Mihaylovski Kuşatması

Mihaylovski Kuşatması (; ) Rus-Çerkes Savaşı sırasında 3 Nisan 1840'ta gerçekleşti. Çerkesler, Rus savunmasını bozguna uğratarak kuşatmayı kazandı. Yenilgiyi kabul etmeyen Rus asker Arhip Osipov barut deposuna sızdı ve patlayıcıları patlatarak kendisi, garnizonun kalıntıları ve önemli sayıda Çerkesi öldürdü. Rus Ordusu tarihinde bu eylem övülmüş ve "sembolik ölümsüzlük" olarak tanımlanmıştır.

Arkaplan 

Rus-Çerkes Savaşı 1763'den beri devam ediyordu. Ruslar uzun süredir Çerkesya'nın Karadeniz kıyısına çıkarma yapıp tahkimatlar inşa ediyorlardı. Ruslar Karadeniz kıyısına daha fazla çıkarma yaparak tahkimatlarını güçlendirmeye başladılar ve kontrol elde ederek büyük bir ordu topladılar. 1834 yılında Tığujıqo Qızbeç 1.700 askeriyle 14.000 kişilik Rus ordusunu tuzağa düşürerek yok etti. Aynı yılda 1.200 askeriyle 6.000 kişilik bir Rus ordusunu daha tuzağa düşürerek yok etti. Ardından Maryanskaya, Georgie, Afepskaya ve Apenskaya dahil olmak üzere birçok Rus garnizonunu yok etti. 1837 yılında Nikolayev tahkimatını ele geçirdi. Ruslar tüm bu yenilgilerin ardından bölgede daha güçlü bir tahkimat olması gerektiğini düşündüler.
Mihaylovski tahkimatı, bölge üzerinde kontrol sağlamak için 1837'de Vulan Nehri'nin ağzına inşa edilmeye başlandı. Uzunluğu yaklaşık 200 kulaçtı. Ateş hattı çok genişti ve uzunluğu 540 kulaç'a kadar ulaşıyordu. Rusya'nın bölgedeki en güçlü tahkimatlarından biriydi.

İsmail Berzeg liderliğinde Çerkesler, 1837'de saldırarak inşaatı engellemeye çalıştılar. 1839'dan itibaren tahkimat, Karadeniz kıyı şeridinin 1. tümeninin komutasına verildi. Bu bölümün başkanı Tuğamiral L. M. Serebryakov'du ve tüm kıyı şeridinin başı Korgeneral N. N. Rayevsky idi. Diğer kuşatmalarda Çerkes zaferlerinin ardından garnizon takviye edildi, burçlara 8 top yerleştirildi.

Rusların durumu 
Karadeniz kıyı şeridini oluşturma fikri Çar I. Nikolay'a aitti. Ancak, çeşitli nedenlerle tahkimatlar etkisiz kaldı. Bölgedeki Rus generaller, tahkimat inşa etme stratejisinin son derece gereksiz olduğunu ve Aleksey Yermolov'un kendi deyimiyle "terör stratejisinin" daha etkili olduğunu düşünüyorlardı. Fakat Çar Nikolay tahkimatların inşasına devam etti.

Surların üzerine çeşitli kalibre ve cephaneliklere sahip dökme demir toplar yerleştirildi. Çerkesler bu tür teknolojileri nadiren kullandılar, bu nedenle Ruslar teknolojik bir avantaja sahipti.

Çerkesler, kıyı şeridindeki tahkimatlar ile ana Rus komutanlığı arasındaki kara iletişimini kesmişti. Bu nedenle, askeri tehlike durumunda, Rus garnizonları, dışarıdan yardım ümidi olmaksızın yalnızca kendi kuvvetlerine güvenmek zorunda kalıyordu. Yılda iki kez deniz yoluyla istihkâmlara yiyecek ulaştırılırdı ve ara sıra kruvazörler hastaları almak için yol boyunca oraya gelirdi.

Çerkeslerin durumu 

14 Eylül 1829’da Edirne Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre, Osmanlı İmparatorluğu Çerkesya dahil olmak üzere Kafkasya'yı Rus toprağı olarak tanıyordu. Çerkesler bu antlaşmanın gerçekliğine inanmadılar. Antlaşmanın gerçek olduğu doğrulandıktan sonra Çerkes elçileri İngiltere, Fransa ve Osmanlı topraklarına gönderilerek antlaşmanın Çerkesler için geçersiz hükmünde olduğu bildirildi. Rusya ise bu antlaşmayı Çerkesya'nın kendisine ait olduğu iddiasını güçlendirmek için kullandı.

