130 Elektra

Elektra (küçük gezegen tanımı: 130 Elektra), büyük bir dış ana kuşak asteroit ve üç küçük gezegen uydusuna sahip dörtlü sistemdir. 17 Şubat 1873'te astronom Christian Peters tarafından New York'taki Litchfield Gözlemevi'nde keşfedildi ve adını Yunan mitolojisinde bir intikamcı olan Elektra'dan alıyor.

Tanım 

(130) Elektra, G-tipi bir asteroidin spektrumuna sahiptir; dolayısıyla muhtemelen Ceres benzeri bir yüzeye sahiptir. Elektra'nın yüzeyinde organik bileşiklerin spektral imzaları ve sulu değişime dair kanıtlar görülmüştür.

1990'ların sonlarında, dünya çapındaki bir gök bilimci ağı, (130) Elektra dahil olmak üzere 10 yeni asteroitin dönüş durumlarını ve şekil modellerini türetmek için nihayetinde kullanılan ışık eğrisi verilerini topladı. (130) Elektra'nın ışık eğrisi, şekil modeli uzamışken ve türetilmiş dönme ekseni ekliptik düzlemine dikken çift sinüzoid oluşturur.

Optik gözlemler bu asteroitin üç uydusunu buldu. Yörüngeler bilindiğinde, Elektra'nın kütlesi güvenilir bir şekilde bulunabilir. 6,6×  kg değeri,  yoğunluğu belirtir. Optik gözlemler, Elektra'nın şeklinin oldukça düzensiz olduğunu ve yüzeyinde % 5-15'lik albedo farklılıklarının belirtilerini verdiğini de belirledi.

Örtülmeler 

Elektra'nın 2007'den bu yana bir düzine yıldızın önünden geçtiği gözlemlendi, özellikle de 21 Nisan 2018'de, beş Avrupa ülkesine dağılmış çoğunluğu amatör olan 30'dan fazla astronomun 11. kadir parlaklığındaki bir yıldızın ışığındaki ani düşüşü kaydettiği zaman. Akorların gökyüzü düzlemi çizimi, muhtemelen Güneş Sistemi tarihinin başlarında iki cisim birleşmesinin sonucu olan fıstık biçimli bir cismi ortaya çıkarıyor.

Uyduları 
Elektra'nın yörüngede dönen üç doğal uydusu vardır ve bunların tümü isimsizdir ve çapları birkaç kilometredir. Ana gövde Elektra ile birlikte dörtlü bir sistem oluştururlar. Benzer spektrumları göz önüne alındığında, bu uyduların yıkıcı bir etkiden yaratılan Elektra'nın parçaları olduğu düşünülüyor. Kasım 2021 itibarıyla Elektra, tüm ana kuşak asteroitleri arasında en fazla uyduya sahip olanıdır ve Güneş Sistemindeki bilinen tek dörtlü asteroit sistemidir. Üç uydu da soluktur ve Elektra'ya yakın yörüngededir, bu da Elektra'nın onları gizleyen göz kamaştırıcı parlaması nedeniyle gözlemlenmelerini zorlaştırır. Uyduların özelliklerinin ayrıntılı olarak incelenmesi için uyarlanabilir optik sistemleri ve gelişmiş görüntü işleme tekniklerine sahip en büyük teleskoplar gereklidir.

S/2003 (130) 1 

S/2003 (130) 1, Elektra'nın en büyük ve en dıştaki uydusudur, yaklaşık 6 km (3,7 mil) çapındadır ve birincil olarak aynı albedoya sahiptir. 15 Ağustos 2003'te W. J. Merline liderliğindeki bir gök bilimciler ekibi tarafından Hawaii'deki Mauna Kea Gözlemevi'ndeki Keck II teleskopu kullanılarak keşfedildi. Keşif görüntüleri, uydunun yakın kızılötesi K-bandında 8,5'luk bir görünür büyüklük farkına sahip olduğunu gösterdi. Ekip, 17 Ağustos 2003'te Keck II teleskobuyla uyduyu yeniden gözlemledikten sonra uydunun varlığını doğruladı. Keşif aynı gün ilan edildi ve uyduya geçici onaylama ile S/2003 (130) 1 adı verildi.

S/2003 (130) 1, 5,3 günlük bir periyot ile Elektra'dan 1.300 km (810 mil) yörüngede döner. Yörüngesi, gök ekvatoruna göre 0,08'lik orta derecede bir eksantrikliğe ve 160°'lik bir eğime sahiptir. Elektra sisteminin ön simülasyonları, S/2003 (130) 1'in yarı büyük ekseninin 20 yılda 1,4 km'den (0,87 mi) daha az salınım yaptığını göstermektedir. Aralık 2014'teki yakın kızılötesi gözlemler, S/2003 (130) 1 ile S/2014 (130) 1'in Elektra'ya benzer bir spektrum sergilediğini ve bunların yıkıcı bir çarpışmanın parçaları olduğu hipotezini desteklediğini gösteriyor.

