Doğu İran dilleri

Doğu İran dilleri, Orta İran dilleri döneminde (M.Ö. 4. yüzyıldan itibaren) ortaya çıkmış bir İran dili alt grubudur. Avestaca genellikle bir erken Doğu İran dili olarak sınıflandırılır. En büyük modern Doğu İran dili, Hindukuş dağları ile İndus Nehri arasındaki bölgede yaşayan 50-60 milyon konuşura sahip Peştucadır.

Yaşayan Doğu İran dillerinin çoğu Afganistan'da, Pakistan'da, Doğu Tacikistan'ın Dağlık Badaşhan Özerk Bölgesi'nde ve Çin'in Sincan bölgesinin en batısında konuşulur. Kuzeybatı Tacikistan'da konuşulan Soğdca kökenli Yagnobi dili ve Kafkasya'da konuşulan İskit-Sarmatça kökenli Osetçe dili bul bölgelerin dışında konuşulan Doğu İran dilleridir. Bu diller, MÖ 1. binyılda Orta Doğu, Doğu Avrupa, Kafkasya ve Batı Asya’ya yayılmış ve İskitya olarak bilinen, geniş bir etno-dilbilimsel sürekliliğin kalıntılarıdır.

Sınıflandırma 
Doğu İran dilleri tek bir lehçe sürekliliği olarak tanınır. Doğu İran dillerinin yanı sıra "Kuzeydoğu" gibi geleneksel dallar genetik gruplardan ziyade dil alanları olarak kabul edilir.

Diller aşağıdaki gibidir:

 Eski İran dilleri

 İskit ve Eski Saka dilleri †

Avestaca † (yaklaşık MÖ 10.-7. yüzyıl), genellikle Doğu olarak sınıflandırılır, ancak bu sınıflandırmada bir şubeye atanmaz.

 Orta İran dilleri

 Baktriya dili †, y. MÖ 4. yüzyıl - MS 9. yüzyıl 
 Harezmce †, y. MÖ 4. yüzyıl - MS 13. yüzyıl 
 Soğdca †, y. 4. yüzyıl 
 İskit-Hotanca † (yaklaşık 5.-10. yüzyıl) ve Tumşukça † (MS 7. yüzyıl) 
 İskit-Sarmatça †, y. 8. yüzyıl

 Yeni İran dilleri

 Peştuca (lehçeler: Kuzey, Güney, Merkez, Yusufzay, Vezirvola ve diğerleri) 
 Vanetsi 
 Kuzey Pamir dilleri 
 Yazgulami, Vanji 
 Şughni, Roşorvi, Bajuvi, Barvozi, Roşani, Hufi, Bartangi, Sarikoli 
 Sangleçi-Işkaşimi (lehçeler: Sangleçi, Işkaşimi, Zebaki) 
 Vakhi (Saka etkisiyle) 
 Munji-Yidgha 
 Munji 
 Yidgha 
 Ormuri-Paraçi (her zaman Doğu İranlı olarak kabul edilmez) 
 Ormuri 
 Paraçi 
 Kuzey (her zaman Doğu İranlı olarak kabul edilmez) 
 Yagnobi 
 Osetçe (ağızlar: Demir, Digor, Jassic †)

Ayrıca bakınız 

 Batı İran dilleri 
 Saka dili

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), s. 100.

Doğu İran dilleri