Çerkesler, Türk ve İngiliz maceracılar tarafından gizlice destekleniyordu. Geleneksel halk meclisinde Çerkesler, Ruslarla tüm ilişkilerini bitirmeye ve Rus yayılmasına direnmeye devam etmeye karar verdiler.

1839'da Çerkesya mahsul kıtlığı yaşadı. Çerkeslerin amaçlarından biri, Rus tahkimatlarının rezervlerini ele geçirmekti.

Kuşatmadan önce 
1840 baharında İsmail Berzeg komutasındaki bir Çerkes ordusu örgütlendi. Yeğeni Berslan Berzeg de yardımcı oldu. Çerkes ordusu 35 ila 40 bin kişiden oluşuyordu. Kafkas hattının şefi General Pavel Grabbe raporunda şunları yazdı:

Şogen Musa gibi Çerkes casusları, ticaret kisvesi altında Rus tahkimatlarının zayıf noktalarını not ettiler. Polonyalı asker kaçaklarından garnizonların durumu hakkında ayrıntılı bilgi aldılar. Polonyalılar ayrıca Çerkeslere yardım ederek onlara surları kuşatmanın en yeni Avrupa yöntemlerini öğrettiler. Tahkimatlar, 250 kulaç mesafedeki çevredeki dağlardan açıkça görülebiliyordu.

7 Şubat'ta Çerkeslerin Lazarevsky kalesini aldığı Lazarevski Kuşatması gerçekleşti. Karadeniz kıyı şeridi şefi Teğmen-General Rayevsky raporunda, "Bu kalenin ele geçirilmesi, tüm tahkimatlara yönelik genel bir saldırıya işaret edecek" dedi. Daha sonra 28-29 Şubat gecesi Çerkesler Velyaminovski Kuşatması sonucu Velyaminovski kalesini ele geçirdiler. 13-14 Mart gecesi Çerkesler Golovinski tahkimatını almaya çalıştı. Lazarevski ve Velyaminovski kalelerinin ele geçirilmesinden sonra, Çerkesler yeni güçlerle Mihailovski tahkimatına yapılacak saldırı için hazırlanmaya başladılar. 15 Mart'ta bir Rus casusu, kaleye saldırmak isteyen yaklaşık 11 bin Çerkesin toplandığı haberiyle kaleye geldi.

Mihaylovski tahkimatının komutanı Nikolay Liko askeri bir toplantı düzenledi. Toplantıda askerlerine "pes etmemeleri ve kanlarının son damlasına kadar savaşmaları" çağrısında bulundu. 17 Mart'ta Rus casusu, Çerkeslerin saldırı hazırlıklarını doğruladı. Rus askerleri silahlarıyla uyudu.

Saldırı sırasında Mikhailovsky tahkimatının Rus garnizonu, Karadeniz Hattı 4 Nolu Tabur'un 2. ve 3. bölükleri, Navaginsky Piyade Alayı'nın 6. Silahşör bölüğü ve Tenginsky Piyade Alayı'nın 9. Silahşör bölüğünden oluşuyordu. Surların üzerine 8 top yerleştirildi. Çerkesler tarafından esir alınan ve firar eden iki Kazak, Çerkeslerin sayısının yaklaşık 7 bin kişi olduğunu bildirdi.

Kuşatma

İlk saldırı 
22:00'a kadar 21 Mart'ta Çerkesler, tahkimatı her yönden hatırı sayılır bir mesafeden kuşatmıştı. Ana güçleri Vulanom Nehri'nin ötesindeki ormanda saklanmıştı. 

21 Mart'ı 22 Mart'a bağlayan gecenin 4. saatinde şafaktan hemen önce Çerkesler ellerinde merdivenlerle farklı yönlerden sessizce surlara yaklaşmaya başladılar. Çerkeslerin tahkimata doğru ilerlediğini fark eden bir nöbetçi, bunu hemen Başçavuş H. Komlev'e bildirdi. Garnizon ateş açtı. İlk top atışından sonra, Çerkesler "şiddetli bir çığlık" ile ve açıkça saldırıya koştular. Karanlıkta, garnizon askerleri hiçbir şey görmeden rastgele ateş ettiler. Ağır tüfek ve top ateşi altında Çerkesler geri çekilmeye karar verdiler.

Yaklaşık bir buçuk saat hafif çatışmalar oldu, ardından Çerkesler hızlı bir saldırıya devam etti. Top, kaleden, saldırganların zaten bulunduğu hendek boyunca bir kurşun atışı yapmayı başardı. Buna rağmen Çerkesler, göğüs göğüse şiddetli bir savaşa girdikleri surlara tırmanmayı başardılar. Ruslar birkaç kez Çerkesleri surdan attılar, ancak yeni Çerkes kuvvetleri yeniden tırmandı. Sonunda, daha fazla birlik yardıma geldi ve saldırganları surdan atmayı başardı. Kalenin savunucuları, geri çekilen dağcılara tüfek ve top ateşi açmaya devam ederek kayıplarını önemli ölçüde artırdı.

