Petralona mağarası

Petralona mağarası (), ayrıca Kızıl Taşlar Mağarası () olarak da bilinir, Yunanistan'ın Halkidiki yarımadasındaki Selanik şehrinin yaklaşık  güney doğusunda, Petralona köyünün yaklaşık  doğusunda, Katsika Dağı'nın batı eteğinde deniz seviyesinden  yükseklikte yer alan bir karstik oluşumdur. 1960 yılında fosilleşmiş bir arkaik insan kafatası bulunduğunda bölge halkın dikkatini çekti. Mağara, erozyon nedeniyle kayada yarıklar oluşmasından sadece bir yıl önce (1959) tesadüfen keşfedilmişti. Etkileyici sarkıt ve dikit oluşumlarıyla dikkat çeken ve yoğun miktarda fosil barındıran mağara kısa sürede jeologları ve paleontologları kendisine çekti. Onlarca yıl süren kazılardan sonra mağara halka açıldı ve bilimsel çalışmalara ait belgeler bitişikteki bir arkeoloji müzesinde sunulmaya başlandı.

Mağaranın en belirgin fosil örneği, paleoantropologlar arasında "Petralona Kafatası" olarak bilinmektedir.

Petralona Antropoloji Müzesi, mağarada bulunan nesnelerin bir seçkisine ev sahipliği yapmaktadır.

Keşif 

Mağara 1959'da bir su kaynağı arayan yerel bir çoban olan Fillipos Chatzaridis tarafından tesadüfen keşfedildi. Bir su kaynağı bulmaya çalışırken Katsika Dağı'nın eteklerinde küçük bir yarık buldu. İki adam yarıktan aşağı indi. İki adam yarıktan aşağı indikten sonra zengin ve güzel mağara oluşumlarına (sarkıt ve dikitler) ev sahipliği yapan, 8 ila 10 metre yüksekliğinde çok sayıda oda ve koridoru bulunan mağaranın varlığını belgeledi.

Mesozoik (Jura) kireç taşı sırasında gelişen mağaranın çökelleri birkaç stratigrafik seviyeye ayrılmıştır. "Kaya oluşumları dev kaktüsleri, pembe incileri, dayanıklı sütunları veya narin perdeleri andırmaktadır ve birçok yerde su birikintileri sarkıt oluşumları ile beslenmektedir.  bir alanı kaplayan mağaranın koridorların uzunluğu  civarındadır ve mağara içinde sıcaklık yıl boyunca 17°C'de (±1°C) sabit kalır."  1959 yılında gerçekleştirilen araştırmaların ilki Yunan mağarabilimci Ioannis Petrocheilos tarafından gerçekleştirildi. Bu araştırmada, birçoğu mağara mercanlarıyla kaplı çok sayıda hayvan kemiği ortaya çıkarıldı.

Petralona kafatası 

1965'ten beri kazı ekibinin başı olan Aris Poulianos'a göre Petralona kafatası, 1960 yılında bir köylü olan Christos Sariannidis tarafından bulundu. Zeminden  yükseklikte idi ve mağara duvarına gömülüydü, bir sinter tarafından tutuluyordu.  Alt çenesi kayıp olan kafatası "bireyin ölümünden kısa bir süre sonra kahverengi kalsit ile kaplanmıştı".

Poulanios (1981), kafatasının yaklaşık 700.000 yıl yaşında olduğunu öne sürmüştür. Açıklamasında, "tarihin mağaranın stratigrafisi ve biriken tortuların analizlerine dayandığını" açıkladı.

Poulianos, kafatasının daha önce bilinmeyen bir hominin cinsini temsil ettiği, Homo erectus ile ilgisi olmadığı ve hatta Homo'nun dışında bir cinse ait olduğu sonucuna vararak, bu cinsin adını Archanthropus olarak, Petralona kafatasını üç terimli Archanthropus europaeus petraloniensis olarak tanımladı. Bağımsız paleantropologlar, kafatasını Homo erectus, Homo heidelbergensis veya Homo neanderthalensis olarak sınıflandırma eğilimindeydiler.

