Epoka enkantadosjańska

Rycerze podczas wojen joterdońskich

**Epoka enkantadosjańska** - okres historyczny w dziejach Androgei trwający od 393 roku Starej Ery do 243 roku Nowej Ery.

## Historia

Po wygnaniu do Dzikich Krajów Wellmeni przez kilka stuleci nie stworzyli wspólnego państwa. Zmieniło się to dopiero w 393 roku SE za sprawą Aryj-mana, który opanował stepy centralnej Regolii i przyjął imię Jamerrell. Dalsze podboje imperium doprowadziły do zniszczenia Królestwa Osamonidów na zachodzie oraz kilku ważniejszych plemion Hashigan na wschodzie. Wellmeni Nastepnie Wellmeni skierowali swoją uwagę na Limerii, której do końca II wieku SE odebrali wszystkie posiadłości zamorskie oraz strategiczne wyspy. Mimo prób wojska sułtana nie zdołały nigdy zdobyć Klovos ani narzucić Limerom swojej dominacji, choć niejednokrotnie było ku temu blisko.

W tym samym czasie na dobre rozgorzała wojna pomiędzy imperium a Złotym Cesarstwem, targanym ówcześnie (podobnie jak inne kraje Południa) wewnętrznymi kryzysami natury politycznej i ekonomicznej. Chanowie udzielili Limerii pomocy militarnej, lecz szybko stali się sami celem najazdów z Przesmyku Joterdońskiego – armia Kainy w dość krótkim czasie podporządkowała sobie region Tungratii oraz Tordei (miasta prefekturalnego cudem nie udało się zdobyć), a także zablokowała handel międzykontynentalny powodując u przeciwnika zapaść gospodarczą.

Przełom Starej i Nowej Ery przyniósł wielkie zmiany w Androgei – na Południu prorocy Barra i Isril stali się głosicielami nowej religii zwanej eldurizmem. Wiara zdobywała błyskawicznie popularność, czym naraziła się fundamentalistycznym władcom krainy. W tym samym czasie rybacy wellmeńscy przypadkiem odkryli, że północną Regolię zamieszkują elfy, które wkrótce w obawie przed inwazją z południa zaczęły łączyć się w duże państwa – tak powstały Terrasen, Grandfordia, Charia, Waloria oraz Kalari. W połowie *enkantados* zaczęto używać w Androgei pieniędzy kruszcowych, które szybko rozpowszechniły się po całej krainie.

Tymczasem wojna pomiędzy imperium wellmeńskim a Mederią stawała się intensywniejsza i brutalniejsza – destrukcyjny charakter najazdów przyczynił się do pojawienia się określenia „Dzicy”, które do wiernych sułtanowi przyczepiło się już na zawsze. Niepokonana armia pod koniec I wieku została zatrzymana pod Klovos przez księcia Mitrasa Wielkiego, który odniósł fenomenalne zwycięstwo mimo skromnych środków. Porażka zainicjowała ciąg zdarzeń, których skutkiem był wybuch kilkuletniej wojny lazurytowej – konflikt ogarnął emiraty Sejeonu, Timwalu i ziemie nad Morzem Nikomedyjskim. Spór osłabił na tyle Imperium Dzikich, iż musiało zrezygnować na jakiś czas z podbojów. Stagnację w Kainie wykorzystał cesarz Radeus zwycięski, który odwojował część ziem z rąk agresora. Dokonania władcy zostały jednak zmarnowane przez skorumpowaną i nieudolną administrację jego następców.

W połowie II wieku Imperium wellmeńskie osiągnęło szczyt potęgi, zaś Złote Cesarstwo trwało w głębokiej defensywie. Trudną sytuację kraju próbował odwrócić ostatni cesarz – Artur I Medit – z którego inicjatywy przeprowadzono śmiałe reformy polityczne, społeczne, gospodarcze oraz wojskowe. Przywódca prowadził ponadto aktywną dyplomację i utworzył kilka znaczących sojuszy. Zauważając groźny trend u rywala, sułtan Umbar V zdecydował się na ostatecznie zniszczenie cesarstwa nim odbuduje ono swoją potęgę – w 184 roku doszło do Wielkiego Najazdu Dzikich, najkrwawszego konfliktu epoki. Skutkiem wyprawy było zniszczenie Lodogrodu, śmierć cesarza oraz kilku milionów ludzi, wysokie straty nie pozwoliły jednak na kontynuowanie marszu w głąb Południa.

