recursal/Fanatic-Fandom huggingface dataset:
Stewart Jones

Actor o Gymro oedd **Stewart Whyte McEwan** (1928-2011) neu **Stewart Jones** fel roedd yn cael ei adnabod. Roedd yn adnabyddus am chwarae cymeriadau fel Ifas y Tryc ac am ymddangos mewn dramau megis Nel, Oed yr Addewid a Talcen Caled.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd ef yn y Queen Mary's Nursing Home, Caeredin i Adelaide Bremner, ac ei dad oedd David McEwan. Penderfynodd ei rieni eu bod am roi i ffwrdd.

Gan fod Robert Henry Jones (o'r llys-enw Cennin) wedi bod yn gweithio yn yr Alban, drwy gyd-ddigwyddiad fe ddaeth y baban i ofal Cennin a'i wraig Rebecca Marr. Magwyd yn Criccieth.

## **Gyrfa**

Un o'r cymeriadau mwyaf adnabyddus yr arferai ei chwarae oedd **Ifas y Tryc** a sgwennwyd gan ei gyfaill Wil Sam. Disgrifiwyd ef yn ei rôl fel Ifas y Tryc yn *The Independent* fel "*The part was brilliantly played by the actor Stewart Jones*".

Enillodd Stewart Wobr Goffa Llwyd o'r Bryn yn yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith yn 1962 a 1963. Cafodd ei wahodd i ymuno a'r oredd yn Eisteddfod Genedlaethol Drenewydd yn 1965.

Bu'n portreadu Sarjant Ifan Puw mewn chwe cyfres o'r gomedi sefyllfa Glas y Dorlan.

Enillodd wobr BAFTA Cymru yn 2002 am ei ran yn ffilm Oed Yr Addewid.

## **Marwolaeth**

Bu farw yn 83 oed yn dilyn cyfnod o frwydro gyda cancr.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/name/nm0429297/
2. ↑ Dwi'n deud dim,deud ydw i. Cyfres y Cewri 24.Gwasg Gwynedd
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-north-west-wales-14293316
4. ↑ https://www.independent.co.uk/news/obituaries/w-s-jones-758763.html
5. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Stewart+always+made+me+laugh%3B+Tributes+as+Bafta+winning+actor+and...-a0262541079
Ryan a Ronnie (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw **Ryan a Ronnie** a ryddhawyd yn 2009.

Addaswyd y ffilm o ddrama lwyfan gan Meic Povey a cyfarwyddwyd y ffilm gan Rhys Powys.

## **Plot**

Roedd Ryan a Ronnie yn sêr, yn ymddangos yn rheolaidd ar y teledu ac yn swyno cynulleidfaoedd mewn lleoliadau yn amrywio o neuaddau pentref a chlybiau nos, i dymhorau haf yn Blackpool a thu hwnt.

Ond cychwynnodd y bywyd ar y lôn gymryd ei dol. Tu ôl i'r llwyfan gyrrodd gyriant Ryan a brwydr ddatblygol Ronnie gydag alcoholiaeth y pâr ar wahân. Mae'r ffilm yn portreadu disgleirdeb a hudoliaeth eu sioe lwyfan yn ogystal â phoen a galar perthynas mewn argyfwng.

## **Darlledidad**

Dangoswyd y ffilm am y tro cyntaf yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2008.

Darlledwyd y ffilm ar S4C ar ddiwrnod Nadolig 2009 yn dilyn taith o amgylch sinemau yn Nghymru a Lloegr.

## **Cynhyrchiad**

Cyfansoddwyd cerddoriaeth gwreiddiol ar gyfer y ffilm gan Arwyn Davies, mab Ryan Davies.

## **Gwobrau**

 Cyarwyddwr Ffotograffiaeth Gorau
 Cyfarwyddwr Gorau (Ffilm/Drama)
 Awdur Gorau
 Colur Gorau
 Ffilm Orau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/ryan-and-ronnie-are-back-2115319
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/It+was+such+honour+to+be+asked+to+play+the+role.+I+was+such+a+fan......-a0214762649
3. ↑ https://www.southwalesguardian.co.uk/news/4794754.ryan-and-ronnie-together-again-in-harmony/
4. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Ryan+a+Ronnie
Jacob Ifan

Actor Cymreig yw **Jacob Ifan** sy'n adnabyddus am ei brif ran yn chwarae Jake Vickers yng nghyfres ddrama heddlu'r BBC, *Cuffs* a prif ran yn nrama Gymraeg Bang ar S4C.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Jacob yng Nghaerdydd a roedd byw yn Nhreganna cyn i'r teulu symud i Aberystwyth pan oedd yn naw mlwydd oed. Roedd ei rieni yn dod o Aberystwyth yn wreiddiol. Bu'r teulu hefyd yn byw yn Y Borth a Llanfihangel y Creuddyn. Mae gan Jacob frawd hŷn a chwaer iau. Aeth i Ysgol Gymraeg Aberystwyth ac Ysgol Penweddig.

Roedd yn frwdfrydig am ffilmiau pan oedd e'n tyfu fyny ac am fod yn rhan o'r byd hwnnw. Aeth i glwb drama Arad Goch yn blentyn ac wrth fynd yn hŷn roedd yn manteisio fwy ar gyfleoedd actio a'i gymryd yn fwy difrifol. Ymunodd â theatr ieuenctid yng Nghanolfan y Celfyddydau yn Aberystwyth a ceisiodd am le yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

Graddiodd Ifan o'r coleg yn 2015, tra ei fod wedi dechrau ffilmio *Cuffs*.
Porc Pei

Ffilm Gymraeg yw Porc Pei a ryddhawyd ym 1998.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Paul Turner. Yn ddiweddarach rhyddhawyd cyfres deledu yn seiliedig ar y ffilm sef Porc Peis Bach.

## **Plot**

Mae’r gomedi ysgafn hon yn gweld Kenneth, mab y gweinidog ifanc, yn acael ei enwi yn ganwr gorau ei bentref, er gwaethaf ei ymdrechion taer i golli’r ornest.

Mae hyn yn golygu y bydd yn cael ei ddarlledu yn canu emyn y plant ar y BBC - anrhydedd y byddai'n well ganddo ei wneud hebddo.

Dyna ddechrau cyfres o anffodion doniol, wrth i Kenneth ddwyn llenwad y pastai porc y mae ei fam yn bwriadu ei fwydo i’r ymwelwyr, ynghyd â thrachwant ei gi anwes Bonzo, greu hafoc.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.intofilm.org/films/17673
2. ↑ https://filmhubwales.org/en/films/porc-pei/
Shotolau

Rhaglen deledu gystadleuol ar S4C oedd ***Shotolau***. Byddai dau dîm o saethwyr yn cystadlu drwy saethu colomenod clai liw nos.

Cyflwynydd y sioe oedd Emyr Davies.

## **Fformat**

Roedd targed wedi ei oleuo wedi ei rannu i 12 cylchran, gyda mwy o bwyntiau ar gael wrth saethu ynghynt (lle byddai'r golomen clai yn hedfan yn gyflymach).

Roedd y tîmau yn cynnwys enwogion Cymru ynghyd â saethwr proffesiynol.

Roedd rhai o'r capteiniaid cynnar yn cynnwys Ray Gravell, Gerallt Lloyd Owen a Geraint Griffiths.

## **Cynhychiad**

Cynhyrchwyd y gyfres yn wreiddiol gan Uned Hel Straeon.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://darganfod.llyfrgell.cymru/primo\_library/libweb/action/search.do?fn=search&ct=search&initialSearch=true&mode=Basic&tab=tab1&indx=1&dum=true&srt=rank&vid=44WHELF\_NLW\_VU1&frbg=&vl%28freeText0%29=shotolau&scp.scps=scope%3A%2844WHELF\_NLW%29%2Cprimo\_central\_multiple\_fe
Huw Rhys

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei ran mewn dramau megis Gwaith/Cartref, Darren Drws Nesa a Pam Fi Duw?

## **Bywyd cynnar**

Magwyd Huw Rees yn Tylertown yn y Rhondda yn 1981.

