Jan Monetarny

**Jan Monetarny** pseudonim **"Pelikan"** (pał. **Îoи Ȝbиəƞoƣиö** гcəʉѳbиiȝ **"Гəsiԓoи"**; ur. 16 lipca 1898 w Szubinie, zm. 17 maja 1946 w Nakle nad Notecią) - pałucki działacz społeczno-oświatowy, przewodniczący Rady Pałuckiej, oraz jedyny prezydent i premier Protektoratu Szubina.

## Îoи Ȝbиəƞoƣиö

гc. "Гəsiԓoи"

Jan Monetarny, grudzień 1945 roku

## Przebieg służby

### Siły zbrojne

Armia Cesarstwa Niemieckiego 1916-1918Siły Zbrojne Republiki Ziemi 1918-1920

Partyzantka pałucka 1939-1940

Legion Szubin 1940-1946

### Główne wojny

Pierwsza Wojna ŚwiatowaWojna o niepodległość

Druga Wojna Światowa

Podziemie Antykomunistyczne na ziemiach polskich

### Odznaczenia

Order Pałuckiego Zamku 1 klasy, Medal za wojnę o niepodległość, Krzyż Szubina, Order Synów Ziemii, Krzyż Zasługi Ziemii, Krzyż za walkę z polskim okupantem, Odznaczenie św. Rodłosława, Order Napierdalającej Ziemi 1szej klasy (1972, pośmiertnie)

## Przed Drugą Wojną Światową

Niewiele wiadomo o rodzinie Monetarnego. Z przekazów ustnych wiadomo, że jego ojciec był robotnikiem w Cukrowni Żnin.

Monetarny zaciągnął się do wojsk Republiki Ziemi zaraz po zdezerterowaniu z wojska niemieckiego, gdzie został wcielony przymusowo do pułku saperów. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim w jednostce dowodzonej przez Wandę Pieniężną.

W 1919 roku po zakończeniu Powstania został przeniesiony z piechoty do Pułku Kawalerii "Rodło", gdzie służył do końca wojny. Po wojnie Monetarny uciekł do Niemiec, gdzie spotkał pałukozackiego generała i swojego przyszłego współpracownika Kristowa Kononowa.

Razem z Kononowem założyli Związek Pałuczan w Niemczech, którego celem było jednoczenie pałuckich emigrantów i głoszenie prawdy o Ziemi.

Po odrzuceniu przez Polskę żądań III Rzeszy w sprawie Gdańska i Pomorza, Monetarny wiedział doskonale, że szykuje się nowa wojna i dostrzegł szansę na powstanie państwa pałuckiego u boku Niemiec. W odpowiedzi na to założył on Komitet Wyzwolenia Ziemi. Doszło nawet do spotkania z Kanclerzem Rzeszy, Adolfem Hiterem i Monetarnym. Celem rozmowy było omówienie kwestii pałuckiej. Uzgodniono, że w razie wojny polsko-niemieckiej i zajęciu terenu Pałuk i wschodniej Krajny powstanie niepodległe państwo pałuckie uzależnione gospodarczo i politycznie od III Rzeszy. Sformowano Legion Szubin, którego dowódcą stał się gen. Kristof Kononow.

## Początek Wojny i proklamowanie państwa

Legion Szubin brał udział w agresji na Polskę w 1939 roku, gdzie u boku Wehrmachtu wyzwolił Ziemię spod polskiej okupacji. Żołnierzy Legionu witano kwiatami przez Pałuczan, którzy wiedzieli, że niedługo powstanie nowe pałuckie państwo. Niszczono polskie pomniki, sklepy, a nawet kościoły, które zastępowano Cerkwiami Ziemiosławnymi lub Kościołami Pałukatolickimi.

28 września zwołano Powszechną Radę Ziemi, która przekazała całą władzę nad Ziemią w ręce Monetarnego. 16 października proklamowano powstanie Protektoratu Szubina, w którym Monetarny sprawował władzę autorytarną. 20 października wydano Małą Konstytucję, zaś 13 marca 1940 konstytucję właściwą.

