రోషన్ కుమారి

రోషన్ కుమారి ఫకీర్ మొహమ్మద్ ఒక భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి,  నటి, కొరియోగ్రాఫర్, భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన కథక్ యొక్క ప్రముఖ ప్రతిపాదకులలో ఒకరిగా చాలా మంది భావిస్తారు. ఆమె జైపూర్ ఘరానాను అనుసరిస్తుంది, కథక్ ను ప్రోత్సహించే అకాడమీ అయిన ముంబైలోని నృత్య కళా కేంద్రం వ్యవస్థాపకురాలు. 1975 లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత అయిన ఆమె 1984 లో భారత ప్రభుత్వం నుండి నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీని అందుకున్నారు.

జీవిత చరిత్ర 
రోషన్ కుమారి ఉత్తర భారత రాష్ట్రమైన హర్యానా (పూర్వపు పంజాబ్) లోని అంబాలాలో ప్రముఖ తబలా వాద్యకారుడు చౌదరి ఫకీర్ మహమ్మద్, ప్రసిద్ధ శాస్త్రీయ, నేపథ్య గాయని జోహ్రాబాయి అంబలేవాలి దంపతులకు క్రిస్మస్ సందర్భంగా (పుట్టిన సంవత్సరం) జన్మించింది. కె.ఎస్.మోరే వద్ద కథక్ ప్రాథమికాంశాలను నేర్చుకుని, సుందర్ ప్రసాద్ గారి వద్ద ముంబైలోని మహారాజ్ బిందాద్దీన్ స్కూల్ ఆఫ్ కథక్ లో చదువును కొనసాగించి జైపూర్ ఘరానా నేర్చుకుంది. తరువాత గులాం హుస్సేన్ ఖాన్, హనుమాన్ ప్రసాద్ ల వద్ద శిక్షణ పొంది గోవిందరాజ్ పిళ్లై, మహాలింగం పిలైల వద్ద భరతనాట్యం నేర్చుకున్నారు.

రోషన్ కుమారి రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ప్రత్యేక ప్రదర్శనతో సహా భారతదేశంలోని అనేక ప్రదేశాలలో ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ఆమె జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, ఇందిరా గాంధీ, నికితా క్రుష్చెవ్, మిల్టన్ ఒబోటే, జోర్డాన్ హుస్సేన్, నేపాల్ రాజు వంటి వ్యక్తుల ముందు కూడా ప్రదర్శన ఇచ్చింది. 1971లో, ఆమె ముంబైలోని బాంద్రాలో నృత్య కళా కేంద్రాన్ని స్థాపించింది, అక్కడ ఆమె అనేక మంది విద్యార్థులకు ట్యూటర్స్ ఇచ్చింది.  ముక్తా జోషి, అదితి భగవత్,  నందితా పూరి, నిగర్ బానో, షెలీనా విరానీ, సెహజ్‌ప్రీత్ సింగ్, హిమానీ, సంగీత,  అనోన్నా గుహా, శైలా అరోరా  ఆమె ప్రముఖ విద్యార్థినులు. అవివాహితగా మిగిలిపోయిన రోషన్ కుమారి జీ ముంబైలో నివసిస్తున్నారు.

సినిమా కెరీర్ 
1953 లో, బిమల్ రాయ్ తన చిత్రం పరిణీతలో కథక్ పాటను ప్రదర్శించడానికి కుమారిని ఆహ్వానించాడు. మరుసటి సంవత్సరం, ఆమె వారిస్ ఆఫ్ నితిన్ బోస్, సోహ్రాబ్ మోడీ దర్శకత్వం వహించిన హిందీ / ఉర్దూ ద్విభాషా చిత్రం మీర్జా గాలిబ్ లో నటించింది. ఆమె తరువాత 1956 లో రాజా నవాతే తీసిన బసంత్ బహార్ చిత్రంలో నటించింది. ప్రఖ్యాత భారతీయ చిత్రనిర్మాత సత్యజిత్ రే తన 1958 చిత్రం జల్సాఘర్ లో ఆమె ప్రదర్శించిన నృత్య సన్నివేశాన్ని ఉపయోగించారు. 1970 లో, భారత ప్రభుత్వ ఫిల్మ్ డివిజన్ కథక్ చరిత్ర అభ్యాసంపై ఒక డాక్యుమెంటరీని విడుదల చేసింది, ఇందులో రోషన్ కుమారితో పాటు దమయంతి జోషి, ఉమా శర్మ, సుదర్శన్ ధీర్, శంభు మహారాజ్ వంటి ప్రముఖ కథక్ విద్వాంసుల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి. ఆ తర్వాత గోపి, లేకిన్ వంటి హిందీ చిత్రాలకు కొరియోగ్రాఫర్ గా కూడా పనిచేశారు. (1990), చైతాలి (1975), సర్దారీ బేగం (1996).

అవార్డులు, సన్మానాలు 
కుమారి 1963 లో పన్నెండవ అఖిల భారత సంగీత సదస్సులో ప్రయాగ సంగీత సమితి నుండి నృత్య శిరోమణి బిరుదును, 1976 లో సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఒక సంవత్సరం తరువాత, సుర్ గాయకుడు సంసద్ ఆమెకు నృత్య విలాస్ గౌరవాన్ని ప్రదానం చేశాడు. భారత ప్రభుత్వం 1984లో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో, బెంగాల్ ప్రభుత్వం 1989లో విశ్వ ఉన్న్యన్ సంసద్ తో సత్కరించాయి. ఆమె 1990 లో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి మహారాష్ట్ర గౌరవ్ పురస్కార్, 1993 లో జైపూర్ లోని కథక్ కేంద్రం నుండి మన్ పాత్ర గౌరవాన్ని పొందింది. భారత ప్రభుత్వ ఎమెరిటస్ ఫెలో అయిన కుమారి ఆల్ ఇండియా భువాల్కా అవార్డు (2005), హనుమంత్ అవార్డు (2008) గ్రహీత.

మూలాలు

మరింత చదవడానికి

బాహ్య లింకులు 

జీవిస్తున్న ప్రజలు
భారతీయ సినిమా నటీమణులు
కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు