Yeni Trabzon

Yeni Trabzon - nurt społeczno-filozoficzny powstały w latach 60. XX wieku na terenach dawnego cesarstwa Trapezuntu.

## Główne nurty

Nowy Trapezunt powstał w pierwszej połowie lat 60. z wymieszania dwóch wcześniejszych idei: unitaryzmu tureckiego i fermentatyzmu. Głównymi tematami obecnymi w dyskursie były kwestia kreacji własnej tożsamości, synkretyzm, pacyfizm i wspólnotowość. Pod wieloma względami ruch podobny był do bizantyjskiej Nowej Kapadocji, przez niektórych badaczy oba uważane były wręcz za dwie odsłony tej samej myśli społecznej.

W ramach YT wyróżnić można trzy główne kierunki:

* nurt neoturecki, dominujący w pierwszej połowie dekady, zakładający pełną asymilację Greków, Ormian, Gruzinów, Żydów, Arabów i Kurdów, rozwiązanie janczarów, spahisów i wszystkich innych formacji, dzielących rekrutów poprzez narodowość, adaptację i reformę islamu na potrzeby współczesności oraz pełne równouprawnienie wszystkich ludzi
* nurt małoojczyźniany, dominujący od 1967, postulujący wytworzenie nowej, lokalnej tożsamości, odrębnej od wszystkich innych, własnej religijności, osobnego języka (koynecü, hybrydę grecko-turecką) oraz, w późniejszych latach, także autonomii politycznej regionu
* nurt panmarmarski, zawsze będący drugim najpopularniejszym, głoszący potrzebę dwoistości lub, później, troistości tożsamości, szeroką współpracę międzynarodową, likwidację granic oraz afirmację mniejszości etnicznych

Wszystkie wymienione pomysły pojawiały się w każdym nurcie, choć z różną siłą i częstotliwością. Podział na nurty jest podziałem wtórnym, powstałym już po spadku popularności ruchu w latach 70. Żaden twórca nigdy nie utożsamiał się z jednym z nich, a jedynie z szeregiem takich czy innych postulatów.

Głównym symbolem ruchu była kolej wiedeńsko-kairska, której dziwny i nieekonomiczny przebieg spowodowany był chęcią uniknięcia przekraczania granicy osmańsko-bizantyjskiej, a która mimo to w 1960 roku przekraczała ją 7 razy. Miała to być alegoria bezsensu podziałów.

## Początki i rozkwit

W 1961 roku w Rize Merkez wydany został po raz pierwszy tomik poezji Pavlosa Büzmeni "Gdybym był jednym, a jestem oboma", poruszający kwestię mieszanej tożsamości syna Turka i Greczynki. W poetyckim światku został uznany za wybitny, a jego wydruk wznowiono we wszystkich większych miastach Imperium Osmańskiego, a w 1964 także Bizancjum. Swoim oryginalnym stylem i greką na melodię tureckiego zainspirował wielu twórców, choć silny wpływ na treść wywarł jedynie na wybrzeżu Morza Czarnego. Do czerpania inspiracji z jego wierszy przyznawali się m.in. Yiğit Akdeniz, Buğra Gültekin czy Kader Karagöz, ta ostatnia poświęciła Büzmeni dwa akapity we wstępie do swojej pracy "O pograniczu".

W wysoko wymieszanym społeczeństwie Trapezuntu problemy identyfikacji okazały się na tyle bliskie, że niszowe dzieła poetyckie i filozoficzne przebiły się do kultury popularnej, zmuszając ludzi do odpowiedzenia sobie na te pytania, a często na ich konkretne postawienie po raz pierwszy. Duży udział w tym miały grupy rockowe Kızılbaşlar, Kayzerinde oraz Deis Psoris.

## Schyłek i konsekwencje

W 1967 na mocy Ustawy o Przeciwdziałaniu Demoralizacji w Bizancjum policja oraz prorządowe bojówki brutalnie rozprawiły się z Nową Kapadocją, wtrącając wielu nieformalnych liderów ruchu do więzień. Ustawa została zniesiona rok później, ale w tym samym czasie w Imperium Osmańskim rząd Janmişela Peroğa wprowadził bardzo podobne prawo, na mocy którego dokonano wielu zatrzymań, wywłaszczeń i konfiskat. W latach 70. ruch bardzo stracił na znaczeniu, by po 1980 niemal całkiem zaniknąć. Mimo to w spisie powszechnym z 2015 roku prawie milion ludzi podało swoją narodowość jako nowotrapezuncka.

Wielu Nowych Trapezuntczyków, podobnie jak Nowych Kapadocjan, było ikonoklastami. W 2016 r. po zamieszkach w Konstantynopolu wielu trafiło do więzień. Dzięki temu wydarzeniu temat obu ruchów powrócił do publicznej świadomości, głównie dzięki serii dramatycznych reportaży w tabloidach. Niektórzy socjologowie, m.in. Irena Validopoulou, uważają, że spowoduje to w niedalekiej przyszłości wzrost ich popularności, inni z kolei, jak np. Kimmo Kilpuinen, przewidują raczej ich całkowity zanik wraz ze śmiercią ostatnich dzisiejszych zwolenników.

## Czytaj także

* Linia kolejowa Wiedeń - Kair
* Ustawa przeciwdziałająca demoralizacji młodzieży
* Inwazja ikonoklastów na Konstantynopol, 2016 r.

1. ↑ "Azja Mniejsza - tygiel idei", Klaus-Peter Schumacher, 1994
2. ↑ "Feray Gün - wspomnienia", Metin Soner Gün, 2004
3. ↑ "O pograniczu", Kader Karagöz, 1967
4. ↑ "Wielki Wezyr Jean-Michel Perrault - krytyczna analiza rządów", Yusuf al-Mutasim, 2000
5. ↑ "Co przyniesie przyszłość? Rzut oka na perspektywę socjologów", Ayten Babacan, 2018