2022 Mauna Loa püskürmesi

Mauna Loa'nın 2022 püskürmesi, Hawaiʻi'de bulunan dünyanın en büyük aktif yanardağı olan Mauna Loa'da gerçekleşen volkanik etkinliğin bir bölümüydü. Mauna Loa, 27 Kasım 2022'de gece yarısından kısa bir süre önce, Moku'āweoweo'daki (Mauna Loa'nın doruk kalderası) püsürme çatlaklarından lav akıntılarının çıkmasıyla patlamaya başladı. 38 yıl içinde yanardağdaki ilk patlama oldu. Püskürme, iki haftadan uzun bir süre sonra 13 Aralık 2022'de sona erdi. Patlama, kayıtlı hiçbir yaralanma veya ölümle sonuçlanmadı ve Mauna Loa Gözlemevi'nin yanı sıra adalar arası Saddle Road'daki ekipmanı tehdit ederken, 2018'de 700 evi yıkan komşu Kīlauea patlaması gibi diğer Hawaii patlamalarının neden olduğu büyük maddi hasara yol açmadı. Hawaii bölgesi sivil savunma yöneticisi bunu "Mauna Loa'dan isteyebileceğimiz en iyi durum" olarak nitelendirdi ve Hawaii Volkan Gözlemevi'nden sorumlu bilim adamı bunu "en sevdiği patlama" olarak nitelendirdi.

Mauna Loa, Hawaiʻi adasının yarısını kaplayan ve deniz seviyesinden 4169 metre yüksekliğe çıkan, yakındaki Mauna Kea'dan sadece biraz daha alçak, devasa bir kalkan volkanıdır. Etkin olduğunda, Mauna Loa, 300 ila 1000 yıl önce patlayıcı püskürmeler üretmiş olmasına rağmen, daha patlayıcı freatik veya Plinian püskürmeler yerine Hawai veya akıcı püskürme tipinde "hacimli, hızlı hareket eden lav akışları" üretme eğilimindedir.

2022'den önce, Mauna Loa en son Mart 1984'te, benzer şekilde yanardağın Kuzeydoğu rift Bölgesi'nde yoğunlaşan 22 günlük bir olayda patlamıştı. 2022 patlaması, volkanın Mauna Loa'daki volkanik etkinliğin sürekli olarak kaydedilmeye başladığı 1843'ten bu yana 34. patlamasıydı, ancak 1950'den bu yana yalnızca üçüncü patlama oldu. 1984 ve 2022 patlamaları arasındaki 38 yıllık süre, Mauna Loa'nın kayıtlardaki en uzun sessizlik dönemiydi.

Patlama

Etkinlik artışı 
Eylül ortasında, Amerika Birleşik Devletleri Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), Moku'āweoweo'nun altında ve kuzeybatısındaki depremlerde bir artış kaydetti. Magmanın Mauna Loa'nın zirve rezervuarlarına taşınmasıyla tetiklenen deprem sayısı günde 10-20'den günde 40-50'ye yükseldi. 5 Ekim'de, artan sismik etkinlik Ulusal Park Servisi'nin, Mauna Loa'nın Hawai'i Volcanoes Ulusal Parkı içinde yer alan ve normalde yürüyerek erişilebilen doruğunu ve taşra bölgesini kapatmasına yol açtı. Ekim ayı başlarında Hawaiian Volcano Observatory (HVO) haftalık yerine günlük etkinlik güncellemeleri yayınlamaya başladı. 28-29 Ekim tarihlerinde Mauna Loa yakınlarında 36 küçük deprem saptandıktan sonra, Hawaii İlçesi Sivil Savunma Ajansı (HCCDA), "artan huzursuzluk durumu" konusunda uyarıda bulunan ancak hala yakın bir patlama belirtisi olmadığını kaydeden bir volkan önerisi yayımladı.

Patlama başlangıcı 

Patlama 27 Kasım'da Hawaii saatiyle 23.30'da başladı. Püskürme başladıktan hemen sonra, Hawai Volkan Gözlemevi yanardağ uyarı seviyesini öneriden uyarıya ve havacılık renk kodunu sarıdan kırmızıya yükseltti. Aktif bacalar başlangıçta kaldera ile sınırlıydı. Patlama başladıktan üç saat sonra Kailua-Kona'dan doruktaki lav akıntıları gözlemlenebildi. Patlama, yeni lav akışlarını besleyen çatlaklarla zirveden Kuzeydoğu Rift Bölgesine göç ettiği 28 Kasım sabah 6.30'a kadar kaldera ile sınırlı kaldı.

