Amerika Birleşik Devletleri-Belarus ilişkileri

Amerika Birleşik Devletleri ve Belarus arasındaki devletlerarası ilişkiler, 1991 yılında Belarus'un da bir parçası olduğu Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla başladı. Ancak, ABD'nin Belarus'un insan haklarını ihlal ettiği yönündeki suçlamaları nedeniyle ilişkiler bozuldu. Belarus ise ABD'yi içişlerine karışmakla suçladı.

2008'de Belarus, Washington'daki büyükelçisini geri çağırdı ve ABD Büyükelçisinin Minsk'i terk etmesi gerektiğinde ısrar etti.

2012 ABD Küresel Liderlik Raporuna göre, Belarusluların yalnızca %20'si ABD liderliğini onaylıyor, %30'u onaylamıyor ve %50'nin görüşü belirsiz ve Avrupa'da ankete katılan herhangi bir ülke için onaylama oranı dördüncü en düşük oran.

1991'den 2000'e 
25 Aralık 1991'de Amerika Birleşik Devletleri Belarus Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanıdı ve 28 Aralık'ta Belarus ve Amerika Birleşik Devletleri diplomatik ilişkiler kurdu. 31 Ocak 1992'de Minsk'te ABD Büyükelçiliği resmen açıldı. 1993 yılında Beyaz Rusya büyükelçiliği Washington'da açıldı. Belarus Başbakanı Vyacheslav Kebich, 26 Ekim 1993'te konuk ABD Dışişleri Bakanı Warren Christopher'ı kabul ederek yeni cumhurbaşkanlığı seçimleri vadetti.

15 Ocak 1994'te ABD Başkanı Bill Clinton, yakın zamanda Moskova'ya yaptığı ziyaretin ardından ve bir önceki İsviçre ziyareti olarak hareket ederek 6 saatlik bir devlet ziyareti için Minsk'i ziyaret etti. Belarus'un Sovyet nükleer stoklarını Rusya'ya devretmeyi kabul etmesinden sonra bu ziyaret bir "teşekkür" ziyareti olarak kabul edildi. Başkan Stanislav Shushkevich tarafından Minsk Ulusal Havalimanı'nda karşılandı, ardından Clinton Zafer Meydanı'na çelenk bıraktı ve Bilimler Akademisi'nde gençlerle bir araya geldi ve ayrıca Kurapaty'yi (NKVD tarafından Büyük Temizlik sırasında çok sayıda insanın idam edildiği Minsk'in eteklerinde ormanlık alan) ziyaret etti. Clinton, First Lady Hillary Clinton ve kızları Chelsea'nin yanı sıra 4 No'lu Çocuk Hastanesini ziyareti sırasında hastalıktan muzdarip çocuklarla da tanıştı.

Amerika Birleşik Devletleri, Beyaz Rusya'yı Uluslararası Para Fonu (IMF) ile makroekonomik istikrar programı ve ilgili reform önlemleri konusunda anlaşmalar yapmaya ve bunlara uymaya, ayrıca artan özelleştirmeyi üstlenmeye ve iş ve yatırım için uygun bir ortam yaratmaya teşvik etti. Belarus'ta bir miktar Amerikan doğrudan özel yatırımı olmasına rağmen, reformun belirsiz hızı göz önüne alındığında, gelişimi nispeten yavaş olmuştur.

Bir Denizaşırı Özel Yatırım Şirketi anlaşması Haziran 1992'de imzalandı, ancak Belarus anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği için 1995'ten beri askıya alındı. Belarus, ABD yatırımları için İhracat-İthalat Bankası kısa vadeli finansman sigortası için uygundur, ancak olumsuz iş ortamı nedeniyle hiçbir proje başlatılmamıştır.

2001'den 2004'e 

Eylül 2001'in başlarında, Amerika Birleşik Devletleri Belarus'u son seçimlerde usulsüzlükler yapmaktan kınadı ve Aleksandrr Lukaşenko'nun yeniden seçilmesine neden oldu. Ancak bu eleştiri kısa sürdü, çünkü Amerika Birleşik Devletleri iki gün sonra 11 Eylül 2001 saldırılarının altına girdi.

Irak'a Özgürlük Operasyonu sırasında, birkaç Amerikan istihbarat teşkilatı Belarus'u devrik lider Saddam Hüseyin ve oğulları Uday ve Kusay için güvenli bir sığınak sağlamakla suçladı. Sunulan tek kanıt, Irak'ın başkenti Bağdat'tan Belarus'un başkenti Minsk'e yapılan bir kargo uçuşuydu ve belgeleri Nisan 2003'te Bağdat havaalanının ele geçirilmesinden sonra bulundu. Bazı kaynaklar Lukaşenko'nun Saddam'a yakın olduğunu ve Saddam'ın Beyaz Rusya'ya gitmek için Irak'tan ayrılmayı düşündüğünü söylerken, Saddam Aralık 2003'te Irak'ta bulundu ve birkaç ay önce oğulları Irak'ta öldürüldü.

Beyaz Rusya-ABD ilişkileri, Beyaz Rusya hükûmetinin Beyaz Rusya'nın içişlerine müdahale ettiğine inandığı 2004 tarihli Beyaz Rusya Demokrasi Yasası'nı Kongre'nin oybirliğiyle kabul etmesinden sonra daha da gerginleşti.

