Rừng Trà An

## **Tổng quan**

Rừng mưa Trà An hay còn gọi là rừng nhiệt đới ẩm Trà An (gọi tắt là rừng Trà An) là một khu rừng kín gió mùa nhiệt đới lớn nhất trong khu vực Đông Nam Kỳ hiện tại. Cách Sài Gòn 7km theo hướng Tây và Tây Bắc, Trà An giáp với Biên Hòa ở Bắc và Tây Bắc, là khu rừng mưa lớn nhất khu vực với diện tích 250km2.

Trà An được xem như là một trong những bí ẩn lớn nhất của Nam Kỳ lục tỉnh.

## **Lịch sử - Địa lý**

Rừng Trà An là lưu vực được khai hoang lớn nhất và sớm nhất tại Nam Kỳ vào những năm 60 của thế kỉ XVIII. tuy nhiên phần của Trà An là phần khu duy nhất người dân không thể tiếp tục tiến sâu vào trong, dẫn đến rất nhiều lời đồn kì lạ và đáng sợ về nơi này.

Vào thập niên 70 của thế kỉ XIX, mùa đông tại Trà An kéo dài hơn thường lệ, khí hậu khô mát nhưng không thích hợp với sự phát triển của các họ thực vật tầng cây gỗ, dẫn đến nhiều loài thay lá để thích ứng với tần suất vượt mức, trùng hợp thời kì rụng lá của các loài này đạt mức tối đa cũng là thời điểm Mã Bàng xảy ra hỏa hoạn.

Cuối năm 1937, Đội Nghiên cứu Địa chất và Sinh vật học Thuộc địa đóng lại cuộc khảo sát tại Mã Bàng, chuyển hướng vào khu rừng mang nhiều tai tiếng. Cuộc khảo sát địa chất diễn ra tương đối thuận lợi với nhiều phát hiện đặc sắc, mới mẻ, Đội trưởng Gautier Malerman đã bắt đầu thực hiện tác phẩm về những gì Đội của họ đã thu thập được từ Trà An sau ba năm kì công tìm hiểu. Tuy nhiên tác phẩm chưa kịp hoàn thành thì giữa mùa thu 1940, Đội Nghiên cứu gặp bất trắc trong rừng, tình trạng của toàn bộ đội vẫn chưa được xác định rõ.

## **Địa chất**

Rừng Trà An gồm cấu trúc 4 tầng: tầng trội, tầng tán chính, tầng dưới tán, tầng thảm tươi. Hai phần ba loài thực vật có hoa đều được tìm thấy tại đây, cùng với gần 200 loài cùng biến chủng. Nhiệt độ hàng tháng đều vượt quá 18 độ C trong cả năm. Lượng mưa trung bình hàng năm không thấp hơn 168 cm và có thể vượt hơn 1000 cm. Lượng mưa cao như thế này thường làm cho đất nghèo chất dinh dưỡng do các chất dinh dưỡng dễ tan thường bị rửa trôi đi.

## **Tổ thành rừng**

Tầng trội có ít các cây gỗ lớn, mọc cao hơn tầng tán chính, vươn đến độ cao 45 – 55 m, dù rằng thỉnh thoảng một vài loài sẽ mọc cao đến 70 – 80 m. Những cây ở tầng này cần phải có khả năng chịu được nhiệt độ cao và gió mạnh, thường là các loài ruột đặc.

Tầng tán chính gồm các cây gỗ to nhất, thường là cao từ 30–45 m cùng với quần thể các thực vật biểu sinh như lan, cây họ dứa, rêu, địa y và cá thực vật rậm rạp. Những thực vật biểu sinh này bám vào các thân và cành, nhánh của cây để lấy nước và khoáng chất từ mưa và các mảng vật chất thu được từ các cây hỗ trợ. Quần thể động vật ở đây cũng tương tự như trên tầng trội, nhưng đa dạng hơn, nhiều nhất là các loài chân khớp, ngoài ra còn có các giống chim.

Tầng dưới tán nằm giữa tầng tán chính và tầng thảm tươi. Tầng dưới tán là nhà của nhiều loài chim, động vật có vú nhỏ, côn trùng, bò sát, và thú săn mồi. Thảm thực vật tại tầng này thường bao gồm các cây bụi chịu bóng, thảo mộc, cây gỗ nhỏ, và các loại dây leo thân gỗ lớn mà hay bò lên các cây gỗ để đón ánh sáng mặt trời. Chỉ có khoảng 5% ánh sáng mặt trời xuyên qua được tầng tán chính để đến được tầng dưới tán, làm cho thực vật tầng dưới tán ít khi phát triển lên đến 3m.

