నీలకంఠేశ్వర ఆలయం, నిజామాబాద్

నీలకంఠేశ్వర ఆలయం, నిజామాబాద్ నగరంలోని కంఠేశ్వర్ ప్రాంతంలో శివలింగం స్వయంభూగా వెలిసిన శివాలయం. 1వ శతాబ్దంలో ఈ ఆలయాన్ని జైనుల కోసం శాతవాహన రాజు శాతకర్ణి - 2 నిర్మించినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ నిర్మాణం ఉత్తర భారతీయ నిర్మాణ శైలిలో ఉంటుంది. అతిపురాతనమైన ఈ ఆలయం త్రిమూర్తులు వెలసిన అరుదైన పుణ్యక్షేత్రంగా చెప్పవచ్చు.

ఇది దేవాలయంగానే కాకుండా నాడు నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో రజాకార్లపై తిరుగుబాటుచేసిన స్థానిక ఉద్యమకారులకు రహస్య స్థావరంగా నిలిచింది. ఆలయ ప్రాంగణంలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభ తెలంగాణ విమోచన పోరాటానికి నాందిపలికింది.

అంతేకాదు 2023లో ప్రారంభించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర నూతన సచివాలయం కూడా ఈ ఆలయం కట్టడ కళా కౌశలం దర్శనమిచ్చేలా తీర్చిదిద్దారు.

స్థలపురాణం 
నిజామాబాద్ నుండి ఆర్మూర్ వెళ్ళే ప్రధాన రహదారిలోని కంఠేశ్వర్ ప్రాంతంలో నీలకంఠేశ్వర ఆలయం నెలకొనిఉంది. సుమారు మూడు ఎకరాల సువిశాల స్థలంలో కొలువుదీరిన ఈ ఆలయం, వంద అడుగుల ముఖద్వారంతో ఇట్టే అందరిని ఆకట్టుకుంటుంది. ఇక్కడ స్వయంభూగా వెలిసిన శివలింగం నిత్యం విశేషపూజలందుకుంటుంది. ప్రధానాలయంలో శివుడికి ఎదురుగా ఉన్న నందీశ్వరుడు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాడు. సృష్టి, స్థితి, లయకర్తలైన బ్రహ్మ, విష్ణు మహేశ్వరుల స్వరూపాలు ఇక్కడ దర్శనమిస్తాయి. ఉత్తర దిక్కున కోనేరు, రథశాలలతో పాటు ఆలయ ప్రాంగణంలో వినాయకుడు, సుబ్రమణ్యస్వామి, పార్వతీదేవి ఉపాలయాలున్నాయి. దక్షిణాభిముఖంగా దాసాంజనేయస్వామి, సంతాన నాగేంద్రుడు, శివధ్యానమందిరం, పంచవటి కల్పవృక్షం మొదలైనవి ఉన్నాయి.  

శాతవాహన రాజు రెండవ పులకేశి జైనమతం స్వీకరించి, తన రాజ్యంలో పలుచోట్ల జైన మందిరాలను నిర్మించాడు. ఈ క్రమంలోనే సుమారు 2000 సంవత్సరాల క్రితం నాడు ఇంద్రపురిగా పిలువబడ్డ ఈ ప్రాంతంలో ఈ ఆలయం నిర్మించాడు.  అయితే కొంతకాలం జైన మందిరంగా ఉన్నా అనంతరం కాకతీయుల కాలంలో ఈ ఆలయాన్ని శివాలయంగా మార్చారు. వారు ప్రత్యేకంగా గర్భ గుడిని కట్టారు. క్రమంగా తమ శిల్పకళారీతులతో ఈ ఆలయాన్ని అభివృద్ధిపరిచారు.

ఆలయంలో స్వయంభూ శివలింగంతో పాటు విష్ణువు నాభి నుంచి ఉద్భవించిన బ్రహ్మ ఉండడంతో నీలకంఠేశ్వర ఆలయంగా నేటికీ విరాజిల్లుతోంది. కాలక్రమంలో ఇంద్రపురి ఇందూరుగా మారింది, నిజాం పాలనలో ఇది కాస్తా నిజామాబాద్ గా నామకరణం పొందింది. ఇక ఈ ఆలయం కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి కంఠేశ్వర్ అని పేరు వచ్చింది.

ఆలయ విశేషాలు 
ఈ ఆలయంలో ప్రతియేట రథసప్తమిని ఘనంగా జరుపుతారు. ఆ రోజు విశేష పూజలతో పాటు రథయాత్ర నిర్వహించడం సప్రదాయంగా వస్తోంది. సూర్యకిరణాలు శివలింగంపై ప్రసరిస్తాయి కూడా. ఇక శివరాత్రిరోజున రుద్రాభిషేకాలు, బిల్వార్చనలు, లింగోద్భవం, నిశి పూజలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీ.

ప్రతీ సోమవారం చుట్టుపక్కల నుంచి వచ్చే భక్తులతో నీలకంఠేశ్వర ఆలయం కిటకిటలాడుతుంది. అలాగే కార్తీకమాసంలో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలనుంచే కాకుండా మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాలనుంచి నుంచి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు క్షేత్ర దర్శనం చేసుకుంటారు.

మూలాలు 
హిందూ దేవాలయాలు
తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు
నిజామాబాదు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు