Wrestling

**Wrestling** *(pol. zapasy)* - rozrywka sportowa, polegająca na skryptowanych sporach i walkach. Posiada on elementy walki i spektaklu. Największą popularność zyskał w Stanach Zjednoczonych, gdzie również znajduje się największa federacja wrestlingu na świecie, czyli WWE.

Wrestling ma swoje zasady oraz oryginalny styl polegający na charakterystycznych dźwigniach, rzutach i akcjach powietrznych, a niekiedy nawet na wykorzystywaniu przedmiotów w celu osłabienia przeciwnika.

Wrestling jest reżyserowany i oparty na fabule, niczym serial, Zawodnicy, czyli tzw. "wrestlerzy" tworzą pomiędzy sobą historię, konflikt, a ostatecznie spotykają się w ringu, gdzie odgrywają walkę zgodnie z choreografią. mimo tego, że wcześniej wszystko jest wyreżyserowane, wrestling jest niebezpieczny. Niekiedy zdarza się, że zawodnik dostanie prawdziwej kontuzji, narastających problemów ze zdrowiem, czy nawet umiera. Jeśli chodzi o sam skrypt, to w mało ważnych walkach, wrestlerzy nie mają narzuconej choreografii i zazwyczaj improwizują, mając z góry określonego zwycięzcę. W ważniejszych historiach, wrestlerzy podczas walk całościowo trzymają się zarzuconej im choreografii. Oprócz wrestlerów, podczas show występują również ich menedżerowie, niektórzy członkowie zarządu, czy też komentatorzy, którzy nie pełnią roli fizycznej, ale czasami zaangażowani są w fabułę.

Istotną częścią wrestlingu jest kayfabe, czyli zasada prezentowania wydarzeń mających miejsce w czasie gal jako autentycznych. W przeszłości kulisy wrestlingu były chronioną tajemnicą, a wrestlerzy odgrywali postacie nawet w miejscach publicznych poza galami.

Wrestling, w tłumaczeniu na język Polski oznacza zapasy, aczkolwiek są to tylko zbliżone dyscypliny. W Stanach Zjednoczonych nazwa "wrestling" częściej postrzegana jest za zapasy, w sensie ogólnym, lecz w Polsce przyjęto tą nazwę jako zapasy reżyserowane.

## Historia

### Korzenie

Jak jest wcześniej wspomniane, wrestling ma swoje korzenie w zapasach. W latach 30, XVII wieku, we Francji odnotowano pierwsze połączenie zapasów ze spektaklem. Zapaśnicy posługujący się pseudonimami ringowymi podróżowali z trupami cyrkowymi i rzucali wyzwania publiczności. Tym, którzy dadzą radę pokonać cyrkowego zawodnika oferowano nagrody pieniężne. Czasem osoba wyłoniona z publiczności była podstawiona. Następnie spopularyzowało się to w Stanach Zjednoczonych, na podobnych zasadach.

Z ubiegiem lat zaczęto organizować walki pomiędzy profesjonalnymi zawodnikami. Kończyły się powaleniem przeciwnika na łopatki lub osiągnięciem wyraźnej przewagi technicznej przez jednego z zawodników. Zdarzały się dyskwalifikacje za brutalność i niedozwolone chwyty. Czasami zdarzało się, że walka kończyła się remisem, tylko po to, aby zachęcić publiczność do przybycia na rewanż. Później, aby zachęcić jeszcze bardziej publiczność, zaczęto dodawać coraz więcej elementów teatru.

## Historia

Na początku XX wieku, popularność wrestlingu w Europie zaczęła maleć, ponieważ widownia była bardziej świadoma fikcji, w tym co dzieje się na ringu. W Stanach Zjednoczonych zaś rozrywka rozwijała się bardzo dobrze, a walka o mistrzostwo pomiędzy Frankiem Gotchem, a Georgem Hackenschmidtem, została okrzyknięta walką stulecia. W latach 20, dodano limity czasowe do walk, aby walki nie trwały po kilka godzin, jak zazwyczaj. Przeciwnicy musieli częściej ze sobą współpracować, aby chwyty i ruchy były bardziej widowiskowe. Zaczęto wtedy udawać ból, krzycząc i trzęsąc się.

