Pierwsza Era

**Pierwsza Era** – czas w dziejach Ardy trwający od stworzenia słońca do upadku Morgotha. Pierwsza Era znana jest również pod nazwą **Dawnych Dni** i odpowiada ona pierwszemu Tematowi Pieśni podanemu Ainurom przez Ilúvatara. Lata Drzew pokrywają się częściowo z Pierwszą Erą. Każda Era, poczynając od Pierwszej a kończąc na Czwartej, opowiadała historie Dzieci Ilúvatara.

## Chronologia

* 1 r. - Wschód Słońca. Słudzy Morgotha, przyzwyczajeni do ciemności, są przerażeni i zdezorientowani. Ludzie, śmiertelnicy, budzą się w Śródziemiu.
* 15 - 35 r. - Wykorzystując swoje ogromne możliwości podstępu, korupcji (poprzez swojego sługę Saurona) i brutalnej siły Morgoth sprowadza Ardanę i garstkę innych Noldorów z późniejszego Dworu na swoją służbę.
* 50 r. - Utworzenie Gildii Żywiołów przez pięciu Lordów Elfów z południa: Chrys Menelrana, Carnila Ravire, Talana Linvairë, Raliana i Eleriora. Pierwszy z nich jest jednym z wygnanych Noldorów (którzy przezornie przybyli na południe), pozostali to Kinn-lai i Aranowie. Dążą do zwalczania wszelkiego zła zasianego przez Morgotha. Wielu Kinn-lai i Aranów jest zrażonych akceptacją "zdrajcy" wśród swoich lordów i wyrzeka się podążania za nimi.
* 52 r. - Finrod z pomocą krasnoludów rozpoczyna budowę Nargothrondu.
* 53 r. - Turgon odkrywa dolinę Tumladen.
* 60 r. - Po Dagor Aglareb, Morgoth wyznacza Ardanie zadanie zniszczenia Słońca i Księżyca.
* 64 r. - Turgon rozpoczyna budowę Gondolinu.
* 65 r. - Finrod buduje Barad Nimras.
* 75 r. - Finrod buduje Minas Tirith na Tol Sirion.
* 78 r. - Taurclax i Khelekar docierają na ziemie Ardoru i rozpoczynają budowę cytadeli. Pełnią rolę zwiadu dla przyszłego Dworu i dostarczają Ardanie cennych informacji.
* 102 r. - zostaje ukończona budowa Nargothrondu.
* 116 r. - Zbudowany zostaje Gondolin.
* 120 r. - Fëatur spotyka Trójkę z Ty-Ar-Rany.
* 140 r. - Utworzenie Gwiezdnego Zakonu.
* 150 r. - Krasnoludowie rozpoczynają handel w Beleriandzie. Ardana spotyka Morthaura; zawierają sojusz. Pierwsi ludzie migrują do Ardoru. Osiedlają się w regionie, który później staje się centrum Geshaanu.
* 155 r. - Atak na Hithlum zostaje odparty przez siły Fingolfina.
* 166 r. - Ardana i Morthaur przybywają do Ardoru. Używając swych znacznych zdolności perswazji, przekonują wielu niezadowolonych Kinn-lai i Aranów o swej skrusze związanej z rodowodem z Eldarów i chęci stworzenia świata oświetlanego jedynie przez gwiazdy. Niektórzy obierają ją, Morthaura i Valmorgûla za swoich panów.
* 170 r. - Reszta Eldarskich członków Dworu dociera do Ardoru. Z radością (powtarzając motywy Ardany) spotykają ich niezadowoleni Avari, którzy jeszcze nie przyłączyli się do sprawy Ardoru i sprzymierzają się z tymi lordami.
* 170 - 400 r. - Budowa Cytadeli Ardoru i ośmiu ładowni.
* 175 r. - Oficjalne założenie Dworu jako organizacji.
* 200 r. - Powstanie królestwa Geshaanu pod przewodnictwem Trójki Ty-Ar-Rany, która rozpowszechniła religię Tyaru wśród ludzi tego królestwa.
* 260 r. - Glaurung atakuje Ard-galen, ale zostaje odegnany z powrotem do Angbandu.
* 301 r. - Założenie Darin Tesarath przez Fëatura. Początek upadku Geshaanu z powodu manipulacji Ardany.
* 302 r. - Morfuin przybywa do Cytadeli.
* 305 r. - Bëor prowadzi ludzi do Beleriandu i spotyka Finroda. Utworzenie sojuszu Luingon (Que./Sin. "Dowódca Błękitu"). Należą do niego: gildia żywiołów, trójka Ty-Ar-Rany i Gwiezdny Zakon.
* 341 r. - Narodziny Haldara i Halethy.
* 345 r. - Aredhela i Maeglin powracają do Gondolinu. Śmierć Eöla i Aredheli.
* 361 r. - Na świat przychodzi Andretha.
* 389 r. - Narodziny Hadora.
* 400 r. - Bardziej ludzkie grupy (zwłaszcza Kirani) migrują do Ardoru i tam się osiedlają. Żyją jako poddani i uczniowie mistrzów z Geshaanu. Ich kosmologia wywodzi się w dużej mierze od nauczycieli z Geshaanu, którzy z kolei nauczyli się wielu rzeczy od Trzech z Ty-Ar-Rany.
* 432 r. - Narodziny Berena.
* 445 r. - Narodziny Gil-galada.
* 455 r. - Morgoth przerywa Oblężenie Angbandu. Dochodzi do bitwy Dagor Bragollach. Śmierć Fingolfina. Fingon zostaje Wielkim Królem Noldorów. Thorondor zanosi Húrina i Huora do Gondolinu.
