రఘునాథ్ ముర్ము

పండిట్ రఘునాథ్ ముర్ము (1905 మే 5 - 1982 ఫిబ్రవరి 1) భారతీయ సంతాలీ రచయిత, విద్యావేత్త. ఆయన సంతాలీ భాష కోసం ఓల్ చికి లిపిని అభివృద్ధి చేశాడు. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు, సంతాలీ ప్రజలకు లిఖిత భాష లేదు. కేవలం జ్ఞానం మౌఖికంగా ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి ప్రసారం చేయబడింది. తరువాత యూరోపియన్ పరిశోధకులు, క్రిస్టియన్ మిషనరీలు సంతాలీ భాషను డాక్యుమెంట్ చేయడానికి బెంగాలీ, ఒడియా, రోమన్ లిపిలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. అయితే, సంతాలిస్‌కు వారి స్వంత లిపి ఉండాలని కృషిచేసిన ఆయన ఓల్ చికి లిపిని అభివృద్ధి చేయడం వల్ల సంతాలి సమాజం సాంస్కృతిక గుర్తింపును సుసంపన్నం చేసింది. ఓల్ చికి లిపిలో ఎన్నో పాటలు, నాటకాలు, పాఠశాల పాఠ్య పుస్తకాలు ఆయన రాశారు.

కాగా సీనియర్ విద్యావేత్త శ్రీపతి టుడు భారత రాజ్యాంగాన్ని ఓల్ చికి లిపిలోకి అనువదించాడు. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 100వ ఎపిసోడ్ మన్ కీ బాత్‌లో ఈ ప్రస్తావన తేవడంతో పాటు ఆయనను అభినందించారు.

బాల్యం 
రఘునాథ్ ముర్ము బైసాఖి పూర్ణిమ రోజున 1905లో భారతదేశంలోని మయూర్‌భంజ్ రాష్ట్రం (ప్రస్తుతం ఒడిషా) దండ్‌బోస్ (దహర్దిహ్) గ్రామంలో నంద్లాల్ ముర్ము, సల్మా ముర్ము దంపతులకు జన్మించాడు. నంద్లాల్ ముర్ము, గ్రామ అధిపతి, అతని మామ మయూర్‌భంజ్ రాష్ట్ర రాజు ప్రతాప్ చంద్ర భంజ్‌డియో ఆస్థానంలో మున్సి. సంతాల్ ప్రజల సాంప్రదాయ సామాజిక ఆచారాల ప్రకారం పుట్టిన తరువాత ఆయనకు చును ముర్ము అని పేరు పెట్టాడు. అయితే, తరువాత అతని నామకరణ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించిన పూజారి, అతని పేరును చును ముర్ము నుండి రఘునాథ్ ముర్ముగా మార్చాడు.

రచనలు 
ఆయన ప్రధానంగా ఓల్ చికి లిపిని అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా ప్రసిద్ది చెందాడు. అంతేకాకుండా సంతాలి సాహిత్యం, లిపికి సంబంధించి రచనలు కూడా చేసాడు. వీటిల్లో ప్రముఖ రచనలు - ఓల్ చెమెద్ (ఓల్ చికి ప్రాథమిక సిలబస్), పార్సీ పోహా (ఓల్ చికి ముఖ్యమైన అంశాలు), డేర్ గే ధోన్ (నాటకం), సిదు కన్హు (దేశభక్తి నాటకం), బిదు చందన్ (ప్రసిద్ధ ప్రేమ నాటకం), ఖేర్వాల్ బిర్ (దేశభక్తి నాటకం), హిట్టాల్ (ఖేర్వాల్స్ పురాణం, భూమి - మానవుడు పరిణామ గ్రంథం), హోర్ సెరెంగ్ (సంతాలి సాహిత్యం పాటలు), రోనర్ (సంతాలి వ్యాకరణం), ఎల్ఖా (సంతాలి గణితం)

కాగా ఆయన మొదటి పుస్తకం హోర్ సెరెంగ్, చివరి పుస్తకం రాహ్ అండోర్.

మూలాలు 

1905 జననాలు
1982 మరణాలు
ఆదివాసీ రచయితలు
లిపి సృష్టికర్తలు
ఒడిశా రచయితలు
భారతీయ భాషా శాస్త్రవేత్తలు
భారతీయ నాటక రచయితలు
సంతాలి ప్రజలు
సంతాలి రచయితలు
భారత విద్యావేత్తలు