Astudiodd yn y Coleg Cerdd a Drama.

## **Gyrfa**

Gorfodwyd i Huw newid ei enw i Huw Rees er mwyn cael ei dderbyn gan Equity.

 Pan oedd yn 14 cafodd y cyfle i ymddaangos yn y gyfres Pam Fi Duw?. Bu'n portreadu'r cymeriad Rhids am dair cyfres rhwng 1998 a 2000

Un o'i swyddi cyntaf fel actor wedi gadael y coleg oedd y ffilm Dirgelwch yr Ogof, ble'r oedd yn chwarae rhan Harri.

 Ymddangosod dy gyfres gyntaf o Doctor Who wedi i'r rhaglen gael ei ail-wampio yn 2005.

Ymddangosodd yn y ddwy gyfres gyntaf o Caerdydd.

Bu'n chwarae rhwn Cai mewn dwy ffilm Gari Tryfan, yn 2007 a 2009.

Rhwng 2001 a 2013 bu'n chwarae rhan Dan JAmes yn Gwaith/Cartref.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/thinks-hes-ladies-man-2348174
2. ↑ http://www.clyw.org/wp-content/themes/clyw/transcripts/Transcript-HUW-RHYS-Gyrfa.pdf
3. ↑ http://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/ffilm/cymru/gwaith-cartref.shtml
Rargian Fawr

Rhaglen adloniant yn cael ei gyflwyno gan Gari Williams ble'r oedd triciau yn cael eu chwarae ar aelodau o'r cyhoedd.

Cynhyrchwyd tair cyfres yn yr 80augan Cwmni'r Castell ar gyfer S4C.

## **Fformat**

Ffilmiwyd y gyfres mewn stiwdio o flaen cynulleidfa byw. Byddai'r gynulleidfa yn cynnwys aelodau o'r cyhoedd oedd eisoes wedi cael eu dal gan driciau camera cudd Gari.

Yn ystod y rhaglen byddai triciau sydd eisoes wedi cael eu ffilmio yn cael eu harddangos gydag ymateb y yn y stiwdio gan y rhai oedd wedi eu twyllo.

Byddai triciau hefyd yn cael eu chwarae ar rhai o'r gynulleidfa yn y stiwdio.

## **Cast a Chriw**

Yn ogystal a Gari Williams yn cyflwyno yn y stiwdio roedd criw o actorion yn cymryd rhan yn y triciau a gwesteion gwanhaol pob wythnos.

 Gwynfor Roberts | Actor

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=\_Ekc6gOkXjk
Lowri Gwynne

Actores o Gymru sy’n adnabyddus am ei gwaith ar Talcen Caled a Rownd a Rownd.

## **Bywyd cynnar**

Daw Lowri o Bryn Beuno, Cricieth. Mae hi'n un o dri o blant, yn chwaer iau i'r actores Elen Gwynne.

Astudiodd yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog a mynychodd ysgol Glanaethwy tra yn ei harddegau.

## **Gyrfa**

Cychwynodd ei gyrfa fel actor ifanc yn ymddangos mewn dwy gyfres o Talcen Caled fel Iola Smith.

Mae hi wedi bod yn chwarae rhan Lowri Walsh yn yr opera sebon Rownd a Rownd ers 2010.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/45547555
2. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/cylchgrawn/theatr/adolygiadau/dwy-ddrama.shtml
3. ↑ https://lowrihafcooke.wordpress.com/2017/08/15/aadolygiad-theatr-hollti-theatr-genedlaethol-cymru/
Rhestr Nadolig Wil

Ffilm Gymraeg yw **Rhestr Nadolig Wil** a ryddhawyd ym 2008.

Cyfarwyddwr y ffilm oedd Dafydd Wyn.

## **Plot**

Ffilm gerddorol, hudolus a Nadoligaidd ar gyfer y teulu sy'n dilyn hynt a helynt Wil, bachgen wyth mlwydd oed a'i dadcu tadol, Tad-cu John, wrth iddyn nhw geisio achub y Nadolig. Pan fo Sin Corn yn disgyn oddi ar ei sled, ac yn glanio drwy do ysgubor Wil, mae Wil, Tad-cu John a Sin Corn yn mynd ati i geisio perswadio'r pentrefwyr i'w helpu. Ydyn nhw'n llwyddo i achub y Nadolig, a beth oedd ar Restr Nadolig Wil wedi'r cyfan?

## **Cyfeiradau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02f7cn5
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Pigion+Y+DYDD-a0214762435
3. ↑ http://awards.bafta.org/award/2009/childrens/drama
4. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/27388/ffilm-nadolig-s4c-yn-ennill-gwobr-bafta-plant/
Diwrnod Hollol Mindblowing Heddiw

Ffilm Gymraeg am ieuenctid a bywyd yn y Gymru gyfoes yw **Diwrnod Hollol Mindblowing Heddiw** a ryddhawyd yn 2000.

Roedd y ffilm yn seiliedig ar y nofel o'r un enw gan Owain Meredith a cyfarwyddwyd y ffilm gan Euros Lyn.

## **Plot**

Film am bysgotwr ifanc sy'n chwilio am gyffro yn y ddinas fawr.

Mae’r ddau gariad, Dylan a Meleri yn gadael eu cartref ar Ynys Armor oddi ar arfordir y gogledd am swae yng nghwmni ei gilydd yng Nghaerdydd.

Ar y ffordd y mae Marc cyfaill afradlon Dylan yn ymuno â hwy - er mawr ofid i Meleri.

Yng Nghaerdydd mae pethau’n gwaethygu gymaint mae Meleri yn troi ei chefn ar Dylan gan ddychwelyd adref hebddo gan ei adael ef i ymddiddori yn Alis ac Ingrid yn eu tro.

## **Cynhyrchiad**

Saethwyd y ffilm ar Ynys Enlli ac yng Nghaerdydd.

Disgrifir y cynhyrchiad trawiadol hwn gan HTV fel "y ffilm ddogma gyntaf Gymreig." Ystyr hynny yw iddi gael ei saethu i ymddangos fel pe byddai’n ddogfan yn hytrach na’r ddrama ag yw. Eglurodd y cyfarwyddwr, Euros Lyn, na roddwyd sgript ymlaen llaw i’r actorion ond yn hytrach, gofynnwyd iddyn nhw actio’u golygyfeydd yn fyrfyfyr.

## **Darllediad**

Dangoswyd y ffilm yn Nghwyl Ffilm Rhyngwladol Cymru 2000.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Diwrnod\_Hollol\_Mindblowing\_Heddiw
2. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21808584870002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Diwrnod%20Hollol%20Mindblowing%20Heddiw&offset=0
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/ffilm/001204mindblowing.shtml
4. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/ffilm/001115gwylffilm.shtml
Iechyd Da

Rhaglen ddrama yn dilyn helyntion swyddfa ym maes Iechyd yr Amgylchedd yn y Cymoedd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://wici.porth.ac.uk/index.php/Rhys\_Powys
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/One+of+life%27s+losers%3B+But+Iechyd+Da+star+Alun+ap+Brinley+is+quick+to...-a098645560
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Ymdrech+cwpl+i+fabwysiadu+babi+o+Wlad+Thai+Stori+ryfeddol+Sasi.-a098546349
Matthew Gravelle

Actor ffilm a theledu Cymreig yw **Matthew Ian Gravelle** sy'n adnabyddys am ymddangos mewn dramau megis Byw Celwydd, Y Pris a Broadchurch.

## **Gyrfa**

Yn 1999 cafodd ran ar gyfres Nuts and Bolts. Arhosodd gyda'r gyfres hyd at 2002.

Yn 2003, ymddangosodd yn y ddrama gyfres *Holby City* ac roedd yn actor rheolaidd yn y gyfres ddrama *Belonging ar*BBC Wales am ddwy gyfres.

Rhwng 2005 a 2008 bu'n portreadu Endaf yn Con Passionate am dair cyfres.

Mae ei ymddangosiadau arall ar deledu yn cynnwys *Casualty*, *Caerdydd* a *Judge John Deed*. Ymddangosodd yn "End of Days", diweddglo'r gyfres gyntaf o *Torchwood* fel doctor yn trin achosion o'r Pla Du.

