Ğvime Kilisesi

Ğvime Kilisesi (Gürcüce: ღვიმეს ეკლესია), tarihsel Samtshe bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı ve eski adı Ğvime olan Kumlukoz köyünde ortaçağda Gürcülerden kalma kilisedir.

Tarihçe

Ğvime Kilisesi'nin bulunduğu Kumlukoz köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'nin Türkiye'de kalan kısmında yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ğvime (ღვიმე) Gürcüce bir yer adı olup eski Gürcücede çukur, oyuk, hendek gibi anlamlara gelir. Modern Gürcücede ise daha çok mağara anlamında kullanılır. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Ğvima / Ğuma (غوما)  şeklinde kaydedilmiş olan Ğvime  köyünün nüfusu 16 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne vergi vermekle yükümlü hane reislerinin çoğu Gürcü adları taşıyordu. Öte yandan köyde tespit edilmiş ve üzerinde 10-11. yüzyıla ait Gürcüce yazı bulunan kvacvari tipindeki mezar taşı da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Ğvime Kilisesi bu dönemde inşa edilmiş olmalıdır.

Mimari

Ğvime Kilisesi, Kumlukoz köyün hemen batısında, Ğrmani Deresi'nin sağ kıyısında inşa edilmiştir. Kilise büyük ölçüde yıkılmış olup duvarlarının bazı kısımları kalmıştır. Yapının içten genişliği 5,9 metredir. Ne var ki yıkılmış olmasından dolayı uzunluğu tespit edilememiştir. Uzun cephesindeki bir duvarının bugüne kalan kısmı sadece 1 metredir. Apsisin bulunduğu duvar içerden yuvarlak forma sahip olmasına karşın dışarıdan köşelidir. Sunağın olduğu duvar ile kuzey duvarının yüksekliği 4-5 metreyi bulur. Bu duvarlarda pencere açıklıkları bulunmaktadır. Dolgu duvar sistemiyle inşa edilmiş olan yapının duvarları içeriden ve dışarıdan irice kesme taşlarla kaplı olduğu duvardaki yuvalarından anlaşılmaktadır. Bu kesme taşlar tamamen sökülüp alınmıştır. Kiliseye bitikişik bir kaç ek bina bulunduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Bu ek yapılardan birinin bir bazilika olduğu tahmin edilmektedir. Güneydeki ek yapı yıkık halde olup planı tespit edilememiştir. Kuzeydeki ek yapıdan ise sadece izler kalmıştır. Batı taraftaki ek yapıda harap haldedir. Ğvime Kilisesi'nin kuzeybatısında iki nefli bir yapı vardır.

Kaynakça

Tao-Klarceti
Posof
Ardahan'daki Gürcü Ortodoks kiliseleri