Cephalaspis

Cephalaspis ("kafa kalkanı" anlamına gelir), soyu tükenmiş osteostracan agnathan omurgalılarının monotipik bir cinsidir. Geç Silüriyen ve erken Devoniyen'in haliçlerinde yaşayan alabalık büyüklüğünde bir yırtıcı balıktı.

Açıklama 
Akrabaları gibi, Cephalaspis de muhtemelen yırtıcı placodermlere ve eurypteridlere karşı savunmak ve kalsiyumdan fakir tatlı su ortamlarında metabolik işlevler için bir kalsiyum kaynağı olarak hizmet etmek için ağır zırhlıydı. Kafa kalkanının kenarı ve merkezi boyunca, çamurda solucanlar ve diğer yuva yapan organizmaları algılamak için kullanılan duyusal yamalar vardı.

Diyet 
Ağzı, başının hemen altında yer aldığı için Cephalaspis'in, ağır zırhlı bir yayın balığı veya mersin balığına benzeyen, alttan beslenen bir hayvan olduğu düşünülüyordu. Sabana benzeyen kafasını sağa sola hareket ettirebilirdi, kolayca kum ve tozu suya karıştırırdı, bu sayede avının saklandığı yerleri ortaya çıkardı, çamur ve alglere gizlenmiş solucanları veya kabukluları kazar ve ayrıca döküntüleri elerdi (çene eksikliğinden ve ısırma yetersizliğinden kaynaklanmaktadır).

Sınıflandırma 
Cephalaspis cinsi, Agassiz tarafından 1835'te C. lyelli, C. rostratus, C. lewisi ve C. lloydi adlı dört tür için adlandırıldığından beri uzun süredir çöp sepeti taksonu olarak kullanılmaktadır. Daha sonra, son üç türün, heterostracan Pteraspis rostratus olarak tanımlanan türün olanın parçaları olduğu belirlendi. Adını Sir Charles Lyell'den alan C. lyelli cinsin tip türü olarak kalacaktı. Diğer araştırmacılar, 2009'da Sansom Osteostraci yeniden değerlendirene ve yalnızca C. lyelli'nin Cephalaspis içine güvenilir bir şekilde yerleştirilebileceğini ve muhtemelen diğer tüm türlerin nihayetinde yeniden incelenmesi ve diğer cinslere yerleştirilmesi gerekeceğini belirleyene kadar onlarca yıl boyunca benzer görünümlü osteostracanları cinse eklemeye devam edeceklerdi. Aynı 2009 çalışmasında Sansom, Cephalaspis sensu stricto'nun kornuat osteostrakanların kardeş taksonu olduğunu da belirlemiştir.

Dahil edilen türler 

Cephalaspis'e dahil edilen türlerin listesi aşağıdadır; büyük olasılıkla cinse ait değildir, ancak resmi olarak taşınmamıştır.

 †Cephalaspis lyelli (Agassiz, 1835) (tip tür)
 †"Cephalaspis" aarhusi (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" agassizi (Lankester, 1868)
 †"Cephalaspis" brevirostris (Denison, 1952)
 †"Cephalaspis" broughi (Wangsjö, 1952)
 †Cephalaspis cradleyensis (Stensiö, 1932)
 †"Cephalaspis" dissimulata (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" doryphorus (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" fletti (Stensiö, 1932)
 †"Cephalaspis" fraticornis (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" hyperboreus (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" lankestri (Stensiö, 1932)
 †"Cephalaspis" lornensis (Traquair, 1899)
 †"Cephalaspis" microlepidota (Balabai, 1962)
 †"Cephalaspis" novaescotiae (Denison, 1955)
 †"Cephalaspis" platycephalus (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" producta (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" recticornis (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" spinifer (Stensiö, 1923)
 †"Cephalaspis" tenuicornis (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" verrulosa (Wangsjö, 1952)
 †"Cephalaspis" websteri (Stensiö, 1932)
 †"Cephalaspis" whitbachensis (Stensiö, 1932)
 †"Cephalaspis" wyomingensis (Denison, 1952)

Yeniden atanan Cephalaspis türleri 
 †Cephalaspis corystis (Wangsjö, 1952) = Machairaspis corystis
 †Cephalaspis excellens (Wangsjö, 1952) = Waengsjoeaspis excellens
 †Cephalaspis elegans (Balabai, 1962) = Zychaspis siemiradzkii
 †Cephalaspis hastata (Wangsjö, 1952) = Machairaspis hastata
 †Cephalaspis hoeli (Stensiö, 1927) = Mimetaspis hoeli
 †Cephalaspis ibex (Wangsjö, 1952) = Machairaspis ibex
 †Cephalaspis jarviki (Wangsjö, 1952) = Diademaspis jarviki
 †Cephalaspis magnifica (Traquair, 1893) = Trewinia magnifica
 †Cephalaspis microtuberculata (Obruchev, 1961) = Escuminaspis laticeps
 †Cephalaspis pagei (Lankester, 1868) = Janaspis pagei
 †Cephalaspis patteni (Robertson, 1936) = Levesquaspis patteni
 †Cephalaspis powriei (Lankester, 1868) = Janaspis powriei
 †Cephalaspis rosamundae (Roberts, 1937) = Escuminaspis laticeps
 †Cephalaspis rostrata (Agassiz, 1835) = Pteraspis rostrata
 †Cephalaspis salweyi (Egerton, 1857) = Zenaspis salweyi
 †Cephalaspis utahensis (Branson & Mehl, 1931) = Camptaspis utahensis

Bir zamanlar Cephalaspis'e atanan diğer çeşitli türler 
 †Cephalaspis abergavenniensis (White, 1963)
 †Cephalaspis acuticornis (Stensiö, 1927)
 †Cephalaspis billcrofti (White & Toombs, 1983)
 †Cephalaspis campbelltonensis (Whiteaves, 1881)
 †Cephalaspis cocculi (MacGillivray, 1921)
 †Cephalaspis cwmmillensis (White & Toombs, 1983)
 †Cephalaspis dawsoni (Lankester, 1870)
 †Cephalaspis djurinensis (Balabai, 1962)
 †Cephalaspis grabrielsei (Dineley & Loeffler, ?)
 †Cephalaspis isachseni (Stensiö, 1927)
 †Cephalaspis jexi (Traquair, 1893)
 †Cephalaspis peninsula (Pageau, 1969)
 †Cephalaspis schrenckii (Pander, ?)
 †Cephalaspis sp. "Forfar" (Trewin & Davidson, 1996)
 †Cephalaspis syndenhami (Pageau, 1969)
 †Cephalaspis traquairi (Stensio, ?)
 †Cephalaspis uternaria (?)
 †Cephalaspis vogti (Stensiö, 1927)
 †Cephalaspis watneliei (Stensiö, 1927)
 †Cephalaspis westolli (Russell, 1954)

Kaynakça 
 

 Janvier, P (1996) Erken Omurgalılar Oxford University Press;
 Donoghue ve Smith (2001) Turinia pagei'nin anatomisi (Powrie) ve Thelodonti'nin filogenetik durumu, Transactions of the Royal Society of Edinburgh: Earth Sciences, 92, s. 15-37

Dış bağlantılar 

Paleos'ta

Paleozoik zaman balıkları
Devoniyen devrinde omurgalılar
Osteostraci