Pulk Wolnych Kozaków Wolynskich

## Historia Pulku

W nocy z 17 na 18 maja opodal Cudnowa pod Karwincem Malym zebralo sie okolo 130 konnych. Przywodztwo nad tym oddzialem przejal kpt Karol Rozycki (zdymisjonowany oficer 2 Pulku Ulanow). Sytuacja oddzialu od poczatku byla bardzo grozna. osamotniona i otoczona przez przeciwnikow musiala sie przebijac w kierunku Zamoscia. Szybko udalo sie wykonac zasadzke na rosyjskiej kolumnie (w jej wyniku uwolniono 500 rekrutów oraz zdobyto uzbrojenie) co poprawilo zaopatrzenie. Oddzial znany byl jako szarzujacy w jednej lini (jak dawniej lisowszczycy). Ich okrzyk "Slawa Bohu" powodowal groze wsrod Rosjan.
Po ciezkim marszu wypelnionym ciaglymi bitwami i potyczkami oddzial 13 czerwca dociera do Zamoscia. Doprowadza tam 3 szwadrony jazdy, 40 piechurów, tabory, zdobycznabron i proch.
Mimo owacji jakie zgotowala im zaloga twierdzy zdecydowanie chlodniejsze przywitanie zgotowal im general Chrzanowski. Ten doswiadczony oficer patrzyl z wyzszoscia na ta nieregularna formacje. BYc moze z tego powodu dal im bardzo uciazliwa placówke w Tomaszowie Lubelskim. Pod samym bokiem Rosjan mieli pelne rece roboty.

Oddzial ten byl zjawiskiem wyjatkowym z wielu powodow. Napewno wplyw na to mial sam dowodca, ktorego podkomendni uwielbiali. Jazda ta, mimo zaledwie 5 zawodowych oficerow i braku dowswiadczenia wojskowego, wykazal sie wyjatkowym mestwem. Nie przegrali zadnej bitwy, nie odparto ani jednej ich szarzy. Byc moze z powodu ciezkich warunkow, zolnieze byli zmuszeni nauczyc sie ostrzejszej walki. pulk ten laczyl doswiadczenia wojny partyzanckiej i wlak typowych dla wojsk regularnych. Ich pojedynczy szyk oraz lance zaopatrzone w zeby bronowe powodowal panike w szykach przecinwika.

W pulku tym szlachta stanowila zaledwie 10% a reszta byla kozakami wolynskimi z powiatów zytomierskiego i machnowskiego. Dzieki tym kozackim elementom wizerunek oraz sposob walki byl wyraznie dostrzegalny. Cechowlais ie wieksza ruchliwoscia, nie obarczajac sie nad miare taborami. Szybkosc marszow tzw "wilczym krokiem" naglosc szarz, przebieglosc w stosowaniu forteli i zasadzek - wszystko to przypominalo dawna jazde kozaków zaporoskich. Takze jezyk byl odmienny poniewaz maloruski1. Czesto spiewane byly piesni kozacze, potegowaly one to wrazenie.

*Ani jeden z naszych kozaków nie watpil nawet, ze jak tylko oni pojawia sie na polu bitwy w swoich bialych czapkach, na swych ryzych koniach - to przed nimi wszystko powinno rzucic sie do ucieczki (...)*
Spiewalismy kozacze piesni ukrainskie, nosilismy sie z kozacza, zolnierze nasi w wiekszej czesci rozmawiali mowa ukrainska; to bylo ogromnym lepem, ktory do nas przyciagal naszych ziomkow Ukrainców, zmuszanych do sluzby w wojsku moskiewskim. (M. Czajkowski)

## Mundur

Czapka biala z barankiem czarnym i malym orlim piorkiem, czamarka krotka granatowa z wypustkami bialymi, rajtuzy granatowe, wygodne z wypustka i skora. Pasy biale z frendzlem srebrnym oraz amaranotwym. Do bialych lososiowych pendentow na lewej stronie mieli przytwierdzone male olsterka z kartuza na ladunki, a w nich nakryte pistolety. Do tego palasz a 4 skrzydlowych na pluton skrucone karabinki z flintpasami. Lance z choragiewkami w narodowych barwach stanowily ich glowna bron. Siodla bez olster i jak tylko mozna najlzejsze, z malym mantelzakiem i plaszczem, nakryte czaprakiem granatowym, trenzle surowe z werblinkami. Oficerowie posiadali kontuszowe rozciete rekawy, pod nimi biale kaftany atlasowe.

## Sztandar

Sztrandar z zaporoskimi motywami. Wyhaftowany zostal przez panne Róze Zaleska i wyobrazal archaniola Michala depczacego weza - calosc na amarantowym tle.

1 ukrainski