Balıklı Ermeni Mezarlığı

Balıklı Ermeni Mezarlığı (), İstanbul'un Zeytinburnu ilçesinin Seyitnizam mahallesinde bulunan bir Hristiyan mezarlığı. Kabristan adını eski bir yerleşim yeri olan günümüzde ise Zeytinburnu'nun semtlerinden biri olan Balıklı'dan almaktadır. Bakımı ve işletmesi Türkiye Ermenileri Patrikliği tarafından yapılmaktadır.

Tarihçe 
Balıklı Ermeni Mezarlığı, İstanbul'un en eski iki Ermeni Mezarlığından birisi olarak Kanuni Sultan Süleyman'ın hüküm sürdüğü 1554 yılında şer-i devir yazısıyla Ermeni Cemaati mülküne devredildi. Zaman içerisinde ortasından bir yol açılarak "Büyük Balıklı" ve "Küçük Balıklı" olarak ikiye ayrıldı. Kevork Pamukciyan'ın İstanbul Ansiklopedisinde aktardığına göre Büyük Balıklı kısmı 24 parsele bölünmüştü ve Küçük Balıklı'ya göre nispeten daha bakımlı vaziyette idi. 1903 yılında Samatya Ermeni Kilisesi İdare Heyeti tarafından mezarlığın etrafı duvarla örüldü. 1919'da mezarlığın düzenlenmesi için bir heyet teşekkül etti ve bu heyetin en büyük icraatı mezarlığının genel bir haritasını çıkarmak oldu. 1923-1925 yılları arasında mezarlığın etrafındaki duvar yeniden örüldü ve bu duvar örme sürecinde birçok mezar taşı da malzeme olarak kullanıldı.

Mezarlık kayıtlarına göre buradaki en eski mezar taşı Zartar adlı bir kadına aittir ve 1618 tarihlidir. Ğugas İnciciyan ise buradaki en eski mezar taşının 1551 tarihli olduğunu belirtir, toprak altında kalmış daha eski tarihli mezar taşları ya da kitabesiz mezarlara da tesadüf edilebileceğini söyler. Büyük Balıklı'da Ermeni harfli Türkçe kitabelere de rastlanılmaktadır. Burada mezarı olan tanınmış isimler hakkında en geniş malumat Eremya Çelebi tarafından verilmiştir. Kevork Pamukciyan da 1950-1956 yılları arasında buradaki mezar kitabelerini kayıt altına almış, biçimleri hakkında bilgi vermiş, Ermeni harfli Türkçe olan bazı kitabelerin çevirisini İstanbul Ansiklopedisinde yayımlamıştır. Türkiye Ermenileri Patrikliği verilerine göre mezarlıkta yaklaşık 500 mezar taşı yer almaktadır.

Mezarlık girişinin sağında 1985'te Sarkis Gövderelioğlu'nun yardımlarıyla yapılan Surp Sarkis Şapeli bulunmaktadır. 2016'da ise Ermenistan'dan getirilen haçkar mezarlığın ortasına yerleştirilmiştir.

Mezarlıkta bulunan tanınmış kişiler 

Eremya Çelebi İstanbul Tarihinde [Badmutyun Isdanbolo] burada mezarı bulunan tanınmış kişileri zikreder. Dr. Vahram Torkomyan (1858-1942) ise bu isimlerin kısa biyografilerini hazırlamıştır. Eremya Çelebi'nin zikrettiği bu meşhur isimlerin bir kısmı şöyledir: Patrik Piskopos Hovannes, 1573 - 1581 arasında patriklik makamında bulunan bir zat; Erzincanlı Kot Karabet (Vartabed) (ö. 1623), Kilikya katolikosu olan bir ruhani; Rahip Kiragos, 1641'de İstanbul Patrikliğine getirilmiş yüksek ruhani; Kilikya Katolikosu Sivaslı Toros, Toros II unvanıyla bilinen yüksek ruhani, Meğrili Patrik Stepanaos, 1670 - 74 senelerinde patriklik makamında bulunmuş Hristiyan alimi. Bu isimler haricinde Alacacı Sefer, Divrikli Boğ'os ve Kömürciyan ailesinden bir zatı da zikretmektedir.

Mezarı bulunan diğer isimler ise şöyledir;

 Agop Arad (1913-1990), Ressam
 Agop Kotoğyan (1937-2018), Dermotolog
 Artin Penik (1921-1982), Terzi ve aktivist
 Eremya Çelebi Kömürciyan (1637-1695), Şair ve müverrih
 Garabed Artinyan (ö. 1847), Mimar
 Garbis Cancikyan (1920-1946), Şair
 Hagop Bekyan (ö. 1928), Doktor
 Hrant Dink (1954-2007), Gazeteci ve Agos genel yayın yönetmeni
 Kevork Gesaryan (ö. 1766), Matbaacı
 Kirkor Çulhayan (1868-1938), Musikişinas ve bestekâr
 Misak Metsarents (1886-1908), Şair
 Nubar Tekyay (1905-1955), Keman virtüözü
 Nubar Terziyan (1909-1994), Sinema oyuncusu
 Osep Minasoğlu (1929-2013), Fotoğraf sanatçısı
 Sarkis Çerkezyan (1916-2009), Yazar ve siyasetçi
 Tıbir Bağdasar (1683-1768), Şair
 Zakar Tarver (1893-1960), Doktor ve siyasetçi

Galeri

Konuyla ilgili yayınlar 
 Pamukciyan, Kevork. "Balıklı Ermeni Mezarlığının En Eski Kayıtları." Bazmavep 128, no. 9-10, 1970: 263-267.

Ayrıca bakınız 
 Türkiye'deki mezarlıklar listesi

Kaynakça

Dış bağlantılar 

İstanbul'daki Ermeni mezarlıkları
Zeytinburnu'ndaki yapılar