Kemanın Yaratılışı

"Kemanın Yaratılışı" bir Transilvanya Çingene masalıdır. İlk olarak 1890'da Heinrich von Wlislocki tarafından yazılmıştır ve Wlislocki'nin Almanca Seyahat Eden Çingene Halkı Hakkında: Transilvanya Çingenelerinin Yaşamından Sahneler adlı kitabında yayımlanmıştır.

Efsane 
Fakir bir çift, beyhude bir şekilde çocuk sahibi olmayı diler ve kadın, bir ormanda tanıştığı yaşlı bir kadına acısından şikayet eder. Cadaloz, "Eve git ve bir balkabağı kes, içine süt dök ve iç. Daha sonra mutlu ve zengin olacak bir çocuk doğuracaksın! " talimatıyla onu eve gönderir. Kadın bu tavsiyeyi yerine getirir, güzel bir erkek çocuk doğurur, ancak bir süre sonra hastalanır ve kısa bir süre sonra da ölür.

Çocuk yirmi yaşındayken servetini aramak için dünyayı dolaşmaya başlar. Zengin bir kralın hüküm sürdüğü büyük bir şehre gelir. Kralın, bir kızı vardır, ve bu kızı ile dünyada daha önce hiç kimsenin yapmadığı bir şeyi yapabilen bir adamı evlendireceği sözünü vermiştir.

Birçok erkek şansını dener, başarısız olur ve başarısızlıklarının bedelini hayatlarıyla öder. Saf çocuk krala ne yapması gerektiğini sorunca karanlık bir zindana atılır. Peri kraliçesi Matuya, ona parlak bir ışık şeklinde görünür, ona bir kutu ve bir çubuk verir; çocuğa kafasından birkaç saç teli koparmasını ve bunları kutunun ve çubuğun üzerinde gezdirmesi gerektiğini söyler. Daha sonra Matuya enstrümanın içine doğru eğilerek güler ve ağlar ve çocuktan da insanları mutlu etmek ya da üzmek için keman çalmasını öğretir. Çocuk, sanatsal becerisini krala gösterir. Kral bu beceri karşısında çok sevinir ve kızının onunla evlenmesine izin verir. Efsane, "Keman bu şekilde dünyaya geldi" denilerek sonlanır.

Kökeni, yayılması ve karşılaştırmalar
Efsanenin folklorik kökenleri ve büyülü içeriği vardır; peri masallarında yaygın olan yaşlı cadı ve iyi peri, büyülü güçlere sahiptir. İyi peri, Matuya, Hindu geleneğinin (Roma masallarında yaygın olan) sihirli masallarına dayanır. Matuya, Transilvanya, Macar, Polonya, Rus ve Sırp Roman mitolojisinde Ursitory'nin kraliçesi olarak görünür. Dağ kenarındaki saraylarda yaşayan tipik güzel kadınlar olan bu periler, şarkı söylemekten ve dans etmekten zevk alır ve müziği sembolize eder.

En tanınmış Roma masallarından biri olan "Kemanın Yaratılışı" birçok derlemenin (Roman olmayan derlemeler dahil) bir parçasıdır. Zaman zaman seyircilerin önünde okunur, radyo oyunu veya çocuklar için masal oyunu olarak yayınlanır ve okullarda sergilenir.

Polonyalı yazar Jerzy Ficowski'nin Zaczarowana skrzynka (Türkçe: "Sihirli Kutu") başlıklı bu halk masalına yakın bir anlatım, Gałązka z drzewa słońca (1961) adlı derlemede geçer. İngilizce çevirisi Sister of The Birds and Other Gypsy Tales (1976) antolojisinde yayınlandı. Lehçe versiyonunda, yardımsever ruh, kısırlığı tedavi etmek için balkabağının oyuğundan içilen sütü de reçete eden Matuja adında bir kayın ağacı ruhudur. Doğan çocuğa "Bachtalo" adı verilir.

Aynı adı taşıyan başka bir Roman masalı (Wlislocki tarafından da yayınlandı) daha az bilinir, çünkü muhtemelen kafa karıştırıcıdır ve mutlu bir sonla bitmez. Genç bir kadın, onu görmezden gelen zengin bir avcıya hayran olduğu için şeytanla temas kurar. Avcıyı etkilemek için istediği şeytanın kemanı için ailesini feda eder; babası kemanın gövdesi, dört erkek kardeşi kemanın ipleri, annesi de kemanın yayı haline gelir. Sonunda, genç kadın kendisine tapınmayı reddedince şeytan tarafından kovulur; keman bulunup gezgin bir çingene tarafından alınana kadar ormanda saklı kalır. Her iki hikâyede de kemancı, dinleyicisini hem güldürür hem ağlatır.

Yaratılış masalları tipik mitoloji efsanelerindendir ve bu masal da bir müzik aletinin yaratılışını anlatan birkaç masaldan biridir. Diğerleri Macar masalı "Keman" ve Moğol morin khuur masalıdır. Her ikisi de Transilvanya masalından önemli ölçüde farklıdır. Yunan mitolojisinde Pan ve Sirinks'in panflütü yaratması iyi bilinen örnekler arasında yer almaktadır.

Yorumlama 
Rosemarie Tüpker, masalı modern izleyicilerin hermenötik bir analizinde yorumladı. Tüpker, efsanenin tamamına yansımaları talep etmenin yanı sıra, belirli konular hakkında da yorumlarda bulundu: yoksulluk ve çocuksuzluk, güzel bir kızı olan zengin bir kral ve benzeri görülmemiş bir başarı.

Efsane, yoksulluk ve zenginlikle karakterize edilen iki dünya arasındaki kutuplaşmayı aktarmaktadır. Zengin kral, kızını bir aidiyet duygusu içinde ele geçirmiştir ve onun duygularını dikkate almadan onu bir ödül olarak vermek ister. Efsane açgözlülük, başarı ve başarısızlık ve rekabetle örneklenen kararları harmanlar. Sadece yaşlı cadı ve peri Matuya başka türlü imkansız olanı elde etmeye yardımcı olabilir.

Öteki dünya, burada tüm müzikler için bir prototip olarak kullanılan keman ile simgelenmiştir. Bu bir duygu dünyası ve başkalarında duygu uyandırmasıdır. Benzeri görülmemiş bir şeyin gösterimi görsel ve işitsel algıları birleştirir.

"Kemanın Yaratılışı", arzunun olmadığı bir dünyada erkek ve dişinin birleşimi olarak da yorumlanabilir. Psikanalitik olarak, bu üretkenlik ve nirengiyi de kapsar. Erkek ve kadından üçüncü bir varlık üretilir: neşe veya üzüntü uyandıran müzik. Bir müzisyenin gücü (duyguları uyandıran), zorla yöneten bir kralın gücünden oldukça farklıdır.

Ne zavallı kadının oğlunun ne de kralın kızının eksik olmayan ailelerden olmadığı görülür. Bebeğin babasından baba olarak bahsedilmez ve kralın kızının annesinden hiç bahsedilmez.

Keman, kahkaha ve gözyaşı, neşe ve keder ile aşk ve ölümün ikiliğini ifade eder. Keman çok duygusal bir enstrüman olarak görülür. Oysa gerçekte peri masalının aksine, duyguları enstrümanla ifade etmek ve dinleyicilerde duygu uyandırmak yıllarca pratik yapmayı gerektirir.

Kaynakça 

Macaristan'da folklor
Masallar