Erken İslam Tarihçiliği

Erken İslam tarihçiliği, 7. yüzyıl boyunca, Muhammed'in 610'daki ilk vahiylerinden 661'de Raşidun Halifeliğinin dağılmasına kadar ve muhtemelen 8. yüzyıl ve Emevi dönemi boyunca İslam'ın erken tarihi üzerine bilimsel literatürdür .

Birincil kaynaklar

7. yüzyıl İslami kaynakları 

 Birmingham Kuran el yazması Ce 568 - 645
  649 ve 675 (8. yüzyıl sonrası  arasına tarihli Kufi yazısıyla)  Tübingen parçası 
 578 ve 669 arasına tarihli Sanaa el yazması
 692 tarihli - Kubbetü's-Sahre Üzerinde Kuran Mozaiği.
 Süleym ibn Kays'ın Kitabı, Süleym ibn Kays'a atfedilir (ölüm 694-714). Eser, erken bir Şii hadis koleksiyonudur ve genellikle bu tür en eski koleksiyon olarak kabul edilir. 10. yüzyıla tarihlenen eserin bir el yazması bulunmaktadır. Bazı Şii alimler, kitabın bazı özelliklerinin gerçekliği konusunda şüphelidir.  Batılı alimler, çoğu ilk kompozisyonunu sekizinci veya dokuzuncu yüzyıla yerleştiren, eser hakkında neredeyse oy birliğiyle şüphecidir. Eser genellikle modern bilim adamları tarafından sahte olarak kabul edilir.

7. yüzyıl İslami olmayan kaynaklar 
İslama İslami olmayan kaynaklarda çok sayıda erken referans vardır. Birçoğu tarihçi Robert G. Hoyland'ın İslam'ı Başkalarının Gördüğü Gibi Görmek adlı derlemesinde toplanmıştır. Bu eserleri inceleyen ilk kitaplardan biri Michael Cook ve Patricia Crone tarafından yazılan Hacerizm'dir. Hacerizm, erken dönem için İslami olmayan kaynaklara bakmanın, İslami kaynakların yaptığından çok daha farklı bir erken İslam tarihi resmi sağladığını iddia eder. İslami olmayan bazı erken kaynakların kompozisyon tarihi tartışmalıdır. 1991'de Patricia Crone ve Michael Cook, bu kitapta sundukları görüşlerin bir kısmını reddettiler.

 634 Yakup öğretisi
 636 Arap Fetihleri Üzerine Fragman
 639 Sofronius, Kudüs Patriği
 640 Presbiter Tomas
 640 Babil'in Çocuk Azizleri Üzerine Vaaz
 643 PERF 558 
 644 Sözde Şenute'nin Kıpti Kıyameti
 648 Kartminli Gabriel'in Hayatı
 650 Fredegar
 655 Papa I. Martin
 659 III. İşoyab
 660 Sebeos, Bagratunis Piskoposu
 660 Huzistan Kronolojisi
 662 Aziz Maksimos
 665 Benyamin ben
 670 Arculf, bir hacı
 676 Giwargis Sinodu I
 680 Resh'aina'lı George
 680 Simon ben Yohai'nin Sırları
 680 Bundahishn
 681 Şam Kupaları
 687 Baladlı Athanasius,
 687 John bar Penkaye
 690 Sözde-Methodius'un Kıyameti
 692 Sözde-Ephraem'in Kıyameti
 694 Nikiu'lu John

Epigrafi 
Arkeolog Yehuda D. Nevo ve Judith Koren'e göre, Arap yarımadası ve Suriye-Ürdün çölünde, çoğu 7. ve 8. yüzyıldan kalma binlerce kitabe veya kaya yazıtı vardı. Leor Halevi'ye göre, Hicri 30'lar / MS 650'lerden kalma Müslüman mezar taşları, Allah ve Hicri takvimdeki ayların adlarına atıfta bulunmalarına rağmen, az sayıda İslamlaşma işareti gösterdi. 70'ler ve 100'ler arasında / 690'lardan 720'lere kadar daha derin İslamlaşma belirtileri ortaya çıkarmaya başladılar. Bu dönemde Muhammed'e atıf ve Kuran'dan alıntı yaptılar.

