Mglinavi Kalesi

Mglinavi Kalesi (Gürcüce: მგლინავის ციხე), tarihsel Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı Çayağzı köyünün sınırları içinde ortaçağda Gürcülerden kalma kaledir. Ortadan kalkmış olan Mglinavi köyüne atfen bu adla anılır. Türkçede Kırnav Kalesi olarak bilinir.

Tarihçe

Kalenin bulunduğu Mglivani köyü tarihsel Gürcistan'ın sınırları içinde yer alıyordu. 9. yüzyılda, Gürcü yöneticiler I. Gurgen Kurapalati ve I. Adarnase ile Sumbat’ın oğlu Bagrat arasındaki savaş burada meydana gelmişti. Mglinavi Kalesi'nin bu dönemde var olduğu tahmin edilebilir. Osmanlılar bu kaleyi ve kalenin bulunduğu köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterinde Osmanlı idaresinin Glinav (كلناو) şeklinde kaydettiği köy, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Ekili alanı Samglia (سمكلیا) adını taşıyordu. Bu sırada köyün nüfusu 27 Hristiyan haneden oluşuyordu ve Osmanlı Devleti'ne ispenç vergisi veren hane reisleri Elisa, Eliazar, Revaz, Simon, Gabriel, Basil, Maharebel, Manvel, İvane, Giorgi, Matsatsa, Okropiri gibi Gürcü adları taşıyordu. Bu dönemde köyde ayrıca bir kilise de bulunuyordu 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından başlayan Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında bu yerleşim yer almamıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan sancağını gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli de sadece Mglinavi Kalesi ile içindeki kilise ve evlerden söz etmiştir. Kale bu tarihte büyük ölçüde sağlamdı.

Mimari

Mglinavi Kalesi, eski köy yerleşimin güneydoğusunda, Hanak Çayı’nın 110 metre doğusundaki yüksekçe bir alanda yer alır. Geniş bir alana yayılan kaleden geriye yüksek duvarlar kalmıştır. Duvarlar dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. İç ve dış cepheler kaba yonu taşlarla kaplanmıştır. Kale kuzey-güney yönünde 75 metre, doğu-batı yönünde 50 metre uzanmaktadır. Bugüne ulaşan duvarların yüksekliği 5,50 - 7,70 metre arasında değişir. Duvar kalınlığı 2-2,20 metre dolayındadır. Surlarda üç adet dört cepheli ve üç adet de yarım dairesel kule bulunmaktadır.

Konstantine Martvileli'nin verdiği bilgiye göre, o bölgede yaşayan Müslüman Gürcülerin "Kırnav Kalesi" olarak adlandırdığı kalenin içinde duvarlara dayalı güzel kesme taşlarla inşa edilmiş iki-üç katlı birkaç adet ev bulunuyordu. Kalenin ortasında ise, küçük ve güzel bir kilise inşa edilmişti. Bu kiliseden geriye sadece duvarlar kalmıştı. Kilisenin içinde trapez taşı devrilmiş ve bunun altında Tetrtsihe’ye doğru bir tünel gidiyordu. O noktada değişik ve usta eller tarafından beyaz ve kesme taşlarla inşa edilmiş bir dehliz bulunuyordu.

Kaynakça

Tao-Klarceti
Ardahan'daki kaleler