Süt Savaşı

Süt Savaşı, Haziran 2009'da Rusya ile Belarus arasında bir ticaret çatışmasıydı. Rusya ve Belarus'un yakın ilişkileri var ve ihtilaf iddiaya göre Rusya'nın Abhazya ve Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanıması için Belarus'a 500 milyon ABD doları ödemeye çalışmasından kaynaklandı. Rusya, Belarus süt endüstrisinin özelleştirilmesiyle ilgilendiğini de ifade etti. Belarus, AB düzenlemelerine göre Belarus sütünün sertifikalandırılması konusunda Avrupa Birliği ile müzakereler arayarak yanıt verdi. Rusya daha sonra sağlık endişelerini öne sürerek Belarus'tan süt ürünleri ithalatını yasakladı. Ticaret ihtilafı, Rusya'nın yasağı kaldıracağını açıkladığı 17 Haziran 2009'da sona erdi.

Daha sonra 2009'da Belarus cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, Abhazya ve Güney Osetya'yı tanıyarak Rusya'yı desteklemediği için pişman olduğunu dile getirdi. Belarus Temsilciler Meclisi, Belarus'un diplomatik olarak tanımasının gerekip gerekmediğini araştırmak için tartışmalı bölgelere heyet gönderdi. Gürcistan elçiliği durumu protesto etti ve Belarus'u tanımamayı sürdürmeye çağırdı. Rusya "çek defteri diplomasisini" sürdürdü ve iddiaya göre Abhazya veya Güney Osetya'yı bağımsız devletler olarak tanımaları için Venezuela, Nauru, Vanuatu, Tuvalu ve Suriye'ye para ödedi veya askeri destek verdi.

Rusya, 2013'te başka bir Süt Savaşı'nı başlatmakla tehdit etti ve Haziran 2017 ve 2018-2019'da Belarus süt ürünlerine geçici yasaklar getirdi. Rusya'nın endişeleri arasında, Belarus'un düşük kaliteli ürünler üreterek pazardan faydalanmasına izin verdiği varsayılan Batı yaptırımları da yer alıyor. Belaruslu üreticiler ise Rusya'nın kendilerine sert engeller koyduğunu iddia ediyor. Belarus, bu ticaret savaşlarına ülkenin uluslararası izolasyonuna katkıda bulunduklarını belirterek itiraz etti.

Geçmiş 

Belarus ve Rusya, özel bir ittifak anlaşmasıyla birbirine bağlanan iki Sovyet sonrası komşudur. Rusya ve Beyaz Rusya'da yükselen gaz fiyatları, Avrupa Birliği (AB) ile uzlaşmaya başlamasıyla 2006'nın sonlarında iki ülke arasındaki gerilimler başladı. Belarus, AB ile altı Sovyet sonrası devlet arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkileri geliştirme girişimi olan Doğu Ortaklığı'na katıldı. AB, 2006 Belarus cumhurbaşkanlığı seçimlerinin hileli olduğu görüşünü sürdürmesine rağmen, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko'ya yönelik seyahat yasağını kaldırdı.

2008 Rus-Gürcü Savaşı'nın ardından Rusya, tartışmalı Abhazya bölgelerini ve Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanıdı. Belarus, Abhazya ve Güney Osetya'yı bağımsız devletler olarak tanıması için baskı gördü. O zamanlar sadece Rusya ve Nikaragua, Abhazya ve Güney Osetya'yı diplomatik olarak tanımıştı. Belarus, Abhazya'yı veya Güney Osetya'yı tanımadı ve siyasi mahkumları serbest bırakmak için ABD ile müzakerelere başladı. Gergin ilişki zamanlarında Rusya daha önce Polonya'dan gelen et ürünlerini, Moldova'dan gelen şarabı, Letonya'dan gelen konserve balıkları ve Gürcistan'dan gelen çoğu tarım ürününü yasaklamıştı.

Ticaret anlaşmazlığı

Putin'in Minsk ziyareti 

29 Mayıs 2009'da Rusya Başbakanı Vladimir Putin Beyaz Rusya'nın başkenti Minsk'i ziyaret etti ve 2,4 milyar dolarlık kredinin son 500 milyon dolarlık kısmını, kredinin Rus rublesi olarak ödenmesi şartıyla teklif etti. Lukaşenko, kredinin Belarus'un Abhazya ve Güney Osetya'yı bağımsız olarak tanıması şartıyla teklif edildiğini iddia etti. Rus yetkililer bunu reddetti ve krediyi dondurdu, Rus politikacı Alexei Kudrin, Belarus'un yıl sonuna kadar ekonomik olarak bağımsız olmayı göze alamayacağını iddia ederek endişelerini dile getirdi. Rusya'ya ekonomik olarak bağımlı olduğu için hüsrana uğrayan Belarus, krediyi almayı reddetti. Rusya'nın kredisinin iptal edilmesinin ardından Belarus, Uluslararası Para Fonu'ndan 1 milyar dolarlık kredi aldı.

