Mihran Mesrobyan

Mihran Mesrobyan (; 10 Mayıs 1889 - 21 Eylül 1975), kariyeri birkaç ülkede elli yılı aşkın bir süredir devam eden Amerikalı Ermeniler mimardır. İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde eğitim gören Mesrobyan, kariyerine İzmir ve İstanbul'da mimar olarak başladı. Mesrobyan, İstanbul'dayken son Osmanlı Padişahı V. Mehmed'in saray mimarı olarak görev yapmıştır.

I. Dünya Savaşı sırasında Mesrobyan, Osmanlı ordusuna alındı ve madalyalı bir asker oldu. Çanakkale Savaşı'na katılmış, Kafkasya Cephesi'nde Ruslara, Arap Ayaklanması'nda Araplara karşı Doğu cephesinde görev yapmıştır. Bu sırada Ermeni Kırımı başlamış ve memleketi Afyonkarahisar'daki ailesi tehcir edilmiş ve bir daha onlardan haber alamamıştır. Mesrobyan, tehcir sonucunda ailesinden on beş kişiyi kaybetmiştir. Araplar tarafından esir tutulmuş, ancak sonunda T. E. Lawrence'ın (Arabistanlı Lawrence) yardımıyla serbest bırakılmıştır.

Mesrobyan, 1921'de Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiş ve Washington, D.C. bölgesinde önemli bir mimar olmuştur. Washington emlakçısı Harry Wardman'ın birincil kurum içi mimarı olmuştur. Mimarisinin çoğu bir Art deco tarzını yansıtıyordu, ancak projelerinden birkaçı İtalyan Rönesansı ve Moderne tarzlarında da yapılmıştır. En çok dikkat çeken eserleri arasında Hay–Adams Hotel, Dupont Circle Building, The Carlton Hotel, Sedgwick Gardens, Calvert Manor ve Glebe Center bulunmaktadır.

Erken dönem hayatı 
Mihran Mesrobyan, 10 Mayıs 1889'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Afyonkarahisar kentinde, Ermeni tüccar bir aile olan Gaspar ve Miriam'ın (kızlık soyadı Palancıyan) çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Mihran'ın yakın ailesi üç erkek ve bir kız kardeşten oluşuyordu. Mesrobyan ailesi nesiller boyu Afyonkarahisar'da yaşamış, afyon ve tahıl ticaretiyle uğraşmıştır.

Mihran Mesrobyan, Avrupa standartlarına uygun eğitim veren yerel Sahakyan Ermeni okuluna gitmiştir. Mesrobyan, genç yaşta çizim ve eskiz yapma konusunda zaten yetkindi. Sahakyan'da öğrenciyken hattatlık, matematik, çizim ve el emeği/inşaat alanlarında eğitim alarak yeteneklerini daha da geliştirdi. Sahakyan ayrıca Fransızca, Osmanlı Türkçesi, Ermenice ve İngilizce de dahil olmak üzere çeşitli diller öğretti ve bunların tümü Mesrobyan'a eğitiminde ve gelecekteki kariyerinde yardımcı oldu.

Mihran Mesrobyan'ın on beş yaşında çizim ve eskiz konusundaki yeteneği babası tarafından fark edildi ve daha sonra onu Güzel Sanatlar Akademisi giriş sınavlarına girmesi için İstanbul'a gönderdi. Halihazırda yetenekli bir çizer olan Mesrobian, sınavlarda son derece başarılı oldu ve ardından birinci sınıfa başlamak yerine kursların ikinci yılına yerleştirildi. Sonuç olarak, akademiyi geleneksel beş yılda değil, dört yılda bitirdi. 1908'de mezun olduktan sonra Mesrobyan, bir sınıf arkadaşıyla bir inşaat firması kurdu. Ancak firma başarısız oldu ve Mesrobyan daha sonra İzmir'e taşındı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda kariyeri 
Mesrobyan, İzmir'e taşındıktan sonra 1909'da şehrin belediye mimarı olarak atanmıştır. Bir otel, sekiz ev, bir depo, altmış dört mağazanın bulunduğu bir market, bir banka ve bir kulüp binası da dahil olmak üzere çok sayıda bina tasarlamıştır. Mesrobyan ayrıca İzmir'in 1615 arsasını gösteren 1100 dönümlük bir topografik haritasını formüle etmiştir. Birkaç çiftlik evinin düzenini tasarladı ve şehir içinde ve çevresinde sulamanın genişletilmesine yardımcı olmak için kanallar inşa etmiştir.

