Arnavut epik şiiri

Arnavut epik şiiri, Arnavut halkı tarafından yaratılan destansı bir şiir biçimidir. Uzun zamandır devam eden bir sözlü gelenekten oluşur. Bugün Kosova ve Kuzey Arnavutluk'ta ve bazıları da Karadağ'da olmak üzere çok sayıda Arnavut destansı şiir anlatıcıları (Arnavutça: lahutarë) bulunabilir. Kuzey Arnavut epik şiiri, lahutë veya çifteli eşliğinde şarkı söyleyerek icra edilir.

Koleksiyonlar

Diaspora

İtalya 
İtalya'da folklora olan ilgi arttığında Arbıreş yazarları, kültürlerini ve folklorlarını tanıtma fırsatını ilk yakalayan kişiler arasındaydı. 1947'de Vincenzo Dorsa, Napoli'de İtalyanca'ya çevrilmiş üç Arnavut şiiri içeren Su gli Albanesi: Ricerche e pensie isimli kitabını yayınladı. Bu şarkılarCalabria köylerinden geliyordu. Arnavut folklorunun önemli bir Arbıreş yayıncısı Demetrio Camarda 1866'da Appendice al Saggio di grammatologia comparata isimli dil bilgisi çalışmasına Sicilya ve Calabria'dan çok sayıda Arnavut şarkısını dahil etmiştir; bazıları Arnavutluk'taki halk şiirlerinden ve birkaçı da Yunanistan'daki Arnavut yerleşimlerindendir. Bu koleksiyonda bazı Arbıreş epik şarkıları vardır. 19. yüzyılın ilk yarısında Arnavut soyuna tutkuyla bağlı olan Arbıreş yazarı Girolamo De Rada, erken yaşlarda folklor malzemesi toplamaya başladı. De Rada, 1866'da kaynağı Napolitano kolonilerinden gelen 72 destan şiirinden oluşan Rapsodie di un poema albanese koleksiyonunu İtalyanca çeviri ile yayınladı. Raportiler üç bölüme ayrılmıştır: 20 şarkıyla ''Gli Albanesi allo stato libero''; 20 şarkıyla "gerilla col Turco"'da Gli Albanes; 32 şarkı ile "Gli Albanesi vinil ed in esilio". Bununla birlikte, bu koleksiyonun tam özgünlüğü hakkında bazı şüpheler vardır, çünkü kendisi birkaç değişiklik yaptığını itiraf etti. Arnavut destan şiirlerinin önemli bir koleksiyonu, 1908'de Michele Marchianò tarafından Canti popolari albanesi delle colonie d'Italia'da yayınlandı. Bu koleksiyondaki şiirler, 1737 el yazmasında bulundukları haliyle tam olarak orijinal formunda korunur. 1911 ve 1912'de Canti popolari albanesi della Capitanata e del Molise'yi ve Rivista d'Apulia'yi yayınladı. 1923'te Giuseppe Schirò, kayda değer koleksiyonu Canti tradizionali ed altri saggi delle colonie albanesi di yayınladı.

Yunanistan 
Yunanistan'da kaydedilen Arnavutça şarkılar için çok fazla malzeme yoktur. İlk koleksiyoncu, Yunan donanmasında doktor olarak hizmet ederken, Poros ve Hydra adalarındaki Greko-Arnavut denizcilerinden gelen Arnavut halk şiirlerini kaydeden Alman doktor Karl H. Reinhold'du . Koleksiyonunu 1855'te Noctes Pelasgicae'de (İngilizce: Pelasgic Nights, Arnavutça anlamına gelen "Pelasgic" terimiyle) yayınladı. K. D. Sotiriou 1909'da Attika'daki Markopulo köyü ve Spetses adasındaki Arvanitika lehçesinde yazdığı Short Songs and Tales of the Albanians koleksiyonunu yayınladı.

Arnavutluk 
19. yüzyıl boyunca birçok yabancı bilim adamı Arnavut folkloruna ilgi duymaya başladı. Arnavut kahramanlık şarkılarından bahseden ilk yazar, 19. yüzyılın başında Child Harold isimli eserini yazan Lord Byron idi. Yerli Arnavutların Arnavut sözlü eserlerini toplama konusundaki ilgisi, Arbıreş yazarları ve yabancıların koleksiyonları tarafından teşvik edilen 19. yüzyılın ikinci yarısındaki Arnavut Ulusal Uyanışıyla (Rilindja) büyümüştür. Arnavutluk'taki sözlü destan şarkılarının ilk Arnavut koleksiyoncusu Zef Jubani idi. İşkodra'daki Fransız konsolosluğuna tercümanlık yapan Louis Hyacinthe Hécquard, 1848'den itibaren folklorla çok ilgilenmiş ve Kuzey Arnavut sözlü geleneği üzerine bir kitap hazırlamaya karar vermiştir. Kuzey Arnavut dağlarında seyahat ettiler ve 1858'de Hécquard'nın öncülüğünde Histoire et description de la Haute Albanie ou Guégarie (Yüksek Arnavutluk veya Gegaria'nın Tarihi ve Tanımı) Fransızca çeviri ile yayınlanan folklor materyallerini kaydettiler. Bu koleksiyon, 13 Ocak 1866'da İşkodra kentini harap eden selde daha sonra kaybolan, orijinalı Arnavutça olmayan, on iki Fransızca şarkı içeriyor. Jubani, 1871 yılında Geg türkülerinin ilk koleksiyonunu ve Arnavutluk'ta yaşayan bir Arnavut tarafından yayınlanacak ilk folkloristik eseri oluşturan, İtalyanca çevirisi de olan, orijinal Arnavut şarkılarını Raccolta di canti popolari e rapsodie di poemi albanesi'de yayınladı. Bu koleksiyonu ayrıca İşkodra'da söylenen bir dizi şiir içerir.

