Çanak Çömlek Öncesi Neolitik A

Çanak Çömlek Öncesi Neolitik A (PPNA), Levant ve Anadolu'daki Neolitik kültürünün erken dönemlerinde,  yıl öncesine, yani MÖ 10.000-8800 yıllarına tarihlenmektedir. Arkeolojik kalıntılar Bereketli Hilal'in Levant ve Yukarı Mezopotamya bölgelerinde yer almaktadır.

Bu dönem, küçük dairesel kerpiç konutlar, ekin ekimi, yabani av hayvanlarının avlanması ve cesetlerin konutların tabanlarının altına gömüldüğü benzersiz defin gelenekleri ile karakterize edilir. 

Çanak Çömlek Öncesi Neolitik A ve onu izleyen Çanak Çömlek Öncesi Neolitik B (PPNB) ilk olarak Kathleen Kenyon tarafından Filistin Eyaleti, Jericho'daki sit alan'da tanımlanmıştır. Bu dönemde çömlekçilik henüz kullanımda değildi. Seramik Neolitik Yarmukian kültürü'nden önce gelirler. PPNA, Epipaleolitik Yakın Doğu'nun Natufian kültürü'nü takip eder.

Yerleşimler 

PPNA arkeolojik alanları, kendilerinden önceki Natufyan avcı-toplayıcı kültürününkilerden çok daha büyüktür ve ünlü Eriha Kulesi gibi ortak yapıların izlerini içerir. PPNA yerleşimleri, taş temelli ve terrazzo zeminli yuvarlak, yarı yeraltı evleri ile karakterize edilir. Üst duvarlar plano-konveks kesitli pişmemiş kil kerpiçlerden inşa edilmiştir. Ocaklar küçüktü ve taşlarla kaplıydı. Yemek pişirmede ısıtılmış taşlar kullanılmış, bu da binalarda ateşte çatlamış taş birikmesine yol açmıştır ve hemen hemen her yerleşimde ya taştan ya da kerpiçten yapılmış depolama kutuları bulunmuştur.

2013 yılında modern İsrail'deki Gesher, kalibre edilmiş Karbon 14 tarihi olan MÖ 8000 ± 348 yıl ile bilinen tüm Neolitik sitlerin (PPNA) en eskisi olmuştur ve analizler bunun bir Neolitik Devrimin başlangıç noktası olabileceğini düşündürmektedir. Çağdaş başka bir site modern Suriye'deki Mureybet'tir.

PPNA yerleşimlerinin en önemlilerinden biri, dünyanın ilk şehri olduğu düşünülen Jericho'dur ( MÖ). PPNA kasabası 2-3000 kişilik bir nüfusu barındırıyordu ve devasa bir taş duvar ve kule ile korunuyordu. Duvarın işlevi konusunda pek çok tartışma vardır, çünkü o dönemde ciddi bir savaş olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.  Bir olasılık, duvarın Eriha'nın tuz kaynaklarını korumak için inşa edilmiş olduğudur. Ayrıca kulenin yaz gündönümünde yakındaki en büyük dağın gölgesini yakalayarak kasabanın sakinlerini yöneten hiyerarşiyi destekleyen bir güç hissi yarattığı da öne sürülmüştür.

Cenaze uygulamaları 

PPNA kültürleri ölü gömme uygulamaları açısından benzersizdir ve Kenyon (Eriha'nın PPNA tabakasını kazmış olan) onları "ölüleriyle birlikte yaşayan" olarak nitelendirmiştir. Kenyon, zemin altında, ev temellerinin altında ve duvarların arasında en az 279 gömü bulmuştur.  PPNB döneminde, kafatasları sıklıkla kazılarak yeniden gömülmüş ya da kille kaplanarak (muhtemelen) sergilenmiştir.

Litikler 
Taş endüstrisi, düzenli çekirdekler'den çıkarılan bıçaklar'a dayanmaktadır. Orak bıçakları ve ok uçları geç Natufian kültürü geleneklerini sürdürürken, enine üflemeli balta ve cilalı adze ilk kez ortaya çıkar.

Bu dönemdeki yerleşiklik, arpa ve yabani yulaf gibi yerel tahılların yetiştirilmesine ve tahıl ambarlarında depolanmasına olanak sağlamıştır. Dhra′ ve Jericho gibi yerleşimler PPNB dönemine kadar avcı yaşam tarzını sürdürmüştür, ancak tahıl ambarları yıl boyunca yerleşime izin vermiştir.

Ekin yetiştirme ve tahıl ambarları 

ve Jericho gibi yerleşimler PPNB dönemine kadar avcı yaşam tarzını sürdürmüş, ancak tahıl ambarları yıl boyunca yerleşime olanak sağlamıştır.

Bu ekim dönemi "evcilleştirme öncesi" olarak kabul edilir, ancak bitki türlerini bugünkü evcilleştirilmiş formlarına dönüştürmeye başlamış olabilir. Kasıtlı, uzun süreli depolama, "hava sirkülasyonu ve kemirgenlerden korunmak için asma zeminlerin" kullanılmasıyla mümkün olmuştur. Bu uygulama "evcilleştirme ve büyük ölçekli yerleşik toplulukların ortaya çıkışından en az 1.000 yıl öncesine dayanmaktadır".

Tahıl ambarları milattan önce 11.500'lerin başlarında diğer binaların arasına yerleştirilmiştir, ancak milattan önce 10.500'lerden itibaren evlerin içine taşınmış ve milattan önce 9.500'lerde özel odalarda depolanmaya başlanmıştır. Bu değişim, tahıl ambarlarının ortak kullanım ve mülkiyetten çıkıp hanelerin ya da bireylerin kontrolüne geçmesiyle değişen mülkiyet ve mülkiyet sistemlerini yansıtıyor olabilir.

Bu tahıl ambarları için "alt kat havalandırmalı sofistike depolama sistemleri, Yakın Doğu Neolitik paketinin neredeyse tüm diğer unsurlarının ortaya çıkmasından önce gelen erken bir gelişmedir - evcilleştirme, büyük ölçekli yerleşik topluluklar ve bir dereceye kadar sosyal farklılaşmanın yerleşmesi" gözlemlenmiştir. Dahası, "Tahıl ambarları inşa etmek [...] yeni yaşam yollarına aktif topluluk katılımını gerektiren yerleşikliğin artmasındaki en önemli özellik olabilir".

Bölgesel varyantlar 
Daha fazla alanın bilinmesiyle birlikte arkeologlar Çanak Çömlek Öncesi Neolitik A'nın bir dizi bölgesel varyantını tanımlamışlardır:

 Şam Havzası'nda Tell Aswad buluntularıyla tanımlanan (Aswadian) IA; tipik: iki kutuplu çekirdekler, büyük orak bıçaklar, Aswad noktasılar. 'Aswadian' varyantı yakın zamanda Danielle Stordeur'un 2001-2006 yılları arasında yaptığı araştırmalardan elde ettiği ilk raporuyla ortadan kaldırılmıştır. PPNB ufku bu bölgede geriye, yaklaşık 10.700 MÖ'ye taşınmıştır.
 Kuzey Levant'ta Mureybet buluntuları ile tanımlanan Mureybetian IIIA, IIIB, tipik: Helwan pointler, tabanı amenaje veya kısa saplı ve terminal rötuşlu orak-bıçaklar. Diğer yerleşimler arasında Sheyk Hasan ve Jerf el Ahmar bulunmaktadır.
 "Yukarı Mezopotamya"'daki yerleşimler arasında Çayönü ve Göbekli Tepe yer alır; ikincisi muhtemelen henüz keşfedilen en eski ritüel kompleksidir.
 Orta Anadolu'da 'ana şehir' Çatalhöyük ve daha küçük, ancak daha eski, yaş olarak Eriha'ya bile rakip olan Aşıklı Höyük'ü içeren siteler.
 Sultanian Ürdün Nehri vadisinde ve güney Levant'ta, Eriha'nın tip sitesi ile. Diğer siteler arasında Netiv HaGdud, El-Khiam, Hatoula ve Nahal Oren bulunmaktadır.

Kaynakça 

Neolitik Çağı sitleri
Neolitik
Arkeoloji
MÖ 10. binyılda mimarlık
MÖ 10. binyılda kurulan oluşumlar
Orta Doğu'daki megalitik anıtlar
MÖ 10. binyıl