వన విహార్ జాతీయ ఉద్యానవనం

వన విహార్ జాతీయ ఉద్యానవనం భారతదేశంలోని మధ్య ప్రదేశ్ రాజధాని భోపాల్లోని జాతీయ ఉద్యానవనం. 1979లో జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించబడింది. ఇది దాదాపు 4.45 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఈ జాతీయ ఉద్యానవనం హోదాను కలిగి ఉన్నా సెంట్రల్ జూ అథారిటీ మార్గదర్శకాలను అనుసరించి ఆధునిక జూలాజికల్ పార్క్‌గా అభివృద్ధి చేయబడింది. ఇందులో జంతువులను సహజ ఆవాసాలకు సమీపంలో ఉంచుతారు. చాలా జంతువులు అనాథగా ఉండి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి తీసుకువస్తారు లేదా ఇతర జంతుప్రదర్శనశాలల నుండి ఇక్కడకు తరలిస్తారు. అడవి నుంచి ఏ జంతువును ఉద్దేశపూర్వకంగా పట్టుకోలేదు. వన విహార్ ప్రత్యేకమైనది ఎందుకంటే సందర్శకులు పార్క్ గుండా రహదారి నుండి దీనిని యాక్సెస్ చేస్తారు. కందకాలు, గోడలు, చైన్-లింక్ ఫెన్సింగ్‌లు సహజ ఆవాసాలను అందించేటప్పుడు జంతువులను వేటగాళ్ల నుండి రక్షిస్తాయి.

చరిత్ర 
ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ప్రాంతంలో అనేక అక్రమ రాతి క్వారీలు పని చేసేవి. పెద్ద సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న నిర్మలమైన, అందమైన ప్రదేశంలో ఉండటంతో, అనేక వాణిజ్య సంస్థలు ఈ విలువైన భూమిని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. అడవి జంతుజాలం ​​​​ఇన్-సిటు, ఎక్స్-సిటు పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతను గ్రహించి, వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం, 1972 ప్రకారం ఈ ప్రాంతాన్ని చట్టపరమైన గొడుగుతో అందించాలని నిర్ణయించారు. వాన్ విహార్‌ను ఎలా తయారు చేయాలో నిర్ణయించడానికి నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. 1983లో, కమిటీ సిఫార్సుపై, ప్రభుత్వం 4.4521 చ.కి.మీ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించింది. 4.4521 చ.కి.మీ భూమిలో, 3.8839 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉంది, మిగిలినవి ప్రేమ్‌పురా, ధర్మపురి, అమ్‌ఖేడా గ్రామస్థులకు చెందినవి. నష్టపరిహారం రూ. 0.5692 చ.కి.మీ ప్రైవేట్ హోల్డింగ్‌లను సంపాదించడానికి గ్రామస్తులకు 23.52 లక్షలు చెల్లించారు. నేషనల్ పార్క్ రాజ్యాంగం తరువాత, స్వాధీనం చేసుకున్న ప్రాంతం రాతి గోడలు, గొలుసు లింక్ కంచెలతో కప్పబడి ఉంది.

వన విహార్‌ను నిర్వహించడానికి మేనేజ్‌మెంట్ ప్లాన్ అని పిలువబడే మొదటి సాంకేతిక పత్రాన్ని 2000 సంవత్సరంలో (2000 నుండి 2010 వరకు 10 సంవత్సరాల కాలానికి), ఐఎఫ్ఎస్ వన విహార్ మాజీ డైరెక్టర్ జగదీష్ చంద్ర రచించారు. దృఢమైన రక్షణ, నివాస మెరుగుదల చర్యల ప్రయత్నాలు చాలా తక్కువ వ్యవధిలో దాని సుసంపన్నతకు దారితీశాయి.

1980లో ప్రైవేట్ గ్రామ భూమితో పాటు క్షీణించిన శ్యామల కొండను ప్రారంభించి, 1983లో నేషనల్ పార్క్‌గా నోటిఫై చేయబడింది. సెంట్రల్ జూ అథారిటీ నుండి నిధులు 1993-94లో ప్రారంభమయ్యాయి, అదే సంవత్సరంలో వాన్ విహార్‌ను మధ్య తరహా జూగా మంజూరు చేసింది. పార్క్ యాజమాన్యం అంకితభావంతో కృషి చేయడంతో ఈ ప్రాంతం ఇప్పుడు పచ్చదనంతో నిండిపోయింది. ఈ ప్రాంతం నేడు భోపాల్ నగరానికి పచ్చని ఊపిరితిత్తులుగా పనిచేస్తుంది.

జీవవైవిధ్యం 

వాన్ విహార్ జంతువులను బందీ, శాకాహారులు అనే రెండు వర్గాలుగా వర్గీకరిస్తుంది. అన్ని మాంసాహార జంతువులను పరివేష్టిత ప్రదేశాలలో ఉంచుతారు, శాకాహారులు స్వేచ్ఛగా సంచరించడానికి అనుమతించబడతాయి.