Poulianos'un iddiaları, vardığı sonuçlar Homo cinsinin çeşitliliğine ve erken yayılımına ilişkin ana akım modellerle çeliştiğinden dolayı, bu iddia ile ilgili tartışmalar sürmeye devam etmektedir.

Poulianos, ilk olarak 1967'de ve sonraki yıllarda Yunan darbesiyle ilgili olarak ve yine 1983'te Kültür Bakanlığı'nın kazı imtiyazını 1997'de Yunanistan Antropoloji Derneği'ne yeniden vermeyi reddettiği zaman, bölgedeki kazıların birkaç kez ertelendiğinden ve/veya durdurulması gerektiğinden şikayet etti. 15 yıl süren davalardan sonra Yargıtay tarafından haklı görüldü ve mağaradaki çalışmalarının devamına karar verildi. Poulianos, 2012'de kazı hakları tekrar iptal edildiğinden dolayı Yunan hükûmetini, keşiflerini bastırmak için komplo kurmakla defalarca suçladı.

1981 yılında Poulianos tarafından çıkarılan Petralona kafatasının yaşı araştırıldı ve protokol Nature dergisinde yayınlandı. İlgili bilim insanları, kalsit kabuklanma ve kemik parçalarının elektron spin rezonans ölçümlerini kullandılar ve kafatasının yaşını 240.000 ila 160.000 yıl arasına tarihlendirdiler.

Poulianos, fosili stratigrafik olarak tarihlendirmektedir ve yine elektron spin rezonans ölçümlerine dayanarak ilgili katmanın yaşının yaklaşık 670.000 olduğunu iddia etmektedir. Diğer araştırmacılar, "başka yerlerde bulunan bağlamsal hayvan fosillerinin yaklaşık 350.000 yıl öncesinden bilindiğine" dikkat çekmektedir. 1987'de araştırmacılar, mağara çökellerinin paleo-manyetik ve mineral manyetik çalışmalarına dayanarak kafatasının 620.000 yıldan daha eski olamayacağını açıkladılar.

Katman 10 
1992'de uluslararası bir ekip, kafatasının bulunduğu iddia edilen "Mozole" adlı küçük mağara ve Poulianos tarafından "Katman 10" olarak adlandırılan çökeltilerin uranyum serisi tarihleme analizinin sonuçlarını yayınladı. Sonuçlar, katman 10'un tamamının yaklaşık 160 bin yıldan 350 bin yıla kadar uzun bir zaman aralığını temsil ettiği önceki bulguları doğrulamaktadır. Asgari yaş, hominid kafatasının duvara yapışmasına neden olan ve onu kaplayan kahverengi kalsit tabakasını ifade etmektedir. Fosil kabuklanması, onu alfa-spektrometrik, uranyum serisi yöntemlerle tarihlendirmek için yetersiz olmakla birlikte, minimum yaşının da 160.000 yıl olduğu sonucuna varılmıştır.

Bugün, Petralona kalıntılarını analiz eden akademisyenlerin çoğu, hominidi Homo erectus olarak sınıflandırmaktadır. Bununla birlikte, Petralona Archanthropus'''u ayrıca bir Homo heidelbergensis  Neandertal (Homo sapiens neanderthalensis) ve Homo sapiens'in erken bir jenerik sınıfı olarak da sınıflandırılmıştır. A. Poulianos ise Petralona kafatasının Homo erectus ile ilgisi olmayan bağımsız bir hominid sınıfından olduğunu ifade etmiştir.

Runnels ve van Andel durumu şöyle özetliyor: "Yunanistan'da konuyla ilgili olabilecek bilinen tek insansı fosili, 1960 yılında Halkidiki'deki derin bir mağarada tesadüfen bulunan Petralona insansı fosilidir. Bu kafatası ile ilgili tartışmalar sürmektedir. Homo erectus, klasik bir Neandertal (Homo neanderthalensis) veya genel olarak Homo sapiens'in erken bir temsilcisi olabilir. Günümüz paleoantropologları arasındaki fikir birliği, kafatasının Homo erectus'tan ve hem klasik Neandertallerden hem de anatomik olarak modern insanlardan ayrılan arkaik bir hominide ait olduğu fikri etrafında şekillenmektedir. Nihai sınıflandırma ne olursa olsun, kafatası geçici olarak yaklaşık olarak M.Ö. 200-400 bin yaşında ve bu nedenle Petralona hominidinin Tesalya Alt Paleolitik'te yerleşik bir soyun bir temsilcisi olması mümkündür."

