Susuzluk Olayı

Susuzluk Olayı, Susuzluk kazası veya Susuzluk köyü yakınlarında patlama (), 4 Haziran 2021'de Azerbaycan'ın Kelbecer Rayonu'na bağlı Susuzluk köyü yakınlarında gerçekleşen mayının patlaması. Patlama sonucu Azerbaycan Televizyonu operatörü Sirac Abışov, Azerbaycan Devlet Haber Ajansı muhabiri Muharram İbrahimov ve Kelbecer Rayonu Yürütme Gücü Başkanı Susuzluk Köyü İdari Bölgesi Temsilci Yardımcısı Arif Aliyev hayatını kaybetmiştir. Ayrıca 4 kişi çeşitli derecelerde yaralanmışdır. Bu, İkinci Karabağ Savaşı zamanı gazeteci ölümü ile sonuçlanan ilk olaydı.

Azerbaycan tarafı olaydan Ermenistan'ı sorumlu tutarak, son 30 yılda Karabağ'a yerleştirilen mayınların haritasının Azerbaycan'a verilmemesi halinde bu tür trajik olayların tekrar yaşanacağınını belirtmiştir. Azerbaycanlı yetkililer, İkinci Karabağ Savaşı'nın sona ermesinden sonra askerlerin geri çekilmesi sırasında Kelbecer'deki mayınların Ermeni birlikleri tarafından gömüldüğünü iddia etmiştir. Ermenistan buna cevap vermemiştir. Azerbaycan'daki çeşitli ülkelerin büyükelçileri ve büyükelçilikleri, İnsan Hakları İzleme Örgütü, UNESCO, Avrupa Konseyi, AGİT ve Uluslararası Gazeteciler Federasyonu olayla ilgili endişelerini dile getirmiş ve kurbanlara taziyelerini iletmiştir.

Arka plan 

Kelbecer Rayonu 1993'te Birinci Karabağ Savaşı sırasında Ermeni militanlar tarafından işgal edilmiştir. İşgal sonucunda bölgede yaşayan 60 bin Azerbaycanlı ve Kürt yerinden edilmiş,<ref name="HRW14">{{kitap kaynağı | başlık =Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh | yayıncı=Human Rights Watch |yıl=1994 | sayfalar = 14 | konum = New York | url=https://archive.org/details/bub_gb_eDTuxhmqzSkC| alıntı=An estimated 60,000 individuals — equally divided among Kurds and Azeris — lived in Kelbajar province before the offensive." In the space of a week, 60,000 people were forced to flee their homes. Today all are displaced, and Kelbajar stands empty and looted. |isbn = 1-56432-142-8}}</ref> 150'den fazla Azerbaycanlı rehin alınmıştır.

27 Eylül 2020'de başlayan İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri, Murovdağ'ı işgalden kurtarmıştır. Bu, 1992'de bu yana Azerbaycan'ın en büyük askeri başarılarından biri olarak kabul ediliyor. Karabağ'da ateşkes sağlanmasını öngören üçlü deklarasyon kapsamında 25 Kasım 2020'de Kelbecer Rayouna Azerbaycan'ın kontrolüne geri verilmiştir.

Dağlık Karabağ sorunundan etkilenen bölgelerin mayınlardan arındırılması, İkinci Karabağ Savaşı'ndan sonra Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki ana sorunlardan biri olmaya devam ediyor. Karabağ, dünyanın en çok mayınlı bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. Savaşın sona ermesinden bu yana, mayınlar yüzünden Azerbaycan'da askeri ve sivil kayıplar verilmiştir. Resmi verilere göre, üçlü deklarasyonun imzalanmasından bu yana Azerbaycan tarafından 120'den fazla kişi mayınlar yüzünden hayatını kaybetmiş veya yaralanmıştır. Azerbaycan tarafı Ermenistan'dan mayın haritaları talep etmiş ancak Ermeni tarafı olumlu yanıt vermemiştir. Azerbaycan, Ermenistan'ın Karabağ'daki mayın tarlalarının haritasını vermeyi reddetmesi üzerine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne iki şikayette bulunmuştur. Azerbaycan tarafı, uygun belgeler olmadan benzer trajedi riskinin her zaman devam edeceğini belirtmiştir. Azerbaycan'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Yaşar Aliyev, BM Güvenlik Konseyi toplantısında, mezarlıklar, tarihi yerler ve diğer sivil nesneler de dahil olmak üzere Azerbaycan'ın işgal altındaki topraklarının çoğunun Ermenistan tarafından mayınlandığını söylemiştir. Karabağ'daki mayın temizleme sürecinin 5-7 yıl daha devam etmesi tahmin ediliyor.

