Topliçe Ayaklanması

Topliçe Ayaklanması (Sırpça: Топлички устанак), Birinci Dünya Savaşı sırasında Bulgaristan'ın işgal ettiği Sırbistan'da Bulgar işgal kuvvetlerine karşı meydana gelen kitlesel bir ayaklanmaydı. İsyancılar, yerel Sırpların Bulgar ordusunda askere alınması, zorunlu çalıştırma ve yerli halka dayatılan vatandaşlıktan çıkarma politikası emri verdiği için Bulgar makamlarına karşı şikayetlerle motive edildi. İsyan, Çetnikler olarak bilinen Sırp gerilla savaşçıları tarafından desteklendi.

Topliçe ayaklanması 21 Şubat'tan 25 Mart 1917'ye kadar sürdü. Birinci Dünya Savaşı boyunca işgal altındaki bir ülkedeki tek ayaklanmaydı; isyanda ve sonrasında 20.000 kadar Sırp'ın öldüğü tahmin ediliyor.

Arka plan
Ekim 1915'te, 1914 sonbaharı boyunca üç Avusturya-Macaristan işgaline karşı koymayı ve püskürtmeyi başaran Sırbistan Krallığı, kendisini yeniden saldırı altında buldu. Bu kez, Avusturya-Macaristan Üçüncü Ordusu, Alman Onbirinci Ordusu ve Birinci ve İkinci Bulgar ordularını içeren iki yönden ortak bir Avusturya-Macaristan, Alman ve Bulgar istilasıydı. Sayıca üstün İttifak Devletlerine karşı Sırp Ordusu, Aralık 1915'te yenildi. Ancak, Sırp askeri ve siyasi liderleri teslim olmak yerine, tahliye ve yeniden toplanma için Adriyatik kıyısına ulaşmayı umarak ordunun güneye, Arnavutluk'a doğru uzun ve çetin bir şekilde geri çekilmesine karar verdiler. Bu, işgalci İttifak Devletlerin Sırbistan Krallığı topraklarının tamamını işgal etmesiyle sonuçlandı. Hemen ganimet paylaşımında Bulgaristan Krallığı, Bulgar milliyetçiliğinin hedefi olan Pomoravlje bölgesini aldı.

Başlangıç

İsyanın başlıca nedeni işgalcilerin uyguladığı politikalardı. Sırp okullarının kapatılması, Sırp dilinin ve geleneklerinin yasaklanması, kitapların yakılması ve yağma, el koyma ve tutuklama dahil olmak üzere sürekli vatandaşlıktan çıkarma, halkı kışkırttı. Romanya'nın Ağustos 1916'da savaşa girmesi, Sırp halkında Selanik cephesinde bir atılım umudu uyandırdı, bazıları silahlanıp ormanlara gitti. Kosta Vojinović direniş örgütlenmesine başladı ve 1916 yazında, gelecekteki Ibar-Kopaonik Müfrezesinin çekirdeği olan Leposavić'te bir grup kurdu. Eylül 1916'nın sonunda, Sırp Yüksek Komutanlığı yedek piyade teğmeni ve kıdemli Chetnik Voyvoda Kosta Pećanac'ı uçakla Topliçe'ye gönderdi. Müttefikler ve Sırp Ordusu Selanik cephesini kırıp Üsküp'e vardığında faaliyete geçecek gizli bir direniş örgütü kurmakla görevlendirildi. Sırp hoşnutsuzluğunun zirvesi, Bulgaristan'ın 18-50 yaşlarındaki yerel Sırpların askerlik hizmeti için zorunlu askere alınacağını duyurmasıyla geldi. Bulgar askere alım komisyonlarından dağlara büyük kaçışlar başladı. İlk silahlı çatışmalar 20 Şubat'ta kaçan askerler ve Bulgar kovalamacaları arasında başladı. Gerilla liderleri, bir ayaklanma başlatıp başlatmamayı oylamak için 21 Şubat 1917'de Leskovac yakınlarında gizlice bir araya geldi. Tarihçi Andrej Mitrović'e göre genel bir ayaklanma kararı alınmış olsa da, kararlarını verdiklerinde ayaklanma çoktan başlamıştı.

Ayaklanma

İsyan; Topliçe, Yablanika, Jastrebac bölgelerini ve Kopaonik'in doğu ve orta kısımlarını kapsıyordu. İsyancılar Kurşunlu'yu (27 Şubat), Lebane'yi (1 Mart), Ürgüp'ü (3 Mart) ve Blace'yi (5 Mart) kurtardı. Topliçe bölgesinde patlak veren isyan, Batı Morava'nın sağ yakası (Vlasotince, Crna Trava, İvranye bölgesi) ve Sokobanja ve İsferlik bölgeleri dahil olmak üzere Batı Morava vadisindeki bölgelere yayıldı.

12 Mart'ta Alexander Protogerov komutasında Tane Nikolov liderliğindeki İMDÖ güçlerini içeren Bulgar karşı saldırısı başladı. Bulgar ve Avusturya-Macaristan yetkilileri birlikte çalıştı. İMDÖ komutanı ve Bulgar subayı Todor Aleksandrov, Bulgar paramiliter kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen en şiddetli eylemlerin başındaydı. Birkaç gün süren çatışmalardan sonra Bulgarlar 14 Mart'ta Ürgüp'e ve Avusturya-Macarlar 16 Mart'ta Kurşunlu'ya girdiler. 25 Mart itibariyle oradaki düzen tamamen sağlandı. Çatışmalarda siviller de dahil olmak üzere birkaç bin kişi öldü. Nisan 1917'de Pecanac, gerillalarıyla birlikte bir tren istasyonuna saldırdı. 15 Mayıs'ta Pecanac eski Bulgaristan sınırına girdi ve yakılan Bosilegrad'ı işgal etti. Daha sonra çetesi, Avusturya-Macarlar tarafından kontrol edilen Kosova'ya çekildi. Müttefikler Haziran ayında Selanik'te yeni bir cephe açtılar, ancak Sırp ordusu Bulgar hatlarını geçemedi. Ekim 1917'de Avusturya-Macaristan komutanlığı, kalan Sırp isyancıları dağlarda yakalamak için tamamen Arnavut paramiliter müfrezeleri oluşturdu ve Aralık 1917'de isyanın lideri Kosta Vojinović öldürüldü.

Miras

Ayaklanma, I. Dünya Savaşı'nda Sırbistan tarihinde dikkate değer bir olaydır. İttifak Devletleri ordularının işgal ettiği topraklardaki tek isyandı.

Savaşlar
 Bojnik (24 Şubat), Bulgarlara karşı Sırp zaferi
 Mačkovac (26 Şubat), Bulgarlara karşı, Sırp zaferi
 Kurşunlu (27 Şubat), şehrin Sırplar tarafından kurtarılması
 Lebane (1 Mart), şehrin Sırplar tarafından kurtarılması
 Ürgüp (3 Mart), şehrin Sırplar tarafından kurtarılması
 Blace (5 Mart), Avusturya-Macarlara karşı, Sırpların kasabayı kurtarması
 Jankova klisura, Avusturya-Macarlara karşı, Sırp zaferi
 Brus, Avusturya-Macarlara karşı, Sırp zaferi
 Ürgüp (14 Mart), İttifak Devletleri tarafından tekrardan işgali

Kaynakça 

Bulgaristan-Sırbistan ilişkileri
I. Dünya Savaşı'nda Bulgaristan
I. Dünya Savaşı'nda Sırbistan
1917'de çatışmalar