Sherman Antitröst Yasası

Sherman Antitröst Yasası (İngilizce: Sherman Antitrust Act of 1890), Benjamin Harrison başkanlığındaki Kongre tarafından 1890'da kabul edilen ve teşebbüsler arasındaki rekabeti düzenleyen Amerika Birleşik Devletleri'ndeki antitröst yasasıdır. Adını yasa teklifinin ilk sahibi olan Ohio Senatörü John Sherman'dan almıştır.

Sherman Yasası, rekabete aykırı anlaşmaları ve ilgili piyasayı tekeline alan veya tekelleştirmeye çalışan tek taraflı davranışları genel olarak yasaklar. Yasayı ihlal eden davranışları yasaklamak amacıyla yasal işlem başlatma hususunda Adalet Bakanlığı yetkilendirilirken, Yasaya aykırı davranışlar nedeniyle zarar gören taraflara ise zararın yol açtığı maliyetin üç katına kadar tazminat davası açma hakkı verilmektedir. Zaman içerisinde federal mahkemeler, Sherman Yasası kapsamında, belirli rekabete aykırı davranış türlerini kendiliğinden yasa dışı kılan ve bunun dışındaki davranış türlerini de bu davranışın ticareti makul bir şekilde kısıtlayıp kısıtlamadığına ilişkin vaka bazında değerlendirmelere tabi kılan bir mevzuat yapısı geliştirdi.

Bu yasa, ticaret veya arz üzerindeki kısıtlamalar ile fiyatların suni biçimde yükseltilmesini önlemeye çalışmaktadır. "Masum tekel" veya yalnızca liyakat sonucunda ortaya çıkan tekel yasaldır, ancak bir tekelcinin bu statüyü suni olarak korumak için hareket etmesi veya bir tekel yaratmak amacıyla kurulan anlaşmalar yasal değildir. Sherman Yasasının amacı, piyasada yasal olarak rekabet eden teşebbüsleri başarılı işletmelerin verdikleri zararlardan korumak ya da işletmelerin tüketiciler üzerinden dürüst bir biçimde kâr elde etmesini engellemek değil, daha ziyade tüketicileri suistimallerden korumak için rekabetçi bir piyasa varlığını tesis etmektir.

Hükümler

Orijinal metin 
Sherman Yasası üç bölüme ayrılmıştır. 1. Madde, belirli rekabete aykırı davranış yöntemlerini tasvir edip yasaklamaktayken, 2. Madde, doğası gereği rekabete aykırı olan sonuçları ele almaktadır. Böylelikle, bu bölümler teşebbüslerin ilgili Kanun'un ruhunu ihlal etmesini önlerken, teknik olarak kanunun lafzına uyarak birbirini tamamlamaktadır. 3. Madde, basit bir şekilde 1. Madde hükümlerinin uygulanabilirliğini ABD topraklarına ve Kolumbiya Bölgesine (D.C.) kadar genişletmektedir.

Kapsamı genişleten sonraki mevzuat 
1914'te kabul edilen Clayton Antitröst Yasası, Sherman Antitröst Yasası'nın kapsamı dışında kaldığı keşfedilen bazı ek faaliyetleri de yasaklamaktadır. Clayton Yasası'nın izin verilmeyen faaliyetler listesine eklediği bazı uygulama örnekleri:

Bu tür bir ayrımcılık tekel yaratma eğilimindeyse, farklı alıcılar arasında fiyat ayrımcılığı
Münhasır satım sözleşmeleri
Bağlayıcı alışveriş düzenlemeleri
Piyasa rekabetini önemli ölçüde azaltan birleşme ve devralmalar.

1936'da kabul edilen "Robinson-Patman Yasası" ile Clayton Yasası'nın fiyat ayrımcılığına ilişkin hükümleri değiştirildi. Böylece, imalatçıların eşit konumdaki dağıtıcılara karşı fiyat ayrımcılığı yaptığı bazı rekabete aykırı uygulamalar yasaklandı.

Kaynakça 

Amerika Birleşik Devletleri tarihi (1865-1918)
Tekel