Doli buğdayı

Doli buğdayı (Gürcüce: დოლის პური; okunuşu: "dolis p'uri"), buğdaygiller (Poaceae) familyasına bağlı Triticum vulgarenin bir alt türüdür. Hasadı sonbaharda yapılan Gürcü buğdayı olarak bilinir.

Doli buğdayının (Triticum vulgare erythrospermum / ferrugineum) tohumları kabuklu ve orta sertlikte olup başakları iğe benzer. Taneleri boynuzun biçimini andırır. Dona ve kuraklığa dayanaklı bir tür olarak bilinir. Kolay yere serilip kolay hastalık kapar. Doli buğdayı deniz seviyesinden 600-2000 metre yüksekliklerde yetişir. Beyaz başaklı ve kızıl başaklı türleri daha yaygındır. Yetiştiği iklim bölgesi itibarıyla doli buğdayı Gürcistan'da "Kartli doli buğdayı", "Kaheti doli buğdayı", "Ahaltsihe kızıl doli buğdayı" gibi adlarla anılır.

Oldukça kışa dayanıklı, geç sezon çeşididir. Kök orta yükseklikte, yüksek bir agrofonda ve sulama koşullarında uzanma ile karakterize edilir. Bitki orta derecede yapraklı, orta büyüklükte, parmak şeklinde ve olgunlaştığında kavislidir. Başın omurga tarafı daha geniş ve yükseltilmiştir. Taneleri kırmızıdır, uzun oval şekillidir ve boynuz benzeri bir kıvama sahiptir. Tahıl omurgalara sıkıca yerleşmiştir ve düşme özelliği yoktur. 1000 tanenin kütlesi 32-40 gramdır.Tahıl yüksek protein içeriğine sahiptir (%18,8). Undan ekmek pişirme yeteneği ortalamanın üzerindedir. Verim 2,5-3,2 t/ha olup, dağıtım alanında daha verimlidir. 

Türkiye sınırları içinde Artvin bölgesi de bu buğdayın yetiştiği bölgelerden biridir. Artvin'in merkez ilçesine bağlı Hamamlı köyünün eski adı Doliskana (დოლისყანა) "doli" (დოლი) kelimesinden türemiş olup "Doli buğdayı tarlası" anlamına gelir.

Türkiye'de Artvin bölgesinde doli buğdayı, "Döl Buğdayı", "Çiçek Nenenin Döl Buğdayı" adları altında tanıtılmaktadır.

Kaynakça
8.    “Naskyashvili, M. Sikharulidze, E. Chernishi                  -Gürcistan'da buğday seçimi, Tiflis, 1983. P.                   59; C. Badrishvili, V., Zedginidze, R.                   Dzidzishvili - tohum biliminin temelleri ile                   bitki ıslahı, Tiflis, 2009. P. 47; Gürcistan'ın                   dağlık bölgelerinin sosyo-ekonomik                   kalkınmasının sorunları ve bunları çözmenin                   yolları - Ulusal Bilimler Akademisi, Tiflis,                   2010. P. 306. 24 Ekim 2023 tarihinde           kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi 24           Ekim 2023