Taşkent Deklarasyonu

Taşkent Deklarasyonu, Hindistan ve Pakistan arasında 10 Ocak 1966'da imzalanan ve 1965 Hint-Pakistan Savaşı'nı çözen barış anlaşması. Çatışmanın tırmanabileceği ve diğer güçleri çekebileceği endişesiyle, 23 Eylül'de iki ulusu ateşkese zorlayan dış güçlerin müdahalesi ile barış sağlanmıştı.

Arka plan 

Toplantı, daha kalıcı bir çözüm yaratmaya çalışmak için 4-10 Ocak 1966 tarihleri arasında Taşkent'te yapıldı.

Başbakan Aleksey Kosıgin tarafından temsil edilen Sovyetler, Hindistan Başbakanı Lal Bahadur Shastri ve Pakistan Cumhurbaşkanı Muhammed Eyüb Han arasında ara buluculuk yaptı.

Deklarasyon 

Hindistan ve Pakistan kuvvetlerinin çatışma öncesi pozisyonlarına, Ağustos öncesi hatlarına en geç 25 Şubat 1966'ya kadar geri çekileceklerini belirten kalıcı barış için bir çerçeve olması umulan bir deklarasyon yayınlandı: her iki ulus da birbirlerinin iç işlerine karışmayacak, ekonomik ve diplomatik ilişkiler yeniden tesis edilecek, savaş esirlerinin düzenli bir şekilde nakli olacak ve her iki lider de ikili ilişkileri geliştirmek için çalışacaktı.

Sonrası 

Anlaşma, her iki ülkede de halkının aldıklarından daha fazla taviz beklediği için eleştirildi. Taşkent Deklarasyonu uyarınca 1 ve 2 Mart 1966 tarihlerinde bakanlar düzeyinde görüşmeler yapıldı. Bu görüşmelerin verimsiz olmasına rağmen diplomatik mübadele ilkbahar ve yaz boyunca devam etti. Keşmir konusunda görüş ayrılığı olduğu için bu görüşmelerden sonuç alınamadı.

Hindistan'da anlaşma, savaş dışı bir anlaşma içermediği veya Keşmir'deki gerilla savaşından vazgeçilmediği için eleştirildi. Anlaşmayı imzaladıktan sonra Hindistan Başbakanı Lal Bahadur Shastri Taşkent'te esrarengiz bir şekilde öldü. Shastri'nin ani ölümü, zehirlendiğine dair ısrarcı komplo teorilerine yol açtı. Hindistan hükûmeti, bunun dış ilişkilere zarar verebileceğini, ülkede aksamalara ve parlamento ayrıcalıklarının ihlaline neden olabileceğini iddia ederek ölümüyle ilgili bir raporun gizliliğini kaldırmayı reddetti.

Taşkent Deklarasyonu'nun haberi Pakistan halkını şoke etti. Eyüp Han'ın yorum yapmayı reddetmesi ve anlaşmayı imzalama nedenlerini açıklamak yerine inzivaya çekilmesiyle işler daha da kötüleşti. Pakistan'ın çeşitli yerlerinde gösteriler ve ayaklanmalar patlak verdi. Eyüp Han, halkın öfkesini ve kuşkularını gidermek için 14 Ocak 1966'da millete seslenerek meseleyi halkın önüne koymaya karar verdi. Taşkent Deklarasyonu'nda yaşanan fikir ayrılığı sonucunda Zülfikar Ali Butto Eyüp hükûmetinden çıkarıldı ve daha sonra Butto, Pakistan Halk Partisi olarak adlandırılan kendi partisini kurdu.

Eyüp Han halkın şüphelerini giderebilmiş olsa da Taşkent Deklarasyonu imajını büyük ölçüde zedelemiş ve çöküşüne yol açan etkenlerden biri olmuştu. Nitekim, Başkan Eyüp Han'ın, ordu komutanı General Yahya Han'ı merkezi hükûmeti devralmaya davet ederek istifasına yol açacaktı.

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Taşkent Deklarasyonu'nun tam metni , BM Peacemaker
 Hindistan için tüm barış anlaşmaları , BM Peacemaker
 Pakistan için tüm barış anlaşmaları , BM Peacemaker

Sovyetler Birliği'nin dış ilişkileri
Pakistan-Sovyetler Birliği ilişkileri
1966'da Sovyetler Birliği