Patlamadan önce, iki ülke arasındaki sınır boyunca gerçekleşen, Azerbaycan ve Ermenistan askerlerinin de içinde olduğu bir dizi olaylar, Ermenistan'daki seçimler öncesinde Rusya'nın aracılık ettiği ateşkes üzerinde baskı yaratmıştır. Mayıs ayı sonlarında Azerbaycan, Kelbecer'e mayın yerleştirmeye çalışan altı Ermeni askerini ele geçirmiştir. Ermeni hükûmeti, kuvvetlerinin yalnızca kendi ülkelerindeki sınır bölgesinin savunmasını güçlendirdiğini söylemiştir.

 Olay 
Azerbaycan Devlet Haber Ajansı (AZERTAC) ve Azerbaycan Televizyonu (AzTV) çalışanları, İkinci Karabağ Savaşı sonucunda Azerbaycan'ın işgalden kurtarılmış topraklarında haber yapmak için gönderilmişti. 4 Haziran 2021 günü saat 11 sularında Kelbecer Rayonuna bağlı Susuzluk köyüne giderken gazeteci ve yetkililerin içerisinde bulunduğu KamAZ tırı anti-tank mayına çarpmıştır. Mayın bölgeye Ermeni işgali sırasında yerleştirilmiştir.

 Mağdurlar 
Patlama sonucunda üç kişi hayatını kaybetmiş, dört kişi de yaralanmıştır.

 Sirac Abışov – Azerbaycan Televizyonu operatörüydü. 29 Ağustos 1989'da Azerbaycan SSC'nin Kubadlı kentinde dünyaya gelen Abışov, Birinci Karabağ Savaşı sırasında ailesiyle birlikte evinden olmuş ve Sumgayıt'ta yaşamaya başlamıştır. 2019'da AzTV'de çalışmaya başlamıştır. Bir çocuğu olan Abışov kaza sonucunda hayatını kaybetmiştir. Naşı, Adli Tıp Ekspertiz ve Patolojik Anatomi Derneği'nin Gence şubesinde muayene edildikten sonra Bakü'ye gönderilmiştir. Abişov, 5 Haziran'da Sumgayıt'taki Şehitler Hiyabanı'nda toprağa verildi.
 Muharram İbrahimov (Alioğlu) – Azerbaycan Devlet Haber Ajansı muhabiriydi. 16 Nisan 1982'de SSCB cumhuriyetlerinden Ermenistan SSC'nin Krasnoselo Rayonu Ardaniş köyünde doğmmuştur. İbrahimov, 1989'de Azerbaycan SSC'nin Binegedi Rayonunun Resulzade kasabasında 100 No'lu ortaokulun birinci sınıfına gitmiş, 1999'de oradan mezun olmuş ve 2003'te Yüksek Sosyo-Politik Yüksek Okulu'nun gazetecilik fakültesine girmiştir. 15 Temmuz 2004 tarihine kadar Azerbaycan Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı İç Birliklerinde görev yapmıştır. Aynı yılın Eylül ayında AZERTAC'ta muhabir olarak görev yapan İbrahimov, 2007'den bu yana önde gelen muhabir olarak burada çalışıyordu. İkinci Karabağ Savaşı sırasında savaş alanındaki yenilikleri ele almıştır. İki çocuğu olan İbrahimov, kazada hayatını kaybetmiştir. Naşı, Adli Tıp Ekspertiz ve Patolojik Anatomi Derneği'nin Gence şubesinde muayene edildikten sonra Bakü'ye gönderilmiştir. İbrahimov, 5 Haziran'da Abşeron Rayonu Muşvigabad kasabasındaki mezarlıkta anne ve babasının yanına defnedilmiştir.
 Arif Ağalar oğlu Aliyev – Kelbecer Rayonu Yürütme Gücü Başkanı Susuzluk Köyü İdari Bölgesi Temsilci Yardımcısıydı. 1983'te Susuzluk köyünde dünyaya gelen Aliyev, Birinci Karabağ Savaşı sırasında mülteci olmuş ve Göygöl Rayonuna bağlı Hasabağ köyüne yerleşmiştir. 2012'den beri bu görevi yürütmekteydi. Üç çocuğu olan Aliyev, kazada hayatını kaybetmiştir. 5 Haziran 2021'de naşı Göygöl Rayonundaki evine götürülmüş
 Emin Memmadov – Azerbaycan Televizyonu müdürü. Kaza sonucu yaralanmıştır. ve oradaki Kelbecer Şehitler Hiyabanı'na defnedilmiştir. AzTV'nin "Ana Makale" programına bağlanan Emin Memmedov, durumunun stabil olduğunu söylemiştir.

