Maria Janion

Maria Janion (24 Aralık 1926, Mońki- 23 Ağustos 2020, Varşova), Polonyalı akademisyen, eleştirmen, edebiyat kuramcısı ve ünlü bir feministtir. Polonya Bilimler Akademisi Edebiyat Araştırmaları Enstitüsü'nde profesör, edebiyatta Romantizm konusunda uzmanlaşmış bir akademisyendir. Janion aynı zamanda Polonya Öğrenme Akademisi üyesidir. Gdańsk Üniversitesi fahri diplomasına sahiptir. 1948-1978 yılları arasında Polonya Birleşik İşçi Partisi'nin aktif bir üyesiydi.

Yaşamı ve kariyeri 
24 Aralık 1926'da  İkinci Polonya Cumhuriyeti'nde Mońki'de  Babası Cyprian Janion ve annesi Ludwika (née Kurdyk) kızı olarak doğdu.1945'e kadar ortaokuldan mezun olduğu ve İkinci Dünya Savaşı yıllarını geçirdiği Vilnius'ta ikamet etti. İçişleri Ordusu'na bağlı ve irtibat görevlisi olarak çalışan Polonya İzcilik ve Rehberlik Derneği'nin (Lehçe: Związek Harcerstwa Polskiego, ZHP) bir üyesiydi. Savaştan sonra, o ve ailesi, savaş sonrası nüfus transferleri sonucunda Bydgoszcz'a taşındı.

1945'te Toruń'da Matura lise sınavını geçti. Łódź Üniversitesi'nde Polonya hakkında eğitimi aldı. 1946'dan sonra, Kuźnica haftalık dergisinden Stefan Żółkiewski tarafından yürütülen bir edebiyat eleştirisi kursuna katıldı. 1947'de kendi makalelerini ve yorumlarını yayınlamaya başladı ve Akademik Mücadele Birliği "Yaşam" a katıldı. 1948'de Wieś ("Kırsal")  haftalık dergisinin editör kadrosuna katıldı. 1948'de Polonya Bilimler Akademisi Edebiyat Araştırmaları Enstitüsü'nde çalıştı ve 1996'da emekli oluncaya kadar çalışmalarını sürdürdü.

1951'de Varşova Üniversitesi'nden yüksek lisans derecesi aldı. 1957'de Gdansk'taki Yüksek Pedagoji Okulu'nda (WSP) çalışmaya başladı. 1968'de 19. Yüzyıl Edebiyatı Tarihi Bölüm Başkanı olarak atandı. 1968 Polonya siyasi krizi'nden sonra, komünist yetkililer üniversite öğrencileri üzerindeki artan etkisi konusunda endişe duyduğundan WSP'deki görevinden alındı. Dersleri, edebiyat kanonunun resmi ve genel olarak kabul edilen yorumuna uymayan romantizmin devrimci ve özgürlükçü yönlerine vurgu yaptı ve öğrencilerini Polonya edebiyatı üzerine cesur, meydan okuyan ve orijinal bir bakış açısı benimsemeye teşvik etti. Gdańsk Üniversitesi'nin kuruluşundan sonra Polonya Filolojisi Fakültesi'nde çalışmaya başladı.

1970 yılında Maria Janion, Polonya'da komünizme karşı gizli toplumlara katıldı. Bağımsız bir Çalışma Derneği Kurslarının kurucularından biriydi. 1973'te beşeri bilimler profesörü unvanını aldı. 1979'da Polonya Yazarlar Birliği'ne (Związek Literatów Polskich) katıldı.

Hem eski hem de çağdaş Polonya edebiyatı ve Polonya'nın savaş, askerler, kahramanlık, askeri ayaklanmalar ve şehitlik konusundaki görüşleri için dayatılan görüşler ve değerler için daha kritik hale geldi. 1976'da şair Miron Białoszewski'nin yakın zamanda yayınlanan Varşova Ayaklanması Özel Dergisi'ni tartışarak savaş ve form üzerine bir çalışma yayınladı. Dergiyi savaşı ve sivil ayaklanmayı, mitolojik olmayan, kahramanca olmayan bir bakış açısıyla betimleyen bir çalışma olarak nitelendirdiği için geniş bir şekilde eleştirildi. Miron Białoszewski gibi Polonya değerlerini utandırmakla suçlandı. Öğrenciler ve öğretim üyeleri arasında saygı kazanan bağımsız görüşleri ve muhalefetle olan bağlantıları, devletin potansiyel düşmanı olmasına neden oldu.

