Çatal (satranç)

Satrançta çatal,  bir taşın aynı anda 2 veya daha  fazla taşa saldırdığı  bir taktiktir. Saldıran taraf genellikle çatal atılan taşlardan birini  almayı veya mat etmekle tehdidi amaçlar. Savunan taraf  2 veya daha fazla saldırıyı tek bir hamle ile savuşturmakta zorlanır.

Yandaki diyagramda Çatal örnekleri  yer almaktadır. Beyaz  At Siyah  Şah ve Kaleye  çatal atmıştır. Siyah piyon ise 2 Beyaz Kaleye çatal atmıştır.

Çatal  rakibinize mecburi hamle  yaptırdığında çok etkilidir.   Çatal pozisyonunda aynı zamanda  şah çekilmesi durumunu  örnek olarak gösterebiliriz..

Kenardaki piyonlar hariç  her taşla çatal atabilirsiniz. Ancak At çatalları en çarpıcı olanıdır. Çatal atan At  tehdit  ettiği taşlar tarafından alınamaz.  At  hafif taş  (değeri Vezir ve Kaleye göre daha düşük taş )  olarak değerlendirildiği için taş değişiminde kullanılabilir.

Vezir  en değerli taş olduğu  için  saldırdığı taşlardan daha değerlidir. Bu nedenle  bir Vezir çatalı ancak saldırdığı taşlar savunmasız olduğunda veya bunlardan biri Şah ve diğeri savunmasız olduğunda maddi kazanç sağlar..

Terminoloji 
Çatal, çift saldırı olarak da bilinir. Çatal tipi, çatal atan taşın adına göre adlandırılır. Örneğin, At çatalı. Saldırıya uğrayan taşa çatal atılmış  denir. Şah saldırıya uğrayan taşlardan biriyse, bazen mutlak çatal terimi kullanılır. Rakip Şahı içermeyen bir çatal, aksine, göreceli bir çataldır.

Şaha ve Vezire aynı anda atılan çatala Büyük Çatal denir.

Örnek oyunlar 

Pozisyon  33.Ve5-f4  sonrası.   Bu örnek 2004 FIDE Dünya Satranç Şampiyonası'nın    ilk turunda Mohamed Tissir ve Alexey Dreev arasında  oynanan karşılaşmaya aittir.  .

 33... Af2+ 34. Şg1 Ad3

Beyaz terk etti . Son pozisyonda Siyah At, Beyaz  Vezire ve Kaleye çatal atmıştır. Vezir kaçtıktan sonra, Siyah takas sonrası kazançlı çıkacaktır.

Pozisyon 40.Ae5 sonrası.

Bu örnek, Guillermo Soppe ve Fernando Braga arasındaki Clarin GP Finalinde  oynanan dokuzuncu tur maçına aittir.. Sonrasında

 40.40... Vh1+

Beyaz terk etti. Tek hamle 41.Şe2 dir.  Bu hamle sonrası Siyah Ac3+ ile çatal atmakta ve Vezir kazanmaktadır.

İki At Savunmasında (1.e4 e5 2. Af3 Ac6 3. Fc4 Af6) 4. hamle  Ac3  sonrasında, Siyah, Beyaz'ın e4 piyonunu hemen ele geçirebilir..

 4... Axe4 !

çatal hilesi yüzünden

 5. Axe4 d5

oynayarak ya Fili ya Atı tekrar  kazanmaktadır.

Kaynakça

Okunacak kaynaklar 

 
 
 
 

Satranç terimleri
Satranç taktikleri