Weles

**Weles** - znany również jako **Wołos** - duch, patron, opiekun bydła i ich hodowców.

## Źródła

Weles jest jednym z postaci, dla których dowody kultu można znaleźć praktycznie we wszystkich narodach słowiańskich. Pierwotna Kronika, historyczny zapis wczesnej Rusi Kijowskiej, jest najwcześniejszym i najważniejszym zapisem, w którym kilkakrotnie wspomina się o Wołosie. Tutaj Wołos jest wymieniony jako bóg bydła i ich chodowców, na którego składają przysięgi, w przeciwieństwie do Peruna, który jest opisywany jako bóg piorunów, który na którego przysięgi składali wojowie. W drugiej połowie X wieku Weles lub Wołos był jednym z siedmiu bóstw, których posągi Władimir I z Kijowa wzniósł w swoim pałacu. Posąg Welesa najwyraźniej nie stał obok innych, na wzgórzu, na którym stał zamek książęcy, ale niżej w mieście, na rynku.

## Lokalizacje

Nie tylko wskazuje to, że Weles należał do innej odmiany kultu, ale i też że kult Peruna i Wołosa działa w innych sferrach: podczas gdy właściwe było, aby świątynie Peruna były budowane wysoko, na szczycie wzgórza, miejsce Wołosa był na dole, na na nizinach, łąkach i pastwiskach. Podobny schemat można zaobserwować wśród Słowian Południowych. Tutaj nazwa Weles pojawia się tylko w toponimach, z których najbardziej znanym jest miasto Veles w Macedonii, nad którym góruje wzgórze Św. Eliasza Gromowładnego. Również w Bośni i Hercegowinie część Sarajewa nazywa się Velešići, a góra Velež w pobliżu Mostaru w Hercegowinie. Innymi przykładami są Veles w zachodniej Serbii, Velesnica nad Dunajem i Velestovo w Czarnogórze, a także miasteczko Velestino (Βελεστίνο, dziś Φέρες), najwyraźniej świadczące o słowiańskiej przeszłości Tesalii. Innym dyskusyjnym, jeśli nie nieprawdopodobnym przykładem jest miasto Volosko w Chorwacji, położone nad brzegiem morza pod szczytem góry Učka, zwanej Perun. Pojawia się też mit, że góra Wołoszcz wyrosła po pokonaniu jednego ze smoków. Z postrzeganiem Welesa jako *skotij bog* 'boga bydła’ ma też związek sprawowanie władzy z ich pastwiskami. U Słowian Wschodnich istniał zwyczaj uroczystego zżęcia ostatniego snopa zboża, który był następnie przechowywany do następnego wysiewu. Snop ten czasem nazywano *brodą Wołosa.*

## Etymologia

Nazwa jest również związana ze słowiańską terminologią oznaczającą woły, dla której Słowianie południowi, Rosjanie i Polacy używają „вол / vol / wół”. obecnie uważane za najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie tej formy fonetycznej. Jedną z możliwości jest to, że nazwa wywodzi się od rdzenia \* wel-, oznaczającego sierść. Pierwiastek praindoeuropejski \* welg- oznacza również „wilgotny, mokry”. Istnieje również indoeuropejskie słowo \*woltus oznaczające „łąkę”, które wywodzi się z tego samego rdzenia. W związku z tym Veles.

## Weles jako postać negatywna

Niektóre badania sugerują bliższy związek z postaciami z mitologii bałtyckiej, takimi jak Velnias, Velns (łotewski) lub Vėlinas (litewski), istota związana za bagnami, magią i czarami. Wśród Słowian Zachodnich - imię to można znaleźć głównie w czeskich zapisach z XV i XVI wieku, gdzie oznacza też postać negatywną, co stoi w jawnej opozycji do źródeł pozostałych.

