Białobóg

**Białobóg**, **Rod**, **Pra Pra Bóg**, **Jeden Bóg w Niebie**, bądź po prostu **Bóg** - nadrzędne bóstwo u Słowian, zasadniczo jedno z pierwszych istot. Posiadacz mocy tworzenia, dawca dobra, stwórca lądów, wielu gór, rzek i gatunków zwierząt. Po chrystianizacji nazwę Białobóg, skrócono na Bóg, bądź czasami do XV wieku nadal nazywano istotę Białobogiem. Zamieszkuje Nawię, krainę na chmurach, choć jednocześnie lecz jego moc jest tam potężna, że nie zawsze jest w stanie przebywać po za nim. Jest to postać, która miała największy wpływ na formowanie się chrześcijańskiego wyobrażenia Boga, zastępując całkowicie jego enigmatyczną, biblijną wersją w kościołach katolickich, prawosławnych i częściowo protestanckich. Najpewniej doprowadziła również do powstania idei Ahur Mazdy w Imperium Perskim, gdy te idąc na północ, wchłonęło ludność, która ze Słowianami łączyły geny i język, w takie formie miał przeniknąć do Judaizmu, kiedy to wchłonęła Zaratarsztrianizm, by następnie poprzez utożsamienie Białoboga z Jahwe, koło uległo zamknięciu. Podobnie jak Czarnobóg nie pojawia się zawsze osobiście, zazwyczaj w mitach pojawia się, gdy konfrontuje się z ważną istotę. Dawniej chodził po ziemie, jednak z określony jest często jako istota, która odsunęła się w niebiosa i nie kontaktuje się bezpośrednio z ludźmi, poza wyjątkami.

## Mitologia

Białobóg dryfując na łódce spotkał Czarnoboga i który mu wydobycie z wody lądy, gdyż sam nie mógł tego osiągnąć. Współpracują wydobywał piasek i razem z Czarnobogiem tworzyli lądy. Pod koniec zdradzony przez Czarnoboga, wpada wody. Tworzy też koguta, by ten zniósł jaja, z których wykluć ma się siedem podstawowych rzek, które mają umożliwić wzrost roślinom.

Białobóg zszywa człowieka z nici, lecz ponieważ człowiek "nie ma zabaweczki", to tworzy istotę, emanującą słońcem, lecz ona jest dla niego za świetlista, więc kobieta unosi się do nieba i staje się słońcem. Białobóg tworzy z kości kobietę, lecz pies stworzony przez Czarnoboga kradnie kość, a Białobóg go nie dogania i docina mu ogon, tworząc z niego kobietę. Mężczyzna przestrasza się bo myśli, że kobieta jest duchem. Napnie Białobóg tworzy napełnia ludzi siłą życiową, by ona odgoniła Śmierć. Człowiek chce żyć jak najdłużej, więc Białobóg daje mu siłę życiową zwierząt, które się jej z rzekły (osła i psa), lecz przez jej jakość, z czasem człowieka ma mniej sił, a Śmierć wysyła swoich towarzyszy.

Gdy Białobóg tworzy góry, lecz jeden z duchów, twierdzi że jest tak potężny jak on, więc chce samodzielnie stworzyć pasmo gór. Wytężając się do granic możliwości, tworzy góry wyższe od innych - Tatry. Jednak deszcz spadający powoduje zmycie niestabilnej ziemi i utworzenie gołych szczytów. Zdeprawowany Białobóg każe mu iść na inny szczyt, który on sam zrobił, a następnie tworzy Górali - ludzi silniejszych i lepszych od innych, którzy maja doprowadzić do porządku Tatry i być godnymi posiadaczami najwyższych gór, daje też im pasać owce tak jak on.

Gdy Białobóg tworzy zwierzęta, odpoczywa a spokój i dobre czasy sprawiają, że się nudzi, tworzy więc owce, ciupagę, fajkę i zostaje pasterzem w Sudetach. Czarnobóg by mu dorównać tworzy samopasącą się odmianę - kozy, te jednak są zbyt chaotyczne, nawet dla niego.

Proponuje też jednemu z ludzi, aby został on jego "kumem", ten jednak odmawia mu twierdząc, iż jest on niesprawiedliwy i daje szczęście tylko tym, których lubi.

W micie o Janie Kostera wędrując po ziemi spotyka się z życzliwością hazardzisty, wiec ten prosi go o nadludzką moc wygrywania gier i więzienie istot na swoim drzewie, co dostaje. Gdy Jan Kostera zdobywa coraz to większą władzę dzięki hazardowi, Białobóg postanawia dogadać się ze Śmiercią, by ona się go pozbyła zanim doprowadzi on do zagłady. Ta jednak zostaje uwieziona w drzewie, przez 7 lat nikt nie umiera, a Jan Kostera zdobywa coraz to absolutniejszą władzę nad światem. Ostatecznie Białobóg namawia go do tego, aby odpuścił - Jan wypuszcza śmierć i ginie. Po jakimś czasie przyprowadza on jako przeklęty duch, armię diabłów Czarnoboga, by to zmusić Nawię do otworzenia swojej bramy. Sterroryzowany Białobóg każe otworzyć bramę, gdyż inaczej Nawia runęła by na ziemię. Ten zaczyna hazardem i mocą, którą otrzymał uzyskiwać udziały w Nawii, ostatecznie Białobóg powstrzymuje go uderzeniem swojej energii, a jego dusza przemienia się w kowale bezskrzydłe, które rozpraszają się po ziemi.

