Lübnan cumhurbaşkanı

Lübnan Cumhuriyeti cumhurbaşkanı (; ) Lübnan'ın devlet başkanıdır. Cumhurbaşkanı, parlamento tarafından altı yıllık bir süre için seçilir. Lübnan Anayasası'nın 49. maddesi uyarınca, cumhurbaşkanı her zaman Temsilciler Meclisi adayıyla aynı şartları yerine getiren bir Maruni Hristiyan'dır.

Tarih 

Cumhurbaşkanı Mişel Süleyman'ın Mayıs 2014'teki görev süresinin sona ermesinden 31 Ekim 2016'ya kadar, parlamento cumhurbaşkanı seçmek için gereken çoğunluğu elde edemedi ve makam, 30'dan fazla oy kullanılmasına rağmen, yaklaşık iki buçuk yıl boyunca boş kaldı. 31 Ekim 2016'da parlamento sonunda Mişel Avn'ı cumhurbaşkanı seçti.

Makam

Nitelikler 
Anayasa, cumhurbaşkanının, Lübnan vatandaşlığı olan ve yirmi bir yaşını dolduran bir parlamento üyesi (aynı zamanda Temsilciler Meclisi olarak da adlandırılır) ile aynı niteliklere sahip olmasını şart koşuyor.

Anayasada özel olarak belirtilmese de, 1943'te kabul edilen ve Ulusal Pakt olarak bilinen bir anlayış, görevi geleneksel olarak Maruni Hristiyan inancının üyeleriyle sınırlandırır. Bu, Lübnan'ın Maruni Hristiyan cumhurbaşkanı Bişara Huri ile Sünni Müslüman başbakanı Riyad es-Sulh arasındaki, Lübnan'ın Fransa'dan bağımsız hale geldiği 1943'te ulaşılan ve cumhurbaşkanının Maruni Hristiyan, başbakanın Sünni Müslüman ve meclis başkanının Şii Müslüman olacağını belirten centilmenlik anlaşmasına dayanıyor.

Lübnan Anayasası'nın 50. Maddesi, cumhurbaşkanının göreve başladıktan sonra aşağıdaki şekilde yemin etmesini gerektirir:

Rol ve sorumluluklar 
Anayasada belirtildiği gibi, cumhurbaşkanı Lübnan Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik güçlerinin başkomutanıdır; başbakanı ve kabineyi atayabilir ve görevden alabilir; parlamento tarafından kabul edilen yasaları onaylar veya veto edebilir ve parlamentoyu feshedebilir. Ayrıca, kararname ile “acil durum” mevzuatı da çıkarabilir. Ancak pratikte, Lübnan bir parlamenter cumhuriyet olduğundan, cumhurbaşkanı esasen yedek güçlerin deposudur ve ofis büyük ölçüde semboliktir. Bununla birlikte, başkan genel olarak yürütmenin en önemli üyesi olmaya devam etmektedir. Özellikle kabinenin yetkilerindeki artışla birlikte, Taif döneminde cumhurbaşkanının yetkileri bir şekilde yumuşatılmasına rağmen, bu reformlar cumhurbbaşkanının gücünü önemli ölçüde değiştirmedi. Çünkü hala başbakanı ve kabineyi aday gösterebilecek ve görevden alabilecek tek kişi cumhurbaşkanıdır.

Başlıca sorumlulukları (Taif'ten sonra) şunları içerir:

 Başbakan'ı (Sünni Müslüman) bağımsız olarak atayan kararnameyi yayınlar.
 Hükûmeti (yani kabineyi) oluşturan kararnameyi başbakanın imzasıyla yayınlar. Hükûmetin daha sonra aktif hale gelebilmesi için parlamento tarafından güvenoyu (%51) alması gerekir.
 Başbakanı kovar (istediği zaman onay gerekmez). Bu otomatik olarak tüm hükûmeti, yani tüm bakanları kovar.
 Bireysel bir bakanı görevden alır. Kabinenin 2/3'ünün onayını ve başbakanın imzasını gerektirir. İlk hükûmeti oluşturan bakanların 1/3'ünden fazlası görevden alınır/istifa edilirse, hükûmetin tamamı istifa etmiş sayılır.
 Yasayı onaylar ve ilan eder.
 Belirli bir bakanlık(lar)la ilgili kararnameleri imzalar.
 Uluslararası anlaşmaları müzakere eder ve onaylar. Tüm anlaşmalar, yürürlüğe girmeden önce kabinenin 2/3'ü tarafından onaylanmalı ve başbakan tarafından imzalanmalıdır. Her yeni yılda iptal edilemeyecek harcamaları içeren anlaşmaların da parlamento tarafından onaylanması gerekir (%51).
 Parlamentoyu dağıtır. Karar, başbakan tarafından imzalanmış olmalı ve kabinenin 2/3 onayı gerekir.
 Parlamentonun onayı olmadan "acil durum kararnamelerini" geçirir (madde 58). Bakanların salt çoğunluğunu gerektirir. OHAL kararnamelerini meclis onayı olmadan geçirmek için meclisin, daha önce cumhurbaşkanı tarafından acil olarak ilan edilen bir yasa tasarısı üzerinde herhangi bir işlem yapmadan 40 gün geçirmesi gerekir.