Başlangıçta Kuzeydoğu Rift Bölgesinde üç çatlak püskürdü ve 28 Kasım'da Hawaii saatiyle 13.30 itibarıyla yalnızca en alçak çatlak hala aktif durumda. Çatlaklar boyunca lav çeşmeleri de püskürmeye başladı. Çoğu birkaç metre boyundaydı, ancak en uzunları 30-60 metre yüksekliğindeydi. Dördüncü bir çatlak 28 Kasım'da Hawaii saatiyle yaklaşık 19.30'da patlamaya başladı. Lav akıntıları ayrıca dört çatlaktan çıktı. Daha yüksek iki çatlaktan gelen akışlar Saddle Road'dan yaklaşık 18 km uzakta dururken, üçüncü fissürden akışlar hareket etmeye devam ediyor ve 29 Kasım günü saat 15.30'da Saddle Road'dan yaklaşık 7,2 km uzakta bulunuyordu. Saat 14.25'te süregelen ve en büyüğü 4,2 olarak ölçülen bir deprem kümelenmesi başladı. 30 Kasım'dan başlayarak  USGS tarafından 1,2 büyüklüğün üzerinde en az 249 deprem kaydedildi. Sülfür dioksit (SO2) emisyonu 28 Kasım'da günlük 250,000 ton ölçülürken, 1 Aralık ve 4 Aralık'ta sırasıyla günlük 180,000 ton ve 120,000 tona düşmüştür. O tarihte etkin çatlakların yakınındaki sismik izleme tarafından sarsıntılar saptandı.

İzleyiciler genellikle lav akıntılarının yakınında, bazılarının küçük kasırgalar olduğunu tahmin ettiği girdaplar veya kasırgalar fark ettiler, ancak Ulusal Hava Durumu Servisi, bunların önceki Hawaii patlamaları sırasında oluşan lavlardan kaynaklanan güçlü yüzey ısınmasının neden olduğu bir tür toz şeytanı olduğuna karar verdi.

Patlama bitişi 

10 Aralık'ta Hawaii Volkan Gözlemevi, bir bültende lav ve volkanik gaz emisyonlarının "büyük ölçüde azaldığını" ve patlamanın yakında sona erebileceğini belirterek volkan alarm seviyesini uyarıdan izlemeye indirdi. 12 Aralık tarihli bir güncellemede, "Mauna Loa'nın Kuzeydoğu Rift Bölgesi patlaması, Fisür 3 bacasında hala aktif olabilir, ancak 2022 lav akışlarının tümü etkin değil gibi görünüyor" ve "Sarsıntı (yer altı akışkan hareketiyle ilişkili bir sinyal) artık tespit edilemiyor" diye belirtildi."

Son olarak, 13 Aralık'ta Hawaii Volkan Gözlemevi, Mauna Loa'nın artık patlamadığını ilan etti ve yanardağ uyarı seviyesini, püskürmeden hemen önce olduğu öneri düzeyine düşürdü. Lav, patlama bölgesinden 25.75 km uzaklaştı ve Saddle Road'dan 27.36 km uzakta durdu. Bilim adamları, patlamanın ilk 12 gününde volkandan 200-250 milyon metreküp lavın aktığını tahmin ediyor, bu normalden daha yüksek bir miktar, ancak 2022 patlamasının Mauna Loa'nın önceki patlamalarının süresiyle aynı seviyede olduğunu da kaydettiler. Yayılan toplam lav hacmi, Kīlauea'nın 2018 patlaması sırasında salınanların dörtte birinden daha azdı.

Kīlauea'nın püskürmesinin sona erişi 
Mauna Loa'nın patlamasının 12 Aralık'ta durması, Kīlauea'nın 29 Eylül 2021'den beri düşük seviyede devam eden ve 110 milyar litreden fazla lav yayan patlamasındaki bir duraklamanın yanı sıra gerçekleşti. Bilim adamları, komşu volkanlardaki aktivitedeki eşzamanlı düşüşler arasındaki bağlantının "şaşırtıcı ve düşündürücü" olduğunu ancak belirsiz olduğunu ve onların davranışındaki eski deneştirmeler gözlemlenmiş olmasına rağmen bir tesadüf olabileceğini söylediler. Kīlauea, 5 Ocak 2023'te püskürmeye devam etti.

Etkiler

Tehlikeler 

Lav akıntıları yamaç aşağı toplulukları tehdit etmedi ve patlama Kuzeydoğu Rift Bölgesi ile sınırlı kaldı, ancak USGS gazların, volkanik külün ve Pele'nin saçı olarak bilinen ince volkanik cam şeritlerinin patlamanın rüzgarı yönünde taşınabileceği konusunda uyardı. Pele'nin saçının Laupāhoehoe yerleşimi kadar uzağa gittiği bildirildi. Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS), 28 Kasım günü saat 22:00 HST'ye kadar bir kül yağışı uyarısı yayınlayarak, adanın bazı bölgelerinde 0,7 cm kadar kül birikebileceği konusunda uyarıda bulundu.

