Dmanisi 5 kafatası

Kafatası 5 veya D4500 olarak da bilinen Dmanisi kafatası, Gürcistan'ın Dmanisi kentinde bulunan ve erken Homo erectus olarak sınıflandırılan beş kafatasından biridir. Ekim 2013'te bir yayımlanan bir makaleye göre, yaklaşık 1.8 milyon yaşında olduğu tahmin edilmektedir ve Pleistosen Homo türünün en eksiksiz kafatasıdır ve antik çağdaki ilk tam yetişkin hominini kafatasıdır. Araştırmacılara göre, keşif "erken Homo'nun beyinleri küçük, ancak vücut kütlesi, boy ve uzuv oranlarının modern varyasyonun alt sınırına ulaşan yetişkin bireylerden oluştuğuna dair ilk kanıtı sağlıyor."

Kafatası, 2017 itibarıyla hala devam eden paleontolojik tartışmanın nedeni olmuştur: Homo rudolfensis veya Homo habilis gibi farklı türlerden olduğu düşünülen birçok hominini fosili, hiç de ayrı türler olmayabilir. Aksine, evrimleşen tek bir soy olabilirler.

Kafatasının keşfi 

1991 yılında Gürcü bilim adamı David Lordkipanidze Gürcistan'daki Dmanisi'de yer alan bir mağarada erken insan işgal izleri buldu; bu mağara, ülkenin başkenti Tiflis'in yaklaşık 90 kilometre (56 mil) güneybatısında bir mezrada yer alan bir arkeolojik alan içinde yer almaktaydı. O zamandan beri, bölgede beş erken hominini kafatası keşfedildi. 2005 yılında bulunan Kafatası 5, hepsinin en eksiksiz örneğidir. Daha fazla analizden sonra, 5 yıl önce bulunan mandibulası (D2600) ile birleştirildi. Keşfin son analizi uzun yıllar sürdü ve 2013'te yayınlandı.

Kafatasının tanımı 

Büyük bir Australopithecus erkeğinin (546 kübik santimetre (33.3 in3)) büyüklüğündeki beyin hacmine rağmen, Homo erectus'un tüm özellikleri Kafatası 5'te açıkça görülebilir. Diğer Dmanisi kafataslarının beyin kemiklerinin boyutları 601 kübik santimetre (36.7 in3) ile 730 kübik santimetre (45 in3) arasındadır.

Kafatası 5'in belirgin ve büyük olan kafatası üst yapıları, muhtemelen bir erkek olduğunu düşündürmektedir. Yüzü, bugüne kadar keşfedilen en büyük insan atalarından biridir. Elmacık kemikleri büyüktür ve sağ tarafında büyük olasılıkla kırıklar ve yaralanmalar nedeniyle birçok deformasyon izi görülür. Araştırmacılar, bireyin boyunun  ila  ve ağırlığının  ila  arasında olduğunu düşünmektedir.

Tarihlendirme 

1980'lere kadar bilim adamları, homininilerin tüm Erken Pleistosen boyunca Afrika kıtasıyla sınırlı olduğunu (yaklaşık 0.8 milyon yıl öncesine kadar), yalnızca Afrika Dışı I adlı bir aşamada göç ettiklerini varsaydılar. Bu nedenle, arkeolojik araştırmaların büyük çoğunluğu orantısız bir şekilde Afrika'ya odaklandı. Dmanisi arkeolojik alanı, Afrika dışındaki en eski hominini bölgesidir ve buluntuların analizi, bazı homininilerin, özellikle Homo erectus georgicus''un Afrika'yı 1,85 milyon yıl öncesine kadar terk ettiğini gösterdi. 5 kafatasının tamamı aşağı yukarı aynı yaştadır.

Sonuç olarak, Dmanisi kafataslarının tarihlendirilmesinin paleontolojik önemi büyüktür. Bunun sadece Kafatası 5'in keşfiyle değil, aynı yerde bulunan başka bir örnek olan D2700 olarak da bilinen Dmanisi 3 kafatası ile ilişkili olduğu belirtilebilir.

Keşfe dair tartışmalar ve keşfin önemi 
Dmanisi kafatasları, özellikle Kafatası 5, nispeten küçük 546 kübik santimetre (33.3 in3) beyni ile, bu alanda bulunan diğer kafataslarına kıyasla, Homo cinsinin en eski türlerinin aslında erectus türünün bir alt türü olduğunu göstermektedir. Tüm Dmanisi kafataslarının morfolojisindeki çeşitlilik o kadar büyüktür ki, farklı arkeolojik alanlarda keşfedilmiş olsalardı, büyük olasılıkla farklı türler olarak sınıflandırılacaklardı. Bununla birlikte, tüm Dmanisi kafatasları aynı yaştadır ve tamamen aynı alanda bulunmuştur.

Kafatası 5 ve diğer Dmanisi kafatasları arasındaki geniş çeşitlilikle karşı karşıya kalan Gürcistan ve Zürih Üniversitesi araştırmacıları, modern insan kafatasları ve şempanze kafataslarındaki normal varyasyonları incelemeye yönlendirildi. Birbirlerinden farklı görünseler de, tüm Dmanisi kafatasları arasındaki büyük varyasyonların modern insanlar ve şempanzeler arasında görülenlerden daha büyük olmadığını buldular. Sonuç olarak, Homo erectus'ta böyle bir tutarsızlığın bulunması tamamen mümkündü.

Bu keşif, bilim adamlarının iki erken hominini türünün, Homo rudolfensis ve Homo habilis'in her ikisinin de Homo erectus olduğunu öne sürmelerine yol açtı. Bu, bilim topluluğu arasında devam eden bir tartışmadır.

Dmanisi 5 örnek listesi 
Beş Dmanisi kafatasının adı:

 D2280 (kafatası 1)
 D2282/D211 (kafatası 2)
 D2700/D2735 (kafatası 3)
 D3444/D3900 (kafatası 4)
 D4500/D2600 (kafatası 5)

Ayrıca bakınız 

 Homo erectus
 İnsan evrim fosillerinin listesi
 İnsan fosillerinin listesi

Kaynakça 

Tarih öncesi Avrupa memelileri
Tarih öncesi Gürcistan
Buzul Çağı primatları
Pliosen devri primatları
Arkeolojik insan kalıntıları