O 2007 fe chwaraeodd y gangster Lyn Edwards, prif gymeriad cyfres deledu Y Pris, a elwid "Y Sopranos ger y môr". Am y rôl cafodd ei enwebu am yr Actor Gorau yng ngwobrau BAFTA Cymru 2010.

Yn ddiweddarach fe roedd yn actor llais yn y ddrama radio "The Dead Line" oedd yn rhan o fyd *Torchwood* a ddarlledwyd ar BBC Radio 4 yng Ngorffennaf 2009.

Serennodd Gravelle yn y ffilm Patagonia (2010) ac yng nghyfres *Baker Boys ar* BBC Wales fel Rob, cyd-reolwr Valley Bara a dyweddi Sarah (Eve Myles).

Yn 2013, fe'i castiwyd yn y ddrama drosedd llwyddiannus *Broadchurch*  ar ITV fel Joe Miller, gwraig cymeriad Olivia Colman. Yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn fe ymddangosodd yn y ddrama dditectif Y Gwyll, sydd hefyd yn serennu ei wraig Mali Harries.

O 2016 bu'n chwarae un o'r brif rannu yn y gfres wleidyddol Byw Celwydd.

## **Bywyd personol**

Mae Gravelle yn briod a'r actores Mali Harries. Mae'r cwpl wedi chwarae eu priod/partner ar y sgrîn mewn sawl sioe deledu.

Yn 2009, fe'i rhestrwyd yn *The Western Mail* fel y 24ain dyn mwya rhywiol yng Nghymru.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ Russell T Davies, Chris Chibnall, Ashley Way (1 January 2007). "End of Days". *Torchwood*. BBC Three.
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/tv-writer-tim-price-becoming-2221029
3. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/bafta-cymru-2010-family-affair-1919287
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/broadchurch-actor-matthew-gravelle-keeping-2494387
5. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/wedding-year-pair-look-back-1838431
Owain Glyndŵr - Tywysog Cymru

Ffilm Gymraeg yw **Owain Glyndŵr** **- Tywysog Cymru** a ryddhawyd ym 1983.

Cynhyrchwyd a cyfarwyddwyd y ffilm gan James Hill.

## **Plot**

Ffilm ar hanes cynnar Owain Glyndwr ar ddechrau'r gwrthdaro rhynddo ef â'r Arglwydd Grey.

## **Cyhyrchiad**

Ffilmwyd dwy fersiwn o'r ffilm gefn wrth gefn, un yn Gymraeg ac un yn Saesneg. Rhyddhawyd y fersiwn saesneg o dan enw 'Owain - Prince of Wales'.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b75389585
2. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21835928700002419
3. ↑ https://www.youtube.com/watch?v=KDpjDOkTeTw
Myffin y Mul

Cyfres animeiddedig i blant yw **Myffin y Mul**. Mae'n addasiad Cymraeg o gyfres Muffin the Mule.

Darlledwyd ar S4C o 2006 ymlaen.

## **Cynhyrchiad**

Addaswyd y gyfres i'r Gymraeg gan Owain Morgan Jones.

Cynhyrchwyd yr addasiad gan Sain.

Roedd y gyfres yn seiliedig ar gymeriad Muffin, y cymeriad cyntaf erioed ar deledu i blant yn y DU. Roedd i weld ar raglen For the Children a darlledwyd am y tro cyntaf yn 1946.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://sainwales.com/products/myffin-y-mul-1-seren-wib
2. ↑ http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv\_and\_radio/2952533.stm
Llety Piod

Ffilm Gymraeg yw **Llety Piod** a ryddhawyd yn 1995.

Cynhyrchwyd ar gyfer S4C gan Berwyn Rowlands a chyfarwyddwyd gan Ceri Sherlock.

## **Plot**

Mae teulu o Loegr yn symud i bentref bach yng Nghymru, ond maent yn wynebu brwydr i fyny'r bryn i gael ei dderbyn gan y gymuned leol, ac nid yw'n hir cyn i'r tensiynau redeg yn uchel.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8cc4609b
2. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21774316550002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Llety%20Piod&offset=0
Huw Davies

Actor o Gymro sy'n adnabyddus am ei waith mewn dramau megis Parch, Dinas a Pobol y Cwm.

## **Gyrfa**

Yn 1988 daeth Huw yn rhan o gast yr opera sebon Dinas fel cymeriad Darren. Arhososdd gyda'r gyfres tan ei diwedd yn 1991.

Yn 1996 roedd yn aleod o gast Y Palmant Aur yn portreadu Harri Owen.

Mae hefyd wedi ymddangos mewn dramau megis Care a The Bench ar gyfer y BBC.

Yn 2011 ymunodd a gast Pobol y Cwm yn rhan Andrew Charles. Bu i'r cymeriad ymddangos ar nifer o achosion rhwng 2011 a 2014.

Roedd yn un o'r prif gymeriadau yn y gyfres ddrama Parch yn ymddangos tros tair cyfres rhwng 2015 a 2018.

Yn ogsytal a gweithio fel actor mae Huw yn rhedeg ysgol ddrama Stagecoach yn Abertawe gyda'i wraig Luan.

## **Bywyd personol**

Mae Huw yn byw yn Abertawe gyda'i wraig a maent yn rhedeg ysgol ddrama Stagecoach yr ardal gyda'i gilydd.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://regantalentgroup.co.uk/portfolio\_page/huw-davies/
2. ↑ https://www.spotlight.com/1976-7838-2743
3. ↑ https://www.equity.org.uk/getting-involved/branches-directory/branches/wales/south-wales-variety-branch
Richard Elfyn

Actor llwyfan, ffilm-a-theledu Cymreig yw **Richard Elfyn** su'n adnabyddus am ymddangos mewn rhaglenni megis Byw Celwydd, Caerdydd a Rala Rwdins.

## **Bywyd cynnar**

Ganwyd Elfyn ym Mangor, Gwynedd a'i magwyd yn Mhwllheli yn fab i blisman.

Pan yn ifanc roedd ganddo atal dweud ond llwyddodd ei oroesi drwy weithio yn y theatr.

Fe'i hyfforddwyd yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

## **Gyrfa**

Ar y teledu mae Richard wedi serennu yn Caerdydd, Con Passionate, Pobol y Cwm, Treflan, XTRA a Jara ar gyfer S4C.

Yn y 90au roedd yn adnabyddus i wylwyr ifanc S4C yn chwarae rhan y Dewin Doeth yn y gyfres deledu Rala Rwdins.

Enillodd wobr BAFTA Cymru am yr actor gorau am ei bortread o Rhys yn ffilm Yn Gymysg Oll i Gyd - darlithydd sy'n dioddef o sgitsoffrenia.

Bu'n chwarae rhan y ditectif Gari Tryfan mewn amryw gynyrchiad yn y 2010au.

Rhwng 2016 a 2018 bu'n chware un o'r brif rannu yn y gyfres wleidyddol Byw Celwydd.

Yn 2020 bu'n portreadu Clive yn y bumed cyfres o 35 Diwrnod: Parti Plu.

Mae wedi perfforio mewn nifer o ddrmau ar y llwyfan gan gynnwys God of Carnage a'i sioe un dyn David Lloyd George - The Wizard, The Goat and The Man Who Won the War.

## **Bywyd personol**

Mae'n byw ym Mhentre'r Eglwys ger Pontypridd gyda'i wraig Einir Siôn. Mae ganddo tri o blant.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.taliesinartscentre.co.uk/getfile.php?type=event\_documents&id=Richard%20Elfyn.pdf
2. ↑ https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/tv/actor-playing-confident-first-minister-10764821
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/find-things-to-do/voice-spongebob-fireman-sam-ben-2650540
Nadolig yng Nghwm Rhyd y Chwadods

Rhaglen Nadoligaidd Gerddorodl gyda Delwyn Siôn a hwyaid Cwm Rhyd y Chwadods.

Darlledwyd am y tro cyntaf ar S4C ar 24 Rhagfyr 1991.

