Mit o dwóch córkach/powstaniu Wisły

## O dwóch córkach/O powstaniu Wisły

Mit o dwóch córkach, bądź mit o powstaniu Wisły - jeden z najważniejszych mitów, wyjaśniających krajobraz Polski. Oparty jest na kulcie wody i doktrynie, że "Kobieta jest wodą".

## Treść

Dawno, dawno temu, wśród górskich szczytów wznosił się zamek duch i króla gór "Beskida" i "Borany", czyli ducha lasów. Rządzili razem przez długie lata, ukochani przez swych poddanych. Jednak nadszedł dzień, w którym ukochany Beskid odszedł. Borana wezwała do siebie troje swych dzieci, aby zgodnie z wolą ich ojca podzielić między nimi władzę.

- Lanie, ty będziesz polami i łąkami - rzekła do syna. - Zaś wy, Białko i Czarnocho, będziecie wodą, rozprowadzając ją po polach i łąkach Lana, aby było jej pod dostatkiem.

Radosna Białka klasnęła w dłonie i szybko zbiegła z góry do zamglonej doliny. A posępna Czarnucha ostrożnie zeszła po skałach z drugiej strony. Gdy obie spotkały się na dole, Białka wesoło krzyknęła:

- I teraz będziemy już płynąć razem!

Jednak drogę zagrodziła im ogromna skała, pod którą stał wojownik Czantor.

- Stójcie córki królewskiej pary! Gdzie wam tak śpieszno? Po co chcecie iść do nieznanych, odległych krain, skoro tutaj jest tak pięknie? - zapytał.

Rozejrzały się siostry i zgodnie stwierdziły, że mogą tam zostać. Z wdzięczności rozproszyły wodę po całej dolinie, aż zakwitła tysiącami barwnych kwiatów.

Ale Ziemia rozkazała wojownikowi przepuścić królewskie córki, aby mogły zanieść wodę dalej ku północy.

- Wyślijcie najpierw jedną falę, przecież nie wiecie co tam na was czeka - poradził Czantor siostrom, a potem rozsunął skały.

Niepewna fala powoli wypłynęła na północ, a siostry nazwały swoje dziecko "Wyszła" i poleciły, by powróciła z wieściami o dalekich krainach.

Wyszła skakała wesoło po kamieniach, płynęła przez równiny, mijała ciemne lasy, wijąc się to w lewo, to w prawo, aby jak najwięcej zobaczyć. Kiedy mijała wawelską skałę, wyskoczył ku niej wielki smok ziejący ogniem. Przerażona bryznęła mu w oczy pianą i uciekła dalej na północ. Dołączały się do niej mniejsze rzeczki i strumyki, a Wyszła ze swoimi kompanami rozlewała swe wody coraz szerzej i szerzej.

- Chyba już czas zawrócić - myślała nieraz, ale wciąż była ciekawa, co jeszcze jest przed nią.

W końcu zniknęły jej z oczu las i pola. Poczuła zaś słony smak. Nad nią było szare niebo, a przed nią równie szara, spieniona woda, która łączyła się z niebem na horyzoncie. Zachwycona dała się wciągnąć w szum morskich fal i połączyła z wodami Bałtyku.

Na próżno siostry czekały jej powrotu, na próżno posyłały za nią jedną falę za drugą. Wszystkie płynęły jej śladem i po długiej drodze łączyły się ze słonymi wodami morza.

Córkami tymi jest Biała i Czarną Wisełka, które jednoczą się w końcu razem w jedną osobę - Wisłę.

## Znaczenie

Motyw odzwierciedla ogólnosłowiańską doktrynę - "Kobieta jest wodą", co być może odzwierciedla kształt jej włosów. Motyw bogini-wody, pojawia się wielokrotnie w samej tylko Polsce: począwszy od wielu nimf wodnych, przez mit o Wandzie (księżniczka zachęcona przez wodne boginki popełnia samobójstwo, stając się bóstwem), micie o Juracie (władczyni oceanu), mitu o Warsie i Sawie (wodna boginka staje się człowiekiem), mit o Czarnym Stawie (kobieta, która stała się jeziorem) i wiele wiele, więcej. Mit ukazuje fakt, iż rzeka Wisła jest boginią - Wyszłą, będąc nią jednocześnie i rzeką i postacią, co jest typowe dla animizmu. Dwie córki, w tym przypadku jednocześnie reprezentują i dziewczęcy motyw bycia razem przyjaciółek, będąc hipostazą łączenie się rzek. Przy czym każda z tych dwóch rzek to oddzielne bóstw, a razem są jednym i się jednoczą - główną, świętą rzeką Polski. Motyw, że oba się łączą i jednocześnie oba "tworzą" nowy byt się nie wyklucza, gdyż monizm i hipostazy zezwalają na taki motyw, gdyż oba są jednoznaczne ze zjawiskami przyrody. Każda praktycznie rzeka miała jakiegoś dobrego ducha, zaś Wisła jako naczelna rzeka, miała specyficzny status. Jest bóstwem "Wyszła", w której jednocześnie spoczywa inne bóstw - Wanda, oraz wiele innych kobiecych bóstw, dawniej Sawa. Tym samym Wisła jest pełna sacrum. Motyw "Białej" i "Czarnej" dziewczyny przypomina dość mocno mit wyłowienia, z Białobogiem i Czarnobogiem. W obu przypadkach mamy do czynienia, z czarną i białą postacią - stwórcami związanymi z wodami. Pozostałe postacie reprezentują poszczególne elementy natury Beskidów. Związki z mitem o smoku Wawelskim, nie dziwi, biorąc pod uwagę bliskość regionów. Hipostazą Wyszły jest najpewniej Matka Boska Strumienna.

## W popkulturze

* W "Balladynie" polskojęzycznego pisarza, pochodzenia Ukraińskiego jest motyw "Balladyny" i "Aliny", które są kopię dwóch córek, lecz jedna jest zła, a druga dobra. Motyw dwóch dziewczyn. blondwłosej i czarnowłosej pojawia się dość często w poezji regionu.
* Motyw kobiety władającej wodą, pojawił się po raz pierwszy właśnie w tym micie. Osiągnął światowy sukces , rozpowszechnił się dość mocno w popkulturę światowej, w np. Fireboy, and Watergirl czy serialu Ninjago, bądź Avatar