Aşide

Aşide (Çince: 阿史德; Orta Çince: *ʔɑ-ʃɨ X tək̚; Eski Tibetçe: A sha sde'), Türk Kağanlığının baskın boylarından biridir. Bu boy aynı zamanda Göktürk kağanlarının Aşina boyunun evlilik boyudur.

Köken
Zheng Qiao'nun 1161 Kapsamlı Kayıtlarına (cilt 29) göre Aşide, kimliği bilinmeyen eski bir Shǐshàn kèhán始善可汗'den ("İlk İyi Kağan" olarak anılır) geliyordu.

Yuri Zuyev, Eski Türkçe *Ashtak'ı, Orta Farsça Azdahāg'dan, Avestan'dan yeniden yapılandırdı: Aži Dahāka "Yılan, Ejderha" Daha önce, H.W. Bailey, İran *xšaita 'hükümdarı' ile benzerlik fark etti, karş. Sogd. xšēδ, axšēδ 'cetvel'.

Aşina'nın evlilik klanı olarak Aşide'nin durumu, Aşina'nın atası Shemo'nun Aşide mağarasının batısındaki deniz tanrıçasına aşık olduğu efsanesini anlatan Youyang Zazu tarafından yansıtılmaktadır.

Önemli Aşide temsilcileri 
Dört Göktürk kağanı Tonyukuk'un baga-tarkhan'ı (askeri lider) ve Çinli savaş ağası An Luşan'ın annesi Aşide kökenliydi.

Aşide ve Aşina 
Tarihçi S.G.Klyashtorny, aslen Aşina ve Aşide'nin birlikte, Türk ve Moğol halkları arasında çok iyi bilinen ikili bir sistem olduğunu söyledi.

Şefler Aşide, Türk Kağanlığı'ndaki kabile liderlerinde ortak olan Irkin (Pinyin: Sijin; Hanzi: 俟斤) unvanını taşıyordu. Bununla birlikte, özel konumları hanedanla olan akrabalıklarıyla belirlenir; İrkin Aşide Tegin'den birinin 'kraliyet ailesinin prensi, prens' unvanına sahip olması tesadüf değil. Aşide klanının tek bir kaynağı yoktu, bu nedenle Tang Shu'da Da Aşide ve Bayan Aşide'den bahsedildi; tamgaları Aşide tamgalarından farklıdır.

7.-8. yüzyılların sonuna kadar, Aşina ile birlikte Türk hanedanının ana askeri ve siyasi desteğini oluşturan kağanlığın kabilelerinden biri olarak Aşide hakkında konuşmak muhtemelen daha doğru olacaktır. Aşide liderleri, Tang hanedanına karşı Turkutların kurtuluş isyanını (679-682) başlattı.

Genetik (Y-DNA'nın Verileri) 
2015-2016'da, Çin'deki etnogenomist Shao-Qing Wen (文少卿) başkanlığındaki Fudan Üniversitesi'nde (Şanghay), aristokrat Türk klan Aşide'nin temsilcilerinin Y-DNA haplogruplarını belirlemek için testler yaptı.

Aşide klanının bir alt sınıfının Q1a-L53 haplogrupuna sahip olduğunu buldular.

Kaynakça

Bibliyografi
 Азат Абдысадыр уулу: Первые из тюрков. Тюркютские роды "Ашина" и "Ашидэ"
 Кляшторный.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна//СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90-102.

Aşide