İslam'ın ilk yüzyılından bulunan bazı kitabeler şunlardır:

 2008'de bulunan bir kum taşı kitabesinin analizi,  belirlendi: " Allah'ın adıyla / Ben, Züheyr, Ömer öldüğünde / yirmidördüncü yılda yazdım." Kitabede böylece belirtilen tarih, Halife Ömer bin Hattab 'ın  Hicrî 23 yılının Zilhicce ayının son gecesinde vefat ettiği rivayet edilen ölüm tarihi ile uyumludur. 
 Kudüs İbrani Üniversitesi'nden Profesör Benjamin Mazar tarafından 1968'de yürütülen kazılar sırasında Kudüs'teki Harem-i Şerif'in güneybatı köşesinde ortaya çıkarılan bir yazıtta, "Allah'ın adıyla, Rahmândır, Rahîmdir... Allah'ın koruması ve Resûlünün teminatıdır. . .. Abdurrahman bin Avf ez-Zührî, Ebu Ubeyde bin Cerrah ve yazarı Muaviye .... otuz iki yıl" yazıyor.
 Teymaʾda bir yazıt; Suudi Arabistan, 36 H. / 656 CE, "Ben, Ebû Kutayr'ın katibi Kays'ım. Osman b. Affan'ı öldürenlere ve merhametsizce öldürmeye sevk edenlere Allah'ın laneti olsun". 
 Hamat Gader Hamamlarındaki Yunanca Yazıt; H. 42 / 662-63 CE, "Allah'ın kulu müminlerin emiri  Mu'aviye'nin  günlerinde insanların sıcak banyoları vardı, kurtarıldı ve yeniden inşa edildi.

 H. 71 / 691'den Kahire İslam Eserleri Müzesi'nde saklanan 'Abasa Bint Cureyc adlı bir kadının mezar taşında, "Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. İslam ehli için en büyük musibetMuhammed'in ölümüdür . . ." 
 H. 78 / 697-698 yıllarında, Tāʾif yakınlarındaki Huma al-Numor'da bulunan bir yazıtta, "Bu, Mescid-i Haram yetmiş sekizinci yılında inşa edildiği yılda yazılmıştır." ifadesi bulunuyor.

Geleneksel Müslüman tarihçiliği

Biyografi, hadis ve isnat 
Müslümanlar, tarihsel birikimin Muhammed'in ardından, 7. yüzyılın başlarında  yaşamına ilişkin rivayetlerin yeniden yapılandırılmasıyla başladığına inanırlar. Muhammed ve ashabına ilişkin rivayetler çeşitli kaynaklardan geldiği ve birçoğu birbiriyle çeliştiği için hangi kaynakların daha güvenilir olduğunu doğrulamak gerekiyordu. Bu kaynakları değerlendirmek için “ biyografi ilmi”, “ hadis ilmi ” ve “ İsnad ” (nakil zinciri) gibi çeşitli metodolojiler geliştirilmiştir. Bu metodolojiler daha sonra Müslüman dünyasındaki diğer tarihi şahsiyetlere de uygulandı.

İslam'da uygulandığı şekliyle İlm er-Rical "biyografi bilimidir", ilk olarak siyer'e ve daha sonra peygamber'in halefleri olan ve İslam hakimiyetini hızla genişleten Dört Halife'nin hayatına uygulanmıştır. "İsnat" büyük bir çalışma olduğundan, doğru biyografi, buna göre gerçekleri suçlamalardan, yanlılığı kanıtlardan vb. ayırmaya çalışan Müslüman biyografi yazarları için her zaman büyük ilgi görmüştür. Hayatta kalan en eski İslami biyografi, İbn İshak'ın 8. yüzyılda yazılmış, ancak bizim tarafımızdan yalnızca daha sonraki alıntılardan ve nüshalardan (9.-10. yüzyıl) bilinen Sırat Resul Allah'tır .

Hadis ilmi Müslüman bilginlerin hadisleri değerlendirmek için kullandıkları süreçtir. Hadislerin Sahih (sağlam), Hasen (iyi) ve Zayıf  olarak sınıflandırılmasına, Ali bin Medini (H. 161-234) tarafından başlanır.

