Armenag Haygazyan

Doktor Armenag Haygaziyan (Ermenice: Արմենակ Հայկազեան, Haçin, 1870 – Mezra, 1921) The New York Times tarafından “Yakın Doğu'nun en önde gelen Ermeni eğitimcisi” olarak kabul edilen Osmanlı eğitimci, bilim insanı, ilahiyatçı, dilbilimci ve müzisyen. Konya'daki Jenanyan Apostolik Enstitüsü'nün müdürüydü. Ünlü Yale Üniversitesi'nden mezun oldu ve Türkiye'deki Ermeni yurttaşlarına hizmet etmek için Türkiye'ye döndü. Doktora derecesini aldı fakat Ermeni Soykırımı kurbanı oldu.

Biyografi 
22 Eylül 1870'te Kilikya'nın Haçin köyünde, Harutün Haygazyan ve Mari Tavonkyan'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Üstün zekasından dolayı 19 yaşında B.A. lisansı alabildi. Anteb Kolejinde ve Maraş Semineri'nde matematik eğitimi verdi. Hamidiye Ermeni katliamları sırasında, Dr. Haygazyan, Türkiye'deki Ermenilere karşı yönelik zulmünden kaçınmak için Amerika Birleşik Devletleri'ne kaçma fırsatı buldu, ancak Türkiye'de kalmayı ve görevinde devam etmeyi seçti. Jenanyan Enstitü, 1915 Ermeni Holokost'un başlangıcında Konya'daki Ermeni nüfusunun toplu olarak sürgün edilmesinin ardından kapatıldı. O yılın 9 Mayıs'ında, Dr. Haygazyan ve ailesi Konya'dan sürgün edildiler ve Osmanlı İmparatorluğu'nun kanlı zulmünden zor sağ çıktılar. Ancak birkaç hafta sonra geri dönebildiler.

Dr. Haygaziyan, 22 Mayıs 1921'de Pazar okulu sırasında Türk güçler tarafından tutuklandı ve 31 Mayıs'ta Harput'a gönderildi. 20 Haziran'da Harput'a vardığında kendisi çökmek üzereydi. Bir grup nüfuzlu Ermeni ve Rumla birlikte tehcir edilirken tifüse yakalanmıştı. 23 Haziran'da bir karantina kampına gönderildi. Hükûmet hastaneye kabulünü geciktirmedikten sonra sağlığı kötüleşti. Daha sonra Ermeni aydınlarla birlikte sürgüne gönderilmek üzere toplandı. Dr. Haygaziyan 7 Temmuz 1921 Perşembe günü Türkiye'nin Mezra hapishanesinde yolda öldü. Cenazesi Mezra'daki Ermeni Evanjelik Kilisesi'nde yapıldı ve kendisi kilise mezarlığına defnedildi.

Armenag Haygazian'ın anısına, 1955 yılında Lübnan'ın Beyrut kentinde Haygazyan Koleji kuruldu. Kızı ve damadı Mary ve Avak (Steven) Mehagyan'ın 25.000 ABD$'lık bağışıyla Ermeni eğitimine katkılarından dolayı onuruna bu isim verildi. 1992'de Haigazian College, Haigazian University College olarak yeniden adlandırıldı ve 1996'da şimdiki adı Haygazyan Üniversitesi olarak değiştirildi.

Eserlerinden alıntıları 
 Haigazian, A.H. (1898). The Text of Zephaniah. [Doctoral dissertation, Yale University]
 Haigazian’s private letters (1919-1920) addressed to family and friends.

Kaynaklar 

Saimbeyli doğumlular
1870 doğumlular
1921 yılında ölenler
Osmanlı eğitimcileri
Ermeni Kırımı kurbanları
Osmanlı Ermenileri
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Osmanlı göçmenler
Yale Üniversitesinde öğrenim görenler
Elazığ'da ölenler