Olgierd Bazylowski

**Olgierd Bazylowski** ps. *Hiszpan, Bazylowicz* (ur. 14 października 1912 w Żninie, zm. 2 maja 1945 w Poznaniu) - pałucki bohater narodowy, antyfaszysta.

## Życiorys

Urodził się w żnińskiej rodzinie robotniczej. Jego matka była działaczką Socjaldemokratycznej Partii Pałuk (zmarła gdy syn miał 16 lat), ojciec zginął w powstaniu wielkopolskim. Olgierd zaczął pracę w bardzo młodym wieku działając jednocześnie w młodzieżówce SPP. W 1936 zorganizował wspólną konferencję z Komunistami Tej Ziemi wygłaszając mowę o potrzebie stworzenia szerokiego Frontu Ludowego. Następnie zgłosił się ochotniczo do Brygad Międzynarodowych.

W Hiszpanii ukończył w stopniu porucznika szkołę oficerską BI w Albacete zostając skierowanym na stanowisko zastępcy dowódcy Batalionu im. Braci Śniadeckich. W 1938 został awansowany na stopień kapitana i przejął komendę nad jednostką.

Po klęsce w wojnie został internowany we Francji, gdzie wstąpił do KTZ uważając partię za bardziej aktywną niż SPP, a co za tym idzie skuteczniejszą w dobie walki z faszyzmem. Po proklamacji Protektoratu Szubin uciekł z miejsca internowania przedostając się nielegalnie przez Luksemburg do III Rzeszy. Na Pałukach zorganizował komórkę antyfaszystowskiego ruchu oporu zajmującą się wywiadem wewnątrz struktur protektoratu. W 1942 nawiązała z nim kontakt Pałuczanka kpt. Izabella Fortuna ps. *Jiza* - agentka radzieckiego wywiadu, która została wkrótce jego partnerką. Wiosną 1944 wyprowadził konspiratorów razem ze zdemoralizowanymi legionistami do lasu tworząc Brygadę "Synowie Ziemi" mianując się majorem. Jesienią podporządkował się Krajowej Radzie Narodowej za wstawiennictwem zony (obecnie żołnierz Wojska Polskiego).

KRN obiecała uznać stopnie i odznaczenia (Krzyże Żelazne i Wojenne Krzyże Zasługi z nabijanym orłem kcyńskim i zieloną wstążką) oraz utworzyć z brygady, poborowych Pałuczan, Pałuczan służących w WP i wziętych do niewoli legionistów deklarujących chęć współpracy ze Związkiem Radzieckim i Polską Ludową, dywizję piechoty. Nastąpiło to 23 stycznia 1945, jej patronem został Seweryn Pieniężny - zamordowany w KL Hohenbruch mąż [Pieniężna|Wandy Pieniężnej]. Po natychmiastowym dozbrojeniu dywizja dostała wysłana na front na Wale Pomorskim.

Bazylowski został w dywizji zastępcą dowódcy ds. liniowych. Zastępcą ds. politycznych mianowano Fortunę. Dowódcą został 100% Rosjanin gen. bryg. Adalbert Starosiuk, który wkrótce został oddelegowany ponownie do Armii Czerwonej z powodu swojego alkoholizmu. W tym czasie to Bazylowski *de facto* dowodził dywizją, ograniczając jej straty oraz wysuwając się na przód w walkach o przełamanie Wału Pomorskiego za co został awansowany do stopnia pułkownika i oficjalnie objął dowództwo nad jednostką.

Naczelne Dowództwo Wojska Polskie poddawało jednak pod krytykę morale 11 DP uważając, że byli legioniści doprowadzą do buntu w jednostce dlatego w chwili rozpoczęcia forsowania Odry dywizję wysłano na najtrudniejszy odcinek frontu.

Płk Olgierd Bazylowski zorientował się w celach ND WP i 29 kwietnia przekazał dowództwo żonie samemu udając się do Warszawy, do Bolesława Bieruta - prezydenta KRN. Zatrzymując się na odpoczynek w Poznaniu został zastrzelony przez bojownika NSZ sierż. Lechosława Ipenowskiego ps. *Żeberko*. Śmierć Bazylowskiego odbiła się boleśnie na wszystkich Pałuczanach. Pogrzeb odbył się dopiero 18 maja w Żninie. Wcześniej ppłk Fortuna została wezwana celem rozpoznania zwłok a dywizja podzielona - tylko jeden pułk piechoty pozostał w składzie 1 Armii, pułk artylerii lekkiej skierowano do 2 Armii Wojska Polskiego, reszta jednostki znalazła się w obwodach ND WP nie stanowiąc już siły dywizyjnej.

## Sprawa śmierci

W 1972 ujawniono, że eneszetowiec *Żeberko* jednocześnie współpracował z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego pod pseudonimem *Leszek* i to na jego rozkaz zabił *Hiszpana*. Ujawnienie tajemnicy z 1945 było bezpośrednią przyczyną wybuchu pałuckiej wojny o niepodległość.

## Awanse

* porucznik - listopad 1937 - Brygady Międzynarodowe
* kapitan - sierpień 1938 - Brygady Międzynarodowe
* major - 5 lutego 1944 - nadanie samodzielne, uznane przez Armię Ludową
* pułkownik - 1 marca 1945 (z pominięciem stopnia podpułkownika) - Ludowe Wojsko Polskie
* generał brygady - pośmiertnie w 1972 - Ziemia Walcząca

## Odznaczenia

### Polska Ludowa

* Order "Krzyż Grunwaldu" III klasy - 11 września 1944
* Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari - 1 marca 1945