భారతీయ ఉపగ్రహాల జాబితా

భారతదేశం నిర్మించి, నిర్వహిస్తున్న ఉపగ్రహాలను ఈ జాబితాలో చూడవచ్చు. భారతదేశం 1975 నుండి వివిధ రకాల ఉపగ్రహాలను విజయవంతంగా ప్రయోగిస్తోంది. ఈ ఉపగ్రహాలను భారతీయ రాకెట్ల పైననే కాకుండా, అమెరికా, రష్యా, ఐరోపా రాకెట్లతో సహా వివిధ వాహనాల నుండి ప్రయోగించారు. భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో) ఈ ఉపగ్రహాల రూపకల్పన, నిర్మాణం, ప్రయోగం, నిర్వహణ తదితర బాధ్యతలను నిర్వహిస్తోంది.

సూచిక 
ఇది భారతీయ (పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా స్వంతం, పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా రూపొందించిన/తయారు చేసిన) ఉపగ్రహాలు, కక్ష్యా నౌకల జాబితా. ఈ రెండు రకాల నౌకలనూ భారత ప్రభుత్వం (ISRO, భారత రక్షణ దళాలు, ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలు) లేదా ప్రైవేట్ (విద్యా, పరిశోధన) సంస్థలు నిర్వహిస్తాయి. ). విజయవంతమైనట్లు గుర్తించిన ఉపగ్రహ ప్రయోగాలన్నీ కక్ష్యలో కనీసం ఒక పూర్తి భ్రమణాన్ని పూర్తి చేశాయి (ఈ జాబితాలో అర్ధ-కక్ష్య ప్రయోగాలను చేర్చలేదు).

1970లు 
1970లలో సోవియట్ యూనియన్ సహాయంతో మొదటి రెండు ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడంతో భారత అంతరిక్ష యాత్రలు ప్రారంభమయ్యాయి.

† మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, N2YO, NASA NSSDCA సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.‡ కక్ష్య రేఖాంశం జియోస్టేషనరీ, జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

1980లు 
భారతదేశం తన మొదటి తరం రాకెట్ SLV ద్వారా వరుసగా మూడు సార్లు విజయవంతమైన ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు జరిపింది. SLV ఆధారంగా ఇస్రో, రెండు తదుపరి తరం రాకెట్ల తయారీ ప్రాజెక్టులను చేపట్టింది:

 ASLV - ఉపగ్రహాలను భూస్థిర కక్ష్యలోకి చేరవేయడానికి అవసరమైన సాంకేతికతలను అధ్యయనం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి.
 పోలార్, సన్ సింక్రోనస్ కక్ష్యలలోకి అధిక పేలోడ్‌లను చేరవేయయడానికి PSLV .

రెండు ప్రాజెక్టులను ఒకేసారి నిర్వహించేందుకు ఇస్రో వద్ద తగినంత నిధులు లేవు. ప్రారంభ ఎదురుదెబ్బల వలన ఇస్రో, ASLV ని ముందే ముగించి PSLV పై దృష్టి పెట్టింది.  భూస్థిర ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సాంకేతికతలు 2000లలో అందుబాటు లోకి వచ్చాయి.

† మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, N2YO, NASA NSSDCA సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.‡ కక్ష్య రేఖాంశం జియోస్టేషనరీ, జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

1990లు 
ఈ దశాబ్దంలో పోలార్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (PSLV) అందుబాటు లోకి వచ్చింది. భారతదేశం తన రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలను చాలా వరకు దీని ద్వారానే ప్రయోగించింది. అయితే, భారీ భూ స్థిర ఉపగ్రహాల కోసం భారతదేశం, పూర్తిగా ఐరోపాపై ఆధారపడటం కొనసాగించింది. భూస్థిర ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సామర్థ్యం తరువాతి దశాబ్దంలో చేకూరింది.

† మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, N2YO, NASA NSSDCA సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.‡ కక్ష్య రేఖాంశం జియోస్టేషనరీ, జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

2000లు 
ఇస్రోకు అత్యంత విశ్వసనీయమైన వాహనం PSLV, ఈ దశాబ్దంలో భారతదేశ స్వదేశీ ఉపగ్రహాల ప్రయోగ విజతాలకు ప్రధాన ఆధారం. భారతదేశం ఈ కక్ష్యా కాలంలో 11 జియోస్టేషనరీ లేదా జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. ఇది గత 2 దశాబ్దాలలో కలిపి చేసిన మొత్తం ప్రయోగాల సంఖ్యకు సమానం. భారతదేశపు మొదటి భూగోళాన్ని దాటిన చంద్రయాన్ ప్రయోగం కూడా ఈ కక్ష్యా కాలంలోనే విజయవంతంగా జరిపింది.

† మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, N2YO, NASA NSSDCA సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.‡ కక్ష్య రేఖాంశం జియోస్టేషనరీ, జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.§ చంద్రయాన్-1 కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని చంద్ర కక్ష్య కోసం మాత్రమే.

2010లు 
దశాబ్దం ప్రారంభంలో సాపేక్షంగా బరువైన ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడంలో భారతదేశం వైఫల్యాన్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చినప్పటికీ, మొత్తం 27 జియోసింక్రోనస్/జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలను (17 దేశీయం గాను, 10 ఐరోపా లాంచర్‌ల ద్వారానూ) ప్రయోగించింది. 2010వ దశకంలో, ఇది చాలా వరకు జియోసింక్రోనస్/జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలను స్వయంగా విజయవంతంగా ప్రయోగించగలిగింది. ఈ కక్ష్యా కాలంలో భారతదేశం అంగారక గ్రహంపైకి ప్రోబ్స్‌ను ప్రయోగించిన ప్రత్యేక దేశాల జాబితా లోకి చేరింది. వివిధ భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాల నుండి బహుళ సంఖ్యలో పీకో, నానో, మినీ ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడం ద్వారా ఇస్రో తన విద్యార్థి/విశ్వవిద్యాలయాల తోడ్పాటును మరింత ముందుకు తీసుకెళ్ళింది. ఈ కక్ష్యా కాలంలో విదేశీ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలతో అనేక ద్వైపాక్షిక సహకారాలను కూడా ఇస్రో చేపట్టింది. అదే దశాబ్దంలో భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ సిస్టమ్ అయిన నావిక్ పూర్తయింది.

దేశవ్యాప్తంగా ప్రైవేటు సంస్థలకు ఉప కాంట్రాక్టులను ఇవ్వడంతో ప్రయోగాల సంఖ్యను రెట్టింపు చేసుకుంది. భారతదేశం తన జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం తుదిదశను స్వదేశీ సాంకేతికతతో ఉపయోగం లోకి తీసుకువచ్చింది. తదుపరి తరం లాంచ్ వెహికల్ GSLV Mk III ని దాదాపు రెట్టింపు పేలోడ్ సామర్థ్యంతో ప్రయోగించింది. దాదాపు అన్ని కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహాలను దేశీయం గానే ప్రయోగించింది. ఆలస్యమైన  చంద్రయాన్-2 ను 2019లో ప్రయోగించింది. అయితే చంద్రుని ఉపరితలంపై సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేయడంలో విఫలమైంది. కక్ష్యలో ఉన్న "శత్రు" ఉపగ్రహాలను నాశనం చేయగల సామర్థ్యాన్ని భారతదేశం కూడా ప్రదర్శించింది. దాని జాతీయ భద్రతను బలోపేతం చేయడంలో భారతదేశపు అంతరిక్ష సామర్థ్యాలు పెరిగాయి.

బడ్జెట్‌లో గణనీయమైన పెరుగుదల, పెరిగిన విశ్వసనీయతతో పేలోడ్ సామర్థ్యం పెరగడం, ప్రయోగ ఫ్రీక్వెన్సీ పెరగడం ఈ దశాబ్దపు ప్రత్యేకత. ఈ దశాబ్దంలో అనేక "మొట్టమొదటి" పనులతో ప్రముఖ అంతరిక్ష దేశాల స్థాయికి చేరి, అంతర్జాతీయ మీడియాలో గణనీయమైన కవరేజీ వచ్చి, భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని ప్రపంచానికి మరింతగా కనిపించేలా చేసింది. దశాబ్దపు చివరి ప్రయోగంతో PSLV రాకెట్ 50 ప్రయోగాలను పూర్తి చేసింది. 

† మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, N2YO,NASA NSSDCA సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.‡ కక్ష్య రేఖాంశం జియోస్టేషనరీ, జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. § మంగళయాన్-1 కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని మార్టిన్ కక్ష్య కోసం మాత్రమే. § చంద్రయాన్-2 కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని చంద్ర కక్ష్య కోసం మాత్రమే.