## **Plot**

Mae hi'n Nadolig yng Nghwm Rhyd y Chwadods ac mae llond y lle o eira, ond mae newyddion drwg i Delwyn â'r hwyaid pan glywant nhw ar newyddion fod Siôn Corn ddim am ddod eleni.

Penderfynai’r criw darffeilio at wald Siôn Corn eu hunain. Maent yn cychwyn y siwrne ar y tŷ mawr ar y bryn lle maent yn cwrdd â meim o'r enw Franco a Doli Glwt gwrthryfeles.

Yn y tŷ cawn hyd i ddrws hudolus sy'n cludo'r criw i Fethlehem i weld y baban Iesu.

Wedi dychwelyd i'r tŷ mawr rhanni Delwyn hanes pan welodd Siôn Corn pan oedd yn blentyn. Wedi dod ar draws dwrci digalon ar y bwrdd cegin daw'r criw o hyd i Siôn Corn ar do ei weithdy. Mae Sion Corn yn ddigalon gan ei fod wedi colli'r goriad i shed y ceirw. Gyda help yr hwyaid daw o hyd i'r goriad a chaiff gychwyn ar ei siwrne i ddosbarthu’r anrhegion ar hyd y byd.

## **Cynhyrchiad**

Roedd y rhaglen yn seiliedig ar 'Côr Aelwyd Cwmrhydychwadods" oedd i'w clywed yn canu ar y rhaglen radio i blant Ribidires yn yr 80au.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21813428660002419
2. ↑ https://www.discogs.com/release/11094127-Delwyn-Si%C3%B4n-A-Ch%C3%B4r-Aelwyd-Cwmrhydychwadods-Nadolig-Yng-Nghwmrhydychwadods-
O.M.

Mae ***O.M.*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1990 yn serennu Bryn Fôn yn y brif ran. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Emlyn Williams.

Mae'r ddrama yn seiliedig ar fywyd Owen Morgan Edwards, un o'r prif gymwynaswyr ac ymgyrchwyr dros yr iaith Gymraeg a diwylliant Cymraeg mewn cyfnod o amser pan waharddwyd y Gymraeg mewn ysgolion a mannau cyhoeddus.
Panto Shane a'r Bont Hud

Rhaglen yn dangos perfformiad un noson o bantomeim yn adrodd hanes Shane Williams mewn dilyniant i Panto Shane a'r Belen Aur. Perfforiwyd y sioe ar lwyfan Theatr Ffwrnes, Llanelli.

Sgriptwyd y sioe gan Tudur Owen.

## **Plot**

Dwy flynedd yn ôl fe dderbyniodd Shane y sialens eithaf, gan gamu o’r cae rygbi i lwyfan y theatr a chymryd rhan mewn panto. Nawr i brofi ei hun unwaith eto, mae’n camu i’r llwyfan am yr ail dro i gymryd rhan yn’ Shane a’r Bont Hud.’

A fydd Shane yn gallu achub Anti Dot a thrigolion Maes Mawr o grafangau y Cawr Mawr Câs, sy’n byw yr ochr arall i’r Bont Hud? Fe fydd ganddo help llaw cast o gymeriadau lliwgar, yn ogystal â rhai o sêr y byd rygbi.

## **Cynhychiad**

Perfformiwyd y sioe ar Nos Iau 21 Tachwedd 2019 yn Theatr y Ffwrnes, Llanelli o flaen cynulleidfa byw.

## **Darllediad**

Darlledwyd y sioe yn wreiddiol ar dydd Nadolig 2019.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p07xmlvs
2. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/panto-shane-ar-bont-hud/
3. ↑ https://datescloud.com/shane-ar-bont-hud-theatrau-sir-gar-ffwrnes-201369-301167566.html
4. ↑ https://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/35254/nadolig-ar-s4c-digon-o-chwerthin-ac-ambell-i-ddeigryn/
Morfydd

Ffilm 'biopic' am y gantores a'r cyfansoddwraig Morfydd Llwyn Owen, ac amgylchiadau amheus ei marwolaeth gan yr awdures Siwan Jones.

Darlledwyd y ffilm yn mis Rhagfyr 2018 ar S4C.

## **Plot**

Yn seiliedig ar stori'r canwr, pianydd a chyfansoddwr talentog o Treforest, Morfydd Owen.

Ar ôl symud i Lundain i astudio cerddoriaeth fe syrthiodd mewn cariad a phriodi’r seicdreiddiwr Ernest Jones. Bu farw Morfydd yn drasig yn dilyn llawdriniaeth a gynhaliwyd ar fwrdd y gegin yng nghartref teulu ei gŵr yn y Mwmbwls.

Mae'r ffilm yn portreadu priodas dau gymeriad hollol wahanol. Y seicdreiddiwr deallus yn ei dridegau a merch fywiog, ramantus yn ei hugeiniau.

Dyma hefyd hanes bywyd cyfansoddwr a cherddor medrus, bywyd a ddaeth i ben yn gynnar pan oedd ond yn 26 oed.

## **Cynhyrchiad**

Ysgrifennwyd y ffilm gan Siwan Jones. Cyfarwyddwr y ffilm oedd Andy Newbery.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.boomcymru.co.uk/cynnwys/morfydd/
2. ↑ https://canolfanffilmcymru.org/cy/films/morfydd/
3. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p06th639
4. ↑ https://www.dailypost.co.uk/special-features/morfydd-tragic-story-one-wales-15541422

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau Drama
Categori:Ffilmiau 2018
Categori:Ffilmiau'r 2010au
Categori:Rhaglenni S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Nel

Ffilm o 1990 gan yr awdur Meic Povey yn serennu Beryl Williams yn y brif ran.

## **Plot**

Mae'n adrodd hanes Nel, sydd yn wynebu cael ei symud o'i chartref teuluol i fyngalo yn y dref gan bod ei brawd eisiau gwerthu fferm y teulu. Ond mae Nel yn benderfynol o beidio â symud a phan ddaw'r teulu o bell ac agos i ymweld â'r hen gynefin am y tro olaf, mae tensiynau annisgwyl yn datblygu.

Wedi oes gyfan yn byw ar y fferm, mae Nel yn benderfynol o beidio â symud – mae’n bwriadu cymryd gwenwyn i ddiweddu ei bywyd. Daw ei nith i’r fferm am ginio gyda’i theulu o Gaerdydd. O ganlyniad i’r ymweliad hwn daw cyfrinachau a thensiynau i’r amlwg ynhgyd â chymeriad annwyl ac unig Nel.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y ddrama yn ardal Abergynolwyn a Tal-y-Llyn.

## **Gwobrau**

 Drama orau
 Actores orau

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p05s89l4
2. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Nel
Martha, Jac a Sianco (ffilm)

Ffilm Gymraeg o 2008 yn seiliedig ar nofel Caryl Lewis ydy ***Martha, Jac a Sianco***. Addaswyd y nofel yn sgript gan Caryl Lewis hefyd a chafodd arweiniad gan y sgriptiwr Meic Povey.

Darlledwyd y ffilm am y tro cyntaf ar ddydd Nadolig, 2008. Mae'r ffilm yn serennu Sharon Morgan fel Martha, Ifan Huw Dafydd fel Jac a Geraint Lewis fel Sianco.

## **Plot**

Mae Martha Jac a Sianco yn byw ar y fferm deuluol, Graig Ddu. Nid oes dim wedi newid ar y fferm ers cenedlaethau, ond mae marwolaeth Mami a’r sylweddoliad ei bod wedi gadael y ffarm yn ei hewyllys yn gyfartal rhwng y tri ohonynt yn cychwyn cadwyn o ddigwyddiadau sydd yn arwain at drasiedi.

Mae’r straen ac ansicrwydd sy’n codi o’r newid byd yma yn cael ei chywddo gan Jac wrth i’w gariad newydd sy’n awyddus i briodi ac i symud mewn er mwyn meddianu’r ty gyda dim diddordeb ym marn traddodiadol Martha a Sianco.

