యశోధర్ముడు

యశోధర్మాను (గుప్తలిపి: యా- శో-ధ-ర్మ,,  (యశోధర్మను) (సా.శ.515-సా.శ.545) మధ్య భారతదేశంలో 6 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో. ఆయన ఆలికారా రాజవంశానికి చెందినవాడు. సా.శ. 530-540 మాండ్సౌరు స్తంభ శాసనం ఆధారంగా ఆయన మధ్య భారత ఉపఖండంలో ఎక్కువ భాగం జయించాడు.

చరిత్ర 
5 వ శతాబ్దం చివరినాటికి భారతదేశం హుణుల నుండి దాడికి గురైంది. యశోధర్మను, బహుశా గుప్తచక్రవర్తి నరసింహగుప్త సా.శ. 528 లో హ్యూణసైన్యాన్ని, వారి పాలకుడు మిహిరకులులను ఓడించి వారిని భారతదేశం నుండి తరిమికొట్టారు. మసౌసరులో యశోధర్మను శాసనాలు మూడు కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో ఒకటి యశోధర్మను-విష్ణువర్ధన మాండ్సౌరు రాతి శాసనం సంవతు 589 (సా.శ. 532).

యశోధర్మను - విష్ణువర్ధను సంబంధిత మందసురు శిలాశాసనం (సా.శ.532)

యశోధర్మను-విష్ణువర్ధన మాండ్సౌరు రాతి శాసనం సా.శ. 532 లో వ్రాయబడింది. యశోధర్మను పాలనలో దశాపురంలో (ఆధునిక మాండుసౌరు, తరచుగా మండసోరు అని కూడా పిలుస్తారు) దక్ష అనే వ్యక్తి బావిని నిర్మించడాన్ని నమోదు చేశాడు. ఉత్తర, తూర్పు రాజ్యాల మీద స్థానిక పాలకుడు యశోధర్మను (బహుశా చాళుక్య పాలకుడు విష్ణువర్ధన) సాధించిన విజయాలను ఈ శాసనం పేర్కొంది. ఈ రాజ్యాలు మరింత పేర్కొనబడలేదు. అయినప్పటికీ యశోదర్మను ఉత్తరాన ఆల్కాను హన్సు లేదా హ్యూణుల చాలా భూభాగాలను ఆక్రమించాడని, ఆయన విజయాల తరువాత తూర్పున గుప్తసామ్రాజ్యానికి చెందిన చాలా భూభాగాలు ఆక్రమించాయని తెలుసు. ఆ తేదీ తర్వాత మరో గుప్తశాసనం మాత్రమే కనుగొనబడింది. చివరి గుప్తచక్రవర్తి విష్ణుగుప్తుడు కోటివర్ష (పశ్చిమ బెంగాలు లోని బంగరు) ప్రాంతంలో భూమి మంజూరు చేసినట్లు ఇందులో పేర్కొనబడింది. ఆల్కన్సు హ్యూణులకు వ్యతిరేకంగా సాధించిన విజయం యశోధర్మను మాండ్సౌరు స్తంభ శాసనంలో కూడా వివరించబడింది.

యశోధర్మను మందసూరు స్థంభం శాసనం (సా.శ. 515-550) 
 

తన విజయానికి గుర్తుగా యశోధర్మను మాండ్సౌరు జిల్లాలోని సోందాని వద్ద జంట ఏకశిలా స్తంభాలను నిర్మించారు. సోండాని శాసనం ఒక భాగంలో యశోధర్మను రాజు మిహిరకులను ఓడించినందుకు తనను తాను ప్రశంసించాడు:

భూభాగం
మాండ్సౌరు స్తంభ శాసనం 5 వ పంక్తిలో యశోధర్మాను ఇప్పుడు (నది) లాహిత్య (బ్రహ్మపుత్ర నది) పరిసరాల నుండి "పశ్చిమ మహాసముద్రం" (పశ్చిమ హిందూ మహాసముద్రం) వరకు, హిమాలయాల నుండి పర్వత మహేంద్ర తన శత్రువులను ఓడించాడని.

యశోధర్మాను హ్యూణులు, గుప్తుల నుండి విస్తారమైన భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అయినప్పటికీ ఆయన స్వల్పకాలిక సామ్రాజ్యం సి.సా.శ. 530-540. విచ్ఛిన్నమైంది.

మూలాలు

వెలుపలి లింకులు
Bijayagadh Stone Pillar Inscription of Vishnuvardhana
Mandasor Pillar Inscription of Yashodharman

6th-century Indian monarchs
History of Malwa