Ancak 1912 yılında inşa edilen otel dışında, Mesrobyan tarafından tasarlanan binaların birçoğunun 1922 İzmir Yangını nedeniyle yıkıldığına inanılmaktadır. Bu otelin nerede olduğu bilinmemekle birlikte şehrin eski kent merkezinde olduğuna inanılmaktadır. İstanbul'a döndüğü 1912 yılına kadar İzmir'de kaldı.

İstanbul'da Mesrobyan, Osmanlı Padişahı V. Mehmed'in sarayına baş mimar olarak atanmıştır. Padişahın baş mimarı olarak kariyeri boyunca, ünlü Dolmabahçe Sarayı da dahil olmak üzere otuz kadar Osmanlı Sarayının restorasyonunu tasarlamakla görevlendirilmiştir. Dolmabahçe Sarayı otuz yıldır bakımsız kalmış ve yerine Yıldız Sarayı'nda yaşamayı tercih eden Sultan II. Abdülhamid döneminde harap durumdaydı. Dolmabahçe Sarayı padişahın yönetim merkezi olarak restore edildiğinde, binanın kapsamlı bir restorasyonuna ihtiyaç duyulmuştur. Mesrobyan daha sonra restorasyonun baş mimarı olarak işe alınmıştır. Bu arada şehrin Beyoğlu semtindeki birçok yapının restorasyonunu üstlenmiştir. Kariyerinin bu noktasında Mesrobyan, çalışmaları ile tanınan bir figür haline gelmiştir.

Mesrobyan mimarlık görevine ara verdi ve İzmir'de yaşarken tanıştığı Ermeni Zabelle Martmanyan ile evlenmek için İzmir'e döndü. Hayrabed ve Nektar'ın (kızlık soyadı Topalyan) kızı olan Zabelle'in ailesi de Mihran'ın doğum yeri olan Afyonkarahisar'dandı. 23 Mayıs 1914'te evlendiler ve Nurhan, Ralfe ve Ara isimli üç oğulları olmuştur.

Mesrobyan, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusuna alındığında, mimarlık kariyeri kesintiye uğradı.

Savaştan sonra Haziran 1919'da İstanbul'a döndü ve hemen İstanbul şehir yönetiminin mimarı olarak işe alındı. Savaş nedeniyle yarım kalan Dolmabahçe Sarayı'ndaki çalışmalarına yeniden başladı. 1921'de Osmanlı İmparatorluğu'ndan göç etmeden hemen önce şehirde apartmanlar tasarlamaya da devam etti.

I. Dünya Savaşı 
I. Dünya Savaşı'nın başında Mihran Mesrobyan, Ağustos 1914'te Osmanlı Ordusu'na alındı. Kısa bir süre sonra Ekim 1914'te asteğmen olarak mezun olduğu Beylerbeyi Yedek Subay Mektebi'ne girdi. Mesrobyan böylece 4. Tahkimat Alayına bağlıydı ve istihkam olarak görev yaptı. İlk olarak Nisan 1915'te Çanakkale Savaşı'na katıldığı Çanakkale Boğazı'na gönderildi. Mesrobyan, doğrudan Türkiye Cumhuriyeti'nin müstakbel ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün komutası altındaydı. Mayınları konumlandırmak ve düşman mevzilerinin altında tüneller geliştirmekle görevlendirildi. Ayrıca topografik haritalar oluşturmaktan, yollar geliştirmekten ve surları tasarlamaktan sorumluydu. Savaş alanında başarısını kanıtlayan Mesrobyan, Alman Demir Haçı ve birkaç Türk madalyası da dahil olmak üzere çok sayıda madalya ile ödüllendirildi.

Mesrobyan daha sonra kış aylarında Rus cephesine transfer edilmiştir. Cepheye yolculuk yoğun kar nedeniyle ertelenmiştir. Daha sonra Mesrobyan'ın taburu, Arap güçleriyle savaşmak için Filistin ve Suriye cephesine transfer edilmiştir. 1918 sonbaharında, Arapların yardım ettiği İngiliz kuvvetlerinin öncülük ettiği bir saldırı sırasında, Mesrobyan'ın bağlı olduğu 4. Kolordu üyelerinin çoğu Araplar tarafından ele geçirilmiştir. Ancak Mesrobyan kaçmayı başardı ve birkaç gün başıboş bırakılmıştır. Filistin'deyken, nihayetinde Araplar tarafından yakalandı ve Mesrobyan ve birimi daha sonra onları esir tutan Araplar tarafından ölüm cezasına çarptırılmıştır. Ancak daha çok Arabistanlı Lawrence olarak bilinen T. E. Lawrence tesadüfen bölgedeydi ve müdahale edip hayatlarını kurtarmayı başarmıştır. Mesrobyan daha sonra Mısır'ın Zagazig kentindeki bir İngiliz kampına transfer edildi ve 1918 sonbaharının sonlarından Mayıs 1919'da serbest bırakılıncaya kadar orada savaş tutsağı olarak tutulmuştur.

