2016 Kazakistan toprak reformu protestoları

2016 Kazakistan toprak reformu protestoları, 24 Nisan 2016'da Atırau şehrinde başlayan Arazi Kanununda yapılan yeni değişikliklere karşı Kazakistan'da düzenlenen büyük ve izinsiz protestolardı. Üç gün sonra Aktöbe ve Semey şehirlerinde de mitingler düzenlendi. İlk üç miting sırasında, yetkililer protestoları sert bir şekilde bastırmaya çalışmadılar, aksine protestocuları sakinleştirmeye ve başka diyalog biçimleri sunmaya çalıştılar. Bu protestolar, 2011'deki 2011 Mangistav ayaklanmalarından bu yana Kazakistan'daki ilk kitlesel ayaklanma oldu.

Arka plan 
30 Mart 2016'da Ulusal Ekonomi Bakanı Erbolat Dosayev, 1 Temmuz'dan itibaren 1.7 milyon hektar tarım arazisinin açık artırmaya çıkarılacağını duyurdu. Bu, başlangıçta protesto çağrılarına dönüşen sosyal ağlarda hoşnutsuzluğa neden oldu. Bazı Kazak gazetecilere göre, kaynama noktası Arazi Kanunu'nda yapılan değişiklikler değil, Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in sorunları çözme sözüne rağmen düşen petrol fiyatları ve tengenin devalüasyonu nedeniyle ülkenin içinde bulunduğu zor ekonomik durumdu. 11 Nisan'da Nazarbayev ve yetkililere bir dilekçe mektubu gönderildi. Mektubun metni Kazak medyasında ve bazı internet sitelerinde yer aldı. Mektupta, "bölgelerde şimdiden 50 binden fazla imza toplandığı" ve eğer “Yabancılara arazi kiralanır veya satılırsa halk olağanüstü tedbirlere gidecektir” yazmaktaydı. Dilekçeyi imzalayanlar arasında yazar Abdijamil Nurpeisov, kültürbilimci Murat Auezov, emekli general Murat Kalmatayev, akademisyen Abugali Kaydarov ve ekolojist Mels Eleusizov vardı.

20 Nisan'da başkent Astana'da sivil aktivist Galymbek Akulbekov, yabancılara arazi satışına karşı tek bir gözcülük yaptı, ancak kısa süre sonra polis tarafından gözaltına alındı. 22 Nisan'da Almatı'da yaklaşık üç düzine vatandaş, 21 Mayıs'ta yapılacak miting için izin istedi.

Kronoloji 
24 Nisan'da Atırau'nun merkezinde yabancılara arazi satışına karşı ilk toplu miting düzenlendi ve yaklaşık 700 ila 4000 kişi toplandı. Aynı gün Oral'da Abay Meydanı'nda, elinde “Қытайға жер сатпа!!!”, yani “Çin'e toprak satmayın!!!” posterini taşıyan Isatay Utepov tarafından tek bir grev başlatıldı.

27 Nisan'da Aktöbe ve Semey illerinde yüzlerce kişinin katılımıyla Kazakistan'ın arazi kanunundaki değişikliklere ve yetkililerin tarım arazilerini satma planlarına karşı mitingler düzenlendi.

28 Nisan'da, birkaç düzine insan Aktau'da merkez meydanda toplandı, ancak polis, meydanın Halkın Birliği tatiline hazırlanmak için gerekli olduğunu öne sürerek mitingin yapılmasına izin vermedi.

29 Nisan'da Astana ve Almatı'daki yetkililer, kamuya mal olmuş kişilerin "arazi meselesi" üzerine basın toplantısı düzenlemesine izin vermedi. Astana'da bir otel, KNB'nin baskısı nedeniyle son anda aktivistlere bina kiralamayı reddetti. Almatı'da polis olaydan önce tüm aktivistleri gözaltına almayı başardı. Oral'da aktivist Bauyrjan Alipkaliev, o gün tek bir gözcülük yapacak olan polis tarafından gözaltına alındı.

