Cearbhall Ó Dálaigh

Cearbhall Ó Dálaigh (İrlandaca: [ˈcaɾˠ(ə)wəl̪ˠ oː ˈd̪ˠaːlˠə]; 12 Şubat 1911 - 21 Mart 1978), Aralık 1974'ten Ekim 1976'ya kadar İrlanda'nın beşinci cumhurbaşkanı olarak görev yapan İrlandalı Fianna Fáil Partisi üyesi politikacı, yargıç ve avukattı.

Doğum adı İngilizce Carroll O'Daly olarak kaydedilmiş olup, hukuk kariyeri boyunca bu adı kullanmış ve bazı yayınlarda da bu şekilde kaydedilmiştir.

1973-1974 yılları arasında Avrupa Adalet Divanı Yargıçlığı, 1961-1973 yılları arasında İrlanda Baş yargıçlığı, 1953-1973 yılları arasında Yüksek Mahkeme Yargıçlığı ve 1946-1948 ve 1951-1953 yılları arasında İrlanda Başsavcılığı görevlerinde bulunmuştur.

İlk yılları 
Dört çocuktan biri olan Cearbhall Ó Dálaigh, 12 Şubat 1911'de Bray, County Wicklow'da doğdu. Babası Richard O'Daly, siyasetle pek ilgisi olmayan bir balık tüccarıydı. Annesi Una Thornton'du.

Ó Dálaigh'in, Aonghus adında bir ağabeyi ve Úna ve Nuala adında iki kız kardeşi vardı. Cronan's Boys National School'a ve daha sonra Dublin'deki Synge Street CBS'ye gitti. Dublin Üniversite Koleji'ne devam ederken An Cumann Gaelach'ın ve Edebiyat ve Tarih Derneği'nin denetçisi oldu. Ayrıca The Irish Press'in İrlanda dili editörü oldu.

Kariyeri 
Dublin Üniversite Koleji mezunu olan Ó Dálaigh, 1930'larda Fianna Fáil partisinin Ulusal Yürütme Kurulu'nda görev yapıyordu; 1946'da Taoiseach Éamon de Valera döneminde İrlanda'nın en genç Başsavcısı oldu ve 1948'e kadar görev yaptı. Dáil ve Seanad, 1948 ve 1951 seçimlerinde başarısız olunca 1951'de yeniden İrlanda Başsavcısı olarak atandı. 1953 yılında, akıl hocası de Valera tarafından Yüksek Mahkeme'nin en genç üyesi olarak aday gösterildi. On yıldan kısa bir süre sonra, Taoiseach Seán Lemass'ın aday göstermesi üzerine İrlanda Başyargıcı oldu. İlk yıllarında hevesli bir aktördü ve aktör Cyril Cusack'ın yakın arkadaşı oldu. Ó Dálaigh ve Cusack'ın 1959 yılında Disney'in Darby O'Gill and the Little People filminin Dublin'de gösterime girmesini, filmin İrlandalıları klişeleştirdiğini düşündükleri için protesto ettikleri söylenir. Ancak, bunun ile ilgili kesin bir kaynak yoktur.

ABD'nin Kuzey Vietnam'ı bombalamasına karşı çıkmıştır.

1972'de Taoiseach Jack Lynch, muhalefet partilerine Ó Dálaigh'i, Cumhurbaşkanı de Valera'nın ikinci dönemi ertesi yılın Haziran ayında sona erdiğinde İrlanda Cumhurbaşkanı olması için aday göstermelerini önerdi. Müstakbel aday Tom O'Higgins'in 1973 cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanacağından emin olan Fine Gael (1966'da de Valera'yı neredeyse yeniyordu) teklifi geri çevirdi. Bir sonraki seçimi kazanan, Fianna Fáil partisinden Erskine H. Childers oldu.

