Tanzot Kilisesi

Tanzot Kilisesi, Tandzoti Kilisesi (Gürcüce: ტანძოთის ეკლესია) olarak da bilinir, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Tanzot olan Aydınköy'de orta çağdan kalma Gürcü kilisesiydi. 19. yüzyılda bu yapı yıkılmış, yerinde cami inşa edilmiştir.

Tarihçe

Tanzot köyünün yer aldığı Klarceti, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biriydi. Eski kaynaklarda Shulovani / Shlobani'nin (სხულოვანი / სხლობანი) olarak geçen ve "armutlu" anlamına gelen yerleşimin adının Ermeniceye çevrilmesiyle Tanzot'un ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Hemen sonrasında Osmanlı idaresinin oluşturduğu Ardanuç livasına bağlı Ardanuç nahiyesine bağlanan köyde 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre 84 haneden oluşuyordu. Bu süre içinde 7 hane Müslüman olmuştu. Tanzot Kilisesi'nin bu köyün kilisesi olduğu, 1312 yılında inşa edildiği Gürcüce yazıtından bilinmektedir.. Köy halkının zaman içinde Müslüman olmasıyla cemaatini ve işlevini yitirmiş olan kilise 19. yüzyılda da yıkılmıştır.

Kalıntılar

Tanzot Kilisesi yıkıldığı için hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Kilisenin taşlarının 1843 yışında inşa edilmiş Tanzot Ermeni Kilisesi ile Gürcü kilisenin yerinde inşa edilen camide kullanıldığı anlaşılmaktadır. Nitekim Tanzot Kilisesi'ne ait ve üzerinde Gürcüce yazılar bulunan iki taş Nikolay Marr tarafından tespit edilmiş ve fotoğraflanmıştır. Birinci taştaki Gürcüce yazıt Marr tarafından  „ქ. აღეშენა წ ̃ჲ ესე ეკლესიაჲ ზ ̃ა / წ ̃ისა ქ ̃წლისა ქ ̃ეს მოწამისა მარინა ̃ისა ქ ̃რო / ნიკონსა ფ ̃ ლ ̃ა რ ̃ა [1312 ქრისტეს აქეთ] მხ ̃ბითა მისითა მოგ ̃ცეს მტ ̃ებჲ / ცდვათ ̃ჲ რ ̃ ა ̃ქს კადნიერ ̃ბჲ ქ ̃ს მოწმ ̃ეს მარინა შე / იწრ ̃ე მცირე ესე სამს ̃ხრი კალმ ̃ხელისა საიმდავლის [გ ̃ნ და] / თამარისგ ̃ნ და შვილთა მ ̃თთა გ ̃ი და ი ̃ე და სჳმბ ̃ტისგ ̃ნ“ şeklinde okunmuştur. Marr'ın 1904 yılında verdiği bilgiye göre, üzerinde altı satır Gürcüce yazının yer aldığı yeşilimsi taşın uzunluğu 1 arşın yaklaşık 11 karış, yüksekliği ise 13 karıştı. Taş caminin doğu duvarında ve pencerenin altında yer alıyordu. Daha kısa yazının yer aldığı ikinci taş daha küçüktü. Uzunluğu 9 karış, yüksekliği yaklaşık 9 karıştı. Yazı beş kıs satırdan oluşuyordu. Bazı harfler harcın altında kalmıştır. Caminin aynı duvarında yeşilimsi üç adet taş daha bulunuyordu. Fakat bu taşların yüzeyi perdahlanmıştı. Köylülerin verdiği bilgiye göre bu taşlardan birinde kabartma haç bulunuyordu. Batı duvarında da benzer üç-dört adet taş vardı.

Kaynakça

Tao-Klarceti
Ardanuç
Artvin'deki Gürcü Ortodoks kiliseleri