Wysiłki Artura I opłaciły się – na pomoc walczącym Chanom ruszyła koalicja kilkunastu państw na czele z Rapsydią. Sprzymierzeni wyzwolili okupowane ziemie, zaś na miejsce cesarstwa powołali Królestwo Ziem Spalonych. Następne sześć dekad upłynęło pod znakiem krwawych wojen o wyzwolenie Joterdonu spod jarzma Dzikich. Szczególnie duże trudności sprawiły Nowej Lidze Zachodu walki w Limerii, której zabezpieczenie było kluczem do odblokowania wymiany handlowej przez Morze Nikomedyjskie. Ostatecznie sojusznicy pod wodzą księcia Herberta Merdye’a zadali imperium decydujący cios w IV wojnie joterdońskiej i epickiej bitwie o Cheon w 243 roku. Genialny triumf militarny zmusił wyczerpanych Wellmenów do paktowania z pozycji przegranego – definitywną klęskę najeźdźców oraz ich wypędzenie z kontynentu gwarantował traktat z Khal, uważany powszechnie za cezurę kończącą tą straszną epokę.

Bilans *enkantados* był przytłaczający – zginęły miliony istot, zaś kraje Joterdonu zostały zupełnie spustoszone. Następstwem wydarzeń politycznych był krach gospodarczy oraz wynikająca z niego klęska głodu, która pochłonęła kolejne niezliczone ofiary. Ziemie Imperium Dzikich (które zaczęło rozpadać się krótko po podpisaniu traktatu khalskiego) ogarnęła dodatkowo straszliwa plaga, która ostatecznie podkopała aspiracje Kainy.

Zwycięstwo w wojnie z Wellmenami zagwarantowało Rapsydii status światowego mocarstwa oraz architekta nowego ładu w Androgei. Zyskała także Limeria, która na początku następnej epoki zaczęła się dynamicznie rozszerzać. Największym przegranym *enkantados* okazali się Dzicy oraz Chanowie, którzy przestali liczyć się na arenie międzynarodowej.

## Gospodarka

Najsilniejszą gospodarką epoki było przez większość czasu imperium wellmeńskie, które bogactwo zawdzięczało ogromnemu terytorium, nieograniczonej sile roboczej, złożom surowców oraz potencjałowi technicznemu. Dodatkowym czynnikiem, który umocnił ekonomiczną dominację Dzikich była kontrola nad joterdońskimi szlakami handlowymi oraz umiejętna polityka celna. Wellmeni u szczytu swej potęgi przewyższali Chanów, Korycję i Rapsydię razem wziętych, lecz po 185 roku ich gospodarka zaczęła upadać w wyniku strat wojennych i szalejącej korupcji.

Dzięki zwycięskim wojnom w Korkinach i Ashorze Rapsydia zdobyła dostęp do złóż cennych surowców, np. węgla, żelaza czy kamieni szlachetnych. Wydobycie dóbr pozwoliło triumwiratowi na zbudowanie fundamentów silnej, nowoczesnej gospodarki. Ponadto eksploatacja surowców spowodowała napływ inwestycji i migrantów zarobkowych do Benvedalu i Barri, a także doprowadziła do powstania bogatych przedsiębiorstw górniczych.

Początkowo, silną gospodarkę posiadało również Złote Cesarstwo, którego bogactwa wynikały z nagminnego wyzysku biedniejszych klas społecznych przez wąską grupę magnatów. Wpływy Chanów spadły w wyniku kryzysów finansowych, zaś po 185 roku na ziemiach byłego cesarstwa szalała bieda i głód. Cesarstwo odnotowało znaczny regres w porównaniu do sąsiadów.

Bardzo biedne i zacofane były regiony Południa oraz zamieszana przez elfy północna Regolia. Najbogatszymi krajami tych krain były Korycja i Terrasen, które jednak wypadały mizernie w porównaniu do ówczesnych potęg.