## Oryginalna nazwa

W zapisach łacińskich ten teonim jest odnotowywany jako *Zcerneboch* i *zcerneboth* .

XII-wieczny niemiecki mnich i kronikarz Helmold , który towarzyszył misjom chrystianizacyjnym do Słowian nad Łabą , opisuje w swojej *Kronice Słowian* kult Czarnoboga:

> Również Słowianie mają dziwne złudzenie. Na swoich ucztach i hulankach przechodzą wokół miski, nad którą wypowiadają słowa, nie powiedziałbym o poświęceniu, ale o przekleństwie, w imię [dwóch] bogów - dobrego i złego - wyznając że wszelki sprzyjający los jest aranżowany przez dobrego boga, a niepomyślny przez złego boga. Dlatego też w swoim języku nazywają złego boga Diabolem lub *Zcernebochem* , to jest czarnym bogiem. W 1538 roku kronikarz pomorski Tomasz Kantzow w swojej *Kronice Pomorza* pisał:
>
>
> > Dotychczas opisałem wszystkie rodzaje niewierności i bałwochwalstwa, w które angażowali się przed Cesarstwem Niemieckim. Jeszcze wcześniej mówi się, że ich zwyczaje były jeszcze bardziej pogańskie. Umieścili swoich królów i panów, którzy dobrze rządzili, ponad bogami i czcili wspomnianych ludzi [jako bogów] po ich śmierci. Ponadto czcili słońce i księżyc, a wreszcie dwóch bogów, których czcili ponad wszystkich innych bogów. Jednego [z nich] nazwali *Bialbug* , czyli białego boga; uważali go za dobrego boga. Drugi [nazywali] *Zernebugiem* , czyli czarnym bogiem; uważali go za boga, który wyrządza krzywdę. Dlatego uhonorowali *Bialbuga* , bo im dobrze zrobił i żeby mógł [nadal] im dobrze czynić. *Zernebug*, z drugiej strony, szanowali, aby ich nie skrzywdził. *A wspomnianego Zernebuga* ułagodzili składając ludzi w ofierze, bo wierzyli, że nie ma lepszego sposobu na uspokojenie go niż ludzką krwią, co zresztą jest prawdą, gdyby tylko ujrzeli to we właściwym świetle: że Zernebug nie szuka niczego innego, *jak* tylko śmierć ciała i duszy człowieka.
> >
> >
> > Następnie Sebastian Münster w *Cosmographiae universalis* z 1550 roku opisuje rytuał żniwny związany ze Svetovitem i kontynuuje: „Ogólnie oni (Rugianie) czcili dwóch bogów, a mianowicie *Belbucka* i *Zernebucka* , jakby białego i czarnego boga, dobrego i geniusz zła , Bóg i szatan, jako źródło dobra i zła, zgodnie z błędem manichejczyków ” . Dzieła Kantzowa i Münstera są prawdopodobnie od siebie niezależne (różne formy zapisu imienia Beloboga,
> >
> >
> >
> > *Pommerisches Kirchen-Chronicon*:
> >
> >
> > > Temu klasztorowi oni (mnisi założyciele) nadali nazwę *Belbug* , [bardziej] poprawnie *Bialbuck* , co w języku wendyjskim oznacza dosłownie „biały bóg”, aby w ten sposób dać [Słowianom] do zrozumienia, że ​​w przeciwieństwie do ich (Słowian ) pogańscy przodkowie, chrześcijanie nie znali żadnego *czarnego boga* . Imię [Belbug] dobrze pasuje też do ubioru premonstratensów, którzy [zawsze] chodzili ubrani na biało. Fundacja klasztoru miała miejsce ok. 1163 r.
> > >
> > >
> >
> > Czarnobog pojawia się także w anonimowej *Historii Caminensis* jako bóg Wandalów , opartej na dziele Münstera (oba dzieła mówią o „błędzie manichejczyków”). Czarnobog i Belobog pojawiają się również w innych pomniejszych tekstach.
> >
> >
>
>

## Jako anonimowy

Informacja na temat głównego, dobrego bóstwa Słowian połabskich pojawia się w *Kronice* Helmolda:

> „Obok zaś wielokształtnej rzeszy bożków, którymi ożywiają pola i lasy lub przypisują im smutki i rozkosze, nie przeczą, że wierzą w jednego boga w niebie [unum deum in coelis], rozkazującego pozostałym; ów najpotężniejszy [prepotens] troszczy się tylko o sprawy niebiańskie, inni zaś – pełniący w posłuszeństwie przydzielone im zadania – pochodzą z jego krwi i tym każdy z nich jest znamienitszy, im bliższy jest owemu bogu bogów [deus deorum]
>
>

## Toponamastyka

Franciszek Sławski w swoim *Słowniku prasłowiańskim* zrekonstruował *\*bělъ bagъ* jako"białe, jasne bóstwo" . *\*čŕ̥nъ bogъ* "czarne bóstwo, ciemne bóstwo", dla tego ostatniego głównym poświadczeniem ma być relacja Helmolda.   Niektórzy autorzy próbowali udowodnić kult Czarnoboga nazwami gór *Czorneboh* i *Bieleboh* na Górnych Łużycach , gdzie podobno czczono bogów, ale nazwy te powstały dopiero w czasach nowożytnych. Wymienia się również nazwy miejsc, o których mówi się, że odnoszą się do Czarnoboga i Beloboga, takie jak wieś Czernoboże *w* Rosji lub wieś *Czarnobożna* na Ukrainie , a także sąsiednie wsie *Černíkovice* i *Bělbožice*  [ cs