Rusçadaki Türkizmler

Rusçadaki Türkizmler, Türk dillerinden farklı tarihsel dönemlerde Rusça, Eski Rusça ve Proto-Slav dillerine ödünç alınmış kelimelerdir. Türk dilleri aracılığıyla, ayrıca Arapça ve Farsça kökenli kelimeler de Rusçaya (Batı Avrupa dillerine) girmiştir ve bu nedenle Türkçülüğün dilsel statüsüne sahiptir (örneğin, bir usta veya bir kanepe, bir büfe, Batı Avrupa dillerinde ödünç alınmış bir helva). Türk kökenli kelimelere , aracı dilden bağımsız olarak Türkizmler de denir. Alıntıların büyük kısmı 16. - 17. yüzyıllar dönemine denk geliyor.

Fonetik 
Türkçe alıntılar fonetik işareti ünlü uyumu olarak adlandırılır, pratik olarak Rusça'da homojen ünlülerin tek kelimeyle tekrarlanmasını sağlar: başmak, almaz, kazna, batrak, balda, sazan, tarakan, paklajan, balagan ; sunduk, urük, utük, çubuk, çugun . Türkçe bazı kelimelerin sonunda -lık ve -ça karakterize edilir: Başlık, yarlık, balık, şaşlık ; kalança, alıça, parça, sarança, yepança (birçok coğrafi ad da -ça ile biter)  .

Kronoloji 
Kronolojik olarak, birkaç Türkçeden alıntılama katmanları ayırt edilebilir:

 Proto-Slav dilinden devralınan Türkizmler.
 Moğol öncesi döneme ait eski Rus alıntıları.
 Altın Orda dönemine ait Türk dillerinden eski Rus diline alıntılar.
 XVI-XVII yüzyılların alıntıları.
 XVIII-XX yüzyılların alıntıları.

Bu gibi alıntı almanın tam olarak hangi dil aracılığı ile alındığını tespit etmek çoğu kez mümkün değildir.

Slav öncesi dönem 
Tek güvenilir şekilde kurulmuş (yani, hem biçimsel hem de anlamsal olarak Proto-Slav kelimesi ile çakışan Türkçe etimonu ile) Proto-Slav Türkçeliği, çekan (* čakanъ)   . Muhtemelen aynı zamanda bolvan    ve tovar   kelimeleri Türkçe kökenidir. Baran   (İran) ve kniga    (Çince mi?).

Etimologların slon, homut, horugv'''  sözcükleriyle ilgili görüşleri farklıdır: Türk etimolojisi veya aracı ortamı hakkında (ikna edici olmayan) versiyonlar vardır.

 Moğol öncesi dönem 
Moğol öncesi dönemin hayatta kalan Türkizmleri (Türk dillerinden veya diğerlerinden) birimler halinde numaralandırılmıştır: boyarin, şatyor, bogatır', vataga, jemçug, kumıs, loşad, loşak, orda . En yaygın İran versiyonuna göre sobaka kelimesi O. N. Trubachev bunu Türkçe olarak kabul etti  .

Özel bir grup, Eski Slav dilinden ödünç alınan birkaç eski Bulgarizmden oluşur : biser, kapişçe, kumir, san, çertog . Ek olarak, kökeni belirsiz bir kovyor kelimesi ekleyebilirsiniz ( Fasmer, Volga-Bulgar veya Tuna-Bulgar dilinden ödünç aldığını kabul eder)  .

 Altın Orda Dönemi 
Bu dönemde  mülki (yam, yamşçik, yarlık, Kazak, koçevat'''), askeri (yesaul, karaul, horunjiy, ura, kinjal, ataman, sablya, koşevoy) ve mali (denga, kazna, kaznaçey, tamga (gümrükten), barış, hozyain, harç, kabala)  .

Diğer alıntılar inşaat (kirpiç, jest, laçuga), takılar (serga, almaz, izumrud), içecekler (braga, buza), sebze bahçesi (arbuz, reven), kumaşlar (atlas, mutkal, byaz, tesma) gibi alanlarla ilgilidir. Ayrıca giysiler ve ayakkabı (başmak, kaftan, şarovarı, tulup, pimı, başlık, sarafan, kolpak, fata, çulok), günlük yaşam (stakan,sunduk), hava (buran, tuman). Bu dönemin diğer bazı alıntıları: kulak, kurgan, alıy, barsuk, busurman, kariy, mişen , bezmen , tarakan, turma , badya, bulat, burlak, durt, bazar.

XVI-XVII yüzyıllar 
Osmanlı İmparatorluğu'nun muazzam kültürel etkisiyle açıklandığı üzere, bu zamanın alıntıları özellikle çoktur. Bu etki 18. yüzyılın başına kadar uzanır: başka, izan,karandaş farfor vb.

Yermak'ın Sibirya'yı işgali, Sibirya Hanlığı'nın ve yerel Türk lehçelerinden ve çeşitli Altay dillerinden alınan (burunduk ) ve yer adlarını (İrtış, Yenisey, Altay) yansıtan yeni bir alıntılama turuna yol açtı.