Z początkiem lat 40, XX wieku, wrestling zaczęto emitować w telewizji. Wtedy też Gorgeous George spopularyzował we wrestlingu takie elementy jak wyraziste gimmicki, menedżerowie i ceremonialne wejścia na ring z muzyką w tle. Wrestlerzy często występowali w materiałach promocyjnych i odgrywali swoją postać w czasie wywiadów. Zaczęto tworzyć coraz to nowe federacje wrestlingu, a w 1948, powstała liga National Wrestling Alliance (NWA), która istnieje do dziś i była monopolistą wśród wszystkich federacji, przez następne, niecałe 50 lat, póki pałki nie przejęło World Wrestling Federation (WWF), rywalizujące z World Championship Wrestling (WCW). W 2001 roku WWF wykupiło WCW i do dzisiaj jest najpopularniejszą federacją wrestlingu na świecie, znaną teraz jako WWE.

## Zasady

Jak jest wcześniej wspomniane, wrestling ma swoje zasady. Jeśli chodzi o walki, to w wrestlingu wyróżniamy wiele rodzajów walk, które różnią się od siebie zasadami:

### Popularne walki

* **Standardowa walka (Singles match)** - w tej walce można wygrać przez przypięcie (przytrzymanie przeciwnika tak aby obie jego łopatki stykały się z podłogą dopóki sędzia nie policzy do trzech) lub poddanie (założenie bolesnego chwytu tak, aby obolały przeciwnik poddał się, zazwyczaj odklepując), przez dyskwalifikację (DQ) (kiedy przeciwnik zostanie zdyskwalifikowany, a użycie niedozwolonego ruchu lub przedmiotu oraz za ingerencję osób trzecich) i liczenie pozaringowe (kiedy przeciwnik przebywa przynajmniej 10 odliczeń sędziego poza ringiem, a drugi zawodnik w tym czasie znajduje się w ringu). Określane są również punkty (falls), jeśli walka jest walką One-Fall, to wystarczy raz przypiąć lub poddać zawodnika, to samo jeśli chodzi o Three-Fall lub też nazywane Two out of Three falls, tylko w takim wypadku należy zdobyć dwa punkty.
* **Pinfall Only match** - walka, w której liczone są tylko przypięcia.
* **Submission match** - walka, w której liczone są tylko poddania.
* **Iron Man match** - walka z limitem czasowym, w której kto najwięcej przypnie, podda, wyliczy lub zdyskwalifikuje przeciwnika w danym czasie wygrywa.
* **Extreme Rules**/**No Disqualification match** - walka, w której nie liczą się dyskwalifikacje i wyliczenia.
* **Chairs match** - walka, w której jedyną dopuszczalną bronią są krzesła.
* **Falls Count Anywhere** - walka bez dyskwalifikacji i wyliczeń, a przypiąć lub poddać można również poza ringiem.
* **Blindfold match** - jeden z wrestlerów musi mieć zasłonięte oczy, a zasady są jak w standardowej walce.
* **Lumberjack/Lumberjill match** - Rodzaj walki, w której ring jest otoczony przez wrestlerów, którzy nie mogą wygrać lub przegrać w walce, gdyż nie są jej uczestnikami. Jeśli jednak którykolwiek uczestnik walki znajdzie się poza ringiem, wrestlerzy powinni zmusić go siłą do powrotu na ring. Mogą go też do woli osłabić ciosami.
* **I Quit** - aby wygrać przeciwnik musi powiedzieć słowo "I quit", gdy jest zmuszony w zamknięciu przez bolesny chwyt.
* **Last Man/Woman Standing** - walka, w której nie liczą się przypięcia, poddania czy wszelkie dyskwalifikacje, a wygrać można wtedy, kiedy przeciwnik nie stanie na nogi przez 10 wyliczeń sędziego.

