Doğu Galiçya'da Ukraynalıların pasifize edilmesi

Doğu Galiçya'da Ukraynalıların pasifize edilmesi, Polonya'daki Ukraynalı azınlığa karşı, Polonya polisi ve ordusu tarafından 1930 yılının Eylül-Kasım aylarında, Ukraynalı milliyetçiler tarafından gerçekleştirilen bir sabotaj ve terör eylemleri dalgasına yanıt olarak gerçekleştirilen cezalandırma eylemleriydi. Eylemler, ülkenin üç güneydoğu voyvodalığının 16 ilçesinde veya Doğu Galiçya'da gerçekleşti.

Arka plan
Doğu Galiçya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun çöküşü ve kısa ömürlü Batı Ukrayna Halk Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra Polonya cumhuriyeti tarafından ilhak edildi. Savaştan sonra, 1920-1921'de, yaklaşık 100.000 Ukraynalı ve Yahudilerin yanı sıra Ukrayna'nın bağımsızlığını destekleyen diğer etnik kökenlerden insanlar, Polonya hükûmeti tarafından toplama kamplarına gönderildi ve burada genellikle yiyecek ve ilaçtan mahrum bırakıldılar; bazıları açlıktan, hastalıktan veya intihardan dolayı öldü. Kurbanlar arasında sadece askerler ve subaylar değil, aynı zamanda Ukrayna davasını destekleyen rahipler, avukatlar ve doktorlar da vardı. Bu kamplarda hastalıklardan ölenlerin sayısı 20.000 olarak tahmin ediliyor.

Polonya hükûmeti başından beri bu topraklardaki Ukraynalı azınlığı asimilasyon ve baskı politikasını benimsedi. Birçok Ukraynalı örgüt, Weimar Cumhuriyeti, daha sonra Nazi Almanyası ile yakın temasa devam ederken, diğerleri doğudaki yeni Sovyet hükûmetiyle temas halindeydi. Ukrayna dilinin kullanımı 1924'te devlet kurumlarında yasaklandı ve Ukrayna okullarından sürekli olarak destek çekildi. Polonya-Ukrayna ilişkileri, büyük ekonomik bozulmaya yol açan Büyük Buhran sırasında kötüleşti, özellikle de kırsal alanlarda. Bu atmosferde, Polonya egemenliğine karşı aktif direnişi yayan radikal Ukraynalı milliyetçiler, Ukraynalı gençlerden olumlu dönüş aldı.

Temmuz 1930'da, Ukrayna Milliyetçiler Örgütü (OUN) aktivistleri, Polonyalılara ait evleri, depoları ve tarlaları yakmaya, köprüleri havaya uçurmaya, devlet kurumlarını, demiryolu hatlarını ve telefon bağlantılarını zarar vermeye başladı. Eylemin organizatörü Yevhen Konovalet'di. Silahlar Alman desteğiyle yasa dışı olarak kaçırılıyordu.

Sabotajların arkasındaki ana neden, ana akım Ukrayna partilerinin Polonya siyasi sistemine katılma kararı ve Józef Piłsudski'nin OUN'un Ukrayna toplumundaki konumunu tehdit eden hoşgörü politikasıydı. Örgüt, Ukrayna kamuoyunu radikalleştirmek ve Polonya makamlarıyla her türlü uzlaşmayı engellemek için tasarlanmış bir taktik benimseyerek tepki gösterdi. OUN, Polonya hükûmetini, Polonya devletiyle müzakereye hazır daha ılımlı Ukraynalı grupların desteğini kaybetmesine neden olacak kadar şiddetli misillemelere zorlamak için terörizm ve sabotaj kullandı. OUN, şiddetini yalnızca Polonyalılara değil, aynı zamanda Polonya-Ukrayna çatışmasının barışçıl bir şekilde çözülmesini isteyen tüm Ukraynalılara da yöneltti.

Zaman içinde, çoğu Polonyalıları topraklarının işgalcisi olarak gören yerel Ukraynalılar eyleme katıldı. Polonyalı paramiliter örgüt Strzelec'in ofisleri ve Lviv'deki popüler ticaret fuarlarının stantları yakıldı. Devlet daireleri ve posta kamyonları saldırıya uğradı. Terör eylemi Galiçya ile sınırlıydı ve Volhynia'da gerçekleşmedi.

Buna karşılık, Polonyalı yetkililer çalkantılı eyaleti sakinleştirmeye karar verdi. Eylemi gerçekleştirme kararı, İkinci Polonya Cumhuriyeti Başbakanı sıfatıyla Marshall Józef Piłsudski tarafından verildi. OUN tarafından gerçekleştirilen terörist eylemlerin bir ayaklanma anlamına gelmediğini kabul eden Piłsudski, askeri bir eylemden ziyade bir polis harekâtı emri verdi ve örgütüyle birlikte İçişleri Bakanı Felicjan Sławoj-Składkowski'yi görevlendirdi. Sławoj-Składkowski de Lviv Voyvodalığı, Stanisławów Voyvodalığı ve Tarnopol Voyvodalığı'nda bulunan polis komutanlarına hazırlanmalarını emretti. Planlanan eylemin komutanı Lviv Voyvodalığı'nın polis şefi Czesław Grabowski idi. Eylemler 14 Eylül 1930'da Lviv Voyvodalığı'nın çeşitli köylerinde başladı.

