Ebü’l-Fazl İbnü'l-Amîd

Ebü'l-Fazl Muhammed ibn Ebi Abdullah el-Hüseyin ibn Muhammed el-Katib, genellikle babasından sonra İbnü'l-Amîd (ö. 970) olarak bilinir, Büveyhî hükümdarı Rüknüddevle'nin veziri olarak görev yapan bir İranlı devlet adamıydı. Rüknüddevle, 940'tan 970'teki ölümüne kadar otuz yıldır. İbnü'l-Amîd olarak da bilinen oğlu Ebü’l-Feth İbnü'l-Amîd, makamında onun yerini aldı.

Hayatı 

Ebü’l-Fazl, alt sınıf bir aileden geliyordu. Horasan'da Kâtip olarak görev yapan ve daha sonra ʿamīd rütbesine ulaşan Kumlu bir buğday tüccarının oğluydu. 933'te Vushmgir'in veziriydi. Daha sonra Samaniler tarafından esir alındı. 935 yılı civarında İsfahan'da öldürüldü.

Ebü’l-Fazl'den ilk kez 940 yılında, kendisini büyük ölçüde destekleyen Büveyhî hükümdarı Rüknüddevle'nin onu veziri olarak atadığı zaman bahsedilir. 948'de Ebü’l-Fazl, Rüknüddevle'nin oğlu Adudüddevle'nin öğretmeni olarak görev yaptı. Yaklaşık 955, Ebü’l-Fazl'in babasının eski efendisi Muhammad ibn Makan'ın oğlu, önemli şehirler İsfahan ve Rey'i fethederek Rüknüddevle bölgelerine doğru yürüdü. İstilaları sırasında Ebü’l-Fazl onları püskürtmeye çalıştı ama yenildi. Ancak, Adudüddevle'nin yardımıyla ikinci bir savaşta, onları bozguna uğratmayı, kaybedilen toprakları geri almayı ve liderleri Muhammed'i ele geçirmeyi başardı. Ruzbahan adlı başka bir Dailamlı askeri subay da kısa süre sonra Müizzüddevle'ye isyan ederken, kardeşi Bullaka Şiraz'da Adudüddevle'ye isyan etti. Ancak Ebü’l-Fazl isyanı bastırmayı başardı. 960'larda önde gelen yetkili İbn Miskeveyh, Ray'deki önemli bir kütüphanede Ebü’l-Fazl'in baş kütüphanecisi olarak görev yaptı.

966'da Ebu'l-Fadl, Cibal'in çoğunu yağmalayan Horasan gazilerinin işgali sırasında yaralandı ve İbn Miskewayh tarafından kurtarılan büyük Rey kütüphanesine doğru yürüdü. Rüknüddevle kısa sürede onları püskürtmeyi başardı. Ertesi yıl, Rüknüddevle'nin emriyle Ebu'l-Fadl, Azerbaycan'ı fethetti ve Müsâfirî İbrahim bin Merzban'ı bölgenin hükümdarı olarak geri getirdi, ancak kısa süre sonra Rüknüddevle'yi İbrahim'i görevden almaya ve bölgeye doğrudan Büveyhî kontrolü dayatmaya çağırdı. Ancak Rüknüddevle onun tavsiyesini reddetti.  970 yılında, Ebü’l-Fazl, Kürt hükümdarı Hasanwayh'e bir sefere gönderildi, ancak onunla başa çıkamadan öldü ve kısa bir sonra yerine oğlu Ebu'l-Feth geçti. Ebu'l-Feth kısa süre sonra Hasanwayh ile anlaşmayı başardı.

Çalışmaları 
Ebü’l-Fazl, bir alim olarak mükemmel bir üne sahipti ve edebi bir çevrenin merkezi haline geldi. Bilime yaptığı önemli katkılardan biri, inşaat yöntemlerini ve inşaat planlamasını anlattığı "Şehirler İnşa Etmek" adlı kitabıdır. Kitap, orijinal el yazması olarak İstanbul, Türkiye'deki Arap ve İslam kütüphanelerinden birinde bulunmaktadır.

Kaynakça 
Özel

Genel
 
 
 
 
 
 
 

970 yılında ölenler
Doğum tarihi bilinmeyenler
Büveyhoğulları'nda kişiler