Mae yna elfen gre’ o arswyd yn perthyn i’r ffilm wrth i’r brain bigo yn ddidrugaredd ar ffenestri’r ffarm berfedd nos, buwch yn cnoi ei thethi ei hun ac effaith y gwenwyn sydd yn cael ei osod i ladd y brain. Yn ôl yr hen goel fe fydd y gwenwyn yn lladd saith gwaith a daw hynny yn wir erbyn diwedd y ffilm.

## **Cynhyrchiad**

Cyfarwyddwyd y ffilm dwy awr o hyd gan Paul Jones a chafodd ei chynhyrchu gan Lona Llewelyn Davies gwmni Teledu Apollo sy'n rhan o gwmni Boomerang. Ysgrifennwyd y sgôr gan John Hardy a Hugh Fowler.

Ffilmiwyd rhannau helaeth o'r ffilm yn Cribor Fawr, Pont-Siân, Ceredigion.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27254/an-s4c-christmas-in-wales/
2. ↑ https://johnhardymusic.com/project/2008/marthajacsianco
3. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27162/17-bafta-cymru-2008-wins-for-s4c/
4. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27369/s4c-film-wins-major-us-award/
5. ↑ http://www.s4c.cymru/en/press/post/27421/martha-jac-a-sianco-wins-spirit-of-the-festival-in-newry/
Nyth Cacwn

Cyfres gomedi sefyllfa Gymraeg wedi'i gosod ar fferm ddychmygol o'r un enw yng ngorllewin Cymru oedd ***Nyth Cacwn***.

Ysgrifennwyd y gyfres gan Ifan Gruffydd ac Euros Lewis.

## **Plot**

Roedd y gyfres yn seiliedig ar hynt a helynt Wiliam, gwas newydd a oedd wedi dod i weithio ar fferm gwraig weddw o'r enw Gwyneth a'i merch Delyth.

Henry oedd enw cariad Delyth - 'pot blodyn o ddyn' a oedd yn gweithio yn y banc - ac roedd Einon yn hen was direidus a chyfrwys.

Roedd y cymydog Herbert Thomas hefyd yn rhan o'r stori, gŵr parchus ag acen ogleddol a chanddo 'un llygad ar y fferm a'r llall ar Mam.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd chwe phennod cyfres gyntaf *Nyth Cacwn* eu hysgrifennu yn 1988, a'u darlledu ar S4C yn 1989. Ysgrifennwyd ail gyfres, ond ni chafodd ei chomisiynu.

## **Darlledu**

Rhyddahwyd y gyfres ar DVD gan Sain.

Cafodd y gyfres i ail-ddarlledu ar S4C yn 2016 cyn cael ei ryddahu fel Bocs Set ar S4C Clic yn 2019.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.cambrian-news.co.uk/article.cfm?id=124288&headline=Celebrating%20a%20unique,%20funny%20Welsh%20sitcom&sectionIs=news&searchyear=2018
2. ↑ https://golwg.360.cymru/newyddion/cymru/530076-wedi-colli-ethos-cefen-gwlad-meddai-ifan-tregaron
3. ↑ https://sainwales.com/store/dvd/sain-dvd-141
4. ↑ https://www.lleol.cymru/blog/gwylwyr-yn-gallu-creu-sianel-bersonol-eu-hunain-ar-s4c-clic.html
Hel Straeon

Rhaglen deledu gylchgrawn ar S4C oedd ***Hel Straeon***. Darlledwyd ar S4C rhwng 1986 a 1997.

## **Fformat**

Roedd pob rhaglen yn cynnwys amrywiaeth o hanesion diddorol am bobol a llefydd o gwmpas Cymru.

## **Darllediad**

Darlledwyd Hel Straeon am dros ddegawd ar S4C rhwng 1986 a 1997.

Yn ddiweddarach ail-ddarlledwyd rhai o'r rhaglenni o dan yr enw 'Clasuron Hel Straeon' fel rhan o floc "Aur" S4C.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://darganfod.llyfrgell.cymru/primo\_library/libweb/action/search.do?fn=search&ct=search&initialSearch=true&mode=Basic&tab=tab1&indx=1&dum=true&srt=rank&vid=44WHELF\_NLW\_VU1&frbg=&vl%28freeText0%29=%22hel+straeon%22+1990&scp.scps=scope%3A%2844WHELF\_NLW%29%2Cprimo\_central\_multiple\_fe
2. ↑ http://awards.bafta.org/award/1991/cymru/news-and-current-affairs
Pris y Farchnad

Cyfres ddrama yn dilyn bywydau teulu o ocsiwniars yn Gaerfyrddin.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=NUXIAgAAQBAJ&pg=PA2464&lpg=PA2464&dq=%22pris+y+farchnad%22+s4c&source=bl&ots=1FO-aGasGM&sig=ACfU3U2lKB0FAYvxWglu6NcsHqqTH2fZUQ&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwihvZuNtsrrAhWPUBUIHUBgCiE4ChDoATAJegQIARAB#v=onepage&q=%22pris%20y%20farchnad%22%20s4c&f=false
2. ↑ http://www.aberystwyth-today.co.uk/article.cfm?id=100256&headline=Location%2C%20location%2C%20location%20is%20all%20important&sectionIs=News&searchyear=2015
3. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/spotlight-actress-janet-aethwy-2663148
4. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=pris+y+farchnad
Llafur Cariad

Cyfres ddrama yn dilyn hanes y Blaid Lafur yng Nghymru rhwng 1979 a 2000.

Darlledwyd ar S4C yn 2000.

## **Plot**

Mae'r gyfres yn dilyn cyfnod cythryblus yn hanes gwleidyddol Cymru a'r DU trwy ddilyn drama gwleidyddol y Blaid Lafur yn Nghymru o 1979 hyd at 2000.

Mae'r penodau yn olrhain esblygiad y Blaid Lafur yng Nghymru o ddyddiau tywyll y gaeaf anfodlonrwydd trwy gyfnod Thatcher, preifateiddio, yr ymgyrch ddatganoli a datblygiad Cynulliad Cymru.

## **Gwybodaeth ychwanegol**

Rhyddhawyd nofel yn seiliedig ar y gyfres gan Gareth Miles yn 2001.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/TV+series+charting+history+of+Labour+Party+in+paperback%3B+LLAFUR...-a077936381
Ochor 1

Rhaglen gerddoriaeth yw **Ochr 1** sy'n rhoi sylw i gerddoriaeth Gymraeg amgen a chyfoes o bob math.

Cychwynnodd y gyfres yn 2013 fel rhan o arlwy Y Lle ar gyfer pobl ifanc. Darlledwyd ar S4C rhwng 2013 a 2018.

## **Fformat**

Mae amrywiaeth o bethau’n cael eu cynnwys ar Ochr 1 megis sesiynau byw yn y stiwdio, yn ogystal â fideos wedi’u cyfarwyddo gan rai o gyfarwyddwyr mwyaf cyffrous Cymru a chyfweliadau gydag artistiaid y sîn gerddorol Gymraeg, mewn amryw o leoliadau ledled Cymru.

Mae artistiaid poblogaidd megis HMS Morris, Candelas, Y Pencadlys ac Yr Eira wedi gwneud eu hymddangosiad teledu cyntaf ar Ochr 1.

## **Cynhyrchiad**

Yn ogystal â'r rhaglenni arferol, mae sawl rhaglen arbennig wedi’i darlledu gan gynnwys taith y band Sŵnami yng ngŵyl Eurosonic yn Groningen, Yr Iseldiroedd. Yma, roedd modd gweld taith y bechgyn â’r perfformiad byw.

Hefyd, darlledwyd rhaglen arbennig am y band pop dychmygol o’r 70au, Saron - un o brosiectau’r label Klep Dim Trep. Penderfynodd Ochr 1 wneud rhaglen hanner awr, fel ‘rhaglen goll o’r archif’, o’r enw Cil y Drws o 1974. Roedd y rhaglen yn dilyn hanes y grwp yn eu dyddiau cynnar, ac yna yn cael cip olwg ar yr hyn roeddent yn recordio yn y stiwdio. Yn ogystal â hynny, roedd y band yn perfformio a sgwrsio gyda'r cyflwynydd Englyn Williams yn y stiwdio. Roedd y rhaglen 'gomedi cerddorol' wedi ei ffilmio yn yr un steil â rhaglenni pop Cymraeg y 70au megis Disg a Dawn, Twndish ac ati.