Diğer üç kişinin isimleri ise henüz açıklanmadı. Yaralılardan biri otobüs şoförü, diğeri ise köy sakiniydi.

 Sonuç 
Basında çıkan haberlerin hemen ardından, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhuriyet Başsavcılığı ve Azerbaycan Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı olayı doğrulamıştır. Savcılık ve polis memurlarının olay yerini incelediklerini, adli muayene atadıklarını ve diğer usuli işlemleri gerçekleştirdiklerini de eklemiştiler. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhuriyet Askeri Savcılığı, Azerbaycan Ceza Kanununun Madde 100.2 (saldırgan bir olayın planlanması, hazırlanması, başlatılması veya yürütülmesi), Madde 116.0.6 (silahlı bir çatışma sırasında uluslararası insancıl hukukun ihlali) ve diğer maddeler uyarınca ceza davası açmıştır. Yoğun soruşturma sürüyor.

Olaydan sonra, Tigran Mets özel askeri eğitim merkezinin kurucusu ve Ermenistan Silahlı Kuvvetleri yarbayı Koryun Gumaşyan, Ermeni medyasına Laçın ve Kelbecer'e 17 tır mayın yerleştirdiğini söylemiştiri. "Azerbaycan'daki Ermeni esirler" karşılığında Azerbaycan'a mayınlı alanların haritalarını vermeye hazır olduğunu sözlerine de eklemiştir. Azerbaycan Savunma Bakanlığı 8 Haziran'da yaptığı açıklamada, Ermenistan Silahlı Kuvvetlerine bağlı bir keşif ve sabotaj grubunun mayın yerleştirmek için sınırı geçerek Laçın Rayonu sahasına girdiğini ve Azerbaycan askerlerinin grubun bir üyesi olan asker Artur Kartanyan gözaltına aldığını belirtmiştir. Ermenistan Savunma Bakanlığı, yakalanan askerin sisli hava nedeniyle yolunu kaybettiğini söyleyerek mayın gömme iddialarını yalanlamıştır.

Olay günü Azerbaycan Cumhuriyeti Çalışma ve Ahalinin Sosyal Güvenlik Bakanlığı Sözcüsü Fazıl Talibov, olayda hayatını kaybeden Muharram İbrahimov, Sirac Abışov ve Arif Aliyev'e şehit statüsü verileceğini söylemiştir.

 Tepkiler 
 Azerbaycan 
Olayı ilk doğrulayanlardan biri olan AzTV başkanı Rövşen Memmedov, Facebook sayfasında olayı "Ermeni vandalizminin bir başka örneği ve düşmanın sivillere karşı işlediği suçlar" olarak nitelendirmiş ve her iki gazetecinin ailelerine başsağlığı dilemiştir. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, hayatını kaybedenlerin ailelerine taziyelerini iletmiş, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı Mihriban Aliyeva, olaydan duyduğu derin üzüntüyü dile getirerek, "masum insanların ölümlerinin tüm sorumluluğu Ermenistan'ın askeri-politik liderliğine aittir" demiştir. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Dış Politika Dairesi Başkanı Hikmet Hacıyev, uluslararası örgütleri dayanışma göstermeye ve olayı kınamaya çağırmış ve gazetecilerin "Kelbecer'den çıkarken Ermeni birlikleri tarafından yola koyulan bir mayının kurbanı olduklarını" sözlerine eklemiştir.

Azerbaycanlı yetkililer, İkinci Karabağ Savaşı'nın sona ermesinden sonra askerlerin geri çekilmesi sırasında Kelbecer'deki mayınların Ermeni birlikleri tarafından gömüldüğünü iddia etmiştir. Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Leyla Abdullayeva, Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ve Medya Geliştirme Ajansı (MEDİA), mayın patlamasında hayatını kaybeden gazetecilerin ailelerine başsağlığı dilemiştir. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Ermenistan'ı kara mayınları kullanarak Cenevre Sözleşmelerini ihlal etmekle suçlamıştır. Azerbaycan Gazeteciler Sendikası başkanı Elçin Şıhlı, Ermenistan'ı "uluslararası hukuku ihlal etmekle" suçlamış ve mayınların yakın zamanda Kelbecer'e gömüldüğünü iddia etmiştir. Azerbaycan Cumhuriyeti Aile, Kadın ve Çocuk İşleri Devlet Komitesi yaptığı açıklamada, olay sonucunda 3 ailenin çocuklarının yetim kaldığını belirterek, "bu insan haklarına aykırı" ifadesini kullanmıştır.

