Krótka kronika dłuższego życia

***Krótka kronika dłuższego życia*** (oryg. *Extra Life: A Short History of Living Longer*) – brytyjski czteroodcinkowy program dokumentalny, wyprodukowany przez Nutopia, przy współpracy z PBS i BBC w 2021 roku. Przy programie pracowała też organizacja Women Make Movies. Prowadzącymi byli historyk David Olusoga i pisarz naukowy Steven Johnson, producentem serii – Helen Sage, kierownikiem produkcji (Nutopia) – Caroline McCool. Producenci wykonawczy – z ramienia PBS: Bill Gardner, z ramienia BBC: Mandy Chang, Jo Lapping. Dystrybucja: Cineflix Rights; partnerzy: Alfred P. Sloan Foundation, The Arthur Vining Davis Foundations, New Venture Found, CDC Foundation.

    Program realizowany jest w trakcie tzw. lockdown – David Olusoga przebywa w Wielkiej Brytanii, a drugi prowadzący w Stanach Zjednoczonych. Narracja sugeruje, że czas programu łączą się ze sobą przez komunikator i w ten sposób wymieniają informacje. Każdy podchodzi do omawianego w odcinku zagadnienia od swojej specjalności, zatem spojrzenia są dwa – naukowe i historyczne. Przedstawiane są dokonania ludzkości, które stopniowo przyczyniały się do wzrostu średniej długości życia. Prezenterzy na zmianę przedstawiają wydarzenia, po czym następuje rozbudowanie wątku przez narratora, a na koniec podczas *wideorozmowy* obaj wyciągają z tego fragmentu wnioski na czasy obecne. W każdym odcinku przeprowadza się kilka wywiadów z ekspertami.

## Lista odcinków

1. *Vaccines* (pol. *Szczepionki*) – **producent/ reżyser:** Tristan Quinn, **zdjęcia:** *Wielka Brytania* – Patrick Acum, Joe Taylor; *Stany Zjednoczone* – Vanessa Carr, Marid Furloni, Rob Lyall, Max Miller, Richard Numeroff

* **Protoplasta szczepień – wariolizacja.** Bostoński pastor Cotton Mather otrzymuje od swojego afrykańskiego niewolnika informacje o znanym już tam (i w Chinach) zabiegu. Rozpowszechnia tę metodę, znacznie zmniejszającą śmiertelność czarnej ospy. Społeczeństwo opornie przyjmuje wiedzę z dalekiego wschodu do czasu zainteresowania osób wpływowych, jak Mary Montagu. Wariolizacja przyjmuje się w wyższych kręgach, jednak zwyczajni ludzie nie mają do niej dostępu.
* **Pierwsza szczepionka.** Lekarz Edward Jenner odkrywa pierwszą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej – zarażenie syna swojego ogrodnika łagodną w przebiegu ospą krowianką uchroniło go przed celową próbą wywołania tej groźnej.

* **Współczesne szczepionki.** Wywiady ze współtwórczynią szczepionki na koronawirusa dr Kizzmekią Corbett oraz zwolennikiem takich szczepień – dr Anthonym Fauci. Pierwsza wyjaśnia działanie szczepionek wektorowych, gdzie orgazmowi nie podaje się wirusa unieszkodliwionego laboratoryjnie, lecz jego drobną, wyselekcjonowaną cząstkę. Dr Anthony zaznacza, że szybkie powstanie szczepienia na COVID-19 zawdzięcza się postępowi technologicznemu.

* **Upowszechnienie szczepień** – przez Thomasa Jeffersona, poprzedzone nieetycznymi dzisiaj testami na jego niewolnikach. Porównanie ze współczesnością wywiadem z osobą odpowiedzialną za spedycję szczepionek przeciw SARS-CoV-2 – Danielem Newmanem oraz przewodniczącym organizacji Wellcome, drem Jeremy Farrarem. Poruszono kwestie sprawnego i sprawiedliwego dostarczania szczepionek.
* **Przeciwnicy szczepień dawniej i dziś.** Po wprowadzeniu obowiązkowych szczepień na czarną ospę, podobne argumenty do wysuwanych dziś przedstawiał znachor John Gibbs. Opór Afroamerykanów powodują nieetyczne działania rządzących z przeszłości, jak eksperyment Tuskegee (do 1972).
* **Przekonanie ludności i udany program szczepień.** Program szczepień przeciw polio w Afryce gwałtownie zahamował, kiedy mieszkańcy Kano (Nigieria) doszukiwali się w nim spisku mocarstw. Prof. Heidi Larson wyjaśnia w wywiadzie sposób zażegnania tamtego konfliktu oraz jak takie doświadczenie może być przydatne dzisiaj. Za wzór – jako największy udany program szczepień – przytacza się działania WHO w latach 70. przeciw czarnej ospie – wspólne wysiłki przedstawicieli wrogich sobie krajów. W akcji brał udział dr Larry Brilliant, udzielający wywiadu. Opisuje niezbędną skalę działań i poszukiwania wydajnej metody szczepienia (w tym liofilizacji). Ostatni przypadek choroby, która na przestrzeni wieków uśmierciła więcej osób niż dwie światowe wojny, znika w Bangladeszu. Średnia długość życia wzrasta o około 20 lat.

2. *Medical Drugs*

3. *Data*

4. *Behavior*

## Wersja polska

**opracowanie:** Toya Studios
**tekst:** Ewa Rineker (?)
**czytał:** Adam Jędruszczak

*posiłkowano się: PBS, Imdb*