Galiçya-Volhinya Krallığı

Galiçya-Volhinya Prensliği ya da, 1253'ten itibaren, Galiçya-Volhinya Krallığı (Eski Doğu Slav Dili: Галицко-Волинскоє князство; Ukraynaca: Галицько-Волинське князівство; Latince: Regnum Galiciae et Lodomeriae), 1199'dan 1349'a kadar, Doğu Avrupa'nın Galiçya ve Volhynia bölgelerinde Altın Orda'nın bir vasalı olarak varlığını sürdürmüş, Orta Çağ devleti. Toprakları ağırlıklı olarak günümüzde Ukrayna'yı ve Belarus, Polonya, Litvanya'nın ufak parçalarını içerir. Novgorod ve Vladimir-Suzdal ile birlikte, Kiev Rus'unun çöküşünden çıkan en önemli üç güçten biriydi. Ana dili, modern Doğu Slav dillerinin öncülü olan Eski Doğu Slav diliydi ve resmi dini Doğu Ortodoksluğu idi.

Coğrafi olarak, batı Galiçya-Volhinya, şu anda güneydoğu Polonya'da bulunan San ve Wieprz nehirleri arasında uzanırken, doğu bölgeleri Pripet Bataklıkları'nı (günümüzde Belarus'ta) ve günümüz Ukrayna'sının Güney Bug nehrinin üst kısımlarını kapsıyordu. Zamanında, krallık; Kara Rutenya, Litvanya Büyük Dükalığı, Turov-Pinsk Prensliği, Kiev Prensliği, Altın Orda, Macaristan Krallığı, Polonya Krallığı, Moldova Prensliği ve Töton Şövalyeleri ile sınır komşusuydu.

Tarihi

Kabile Dönemi 
Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra bölge, Buzhanlar, Dulebler ve Beyaz Hırvatlar olarak adlandırılan gruplarla tanımlanan Doğu Slav halkı tarafından dolduruldu. Arazinin güneybatı kenarı muhtemelen Büyük Moravya devletinin bir parçasıydı. 907'de Beyaz Hırvatlar ve Dulebler, Novgorod Rus Prensi Oleg tarafından yönetilen Konstantinopolis'e karşı askeri harekâta katıldılar. Bu, yerli kabilelerin siyasi bağlantısının ilk önemli kanıtıdır. Bölge ilk, 981'de (Nestor tarafından), Kiev Rus'un Büyük Vladimir'i Polonya'ya giderken bahsedildi. Büyük Vladimir, Volodymyr şehrini kurdu ve daha sonra yerlileri Hristiyanlaştırdı. 12. yüzyılda, Halych Prensliği, Büyük Vladimir'in torunları tarafından orada kuruldu. 12. yüzyılın sonunda sınır komşusu olan Volhinya Prensliği ile bir buçuk yüzyıl boyunca bazı zorluklarla var olan Galiçya-Volhinya Prensliği ile birleşti.

Yükselişi ve Zirvesi 
Volhinya ve Galiçya başlangıçta Kiev hanedanının genç üyelerine dönüşümlü olarak atanan iki ayrı prenslikti. Büyük Volodymyr Prensi Roman'ın soyu Volhinya prensliğini elinde tutarken, Yaroslav Osmomysl'in soyu Haliç Prensliğini (daha sonra Galiçya olarak kabul edildi) elinde tutuyordu. Galiçya–Volhinya, Galiçya'nın son Prensi Vladimir II Yaroslavich'in 1198 veya 1199 (ve baba tarafından tanınan bir varis olmaksızın) ölümünün ardından yaratıldı; Roman, Galiçya Prensliği'ni satın aldı ve topraklarını tek bir devlette birleştirdi. Roma'nın halefleri, birleşik krallıklarının tanımı olarak çoğunlukla Halych'i (Galicia) kullanırlardı. Roma'nın zamanında Galiçya-Volhinya'nın başlıca şehirleri Halych ve Volodymyr idi. 1204'te Kiev'i ele geçirdi. Roman, Polonya ile ittifak kurdu, Macaristan ile bir barış anlaşması imzaladı ve Bizans İmparatorluğu ile diplomatik ilişkiler geliştirdi. Saltanatının zirvesinde kısa bir süre için Rus prenslerinin en güçlüsü oldu.[9] Galiçya'nın Kumanlara karşı ana askeri müttefiki olduğu Bizans imparatoru III. Aleksios'un yeğeniyle evlendi. Bizans ile olan ilişki, Galiçya'nın Aşağı Dinyester ve Aşağı Tuna'daki Rus nüfusu ile ilişkilerini istikrara kavuşturmaya yardımcı oldu.