Rhaglen arbennig arall oedd *Ochr 1: Aron Elias*. Roedd Aron Elias o Borthmadog yn brif leisydd i un o grwpiau Hip-Hop mwyaf dylanwadol Cymru, Pep Le Pew. Erbyn hyn mae'n byw mewn ogof ar ochr mynyddoedd Sacromonte, ger Granada, a hynny heb ddŵr ‘na thrydan. Mae'n treulio ei ddyddiau yn bysgio am ddigon o arian i'w gynnal am y dydd, a hynny ymysg rhai o gerddorion fflamenco mwyaf medrus y byd. Gyda cherddoriaeth unigryw Aron, ynghyd â thirwedd a phensaernïaeth godidog Granada yn gefndir, mae’r rhaglen hon yn rhoi portread ar fywyd a meddylfryd un o gerddorion mwyaf dawnus ac unigryw Cymru.

Roedd Ochr 1 yn hynod o gynhyrchiol mewn amrywiaeth o wyliau Cymraeg. Ym mis Chwefror, cynhelir noson Gwobrau’r Selar sy’n gwobrwyo bandiau ac unigolion y sîn roc Gymraeg. Yn yr wythnosau cyn y gwobrau, mae Ochr 1 yn cynhyrchu a rhyddhau fideos ar YouTube yn datgelu’r rhestrau byrion ac ar y noson ei hun, mae’r rhaglen yn cyfweld â’r enillwyr ac yn cofnodi’r noson fel bod modd ail-fyw’r cyffro i’r rhai oedd yno, neu alluogi’r rhai oedd methu bod yn rhan o’r noson. Yn ystod wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol, mae Ochr 1 yn darlledu bandiau yn chwarae’n fyw o nosweithiau poblogaidd Maes B. Yn ogystal â hyn, mae llawer o fideos o’r setiau byw, sesiynau acwstig a chyfweliadau gyda’r bandiau ar gael ar sianel YouTube Ochr 1 fel bod modd ail-wylio eitemau’r rhaglen.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p0455dkn
2. ↑ http://antena.co.uk/en/portffolio/ochr-1/
Sarra Elgan

Cyflwynwraig o Gymru yr Sarra Elgan sy'n adnabyddus am ei gwaith cyflwyno ar Jonathan, Planed Plant, Cân i Gymru a BT Sport.

## **Bywyd cynnar**

Ganed Sarra yng Nghastell-Nedd, 1979 yn unig blentyn i gyn-chwaraewr rygbi Castell Nedd, Cymru, a'r Llewod, Elgan Rees. Magwyd mewn pentref bach Bryncoch yn yr ardal.

Astudiodd yn Ysgol Gymraeg Ystalyfera cyn mynd yn ei blaen i gael gradd dosbarth cyntaf mewn Theatr, Cerddoriaeth a'r Cyfryngau o Goleg y Drindod yn 1999.

## **Gyrfa**

Dechreuodd gyrfa teledu Sarra yn Nghwmderi yn y raglen sebon Pobol y Cwm, ble bu'n portreadu cymeriad Beca, nani i Hywel Llywelyn am gyfnod ar ddiwedd y 90au.

Yn 2001 ymunodd a thim cyflwyno Planed Plant ynghyd a Rhydian Bowen Phillips, Lisa Gwilym a Branwen Gwyn. Arhosodd gyda'r rhaglen tan nos galan 2001.

Roedd yn aelod o'r band pop Cic rhwng 2001 a 2003. Creuwyd y band ar gyfer rhaglen blant ar S4C a darlledwyd dwy gyfres.

Yn 2002 cyflwynodd gystadleuaeth Cân i Gymru am y tro cyntaf, yn cadw cwmni i'r cyfansoddwyr a'r perfformwyr tu il i'r llwyfan ar y noson ac yn cyflwyno fideos y caneuon pob noson yn arwain at y gystadleuaeth. Bu'n cyflwyno'r gystadleuaeth tan 2010.

Mae hi wedi bod yn ran o dim cyflwyno Jonathan ers 2004.

Treuliodd 4 blynedd yn cyflwyno yr Uwch Gynghrair Aviva ar EPSN, a'r gwpan LV yn ogystal â Chwpan Prydain ac Iwerddon. Bu'n cyflwyno Rygbi'r Gynghrair Geltaidd ar S4C / BBC Cymru am ddwy flynedd yn ogystal â Chwpan Rygbi'r Byd yn 2007.

Cyflwynodd Speedway ar Sky Sports rhwng, 2007-2009, yn sylwebydd ar gyfer Cwpan yr Ewro ym Mhortiwgal ar CBBC yn 2004 a gwnaeth hefyd rhywfaint o adroddiadau ochr-cae ar gyfer Clwb Rygbi ar S4C.

Cynhaliodd ei sioe radio ei hun ar gyfer BBC Radio Wales a Red Dragon. Mae hi hefyd wedi cyd-gynnal y sioe frecwast ar BBC Radio Cymru yng nghwmni Dafydd Meredydd.

Mae hi yn cyflwyno'r sylwebaeth rygbi ar BT Sport, fel gohebydd ochr y cae yn ogystal â'r prif gyflwynydd yn y stiwdio, mae hi hefyd yn cynnal y sioe gylchgrawn boblogaidd Rugby Tonight ar y sianel.

## **Bywyd personol**

Mae Sarra'n byw ym Mro Morgannwg gyda'i gŵr, cyn chwaraewr rygbi tîm cenedlaethol Iwerddon, Y Llewod a chyn-gapten Scarlets Llanelli, a hyfforddwr presennol blaenwyr Tim Rygbi Cenedlaethol Iwerddon sef Simon Easterby. Priododd y ddau yn 2005.

Ganed eu merch, Soffia yn 2007 a'u mab Ffredi yn 2009.

Mae'r teulu yn byw ae gyrion Gaerdydd yn y Fro.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.crowntalentgroup.com/sarra-elgan
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/TV%27s+Sarra+is+Planed+a+pop+career.-a081190874
3. ↑ https://curiad.org/artist/cic/
4. ↑ https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/i-expected-him-away-fortnight-2390786
Hedd Wyn (ffilm)

Ffilm Gymraeg am fywyd y bardd Hedd Wyn yw **Hedd Wyn**. Huw Garmon sy'n serennu fel Hedd Wyn. Cynhyrchwyd y ffilm yng Nghymru gan gwmni Pendefig Cyf dan ofal y cyfarwyddwr Paul Turner.

Cafodd ei henwebu am Oscar ym 1994.

## **Plot**

Mae’n ffilm am fywyd gwledig Cymreig ar ddechrau’r ugeinfed ganrif cyn i’r Rhyfel Byd Cyntaf osod cyfeillion, perthnasau a chydnabod yn erbyn ei gilydd.

Gwelwn y bardd Ellis Evans (Hedd Wyn) yn gweithio, chwerthin a charu fel unrhyw ddyn ifanc arall, nes daeth yr alwad i ymladd i ymyrryd â’i freuddwyd o ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol.

Ym 1914, ar ddechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf, y mae Ellis yn osgoi mynd i ryfel ac yn cwestiynu pam fod ei ffrindiau mor barod i fynd i ryfela. Er gwaetha cael ei alw’n llwfr am beidio â mynd, yn y pen draw ac yntau mewn cyfyng gyngor personol mae’n ymuno â’r fyddin. Mae hunllef y sefyllfa yn ei ysbrydoli i gyfansoddi cerdd am y profiad.

Enillai Ellis y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Birkenhead yn 1917 wythnosau wedi iddo gael ei ladd ar faes y gad. Gorchuddwyd y gdair mewn du a daeth i gael ei adnabod fel y Gadair Ddu. Daw'r gadair yn ôl i drawsfynydd heb i Ellis wybod ei fod gwireddu ei freuddwyd.

