Arjantin coğrafyası

Arjantin coğrafyası, Güney Amerika'nın güneyinde bulunan Arjantin'in coğrafi özellikleridir. Batıda And Dağları ve doğuda Güney Atlantik Okyanusu ile sınırlanan ülkenin komşuları, batıda Şili, kuzeyde Bolivya ve Paraguay ve kuzeydoğuda Brezilya ve Uruguay'dır.

Arjantin, alan açısından Güney Amerika'nın Brezilya'dan sonra en büyük ikinci ülkesi ve dünyanın en büyük 8. ülkesidir. Toplam alanı 2.780.400 km2dir. Antarktika Antlaşması'na tabi olan Antarktika'nın bir bölümü (Arjantin Antarktikası) de Arjantin topraklarıdır. Arjantin ayrıca birkaç İngiliz Güney Atlantik adasında da hak iddia ediyor.

42,1 milyonu aşan nüfusu ile Arjantin, 2010 yılı itibarıyla dünyanın en kalabalık 32. ülkesi konumundadır.

Bölgeler 

Arjantin'in eyaletleri iklim ve arazi bakımından 7 bölgeye ayrılmıştır. Kuzeyden Güneye, Batıdan Doğuya:

 Kuzeybatı Arjantin: Jujuy, Salta, Tucumán, Catamarca, La Rioja
 Gran Chaco: Formosa, Chaco, Santiago del Estero
 Mezopotamya: Misiones, Corrientes
 Cuyo: San Juan, Mendoza, San Luis
 Pampalar: Santa Fe, La Pampa, Buenos Aires, Córdoba, Entre Ríos
 Patagonya: Rio Negro, Neuquén, Chubut, Santa Cruz, Tierra del Fuego (Ateş Toprakları)

Arazi kullanımı 

 Ekilebilir arazi : %13,9
 Kalıcı ürünler: %0,4
 Kalıcı otlaklar: %39,6
 Orman: %10,7
 Diğer: %35,4 (2011)
 Sulanan arazi: 23.600 km² (2012)
 Toplam yenilenebilir su kaynakları: 814 km 3 / yıl

Su kaynakları 
Arjantin'de akarsu ağı, akış miktarları ve gezilebilirlikleri ile ölçülebilen, ekonomik açıdan farklı birçok sistemle entegre edilmiştir. Su akışı düzeyi, sulama için ve bir enerji kaynağı olarak kullanılma potansiyeline dayanmaktadır. Su akıntılarının nereye aktığına bağlı olarak, nehirler ve dereler üç farklı su havzası türünde sınıflandırılabilir:

 Açık veya exorheic havzalar: Dış drenajları var (denize) - Parana Nehri, Uruguay Nehri, Negro Nehri
 Kapalı veya endoreik havzalar: iç drenajları var - Atuel Nehri, Diamante Nehri, Tunuyan Nehri
 Areic havzaları: drenaj eksikliği vardır ve kaquenean ovasının orta-batısında, pampean bölgesinin batısında ve bazı patagonik bölgelerde bulunabilirler.

Öte yandan, göller ve lagünler, geçirimsiz çöküntüler üzerindeki kalıcı su birikimleridir. Farkları, esas olarak uzantılarına ve derinliklerine bağlıdır. Enerji kaynağı, turistik cazibe ve ihtiyolojik zenginliği olarak akarsu düzenlemesi için çok önemlidirler. Arjantin'de, tüm büyük göller Patagonya'dadır (Carlevari ve Carlevari, 2007).

Nehirler 
Kuzeydoğu haricinde birkaç büyük nehir vardır ve çoğunun yalnızca mevsimsel akışları vardır. Neredeyse tüm su yolları doğuya Atlantik'e doğru akar, ancak büyük bir kısmı göllerde ve bataklıklarda sona erer veya Pampas ve Patagonya'nın susamış topraklarında kaybolur. Dört ana nehir sistemi şunlardır: Rio de la Plata halicini besleyenler, And nehirlerinden oluşanlar, merkezi nehir sistemindekiler ve güney sistemindekiler.

Güney Amerika'nın Amazon'dan sonra en uzun ikinci nehri olan Paraná, yaklaşık 4900 km boyunca akar ve Brezilya ile Paraguay arasındaki ve Paraguay ve Arjantin arasındaki sınırların bir parçasını oluşturur. Üst kısımlarında birçok şelaleye vardır. Kuzeydoğuda Arjantin'e girdiği kısımda Iguazú Nehri (Río Iguaçu) ile birleşir. Bu bölge, muhteşem Iguazú Şelaleleri (Cataratas Iguaçu, "harika su" anlamına gelir) ile dünya çapında tanınmaktadır. Dünyanın en büyük doğa harikalarından biri, Arjantin ile Brezilya arasındaki sınırda bulunur ve şelalelerin üçte ikisi Arjantin'dedir. Bunlar, yüksekliği 60 ila 80 m arasında değişen yaklaşık 275 şelaleyi içerir. Bu şelaleler, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada sınırındaki Niagara Şelalelerinden daha yüksek ve daha geniştir. Batıdan beslenen diğer Paraná kolları Bermejo, Bermejito, Salado ve Carcarañá'dır.

