అరుణా రాయ్

అరుణా రాయ్, (జననం 1946 జూన్ 26 ) ఈమె ఒక భారతీయ రాజకీయ కార్యకర్త, సామాజిక వేత్త. ఆమె శంకర్ సింగ్, నిఖిల్ డే, లాంటి వారితో కలిసి మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్ స్థాపించారు. సమాచార హక్కు కోసం ఉద్యమం నడిపిన వ్య్హక్తిగా అరుణా రాయ్ ప్రసిద్ధి చెందారు. సమాజంలోని బలహీన వర్గాల కోసం ఆమె కృషి చేసారు. ఆమె సోనియా గాంధీ నేతృత్వంలో ప్రభుత్వం ఏర్పడినప్పుడు జాతీయ సలహా మండలిలో సభ్యురాలుగా చాలా కాలం పాటు కొనసాగారు.ఆమె నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఉమెన్ సంస్థకు అధ్యక్షురాలు.

విద్య, ఉద్యోగం 
అరుణా రాయ్ ఢిల్లీలో పెరిగింది. అక్కడ ఆమె తండ్రి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి. ఆమె ఢిల్లీ యూనివర్సిటీలోని ఇంద్రప్రస్థ కళాశాలలో ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని అభ్యసించింది. ఆమె 1968, 1974 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్‌లో, భారత పౌరసేవల ఉద్యోగిగా పనిచేసింది.

మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంగతన్ 
అరుణా రాయ్ సివిల్ సర్వీసెస్‌కు రాజీనామా చేసి పేదలు, అట్టడుగు వర్గాలకు సంబంధించిన సమస్యలపై పోరాడింది. రాజస్థాన్‌లోని తిలోనియా లోని సోషల్ వర్క్ అండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (SWRC)లో చేరింది. ఆమె నిఖిల్ డే, శంకర్ సింగ్,.ఇతరులతో కలిసి 1987లో మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్‌ (MKSS)ను స్థాపించారు.

కార్మికులకు న్యాయమైన వేతనాల కోసం మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్‌ ద్వారా ఆమె పోరాడడింది. ఇది భారతదేశ సమాచార హక్కు చట్టం అమలు కోసం పోరాటంగా రూపుదిద్దుకుంది. అరుణా రాయ్ నాయకురాలుగా ఎం.కె.ఎస్.ఎస్, నేషనల్ క్యాంపెయిన్ ఫర్ పీపుల్స్ రైట్ టు ఇన్ఫర్మేషన్ (NCPRI) ద్వారా భారతదేశంలో సమాచార హక్కు ఉద్యమానికి దారితీసింది. ఇది 2005లో సమాచార హక్కు చట్టం ఆమోదంతో చివరకు విజయవంతమైంది.

ఉద్యమాలు 
పేదలు, బడుగు బలహీన వర్గాల హక్కుల కోసం చేసే అనేక ఉద్యమాలలో అరుణా రాయ్ ముందంజలో ఉంటుంది. వీటిలో ప్రముఖంగా సమాచార హక్కు, పని చేసే హక్కు (NREGA), ఆహార హక్కు చెప్పుకోవచ్చు. ఇటీవల పెన్షన్ పరిషత్, NCPRI సభ్యురాలుగా అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు సార్వత్రిక, నాన్-కంట్రిబ్యూటరీ పెన్షన్ కోసం విజిల్‌బ్లోయర్ ప్రొటెక్షన్ లా, గ్రీవెన్స్ రిడ్రెస్ యాక్ట్ ఆమోదం, అమలు కోసం ఆమె ఉద్యమాలు సాగించింది.

గుర్తింపు 

 అరుణా రాయ్ 2006లో తన పదవికి రాజీనామా చేసే వరకు జాతీయ సలహా మండలి (ఎన్.ఎ.సి) సభ్యురాలిగా పనిచేసింది.
 మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్‌లో ఉన్నప్పుడు, అరుణా రాయ్‌కు  సామాజిక న్యాయం, గ్రామీణ కార్మికుల హక్కులు, సృజనాత్మక అభివృద్ధి కోసం ఆమె చేసిన కృషికి 1991లో టైమ్స్ ఫెలోషిప్స్ అవార్డు లభించింది.
 ఆమె కమ్యూనిటీ లీడర్‌షిప్ నకు గుర్తింపుగా 2000లో రామన్ మెగసెసే అవార్డును అందుకుంది. 
 పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, అకాడెమియా, మేనేజ్‌మెంట్‌లో ఎక్సలెన్స్ వల్ల 2010లో ఆమె లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జాతీయ అవార్డును అందుకుంది. 
 ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రతిభావవంతమైన వంద మందిలో ఒకరిగా ఆమె పేరును 2011లో టైమ్ మ్యాగజైన్లో ప్రచురించారు.
 ఇతరులకు గౌరవప్రదమైన జీవితాన్ని అందించడమే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న 11 మంది మానవ హక్కుల కార్యకర్తలలో అరుణా రాయ్ ఒకరని 2017 సెప్టెంబరులో టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకటించింది.
 ఆమె 2016లో మాంట్రియల్‌లోని మెక్‌గిల్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రాక్టీస్ ఇన్ గ్లోబల్ గవర్నెన్స్‌లో ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టింది.
 ఆమె 2018లో ఎం.కె.ఎస్.ఎస్ సహకారంతో భారతదేశంలో సమాచార హక్కు ఉద్యమం.. దాని చరిత్రను వివరిస్తూ ది ఆర్‌టిఐ స్టోరీ: పవర్ టు ది పీపుల్ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది.

మూలాలు

వెలుపలి లంకెలు