Taif'ten önce, cumhurbaşkanının net bir fikir birliği/çoğunluk yerine sadece bakanlarının "olumlu tavsiyesine" ihtiyacı vardı. Bununla birlikte, cumhurbaşkanının "sembolik bir rol" olduğu veya bakanlarının iradesine önemli ölçüde tabi olduğu görünse de anayasal olarak öyle değil. Cumhurbaşkanı, istediği zaman tüm hükûmeti görevden alma hakkını saklı tutar ve hâlâ her bakanı aday gösteren kişidir - böylece, hepsinin kendisi için uygun olmasını etkin bir şekilde sağlar. Uygulamada cumhurbaşkanlığı makamı zayıflatılmıştır çünkü: a) Parlamentoda partilerin ve blokların net çoğunluğunun olmaması, b) "uzlaşılmış" cumhurbaşkanının seçilmesi (genel olarak zayıf veya farklı anlamına gelir) ve c) bölünmüş kabinelerin oluşumu. Cumhurbaşkanının algılanan zayıflığı bu nedenle anayasal meselelerden ziyade siyasi meselelerden kaynaklanmaktadır.

Sembolik roller ve görevler 
Taif Anlaşması'nın onaylanmasının ardından Anayasa, üç "kilit" yürütme makamı için bir önsöz hazırladı: cumhurbaşkanı, başbakan ve bakanlar kurulu. Önsöz şunları belirtir:

Cumhurbaşkanlığı ile birlikte gelen pozisyonlar şu şekildedir:

 Yüksek Savunma Konseyi Başkanı.
 Silahlı kuvvetlerin başkomutanı.
 Lübnan Devlet Başkanı (devlet başkanı).

Cumhurbaşkanlığı konutu, Beyrut'un güneydoğusunda bulunan Baabda Sarayı'dır.

Resmi devlet arabası 
Başkanın arabası bir W221 Mercedes-Benz S 600 Guard zırhlı limuzindir ve ona Cumhuriyet Muhafızlarının SUV'ları ve önceki resmi devlet arabası olan ama şimdi muhtemelen yedek limuzin olarak kullanılan zırhlı bir W140 S 600 da dahil olmak üzere diğer güvenlik araçları eşlik ediyor.

Seçim ve makamın boş kalması 
Bir cumhurbaşkanının görev süresinin sona ermesinden otuz ila altmış gün önce Temsilciler Meclisi başkanı, cumhurbaşkanı seçmek için özel bir oturum çağrısında bulunur. Seçimin ilk turunda üçte iki çoğunluk aranır. Gizli oy kullanılır. Hiçbir aday üçte iki çoğunluk sağlayamazsa, seçim için salt çoğunluğun gerekli olduğu ikinci bir oylama yapılır. Bir kişi, görev süresinin bitiminden itibaren altı yıl geçmeden yeniden cumhurbaşkanı seçilemez.

Seçim için yeter sayı 
Anayasa, bir parlamento cumhurbaşkanlığı seçim toplantısı çağrısı yapmak için gereken yeter sayı konusunda sessizdir. Cumhurbaşkanını seçmek için gerekli yeter sayıyı belirleyen açık bir hükmün yokluğunda, anayasa farklı yorumlara açıktır. Konuyla ilgili bir görüşe göre, bir parlamento cumhurbaşkanlığı seçim toplantısı için yüzde elli artı bir (herhangi bir parlamento toplantısı için gerekli olan) çoğunluğu oluşturan bir yetersayı gereklidir. Konuyla ilgili bir başka görüş ise anayasanın 49. maddesinin ilk turda cumhurbaşkanı seçilebilmesi için üçte iki oy çoğunluğu gerektirdiğinden, yeter sayının parlamento üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu olduğunu ve eğer yeter sayı yarıdan bir fazla olsaydı, toplantıda hazır bulunan milletvekili sayısı yeter sayıyı geçmediğinde üçte iki çoğunluk aranmasına gerek kalmayacağını savunuyor.

Makamın boş kalması 
Lübnan siyasetinde tekrar eden bir tema, Lübnan cumhurbaşkanlığı makamının üç kez üst üste boşalmasıdır; 1998'de makamın Elias Hrawi'den Emil Lahud tarafından devralınmasından bu yana hiçbir Lübnan cumhurbaşkanı, boşalan makamı doğrudan halefine devretmemiştir. Diğer bazı ülkelerin aksine Lübnan anayasasında "geçici/vekil" bir cumhurbaşkanı öngörülmemektedir. Anayasa, cumhurbaşkanlığı makamının boş kaldığını ve cumhurbaşkanlığına ait bazı yetkilerin bakanlar kuruluna devredildiğini özellikle belirtmektedir. Lübnan Anayasası'nın 62. maddesi özellikle bunu belirtmektedir: "Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde Bakanlar Kurulu, Cumhurbaşkanına ait yetkileri devralmak suretiyle kullanır.". Mişel Avn'ın 2022'de cumhurbaşkanlığını bırakmasının ardından dönemin başbakanı Necip Mikati, cumhurbaşkanlığı yetkilerini şahsen üstlenmediğini, bu yetkilerin bir bütün olarak bakanlar kuruluna devredileceğini söyledi.

Cumhurbaşkanlarının listesi

Ayrıca bakınız 
 Lübnan başbakanı

Kaynakça 

Lübnan cumhurbaşkanları
Lübnan'da siyaset