HTV

Cwmni teledu yng Nghymru a gorllewin Lloegr oedd **HTV Group plc (Harlech Television)**, rhan o rwydwaith ITV.

Dechreuodd ddarlledu yn 1968. Cyn sefydliad S4C yn 1982 roedd HTV yn darlledu ychydig o raglenni Cymraeg yn ogystal a rhai Saesneg.

Daeth 'brand' HTV i ben ar sgrîn yn 2002 a daeth ei leisans dallredu i ben 2013 i'w ddisodli gan ITV Cymru Wales.

## **Hanes**

### **Sefydliad**

Enillodd Harlech Television gytundeb darlledu ar gyfer Gymru gan yr Awdurdod Teledu Annibynnol ym mis Gorffennaf 1967, gan ddisodli TWW (Television Wales and the West) oedd eisioed yn darlledu yn yr ardal. Er na roddwyd unrhyw reswm swyddogol dros y penderfyniad, credwyd bod penderfyniad TWW i gadw eu pencadlys corfforaethol yn Llundain, yn hytrach nag yn y rhanbarth darlledu, yn ffactor allweddol.

Leeolir Harlech eu pencadlys yn hen stiwdios TWW ym Mhontcanna yng Nghaerdydd a Bath Road ym Mryste.

Gwrthododd TWW brynu cyfranddaliadau yn y consortiwm newydd a dewis rhoi’r gorau i ddarlledu yn gynnar ddydd Sul 4 Mawrth 1968, gan werthu eu amser awyr oedd yn weddill i gwmni Harlech am £500,000. Gan nad oedd y gwasanaeth newydd yn barod i'w lansio, darparwyd gwasanaeth brys heb ei frandio gan gyn-staff TWW hyd at lansiad Harlech ddydd Llun 20 Mai 1968. Roedd y noson agoriadol wedi'i nodi gan raglen adloniant arbennig.

I ddechrau, defnyddiodd yr orsaf yr enw Harlech Television (ar ôl pennaeth y cwmni, yr Arglwydd Harlech), ond o pan gyflwynwyd lliw i'r sianel ar 6 Ebrill 1970, cafodd yr enw hyn ei ollwng o blaid **'HTV'**. Roedd y newid enw yn rhannol i ddelio a phryderon gan Orllewin Lloegr bod brandio 'Harlech' yn gysylltiedig â rhan Gymraeg y rhanbarth deuol yn unig.

Roedd bwrdd cyfarwyddwyr cychwynnol Harlech yn cynnwys enwau mawr gan gynnwys yr actor **Richard Burton** a'i wraig **Elizabeth Taylor**, y canwr opera Syr Geraint Evans, y diddanwr Harry Secombe a'r darlledwr Wynford Vaughan-Thomas. Ychydig iawn a gyfrannodd y bwrdd at allbwn HTV.

### **Darpariaeth Gymraeg**

Yng Nghymru, roedd gofyniad ychwanegol i ddarparu cwota o raglenni teledu yn y Gymraeg.

Roedd rhaglen newyddion nosweithiol HTV Cymru, Y Dydd, yn cael ei darlledu bob nos yn ystod yr wythnos am 6yh.

Yn ogystal â rhaglenni am faterion cyfoes a rhaglenni adloniant, fe wnaeth y cwmni arloesi ystod eang o allbwn Cymraeg ar gyfer plant a phobl ifanc gan gynnwys Miri Mawr, Ffalabalam a sioe gylchgrawn pop Ser.

Mae un o gyfresi Cymraeg fwyaf adnabyddus y cwmni, Cefn Gwlad yn cael ei ddarlledu hyd heddiw.

### **Dyfodiad S4C**

Ym 1982, lansiwyd y sianel Gymraeg newydd S4C ac roedd yr angen cynyddol am raglenni trwy gyfrwng y Gymraeg yn annog ehangu adnoddau HTV.

Dechreuodd HTV hefyd gyflenwi darlledu lleol ar gyfer S4C a'r Sianel 4 newydd, a oedd ar y pryd yn cario hysbysebion rhanbarthol yn y Gorllewin.

