Silivrikapı Hipojesi

Silivrikapı Hipojesi, (Yunanca : ‘υπογείον, Latince: hypogeum) Yunanca ‘‘altında’’ anlamına gelen ‘υπο ile ‘‘toprak’’ anlamına gelen γε kelimelerinin bileşimi olup arkeolojide yeraltı mezarı anlamına gelir.  

Hipojelerde ölü yakma adetleri nedeniyle urnelerin  konulabileceği nişler  bulunabildiği gibi ölü gömme adetleri nedeniyle lahitler de yer alabilir. 

İstanbul’da, Silivrikapı’nın  kuzeyinde, 36. ve 37. kuleler arasında yer alan Silivrikapı Hipojesi, Prof. Dr. Ümit Serdaroğlu tarafından Theodosius Surları’nın  1988 yılındaki restorasyonu sırasında bulunmuştur. Bizans Dönemi’ne ait bir aile mezarı olduğu düşünülen hipoje, M.S. 5. yüzyılın başlarına tarihlendirilir. İstanbul'da Geç Antik Çağ’ın hem plastik  hem resim örneği olarak yerinde bulunmuş ender eserlerinden biri olan Silivrikapı Hipojesi, kuzey-güney doğrultulu olarak inşa edilmiştir. Kireçtaşı levhalarla kaplı bir beşik çatıya sahip olan yapı, 7.70 m x 6.30 m ölçülerindedir.

Hipoje, 4.50 m x 1.25 m ölçülerinde bir giriş ile 4.20 m x 3.90 m ölçülerinde bir mezar odası olmak üzere iki bölümden oluşur. Mezar odasında, üzerinde İsa ile on iki havari, Musa’ya on emrin verilişi ve İsmail’in kurban edilişi gibi Tevrat ve İncil’den alınan konular ile bir mimari yapı içinde imparator ve imparatoriçenin betimlendiği kabartma levhaların yer aldığı beş lahit bulunmuştur. Lahitlerden dördü kireçtaşından, biri antik çağda Prokonnesos olarak geçen Marmara Adası mermerinden yapılmıştır. Mermer olan lahdin üzerinde şamdanlarla çevrili bir hristogram  yer alır. Lahitler, İstanbul’a özgü bir taş işçiliğinin ve heykel üslubunun olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Hipoje, içerdiği lahit kabartmalarının yanı sıra duvar resimleri açısından da önem taşır. Mezar odasının duvarlarında kır manzarası içerisinde insan figürlerinin de bulunduğu freskolar  yer alır.

Hipoje, 1989 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilmiştir fakat daha sonra korumasız bırakıldığı için birçok kez yağmalanmıştır. Tarihi eser kaçakçılarından kurtarılan kabartma levhalar İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ne teslim edilmiştir. Restorasyonu yapılan kabartmaların orijinalleri İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndedir. Hipojeye ise orijinal kabartmaların mulajları  konmuştur.

Silivrikapı Hipojesi, 2021 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı  tarafından başatılan Kara Surları Restorasyon Projesi kapsamında restore edilmektedir. Günümüzde  ziyarete açık değildir.

Notlar

Kaynakça 

Arkeoloji taslakları