Kargluhi Kilisesi (Büyük)

Büyük Kargluhi Kilisesi (Gürcüce: ქარგლუხის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı ve eski adı Kargluhi olan Yünören köyünde orta çağdan kalma bir kilisesidir. Köyde bulunan iki kilise Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili tarafından "Büyük kilise" ve "Küçük kilise" şeklinde adlandırılmıştır.

Tarihçe

Büyük Kargluhi Kilisesi'nin bulunduğu Kargluhi köyünün adı 10. yüzyıla tarihlenen elyazması Gürcüce Cruçi İncili'nin bir yaprağında geçer. Orta çağda Gürcistan'ın bir parçası olan bu yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Kargluhi köyü 24 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bu deftere yayıma hazırlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia Kargluhi (ქარგლუხი) Gürcüce bir yer adı olduğunu belirtmiştir. Osmanlı dönemi öncesinden kaldığı tahmin edilen Büyük Kargluhi Kilisesi, köyün Müslüman nüfusa sahip olmasından sonra işlevsiz hale gelmiştir. Nitekim Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılında gerçekleştirdiği araştırma gezisi sıradında köyde Müslümanlar yaşıyordu ve Büyük Kargluhi Kilisesi kullanılmıyordu.

Mimari

Büyük ölçüde yıkılmış olan Büyük Kargluhi Kilisesi, bugünkü Yünören köyünün 1 kilometre güneyinde inşa edilmiştir. Tek nefli kiliseden geriye yarı yıkık duvarlar kalmıştır. Dolgu duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bu duvarların kaplama taşlarının neredeyse tamamı sökülmüştür. Kilisenin güneyine bitik olarak inşa edilmiş bir şapel bulunmaktadır. Ekvtime Takaişvili'nin ziyareti sırasında söz konusu şapel tamamen sağlamdı. Penceresi, apsisi ve batıda bir kapısı vardı. Ana kilise ise, kırmızımsı küçük kaba yonu taşlarla inşa edilmişti ve bundan dolayı uzaktan tuğlayla inşa edilmiş gibi bir görünüme sahipti. Dikdörtgen planlı kilisenin duvarları, sunağı ve apsis duruyordu; ancak semer tipi çatısı çökmüştü. Büyük Kargluhi Kilisesi'nin kuzeyde ve güneyde olmak üzere iki giriş, dört cephesinde birer penceresi vardı.

Kaynakça

Tao-Klarceti
Şenkaya
Erzurum'daki Gürcü Ortodoks kiliseleri