Dilinim

Dilinim, yapısal jeoloji ve petrolojide, deformasyon ve metamorfizmanın bir sonucu olarak gelişir. Deformasyonun derecesi ve metamorfizma, kayaç türü ile birlikte gelişen yarılma özelliğinin türünü belirler. Genellikle bu yapılar basınçlı çözeltiden etkilenen minerallerden oluşan ince taneli kayaçlarda oluşur.

Dilinim, bir kayada düzlemsel özelliklerin gelişim şeklini tanımlayan bir kaya yapraklanma türüdür. Yapraklanma iki gruba ayrılır: birincil ve ikincil. Birincil, magmatik ve tortul kayaçlarla, ikincil deformasyon sonucu metamorfizma geçiren kayaçlarla ilgilidir. Bölünme, ince taneli kayaçlarla ilişkili bir tür ikincil yapraklanmadır. Daha kaba taneli kayalar için, ikincil yapraklanmayı tanımlamak için şistozite kullanılır.

Dilinim için, karışıklık ve tartışmaya neden olabilecek kadar çeşitli tanımlar vardır. Bu makalede kullanılan terminoloji büyük ölçüde Passchier ve Trouw'a (2005) dayanmaktadır. Dilinimin, tercih edilen bir doğrultuda oluşan düzlemsel doku elemanları ile karakterize edilen ince taneli kayaçlarda bir tür ikincil yapraklanma olduğunu belirtirler. Bazı yazarlar ise herhangi bir ikincil yapraklanma formunu tarif ederken dilinimi kullanmayı seçerler.

Dilinim türleri 

Katmanlı veya uzun minerallerin tercih edilen yönü, bileşim katmanı, tane büyüklüğü varyasyonları vb. gibi doku elementlerinin varlığı, ne tür bir yarılma formunu belirler. Dilinim, sürekli veya aralıklı olarak kategorilere ayrılır.

Sürekli dilinim 

Sürekli veya nüfuz edici dilinim, tercih edilen bir doğrultuda eşit olarak dağılmış katmanlı minerallerden oluşan ince taneli kayaları tarif eder. Oluşan sürekli dilinim türü mevcut minerallere bağlıdır. Mikalar ve amfiboller gibi şekillendirilmemiş katmanlı mineralleri bir doğrultuda hizalanır ve kuvars veya kalsit gibi mineraller şekli belirli bir yönde deforme olur. Sürekli dilinim ölçeğe bağlıdır, bu nedenle mikroskopik düzeyde sürekli dilinimli bir kaya, makroskopik düzeyde gözlendiğinde aralıklı dilinim belirtileri gösterebilir.

Aralıklı dilinim 

Aralıklı dilinim, eşit olarak dağılmamış mineralleri olan kayalarda meydana gelir ve sonuç olarak kaya, farklı mineral türlerinin süreksiz katmanları veya lensleri oluşturur. Aralıklı dilinim iki tür etki alanı içerir; dilinim alanları ve mikrolitronlar. Dilinim alanları, alanın eğilimine paralel düzlemsel sınırlardır ve mikrolitronlar bölünme alanları tarafından sınırlandırılmıştır. Aralıklı bölünmeler, mikrolitronların içindeki tanelerin rastgele yönlendirilmesine veya bir önceki yapraklanma kumaşından mikro katlar içermesine göre kategorilere ayrılır.  Aralıklı dilinimler için diğer açıklamalar arasında aralık boyutu, dilinim alanlarının şekli ve yüzdesi ve dilinim alanları ve mikrolitronlar arasındaki geçiş yer alır.

Formasyon 
Dilinim yapraklanmasının gelişimi, kayaç bileşimine, tektonik süreçlere ve metamorfik koşullara bağlı çeşitli mekanizmalara bağlıdır. Basınç ve sıcaklık koşulları ile birleşen stresin büyüklüğü ve yönü, bir mineralin nasıl deforme olduğunu belirler. Bölünme oluşumunu kontrol eden mekanizmalar, mineral tanelerinin dönüşü, çözelti transferi, dinamik yeniden kristalleşme ve statik yeniden kristalleştirmedir.

