Çoban uydu

Çoban uydu (veya çoban ay), gezegen halkası malzemesindeki bir boşluğu temizleyen veya parçacıkları içerdiği bir halka içinde tutan küçük bir doğal uydudur. Bu isim, çoban olarak halka parçacıklarının "sürüsünü" sınırlandırmalarının bir sonucudur.

Yerçekimi etkileri nedeniyle çoban uydular halkalardaki parçacıkları toplar ve yörüngesel rezonans yoluyla orijinal yörüngelerinden saptırırlar. Bu, halka sisteminde, özellikle çarpıcı Cassini Bölümü gibi diğer karakteristik bantlar veya halkaların garip "bükülmüş" deformasyonu gibi boşluklara neden olur.

Örnekler

Jüpiter 
Jüpiter'in en küçük ve en içteki uyduları olan Metis ve Adrastea, Jüpiter'in halka sisteminde ve ayrıca Jüpiter'in Roche sınırındadır. Bu halkaların, Jüpiter'in gelgit kuvveti tarafından bu iki uydudan çekilen ve muhtemelen halkadaki malzemenin yüzeye bombardımanı etkisiyle uzaya fırlatılan malzemeden oluşması mümkündür.

Satürn 
Satürn'ün karmaşık halka sisteminde bu tür birkaç uydu vardır. Bunlar arasında Prometheus (F halkası), Daphnis (Keeler boşluğu), Pan (Encke boşluğu), Janus ve Epimetheus (her ikisi de A halkası) bulunur.

Uranüs 
Uranüs'ün halkaları arasında yer alan Cordelia ve Ophelia sırasıyla iç ve dış çoban uydulardır. Her iki uydu da Uranüs'ün eşzamanlı yörünge yarıçapındadır ve bu nedenle yörüngeleri gelgit yavaşlaması nedeniyle yavaş yavaş bozulur.

Neptün 
Neptün'ün halkaları, Dünya merkezli gözlemlerde eksik yaylardan oluştuğu görüldüğü için sıra dışı olarak düşünülüyordu, ancak Voyager 2'nin görüntüleri, halkaların parlak yaylar içeren tam halkalar olduğunu gösterdi. Halkaların içindeki yayların çoban uydu Galatea ve keşfedilmemiş çoban uyduların yerçekimi etkisi ile oluştuğu düşünülmektedir.

Küçük gezegenler 
Bazı centaurların etrafında halkalar tespit edilmiştir. Chariklo'nun halkaları oldukça belirgindir ve halkaların ya bir çoban uydu tarafından yerinde tutulduğu ya da çok genç olduklarından şüphelenilmektedir. Chiron'un da Chariklo'nunkine benzer halkalara sahip olduğu düşünülmektedir.

Ayrıca bakınız 

 Kirkwood boşlukları 
 Alt uydu (uydunun bir uydusu)

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar 

 Arnold Hanslmeier: Astronomie ve Astrophysik'te Einführung . Spektrum, Berlin / Heidelberg 2007,     .

Gök mekaniği