Yunanistan Antropoloji Derneği, mağarada 4 izole diş, 800,000 yıllık iki insan öncesi iskelet, ve çeşitli türlere ait çok sayıda fosil gibi yeni bulguları duyurmaya devam etti.

Fosiller, 1960 yılından beri Selanik Aristoteles Üniversitesi Jeoloji Okulu'nda muhafaza edilmektedir.

 Fosil faunası 
Mağarada çok sayıda türe ait hayvan fosilleri bulundu:

 Balık 

 belirsiz türler

 Amfibiler 

 Bufo bufo (Linnaeus) (bayağı kurbağa)
 Pelobates fuscus Laurenti (bir kurbağa türü)

 Sürüngenler 

 Testudo graeca Linnaeus (mahmuzlu kaplumbağa)
 Testudo sp. (dev)
 Varanus intermedius Bolkay
 Lacerta trilineata (Betriaga) (Balkan yeşil kertenkelesi)
 Lacerta viridis (Laurenti) (Avrupa yeşil kertenkelesi)
 Lacerta sp. (küçük) (kertenkeleler)
 Ophidia indet. (yılanlar)

 Kuşlar 

 Anser anser Linnaeus (boz kaz)
 Aythya ferina Linnaeus (bayağı patka)
 Fulica atra Linnaeus (sakarmeke)
 Buthierax pouliani Kretzoi (soyu tükenmiş kartal türleri)
 Falco tinnunculus Linnaeus (kerkenez)
 Alectoris sp. (keklik türleri)
 Alectoris graeca mediterranea Maurer-Chauvire' (kaya kekliği)
 Perdix jurcsaki (Kretzoi) (bir keklik türü)
 Scolopacidae indet. (uzunbalıkçıl veya kıyı kuşları ailesi – kum kuşu, çulluk, su çulluğu ve diğer ilişkili türler)
 Larus sp. (bir martı cinsi)
 Columba oenas ssp. (gökçe güvercin)
 Columba livia ssp. (kaya güvercini)
 Columba palumbus Linnaeus (bayağı ağaç güvercini)
 Strix aluco Linnaeus (alaca baykuş)
 Glaucidium Linnaeus (cüce baykuşlar)
 Bubo sp. (boynuzlu baykuş ve ilişkili türler)
 Corvus corax Linnaeus (bayağı kuzgun)
 Pyrrhocorax graculus vetus Kretzoi (alp dağ kargası)
 Turdus sp. (bir hakiki turdus cinsi)
 Lanius minör Gmelin (kara alınlı örümcek kuşu)
 Prunella yakalı Scopoli (alp dağ bülbülü)
 Passeriformes int. I, II

 Memeliler 

 Böcekçiller 

 Erinaceus europaeus praeglacialis Brunner (buzul öncesi Avrupa kirpisi)
 Sorex minutus Linnaeus (Avrasya cüce faresi)
 Sorex runtonensis (Hinton)
 Pachyura etrusca (Savi)
 Talpa minuta Freudenberg (bir köstebek cinsi)

 Primatlar 

 Archanthropus europaeus petraloniensis veya Homo Heidelbergensis Α. poulianos

 Chiroptera (yarasalar) 

