Hırvatistan'da Kiril alfabesi karşıtı protestolar

Hırvatistan'daki Kiril alffabesi karşıtı protestolar, yerel azınlık nüfusu nedeniyle Sırpçaya ve Sırp Kiril alfabesine ortak resmi statü verilmesinden ötürü 2013'ün sonlarında Vukovar'da iki dilliliğin uygulanmasına karşı bir dizi protestoydu. Bu kararın uygulanması, Vukovar'daki Sırpların Vukovar'ın toplam nüfusunun üçte birinden fazlasını (%34.8) oluşturduğu 2011 Hırvat nüfus sayımından sonra zorunlu hale geldi. Sırp Kiril alfabesindeki işaretler, Ulusal Azınlıkların Haklarına İlişkin Anayasa Yasasının, herhangi bir alanda nüfusun üçte birinden fazlasının bir etnik azınlığa mensup olduğu durumlarda iki dilli işaretleri zorunlu kıldığı için ortaya konmuştu. Hırvatistan Sırpları, Hırvatistan'daki tüm ulusal azınlıklar arasında iki dillilik hakkını en dar şekilde kullanan bir azınlık grubudur.

Hırvat Vukovar'ın savunması için karargâhlara çağrıda bulunan Grup, Vukovar'da hem Latince hem de Kiril alfabesiyle yazılmış işaretlerin yerleştirilmesi başlar başlamaz, 2 Eylül'de protesto mitingleri başlattı. Vukovar'daki protestolarla birlikte, Nisan 2013'te Zagreb'in ana meydanında da yaklaşık 20.000 kişinin katıldığı protestolar düzenlendi. Tovarnik, Bogdanovci, Lovas, ve Nuštar'da paralel protestolar düzenlendi. Sırp Kiril alfabesindeki bazı işaretler yıkıldı, diğerleri çekiçle ezildi ve protestocular polisle çatıştı ve dört polis memuru hafif yaralandı. Protestocularla doğrudan bağlantısı olmayan bazı taraftarlar Dubrovnik ve Zadar'daki Kutsal Müjde Ortodoks Kilisesi'ne faşizm yanlısı Ustaşa grafiti yazmak için eylemler düzenlediler.

12 Ağustos 2014 tarihinde Hırvatistan Anayasa Mahkemesi, azınlık dillerinin kullanımının toplam nüfusa oranının %50'ye çıkarılarak sınırlandırılmasına ilişkin referandum önerisinin anayasaya aykırı olduğuna karar verdi. Vukovar Belediye Meclisinin, mahkeme kararından sonraki bir yıl içinde tüzüğünde azınlık dilinin kullanımını düzenlemesi gerekiyordu. Hırvatistan hükümetinin, yerel özyönetimin temsili organlarının kanun kapsamında azınlık dilleriyle ilgili yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlar için yasal mekanizma tanımlaması istendi. Azınlık dillerine ilişkin yasaların uygulanması konusunda yetkili ulusal makamlara, Hırvatistan hükümeti yükümlülüğünü yerine getirene kadar Vukovar şehrinde yasayı zorlayıcı önlemler kullanarak uygulamamaları talimatı verildi.

Nisan 2015'te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi, Hırvatistan'ı azınlıkların dillerini ve alfabelerini kullanma hakkını sağlamaya çağırdı. Komite raporunda, sorunun özellikle Vukovar kasabasında ve ilgili belediyelerde Sırp Kiril alfabesinin kullanımıyla ilgili olduğunu belirtti. Sırbistan Dışişleri Bakanı Ivica Dačić, ülkesinin BM İnsan Hakları Komitesi'nin raporunu memnuniyetle karşıladığını söyledi.

