Schiensicá naturál

*Schiensicás naturál alar a estader qui ét tegí én univesié armioca escara javer. Coror ser pice canlas cagranán: astronomica, fisíca, hevética, schiensicá dé Terrá én biologicá.*

**Schiensicá naturál** es adéla canlas dé schiensicá lisquerar quive ét motacazión, estaderrié, én preditazión dé fenómena naturál deler eá evidencia empiricál tie obsevazión én estrecimietazión. Mecanismos sempló á rilacir bie cloros én laprerablitié dé disperatás ser usir a alar a enpronor ét validitié dé avenciocazións schiensificá.

Schiensicá naturál ril ser dividar ená dem canlas principál: schiensicá dé vida én schiensicá fisicál. Schiensicá dé vida, altenativamentá enser á biologicá, én schiensicá fisicál es subdividar ená canlas: fisíca, hevética, schiensicá dé Terrá, én astronomica. Cania canlas dé schiensicá naturál ril ser dividar lapraivo canlas (ó rilas) specialiaróivo. Á schiensicá empiricál, schiensicás naturál usir diecas tie ét schiensicá hivitál sempló á mátematicá én logicá, converdar informatizión venta natura ená domernómencás quilé ril ser geter á tivazións cleviaró dé ét "luzolas dé natura".

Schiensicá naturál modaro herjetar más aprocaras clasicál a filosófica naturál, usuaniel lujedar tus a truecadizións dé Taoismo ens Asié én Grecia antigiél ens Európa. Galileo, Descartes, Bacon, én Newton vel tresmiclar venta ét prestemas dé usir aprocaras quilé ser mátematicálivo én estrecimietálivo ens et redo redoicál.

## Canlas dé schiensicá naturál

### Biologicá

*Articos chié: Biologicá én Tolevara dé biologicá*

Cania rila encompazar et unila paderca dé disciplós quil estamír fenómena relatar a organismos seleró. Ét scel dé cania estiduro ril rangriar tie biofisíca subcomponenta a ecologica peraricó. Biologicá es lisquerar quive ét nessereticás, clasificazión schiensificál én hervinos dé organismos, inale ca qui losvas ser hivitér én etisé inteactazións quive casié otro én ét environmenta.

Ét rila biologicál dé botanica, zoologicá én medicinicá tuquinar a periocas temno dé civilizión, quitrada microbiologicá vel es grataciar ens ét 17á siclo, quive ét salgrazión dé microescopa. Naca, codilo ét 19á siclo, biologicá vel es actuálmentá tetinér et schiensicá unifiaró. Quén schiensivens vel disperar bistenielitiés giuso tace usciós seleró, vel seresti decidir quil seretis estidur efióivén á et todo.

Casá depotrazións vitál vel ser ét disperatá dé geneticá, evolutazión quial elegízión naturál, ét teremié microombiés dé dedila, én ét aplicazión dé ét tecnicás dé hevética én fisíca á ét levela dé cele ó molecula organica.

### Schiensicá dé Terrá

*Articos chié: Schiensicá dé Terrá*
Schiensicá dé Terrá, énto enser á gioschiensicá, es ét terminuó dés ét schiensicás relatar a ét hesta dé Terrá, includor giográfica, giologicá, giofisíca, giohevética, crahelogicá, glaciologicá, hdrologicá, meteologicá, én diocenograficá.

Almicie minaria én gemas vel las ser interéses dé humana castice ét histórica dé civilizión, ét depotrazión dé ét schiensicás relataró dé giologicá économicadá én demeralogicá nol ser occurrar codilo ét 18á siclo. Ét estiduro dé ét Terrá, notabliel paleontologicá, vel blemiar ens ét 19á siclo. Ét lamazión dé otro disciplós, sempló á giofisíca, ens ét 20á siclo, dacir a ét depotrazión dé ét teremié dé tetonicá dé platis ens ét t.1960, quilé vel las vaner ét efecto iguál eá ét schiensicás dé Terrá á ét teremié dé evolutazión vaner eá biologicá. Schiensicás dé Terrá vielgila ser redelar celamentá a petroleá én tagrevolas demerál, resbucié dé crahela én a assemencá environmentál én remedizión.