## **Cynhyrchiad**

Sgriptiwyd y ffilm gan y bardd Alan Llwyd, awdur y gyfrol Gwae fi fy myw, cofiant Hedd Wyn.

Cafodd llawer o'r golygfeydd eu saethu ar leoliad yn ardal Trawsfynydd, de Gwynedd, pentref genedigol Hedd Wyn. Ffilmiwyd y golygfeydd o faes y gad ar faes glanio yn Hwlffordd.

## **Darllediad**

Cafodd y ffilm ei ryddhau gyntaf yn 1992 yn Wyl Ffilmiau Caeredin. Aeth yn ei flaen i gael ei ryddhau i sinemau o'r 22ain Ionawr 1993.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.imdb.com/title/tt0104403/
2. ↑ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7c1b94fb
3. ↑ https://www.intofilm.org/films/16996
4. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=f899xH\_quaMC&pg=PA899&redir\_esc=y#v=onepage&q&f=false
5. ↑ https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994
6. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Hedd+Wyn
7. ↑ https://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/welsh-film-went-mountains-snowdonia-15974507
Stori Fawr

Rhaglen gylchgrawn a redodd ar S4C am 8 pennod yn 1996.

Roedd y rhaglen yn cynnwys eitemau yn adolygu elfennau o'r cyfryngau cyfoes ac eitmeau profil ar enwogion.

Aled Samuel oedd cyflwynydd y rhaglen gyda eitemau ychwanegol yn cael eu cyflwyno gan westai megis Beti George, Ffion Dafis a Keith Morris.
Hufen a Moch Bach

Cyfres ddrama yw **Hufen a Moch Bach** sy'n dilyn helyntion Carreg Boeth, pentre dychmygol straeon Harri Parri.

Cynhyrchwyd y gyfres gan Teledu'r Tir Glas a darlledwyd ar S4C rhwng 1983 a 1988.

## **Cynhyrchiad**

Roedd y gyfres yn seiliedig ar y nofel i oedolion gan Harri Parri ***Hufen a Moch Bach***. Gwasg Tŷ ar y Graig a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1980.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21880898020002419
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/arts-culture-news/colourful-life-anglesey-actor-celebrated-8835379
3. ↑ The Time - Tuesday,  Dec. 6, 1983 - p32

4. ↑ The Times - Tueday, Jan 3 1984, p22
Procar Poeth

Cyfres ddogfen 'pry-ar-y-wal' yn diyn criw o Gymry ifanc ar eu gwyliau am fis yn Ibiza.

Cynhyrchwyd dwy gyfres gan gwmni teledu Concordia.

Cafwyd dilyniant i'r gyfres yn 2004 gyda Procar Pinc yn dilyn criw o Gymry hoyw.

## **Fformat**

Ymhob cyfres roedd y gyfres yn dilyn wyth o bobl ifanc gwahnaol. Byddai'r criw yn rhannu villa yn Ibiza am fis gyda cameru cwmni cynhyrchu yn eu dilyn bob cam o'r ffordd, yn ymgais i ddatgelu’r gwirionedd am fywydau pobl ifanc ar wyliau tramor.

Roedd y rhaglen yn arddull 'pry-ar-y-wal'.

## **Natur Dadleuol**

Cafodd ail gyfres y sioe lawer feirniadaeth yn dilyn golygfeudd yn dangos un o'r bobl ifanc berfformio gweithred rywiol ar ddieithryn tu allan i far "Delilah's Welsh Bar" yn San Antonio. Wedi'r digwyddiad, honodd y ferch ei bod mor feddw nad oedd yn medru cofio dim byd ac roedd Dai Morris, perchennog y bar yn feirniadol iawn o'r cwmni cynhyrchu.

"*Rwy'n credu bod y digwyddiad yn ddigymell ond roedd yn amhroffesiynol ei ffilmio. Rwyf wedi fy siomi yn y cwmni cynhyrchu. Rwy'n credu eu bod wedi cymryd mantais ohoni."* meddai Morris am y digwyddiad.

Medd llafarydd i S4C ar y pryd *"Cyfres pry-ar-y-wal yw hon sy'n dilyn criw o Gymru ifanc yn Ibiza dros gyfnod o bedair wythnos. Nid taith Ysgol Sul yw hon - mae pobl ifanc Procar Poeth yno i gael amser da ac mae'r camerâu yno i ddilyn eu holl brofiadau. Rydym wedi cael sicrwydd cryf gan y cwmni cynhyrchu na fyddai’r criw camera byth yn perswadio nac yn annog unrhyw un ar y gyfres i gymryd rhan ynddo."*

## **Marchnata**

Er mwyn hysbysebu'r ail gyfres yn 2002 comisiynwyd cyfres o animeiddiadau i'w hanfon ar e-bost yn engraifft buan o farchanta digidol gan S4C. Creuwyd yr animeiddiad gan Deniol Morris, un o greuwyr y gyfres Gogs.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://dlo6cycw1kmbs.cloudfront.net/media/media\_assets/Adroddiad\_Blynyddol\_2001.pdf
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Television%3a+Merch+wyllt+y+Cymoedd+yn+Ibiza%3b+Rhian+Westbrook+o%27r...-a093769824
3. ↑ https://www.thefreelibrary.com/MY+DRUNKEN+TV+SEX+SHAME%3B+Red-faced+party+girl%27s+apology+for+Ibiza...-a084973425
4. ↑ https://www.thefreelibrary.com/%3A+E-bost+o+Ibiza+i+dynnu+sylw+at+Procar+Poeth.-a085872477
5. ↑ http://www.iftn.ie/news/?act1=record&only=1&aid=73&rid=190&tpl=archnews&force=1
Sion a Sian (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw **Sion a Sian** a ryddhawyd yn 2003.

Cyfarwyddwr y ffilm yw Tim Lyn.

## **Plot**

Roedd y ffilm yn addasiad o ddrama lwyfan a berfformiwyd yn wreiddiol yn 1990 a ddisgrifwyd fel ffilm gomig am dristwch.

Mae'n stori gyda dau brif gymeriad.

Mae Siôn a Siân yn nesau at eu pedwardegau, ac yn digalonni - Siân yn athrawes ddi-briod, yn byw mewn bloc o fflatiau yng Nghaerdydd a'i phen-blwydd mawr yn nesau a hithau'n dechrau teimlo'n desprét.

Siôn yw ei chymydog, "dros dro" meddai e. Mae'n gwrthod wynebu bod ei gynhyrchydd teledu o wraig wedi ei daflu allan o'u ty mawr crand ar gyrion y ddinas, a symud ei chariad newydd hanner ei hoedran i mewn ati.

## **Cynhyrchiad**

Bu i Janet Aethwy ail gydio yn ran Sian wedi'i phortreadu yn y ddrama llwyfan gynt. John Glyn Owen oedd yn chwarae rhan Sion ar y llwyfan.

## **Darllediad**

Fe'i darlledwyd ar S4C ar ddydd Nadolig 2003 ac fe'i dangoswyd fel rhan o Wyl Sgrîn Caerdydd 2003.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/ffilm/03-sion.shtml
2. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Dau+ar+groesffordd+...+dwy+ochr+i%27r+un+geiniog%3F%3B+Annes+Glynn+yn...-a0111483521
Lois Meleri-Jones

Actor o Gymru yw **Lois Meleri-Jones** sy'n adnabyddus am ymddanogs mewn dramâu megis Craith, Rownd a Rownd a Pobol y Cwm.

## **Bywyd cynnar**

Graddiodd Lois o goleg Cerdd a Drama y Guildhall yn 2013.

## **Gyrfa**

Cychwynodd Lois ei gryfa drwy ymddangos yn y gyfres Xtra rhwng 2001 a 2002.

Aeth yn ei blaen i ymuno â chast Rownd a Rownd ble bu'n portreadu Elin am chwe mlynedd.

Wedi gadael y gyfres i fynd i'r coleg gwnaeth ymddangosiadau mewn cyfresi megis Holby City a Doctors cyn cael ei chastio fel Llinos Perkins yn y gyfres gyfreithiol Dim Ond y Gwir.

