Godzilla (1954)

***Godzilla*** to wydany przez Tōhō film kaiju, będący pierwszym filmem z Godzillą w historii. W Japonii film ten wydano 27 października 1954, a jego wydanie amerykańskie trafiło do kin 27 kwietnia 1956.

Reżyserem *Godzilli* był Ishirō Honda, producentem Tomoyuki Tanaka, a scenarzystami również Honda, a także Shigeru Kayama i Takeo Murata. Film opowiada o olbrzymim dinozaurze, Godzilli, atakującym ówczesną Japonię. Wielki gad symbolizował bombardowanie Hiroszimy i Nagasaki, do którego doszło ledwo 9 lat wcześniej, gdyż sam był efektem nuklearnego holokaustu.

Film rozpoczął serię Shōwa filmów kaijū i był podstawą do serii Heisei (pierwszy film tej ery, *Powrót Godzilli*, jest kontynuacją *Godzilli*). Brał on też udział w fabule niemalże wszystkich filmów z serii Millenium. Poza tym do filmu nawiązywały również inne filmy. Dobrymi przykładami są *Godzilla* z 2014 i *Godzilla: Odrodzenie*, gdyż w tych filmach tragicznie wspominany jest rok 1954.

Sequel trafił do kin zaledwie rok później, pod nazwą *Godzilla kontraatakuje*.

## Personel

* Reżyser: **Ishirō Honda**
* Asystent reżysera: **Koji Kajita**
* Scenariusz: **Shigeru Kayama**
* Scenografia: **Takeo Murata**, **Ishirō Honda**
* Muzyka: **Akira Ifukube**
* Kostiumy: **Teizo Toshimitsu**, **Eizo Kaimai**, **Kanju Yagi**, **Yasuei Yagi**, **Yoshiro Suzuki**
* Montaż: **Yasunobu Taira**
* Produkcja: **Tomoyuki Tanaka**
* Efekty specjalne: **Eiji Tsuburaya**
* Kinematografia: **Masao Tamai**
* Design produkcji: **Satoshi Chuko**, **Takeo Kita**