S/2014 (130) 1 

S/2014 (130) 1, Elektra'nın mesafe ve keşif sırasına göre ikinci uydusudur. 6 Aralık 2014 tarihinde, B. Yang liderliğindeki bir gök bilimciler ekibi tarafından, Şili'deki Cerro Paranal'daki Very Large Telescope'un Melipal (UT3) teleskobundaki SPHERE uyarlamalı optik sistemi kullanılarak keşfedildi. Keşif gözlemleri, uydunun birincil ile aynı albedoya sahip olması durumunda yaklaşık 2 km'lik (1,2 mil) bir çapa karşılık gelen 10'luk bir yakın kızılötesi büyüklük farkına sahip olduğunu gösterdi. Keşif 16 Aralık 2014'te duyuruldu, ancak uydu yanlışlıkla S/2014 (130) 2 olarak adlandırıldı ve hemen ardından S/2014 (130) 1 olarak düzeltildi.

S/2014 (130) 1, Elektra'dan 500 km (310 mi) ötede 1,2 günlük bir süre ile yörüngede döner - S/2003 (130) 1 dış uydusundan yaklaşık iki buçuk kat daha yakın ve dört kat daha hızlı. Kabaca dairesel yörüngesi, gök ekvatoruna göre 156° eğimlidir. Elektra sisteminin ön simülasyonları, S/2014 (130) 1'in yarı ana ekseninin 20 yılda 100 m'den (330 ft) daha az salınım yaptığını göstermektedir. Aralık 2014'teki yakın kızılötesi gözlemler, S/2014 (130) 1 ile S/2003 (130) 1'in Elektra'ya benzer bir spektrum sergilediğini gösteriyor.

S/2014 (130) 2 
6 Kasım 2021'de gök bilimciler A. Berdeu, M. Langlois ve F. Vachier, 9 ve 31 Aralık 2014 tarihleri arasında çekilen arşiv VLT-SPHERE görüntülerinde üçüncü ve daha yakın bir uydu keşfettiklerini bildirdiler ve bu, Elektra'yı ana asteroit kuşağında keşfedilen ilk dörtlü sistem haline getirdi. Geçici olarak  olarak adlandırılan bu üçüncü uydu, sönüklüğü ve Elektra'nın parlak parıltısına yakınlığı nedeniyle ilk görüntüler çekildiğinde keşfedilmeyi başaramadı. Bu nedenlerden dolayı, , Elektra'nın parlamasından görüntü çıkarılarak ölçülmesi gerekiyordu. Uydu kabaca  ölçer çap, 10,5'lik yakın kızılötesi büyüklük farkına dayalıdır. Uydu, Şubat 2016 ve Temmuz-Ağustos 2019 arasındaki sonraki VLT görüntülerinde tanımlanmıştır.

 yarı ana ekseni ile ve 0,68 gün (16 saat)lik bir yörünge dönemi ile, , Elektra sisteminin en içteki uydusudur. İki dış uydunun aksine,  yörüngesi dikkate değer ölçüde eksantrik ve eğimlidir; 0,33 gibi yüksek bir eksantrikliğe ve Elektra'nın dönüş eksenine göre (gök ekvatoruna göre 129°) yaklaşık 38°'lik bir eğime sahiptir. Uydunun Elektra'ya olan yakınlığı, yörüngesini Elektra'nın yerçekimi alanındaki (bkz. jeopotansiyel model) şekil kaynaklı düzensizlikler tarafından bozulmalara maruz bırakır; bu,  için Kepler yörünge çözümlerindeki belirsizliklerin çoğunu açıklayabilir.

Notlar

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Dörtlü bir asteroitin ilk gözlemi - (130) civarında üçüncü bir ayın tespiti Elektra , Anthony Berdeu, YouTube, 10 Şubat 2022 (üçüncü uydu keşfine ilişkin video sunumu)
 130 Elektra ve S/2003 (130) 1, F. Marchis tarafından sağlanan yörünge verileri web sitesi. Birincil ve uydu yörünge diyagramının uyarlanabilir optik görüntüsünü içerir.
 Johnston arşivinden (130) Elektra ile ilgili veriler (  WR Johnston tarafından korunur)
 Okültasyon Tahmin Yazılımı (David Herald)
   Asteroitler—Dinamik Bölge
 

1873'te keşfedilen astronomik cisimler
Ch-tipi asteroitler (SMASS)
G-tipi asteroitler (Tholen)
Adlandırılmış küçük gezegenler
Christian Peters keşifleri
Arka plan asteroitleri
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar