Nahel Merzouk isyanları

Nahel Merzouk isyanları, 27 Haziran 2023'te Fransa'nın Nanterre şehrinde trafik polisinin dur ihtarına uymayan ismi Nahel Marzouk olarak açıklanan 17 yaşındaki Cezayir asıllı bir gencin göğsünden vurulup hayatını kaybetmesiyle başlayan isyanlardır. Fransa Cumhurbaşkanı Macron, her ne kadar olay hakkında "Affedilemez." açıklaması yapsa da isyan bitmedi ve daha da şiddetlendi. Olaylarda çok sayıda polis yaralanırken ülke genelinde devlet binalarına kundaklama girişimleri başlatıldı. Protestolar, günler ilerledikçe bir kitlesel isyan hâlini aldı. Fransa, 4 Temmuz 2023 itibarıyla isyanı durdurmayı başardı.

Bazı protestocular sokaklarda otobüs duraklarını ve çöp kutularını ateşe verdi. Öfkeli halk, polis merkezlerinin önünde eylem düzenledi ve polislere havai fişek ile saldırdı. Paris -Clamart bölgesinde bir tramvay yakıldı ve ünlü Fransız futbolcu Mpappe olaylar hakkında "Fransa için acı çekiyorum." diyerek hükûmeti eleştirdi. Öldürülen Nahel'in, Cezayir asıllı olması nedeniye isyana katılan çoğu isyancının da Afrikalı olduğu belirlendi.

Nahel'i vuran polis memuru için açılan ilk soruşturmada polis memuru, "çocuğun araçla birini ezeceği korkusuyla ateş açtığını" belirtmesine karşın "silahın kullanımı için yasal koşulların oluşmadığı" neticesine varıldı ve memurun kasten adam öldürme suçlamasıyla yargılanması bekleniyor.

Arka Plan 
Olay

On yedi yaşındaki Nahel Marzouk, iddialara göre dur ihtarına uymadı ve bunun sonucu olarak trafik polisi tarafından vuruldu. Polis memurları her ne kadar olay öncesi aracın iki polis motosikletine çarptığını söylese de AFP tarafından doğrulanan video, bir polis memurunun sürücüyü silah zoruyla tuttuğunu ve ardından yakın mesafeden ateş ettiğini gösteriyor. Olay sonrası ateş eden polis memuru tutuklandı ve Fransız politikacı Jean-Luc Mélenchon, Fransa'da polisin "tekrar kurulması" gerektiğini ifade etti.

Fransa'da ırkçılık ve polis şiddeti

Fransa, cinayetten önceki yıllarda'da polis şiddeti olaylarında bir artış yaşamıştı. Bu silahlı müdahale 2023'te Fransa'da bir trafik kontrolü sırasında meydana gelen üçüncü ölümcül müdahale oldu. 2020'de üç, ardından 2021'de iki ve 2022'de 13 ölüm meydana geldi. Bu olayların kurbanları genellikle siyahi insanlar veya Arap kökenli insanlar olduğu için genellikle Fransız polis sisteminde sistemik ırkçılık iddialarına yol açıyor.

19 Temmuz 2016'da Fransa'da 24 yaşındaki siyah bir adam olan Adama Traoré, polis tarafından zapt edilip tutuklandıktan sonra gözaltındayken ölmüştü. Bu olay, halkın büyük tepkisine yol açtı. Mayıs 2020'de, George Floyd cinayetinin sonrasına denk gelen olaya karışmış memurların herhangi bir suçtan aklanmasıyla isyan ve protestolar yeniden alevlendi. 14 Haziran 2023'te ise 19 yaşındaki Alhoussein Camara, Angoulême'de yol kontrolü sırasında öldürüldü. 

