İç uydu

İç uydu ya da iç doğal uydu, astronomide ana gezegenin büyük doğal uydularından daha iç kısımda, düşük eğimli ters yönlü bir yörünge izleyen doğal uydu anlamına gelir. Genellikle ana gezegenin oluşumuyla aynı zamanda kendi yerlerinde oluştukları düşünülür. Neptün'ün uyduları bu konuda bir istisnadır, çünkü büyük uydu Triton'un yakalanmasından sonra bozulan orijinal cisimlerin parçalarının yeniden bir araya gelmesinden oluşmuş olmaları muhtemeldir. İç uydular ana gezegene yakınlıkları, kısa yörünge periyotları (genellikle bir günün altında), düşük kütleleri, küçük boyutları ve düzensiz şekilleri ile diğer olağan uydulardan ayrılırlar.

Keşif 
Şu anda dört dev gezegenin (Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün) etrafında yörüngede bulunan otuz adet iç uydunun varlığı bilinmektedir. Küçük boyutları ve yakındaki gezegenden gelen parıltı nedeniyle Dünya'dan gözlemlenmeleri oldukça zor olabilir. Bazıları, örneğin Satürn'deki Pan ve Daphnis, sadece uzay araçları tarafından gözlemlenebilmiştir.

Gözlemlenen ilk iç uydu 1892 yılında E. E. Barnard tarafından keşfedilen Amalthea'dır. Daha sonra 1966 yılında gözlenen Satürn uyduları Epimetheus ve Janus olmuştur. Bu iki uydu aynı yörüngeyi paylaşmaktadır ve statüleriyle ilgili ortaya çıkan karışıklık 1980'deki Voyager 1 uçuşuna kadar çözülememiştir. Geri kalan iç uyduların çoğu Voyager 1 ve Voyager 2 uzay araçları tarafından Jüpiter (1979), Satürn (1980), Uranüs (1986) ve Neptün (1989) uçuşları sırasında keşfedilmiştir.

Daha yakın yıllarda, 2005-2009 yılları arasında Cassini uzay aracı tarafından Satürn yörüngesinde ve Hubble Uzay Teleskobu tarafından Uranüs (2003) ve Neptün (2013) yörüngesinde başka iç uydular bulunmuştur.

İç uydular listesi

Jüpiter'in iç uyduları 

Jüpiter, dev gezegenler arasında en az sayıda iç uydu kümesine sahiptir. Bunlar;

 Metis
 Adrastea
 Amalthea
 Teb

Galileo uzay aracı Amalthea'nın yörüngesine yakın bazı uydu parçacıkları gözlemlemiş olabilir.

Satürn'ün iç uyduları 
Satürn'ün bilinen dokuz iç uydusu halka sistemiyle yakından ilişkilidir ve birçoğu halkaların içinde yörüngede dönerek aralarında boşluklar veya "çoban" halkacıklar oluşturur.

 S/2009 S 1 – B halkası uyducuğu
 Pan - Satürn'ün A Halkasının Encke bölümündeki çoban uydusu
 Daphnis - Satürn'ün A Halkasının Keeler Boşluğundaki çoban uydusu
 Atlas - Satürn'ün A Halkasının dış kenarının çoban uydusu
 Prometheus - Satürn'ün dar F Halkasının iç çoban uydusu
 Pandora
 Epimetheus ve Janus - birbirleriyle periyodik olarak yörünge enerjisi alışverişinde bulunan ortak yörünge uyduları
 Aegaeon - G halkası uyducuğu

S/2009 S 1 ve Aegaeon halkalardaki kendi kanallarını temizleyecek kadar büyük değildir. Aynı durum büyük Satürn uyduları Mimas ve Enceladus arasında yörüngede dolanan küçük uydular Methone, Anthe ve Pallene için de geçerlidir.

Uranüs'ün iç uyduları 
Uranüs, bilinen on üç uydusuyla açık ara en geniş iç uydu sistemine sahiptir:

 Cordelia ve Ophelia - Uranüs'ün en parlak halkası olan dar ε halkası için sırasıyla iç ve dış çoban uyduları
 Bianca
 Cressida
 Desdemona
 Juliet
 Portia
 Rosalind
 Cupid
 Belinda
 Perdita
 Puck
 Mab - μ halkasıyla ilişkili

Neptün'ün iç uyduları 

Neptün'ün bilinen yedi iç uydusu vardır:

 Naiad
 Talassa
 Despina
 Galatea - yaylara bölünmüş çok dar Adams halkasının iç çoban uydusu
 Larissa
 Hippocamp
 Proteus

Bunların Neptün'ün orijinal uydularının (iç ya da değil) parçalarından yeniden oluşan moloz yığınları olduğu düşünülmektedir. Bu uydular, Triton'un çok dış merkezli bir başlangıç yörüngesine oturmasından hemen sonraki dönemde Triton tarafından güçlü bir şekilde tedirgin edilmişlerdir. Tedirginlikler uydular arasında çarpışmalara yol açmış ve Triton'un yörüngesi daireselleştikten sonra parçaların kaybolmayan bölümleri yeniden bugünkü iç uydulara dönüşmüştür.

Keşif görevleri 
İç uyduların çoğu Voyager 1 ve Voyager 2 uzay araçları tarafından görüntülenmiştir. Uyduların büyük çoğunluğu görüntülerde yalnızca tek piksel olarak görülmüş ya da yalnızca birkaç piksele kadar çözümlenmiştir. Ancak aşağıdaki uydularda oldukça ayrıntılı yüzey özellikleri görülmüştür:

Kaynakça 

Uydular