Naczelne, odcinek 1: Sekrety przetrwania

Jest to pierwszy odcinek produkcji *Naczelne*.

## Wstęp

Podkreślona zostaje mnogość gatunków, lokalizacji, przystosowań rzędu.

## Wykorzystywanie narzędzi – kapucynka brodata (północnowschodnia Brazylia)

Te małpy noc spędzają na górze klifów, z dala od drapieżników. Muszą jednak schodzić za pożywieniem. Pod koniec pory suchej jest go szczególnie mało. Pomaga im używanie narzędzi, jak odpowiednio obgryziona gałąź i właściwej masy kamień. Zaznacza się, że nauka ich wykorzystywania jest długa i przekazywana już od wielu pokoleń.

Przed kolejną historią wymienione są kolejne przystosowania naczelnych do zdobywania pokarmu, między innymi chwytny ogon czepiaków, głos wyjców, wydłużony palec palczaka madagaskarskiego.

## Troska o potomstwo – srebrnogrzbiety goryl górski  (góry Wirunga, Afryka)

Filmowany samiec najpierw demonstruje siłę by utrzymać dominującą pozycję. Udaje mu się już od sześciu lat. Z drugiej strony cechuje się znaczną cierpliwością i wyrozumiałością w stosunku do swoich młodych – to też działa na jego korzyść. Badania udowadniają, iż te cechy także są istotne dla samic, dokujących wyboru partnera.

## Znaczenie stada – pawian masajski (Afryka)

Członkowie rodziny pawiana, który jest zagrożony atakiem lamparta, odgłosami i zachowaniem bardzo zawzięcie go bronią. Nie pozwalają zejść drapieżnikowi z drzewa do czasu gdy ranny osobnik oddali się.

## Przebiegłość – makak lwi (południowe Indie)

Małpy nie potrafią ocenić czy owoce drzewa chlebowego są już dojrzałe. Uważnie śledzą więc wiewióry dekańskie, obdarzone o wiele lepszym węchem. Odważnie przejmują wybrane przez nie sztuki, nawet kiedy są już najedzone.

## Korzystanie z „leśnej apteczki” – mokok niebieskooki (Madagaskar)

Najpierw w krótkich rzutach uwypuklono jak dużo gatunków lemurów żyje na tej wyspie – to 1/5 wszystkich gatunków rzędu, dzieło ewolucja w odosobnieniu.

Samce i samice mokoków mają różne futra, ale ten sam kolor oczu. Te zwierzęta znalazły sposób na kleszcze – wywołują stres u gmachówek, a następnie łapią je. Uzyskany kwas mrówkowy mieszają ze śliną i wcierają w futro. Efektem ubocznym jest senność, co nieco uspokaja niemogące usiedzieć w miejscu – ku przygnębieniu opiekujących się nimi samic – młode.

## Przystosowanie się – mandryl równikowy (wyspa Bioko, Gwinea Równikowa)

Mandryl żyje w gęstwinach, co utrudnia badania nad nim. Być może jest największą z małp. Pokazany starszy samiec stracił już formę i został wyparty ze stada przed alfy. Żyje na wygnaniu, a zużyte zęby jeszcze bardziej utrudniają mu zdobywanie pożywienia. Spotyka młodego, który nie konkuruje jeszcze o przynależność do stada i zjada resztki po nim.
Przed kolejną historią wymienia się kolejne przystosowania naczelnych, świadczące o woli przetrwania. Uakari szkarłatny przemierza duże dystanse w szczycie pory deszczowej w Amazonii, z kolei w senegalskiej porze suchej stado szympansów przekazuje kolejnym pokoleniom wiedzę o miejscach gdzie pod ziemią można znaleźć wodę. W szczytach górskich Chin rokselany unikają odmrożeń i oddychają rozrzedzonym powietrzem.

## Zmiana pożywienia w zależności od pory roku – galago akacjowy (Pretoria, RPA)

Te bardzo małe, lecz posiadające nadzwyczaj duże, wyczulone uszy zwierzęta żyją tu na wolności. Zimową porą zapuszczają się jednak do zoo. Nie mogą wówczas polować na owady, spożywają zatem wysokoenergetyczny nektar strelicji królewskiej. Po sztucznym ogrodzie poruszają się szybkimi i dalekimi skokami, a powrót do stada i dodatkową przyczepność zapewnia im wtarta w dłonie i stopy uryna.

## Życie w sąsiedztwie człowieka – makaki

### Makak krabożerny (Tajlandia; Bali)

W Tajlandii używają wyrwanych ludzkich włosów do higieny zębów. Na Balii z kolei zabierają im drobne przedmioty i oddają tylko w zamian za jedzenie.

### makak królewski (Stupa Swayambhunath, Katmatmu)

Wystarczy, że makaki chwilę poczekają, a zostaną nakarmione. Czczone są bowiem jako bóstwa. Zaoszczędzony czas przeznaczają na zabawy w miejskim otoczeniu.