Ziyaret sırasında Rusya, Belarus'taki büyük süt üreticilerinin özelleştirilmesini de istedi. Belarus, AB düzenlemelerine göre Belarus süt standartlarının onaylanması konusunda AB ile müzakerelere başlayarak hemen yanıt verdi. Rusya, daha önce diğer Sovyet sonrası devletlerden gıda maddelerini yasaklamaktan sorumlu olan Baş Sağlık Müfettişi Gennady Onişçenko liderliğindeki sağlık müfettişlerini göndererek tepki gösterdi. Onişçenko, Belarus süt ürünlerinin uygun sertifikaya sahip olmadığını iddia etti ve Rusya'ya ilgili tüm ithalatı yasaklamasını tavsiye etti. Rus medyası Belarus süt ürünlerinin sağlığa zararlı olduğu iddialarını yayınlamaya başladı.

Süt yasağı, CSTO boykotu ve müzakereler 
New York Times, Rusya'nın sağlık konusundaki endişelerini, Rusya'nın ticaret anlaşmazlıklarında yaygın olarak kullandığı "jeopolitik anlaşmazlıklarında bir silah" olarak nitelendirdi. 6 Haziran 2009'da Rusya, Belarus'tan yaklaşık 1.200 süt ve süt ürününü yasakladı. Yasak, ihracatının yüzde 95'ini Rusya'ya yapan Belarus süt endüstrisine ciddi şekilde zarar verdi. Ancak Belaruslu bir yetkili, "bu ürünlerin neden bu kadar yüksek sesle ve açıklayıcı bir şekilde yasaklandığını anlamak zor" olduğunu belirterek, Rusya'nın bunları ithalat için hiçbir zaman onaylamadığını yansıttı. Rus yetkililer yasağın siyasi olduğunu reddetti. New York Times, Politico ve The Sunday Times, ticaret çatışmasını "süt savaşı" olarak nitelendirdi.

Lukaşenko, danışmanlarını Rusya'nın Belarus'a uygulayabileceği varsayımsal ekonomik tehditlerin bir listesini hazırlamaya çağırdı. Belarus Dışişleri Bakanlığı, yasağın "uluslararası anlaşmaları ihlal eden ayrımcı ticaret kısıtlamaları" olduğunu söyledi. Dışişleri Bakanlığı, Lukaşenko'nun Moskova'da düzenlenen Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (CSTO) zirvesini boykot etme niyetini de açıkladı. Zirve, toplu güvenlik anlaşmasının imzalanması içindi. Rusya, zirveyi NATO ve Batı'nın Sovyet sonrası ülkelerdeki etkisine karşı koymak için kritik olarak gördü. Lukaşenko, tüm üye devletlerin katılımı olmadan herhangi bir anlaşmanın gayri meşru olduğunu savunarak imzalamayı kınadı; Özbekistan da zirveye katılmadı.

Müzakereler 15 Haziran 2009'da başladı. Süt ürünleriyle ilgili iddia edilen sağlık endişeleri müzakereler sırasında gündeme getirilmedi. 17 Haziran'da Rusya, Belarus süt ürünleri yasağının ertesi gün kaldırılacağını duyurdu. Putin, Süt Savaşı'nın arkasındaki mantığın, önceki kalite kaygılarından bahsetmeden ithal edilen süt ürünlerinin miktarı olduğunu açıkladı. Rusya'ya ithal edilmesine izin verilen Belarus süt ürünlerinin sayısı daha sonra ikiye katlandı. Belarus, Süt Savaşı sırasında kurulan gümrük noktalarını dağıttı ve Belarus-Rusya sınırına yerleştirilen otuz gümrük memurunu geri çekti. Yasağın kaldırılmasının ardından, düşünce kuruluşu Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nden Andrew Wilson, Lukaşenko'yu Süt Savaşı'nın galibi ilan etti, ancak Belarus'un uzun vadede hayatta kalmasıyla ilgili endişelerini dile getirdi. Vitali Silitski, Politico için Rusya'nın Lukaşenko'yu görevden alma çabalarına devam edeceğini yazdı.