Ni ellid ehangu y stiwdio ym Mhontcanna yn ddigonol i ddarparu ar gyfer y cynnydd mewn cynhyrchiadau stiwdio ac felly adeiladwyd cyfadeilad stiwdio newydd yn Culverhouse Cross ar gyrion Caerdydd. Agorodd y stiwdio yma yn 1984.

Ar 31 Hydref 1982 darlledwyd raglenni Cymraeg ar HTV am y tro olaf, o'r diwrnod canlynol, byddai pob rhaglen Gymraeg ar sianeli BBC Cymru a HTV yn cael eu troglwyddo i'r sianel Gymraeg newydd S4C.

### **Tyfiant**

Ar Dydd Llun yr 22ain o Awst 1988 cychwynodd y sianel darlledu 24 awr y dydd.

Ym mis Mai 1990, prynodd HTV gangen y DU o Vestron Video International, a'u hailenwi'n First Independent Films. Dosbarthwr ffilm Prydeinig a chwmni fideo cartref oedd First Independent Films a ddisodlodd weithrediadau Vestron Video International yn y DU.

### **Trwydded newydd a dyledion**

Yn ystod adnewyddiadau masnachfraint ITV yn 1991, roedd yr ITC wedi ystyried gwahardd cais HTV i oherwydd eu gynllun busnes, ond yn y pen draw caniatawyd i'r cais fynd ymlaen.

Enillodd HTV gyda chais o £20.5 miliwn, gan guro tri chwmni arall - Merlin, C3WW a C3W. Oherwydd maint y cais am y fasnachfraint, bu’n rhaid i’r cwmni wneud arbedion sylweddol er mwyn talu cost uwch y drwydded.

Gwnaeth y cwmni golled o £5 miliwn yn ystod chwe mis cyntaf eu trwydded newydd yn 1993, yn dilyn toriad yn yr ardoll a dalwyd i'r Llywodraeth. Daeth mesurau torri costau llym i rym - gan gynnwys rhewi cyflogau, canslo taliadau bonws blynyddol a thoriadau swyddi pellach, y tu hwnt i'r toriadau swyddi a oedd eisoes wedi haneru nifer y staff i 460.

 Ailwampiodd yr orsaf ei delwedd ar y sgrin hefyd, gan ddisodli'r logo 'Aerial' hirhoedlog a chael gwared ar y defnydd o 'in-vision continuity' yn raddol.

Ym 1994, cliriodd HTV eu dyled o £19 miliwn pan brynnodd **Flextech** cyfran o 20% yn y cwmni am £27 miliwn.

Trosglwyddodd Flextech ei gyfran o 20% yn HTV i **Scottish Television** ym mis Medi 1995 fel rhan o gytundeb i ennill cyfran fwy yn nghmwni Scottish Television.

### **Perchnogaeth newydd**

Ym mis Hydref 1996, cytunodd **United News and Media** i brynu cyfran o 20% yn Scottish Television.

Dechreuodd HTV ac United sgyrsiau yn fuan ar ôl y gwerthiant gyda'r nod o rannu gwasanaethau a chyfleusterau cynhyrchu. Dyfynnwyd United ar y pryd nad oedd ganddo “unrhyw fwriad i roi cynnig i brynnu'r cwmni cyfan” ond cyn pen chwe mis, ar 28 Mehefin 1997, cymerwyd HTV drosodd yn llawn gan United News and Media plc (United Business Media plc bellach) am £ 370 miliwn.

Rhoddodd United News & Media First Independent Films, a oedd yn eiddo i HTV, ar werth ym 1997, yn dilyn methiant masnachol y ffilm G.I. Jane yn y DU. Yn y pen draw, prynwyd Columbia TriStar Home Video yr asedau. Parhaodd label First Independent Films am 2 flynedd arall cyn ei amsugno'n llawn i'w label eu hunain ym 1999.

### **Carlton a Granada**

Yn 2000, prynodd **Granada** plc fuddiannau teledu United, ond ar y pryd roedd rheoliadau cystadleuaeth yn cyfyngu i ba raddau y gallai un cwmni reoli'r rhwydwaith ITV, ac o ganlyniad fe'u gorfodwyd i ildio un o'i fasnachfreintiau ITV.

