వాచస్పతి మిశ్రా

వాచస్పతి మిశ్రా తొమ్మిదవ లేదా పదవ శతాబ్దపు    అద్వైత వేదాంత సంప్రదాయానికి చెందిన హిందూ తత్వవేత్త. 9వ శతాబ్దపు హిందూ తత్వశాస్త్ర పాఠశాలలోని దాదాపు అన్ని ముఖ్య గ్రంథాలపై భాష్యాలు రాశాడు.   అతను వ్యాకరణం, తత్త్వబిందుపై స్వతంత్ర గ్రంథాన్ని కూడా రాశాడు. ఇది వాక్య అర్థానికి సంబంధించిన మీమాంస సిద్ధాంతాలపై దృష్టి పెడుతుంది.

జీవిత చరిత్ర 
వాచస్పతి మిశ్రా జీవితం గురించి చాలా తక్కువగా తెలుసు. ఖచ్చితత్వంతో తెలిసిన తొలి వచనం సా.శ. 840 నాటిది. అతను ఆది శంకరుడి కంటే కనీసం ఒక తరం చిన్నవాడు.  అయితే, కొంతమంది పండితుల ప్రకారం, ఆ గ్రంథానికి తేదీ సా.శ. 976 కావచ్చు; డేటింగ్ ప్రయోజనాల కోసం హిందూ శక లేదా విక్రమ కాలం క్యాలెండర్ ఉపయోగించబడుతుందా అనే దానిపై ఈ గందరగోళం ఏర్పడింది.  చారిత్రికులు అతన్ని బీహార్‌లోని ఆంధ్ర తర్హికి చెందిన మైథిలీ బ్రాహ్మణుడని గుర్తించారు. 

అతను మండన మిశ్రుని శిష్యుడు. అతనే వాచస్పతికి ప్రధాన ప్రేరణ. అతను శంకరాచార్యుని ఆలోచనను మండన మిశ్రుని ఆలోచనలతో సమన్వయం చేశాడు.   అద్వైత సంప్రదాయం ప్రకారం, "తన భామతి ద్వారా అద్వైత వ్యవస్థను ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి" శంకరుడే వాచస్పతి మిశ్రగా పునర్జన్మ పొందాడని భావిస్తారు. 

అతను భారతీయ తత్వశాస్త్రపు వివిధ శాఖలపై చాలా విస్తృతంగా వ్రాసాడు. తరువాతి భారతీయ పండితులు అతన్ని "అన్ని వ్యవస్థలు అతని స్వంతం" (సంస్కృతంలో సర్వ-తంత్ర-స్వ-తంత్రం) అని అంటారు.

భామతి పాఠశాల 
శంకర బ్రహ్మ సూత్ర భాష్యాలపై వాచస్పతి మిశ్రా వ్యాఖ్యానానికి భామతి స్య్త్రాలని పేరు.   అది జీవాన్ని అవిద్యకు మూలంగా భావిస్తుంది.  ముక్తిని పొందడంలో ధ్యానాన్ని ప్రధాన మార్గంగాను, వేదాధ్యయనాన్ని ఆలోచనలనూ అదనపు కారకాలు గానూ చూస్తుంది.

కృషి

భాష్యాలు 
వాచస్పతి మిశ్రా గొప్ప పండితుడు. అతను విస్తృతంగా రచనలు చేసాడు. 9వ శతాబ్దపు హిందూ తత్వశాస్త్రం లోని ముఖ్య గ్రంథాలపై భాష్యాలు (వ్యాఖ్యలు), హిందూయేతర లేదా బౌద్ధమతం, చార్వాక వంటి <i id="mwWQ">నాస్తిక</i> సంప్రదాయాలపై గమనికలు వీటిలో ఉన్నాయి.  

వాచస్పతి మిశ్రుడు శంకరుని బ్రహ్మ సూత్ర భాష్యానికి వ్యాఖ్యానమైన భామతిని, మండన మిశ్రుని బ్రహ్మ -సిద్ధికి వ్యాఖ్యానమైన బ్రహ్మతత్త్వ-సమీక్షను వ్రాసాడు. అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచన "భామతి" పేరు అతని భార్య పేరు నుండి వచ్చిందని భావిస్తారు. 