2020లు 
 2020, 2024 మధ్య ఇస్రో, 50 ప్రయోగాలను నిర్వహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రయోగ ఫ్రీక్వెన్సీని సంవత్సరానికి 12+కి పెంచడంతో పాటు,  ఆదిత్య L1, చంద్రయాన్-3, లూనార్ పోలార్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ మిషన్, శుక్రయాన్-1, మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్ 2 తో సహా అనేక గ్రహాంతర అన్వేషణ యాత్రలు  ఈ దశాబ్దంలో నిర్వహించాలని ప్రణాళిక చేసింది. శుక్రయాన్ తర్వాత బృహస్పతికి ఒక యాత్ర, సౌర వ్యవస్థను దాటి అన్వేషించే యాత్రను కూడా ప్రతిపాదించారు.   ఈ దశాబ్దం మధ్యలో PSLV 100వ యాత్ర చేస్తుందని భావిస్తున్నారు.  తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన కొత్త చిన్న ఉపగ్రహాల ప్రయోగ వాహనం 2020 జనవరి లో తొలి ప్రయోగం చేయనుంది. SCE-200 భారతదేశపు భారీ, అతి భారీ ప్రయోగ వ్యవస్థల వేదికగా భావిస్తున్నారు. దశాబ్ది మధ్యలో దీని మొదటి ప్రయోగం జరగవచ్చని భావిస్తున్నారు.    2022 ఆగస్టుకు ముందు మానవ సహిత అంతరిక్ష యాత్ర నిర్వహించడం ఏజెన్సీకి అత్యంత ప్రాధాన్యత. ఈ కార్యక్రమ దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు మానవ స్థావరమైన అంతరిక్ష కేంద్ర స్థాపన, చంద్రునిపై మానవుడి సందర్శన.

భవిష్యత్తు 
రూపకల్పన, అభివృద్ధిలో ఉన్న, సమీప భవిష్యత్తులో ప్రయోగించాల్సి ఉన్న భారతీయ ఉపగ్రహాల జాబితాను ఇక్కడ చూడవచ్చు.

గణాంకాలను ప్రారంభించండి 
కింది గణాంకాలు భారతదేశం స్వయంగా నిర్మించి/నిర్వహించే ఉపగ్రహాల సంఖ్యను చూపిస్తాయి. ఇందులో ఉపయోగించిన ప్రయోగ వాహనాల సంఖ్యను, ఉపగ్రహాలుగా పరిగణించబడని రీ-ఎంట్రీ వంటి ప్రత్యేక కక్ష్యా యాత్రలనూ లెక్క లోకి తీసుకోలేదు. భారతదేశం ప్రయోగించిన విదేశీ ఉపగ్రహాలను కూడా ఇందులో చేర్చలేదు

దశాబ్దాల వారీగా 
కింది బార్ చార్ట్ దశాబ్దాల వారీగా ప్రయోగించిన భారతీయ ఉపగ్రహాల సంఖ్యను జాబితా చేస్తుంది.

దేశాల వారీగా 
ప్రయోగ వాహనం ఆధారంగా ప్రయోగించబడిన ఉపగ్రహాల సంఖ్యను క్రింది బార్ చార్ట్ జాబితా చేస్తుంది

ఇతర కక్ష్య, అర్ధకక్ష్య అంతరిక్ష నౌక

విదేశీ ఏజెన్సీలు ప్రయోగించిన ఇస్రో ఉపగ్రహాలు 
విదేశీ అంతరిక్ష ఏజెన్సీలు (యూరప్, సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా, యునైటెడ్ స్టేట్స్) ప్రయోగించిన ISRO ఉపగ్రహాల జాబితాను దిగువ ఇవ్వబడిన పట్టికలలో చూడవచ్చు. 

విదేశీ ఏజెన్సీలు ప్రయోగించిన ఇస్రో ఉపగ్రహాలను క్రింది పట్టికలో చూడవచ్చు.

ఇవి కూడా చూడండి 

 భారతదేశం ప్రయోగించిన విదేశీ ఉపగ్రహాల జాబితా
 ఇస్రో మిషన్ల జాబితా
 భారతదేశ అంతరిక్ష పరిశ్రమ

మూలాలు 

భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలు
ఇస్రో ప్రయోగించిన ఉపగ్రహవాహక నౌకలు