Arweiniodd hyn at chwalu HTV, lle gwerthwyd ei gyfleusterau darlledu a thrwydded ddarlledu Sinael 3 (ac felly eu refeniw hysbysebu) i Carlton Communications plc, perchnogion **Carlton Television**, tra bod Granada yn cadw'r mwyafrif o'r cyfleusterau cynhyrchu.

Yn wahanol i gaffaeliadau ITV eraill Carlton, a gafodd eu hail-frandio i ddefnyddio'r enw Carlton ar y sgrin, cadwyd hunaniaeth HTV ar yr awyr tan 27 Hydref 2002 pan gyflwynwyd y brand 'ITV1' i'r rhan fwyaf o'r rhwydwaith.

### **Un ITV**

Yn 2004 caniatawyd i Granada a Carlton uno i ffurfio'r cwmni sengl **ITV plc**, sydd bellach yn berchen ar bob masnachfraint ITV yng Nghymru a Lloegr.

Ailenwyd HTV Ltd yn ITV Wales & West Ltd ar 29 Rhagfyr 2006, ochr yn ochr â HTV Group Ltd, a ailenwyd yn ITV Wales & West Group Ltd.

Ar 11 Rhagfyr 2008, trosglwyddwyd y drwydded ddarlledu o ITV Wales & West Group Ltd i ITV Broadcasting Limited, y cwmni sydd bellach yn gyfrifol am yr holl fasnachfreintiau rhanbarthol yng Nghymru, Lloegr, de'r Alban.

## **Brandio**

Roedd ident gyntaf Harlech Television ar yr 20ed Mai 1968 yn dangos y gair 'Harlech' ddwy-waith yn troelli mewn ffyrdd gwahanol ac yn cyfarfu yn y pen draw i ffurfio un gair.

Pan ddechreuodd darlledu lliw ar 6 Ebrill 1970, dadorchuddiwyd logo newydd. Oherwydd beirniadaeth gan wylwyr yng Ngorllewin Lloegr, ynghylch y gogwydd tuag at Gymru roedd y logo newydd yn glynnu at y llythrennau 'HTV' yn unig.

Roedd y symbol a grëwyd, o'r enw "The Aerial", yn cynnwys y llythrennau HTV yn y fath fodd fel ei fod yn edrych fel erial teledu - aeth y logo ymlaen i fod yn hunaniaeth hiraf HTV, gan oroesi tan fis Rhagfyr 1992.

Gwelwyd y logo gwyn ar gefndir glas yn blaen pan dderbyniodd Cymru a'r Gorllewin yr un rhaglen, ond fel arall byddai enw'r rhanbarth wedi'i gynnwys. I Gymru, gosodwyd y pennawd Cymru Wales ar waelod y logo hyd at lawnsiad S4C yn 1982. Wedi hynnu y gair Wales yn unig oedd yn ymddangos.

Parhaodd yr idents hyn tan 28 Medi 1987, pan ollyngwyd yr idents o blaid rhai newydd wedi'i gynhyrchu gan gyfrifiadur. Yn rhain roedd y blociau sy'n creu'r logo yn hedfan allan o arwyneb glas mawr a glanio i ffurfio logo HTV ar gefndir glas tywyll.

Ar y 1af Ionawr 1993 dadorchuddiwyd logo newydd HTV, yn cynnwys y gair HTV ynunionsyth ond wedi'i steilio, gyda dwy driongl ar gyfer yr adran 'V'. Yn wreiddiol, roedd y logo hwn yn cael ei ddangos fel logo glas tryloyw yn symud yn ôl i gefndir glas aml-liw. RYr idents yma oedd y rhai olaf i nodi idents penodol ar gyfer Cymru a'r Gorllewin, gan fod pob un o'r idents a ddilynodd yn defnyddio'r brand HTV cyffredinol.

Ar Ddydd Llun 2il Ionawr 1995, ail-newidiwyd yr idents i gynnwys trionglau bach a dyfodd a'u cyfuno i ffurfio'r triongl 'V' a gweddill y logo HTV. Roedd y gerddoriaeth a oedd yn cyd-fynd â hi yn gryfach na'i rhagflaenydd, ac roedd y lliwiau'n gynhesach na'r blaenorol, gyda HTV aur a chefndir glas wyrdd. Arhosodd rhain ar y sgrin am bedair blynedd tan 7ed o Fawrth 1999.