17 Ağustos 2015 tarihinde Vukovar Belediye Meclisi, şehir tüzüğünü resmi şehir binaları, kurumlar, meydanlar ve sokaklarda Latince ve Kiril alfabesinde iki dilli işaretler olmayacak şekilde değiştirmeye karar verdi. Avrupa Konseyi bu karardan duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Karar, Hırvat Demokrat Birliği ve Slavonya ve Baranja Hırvat Demokrat İttifakı milletvekilleri tarafından alınırken, Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi, Bağımsız Demokratik Sırp Partisi ve Hırvat Halk Partisi - Liberal Demokrat milletvekilleri kararın alındığı oturumdan ayrıldı. Kamu Yönetimi Bakanlığı (Hırvatistan), kararın anayasaya aykırı olduğunun tespit edilmesi halinde kararı bozacağını açıkladı.

Yerel sivil toplum Şehir, yerel yönetim binalarının girişlerinin sağ tarafına Hırvat Latin alfabesiyle, sol tarafına ise Vukovar'da yaşayan etnik azınlıkların dil ve yazılarıyla yazılmış bir işaret konulmasıyla anlaşmazlığın çözülebileceğini öne sürdü.

Reaksiyonlar

Hırvatistan

Muhalefet 

 Hırvatistan Cumhurbaşkanı Ivo Josipović, Vukovar'daki olayların kınanmasına katılarak, şiddeti ve gerilimi önlemek için ek bir çaba gösterilmesi gerektiğini söyledi. "Ulusal azınlıklara tam saygı gösterilmesine yönelik yasalarımız var. Bu yasanın çıkarılmasında Hırvatistan'daki tüm ilgili siyasi partiler yer aldı." dedi.
 Hırvatistan Başbakanı Zoran Milanović, "hukukun üstünlüğünün hakim olması gerektiği" için Vukovar'daki Kiril alfabesindeki işaretleri kaldırmayacağını söyleyerek "şoven şiddeti" kınadı.
 Eski Hırvatistan Cumhurbaşkanı Stjepan Mesić, Zagreb'deki protestoların farklı görüşlerin demokratik bir ifadesi olmadığını, hoşgörüsüzlüğün ifadesi olduğunu iddia etti.
 Sırbistan'da hapsedilen Yugoslav Savaşları gazisi Vukovar Belediye Başkanı Željko Sabo, insanları sakin olmaya ve "Vukovar'ın Beyrut olmasına izin vermemeye" çağırdı.
 Hırvat Dışişleri Bakanı Vesna Pusić, hükümetin azınlıklar mevzuatına sıkı sıkıya bağlı kalması gerektiğini söyledi.
 Ortak Belediyeler Konseyi başkanı Dragan Crnogorac, Vukovar ve Hırvatistan'ın geri kalanında meydana gelen olaylarla ilgili endişelerini ve üzüntülerini dile getirdi. Bu olayların Sırp toplumu ve Kiril alfabesine yönelik olumsuz bir hava oluşturduğunu söyledi. Bu şekilde, Sırplar ve Hırvatlar arasında hoşgörü ve birlikte yaşamanın inşasında önceki yıllarda elde edilen her şeyi baltalıyorlar.
 Vukovar Savaşı'ndan sonra Sırp milisleri tarafından öldürülen Hırvat muhabir Siniša Glavašević'in oğlu Bojan Glavašević, Zagreb'deki protestoda babasının sesini kullanmanın uygunsuz olduğunu ve babasının adının siyasi pazarlama için kullanıldığını söyledi. Herkesin barışçıl protesto hakkı olduğunu söyledi, ancak protestolara yönelik nefret söylemini kınadı.
 Hırvatistan'daki 26 STK, Papa Francis'e ortak bir mektup göndererek, Hırvat Kardinal Josip Bozanić ve Vukovar'da iki dilliliğe karşı olduklarını alenen gösteren birkaç piskoposun tutumundan duydukları endişeyi dile getirdiler. STK'lar, piskoposların açıklamalarının barış ve uzlaşmaya katkı sağlamadığını, aksine çatışmaların daha da derinleşmesine yol açtığını vurguladılar.
 Đakovo-Osijek Başpiskoposu Đuro Hranić karşılıklı saygı ve sevgi çağrısında bulundu.

Kaynakça 

Hırvat milliyetçiliği
Sırp karşıtlığı
Hırvatistan Sırplarının tarihi
2013'te Hırvatistan
2013'te protestolar
Vukovar