అతను సాంఖ్యకారికపై తత్త్వకౌముది వంటి ఇతర ప్రభావవంతమైన వ్యాఖ్యానాలను వ్రాసాడు;  న్యాయ-సూత్రాలపై న్యాయసూచినిబంధ ;  న్యాయకానిక (కారణ శాస్త్రంపై అద్వైత రచన), తత్త్వసమీక్ష (ఇప్పుడు అందుబాటులో లేదు), న్యాయ-వృత్తిక-తాత్పర్యటీక (న్యాయ-సూత్రాలపై ఉపవ్యాఖ్య), తత్త్వ-వైశారాది , యోగసూత్రాలు ఇతర రచనలు. 

వాచస్పతి మిశ్రా రచనలు కొన్ని ఇప్పుడు అందుబాటులో లేవు. మరికొన్ని అనేక సంఖ్యలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, తొంభైకి పైగా మధ్యయుగ యుగ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లు, భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో అతని తత్వకౌముది ఉంది.  దీన్ని బట్టి అతని రచనలను అన్ని ప్రాంతాల్లో చదివేవారని తెలుస్తోంది. తత్వకౌముది విమర్శనాత్మక సంచికను 1967లో శ్రీనివాసన్ ప్రచురించాడు.

తత్త్వబిందు - అర్ధ సిద్ధాంతం 
తత్త్వబిందులో వాచస్పతి మిశ్రా భాష్య సూత్రాలను అభివృద్ధి చేశాడు. హిందూ తత్వశాస్త్రం లోని మీమాంస కోసం "అర్ధ సిద్ధాంతాన్ని" చర్చించాడు.  ఇది ప్రభావవంతమైన రచన. శాస్త్రీయ సంస్కృత గ్రంథాలపై ఉన్న వివరణల్లోని వివాదాలను పరిష్కరించడానికి ఇది ప్రయత్నించింది. వాచస్పతి భాషాపరమైన అర్ధానికి ఉన్న ఐదు పోటీ సిద్ధాంతాలను పరిశీలిస్తాడు:  

 మండన మిశ్రుని స్ఫోటవాదం. పదం లేదా వాక్యాన్ని రూపొందించే మూలకాల (శబ్దాలు లేదా అక్షరాలు) నుండి భిన్నమైన స్ఫోట లేదా ఒకే సంపూర్ణ ధ్వనిని గ్రహించడం ద్వారా ఒక పదం లేదా వాక్యపు అర్ధాన్ని గ్రహించడం;
 న్యాయ: చివరి క్షణిక భాగాన్ని విన్నప్పుడు ఒక పదం లేదా వాక్యపు భాగాల జ్ఞాపకాల జాడలను (సంస్కార) సంగ్రహించడంతో కూడిన సిద్ధాంతం;
 సారూప్య మీమాంస సిద్ధాంతం. దీని ప్రకారం, మానవులకు వాక్యార్థంపై ఉన్న పట్టు, పదాలు సృష్టించిన జ్ఞాపకాల జాడలలో ఉంటుంది.
 ప్రభాకర మీమాంస సిద్ధాంతం, అన్వితాభిధానవాదం. "అనుసంధానించబడిన వాటి ద్వారానే అర్ధ సూచన ఏర్పడుతుంది." ఈ దృక్కోణంలో, వాక్యం-అర్థం దాని పదాల అర్థాల నుండి ఉద్భవించింది, ఇది పూర్తిగా ఇతర పదాలతో వాక్యనిర్మాణ సంబంధాల ద్వారా మాత్రమే ఇవ్వబడుతుంది — స్ఫోట లేదా జ్ఞాపకాల జాడలు అవసరం లేదు
 భట్ట మీమాంస సిద్ధాంతం, అభిహితాన్వయవాద, లేదా "సూచించబడిన దాని బట్టి అన్వయం ఏర్పడుతుంది." ఈ దృక్కోణంలో, పదం-అర్థం పూర్తిగా ముందుగా సూచించబడుతుంది (అభిహిత). ఆపై పదాల-అర్థాలు లక్షణం (తాత్పర్యం) ద్వారా అనుసంధానించబడతాయి. న్యాయ ఉప వ్యాఖ్యానం, న్యాయ-వార్తిక-తాత్పర్య-టీక, తత్త్వ-వైశారాది వంటి ఇతర సందర్భాలలో వాచస్పతి, భట్ట దృక్పథంతో ఏకీభవిస్తాడు.

మూలాలు

జాలవనరులు 

భారతీయ తత్వవేత్తలు