## Obsada

### *Godzilla* (wydanie japońskie)

* **Akira Takarada** jako Hideo Ogata
* **Momoko Kochi** jako Emiko Yamane
* **Akihiko Hirata** jako doktor Daisuke Serizawa
* **Takashi Shimura** jako doktor Kyohei Yamane
* **Fuyuki Murakami** jako doktor Tanabe
* **Sachio Sakai** jako Hagiwara
* **Toranosuke Ogawa** jako kierownik przedsiębiorstwa żeglugowego Nankai
* **Ren Yamamoto** jako rybak Masaji Yamada
* **Miki Hayashi** jako urzędnik państwowy
* **Seijiro Onda** jako parlamentarzysta Oyama
* **Takeo Oikawa** jako dyrektor Centrali Alarmowej
* **Keiji Sakakida** jako Inada
* **Toyoaki Suzuki** jako Shinkichi Yamada
* **Kokuten Kodo** jako stary rybak
* **Kin Sugai** jako pani Ozawa
* **Tamae Kawai** jako wyspiarka Odo
* **Shizuko Azuma** jako kobieta na przyjęciu i z pociągu
* **Tsuruko Mano** jako Kuni Yamada
* **Takashi Okabe** jako asystent doktora Tanabe
* **Kyoshi Kammoda** jako mężczyzna na przyjęciu i z pociągu
* **Ren Imazumi** jako oficer straży przybrzeżnej
* **Masaaki Tachibana** jako spiker na wieży telewizyjnej
* **Ichiro Tate** jako komentator GHK
* **Yasushima Tsutsumi** jako wyspiarz Odo
* **Jiro Suzukawa** jako wyspiarz Odo
* **Saburo Iketani** jako spiker GHK (Shikine)
* **Katsumi Tezuka** jako Godzilla i pracownik gazety
* **Haruo Nakajima** jako Godzilla i reporter gazety
* **Ken Echigo** jako żeglarz grający na harmonijce
* **Masayoshi Kawabe** jako załogant Eiko-Maru
* **Masaki Shinohara** jako załogant Eiko-Maru i reporter gazety
* **Yu Fujiki** jako komunikator Eiko-Maru
* **Sokichi Maki** jako dowódca Straży Przybrzeżnej
* **Saburo Kadowaki**, **Akira Kitchoji**, **Mitsuo Matsumoto**, **Takuya Yuki**, **Nobuo Katsura** jako Straż Przybrzeżna
* **Shigemi Sunagawa** jako oficer Straży Przybrzeżnej i mężczyzna patrzący na Godzillę
* **Kamayuki Tsubono** jako oficer Straży Przybrzeżnej i reporter gazety
* **Mitsuo Tsuda** jako oficer Straży Przybrzeżnej i policjant
* **Hideo Otsuka** jako oficer Straży Przybrzeżnej i lekarz
* **Akiu Jiro** jako ratownik wykonawczy
* **Masako Oshiro**, **Matsue Ono**, **Sumio Ueno** jako kobiety z rodzin załogantów Eiko-Maru
* **Kyoko Ozawa** jako kobieta z rodziny załoganta Eiko-Maru i delegatka
* **Yasumasa Onishi**, **Masahide Matsushita** jako mężczyźni z rodzin załogantów Eiko-Maru
* **Tokio Okawa** jako mężczyzna z rodziny załoganta Eiko-Maru i mężczyzna patrzący na Godzillę
* **Hideo Shibuya**, **Junichiro Mukai** jako reporterzy
* **Kuro Sakurai** jako reporter gazety i członek Centrali Alarmowej
* **Kenji Sahara** jako reporter gazety i członek pary na przyjęciu
* **Shizuji Yoshida** jako ocalały żeglarz
* **Hiroshi Akitsu**, **Ryutaro Amami**, **Akio Kusama** jako wyspiarze Odo
* **Hiroko Terasawa** jako wyspiarka Odo
* **Toriko Takahara**, **Tenji Tsurue** jako wyspiarka Odo
* **Goro Amano** jako mężczyzna na Shikine
* **Keiichiro Katsumoto**, **Akira Sera**, **Shoichi Hirose** jako reprezentanci
* **Takuzo Kumagai** jako podsekretarz obrony
* **Yutaka Sada**, **Kazuo Hinata** jako mężczyźni w centrum dowodzenia środków zaradczych
* **Junnosuke Suda** jako maszynista
* **Junpei Natsuki** jako inżynier w podstacji
* **Rinsaku Ogata** jako oficer komunikacji Centrali Alarmowej
* **Koji Uno** jako nadawca wiadomości do Centrali Alarmowej
* **Toshitsugo Suzuki** jako reporter gazety i mężczyzna, który ucieka przed Godzillą
* **Shigeo Kato** jako mężczyzna, który ucieka przed Godzillą i operator reflektora
* **Teruko Mita** jako zrozpaczona matka
* **Soji Shima** jako członek personelu GHK
* **Kazuo Imai** jako uchodźca z rzeki Sumida
* **Hideko Ebata** jako pielęgniarka
* **Yoshie Kihara**, **Kazuyo Mochida**, **Yayoko Kitano** jako pielęgniarki w telewizji
* **Kazuko Ejima** jako ofiara ataku Godzilli
* **Eisuke Nakanishi**, **Takeo Inoue** jako załoga Shikine
* **Haruya Sakamoto** jako reporter gazety
* **Koji Uruki**, **Yukio Kawamata** jako asystenci spikera na Shikine
* **Yutaka Oka** jako ostrzegający spiker
* **Uczennice Liceum Muzycznego Tōhō** jako uczennice śpiewające *Modlitwę o Pokój*.

### *Godzilla: Król potworów* (wydanie amerykańskie)

* **Raymond Burr** jako Steve Martin
* **James Hong** jako Hideo Ogata i doktor Daisuke Serizawa (tylko głos)
* **Sammee Tong** jako doktor Kyohei Yamane (tylko głos)
* **Frank Iwanaga** jako Tomo Lwanaga
* **Mikel Conrad** jako George Lawrence
* **Kuninori Kodo** jako starzec z Wyspy Odo
* **Tsuruko Mano** jako matka chłopca
* **Lee Miller** jako mężczyzna na lotnisku

### Niemiecki dubbing

* **Paul Edwin Roth** jako Hideo Ogata
* **Renate Danz** jako Emiko Yamane
* **Gerd Martienzen** jako doktor Daisuke Serizawa
* **Alfred Balthoff** jako doktor Kyohei Yamane
* **Friedrich Joloff** jako Hagiwara
* **Alfred Haase** jako kierownik przedsiębiorstwa żeglugowego Nankai

### Włoski dubbing

* **Emilio Cigoli** jako Steve Martin
* **Rita Savagnone** jako Emiko Yamane
* **Giuseppe Rinaldi** jako Hideo Ogata
* **Vittorio Kramer** jako George Lawrence
* **Pino Locchi** jako Tomo Lwanga

## Wystąpienia

### Potwory

* Godzilla
* Trylobit
* Tengu (maska)

### Broń i pojazdy

* *Eiko-maru*
* *Bingo-maru*
* Destruktor Tlenowy
* Czołg M24 Chaffee
* F-86 Sabre
* Działo Samobieżne Howitzer M1
* Sikorsky H-19 Chickasaw
* Patrolowiec klasy Kusu
* Patrolowiec klasy Chihuri