Sonrası

Abhazya ve Güney Osetya'da Belarus'un incelemesi 
Temmuz 2009'da Belarus Dışişleri Bakanlığı, vatandaşların yalnızca Gürcistan üzerinden Abhazya ve Güney Osetya'ya girmeleri gerektiğini belirten bir seyahat uyarısı yayınladı. Eylül ayı boyunca 2009'da Litvanya'da yapılan toplantıda Lukaşenko, Belarus'un Rusya'yı desteklemek için Abhazya ve Güney Osetya'yı uzun zaman önce bağımsız olarak tanıması gerektiğini belirtti. Lukaşenko, iptal edilen 500 milyon dolarlık krediyle ilgili olarak "Belarus'a karşı bir cadı avı" olmakla suçladı ve "[Rus liderliğindeki] bazı kişiler bizi boyun eğdirmek istedi ya da bu cumhuriyetleri tanımamızı hiç istemedi."

Ekim 2009'da Lukaşenko, Belarus'un Abhazya ve Güney Osetya ile olan ilişkilerini övdü ve bağımsızlıklarını tanımaya karar vermeden önce durumlarını incelemesi gerektiğini belirtti. Temsilciler Meclisi Başkanı Vladimir Andreiçenko, Abhazya ve Güney Osetya hakkında "nesnel bir değerlendirme yapacağını" duyurdu. Ayın ilerleyen saatlerinde Lukaşenko, Rusya'nın Abhazya ve Güney Osetya'nın "kendi kaderini tayin haklarına" dayalı bağımsızlıklarını tanımaktan başka seçeneği olmadığı görüşünü dile getirdi. Kasım 2009'da Beyaz Rusya, çalışmayı yürütmek üzere parlamento üyelerini Gürcistan, Abhazya ve Güney Osetya'ya gönderdi. Gürcistan, Belarus'u tartışmalı bölgeleri bağımsız devletler olarak tanımamaya çağırarak tepki gösterdi.

2009 sonrası gelişmeler 

Aralık 2010'da sızdırılan ABD diplomatik belgeleri, Lukaşenko'nun AB'nin kendisine Abhazya ve Güney Osetya'yı tanıması için Rusya'nın baskısına direnmesi için yeterli kredi vermediğinden şikayet ettiğini belirtti. Belgeler ayrıca Lukaşenko'nun artan Rus doğalgaz fiyatlarının Belarus'u Abhazya ve Güney Osetya'yı tanımaya zorlayacağına dair endişelerini dile getirdiğini belirtti. Mart 2014'te, Rusya'nın Ukrayna'dan Kırım'ı ilhak etmesinin ardından Lukaşenko, Belarus'un Kırım'ın tartışmalı statüsünü tanıma konusundaki tutumunu Abhazya ve Güney Osetya'ya karşı duruşuyla eşitledi. Lukaşenko, "Kırım, Osetya, Abhazya ve diğer bölgeler gibi bağımsız bir devlet değil. Bugün Kırım, Rusya Federasyonu'nun [ fiili ] bir parçasıdır. Tanısanız da tanımasanız da gerçek ortadadır.” Mart 2018'de, Yeni Ekonomi Okulu – Georgia başkanı Paata Sheshelidze, Gürcistan'ın tanımama nedeniyle Belarus'a sürekli olarak ödeme yaptığını bildirdi.

Rus çek defteri diplomasisi 
Süt Savaşı'ndan bu yana Rusya, "çek defteri diplomasisi" yürüttü ve Abhazya ve Güney Osetya'yı tanımaları için birçok devlete ödeme yaptı. Eylül 2009'da, Venezuela, Abhazya ve Güney Osetya'yı bağımsız olarak tanıyan üçüncü devlet oldu. Bir hafta sonra Rusya, Venezuela ile Jamestown Vakfı tarafından "tanınma ücreti" olarak tanımlanan "milyar dolarlık ekonomik ve silah ticareti anlaşmaları" imzaladı. Aralık 2009'da, Nauru, Gürcistan'ın Rusya'dan 50 milyon dolarlık bir yatırım karşılığında olduğunu iddia ettiği Abhazya ve Güney Osetya'yı bağımsız olarak tanıyan dördüncü devlet oldu. Mayıs 2011'de, Vanuatu Abhazya'yı tanıdı; Vanuatulu politikacı Joe Natuman, Rusya'nın Vanuatu'ya tanıma için 50 milyon dolar verdiğini belirtti.

Ekim 2011'de Tuvalu, Abhazya ve Güney Osetya'yı tanıdı, ancak daha sonra Mart 2014'te Gürcistan Tuvalu'ya 250.000 dolar teklif ettikten sonra tanımayı geri çekti. The New Republic için yazan Oliver Bullough, Tuvalu'nun kararının "Rusya'ya milyonlara mal olan yıllarca süren bir diplomatik stratejinin sonu anlamına gelebileceğini" belirtti. Gürcistan ayrıca tanınmamayı sürdürmek için Fiji'ye 200 bilgisayar verdi. Mayıs 2018'de, Suriye, Abhazya ve Güney Osetya'yı tanıdı; Rusya, 2015'ten beri Suriye'ye iç savaşında savaşması için askeri destek sağlıyor.