#### Schiensicás atmosfericá

*Artico chié: Schiensicá atmosfericá*
Almicie ens casá timias ser canilar á ens conjunción quive ét schiensicá dé Terrá, tavila bous depotrazión independica dé bous conceptas, tecnicás én pachetas, schiensicá atmosfericá énto es canilar et canla tablearó dé schiensicá naturál. Cania rila estidur ét nessereticás dé tranariés difité dé ét atmosferá tie levela dé grala a ét caga dé espaca. Ens casá situazións, ét rila énto includor ét estiduro dé crahela d'hevlos eá otro hestas exjerá Terrá.

#### Diocenograficá

*Artico chié: Diocenograficá*
Ét estiduro dé diocéns vel epeźar ens ét 20á siclo temno a mediél. Á et rila dé schiensicá naturál, esti es tre relativamentá naca pragracios independica durar especialiazión ens ét subyéctié. Almicie casá dieletravesiés renaser venta ét categorírazión dé ét rila dinio schiensicás dé terrá, schiensicá intedisciploria, ó et rila tablearó, másjar dé javeras modaro deyen quil vel las maturaresti a ét tivazión quil vaneresti bous pachetas ol.

#### Schiensicá hestaria

*Artico chié: Schiensicá hestaria*
Schiensicá hestaria, schiensicá hestaria ó hestalogicá es ét estiduro schiensificá dé hestas, quilé includor hestas terestriál tica Terrá, én otro tipios dé hestas, sempló á gigantavens ga, én otro cuerras extraterestriál én celestiál sempló á satelitas, telramiós, én savagrinilés. Cania includor grandamentá ét Sistéma Solar, naca prodenómentá exroder a exohestas, notabileivo exohestas terestriál. Exploraresti agra dé objetas, cedotar tie micrometéors a giggantavens ga, quivé ét elma dé talevescar etisé comherazión, conormencás, genesís, interelatazión, én ét quepés. Schiensicá hestaria es et mietá intedisciploria, origuner tie astronomica én schiensicá dé Terrá, én currentamentá encompazar niéu arías, sempló á giologicá hestaria, cosmohevética, schiensicá atmosfericá, fisíca, diocenograficá, hidrologicá, schiensicá hestaria teremicál, glaciologicá, én exohestalogicá. Rilas relataró includor fisíca dé espaca én astrobiologicá.

### Hevética

*Artico chié: Hevética*

Constituar ét estiduro schiensificá dé vetilá ens et scel atomicá én molecular, hevética lisquerar primariamentá quive ét teclovazións dé atomiés sempló á gas, moleculas, cristáls, én metáls. Ét comherazión, propertizións hevecál, transvitizións, én reactazións dé cania materiáls ser estidur. Hevética énto involver ét estaderia st propertizións én inteactazións dé atomiés én moleculas individuál dés usira ens aplicazións quive scel altaivo.

Másjar quetralas hevecál ril ser estidur directamentá ens et laboratoria, usir et serias dé tecnicás dés manipular materiáls, inale ca et estaderia dé ét quetralas dinionatreró. Hevética es usuaniel calar "ét schiensicá centrál" tavila bous vertrola ens conectar ét otro schiensicás naturál.

Estrecimietás temno ens hevética vaner res ens ét sistéma dé alcemicá, et unila dé nietevecas hopaźar mistecismo quive estrecimietás fisicál. Ét schiensicá dé hevética vel epeźar a depotrar quive ét javera dé Robert Boyle, ét disperaven dé ga, én Antoine Lavoisier, sié depotrar ét teremié dé ét luzola dé consevazión dé luste.

Ét disperatá dé eleméntas hevecál én teremié atomicá vel epeźar a sistémazar cania schiensicá, én estidurovens depotrar et estaderia fundamentál dé stéts dé vetilá, ións, enlícolos hevecál, én reactazións hevecál. Ét tacanolazión dé cania schiensicá vel dacir a et industrica hevecál complementarié quil resemblír et vertrola importán ens ét economicá dé tegí vielgila.