Tầng thảm tươi là tầng thấp nhất, chỉ nhận được 2% lượng ánh sáng mặt trời nên chỉ có những thực vật nào thích nghi được với ánh nắng ít mới có thể phát triển được dưới này, do thế tại tầng này rất ít các loài thực vật và chỉ có nấm, các loài động vật lớn có móng guốc là đa số.

## **Hệ sinh thái**

Phân bố đứng hàng đầu vẫn là các loài côn trùng, hình nhện và chim (các loài trong họ Hồng hoàng thuộc bộ Sả, họ Cu xanh bộ Bồ câu, bộ Sẻ...), sau đến là thú và cuối cùng là bò sát. Không có loài ếch nhái nào.

**Chà vá chân xám:** Có thân lông xám với vết lông trắng ở mông. Lông vai và tay màu đen. Lông trên đầu màu xám nhưng có một vành đen phía trên trán. Chúng có vành râu quai nón màu trắng trong khi phía cổ thì lông màu dà, hung đỏ. Mắt chúng hơi xếch. Tay chà vá dài hơn chân. Đuôi dài, sắc lông trắng.

**Cu rốc:** Những loài chim có hình dáng chắc nịch này có mỏ mập và nhọn, chân khoẻ để bám vào thân cây, cánh ngắn và tròn làm cho chúng bay có vẻ khó khăn. Toàn thân có mầu xanh sáng với những mảng sặc sỡ, rõ nét và các sọc đỏ, vàng, xanh và đen nằm ở phía trên đầu.

**Khướu ngực cam:** Chim có bộ lông chủ yếu màu nâu với cổ đến phần dưới mắt màu đen, sọc nhỏ da cam trên mắt và ngực đến dưới đuôi màu da cam với các chấm đen ở ngực. Chim trống và mái giống nhau.

**Trĩ sao:** Một loài chim lớn (dài tới 235cm) và đẹp mắt với bộ lông màu vàng da bò và đen với các đốm nâu sẫm, mỏ đỏ, mống mắt nâu và lớp da màu xanh lam xung quanh mắt. Đầu của nó nhỏ, được trang trí bằng các lông vũ màu trắng dựng đứng tại khu vực mào. Trĩ sao trống có đuôi thuôn dài và rộng bản với 12 lông vũ dài gần tới 2m

**Choi choi:** Một loài chim nhỏ, nó có chiều dài điển hình là 16 cm và cân nặng 24-39,5g. Con mái có màu nâu nhạt và màu xám, con trống có màu đen sáng hơn, màu trắng, và những mảng màu nâu, có đầu tròn lớn, đuôi ngắn và mỏ cứng. Con mái thường nhỏ hơn con trống.

**Chào mào:** Màu sặc sỡ với huyệt, má, họng, lông mày có màu vàng, đỏ hay da cam, nhưng phần lớn có bộ lông buồn tẻ với màu chủ đạo là đen hay nâu ô liu đồng nhất.

**Đại bàng đầu xám:** Là loài đại bàng có kích thước lớn, đôi cánh dài, đầu dô và đuôi khá dài. Thường bay vút lên và lượn với đôi cánh bằng hoặc hơi nâng lên. Hay đậu ở nơi cao. Chim trưởng thành: Có màu tối ở gáy và đỉnh đầu màu xám bạc, đuôi màu xám bạc mút đuôi có màu tối phía trên và đặc điểm nhận biết là có những vằn ngang màu trắng ở hai bên đuôi.

**Nhện Tarantula:** Có thể dài đến 15cm (tính cả chân), nặng khoảng 1 lạng, có một lớp lông bao phủ là nhện săn chim hay nhện hổ đất, vì khác với nhện thông thường, nó rất hung hãn và có nọc độc. Nó sẵn sàng tấn công người và động vật lớn nếu bị đe dọa.

**Nhện hùm:** Chúng có hình thù dữ tợn, lông lá và kích cỡ của chúng có thể khiến nhiều người hoảng sợ nếu vô tình bắt gặp. Đây còn là một loài nhện rất độc, dù rất hiếm khi chúng cắn con người. Nếu bị nhện hùm cắn sẽ đau buốt đến điêu đứng và có thể tử vong nếu bị sốc phản vệ với nọc nhện.

**Nhện cây:** Loài nhện này có thân dài ngoằng, là một loài nhện trong họ Theridiidae. Với thân hình dài, xanh, giống như một nhánh cây nhỏ.

**Nhện lông nhung:** Thường có màu sắc sặc sỡm, nhện trưởng thành di chuyển và xâm nhập vào các chồi non mới nhú, sinh sống và đẻ trứng. Nhện lấy dinh dưỡng từ lá làm cho lá sinh trưởng phát triển kém, nhỏ và cong queo, có lớp lông nhung dày đặc ở mặt sau làm ảnh hưởng xấu đến khả năng quang hợp.

**Bọ cạp đen:** Là loài có đốt, toàn thân sẫm màu, thường sống dưới những hòn đá hoặc khe vách, chúng thường trú ẩn trong các tầng đá hoặc lớp đất xốp dưới lá cây mục. Ban đêm bò cạp bò rất nhanh và hung dữ, nhưng ban ngày thì nằm một chỗ, rất lành. Đầu và ngực bọ cạp vùng này ngắn, bụng dài, có nọc độc.

**Rệp sáp:** Sinh sống gây hại ở chùm quả, mặt dưới lá, cành tiêu và ngay cả ở dưới rễ. Chích hút nhựa làm chùm quả héo rụng non. Rệp sáp có loài kiến cộng sinh bằng cách kiến đen tha rệp từ nơi này sang nơi khác.

**Ve sầu:** Có đầu to, hai cánh trong có nhiều vân. Chúng có kích thước to lớn, hình dáng đặc biệt có đầu lớn và khả năng tạo âm thanh rỉ rả, inh ỏi, suốt mùa hè.

**Bướm khế:** Chúng đẻ trứng và phát triển trên cây khế. Tổng diện tích bề mặt cánh lên tới khoảng 400 cm2. Sải cánh của chúng cũng thuộc loại lớn nhất, từ 25–30cm. Con cái lớn và nặng hơn.

**Bướm đuôi dài xanh lá chuối:** Chúng là loài bướm đẹp nhất, có độ sải cánh gần 20cm, đuôi dài có màu xanh lá chuối non, con đực có ăng-ten dạng kép ngắn. Con đực nhỏ và thon, sải cánh đẹp hơn con cái, chân có nhiều lông. Riêng con đực, bàn chân sau và bàn chân giữa có hai cựa.

**Bướm phượng đuôi kiếm răng tù:** Với sắc nâu, xanh, vàng óng ánh, chúng có hai chiếc đuôi dài rất bắt mắt.

**Kiến giả nhện:** Chúng có mùi như axit formic nên giúp chúng tránh và xua đuổi kẻ thù, nhiều loài như chim, ong bắp cày, kể cả nhện nhảy cũng ghét và sợ chúng vì tính hiếu chiến vốn có của loài này.

**Kiến ba khoang:** Trong cơ thể của kiến ba khoang có chứa Pederin, có độc tính gấp 12-15 lần nọc rắn hổ… Loài kiến này có 3 đôi chân, bụng có đốt, trong đó có một đốt màu đỏ, bay và chạy rất nhanh.

**Kiến đen:** Có màu nâu sẫm, đen hoặc đen huyền, kích thước khá nhỏ. Kiến chúa dài khoảng 4mm còn kiến thợ dài khoảng 1,5 mm. Tất cả loài kiến này có 12 râu, đỉnh râu gồm 3 đốt. Ngực của kiến đen nhỏ không tròn, và chúng lại không có cột sống.

**Bọ cánh cứng:** Bọ cánh cứng có râu và bộ nhai phát triển tốt, cũng như phần cánh trước dạng vỏ được gọi là phần cánh cứng. Những cánh trước này thường rất cứng và giống như một lớp vỏ hơn là cánh. Bọ cánh cứng gấp cánh phía trước để che phần cánh sau. Phần cánh cứng này bền bỉ và không thấm nước, đóng vai trò như một lớp bảo vệ khỏi thương tổn và mất nước.

**Lợn rừng:** Thể trạng to lớn, với đôi chân ngắn và tương đối mỏng. Thân ngắn và to, trong khi chân sau tương đối kém phát triển. Khu vực phía sau những cái bả vai mọc lên một bướu, và cổ ngắn và dày, đến mức gần như bất động. Đầu của con vật rất lớn, chiếm đến một phần ba toàn bộ chiều dài của cơ thể.

**Nai cà tông:** Có hình dáng giống nai, nhưng nhỏ hơn. Đầu và mặt thuôn dài, tai to tròn. Con đực có cặp sừng 4 - 5 nhánh, nhánh 1 hướng về phía trước tạo với thân sừng hình vòng cung ngay trên đỉnh đầu, các nhánh khác ở ngọn sừng xoè ra giống như bàn tay 3 - 4 ngón. Bộ lông mềm, lưng mầu hung đỏ hoặc vàng hung có hai hàng chấm mầu vàng nhạt chạy dọc lưng. Con đực lông ở cổ thưa, ở gáy dầy, dài rủ xuống hai bên cổ. Ngực, bụng, háng mầu trắng. Phía trong chân sau có vệt trắng nhạt chạy dài xuống dưới. Đuôi rất ngắn. Con non có các đốm trắng như sao ở mông.

