Thomas Whittemore

Thomas Whittemore (2 Ocak 1871 - 8 Haziran 1950), Amerika Bizans Enstitüsü'nü kuran Amerikalı bir bilim insanı ve arkeologdu. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı olan Mustafa Kemal Atatürk ile yakın kişisel ilişkisi, 1931'de Ayasofya mozaiklerinin korunmasına başlamak için Türk hükümetinden izin almasını sağladı.

İlk yılları 

Thomas Whittemore, 2 Ocak 1871'de Cambridge, Massachusetts'in Cambridgeport semtinde doğdu. 1894'te Tufts College'dan İngiliz edebiyatı alanında lisans derecesi aldı. Bir yıl boyunca Tufts'ta İngilizce Kompozisyon dersleri verdi ve ardından Harvard Fen ve Sanat Fakültesi'nde okudu. Ayrıca New York Üniversitesi ve Columbia Üniversitesi'nde güzel sanatlar dersleri verdi.

Profesyonel aktiviteler 
1911'den ölümüne kadar Whittemore, Mısır Keşif Fonu'nda Amerikan temsilcisi olarak görev yaptı.

Whittemore, I. Dünya Savaşı sırasında ve Rus Devrimi'nin ardından Rus mültecilere yardım sağlamak için çeşitli görevlerde çalıştı. 1915-16'da Rusya'da 8 ay geçirdi ve organize malzeme sevkiyatı için New York'a döndüğünde oradaki koşullar hakkında rapor verdi. ABD merkezli Rus Yardım Komisyonunun  ve Büyük Düşes Tatiana Nikolaovna tarafından düzenlenen savaş yardımı komitesinin üyesiydi.

Bizans çalışmaları 
1930'da Whittemore, misyonu Bizans dünyasının anıtlarını ve sanat eserlerini "korumak, restore etmek, incelemek ve belgelemek" olan Amerika Bizans Enstitüsü'nü kurdu. 1931'de Whittemore, Ayasofya'daki Bizans mozaiklerini kaplayan sıvaların kaldırılmasını denetlemek için Mustafa Kemal Atatürk'ün izniyle Enstitü ile birlikte İstanbul'a gitti. Ayasofya'nın 1931'de faal bir camiden laik bir müzeye radikal ve ani dönüşümü hakkında şunları yazdı: "Onunla konuştuğum gün Santa Sophia bir camiydi. Ertesi sabah camiye gittiğimde kapıda Atatürk'ün kendi el yazısıyla yazılmış bir tabela vardı. 'Müze onarıma kapalı' yazıyordu" 

1934'te Harvard Üniversitesi onu bir yıllığına Fogg Sanat Müzesi'nde Bizans sikke ve mühürlerinin bekçisi olarak atadı. Aynı yılın Eylül ayında Sofya'daki Bizans Konferansı'nda ABD'yi temsil etmek üzere bir başkanlık atamasını da kabul etti.

Çalışmaları Amerika Birleşik Devletleri'nde tanınmıştır. 1942'de New York Times, "Ayasofya Müzesi'nde Bizans mozaiklerini ortaya çıkarmadaki dokuzuncu yılı" için İstanbul'a dönüşünü haber yapmıştır.

1948'den itibaren İstanbul Kariye Kilisesi'ndeki mozaiklerin restorasyonu ile ilgili bir program için sponsor oldu.

Kaynaklar 

Amerikalı Bizantologlar
Amerikalı arkeologlar
Tufts Üniversitesinde öğrenim görenler
1950 yılında ölenler
1871 doğumlular