Dayanışma hareketi başladığında, Janion grevleri destekleyen 64 aydın tarafından yazılan ancak kan dökülmesine katkıda bulunmayacak eylemler çağrısında bulunan mektubu imzaladı. 1981'de Polonya'da sıkıyönetimin getirilmesiyle kesintiye uğrayan Polonya Kültür Kongresi'nde yer aldı . O döneme kadar esasen tutku tarafından yönlendirilen devasa ulusal hareketin entelektüel bir çabaya dönüşmesi çağrısında bulundu.

1990'larda Hümanizm ve Bağımsız Etik Topluluğuna (Stowarzyszenia na Rzecz Humanizmu i Etyki Niezależnej) katıldı . 1989'da Polonya Yazarlar Derneği'ne ve 1991'de Polonya PEN Kulübü'ne üye oldu . 1994 yılında Gdańsk Üniversitesi'nde fahri diploma aldı. 1997-2004 yılları arasında Polonya'nın en büyük edebiyat ödülü olan Nike Ödülü jürisinde görev aldı ve 2000–2004 yıllarında Jüri Başkanı olarak görev aldı. 1992'den 2010'a kadar Polonya Bilimler Akademisi Sosyoloji ve Felsefe Enstitüsü'nde açık dersler vermeye devam etti.

Düşünce devrimi olarak romantizm 
Janion, Romantizmin tarih, doğa ve insanlığa farklı bakış açılarına izin veren bir düşünce devrimidir. Romantizmde zamanla, ironi ve melankolik olarak ifade edilen varoluş açısından saçma ve grotesk duygusunun artan önemini vurgulamaktadır . Romantizmin doğuşunu, başlangıçta öncelikle belirli bir varoluşun deneyimini ve gizemini araştıran bireycilikte tezahür eden modern “benliğin” yeniden keşfine kadar izler.Romantik hayal gücü yeni bir gerçeği ortaya çıkarmıştır bunlar ise rüyaların ve düşlemlerin iç dünyasıdır. Halen çeşitli baskılama türleri kalsa da, daha önce gizlenmiş ve bastırılmış düşünceleri ifade eden "bilinçaltı insan" fikrini tanıttı. Romantik kurtuluş, klasikliğin reddedilmesi ve hayal gücünü kısıtlayan dogmatik ve tek boyutlu gelenek anlayışı sayesinde mümkün kılınmıştır. Geleneğe ilişkin romantik çok taraflı ve çoğulcu bakış açısı yeni kültürel paradigmanın temeli olmuştur. Bununla birlikte, Romantik Ateş adlı çalışmasında Romantizmin kendisini sadece antijenlerini güçlendirdiği ve stereotiplere dönüştürdüğü için epigonları arasında bile değil, statik ve açık bir sisteme sahip olamayacağını göstermektedir.

Kitaplarında, bu yeni paradigmanın yeni Romantik kahraman bastırılmış varoluşsal deneyimlerin yanı sıra; ölüm tabusunun radikal bir ihlali; yerel kültürlerin (özellikle halk kültürünün yanı sıra pagan, Slav, İskandinav ve Oryantal kültürlerin) gizlenmesine yol açan gizli ve unutulmuş olanların yeniden araştırılması; model olarak doğa kavramı; kaçınılmaz bir şekilde yaratımı yıkımla, hatta kendini yıkımla ve ölümle yaşamı tanımlayan bir varoluş tarzı; tarihin bir theophany olarak anlaşılması ; kurtuluştan hiçliğe uzanan dramatik varlık felsefesi'ni de belirtir.

Esrarengiz kölelik 
Niesamowita Słowiańszczyzna ("Uncanny Slavdom ") kitabında, Janion Edward Said'in Oryantalizm kavramını Orta Çağ'da Batı Slavlarının Roma Katolikliği tarafından sömürgeleştirildiğini kanıtlamak için konuşlandırdı. Janion'a göre, Polonyalıların Latin etkisi alanına girmeleri onları pagan geleneğinden kopardı ve onlar için mevcut kolektif kimliklerini etkilemeye devam eden bir travma kaynağı haline geldi. Bu yoruma Dariusz Skórczewski  tarafından postkolonyal teorinin yanlış uygulanması ve Polonya topraklarında Hıristiyanlığın rolünün yanlış yorumlanması nedenleriyle karşı çıkıldı.

Kişisel hayatı ve ölümü 
Açıkça Janion adlı kitapta lezbiyen olarak bilinmektedir. Polonya'da feminizmi aktif olarak teşvik etmiş ve ırkçılık, anti-Semitizm, homofobi ve kadın düşmanlığı eleştirisiyle tanınmıştır.
Janion 23 Ağustos 2020'de Varşova'da 93 yaşında ölmüştür.

