Hükûmet biçimleri listesi

Bu liste, hükümet biçimlerini ve siyasi sistemleri farklı kategorilere ayırma şekillerine göre listelemektedir. Listelenen sistemler birbirleriyle örtüşebilir ve sıklıkla çakışan tanımlamalara sahip olabilir.

Yale profesörü Juan José Linz'e göre günümüzde üç ana siyasi sistem türü bulunmaktadır: demokrasiler, totaliter rejimler ve bu iki türün arasında yer alan otoriter rejimler ile hibrit rejimler. Başka bir modern sınıflandırma sistemi, monarşileri ayrı bir varlık veya ana üçün hibrit bir sistemi olarak içermektedir. Akademisyenler genellikle diktatörlüğü otoriterlik veya totaliterlik biçimi olarak nitelendirir.

Antik Yunan filozofu Platon, Devlet adlı eserinde aristokrasi, timokrasi, oligarşi, demokrasi ve tiranlık olmak üzere beş tür rejimi tanımlamaktadır.

Temel hükûmet biçimleri 

Hükümet Biçimleri Dizini:

Bölgesel kontrole göre hükûmet biçimleri 
Bu liste, siyasi sistemlerin egemenlik ve devlet içinde bölgelerin yönetimi konusundaki farklı yaklaşımlarına dayanmaktadır.

İktidar kaynağına göre hükûmet biçimleri

Demokrasi türleri

Oligarşi türleri 
Oligarşi, ayrıcalıklı bir azınlık sınıfınca kontrol edilen ve düzenlenen toplumlardır ve çoğunluk tarafından herhangi bir müdahale olmaksızın yönetilirler; bu küçük seçkin grup, ortak bazı özellikleri paylaşanlar olarak tanımlanır.

De jure demokratik hükümetler, de facto oligarşi ile, genellikle benzer çıkarları veya aile ilişkilerini paylaşan, ayrıcalıklı veya etkili bir küçük grup tarafından yönetilirler. Bu kişiler gücü yayabilir ve adayları eşit veya eşit olmayan şekilde seçebilirler. Oligarşi, çok az sayıda insanın şeyleri değiştirme şansı verilen bir gerçek demokrasiden farklıdır. Oligarşinin miras veya monarşik olması gerekmez. Oligarşide tek bir belirgin yönetici olmaz, ancak birden fazla yönetici bulunur.

Tarihsel örneklerinden bazıları, sadece soylulardan gelen erkeklerin görev için aday olabildiği ve yalnızca varlıklı erkeklerin oy kullanabildiği Roma Cumhuriyeti ve adayları seçmek için kura çekimini kullanan Atina demokrasisidir; neredeyse her zaman erkek, Yunan, eğitimli yurttaşların, belirli bir toprak, servet ve statü sahibi olmaları gerekiyordu. Kapitalizm ve/veya temsilî demokrasi eleştiren bazı kişiler, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ı oligarşi olarak düşünürler.

Not: Bu kategoriler birbirinden bağımsız değildir.

Otokrasi türleri 
Otokrasiler, mutlak güce sahip olan ve kararları ne dışsal yasal kısıtlamalara ne de düzenli halk denetim mekanizmalarına tabi olan tek bir varlık tarafından yönetilen sistemlerdir. Bu varlık, bir diktatörlükte olduğu gibi bir birey olabilir ya da bir parti devleti gibi bir grup olabilir. Despotizm terimi, "despotların tarzında yönetmek" anlamına gelir ve genellikle otokrasiyi tanımlamak için kullanılır.

Tarihsel otokrasi örnekleri arasında Roma İmparatorluğu, Kuzey Kore, Afganistan İslam Emirliği, Eritre ve Nazi Almanyası bulunmaktadır.

Aşağılayıcı nitelikler 
Hangi hükümet şekli olursa olsun, gerçek yönetim, resmi hükümetin bir parçası olmayan siyasi güce sahip sektörler tarafından etkilenebilir. Bu terimler, yöneticilerin belirli eylemlerini vurgular; örneğin, yolsuzluk, demagogluk veya korku gibi durumlar, yeterince yaygınsa, hükümetin çalışma şeklini bozabilir. Bu etkiler, hükümetin amaçlanan işleyişini olumsuz yönde etkileyebilir.

Diğer terimler

Rejim biçimlerine göre hükûmet biçimleri

Monarşi türleri 
Monarşiye sahip ülkeler, kraliyet adı verilen bir aile veya aile grubunun (nadiren başka türden bir grup) ulusal kimliği temsil ettiği ve gücün geleneksel olarak bir bireyine verildiği ülkelerdir. Bu bireye kral veya kraliçe genellikle krallıkları yönetirler. Kralın ve diğer kraliyet üyelerinin gerçek rolü, sembolik (taç giymiş cumhuriyet) ile kısmi ve kısıtlanmış (anayasal monarşi) arasında değişebilir ve tamamen despotik (mutlak monarşi) olabilir. Geleneksel olarak ve çoğu durumda, kralın görevi veraset yoluyla devralınır, ancak kralın seçildiği seçimli monarşiler de vardır.