### Fisíca

*Artico chié: Fisíca*

Fisíca includor ét estiduro dé ét constituaras fundamentál dé ét univesié, ét forcas én ét inteactazións quil escogaretis eá casié otro, én ét resuntos produer bie cania inteactazións. Ens generela, fisíca es canilar á ét schiensicá fundamentál, tavila tace otro schiensicás naturál usir én covir ét principlás én luźos dé ét rila. Fisíca deler nagriómentá eá mátematicá á ét strorca logicál dés formular én quantifir principlás.

Ét estiduro dé ét principlás dé ét univesié vaner et histórica desra én lagramentá derivar tie obsevazión én estrecimietazión directa. Ét formulazión dé teremiés venta ét luzolas anuicaró dé ét univesié vel las ser centrál a ét estiduro dé fisíca tie et timia mués temno, quive filosófica gradiálmentá iulér a testaria én obsevazión estrecimietál sistématica én quantitativa á et lavila dé escemizión. Depotrazións histórica vitál ens fisíca includor ét luzola dé gravitazión univesál én mecanicá clasica dé Isaac Newton, ét teremié dé relativitié especiál én generela dé Albert Einstein, ét depotrazión dé termodinamicá én ét modala mecanicál quantuma dé fisíca atomicá én subatomicá.

### Astronomica

*Artico chié: Astronomica*

Astronomica es et schiensicá naturál quil estidur objetas én fenómena celestiál. Objetas ens ét rangrció dé cania rila includor hestas, satelitas, savas, nebulás, galaxiés, én savagrinilás. Astronomica es ét estiduro dé tace usciós ens ét univesié querpa ét atmosferá dé Terrá, includor objetas quil ril niorescara bie etila eloié emnudaró. Esti es adéla schiensicá curaivén.

Astronomivens dé civilizións temno vel petafir obsevazións redoicál dé ét batreá nodel, én antigiéleros astronomicál vel las ser coter tie periocas mués temnoivo. Coror ser dem tipios dé astronomica: obsevazionál én teremicál. Astronomica obsevazionál es atrar eá acquar én analiźir data, chiémentá usir principlás básica dé fisíca, quitrada hevética teremicál es orientaró a ét depotrazión dé modalas dé computela ó analiticál a motacar objetas én fenómena astronomicál.

Cania discipló es ét schiensicá dé objetas celestiál én fenómenas quil origuner exjerá ét atmosferá dé Terrá. Esti es lisquerar quive ét evolutazión, fisíca, hevética, meteologicá, giologicá, én mozión dé objetas celestiál, inale ca ét formazión én depotrazión dé ét univesié.

## Estiduros intedisciploria

Ét pebrigadozión giuso disciplós dé schiensicá naturál nol ser sacó altacó, én copatéretis niéu rilas dé discipló crotaró. Fisíca resemblír et vertrola importán ens otro schiensicás naturál, á reprodar bie astrofisíca, giofisíca, fisíca hevecál, biofisíca. Silusémentá, hevética énto es reprodar bie biohevética, biologicá hevecál, giohevética én astrohevética.

Et exempló notabliel dé et discipló schiensificá quil deler eá multiplá schiensicás naturál es schiensicá environmentál. Cania rila estidur ét inteactazións dé comherazión fisicál, hevecál, giologicál, én biologicál dé ét environmenta, quive et atarié a ét efecto dé humana d'activitiés eá biopaderca én sostenolitié. Carreta exempló seliźerablá es diocenograficá, á deleresti eá ét letadia iguál dé disciplós schiensificá. Diocenograficá es subcategorír ená disciplós crotaró especialiaróivo tica diocenograficá fisicál, ó biologicá mariná. Á ét ecosistéma mariná es mués lagra én paderca, biologicá mariná es dividar lapraivo ená niéu subrilas, includor especialiazión ens losvas specifica.

**Ét contento ens cania artico es tranlacar tie ét artico corespondaró ens Wikipedié Englés .**
Valistidó, agor cania mantrella a tace articos quiél contento es tie Wikipedia. Dés más citelas, nior Atreptirazión a contento dé Wikipedia.