P. Minas Bijişkyan

Minas Bijişkyan veya tam adıyla Per Minas Bijişkyan (Ermenice: Մինաս Բժշկյան; 15 Ekim 1777; Trabzon, Osmanlı İmparatorluğu - 26 Kasım 1851; Venedik, Avusturya İmparatorluğu), Karadeniz'in tamamını dolaşarak yazdığı Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası adlı eseriyle tanınan Osmanlı Ermenisi yazar, etnograf, gezgin, rahip, müzikolog ve pedagog.

Hayatı 
Bijişkyan 1777'de Trabzon'da doğdu. 27 yaşında rahip olarak Mekhitarist Kongregasionu'na katıldı. 10 yıl sonra tiyatro eğitimi vermek için İstanbul'a gitti. 1815'te çeşitli bilim ve sanat dallarından bahsettiği, çocuklar için hazırladığı Djemaran giteleeats adlı okul kitabını yazdı. 1817 ve 1819 yılları arasında vikerlik vazifesiyle Karadeniz kıyılarını dolaştı. Gezileri sırasında öğrendiği bilgilerle Pontos Tarihi ve Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası eserlerini yazdı. Eserlerinde Pontos bölgesinde kurulmuş devletlerin tarihini, Karadeniz coğrafyasını, yerleşim merkezlerini ve kiliselerin tarihinden bahsetti. Ayrıca bölgeyi gezmiş diğer tarihçilerin yazdıklarını da not olarak eserlerine ekledi. 1830'da Polonya'ya giden Bijişkyan, 1062 ve 1239'da Ani kentinden Polonya'ya giden Ermeniler hakkında bilgi topladı. Aynı yıl Polonya'daki Ermenilerin düşüşünü anlattığı Polonya'ya Yolculuk adlı eserini yazdı. Aynı dönemde yaşamış müzikolog H. Limonjyan'ın tavsiyeleriyle Ermeni müziğine katkı bulundu. Bijişkyan, öldüğü tarihe kadar Venedik Mekhitarist manastırında öğretim, dil, tarih ve coğrafya  üzerine eserler verdi. Bijişkyan'ın eserleri Hrand Andreasyan tarafından çevrilmiştir.

Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 
Bijişkyan'ın 1817 ve 1819 arasındaki Karadeniz gezisini derlediği kitap 7 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Anadolu Feneri ve İnebolu arasını, ikinci bölüm Sinop ve Maçka arasını, üçüncü bölüm Trabzon ve Batum arasını
, dördüncü bölüm Batum'dan Kırım'a kadar olan bölgeyi, beşinci bölümü Kırım'ı, altıncı bölüm Kırım ile Bulgaristan arasını ve son bölüm Bulgaristan'dan Rumeli Feneri'ne kadar olan bölgeyi anlatmaktadır.

Eserleri 
 Djemaran giteleeats (1815)
 Çocuklar İçin Beceriler (1818) 
 Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819 (1969'da Andreasyan tarafından yayımlandı) 
 Pontos Tarihi - Tarihin Horona Durduğu Yer Karadeniz (1819)
 Rusça-Ermenice Dil Bilgisi Kitabı (1828) 
 Polonya'ya Yolculuk (1830)
 Kutsal Tarih (1838) 
 Ermenice yazılmış Rusça Dil Bilgisi kitabı (1840)
 Arapça, Farsça, Osmanlıca ve Tatarca Dil Bilgisi kitabı (1844)
 Biyografik sözlük (1850)

Kaynakça 

1777 doğumlular
1851 yılında ölenler
Osmanlı Ermenileri
19. yüzyıl Ermeni yazarları
Trabzon doğumlu yazarlar
Venedik'te ölenler