Olayda hayatını kaybedenlerin anısı Azerbaycan Televizyonu binası yakınında anılmıştır.

 Uluslararası 
Fransa'nın Azerbaycan Büyükelçisi Zacharie Gross, İtalya'nın Azerbaycan Büyükelçiliği, İsrail'in Azerbaycan Büyükelçisi George Dick, Rusya'nın Azerbaycan Büyükelçiliği, İran'ın Azerbaycan Büyükelçiliği, Gürcüstan'nın Azerbaycan Büyükelçiliği, Türkiye'nin Azerbaycan Büyükelçiliği vəe Ukrayna'nın Azerbaycan Büyükelçiliği iki gazetecinin ölümü nedeniyle taziyelerini iletmiştir. Türkiye merkezli Haber Global kanalı olaydan dolayı Ermenistan'ı kınamıştır.Human Rights Watch'' Örgütü Avrupa ve Orta Asya'dan sorumlu müdür yardımcısı Giorgi Gogia, mayınların "yeni gömülmesi veya doğrudan sivilleri hedef almasından" endişe duyduğunu söylemiştir. UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay, Abışov ve İbrahimov'un ölümlerini kınayarak, "gazetecilerin kişisel güvenliklerini riske atmadan görevlerini yerine getirebilmeleri gerektiğini" sözlerine eklemiştir.Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Dunja Mijatović, "etkilenen alanların mayınlardan temizlenmesi için acil bir ihtiyaç" olduğunu ifade etmiştir. AGİT'in Medya Özgürlüğü Temsilcisi Theresa Ribeiro, olayla ilgili derin endişesini dile getirmiştir. Uluslararası Gazeteciler Federasyonu Genel Sekreteri Anthony Ballanjer ve Avrupa Gazeteciler Federasyonu Genel Sekreteri Ricardo Guterres, kurbanlara ve ailelerine taziyelerini iletmiş ve Ermenistan hükûmetini mayınlı alanların haritalarını vermeye çağırmıştır. Uluslararası Basın Enstitüsü, iki gazetecinin ölümünden "derin üzüntü duyduğunu" bildirmiştir. Gazetecileri Koruma Komitesi Avrupa ve Orta Asya program koordinatörü Gülnuze Said, İbrahimov ve Abişov'un ölümlerini "gereksiz bir trajedi" olarak nitelendirmiştir. Said, Ermeni yetkilileri "çatışmada diğer gazetecilerin öldürülmemesini sağlamak için mayın haritalarını basınla paylaşmaya" çağırmıştır. Uluslararası Mayın Eylem Kampanyası olayı Twitter hesabından paylaşmış ve Reporters Without Borders her iki ülkeyi de gazetecileri korumaya çağırmıştır.

Ukrayna Yüksek Şurası milletvekilleri Lyudmila Marçenko ve Marian Zablotski, Ermenistan'dan mayınlı alanların bir haritasını vermesini talep etmiştir. Fransız senatör ve Nizami Gencevi Uluslararası Merkezi üyesi Natalie Goulet, İbrahimov ve Abişov'un ailelerine başsağlığı dilemiş ve Ermenistan'ın mayın haritalarını teslim etmesini istemiştir. Aynı zamanda, Moldova parlamentosu Ulusal Güvenlik ve Savunma Komisyonu başkanı Sergei Sirbu ve parlamentodaki Demokrat fraksiyonun başkanı Dumtsi Diacov, Ermenistan'dan mayın haritaları teslim etmesini istemiştir. Rus gazeteci ve askeri uzman ve Rusya Savunma Bakanlığı'na bağlı Kamu Konseyi eski başkanı İgor Korotçenko da olaya tepki göstererek, Avrupalı ​​kuruluşlar ve uluslararası gazeteciler de dahil olmak üzere tüm kuruluşlara başvurmanın önemli olduğunu söyledi.

Ermenistan olayla ilgili hiçbir açıklamada bulunmamıştır.

Kaynakça 

Dağlık Karabağ sorunu
Kelbecer Rayonu
2021'de olaylar