Akameti

Akameti (Gürcüce: აკამეთი ya da აქამეთი; okunuşu; "ak'ameti" ya da "akameti"), Ardahan ilinin merkez ilçesinde yer alan eski bir yerleşimdir. Günümüze izleri kalmış olan bu yerleşim, bugünkü Çatalköprü (eski adı Şadevani) ve Hasköy arasında bulunmaktadır.

Tarihçe

Akameti'nin 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde büyük bir köy olarak yer alması, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar köyü 1550 yılında, birleşik Gürcü Krallığı'nın Mesheti bölgesinde yerini alan ve Gürcü atabeg devleti olan Samtshe-Saatabago'dan (1268-1625) ele geçirdi. Bu deftere göre Akameti, Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasında Kuzay nahiyesine bağlı bir köydü. Osmanlı idaresinin Akamet (اكامت) olarak kaydettiği köyde ispenç vergisi vermekle yükümlü 44 hane yaşıyordu. Hane reisleri Elia, Gogiça, Grigol, Sultan, Datuna, Demetre, Rubena, Eliazar, Çita, Cimşer, Amira, Sasun, Karayigit, Simon gibi adlar taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar tarımı, sebzecilik ve arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

Akameti, 18. yüzyılın başında, 1703 senesinde Osmanlı cebe defterine göre mülkiyeti Ali adında birine verilmiş bir köydü ve Ali devlete yılda 12.280 akçe vergi ödüyordu. Akameti'nin nüfusu Osmanlı döneminde azalmış olmalı ki 1878 yılında köyde sadece 12 hane yaşıyordu. 93 Harbi'nde Tao-Klarceti bölgesini ele geçiren Rusların 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Akameti ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini dolaşan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Akameti'den terk edilmiş bir köy olarak söz emiştir. Anlamını vermeden Akameti adının Gürcüce olduğunu ve köyde iyi inşa edilmiş sağlam bir kilisenin bulunduğunu belirtmiştir. Bu yerleşmeden geriye günümüze sadece yapı kalıntıları ulaşmıştır. Akameti, Rus idaresi sırasında boşalmış olmalıdır.

Akameti köyünde bir kilise ile bir kalenin yıkıntıları günümüze ulaşmıştır. Tek nefli bir yapı olan Akameti Kilisesi, ortadan kalkmış olan yerleşmede bulunmaktadır. Küçük bir yapı (8x4 m) olan kilisenin günümüze kalan duvarlarının yüksekliği 6 metreyi bulur. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli 1917'de yayımlanan yazısında bu kilisenin sağlam olduğunu ve üzerinde Gürcüce yazılar bulunduğunu yazmıştır. Ancak bu yazılar günümüze ulaşmamıştır. Kilisenin yakınında bulunan ve yüksekliği 3-4 metreyi bulan duvar kalıntılarının bir kaleye ait olduğu tahmin edilmektedir.

Kaynakça

Ardahan tarihi
Tao-Klarceti