paszczę, w której miał język węża. Jego skóra przypominała barwą korę drzewa. Przypominał diabła z ilustracji, które widziałem jako dziecko w świątyni. Szarżował wprost na mnie, jednocześnie rycząc i wyjąc jak wilk. Koło jego głowy latały pioruny, a z końskich nozdrzy wypadały iskry. Nagle zatrzymał się i głosem jak z dna studni powiedział:*

*- Giń, niewierny!*

*Zbliżył się do mnie i do kurczowo trzymanej przez mnie piki. Galopował wprost na nasz szereg. Miał dwa i pół metra wzrostu, a jego paskudny łeb był wielkości dyni. I właśnie wtedy moja pika trafiła brzuch jego wierzchowca. Koń pękł i rozpadł się na kawałki. Upadłem na plecy pod wpływem wybuchu. Kiedy wstawałem, spieszony wróg stanął mi twarzą w twarz. Wyciągnąłem miecz i niemożliwym w rzeczywistości szybkim ruchem przeciąłem go na pół. Byłem zdyszany. Miecz i pika były ubrudzone czarną krwią, która wytrysnęła z tych dwóch istot, które trudno było nazwać człowiekiem i zwierzęciem. Wtedy nadjechał drugi wróg. Ten zamiast nosa miał dziób orła, a w miejscu palców szpony kruka. W tych szponach dzierżył maczugę na łańcuchu, którą próbował zmiażdżyć mi głowę. Zamachnął się, ale maczuga spadła na ziemię, robiąc w niej wyrwę. Minęła moją głowę o zaledwie dziesięć centymetrów. Koń stanął na tylnych nogach, a jeździec zionął z dziobu smoczym ogniem. Kiedy koń stawiał na ziemi przednie nogi, znienacka przebiłem obu naraz piką. Oba potwory zwiędły od razu jak rośliny. Wyjąłem pikę, a koń i jeździec upadli na ziemię. Kalifid tak schudł i się pomarszczył, że wyglądał teraz jak stary kucharz Bolesław przed śmiercią. Ich ciała w mgnieniu oka same z siebie się spopieliły. Na jego miejsce przyjechał trzeci przeciwnik, o wiele grubszy od poprzednich. Grubas ze świńskim ryjem zamiast nosa siedział na przysadzistym rumaku wielkości żubra. Nie trzymał lejców, w jednej ręce miał metrowy miecz z rękojeścią grubości deski podłogowej, a w drugiej równie wielki obusieczny topór. Jechał bardzo powoli, ale każde uderzenie kopyt i ziemię powodowało małe tąpnięcie. W dodatku śmierdział jak zgniłe mięso. Wtem zeskoczył z opasłego rumaka, uderzając o ziemię tak mocno, że zrobił pod sobą rowek, a wszystko dookoła podskoczyło na metr. Zakwiczał jak prawdziwy knur i ruszył do walki. Dźgnąłem go mieczem w pępek. Wieprz wybuchł, rozrywając się na kawałki. Zamknąłem oczy, a po ich otwarciu spostrzegłem, że jestem cały ubrudzony w czarną krew i żółty jak ser tłuszcz. Uderzyłem z całej siły rękojeścią w kark jego masywnego konia. Bestia padła jak właściciel. Wtedy uciekłem z miejsca zdarzenia i dołączyłem do szeregu. Zaczął padać deszcz, który zmył całe zabrudzenia. Nagle posypał się grad strzał. Przelatywały między nogami, koło rąk, uszu i bioder, ale o dziwo żadna mnie nie trafiła. Tymczasem towarzysze byli nieustannie przebijani. Pomimo tego nadal żyli, nawet nie było widać krwi. Wyrywali strzała z ciał i rzucali je z powrotem w Kalifidów. Rany postrzałowe goiły się w upływie sekund, a przeciwnicy nawet po najsłabszym trafieniu padali i zamieniali się w popiół. Pomimo znaczących strat wcale ich nie ubywało, bo w miejsce zabitego przychodził większy i silniejszy wróg.*