Çerkes Askeri Konseyi 
Başarısız olan saldırının ardından Çerkeslerin kampında anlaşmazlıklar başladı. Uzun bir görüşmeden sonra anlaşmaya vardılar. Piyade milislerinin ikinci kez saldırıya gönderilmesine ve süvarilerin bariyer müfrezesi işlevini yerine getirmek için yaklaştırılmasına karar verildi.

İkinci saldırı 
İki ateş arasında kalan Çerkes askerleri yeniden hücuma geçtiler ve savunucuların şiddetli ateşine rağmen, birkaç yerden eş zamanlı olarak surlara tırmanmayı başardılar.

G. I. Philipson'a göre, başlangıçta Çerkeslerin bir kısmı tahkimatın bir kısmına saldırdı, ancak bunun "sahte" bir saldırı olduğu ortaya çıktı. Bu sahte saldırının amacı, garnizonu kalenin kuzey ve kuzeydoğu kısımlarından uzaklaştırmaktı ve onu Çerkeslerin ana kuvvetleri izledi.

Juba bataryasını savunan 3. Hat Bölüğünün kalıntıları Çerkesler tarafından mağlup edildi. Tenginsky alayının 9. bölüğünün komutanı Teğmen Kraumgold, "korkmayın" diye bağırarak olay yerine koşarken vuruldu ve tökezledi, daha sonra Çerkesler tarafından "parçalara ayrılarak" öldürüldü. Kısa süre sonra Navaginsky alayının 6. bölüğünün komutanı Teğmen Timçenko da öldürüldü. Birkaç dakika sonra, topçuların komutanı Teğmen Yermolaev ve onunla birlikte her bir topçu da öldürüldü.

Savaş sırasında garnizon ikiye bölündü ve Çerkesler tarafından geri püskürtüldü. Geri çekilme sırasında garnizon, Çerkeslerin eline geçmesinler diye yiyecek ve diğer depoları yaktı.

Rus kuvvetlerinin kalıntıları kendilerini savunmaya devam etti. Komutan Liko sağ bacağından yaralanmıştı ve kesilen sol kaşından gözlerine kan akıyordu.

Çerkes saflarına sızan bir Rus casusu bağırarak Liko'dan "gönüllü olarak teslim olmasını" istedi. Ajan hemen vuruldu ve Çerkesler daha büyük bir öfkeyle saldırıya geçti.

Aynı zamanda bazı Rus askerleri 4 top alarak Çerkeslere ateş açtı. Çerkesler toplara koştu ve bu askerlerle çatışmaya girdi. Buradaki bir Rus askeri, Aleksandr Fyodorov, yaklaşık bir düzine Çerkes ile bir süngü ve dipçik ile uzun süre savaştı. Cesaretinden dolayı Çerkesler onu öldürmemeye, canlı yakalamaya karar verdiler. Fyodorov tamamen tükenip tüfeğini indirdikten sonra Çerkesler onu yakaladı.

3 saatlik savaş sırasında tüm Rus subayları öldürüldü. Bütün burçlar Çerkesler tarafından ele geçirildi ve "Allahu ekber" diye bağırılarak üzerlerine kırmızı zafer pankartları asıldı.

İntihar saldırısı 
Bir Rus subayı olan Arhip Osipov, Rus kuvvetlerinin kaybını görünce barut deposuna koştu. Papaz Markel, Osipov'u kutsadı ve haça dua etmesine izin verdi, ardından Osipov bağırdı:

Daha sonra patlamayı başlattı. Depoda içi doldurulmuş el bombalarına ek olarak 200 pud kadar barut vardı. Hepsi patladı. D. V. Rakoviç, bir görgü tanığının sözlerinden alıntı yaparak şunları yazdı:

Etkileri 
Kuşatmadaki tüm Rus komutanlar öldü. Komutan Nikolay Liko ise Çerkesler tarafından esir alındı ve daha sonra yaralarından öldü.

11 Nisan'da Korgeneral N. N. Rayevsky de Mihaylovski tahkimatının düşüşüyle ilgili bir rapor aldı ve şunları kaydetti:

General G. I. Philipson'a göre Velyaminovski ve Mihaylovski kaleleri bölgedeki en önemli kalelerdi, ve buna şunları kaydetti:

Kaynakça