Paul-Henri Sandaogo Damiba

Paul-Henri Sandaogo Damiba (d. Ocak 1981), 31 Ocak 2022'den bir darbeyle görevden alındığı 30 Eylül 2022'ye kadar Burkina Faso'nun geçici cumhurbaşkanı olarak görev yapan Burkinalı subaydır. Damiba, sadece sekiz ay önce, 24 Ocak 2022'de Cumhurbaşkanı Roch Marc Christian Kabore'yi bir darbeyle görevden aldığında iktidara gelmişti.

Hayatın erken dönemi ve eğitim 
Paul-Henri Sandogo Damiba 1981 yılında doğdu. Paris'teki École militaire'den mezun oldu. Çalışmaları sırasında, orada eğitim görmekte olan geleceğin Gine Cumhurbaşkanı Alpha Condé ile bir araya geldi. Paris'teki Conservatoire national des arts et métiers'den (CNAM) kriminoloji alanında yüksek lisans derecesine ve yönetim, komuta ve strateji alanlarında savunma uzmanı sertifikasına sahiptir. 2010'dan 2020'ye kadar Amerika Birleşik Devletleri'nde eğitim tatbikatları yaptı.

Askerî kariyer 
Damiba bir yarbay ve Ouagadougou, Manga, Koudougou ve Fada N'Gourma'yı kapsayan üçüncü askeri bölgenin komutanı. Blaise Compaoré'nin eski başkanlık muhafızı olan Başkanlık Güvenlik Alayının (RSP) eski bir üyesidir. Damiba, bir ordu isyanından sonra 2011'de RSP'den ayrıldı.

O dönemden Burkina Faso medyasında yer alan haberlere göre 2019'da Damiba, Burkina Faso'da bir geçiş hükûmetini kısa süreliğine deviren 2015 darbesinin arkasındaki komplocuların davasında ifade verdi.

Damiba, Burkina Faso'daki cihatçı ayaklanma sırasındaki eylemleri nedeniyle büyük bir popülerlik kazandı. Geçmişte Burkina Faso hükûmetine İslamcı isyancılara karşı Rus Wagner Grubu'ndan paralı askerler toplaması çağrısında bulundu. Roch Marc Kabore hükûmeti, bunun Burkina Faso'yu Batı'dan uzaklaştıracağı gerekçesiyle teklife kesinlikle karşı çıktı.

2021'in sonlarında, bir cihatçı ordusu Inata, Soum'daki bir jandarma üssünü ele geçirerek 49 jandarma ve dört sivili öldürdü. Saldırıdan önce hükûmetin jandarmalara kötü muamelesine ilişkin ifşaatların tetiklediği saldırıya yanıt olarak önemli bir gürültü koptu ve çok sayıda hükûmet yetkilisini istifa etmeye veya bakanlıklarını değiştirmeye zorladı. Çevrimiçi Afrika-Amerikalı referans merkezi BlackPast.org'a göre "Daha sonra Inata'daki jandarmaların iki hafta boyunca yiyecek erzak almadıkları ortaya çıktı... [onlar] hayatta kalabilmek için civardaki hayvanları katletmeye zorlandılar." Cumhurbaşkanı Kabore, o zamana kadar Inata'daki olaylardan derinden etkilenen Damiba'yı, Doğu Burkina Faso ve Ouagadougou için güvenlik arayacak bir "terörle mücadele operasyonları" bakanlığının başına atadı.

2021'de Damiba, İslamcılara karşı mücadele hakkında "Batı Afrika Orduları ve Terörizm: Belirsiz Tepkiler?" adında bir kitap yazdı.

Damiba, bir dizi Amerika Birleşik Devletleri programı aracılığıyla eğitim aldı. 2010 ve 2020 yıllarında Flintlock Ortak Kombine Değişim Eğitimi tatbikatlarına katıldı. 2013 yılında Damiba, ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından finanse edilen Afrika Acil Durum Operasyonları Eğitim ve Yardım kursuna katıldı. 2013 ve 2014 yıllarında Damiba, Afrika için Askeri İstihbarat Temel Subay Kursuna katıldı. 2018 ve 2019 yıllarında Burkina Faso'da ABD Savunma Bakanlığı Sivil Askeri Destek Elemanı ile eğitim aldı.

İktidara gelme, yönetim ve düşüş 

Damiba, 24 Ocak 2022'de düzenlenen askerî darbeye katıldı. Cumhurbaşkanı Kaboré ve Başbakan Zerbo ordu tarafından gözaltına alındı ve görevden alındı. Ouagadougou'da halk darbeyi kutlarken, bazı yandaşlar İslamcı terörle mücadelede Rusya'dan yardım alma çağrılarının bir işareti olarak Rus bayrakları taşıdı. Kontrol altına alınan devlet televizyonundan yapılan açıklamada parlamento, hükûmet ve anayasanın feshedildiği açıklandı. 31 Ocak 2022'de askeri cunta, anayasayı restore etti ve Damiba'yı geçici cumhurbaşkanı olarak atadı.

Başında Damiba olmak üzere, Koruma ve Restorasyon için Yurtsever Hareket askeri cuntası güvenliği artırma ve nihayetinde sivil yönetimi yeniden kurma sözü verdi. Ancak, askeri rejim cihatçıları yenemedi; bunun yerine isyancılar ve diğer devlet dışı aktörler operasyonlarını genişlettiler ve Eylül 2022'ye kadar ülkenin %40'ını kontrol ettiler. Birçok askeri görevli, Damiba'nın isyana odaklanmadığına inanarak ondan memnun kalmadı. Cihatçı isyancılar Eylül 2022'de birkaç büyük saldırı başlattı ve geçici cumhurbaşkanının kabinesini değiştirmesine neden oldu. 12 Eylül'de Damiba savunma bakanı General Aimé Barthélemy Simporé'yi görevden aldı ve pozisyonu kendisi üstlendi. Ayrıca Albay-Binbaşı Silas Keita'yı ulusal savunmadan sorumlu bakan delegesi olarak atadı. Bu değişiklikler, hoşnutsuz ordu unsurlarını tatmin etmedi.

30 Eylül 2022'de Damiba, Yüzbaşı Ibrahim Traore başkanlığındaki memnun olmayan ordu unsurları tarafından devrildi. Bu darbe, Damiba'nın iktidara gelmesinden sekiz ay sonra meydana geldi. Sahel uzmanı ve Calgary Üniversitesinden akademisyen Abdul Zanya Salifu, cihatçıları yenememe konusundaki yetersizliğinin Damiba'nın düşüşüne yol açtığını, çünkü güvenliği iyileştirme vaadinin ilk etapta iktidarı almasının gerekçesi olduğunu savundu.

Darbeden sonra Damiba'nın nerede olduğu başlangıçta bilinmiyordu. Traoré liderliğindeki yeni cunta daha sonra Damiba'yı bir karşı darbe yapmak için Fransız askeri üssü Kamboinsin Kampı'na doğru kaçmaya çalışmakla suçladı. Ancak Damiba suçlamayı reddetti ve Traore daha sonra Fransa'nın dahil olduğunu düşünmediğini belirtti. Fransa, Eylül 2022 Darbesi'yle ilgisi olduğunu reddetti.

Dini ve topluluk liderleri 2 Ekim'de Damiba'nın kendisi ve Traoré arasında arabuluculuk yaptıktan sonra görevinden istifa etmeyi kabul ettiğini duyurdu. Damiba, karşılığında, müttefiklerinin korunacağı, güvenliği ve hakları için bir garanti ve yeni cuntanın Batı Afrika Ülkeleri Ekonomik Topluluğuna (ECOWAS) sivil yönetimin iki yıl içinde yeniden kurulması konusunda verdiği sözü yerine getireceği de dahil olmak üzere yedi garanti talep etti. Traoré anlaşmayı kabul etti ve Damiba'nın Togo'ya sürgüne gitmesine izin verildi.

Toplumsal imaj 
Ocak 2022 darbesi Burkina Faso'da oldukça popülerdi. Damiba, konuşmaları sırasında taktığı kırmızı bere ile tanındı ve konuşmalarında Damiba'nınkine benzer söylemler taşıyan Burkina Faso devrimcisi ve kurucu babası Thomas Sankara'nın Damiba üzerinde bir izlenimi olduğuna inanılıyor. Damiba, cihatçılarla mücadele faaliyetleri nedeniyle darbeden önce zaten övgü almıştı.

Damiba isyanı kontrol altına alamadığını kanıtlayınca, ona verilen halk desteği keskin bir şekilde azaldı. Eylül 2022'de devrildiğinde, başkentteki gruplar, onu görevden alanlara desteklerini ifade etmek için toplandılar.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Darbe ile iktidara gelenler
Yaşayan insanlar
1981 doğumlular
Askerî darbe ile devrilen liderler
Burkina Faso devlet başkanları
Ouagadougou doğumlular