2006'dan 2019'a 

2006 Belarus cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından ABD, Belarus'taki bireylere ve şirketlere yaptırımlar getirdi: "En son Mart 2006 seçimlerinde temelde demokratik olmayan Belarus'un demokratik süreçlerini veya kurumlarını baltalamak, gözaltılar ve kaybolmalar da dahil olmak üzere siyasi baskıyla ilgili insan hakları ihlalleri yapmak ve Belarus kamu varlıklarını saptırmak veya kötüye kullanmak veya kamu otoritesini kötüye kullanmak." Söz konusu kişi ve şirketlerin ABD'deki varlıkları dondurulmakta ve bunlarla işlem yapılması yasaklanmaktadır.

Ocak 2017 itibarıyla yaptırım listesi aşağıdaki kişileri içermektedir:

 Başkan Aleksandr Lukaşenko
 oğlu ve ulusal güvenlik asistanı Viktor Lukaşenko
 Eski Adalet Bakanı Viktar Halavanau
 Eski Adalet Bakan Yardımcısı Oleg Slizhevsky
 Belteleradio Aliaksandr Zimouski'nin eski başkanı
 KGB'nin eski direktörü Stepan Sukhorenko
 eski Başsavcı Petr Miklashevich,
 Dimitri Pavlichenko
 Viktor Sheiman
 Lidia Yermoshina
 Natalya Petkeviç
 Uladzimir Navumau
 OMON komutanı Yuri Podobed
 Alexander Radkov
 Vladimir Rusakeviç
 Yuri Sivakov

Onaylanan şirketlerin listesi arasında Belshina, Belneftekhim, Polotsk-Steklovolokno, Grodno Azot, Naftan ve diğerleri yer alıyor.

İlişkilerde bu dönemdeki birkaç ikili olaydan biri, Mayıs 2015'te Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri Avrupa Bandosu'nun Minsk ziyaretiydi ve burada Brest Kalesi ve 2015 Minsk Zafer Günü Geçit Töreni'nde Nazizmin yenilgisinin 70. yıl dönümü şerefine performans sergilediler.

2019'dan günümüze 

29 Ağustos 2019'da Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, iki ülke arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesini görüşmek üzere Minsk'te Lukaşenko ile bir araya geldi. 1 Şubat 2020'de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Rusya'nın enerji arzını kesme kararının ardından Amerikan yardımı sunmak için 26 yıl sonra ilk kez Belarus'u ziyaret etti. Temmuz 2020'de Dışişleri Bakan Yardımcısı Oleg Kravşenko, Belarus'un Amerika Büyükelçisi olarak atandı.

Ağustos 2020'de Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, güvenlik güçlerinin ülkenin cumhurbaşkanlığı seçimleri için sandık başına gitmesinden birkaç gün önce "bir dizi" ABD vatandaşını tutukladığını söyledi. Lukaşenko konuşmasında Belarus'un bir "melez savaşın" kurbanı olduğunu ve "her taraftan kirli numaralar beklememiz gerektiğini" iddia etti.

2020 Başkanlık seçimlerinin ardından Bakan Pompeo, seçimlerin "özgür ve adil olmadığı" konusundaki derin endişelerini dile getirdi. Buna ek olarak, Belarus güvenlik güçlerini vatandaşların barışçıl bir şekilde toplanma hakkına saygı duymaya, güç kullanmaktan kaçınmaya ve haksız yere gözaltına alınan kişileri serbest bırakmaya çağırdı.

Mayıs 2021'de Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkeler, Belarus yetkililerini Ryanair Flight 4978'i Belarus topraklarına inmeye zorladığı için kınadı.

28 Şubat 2022'de ABD, Ukrayna'nın ülkenin müttefiki Rusya ile Ukrayna'yı işgal etmeye katılmaya hazırlandığı yönündeki istihbaratının ardından Belarus'taki büyükelçiliğini askıya aldı.

Ticaret 

Beyaz Rusya — Amerika Birleşik Devletleri ticaret hacmi (Belstat'a göre milyon USD):

Belarus'un en büyük ihracat pozisyonları (2017, Belstat'a göre):

 Potas gübreleri (135 milyon USD)
 Dikişsiz boru, tüp ve profiller (25.8 milyon USD)
 X-ray ekipmanı (12,2 milyon USD)
 Mobilya (6,9 milyon USD)

ABD'nin en büyük ihracat pozisyonları (2017, Belstat'a göre):

 Tıbbi ekipman (30.1 milyon USD)
 Arabalar (27,3 milyon USD)
 Aşılar, serumlar (20,2 milyon USD)
 Yanmalı pistonlu motorlar (17 milyon USD)
 Dondurulmuş balık (14.3 milyon USD)
 Araba gövdeleri (13.4 milyon USD)
 Elektrik motorları ve jeneratörler (10.6 milyon USD)

Diplomatik misyonlar 

Washington DC'deki Belarus Büyükelçiliği, Dupont Circle semtinde, Kuzeybatı, Washington, DC'deki 1619 New Hampshire Bulvarı'nda yer almaktadır. Büyükelçilik ayrıca New York'ta bir Başkonsolosluk işletiyor. Maslahatgüzarlığın geçici maslahatgüzarı Dmitry Basik'tir.

Dış bağlantılar 

 Belarus Tarihi - ABD ilişkileri 
 Bakan Yardımcısı Steven Pifer ve Belarus ve Uluslararası Gazeteciler ile Dijital Video Konferans (2003)

Kaynakça 

Belarus'un ikili ilişkileri
Amerika Birleşik Devletleri'nin ikili ilişkileri
Amerika Birleşik Devletleri-Belarus ilişkileri