Epoka enkantadosjańska przyniosła rewolucję ekonomiczną w postaci upowszechnienia się pieniądza kruszcowego, który znacznie ułatwił handel oraz wszelkiego typu transakcje w Androgei. Pierwszą oficjalną walutą w krainie stał się denar imperialny (*sai-denar*) – w opozycji do niego powstał denar rapsydyjski (*tai-denar*), który zdobył popularność w zachodniej Mederii. W Złotym Cesarstwie, podobnie jak u elfów, nigdy nie upowszechniły się kruszcowe pieniądze.

## Religie

Epoka enkantadosjańska przyniosła liczne zmiany społeczne i religijne względem wcześniejszych okresów historycznych.

W wyniku działań benvedalskiego kaznodziei – Kusumy Sasmity – doszło do miejscowego pojednania kościoła pinotońskiego z kultem renchowskim oraz złagodzenia prześladowań tych ostatnich. Mnich został zamordowany przez łowców nagród działających na zlecenie nieprzychylnych mu kapłanów z Pinotonu. Zbrodnia ta wywołała serię krwawych rozruchów w Rapsydii, która zdestabilizowała kraj i wywołała falę wzajemnych aktów przemocy.

Mieszkańcy imperium wellmeńskiego wyznawali setki systemów religijnych, spośród których dominowały panteistyczny merolizm oraz monoteistyczny kościół timwalski czczący Latenosa. Wyznawcy tej ostatniej szerzyli swą wiarę za pomocą miecza, niszcząc obce obiekty kultu oraz torturując innowierców. Ich agresywne działania były wymierzone jak i w ludność na okupowanych ziemiach Joterdonu, tak i mniejsze zbiorowości zamieszkujące Regolię.

Elfy wyznawały misztarię, którą rozpowszechniali po Regolii w czasie swych podbojów oraz kolonizacji regionów nieznanych. Początki elfickiej państwowości to również czasy budowy najwspanialszych świątyń i miejsc kultu misztarii – ich wznoszenie zlecali bogaci rycerze będący jednocześnie kapłanami.

Największe zmiany religijne dokonały się na Południu, gdzie prorocy Barra i Isril od roku 0 głosili nową, monoteistyczną wiarę zwaną eldurizmem. Poczatkowo wyznanie spotkało się z wrogością koryckich tradycjonalistów i padło ofiarą licznych prześladowań – wraz z czasem eldurizm zdobył jednak popularność wśród mieszczaństwa i średniej szlachty, aż w końcu zdominował kraje Południa. Misjonarze nie odnieśli sukcesu w Złotym Cesarstwie (mimo wsparcia Artura I), gdzie spotykali się z wrogością zacofanej, tępej ludności. Monoteiści wyplenili w większości tradycyjne wierzenia chańskie, prowadzili szkoły oraz różnorakie ośrodki pomagające potrzebującym.

## Kultura, moda, nauka, technika

Najazdy Dzikich oraz wyprawy geograficzne dokonywane przez odkrywców z wielu krajów zmieniły sposób postrzegania Androgei przez humanoidy. Mederia przestała mieć status jedynego cywilizowanego kontynentu, docenione zostały różnorodne rasy i zbiorowości zamieszkujące wszystkie części Regolii.

Podróże morskie były bardzo długotrwałe i niebepieczne, ponieważ żeglarze nadal używali galar i szaland. Statki te praktycznie były zbyt słabe do odbywania rejsów do odległych regionów Androgei, przez co pełniły rolę łodzi handlowych i stawały się często ofiarą piratów. Tylko nieliczni byli w stanie sfinansować większe łodzie, którymi odbywali rejsy do odległych zakątków świata.

W największych miastach zaczęto tworzyć systemy kanalizacyjne oraz tworzyć źródełka czystej wody. Ponadto większość metropolii wykładała drogi brukiem lub kamieniami, aby ograniczyć liczbę błota na ulicach. Na Południu oraz Wschodzie humanoidy zaczęły przykładać dużą wagę do dbałości o higienę i mycia rąk. Te rozwiązania zmniejszyły śmiertelność wśród mieszkańców Androgei – nie zmieniły jednak faktu, iż medycyna nadal była na niskim poziomie oraz była bezradna wobec występujących pod koniec epoki epidemii. Problem z dostępnością szpitali zwalczali elduriści, którzy często zakładali przykościelne lecznice dla przedstawicieli wszystkich klas społecznych.