1 Mayıs Halkın Birlik Günü'nde yaklaşık yüz kişinin toplandığı Zhanaozen'de protestolar düzenlendi. Kızılorda kentinde ise güvenlik güçleri protestocuları meydandan dağıttı.

4 Mayıs'ta Oral'ın merkez meydanında birkaç düzine kişinin katılımıyla spontane bir miting düzenlendi. Kazakistan'ın diğer şehirlerindeki önceki protestolarda olduğu gibi, protestocular tarım arazilerinin yabancılara uzun vadeli kiraya verilmesine karşı çıktılar.

5 Mayıs'ta Nazarbayev, Arazi Kanununun bazı hükümlerine ilişkin bir moratoryum ilan etti. Millî Ekonomi Bakan Yardımcısı Kairat Uskenbayev görevden alındı, Dosayev kendi görevinden istifa etti ve Tarım Bakanı Asiljan Mamıtbekov uyarıldı, ancak ertesi gün o da istifa etti. Ayrıca Nazarbayev, bilgi alanını izleyecek ve devletin bilgi politikasını geliştirecek yeni bir Enformasyon ve İletişim Bakanlığı'nın kurulması talimatını verdi.

21 Mayıs'ta Kazakistan genelinde mitingler planlandı. Yetkililer Almatı, Astana, Oral ve Semey kentlerinde yapılacak mitinglere izin vermedi. Kolluk kuvvetleri ülkenin çeşitli şehirlerinde düzinelerce aktivistin yanı sıra gazeteciyi gözaltına aldı. Az sayıda vatandaşın toplandığı Aktöbe, Atırau ve Pavlodar şehirlerinde izinsiz mitingler düzenleme girişimleri kaydedildi ve mitingin yasadışı olduğu konusunda uyarıldıktan sonra bir grup insan itaatkar bir şekilde İrtiş Nehri'nin setini terk etti. organizatör Serikbay Alibayev 50 MCI para cezasına çarptırıldı.

Yetkililerin tepkileri 
Atırau'daki Halk Meclisi toplantısında yapılan mitingin ardından Nazarbayev, arazi sorununa ilişkin vizyonunu dile getirdi ve konuyla ilgili yanlış bilgi veren tüm kışkırtıcıların bulunup cezalandırılması gerektiğini belirtti. Ancak daha sonra 5 Mayıs'ta ilgili bakanlıkların yetkililerini toprak reformu yapılmamakla suçlamıştı.

Bazı şehirlerde Halkların Birlik Günü kutlamaları iptal edildi.

Bazı Kazak yetkililer ve hükûmet yanlısı medya, herhangi bir kanıt sunulmamasına rağmen, huzursuzluğun yabancı ülkeler tarafından tetiklendiğini ve finanse edildiğini öne sürdü.

1 Mayıs'ta Cumhurbaşkanı Nazarbayev Almatı'da birlik ve istikrar olmadan Ukrayna'dakine benzer bir siyasi krizin bekleneceğini belirtti.

21 Mayıs'ta ülke çapında yapılması planlanan protestolardan önce, yetkililer herhangi bir şehirde izinlere izin verdi ve kolluk kuvvetleri, yetkisiz mitingler düzenlemek ve kışkırtmak için şüphelileri tutuklamaya başladı. 20 Mayıs itibarıyla, bir düzineden fazla kişi, barışçıl toplanma yasasını ihlal etmekten 10 ila 15 gün arasında idari tutuklama cezası aldı.

20 Mayıs sabahının erken saatlerinde, Kazakistan genelinde VKontakte, Facebook, Twitter gibi popüler sosyal ağlar ve WhatsApp, Viber gibi anlık mesajlaşma programları ve YouTube'a erişilemedi. Bu, ülkenin çeşitli bölgelerinin sakinleri tarafından doğrulandı. Olay, 21 Mayıs'ta yapılacak miting çağrılarıyla bağlantılıydı. Ancak yetkililer, “engelleme” gerçeğini ve sorunların “teknik sorunlardan” kaynaklandığını reddetti.

Kaynakça 

Kazakistan'daki protestolar