Vergi yoklaması

Vergi yoklaması, mükellefleri ve mükellefiyetle ilgili maddî olayları, kayıtları ve mevzuları araştırmak ve tespit etme amacıyla yapılan bir vergi denetim aracıdır (VUK m.127). 

Yoklamanın en çok uygulandığı konular, mükelleflerin işe başlama, işi bırakma ve iş değişikliği bildirimlerinin kontrol edilmesidir. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 2019/5 Seri No.lu Uygulama İç Genelgesi ile, MERNİS sistemi üzerinden tespiti yapılabilecek birçok konu için yoklama yapılmayacağı düzenlemesi getirilmiştir. Bu kapsamda örneğin gerçek kişilerin ölüm sebebiyle işi bırakması, serbest meslek çalışanlarının iş yeri adresi olarak gösterdiği yerleşim yeri adresinin MERNİS üzerinden sorgulaması yapılarak doğruluğu teyit edilmesi gibi durumlarda yoklama yapılmayacaktır. Yoklama işe başlama-işi bırakma gibi konularla sınırlı olmayıp başta vergiyi doğuran olay olmak üzere mükellefiyetle ilgili tüm maddi olayların araştırılması ve tespit edilmesini de içermektedir.

Yoklama, yapıldığı anda elde edilen verilere dayalı olarak sonuç doğurmaktadır. Başka bir deyişle, yoklama yapıldığı andan önceki maddi durum ve olaylara ilişkin bir delil tespiti aracı olarak kullanılamaz.

Yoklama Yapmaya Yetkililer 
Yoklama; vergi dairesi müdürleri, yoklama memurları, yetkili makamlar tarafından yoklama işi ile görevlendirilenler, vergi incelemesine yetkili olanlar ve gelir uzmanları tarafından yapılır (VUK m.128). Uygulamada, vergi dairesi müdürlerinin ve incelemeye yetkili olanların iş yoğunluğu ve yetkinliklerini daha çok inceleme alanında kullanmaları nedeniyle yoklamanın, yoklama memurları tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir.

Yoklamanın Zamanı 
Yoklama her zaman yapılabilir ve ilgilisine önceden haber verilmesi gerekmez (VUK m.130).

Yoklamaya Yetkili Memurların El Koyma Yetkileri ve Anayasa'ya Aykırılık Tartışması 
VUK m.127/c'de düzenlenen "kanuni defter ve belgeler dışında kalan ve vergi kaybının bulunduğuna emare teşkil eden defter, belge ve delillerin tespit edilmesi halinde bunları almak," ve 127/e fıkralarında düzenlenen "Taşıma irsaliyesi, sevk irsaliyesi ve faturanın taşıtta bulunmaması, halinde bu belgelerin ibrazına kadar nakil vasıtalarını trafikten alıkoymak, taşınan malın sahibi belli değilse tespitine kadar malı bekletmek ve muhafaza altına almak" yetkileri, literatürde Anayasa'nın 20/2 maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle eleştirilmektedir.

Kaynakça 

Türkiye'de vergiler
Vergi hukuku terimleri