Türkiye'de öldürülen gazeteciler listesi

Türk-Ermeni gazeteci Hrant Dink'in 19 Ocak 2007 tarihinde İstanbul'da öldürülmesinin ardından, 20. yüzyılın başlarından bu yana Türkiye'de öldürülen gazetecilerin çeşitli listeleri yayınlandı. Bu listelerden biri Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından yayınlandı. Listede 1909-2022 yılları arasında öldürülen 68 gazetecinin ismi yer almaktadır. "Hapisteki Gazeteciler Platformu" Nisan 2012'de 112 isim içeren bir liste yayınlamıştır. Ancak, ölümlerin kurbanların meslekleriyle doğrudan bağlantılı suikastlar olup olmadığını belirlemek için özellikle ilk vakalar hakkında ayrıntılı bilgi edinmek zordur.

Eylül 1980 öncesi cinayetler 
Cumhuriyetin ilanı ile 12 Eylül 1980 askeri darbesi arasında Türkiye'de öldürülen gazetecilerle ilgili sadece birkaç vaka listelendi. Ancak bu cinayetlerin bazıları, Türk ordusunun müdahalesinin ana nedeni olarak kullandığı siyasi şiddet ortamına (genellikle "iç savaş" olarak adlandırılır) katkıda bulunan yüksek profilli suikastlardı. Bu dönem için rapor edilen 15 vakadan bazıları hakkında biraz daha fazla bilgi mevcuttur:

1980'lerde ve 1990'larda laik gazetecilerin hedef alındığı cinayetler 

 

1980'deki askeri darbeden sonra aşırı sol ve aşırı sağ arasındaki mücadelede daha az gazeteci öldürüldü. 1980'lerin sonundan itibaren hükûmet karşıtı ve laiklik yanlısı tutumlarıyla tanınan çok sayıda gazeteci öldürüldü. Bazı durumlarda radikal İslami örgüt üyeleri bu cinayetlerden dolayı yargılandı ve kınandı. Bir vakada bir PKK militanının böyle bir cinayeti işlediğini itiraf ettiği iddia edildi. 1980'ler ve 1990'lardaki diğer cinayetler şunlardır:

Türkiye-PKK çatışmasında öldürülen gazeteciler ve satıcılar 
1990'larda Türkiye-PKK çatışması her iki tarafın da çok sayıda kayıp vermesiyle daha da sertleşti. Aynı zamanda giderek daha fazla sayıda sivil; yargısız infazlara, faili meçhul cinayetlere ve kayıp vakalarına kurban gitti. Kürt yanlısı basının "Özgür Gündem" adlı ilk günlük gazeteyi yayınlamaya başlamasından kısa bir süre sonra Kürt gazetecilere yönelik cinayetler başladı. Birçok vakada cinayetlerden devlet sorumlu tutuldu, bazı vakalarda radikal İslamcı örgüt Hizbullah, bazılarında ise PKK suçlandı, ancak çoğu ölümcül saldırının arkasındaki kişiler net bir şekilde belirlenemedi. Bunların neredeyse hiçbiri açıklığa kavuşturulmadı ya da saldırganlar için yaptırımla sonuçlanmadı. 1990'ların ilk yarısında öldürülen 33 gazeteci arasında Kürt çatışmasıyla ilgili olmayan vakalar da bulunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2008 yılında Türkiye'yi Kürt gazeteci ve yazarları infaz ettiği ve öldürdüğü için kınadı. Tanınmış bir Kürt yazar olan Musa Anter 1992 yılında JİTEM tarafından öldürüldü.

Özgür Gündem ile başlayan "gelenek" genellikle "özgür basın tarihi" olarak anılır. Bu bağlamda 76 kurban (basın şehitleri olarak anılır) rakamından sıklıkla bahsedilir. 2008'de AİHM, Türkiye'yi Özgür Gündem'de çalışan Musa Anter'i öldürmekten kınadı.

Yine de özellikle Türkiye'de Kürt sorunuyla ilgili haberlerin ilk aşamalarında "görev başında" öldürülen "özgür basın" çalışanları ve "Kürt özgür basını" olarak adlandırılan gazete ve haftalık dergileri dağıtan gönüllülerin sayısı yüksektir. Özgür Gündem ve ardıllarının öldürülen dağıtımcılarının isim listesi (failler çoğunlukla meçhul kalırken) 18 isimden oluşuyor. 1990-1995 yılları arasında öldürülen 33 gazetecinin çoğu sözde Kürt Özgür Basını için çalışıyordu.

Aynı zamanda olağanüstü hal uygulanan bölgede Kürt yanlısı gazete dağıtan çok sayıda kişi de öldürüldü.

1995'ten beri gazeteci cinayetleri 
Türkiye'de 1995'ten bu yana işlenen gazeteci cinayetleri aşağı yukarı münferit vakalardır. Kurbanlar arasında en öne çıkanı 2007 yılında öldürülen Hrant Dink'tir, ancak Metin Göktepe'nin ölümü de büyük endişe yarattı, çünkü polis memurları onu döverek öldürdü. 2014 yılından bu yana, Türkiye'den çalışan ve IŞİD'in yükselişini haberleştiren çok sayıda Suriyeli gazeteci suikasta kurban gitti.

Metin Alataş'ın 2010 yılındaki ölümü de bir anlaşmazlık kaynağıdır - otopsi intihar olduğunu iddia ederken, ailesi ve meslektaşları soruşturma açılmasını talep etti. Daha önce ölüm tehditleri almış ve şiddetli saldırıya uğramıştı.

Ayrıca bakınız 
 Türkiye'de insan hakları
 Türkiye'de sansür
 Türkiye'den suikasta kurban gidenlerin listesi
 Türkiye'de tutuklanan gazeteciler listesi

Kaynakça 

Türkiye'de öldürülen gazeteciler
Türkiye'de cinayet sonucu ölenler
Suikast sonucu ölen Türk gazeteciler
Türk gazeteciler