Kraniyosinostoz

Kraniyosinostoz, kraniyosinostozis (craniosynostosis), kraniyofasiyal malformasyonların ve maksillofasiyal (çene ve yüz) sendromların önemli bir bölümünde etkileri görülebilen konjenital bir patolojidir. Bu olgudaki temel bulgu kafatası eklemlerinin (kraniyal sutura) erken kapanmasıdır; etkilediği anatomik bölgelerde ortaya çıkan malformasyonlar, hangi suturaların ne düzeyde kapanmış olmasıyla orantılıdır. Malformasyonlar genellikle etkilenen eklemin dikey yönünde belirgindir.

Sagital kraniyosinostoz (sagittal craniosynostosis), en sık görülen tiptir. Sutura sagittalis’in (iki parietal kemiğin orta çizgi üzerinde eklemleşmesi) erken kapanmasının sonucudur. Bu aksaklık, dar ve uzun bir kafatasının oluşmasıyla sonlanır (dolikosefali). Çoğu kez izole bir olgu olarak ortaya çıkar. Sutura sagittalis’in etkilendiği “scaphocephaly” olgusunda, yüz bölgesi malformasyonların çok hafif olduğu saptanır. Oysa, sutura metopica’nın (frontal kemiklerin buluşma çizgisi) erken kapanmasıyla ortaya çıkan “trigonocephaly” ya da “Kleeblattschadel (yonca yaprağı kafatası)” olgularında, yüz bulguları oldukça güçlüdür; bu gruptaki sendromlara “craniofacial dysostosis sendromları” nitelemesi yapılır.

Koronal kraniyosinostoz (coronal craniosynostosis), sutura coronalis’in (frontal kemiğin parietal kemiklerle olan eklem çizgisi) erken kapanmasının sonucudur. Sagital kraniyosinostoz’dan sonra ikinci sıklıkta saptanır. İki taraflı (bilateral) olduğunda geniş-yayvan bir kafatası (brakisefali) ile sonlanır. Tek taraflı (unilateral) olgulardaki kafatası deformitesi diyagonaldir (plagiosefali).

Nedenler 

Kraniyosinostozlar, primer ya da sekonder olarak ortaya çıkar. Primer tip kraniyosinostozlardaki prematüre eklem kaynaşmalarında gen mutasyonları ve sendromlar söz konusudur. Sekonder tipler ise, talassemi ve hipertiroidizm gibi bir hastalığa özgü bulgulardan ya da komplikasyonlarından biridir. Spontan olguların bir bölümünde, gebelik sorunlarının (özellikle teratojenler) etkileri saptanmıştır.

Kraniyosinostoz patogenezi 
Kraniyosinostozların oluşumunda 3 görüş öne sürülmektedir:

(1) Virchow teorisi: Kraniyosinostozlar, kraniyofasiyal malformasyonlarda ortaya çıkan ilk patoloji olarak nitelendirilir. Kraniyosinostoz olgusundan öncelikle kafa tabanı kemikleri etkilenir.

(2) Moss teorisi: Kraniyosinostozlar, kafa tabanı kemiklerindeki malformasyonların sonrasında ortaya çıkan patolojilerdir.

(3) Mezenkimal blastema teorisi: Suturalardaki ve kafa tabanı kemiklerindeki malformasyonların birlikte ortaya çıkmasının sorumlusı “mezenkimal blastemada”ki bir defekttir.

İndüksiyon mekanizması kurallarına göre, kafatası kemikleri beyin dokusunun (özellikle dura mater) gelişmesinden etkilenerek gelişirler. Suturalardan biri erken kapandığında, beyin büyüdükçe, kafatası genişlemesinin normal suturalar yönünde gerçekleştiği izlenir; kraniyofasiyal anomalilerde saptanan kafatası malformasyonlarının çok büyük bölümünün temelinde bu mekanizma etkilidir.

