Weimar Cumhuriyeti'nde hiperenflasyon

Hiperenflasyon, Weimar Cumhuriyeti'nin para birimi olan Alman Papiermark'ı 1921 ve 1923 yılları arasında, özellikle 1923'te etkiledi. Ülkede kayda değer bir iç siyasi istikrarsızlığa, Fransa ve Belçika tarafından Ruhr'un işgaline ve genel halk için sefalete neden oldu.

Arka plan 
Almanya, devam etmekte olan I. Dünya Savaşı'nın büyük maliyetini karşılamak için, savaş patlak verdiğinde altın standardı'nı (para biriminin altına çevrilebilirliği) askıya aldı. Savaşın masraflarını karşılamak için ilk gelir vergisini uygulayan Fransa'nın aksine, Alman İmparatoru II. Wilhelm ve Reichstag oybirliğiyle savaşı tamamen borçlanma yoluyla finanse etmeye karar verdi.  Hükûmet, savaşı kazanarak ve mağlup Müttefiklere savaş tazminatı yükleyerek borcu ödeyebileceğine inanıyordu. Bu, batı ve doğudaki kaynak zengini sanayi bölgelerini ilhak ederek ve Almanya'nın 1870'te Fransa'ya karşı kazandığı zaferin ardından gelen "Fransız tazminatı" benzeri nakit ödemeleri Almanya'ya dayatarak yapılacaktı. Böylece, markın Amerikan doları karşısındaki döviz kuru, dolar başına 4.2'den 7.9'a kadar sürekli olarak değer kaybetti. 2'den 7,9'a yükseldi ve savaş sonrası aşırı enflasyonun ön uyarısı oldu.  Bu strateji, Almanya'nın savaşı kaybetmesiyle başarısızlığa uğradı ve yeni Weimar Cumhuriyeti'ni karşılayamayacağı, toplam 132 milyar altın markı tutarındaki devasa savaş borçlarıyla baş başa bıraktı. (33 milyar ABD Doları), daha sonra Young Planı kapsamında 112 milyar mark (26.3 milyar ABD Doları) olarak revize edildi. Borç sorunu, destekleyecek herhangi bir ekonomik kaynak olmadan para basılmasıyla daha da kötüleşti. Versay Antlaşması'nda I. Dünya Savaşı tazminatları için talep, markın değerindeki düşüşü daha da hızlandırdı ve 1919'un sonlarında bir ABD doları satın almak için 48 kağıt mark gerekiyordu. Daha sonra, Alman para birimi 1921'in ilk yarısında dolar başına yaklaşık 90 markta nispeten istikrarlı bir seyir izledi. Savaşın Batı Cephesi çoğunlukla Fransa ve Belçika'da gerçekleştiğinden, Almanya savaştan endüstriyel altyapısının büyük bir kısmı bozulmadan çıktı ve bu da onu Avrupa kıtasında baskın ekonomik güç olmak için daha iyi bir konumda bıraktı Müttefiklerin Almanya'yı ödemeleri karşılamaya zorlayacak ekonomik yaptırımlar uygulama ültimatomundan sonradan ilk ödeme Haziran 1921'de vadesi geldiğinde yapıldı ve dolar başına yaklaşık 330 marka düşen markın giderek daha hızlı bir şekilde devalüe edilmesinin başlangıcına işaret etti. Talep edilen toplam tazminat 132 milyar altın marktı, ancak Almanya o dönemde sadece 50 milyar mark ödemek zorunda kaldı, çünkü tazminatların hızla değer kaybeden Papiermark olarak değil, sabit para birimi olarak geri ödenmesi gerekiyordu. Ağustos 1921'den itibaren Almanya mark ile her fiyattan döviz satın almaya başladı, ancak bu sadece markın değerindeki çöküşün hızını artırdı, yani Tazminat Komisyonu tarafından talep edilen dövizi satın almak için giderek daha fazla mark gerekiyordu. 1922'nin ilk yarısında mark, dolar başına yaklaşık 320 markta sabitlendi. Uluslararası tazminat konferansları düzenleniyordu. Bunlardan biri Haziran 1922'de Amerikalı yatırım bankeri J. P. Morgan, Jr. tarafından organize edildi. Toplantılar uygulanabilir bir çözüm üretmedi ve enflasyon hiperenflasyona dönüşerek Aralık 1922'de mark ABD doları başına 7.400 marka düştü. Hayat pahalılığı endeksi Haziran 1922'de 41 iken Aralık ayında 685'e çıkarak yaklaşık 17 kat arttı. 1922 sonbaharında Almanya tazminat ödemelerini yapamaz hale geldi.

Almanya'nın savaş tazminatlarını ödemek için kullandığı strateji, yabancı para satın almak için toplu banknot basmaktı ve bu banknotlar daha sonra tazminatları ödemek için kullanılıyordu, ancak bu strateji kağıt markın enflasyonunu büyük ölçüde şiddetlendirdi. 1922 sonbaharında mark pratikte değersiz olduğundan, Almanya'nın kağıt mark kullanarak döviz veya altın satın alması imkansızdı. Almanya'nın 1922 sonlarında Fransa'ya tazminat taksitini zamanında ödeyememesinin ardından, Fransız ve Belçikalı birlikler Ocak 1923'te Almanya'nın ana sanayi bölgesi olan Ruhr vadisini işgal etti. Tazminatlar kömür gibi mallarla ödenecekti ve işgalin tazminat ödemelerini güvence altına alması gerekiyordu. Alman hükûmetinin buna yanıtı Ruhr'da pasif direniş politikası uygulamak oldu; işçilere, işgalcilere yardımcı olacak hiçbir şey yapmamaları söylendi. Bu politika pratikte işgali protesto etmek için bir genel grev anlamına gelse de, grevci işçilere yine de mali destek verilmesi gerekiyordu. Hükûmet bu işçilere daha fazla banknot basarak ödeme yaptı ve Almanya kısa süre içinde kağıt paraya boğuldu ve hiperenflasyon daha da şiddetlendi.

Ayrıca bakınız
 Versay Antlaşması
 Büyük Buhran
 Ruhr'un işgali
 Renanya'nın işgali
 Alman tekrar silahlanması
 Adolf Hitler'in iktidara yükselişi
 Nazi Almanyası ekonomisi

Kaynakça

I. Dünya Savaşı'nın sonuçları
Almanya'nın ekonomi tarihi
1923'te Almanya
1920'lerde ekonomi