Moura Budberg

Maria Ignatievna Budberg (, Maria (Moura) Ignatievna Zakrevskaya-Benckendorff-Budberg; née Zakrevskaya; Şubat 1893 - 1 Kasım 1974), aynı zamanda Kontes Benckendorff ve Barones Budberg olarak da bilinir, bir Rus maceracı ve OGPU ve İngiliz İstihbarat Teşkilatı'nın şüpheli ikili ajanıydı.

Kendisini kişisel olarak tanıyan İngiliz gazeteci Robin Bruce Lockhart'a göre, "o, belki de Sovyetler Birliği'nin Londra'nın siyasi ve entelektüel sahnesinde görünen en etkili etki ajanıydı".

Erken dönemleri 
Ukrayna'nın Poltava şehrinde doğan Moura, bir Rus asilzade ve diplomat olan Ignaty Platonovich Zakrevsky'nin (1839-1906) kızıydı. 1911'de Berlin'deki Rus Büyükelçiliği İkinci Sekreteri Johann (Ivan) Alexandrovich Benckendorff (1882-1919) ile evlendi. Bu evliliklerinden iki çocukları oldu: Paul (1913 doğumlu) ve Tatiana (1915 doğumlu). Daha sonra Bernard Alexander ile evlendi ve bu evliliğinden iş insanı olacak olan Helen Alexander doğdu. Benckendorff'un Estonya'da Jendel Jäneda adında büyük bir kır evi vardı ve burada 19 Nisan 1919'da yerel bir köylü tarafından vurularak öldürüldü.

Tutuklanışı 
Moura, Ekim Devrimi'nden önce Berlin'deki Rus büyükelçiliğinde çalıştı ve burada İngiliz diplomat R. H. Bruce Lockhart ile tanıştı. Kocasının 1919'da öldürülmesi üzerine Birleşik Krallık adına casusluk yaptığı şüphesiyle tutuklandı ve Lubyanka hapishanesine nakledildi. 1932 tarihli Bir İngiliz Ajanının Anıları adlı kitabında kendi adıyla bahseden Lockhart ona kefil olmaya çalıştı ama birkaç hafta gözaltında tutulmaktan kurtulamadı. Sevgiliydiler ve onun tarafından hamile kaldı, ancak düşük yaptı.

Lockhart serbest bırakıldıktan ve kısa bir süre sonra "Büyükelçilik Komplosu" ("Lockhart komplosu" olarak da bilinir) ile bağlantılı olarak Rusya'dan kovulduktan sonra Budberg, ihtiyaç ortaya çıkarsa istihbarat servisi ile işbirliği yapması şartıyla serbest bırakıldı. Budberg, Korney Çukovski'nin yardımıyla yazar Maksim Gorki ile tanıştığı "Dünya Edebiyatı"nı yayınlamaya başladı. Yazarın Sovyetler Birliği'ne dönmeden önce İtalya'da yaşadığı 1920'den 1933'e kadar birkaç kesinti ile evinde yaşayan Gorky'nin sekreteri ve ortak hukuk eşi oldu. Son büyük eseri olan Klim Samgin'in Hayatı romanını ona adadı.

H. G. Wells 
1920'de Budberg, Moskova'ya ünlü bir ziyarette bulunduğunda İngiliz yazar H. G. Wells ile tanıştı ve sevgili oldular. 13 Kasım 1921'de Baron Nikolai (Rotger Emil Arthur Friedrich) von Budberg-Bönningshausen (1896 doğumlu) ile kısa bir süre evlendi. Birliktelikleri bir rahatlık evliliği niteliğindeydi ve kısa süre sonra boşandılar. (Bu evlilik ona bir pasaport alma imkanı sağladı. Böylece hem Estonya'daki hem de Gorki'deki çocuklarını ziyaret etmek için Rusya'dan ayrılma olanağına sahip oldu ve ardından Sorrento yakınlarında yaşadı. Güvenilmez bir karakter olan Baron Budberg'in Brezilya'da ortadan kaybolduğu söylenmektedir.) Moura'nın Wells ile ilişkisi, 1933'te, Gorki'den ayrıldıktan sonra göç ettiği Londra'da yenilendi. Yakın ilişki 1946'da Wells'in ölümüne kadar devam etti. Ondan evlenme teklif almıştı, ancak Budberg teklifi şiddetle reddetti.

Çifte ajan mı? 
Budberg'in hem Sovyetler Birliği hem de İngiliz istihbaratı için çifte ajan olduğundan şüpheleniliyordu ve ünlü Hollandalı egzotik dansçı ve casusun adına ithafen "Rusya'nın Mata Harisi" olarak anılıyordu. 1920'lerden sonra Sovyetler Birliği'ni en az iki kez ziyaret ettiği biliniyor: ilk olarak 1936'da Gorki'nin cenazesi için (ki bu da insanların onu NKVD ajanı olarak adlandırmasına neden oldu) ve 1950'nin sonunda Aleksandr Guçkov'un kızıyla. .

Bir MI5 muhbiri onun hakkında, "inanılmaz miktarda içebilir, çoğunlukla cin" dedi.

Moura Budberg, Londra'da Ennismore Gardens'ta ve Cromwell Road'da yaşamını sürdürdü. 1929'da oraya göç ettiği andan itibaren İtalya'ya döndüğünde ölümünden kısa bir süre öncesine kadar (31 Ekim 1974) İngiltere'de kalıcı evini yapmıştı.

Yazıları 
Diğer pek çok etkinliğin yanı sıra Budberg kitaplar yazdı ve en az iki filmin senaryosunu yazdı: Laurence Olivier ve John Sichel'in yönettiği Three Sisters (1970) ve Sidney Lumet'in yönettiği The Sea Gull (1968). Gorki'nin Yararsız Bir Adamın Hayatı (1908) romanını 1971'de İngilizceye çevirdi.

Ailesi 
Budberg'in 1908'de Baron Arthur von Engelhardt ile evlenen ancak 1909'da boşanan büyük üvey kız kardeşi Alexandra 'Alla' Ignatievna Zakrevskaya (1887-1960), Aralık 2007 ile Mayıs 2015 arasında İngiliz Liberal Demokrat Partisi lideri ve ve 2010'dan 2015'e kadar Birleşik Krallık Başbakan Yardımcısıydı olan Nick Clegg'in büyük büyükannesi idi.

Hatırası 
Mayıs 2008'de İngiltere'de Dimitri Collingridge'in yönettiği Gizli Ajan Teyzem adlı bir televizyon filmi gösterime girdi. Biyografisi, göçmenleri kronikleştiren Nina Berberova tarafından yazılmıştır.

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar 

 
 
 
 
 
 The Murder of Maxim Gorky. A Secret Execution by Arkady Vaksberg. (Enigma Books: New York, 2007. ISBN 978-1-929631-62-9.)
 Translated Penguin Book – at  Penguin First Editions  reference site of early first edition Penguin Books.

Dış bağlantılar 

 Çok Tehlikeli Bir Kadın: Rusya'nın En Baştan Çıkarıcı Casusunun Yaşamı, Sevgileri ve Yalanları, Deborah McDonald ve Jeremy Dronfield, gözden geçirme: 'gereksiz yere gösterişli' 

Birleşik Krallık'a karşı kullanılan Sovyet casuslar
Sovyet casuslar
Rus soylular
1974 yılında ölenler
1892 doğumlular