1840 Ahura depremi

1840 Ahura depremi, 2 Temmuz günü yerel saatle 16.00'da meydana gelmiş ve Ermenistan ile Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Ağrı ilini etkilemiştir. Depremin merkez üssü Ağrı Dağı yakınları olup, burada bir patlamayı tetiklemiş ve köyleri yok eden bir toprak kaymasına neden olmuştur. Deprem ve hasar verici artçı sarsıntıları nedeniyle toplam 10.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Deprem katalogları yüzey dalgası büyüklüğünü  7.4 ve Mercalli şiddet ölçeği derecesini IX (Şiddetli) olarak vermektedir.

Tektonik durum 
Anadolu'daki Ağrı İli, Kuzey Anadolu Fayı'nın Doğu Anadolu Fayı ve Zagros kıvrım ve itki kuşağı ile kesiştiği noktanın yakındadır. Bu üç özellik Anadolu, Arap ve Avrasya levhalarının levha sınırlarını belirlemektedir. Üç tektonik levhanın birleşme noktasında yer alan bölge, çoğunlukla doğrultu atımlı ve itmeye sahip büyük sığ depremlere açıktır.

Deprem 
7.4  büyüklüğündeki deprem Ağrı Dağı'nın eteklerinde meydana gelmiştir. Şokla birlikte 72 km'lik (45 mil) bir yüzey kırığı meydana gelmiştir.

Etkisi 
Deprem ve lahar, Ahura'nın (günümüzde Yenidoğan) 1.000 sakininin ölmesine sebep olmuş ve Ahura Aziz Jakop Manastırı yıkılmıştır. Avacıg, Pambukh ve Gailatu bölgeleri harap olmuş; neredeyse her köy yok olmuştur. Birçok ev yıkılmış ve Doğubayazıt'ta bir kale harabeye dönmüştür. Depremden sonra çok az ev sağlam kalmıştır. Ağrı Dağı'ndan daha uzak bölgelerde toprak sıvılaşması ve toprak kaymaları meydana gelmiştir. Yerdeki çatlaklardan kum püskürmesine yol açan depremde Aralık köyü ve birkaç askeri tesis de yıkılmıştır. Nahçıvan ve Şarur bölgelerinde en az 7.821 ev ve 24 ibadethane yıkılmıştır. Rusya'da yaklaşık 49 kişi öldü ve 30 kişi yaralanmıştır. Kayma ayrıca Metsamor Nehri'ne geçici olarak bir set çekmiştir. Arpaçay'da yaşayan 1.900 kişi de dâhil olmak üzere, 10.000 kadar kişi depremde ve depremin etkilerinden dolayı hayatını kaybetmiş olabileceği düşünülmektedir. Eçmiyazin, Erivan, Garni, Van, Tiflis, Tebriz ve Gümrü gibi şehirler hasar görmüştür.

1840 Ağrı Dağı patlaması 
Depremin meydana geldiği gün Ağrı Dağı'nda Bandai tarzı bir freatik patlama tetiklenmiştir. Zirvedeki buzul eriyerek köyleri gömen bir laharla sonuçlanmıştır. Lahar ve heyelan volkanın tabanına yakın bir yerde birikerek büyük bir alüvyon yelpazesi oluşturmuştur. 2006 yılında yapılan akademik bir çalışmada, 3×108 m3 volkanik malzeme ve buzul eriyiğinin saniyede 175 metre hızla vadiden aşağı aktığı tahmin edilmektedir. Yanardağın üst kuzey kanadı boyunca uzanan fissür bacalarından piroklastik bir akış oluşmuştur ve bu akış kuvvetle muhtemel depremle ilişkilidir.

Yanardağın kuzeydoğu kanadında büyük bir heyelan meydana gelmiş ve Ahura Kanyonu'nu oluşturmuştur. Heyelan, deprem ya da patlama nedeniyle tetiklenmiştir. Ahura köyünü ve manastırını yok etmiştir. Hareket, doğal bir barajın oluştuğu 900 metre yükseklikte durmuştur. Bu baraj birkaç gün sonra yıkılmış ve civardaki köyler sular altında kalarak tahrip olmuştur. Ek toprak kaymaları da sele neden olmuştur. Tali etkilerde toplam 4,000 kişi hayatını kaybetmiştir.

Ayrıca bakınız 

 Tarihsel depremler listesi
 İran'daki depremler listesi
 Türkiye'deki depremler listesi
 Rusya'daki depremler listesi
 Ermenistan'daki depremler listesi

Kaynakça 

Ağrı tarihi
1840'ta Osmanlı İmparatorluğu
Ağrı Dağı
İran'daki depremler
Rusya'daki depremler
Ermenistan'daki depremler
Ahura
MS büyüklük skalasını kullanan maddeler