Ödüller ve onurlar 

 Kitap Romantyzm için Życie Literackie Ödülü, rewolucja, marksizm ("Romantizm, Devrim, Marksizm"), 1972 
 Polonya Bilimler Akademisi Sekreter Ödülü Gorączka romantyczna ("Romantik Ateş"), 1977 
 Polonya Bilimler Akademisi Sekreter Ödülü Maria Żmigrodzka ile birlikte yazılmış Romantyzm i historia ("Romantizm ve Tarih"), 1979 
 Jurzykowski Ödülü, 1980 
 Gdańsk Üniversitesi'nde onur derecesi, 1994 
 Büyük Kültür Vakfı Ödülü (Nagroda Wielkiej Fundacji Kultury), 1999 
 Kazimierz Wyka Ödülü, 2001  
 Amicus Hominis ve Veritatis Ödülü, 2005 
 Kültüre liyakat için Altın Madalya - Gloria Artis, 2007  
 Paszport Polityki Ödülü, 2007 
 Niesamowita słowiańszczyzna kitabı için Nike Ödülü finalisti, 2007  
 Görkem Gedanensis Ödülü, 2007  
 Kültür ve Ulusal Miras Bakanı Ödülü, 2009 
 Eşitlik Vakfı tarafından verilen "Hiacynt" LGBT Ödülü, 2009 
 Kadın Kongresi Özel Ödülü, 2010 
 Ordre national du Mérite, (Fransa), 2012  
 Jan Parandowski PEN Kulüp Ödülü, 2018

Yayınlanmış eserler 
Lehçe:

 Lucjan Siemieński, Poeta Romantyczny, PIW, Varşova, 1955 
 Zygmunt Krasiński, debiut i dojrzałość, Wiedza Powszechna, Varşova, 1962 
 Romantyzm. Studia o ideach ben stylu, PIW, Varşova, 1969 
 Romantyzm, rewolucja, marksizm, ("Romantizm, Devrim, Marksizm "), Wydawnictwo Morskie, Gdańsk, 1972 
 Humanistyka: Poznanie i terapia, PIW, Varşova, 1974 
 Gorączka romantyczna, ("Romantik Ateş"), PIW, Varşova, 1975 
 Romantyzm i historia ("Romantizm ve Tarih"), Maria igmigrodzka ile birlikte yazıldı, PIW, Varşova, 1978 
 Odnawianie znaczeń, ("Anlamların Yenilenmesi"), Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1980 
 Czas formy otwartej, PIW, Varşova, 1984 
 Wobec zła, (" Şeytanın Görünüşü "), Verba, Chotomów, 1989 
 İeycie pośmiertne Konrada Wallenroda, (" Konrad Wallenrod'un Ölümünden Sonra Yaşamı"), PIW, Varşova, 1990 
 Projekt krytyki fantazmatycznej (" Fantasmatik Eleştiri Projesi"), PEN, Varşova, 1991 
 Kuźnia natury, Gdańsk, 1994 
 Kobiety i duch inności, ("Kadın ve Kaygı Ruhu"), Varşova, 1996 
 Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś, Varşova, 1996 
 Płacz generała. Eseje o wojnie, Varşova, 1998 
 Odyseja wychowania. Goetheańska wizja człowieka w "Latach nauki i latach wędrówki Wilhelma Meistra", Maria Żmigrodzka, Aureus, Kraków, 1998 ile ortaklaşa yazılmıştır 
 Do Europy - tak, ale razem z naszymi umarłymi ("Avrupa'ya   : Evet, ama Ölülerimizle Birlikte "), Varşova, 2000  
 Purpurowy płaszcz Mickiewicza. Studium z historii poezji i mentalności, Gdansk, 2001 
 Trayjąc tracimy życie: niepokojące tematy egzystencji, ("Yaşamak için Yaşamak"), WAB, Varşova, 2001 
 Wampir: biografia symboliczna ("Vampir: Sembolik Bir Biyografi"), Gdańsk, 2002 
 Romantyzm i egzystencja, ("Romantizm ve Varlık") Maria igmigrodzka ile, 2004 
 Niesamowita Słowiańszczyzna, WL, Krakov, 2006

İngilizcede:

 Kahraman, Komplo ve Ölüm: Yahudi Dersleri, çeviren Alex Shannon (2014) 
 "Batı ve Doğu Arasında Polonya", Anna Warso (2014) tarafından çevrilmiştir, Teksty Drugie , 1, sayfa 13-33. Özel Sayı - İngilizce Basım (Poland between the West and East )

Kaynakça 

Polonya'da LGBT kişiler
2020 yılında ölenler
1926 doğumlular
Varşova Üniversitesinde öğrenim görenler
Polonya Bilimler Akademisi üyeleri
Sosyalist feministler
Polonya Birleşik İşçi Partisi mensubu siyasetçiler
Varşova'da ölenler
Lezbiyen akademisyenler