Ngọc trai

**Ngọc trai** (Hán-Việt: 珍珠, **trân châu**) là một vật hình cầu, cứng được một số loài vật tạo ra, chủ yếu là loài thân mềm (nhuyễn thể) như con trai. Ngọc trai được sử dụng làm đồ trang sức và cũng được tán thành bột để dùng trong mỹ phẩm. Ngọc trai được đánh giá là một loại đá quý và được nuôi và thu hoạch để làm đồ trang sức. Ngành Đông y cho rằng trân châu có vị hơi ngọt tính bình vào được kinh tâm can thận, có tác dụng phối hợp chữa kinh phong, an thần, giải độc, tan màn mây ở mắt, trở ngại tuần hoàn nước mắt, ù tai, xây xẩm...

## Sự hình thành

Quá trình hình thành ngọc trai có thể tóm tắt ngắn gọn như sau: Khi lọt vào cơ thể con trai, sò, ốc…, các dị vật ma sát (sỏi , cát,...) với cơ thể con vật tạo ra thương tổn. Theo bản năng, các sinh vật sống sẽ phản xạ để tự chữa lành vết thương, bằng cách tiết ra chất Canxi Cacbonat (CaCO3) bao bọc dị vật. Chất này được dính với nhau bởi một hợp chất hữu cơ giống chất sừng gọi là Conchiolin.

Sự kết hợp giữa Canxi Cacbonat và Conchiolin được gọi là Xà cừ. Canxi Cacbonat chiếm hơn 90%, phần còn lại là nước và các hợp chất hữu cơ tạo ra sự sống cho viên ngọc. Cấu trúc lớp xà cừ tạo bởi hàng nghìn lớp tinh thể Canxi Cacbonat mỏng với độ dày khoảng 0.3 mm. Cấu trúc này có ảnh hưởng tới màu sắc, độ ánh, tính bền vững và đàn hồi của ngọc trai.

Lớp ngoài cùng của ngọc trai có sự gắn kết chặt chẽ giữa các nguyên tố kim loại như magie, nhôm, ion, đồng, bạch kim… Tất cả những yếu tố đó sẽ cho ra đời những viên ngọc trai lung linh sắc màu.

Thông thường, phải mất nhiều năm để viên ngọc trai có được kích thước lớn và cũng rất hiếm có viên ngọc trai nào tròn hoàn toàn. Đó là lý do vì sao những viên ngọc trai tròn hoàn hảo lại có giá rất đắt.

## Phân loại ngọc trai

Có nhiều cách phân loại ngọc trai trên thế giới, dựa vào các yếu tố sau:

### **Phân loại theo sự hình thành:Ngọc trai tự nhiên**

* Là loại ngọc do con Trai tự sản sinh mà không có bất kỳ sự tác động nào của con người.
* Tỷ lệ Trai tự nhiên có ngọc rất thấp, và có được một viên ngọc trai tròn đẹp, hoàn hảo không tỳ vết, lại càng thấp hơn.
* Giá trị rất cao do tính quý hiếm của chúng (ngọc trai tự nhiên chỉ có thể thấy trong các món trang sức tầm cỡ của hai nhà đấu giá Sotheby và Christies).

### **Ngọc trai nuôi cấy**

* Là loại ngọc do con Trai sản sinh ra dưới sự tác động của con người.
* Hiện nay ngành nữ trang ngọc trai trên thế giới sử dụng phần lớn ngọc trai nuôi cấy.
* Ngọc trai nuôi cấy thường được gọi là “ngọc trai nuôi thiên nhiên” để phân biệt với ngọc trai nhân tạo.

* Ngọc trai nhân tạo
* Ngọc trai nhân tạo và ngọc trai giả không được tạo ra từ con Trai mà được tạo ra bởi con người.

### Nước mặn: có 4 loại

* South Sea
* Tahiti
* Akoya
* Mabe

## Giá Trị

**Tùy vào các yếu tố sau đây mà ngọc trai được phân định giá trị và giá thành rất khác nhau.**

**1/Độ dày lớp xà cừ**: viên ngọc có lớp xà cừ càng dày sẽ có độ bóng càng cao, màu càng đẹp, độ bền lâu, từ đó giá trị cao hơn so với loại có lớp xà cừ mỏng.

Độ dày của lớp xà cừ phụ thuộc vào thời gian viên ngọc trai phát triển bên trong lớp vỏ. Trong tự nhiên, tốc độ phủ của lớp xà cừ thường là 0.15mm/năm ở các vùng nước lạnh. Tại các vùng biển nước ấm, độ phủ của lớp xà cừ có thể lớn hơn gấp 20 lần (1.5-1.8mm/năm).