Cumhuriyet türleri 
Halkın, veya önemli bir kısmının, hükümetin üst kontrolüne sahip olduğu ve devletin makamlarının seçildiği veya seçilmiş kişiler tarafından belirlendiği bir yönetim biçiminde hükümet. Bir cumhuriyetin yaygın ve basitleştirilmiş bir tanımı, devlet başkanının monark olmadığı bir hükümet biçimidir. Montesquieu, halkın tamamının yönetimde pay sahibi olduğu demokrasileri ve sadece bazı kişilerin yönetimde pay sahibi olduğu aristokrasiler veya oligarşileri, cumhuriyet biçimleri olarak içermiştir.

Not: Bu kategoriler münhasır değildir.

Sosyo-ekonomik özelliklere göre hükûmet biçimleri

Sosyo-ekonomik özelliklere göre 
Birçok siyasi sistem, sosyoekonomik ideolojiler olarak tanımlanabilir. Bu akımların iktidardaki deneyimleri ve belirli hükümet biçimleri ile güçlü bağları, onları kendileri de birer hükümet biçimi olarak kabul edilmesine neden olabilir.

Not: Bu kategoriler münhasır değildir.

Jeo-kültürel özelliklere göre 
Hükümetler ayrıca boyutlarına ve etki alanlarına göre de sınıflandırılabilir:

Diğer özelliklere göre hükûmet biçimleri

Önemli anayasal niteliklere göre 
Bazı belirli özellikler, belirli türleri tanımlayan niteliklere sahiptir; diğerleri ise tarih boyunca belirli hükümet türleriyle ilişkilendirilmiştir.

 Sivil ordu ve stratokrasi
 Çoğunluk veya parlamenter egemenlik ve haklar beyannamesi veya keyfilik ile güçler ayrılığı ve üstünlük, Çoğunluğun tiranlığı ve azınlık haklarını korumak için alınan önlemler
 Yüksek yasalara göre hukuk (yazılı olmayan etik ilkeler) ve anayasacılık
 Din ve devletin ayrılması ve devlet dini
 Totalitarizm veya otoriteryanizm ve liberteryenizm

Bölgesel yönetimlere göre 
Bu liste, siyasi sistemlerin egemenlik dağılımına ve devlet içindeki bölgelerin şekillerine yönelik farklı yaklaşımlara odaklanmaktadır.

 Egemenlik, münhasıran siyasi yargı yetkisinin merkezinde yer almaktadır.
 İmparatorluk
 Merkezde ve çevre bölgelerde egemenlik
 Federal monarşi
 Hegemonya
 Farklı egemenlik dereceleri
 İttifak
 Asimetrik federalizm
 Ayrıcalıklı şirket
 Bağımlı devlet
 İlişkili devlet
 Bağımlı toprak
 Himaye
 Kukla devlet
 Uydu devlet
 Vasal devlet
 Koloni
 Taç kolonisi
 Milletler Topluluğu
 Corpus separatum
 Ademi merkeziyetçilik ve yetki devri (merkezi yönetimden bölgesel veya yerel yönetimlere yeniden dağıtılan yetkiler)
 Federelik
 Manda
 Askeri sınır
 Tarafsız bölge
 Kendi kendini yönetemeyen bölgeler
 İşgal edilmiş bölge
 Geçici hükûmet
 Talassokrasi
 Tanınmayan devletler
 Sürgündeki hükûmet
 Mikro ulus
 Ayrılıkçı hareket
 Sınırlı tanınan devletker

Teorik ve spekülatif özellikler 
Bunların, spekülasyon ve bilimsel tartışma dışında kesin tarihsel veya güncel örnekleri yoktur.

Ayrıca bakınız 

 Yönetim biçimlerine göre ülkeler listesi
 Siyasi ideolojiler listesi
 Cybersyn Projesi, 1970'lerde Şili'de, vatandaşlarla hiçbir etkileşimi olmayan, ancak gerçekleri yalnızca yöne karar vermek için kullanan veri akışları ve teknolojiyi kullanarak kamusal ve özel hayatın yönlerini düzenleyen, veriyle beslenen, gözlerden uzak bireylerden oluşan bir grup.
 Toprak anlaşmazlıkları listesi

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Phrontistery Kelime Listesi: Yönetim Türleri ve Liderlik 
 20. Yüzyıl Tarih Atlası'ndan Hükümet Türleri 
 20. Yüzyıl Tarihsel Atlası'ndan diğer sınıflandırma örnekleri 
 Dünya İşleri: Hükümet Türleri 
 CBBC Newsround: hükümet türleri 

Siyasi kavramlar
Hükûmet
Siyasi ideolojiler
Toplumsal teoriler
Karşılaştırmalı siyaset