Proceratosaurus

Proceratosaurus, İngiltere'nin Orta Jura (Batoniyen) döneminden küçük boyutlu (~ 3 metre uzunluğunda) etçil teropod dinozor cinsidir. Cins adı, Proceratosaurus, tepesinin kısmen korunmuş kısmı yüzeysel olarak Ceratosaurus'un küçük tepesine benzediği için, başlangıçta Ceratosaurus'un atası olduğunun düşünülmesinden kaynaklanır. Ancak şimdi, özellikle Proceratosauridae familyasının bir üyesi ve Tyrannosauroidea kladının bilinen en eski üyeleri arasında bir coelurosaur olarak tanımlanır.

Tip örneği Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nde tutulmaktadır ve 1910'da Minchinhampton yakınlarındaki Great Oolite Group'un oolitik kireçtaşından bir rezervuar için kazı yapılırken bulunmuştur.

Keşif tarihi 

1910'da İngiliz paleontolog Arthur Smith Woodward, bir süre önce F. Lewis Bradley tarafından İngiltere, Gloucestershire, Cotswolds'da bir kasaba olan Minchinhampton'daki bir rezervuar kazısı sırasında keşfedilen kısmi bir teropod kafatasını bildirdi. Bradley kafatasını sol taraf açığa çıkacak şekilde hazırlamış ve şu anda NHM R 4860 örneği olarak kataloglanan Doğa Tarihi Müzesi'nde bulunan, Londra Jeoloji Topluluğu'na sunmuştur. Kafatasının üst kısmı kayayı aşındıran bir çatlak nedeniyle kayıp ve kısmen kalsit ile doluydu. Woodward, kafatasını, keşfinin onuruna yeni bir Megalosaurus türünün (1824 yılında adlandırılan bir cins), M. bradleyi'nin holotip örneği yaptı. Keşfedildiği zaman, muhtemelen Compsognathus ve Archaeopteryx'in ezilmiş ve yorumlanması zor kafatasları dışında, Avrupa'dan bilinen en eksiksiz teropod kafataslarından biriydi.

1923'te Alman paleontolog Friedrich von Huene, türü Jura cinsi Ceratosaurus'un atası olduğunu varsayarak yeni bir cins Proceratosaurus'a taşıdı, ancak ad sadece bir şematik olarak kullanıldığından, bir geçersiz olarak yayınlanan ad (nomen nudum) olarak kaldı. Üç yıl sonra, iki 1926 makalesinde, cinsin teşhisini sağlayarak adı doğruladı. Avrupa'daki en iyi korunmuş teropod kafataslarından biri ve dünya çapında en iyi korunmuş Orta Jura teropod kafataslarından biri olarak kalırken, o zamandan beri çok az bilimsel ilgi gördü ve esas olarak teropod anatomisi ve evriminin genel yönleriyle ilgili çalışmalarda kendinden bahsedildi. Holotip kafatası, Teksas Üniversitesi'nde CT taramasından bu yana, kafatasının, çenenin ve dişlerin ek ayrıntılarını ortaya çıkarmak için daha fazla mekanik olarak hazırlandı ve 2010 yılında Alman paleontolog Oliver WM Rauhut ve meslektaşları tarafından yeniden tanımlandı.

Sınıflandırma 

Başlangıçta Proceratosaurus'u inceleyen Arthur Smith Woodward, aynı sayıda (4) premaksiller dişe sahip olması nedeniyle onu bir Megalosaurus türü olarak yerleştirmiştir. 1930'larda Friedrich von Huene tarafından yapılan daha sonraki bir çalışma, Ceratosaurus ile daha yakın bir ilişki önerdi ve Huene, her iki dinozorun da Coelurosauria grubunun üyelerini temsil ettiğini düşündü.