బందీ జంతుజాలం 
బెంగాల్ టైగర్, ఏషియాటిక్ సింహం, ఏషియాటిక్ వైల్డ్ క్యాట్, ఇండియన్ వోల్ఫ్, స్లాత్ బేర్, రెడ్ ఫాక్స్, ఇండియన్ నక్క, అడవి కుక్క, ముంగిస, చారల హైనా, మగ్గర్ మొసలి, ఘారియల్ వంటి జంతువులు, కొండచిలువ వంటి పాములను బందిఖానాలో ఉంచారు. సెంట్రల్ జూ అథారిటీ  నిబంధనల ప్రకారం జూ నిర్వహణ  ఆధునిక భావన  లైన్లలో క్రాల్, ఎన్‌క్లోజర్‌ల వ్యవస్థలో అన్ని ఫెలిడ్స్, హైనాలు గేదె మాంసం, మటన్, పౌల్ట్రీతో తింటారు. ఎలుగుబంట్లు సమతుల్య ఆహారం చేయడానికి పాలు, కూరగాయలు, పండ్లు అందించబడతాయి.

శాకాహారులు 

చిరుతపులి, సాంబార్, కృష్ణజింక, నీల్‌గాయ్, నాలుగు కొమ్ముల జింక, అడవి పంది, పందికొక్కు, కుందేలు, రీసస్ మకాక్, కామన్ లంగూర్ స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్నాయి. సాధారణంగా వాన్ విహార్‌లో పెరిగే గడ్డి, ఇతర వృక్ష జాతులు ఈ శాకాహారులకు సరిపోతాయి. అయితే, వేసవిలో గడ్డి కొరత ఏర్పడినప్పుడు, పశుగ్రాస క్షేత్రంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన పచ్చి మేత, మార్కెట్ నుండి సేకరించిన గోధుమ పొట్టును సప్లిమెంట్‌గా అందిస్తారు. దాని చెరువులలో, భారతీయ నక్షత్ర తాబేలు, తాబేళ్లు, వివిధ రకాల చేపలు కనిపిస్తాయి. వాన్ విహార్ అంతరించిపోతున్న జాతులకు చెందిన జంతువులను కూడా సంరక్షిస్తుంది.

ఏవియన్ జంతుజాలం 

పార్క్  అరణ్యం అనేక ఏవియన్ జంతుజాలానికి అనువైన నివాసాన్ని అందిస్తుంది. ఇప్పటి వరకు దాదాపు రెండు వందల జాతుల పక్షులు వన విహార్‌లోని వివిధ ప్రాంతాలలో జాబితా చేయబడ్డాయి. పెద్ద సంఖ్యలో పక్షులు ఈ ఉద్యానవనానికి తరచుగా వస్తుంటాయి, ప్రత్యేకించి శీతాకాలంలో వలస నీటి పక్షులు పెద్ద సరస్సు  ప్రక్కనే ఉన్న విస్తృతమైన చిత్తడి నేలలో అధిక సంఖ్యలో వస్తాయి. 2010వ దశకంలో, ఉద్యానవనం రాబందుల పెంపకం కేంద్రాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. ఇది ప్రారంభంలో తెల్లటి రాబందుల (జిప్స్ బెంగాలెన్సిస్), పొడవైన రాబందుల (జి. ఇండికస్) సంఖ్యను పునరుద్ధరించడంపై దృష్టి సారించింది.

పరిపాలన 
ఈ పార్కును మధ్యప్రదేశ్ అటవీ శాఖ నిర్వహిస్తోంది. పార్క్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌కు చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ ర్యాంక్ డైరెక్టర్ నాయకత్వం వహిస్తారు, ఒక అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్, 3 రేంజ్ ఆఫీసర్‌లు, 3 డిప్యూటీ రేంజర్లు, 4 ఫారెస్టర్‌లు, 24 ఫారెస్ట్ గార్డులు సహాయం చేస్తారు. వీటితో పాటు, జంతు సంరక్షణ, నిర్వహణ రోజువారీ అవసరాలను తీర్చడానికి వ్యక్తులు రోజువారీ వేతన ప్రాతిపదికన నిమగ్నమై ఉన్నారు. వాన్ విహార్ పరిపాలన పార్కులో సైక్లింగ్‌ను ప్రోత్సహిస్తోంది; పార్క్‌కి ఇరువైపులా పార్క్ గేట్‌ల లోపల సైకిళ్లను అద్దెకు తీసుకోవచ్చు. వన విహార్ శుక్రవారాల్లో మూసివేస్తారు.

మూలాలు

బాహ్య లింకులు 

 మధ్యప్రదేశ్ (MP) టూరిజం అధికారిక ప్రభుత్వ వెబ్‌సైట్
 వాన్ విహార్ నేషనల్ పార్క్ మ్యాప్
 పాట్నా జూ సింహం షేరు వాన్ విహార్ వద్ద గర్జించింది

భారతదేశంలో జాతీయ వనాలు
భారతదేశంలో అభయారణ్యాలు
భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
మధ్యప్రదేశ్‌లోని జాతీయ ఉద్యానవనం
భోపాల్‌లోని పర్యాటక ఆకర్షణలు