Yn 2018 ymddangosodd yn gyfres gyntaf y ddrama drosedd Craith fel Lowri Driscoll. Daeth yn ei hôl am un bennod yn yr ail gyfres.

Ers 2018 mae Lois wedi bod y rhan o gast Pobol y Cwm yn chwarae’r cymeriad Tesni Parri.

## **Bywyd personol**

Mae Lois wedi dyweddio â'r cyflwynydd Owain Gwynedd Griffith. Ganwyd eu plentyn cyntaf ym mis Ionawr 2023.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.gsmd.ac.uk/drama/final\_year\_actors/graduates\_2012\_13/lois\_meleri\_jones/
2. ↑ https://www.imdb.com/name/nm5810823/
3. ↑ http://www.jessicacarneyassociates.co.uk/clients/actresses/lois-meleri-jones
Porthpenwaig

Cyfres ddrama yn dilyn teulu a leolir ym Mhen Llŷn am hynt a helynt pobl sy’n rhedeg tafarn glan môr a gwesty bach Yr Angor.

Cynhyrchwyd y gyfres gan Rondo.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd y gyfres o amgylch Aberdaron ym Mhen Llŷn.

Creuwyd y gyfres gan Cefin Roberts

## **Darllediad**

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol yn slot drama Nos Sul S4C yn 2011.

Ail-ddarlledwyd y gyfres yn 2015 ac eto yn haf 2021.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/programmes/p02jy3qs
2. ↑ https://www.dailypost.co.uk/whats-on/film-tv/colourful-rural-drama-in-porthmpenwaig-2701791
Sigaret?

Addasiad Harri Pritchard Jones o ddrama glasurol Saunders Lewis, Gymerwch Chi Sigaret?.

## **Plot**

Caiff Marc dasg gan arweinwyr comiwnyddol Hwngari i drafeilio i Fienna er mwyn llofruddio Phugas, sy'n digwydd bod yn dad bedydd i'w wraig Iris.

Mae Iris yn helpu Marc i drefnu cyfarfod ond mae yn erfyn ar ei gwr i beidio a mynd ymlaen a'r llofruddiaeth.

Llwyddai Marc i gwrdd a Phugas, ond pan mae ar fîn gweithredu'r llofruddiaeth drwy ddefnyddio cas sigaret wedi'i addasu, disgynnai gleiniai rosari Iris allan o'r pecyn a sylwai nad yw'n gallu parhau a'r weithred.

Yn ôl yn Hwngari mae Iris yn ceisio ffoi gyda'r Offeiriaid ,ond yn ofer.

## **Cynhyrchiad**

Ffilmwyd rhannu o'r ffilm ar leoliad yn Budapest yn wlad Hwngari.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.s4c.cymru/cy/y-wasg/post/36125/dathlu-diwrnod-y-llyfr-ar-s4c-clic/
Scersli Bilîf

Film Gymraeg am gymeriad Ifas y Tryc yw **Scersli Bilîf** a ryddhawyd ym 1974.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Wil Aaron.

## **Plot**

Mae Ifans y Tryc yn fecanig yn ogystal ag awdur, mewn trafferth. Ar ôl danfon tri mochyn i'r farchnad, mae'n ymweld â'r dafarn, ac mae'n cael ei droi allan yn ddiannod ar ôl ffrwgwd gyda'i weithiwr answyddogol, Jo, a'r staff.

Mae ceisio dychwelyd adref mae ei yrru yn denu sylw'r heddwas lleol sy'n mynd ar rei ôl yn ei gar patrol Morris Minor. Fodd bynnag, mae Jo ffyddlon yn cymryd y bai - mae i'w gael yn sedd y gyrrwr pan fydd yr heddlu'n dal i fyny gyda'r fan ac ef sy'n cael ei gludo i orsaf yr heddlu.

Cyn iddo allu achub ei ffrind, mae angen i Ifans gael y drwydded yrru sydd ganddo, gyda chymorth ei wraig a'i fab a llwgrwobr i Mr Trout, yr arholwr.

Mae Jo yn cael ei dynnu o'r gell y mae ynddi ac mae'r heddlu unwaith eto'n mynd ar ei ôl, gan wybod nawr mai Ifans yw'r dyn maen nhw ei eisiau ar gyfer yfed a gyrru.

Pan fydd Ifans yn cael ei ddal mae torf o gefnogwyr wedi ymgynnull ac, o dan arweiniad Jo, maen nhw'n mynnu bod Ifans yn caelderbyn prawf anadl ar unwaith. Pan mae'r prawf, yn rhy hwyr, yn awgrymu bod y Ifas yn ddieuog. Mae Ifans, arwr lleol, yn cael ei gario adref ar ysgwyddau ei gymrodyr, yn canu ei clod.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.bbc.co.uk/cymru/radiocymru/safle/cofio/pages/1974\_ffeithiau.shtml#celfyddydau
2. ↑ https://discover.library.wales/permalink/f/1eskrbt/44NLW\_ALMA21753648360002419
Lois

Ffilm Gymraeg yw **Lois** a ryddhawyd ym 1999.

Cafodd y ffilm ei gyfarwyddo gan Eurwyn Williams.

## **Plot**

Ffilm am fyfyrwriag sydd yn dioddef o'r clefyd anorecsia.

## **Cynhyrchiad**

Cafodd y ffilm ei ysgrifennu gan y dramodydd Dewi Wyn Williams.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://www.thefreelibrary.com/Nofel+gyntaf+gan+ddramodydd+o+Fon-a0583357236
2. ↑ http://awards.bafta.org/keyword-search?keywords=Lois
Jabas Jones

Ffilm o 1990 a oedd yn ddilyniant o'r gyfres boblogaidd Jabas.

## **Plot**

Mae'r lloches i bobl ifanc yn cau cyn y Nadolig a mae Jabas a'i ffrindiau yn ceisio eu gorau i ffarganfod ffyrdd i godi arian ar yr achos.

Mae Jabas yn gobeithio y caiff ei noddi i neidio allan o awyren ond ag yntau wedi cyflawni'r gampu unwaith yn barod dyw pobol yr ardal ddim yn awyddus iawn i'w gefnogi.

Yn y cyfamser mae Bulldog Parri yn amau Jabas a William Gethin, gwr newydd Anti Olwen o fod yn gyfrifol am losgi tai yn yr ardal.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.gwennansage.co.uk/credits-and-awards/jabas-jones/

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau Drama
Categori:Ffilmiau'r 90au
Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Rhaglenni S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Sglyfaeth

Ffilm Gymraeg yw '**Sglyfaeth** a ryddhawyd y 1984.

## **Plot**

Drama am Gymro ifanc yn dod yn 'sglyfaeth i drafferthion chwe sir Gogledd Iwerddon wedi iddo syrthio mewn cariad a Gwyddeles ifanc.

Mae Gareth yn asiant cudd gyda'r S.A.S a does dim poenau cydwybodal ganddo pan i'r fyddin Brydeinig ei annog i ddefnyddio'i Gymreictod i ymdreiddio cymunedau gweriniaethol Gogledd Iwerddon. Ond pan syrthiau mewn cariad a Trich mae'n rhaid iddo gychwyn cwestiynu ble mae ei deurngarwch.

## **Darllediad**

Arddangoswyd y ffilm yn y Chweched Wyl Ffilm a Theledu yn y gwledydd Celtaidd.

Darlledwyd y ffilm ar 11 Rahgfyr 1984 ar S4C.

## **Llyfr**

Rhyddhawyd lllyfr o'r enw Ysglyfaeth yn seiliedig ar y ffilm yn ddiweddarach yn 1987 gan Harri Pritchard Jones.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ https://discover.library.wales/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLW\_ALMA21751781170002419&context=L&vid=44WHELF\_NLW\_NUI&lang=en\_US&search\_scope=CSCOP\_EVERYTHING&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=tab1&query=any,contains,Sglyfaeth&offset=0
2. ↑ http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle\_219/6e\_\_festival\_\_du\_\_cinema\_\_et\_\_de\_\_la\_\_television\_\_des\_\_pays\_\_celtiques.pdf
3. ↑ https://www.gwales.com/goto/biblio/en/9780000479884/