Fransa-Suriye Bağımsızlık Antlaşması

Viénot Anlaşmaları olarak da bilinen Fransa-Suriye Bağımsızlık Antlaşması, Suriye'nin Fransız otoritesinden bağımsızlığını sağlamak için Fransa ile Suriye arasında müzakere edilen bir antlaşmaydı.

Tarih 
1934'te Fransa, ağır bir şekilde kendi lehine olan bir bağımsızlık antlaşması empoze etmeye çalıştı. Kademeli bağımsızlık vadetti, ancak Suriye Dağlarını Fransız kontrolü altında tuttu. O dönemde Suriye'nin devlet başkanı bir Fransız kuklası Muhammed Ali el-Abid'di. Bu antlaşmaya yönelik şiddetli muhalefetin öncülüğünü, protesto amacıyla altmış günlük grev çağrısı yapan üst düzey milliyetçi ve milletvekili Haşim el-Etâsî oluşturdu. Etâsî'nin siyasi koalisyonu Ulusal Blok, kitlesel halk desteğini seferber etti. Ayaklanmalar ve gösteriler şiddetlendi, ekonomi durdu.

Daha sonraları Halk Cephesi liderliğindeki yeni Fransız hükûmeti Ulusal Blok'u Suriye halkının tek meşru temsilcisi olarak tanımayı kabul etti ve Haşim el-Etâsî'yi Paris'teki bağımsızlık müzakerelerine davet etti. Etâsî, 22 Mart 1936'da üst düzey bir Blok heyetine başkanlık ederek oraya gitti. Sonuçta ortaya çıkan antlaşmada, Suriye bağımsızlığının egemen bir cumhuriyet olarak derhal tanınması çağrısında bulunuldu ve tam özgürleşme 25 yıllık bir süre içinde kademeli olarak sağlandı.

Antlaşma, daha önce özerk olan Dürzi ve Nusayri bölgelerinin Büyük Suriye'ye dahil edilmesini garanti etti, ancak Fransa'nın kasım ayında benzer bir antlaşma imzaladığı Lübnan dahil edilmedi. Antlaşma ayrıca, Suriye'nin içişlerine Fransız müdahalesinin azaltılmasının yanı sıra, Suriye'deki Fransız birliklerinin, personelinin ve askeri üslerinin azaltılmasını da vadediyordu. Buna karşılık Suriye, hava sahasının kullanımı da dahil olmak üzere savaş zamanlarında Fransa'yı destekleme ve Fransa'nın Suriye topraklarında iki askeri üssü bulundurmasına izin verme sözü verdi. Diğer siyasi, ekonomik ve kültürel hükümler dahil edildi.

Etâsî, 27 Eylül 1936'da zaferle Suriye'ye döndü ve kasım ayında devlet başkanı seçildi.

Ortaya çıkan Adolf Hitler tehdidi, Fransa'nın Orta Doğu'daki kolonilerini terk etmesi durumunda Nazi Almanyası tarafından kuşatılma korkusuna neden oldu. Bu, Fransız hükûmetinin bazı düzeylerinde süregelen emperyalist eğilimlerle birleştiğinde, Fransa'nın sözlerini yeniden gözden geçirmesine ve anlaşmayı onaylamayı reddetmesine yol açtı. Ayrıca Fransa, antlaşmada toprakları Suriye'nin bir parçası olarak garanti altına alınan İskenderiye vilayetini de Türkiye'ye devretti. Suriye genelinde protestolar yeniden başladı, Etâsî istifa etti ve Suriye'nin bağımsızlığı, son Fransız birliklerinin 1946'da tahliye edildiği II. Dünya Savaşı sonrasına kadar ertelendi.

Suriye Heyeti

Ayrıca bakınız 
 Suriye tarihi
 Milletler Cemiyeti Mandası
 Fransız Sömürge İmparatorluğu
 Sykes-Picot anlaşması

Kaynakça 
 Sami Moubayed (2006): "Çelik ve İpek: Suriye 1900-2000'i Şekillendiren Erkekler ve Kadınlar" (Cune Press, Seattle,) 
 Encyclopædia Britannica

Dipnotlar 

Üçüncü Fransa Cumhuriyeti antlaşmaları
İki savaş arası dönem antlaşmaları
Fransız Suriye ve Lübnan Mandası