Samuel Insull

Samuel Insull (11 Kasım 1859 - 16 Temmuz 1938), İngiltere doğumlu bir Amerikan iş insanı, yenilikçi ve yatırımcıydı. Chicago'da yaşayan Insull, Amerika Birleşik Devletleri'nde entegre bir elektrik altyapısı oluşturulmasına katkıda bulundu. Insull, temel kamu hizmetleri ve demiryolu alanlarında faaliyet gösteren holdingler kurdu. Ayrıca 1929'da inşa edilen Chicago Civic Opera House'un inşasından da sorumluydu.

Büyük Buhran sebebiyle Midwest'teki devasa holding imparatorluğu çöktü; kendisi ise konumu ve itibarı nedeniyle kendisine güvenen yatırımcılara değersiz stok satarak kişisel kazanç sağlamakla suçlandı. Yedi haftalık bir duruşmanın sonunda o ve diğer 16 sanık, iki saatlik jüri görüşmesinin ardından tüm suçlamalardan beraat etti.

İlk yılları
Insull 11 Kasım 1859'da Londra'da, alkol karşıtı, dini konuşmalar yapan bir tüccar olan Insull Insull ve Emma Short'un çocuğu olarak doğdu. Yetişkinlik çağına dek kadar hayatta kalan beş kardeşten biriydi; küçük kardeşi Martin, Sam'in şirketlerinde yönetici olarak görev aldı. 14 yaşındayken çeşitli dükkânlarda çırak olarak çalışmaya başladı. Daha sonra Vanity Fair'de stenograf olarak işe girdi. 19 yaşına geldiğinde, bir gazete ilanı aracılığıyla Thomas Edison'un telefon şirketlerinin Londra temsilcisi ve Albay George Gouraud'un özel sekreteri, ayrıca muhasebecisi oldu. Amerika Birleşik Devletleri'nde Edison ile bir iş fırsatı ortaya çıktığında, Thomas Edison'un kişisel sekreteri olursa bu işi kabul edeceğini belirtti. 1881'de, 21 yaşındayken ABD'ye göç etti. Takip eden yıllarda, Edison'un ticari girişimlerinde ek sorumluluklar üstlendi ve ABD genelinde elektrik santralleri inşa etti. Diğer birkaç kişiyle beraber, Ocak 1889'da Henry Villard Edison General Electrici kurarken onun yanında yer aldı. Bu şirket daha sonra General Electric olarak bilinen halka açık şirket haline geldi. 1892'de Insull'a General Electric'te ikinci başkan yardımcılığı görevi teklif edildi, ancak başkan olarak seçilmediği için mutsuzdu. Başkanlık görevi başkasına teklif edilince Insull, Chicago Edison Company'nin başkanı olarak Chicago'ya taşındı.

Başka bir ihtimal ise, J. P. Morgan'ın Thomson-Houston Electric Company ve Edison General Electric'i Nisan 1892'de yeni bir şirket oluşturmak için birleştirdiğinde karşıt görüşler arasında kalmış olmasıdır. Edison'a sadık olanlar Insull'u onu satmakla suçladı. Insull, JP Morgan ve diğerlerinden gelenleri kabul ettiği gibi Vanderbilt'lerden gelen sermaye katkısını da kabul etmişti. Edison onu affetti, ancak diğerleri affetmedi. Bu nedenle yeni bir yerde yeni bir şirkete geçmek iyi bir fikir gibi görünüyordu.

Şikago'da hayat

Western Edison Light Co. 1882 yılında Şikago'da kuruldu. 1887 yılında ismi Chicago Edison Co. olarak değişti, beş yıl sonra Insull General Electric'ten ayrıldı ve Şikago'ya taşınarak bu şirketin başına geçti. Şirket, Insull'un 1984'te Brighton'a gerçekleştirdiği ziyarete kadar mali sıkıntı çekiyordu. İngiltere'de uygulanan elektrik fiyatlandırma sistemine benzer bir sistemi Şikago'da uygulamaya başladı, bu sayede evde tüketilen elektrik için fatura miktarı yıllık %32 oranında düştü.

1897 yılında başka bir elektrik kuruluşu olan Commonwealth Electric Light & Power Co.'yu kurdu. 1907'de bu şirketler Commonwealth Edison Co'yu oluşturmak için resmi olarak birleşti.

Insull ayrıca demiryollarının büyük bir kısmına, özellikle elektrikli şehirler arası hatlara sahipti. Demiryollarının modernleştirilmesine yardım etti.

Büyük Buhran
Insull, yalnızca 27 milyon dolarlık öz sermaye ile 500 milyon dolarlık bir imparatorluğu kontrol ediyordu. (Insull, varlıklarının yüksek düzeyde kaldıraçlı yapısı nedeniyle, yanlış olmasına karşın zaman zaman holding kavramını bulan kişi olarak anılır.) Holdingi Büyük Buhran sırasında iflas etti ve 600.000 hissedarın birikimlerini kaybetmesine neden oldu.

Insull ülkeden kaçtı. Önce Fransa'ya gitti ancak ABD, Fransız makamlarından iade edilmesini istediğinde, o dönemde ABD ile henüz bir iade anlaşması yapmamış olan Yunanistan'a geçti. Daha sonra tutuklandı ve 1934'te Türkiye tarafından posta sahtekarlığı ve antitröst suçlamalarından federal mahkemeye çıkması için Amerika Birleşik Devletleri'ne iade edildi. Şikago'da çalışan avukatlardam Floyd Thompson tarafından savunuldu ve suçsuz bulundu.

Ölümü
Temmuz 1938'de eşi Gladys ile birlikte Bastille Günü için Paris'i ziyaret ettiler. Insull'un bir kalp rahatsızlığı vardı, eşinin metro kullanmaması yönündeki uyarısına karşın 16 Temmuz 1938'de Concorde Meydanı'nda bulunan metro istasyonunda kalp krizinden öldü. Öldüğünde cebinde 30 frank vardı ve kimliği otelin çamaşır fişinden tespit edildi. Öldüğü sırada üç eski şirketinden yıllık toplam 21.000 dolar alıyordu. 23 Temmuz 1938'de, doğduğu şehirdeki Putney Vale Mezarlığı'na gömüldü.

Medyada

Tom Holland 2019 yapımı tarihî dönem draması Elektrik Savaşları'nda Insull'u canlandırdı.

Ayrıca bakınız
 Time kapağındakiler listesi (1920ler), 29 Kasım 1926

Kaynakça

Dış bağlantılar

Samuel Insull Papers, 1799–1970 (Bulk 1932–1935), Loyola University Chicago Arşivleri
Samuel Insull'un Thomas Edison'la fotoğrafı , PBS
Genealogy.com forumu 
 
 

1859 doğumlular
1938 yılında ölenler
Amerikalı dolar milyarderleri
Amerikalı yatırımcılar
Putney Vale Mezarlığı'na defnedilenler
Edison Pioneers
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Britanyalı göçmenler