Stereotaksik cerrahi

Stereotaksik cerrahi, vücuttaki küçük hedefleri bulmak ve bunlar üzerinde ablasyon, biyopsi,  enjeksiyon, stimülasyon, implantasyon, radyocerrahi gibi bazı eylemleri gerçekleştirmek için kullanılan bir yöntemdir. Burada üç boyutlu bir koordinat sisteminden yararlanılarak minimal invaziv (en az hasara yol açan) bir cerrahi müdahale uygulanmaktadır.

Teoride, vücuttaki tüm organ sistemlerine stereotaksik cerrahi uygulanabilir. Bununla birlikte, referans noktalarını tespitte zorluklar ( kemik dokuların yumuşak dokularla özellikle hareket halindeki ilişkisi gib) nedeniyle yakın zamanlara kadar beyin cerrahisi ile sınırlı kalmıştır. Beynin yanı sıra meme biyopsisi ve cerrahisinde de rutin olarak uygulanabilmektedir. Prosedürü planlamak için düz röntgen görüntüleri ( radyografik mamografi), bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir.

"Stereotaksik" kavramı zaman zaman kelime kökeni nedeniyle "stereotaktik" olarak da anılmaktadır.

İşlem 
Stereotaktik cerrahi üç ana bileşen temelinde çalışır:

 Haritalama (atlas) çok modlu görüntü eşleştirme araçları, koordinat hesaplayıcı vb. içeren bir stereotaksik planlama sistemidir.
 Bir stereotaksik cihaz veya aparat
 Stereotaksik lokalizasyon ve yerleştirme prosedürü

Modern stereotaksik planlama sistemleri bilgisayar tabanlıdır. Stereotaktik atlas, iki koordinatlı bir planda gösterilen anatomik yapının (örneğin bir insan beyninin) bir dizi kesitidir. Böylece, her beyin yapısına, stereotaktik cihazı konumlandırmak için kullanılacak olan bir dizi üç koordinat açısı belirlenir. Çoğu atlasta kullanılan üç boyut şunlardır: latero-lateral (x), dorso-ventral (y) ve rostro-caudal (z).

Tedavi

Stereotaktik radyocerrahi 

Stereotaksik radyocerrahide, kafa veya omurgadaki tanımlanmış hedefleri insizyon yapmaya gerek kalmadan etkisiz hale getirmek veya yok etmek için harici olarak üretilen iyonlaştırıcı radyasyon kullanır.  Bu işlemde hedef yapıda tedavi etkinliğini korurken bitişik normal dokuya verilen hasarı azaltmak için dik doz gradyanları gerektirir. Bunun sonucu olarak, tedavi hedefinin doğruluğu 1-2 milimetre veya daha az bir sapmaya sahip olmalıdır. Hastaları mümkün olan en yüksek doğruluk ve hassasiyetle tedavi etmek için, görüntü alımından tedavi planlamasına, tedavinin mekanik yönlerine ve fraksiyon içi hareket ihtimallerine kadar tüm hatalar sistematik olarak optimize edilmelidir. Hasta bakımının kalitesini sağlamak için prosedür, bir radyasyon onkoloğu, tıbbi fizikçi ve radyasyon terapistinden oluşan multidisipliner bir ekip içerir. Özel, ticari olarak yapılandırılmış stereotaktik radyocerrahi programları, Gamma Knife, CyberKnife, ve Novalis Radiosurgery  cihazları tarafından sağlanır.

Stereotaktik radyocerrahi, hem primer hem de metastazlarda tümörlerde kullanılabilen minimal invaziv bir tedavi alternatifi  sağlamaktadır. Stereotaktik radyocerrahi çoğu metastaz, meningiom, schwannoma, hipofiz adenomları, arteriyovenöz malformasyonlar ve trigeminal nevralji için uygun vakalarda iyi bir tedavi seçeneğidir.

Parkinson hastalığı 

Fonksiyonel beyin cerrahisi, Parkinson hastalığı, hiperkinezi, kas tonusu bozukluğu, inatçı ağrı, konvülsif bozukluklar ve psikolojik fenomenler gibi çeşitli bozuklukların tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Ekstra piramidal bozuklukları hafifletmek için  Russell Meyers, 1939'da kaudat çekirdeğin  ve putamen ve globus pallidusun bir kısmını çıkardı. İnatçı ağrıyı ortadan kaldırma girişimleride ağrı yolaklarının bazı seviyelerde kesilmesiyleuygulanmaya başlamıştır.

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar 
 Armando Alaminos Bouza, "Imaging, Stereotactic Space and Targeting in Functional Neurosurgery ", Functional Neurosurgery, First Edition, Publisher: Alaúde Editorial LTDA, Editor: Arthur Cukiert, pp. 67–79, (2014), 
 Philip L. Gildenberg, "Stereotactic Surgery: Present and Past", Stereotactic Neurosurgery (Editor: M. Peter Heilbrun). Baltimore: Williams and Wilkins (1988)
 Patrick J. Kelly, "Introduction and Historical Aspects", Tumor Stereotaxis, Philadelphia: W. B. Saunders Company (1991)
 Robert Levy, A Short History of Stereotactic Surgery , Cyber Museum of Neurosurgery.

Dış bağlantılar 

 Leksell Stereotaktik Sistemi 
 Stereotaktik Cihaz. (Fotoğraf)
 Praezis Plus: stereotaktik planlama yazılımı. 
 MNPS - Mevis Stereotaktik Planlama Sistemi. 
 StereoCheck - Stereotaktik koordinatları hesaplamak ve kontrol etmek için iPad / iPhone uygulaması 
 Micromar stereotaktik sistem AIM 

Cerrahi onkoloji
Beyin ve sinir cerrahisi
Bilgisayar destekli cerrahi
Biyopsi