Hawaii Ulaştırma Bakanlığı 28'inde bir yolculuk uyarısı yayınladı ve Southwest Airlines, Hilo Uluslararası Havaalanı ile Honolulu'daki Daniel K. Inouye Uluslararası Havaalanı arasındaki 10 kadar adalar arası uçuşu iptal etti, ancak Hawaiian Airlines çalışmaya devam etti. Hawaii Sağlık Bakanlığı halka içeride kalmalarını ve kapı ve pencereleri kapatmalarını önerdi. Hawaii Valisi David Ige, "müdahale ekiplerinin hızlı bir şekilde yanıt vermesine veya gerekirse erişimi sınırlamasına izin vermek" için patlamaya karşılık bir acil durum bildirisi yayınladı.

Kapanışlar, bilimsel etkiler ve hasar 

28 Kasım akşamı, üçüncü yarıktan bir lav akışı Mauna Loa Gözlemevi'ne giden yolu geçerek tesisin gücünü ve erişimini kesintiye uğrattı. Bu bozulma, genellikle, iklim değişikliğinde insan sera gazı emisyonlarının rolünü göstermek için kullanılan, atmosferdeki CO2 birikiminin bir grafiği olan ünlü Keeling Eğrisini üreten karbondioksit (CO2) ölçüm ekipmanı tarafından alınan gözlemleri durdurdu. Programdan sorumlu bilim adamı Dr. Ralph Keeling, Aralık ayı başlarında, ekipmanın yeniden başlatılmasının olasılıkla en az birkaç ay süreceğini ve bu arada NOAA'nın helikopterle bir jeneratöre uçmayı düşündüğünü söyledi. Maui adasındaki Haleakalā gibi, ikame verileri sağlamak için çeşitli başka yerler keşfedildi. NOAA ve Hawaii Üniversitesi sonunda Mauna Kea'daki UH88 tesisinin Mauna Loa Gözlemevi faaliyete geçene kadar eksik atmosferik verileri sağlaması için bir acil durum anlaşması imzaladı. Bununla birlikte, 1984 patlamasından bu yana Mauna Loa'da kurulan araçların artan niteliği ve niceliği  göz önüne alındığında, patlamanın lav örnekleri de dahil olmak üzere zengin bir bilimsel veri sağlaması bekleniyordu.

Hawaii Ulaştırma Bakanlığı, lavların otoyolu tehdit etmesi durumunda, Daniel K. Inouye Otoyolu veya Saddle Yolu olarak da bilinen Hawaii Route 200'ü 14,1 ve 33,8 km işaretleri arasında kapatma planını duyurdu. Lav, 5 Aralık'ta karayoluna yaklaştığında, Vali Ige, patlamayla ilgili diğer görevlerin yanı sıra trafik kontrolüne yardımcı olmak için Hawaii Ulusal Muhafızlarının 20 üyesini görevlendirdi. Lav akıntıları, 25,75 km yol alıp Saddle Road'dan 2,74 km uzakta durarak sonlandı. Patlamadan sonra, Hawaii Acil Durum Yönetim Ajansı (HI-EMA), özel altyapıya verilen hasarın maliyetinin 1,5 milyon dolar olduğunu tahmin etti. Trafik uygulamalarının ve bir görüntüleme alanının kurulmasının maliyeti 600.000 $'a ulaştı.

2023'ün ilk haftasında, HI-EMA ve Federal Acil Durum Yönetim Ajansı'ndan (FEMA) bir ortak ekip, altyapı hasarını değerlendirmek için adaya geldi. Değerlendirme, Hawaii eyaletinin patlamayla ilgili birçok masrafı federal hükümetten karşılamasını sağlayan bir federal afet beyannamesi talep etmek için kullanabilecek olan Vali Josh Green'e teslim edilecek.

Kültür turizmi 
Hawaii Bağımsızlık Günü'nde (Hawai dilinde, Lā Kūʻokoʻa) başlayan patlama, birçok Hawaii Yerlisi için kültürel ve tinsel öneme sahip bir olaydı. Mauna Loa'nın faaliyeti birçok ziyaretçiyi adaya çekerek oteller, helikopter turizm acenteleri ve diğer işletmeler için işlerin artmasına neden oldu. Patlamanın ilk günlerinde, hükümet gerektiğinde acil müdahale ekipleri  adına erişimi kısıtlamak için harekete geçmeden önce binlerce seyirci Saddle Road'u tıkadı. Püskürmenin iki haftası boyunca yeni kurulan görüntüleme alanını yaklaşık 100.000 kişi kullandı.

Galeri

Kaynakça 

Hawaii Adası