İrlanda Avrupa Ekonomik Topluluğu'na katıldığında Lynch, Ó Dálaigh'i İrlanda'nın Avrupa Adalet Divanı'ndaki yargıcı olarak atadı. Başkan Childers 1974 yılında aniden öldüğünde, tüm partiler onun yerine Ó Dálaigh'in aday gösterilmesi konusunda anlaştı.

İrlanda Cumhurbaşkanlığı 
Ó Dálaigh'in cumhurbaşkanı olarak görev süresi çekişmeli geçti. İrlanda dilini konuşanlar ve sanatçılar arasında popüler olmasına ve birçok cumhuriyetçi tarafından saygı görmesine rağmen, o zamanki hükümetle, özellikle de Bakan Conor Cruise O'Brien ve Taoiseach Liam Cosgrave ile gergin bir ilişkisi vardı.

1976'da bir yasa tasarısını anayasaya uygunluğunu test etmek üzere Yüksek Mahkemeye sevk etme yetkisini kullanma kararı, kendisini Fine Gael-Labour Ulusal Koalisyonu ile karşı karşıya getirdi. İngiliz Büyükelçisi Christopher Ewart-Biggs'in 23 Temmuz 1976 tarihinde Geçici İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) tarafından öldürülmesinin ardından hükümet, suçlama olmaksızın azami gözaltı süresini iki günden yedi güne çıkaran bir yasa çıkarma niyetinde olduğunu açıkladı.

Ó Dálaigh, Olağanüstü Hal Yetkileri Yasa Tasarısını Yüksek Mahkemeye sevk etti. Mahkeme tasarının anayasaya uygun olduğuna karar verince, 16 Ekim 1976 tarihinde tasarıyı imzalayarak kanun haline getirdi. Aynı gün Mountmellick'te bir IRA bombası ülkenin polis gücü Garda Síochána'nın bir üyesi olan Michael Clerkin'i öldürdü. Ó Dálaigh'in eylemleri hükümet bakanları tarafından bu Garda'nın öldürülmesine katkıda bulunmuş olarak görülmüştür. Ertesi gün, bir kantin açmak üzere Mullingar'daki bir kışlayı ziyaret eden Savunma Bakanı Paddy Donegan, tasarıyı Yüksek Mahkeme'ye gönderdiği için Cumhurbaşkanı'na saldırdı ve onu "yüz karası" (ya da muhtemelen "yüz karası" veya "yüz karası") olarak nitelendirdi.

Ó Dálaigh'in özel belgeleri, Savunma Kuvvetleri Başkomutanı olarak Cumhurbaşkanı ile Savunma Bakanı arasındaki ilişkinin, Bakanın, Genelkurmay Başkanı ve diğer yüksek rütbeli subayların önünde yaptığı yorumlarla "geri dönülmez bir şekilde bozulduğunu" düşündüğünü göstermektedir. Donegan istifasını sundu, ancak Taoiseach Liam Cosgrave bunu kabul etmeyi reddetti. Bu Ó Dálaigh için bardağı taşıran son damla oldu ve Cosgrave'in ayrıca Cumhurbaşkanına düzenli olarak bilgi verme konusundaki anayasal yükümlülüğünü de yerine getirmediğine inandı. "Bir kurum olarak cumhurbaşkanlığının saygınlığını ve bağımsızlığını korumak için" 22 Ekim 1976 tarihinde cumhurbaşkanlığından istifa etti. Yerine Patrick Hillery İrlanda Cumhurbaşkanı olarak atandı.

Ölümü 
Ó Dálaigh, başkanlıktan istifa ettikten iki yıl sonra, 1978 yılında kalp krizinden öldü. Sneem, Kerry Kontluğu'nda gömülüdür.

Ayrıca Bakınız 

 Avrupa Adalet Divanı üyelerinin listesi

Dış Bağlantılar 

 
 UCD archives

Kaynakça 

İrlanda cumhurbaşkanları
İrlandaca eser veren yazarlar
University College Dublin'de öğrenim görenler
1978 yılında ölenler
1911 doğumlular