Kartal İstimbotu

Kartal İstimbotu, 13 Kasım 1918'de Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul Boğazı'ndaki işgal kuvvetlerine ait savaş gemileri için  “Geldikleri gibi giderler” sözünü güvertesinde söylemesi ve böylece Kurtuluş Savaşı'nın ilk işaretinin vermesi sebebiyle tarihsel önem taşıyan gemi.

Türkiye'de I. Dünya Savaşı'ndan sonra başlayan Millî Mücadele'nin sembollerinden birisi kabul edilir.  İstanbul Tersanesi’nde korunmaktadır. Anıt Gemi statüsündedir.

Geçmişi 
İnşa edilmesi ve I. Dünya Savaşı yılları

1911 yılında  Hollanda'da Rotterdam yakınlarındaki Slikkerveer’deki Wed.C. Boyle & Zonen Tersanesi’nde Fransız bir firma için Enterprise ismi ile inşa edildi. 24 metre boyundaki 84 tonluk tekneye,I. Dünya Savaşı’nın sonuna doğru 1917 yılının Nisan ayında Fransız Deniz Kuvvetleri tarafından el koyuldu. Tekne, Ege ve Doğu Akdeniz bölgesinde kullanıldı.  Tarihî kimliğini, ileride Kurtuluş Savaşı'nın önderi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olacak Mustafa Kemal'i 13 Kasım 1918'de Haydarpaşa’dan Galata’ya taşıması ile kazandı.

Tarihî kimliğini kazanması 

Birinci Dünya Savaşı’nı kaybeden  Osmanlı İmparatorluğu’nun emri ile Yıldırım ordularının dağıtılmasından sonra Adana'dan trenle İstanbul'a gelen Mirliva Mustafa Kemal, 13 Kasım 1918’de Haydarpaşa Garı’na vardığında,  iskelede bekleyen Enterprise istimbotuna binmişti. O sırada Haydarpaşa önünden geçerek demir yerlerine intikal etmekte olan işgal donanması gemileri  nedeniyle Boğaziçi'nde deniz trafiği durduğundan yaveri Cevat Abbas ile birlikte birkaç saat beklemişlerdi. Bu bekleyişin ardından istimbota bindiklerinde Cevat Abbas, işgal donanmasının geçişini görmenin üzüntüsü içinde ağlayınca Mustafa Kemal onu "Ağlama çocuk, geldikleri gibi giderler." sözü ile teselli etti. Bu söz, Kurtuluş Savaşı'nın ilk işareti kabul edilir. İstimbot, bu tarihi anın yaşandığı  yer olması sebebiyle Türk Kurtuluş Savaşı tarihinde önem kazanmıştır.

I. Dünya  Savaşı'ndan sonra

Enterprise, 1920'de Française de Remorquage, de Pilotage & de Sauvetage S.A, isimli firmaya iade edildi.  Milli Mücadele'nin Türk kuvvetleri tarafından kazanılmasından sonra gemi 1923’te Seyr-i Sefain idaresince satın alındı ve Kartal adıyla hizmet verdi. 1933'te İstanbul Liman İşletmesi'ne, 1939'da Devlet Demiryollarına, 1952'de Denizcilik Bankası İstanbul Liman İşletmesi'ne devredildi. 14 Temmuz 1942'de Çanakkale'de batan Atılay denizaltısının aranmasında kullanıldı. Haliç Tersanesi’nde birkaç kez büyük onarıma girdi ve tadilat geçirdi; o esnada şekli değişti.

1974 yılında özel sektöre geçti; Kartal II adını aldı. 2015’e kadar gemi kurtarma ve yedekleme işlerinde kulanıldıktan sonra metalurjik ömrünü tamamladığı için Tuzla’da çürümeye terk edildi. 5 Kasım 2016’da gazeteci Gökhan Karakaş ve denizci Arif Ertik tarafından Tuzla’da Güzelyalı Koyu'nda yarı batık halde bulundu.

Restorasyonu

Geminin geçmişi, arşiv çalışmaları sonucunda  2016'da ortaya çıkarıldı. 3 Haziran 2017 tarihinde bilgier kamuoyu ile paylaşıldı ve emekli amiral Cem Gürdeniz başkanlığında Kasım 2017’de  kurulan Kartal İstimbotunu Kurtarma ve Yaşatma Platformu adlı sivil oluşum,  Kartal İstimbotu'nun statik bir gemiye dönüştürülüp sergilenmesi için harekete geçti.

Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışının 100. yıldönümünde izleyiciler ile buluşması planlanan ‘’1919’’ adllı belgesel filmin yapımcı 49/51 Film tarafından hurda fiyatına mal sahibinden alınan gemi, Çiçek Tersanesi'nde restore edildi. Bir yıllık restorasyon sürecinin ardından, Atatürk'ün "Geldikleri gibi giderler" sözünü söylemesinin 100. yılında  İstanbul Deniz Müzesi'nde sergilenmek üzere Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edildi.

Geminin bulunması ve restorasyon faaliyetleri de belgesel olarak çekilmiştir.

Teknik özelikler 

 İmalat yılı-1911
 Restorasyon yılı- 2018
 Tam Boy- 24 metre
 Su Hattı Boyu- 23,30 metre
 Küpeşte genişliği- 5,80 metre
 Ağırlık- 84 ton

Ayrıca bakınız 

 Sarı Zeybek Tenezzül Motoru
 Acar Devlet Başkanlığı Makam Motoru (M/G Acar)
 Rüsumat No 4

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Kartal İstimbotunun bulunma ve restore edilmesi ile ilgili süreci anlatan kısa film , TMMOB Gemi Mühendisleri Odası youtube Kanalı, 23 Ocak 2021

Türk savaş gemileri
Türk Kurtuluş Savaşı
Türkiye'deki müze gemileri