Bulgular 
Kraniyosinostozis içeren çoğu sendromda saptanan 5 temel bulgu izlenir:

 Kraniyosinostozis (coronal-sagittal-lambdoid suturalar)
 Maksilla hipoplazisi (mikrognati)
 Aşırı sığ orbitalar
 Proptozis ve ekzoftalmi
 Hidrosefalus

Kraniyosinostozis olgularında kafa tabanı kemikleri sıkça etkilenir; hidrosefalusla birlikte olduğunda nörolojik bulguların daha da belirginleşir, Arnold–Chiari malformasyonu gelişebilir. Sendroma-özgü olmayan olguların çoğunda önemli klinik bir belirti olmayabilir:

Tek taraflı (unilateral) sutura kapanmaları “plagiocephaly” olarak nitelendirilen malformasyona neden olur. Yüz orta bölümünün gelişmesi, kafatası ön bölgesinin gelişmesinden önemli derecede etkilenir; bu nedenle, iki taraflı (bilateral) kraniyosinostozda yüz orta bölüm malformasyonları çok güçlüdür (örneğin; Crouzon sendromu, Apert sendromu).

Kraniyosinostozlar, kromozom anomalilerinde ve maksillofasiyal sendromlarda görülen çene-yüz yarıklarının büyük bölümünün de temel nedenlerindendir; bunlardan en önemlisi Crouzon sendromu’dur. Crouzon sendromunda koronal suturalar ile birlikte sagittal-lambdoidal suturalar da kapanmıştır. Bu malformasyon, kafa tabanının gerektiğinden kısa oluşmasına yol açar. Bu sonuç, dışarıya yüz orta bölümünün hipoplazisi olarak yansır. Yüz orta bölümü çökmüştür; orbitalar sığdır ve gözler fırlaktır (eksorbitizm), hafif bir hipertelorizm ile yalancı bir altçene prognatisi saptanır. Arkaya itilmiş olan yumuşak damak oral ve faringeal boşlukların daralmasına neden olur (obstrüktif uyku apnesi nedeni).

Apert sendromu’nda (acrocephalosyndactyly) ise, kafatası kısa ve kule gibidir; geniş bir alın yapısı izlenir (turribrakisefali); koronal suturaların kapanmasına sagittal ve lambdoidal suturalar da eşlik edebilir. Kaşlar üzerinde transvers bir çıkıntı izlenir. Oksipital kemik düzdür. Hipertelorizm oldukça belirgin; eksorbitizm belli belirsizdir. Yüz orta bölümündeki hipoplazi “psödomandibular prognatizm” algısı yaratır. Çukur damak, dar damak ve yarık damak bulguları olabilir. El ve ayak malformasyonları (sindaktili) Apert sendromunun önemli bir parçasını oluşturur.

Pfeiffer sendromu’ndaki maksillofasiyal bulgular, kraniyosinostozlarda saptanan bulgulardan oluşur. Orta yüz hipoplazisi ve turribrakisefalik yüz yapısı baskındır. Hipertelorizm ve eksorbitizm hafiftir.  Parmak anomalileri dikkat çekicidir.

Saethre–Chotzen sendromu, koronal suturalraın sinoztozuyla birlikte akrosefalik bir nitelik taşır.  Yüz orta bölüm hipoplazisi yoktur; ancak, yüz yapısı tümüyle asimetriktir. Düşük saç çizgisi, ptozis, yayvan burun ve yüz açılarında düzensizlik saptanır. Parmaklar kısadır, sindaktili vardır.

Carpenter sendromu’nda (acrocephalopolysyndactyly) koronal suturaların kaynaşması asimetrik olduğu için kranyumdaki malformasyon da asimetrik bir kule biçimindedir. Parmak anomalileri arasında polidaktili öne çıkar. Konjenital kalp defektleri olabilir.                

Yonca yaprağı kafatası (kleeblattschädel): Kafatası üç lobludur. Bu anomalide temporoparietal, koronal, lambdoidal ve metopik suturaların değişen oranlarda katkıları vardır; en az 3 eklemin erken kapanmasının sonucudur (pansinostoz).  Hidrosefali, yüz orta bölüm hipoplazisi ve eksorbitizm saptanır.

