Halys Nehri Muharebesi

Halys Nehri Muharebesi ya da Tutulma Muharebesi MÖ 6. yüzyılın başlarında Medler ve Lidyalılar arasında çatışmadır. Sonuç, her iki tarafın da bir barış anlaşması müzakere etmesine ve altı yıllık bir savaşı sona erdirmesine yol açan bir beraberlikti. Herodot'a göre, savaş sırasında bir güneş tutulmasının ortaya çıkması bir alamet olarak yorumlandı ve muharebeyi kesintiye uğrattı.

Arka plan 
Herodot, Medler ile Lidyalılar arasındaki savaşın, bir grup İskit'in Media'dan Lidya'ya kaçmasından sonra başladığını kaydeder. Bu İskitler daha önce Med Kralı Siyaksares'in sarayında kalıyorlardı, ancak Siyaksares tarafından küçük düşürüldükten sonra, Lidya Kralı Alyattis'e kaçmadan önce Med bir çocuğu öldürüp, etiyle bundan habersiz Siyaksares'e yemek yapıp yedirdiler. Siyaksares bunu öğrenince hemen Alyattis'in İskitleri iade etmesini istedi, ancak talebi reddedildi ve böylece Medler ile Lidyalılar arasında savaş çıktı. Bu hikâye, çoğu modern tarihçi tarafından şüpheyle ele alınır.

Muharebe 
Herodot, savaşın altıncı yılında, Kral Alyattis komutasındaki Lidyalılar ve Siyaksares komutasındaki Medlerin belirsiz bir muharebeye giriştiklerini ve günün aniden geceye dönüşmesiyle her iki tarafın da muharebenin durdurmasına ve bir barış anlaşması müzakerelerine yol açtığını yazar. Herodot ayrıca gün ışığının kaybının Miletli Thales tarafından tahmin edildiğinden bahseder. Ancak muharebenin yerini belirtmez.

Barış anlaşmasının şartları kapsamında Alyattis'in kızı Aryenis, Siyaksares'in oğlu Astyages ile evlendi ve Halys Nehri (Günümüzde Kızılırmak, Türkiye) iki savaşan ulusun sınırı olarak ilan edildi.

Güneş tutulması 
Cicero, Thales'in Astyages döneminde bir güneş tutulmasını başarılı bir şekilde tahmin eden ilk insan olduğundan bahseder. Siyaksares'in oğlu ve halefiydi ve hükümdarlığı, Siyaksares'in  ölümünden sonra savaşın sonunda başladı.

Gaius Plinius Secundus, Thales'in Alyattis döneminde bir güneş tutulması tahmin ettiğinden de bahseder.

Herodot'un olayı güneş tutulması olarak tanımlaması okunursa, o zaman modern astronomik hesaplamalara dayanarak 28 Mayıs MÖ 585'teki güneş tutulması (Thales Tutulması) ile özdeşleştirilebilir, dolayısıyla savaşın kesin tarihini verir. Savaşın yeri için bazı bilim adamları Halys Nehri'nin (Günümüzde Kızılırmak, Türkiye) iki krallık arasındaki sınır bölgesinde yer aldığını varsaymaktadır. Isaac Asimov'un belirttiği gibi, bu, meydana gelmeden önce tarihi doğru bir şekilde belirlenen, kaydedilen en eski tutulma olacaktır.

Bununla birlikte, böyle bir okuma çeşitli nedenlerle oldukça sorunludur ve bu nedenle çeşitli bilim adamları tarafından tartışmalıdır. Örneğin, o döneme ait bilinen astronomik bilgiler, Thales'in tutulmayı tahmin etmesi için yeterli değildi. Ayrıca, güneş tutulması savaşın herhangi bir makul yerinde gün batımından kısa bir süre önce gerçekleşecekti ve günün o saatinde savaşların gerçekleşmesi çok nadirdi. Ayrıca, Herodot tarafından başka bir yerde bildirilen Med krallarının listesi ve krallık uzunluklarına dayanarak, Siyaksares tutulmadan 10 yıl önce öldü.

Kaynakça 

MÖ 6. yüzyılda çatışmalar
Lidya'nın muharebeleri
Medya Devleti