Kalan Camii

"Büyük cami" anlamına gelen Kalon veya Kalan Camii, Özbekistan'daki Buhara'nın eski ana camisidir. 1924 yılında ibadete kapatıldı. UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak listelenen şehrin tüm tarihi merkezi gibi, 16. yüzyılın başlarında Şeybanîlerin hükümdarlığı döneminde 12. yüzyıldan kalma eski bir caminin bulunduğu yere inşa edildi. On iki bin kişi kapasiteliydi. Semerkant'taki Bibi Hanım Camii'nden (1399-1404) sonra en önemli Mâverâünnehir camisidir. Mir-i Arab Medresesi'nin karşısındadır. UNESCO tarafından restore edilmiştir.

Konumu

Cami, Buhara'nın tarihi merkezinde yer almaktadır ve Ark Kalesi'nin güneydoğusunda yer alan bina kompleksi Po-i-Kalan'ın bir parçasıdır. Mir-i Arab Medresesi'nin batısında yer alır. Cami ile medrese arasındaki meydanın güney tarafında, camiye bir bağlantı ile bağlanan Kalan Minaresi ve Emir Alim Han Medresesi bulunmaktadır.

Tarihi

Bugünkü caminin bulunduğu alanda, Kalan Minaresi'ni de inşa ettiren Karahanlı hükümdarı Arslan Han tarafından, 12. yüzyılın başlarında yapılmış olan ancak yüzyıllar içinde yıkılıp yeniden yapılan bir bina temeli üzerine inşa ettirilmiştir. Yeni bina için planlar Timurluların egemenliği altında 15. yüzyılın başlarında yapıldı ancak cami sadece bir kitabede belirtildiği üzere 1514'te Şeybaniler döneminde tamamlandı.

Sovyet döneminde bina bir mağaza olarak kullanıldı, 1991'den sonra tekrar cami olarak kullanıldı.

Açıklama

Kalon Camii 127 metre uzunluğunda ve 78 metre genişliğindedir. Semerkant'taki Bibi Hanım Camii'nden sonra Orta Asya'nın ikinci büyük camisidir. Cami, dört eyvan planına göre inşa edilmiş yaklaşık 40 × 80 m genişliğinde iç avluya sahip bir sütunlu camidir. Avluyu çevreleyen bina revakları, 208 sütunun 288 düz kubbe taşıdığı avluya açılan galerilerden oluşmaktadır.

Caminin ana binası, galerilerin batı kanadının ortasındaki Kıble yönündeki girişin karşısındadır. Mihraplı bir eyvan, kare odayı takip eder. Bu kubbenin inşası ve geometrik desenlerde sırlı tuğlalarla eyvanların dekorasyonu Semerkant'taki Bibi Hanım Camii'ne çok benzemektedir, bu da Kalan Camii'nin de Timurlular tarafından tasarlandığını göstermektedir.

Avluda eyvan girişi ile kubbe arasında bir ağaç bulunur. Kubbenin önünde, 1915 yılında inşa edilmiş ve minber görevi gören sekizgen bir köşk bulunur.

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar

Dış bağlantılar 

 Die Moschee Kalon in Bukhara, Bernhard Peter 
 Kalon Moschee, Buchara  bei Advantour 
 Kalon Mosque bei Lonelyplanet (englisch)

Özbekistan'daki camiler