Translatio studii

Translatio studii (Latince "öğrenmenin transferi"), tarihin bir coğrafi yer ve zamandan diğerine bilgi veya öğrenme transferlerinin doğrusal bir ardışıklığı olarak görüldüğü Orta Çağ'da ortaya çıkan tarihyazımsal bir kavramdır. Kavram, emperyal egemenliğin hareketini benzer şekilde tanımlayan translatio imperii ile yakından bağlantılıdır. Her iki terimin de kökenlerinin İbrani Kutsal Kitabı'ndaki Daniel Kitabı'nın ikinci bölümünde (39-40. ayetler) olduğu düşünülmektedir.

Kavramın tarihi
Orta Çağ edebiyatında ünlü bir topostur ve en dikkat çekeni Chrétien de Troyes'tir. Chrétien, Yunanistan'ın önce tüm bilginin merkezi olduğunu, sonra Roma'ya geldiğini ve şimdi de Fransa'ya geldiğini, burada Tanrı'nın lütfuyla sonsuza dek daha da kalacağını açıklıyor.

Rönesans'ta ve sonrasında tarihçiler, öğrenmenin metaforik ışığının güneş ışığını takip ettiğini gördüler: doğudan batıya. Bu anlayışa göre, ilk öğrenme merkezi Aden, ardından Kudüs ve Babil'di. Oradan, öğrenmenin ışığı batıya doğru Atina'ya ve ardından batıya Roma'ya taşındı. Roma'dan sonra, öğrenim batıya, Paris'e taşındı. Daha sonraları aydınlanmanın batıya, Londra'ya taşındığı iddia edildi, ancak diğer ülkeler kavram üzerinde hak iddia ettiler, özellikle de Rusya, batı yönünde giden öğrenme hareketinin bir gerilemesi olarak kabul edenler oldu. George Herbert gibi İngiliz Rönesans yazarları, öğrenmenin Amerika'nın yanında hareket edeceğini düşünüyorlardı. Translatio studii metaforu 18. yüzyılda modası geçti.

Translatio studii kavramına bağlı olarak gelişen Translatio sultitiae metaforu ise karamsarlığı ifade eder. Güneş (bilgi) ışığı batıya doğru aydınlattıkça doğuyu gece karanlığı basar. Bu, öğrenmenin o bölgeden ayrıldığını ifade eder. Translatio sultitiae metaforu, Alexander Pope'un Dunciad adlı eserinde ortaya konmuştur.

Etimoloji
Translatio studii terimi kelimenin tam anlamıyla çalışmaların çevirisi anlamına gelse de, kavram içinde öğrenmenin aktarımının kültürel idealleri ve bilgiyi de beraberinde getirdiğine dair bir ima vardır. Bununla birlikte, ortak kavramların Akdeniz'den batıya doğru basit hareketinden çok translatio studii için çok daha fazlası var.

Bunun ilginç bir örneği "translatio" teriminin kendisidir. Antik çağda "translatio" Latincede hem çeviri hem de aktarım anlamına geliyordu. Zaman geçtikçe, translatio, çeviri olarak bildiğimiz şeyin anlamını aldı. Kavram, zaman geçtikçe gelişmekte olan Roman dillerine de taşındı. Fransızcadaki çeviri ve İtalyancadaki traslazione sözcükleri, fiziksel nesnelerin yer değiştirmesi anlamına gelir ve bu diller hala "çeviri" anlamına gelen başka sözcükleri kullanır. Bu şekilde, translatio studiinin tarihsel olarak öneminin, kültürel değer taşıyan fikirlerin aktarımıyla ilgili olduğu açıktır.

Translatio imperii
Translatio imperii genellikle translatio studii için bir emsal veya koordinat görevi gördü. Kültürün (edebiyatta kurgulandığı ve aktarıldığı şekliyle) anka kuşu benzeri yeniden dirilişini ifade eder; bu, her yeni emperyal gücün kültürel olarak yeni kale olduğu fikridir.

Translatio studii öğrenmenin ilerleyişi ile ilgili olduğu için, entelektüel mirasa genel bir bakış sağlar. Çeşitli açılardan (örneğin tarih, dilbilim ve edebiyat) ele alınabilmesine rağmen, translatio studii kavramı temel olarak metinlerle ilgilidir. Okumak, tercüme etmek, yorumlamak, yorumlamak, yeniden yazmak hepsi, translatio studiinin ortak metinlerarası faaliyetleridir.

Translatio studii, insan öğrenimi ve insan öğrenimi potansiyelinin Yunanistan'da ortaya çıktığı ve oradan batıya doğru Roma'ya ve ardından Fransa'ya yayıldığı varsayımına dayanmaktadır.

Chrétien de Troyes kavramın içeriğini şu şekilde açıklar: "Elimizdeki kitaplar sayesinde eskilerin ve geçmiş zamanların amellerini biliyoruz. Kitaplarımız bize şövalyelik ve ilim ününün ilk Yunanistan'da olduğunu öğretti. Sonra şövalyelik Roma'ya geldi ve şimdi Fransa'ya geldi öğrenme. Tanrı, orada kalmasını ve Fransa'dan asla ayrılmayacak kadar hoş bir yer bulmasını nasip etsin."

Antik Yunanistan'dan Roma'ya: tiyatro
Tüm Roma Komedya eserleri, Yunan Komedyasından esinlenir. Ancak Roma Komedya eserleri, Yunan Komedyasından farklı olarak yerel zevke ve Roma tiyatrosunun uzun, dar sahnesine küçük ayarlamalarla Latince olarak yeniden yazılmıştır. Roma tiyatrosu da Rönesans tiyatrosunu etkilemiştir. Seneca'nın dokuz Yunan tarzı trajedisi, kısmen Rönesans trajedileri üzerinde Yunan orijinallerinden daha derin bir etkiye sahip olacakları için özellikle dikkate değerdir. Rönesans trajedileriyle, en popüler olarak Shakespeare'le ilişkilendirilen ve Seneca'ya borçlu olan gelenekler, intikam trajedileri, beş perdelik yapı, insanlık durumuna, soyluluğun ahlakına ve doğaüstüne ilgi, ayrıntılı konuşmaların kullanımı, tek başına konuşmalar ve sahnede gerçekleştirilen şiddet ve korkudur (Yunan trajedilerinin aksine).

Anglo-Norman: courtoisie ve romanz
Courtoisie, Translatio studii ile Fransız şövalyeliğinin üstünlüğünün bir sentezidir. Fransız şövalyesinin yeni bir özelliği olan courtoisie, sadece yeni bir iletişim tarzı ve dil hakimiyeti değil, aynı zamanda özellikle kadınlar söz konusu olduğunda yeni bir iletişimsel tutum tarzı anlamına gelir. Bu formda şövalye, hanımını kutsal bir şey olarak onurlandırır. Courtoisie; son derece disiplinli, kendini inkâr eden ve saygılı bir sosyal biçim olan kibar aşk anlamına gelir. Chrétien'e göre bu yeni aşk ideali yeni bir dil ideali gerektiriyordu ve böylece eski, ölü Latince'den Fransızca'ya veya romanz'a çeviriler başladı. Yüksek kültürün yeni ve kalıcı bir dönemi olarak Latince'nin yerini alan bu dildir. Artık Fransızca translatio studiinin gerçek dili veya ortamı haline gelir.

Kaynakça

Tarihyazımı
Latince deyişler