Madini'nin öğrencisi Muhammed el-Buhari (810-870) sadece Sahih hadis içerdiğine inandığı ve şimdi Sahih Buhari olarak bilinen bir koleksiyonu yazdı. El-Buhari'nin hadisleri ve isnadları test etme konusundaki tarihsel yöntemleri, alıntı yönteminin başlangıcı ve bilimsel yöntemin öncüsü olarak görülmektedir. IA Ahmed yazıyor:
Biyografi veya hadis bilimi üzerine çalışan diğer ünlü Müslüman tarihçiler arasında Urve bin Zübeyr (ö. 712), Vehb bin Münnebbih (ö. 728), İbni İshak (öl. 761), al- Vakidi (745-822), İbn-i Hişam (ö. 834), Al-Makrizi (1364-1442) ve İbn Hacer (1372-1449) bulunuyor.

Tarihçilik, kültür tarihi ve tarih felsefesi 
Tarihçiliğin kendisi ve tarihsel yöntemlere ilişkin ilk eleştiriler, tarihçilik, kültür tarihini ve tarih felsefesinin babası olarak kabul edilen İbn Haldun'un  1332-1406) Mukaddime (Latince Prolegomena) ve Kitab al-Ibar'daki (Öğütler Kitabı)  gibi eserlerinde ortaya çıkmıştır.  Mukaddime'si ayrıca tarihte devletin, iletişimin, propagandanın ve sistematik yanlılığın rolünün gözlemlenmesine zemin hazırlamış, ve medeniyetlerin yükselişini ve çöküşünü tartışmıştır.

Franz Rosenthal , Müslüman Tarih Yazıcılığında şöyle yazmıştır:
İbn Haldun, Mukaddime'de tarihçilerin düzenli olarak işlediğini düşündüğü yedi hata konusunda uyarıda bulundu. Bu eleştirisinde geçmişe "tuhaf ve yoruma muhtaç" diyerek yaklaşır. İbn Haldun'un özgünlüğü, rasyonel ilkelere ek olarak, tarihsel malzemeyi değerlendirmeye girişmenin mümkün olabileceği ilkeleri ayırt etmesi ve son olarak deneyim ihtiyacını hissetmesiydi.

İbn Haldun sık sık "boş batıl inançları ve tarihsel verilerin eleştirisiz kabulünü" eleştirdi.

Sonuç olarak, "çağında yeni" olarak kabul edilen tarih çalışmasına bilimsel bir yöntem getirdi ve bundan sık sık "yeni bilim" olarak bahsetti ve bu şu anda tarih yazımı ile ilişkilendiriliyor.

Tarihsel yöntemi aynı zamanda devletin, iletişimin, propagandanın ve sistematik yanlılığın tarihteki rolünün gözlemlenmesi için zemin hazırladı  ve bu nedenle "tarih yazıcılığının babası"  veya " tarih felsefesinin babası" sayıldı.

Dünya Tarihi 
Muhammed ibni Cerir el-Taberi (838-923) 915'teki Peygamberler ve Krallar Tarihi'nde Akdeniz ve Ortadoğu tarihinin ayrıntılı ve kapsamlı bir tarihçesini yazmasıyla tanınır. "Arapların Herodot'u " olarak bilinen Ebu'l-Hasan 'Alī al-Mes'udi (896–956), tarihi ve bilimsel coğrafyayı büyük ölçekli bir eser olan Muruj adh-Zeheb ve Maadin'inde birleştiren ilk kişiydi.

Biruni (973-1048) ye kadar tarih, çoğunlukla siyasi ve askeri tarih anlamına geliyordu.  Kitab fi Tahqiq ma l'il-Hind'de (Hindistan Araştırmaları), Hindistan'ın kültürel, bilimsel, sosyal ve dini tarihi hakkında daha fazla yazdı ancak siyasi ve askeri tarih ayrıntılarına girmedi. Hindistan Üzerine olan Araştırmaları ile birlikte Biruni, The Chronology of the Ancient Nations'da tarih fikrini daha fazla tartışmıştır.

