Santoña İhaneti

Santoña İhaneti veya Santoña Antlaşması İspanya İç Savaşı sırasında Kuzey Cephesinde çarpışmalar sürerken Bask Milliyetçi Partisi'nin cephede Francisco Franco lehine savaşan Faşist İtalya birlikleriyle Halk Cephesi hükümeti bileşenlerine ihanet ederek 24 Ağustos 1937 tarihinde anlaşması ve silah bırakmasını anlatır.

Arka planı
Sürmekte olan İspanya İç Savaşı'nın kuzey cephesinde Halk Cephesi hükümetine bağlı birlikler 14 Ağustos 1937 tarihinde başlayan Santander Muharebesi'nde ağır bir yenilgi alır. Geri çekilen ordu önemli kayıplar vermektedir. Halk Cephesi hükümetinin Kuzey Bölgelerindeki temsilcilerinden oluşan heyet içinde bulunan Juan Ambou liderliğindeki komünistler özellikle Bilbao kentinin stratejik olarak tahkim edilerek savunmaya elverişli olduğu belirtip savaşa devam edilmesi gerektiğini söylese de Bask Milliyetçi Partisi lideri ve Başbakan José Antonio Aguirre tek taraflı olarak aldığı kararla silah bırakmak için görüşmelere başlamıştır.

Anlaşma
Bask Milliyetçi Partisi üyelerinden Juan de Ajuriaguerra muharebeden önce Kardinal Eugenio Pacelli aracılığıyla ateşkes görüşmeleri yürütmeye başlamıştır. Vatikan eliyle yürütülen görüşmelerde İtalyan birliklerinin komutanı Yarbay Di Carlo ile aşağıdaki hususlarda uzlaşma sağlanmıştır:

Bilbao kenti olduğu gibi bırakılacak, tahrip edilmeyecektir.
Savaşcıların kenti terk etmesine izin verilecektir.
Franco birliklerinin cana ve mala zarar vermeyceği teminat altına alınır.
Silahlarını bırakan savaşçılara özgürlükleri koşulsuz şekilde verilecektir.
Komutanlar dahil olmak üzere teslim olan kişilerin can ve mal güvenliği sağlanacaktır
Siyasi ve idari mekanizma korunacaktır.
Olası anlaşmazlıkların çözümü için Vatikan yetkilileri arabuluculuk edecektir.

Sonuçları
İhanetin ardından Kuzey Cephesinde örgütlü bir savunma hattı oluşturulma olanağı kalmamış, kuzey bölgeleri tamamen Francocu güçlerin denetimine geçmiştir. Bozulan ordu birlikleri ve siviller bulabildikleri her türlü araçla liman bölgelerine giderek Cumhuriyetçi bölgelere giden gemilere binmeye çalışmış, büyük bir kesimi ise dağınık şekilde karayoluyla kaçak olarak Fransa sınırını geçerek bu ülkeye gitmeye çalışmıştır. Savaşmaksızın teslim edilen Bilbao kentinin ele geçirilmesinin ardından Franco, yapılan antlaşmayı geçersiz ilan etmiş ve Cumhuriyetçi Ordunun önde gelen komuta heyetini tutuklamıştır. Bunun dışında anlaşma hükümlerince savaş esiri sayılması gereken askerler hiçbir hakları olmaksızın toplama kamplarına atılmıştır. Burada çok sayıda yargısız infaz gerçekleştirildiği ve üst düzey komuta heyetinin neredeyse tamamının kurşuna dizildiği bilinmektedir.

Notlar

Kaynakça

İspanya İç Savaşı
Cantabria tarihi