*- Precz, wy złoczyńcy! - usłyszałem zza siebie. Odwróciłem się, a na wzgórzu za mną na potężnym białym rumaku siedział pułkownik Głębinowski. Był o głowę wyższy niż naprawdę, znacznie bardziej muskularny i o trzydzieści lat młodszy. Miał blond brodę, już nie siwą oraz dłuższe i bujniejsze włosy. Jego niemożliwie biała zbroja zdawała się świecić własnym światłem. Plecy przykrywała mu peleryna w barwie pogodnego nieba, przetykana złotymi paskami. Za uzbrojenie służył mu miecz z połyskliwego srebra i biała włócznia ze złotym grotem. Na nogach miał srebrzyste ostrogi, a jego dostojna postać spoczywała na czerwonym siodle.*

*- W imię Boga jedynego i Jego Królewskiej Mości rozkazuję wam, łotrzy, wracać do waszego sułtana! - zawołał głosem młodego rycerza, którym najpewniej był dawno temu.*

*- Sułtan jest z nami! - zapiszczał garbaty wojownik z brodą jak smoła. Wtedy szereg rozstąpił się i wyjechali trzej trębacze. Zagrali na pełną głośność jakąś kalifidzką melodię, po czym zaczął padać deszcz ze śniegiem i gradem, zatrzęsła się ziemia, rozpętała się wichura, a pagórek, przy którym rozpoczęła się bitwa, podzielił się na dwie części. Pod spodem powstała przepaść, z której buchnął ogień i kłęby dymu, od których wszyscy dostali gwałtownych ataków kaszlu. Z dna czeluści usłyszeliśmy ryk potwora nie z tego świata. Właśnie wtedy wyłonił się sułtan. Miał dziesięć metrów wzrostu, trzy pary czerwonych oczu, sinoniebieską skórę, parę rogów na głowie, pazury jak ze stali, nos jak haczyk, brodę zrobioną z węży, spiczaste uszy i ogon zakończony strzałką. Był nagi, miał na sobie jedynie przepaskę biodrową i stosunkowo niewielki turban między rogami. Wyszczerzył zęby, których miał ze sto i były ostre jak szpilki. Do dziś jestem pod wrażeniem, że coś tak okropnego i przerażającego powstało w mojej głowie. Pułkownik nie bał się go i śmiało wyjechał mu na spotkanie. Demoniczny władca zionął na niego ogniem i siarką, cisnął w niego piorun zerwany z nieba, ale nic to nie dało. Bohaterskiemu Głębinowskiemu nic się nie stało i odrzucił błyskawicę z powrotem. Machnął mieczem jak srebrną błyskawicą i odciął strasznemu wodzowi pół języka. Sułtan splunął zielono-czarną krwią i przywołał do siebie równie wielkich jak on elitarnych wojowników. Rzucili się zgrają na pułkownika i jego konia, a my ruszyliśmy wprost na nich. Trwała walka dobra ze złem, w której przecinałem jednego wroga za drugim. Kiedy pułkownik opadł z sił, wyjął spod peleryny mały złocisty róg. Zadął w niego, co spowodowało nadjechanie wspaniałego jeźdźca z północy i równie okazałego z południa. Na głowach mieli złote korony. Jednym z nich był król Rolniczyna, rozpoznałem go po godle na szacie. Drugi, ubrany w strój w czerwone paski, musiał być cesarzem Hagalonu. Za nimi jechała wielotysięczna armia złożona z dostojnych osiłków o szlachetnych rysach. Pułkownik, król i cesarz zawołali chórem:*

*- Bóg jest z nami!*

*- A z nami diabeł! - odkrzyknęli wrogowie. Jedni ruszyli na drugich i nastąpiło potężne zderzenie, w wyniku którego zemdlałem. Kiedy ocknąłem się, było już po wszystkim. Pagórek znów był cały, a słońce z powrotem jasno świeciło. Głębinowski rozmawiał z królem i cesarzem.*

*- Wojna zakończona po jednej bitwie - powiedział cesarz zupełnie po naszemu.*

*- Jakie starty? - zapytał król.*

*- Po stronie Kalifidów całkowite, po naszej jeden poległy - wyjaśnił pułkownik. Wtedy zobaczyłem leżące na trawie zwłoki sierżanta Wstępniewskiego.*

*Sen skończył się i ustąpił miejsca kolejnemu, znacznie przyjemniejszemu. Wojna skończyła się po jednej bitwie, a ja zostałem kucharzem u króla. Szedłem w uroczystym ubiorze przez korytarz majestatycznego zamku. Pod nogami miałem ozdobny, czerwono-złoty długi dywan, a nad głową rozłożyste żyrandole. Wkroczyłem do sali jadalnej i siedzącemu na wysokim krześle przy białym obrusie władcy wręczyłem na tacy idealnie upieczony placek wiśniowy. Obdarzył mnie wesołym spojrzeniem i zamaszystym gestem kazał mi odejść. Przy drzwiach spotkałem rodziców i brata, wszystkich ubranych w odświętne stroje. Uściskałem najpierw matkę, potem ojca i Zbyszka. Wyjąłem spod fartucha korale i oddałem je matce. Ojcu zwróciłem łyżkę. Patrzyliśmy na siebie weseli i wtedy się obudziłem. (Rozdział 5)*

### Kłótnia

*- Nawet jeśli pan mnie okradł, proszę się na nich nie gniewać. Są źle wychowani. Ja panu wybaczam.*

*- To była najgorsza noc mojego życia, bo spędziłem ją ze złodziejem i idiotą! - wrzasnął zdenerwowany przyszły ksiądz i odszedł naburmuszony.*

*- Masz szczęście, że jesteśmy szeregowcami, koleś, bo chętnie postawiłbym cię pod trybunałem wojskowym - zagroził Mazacz. Po chwili również nas opuścił.*

*- Nie wierzę, że pan mnie okradł. To musiał zrobić jeden z tych dwóch - ponownie zwróciłem się do czterdziestolatka w celu pocieszenia go. On nic nie odpowiedział i ruszył naprzód z ponurą miną. (Rozdział 5)*

### Realista

*Bzdura! Większości z was wydaje się, że wojna to widowisko, spektakularna walka dobra ze złem jak w przedstawieniu wędrownej trupy. Prawda jest inna. Ludzi nie można podzielić na dobrych i złych. Kalifidzi wychowali się w innej kulturze i wyznając odmienną religię, ale w gruncie rzeczy też są ludźmi. Wyobrażam sobie teraz młodych Kalifidów, którzy jadąc na wojnę, siedzą na wozie jak my teraz i mówią, że sułtan i ich Bóg są po ich stronie, więc na pewno pokonają tych głupich Rolniczynian. Na pewno mają swoje wiersze i opowieści chwalące wspaniałomyślnych sułtanów i szlachetnych rycerzy Wschodu, którzy zwalczają zło uczynione przez potwornego cesarza czy naszego króla. Każda kultura, każdy kraj, uważa się za najlepszy na świecie, co jest częścią ludzkiej natury. Może nawet jakiemuś Kalifidowi przyśnił się sen, w którym piękny sułtan zabija monstrualnego króla Rolniczyna. Już widzę, jak będą wyglądać bitwy. Połowa z nas będzie drżała ze strachu i zabijała wrogów tylko po to, żeby samemu ocaleć. Będzie mnóstwo krwi, a na polu walki będzie taki gwar i zadym, że ci mniej sprytni ledwo się połapią, co się w ogóle dzieje. Widziałem obrazy ukazujące bitwy z przeszłości naszego kraju, wszystkie namalowane przez artystów nigdy niebędących na wojnie. Są na nich równiusieńko, okropnie symetrycznie ustawione oddziały, a wszyscy wiedzą, co robić i gdzie jechać. W tle zawsze czyściutki krajobraz, pozbawiony błota, kałuż czy kamieni. Na środku dowódca, którego upiększona morda musi wypełniać chociaż jedną dziesiątą płótna. Krwi i trupów prawie nie ma, jeśli już są, to sami wrogowie. A jeśli ktoś ważny poległ, jego ciało leży na samym środku, czyściutkie i ułożóne jak na baczność. Nie widziałem kalifidzkich rycin, ale przypuszczam, że są podobne. Bitwy są jak walki zwierząt, a nawet gorsze, bo zwierzęta nie wymyśliły kawałków metalu służących do zabijania przedstawicieli swojego gatunku. Jedyny powód, dla którego tu jestem, to ucieczka od mojej wiecznie rozkapryszonej żony. (Rozdział 5)*

### Kradzież

*Nagle ze zdziwieniem zdałem sobie sprawę, że moja torba jest pusta. W ostatniej chwili wróciłem do pokoiku i przeszukałem cały. Nie było jej. Znalazłem Mazacza i dwóch pozostałych i zapytałem, czy coś wiedzą. (Rozdział 5)*

## Problemy społeczno-obyczajowe w utworze

* Różnice społeczne
* Bieda
* Wojna
* Opieka medyczna
* Głód
* Prostytucja
* Socjalizm
* Ateizm
* Cenzura
* Mezalians