**Nai:** Có vóc dáng cao lớn, to khoẻ, thân dài hoảng 1,8 tới 2 mét, vai cao 1,4 đến 1,6 mét và nặng khoảng 2 tạ khi trưởng thành. Đặc điểm nổi bật nhất của chúng là trên cổ có một đường sọc màu nâu sẫm chạy dọc sống lưng đến tận đuôi. Nai đực và nai cái có màu khác nhau, con đực trên lưng thường có màu nâu đen hoặc nâu sẫm, dưới bụng màu trắng vàng, còn lông con cái nhạt hơn, có màu đỏ. Nai đực có cặp sừng dài, mỗi sừng ba nhánh.

**Báo gấm:** Lông báo màu nâu hay hung, điểm "hoa" elip lớn, hình dạng không đều, gờ màu sẫm trông giống như đám mây.

**Báo hoa mai:** Phần lớn báo hoa mai có màu nâu hay nâu vàng nhạt với các đốm đen, nhưng lớp lông của chúng thì rất đa dạng. Các đốm có xu hướng nhỏ hơn về phía đầu, lớn hơn và có tâm nhạt ở phía thân.

**Voọc quần đùi trắng:** Trên đỉnh đầu có mào lông màu đen, có vệt lông trắng khá rộng hai bên má kéo dài lên phía trên vành tai. Chân có bộ lông màu đen. Vùng mông có lông màu trắng kéo dài tới tận gốc đuôi và đùi; chân tay dài. Đuôi dài hơn thân, lông đuôi màu đen.

**Voọc đen má trắng:** Chúng có bộ lông đen tuyền, trên má có vệt lông màu trắng kéo dài quá tai, đỉnh đầu có mào lông đen, đuôi lông màu đen, không xù xì.

**Sao la:** Sao la dài khoảng 1,3 đến 1,5 m, cao 90 cm và có trọng lượng khoảng 100 kg. Da màu nâu sẫm, trên mỗi móng có một đốm trắng. Sừng sao la dài và mảnh dẻ, hướng thẳng về phía sau và có thể dài đến 51 cm.

**Mang lớn:** Lông mang màu nâu bóng với những sọc đen chạy dọc xuống đế gạc phía trong trán từ nhánh gạc nhỏ đến suốt tuyến tr­ước trán. Tuyến trán nhô ra, dài khoảng 2 cm với bờ mi gấp lên và không có lông. Dọc tuyến trán có ít lông mịn màu đen, hàng lông dài quanh tuyến đổ về phía sau. Tuyến lệ có dải lông mịn màu sẫm. Thân phần lưng sẫm hơn phần bụng. Từ cổ xuống lưng có một sọc màu sẫm. Túm lông đuôi màu sẫm, phía dưới màu trắng.

**Mèo rừng:** Màu sắc lông của những con mèo hoang dã này có màu vàng nhạt, sọc nâu đen hoặc có đốm, phần bên dưới của nó màu xám hoặc đôi khi là màu đen tuyền.

**Lửng mật:** Có thân hình khá dài, nhưng đặc biệt dày và rộng ngang lưng. Da của nó lỏng lẻo đáng kể, và cho phép nó xoay và xoắn tự do bên trong nó. Vùng da quanh cổ dày 6mm, một sự thích nghi để chống lại bị tấn công cùng loài. Đầu nhỏ và phẳng, có mõm ngắn. Đôi mắt nhỏ và đôi tai nhỏ hơn những đường vân trên da, một khả năng thích ứng khác để tránh thiệt hại trong khi giao chiến.

**Rắn hổ mây:** Lưng của chúng có màu vàng, nâu hoặc đen. Trên thân thường có các vệt ngang màu vàng. Cổ họng thường có màu kem hoặc vàng nhạt. Trên đỉnh đầu của rắn hổ mang chúa thường có 2 vảy lớn, mắt đen tròn sáng lồi to và mi trong suốt. Sau đầu của vua các loài rắn có hoa văn màu vàng hoặc trắng, đặc điểm này sẽ được nhìn thấy rõ rệt khi hai mang của chúng phình ra.

**Rắn lục Von-gen:** Đỉnh đầu và thân của loài này màu xanh lục, phần bụng màu nhạt hơn. Chúng thường ăn đêm, sống ở trong bụi rậm, lùm cây thấp ở địa hình đồi núi có độ cao từ 900 m đến 1.500 m.

**Cá sấu Xiêm:** Cỡ lớn, chiều dài cơ thể khoảng 2,2-2,3m. Mõm dài. Có từ 1 - 2 đôi tấm sau chẩm. Toàn thân phủ tấm sừng, những tấm sừng ở lưng có dạng hình chữ nhật, tiếp giáp nhau theo hàng ngang. Đuôi cao to, khỏe, phía trên đuôi có 4 gờ. Chân sau có màng bơi nối giữa các ngón. Thân màu xám, bụng nhạt màu hơn so với lưng, khác biệt với cá sấu hoa cà ở phần mõm và các tấm sừng ở đỉnh đầu.