Bieti Kilisesi

Bieti Meryem Ana Kilisesi (Gürcüce: ბიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია), Güney Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesindeki Ahaltsihe Belediyesinde, Gurkeli ve Tsinubani köyleri yakınında yer alan harabe bir Gürcü Ortodoks kilisesidir. 14. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen Bieti kilisesi, kubbeli Yunan haçı planı tasarımıyla inşa edilmiştir. Kubbenin 1930'da yıkılmasından sonra, sadece sığınağın kubbesi ve pastoforium ayakta kalmıştır. Bazı ön temizlik ve koruma çalışmalarından sonra, kilise 2019 yılında yeniden yapılanmaya başlamıştır. Kilise, Gürcistan'ın Ulusal Öneme Sahip Taşınmaz Kültür Anıtları listesine eklenmiştir. Günümüzde tartışmalı Güney Osetya bölgesinde bulunan "Bieti" adında başka bir Orta Çağ Gürcü kilisesi daha vardır.

Tarihi 
 

Bieti Kilisesi, Samtshe-Cavaheti bölgesindeki Ahıska Belediyesine bağlı modern Gurkeli köyünün yaklaşık 2 km kuzeyinde, Tsinaubani geçidindeki terk edilmiş Bieti köyünün topraklarında bulunmaktadır. Tarzından anlaşıldığı kadarıyla, kilise 14. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş olabilir. Kilisenin kuzeyine, 1493'te Zaal Tohasdze tarafından bir şapel eklenmiştir. Bölge, 1578 ve 1829 yılları arasındaki Osmanlı yönetimi sırasında büyük ölçüde Müslüman olan Orta Çağ Mesheti bölgesinin bir parçasıydı. Unutulmuş olan kiliseye, 19. yüzyılın sonlarında Dimitri Bakradze ve Ekvtime Takaişvili  dikkat çekmiştir. Ağır hasar görmüş olan bina, kubbesi 1930'da yıkıldıktan sonra harabeye dönmüştür. Kilisede yapılan ön temizlik ve koruma çalışmalarından sonra, 2019 yılında başlatılan yeniden yapılandırma programının üç yıl içinde tamamlanması planlanmaktadır.

Planı 
11.8 × 17.7 metre ölçülerindeki Bieti kilisesi, yontulmuş taşlardan Yunan haçı planına göre inşa edilmiştir; merkezi yerleştirilmiş büyük kubbeyle, derin bemalı yarım dairesel bir apsise sahiptir. Kubbe, tüm kemerler, tonozlar ve apsisin üst kısmı çökmüştür, kalıntıları ise kilisenin içini doldurmuştur. Sadece sığınağın kubbesi ve pastoforya günümüze ulaşmıştır. Doğu duvarı, halen daha Bizans Paleologan sanatından etkilenmiş Orta Çağ fresklerinin parçalarını korumaktadır. Dış duvarlar taş oymalar ve Orta Çağdan kalma Gürcü alfabesi  asomtavruli ile yazılmış yazıtlarla süslenmiştir. Günümüzde kayıp olan bir yazıt, 1493 yılında yapılmış şapelden bahsetmektedir. Sanat tarihçisi Vahtang Beridze, kiliseyi, Sapara, Zarzma ve Çulevinin de dahil olduğu "kubbeli Orta Çağ Samtshe kiliseleri" grubunda değerlendirmektedir.

Kaynakça 

Samtshe-Cavaheti'deki yapılar
Gürcistan'daki Gürcü Ortodoks katedralleri
14. yüzyılda tamamlanan kiliseler