Lewis Gompertz

Lewis Gompertz ( - 2 Aralık 1861) İngiliz bir yazar ve mucit, ilk hayvan hakları ve veganlık savunucularındandır. 1824 yılının Haziran ayında kurulan İngiliz Hayvanlara Zulmü Önleme Derneği (RSPCA, Society for the Prevention of Cruelty to Animals) kurucu üyelerinden birisidir. Matematikçi ve aktüer Benjamin Gompertz'in ve şair Isaac Gompertz'in  küçük kardeşidir.

Biyografisi
Gompertz, babası Solomon Barent Gompertz'in (1729 - 1807) ikinci evliliğinin beşinci oğlu olarak büyük ve zengin bir Londra elmas tüccarları ailesinde doğdu. Yahudi olan Gompertz ve kardeşlerinin üniversiteye gitmelerine izin verilmedi ve bunun yerine resmi olmayan bir eğitim aldılar.

Gompertz bir vegandı ve insanların kasıtlı olarak hayvanları insan çıkarları için herhangi bir şekilde kullanmalarına karşıydı. Deri veya ipek giymeyi reddetti ve atların çektiği acılar nedeniyle atlı arabalara binmeyi reddetti.  Birçoğu hayvanların ıstırabını azaltmak için tasarlanmış çok sayıda icadın mucidiydi. 1821'de, bisikletin erken bir formu olan geliştirilmiş bir velosipet icat etti. İcat ettiği ulaşım aracı, direksiyon kollarından çekilerek çalıştırıldı. Bu sayede bir kremayer dişlisi ve pinyon mekanizmasını çalıştırılır ve daha sonra ön tekerleği döndürülürdü.

Hayvanlara Zulmü Önleme Derneği'nin (Society for the Prevention of Cruelty to animals) kurucu üyelerinden biriydi ve 1824'teki açılış toplantısına katıldı. Aynı yıl, hayvanlar hakkındaki etik görüşlerini ortaya koyan Moral Inquiries on the Durum of Man and Brutes'''ı yayınladı Gompertz, yönetim komitesinin Gompertz'in hayvanların ve insanların duygularının eşit değerde olduğunu söyleyen "Pisagor doktrinlerini" desteklemesine itiraz etmesinden sonra, 1833'te istifa etmeden önce, SPCA'nın ikinci Onursal Sekreteri olarak görev yaptı. Komite, SPCA üyeliğini Hristiyanlarla sınırlayan bir karar oluşturmuştu. Gompertz Yahudi olduğu için istifa etmek zorunda kaldı.

Gompertz, 1846'ya kadar çalıştığı Hayvanların Arkadaşı Hayvanlara Zulmü Önleme Derneği'ni kurmaya devam etti ve ardından ölümcül hasta eşi Ann'e bakmak için istifa etti. Toplum Evanjeliklere ve Quaker'lara sıcak bakıyordu. Karısı 1847'de öldü ve hayatının geri kalanını hayvan hakları ve refahı  üzerine yazıp konuşarak ve icatlar yaratarak geçirdi. 1852 yılında, hayvanlar hakkında ikinci kitabı "Fragments in Defence of Animals"'ı yayınladı.

2 Aralık 1861'de Kennington Oval'deki evinde bronşitten öldü ve yerel kilisenin mezarlığına gömüldü.

Seçili yayınlarMoral Inquiries on the Situation of Man and of Brutes (1824; 1992, edited by Peter Singer; 1997, edited by Charles R. Magel) - İnsanların ve Vahşilerin Durumuyla İlgili Ahlaki SoruşturmalarMechanical Inventions and Suggestions on Land and Water Locomotion (1851) - Kara ve Su Hareketiyle İlgili Mekanik Buluşlar ve ÖnerilerFragments in Defence of Animals, and Essays on Morals, Soul, and Future State (1852) - Hayvanları Savunmada Kesitler ve Ahlak, Ruh ve Geleceğin Durumu Üzerine Yazılar''

Notlar
  Bazı kaynaklar Gompertz'in doğum yılını 1784 olarak vermektedir.

Kaynakça

Dış bağlantılar

http://www.tikkun.org/article.php/Nathan 
http://www.ivu.org/history/england19a/gompertz.html 
Lewis Gompertz - Jewish 'vegan' and co-founder of the RSPCA in 1824 
http://www.criticalsocietyjournal.org.uk 

1780'lerde doğanlar
1861 yılında ölenler
Hayvan hakları savunucuları
Bronşitten ölenler
Almanya Yahudisi asıllı İngilizler
İngiliz Yahudiler
İngiliz mucitler
Yahudi mucitler