Sıcaklığa bağlı cinsiyet belirleme

Sıcaklığa bağlı cinsiyet belirleme (İngilizce: Temperature-dependent sex determination; TSD), embriyonik/larval gelişim sırasında yaşanan sıcaklıkların yavruların cinsiyetini belirlediği bir çevresel cinsiyet belirleme türüdür. Sadece sürüngenlerde ve teleost balıklarda görülür. TSD, omurgalılar arasında yaygın olan kromozomal cinsiyet belirleme sistemlerinden farklıdır. En çok çalışılan çevresel cinsiyet belirleme (ESD) türüdür. Yoğunluk, pH ve çevresel arka plan rengi gibi diğer bazı koşulların da cinsiyet oranını değiştirdiği gözlemlenmiştir, bu da ilgili mekanizmalara bağlı olarak sıcaklığa bağlı cinsiyet belirleme veya sıcaklığa bağlı cinsiyet farklılaşması olarak sınıflandırılabilir. Cinsiyet belirleyici mekanizmalar olarak, TSD ve genetik cinsiyet belirleme (GSD) eşdeğer bir şekilde değerlendirilmelidir; bu da, sıcaklık değişimiyle cinsiyet oranındaki değişiklikler ekolojik ve evrimsel olarak ilgili olduğundan, doğada gelişim sırasında yaşanan sıcaklık yerine aşırı sıcaklıklara maruz bırakıldığında TSD'ye sahip olduğu iddia edilen balık türlerinin durumunun yeniden gözden geçirilmesine yol açabilir, çünkü sıcaklık değişimiyle cinsiyet oranındaki değişiklikler ekolojik ve evrimsel olarak ilgilidir.

TSD birçok sürüngen ve balık türünde gözlemlenmiş olsa da, cinsiyetler arasındaki genetik farklılıklar ve TSD'nin moleküler mekanizmaları belirlenmemiştir. Kortizol aracılı yolak ve epigenetik düzenleyici yolağın TSD'de rol oynayan potansiyel mekanizmalar olduğu düşünülmektedir.

Yumurtalar, embriyonik gelişimin orta üçte biri sırasında inkübe edildikleri sıcaklıktan etkilenir. Bu kritik inkübasyon dönemi, termosensitif dönem (TSP) olarak bilinir. TSD'li kaplumbağaların gonadlarındaki cinsiyet farklılaşmasının histolojik kronolojisini çözen birkaç yazar sayesinde cinsiyet bağlılığının spesifik zamanı bilinmektedir.

Ayrıca bakınız 
 Cinsiyet belirleme sistemi

Kaynakça 

Cins belirleme sistemi
Herpetoloji