XVI. Yüzyıl  

 артель
 чулан
 юфть
 амбар
 арап
 барабан
 барс
 бахрома
 бахча
 бирюза
 бугор
 буланый
 бурав
 войлок
 вьюк
 епанча
 ишак
 каблук
 кайма
 кандалы
 каурый
 кистень
 колчан
 кушак
 лапша
 лафа
 палач
 саранча
 сундук
 таз
 толмач
 тулуп
 чалма
 чалый
 чемодан
 чердак
 чобот
 яр

XVII yüzyıl  

 каракули
 штаны
 яшма
 айва
 лиман
 шашлык
 аркан
 кисея
 нефть
 фитиль
 балаган
 балда
 башлык
 беркут
 изюм
 кавардак
 каланча
 капкан
 караван
 карга
 кинжал
 кирка
 кузов
 кумач
 нашатырь
 очаг
 сазан
 сарай
 сафьян
 севрюга
 сурьма
 табун
 туман
 утюг
 халат
 чугун
 шайка (таз)
 шалаш

XVIII yüzyıl  

 ура
 баклажан
 башка
 игрений
 изъян
 кабан
 кадык
 камыш
 карандаш
 кибитка
 парча
 плов
 сурок
 сычуг
 тормоз
 туша
 фарфор
 ханжа
 бакалея
 дымка (ткань)
 пай (доля)
 тюк
 шаровары
 балык
 буран
 ералаш
 кутерьма
Domuz anlamındaki Eski Türkçe kelime "kaban"ı    edebi yazılarda görüyoruz   .

XIX yüzyıl  

 айда
 алыча
 балбес
 карапуз
 чебурек
 кетмень
 кизил
 кобура
 папаха
 сарыч
 тюбетейка
 хурма
 чекмень
 якшаться
 люля-кебаб
 чурек
 тахта
Transkafkasya topraklarının Rusya'nın bir parçası haline geldiği dönemde Rus edebi dilinin bir parçası haline gelen kiraz eriği, arhaluk, bashlyk, zimbil, kunak, papakha, tuluk, chokhom, churek, chukha gibi sözcükler, sözcüğün kültürel ve tarihi bağları ve semantiği göz önüne alındığında mayıs ayında, Azerbaijanisms - ödünç Türkizm, Azeri dilinde  .

Belirsiz ödünç alma süresi 

 babay

Batı Avrupa Türkizmleri 
Batı Avrupa dillerinde, Türkçeden "doğu" gerçeklerini ifade eden bir dizi kelime ödünç alındı. Batı yoluyla Rus diline girdiler. En ünlülerinden bazıları  :
 диван
 жасмин
 каракуль
 киоск
 софа
 тюльпан
 тюрбан

Yanlış ve tartışmalı Türkizmler 
1976 yılında, E.N. Shipova tarafından derlenen "Rus Türkçeleri Sözlüğü" yayınlandı ve bu, o zamanlar Rus dilinin Türkçülüğü çalışmalarıyla ilgili ve yaklaşık 2000 kelime içeren materyallerin toplanması ve sistematik hale getirilmesinin bir sonucu oldu. Aynı zamanda uzmanlara göre, “sözlük biraz şüpheli veya açıkça kanıtlanmamış etimolojilerle aşırı yüklenmiş. Bazen yazarın kendisi benzer etimolojiler yürütür, bazen bu tür açıkça yanlış olan etimolojilerden şüphe duyar ve bazen diğer yazarlar tarafından daha önce ifade edilenlerle eleştirmeden hemfikirdir ”  . Sözlükteki yanlış etimolojilerin sayısı az olsa da, bazen ortak kelimelere atıfta bulunurlar.

Açıkça Türk kökenli olmayan veya Türk kökeninden şüphe duyulan bazı kelimeler listeden diğerine dolaşıyor:

Ayrıca bakınız 

 Ukrayna dilinde Türkizmler
 Belarus dilinde Türkizmler

Notlar

Edebiyat 

  (Sözlük yaklaşık 20.000 eski Türkçe kelime ve sabit ifade içerir)
 
  (şeritte)
 Baskakov N.A. Türk kökenli Rus soyadları. - M., 1979.
 Murzaev E.M. Halk coğrafi terimler sözlüğü. 1. baskı - M., Mysl, 1984. - 656 s.
 Murzaev E. M. Türkic coğrafi isimleri. - M., Vost. lit., 1996. - 256 s.
  (bölge)
 Yuyukin M. VE. Türk kökenli kişisel isimlerden oluşan XIV-XVII.Yüzyılların eski Rus kronik adları

Bağlantılar 

 Bozhenko L. N. Modern Rusçada ödünç alınmış kelimeler  .
 Rusça Türkizm Sözlüğü  .
 Rus dilinde çok Türkizm var mı? 

Türk dilleri
Türk dili tarihi
Türk dili ağızları