Kruwki

**I wojna światowa** (przed II wojną światową nazywana „**Wielką Wojną**”) – wojna światowa trwająca od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Imperium Osmańskie i Bułgarię.

Był to największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich. Wojna zakończyła się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Była też jedną z głównych przyczyn rewolucji lutowej i rewolucji październikowej w Rosji. W jej wyniku zginęło ponad 14 milionów ludzi. Mimo ogromu strat i wstrząsu wywołanego nimi wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co 21 lat później doprowadziło do wybuchu II wojny światowej. I wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną strategią i taktyką. Wybuch I wojny światowej wyznaczył symboliczny koniec wieku XIX i koniec hegemonii europejskiej na świecie. Od jej zakończenia coraz większą rolę w stosunkach międzynarodowych zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i utworzony w 1922 ZSRR.

## Spis treści

* 1 Przyczyny wojny
	+ 1.1 Nacjonalizm, imperializm i inne czynniki
	+ 1.2 Sytuacje wewnętrzne państw i załamanie się systemu sojuszy
	+ 1.3 Plan Schlieffena i wyścig zbrojeń
	+ 1.4 Kryzysy w Afryce i na Bałkanach
	+ 1.5 Plany operacyjne
* 2 Przebieg wojny
	+ 2.1 Wybuch konfliktu
		- 2.1.1 Zamach w Sarajewie
		- 2.1.2 „Zasada domina”
	+ 2.2 Pierwsze starcia
	+ 2.3 Wojna w Europie
		- 2.3.1 Front zachodni
			* 2.3.1.1 Rok 1914 – niemiecka inwazja na Belgię i Francję
			* 2.3.1.2 Rok 1915 – patowa sytuacja na froncie
			* 2.3.1.3 Rok 1916 – wojna na wyczerpanie
			* 2.3.1.4 Rok 1917 – przyłączenie się Stanów Zjednoczonych
			* 2.3.1.5 Rok 1918 – ostatnia ofensywa
		- 2.3.2 Front włoski
			* 2.3.2.1 Pierwsza bitwa nad Isonzo
			* 2.3.2.2 Ofensywa *Asiago*
			* 2.3.2.3 Dalsze starcia w dolinie Isonzo
			* 2.3.2.4 Rok 1917 – przybycie Niemców
			* 2.3.2.5 Bitwa nad Piawą
			* 2.3.2.6 Decydująca bitwa pod Vittorio Veneto
		- 2.3.3 Front bałkański
		- 2.3.4 Front wschodni
			* 2.3.4.1 Rok 1914 – ofensywa rosyjska
			* 2.3.4.2 Rok 1915 – przejęcie inicjatywy przez Niemców
			* 2.3.4.3 Rok 1916 – rosyjska ofensywa Brusiłowa
			* 2.3.4.4 Rok 1917 – decydujące rozstrzygnięcia
	+ 2.4 Wojna na Bliskim Wschodzie i w rejonie Kaukazu
		- 2.4.1 Irak
		- 2.4.2 Arabia
		- 2.4.3 Egipt i Palestyna
		- 2.4.4 Gallipoli
	+ 2.5 Wojna w Afryce
		- 2.5.1 Niemiecka Afryka Wschodnia
		- 2.5.2 Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia
	+ 2.6 Wojna na morzu
		- 2.6.1 Blokada Niemiec
		- 2.6.2 Wojna podwodna
		- 2.6.3 Bitwy morskie
	+ 2.7 Zakończenie konfliktu
* 3 Skutki wojny
	+ 3.1 Skutki polityczne
	+ 3.2 Skutki gospodarcze
	+ 3.3 Skutki społeczne
	+ 3.4 Bilans konfliktu
		- 3.4.1 Armie
		- 3.4.2 Fundusze
		- 3.4.3 Straty
* 4 Charakterystyka wojny
	+ 4.1 Wojna pozycyjna
		- 4.1.1 Wykorzystanie ukształtowania terenu
		- 4.1.2 Konstrukcja okopów
		- 4.1.3 System okopów
		- 4.1.4 Sposób walki w okopach
		- 4.1.5 Taktyka
		- 4.1.6 Podkopy
		- 4.1.7 Próby przełamania impasu w walce
		- 4.1.8 Życie w okopach
		- 4.1.9 Śmierć w okopach
	+ 4.2 Technika i uzbrojenie
		- 4.2.1 Wojska lądowe
			* 4.2.1.1 Łączność
			* 4.2.1.2 Broń piechoty
			* 4.2.1.3 Karabiny maszynowe
			* 4.2.1.4 Moździerze
			* 4.2.1.5 Artyleria
			* 4.2.1.6 Gazy bojowe
			* 4.2.1.7 Kolej i samochody oraz broń pancerna
		- 4.2.2 Lotnictwo
			* 4.2.2.1 Sterowce
			* 4.2.2.2 Samoloty
		- 4.2.3 Marynarka
* 5 Zobacz też
* 6 Uwagi
* 7 Przypisy
* 8 Bibliografia
* 9 Linki zewnętrzne

P