İlgili kuvvetler
20-29 Eylül tarihleri arasında 17 polis bölüğü (her biri 60 polis) kullanıldı. Bunlardan 9'u Mosty Wielkie'deki (Velyki Mosty) polis akademisinden, 3'ü Lviv Voyvodalığı'ndan, 2,5'i Stanisławów Voyvodalığı'ndan, 2,5'i Tarnopol Voyvodalığı'ndan (toplam 1041 polis ve memur) geldi. Askeri birliklerin katılımıyla ana operasyonlar Ekim ayının ilk yarısında gerçekleşti.

Genel olarak, eylem şunları etkiledi:

 Lviv Voyvodalığı: polis eylemi - 9 farklı ilçede 206 yer, askerî eylem - 8 farklı ilçede 78 yer.
 Stanisławów Voyvodalığı: polis eylemi - 2 ilçede 56 yer, askerî eylem - bir ilçede 33 yer
 Tarnopol Voyvodalığı - polis harekâtı - 4 ilçede 63 yer, askerî harekât - 5 ilçede 57 yer.

Timothy Snyder ve diğer kaynaklar, 450 köyü etkileyen operasyonda kullanılan 1000 polisin rakamını veriyor.

Eylemin doğası
Operasyon üç aşamada gerçekleştirildi. İlk olarak, belirli bir eylemi yetkilendiren temel bir ferman yayınlandı. İkincisi, polis birimleri getirildi. Düzenli ordunun üçüncü birimleri "operasyonel manevralar" gerçekleştirdi.

Pasifleştirme, Ukraynalı örgütlerin (Ukrayna Rum Katolik Kilisesi dahil) dayandığı binaların yanı sıra özel evlerin aranmasını da içeriyordu. Arama sırasında, Ukraynalıların binaları, eşyaları ve mülkleri tahrip edildi ve bölge sakinleri sık sık dövüldü ve tutuklandı. Çeşitli Ukrayna okulları (Rohat, Drohobycz, Lwów, Tarnopol ve Stanisławów'da) kapatıldı ve Ukraynalı İzci Gençlik örgütü Plast'ın yetkisi kaldırıldı. 10 Eylül'de Ukrayna Ulusal Demokratik İttifakının beş milletvekili tutuklandı.

Pasifleştirme, önce bir köyün polis birlikleriyle çevrilmesi, ardından köyün yaşlısı veya muhtarına seslenerek operasyonun amacı hakkında bilgilendirilmesi ve köyde saklanan her türlü silah veya patlayıcıyı teslim edilmesi istenmesiyle başlamaktadır. Ardından köylüler evlerinde kalacak şekilde Ukrayna Milliyetçileri Örgütü ile işbirliği yaptığından şüphelenilenlerin evlerinde, zemin ve tavan araları da dahil olmak üzere arama yapılır. Arama sırasında evlerin içindeki eşyalar sıklıkla tahrip edildi. Polisler yaklaşık 100 kilogram patlayıcı ve silah buldu (1287 tüfek, 566 revolver, 31 el bombası). Ayrıca aramalar sırasında fiziksel güç kullanılmış ve çok sayıda kişi dövülmüştür. Polonyalı tarihçi Władysław Pobóg-Malinowski'ye göre, can kaybı yaşanmazken, Ukraynalı tarihçi Petro Mirchuk'a göre pasifleştirme sırasında 35 Ukraynalı sivil öldü. Stephan Horak, kurbanların sayısını 7 olarak tahmin ediyor. Ek cezalar, köylere özel "katkılar" alınmasını içeriyordu.

Bir Milletler Cemiyeti komitesi, Ukraynalı-Milliyetçilerin “pasifleştirme” eylemiyle ilgili protestosuna verdiği yanıtta, kullanılan yöntemleri onaylamamakla birlikte, Ukraynalı aşırılık yanlılarının sabotaj faaliyetleri yürütmesi nedeniyle kendilerinin bu yanıtı bilinçli olarak davet ettikleri için suçlanacağını belirtti. Bunun yanında Polonya'nın yürüttüğü faaliyetlerin zulüm politikası olmadığını savundu.

Eylemin etkileri
Polonya makamlarının bakış açısından, eylemin istenmeyen sonuçlarından biri, daha önce "ılımlı yönelimli" olduğu iddia edilen Ukraynalıların radikalleşmesi ve daha önce Polonya devletine bağlılık hissedenlerin bile ayrılmayı desteklemeye başlamasıydı. OUN terör faaliyetlerine devam etti ve çok sayıda suikast düzenledi. Pasifleştirmeden sonra OUN tarafından öldürülenlerden bazıları arasında Polonyalı Ukrayna/Polonya uzlaşmasını destekleyen Tadeusz Hołówko, Lviv'un Polonyalı polis komiseri Emilian Czechowski, Holodomor'a misilleme olarak öldürülen Sovyet konsolosluk görevlisi Alexei Mailov ve en önemlisi Polonya İçişleri Bakanı Bronisław Pieracki vardı. OUN ayrıca saygın öğretmen, Batı Ukrayna Halk Cumhuriyeti Ukrayna Galiçya Ordusu'nun eski subayı Ivan Babij gibi ılımlı Ukraynalı figürleri de öldürdü.

Ukraynalı-Kanadalı tarihçi Orest Subtelny'ye göre, binlerce "çoğunlukla masum köylü"ye uygulanan "toplu ceza", Polonya devleti ile Ukraynalı azınlık arasındaki düşmanlığın alevlenmesiyle sonuçlandı.

Kaynakça

1930'da çatışmalar
Polonya-Ukrayna ilişkileri
İkinci Polonya Cumhuriyeti
Siyasi baskı