Pamir dilleri

Pamir dilleri, Pamir Dağları'nda, özellikle Panç Nehri ve kolları boyunca konuşulan bir Doğu İran dilleri bölgesel grubudur.

19. ve 20. yüzyılların başlarında, Pamir dil ailesi bazen Batılı dilbilimciler tarafından Galçah dilleri olarak anılıyordu. Galçah terimi, artık Pamir dillerini veya bu dillerin konuşurlarını tanımlamak için kullanılmamaktadır.

Pamir dilleri araştırmalarına en çok katkı sağlamış araştırmacılarından biri Sovyet dilbilimci İvan İvanoviç Zarubin'di.

Coğrafi dağılım 
Pamir dilleri en çok Kuzeydoğu Afganistan'ın Badahşan Eyaleti ve Doğu Tacikistan'ın Dağlık Badahşan Özerk Bölgesi'nde konuşulmaktadır.

Pamir dilleri Sincan'da da konuşulur ve bir Pamir dili olan Sarıkol dili, Afganistan-Çin sınırındaki Sarıkol Dağları'nın ötesinde konuşulması nedeniyle mevcut İran dilleri içinde en doğuda kalan dil olarak nitelendirilir.

Vahanca konuşan topluluklar, Çitral, Hayber-Pahtunhva ve Pakistan'daki Gojal ve Gilgit-Baltistan'da da bulunur.

Güneydoğu İran dilleri grubunun Pamir dilleri dışında tek yaşayan üyesi Peştucadır.

Sınıflandırma 
Pamir dillerini İran dillerinin tek bir alt grubu olarak birleştiren hiçbir özellik bulunmamıştır. Ethnologue, Pamir dillerini Peştuca ile birlikte bir Güneydoğu İran dili olarak listeler, ancak Encyclopædia Iranica'ya göre Pamir dilleri ve Peştuca Kuzeydoğu İran dilleri dalına aittir.

Pamir dilleri dört alt gruba bölünür: Şugnan, Sarıkol ve Yazgulyam dillerini kapsayan Şugni-Yazgulyam grubu; Munci-Yidga grubu; İşkaşim grubu ve Vahan grubudur. Diller, özne-nesne-fiil sözdizimsel tipolojisine sahiptir.

Durum 
Tacikistan ve Afganistan'daki Pamir dilleri konuşurlarının büyük çoğunluğu Tacikçe'yi (Farsça) yazılı dil olarak kullamaktadır ve bu dil Pamir grubu dillerinin aksine bir Güneybatı İran dilidir. Dil grubu tehlike altındadır ve 1990 yılındaki bilgilere göre toplam konuşmacı sayısı yaklaşık 100.000 civarındadır.

Ayrıca bakınız 
 Pamir Dağları

Kaynakça

Kitap kaynağı 
 Payne, John, "Pamir languages" in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417–444.

Dış bağlantılar 
 Etnik ve dilsel Tacikistan haritası 
 İngilizce çevirisi ile İşkaşim dilinde yazılmış bir hikâye  
 İşkaşim dili-İngilizce kelime listesi  
 İngilizce-İşkaşim dili- Zebaki-Vahanca-Yazgulami kelime bilgisi  
 Yazgulami kelimelerin kısa listesi  
 Grierson G. A. Ishkashmi, Zebaki, and Yazghulami, an account of three Eranian dialects. (1920)

Doğu İran dilleri