Tanelerin mekanik dönüşü 
Sünek deformasyon sırasında, yüksek en boy oranına sahip mineral tanelerinin dönmesi muhtemeldir, böylece ortalama yönelimleri, sonlu türün XY düzlemiyle aynı yönde olur. Mineral taneler kısalma yönüne dik yönlendirilirse katlanabilir.

Çözelti aktarımı 
Dilinim yapraklanmaları, eşit olmayan mineral tanelerinin basınçlı çözelti ve yeniden kristalleştirme yoluyla yeniden dağıtılmasıyla stres kaynaklı çözelti transferinden kaynaklanabilir. Bu aynı zamanda uzun ve yassı mineral tanelerinin dönüşünü arttırmaya yardımcı olacaktır. Çözelti transferine tabi tutulan mika taneleri belirli bir doğrultuda hizalanacaktır. Basınç çözeltisinden etkilenen mineral taneleri plastik kristal işlemleriyle deforme olursa, tane, sonlu türün XY düzlemi boyunca uzatılacaktır.  Bu işlem, taneleri belirli bir yönde şekillendirir.

Dinamik yeniden kristalleşme 
Dinamik yeniden kristalleşme, bir kaya metamorfik koşullara ve bir mineral kimyasal bileşiminin yeniden dengesine girdiğinde ortaya çıkar. Bu, deforme olmuş tanelerde depolanan serbest enerjide bir azalma olduğunda olur. Deforme olmuş mikrofonlar, yeniden kristalleşmenin meydana gelmesine izin verebilecek yeterli miktarda gerinim enerjisi depolayabilir. Bu işlem, bölünme gelişimi sırasında hem eski hem de yeni minerallerin hasarlı kristal kafese yönlendirilmiş şekilde yeniden büyümesine izin verir.

Statik yeniden kristalleşme 
Bu işlem, deformasyondan sonra veya dinamik deformasyon olmadan gerçekleşir. Yeniden kristalleştirme sırasında ısının yoğunluğuna bağlı olarak, yapraklanma güçlenecek veya zayıflayacaktır. Isı çok yoğun ise, yeni rastgele yönlendirilmiş kristallerin çekirdeklenmesi ve büyümesi nedeniyle yapraklanma zayıflar ve kaya hornfels (boynuztaşı) olur. Önceden var olan bir yapraklanma olan ve mineral birleşiminde bir değişiklik olmadan bir kayaya minimum ısı uygulanırsa, bölünme yapraklanmaya paralel olarak mikaların büyümesi ile güçlendirilecektir.

Kıvrımlarla ilişkisi 

Dilinimler, deformasyon sırasında geliştirilen kıvrımların eksenel düzlemi ile ölçülebilir bir geometrik ilişki sergiler ve eksenel düzlemsel yapraklanmalar olarak adlandırılır. Yapraklar, bir kayanın bileşimine ve yeterliliğine bağlı olarak eksenel düzleme göre simetrik olarak düzenlenmiştir. Örneğin, karışık kumtaşı ve çamurtaşı dizileri çok düşük ila düşük dereceli metamorfizma sırasında katlandığında, dizinin özellikle kil bakımından zengin kısımlarında kat eksenel düzleme paralel olarak yarılma oluşur. Kumtaşı ve çamurtaşı katlanmış değişimlerinde, yarılma fan benzeri bir düzenlemeye, çamurtaşı katmanlarında ıraksamaya ve kumtaşlarında yakınsaka sahiptir. Bunun nedeni, katlamanın daha güçlü kumtaşı yataklarının, aradaki boşlukları doldurmak için deforme olan daha zayıf çamurtaşları ile burkulmasıyla kontrol edilmesidir. Sonuç yaprak dökümü olarak adlandırılan bir özelliktir.

Ayrıca bakınız 

 Dinamik kuvars yeniden kristallenmesi

Kaynakça 

Petroloji
Yapısal jeoloji