Wśród mieszkańców Mederii nadal popularna była moda ustanowiona w czasach przedwellmeńskich, była ona jednak ubogacona o wiele elementów zaczerpniętych bądź inspirowanych wschodnimi kulturami. Południowa szlachta uwielbiała kontusze i zdobione, wysokie buty, Rapsydzi zakładali futra sporwadzone z Benvedalu i Barri, z kolei ludy zamieszkujące imperium gustowały w jedwabnych, błękitnych szatach i turbanach z piórem. Choć na początku *enkantados* sposób ubioru bardzo różnił się w zależności od cywilizacji, to pod koniec epoki, w związku z walkami między Dzikimi a Ligą Zachodu, społeczeństwa Androgei mocno się zunifikowały.

W architekturze popularne było wznoszenie kilku piętrowych budynków z kamienia oraz drewna orzechowego. Modne było także budowanie parków miejskich, pośród których najbardziej okazałe były Ogrody Cesarskie w Lodogrodzie. Mieszkańcy Androgei zaczęli wznosić wytrzymałe mosty oraz budować sieci traktów, które połączyły ważniejsze miasta w krainie. Najwięcej takich dróg powstało w Joterdonie z uwagi na intensywny ruch handlowy, lecz spora część z nich została zniszczona w wyniku wojen.

Permanentne wojny, epidemie, głód, wszechobecna śmierć i cierpienie wykształciły w mieszkańcach Androgei głęboko pesymistyczny sposób myślenia. Ówczesne dzieła kultury podkreślały beznadziejność losu oraz katastroficzny rozmiar ofiar poniesionych przed wszystkie strony enkantadosjańskich konfliktów. Ludzi urodzonych po Wielkim Najeździe Dzikich uznawano za „zmarnowane pokolenia”, gdyż sytuacja polityczno-społeczna odebrała im szanse na rozwój i szczęście.

Bohaterowie epoki enkantadosjańskiej przeszli do zbiorowej świadomości jako bohaterowie odważnie stawiający się tyranii i okrucieństwu. Wśród nich było wielu żołnierzy z różnych krajów, słynni generałowie jak Moore czy Merdye. Ostatni cesarz Chanów, Artur, został pośmiertnie wyniesiony do roli międzynarodowego bohatera i stał się archetypem szlachetnego, oddanego władcy.

## Wojskowość

Wszystkie armie Androgei opierały się na licznej i dobrze wyszkolonej piechocie. Była ona uzbrojona w lekkie zbroje i hełmy otwarte, które zapewniały swobodę ruchu oraz widoczność. Ich orężem zazwyczaj były włócznie lub toporki, choć dobór broni zależał często od pochodzenia wojowników. Elitę wojsk lądowych stanowili ciężcy rycerze w zbrojach płytowych i hełmach zamkniętych, którzy brali udział w najtrudniejszych walkach albo pełnili rolę straży monarszej. Ciężka piechota zyskiwała na znaczeniu wraz z upływem lat oraz intensyfikacją działań zbrojnych. Ulubioną bronią białą rycerzy stały się miecze, które w czasach przedwellmeńskich zarezerwowane były tylko dla najbogatszych wojowników. Poza piechotą walczyła również kawaleria – choć jej znaczenie spadło w stosunku do czasów przedwellmeńskich, umiejętnie dowodzona konnica nadal była zabójczo groźna dla przeciwnika.

Na polach bitew pojawiły się także kusze, które były łatwiejsze w obsłudze i bardziej szybkostrzelne niż łuki. Broń ta sprawdzała się jak i w starciu z piechotą, tak i z kawalerią. Czarna Gwardia w walce stosowała ogniste strzały, które poza wyeliminowaniem wroga zajmowały go płomieniami w prowadzały w jego szeregach zamęt.