**2/ Độ bóng:** được xác định phụ thuộc vào độ phản xạ, khúc xạ ánh sáng từ những lớp trong mờ của hạt ngọc. Độ dày và nhiều của lớp trong mờ này càng cao, thì độ bóng càng cao. Sự phát tán ngũ sắc mà một số loại ngọc tạo ra cũng từ các lớp trong mờ này xếp chồng liên tục lên nhau, làm tán xạ ánh sáng chiếu vào bề mặt. Ngọc trai biển thường sáng bóng hơn ngọc trai nước ngọt.

Độ bóng là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng và giá thành ngọc trai. Viên ngọc sáng bóng và lấp lánh sẽ có giá trị cao hơn viên ngọc chỉ có ánh sáng mờ.

Trong quá trình sinh trưởng, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến độ bóng của ngọc trai, trong đó có nhiệt độ nước. Nếu nhiệt độ nước giảm xuống 2 bậc dưới mức cho phép, con Trai lập tức tiết ra lượng axit cao gây tổn hại đến lớp xà cừ bên ngoài. Đó là lý do tại sao trên bề mặt ngọc trai xuất hiện các mảng bám. Thu hoạch ngọc trai trong tình trạng này sẽ kém chất lượng, làm giảm đáng kể giá trị thẩm mỹ và thương mại.

**3/Hình dạng**: Hình dạng viên ngọc được quyết định bởi các yếu tố sau: nhân cấy, hình thức cấy và sự di chuyển của con trai trong quá trình nuôi.

* Ngọc trai có nhân tròn: thường là ngọc trai có hình tròn hoặc hơi tròn, ngọc cấy ở nội tạng và có thể cấy ở màng áo.
* Ngọc trai có nhân bán nửa: thường là hình bán cầu, hình giọt lệ, hình trái tim, hình elip… Ngọc cấy ở ngoài màng áo tức là cấy trên mặt xà cừ vỏ trai.
* Ngọc trai không có nhân: thường là ngọc trai có những hình thù đa dạng khó xác định.

Ngọc trai được cấy bằng mô tế bào không có nhân cứng, nên bên trong trống và cấy ở màng áo trai.

**4/Kích cỡ:** là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định đến giá trị của viên ngọc. Viên ngọc càng lớn, giá trị càng cao.

Kích thước viên ngọc trai nuôi được quyết định bởi kích thước của nhân cấy ban đầu, thời gian nuôi, sức khoẻ và tốc độ tiết ngọc của con trai.

Thang phân cấp chất lượng ngọc trai theo kích thước như sau:

* Ngọc trai rất nhỏ khi có đường kính nhỏ hơn 3mm
* Nhỏ: 3-5mm
* Trung bình: 5-7mm
* Lớn: 7-9mm
* Rất lớn: >9mm

**5/Bề mặt (độ láng hay tì vết):**

Do đặc điểm môi trường sống và thức ăn được cung cấp mà ngọc trai sau khi thu hoạch thường có các đốm hay các vết trên bề mặt.

Trong quá trình viên ngọc sinh trưởng, vì một lý do nào đó mà xuất hiện các vật thể lạ trên bề mặt viên ngọc, từ đó sẽ dẫn đến việc hình thành các điểm ưu tiên phát triển và làm xuất hiện các đốm, vết. Tùy theo đặc điểm môi trường sống hoặc thức ăn, các đốm này có thể có màu sắc giống với màu nền của viên ngọc hoặc có màu khác.

**6/Màu sắc:**

Phụ thuộc vào loài trai sinh sản ra nó, vùng nước mà loài trai đó cư ngụ cũng như màu sắc của lớp Conchiolin trên cùng. Nếu Conchiolin phân bố không đồng đều, hạt trai sẽ có các vết đốm.

Màu sắc của hầu hết ngọc trai là kết quả của 02 thành phần riêng biệt: màu bên trong hay màu nền (body color) và lớp phủ bên ngoài (overtone). Có thể phân biệt màu nền và màu phủ bên ngoài bằng cách quan sát trong ánh sáng khuếch tán dịu. Màu phủ bên ngoài bao gồm các màu: trắng ánh bạc, ánh hồng, ánh xanh, vàng, xám, đen, lơ, lục. Dựa vào màu nền, ngọc trai có thể phân ra thành 03 nhóm chính: nhóm màu nhạt, nhóm màu đen và nhóm có màu.

Màu sắc viên ngọc bị ảnh hưởng đặc biệt bởi những yếu tố môi trường sống như: thành phần hóa học của nước, lượng tạp chất, muối, cảnh quan môi trường, nhiệt độ nước, cấu trúc đáy biển và tốc độ của các dòng chảy ngầm. Ngoài ra, chế độ ăn của con Trai cũng đóng vai trò khá quan trọng trong việc hình thành màu sắc viên ngọc.