Ünlü Müslüman tarihçiler 

 Urve bin Zübeyr (712 öldü)
 Ömer'in Mut'a'yı yasaklayan konuşması
 İbn Şihab el-Zuhri (öldü 742)
 Ömer'in Mut'a'yı yasaklayan konuşması
 Mut'a'nın Hayber'de yasaklanması hadisi
 İbn İshak (761 öldü)
 Sıra Resul Allah
 İmam Malik (öldü 796)
 el-Muvatta
 El-Vakidi  (745–822)
 Tarih Kitabı ve Kampanyalar
 Ali ibn el-Madini (777-850)
 Sahabeler Hakkında Bilgi Kitabı
 İbn Hişam (öldü 834)
 Sıra Resul Allah
 Zünnun-ı Mısri (859 öldü)
 Muhammed el-Buhari (810-870)
 Sahih-i Buhari
 Müslim b. Haccac (875 öldü)
 Sahih-i Müslim
 İbn Mace (öldü 886)
 Sünen-i İbni Mace
 Ebu Davud (888 öldü)
 Sünen 
 Al-Tirmizi (892 öldü)
 Sünen-iTirmizi
 Ebu'l Hasan 'Ali el-Mes'ûdi (896-956)
 Muruc adh-zehab ve ma'adin al-jawahir (Altın ve Mücevher Madenleri) (947)
 İbn Vahşiyya (c. 904)
 Nebati Tarımı
 Kitab Shawq al-Mustaham
 Al-Nesa'i (915 öldü)
 Sünen-i Suğra
 Muhammed ibni Cerir el-Taberi (838-923)
 Peygamberler ve Krallar Tarihi
 Tefsir-i Taberi
 El Balazuri (892 öldü)
 Kitab Futuh el Buldan
 Soyluların soykütükleri
 Hakim el-Nişaburi (1014 öldü)
 El-Müstedrek
 Ebu Reyhan el-Bīrūnī (973-1048)
 İndica
 Gazneli Mahmud ve babasının tarihi
 Harezm Tarihi
 Abdüllatif el-Bağdadi (13. yüzyıl)
 İbn Ebi Zar (öldü 1310/1320)
 Rawd el-Kırtas
 Ez-Zehebi (1274-1348)
 İslam'ın Büyük Tarihi
 Telhis el-Müstedrek
 Tezkirat al-huffaz
 El-Kamal fi ma'rifat al-rijal
 İbn Kesir (1300-1373)
 Al-Bidāya wa-n-Nihāya
 Al-Sira Al-Nabawiyya
 İbn Haldun (1332-1406)
 Mukaddime (1377)
 Kitab al-ibar
 İbn Hacer el-Askalani (1372-1449)
 Feth el-Bari
 Tahdhib et-Tahdhib
 Sahabeleri Yargılamakta Gerçeği Bulmak
 Buluğ al-Meram

Modern akademik bilim 
Batıdaki ilk akademik araştırmalar Hristiyan ve Yahudi tercümanları ve yorumcuları içine alma eğilimindeydi. Sünni metinleri Arapça'dan Avrupa dillerine (Almanca, İtalyanca, Fransızca ve İngilizce dahil) tercüme ettiler, sonra da genellikle İslam'a düşman bir tarzda özetledi ve yorumladılar. Önemli Hristiyan bilginler dahil:

 William Muir (1819-1905)
 Reinhart Dozy (1820-1883) "İsrailoğulları Mekke'de" (1864)
 David Samuel Margoliouth (1858–1940)
 William St. Clair Tisdall (1859-1928)
 Leone Caetani (1869–1935)
 Alphonse Mingana (1878–1937)

Bu bilim adamları 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında çalıştı.

İslami araştırmaların bir başka öncüsü, tanınmış bir Yahudi haham olan Abraham Geiger (1810-1874), İslam'a  "Muhammed Yahudilikten ne ödünç aldı?" (1833) noktasından yaklaştı. Geiger'in temaları, Rabbi Abraham I. Katsh'ın "Musevilik ve Kuran" (1962)  adlı eserinde devam etti.

Akademik araştırmaların kurulması 
Diğer bilim adamları, özellikle Alman geleneğindekiler, daha tarafsız bir göründüler. (Bunun en önemli örneği 19. yüzyıl bilgini Julius Wellhausen (1844–1918) dir.) Ayrıca dikkatli bir şekilde Arapça metinlerin doğruluğunu sorgulamaya başladılar. İslami metinleri tarihsel olarak doğru kabul edilecek unsurlara ve polemik ya da dindar kurgu olarak atılacak unsurlara ayırmaya çalışarak, kaynak eleştirici bir yaklaşım benimsediler. Bu tür bilim adamları şunları içeriyordu:

 Michael Jan de Goeje (1836–1909)
 Theodor Nöldeke (1836–1930)
 Ignaz Goldziher (1850–1921)
 Henri Lammens (1862–1937)
 Arthur Jeffery (1892–1959)
 HAR Gibb (1895–1971)
 Joseph Schacht (1902–1969)
 Montgomery Watt (1909-2006)

Revizyonist meydan okuma 

1970'lerde Revizyonist İslam Araştırmaları Okulu olarak tanımlanan bir gurup  İslami çalışmalarda kabul edilen bilgeliğin büyük kısmına meydan okudu. İslam tarih geleneğinin, aktarımda büyük ölçüde yozlaştığını savundular. Bulunmuş sikkeler, yazıtlar ve o dönemin İslami olmayan kaynakları gibi muhtemelen daha güvenilir kaynaklardan İslam'ın erken tarihini düzeltmeye veya yeniden inşa etmeye çalıştılar. İslam tarih geleneğinin aksine, diğer dinlerdeki gibi, "İslamın da bir dini evrim ürünü olduğunu" iddia ederler. "İslam öncesi ve İslam dünyaları arasında, yani Fars ve Bizans uygarlığı ile İslam dini, yönetimi, kültürü arasında ani bir kopukluk" olduğu fikri, "hayal gücünü zorluyor".  Ama eğer "bir süreklilik olması gerektiğini varsayarak başlıyorsak, ya ani bir değişime işaret eden İslami kaynakların ötesine geçmemiz" ya da "onları yeniden yorumlamamız" gerekir.

Bu grubun en eskisi John Wansbrough (1928–2002) idi. Wansbrough'un çalışmaları geniş çapta not edildi, ancak (Fred Donner'a göre), "garip düzyazı tarzı, dağınık organizasyonu ve sıkı argümanlardan ziyade müstehcen imalara güvenme eğilimi" nedeniyle geniş çapta okunmadı. Bununla birlikte, şüpheciliği, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi genç akademisyeni etkiledi:

 Martin Hinds (1941–1988)
 Patricia Crone (1945-2015)
 Michael Cook (1940-)

1977'de Crone ve Cook, İslam'ın geleneksel erken tarihinin, Arapların Mısır, Suriye ve İran'ı fetihlerinden sonra yeni oluşturulan rejimlere "Arap dünyasına sağlam bir ideolojik temel vermek için oluşturulan bir efsane" olduğunu savunan "Hacerizm" i yayınladı.  Hacerizm, Kuran'ın geleneksel anlatıların bize anlattığından daha geç yazıldığını ve Arap fetihlerinin İslam'ın sonucu değil, daha çok nedeni olabileceğini öne sürüyor.

Bu tez için öne sürülen ana kanıt, birçok erken dönem İslami olayı kaydeden çağdaş gayrimüslim kaynaklardan oluşuyordu. Crone ve Cook'a göre bu tür olaylar dış kanıtlarla desteklenmiyorsa, efsane olarak kabul edilmeli ve reddedilmeliydi.

Crone, "elbette bu kaynaklar [fetheden Müslümanlara] düşmandır ve klasik İslami görüşe göre her şeyi yanlış anlamışlardı; fakat -Orta Doğu'nun gayrimüslim halkları arasında her yere yayılan bir edebi komplo fikrini kabul etmeye istekli değilsek- can alıcı nokta, onların hemen hemen aynı noktalarda yanlış yapmış olmaları olarak kalıyor." ifadeleriyle gayrimüslim kaynakların kullanımını savundu.

Crone ve Cook'un daha yakın tarihli çalışmalarında erken dönem İslami kaynaklar yoğun bir şekilde eleştirilmekle birlikte tamamen reddedilmiyor. (Örneğin, bkz. Crone'un 1987 tarihli yayınları, Roman, Eyalet ve İslam Hukuku  ve Meccan Trade and the Rise of Islam, bunların ikisi de erken İslam tarihinin belirli yönlerini sorgularken standart ana hatlarını var sayar; aynı şekilde Cook'un 2001 tarihli İslam Düşüncesinde Doğruyu Komuta Etme ve Yanlışı Yasaklama adlı kitabı , ki bu aynı zamanda erken dönem İslami kaynakları da güvenilir olarak zikreder.)

Crone ve Cook daha sonra " Hacerizm: İslam Dünyasının Oluşumu " adlı kitaplarının ana tezinin yanlış olduğunu, tezi desteklemek için ellerinde bulunan kanıtların yeterli veya kendi içinde tutarlı olmadığını da ifade ettiler. Crone, kitabın "bir yüksek lisans denemesi" ve "kesin bir bulgu" değil "bir hipotez" olduğunu öne sürdü.

1972'de inşaat işçileri, Yemen'in Sana'a kentindeki bir camide - yaygın olarak Sana'a el yazmaları olarak bilinen - en eski Kuran'ların bir örneğini keşfettiler. Alman bilim adamı Gerd R. Puin yıllardır bu Kuran parçalarını araştırıyor. Araştırma ekibi, 8. yüzyılın başlarına tarihlenen el yazmalarının 35.000 mikrofilm fotoğrafını çekti. Puin, çalışmasının tamamını yayınlamadı, ancak alışılmadık ayet sıralamaları, küçük metin varyasyonları ve nadir imla stilleri kaydetti. Ayrıca bazı parşömenlerin yeniden kullanılmış parşömenler olduğunu öne sürdü. Puin, bunun sabit bir metnin aksine gelişen bir metni ima ettiğine inanıyordu.

Karl-Heinz Ohlig Kuran'ın Hristiyan/Yahudi kökenlerini ve ilgili metinleri araştırdı. Muhammed adını bu geleneğin bir parçası olarak (isim değil, Benedictus qui venit'teki gibi unvan, "kutsanmış")  görür.

Albrecht Noth ve Lawrence Conrad, Suriye'de Şam ve Sezariye, Mısır'da Fusat ve İskenderiye, Huzistan'da Tustar ve İspanya'da Cordoba gibi farklı şehirlerin ilk fethine ilişkin geleneksel İslami anlatılara şüpheyle yaklaşıyorlar; Anlatımlar göre şehirler belirli ve  birbirinin tamamıyla aynı olan bir model ile Müslümanların eline düşüyordu;"Müslüman kuşatmacılara şehrin tahkimatında zayıf bir noktayı gösteren hain; şehirde kuşatılanların dikkatini başka yöne çeken bir kutlama; ardından surlara tırmanan birkaç hücum birliği, ... Allahu ekber! ... taarruz birliklerinin şehre girdiklerinin bir işareti olarak; kapılardan birinin içeriden açılması ve tüm ordunun hücum etmesi."Onlar bu anlatıların "tarihin anlatımı" olamayacağı, çok az tarihsel değeri olan basmakalıp öyküler olduğu sonucuna varırlar.

Çağdaş bilim adamları, hadislerden ziyade tarihi kullanma ve onu -malzemenin hangi yönde yanlılaştırılmış olabileceğini tahmin etmeyi sağlayan  ravilerin kabile ve siyasi bağlantıları açısından da- analiz etme eğiliminde olmuşlardır. Önemli bilim adamları şunlardır:

 Fred M. Donner
 Wilferd Madelung
 Gerald R. Hawting
 Jonathan Berkey
 Andrew Rippin

Alternatif bir yaklaşım, Muhammed'in ölümünden sonraki erken dönem İslam tarihini anlatmak için doğruluğu kesin olmayan hadisleri kullandı. Buradaki anahtar, hadisleri MS yedinci ve sekizinci yüzyıllarda kentli Müslümanların kültürünü ve toplumunu şekillendiren kolektif hatıralar olarak analiz etmektir. Leor Halevi'nin Muhammed'in Mezarı: Ölüm Ayinleri ve İslam Toplumunun Oluşumu bu yaklaşımın bir örneğidir.

Geleneksel ve akademik bilgileri birleştiren akademisyenler 
Birkaç bilim adamı, İslami ve Batı tarzı laik bilim arasındaki uçurumu kapatmaya çalıştı.

 Sherman Jackson
 Fazlur Rahman

Ayrıca bakınız 

 Muhammed'e Veraset
 Erken İslam tarihinin zaman çizelgesi
 7. yüzyıl Müslüman tarihinin zaman çizelgesi
 8. yüzyıl Müslüman tarihinin zaman çizelgesi
 Muhammed'in biyografileri listesi
 İslam fetihleri

Kaynakça 

Orta Çağ'da İslam
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar