Vezir Gambiti (roman)

Vezir Gambiti (The Queen's Gambit), Walter Tevis'in 1983 tarihli Amerikan romanı olup, bir kadın satranç dâhisinin hayatını anlatır. Bir oluşum romanı veya olgunlaşma hikâyesi; evlat edinme, feminizm, satranç, uyuşturucu bağımlılığı ve alkolizm temalarını kapsar. Kitap, aynı adlı 2020 Netflix mini dizisi için uyarlandı.

Epigrafi 
Romanın epigrafı, WB Yeats'in yazdığı "The Long-Legged Fly" şiiridir. Bu şiir, romanın ele aldığı ana konulardan birini vurguluyor: bir kadındaki dehanın içsel işleyişi. Tevis bu konuyu ölümünden bir yıl önce, 1983'teki bir röportajda tartıştı.

Gelişim 
Tevis, kitabının yayınlandığı sırada yayınlanan bir New York Times röportajında, hikâyenin "zeki kadınlara bir övgü" olduğunu belirtti. Bruce Pandolfinii, televizyon mini-dizinin yayınlandığı sırada, yönetmeni Scott Frank ile yaptığı bir röportajda  Walter Tevis'in hiçbir zaman Amerikalı genç satranç dahisi, (birçok yorumcunun tahmin ettiği üzere, on yıl önce Dünya Satranç Şampiyonasını kazanan ana kahramanı için açık bir ilham kaynağı olan  ) Bobby Fischer'i referans gösterme niyetinde olmadığını açıkladı.

Pandolfini yayından önce satranç pozisyonlarına danıştı ve sonra kitabın nihai başlığı bir satranç açılışı olan "Vezir Gambiti"nden esinlenen "Vezir Gambiti" oldu. Otuz sekiz yıl sonra Netflix uyarlaması için geri döndü.

Konu 
Vezir Gambiti, satranç dehası Beth Harmon'un, sakinleştirici ve alkol bağımlılığı ile mücadelesi verdiği yetimhanedeki çocukluğundan, Büyük Usta rütbesine muzaffer yükselişine kadar izini sürüyor.

Sekiz yaşındaki öksüz Beth Harmon, sessiz, somurtkan ve görünüşe bakılırsa önemsizdir -ta ki ilk satranç oyununu oynayana kadar. Duyguları keskinleşir, düşünceleri daha netleşir ve hayatında ilk kez kendini tamamen kontrol altında hisseder. On altı yaşına geldiğinde, ABD Açık şampiyonası için yarışır. Ancak profesyonel çevrede becerilerini geliştirdikçe, riskler yükselir, izolasyonu daha da korkutucu hale gelir ve kaçma düşüncesi daha da çekici hale gelir.

Edebi önemi ve kabulü 
Roman, gerilim, spor / oyun romanı ve oluşum romanı arasında bir yer kaplaması sebebiyle sınıflandırmak zordur.

Ayrıca satranç tasvirlerinin teknik doğruluğu için de büyük övgüler alıyor:

Tevis, satranç sahnelerini "C sınıfı" bir oyuncu olarak kendi deneyimlerine ve oyunla ilgili uzun çalışmasına dayandırdı. Bunu, romanı için Yazarın Notunda şöyle açıklıyor:

{{cquote|Büyük Ustalar Robert Fischer, [Boris Spassky]] ve Anatoly Karpov 'un muhteşem satrancı yıllardır benim gibi oyuncular için bir zevk kaynağı oldu. "Vezir Gambiti  bir kurgu çalışması olduğundan, ancak rekorun çelişkisini önlemek için onları karakter kadrosundan çıkarmak akıllıca görünüyordu.

Joe Ancrile, Fairfield Hoban ve Stuart Morden'a teşekkürlerimi sunmak isterim, her biri harika oyuncular, bana kitaplar, dergiler ve turnuva kurallarında yardımcı oldular. Ve Ulusal Usta Bruce Pandolfini'nin metni düzeltmede ve onun kıskanılacak kadar iyi oynadığı oyunla ilgili hatalarımdan kurtulmamda sıcak yürekli ve gayretli yardımına sahip olduğum için şanslıydım.}}

Edward Winter'dan bazı eleştiriler:

 Ekran uyarlaması: The Queen's Gambit mini dizisi 
Mart 2019'da Netflix, yine Vezir Gambiti adlı romandan uyarlanan yedi bölümlük sınırlı bir dizi sipariş etti. Dizinin başrolünü Anya Taylor-Joy oynuyor, Scott Frank ise yazar, yönetmen ve yönetici yapımcı olarak görev yapmakta. Yaygın ilgi ve eleştirmenlerin beğenisini kazanmak için 23 Ekim 2020'de yayınlandı.

2020 Netflix mini dizisinden önce, kitabı uyarlamak için iki başarısız girişimde bulunuldu. 1983'te The New York Times'' muhabiri Jesse Kornbluth senaryo haklarını almıştı fakat 1984'te Tevis'in ölümüyle proje iptal edildi. 1992'de İskoç senarist Allan Scott, hakları Tevis'in dul eşinden satın aldı  ancak planladığı sanat evi filminden hiçbir şey gelmedi. Scott, 2007'de, Ocak 2008'deki ölümünden önce Heath Ledger ile onun ilk yönetmenlik denemesi üzerine çalışıyordu. Scott, 2020 Netflix serisinin ortak yaratıcısı ve ortak yapımcılığını üstlendi.

Yayın tarihi 

 1983, ABD, Random House
 2003, ABD, Vintage

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Kongre Kütüphanesi

Random House kitapları
Amerikan gerilim romanları
Feminist romanlar
Amerika Birleşik Devletleri bildungsromanları
Gerilim
Gerilim romanları
Walter Tevis romanları
Alkolizm ile ilgili eserler
Satranç ile ilgili eserler
Uyarlama televizyon dizileri