## Weles, a Wołchwy

Słowo Volhov, w niektórych językach słowiańskich nadal oznacza czarownika, podczas gdy w XII-wiecznym ruskim eposie Opowieść o wyprawie Igora postać czarnoksiężnika Boyana nazywana jest wnukiem Wołosa.

## Hipostazy

Jego bardziej życzliwe strony zostały przekształcone w kilku chrześcijańskich świętych. Jako obrońca bydła związał się ze św. Błażejem, popularnie znanym wśród różnych narodów słowiańskich jako św. Błażej, św. Błażej lub São Brás; it: San Biagio; chorwacki: sv. Blaž; eng: Blase; grecki: Άγιος Βλάσιος). Na przykład w Jarosławiu pierwszy kościół zbudowany na miejscu pogańskiej świątyni Wołosa był poświęcony św. Błażejowi, ponieważ ten ostatni miał imię podobne do Welesa i był również uważany za niebiańskiego patrona pasterzy. Jak już wspomniano, w wielu wschodniosłowiańskich opowieściach ludowych został zastąpiony przez św. Mikołaja jako patrona hodowców bydła. Inną hipsotazą był - Święty Włas, na którego cześć nadano nazwę miastu w Bułgarii.

## Kult

Źródła poświadczają składania Welesowi ofiary w postaci święcenia mięsa trzyletniego, czarnego byka.

## Astronomia Serbska

Pas Oriona z centrum w postaci Gwiazdy Polarnej w ludowych wierzeniach Słowian bywał nazywany *Wołosożarami*. Nazwa ta wyprowadzana jest od słowa *stožary* oznaczającego centralny pal gumna, dookoła którego chodzi para wołów, młócąc w ten sposób zboże.

## Wersja żeńska

Choć nie istnieją dowody na to że Weles miał mieć wersję żeńską to w mitologii Kaszubkisje pojawia się postać kobieca o nazwie *Velevitka*

## Weles w pseudonace i turbosłowianiźmie

Często można natknąć się w kulturze popularnej na wątek "Welesa walczącego z Perunem", który miał ten pojedynek o "ludzkie dusze" przegrać. Porównuje się go wówczas do walki Indry z ognistym stworem w mitologii Hinduskiej, czy walki Thora z Wężem Morskim. Pojęcie te jest zasadniczo błędne, bowiem nie zachował się żaden mit mówiący o walce piorunującej istoty z taką postacią, po za tym - w kontekście Hinduizmu postać walczy raczej z ognistym potworem suszy, używając mocy deszczów (Indra jest bóstwem deszczu, ale nie piorunów), zaś w kwestii Thora, wężowi przypisywana jest sfera akwatyczna, a nie ignityczna, więc żaden z nich nie zawiera większości elementów. Wszelkie opowieści o smokach u Słowian, opierają się głównie na walce z nimi ludzi - władców, kapłanów, ludu i szewców zastawiających pułapki. Także błędne jest rozumienie Wołosa w postaci patrona zaświatów, bowiem te łączono prawie zawsze ze sferą uraniczną, a jeśli już pojawiła się postać dotycząca relacji ze śmiercią czy wędrówką dusz, to był nią Nyja, Juterbog, bądź Ponury Żniwiarz. Inna odmiana zaświatów - Piekło, było miejscem demonicznym, od którego się wzbraniano. Dusze jednoznacznie łączono ze sferom powietrza i nieboskłonu, czego efektem była między innymi kremacja, mity i etymologia, łącząca dusze z powietrzem. Być może określenie imieniem "Welesa" diabła w Czechach i Litwie, było związane z jego demonizacją, w trakcie której kościół w kulcie patrona krów, doszukiwał się kultu "Złotego Cielca". Również inne, interpretacje jego roli nie znalazły bezpośrednich źródeł. Tak istotna rola w panteonie słowiańskim wynika najpewniej z faktu, iż dawniej hodowano znacznie większą ilość krów niż w następnych wiekach i w wielu regionach Słowacczyznę miały one szczególną rolą, podobnie jak ich mleko, często stawiano im też posążki.