Początek epoki wiązał się z budową wielkich fortów i zamków, które miały powstrzymać pochód wrogich wojsk. Ich obleganie trwało latami i wiązało się ze znaczną ilością ofiar. Aby ułatwić przejmowanie zamków rycerstwu ulepszono machiny oblężnicze (często używające ognistych pocisków) oraz wynaleziono armaty – ta zabójcza broń zadebiutowała podczas Wielkiego Najazdu Dzikich, lecz całkowicie wyparła inne maszyny miotające dopiero w Międzyepoce.

## Populacja

Około roku 100 w Androgei mieszkało łącznie ponad 120 mln istot. Najliczniejszą rasą byli ludzie (ok. 60 mln), hiandrzy (ok. 40 mln). Elfów było ponad 9 mln, zaś pozostałość populacji stanowiły inne rasy: orki, gobliny itd. Z uwagi na społeczne tabu związki pomiędzy rasami były rzadkie, zaś liczba dzieci z mieszanych rodzin znikoma.

Aż do początków Nowej Ery najludniejszym krajem Androgei było Złote Cesarstwo, którego populacja utrzymywała się na poziomie ok. 24 mln ludzi. Dopiero później Chanów przegonili Wellmeni, których kraj zamieszkiwało ponad 30 mln ludzi. Rapsydia liczyła 11 mln, zaś wszystkie kraje koryckie razem wzięte – mniej niż 15 mln.

Największym miastem Androgei był Lodogród z populacją przekraczającą 1,2 mln mieszkańców. Spór o miano drugiej najludniejszej metropolii rozgrywał się między koryckim Ousson a Kainą, zaś trzecim wielkim miastem było Khal, będące wielkim joterdońskim węzłem komunikacyjnym.

Wojny między imperium wellmeńskim a Mederyjczykami pochłonęły na przestrzeni lat ponad 80 mln istot. Najwięcej z nich zginęło podczas Wielkiego Najazdu Dzikich, gdy liczba ofiar przekroczyła łącznie 8 mln. Od 185 do 243 roku na wszystkich frontach Androgei zginęło prawie 30 mln.

## Ciekawostki

* Pod koniec enkantados w Joterdonie na masową skalę zaczęto przemycać buggit.
* Artur I, ostatni cesarz Chanów, stał się ponadnarodowym bohaterem, zaś jego pomniki są rozsiane po całej krainie.
* Tetbuzja była jedynym krajem na Południu, który nie przystąpił do Ligi Zachodu. Zmieniło się to dopiero po interwencji zbrojnej Katogradu.
* Pomimo podjęcia wielu prób na przestrzeni setek lat, Wellmeni nigdy nie zdołali podbić Hashigan zamieszkujących wschodnią Regolię.
* Najdłużej panującym władcą epoki był Alinar Joxidor – elf rządził w Terrasenie ponad 70 lat.
* Pierwszym i ostatnim hiandrem w historii, który rządził imperium wellmeńskim był Gustaw Hashigański (utrzymał się przy władzy tylko rok, a po jego śmierci wybuchła wojna domowa).
* Wojenna rzeczywistość wykształciła wśród mieszkańców krainy wiele ciekawych frazeologizmów i zwrotów użytkowych:
	+ *Kiedyś odrąbię ci łeb* – popularne, pobłażliwe pożegnanie
	+ *Nim Wellmeni znowu najadą* – niedługo, przed upływem krótkiego czasu
	+ *Co za Hashiga z tego miejsca* – miejsce jest dzikie, niepoznane, tajemnicze
	+ *Wydajcie mnie orkom, jeżeli kłamię* – przysięga mówienia prawdy
	+ *Przysięgam na cesarza* – inna przysięga mówienia prawdy
	+ *Za Joterdonem*… – na wschodzie, w dalekim kraju
	+ *Trzy trasy do Neidorloru* – bardzo daleka, długotrwała droga
	+ *Korkińskie bogactwa* – ogromna ilość cennych przedmiotów
	+ *Denar korycki* – mała suma pieniędzy (Koryci nie mieli własnej waluty, lecz w tej epoce byli kojarzeni z bankructwem)
	+ *Chytry jak limeryjski goblin* – przebiegły