Kişi partisi

Girişimci parti veya kişi partisi, çoğunlukla kendi çıkarlarını ilerletmek amacıyla o kişi tarafından oluşturulan, karizmatik bir siyasi girişimciye odaklanan bir siyasi parti türüdür.

Tanım 
Kişi partisi, siyaset bilimci Mauro Calise'nin deyimiyle "kendisinin oluşturduğu parti üzerinde tam kontrolü sağlayan bir bireysel liderin en aşırı durumu" olarak kabul edilebilir. Kişi partisi, iç parti demokrasisine dayanmak yerine bir şirketin yukarıdan aşağıya kurumsal yapılanmasının model alındığı bir yapıya sahiptir. Parti yapısı, daha eski seçkin parti türüne benzerken, politik girişimcinin parti varlıklarının tam kontrolünü daha da güçlü bir şekilde sürdürdüğü oligarşik bir formdadır. Girişimci, parti platformunun ve kampanyalarının tüm yönlerini kontrol eder, seçimlerde adayları seçmede en üst düzeyde rol oynar, parti kaynaklarını yönetir ve parti içindeki diğer politikacılara parti disiplinini uygular.

Girişimci partileri diğer partilerden ayıran bir özellik, parti organizasyonunun seçim dönemleri dışında ya hareketsiz ya da sınırlı olması ve üyelerin partiye daha fazla dahil olmalarının aktif bir şekilde engellenmesidir, bu nedenle girişimci partilerin taban kapasitesi eksiktir. Girişimci partilerde, parti lideri dışında yalnızca bir üye veya politikacılar dışında çok az üye olabilir. Freedom Party başlangıçta aşırı sağın sızmasından korktuğu için üye kabul etmemişti; daha sonra ise yardımcı lider Martin Bosma, parti üyeliği yapısının parti liderliği ile seçmenler arasındaki doğrudan hesap verebilirlikle çatıştığını söyledi. Tamamen üyesiz bir kişi partisinde, gönüllüler, bağışçılar ve görevliler parti operasyonlarına resmi bir söz hakkı olmaksızın zaman, para ve itibarlarını (parti tartışmalıysa) yatırır.

Nedenleri ve sonuçları 
Başkanlık sistemleri gibi daha monokratik yönetim sistemleri, kişisel partilerin oluşumunu teşvik etme eğilimindedir, çünkü siyasetin kişiselleşmesi gücün merkezileşmesini destekler. Girişimci partiler genellikle kısa ömürlü olup, kurucularının ötesine geçmezler, ancak girişimci, karizmasını kullanarak kitle üyeliği partisi oluşturmakta başarılı ise, varlıklarını sürdürebilirler. Taban hareketliliğinin eksikliği nedeniyle, lider-odaklı partiler, karizmatik liderden daha uzak olan yerel ve bölgesel siyasette daha az başarılı olabilir, ANO 2011 ve Forza Italia gibi örneklerde olduğu gibi.

Girişimci partiler genellikle aşırı sağcı, milliyetçi ve/veya popülist niteliktedir. Bununla birlikte, başka bir eğilim ise sıkı bir ideolojiye sahip olmamak ve yerine kamuoyu yoklamalarını yakından takip ederek parti görüşü konusunda belirsiz veya çelişkili olmaktır. Tatiana Kostadinova ve Barry Levitt, kişisel bir partide "lider ile diğer siyasetçiler arasındaki etkileşimlerin, örneğin örgütsel kurallar, ideolojik yakınlıklar veya programatik taahhütler yerine, çoğunlukla liderin sadakate dayalı olduğunu" savunmaktadır. Kişi partileri yeni kurulan demokrasilerde ve yüksek seçim dalgalanması olan durumlarda ortaya çıkma eğilimindedir. Ayrıca, geleneksel partilere olan siyasi katılım ve üyelikteki düşüşler sonucunda da ortaya çıkabilirler. Orta Avrupa'da, girişimci partiler, devlet güçlerinin özel çıkarlar için kullanıldığı bir tür devlet ele geçirme olarak ortaya çıkmıştır. Girişimci partiler özellikle Latin Amerika'da yaygındır.

Kanuna uygunluğu 
Almanya Federal Cumhuriyeti Temel Kanunu, siyasi partilerin iç örgütlenmelerinde "demokratik prensiplere uygun olmalarını" gerektirir. Nazi Partisi'nin 1952 yılında yasaklanması durumunda, Federal Anayasa Mahkemesi'nin kararında şu ifadelere yer verilmiştir: "Eğer bir parti, iç örgütlenmesi demokratik prensiplere uygun değilse, genellikle parti, kendi örgütlenmesinde uyguladığı yapısal prensipleri devlete dayatmayı amaçlamaktadır." Portekiz, İspanya, Arjantin ve Türkiye anayasaları benzer hükümler içermektedir. İsrailli hukukçu Yigal Mersel, demokratik olmayan şekilde örgütlenen partilerin istenmeyen olduğunu savunmaktadır çünkü "Demokratik olmayan bir yapıya sahip olan partilerde demokratik olmayan hedeflere yönelme olasılığı daha yüksektir."

Örnekler

İsrail 

 Hayamin Hahadash, Yamina ( Naftali Bennett )
 Kachol Lavan, İsrail Dayanıklılık Partisi, Hamachane Hamamlachti ( Benny Gantz )
 Yesh Atid ( Yair Lapid )
 Yisrael Beiteinu ( Avigdor Lieberman )
 Kulanu ( Moşe Kahlon )
 Hatnua ( Tzipi Livni )

Tayland 

 Thai Rak Thai Partisi (Thaksin Shinawatra)

Türkiye 

 Hak ve Eşitlik Partisi (Osman Pamukoğlu) 
 Genç Parti (Cem Uzan) 
 Memleket Partisi (Muharrem İnce)

Afrika

Lesoto 

 Sam Matekane liderliğindeki Refah Devrimi

Avrupa

Avusturya 

 Jörg Haider liderliğindeki Avusturya Özgürlük Partisi

Çek Cumhuriyeti 

 ANO 2011 (Andrej Babiš )

Finlandiya 

 Finliler Partisi

Fransa 

 Ulusal Ralli (Marine Le Pen)

Macaristan 

 Fidesz (Viktor Orbán)

İtalya 

 Forza Italia (Silvio Berlusconi)

Hollanda 

 Özgürlük Partisi (Geert Wilders)

Sırbistan 

 Sırbistan Hareketinin Gücü

Slovakya 

 Sıradan İnsanlar ve Bağımsız Kişilikler (Igor Matovič)

İspanya 

 Demokratik Merkez Birliği (Adolfo Suárez)

Güney Amerika

Peru 

 Cambio 90 (Alberto Fujimori)

Ayrıca bakınız 

 Trumpizm

Kaynakça 

Siyaset
Siyaset felsefesi terimleri