Şah Abbas ve Hurşid Banu (opera)

Şah Abbas ve Hurşid Banu (), Azeri besteci Üzeyir Hacıbeyov’un dördüncü muğam operası. Librettosu da yine Hacıbeyov'a aittir. Azerbaycan halk masallarının motifleri temel alınarak yazılmış olan opera eserinin 4 perdesi ve 6 tablosu vardır.

Tarihçe 

Opera ilk olarak 10 Mart 1913 tarihinde Nikitin Kardeşler Sirki'nde sahneye konmuştur. Oyunun yönetmeni Hüseyin Arablinski, şefi Müslüm Magomayev'di. Operanın başrollerinde Hüseynkulu Sarabski (Şah Abbas), Ahmed Ağdamski (Hurşid Banu), Hanefi Teregulov (Mastavar) yer alıyorlardı. Opera, Azerbaycan sahnesinde 1930'lu yılara kadar sahnelenmeye devam etti.

Operanın eskizlerini, Azerbaycan SSC Halk Sanatçısı onursal unvanlı ünlü karikatürist Azim Azimzade çizmiştir.

Karakterler 
 Şah Abbas - 35 yaşında
 Vezir 50 yaşında
 5 ayan
 Hizmetçi
 Oduncu ve 2 oğul
 Hurşid - 20 yaşında bir oduncu kızı
 Mastavar - Aşçı
 Dost canlısı - Şiraz halkından
 Divane
 5 mahkum
 3 keçeci
 10 Şirazlı nefer
 Birlikler ve diğerleri

Özellikleri 

Üzeyir Hacıbeyov'un daha önceki operalarından farklı olarak mutlu sonla biten bu eserin kahramanı, bürokratik ve hırslı şahı fetheden basit bir oduncu kızıdır. Eserde iyilik kötülüğe karşı zafer kazanır ve yüce aşk zafer kazanır. Hacıbeyov'un önceki eserlerinde olduğu gibi burada da muğamlar yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, yazarın bu eserinde konu malzemesini önemli ölçüde arttırması, yazarın yaratıcı gelişimini göstermiştir. Hacıbeyov, kahramanların bireysel özelliklerini yansıtan müzikler yaratmayı başarmıştır. Bu operadaki en dikkat çekici kısım, Şah Abbas'ın partisidir. Muğam operalarında ilk defa geleneksel-klasik tipte bir arya birinci perdede seslendirilmiştir.

Ancak bu aryada ulusal tonlama da açıkça hissedilmektedir. Arya dramatik olarak da çok ilgi ve merak uyandırmıştır. Şah Abbas'ın imgesi burada ayrıntılı olarak anlatılmış ve hem hayalperest, şair, derin duyguları olan bir karakter, hem de hükümran ve kararlı bir Şah olduğu ortaya çıkarılmaktadır. Aryanın iki planlı içeriği bir yandan lirik ve yumuşak, diğer yandan ise bataklık ruhu gibidir ve Heyrati Zerbi muğamını anımsatmaktadır. Şah Abbas'ın bu aryası, daha sonra Müslüm Magomayev'in  operasındaki Aslan Şah aryasının da temelini atmıştır. Bu arya, Hacıbeyov'un gelecekteki opera stili için de çok önemli görülmüştür.

Hurşid Banu'nun ilk perdedeki aryası ve Mastavar'ın partisi de müzikleriyle operada öne çıkmıştır. Hacıbeyov'a için geleneksel olan müzik tarzı ve yeni müzikal ifadeleriyle, daha önce besteci tarafından kullanılan müzik aletlerini önemli ölçüde genişletmiş ve bu da operanın büyük başarısına yol açmıştır.

Kaynakça 

Azerice operalar
Üzeyir Hacıbeyov operaları
1912 operaları
Kurguda İran
Muğam