Eksplosofor

Eksplosoforlar organik kimyada organik bileşiklere patlayıcı özellikler kazandıran fonksiyonel gruplardır.

Tarihçe 
İlk olarak 1935’de Rus kimyager V. Pletz tarafından kullanılan terim,  başlangıçta bazı makalelerde "plosofor" olarak yanlış tercüme edilmiştir. Ayrıca, molekülün patlayıcı kapasitesini değiştiren bir grup olan bir oksoeksplos kavramıda (kromofor ve oksokrom kavramına benzer) dikkat çekmektedir. 
Eksplosofor terimi, J. Agrawal and R. Hodgson (2007) tarafından Organic Chemistry of Explosives gibi kitaplarda kullanıldıktan sonra daha sık kullanılmıştır.

Özellikleri 
Azot içeren eksplosoforlar (aşağıdaki I, II ve IV grupları) özellikle güçlüdür. Çünkü oksijenin yanı sıra çok kararlı bir molekül olan moleküler azot oluşturmak üzere reaksiyona girerler ve bu nedenle toplam reaksiyon son derece ekzotermiktir. Oluşan gaz da genişleyerek gözlemlenen şok dalgasına neden olur.

Sınıflandırma  
Pletz eksplosoforları sekiz farklı kategoriye ayırdı.

I. −NO2, −ON=O ve −ONO2 
Bunlar,
bir azot atomunun bir organik moleküle bağlandığı nitro grubu, 
oksijenin organik moleküle bağlandığı, nitrit grubu, ve 
 bir azot atomunun, organik moleküle bağlanmış bir oksijen ile diğer iki oksijen atomu arasında bulunduğu nitrat esterleri şeklinde temsil edilirler.
Ticari olarak en çok kullanılan patlayıcılar nitrat ve nitrit esaslıdır.

II. −N=N− ve −N−=N+=N−− 
Organik / inorganik bileşiklere bağlı sırasıyla Azo ve azotür grupları (örnk. AgN3, Pb(N3)2, NH4N3)

III. −RnNXm 
Halojenlenmiş azot grubu X:halojen (örneğin NI3 ve NCl3)

IV. −C=N−O− 
Fülminat grubu (örnek HONC ve Hg(ONC)2)

V. −OClO2 ve −OClO3 
Organik / inorganiklere bağlı sırasıyla Klorat ve perklorat grupları (örnk. KClO3, FOClO3)

VI. −O−O− ve −O3− 
Organikler / inorganiklere bağlı, sırasıyla peroksit ve ozonit grupları, (örnk. aseton peroksit, metil etil keton peroksit)

VII. −C≡C− M+ 
Metal türevleri ile asetilenür grubu (örnk. Ag2C2, Cu2C2)

VIII. Belirli organik radikallerin karbonuna dengesiz bir bağ ile bağlanan bir metal atomu 
Bu sınıf örneğin cıva, talyum ve kurşun organik bileşiklerini içerir.

Diğer 
Pletz tarafından tanımlanan sekiz sınıfın dışındaki diğer maddeler de eksplosofor olarak tanımlanmıştır.

Kaynakça 

Organik bileşikler
Patlayıcı maddeler