Kraniyosinostoz içeren sendromlar 
Kraniyosinostoz içeren sendromlara örnekler verilmektedir:

Aşırı Brakisefali bulgusu içerenler 

 6pter-p24 deletion sendromu
 Acromelic frontonasal dysostosis
 Apert sendromu
 Baller-Gerold sendromu
 Bardet-Biedl sendromu
 Cornelia de Lange sendromu
 Down sendromu
 Elsahy-Waters sendromu
 Frontofasiyonazal displazi
 Gorlin-Chaudhry-Moss sendromu
 Hallermann-Streiff sendromu
 Kaufman oculocerebrofacial sendromu
 Roberts sendromu
 Scheuthauer-Marie-Sainton sendromu
 Serebrofasiyotorasik displazi
 Weill-Marshesani sendromu
 Zellweger sendromu
 Zunich nöroektodermal sendromu

Cebocephaly (burun yokluğu+hipotelorizm) bulgusu içeren sendrom 

 Psödotrisomi 13 sendromu

Aşırı Dolikosefali bulgusu içeren sendromlar 

 3M sendromu
 Beals-Hecht sendromu
 Bloom sendromu
 BOF sendromu
 Cranioectodermal dysplasia kümesi
 Marfan sendromu
 Prader Willi sendromu
 Proteus sendromu
 Pycnodysostosis
 Short-rib thoracic dysplasia 7
 Short-rib thoracic dysplasia 18
 Smith-Fineman-Myers sendromu
 Sotos sendromu
 TDO sendromu​

Hiperostozis (kalın-yoğun kafa kemikleri) bulgusu içeren sendromlar 

 Alström sendromu (frontal)
 Craniometaphyseal dysplasia (tümü)
 Gorlin-Cohen sendromu (supraorbital ve frontal)
 Hiperfosfatemik tümöral kalsinozis (tümü)
 McCune-Albright sendromu (tümü)
 Melnick-Needles sendromu (tümü)
 Morgagni-Stewart-Morel sendromu (nebula frontalis)
 Maroteaux-Lamy sendromu (tümü)
 Oculodentodigital sendrom (tümü)
 Psödohipoparatiroidizm (tümü)

Kraniyosinostoz (craniosynostosis) içeren sendrom örnekleri 

 3MC sendromu
 22q11.2 deletion sendromu
 Antley-Bixler sendromu
 Apert sendromu
 Baller-Gerold sendromu
 Cole-Carpenter sendromu
 Craniofrontonasal sendrom
 Crouzon sendromu
 Gorlin-Chaudhry-Moss sendromu
 Hipomandibular fasiyokraniyal disostoz
 Jackson-Weiss sendromu
 Opitz GBBB sendromu Tip2
 van den Ende-Gupta sendromu
 Zhu-Tokita-Takenouchi-Kim sendromu
 Baraitser-Winter cerebrofrontofacial sendromu (trigonosefali)
 Bohring-Opitz sendromu (trigonosefali)
 C sendromu (trigonosefali)
 Greig sefalopolisindaktili sendromu (trigonosefali)
 Jacobsen sendromu (trigonosefali)
 Potocki-Lupski sendromu (trigonosefali)
 Short-rib thoracic dysplasia 9 (trigonosefali)
 Cranioectodermal dysplasia 3 (plagiosefali; asimetrik kafatası) 
 Curry-Jones sendromu (plagiosefali; asimetrik kafatası) 
 Münke sendromu (plagiosefali; asimetrik kafatası) 
 Opitz-Kaveggia sendromu (plagiosefali; asimetrik kafatası) 
 Saethre-Chotzen sendromu (plagiosefali; asimetrik kafatası) 
 Beare-Stevenson sendromu (yonca yaprağı kafatası)
 Carpenter sendromu (yonca yaprağı kafatası)
 Cranioectodermal dysplasia 2 (yonca yaprağı kafatası)
 Cumming sendromu (yonca yaprağı kafatası)
 Kleeblattschadel sendromu (yonca yaprağı kafatası)
 Osteoglofonik displazi (yonca yaprağı kafatası)
 Pfeiffer sendromu (yonca yaprağı kafatası)
 Shprintzen-Goldberg sendromu (yonca yaprağı kafatası)

Tedavi 
Kraniyosinostoz olgularındaki olumsuzluklar, nörolojik bozukluklara yol açtığı kadar entelektüel nitelikleri de etkiler. Yüz bölgesi kemiklerinin de etkilenmesi obstrüktif uyku apnesi bulgularına neden olur. Bu tür olumsuzlukların önlenmesindeki tek çözüm cerrahi girişimlerdir. Kafatası boyutlarının normal sınırlara getirilmesinin yanı sıra dişhekimliğinin katkıları da gerekebilir.

Kaynakça 

Pediatri
Sendromlar
Genetik hastalıklar