 Rhinolophus sp. indét. I, II
 Rhinolophus ferrumequinum topali Kretzoi (büyük nalburunlu yarasanın bir alt türü)
 Rhinolophus mehelyi Matschie (Mehely'nin nalburunlu yarasası)
 Rhinolophus hipposideros Bechstein (küçük nalburunlu yarasa )
 Miniopterus schreibersii Kuhl (yaygın kanatlı yarasa)
 Myotis sp. indét. I, II (fare kulaklı yarasa cinsi)
 Myotis myotis Borkhausen (büyük fare kulaklı yarasa )
 Myotis blythi oxygnathus Monticelli
 Myotis blythi ssp.
 Myotis emarginatus Geoffroy (Geoffroy'un yarasası)
 Myotis daubentonii (Kuhl) (Daubenton'un yarasası)
 Vespertilio murinus Linnaeus (renkli yarasa)
 Hypsugo savii Bonaparte (Savi'nin pipistrellesi)
 Eptesicus sp. (bir yarasa cinsi)
 Nyctalus noctula (Schreber) (yaygın yarasa)
 Pipistrellus (?) sp. (bir yarasa cinsi)

 Lagomorfa 

 Lepus terraerubrae (Kretzoi)
 Oryctolagus sp. (Avrupa tavşanı)

 Kemirgenler 

 Urocitellus primigenius daphnae Kretzoi (soyu tükenmiş Urocitellus veya yer sincabı türleri)
 Hystrix sp. (bir tür kirpi)
 Gliridae indet. (bir deniz faresi cinsi)
 Dryomimus eliomyoides arisi Kretzoi
 Parasminthus brevidens Kretzoi
 Spalax chalkidikae Kretzoi
 Apodemus mystacinus crescendus Kretzoi
 Muş synanthropus (Mus (Budamys) synanthropus) Kretzoi (Mus'un bir alt türü)
 Allocricetus bursae simpleks Kretzoi (hamsterlerin bir alt türü – bkz. Allocricetulus)
 Lagurus transiens Janossy (bir Laguru türü - tarla faresi, lemming ve ilgili türler)
 Eolagurus argyropuloi zazhighini Ν. Poulianos (bir kemirgen cinsi)
 Arvicola cantiana Heinrich (bir tarla faresi türü)
 Microtus praeguentheri Kretzoi (bir tarla faresi türü)

 Etoburlar 

 † Canis lupus mosbachensis Soergel (tarih öncesi kurt türleri)
 † Cuon priscus Thenius (Erken Orta Pleistosen Asya yaban köpeği veya yaban köpeği)
 † Xenocyon lycaonoides Kretzoi
 † Meles meles atavus ? (Kormos) (ilkel Avrupa porsuğu )
 † Ursus stehlini ? (Kretzoi)
 † Ursus deningeri Reichenau
 † Crocuta petralonae Kurten
 † Pachycrocuta brevirostris Aymard (tarih öncesi sırtlanların bir alt türü)
 † Pachycrocuta perrieri Croizet ve Jobert (tarih öncesi sırtlanların bir alt türü)
 † Panthera aslan fosili Reichenau (ilkel mağara aslanı)
 † Panthera gombaszoegensis Kretzoi (Avrupa jaguarı)
 † Panthera pardus Linnaeus (leopar)
 † Felis silvestris hamadryas ? (Kurten) (yabani kedi türü)
 † Homotherium sp. (kılıç dişli kaplana yakın bir tür)
 † Vulpes praeglacialis - (Kormos) gerçek bir vulpes tilkisi Hortumlular 

 Elephas sp. (fil cinsi)

 Perissodactyla 

 Equus mosbachensis (Reichenau)
 Equus hidruntinus ssp. (avrupa eşeği)
 Equus stenonis petraloniensis Tsoukala
 Stephanorhinus hundsheimensis Toula (bir Stephanorhinus türü – gergedan)

 Artiodaktila 

 Sus scrofa ssp. (yaban domuzu)
 Dama dama ssp. (alageyik)
 Cervus elaphus ssp. (kızıl geyik)
 Praemegaceros baş dönmesi ? (Dawkins) (büyük bir geyik cinsi – bkz. Megaloceros verticornis)
 Capra ibex macedonica Sickenberg (alp dağ keçisinin bir alt türü)
 Bizon schoetensacki'' (Freudenberg) (Avrupa orman bizonu)

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Mağara Ana Sayfası 
 Petralona Mağarası ve Antropoloji Müzesi 

Paleoantropolojik sitler
Orta Makedonya'daki yeryüzü şekilleri