Arnavut sözlü geleneğinin en iyi koleksiyonlarından biri, 1878 yılında Thimi Mitko tarafından İskenderiye'de yayınlanan Alvaniki melissa - Belietta Sskiypetare'''dir. Mitko, materyalleri türlerine göre derledi ve sınıflandırdı. Bu koleksiyonun en önemli parçası lirik şiirlerdir. 97'si Tosk lehçesinde ve 26'sı Arnavutluk'un Gheg lehçesinde olmak üzere 123 epik şarkı içerir. Bunlar İskender Bey ve Souliotes'in kahramanca eylemleri de dahil olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun farklı bölgelerindeki Arnavutların savaşlarını kutlamaktadırlar.

Kuzey Arnavut dağlarında aktif olan Fransisken rahipler ve alimler, 20. yüzyılın başlarında Kuzey Arnavut destan şarkılarını kaydetti. En önemli Arnavut folkloristler arasında, dağ seyahatlerinde halk şarkıları toplayan ve Geg Arnavut folkloru ve kabile gelenekleri hakkında makaleler yazan Shtjefën Gjeçovi, Bernardin Palaj ve Donat Kurti vardı. Palaj ve Kurti 1937'de - Arnavutluk'un bağımsızlığının 25. yıldönümünde - Arnavut destanı ayetinin en önemli koleksiyonu olan Kângë kreshnikësh dhe legenda'yı (Sınır Savaşçıları ve Efsanelerin Şarkıları) Visaret e Kombit serisinde yayınlamıştır.

 Kosova ve Sancak 
1830'da Vuk Karadžić, İpek yakınlarında Đurakovac'taki Dovica Obadović'ten 12 Arnavutça şarkı ve Jernej Kopitar için bir bilmece kaydetti. Bu koleksiyon, Kosova'daki Arnavut sözlü ayetinin en eski yazılı kayıtlarından birini oluşturmaktadır. Koleksiyonun tamamı ilk olarak Norbert Jokl tarafından yayınlandı. Bu koleksiyondaki şarkıların özleri, tarihsel veya efsanevi olaylara dayanıyor gibi görünüyor. Koleksiyon, ağıtlar da dahil olmak üzere epik ve lirik şarkıları içeriyor.

  Enstrümanlar 
Kuzey Arnavut destansı şiiri, lahutë veya çifteli eşliğinde şarkı söyleyerek yapılır. 

Lahuta, uzun boyunlu ve oval şekilli gövdeye sahip tek telli bir müzik aletidir. Hayvan derisi ile kaplanmış, oyma ahşaptan yapılmış bir ses kutusundan (genellikle en iyi malzeme olarak kabul edilir) ve genellikle bir keçi, koç veya atın başı ile üstte dekore edilmiş uzun bir boyundan oluşur. Lahuta'nın ipi at kılından yapılmıştır. Enstrüman dizler arasında dikey olarak tutulur, sol el parmakları enstürmanın boynundadır. Etkileyici, keskin, anlamlı bir ses yaratan ve üzerinde ustalaşması zor, asla boynuna bastırılmayan ipin üzerinden çekilen bir yay ile çalınır. Şarkı söylerken, ses enstrüman tarafından üretilen harmonik ve benzersiz melodiyi takip eder.

Çifteli, uzun boyunlu ve oval şekilli gövdeye sahip iki telli bir müzik aleti. Çoğu zaman B 3 ve E 3 ayarlanır (klasik olarak ''E 2 A 2 D 3 G 3 B 3 E 4" olarak ayarlanan bir gitarın üstteki iki teli ile karşılaştırılabilir). Bir tel melodiyi taşır, diğeri genellikle drone olarak çalınır.

 Ulusal epik şiir 
Arnavutluk ulusal destan şiiri Lahuta e Malcís'' Arnavut Katolik rahibi Gjergj Fişta tarafından yazılmıştır ve 1937'de yayınlanmıştır. Eser 30 şarkı ve 17.000'den fazla mısradan oluşmaktadır. Şiir, kuzey Arnavut sözlü destan şiirinden esinlenmiştir.

Kaynakça

Atıflar

Kaynakça 

.

Arnavut şiiri
Şiir
Halk şiiri