Uruguay Nehri (1.600 km) Arjantin ile Brezilya arasındaki ve Arjantin ve Uruguay arasındaki sınırların bir bölümünü oluşturur. Ağzından Concordia'ya kadar yaklaşık 300 km boyunca gezilebilir. 2.550 km'lik Paraguay Nehri, Paraguay ile Arjantin arasındaki sınırın bir bölümünü oluşturur ve Corrientes ve Alto Paraná'nın kuzeyindeki Paraná'ya akar. Bunların hepsi Río de la Plata'ya ve sonunda kuzey Arjantin'deki Atlantik Okyanusu'na akmak üzere birleşir. Bu nehirlerin birleştiği yerde, maksimum 222 km genişliğe ulaşabilen geniş bir haliç oluşur.

Arjantin'in kuzey merkezinde, Mar Chiquita Gölü suyu birkaç nehir tarafından sağlanır. Dulce Nehri, San Miguel de Tucumán yakınlarında doğar ve güneybatıya doğru akar. Güneybatıdan da Primero ve Segundo Nehirleri tarafından beslenir.

Kuzey Patagonya bölgesinde, ana nehirler, ikisi de And Dağları'nda yükselen ve Atlantik Okyanusu'na akan Colorado ve Negro Nehirleridir. Colorado, Pico Ojos del Salado'dan güneydoğu yönünde Colorado'ya akan Salado Nehri tarafından beslenir. Salado'nun kolları arasında, tümü kuzeybatı And Dağları'ndan çıkan Atuel, Diamante, Tunuyán, Desaguadero ve San Juan bulunmaktadır. Negro'nun ayrıca iki ana kolu vardır: Neuquén ve Limay. Orta Patagonya bölgesinde, Chubut And Dağları'nda yükselir ve okyanusa gitmeden önce oldukça büyük bir göl oluşturmak için doğuya akar. Göller Bölgesinde, hepsi dağlardan çıkan ve Atlantik'e akan nehirleri bulunur. Bunlar arasında Deseado, Chico, Santa Cruz ve Gallegos Nehirleri vardır.

Göller 

Andes dağ bölgesindeki Şili ve Arjantin sınırındaki Los Lagos Bölgesi (Göller Bölgesi), dağlardan oyularak eriyen su ve yağmurla dolan birçok buzul gölünü içerir. Bunlardan en önemlisi, Güney Arjantin'de bulunan ve Şili ile paylaşılan General Carrera olarak da bilinen Lago Buenos Aires'dir. Ortalama 2.240 km2lik yüzölçümüyle ülkedeki en büyük ve Güney Amerika'daki en büyük beşinci göldür. 

Sınır boyunca güneye ilerlerken Lago San Martin, Lago Viedma ve sonunda 1466 km2 alanıyla bu bölgedeki en büyük ikinci göl olan Lago Argentino ile karşılaşılır. Comodoro Rivadavia yakınlarındaki Castillo Ovası'ndaki Buenos Aires Gölü'nden çok uzak olmayan Colhue Huapi Gölü bulunur.

Dünyanın en büyük tuz göllerinden biri ve Arjantin'deki en büyük ikinci göl, Arjantin'in merkezinde bulunan Mar Chiquita Gölü'dür (Küçük Deniz). Yüzey alanı yıldan yıla ve mevsimden mevsime değişir, ancak en yağışlı dönemlerde 5.770 km2ye yayılmıştır. Limay nehri üzerinde bulunan Chocón barajının yarattığı rezervuar, ülkenin en büyük insan yapımı göllerinden biridir.

Sulak alanlar 

Arjantin'in kuzeydoğusundaki Iberá, 60'tan fazla göletin bataklıklarla birleştiği biyolojik açıdan zengin bir bölgedir. Bölge son derece nemlidir ve yüzlerce kuş türüne ve çok çeşitli kelebekler dahil binlerce böceğe ev sahipliği yapar. Bölge, başta kraliyet nilüferleri, ipek pamuk ağaçları, timsahlar ve dünyanın en büyük kemirgen türleri olan kapibara olmak üzere çok çeşitli flora ve faunaya ev sahipliği yapmaktadır.

İklim 

Arjantin, çeşitli iklimlere tabidir. Oğlak Dönencesi'ndeki ve altındaki enlemler de dahil olmak üzere ülkenin kuzeyi, ılıman ve kurak kışlarla birlikte çok sıcak ve yağışlı yazlarla (bu da çok sayıda bataklık arazisiyle sonuçlanır) karakterize edilir ve kış mevsiminde periyodik kuraklıklara maruz kalır.

Orta Arjantin'de kasırga ve gök gürültülü fırtınalı (batı Arjantin'de dünyanın en büyük dolularının bazılarını üreten) sıcak yazlar ve soğuk kışlar vardır. Güney bölgeler, özellikle dağlık bölgelerde yoğun kar yağışlı sıcak yazlar ve soğuk kışlara sahiptir. Tüm enlemlerdeki daha yüksek rakımlarda daha soğuk koşullar yaşanır.

Siyasi Coğrafya 
Uluslararası anlaşmalar:

 Taraf olduğu anlaşmalar: Antarktika-Çevre Protokolü, Antarktika-Deniz Yaşam Kaynakları, Antarktika Fokları, Antarktika Anlaşması, Biyoçeşitlilik, İklim Değişikliği, İklim Değişikliği - Kyoto Protokolü, Çölleşme, Tehlike Altındaki Türler, Çevresel Değişiklik, Tehlikeli Atıklar, Deniz Hukuku, Deniz Çöpü, Nükleer Test Yasağı, Ozon Tabakası Koruması, Gemi Kirliliği, Sulak Alanlar, Balina Avcılığı
 İmzalanan ancak onaylanmayan: Deniz Yaşamını Koruma

Stratejik önem:

 Güney Atlantik ve Güney Pasifik Okyanusları arasındaki deniz yollarına göre konum (Macellan Boğaz), Beagle Kanalı, Drake Geçidi)

Bölgesel iddialar 

 Arazi iddiaları
 Falkland adaları
 Güney Georgia ve Güney Sandwich Adaları
 Arjantin Antarktikası
 Arjantin Denizi'nde deniz iddiaları
 Bölgesel deniz: 
 Bitişik bölge:  
 Münhasır ekonomik bölge: 1.159.063 km2
 Kıta sahanlığı:  veya kıta kenar boşluğunun kenarına

Ulusal parklar 
Arjantin Ulusal Parkları, Arjantin'de otuz milli parktan oluşan bir ağ oluşturmaktadır. Parklar, Bolivya ile kuzey sınırındaki Baritú Ulusal Parkı'ndan kıtanın uzak güneyindeki Tierra del Fuego Ulusal Parkı'na kadar çok çeşitli arazileri ve biyotopları kapsar.

Milli Parkların kuruluşu, Francisco Moreno tarafından Andes eteklerindeki Göller Bölgesi'ndeki 73 kilometrekarelik arazinin 1903'te bağışlanmasına dayanmaktadır. Bu, San Carlos de Bariloche çevresindeki Patagonya'da daha büyük bir korunan alanın çekirdeğini oluşturdu. 1934'te, Milli Parklar sistemini oluşturan, korunan alanı Nahuel Huapi Milli Parkı olarak resmileştiren ve Iguazú Milli Parkı'nı oluşturan bir yasa çıkarıldı. Ulusal Park Polis Gücü, ağaçların kesilmesini ve avlanmayı önleyen yeni yasaları uygulayarak doğdu. İlk görevleri büyük ölçüde bu tartışmalı alanlar üzerinde ulusal egemenlik kurmak ve sınırları korumaktı.

1937'de Patagonya'da beş milli park daha ilan edildi ve hizmet turizmi ve eğitimi teşvik etmek için yeni şehirler ve tesisler planlandı. 1970 yılına kadar altı tane daha ilan edildi.

1970'te yeni bir yasa, yeni koruma kategorileri oluşturdu, böylece artık Milli Parklar, Ulusal Anıtlar, Eğitim Rezervleri ve Doğal Rezervler vardı. 1970'lerde üç milli park ilan edildi. 1980 yılında, başka bir yeni yasa milli parkların statüsünü onayladı - bu yasa hala yürürlüktedir. 1980'ler, hizmetin milli parkların işletilmesi ve geliştirilmesine yardımcı olmak için yerel topluluklara ve yerel yönetime ulaştığını gördü. Yerel işbirliğiyle, bazen yerel teşvikle on milli park daha oluşturuldu. 2000 yılında, Mburucuyá ve Copo Ulusal Parkları ilan edildi ve El Leoncito doğal rezervi bir milli parka dönüştürüldü.

Ulusal Park Servisi'nin merkezi Buenos Aires şehir merkezinde, Santa Fe Bulvarı üzerindedir. Bir kütüphane ve bilgi merkezi halka açıktır. İdare, Taşlaşmış Orman gibi ulusal anıtları ve doğal ve eğitim rezervlerini de kapsar.

Ayrıca bakınız 
 Arjantin'deki yanardağların listesi

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar 
     
 UT Perry – Castañeda Haritası - Arjantin Haritası  Web Sitesi Haritası
 Carlevari I. y R. Carlevari. 2007. La Argentina. Geografía económica ve humana.14 ° edición. Alfaomega grupo editörü. 543 s.

Arjantin coğrafyası
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar