İstanbul Karayları

İstanbul Karayları veya Konstantinopolis Karayları veya Greko-Karaylar, Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkentinde ikamet etmelerinden kaynaklanan belirli bir tarihsel gelişime ve farklı bir kültürel, dilsel ve edebi mirasa sahip bir Karaim topluluğudur . Cemaat ile Romaniyot Yahudileri arasında çok fazla benzerlik vardır.

Tarihçe 
Karaimler, bin yıldan fazla bir süredir Konstantinopolis'te (günümüz İstanbul'u) yaşamaktadır. Konstantinopolis'in çevresinde, kendileri de Konstantinopolis topluluğundan gelen Edirne Karaimleri gibi daha küçük yerleşim yerlerinde de yerleşmişlerdir. Grekofon Bizans Hıristiyanları ve Romanyot Yahudileri ile yakın ilişkiler ve günlük etkileşimler gerçekleşmiştir. Zamanla Yevan dilinin kendilerine özgü Karaeo-Yunanca lehçelerini geliştirdiler. Bu lehçe yakın zamana kadar topluluğun yaşlı üyeleri tarafından kullanılıyordu. Bir Karay olan Elias Afeda Beghi, İbranice İncil temel alınarak İbranice kelimelerin Yunancaya çevrildiği bir sözlük derledi. Greko-Karaim edebiyatının diğer eserleri de bilinmektedir.

Dil 
Yakın zamana kadar İstanbul Karayları Karaeo-Yunanca konuşuyordu. İbraniceleri, onları Tiberyalı Masoretlerin İbranicesine bağlayan bazı özel özelliklere sahiptir.

Karaim Yahudiliğinin Etkisi 
Topluluğun küçük boyutuna rağmen Konstantinopolitan Karaimler, edebi ürünleriyle Karaim Yahudiliği üzerinde büyük bir etkiye sahip oldular. Konstantinopolis ve Edirne toplulukları Karay hareketi için Caleb Afendopolo, Elijah Bashyazi, Konstantinopolisli Aaron ben Joseph, Aaron ben Elijah, Judah Hadassi, Judah Poki ben Eliezer (Elijah Bashyazi'nin yeğeni), Elijah Yerushalmi bu kültüre katkıda bulunan isimlerdendir. Bu yazarlar Karaim Yahudiliği açısından   önemli teolojik, ibadetle ilişkili ve felsefi eserler ürettiler. Konstantinopolisli Aaron ben Joseph'in "Seder Tefillot" (Dualar ve İlahiler Kitabı) adlı eseri Karay cemaatlerinin çoğu tarafından standart dua kitabı olarak kabul edilmektedir ve "ha-Kadosh" (Aziz) lakabını kazandırmıştır. Elijah Bashyazi, dini yasaları düzenlemek için "Aderet Eliyahu" (İlyas'ın Mantosu) adlı bir kanun derledi. Hem emredici hem de yasaklayıcı hükümleri içeren bu kanun kitabı Karaylar tarafından bu konularda en büyük otorite olarak kabul edilir. Konstantinopolis'in Karay bilgelerinin sonuncusu olarak kabul edilen Shlomo ben Afeda Ha-Kohen 1860 yılında "Aderet Eliyahu"nun "Yeriot Shelomo" adlı bir özetini yazdı.

Diğer gruplarla ilişkiler 
Konstantinopolis'in Rabbani ve Karay "Romaniyotları" arasında yakın ilişkiler her zaman aynı derecede olmasa da vardı. Ayinler için piyyutim paylaşımları yapılmıştır. Ancak yapıtlar çoğunlukla Rabanite ayin repertuarından alınan Karay eserlerinden oluşuyordu.

Kırım Karaylarının Kökeni 
Kırım Karaylarının, Bizans İmparatorluğu'ndan Kırım'a göç eden Karay tüccarlarının torunları olmaları mümkündür. 1203'te Konstantinopolis'in Yahudi mahallesinde çıkan bir yangının ardından Karaimlerin Konstantinopolis'ten Kırım'a göçü bilinmektedir.

Okuma 

 İbrahim Kefeli, Tatiana Kefeli. Kardeşlerimiz — İstanbul Karaimleri // “Türkiye Karaitleri” albümü/ derleyen V. Kefeli — Simferopol-Slippery Rock: Uluslararası Kırım Karaitleri Enstitüsü, 2005. — s. 6–10

Dış bağlantılar 

 Judah Gibbor , JewishEncyclopedia.com'da 

Karaeo-Yunanca Üzerine

 Şalom gazetesinde 
 pdf belgesi 
 bir blogda 
 bir blogda 
 Bir kayıt

Kaynakça 

Orta Doğu'daki etnik gruplar
Yahudi etnik gruplar
İstanbul'da Musevilik