Şiyeli

Şiyeli (, ; 1995'e kadar Chiili/Чиили), Kazakistan'ın güneybatısında Kızılorda eyaletinde yer almaktadır. Şiyeli İlçesi'nin idari merkezi ve Şiyeli kırsal bölgesinin merkezi ve tek yerleşim yeridir. 1904 yılında Orenburg-Taşkent Demiryolu'nun inşası sırasında kurulmuştur.

Coğrafya 
Şiyeli, Kızılorda şehrinin 120 kilometre güneyinde ve Türkistan şehrinin 150 kilometre kuzeyinde, Siriderya nehrinin sağ kıyısında yer almaktadır. Sulama için inşa edilen  uzunluğundaki Şiyeli-Telikol Kanalı, kuzeydeki Telikol göl havzasını Şiyeli yakınlarındaki Siriderya nehrine bağlamaktadır. Tarım arazilerin sulaması, çok sayıda kanal aracılığıyla sağlanmaktadır. Geniş araziler çöl ile çevrilidir.

Tarih 
Şiyeli 20. yüzyılın başlarında kurulmuştur. Adını ilk olarak Rus İmparatorluk Ordusu'nun bir generalinden almıştır. 19 Mayıs 1919'da köyün adı Chiili olarak değiştirilmiştir. Nüfus esas olarak Orta Asya bozkırlarının ve çöllerinin bir çalısı olan Saxaul hasadıyla uğraşıyordu. Bu bitki Orta Asya ve Rusya'ya naklediliyordu. 1941 sonbaharında, Rusya Almanları buraya sınır dışı edildi.

Okşı Ata Türbesi
Okşı Ata Türbesi, Kızılorda İli Şiyeli İlçesine bağlı Baygekum köyünün türbe ile aynı ismi taşıyan mezarlıkta bulunmaktadır. Türbe kare planlı, kubbeli ve tuğladan inşa edilmiştir. Yapım tarihi ile ilgili bir inşa kitabesi veya yazılı belge günümüze ulaşmamıştır. Ancak 11. yüzyıl sonu ile 12. yüzyıl başı olduğu tahmin ediliyor. Kazakçada Okşı kelimesi iyi ok ustası anlamına gelir.

Nüfus 
1999 nüfus sayımına göre köyün nüfusu 28.621'dir. Son nüfus sayımı olan 2009'da Şiyeli'nin nüfusu 29.632'dir. 1 Ocak 2023 itibarıyla yapılan nüfus güncellemesinde köyün nüfusu 36.889 kişi olarak verilmiştir.

Ekonomi ve ulaşım 
Kasabanın kuzeydoğusundan M32 otoyolu geçer ve bu yol kuzeyde Aktöbe ve Oral'dan Rusya sınırına kadar devam eder, güneyde ise Türkistan ve Çimkent'e kadar uzanır. Yol aynı zamanda Avrupa E-yol ağı'ndaki E38'in bir parçasıdır.

Şiyeli tren istasyonu Trans-Aral Demiryolu üzerinde yer almaktadır.

Bölgede Uranyum madeni çıkarılmaktadır. Yaklaşık 30 kilometre kuzeydoğuda Irqol yatağı bulunmaktadır. Buradaki tesis 2009 yılında faaliyete geçmiştir ve Kazatomprom tarafından işletilmektedir. Uranyum burada yerinde süzme metodu (ISL - in-situ leaching method)  kullanılarak çıkarılır ve tesis yılda yaklaşık 750 ton üretim kapasitesine sahiptir. Aralık 2018'de Şiyeli'de bir çimento fabrikası açıldı.

Galeri

Kaynakça

Dış bağlantılar
 Kazakistan, Kızılorda Bölgesinde Mezar ve Türbe Geleneği 

Kızılorda (il)