1205'te Roman, Polonyalı müttefiklerine arkasını döndü ve Beyaz Leszek ve Masovia'nın Konrad'ı ile bir çatışmaya yol açtı. Roman daha sonra Zawichost Savaşı'nda (1205) öldürüldü ve egemenliği bir isyan ve kaos dönemine girdi. Böylece zayıflayan Galiçya-Volhynia, Polonya ve Macaristan arasında bir rekabet alanı haline geldi. Macaristan Kralı II. Andrew, kendisine daha sonra Habsburg Hanedanı tarafından kabul edilen bir unvan olan "Galicia ve Vladimir [Volhynia'da] kralı" için (Latince: rex Galiciæ et Lodomeriæ) ünvanını verdi. 1214'te Macaristan ve Polonya arasında yapılan bir uzlaşma anlaşmasında, Galiçya-Volhynia tahtı, Beyaz Leszek'in kızı Salomea ile evlenen Andrew'un oğlu Lodomeria Coloman'a verildi.

1221'de Mstislav Rostislavich'in oğlu Mstislav Mstislavich, Galiçya-Volhinya'yı Macarlardan kurtardı, ancak gerçek bir Volhinya ve Galiçya birliğini oluşturan Roman oğlu Daniel Romanovych (Galicia'dan Daniel I veya Danylo Romanovych veya Danylo Halytskyi) idi. 1239 ve 1242'de tüm Rusların Büyük Prensi olmaya çalışarak Kiev'i ele geçirdi, ancak birkaç hafta sonra ilk kez, bir yıl sonra ikinci kez şehri kaybetti. Daniyel, Polonya ve Macar kuvvetlerini Yaroslav savaşında yendi ve müttefikleri Çernigiv prensinin oğlu Rostislav Mihayloviç'i 1245'te ezdi.

Batu Han'ın işgali sırasında Galiçya-Volhinya, Çernigiv ve Kiev toprakları büyük zarar gördü. Şehirler harap edildi ve yakıldı, nüfusun önemli kısmı öldü. Bununla birlikte, Galiçya Prensi Daniyel Romanoviç (1201-1264), başkenti Saray'a seyahat ederek Batu Han ile ilişkilerini Moğol Altın Orda'nın üstünlüğünü en azından nominal olarak kabul ederek güçlendirdi. Batu Han ile görüştükten sonra, Daniyel ordusunu Moğol hatları boyunca yeniden düzenledi ve Moğol silahlarıyla donattı, ancak Daniyel'in kendisi bir Rus prensinin geleneksel kıyafetlerini korudu. Daniyel'in Moğollarla ittifakı sadece taktikti; Moğollara karşı uzun vadeli bir direniş stratejisi izledi.

Batu Han'a biat ederek düzeni tekrar sağlayan Daniyel, Halych ve Volhinya prensliklerini tek bir devlette birleştirdi. Ardından Macarların ve Polonyalıların kendi topraklarına tecavüzlerini geri püskürttü. Ayrıca, bir karşı saldırı başlattı ve 1249'da Galiçya şehri Yaroslavl yakınlarında Macar kralı Bela'nın birliklerini yendi. Macar kralı, daha fazla savaştan kaçınmak için kızını Daniyel'in oğlu Lev'e verdi. Daniyel liderliğindeki Rus mangaları, Polonyalı askerleri kovalayarak önemli kayıplara uğramalarına sebep oldu.

Daniyel, Avusturya ile verdiği mücadelede kayınbiraderi Bela'yı destekledi. Papa VII. Innocentius, Galiçya prensi ile müzakere etmeye başladı. Roma, Daniyel'e Altın Orda'ya karşı mücadelede yardım edeceğine söz verdi. Aynı zamanda, Roma tahtı kuzey Rus prensleriyle temas kurmaya çalıştı. Böylece, 1250'de Roma büyükelçileri Novgorod'a Aleksandr Nevski'ye geldi. Nevski, Altın Orda ile ittifakı tercih ederek Roma'nın teklifini reddetti.

Daniyel ise Roma ile müzakerelerde bulundu. Amacı Altın Orda'ya karşı mücadelede Roma'nın olanaklarından faydalanmaktı. Her iki taraf da çeşitli tavizler verdi. Papa, Daniyel'i "Rus Kralı" olarak taç giymesine izin verdi. Daniyel, Rurik Hanedanında kral ve olarak taç giyen tek üyesiydi. Ancak Daniyel tanınmaktan fazlasını istedi ve tacı aldığında bir ordu beklediğini söyledi. Daniyel halkına Papa'nın tanınmasını teşvik etme sözü vermesine rağmen, krallığı Roma'dan dini açıdan bağımsız olmaya devam etti. Çünkü askeri ittifak kurulamadı. Ancak buna rağmen Daniyel Volhinya'dan sürmeyi başardı ve bir yıl sonra Moğolların Lutsk ve Vladimir şehirlerini ele geçirme girişimlerini bozguna uğrattı. Ancak 1260 yılında Moğol generali Burandai komutasındaki büyük bir ordunun yaklaşması üzerine Daniyel onların otoritesini kabul etmek ve onlara karşı inşa ettiği tahkimatları yerle bir etmek zorunda kaldı.

Askeri ittifakın kurulamasının birinci sebebi Batı sadece Güney Rusya'yı Altın Orda'ya karşı bir kalkan olarak kullanmak istedi. İkincisi, haçlı seferleri dönemi sona ermişti. Haçlılar, eski Hristiyan Konstantinopolis de dahil olmak üzere zengin şehirleri yağmalamak için doğuya gittiler, aralarında idealistler (eğer varsa) küçük bir azınlıktı. Korkunç Altın Orda ile fikir için savaşmaya istekli ve hatta hayatlarını feda etmeye gönüllü olan hiç kimse yoktu. Avrupalılar zaten Altın Orda ile savaşmıştı ve gücünün yetmeyeceğini anlamışlardı. Papa, "Tatarlara" karşı çıkma çağrısı ile Sırbistan, Bohemya (Çek Cumhuriyeti), Moravya, Pomeranya, Livonya ve diğer ülkelere çağrıda bulundu ancak bu çağrılara kimse cevap vermedi.

Daniyel, papaya kiliselerin birleştirilmesi konusunda söz verdiği tavizi askeri anlamda destek alamayınca yerine getirmemesi üzerine Roma bu duruma sinirlendi ve yeni papa IV. Alexander, Daniyel'i bir haçlı seferiyle tehdit etti. Ama bunlar boş tehditlerdi. Böylece Daniyel, Roma ile müzakerelerden herhangi bir fayda elde edemedi.

Daniyel ve Vasilko Romanoviç, Litvanya prensi Mindovg ile savaştı, ancak galip gelemedi. Polonyalılar ve Almanlar da bu savaşa katılmıştı. Savaş 1254'te sona erdi. Prensler arasındaki anlaşma, Daniyel'in en küçük oğlu Shvarn ile Mindovg'un kızının evlenmesiyle sağlandı. Sağlanan anlaşmayla Daniyel Mindovg'un üstün gücünü tanırken, Litvanya prenslerinden daha önceden işgal ettiği volostları yeniden ele geçirdi.

XIII. yüzyılın ikinci yarısındaki Litvanyalı prensler, Rurikovich'in prens çizgisinin kesintiye uğradığı Rus Polotsk Prensliği'ni elde edebildiler. 1240'ların başından itibaren, Litvanya kökenli prensler kendilerini giderek Polotsk'taki prens tahtında buldular. 1248 civarında, Polotsk prensi Bryachislav'ın ölümünden sonra, Tovtivil Polotsk'ta prens olarak onaylandı. 1310'da, varisi olmayan Prens Konstantin, Polotsk Prensliğini Riga Başpiskoposuna bıraktı. Ama aslında, Litvanyalılar Polotsk'u işgal etti ve Almanlara fidye ödedi.