* 456 r. - Húrin i Huor powracają do Dor-lóminu.
* 457 r. - Upadek Minas Tirith, Orodreth ucieka do Nargothrondu. Forteca zmienia nazwę na Tol-in-Gaurhoth.
* 460 r. - Barahir i jego towarzysze giną, zdradzeni. Beren staje się wyrzutkiem.
* 464 r. - Narodziny Túrina Turambara w Dor-lóminie. Beren rusza do Doriathu i po raz pierwszy napotyka Lúthien.
* 465 r. - Celegorm i Curufin zostają wygnani z Nargothrondu i ruszają do Himring. Beren i Finrod uwięzieni na Wyspie Wilkołaków. Finrod ponosi śmierć, lecz Beren zostaje ocalony przez Lúthien.
* 466 r. - Beren i Lúthien zdobywają Silmaril. Beren ginie, lecz Lúthien przekonuje Mandosa do przywrócenia mu życia. Oboje wracają do życia na wyspie Tol Galen.
* 469 r. - Śmierć Urweny.
* 471 r. - Narodziny Tuora.
* 472 r. - Ma miejsce bitwa Nírnaeth Arnoediad. Śmierć Huora i Fingona. Húrin pojmany przez Morgotha.
* 473 r. - Narodziny Niënor. Śmierć Ríany.
* 475 r. - Narodziny Diora.
* 480 r. - Królestwo Geshaanu osiąga swój kulturowy i polityczny szczyt. Ich imperium obejmuje niemal wszystkie terytoria późniejszego Mûmakanu (w szerszym znaczeniu). Wkrótce potem niepokój dopada ludzi z Geshaanu.
* 494 r. - Przekucie Gurthanga i wręczenie go Túrinowi.
* 495 r. - Upadek Nargothrondu. Przybycie Tuora do Gondolinu.
* 497 r. - Dior żeni się z Nimloth.
* 499 r. - Śmierć Glaurunga. Ginie Túrin Turambar i Nienor.
* 500 r. - Narodziny Elwingi.
* 501 r. - Mniej więcej w tym czasie przodkowie Mûmakanich docierają do regionu i osiedlają się w regionie, który do dziś nosi ich nazwę. Ich mitologia przejmuje wiele z ciemnych stron religii Geshaanu.
* 502 r. - Śmierć Thingola, splądrowanie Doriathu przez krasnoludy z Nogrodu. Meliana powraca do Valinoru.
* 503 r. - Ostateczna śmierć Berena i Lúthien. Dior otrzymuje Silmaril. Śmierć Húrina.
* 504 r. - Narodziny Eärendila, śmierć Morweny.
* 506 r. - Odnowiony przez Diora Doriath zostaje zniszczony. Śmierć Diora, Nimloth, Celegorma, Curufina i Caranthira. Elwinga ucieka z Silmarilem do Ujścia Sirionu.
* 507 r. - Narodziny bliźniaków Morelena i Morana (który jest "martwy") dla Ardany, których ojcem jest ... Moran zostaje potajemnie umieszczony w magicznym śnie w Guinarnen przez Fëatura.
* 510 r. - Przez zdradę Maeglina dochodzi do upadku Gondolinu. Glorfindel ginie w walce z Balrogiem. Ecthelion zabija Gothmoga, władcę Balrogów. Śmierć Turgona.
* 525 r. - Narodziny Elronda i Elrosa.
* 538 r. - Podczas nieobecności Eärendila, pozostali synowie Fëanora atakują mieszkańców Ujścia Sirionu, próbując odzyskać Silmaril. Śmierć Amroda. Elwinga rzuca się do morza, lecz Ulmo zanosi ją z powrotem do Eärendila. Ten wypływa do Amanu, by prosić o pomoc Valarów.
* 550 - 600 r. - Kilka katastrof - wszystkie spowodowane przez Dwór (nieurodzaje, zarazy, wojna domowa, powodzie itp.) - : doprowadzają do ostatecznego upadku królestwa Geshaanu.
* 598 r. - Zdrada Dworu przez Fëatura: Rytuał Upadku Światła zostaje przerwany przez chwilowe zniknięcie ofiary, Morelen, w kluczowym momencie. Ponadto, Sojusz Luingon atakuje Cytadelę: osiem klejnotów Nieświatła, również wymaganych do Rytuału, zostaje skradzionych. Śmierć Lyaana i Lysy z Trójki Ty-Ar-Rany i Czwórki z wewnętrznej Piątki Gildii. Dwór Ardoru jest zdezorganizowany, gdyż jego klęska sprowadza na nich gniew Morgotha. Obawiając się odwetu, Lordowie uciekają na Wschód. Posiadłości Ardoru zostają opuszczone. Lyerin z Trójki wędruje w cieniu.
* 603 r. - Wojna Gniewu: ostateczne obalenie Morgotha. Ruina Angbandu, upadek Beleriandu i zmiana znacznej części Śródziemia, w tym ostateczna katastrofa ekologiczna w Geshaanie. Gildia Żywiołów zostaje rozwiązana. Artefakty Dworu, związane z Morgothem, są bezużyteczne, w tym karty Ardany. Koniec Pierwszej Ery. Zdobyte przez Maedhrosa i Maglora Silmarile zostają zagubione w otchłaniach morza i ziemi. Elfy osiedlają się na Tol Eressëi.

Następna Epoka: Druga Era

## Źródła

* MERP - The Court of Ardor in Southern Middle-earth
* Śródziemie Wiki