Turpan Hanlığı

Turpan Hanlığı 1487 yılında Doğu Çağatay Hanı; Yunus Han'ın ikinci oğlu Ahmed Han tarafından Doğu Türkistan topraklarının kuzeyinde kurulmuştur. Hanlığın başkenti Turpan şehridir.

Tarih 

Ahmed Han 1485 yılında Oyratlar, Kırgızlar ve Kazaklarla sık sık çatışmaya girerek Turpan şehrini ele geçirdi. Oyratlar Ahmed Han'a Alacha yani "katil" diyorlardı. Ahmed Han 1488 yılında Kara Del Hanlığı'nın başkenti Kumul'u ele geçirdi ve Kara Del Hanı Kansin'i öldürdü. Ancak Kumul şehrini bir yıl ellerinde tutabildi Ahmed Han şehri Kara Del Hanı Engke Bolad'a terk etmek zorunda kaldı. 1493 yılında Ahmed Han Kara Del Hanı Şamba'yı  ele geçirdi ve onu esir aldı. Ming Hanedanı Kara Del Hanı Şamba'yı destekledi Ahmed Han Ming baskısı iç huzursuzluk nedeniyle Kumul'dan vazgeçti. Ahmed Han 1499 yılında Kaşgar ve Yengisar şehirlerini Mirza Ebu Bekir Dughlat'dan ele geçirdi.

Özbek Hanı Şeybanî Han, Ahmed Han'a yardım için gelen kardeşi Mahmud Han'a saldırdı. Mahmud Han ve Ahmed Han savaşı kaybettiler ve Şeybanî Han Taşkent ve Sayram şehirlerini ele geçirdi. Ahmed Han yakalandı ama kısa süre sonra serbest bırakıldı 1504 yılında Aksu'da felçten öldü.

1503 yılında Mansur Han tahta geçti Gulca ve Aksu şehirlerini yağmalayan güçlü Kaşgar'lı Mirza Ebu Bekir Dughlat mücadeleye başladı . 1514 yılında Mansur Han'ın kardeşi Said Han Mirza Ebu Bekir Dughlat'a saldırdı. Kaşgar, Yarkent ve Hotan'ı ele geçirdi. Mirza Ebu Bekir Dughlat Ladakh'a kaçtı. Said Han ele geçirdiği topraklarda Yarkent Hanlığı'nı kurdu.

Mansur Han 1513 yılında Kara Del Hanlığı'nı ele geçirdi ve hanlık ortadan kaldırıldı. 1517 yılında Mansur Han  Kumul şehrine taşındı. Kuzey Yuan Hanedanı Hanı Dayan Han'dan haraç konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle kaçan İbrahim liderliğindeki Moğollarla Mansur Han ittifak kurdu. 1517, 1524 ve 1528 yıllarında birçok kez Ming-Turpan çatısması oldu Ming Hanedanı Turpan baskınlarını püskürttü.

Mansur, 1524'te 20.000 askerle Ming Hanedanı saldırmaya çalıştı ancak Ming birlikleri tarafından yenildi. Ming güçleri Turpan ve Moğolları Suzhou bölgesine yaptıkları baskınlardan geri püskürttü. Ming Hanedanı savaşa yol açan ekonomik ablukayı ve kısıtlamaları kaldırmayı reddetti ve Turpan Hanlığı ile ticareti kısıtlamaya devam etti. Ming Hanedanı Turrpan Hanlığı'nın Kumul şehrini ilhak ettiğini kabul etti.

1545 yılında Hanlığın başına Şah Han geçti. Kumul'un bir kısmını ele geçiren ve Oyratlar ve ittifak kuran kardeşi Muhammet ile savaştı. Şah Han 1570'de öldü ve yerine Muhammet Sultan geçti taht iddiasında Ming hanedanı'nın desteğini almaya çalışan üçüncü kardeşi Sufi Sultan'a karşı savaşmak zorunda kaldı. 1570 yılında Muhammet Sultan'ın öldü sonraki hanlar Turpan'dan Pekin'e 1647 ve 1657'de elçi gönderirler. Çing Hanedanı onları gerçek Çağataylıların elçileri olarak görüyorlardı.

Kaynaklar

Dış bağlantılar 

 

Türk hanedanları
Tarihteki Türk devletleri
Asya'daki eski monarşiler
Orta Asya tarihindeki eski devletler
Eski imparatorluklar