Nahel Merzouk'un öldürülmesi 

Nahel Merzouk (2006-27 Haziran 2023), 17 yaşında Fransız-Cezayirli bir lise öğrencisiydi. Suresnes'deki Lycée Louis-Blériot'a kaydoldu ve burada altı ay derslere katıldı, ardından okula gitmeyi bıraktı. Merzouk, biraz para kazanmak için Nanterre'de pizza servis elemanı olarak çalıştı. Merzouk'u tanıyan bir sağlık görevlisine göre babası, o doğmadan önce annesini terk etmişti. 

Nahel, ölmeden önceki hafta ve 2021'den bu yana beş kez direnmekle suçlanmıştı. Genellikle polis tarafından tutuklanmaya direnmesiyle tanınıyordu. Ayrıca sahte plaka kullanımı, sigortasız araç kullanma ve uyuşturucu satışı ve tüketimi dâhil olmak üzere kaydedilen olayları vardı.

İsyanlar

Fransa 
27 Haziran

Ayaklanmalar ilk olarak Nahel'in öldürüldüğü gün başladı. Nanterre'de ve Paris'te olaylar çıktı, polise havai fişek atıldı ve bir müzik okulu ateşe verildi. Bu ayaklanmalar Colembes ve Roubaix gibi yerlerde çarşamba gününe kadar devam etti. Çok şiddetli isyanlardan sonra Fransa, bunları durdurmak için 2.000 polis memurunu ve jandarmayı harekete geçirdi.

28 Haziran

Amiens, Dijon, Lyon, Lille, Saint-Étienne, Clermont-Ferrand ve Strasbourg'da Paris metropol bölgesinin ötesine yayılan isyanlar bildirildi. Fransız medyası, Paris'in büyük bölge çevresinde çok sayıda olay bildirdi. Paris'in doğu ucunda bulunan Montreuil Belediye Binası'na havai fişekler atıldı. Fresnes Hapishanesi de havai fişeklerle hedef alındı. Toulouse'da Reynerie bölgesinde 100 gösterici ile polis arasında çıkan kundaklama ve çatışmalar 13 kişinin tutuklanması ve 20 aracın yanmasıyla sonuçlandı. 27 ulusal polis karakoluna (7'si kundaklamayla), 4 jandarma kışlasına, 14 belediye polis karakoluna (10'u kundaklamayla), 8 belediye binasına, 6 okula ve 6 kamu binasına saldırı düzenlendi. Medya kütüphanelerinde, Clichy-sous-Bois'da bir inşaat makinesinde, Puteaux'da bir okulda ve Clamart'ta bir tramvayda yangın çıktı. Colombes'ta yağma olduğu bildirildi ve Meudon ve Châtenay-Malabry'de belediye binaları saldırıya uğradı. Toplamda 90'dan fazla kamu binası saldırıya uğradı. Paris'te 18 ve 19. bölgelerde çatışmalar yaşanırken 15. bölgede yangın çıktı. 

Ülke çapında en az 150 kişi tutuklandı, 170 polis memuru yaralandı, 609 araç ve 109 bina hasar gördü.

29 Haziran

Saat 14.00'te Nahel'in ailesine destek yürüyüşü yapıldı ve 6.200 kişi katıldı. Akşam saatlerinde ise olaylar tekrar patlak verdi ve otobüsler ile tramvaylar, hasarı önlemek için akşamları çalışmayı durdurdu ve Clamart, Compiègne ve Savigny-le-Temple gibi birkaç yerde yalnızca reşit olmayanlar için uygulanan sokağa çıkma yasakları uygulandı. Ayrıca Paris, Nanterre ve Marsilya'da polisle daha fazla çatışma ve daha fazla yağma, kundakçılık ve lastik yakma olayları gerçekleşti.

Fransa'nın denizaşırı toprağı olan Fransız Guyanası'nda da yaşanan protestolarda yetkililer 29 Haziran akşamı protestocular tarafından polise ateş açıldığını ve 54 yaşındaki bir hükûmet çalışanının öldüğünü açıkladı.

30 Haziran

Birleşmiş Milletler, olaylar hakkında yaptığı ilk açıklamasında, "Fransa'nın, kolluk kuvvetlerindeki derin ırkçılık ve ayrımcılık sorunlarını ciddi şekilde ele alınmasının zamanıdır." dedi. Ülkede bulunan bir polis sendikası (France Police), Twitter'dan yaptıkları bir açıklamada, "17 yaşındaki suçluya ateş açan meslektaşlarımıza aferin. (Sürücünün) aracını etkisiz hâle getirerek kendi hayatlarını ve yolu kullanan diğer kişilerin hayatını kurtardılar." demesi ülkede infial yarattı ve sendikanın kapatılması için soruşturma başlatıldı. 

UNSA Police sendikası ise yine aynı gün hükümeti tehdit eden bir metin yayınladı. Metinde hukukun üstünlüğünün sağlanması için derhal tüm araçların devreye sokulması istendi ve hükûmete uyarı göndereceklerini bildirdi.

Fransa İçişleri Bakanlığı, 30 Haziran itibarıyla ülkede tüm otobüs ve tramvay seferlerini yasaklandığını duyurdu. İsyancılar yağlama amacıyla ilk defa Strasbourg'da bulunan bir Apple mağazasına saldırdı. Bu şekilde isyan Almanya sınırına kadar geldi. Olaylar ilk defa Fransa haricinde Belçika'da görüldü ve başkent Brüksel'de bazı araçlar ateşe verildi. Gazeteci ve siyasetçi Eric Zemmour ise ülkelerinin "etnik bir iç savaşa" sürüklenmesinden endişelendiğini söyledi. İsyancılar, 30 Haziran akşamı için büyük bir protesto açıklaması yaptılar. Yapılan çağrılardan sonra Fransız Jandarma Teşkilatına, Paris’e müdahale yetkisi verildi. On dört VBRG aracı ve zırhlı dört Centaure aracı gerçek mühimmat ile Paris kentine konuşlandırıldı. Ülke genelinde pek çok AVM isyancılar tarafından yağmalandı ve durum kontrolden çıktı. İçişleri Bakanı Gerald Darmanin, olaylarda yaklaşık 1000 kişinin gözaltına alındığını ve gözaltına alınanların yaş ortalamasını 17 olarak açıkladı.

Nahel'in annesi, France 5 kanalına röportaj vererek "Polisi suçlamıyorum, oğlumu vuran kişiyi suçluyorum." dedi.

Marsilya'da eski bir limanda patlama yaşandı ve bir silah dükkânı yağmalandı. Bir isyancı elinde tüfek ile MOBESE kameralarına ateş etti. Marsilya Belediye Başkanı Benoit Payan, hükûmetten ek askerî destek istedi. Sabah saatlerinde ise üç polis memuru yaralandı ve şehir üzerinde helikopterler görüldü.

1 Temmuz

Temmuz itibarıyla Türkiye Cumhuriyeti Paris Büyükelçiliği, Fransa'ya seyahat edecek ve mevcut olarak Fransa'da bulunan Türk vatandaşlarını uyardı. İsyan özellikle Marsilya kentinde daha fazla şiddetlendi ve bazı gruplar, Marsilya'da bulunan Merkez Borsasını basmaya çalıştı. Nahel'in Cezayir asıllı olması nedeniyle diğer etnik Fransızlar isyana destek vermek için daha fazla sokağa döküldü ve Afrikalıların çoğunlukta olduğu Marsilya'da 80 kişi daha tutuklandı. Olayların dördüncü gününde 1.311 kişi tutuklandı. Aynı gece 1.350 araç yakıldı, 234 bina yandı ve toplam 2.560 yangın bildirildi. 31 polis karakoluna, 17 belediye karakoluna ve 16 jandarma kışlalarına yapılan saldırılarda 79 polis ve jandarma zarar gördü. Elinde pompalı olan bir isyancı, üç polis memuruna ateş ederek onları yaraladı. İsyanlar özellikle Lyon ve Marsilya kentlerinde daha çok şiddetli geçti. 

İçişleri Bakanlığı, olayları durdurmak için 45.000 polisin görevlendirildiğini bildirdi.

2 Temmuz 
İçişleri Bakanlığına göre 2 Temmuz gecesi 157 tutuklama oldu. Ayrıca 297 araç, 34 bina ve 2 polis karakolu saldırıya uğradı. Paris'te 24 yaşındaki bir itfaiyecinin yangınlara müdahale sırasında hayatını kaybettiği bildirildi.

Belçika 
Belçika'da Nahel'in anısına protesto çağrıları yapılmasının ardından birkaç noktada gösteri yapıldı. 29 Haziran'da Brüksel'in merkezinde düzenlenen gösterilerde, protestocular otobüs duraklarının camlarını kırdı ve araçları ateşe verdi. Çok sayıda polisin görev almasıyla olaylar kontrol altına alındı ancak Anneessens'teki gösteriler kontrol altına alınamadı. 30 Haziran'da çatışmalar sonucunda Anneessens metro istasyonunun polis tarafından kapatılmasıyla birlikte toplam 64 kişi tutuklandı. Reşit olmayan bir kişi, bir polis memurunu dövdükten sonra gözaltına alındı. Belçika Başbakanı Alexander De Croo ise polisi överek Belçika'da "bu tür olayların kabul edilemez olduğunu" söyledi.

İsviçre 
Fransa'daki şiddet olayları İsviçre'ye sıçradı ve 1 Temmuz akşamı Lozan'da çıkan olaylarda 7 kişi tutuklandı. 2 Temmuz sabahı görgü tanıkları göstericilerin kaldırım taşları ve molotofkokteyli kullandığını söyledi.

Tepkiler

Fransa 
 Cumhurbaşkanı Macron, Fransa'nın Marsilya kentindeki olayı "affedilemez" ilan ederek olayın "tüm ulusu harekete geçirdiğini" sözlerine ekledi. Macron'un açıklamaları, son zamanlardaki suç artışlarının ardından genellikle polisi cezalandırmaktan çekinen hükûmet yetkililerinin Fransız kolluk kuvvetlerine yönelik nadir bir eleştirisi olmasıyla kayıtlara geçti.

Nahel'in annesi, oğlunun öldürülmesinden sonra sosyal medya platformu TikTok üzerinden bir isyan çağrısı yaptı ve babaannesi ise "Torunumu öldürdüler, artık kimse umurumda değil. Torunumu benden aldılar, onları hayatımda asla affetmeyeceğim. Asla, asla, asla." dedi.

Fransa'nın muhafazakâr Cumhuriyetçi Parti Başkanı Eric Ciotti, polise desteğini ifade etti ve onları toplu güvenliğin savunucuları olarak nitelendirdi. Ardından çıkan isyanı kınadı.

Fransa Ulusal Meclisi, olay için bir dakikalık saygı duruşunda bulundu.

Fransa İçişleri Bakanı Gerald Darmanin, 29 Haziran 2023 tarihinde yaptığı açıklamada, "Devletin tepkisi son derece güçlü olacak. Haftalarca süren isyanlara son vermek için 2005'te yapıldığı gibi olağanüstü hâl ilan etmeye henüz gerek yok." dedi.

Uluslararası 
 Dışişleri Bakanlığı, 29 Haziran'da yayınladığı bildiride Cezayir'in "genç Nahel'in vahşi ve trajik bir şekilde öldüğünü şok ve şaşkınlıkla öğrendiğini" ve ülkenin olayı "büyük bir dikkatle" takip ettiğini ifade etti.

Kaynakça 
 

2023'te protestolar
2023'te çatışmalar
2023'te ayaklanmalar
Fransa'daki ayaklanmalar