Jeroboam II

Wizerunek Jeroboama z Promptuarii Iconum Insigniorum autorstwa Guillaume'a Rouillé'sa (źródło)

## Rodzina

### Dzieci

Zachariasz

**Jeroboam II** (bib. heb. **ירבעם**; współ. heb. יָ**רָבְעָם**, trb: **Yarov'am**; gr. **Ιεροβοαμ**, trb: **Ieroboam**; łac. **Hieroboam**) - starotestamentowa postać biblijna znana z 14 rozdziału II Księgi Królewskiej, a także z pism prorockich przypisywanych Amosowi i Ozeaszowi. Jeden z dwóch królów o tym imieniu wspomniany w Biblii. Był synem i następcą Jehoasza, którego pośmiertnie zastąpił zostając czwartym władcą z dynastii Jehudytów i trzynastym królem państwa północnego (Izraela) władając tym starożytnym królestwem przez czterdzieści jeden lat.

Jego panowanie jest oceniane dwuznacznie. Rządy Jeroboama II przypadły na korzystny dla Izraela okres polityczny, gdy Asyria pod rządami synów Aszur-nirariego III popadła w wojnę z huryckim państwem Urartu i przejściowo zanikła na arenie międzynarodowej, a Damaszek - tradycyjny wróg jego kraju i regionalny hegemon - po latach wojen z Asyryjczykami też poważnie osłabł. Król zręcznie wykorzystał nadarzającą się okazje - podbito aramejskie królestwa Damaszku i Chamatu, a także terytoria na południu aż do zatoki Akaba. Zachowano pokój z Judą, rządzoną przez króla Uzjasza. Królestwo również stało się ludniejsze i bogatsze. Lata sprawowania władzy przez Jeroboama II to złoty wiek królestwa północnego - pod względem politycznym, ekonomicznym i demograficznym. Z drugiej jednak strony, rząd kontynuował poparcie dla państwowego kultu złotych cielców Jeroboama I oraz zbyt duży dobrobyt w tym czasie doprowadził do pojawienia się różnic klasowych i pojawienia się niesprawiedliwości społecznej, co spotkało się z potępieniem ze strony proroków - Ozeasza i Amosa.

## Lata panowania

Proponowane lata panowania Jeroboama II, tak jak lata innych królów izraelskich i judzkich, jest nierozwiązaną kwestią wśród badaczy. Problem sprawia fakt, że starożytnym Izraelu i Judzie istniały osobne systemy liczenia lat, a władcy zanim zostali faktycznymi królami to prawdopodobnie często sprawowali koregencje z ojcami i poprzednikami, a ten okres zaliczano do panowania. Proponowane chronologie dla władztwa Jeroboama II obejmują (za Wikipedią):

* 786 – 746 p.n.e według Williama F. Albrighta
* 782 – 753 p.n.e według Edwarda R. Thielego
* 790 – 750 p.n.e według Gershona Galila
* 791 – 750 p.n.e według Kennetha Kitchena
* 782 – 753 p.n.e według V. Pavlovsky'iego i E. Vogt'a

## Historia biblijna

Jeroboam II został królem w piętnastym roku panowania Amazjasza w Judzie i sprawował swój urząd przez czterdzieści jeden lat aż do śmierci. Podczas sprawowania władzy kontynuował poparcie dla bałwochwalczych ośrodków kultu złotych byków Jeroboama I. Dzięki swej odwadze i korzystnej sytuacji geopolitycznej zdołał rozciągnąć wpływy Izraela na sąsiednich Aramejczyków z Damaszku i Chamatu. Nie jest jednak jasne czy całkowicie anektował te regionalne królestwa czy jedynie zmusił ich władców do uznania zwierzchności Samarii. Państwo rozrosło się też na południu aż do Zatoki Akaby (morza Araba). Co może oznaczać, że Jeroboam II rozciągnął swe panowanie przynajmniej nad częścią Edomu i prawdopodobnie nad Moabem. Księga Ozeasza (10:14) wspomina o królu Szalmanie, który złupił izraelskie miasto Bet-Arbel (dzisiejsze miasto Irbid w północnej Jordanii), którego można utożsamić z moabickim królem Szalamanu znanym z inskrypcji asyryjskich Tiglat-Pilesera III, ale nie wiadomo czy do ekspedycji doszło jeszcze za panowania Jeroboama II czy raczej jego następców, gdy hipotetycznie podbity Moab się uniezależnił.

