మెలటోనిన్

మెలటోనిన్ అనేది ఒక సహజ సమ్మేళనం. ఇది బాక్టీరియాతో సహా అనేక రకాల జీవరాశులలో ఉత్పత్తి అవుతుంది. దీన్ని 1958 లో ఆరన్ బి. లెర్నర్, అతని సహచర శాస్త్రవేత్తలు ఆవు మెదడులో పీనియల్ గ్రంధిలో ఉన్న పదార్థంగా కనిపెట్టారు. తర్వాత దీనిని సకశేరుకాల్లో రాత్రిపూట విడుదలయ్యే ఒక హార్మోనుగానూ, నిద్ర కాలాన్ని నియంత్రించేదిగానూ గుర్తించారు.

జీవ విధులు 
జంతువుల్లో నిద్ర, మెలకువ స్థితులను నియంత్రించే జీవ గడియారం ఈ హార్మోను మీదనే ఆధారపడి ఉంటుంది. మనుషుల్లో శిశువు జన్మించిన తర్వాత సుమారు మూడు నెలలకు మెలటోనిన్ విడుదల క్రమబద్ధీకరణ జరుగుతుంది. ఇది అర్ధరాత్రి నుంచి ఉదయం 8 గంటల మధ్యలో అత్యధికంగా విడుదల అవుతూ ఉంటుంది. వయసు గడిచే కొద్దీ మెలటోనిన్ ఉత్పత్తి తగ్గుతూ వస్తుంది. అలాగే, పిల్లలు యుక్తవయస్సులో ఉన్నప్పుడు, రాత్రిపూట విడుదలయ్యే మెలటోనిన్ ఆలస్యం అవుతుంది. దీనివల్ల నిద్ర మేల్కొనే సమయం ఆలస్యం అవుతాయి.

చికిత్సలో ఉపయోగం 
మెలటోనిన్ ని నిద్రలేమి (ఇన్‌సోమ్నియా), జెట్ లాగ్  లాంటి నిద్ర సంబంధిత అవ్యవస్థలకు (sleep disorders) మందుగా వైద్యులు సిఫారసు చేస్తారు.

మూలాలు 

హార్మోన్లు