## Produkcja

Jako że po Drugiej Wojnie Światowej w japońskim kinie przeważały filmy wojenne, Toho poszukiwało nowego gatunku filmów z efektami specjalnymi. Tomoyuki Tanaka wracając do Japonii po zawiłym procesie produkcji zagranicznego filmu, *W cieniu chwały*, pomyślał "co by było gdyby promieniowanie radioaktywne obudziło olbrzymiego potwora, który zaatakował by Japonię z Zatoki Tokijskiej? Pomimo że koncept radioaktywnych potworów przeżywał wtedy rozkwit, pomysł na film tak naprawdę wziął się z tajemniczego zaginięcia kutra rybackiego *Szczęśliwy Smok nr. 5*, który nieświadomie prowadził połów zbyt blisko atolu Bikini na wyspach Marshalla podczas odbywających się tam testów bomy wodorowej z 1 marca 1954. *Godzilla* został wydany jeszcze przed końcem tego samego roku, i opowiadał podobną opowieść.

Do reżyserii wyznaczono weterana wojennego i pacyfistę Ishira Hondę, który w przyszłości nakręci jeszcze wiele filmów z Godzillą podczas serii Showa, a także parę innych filmów o tematyce fantastyczno-naukowej. Efekty specjalne powierzono Eiji'emu Tsuburayi i Yasuyuki'emu Inoue. W tamtym okresie Tsuburayę za istnego mistrza efektów miniaturowych w filmach; jego wczesna praca z okresu drugiej wojny światowej, będąca rekreacją ataku na Pearl Harbor była tak realistyczna, że pomylono ją z nagraniem wydarzenia. Tsuburaya miał już doświadczenie z filmami science-fiction, dzięki filmom takim jak *Wejście Niewidzialnego Człowieka* konkurencyjnej wytwórni Daiei. Do Toho wrócił zaledwie rok wcześniej, aby popracować nad filmem *Żegnaj Rabaul*, innym dziełem Hondy. Eiji Tsuburaya pierwotnie chciał aby *Godzilla* był filmem animowanym poklatkowo, podobnie jak wydany rok wcześniej amerykański blockbuster - *Bestia z Głębokości 20,000 Sążni*, a także inne klasyki, takie jak uwielbiany przez Tsuburay'ę King Kong. Cytując jednak Harua Nakaijimę, "...produkcja czegoś takiego zajęła by siedem lat...", dlatego też poprzestano na gumowym kostiumie, a co za tym idzie technice znanej później jako "suitmacja". Kostium Godzilli pierwotnie był brązowy i ważył ponad 200 funtów. Przejście aktora w kostiumie z punktu a do punktu b, trwało kilka minut. Wykonano również lżejszy kostium z parą zawieszonych nóg. Filmowanie trwało kilka miesięcy.

## Inne tytuły

* Produkcja G: Godzilla (Ｇ作品 ゴヂラ *Jī Sakuhin Godzira*, prototypowy tytuł)
* Produkcja G (Ｇ作品 *Jī Sakuhin*, tytuł produkcyjny)
* Atomowy Dinozaur (原子恐龍 *Yuánzǐ kǒnglóng*, Taiwan)
* Godzilla: Król Potworów! (*Godzilla King of the Monsters!*; USA)
* Godzilla: Potwór Mórz (*Godzilla: Monstret Från Havet*; Szwecja)
* Japonia: Pod terrorem potwora (*Japón: Bajo el Terror del Monstruo*; Hiszpania)
* Pacyficzny Potwór (*O Monstro do Oceano Pacífico*; Portugalia)
* Godzilla: Potwór Stulecia (*Godzilla, το τέρας του αιώνος*, *Godzilla, to téras tou aió̱nos*; Grecja)
* Narodziny Godzillli (哥吉拉的誕生 *Gējílā de dànshēng*, Hong Kong)
* Godzilla, Potwór Morski (*Godzila, O Monstro do Mar*; Brazylia)
* Przebudzenie Destrukcji (*Probuzená zkáza*; Czechosłowacja)
* Godzilla - Król Potworów (*Godzilla - Konungur óvættanna*; Islandia)
* Godzilla, Król Potworów (*Godzilla, rey de los monstruos*, Urugwaj)
* Godzilla, Odoński Potwór Morski (*Godzilla, het zeemonster van Odo*; Holandia)
* Godzilla, Potwór Morski (*Godzila, morsko čudovište*; Jugosławia)

## Wydania kinowe

* Japonia - 3 listopada 1954, maj 1957
* Tajwan - 7 grudnia 1955
* USA - 27 kwietnia 1956
* RFN - 10 sierpnia 1956
* Holandia - 6 września 1956
* Hiszpania - 5 listopada 1956
* Dania - 26 listopada 1956
* Wielka Brytania - grudzień 1956
* Australia - 1956
* Czechosłowacja - 1956
* Meksyk - 1956
* Argentyna - 1956
* Kuba - 1956
* Szwecja - 28 stycznia 1956
* Francja - 14 marca 1957
* Włochy - lipiec 1957, 1977 (Cozzilla)
* Portugalia - 24 lipca 1957
* Belgia - 1957
* Polska - 1957
* Wielka Brytania - 1957
* Brazylia - styczeń 1958
* Turcja - 5 marca 1958
* Islandia - 30 sierpnia 1958
* Korea Południowa - 7 maja 2004
* Tajlandia - 1960
* Jugosławia

## Box office

*Godzilla* wyceniany był na 60 milionów jenów, z czego marketing i druk kosztowały go kolejne 40 milionów. Film sprzedał łącznie 9,61 miliona biletów i zarobił 183 miliony jenów, stając się ósmym najbardziej udanym Japońskim filmem 1954 roku. Był też to trzeci najlepszy film wydany w owym roku przez wytwórnię Toho, ustępując jedynie *Siedmiu Samurajom* i *Samurajowi*.

*Godzilla, Król Potworów!* otrzymał od Toho dzierżawę w wysokości 25 tysięcy dolarów. Film był niekwestionowanym hitem, zarabiając ponad dwa miliony dolarów. Szacuje się że oba wydania filmu zarobiły łącznie 4,25 miliona dolarów.

## Odbiór

*Godzilla* trafił do japońskich kin w 1954, sprzedając około 9,6 miliona biletów, co w tamtym okresie było sporym wynikiem. Pomimo sukcesu, był to jednak film dosyć marginalny w kontraście do innych dzieł filmowych tego roku, takich jak *Siedmiu Samurajów* Akiry Kurosawy, który razem z *Godzillą* przeszedł do historii jako jeden z najsłynniejszych japońskich filmów. Dlatego też natychmiast rozpoczęto prace nad kontynuacją. W Stanach Zjednoczonych, film zedytowano dodając nagrania kanadyjsko-amerykańskiego aktora Raymonda Burra, wcielającego się w rolę reportera Steve'a Martina, a także zmieniono jego tytuł na *Godzilla, Król Potworów!* Film odniósł tam o wiele większy sukces, niż pierwotnie przewidywano. Zmodyfikowaną wersję filmu pokazano później w wielu krajach europejskich i południowoamerykańskich, co uczyniło Godzillę postacią niemalże równie rozpoznawalną co Superman. Łączny przychód filmu szacuje się na 152 miliony jenów (2,25 miliona dolarów).

Z niemieckiego wydania wycięto łącznie 13 minut scen, w tym powrót doktora Yamane do Japonii, znaczną część jego przemowy i prezentacji na temat Godzilli, a także skrócono scenę finałową. Tę wersję wykorzystano później we wszystkich domowych wydaniach filmu. Nienaruszoną wersję reżyserską wydano dopiero w 2004, przy okazji premiery kolekcji filmowej wydawnictwa Splendidfilm, przy okazji 50-lecia Godzilli. Zawarto tam także wersję niemiecką, oraz po raz pierwszy wersją amerykańską, plus dwupłytowe wydanie filmu *Godzilla: Ostatnie Wojny*. W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Classic Media wydało *Godzilla: Master Collection* W 2006. Zawarto w nim zarówno wydanie Japońskie, jak i Amerykańskie.

W 1977, film ponownie wydano we Włoszech w luźno pokolorowanej formie, z dodanymi fragmentami filmów *Rodan*, i *Godzilla kontraatakuje*, a także nagraniami z Drugiej Wojny Światowej. Wersja ta nie została zbyt dobrze udokumentowana, a jej krótka premiera odbyła się wyłącznie w telewizji. Skoloryzowaną wersję filmu nazwano pieszczotliwie "*Cozzilla*". Dziś jest ona bardzo rzadka.

## Wydania DVD/BLU-RAY

**Media Service** DVD (2007)

* **Region:** 0
* **Płyty:** 1
* **Dźwięk:** Dolby Digital 2.0, angielski
* **Napisy:** Polskie
* **Dodatki specjalne:** Film *Powrót Godzilli* na tej samej płycie
* **Uwagi:** Film wydano razem ze wspomnianym wcześniej *Powrotem Godzilli*, a także jako część zestawu ośmiu filmów *Godzilla: Wydanie Specjalne*. Na dzień dzisiejszy wydanie to nie jest już produkowane