* **Tables match** - walka bez wszelkich dyskwalifikacji, a wygrać można tylko po tym jak przeciwnik zostanie rzucony na stół i ten się złamie.

* **Ambulance match** - walka bez wszelkich dyskwalifikacji, której jedynym warunkiem zwycięstwa jest umieszczenie przeciwnika wewnątrz stojącego w pobliżu ringu ambulansu i zamknięcie drzwi.
* **Ladders match lub Tables, Ladders and Chairs match** - druga nazwa odnosi się do ladder matchów, które organizowane są na corocznej gali, produkowanej przez WWE, TLC. Walka, w której warunkiem zwycięstwa jest zdobycie przedmiotu (na przykład tytułu mistrzowskiego) wiszącego ponad ringiem. Aby go dosięgnąć, zawodnicy muszą użyć składanej drabiny. W tego typu walkach nie ma wyliczeń, ani dyskwalifikacji.

* **Strap match** - w tego typu walce przeciwnicy są ze sobą związani skórzanym paskiem, który może też być wykorzystywany jako broń. Czasem zamiast paska używa się liny lub łańcucha. Warunkiem zwycięstwa jest dotknięcie wszystkich czterech narożników ringu – jeśli drugi zawodnik przeszkodzi w tym swojemu przeciwnikowi, ten musi zaczynać od początku.

### Walki w klatce

* **Steel Cage match** - walka w stalowej klatce bez dachu. Warunki zwycięstwa mogą być różne, jednak najczęściej jest to przypięcie przeciwnika, zmuszenie go do poddania się lub ucieczka z klatki.
* **Hell in a Cell match** - takie same zasady jak w steel cage matchu, tylko klatka stosowana w tym meczu ma dach i zamiast klatki przyczepionej do ringu, ta otacza ring. Wariant stosowany na corocznej gali WWE, Hell in a Cell.
* **Elimination Chamber match** - w starciu bierze udział 6 osób. Na początku dwaj zawodnicy są wolni, a reszta czeka w zamkniętych szklanych konstrukcjach, znajdujących się w narożnikach ringu. Za każdym razem po upływie ustalonego wcześniej czasu kolejni zawodnicy są uwalniani. Wrestler może wyeliminować przeciwnika przez przypięcie lub zmuszenie do poddania się. Wrestler wygrywa jeśli wszyscy jego przeciwnicy zostaną wyeliminowani. Wariant stosowany na corocznej gali WWE, Elimination Chamber.
* **WarGames match** - wariant stosowany na corocznej gali NXT TakeOver: WarGames, przez jedną z marek WWE, NXT. Dwa ringi stoją obok siebie i są otoczone wielką klatką. W walce biorą udział dwie lub trzy drużyny. Jeden zawodnik z każdej drużyny zaczyna walkę, a kolejni wchodzą do klatki po określonym czasie. Wygrywa drużyna, która zmusi dowolnego członka drużyny przeciwnej do poddania się, dowolny członek drużyny przeciwnej zostanie przypięty lub kiedy dowolny członek drużyny przeciwnej jest niezdolny do dalszej walki, ale tylko wtedy kiedy wszyscy zawodnicy są już w klatce.

### Walki wieloosobowe

* **Tag Team match** - dwie dużyny (dwu lub wieloosobowe) mierzą się ze sobą na standardowych zasadach, lub w walkach wymienionych powyżej.
* **Triple Threat match** - trzy osoby mierzą się ze sobą na standardowych zasadach, lub w walkach wymienionych powyżej.
* **Fatal 4-way** - cztery osoby mierzą się ze sobą na standardowych zasadach, lub w walkach wymienionych powyżej.
* **Fatal Five Way match** - pięć osób mierzy się ze sobą na standardowych zasadach, lub w walkach wymienionych powyżej.
* **Six-Pack Challenge** - sześć osób mierzy się ze sobą na standardowych zasadach, lub w walkach wymienionych powyżej.