Gorliwym zwolennikiem Jeroboama i izraelskiego odrodzenia miał być prorok Jonasz, syn Amittaja z Gat-ha-Chefer, któremu tradycja przypisała autorstwo Księgi Jonasza. Natomiast z wrogością odnosili się do niego inni jahwistyczni prorocy. Ozeasz, syn Beeriego nie atakował bezpośrednio króla, ale potępiał gwałtowny wzrost bałwochwalstwa i zepsucia moralnego w okresie jego władzy. Natomiast Amos pochodzący z judzkiej Tekoi, otwarcie zapowiadał śmierć Jeroboama II od miecza i wyniszczenie Izraela w miejscowości Betel, gdzie tamtejszy kapłan królewski, Amazjasz, doniósł o wszystkim swemu Panu. Nie jest wspomniana wprost jego reakcja, ale bardzo możliwe, że rozkaz kapłana Amazjasza, aby Amos opuścił Betel i wrócił do rodzinnego kraju był przekazaniem odpowiedzi władcy. Za panowania Jeroboama II dokonano też spisu rodów wchodzących w skład izraelskiego plemienia Gad zgodnie z 1 Krn 5:17 oraz miało miejsce trzęsienie ziemi zgodnie z Am 1:1. Po śmierci został pochowany w rodzinnym grobowcu w Samarii, a nowym królem został jego syn, Zachariasz.

## Archeologia

### Pieczęć Szemy

   W 1904 roku zespół archeologów pod kierownictwem Gottlieba Schumachera odkrył w ruinach starożytnego izraelskiego miasta Megiddo pieczęć datowaną na VIII wiek p.n.e (ok. 788 p.n.e) wykonaną z jaspisu i mierzącą 1 na 1,5 cala. Oryginalna pieczęć zaginęła podczas transportu do muzeum w Stambule, ale zachował się jej odcisk z brązu, który znajduje się obecnie w kolekcji prywatnej. Przedstawiała ona ryczącego lwa zwróconego w lewo oraz zawiera dwa paleohebrajskie napisy nad nim i pod nim. Górny zawiera imię ,,Szema", a dolny dwa wyrazy ,,sługa Jeroboama". Ze względu na wiek znaleziska, uważa się że chodzi tutaj niewątpliwie o trzynastego, a nie pierwszego króla izraelskiego noszącego identyczne imię.  Zastosowane hebrajskie słowo ,,ebed" oznacza wolnego sługę o wysokiej godności, podległego bezpośrednio władcy. Najwidoczniej Szema był jednym z ministrów na dworze Jeroboama II.

### Ostrakony z Samarii

Z epoki bezpośrednio poprzedzającej aneksje Izraela przez imperium asyryjskie pochodzą liczne inskrypcje wypisane na skorupkach (ostrakony) odnalezione w starożytnej stolicy tegoż królestwa - Samarii. Na wszystkich podany jest początkowo rok panowania niewymienionego z imienia króla, a potem imiona dostawcy i odbiorcy, z podaniem eksportowanych produktów i miejscowości, z których są przysyłane. Prawdopodobnie więc znaleziona kolekcja jest rejestrem podatkowym. Jednak zdaniem niektórych badaczy, ostrakony wcale nie przedstawiają państwowe zbiory danin z wiosek do stolicy, lecz prywatne zaopatrzenie królewskich dostojników dostarczane im przez wasali na prowincji - wówczas odzwierciedlałoby to system przydziału ziemi w ówczesnym Izraelu.

Ostrakony dzieli się na dwie grupy: Pierwsze datowane są na rok dziewiąty i dziesiąty rok, a rejestrują oliwę z oliwek i wino dojrzewające, natomiast należące do drugiej pochodzą z piętnastego roku i wspominają tylko wino. Nie wiadomo czy ten podział jest spowodowany możliwą zmianą w polityce ekonomicznej królestwa, czy też są to ewidencje dwóch różnych królów. Pochodzą one z pierwszej połowy VIII wieku p.n.e, która pokrywa się z rządem ostatnich Jehudytów. Najczęściej więc powstanie ostrakonów przypisuje się latom panowania Jeroboama II lub ewentualnie Jehoasza ze swym synem i dziedzicem, jeśli rzeczywiście odnoszą się do rejestrów dwóch różnych królów.

## Przypisy

1. ↑ Bible History - Megiddo Seal - Jeroboam
2. ↑ Bible and Archeology - Online Museum: 10. King Jeroboam II
3. ↑ Seal of Shema, c. 788 BC; Center for Online Judaic Studies
4. ↑ Seal of Shema, Servant of Jereboam - Ancient History Encyclopedia
5. ↑ The Samaria Ostraca - Bible Odyssey

## Źródła

* II Księga Królewska
* I Księga Kronik
* Księga Amosa
* Księga Ozeasza
* ABARIM Publications - Jeroboam
* Jeroboam II - Wikipedia (eng)
* Jerobeam II - Wikipedia (deu)

Ehud •
Szamgar •
Debora •
Barak •
Gedeon •
Abimelek •
Tola •
Jair •
Jefte •
Ibsan •
Elon •
Samson •
 Zjednoczona monarchia
Galilea i Perea: Herod Wielki • Herod Antypas • Herod Agryppa I
 Uwagi
2. ↑ tylko w północnej części królestwa
3. ↑ Jako buntownik
4. ↑ Jako buntownik
5. ↑ Jako pretendent