Hüseyin Avni Paşa Köşkü

Hüseyin Avni Paşa Köşkü, İstanbul, Üsküdar'daki tarihi bir köşktür.

Fethipaşa Korusu bitişiğindeki Hüseyin Avni Paşa korusunda bulunan 19. yüzyıl yapısı köşk, 28 Haziran 2014 tarihinde çıkan yangında kül oldu. Köşk, ahşap mimarisi ve tavan resimleri ile önemli bir kültür varlığı idi ve 2002 yılında "yıkılmadan korunması gereken birinci grup kültür varlığı" olarak tescillenmişti.

Tarihi
19. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiştir. Kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte 1850'den sonra, 1876'dan önce yapıldığı düşünülür. Ahşap mimarisi ve tavan resimleri ile önemli bir kültür varlığıdır. Özellikle giriş salonu ve beş odasında bulunan tavan resimleri önem taşır. Yapının tablo şeklinde yapılmış natüralist çiçek, kuş ve manzara resimleri ile mimari yapı ve insan kompozisyonlarından oluşan süslemeleri barok üsluptadır.

Köşk ve içinde bulunduğu koru, adını 19. yüzyıl Osmanlı devlet adamı Hüseyin Avni Paşa’dan alır. Koruda, köşkün yakınındaki arazide geçmişte Halide Edip Adıvar'ın ailesinin de bir süre yaşadığı ikinci bir köşk daha vardı.

Hüseyin Avni Paşa Köşkü'nün farklı devirlerdeki sahipleri arasında şu isimler bulunur: Nuri Demirağ, Kral Faysal, Korkmaz Yiğit, Cavit Çağlar, Dinç Bilgin, Turgay Ciner, TMSF. Köşk, 1960 ve 1970’li yıllarda Türk Sinemasının birçok filminde mekan olarak kullanılmıştır.

Yapı, İstanbul 3 No’lu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 8 Ocak 2002 tarihinde alınan kararla "yıkılmadan korunması gereken birinci grup kültür varlığı" olarak tescillendi.

Köşk, içinde bulunduğu koruyla birlikte, yüzde 65'i 2009 yılında, yüzde 35'i 2013 yılında olmak üzere Mehmet Cengiz'e ait Cengiz İnşaat adlı şirkete satıldı. Köşk satın alındıktan sonra restorasyon çalışmaları için izin almak üzere çalışmalar yapıldı. Cengiz İnşaat, köşkün rölöve projesini 11 Nisan 2014'te; restitüsyon projesini ise 7 Mayıs 2014'te Koruma Kurulu'na sundu. Anıtlar Yüksek Kurulu'nun köşkün restorasyonu için 23 Haziran 2014’te özel izin verdi.

2014 yangını 
Köşk, restorasyonu için 2014'te Anıtlar Yüksek Kurulu'nun özel izin vermesinden beş gün sonra çıkan yangında tamamen kül oldu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı Anadolu Yakası İtfaiye Müdürlüğü tarafından üç gün sonra hazırlanan raporda, yangının çıkış nedeninin belirlenemediği ve yangına neden olabilecek herhangi bir unsura rastlanılmadığı belirtildi. Köşk bekçisi Şevket Cengiz hakkında başlatılan soruşturmada 3 Eylül 2014 tarihinde takipsizlik kararı verildi.

Yeniden inşası 
Cengiz İnşaat, köşkün yeniden inşa edilmesi için hazırladığı projeyi 2015 yılı başında İstanbul 6 No'lu Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu'na sundu. Anılan kurul, köşkün yalnızca müze ve kütüphane olarak kullanılabilecek şekilde ve aslında uygun biçimde inşa edilmesine izin verdi.

Hüseyin Avni Paşa Köşkü'nün yanı sıra geçmişte Halide Edip Adıvar’ın da yaşadığı ve sonradan yıkılan köşk ve onun müştemilatı olduğu iddia edilen üçüncü bir yapı daha inşa edildi. Dördüncü bir bina için daha onay alındığı, koru içinde hukuka aykırı inşaat yapıldığı iddia edildi.

Mimari özellikleri ve süslemeleri 
İki katlı, tek girişi ve tek merdiveni olan bir selamlık köşküdür. İç sofalı plan tipindedir. Merdiven, sofanın sağır duvarına yerleştirilmiştir. Kapılar, odalara ortadan açılır.

Bir sayfiye köşkü olan yapının orijinal planında mutfak ve baca yoktur. Muhtemelen müştemilat olarak ayrı bir binada mutfak olması düşünülmüştür. Ancak böyle bir müştemilat binasının varlığına dair iz bulunmamıştır. Üst katta balkon ve muhtemelen ev halkının toplanıp yeşillikleri seyredeceği bir mekan olarak tasarlanmış bir teras vardır.

Çam, kestane ağaçları bulunan geniş bir bahçe içindeki yapı girişinin hemen sağında geometrik formlardan oluşan bir süs havuzu bulunur. Bahçenin yola bakan duvarında anıtsal bir giriş kapısı bulunur.

Marmara mermeri ile kaplı sahanlığa barok üslupta altı basamaklı bir merdivenle ulaşılır. Sahanlığın üstündeki balkon, saçak işlevi görür. Tavan kaplaması ahşaptır.

İç sofaya geçmeden önce bir rüzgarlık işlevi gören bir giriş sofası bulunur. Giriş sofanda duvar yüzeyleri pano gibi değerlendirilmiş, sıva üzerine boya ile yapılmış çiçek motifleri ile süslenmiştir. Ahşap tavan kaplamasının üzerine kanvas gerilip ahşap çıtalarla desteklenerek oluşturulan tavan yüzeyi de çiçek motifleri ve kalem işleri ile bezelidir.

Çift kanatlı bir kapı ile girilen zemin kat sofasının bütün duvar yüzeylerinde sıva üstüne boya ile yapılmış bitkisel motifler ve Barok motiflerle bezeli panolar vardır. Panoların alt kısmı mermer taklidi boya ile süslenmiştir. Tavan, kanvas üzerine boya kullanarak yapılmış gül demetleri, sarmal dallar ile süslenmiştir.

Sofadan çift kanatlı bir kapı ile geçilen ahşap bir merdivenle üst kata ulaşılır. Merdivenin sağ yan duvarı büyük ölçekli bir tablo gibidir, barok motiflerle süslenmiştir. Yapının esas katı üst kattır. En süslü ve en özenli mekanlar üst kattadır.

Kaynakça 

İstanbul'daki köşkler
Üsküdar'daki konutlar
Osmanlı konakları
İstanbul'da Osmanlı mimarisi
Sultantepe, Üsküdar