Güney Türkistan

Güney Türkistan ya da Afganistan Türkistanı, Kuzey Afganistan'da, Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan sınırında bulunan bir bölgedir. 

19.yüzyılda Afganistan Emiri Abdurrahman Han tarafından kaldırılana kadar merkezi Mezar-ı Şerif olan Türkistan Eyaleti adında bir vilayet vardı. Şuan Afganistan'ın Belh, Kunduz, Cüzcan, Sar-ı Pol ve Faryab'ın vilayetlerini kapsıyordu. 1890'da Kataghan-Badakhshan Eyaleti, Türkistan Eyaletinden ayrıldı.

Kokcha nehrinin kuzeydoğudaki Ceyhun nehri ile güneybatıdaki Herat vilayetine kadar tüm Güney Türkistan toprakları yaklaşık  uzunluğunda idi. Rus sınırını  idi. Yaklaşık  veya eski Afganistan Krallığı'nın kabaca dokuzda ikisisini oluşturmaktaydı.

Coğrafya 
Bölge nehir vadileri dışında tarımsal açıdan fakirdir, güneye doğru engebeli ve dağlıktır, ancak Karakum Çölü'ne doğru inişli çıkışlı atıklara ve mera alanlarına dönüşür.

Eyalet doğuda Kunduz, Hulm, Belh ve Akça hanlıklarını ve batıda Saripul, Şibargan, Andhoy (şehir) ve Meymene'nın dört hanı veya Chahar Vilayeti'ni ("dört bölge") içeriyordu.

Nüfus 
Güney Türkistan'da Özbek,Kazak,Karakalpak, Kırgız, Kızılbaş, Türkmen ve Afşar Türkleri yaşamaktadır.  Halkın büyük bir kısmı Tacik,Özbek ve Türkmenlerden; küçük bir kısmı da Tacik, Peştun ve Hazaralardan oluşmaktadır. Afganistan’da yapılmış olan nüfus sayımlarında Türkmenlerin yaşadığı bazı köy ve kasabalar nüfusa dahil edilmemiştir ve Türkmen kadınlarının neredeyse hiçbiri nüfusa kayıtlı değildir. Afganistan Türkmenlerinin sayısı 600.000 ila 3 milyon arasında bir sayı olduğu tahmin edilmektedir.

Tarih 
Antik Balkh veya Baktriya, Baktriya-Margiyana Arkeoloji Bölgesinin'nin ayrılmaz bir parçasıydı ve Hint-İranlılar tarafından işgal edildi. MÖ 5. yüzyılda, Ahameniş İmparatorluğu'nun bir eyaleti oldu ve daha sonra Seleukos İmparatorluğunun bir parçası oldu. Yaklaşık 250 MÖ Diodotus (Theodotus), Seleucidae yönetimindeki Baktriya valisi bağımsızlığını ilan etti ve MÖ 126 civarında göçebe hareketlere yenik düşen Greko-Baktri hanedanlarının tarihini başlattı. Bundan sonra Bamian'daki devasa heykellerde ve Haibak'ın kayalara oyulmuş tepelerinde izlerini bırakan bir Budizm dönemi geldi. Bölge, Cengiz Han tarafından harap edildi ve o zamandan beri refahını hiçbir zaman tam olarak geri kazanamadı. Yaklaşık bir yüzyıl boyunca Delhi imparatorluğuna aitti ve ardından Özbeklerin eline geçti. 18. yüzyılda Ahmed Şah Dürrani'nin egemenliğinin bir parçasını oluşturdu ve böylece oğlu Timur'un altında kaldı. Ancak Timur'un oğullarının kardeş öldürme savaşları altında ayrı hanlıklar çeşitli Özbek şeflerinin bağımsız yönetimi altına girdi. 19. yüzyılın başında Buhara'ya aittiler; ancak Emir Dost Mahommed yönetiminde Afganlar 1850'de Belh ve Taşkurgan'ı, 1855'te Akça ve dört batı hanı ve 1859'da Kunduz'u kurtardı. Andhoy, Şibirgan, Saripul ve Meymene üzerindeki egemenlik, 1873 İngiliz-Rus anlaşmasıyla Afgan iddiası lehine çözülene kadar Buhara ve Kabil arasında ihtilaf halindeydi . Abdurrahman Han'ın güçlü yönetimi altında bu dış bölgeler Kabil'e sıkı sıkıya kaynaklanmıştı; ancak Habibullah Han'ın katılımından sonra bağlar bir kez daha gevşedi. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın sonlarında, birçok etnik Peştun ya gönüllü ya da istemeyerek Güney Türkistan'a yerleşti.

1890'da Kataghan ve Badakhshan bölgesi Güney Türkistandan ayrıldı ve Kataghan-Badakhshan Eyaleti haline getirildi. Eyalet idaresi, Kabil'deki Kuzey Bürosuna atandı.

Güney Türkistan'ı Afganistan'dan almak amacıyla 2022 yılında Güney Türkistan Hareketi adı verilen bir silahlı grup kuruldu.

Notlar

Kaynakça 

Türkistan
Türki yer adları