విష్ణు స్మృతి

విష్ణు స్మృతి హిందూ మతంలోని ధర్మశాస్త్ర సంప్రదాయపు తాజా పుస్తకాలలో ఒకటి. నేరుగా ధర్మాన్ని తెలుసుకునే మార్గాలతో వ్యవహరించని ఏకైక పుస్తకం ఇది. ఇందులో వచనం బలమైన భక్తి ధోరణిలో ఉంటుంది. ప్రతిరోజూ విష్ణువుకు చేసే పూజ అవసరాన్ని చెబుతుంది. ఇది వివాదాస్పద సతీ సహగమన ఆచారానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. వారణాసికి చెందిన నందపండితుడు 1622లో విష్ణు స్మృతికి వ్యాఖ్యానం వ్రాసిన మొదటి వ్యక్తి. ఈ పుస్తకాన్ని 1880 లో జూలియస్ జాలీ ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు.

మూలం, కాలం 
విష్ణు స్మృతి మనుస్మృతి, యాజ్ఞవల్క్య స్మృతి వంటి మునుపటి ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుందని సాధారణంగా అంగీకరిస్తారు. అయితే, కొంతమంది పండితులు దీనిని కథక ధర్మసూత్రాలకు  వైష్ణవ పునఃరూపకల్పనగా చూస్తారు. మరికొందరు కథకాగృహ్య, గణిత శ్లోకాలను తరువాత జోడించబడ్డాయని చెప్పారు. ఈ గ్రంథాన్ని రచించిన సమయం కచ్చితంగా తెలియదు గానీ, సా.పూ. 300 సా.శ. 1000ల మధ్య ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. 

ఓలివిల్ తాజా పరిశోధన ప్రకారం, ఈ గ్రంథంలో అనేక సార్లు సవరించడం, తాజాకరించడం జరిగి ఉండవచ్చని అనుమానించడానికి కారణం ఉంది.  విష్ణు స్మృతి ఒక బ్రాహ్మణుడైన విష్ణు భక్తుడు ధర్మశాస్త్ర సంప్రదాయంలో చేసిన కృతి అని అతను వాదించాడు. ఇది సా.శ. 700, 1000 మధ్య రచించబడిందని ఒలివెల్లే అన్నాడు. 1) సాధారణ యుగంలో జరిగిన వ్రాతపూర్వక పత్రాలు, సంఘటనలను ఈ రచనలో ఉదహరించారు, 2) ఉపయోగించిన పదజాలం (ఉదాహరణకు, పుస్తకం అనే మాట. దీన్ని మొదటిసారి ఆరవ శతాబ్దానికి చెందిన ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు ఉపయోగించారు), 3) విష్ణు స్మృతి మాత్రమే సతీ సహగమనాన్ని పేర్కొనడం, తీర్థాల గురించి రాసిన ఏకైక ధర్మశాస్త్రం, 4) కాశ్మీర్‌లో ఎనిమిదవ శతాబ్దం తర్వాత మాత్రమే కనుగొనబడిన వైష్ణవ చిత్రాల వర్ణనలతో ప్రత్యేకమైన విగ్రహారధన-సంబంధ విషయాలు  మొదలైనవాటిని అతను తన వాదనకు ఆధారాలుగా ఉదహరించాడు.

నిర్మాణం 
విష్ణు స్మృతిని వంద అధ్యాయాలుగా విభజించారు. ఇందులో చాలా వరకు గద్యం ఉంటుంది. అయితే ప్రతి అధ్యాయం చివరిలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శ్లోకాలు ఉన్నాయి. కథనం విష్ణువు, భూదేవిల మధ్య నడిచే సంభాషణ. చాలా ధర్మశాస్త్రాల్ల్ఫో ఉన్నట్లు చట్టాలను సరళంగా వివరించడం లాగా కాకుండా, ఈ గ్రంతమంతటా ఈ కథ నడుస్తూ ఉంటుంది. 

భూమిని నీటి అడుగున దాచారని విష్ణువు తెలుసుకోవడంతో ఈ గ్రంథం ప్రారంభమవుతుంది. భూదేవిని రక్షించడానికి విష్ణువు దిగి, ఆమెను నీటి నుండి పైకి తీసుకువస్తాడు. కృతజ్ఞతతో ఉన్న భూమి, భవిష్యత్తులో తనను ఎవరు మోస్తారని ఆందోళన చెందుతుంది. విష్ణువు "ఓ భూమీ, శాస్త్రాలకు పూర్తిగా అంకితమైన సామాజిక తరగతుల ప్రవర్తన జీవన విధానాల పట్ల ఆనందించే మంచి వ్యక్తులు మీకు మద్దతు ఇస్తారు. మిమ్మల్ని సంరక్షించే బాధ్యత వారికి అప్పగించబడిందనీచింతించవద్దని" హామీ ఇస్తాడు. (1.47) ఓదార్పు పొందిన తరువాత, భూమి , "ఓ శాశ్వతుడా, సామాజిక తరగతుల చట్టాలు, జీవన నియమాల గురించి  నాకు చెప్పు." అని అడుగుతుంది(1.48-1.49). ఈ ప్రశ్నతో, విష్ణువు తన ధర్మ బోధలను ప్రారంభించాడు.

విషయం 
విష్ణు స్మృతిలోని 100 అధ్యాయాలలో చర్చించబడిన అంశాల వివరణం క్రింది విధంగా ఉంది: 

 నేను-విష్ణువు, భూదేవి
 II-చాతుర్వర్ణాలు
 III-రాజు విధులు
 IV-బరువులు, కొలతలు
 V-క్రిమినల్, సివిల్ శిక్షా స్మృతి
 VI-అప్పుల చట్టం
 VII-రచనలు
 VIII-సాక్షులు
 IX-XIV-పరీక్షలు
 XV-XVIII-వారసత్వం
 XIX-XX-అంత్యక్రియల వేడుకలు
 XXI-అంత్యక్రియ కర్మలు
 XXII-XXIII-మాలిన్యం
 XXIV-XXVI-మహిళలు
 XXVII-XXXII-సంస్కారాలు
 XXXIII-XLII-నేరాలు
 XLIII-నరకాలు
 XLIV-XLV- పునర్జన్మ
 XLVI-LVII-తపస్సులు
 LVIII-LXX-గృహస్థ ధర్మాలు
 LXXI- స్నాతకునికి సంబంధించిన నియమాలు
 LXXII-ఆత్మ నిగ్రహం
 LXXIII-LXXXVI—శ్రద్ధలు
 LXXXVII-XCIII-భక్తి బహుమతులు
 XCIV-XCV- మహర్షి
 XCVI- సన్యాసి
 XCVII - విష్ణువుపై ధ్యానం
 XCVIII-C- ముగింపు

మూలాలు 

హిందూ గ్రంథాలు