## Wrestlerzy polskiego pochodzenia

* **Babatunde Aiyegbusi** – urodzony w Oleśnicy, obecnie szkolący się w centrum szkoleniowym WWE.
* **Édouard Carpentier (Édouard Weiczorkiewicz)** – mający polskie pochodzenie członek Stampede Wrestling Hall of Fame.
* **Abe Coleman (Abba Kelmer)** – urodzony w Żychlinie, uważany za najstarszego wrestlera w historii.
* **Stanisław „Zbyszko” Cyganiewicz** – urodzony w Jodłowej, wielokrotny mistrz świata, udało mu się pokonać Eda Lewisa.
* **Władysław „Zbyszko” Cyganiewicz** – urodzony w Krakowie były posiadacz bostońskiej wersji pasa AWA World Heavyweight Championship.
* **Mighty Igor (Richard Garza)** – mający polskie pochodzenie posiadacz różnych tytułów w NWA, AWA i WCC.
* **Killer Kowalski (Edward Walter Spulnik)** – syn polskich imigrantów, członek WWE Hall of Fame.
* **Beth Phoenix (Elizabeth Kociański-Copeland)** – wnuczka polskich imigrantów, członkini WWE Hall of Fame, czterokrotna mistrzyni kobiet WWE.
* **Ivan Putski (Józef Bednarski)** – urodzony w Krakowie, członek WWE Hall of Fame.
* **André the Giant (André René Roussimoff)** – mający matkę polskiego pochodzenia inauguracyjny członek WWE Hall of Fame, przez ponad 14 lat uchodzący za niepokonanego. Były mistrz świata wagi ciężkiej WWF/E.

## Elementy

### Fabuła

Wcześniej napisany scenariusz zawiera konflikt, pomiędzy dwoma (lub więcej) zawodnikami, zwany feudem. Cały program pomiędzy zawodnikami nazywany jest fabułą, tak jak w serialu.

### Postacie

Każda postać ma swój gimmick, czyli charakter, który nie odzwierciedla postaci jako osoba prywatna. Każdy wrestler w rzeczywistości zachowuje się zupełnie inaczej. W wrestlingu postacie dzielone są na dwie grupy: face'owie - osoba dobra, odbierająca dobrą reakcję fanów oraz heel'ów - osoba zła, odbierająca negatywną reakcję fanów. Nigdy nie są oni jednak nazywani tak w telewizji, ponieważ jest to określenie dla fanów oraz takie które używa się tylko za kulisami. Przemiana charakteru zawodnika, zwykle uzasadniona fabularnie, nazywana jest turnem. Wrestlerów, którzy nie pełnią roli ani face’a, ani heela, określa się mianem *tweenerów*. Mianem jobberów zaś określa się zawodników, którzy służą tylko do podbudowy i podkreślenie dominacji danego zawodnika i zazwyczaj przegrywają swoje pojedynki.

Poza osobami biorącymi udział w walkach, we wrestlingu udział biorą także sędziowie, komentatorzy sportowi i reporterzy. Dużą rolę w fabule mogą odgrywać także managerowie, czyli osoby towarzyszące wrestlerom lub będące w fabule członkami zarządu organizacji. W zależności od tego czy są face’ami czy heelami, mogą oni pomagać zawodnikom w czasie walk dopingując ich, doradzając im, odwracając uwagę sędziego lub rzucając na ring przedmioty do użycia jako broń.

Określenie *push* oznacza duży postęp danego zawodnika, kiedy nigdy nie był zauważany, aż nagle otrzymuje dobrą fabułę, ważne zwycięstwa i czasami nawet tytuł mistrzowski.

Między walkami mają miejsce segmenty promocyjne, zwane *promo*, w czasie których wrestlerzy i managerowie wygłaszają przemowy, wchodzą w interakcje z innymi wrestlerami i managerami, lub udzielają wywiadów reporterom organizacji.

### Choreografia

Walki są wcześniej ćwiczone przez obu wrestlerów na treningach. W mniej ważnych walkach zawodnicy improwizują, komunikując się podczas walki, z góry ustawionym wynikiem i niektórymi akcjami, a w tych ważniejszych walkach większość akcji jest zaplanowana. Czasami sędzia, otrzymujący informacje od choreografów i zarządu z zaplecza, podpowiada zawodnikom co mają robić, tak aby publiczność nic nie zauważyła. Niektóre ruchy faktycznie bolą zawodników, ale na te które praktycznie nie bolą, zawodnicy udają ból. Nieudany ruch nazywany jest botch'em. Czasami zawodnicy podczas meczu krwawią, niekiedy wylewają na siebie sztuczną krew, przemyconą w kapsułkach, a niekiedy specjalnie powodują kontrolowane krwawienie, ostrzem schowanym w rękawiczce przeciwnika. Zdarza się również wcześniej wspomniany botch, po nieudanym ruchu, prawdziwie krwawiąc.

#### Ruchy

Każdy zawodnik ma wcześniej ustalony *finisher*, czyli swoją akcję kończącą, którą zazwyczaj kończą swoje walki. Podczas walki wykonują różne akcje strikingowe, rzuty czy też akcje w locie. Charakterystyczne ruchy dla zawodnika, zaś nazywają się *signature move*. W rzeczywistości, wrestlerzy stosują różne metody łagodzenia bólu, na przykład uderzanie otwartą pięścią, czy rozkładanie uderzenia na jak największy obszar. Oprócz tego wykonują też manewry, które pojawiają się w różnych walkach na tyle często, że doczekały się własnych nazw.

## Umieralność

Media podają, że wrestlerzy umierają o wiele szybciej niż jakikolwiek mieszkaniec Stanów Zjednoczonych, czy też jakikolwiek sportowiec. Ponad 70 wrestlerów umarło przed 50 rokiem życia. Jako przyczyny zostały wymienione atak serca, nadużycie narkotyków lub leków i samobójstwa. W artykule stwierdzono też, że zażywanie sterydów i leków przeciwbólowych mogły przyczynić się do śmierci zawodników. W 2016 roku Fox News powołując się na własny zespół medyczny podało do informacji, że organizacja WWE tworzy stresujące warunki pracy, które sprawiają, że wrestlerzy częściej uzależniają się od narkotyków i zażywają sterydy. Najczęstszą przyczyną śmierci były choroby układu krążenia.

Najpopularniejszą śmiercią, w historii świata wrestlingu, jest śmierć Owena Harta. Na gali WWF Over The Edge, w 1999 roku, miał się on zmierzyć w walce o WWF Intercontinental Championship. Miał on wykonać efektywne wejście na ring, zjeżdżając po linie z sufitu ogromnej areny. Owen spadł, zetknął się klatką piersiową z linami ringu, a następnie uderzył głową w narożnik, po czym z dużą siłą runął plecami na podłogę. Zmarł w drodze do szpitala. WWF (obecnie WWE), oskarżane było o zaniedbanie. Federacje nie przerwała organizacji gali, a brat zmarłego, również byli zawodnicy WWF, oszukany przez firmę, w 1997, Bret Hart, oraz kuzyn Roddy Piper, obarczali odpowiedzialnością o zabójstwo głównego scenarzystę organizacji w tym okresie, Vince’owi Russo. Wdowa po zmarłym, Martha Hart, otrzymała w odszkodowaniu od WWE, w ramach ugody po złożeniu przez nią pozwu, 18 milionów dolarów.