Daha sonraki ticaret anlaşmazlıkları

2013 tehdidi ve 2017 geçici yasağı 

Ağustos 2013'te Rus potas üreticisi Uralkali'nin CEO'su Vladislav Baumgertner, Belarus'un kendisini görüşmelere davet etmesinin ardından bir suç planına karıştığı iddiasıyla Minsk'te tutuklandı. Ekim 2013'te, Rusya, Onishchenko'nun kalite endişelerini öne sürerek Litvanya'dan süt ithalatını yasakladı. Yasak, o zamanlar Avrupa Birliği Konseyi Başkanlığını yürüten Litvanya'ya, Sovyet sonrası birkaç devletle daha yakın ekonomik bağlar sunacak bir AB zirvesine ev sahipliği yapmayı planladığı için siyasi baskı yapma çabası olarak görülüyordu. Rusya, Litvanya'nın Dünya Ticaret Örgütü'ne bir "süt savaşı" hakkında şikayette bulunmakla tehdit etmesinin ardından, Aralık 2013'te yasağı kaldırma niyetini açıkladı. Ocak 2014'te kısıtlamalar kaldırıldı.

2014 yılında AB ve ABD, Kırım'ı Ukrayna'dan ilhak etmesi nedeniyle Rusya'ya yaptırım uygulamıştı. Rusya, bazı gıdaların Batılı ülkelerden ithalatını yasaklayarak yanıt verdi. Rusya, Belarus'u Rusya'ya ihracat için standartların altında mallar üreterek bu durumu istismar etmekle suçlarken, Belaruslu üreticiler Rusya'nın kasıtlı olarak ticaret engelleri oluşturduğunu söylüyor. Hazira 2017'de, Rusya, Belarus şirketleri Belsyr ve Shchuchin Creamery tarafından üretilen peynirleri, etiketleme tutarsızlıkları ile sahtekarlığı gerekçe göstererek yasakladı. Rusya, ay sonunda yasağı kaldırdı. 2016'dan 2017'ye Belarus süt ürünlerinin Rusya'ya ihracatı %12,8 azaldı.

2018-2019 süt yasağı 

16 Şubat 2018'de Tataristan Devlet Başkanı Rüstem Minnihanov, Rusya Başbakanı Dmitri Medvedev ile bir araya geldi ve Belarus'ta süt üretiminin süt tozu için daha ucuz işgücüne kaydırılması nedeniyle yerel çiftçilerin kayıplara uğradığı konusundaki endişelerini dile getirdi. 20 Şubat'ta Medvedev, Rusya'ya diğer Avrasya Ekonomik Birliği üyelerine bağımlı olmak yerine, özellikle Tataristan'da yerli süt endüstrisine öncelik vermesi için halka açık bir çağrı yaptı. Medvedev, Başbakan Yardımcısı Arkady Dvorkovich'e süt endüstrisi için ekonomik bir teklif hazırlaması talimatını verdi. İki gün sonra Rusya, sağlık endişelerini öne sürerek bazı Belarus süt ürünlerini geçici olarak yasakladı. Devlet Duması Milletvekili Ayrat Hayrullin, Kazakistan ve Kırgızistan'a teslim edilmek üzere Rusya'ya giren Belarus süt ürünlerinin bunun yerine yasa dışı yollardan Rus fabrikalarına teslim edildiğine dair şüphelerini dile getirdi.

1 Mart 2018'de Lukaşenko yasağı kabul etti. 24 Nisan 2018'de Lukaşenko, Ulusun Durumu Konuşmasını yaptı ve hem Batılı ülkeleri hem de Rusya'yı Belarus'un izolasyonuna katkıda bulundukları için eleştirdi. Lukaşenko, "Mallarımızın Rusya pazarına girmesini engellemek için en yakın ortağımızın bize karşı başlattığı süt, et ve şeker savaşları" olduğu çağrısında bulundu. Rus çiğ süt fiyatları 2018 yazında yükseldi. Mayıs 2019'da Belarus'tan Rusya'ya toplu süt ithalatı yasağı kaldırıldı. Ancak, bazı Belarus süt ürünleri üzerindeki yasak yürürlükte kaldı.

Kaynakça 

Ticaret savaşları
2009'da uluslararası ilişkiler
Belarus-Rusya ilişkileri
2009'da Rusya
2009'da Belarus
2009'da siyaset