Tua'r adeg hon, roedd nifer fawr o idents arbenigol - megis amrywiadau ar y prif idents, digwyddiadau genre penodol a phecyn cyflwyno arbennig i nodi pen-blwydd HTV yn 30 oed ym 1998.

Ar Ddydd Llun 8ed o Fawrth 1999, cyflwynodd HTV beth fyddai ei becyn ident mewnol olaf, yn cynnwys y camera yn panio dros logo HTV mewn glas tywyll yn erbyn cefndir melyn llachar. Naw mis yn ddiweddarach, mabwysiadodd HTV, fel rhan o UNM, edrychiad generig ITV yn seiliedig ar y thema 'Calonnau'.

Pan unwyd UNM â Granada, gwerthwyd cangen ddarlledu HTV i Carlton i gydymffurfio â deddfau cystadlu. O ganlyniad, o'r 2il o Orffennaf 2001, mabwysiadodd HTV, yn rhannol, frand seren Carlton. Roedd yr idents canlyniadol yn cynnwys ffilmiau agoriadol 'Star' Carlton, cyn i'r sgrin fflachio'n wyn, gan dynnu'n ôl i ddod yn 'V' yn logo HTV.

Cyflwynodd Granada a Carlton frand cenedlaethol ITV1 i bob gorsaf yng Nghymru a Lloegr ar 28ed o Hydref 2002, yn dod a brand HTV ar sgrîn i ben. Fe'i disodlwyd gan yr enw ar y sgrin ITV1 Cymru ac ITV1 West of England.

## **Cynhyrchiadau**

Ers 1982 mae HTV wedi cynhyrchu rhaglenni Cymraeg ar gyfer S4C - ym meysydd materion cyfoes drama ac adloniant.

Mae dau o'i rhaglenni blaenllaw ymhlith y rhaglenni mwyaf poblogaidd ar S4C - y gyfres ddogfen wledig Cefn Gwlad gyda Dai Jones a'r rhaglen materion cyfoes Y Byd ar Bedwar.

## **Cyfeiriadau**

1. ↑ http://www.hhg.org.uk/tww.html
2. ↑ https://web.archive.org/web/20141006105645/http://www.rts.org.uk/august-history-itv-wales
3. ↑ http://www.hhg.org.uk/tech.html
4. ↑ https://variety.com/1998/biz/news/first-independent-on-block-1117468117/
5. ↑ https://books.google.co.uk/books?id=DR5\_DAAAQBAJ&lpg=PA316&ots=e06NMhIPwn&dq=first%20independent%20htv&pg=PA316#v=onepage&q=first%20independent%20htv&f=false
6. ↑ https://variety.com/1991/more/news/ambitious-plans-on-tap-at-new-htv-subsid-99127362/
7. ↑ https://www.independent.co.uk/news/uk/franchise-winners-could-lose-money-advertising-sales-may-fall-short-of-the-new-companies-hopes-jason-1566078.html
8. ↑ https://www.independent.co.uk/news/business/franchise-costs-force-htv-to-slash-budget-1553797.html
9. ↑ Guardian Friday, 18 February 1994 Page17 "HTV's Chance to go global" by Lise Buckingham
10. ↑ https://www.independent.co.uk/news/business/debt-cleared-as-htv-links-with-flextech-1394909.html
11. ↑ https://mediatel.co.uk/news/1995/10/24/mirror-group-rebuilds-stv-stake
12. ↑ https://www.independent.co.uk/news/hollick-secures-a-stake-in-htv-as-fight-for-franchises-hots-up-1359962.html
13. ↑ United pays £260m for control of HTV. Eric Reguly. The Times (London, England), Saturday, 28 June 1997; pg. 27
14. ↑ https://www.independent.co.uk/news/business/htv-succumbs-to-united-news-in-pounds-370m-takeover-bid-1258407.html
15. ↑ https://web.archive.org/web/20111031203321/http://www2.tv-ark.org.uk/itv\_wales\_west/htv\_presentation.html
16. ↑ https://web.archive.org/web/20120421062326/http://www2.tv-ark.org.uk/itv\_wales\_west/htvwales\_idents.html