Ermeni Soykırımı 

Nisan 1915'te Mesrobyan Gelibolu'da konuşlanmışken, Osmanlı hükümeti Ermeni Kırımı olarak bilinen azınlık Ermeni tebaasının tehcirini başladı. Savaştan sonra İstanbul'a dönen Mihran Mesrobyan, ailesinin ve Afyonkasarhisar'daki akrabalarının on beş üyesinin tehcir edildiğini öğrendi. Irak'a sürüldüklerine inanılsa da, hepsinden bir daha haber alınamadı. Nerede olduğu bilinmeyenler arasında üç erkek kardeşi, aileleri ve küçük kız kardeşi de vardı. Mesrobyan, mülkünü kurtarmak için umutsuz bir girişimde bulunarak, geri almak ve nihayetinde satmak için Afyonkarahisar'a döndü, ancak mülke el konulduğu için başarısız oldu.

Amerika Birleşik Devletleri'nde kariyeri 
Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermenilere yönelik artan kötü muamele nedeniyle Mesrobyan, 1920'lerin başında Amerika Birleşik Devletleri'ne taşınmaya karar verdi. Amerika Birleşik Devletleri'ne Ermeni göçmenlerin girmesine izin verilmesinin ayrılan kota sınırına gelmesiyle, Mesrobyan'a mimarideki uzmanlığı nedeniyle Çalışma Bakanı tarafından ülkeye girmesi için özel izin verildi. Mesrobyan, Washington, D.C.'ye yerleşti ve burada Washington'daki emlakçı Harry Wardman'ın yanında teknik ressam olarak çalıştı Bu süre zarfında ve 1920'ler boyunca ve 1930'lara kadar Wardman, Washington DC'deki en büyük emlak geliştirme firmasına sahipti.

Daha sonraki hayatı ve ölümü 
1956'da Mesrobyan emekliliğinden ayrıldı ve Washington DC'deki St. Mary Ermeni Apostolik Kilisesi'nin restorasyonunu tasarlamak için gönüllü oldu. Restorasyon, kilisenin kutsal alanı için yeni bir tasarım içeriyordu.

Mihran Mesrobyan 21 Eylül 1975'te seksen altı yaşında Maryland, Chevy Chase'de ölmüş ve Washington DC'deki Rock Creek Mezarlığı'na gömülmüştür.

Madalyaları 
  Demir Haç (Almanya)
  Gelibolu Yıldızı (Osmanlı İmparatorluğu)
  Liyakat Madalyası (Osmanlı İmparatorluğu)
  İftihar Sanayi Madalyası (Osmanlı İmparatorluğu)

Seçilmiş çalışmaları 
 The Carlton Hotel (şimdi The St. Regis Washington, DC ), 1926
 Hay–Adams Oteli, Washington, DC, 1927
 Wardman Tower (şimdi Marriott Wardman Park Hotel'in bir kanadı), 1928
 Dupont Circle Binası, Washington, DC, 1931
 Sedgwick Bahçeleri, Washington, DC, 1931
 Glebe Merkezi, Arlington, Virginia, 1940
 Wakefield Malikanesi, Arlington, Virginia, 1943
 Calvert Malikanesi, Arlington, Virginia, 1948
 Lee Gardens Kuzey, Arlington, Virginia, 1949–1950

Ayrıca bakınız 
 Ermeni mimarisi
 Sarkis Torosyan
 Balyan ailesi

Dış bağlantılar

Kaynakça 

Rock Creek Mezarlığı'na defnedilenler
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Ermeni göçmenler
Osmanlı savaş tutsakları
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerleri
Osmanlı karacı subayları
1975 yılında ölenler
1889 doğumlular
Afyonkarahisar doğumlular
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Osmanlı göçmenler
Osmanlı Ermenileri
Demir Haç (1914) sahipleri