Język grecki

**Język grecki**, **greka** (gr. *ελληνική γλώσσα*, *ελληνικά* — 'ellinikí glóssa', 'elliniká') – język (mowa) pochodzenia indoeuropejskiego, należący do grupy **języków helleńskich**. Początki greki szacuje się na ok. XVI w. p.n.e. na terenach należących kulturowo do **starożytnej Grecji**.

Językiem greckim jako ojczystym posługuje się około 13 milionów ludzi, przede wszystkim na południu Półwyspu Bałkańskiego, wschodnich wyspach Morza Śródziemnego, wokół Morza Czarnego, a także w tradycyjnych miejscach imigracji diaspory greckiej (głównie Stany Zjednoczone, Niemcy, Australia, Kanada, Wielka Brytania, Włochy). Jego współczesna forma jest jedynym urzędowym językiem **Republiki Grecji** oraz jednym z dwóch (obok języka tureckiego) **Republiki Cypryjskiej**.

## Historia

Język grecki posiada najlepiej udokumentowaną historię ze wszystkich języków indoeuropejskich, która sięga około trzydziestu czterech wieków wstecz (ok. XVI w. p.n.e.). Przez cały czas swojego istnienia zdążył on mocno ewoluować oraz ulec różnym obcym wpływom, dlatego też tzw. „grekę” dzieli się obecnie na następujące okresy:

* **Język mykeński** – ok. XVI—XII w. p.n.e.;
* **Język grecki archaiczny** – ok. XI—V w. p.n.e.;
* **Język grecki klasyczny** – ok. 500—350 p.n.e.;
* **Język grecki hellenistyczny** (***koinè***) – ok. 300 p.n.e.—300 n.e.;
* **Język średniogrecki** (**bizantyjski**) – ok. III—XV w.;
* **Język grecki oczyszczony** (***katharewusa***) – ok. XIX—XX w.;
* **Język grecki nowożytny** (**nowogrecki**) – od 1976 roku.

### **Język mykeński**

Najstarszym znanym przodkiem dzisiejszej greki był **język mykeński**, którym mówiono na Krecie i w lądowej części Grecji. Na początku zapisywany był do teraz nieodczytanym tzw. pismem linearnym A. Zapisy z XIV w. p.n.e. wykonane tzw. pismem linearnym B udało się odczytać.

### **Język grecki klasyczny**

Swą klasyczną postać język grecki osiągnął ok. V—IV w. p.n.e. Największe dzieła antycznej literatury zostały spisane klasyczną greką (np. *Teogonia* czy *Elementy*), tak samo jak większość utworów powstałych w tamtym czasie w okolicach Morza Śródziemnego. (m.in. *Nowy Testament*).

Klasyczna greka podzielona była standardowo na cztery dialekty plemienne:

* dialekt attycki;
* dialekt dorycki;
* dialekt eolski;
* dialekt joński.

Każdy dialekt zajmował się innym rodzajem literackim, dlatego też warianty poszczególnych dialektów związane są zawsze z określonym rodzajem literatury.

### **Język grecki hellenistyczny**

Współczesny język grecki ma swoje początki w okresie hellenistycznym, kiedy to wzrosła potrzeba jednolitego języka i powstał ***koinè dialektos*** (powszechny język grecki).

### **Język średniogrecki**

Dalszym poważnym impulsem do ewolucji językowej była stabilizacja Cesarstwa Bizantyjskiego w VI w. n.e., kiedy to język grecki stał się, obok języka literackiego, także językiem państwowym oraz kościelnym. W tamtym okresie greka przejęła mnóstwo słów z języków narodów żyjących we wspólnym państwie, ustalone zostały terminy w administracji oraz potrzebne do życia codziennego.

## Gramatyka

Porządek wyrazów w zdaniu jest zazwyczaj stały i zgodny m.in. z językiem angielskim.

(podmiot → orzeczenie → dopełnienie)
### **Alfabet**

Język grecki korzysta ze złożonego z 24 znaków **alfabetu greckiego**, mających określoną wymowę. W zależności od tego gdzie te znaki w słowie występują, wymowa może ulegać zmianie.

### **Akcent**

W języku greckim występuje kilka grup liter, np.*-ch* (**χ**), które podobnie jak w m.in. języku polskim czytane są jako jedna głoska. Poza tym zgłoska **αι** czytana jest jako *-e*, zaś **ει**, **οι** jako *-i*. Akcent bywa oznaczany kreską nad literą, niezaznaczany jest zazwyczaj w przypadku pisania wielkimi literami. Jeżeli na końcu jednego i na początku następnego słowa występują takie same litery, do skrócenia używany jest apostrof.

### **Ortografia**

Rzeczą wyróżniającą grecką ortografię jest używanie średnika w znaczeniu znaku zapytania.

### **Części mowy**

 **Rzeczowniki**
Rzeczowniki w języku greckim występują w trzech rodzajach, dwóch liczbach i w czterech przypadkach – mianowniku, dopełniaczu, bierniku i wołaczu.

 **Czasowniki**
Czasowniki w języku greckim rozróżniają dwa tryby – tryb oznajmujący i rozkazujący oraz dwie strony – **czynną** i **bierną**. Strona bierna ma własne końcówki, co oznacza, że nie występuje w formie opisowej.

Język grecki posiada siedem czasów – cztery przeszłe, jeden teraźniejszy i dwa przyszłe. W jego obecnej, nowożytnej formie nie występują w nim bezokoliczniki. Przykładowo zdanie „***Chcę mieć kota***” w języku polskim, może być dosłownie tłumaczone na nowogrecki jako „***Chcę mam kot***”.

## Powiązane pojęcia

* alfabet grecki;
* Cypr;
* Grecja;
* język mykeński;
* języki helleńskie;
* starożytna Grecja.

## Źródła

#### Bibliografia:

* Wielu autorów: *Rozmówki polsko-greckie*. Wydawnictwo Lingea, wydanie pierwsze, Kraków 2012 [ISBN 978-83-62169-41-2]