1263'te Litvanya prensi Mindovg öldürüldü. Litvanya'da bir iktidar mücadelesi dönemi başladı. 1263-1269'da prensler Trenyata, Voishelk, Shvarn Danilovich ve Troyden birbiriyle savaşmaya başladı.

1264 yılında Rus kralı Daniyel öldü. Daniyel'in saltanatı sırasında, Galiçya-Volhinya Krallığı orta ve doğu Avrupa'nın en güçlü devletlerinden biriydi. Edebiyat gelişti ve kronikler üretilmeye başlandı. Demografik büyüme, Almanlar ve Ermeniler de dahil olmak üzere batıdan ve güneyden gelen göçlerle arttı. Karadeniz'i Polonya, Almanya ve Baltık havzasına bağlayan ticaret yolları nedeniyle ticarette gelişti. Önemli ekonomik ve kültürel merkezler olarak hizmet veren büyük şehirler arasında Lviv, Vladimir, Halych, Chełm, Przemyśl, Dorohychyn ve Terebovlya vardı.

1264 yılında Rus kralı Daniyel ölmesiyle oğlu Lev (1228-1301 dolaylarında) kral oldu. Lev, 1272'de başkenti Lviv'e taşıdı ve bir süre devletin gücünü korudu. Batılı bir siyasi rota izleyen babasının aksine, Lev Moğollarla yakın çalıştı, özellikle Nogay Han ile yakın bir ittifak geliştirdi. Lev gücünü Mstislav ve Shvarn kardeşlerle paylaşırken, amcaları Vasilko Volhinya'da hüküm sürdü. 1267'de Batı Rusya ve Litvanya'yı birleştirme olasılığı ortaya çıktı. Eski Litvanya hükümdarı Vaišvilkas Volyn prensi Vasilko'yu ziyaret etmesi sırasında sarhoş haldeyken çıkan kavgada öldürüldü. Bundan istifade eden Shvarn (Lev'in kardeşi), tahta oturdu. Ancak Shvarn 1269'da öldü. Bunun üzerine Lev, 1274'ten 1276'ya kadar, yeni Litvanya hükümdarı Traidenis ile bir savaşa girdi, ancak yenildi ve Litvanya, Kara Ruthenia bölgesini Navahrudak şehrini ilhak etti. 1279'da Lev, 1279'da Krakow Prensi Boleslav ölmesi üzerine Bohemya kralı II. Wenceslaus ile ittifak kurdu ve Altın Orda lordu Nogay Han'ın desteğiyle Krakow prensliğine adaylığını koyarak Polonya'yı işgal etmeye başladı. Lev'e, Vladimir Vasilyevich Volynsky destek verdi. Ancak yerel soylular onu reddetti ve 1280'de Kraków'u ele geçirme girişimi başarısızlıkla sonuçlandı.

Sandomierz bölgesinde Polonyalılar müttefik orduyu yendi. Buna karşılık, Boleslav'ı miras alan Mazovya Dükü Leshko Chyorny, 1281'de Galiçya topraklarını işgal etti ve Perevoresk şehrini yaktı. Aynı yıl, Polonya'da II. Leszek, Konrad Chersky ve Mazowiecki'den II. Boleslav arasında başka bir iç savaş başladı (son ikisi Daniyel'in torunlarıydı). Lev Daniilovich Boleslav'ı destekledi. Daha sonra, Altın Orda ile Lev tekrar Polonya'ya saldırdı ancak çok başarılı olamadı. Ancak ilerleyen yıllarda Lev, Transkarpatya'nın bir bölümünü ve Mukaçeve şehrini ilhak etti. Ayrıca, Polonya ve Çek Cumhuriyeti yöneticilerinin zayıflığından yararlanan Galiçya kralı, 1290'larda Lublin topraklarını fethetti.

Çeşitli hanedanların kendi aralarında savaşmaları nedeniyle Batı Rusya bölgesi Polonya-Litvanya feodal beylerinin saldırısına uğramadı. Bu kargaşa ortamından yararlanmak isteyen Daniyel ve Lev, Avrupa topraklarına akınlar düzenlemiş ancak Litvanya'yı tamamen alamamıştı. Bunun temel sebebi dinsel farklılıktı. Her ne kadar Rus ve Litvanyalı kabileler pratik olarak aynı etno-dilsel ve kültürel topluluk olsada Litvanya mitolojisine inanan Litvanyalılar Hristiyan Ortodoks Rusları kabul etmedi.

Düşüşü ve Çöküşü 
1301'de Lev'in ölümünden sonra bir düşüş dönemi başladı. Lev'in yerine sadece yedi yıl hüküm süren oğlu I. Yuri geçti. Saltanatı büyük ölçüde barışçıl olmasına ve Rus Krallığı ekonomik olarak gelişmesine rağmen, I. Yuri 1302'de Lublin'i Polonyalılara kaybetti. 1308'den 1323'e kadar Galiçya-Volhinya Krallığı, kendilerini kral ilan eden I. Yuri'in oğulları Andrew ve II. Lev tarafından ortaklaşa yönetildi. Kardeşler, Moğollara karşı Polonya Kralı I. Władysław, Töton Şövalyeleri ve Litvanyalılar ile ittifak kurdu. Bu stratejik hataydı. Altın Orda daha uygun bir müttefikti, çünkü Altın Orda Katolikler gibi iç işlere, dünya görüşüne ve inanca müdahale etmiyordu. Bu nedenle kuzeydeki Moskova prensleri, İslamlaşana ve dağılmaya başlayana kadar ilk başta Altın Orda'nın desteğine güvendiler. İttifaktan sonra da Krallık hala Moğollara bağımlı olmaya devam etti. Hem haracını ödedi hem de Canibeg Han'ın Moğol askeri seferlerine katıldı. Ancak kardeşler Moğollara isyan bayrağını açtılar. 1323'te Moğollara karşı savaşırken birlikte öldüler ve mirasçı bırakmadılar.

1323'te Rus Krallığı'ndaki Rurik Hanedanının yok edilmesinden sonra Volhinya, Litvanya prensi Liubartas'ın kontrolüne geçerken, boyarlar Galiçya'nın kontrolünü ele geçirdiler ve I. Yuri'nin torunu olan Polonyalı prens II. Yuri'yi Galiçya tahtını devralmaya davet ettiler. II. Yuri aslen Katolikti ve asıl adı da Boleslaw'dı. Ancak davet üzerine Ortodoksluğa geçti ve Yuri adını aldı. Yine de, onun Katolik duygular beslemesinden şüphelenen boyarlar, 1340'ta onu zehirlediler ve içlerinden biri olan Dmitry Detko'yu Galiçya devletini yönetmesi için seçtiler. 1341 kışında Tatarlar, Detko liderliğindeki Galiçyalılar ve Liubartas liderliğindeki Litvanyalılar, 1341 Yazında Polonyalıları yenebildiler. Ancak yine de Detko, Polonya efendiliğini kabul etmek zorunda kaldı. Böylece Galiçya üzerinde Altın Orda hakimiyeti sona erüdi ama bu aynı zamanda Krallığın özerkliğinin de sona ermesi anlamına geliyordu. Çünkü Altın Orda'dan farklı olarak Polonyalılar işgal altındaki toprakları yeniden biçimlendirdi ve boyarların konumlarını güçlendirerek dukalığın gücünü zayıflattı. Detko'nun ölümünden sonra da Polonya Kralı III. Casimir, 1349'da güçsüz Galiçya'yı ilhak etti. Galiçya-Volhynia bağımsız bir devlet olarak var olmaktan çıktı.

1569 tarihli Lublin Birliği anlaşmasıyla, eski Galiçya-Volhynia prensliğinin tamamı Polonya'nın bir parçası oldu. 1772'de Avusturya İmparatoriçesi Maria Theresia (aynı zamanda Macaristan Kraliçesiydi) Macarların Galiçya ve Lodomeria Krallığı üzerindeki eski iddialarını Avusturya'nın Polonya'nın bölünmesine katılımını haklı çıkarmak için kullandı.

Kaynakça

Polonya Krallığı
Ukrayna tarihi