Innlimun Tékkóslóvakíu

Saga sovétríkjanna 1985-1991 er saga upplausnar og hrauns Sovétríkjanna og endaloka kalda stríðsins. Hún hófst með því að Mikhaíl Gorbatsjev varð aðalritari kommúnistaflokkurinn 11.mars 1985 og lauk með stofnun Rússneska sambandsríkisins í desember árið 1991 eftir missheppnað valdarán harðlínumanna í Kreml sem stefnt var gegn umbótum stjónar Gorbatsjevs og opnunar landsins út á við.

**Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948 átti sér stað í febrúar 1948 og var mikilvægur atburður í kalda stríðinu. Með valdaráninu tóku kommúnistar öll völd í ríkisstjórn Tékkóslóvakíu með stuðningi Stalíns í Sovétríkjunum. Í augum vesturlanda var Stalín þar með að tryggja stöðu sína sín megin við Járntjaldið. Þessi atburður varð því til þess að flýta fyrir stofnun Marshallaðstoðarinnar og Norður-Atlantshafsbandalagsins. Strangt til tekið var ekki um valdarán að ræða þar sem forseti Tékkóslóvakíu skipaði ráðherrana en Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu var við völd fram að falli Berlínamúrsins 1990.**

Í þingkosningunum sem haldnar voru 1946 í Tékkóslóvakíu fengu kommúnistar flest atkvæði, 31.2%, og mynduðu samsteypustjórn með öðrum flokkum. Eftir um hálft kjörtímabilið höfðu óvinsældir kommúnista aukist og ljóst þótti að þeir myndu tapa fylgi í kosningunum sem áttu að fara fram í maí 1948. Tveir helstu áhrifamenn við valdaránið voru Edvard Benes sem var forseti Tékkslóvakíu 1935-38, 40-45 og 45-48 og Klement Gottwald sem var forsætisráðherra frá árinu 1946 til 1948 þegar hann tók við af Benes sem forseti í júní. Gottwald þrýsti á Benes að skipa ríkisstjórn kommúnista þótt þeir hefðu ekki fengið svo afgerandi meirihluta í lýðræðislegum kosningum árið 1946. Benes lét hins vegar undan þrýstingi Gottwalds sem tók við af honum sem forseti. Gottwald var forseti Tékkóslóvakíu í fimm ár, fram að dauðadegi sínum árið 1953 jafnframt því sem hann var formaður kommúnistaflokks Tékkslóvakíu 1929–1953.

Seinni heimsstyrjöldin eða heimsstyrjöldin síðari var útbreidd styrjöld, sem hófst í Evrópu en breiddist síðan út til annarra heimsálfa og stóð í rúm sex ár. Meirihluti þjóða heims kom að henni með einhverjum hætti og var barist á vígvöllum víða um heim. Talið er að um 62 milljónir manna hafi fallið (sem á þeim tíma var 2,5% alls mannkyns) og að mun fleiri hafi særst og er hún mannskæðasta styrjöld mannkynssögunar.

Stríðið var háð á milli tveggja ríkjahópa. Annars vegar var um að ræða bandalag Bandaríkjanna , Breska samveldisins, Kína, Sovétríkjanna (eftir 1941) auk útlægrar ríkisstjórnar Frakklands og fjölda annarra ríkja sem gekk undir nafninu Bandamenn; hins vegar var bandalag Ítalíu, Japans og þýskalands auk fleiri ríkja, sem gekk undir nafninu Öxulveldin eða Möndulveldin.

Mest var barist í Evrópu og Austur-Asíu og á Kyrrahafi en einnig á Norður-Afríku.

Venjulega er sagt að upphaf stríðsins hafi verið í Evrópu í kjölfar innrásar Þjóðverja í Pólland þann 1.september 1939 en Bretar og Frakkar lýstu yfir stríði á hendur Þjóðverjum tveimur dögum síðar. Átökin í Evrópu breiddust út á Atlantshaf og til Norður-Afríku. Stríð hafði brotist út fyrr í Asíu og er þá ýmist miðað við innrás Japana í Kína árið 1937 eða jafnvel innrás þeirra í Mansjúríu 1931 en þegar þeir réðust á flota bandaríkjana í Perluhöfn á Hawaii fléttuðust saman stríðið í Asíu og stríðið í Evrópu og Bandaríkin drógust einnig inn í átökin í Afríku og Evrópu. Í Evrópu lauk stríðinu með uppgjöf Þjóðverja 8.maí 1945 en stríðið hélt áfram í Asíu þar til Japanir gáfust upp 15.ágúst 1945 eftir að Bandaríkin höfðu varpað tveimur kjarnorkusprengjum á borgirnar Hiroshima 8.ágúst og Nagasaki 9.ágúst. Japanir gáfust formlega upp þann 2.september sama ár.

Seinni heimsstyrjöldin hafði gríðarleg áhrif á alþjóðastjórnmál. Valdajafnvægi breyttist en til urðu tvö stórveldi, Bandaríkin og Sovétríkin. Máttur eldri stórvelda fór þverrandi en stríðið skildi eftir sig sviðna jörð víðast hvar í Evrópu auk þess sem jafnvel sigurvegarar sátu eftir með gríðarháar stríðsskuldir. Þá má segja að seinni heimsstyrjöldin hafi markað endalok heimsveldsisstefnunnar sem Evrópuríkin höfðu fylgt frá 19. öld. Evrópa skiptist í tvennt, Austur-Evrópu og Vestur-Evrópu, sem áhrifasvæði stórveldanna; tvö hernaðarbandalög voru stofnuð, NATO og Varsjárbandalagið og kalda stríðið hófst. Sameinuðu þjóðirnar voru einnig stofnaðar í kjölfar stríðsins.

Hitler innlimaði súdetahéruð í Tékkóslóvakíu “friðsamlega” 1938 eftir svik Breta og Frakka í Munchen, lagði svo undir sig slóvakíu með yfirgangi, síðan afganginn af Tékkslóvakíu. Hann innlimaði Austurríki með hervaldi, nánast án þess að hleypt væri af byssu, 1938, síðan fleiri lönd með miklum hervirkjum. Stalín innlimaði Eystrasaltsríkin þrjú með hervaldi og stór landsvæði önnur í lok stríðsins. Eftirmenn hans lögðu undir sig Afganistan 1979-80 og hluta Georgíu árið 2007. Norðmenn innlimuðu bæði Svalbarða og Jan mayen í konungsríkið, átakalaust. Löngu fyrr gerði Hákon gamli ísland að skattlandi sínu án herútboðs. Kananda innlimaði hið sjálfstæða nýfundnaland hálf tilneytt að tilögu breta árið 1949 án beytingar hervalds en rökin voru þau að landið væri komið á hausinn. Ríki geta líka látið innlimast í stærri yfirríki.

Adolf Hitler komst til valda í Þýskalandi árið 1933. Árið 1938 krafðist Hitler þess af Súdetanland að ceded til Þýskalands. Tékkóslóvakía var tryggð með ýmsum sáttmálum stuðnings Frakklands og Sovétríkjanna, búnum til bardaga. British, Þýska og Ítalska leiðtoga undirritað Munchen samning, þar sem Þýskaland var leyft að viðauka við Sudetenland. Tékkar höfðu ekki verið boðið á ráðstefnuna og töldu að Frakkar og Bretar sviku þá til þess að róa Hitler.

Hitler samdi við Mussolini um að Hitler fengi Tékkóslóvakíu