Włoska wojna domowa

## Strony konfliktu

republikański rząd Togliattiego
monarchistyczny rząd Einaudiego

## Wsparcie materialne

ZSRR, Jugosławia, Turcja
UK, Hiszpania, Portugalia

## Wsparcie dyplomatyczne

Francja, Niemcy, Austria, Albania, Grecja
Stolica Apostolska, Cyrenajka, Norwegia

**Włoska wojna domowa** (zwana **północną rebelią** czy **II rewolucją włoską**) - walki prowadzone na terenie Włoch pomiędzy rządowymi siłami zbrojnymi, wspierającymi monarchę i prawicę, wspomaganymi militarnie i logistycznie przez Wielką Brytanię oraz kraje iberyjskie, a lewicowymi siłami PCI i PSI, wywodzącymi się spośród części kombatantów ruchu oporu GAP. Ci ostatni otrzymali wsparcie od Związku Radzieckiego, okupującego w trakcie wojny północ Włoch, oraz od Jugosławii i Turcji.

## Geneza konfliktu

Pod koniec wojny światowej władzę w kraju przjął ogólnopartyjny rząd powołany pod auspicjami wyzwalających kraj Aliantów. Upadł on jeszcze przed wyznaczoną datą wyborów i do września 1946 roku władzę sprawował mniejszościowy rząd chadeków i liberałów. Niewielka wygrana prawicy podsyciła napięte relacje między dwoma stronami sceny politycznej - zaogniała ją także obecność sił okupacyjnych. W centrum kraju i na południu obecni byli Brytyjczycy, wspierający prawicowy rząd, podczas gdy wojska radzieckie na północy często wspomagały formalne i nieformalne ugrupowania lewicowe. Powyborczy rząd kierowany przez Luigiego Einaudiego był mocno negatywnie nastawiony do lewicowych organizacji - wpływało to na zachowanie się policji i wojska względem bojówek antyfaszystowskich czy związków zawodowych. Miał w tym wsparcie wywiadu brytyjskiego, który liczył, że zyska dzięki temu sojusznika na południu Europy.

## Wybuch wojny

Za początek wojny uznaje się 3 marca 1948 roku, kiedy lewicowi bojówkarze zaatakowali posterunek policyjny w Rawennie po aresztowaniu kilkudziesięciu byłych partyzantów pod zarzutem planowanie zamachu na króla. Podobne wydarzenia miały miejsce wcześniej, ale tym razem szybko doszło do eskalacji. W kilku innych miastach na północy także zaatakowano posterunki, doszło też do dwóch prób wejścia na teren garnizonów. W odpowiedzi rząd Einaudiego wysłał wojsko na ulice, gdzie żołnierze trafili w krzyżowy ogień dobrze uzbrojonych grup lewicowców. Wykorzystując zamieszanie i wsparcie północnej administracji oraz części wojska, lewica zdołała zabezpieczyć pozycje na północy. Ocenia się, że te pierwsze wydarzenia zaskoczyły także władze i oficjeli radzieckich - pod koniec lat 50 do prasy trafiły domniemane stenogramy z posiedzenia Biura Politycznego KPZR z początku wojny, które potwierdzały by tę teorię.

## Walki w kraju

Mimo zabezpieczenia części kraju, z początku wydawało się, że dużo słabsza i mniej liczna partyzantka lewicowa, obecna praktycznie tylko na północy kraju, okaże się bez szans w starciu z królewskimi oddziałami Włoch. Powołany lewicowy rząd Togliattiego zdecydował się nie podkreślać komunistycznych planów i ogłosił, że walka toczy się o powołanie republiki na kształt Francji. Pozwoliło to poszerzyć rekrutacyjny potencjał rewolucjonistów. Początkowy pat pod Florencją i Ankoną przełamany został pod koniec lata zdobyciem pierwszego miasta oraz ucieczką żołnierzy królestwa z drugiego. Zagrożony rząd przeniósł się do Neapolu w październiku, a w styczniu Rzym wpadł w ręce lewicowców. Na postępującą porażką monarchii w równym stopniu miała wpływ zmieniająca się sytuacja międzynarodowa, jak i nastroje społeczne. Londyn, zmuszony do walki we Włoszech, Iranie i Afryce, nie był w stanie utrzymać wsparcia dla Einaudiego, podczas gdy stabilna gospodarka ZSRR słała nieoficjalnie do Włoch tony wsparcia. Paradoksalnie, prawicy nie pomógł też papież, ogłaszając w listopadzie oficjalnie poparcie dla króla, ogłaszając że oddanie państwa lewicy będzie gorsze niż rządy faszystów.

## Koniec wojny

Tracące popularność siły króla w czerwcu wycofały się całkowicie z półwyspu na Sycylię. W ciągu lata rząd Togliattiego zdołał zbudować na tyle silną pozycję swojej marynarki i ustabilizować sytuację wewnętrzną, że we wrześniu siły lewicowe wylądowały na wyspie. Zmęczeni wojną oficerowie i żołnierze, nie widząc szans na zwycięstwo, poddali Palermo 2 października. Akt kapitulacji Królestwa podpisał 18 października Alcide De Gasperi, dotychczasowy wicepremier i minister spraw wewnętrznych. Był on najwyżej postawionym przedstawicielem rządu, bo król wraz z większością gabinetu i setkami urzędników oraz wojskowych uciekł kilka dni wcześniej do Hiszpanii. Nieliczne oddziały sił rządowych walczyły do połowy kolejnego roku.

## Następstwa

Większość oficjeli i wojskowych wyższego i średniego szczebla, którzy stali do końca po stronie monarchistycznego rządu, zostało aresztowanych i skazanych średnio na kilkanaście lat pod zarzutem zdrady stanu. Zaocznie wydano także wyroki na te osoby, które uciekły z kraju. Karę śmierci wykonano tylko w przypadku byłych członków wojsk faszystowskich, którzy dołączyli do walk po stronie monarchii. Po ustabilizowaniu sytuacji, w Rzymie powołano II Republikę Włoską. Premierem pozostał Togliatti, który zdominował politykę kraju na następne lata. Wypowiedziano traktaty laterańskie, przez co w praktyce Stolica Apostolska powróciła do stanu tzw. więźnia w Watykanie.