1 października rozpoczął się pierwszy pobór do Legionu wśród Pałuczan.

## Polityka Monetarnego

Monetarny był zwolennikiem używania alfabetu pałuckiego, w miejce polskiego, a także odrodzenia języka. Jako pierwszy opracował system alfabetu nowopałuckiego pisanego ręcznie (do tej pory był pisany tylko i wyłącznie na maszynach). Tak pisał o języku pałuckim w 1941 roku:

> Îəuöԓ Гoşʉtԓi ƞb toşo viəԓbvo cişo Гosʉtuoи uoȝԓиiəƞo v ԓisԓʉ ƣəғʉşox ғƣoȝoƞötuиöx bƣou cşbviə ȝʉvibиöȝ.
>
>

W 1941 roku wydał dekret zakazujący używania polskiego alfabetu w szkołach. Uważał że wprowadzenie alfabetu ma być pierwszym krokiem do odrodzenia języka pałuckiego, nazwanego pogardliwie przez Polaków "gwarą".

## Pałucka wojna domowa

Niechęć do Niemców i chęć wyjścia z II Wojny Światowej tworzyła sprzeciw wobec polityki Monetarnego, która postulowała współpracę z III Rzeszą. 14 Grudnia 1943 roku powstał spisek, przeciw rządowi Protekturatu co dało początek Pałuckiej wojny domowej. Powstała Powstańcza Pałucka Armia Wyzwoleńcza na czele z polskim agentem i współpracownikiem AK Adamem Monetarnym, której celem było wyparcie Niemców z terenów Pałuk i uniezależnienie się Ziemi od III Rzeszy. W rzeczywistości na terenie Protektoratu miało powstać niepodległe Państwo Polskie, jednak nikt z powstańców oprócz Monetowa o tym nie wiedział. Wojna trwała do 4 sierpnia 1944 roku, kiedy to ostatnie siły powstańców skapitulowały w Szamocinie. Wojna pochłonęła wiele ofiar, w większości jest to wynikiem ostrzeliwania Żnina w kwietniu 1944 roku przez artylerię powstańczą, która jednak została zniszczona przez Pałuckie Luftwaffe. Podczas ostrzeliwania Żnina zniszczono 40% zabudowy miasta, w tym 4 z 5 baszt żnińskich. Do Szubina siły powstańcze nie doszły, choć zdarzały się strzelaniny na ulicach i zamachy zorganizowane przez sympatyków, bądź samych powstańców Monetowa. 10 sierpnia w Szubinie Monetarny uczestniczył w mszy dziękczynnej za wygranie przez siły rządowe wojny. Tego samego dnia wygłosił przemówienie, w którym nazwał powstańców i samego Monetowa "bandami żydów i zdrajców ziemskiej krwi i rasy".

## Rozbicie Protektoratu i okoliczności śmierci

21 stycznia 1945 r. Armia Czerwona zajęła Szubin, ówczesną stolicę Protektoratu Szubina, czym zmusiła Legion Szubin do odwrotu. 22 stycznia padła ostatnia twierdza Legionistów - Kcynia. Resztki Legionu, 823 osoby, były zmuszone do schowania się do lasów.

Od wiosny 1945 zaczęto prowadzić akcje partyzanckie wymierzone w Polaków i Armię Czerwoną. Najgłośniejszą był dokonany 13 maja 1946 roku (bezpośrednio dowodzony przez Monetarnego) zamach na komendanta MO w Barcinie, Władysława Kowalskiego, zakończony sukcesem. 17 maja 1946 roku Monetarny i jego oddział padł ofiarą zasadzki MO, podczas której został schwytany. Po brutalnym przesłuchaniu Urzędu Bezpieczeństwa Monetarny został powieszony bez sądu w Nakle nad Notecią.