1980'lerin sonlarına kadar, Ceratosaurus'un bir coelurosaur değil, çok daha ilkel bir teropod (ceratosaur) olduğu bulunduktan sonra, Proceratosaurus'un sınıflandırması yeniden gözden geçirildi. Gregory S. Paul,  yine esas olarak burun üzerindeki tepe nedeniyle Onitholestes'in yakın bir akrabası olduğunu öne sürdü (Ornitholestes'in bir burun tepesi taşıdığı düşüncesi daha sonra çürütüldü). Paul, hem Proceratosaurus hem de Ornitholestes'in ne ceratosaur ne de coelurosaur olduğunu, bunun yerine ilkel allosauroid olduğunu düşündü. Ayrıca Paul, çok daha büyük dinozor Piveteausaurus'un Proceratosaurus ile aynı cins olduğunu düşündü ve Piveteausaurus'u genç sinonim yaptı. Bununla birlikte, ikisi arasında örtüşen hiçbir kemik, fosillerinin etrafındaki kayadan henüz ortaya çıkmamıştı ve gelecekteki araştırmalar, bunların gerçekten farklı cinsler olduklarınıını gösterdi.

21. yüzyılın başlarında yapılan birkaç filogenetik çalışma sonunda Proceratosaurus'un (ve Ornitholestes'in) bir coelurosaur olduğunu ve ceratosauridler ve allosauroidlerle uzaktan ilişkili olduğunu buldu, ancak 2000 yılında yayınlanan bir görüş Proceratosaurus'u destekleyici kanıtlar sunmadan bir ceratosaurid olarak kabul etti. 2004 yılında Thomas R. Holtz Jr. tarafından yapılan filogenetik analizler de Proceratosaurus'u coelurosaurlar arasına yerleştirdi, ancak yalnızca zayıf destekle ve yine Ornitholestes ile (aynı biçimde zayıf bir şekilde desteklendi) yakın bir ilişki buldu.

Proceratosaurus ve akrabalarının ilk büyük yeniden değerlendirmesi 2010 yılında Oliver Rauhut ve meslektaşları tarafından yayınlandı. Çalışmaları, Proceratosaurus'un aslında bir coelurosaur olduğu ve ayrıca Geç Kretasedeki dev tyrannosauridlere giden soyun bir üyesi olan bir tyrannosauroid olduğu sonucuna vardı. Ayrıca, Proceratosaurus'un Çinli tyrannosauroid Guanlong'un en yakın akrabası olduğunu buldular ve Proceratosaurus'a Tyrannosaurus, Allosaurus, Compsognathus, Coelurus, Ornithomimus veya Deinonychus'tan daha yakın olan tüm teropodlar olarak tanımlanan Proceratosauridae familyasını önerdiler.

Aşağıda Loewen ve meslektaşlarına (2013) ait bir kladogram bulunmaktadır:

Paleobiyoloji 

Proceratosaurus, bir görüntüleme organı olarak kullanılmış olabilecek, ancak muhtemelen ısırma sırasında kafatasındaki bükülme streslerini azaltmaya hizmet eden bir burun tepesine sahipti. Bu, Proceratosaurus'un av avlamak için bir delme-çekme izlemi kullandığını gösterebilir. Bununla birlikte Proceratosaurus, muhtemelen büyük hayvan avcısı değildi, kemik kıran dişlerden ve tyrannosauridlerin son derece güçlü ısırmasından yoksundu. Bunun yerine, genellikle temel coelurosaurlarda ve temel tyrannosauroidlerde bulunan uzun bir kafatasına sahipti.

Paleoçevre 
Oxfordshire'daki kabaca eşit yaşlı Taynton Kireçtaşı Oluşumu'ndan gelen bitkiler, muhtemelen mevsimsel olarak kuru bir kıyı ortamını temsil eden, araucarian ve cheirolepidiacean kozalaklı ağaçların yanı sıra Bennettitales ve Pelourdeanın hakimiyetindedir.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 
 
 Sketchfab'de holotip kafatasının 3 boyutlu taraması

Friedrich von Huene tarafından adlandırılmış taksonlar
1926'da tanımlanan fosil taksonları
Proceratosauridae
İngiltere fosilleri