Azerbaycan Millî İstiklâl Partisi

Azerbaycan Millî İstiklal Partisi veya kısaca AMİP, bağımsız Azerbaycan tarihinde ilk resmî kayda alınan (17 Temmuz 1992) siyasi parti. Parti dönemin Azerbaycan Halk Cephesi kurucusu İtibar Mammadov liderliğinde kurulmuştur. 1992-1993 ve 1995-2000'li yıllarda ana muhalefet partisi olmuştur.

Tarihçe

İtibar Mammadov dönemi (1992-2004) 
4 Temmuz 1992’de AHCP’nin yürüttüğü siyasete karşı gelen bir grup siyasetçi AHC kurucusu İtibar Mammadov liderliğinde AMİP’i kurdu. AMİP dönemin en güçlü muhalefet partilerinden birine çevrildi. 17 Temmuz 1992’de parti resmî kayıtlara alındı.

Hükûmette temsil krizi 
1993’te Ebulfez Elçibey’in Keleki’ye gitmesi, Haydar Aliyev’in yönetimi ele alması AMİP’de kaos oluşturdu. Haydar Aliyev AMİP’e koalisyon hükûmet teklif etti. Lakin AMİP’cilerde koalisyon konusunda ortak karar alınamadı. Nazim İmanov, Fuat Ağayev, İsa Mammadov, Bahtiyar Necefov koalisyon hükûmete karşı oldular. Buna rağmen Vagif Kerimov, Gabil Hüseynli, Mübariz Kurbanlı, Gündüz Celilov, Vilayet Guliyev, Eldar Salayev ve Elçin Efendiyev ise koalisyon hükûmete evet dediler. Tartışmalara rağmen koalisyon hükûmet kurulmadı.

Evet’ciler istifa ederek Eylül 1993’te yeni Azerbaycan Demokratik İstiklal Partisi’ni kurdular. 1993-1995’te ADİP genel başkanı Gabil Hüseynli olsa da, Haydar Aliyev’in Gabil Hüseynli’yi 1993’te devlet müşaviri atamasıyla 1995’te Hüseynli ADİP’ten istifa etti.Parti 1995 Azerbaycan genel seçimlerine katılarak 2 milletvekili çıkarsı. Lakin bu milletvekilleri 1999’da istifa ederek YAP’a geçtiler. ADİP parçalandı ve devlet kaydı feshedildi. Şu anda parçalanmış ADİP’e Vagif Kerimov genel başkanlık etmektedir.

1995 Azerbaycan genel seçimleri 
Parçalanmalara rağmen seçimlere katılan AMİP 331,865 (%9,3) oy alarak 3 milletvekili çıkardı ve ana muhalefet partisi olmayı başardı. Tekrar seçimlerde de 1 milletvekili çıkaran parti milletvekili transferleri de yapmıştır.

1998 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimi
1998 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde başta Ebulfez Elçibey, Müsavat Partisi, AHCP olmak üzere boykot kararı alındı. Kimi iddialar göre ana muhalefetin seçimlerde olmamasından yararlanarak seçimlere katılan İtibar Mammadov muhalefetin tek ve en güçlü adayı olmak istiyordu. İtibar Mammadov seçimleri 389.662 (%11.8) oyla 2. sırada tamamladı.

2000 Azerbaycan genel seçimleri 
Seçimlerde 112,727 (%3,89) oy alarak 1 milletvekili çıkarmayı başaran AMİP Ocak 2001 Azerbaycan ara genel seçimlerine önce katılma kararı aldı. Seçimlere çok az kala AMİP milletvekili adaylarını geri çağırarak seçimi boykot etme kararı aldı. Buna rağmen seçimlerde 1 AMİP üyesi Hidayet Gulamov milletvekili seçildi. Seçimlerden sonra AMİP milletvekilleri istifa etmediği için partilerinden ihraç edildiler.

2003 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimi 
2003 tarihinde, seçimlerden önce resmî devlet kaydı olmayan İlerici Halk Partisi AMİP’e birleşmiştir. 2003 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde Bizim Azerbaycan İttifakı’na katılmayı redd eden AMİP, AHCP genel başkanı Ali Kerimli’yle anlaştı. Ali Kerimli AMİP adayı İtibar Mammadov lehine adaylığını geri çekti. AMİP ve AHCP seçime Galebe (Zafer) İttifakı kurarak katıldılar. Seçimde 62.401 (%2.53) oy alan İtibar Mammadov 4. oldu. Seçim gecesinden itibaren AHCP AMİP’ten desteğini çekerek Bizim Azerbaycan İttifakı adayı İsa Gamber’in kazandığını iddia etti. Seçim hezimetinden sonra İtibar Mammadov AMİP genel başkanlığından istifa etti.

Ali Aliyev dönemi (2005-2006) 

7 Şubat 2005 tarihinde düzenlenen 8. Kurultayda Ali Aliyev genel başkan seçildi. İtibar Mammadov'un liderlik makamı fesh edildi. AMİP Azerbaycan Sosyal Demokrat Partisi, Azerbaycan Milli Hareket Partisi ve bağımsız adaylarla Yeni Siyaset İttifakını (YeS) kurarak seçimlere katıldı. Seçimlerde YeS adayı Vahid Ahmedov ve Ali Mesimli milletvekili seçilse de, daha sonra ittifakla ilişkilerini kestiler.

2005 Azerbaycan genel seçimlerinden sonra AMİP’in Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezi Seçim Komisyonu’ndaki temsilcisi, şimdiki genel başkan Arzuhan Alizade’nin seçim protokollerine onay imzası atması partinin 2005’te genel başkanı seçilen Ali Aliyev’in itirazına sebep oldu. Olağanüstü Toplantı gerçekleştiren Ali Aliyev, Mammadov ve Alizade taraftarı Siyasi Şûra üyelerini ihraç etti. Bunun üzerine 22  Ocak 2005’te hem Ali Aliyev, hem İtibar Mammadov kurultay düzenledi. Aliyev kendini genel başkan ilan etse de, Mammadov taraftarları 22 Ocak 2006 tarihinde 2. Olağanüstü Kurultay düzenleyerek  Ayaz Rüstemov’u geçici genel başkan seçtiler.

25 Mayıs 2006'da düzenlenen 9. Kurultayda Ayaz Rüstemov genel başkan seçildi. 2007'de Ayaz Rüstemov'un istifa etmesi nedeniyle geçici olarak Fuat Muhtarov genel başkan seçildi.

Sonraki dönem (2006-) 
10 Temmuz 2010 tarihinde partinin 10. Kurultayı düzenlendi. Kurultayda eski YAP, daha sonra Azerbaycan Demokrat Partisi milletvekili olmuş Yusuf Bağırzade AMİP genel başkanı seçildi. 27 Ekim 2015 tarihinde Yusuf Bağırzade görevinden istifa ederek siyasetten gitti. Bu tarihten 2020 tarihine kadar Arzuhan Alizade geçici genel başkan görevini üstlendi.

16 Ağustos 2020 tarihinde çevrimiçi düzenlenen 11. Kurultayda Arzuhan Alizade genel başkan seçildi.

İdeoloji 
Parti Muhafazakâr ideolojiyi savunuyor. Siyasi yelpazede merkez sağ konumundadır.

Yapılanma

Genel başkanlar

Yönetim

Kurultaylar

Seçimler

Genel seçimler

Ara genel seçimler

Yerel seçimler

Ara Yerel Seçimler

Notlar

Kaynakça 

Azerbaycan'daki siyasi partiler
Azerbaycan'daki muhafazakâr partiler
1992'de kurulan siyasi partiler