క్రికెట్ ప్రపంచ కప్

క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ (అధికారికంగా ఐసిసి పురుషుల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్) ఒక అంతర్జాతీయ వన్ డే మ్యాచ్ క్రికెట్ పోటీ. దీనిని క్రికెట్ అధికారిక సంఘమైన అంతర్జాతీయ క్రికెట్ సంఘం (ఐసిసి) ప్రతి నాలుగేళ్ళకు ఒకసారి నిర్వహిస్తుంది. ఈ పోటీలను ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అత్యధిక ప్రేక్షకులు వీక్షిస్తారు. ప్రస్తుతం భారతదేశంలో 2023 ప్రపంచ కప్ జరుగుతోంది.

మొట్టమొదటి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ 1975 జూన్ లో ఇంగ్లాండులో జరిగింది. 2019 దాకా 12 సార్లు ఈ పోటీ జరిగితే 20 జట్లు ఇందులో పాల్గొన్నాయి. ఆస్ట్రేలియా జట్టు అత్యధికంగా ఐదు సార్లు కప్ గెలవగా, వెస్టిండీస్, భారత్ రెండు సార్లు, పాకిస్థాన్, శ్రీలంక, ఇంగ్లండ్ ఒక్కోసారి కప్పు గెలిచాయి.

ప్రస్తుత విధానంలో పోటీ ముందు మూడు సంవత్సరాల కాలం అర్హత దశ ఉంటుంది. ఈ దశ నుంచి అసలైన టోర్నమెంటులో పాల్గొనే జట్లేవో నిర్ణయిస్తారు. టోర్నమెంటులో మొత్తం పది జట్లు కప్పు కోసం పోటీ పడతాయి. ఈ పది జట్లలో పోటీలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చే జట్టుకు కచ్చితంగా పాల్గొనే అర్హత ఉంటుంది. ఆతిథ్య దేశాల్లో సుమారు నెలరోజుల పాటు వివిధ వేదికల మీద పోటీలు జరుగుతాయి. 2027 లో జరగబోయే ప్రపంచకప్ లో 14 జట్లు పాల్గొనేలా విధానాలు రూపొందిస్తున్నారు.

ఆవిర్భావం 
1844 సెప్టెంబరు 24-25 తేదీల్లో అమెరికా, కెనడా దేశాల మధ్య మొదటి అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మ్యాచ్ జరిగింది.

చరిత్ర 

మొదటి అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మ్యాచ్ 1844 24 మరియు 25 సెప్టెంబర్ 1844 లలో కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మధ్య జరిగింది. అయితే, 1877లో ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లండ్‌ల మధ్య జరిగిన మ్యాచ్‌ను మొట్టమొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్‌గా గుర్తిస్తారు. తరువాతి సంవత్సరాలలో రెండు జట్లు యాషెస్ కోసం క్రమం తప్పకుండా పోటీ పడ్డాయి. 1889 లో దక్షిణాఫ్రికాకు టెస్ట్ హోదా లభించింది. ఈ జట్లు ఒకదానితో ఒకటి ఆడేందుకు పర్యటనలు జరిపేవి. ఫలితంగా ద్వైపాక్షిక పోటీలు మొదలయ్యాయి. 1900 పారిస్ గేమ్స్‌లో ఒలింపిక్ క్రీడగా క్రికెట్ కూడా చేర్చారు. అప్పుడు గ్రేట్ బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్‌ను ఓడించి బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకుంది.  వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో క్రికెట్‌ కూడా ఉన్న ఏకైక పర్యాయం అది.

అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మొట్టమొదటి బహుపాక్షిక పోటీ 1912 లో ముక్కోణపు టోర్నమెంటుగా జరిగింది. ఆ సమయంలో ఇంగ్లండ్‌లో టెస్ట్ క్రికెట్ ఆడుతున్న మూడు దేశాలు, ఇంగ్లండ్, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికాల మధ్య మధ్య ఈ టోర్నమెంటు జరిగింది. అయితే ఆ పోటీ విజయవంతం కాలేదు. ఆ సంవత్సరం వేసవిలో అనూహ్యంగా వర్షాలు పడి, తడిసిన పిచ్‌లపై ఆడడాం కష్టతరమైంది. ప్రేక్షకుల హాజరు కూడా తక్కువగా ఉంది. అప్పటి నుండి, అంతర్జాతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ సాధారణంగా ద్వైపాక్షిక సిరీస్‌గానే జరుగుతూ వచ్చింది. 1999లో ముక్కోణపు ఆసియా టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్ వరకు బహుపాక్షిక టెస్ట్ టోర్నమెంట్లను మళ్లీ నిర్వహించలేదు 

1928లో వెస్టిండీస్,  1930లో న్యూజిలాండ్,  1932లో భారతదేశం,  1952లో పాకిస్తాన్  ల చేరికతో, కాలక్రమేణా టెస్ట్ క్రికెట్ ఆడే దేశాల సంఖ్య పెరిగింది. అయితే, అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌ను మూడు, నాలుగు లేదా ఐదు రోజుల పాటు ద్వైపాక్షిక టెస్ట్ మ్యాచ్‌లుగానే కొనసాగించారు.

ప్రుడెన్షియల్ ప్రపంచ కప్‌లు (1975–1983) 

తొట్టతొలి క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌ను 1975లో ఇంగ్లండ్ నిర్వహించింది. ఆ సమయంలో ఇంత పెద్ద ఈవెంట్‌ను నిర్వహించడానికి వనరులను పెట్టగలిగిన ఏకైక దేశం ఇంగ్లండ్. 1975 జూన్ 7న టోర్నమెంటు ప్రారంభమైంది.  మొదటి మూడు ప్రపంచ కప్‌లు ఇంగ్లాండ్‌లో జరిగాయి. అధికారికంగా వాటిని ప్రుడెన్షియల్ పిఎల్‌సి స్పాన్సర్ చేయడంతో వాటిని ప్రుడెన్షియల్ కప్ అని అంటారు. ఒక్కో జట్టుకు 60 ఓవర్‌లు ఉండేలా ఆ మ్యాచ్‌లు జరిగాయి. సంప్రదాయ రూపంలో పగటిపూట ఆడేవారు. ఆటగాళ్లు తెల్లటి దుస్తులు ధరించి, ఎరుపు రంగు బంతులను ఉపయోగించారు. 

మొదటి టోర్నమెంట్‌లో ఎనిమిది జట్లు పాల్గొన్నాయి. అవి: ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లండ్, ఇండియా, న్యూజిలాండ్, పాకిస్తాన్, వెస్టిండీస్ (ఆ సమయంలో ఉన్న ఆరు టెస్ట్ దేశాలు), శ్రీలంక, తూర్పు ఆఫ్రికా దేశాలకు చెందిన ఒక మిశ్రమ జట్టు.  వర్ణవివక్ష కారణంగా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి నిషేధించబడిన దక్షిణాఫ్రికాకు పాల్గొనే అనుమతి లభించలేదు. లార్డ్స్‌లో జరిగిన ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియాను 17 పరుగుల తేడాతో ఓడించి వెస్టిండీస్ తొలి టోర్నమెంటును గెలుచుకుంది.  వెస్టిండీస్‌కు చెందిన రాయ్ ఫ్రెడ్రిక్స్ 1975 ప్రపంచకప్ ఫైనల్ సమయంలో వన్‌డేలలో హిట్ వికెట్‌గా ఔటైన మొదటి బ్యాట్స్‌మెన్. 

1979 ప్రపంచ కప్‌లో శ్రీలంక, కెనడాలు అర్హత సాధించాయి. ప్రపంచ కప్‌కు  టెస్టు ఆడని జట్లను ఎంపిక చేయడానికి ICC ట్రోఫీ పోటీని ప్రవేశపెట్టారు.  ఆ ప్రపంచ కప్ ఫైనల్‌లో ఆతిథ్య ఇంగ్లాండ్‌ను 92 పరుగుల తేడాతో ఓడించి వెస్టిండీస్ వరుసగా రెండోసారి ప్రపంచ కప్‌ను గెలుచుకుంది. ప్రపంచ కప్ తర్వాత జరిగిన సమావేశంలో, అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్ ఈ పోటీని నాలుగేళ్ళ కొకసారి జరపాలని నిర్ణయించింది. 

1983 ఈవెంట్‌ను వరుసగా మూడోసారి ఇంగ్లాండ్ నిర్వహించింది. అప్పటికి, శ్రీలంక టెస్టులు ఆడే దేశంగా మారింది. జింబాబ్వే ICC ట్రోఫీ ద్వారా అర్హత సాధించింది. స్టంప్‌ల నుండి  దూరంలో ఉండే ఫీల్డింగ్ సర్కిల్‌ను ఈ కప్‌లోనే ప్రవేశపెట్టారు. దానికి లోపల నలుగురు ఫీల్డర్లు ఎల్లవేళలా ఉండాలి.  నాకౌట్‌లోకి వెళ్లడానికి ముందు జట్లు రెండేసి సార్లు తలపడ్డాయి. ఫైనల్‌లో వెస్టిండీస్‌ను 43 పరుగుల తేడాతో చిత్తు చేసి భారత్ ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది.

విభిన్న ఛాంపియన్‌లు (1987–1996) 

భారత, పాకిస్తాన్‌లు సంయుక్తంగా 1987 టోర్నమెంట్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. మొదటిసారిగా ఈ పోటీ ఇంగ్లండ్ వెలుపల జరిగింది. ఇంగ్లండ్ వేసవితో పోల్చితే భారత ఉపఖండంలో పగటి వేళలు తక్కువగా ఉన్నందున ఆటలు ఒక ఇన్నింగ్స్‌కు 60 నుండి 50 ఓవర్లకు తగ్గించారు. అదే ఇప్పటికీ ప్రమాణంగా ఉంది.  2019 ఎడిషన్ ఇంగ్లండ్ న్యూజిలాండ్ మధ్య జరిగే ప్రపంచ కప్ ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా 7 పరుగుల తేడాతో ఇంగ్లాండ్‌ను ఓడించి ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది.  

ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో జరిగిన 1992 ప్రపంచ కప్‌లో, రంగు దుస్తులు, తెల్లటి బంతులు, డే/నైట్ మ్యాచ్‌లు, ఫీల్డింగ్ పరిమితి నియమాలకు మార్పుల వంటి అనేక మార్పులు వచ్చాయి. వర్ణవివక్ష పాలన పతనంతో, అంతర్జాతీయ క్రీడల బహిష్కరణ ముగిసి, దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు మొదటిసారి ఈ ఈవెంట్‌లో పాల్గొంది.  టోర్నమెంట్‌లో నిరాశాజనకమైన ఆరంభాన్ని అధిగమించిన పాకిస్తాన్, చివరికి ఫైనల్‌లో ఇంగ్లండ్‌ను 22 పరుగుల తేడాతో ఓడించి విజేతగా నిలిచింది. 

1996 ఛాంపియన్‌షిప్‌ను భారత ఉపఖండంలో రెండవసారి నిర్వహించారు. గ్రూప్ దశ మ్యాచ్‌లలో కొన్నింటికి శ్రీలంక ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.  సెమీ-ఫైనల్‌లో, ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో భారత్‌, శ్రీలంక నిర్దేశించిన 252 పరుగుల లక్ష్యాన్ని ఛేదించే క్రమంలో 120 పరుగుల వద్ద ఎనిమిది వికెట్లు కోల్పోయిన దశలో భారత ప్రదర్శనకు నిరసనగా ప్రేక్షకులలో అశాంతి చెలరేగడంతో శ్రీలంకను విజేతగా ప్రకటించారు.  లాహోర్‌లో జరిగిన ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియాను ఏడు వికెట్ల తేడాతో ఓడించి శ్రీలంక తమ తొలి ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది.

ఆస్ట్రేలియా వరసగా మూడుసార్లు (1999–2007) 

1999లో, ఈ ఈవెంట్‌ను ఇంగ్లాండ్ నిర్వహించింది. కొన్ని మ్యాచ్‌లు స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్, వేల్స్, నెదర్లాండ్స్‌లో కూడా జరిగాయి.   ప్రపంచకప్‌లో పన్నెండు జట్లు పోటీపడ్డాయి. మ్యాచ్ చివరి ఓవర్‌లో దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన సూపర్ 6 మ్యాచ్‌లో ఆస్ట్రేలియా తమ లక్ష్యాన్ని చేరుకుని సెమీ-ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది.  ఆ తర్వాత వారు దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన సెమీ-ఫైనల్‌లో టై అయిన మ్యాచ్‌తో ఫైనల్‌కు చేరుకున్నారు. అక్కడ దక్షిణాఫ్రికా బ్యాట్స్‌మెన్ లాన్స్ క్లూసెనర్, అలన్ డొనాల్డ్ మధ్య భాగస్వామ్యంలో డొనాల్డ్ తన బ్యాట్‌ను వదిలివేసి మిడ్-పిచ్‌లో రనౌట్ అయ్యాడు. ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా పాకిస్థాన్‌ను 132 పరుగులకే ఆలౌట్ చేసి 20 ఓవర్లలోపే ఎనిమిది వికెట్లు కోల్పోయి లక్ష్యాన్ని చేరుకుంది. 

దక్షిణాఫ్రికా, జింబాబ్వే, కెన్యాలు 2003 ప్రపంచ కప్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. ఈవెంట్‌లో పాల్గొనే జట్ల సంఖ్య పన్నెండు నుండి పద్నాలుగుకి పెరిగింది. శ్రీలంక, జింబాబ్వేపై కెన్యా సాధించిన విజయాలు, భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కెన్యాలో ఆడేందుకు నిరాకరించి న్యూజిలాండ్ జట్టు ఆట వదిలేసుకోవడం వగైరాలతో కెన్యా సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకుంది. ఇది ఒక అసోసియేట్ సభ్య దేశం ప్రపంచ కప్‌లో సాధింంచిన అత్యుత్తమ ఫలితం.  ఫైనల్‌లో ఆస్ట్రేలియా రెండు వికెట్ల నష్టానికి 359 పరుగులు చేసి, భారత్‌ను 125 పరుగుల తేడాతో ఓడించింది. ఫైనల్‌లో ఇప్పటివరకు ఇదే అతిపెద్ద స్కోరు.  

2007 లో, టోర్నమెంట్‌ను వెస్టిండీస్ నిర్వహించింది. పదహారు జట్లు పోటీపడ్డాయి. గ్రూప్ దశలో తొలి ప్రపంచ కప్ ఆడుతున్న ఐర్లాండ్‌తో పోటీలో పాకిస్తాన్ ఓటమి పాలైన తరువాత, పాకిస్తాన్ కోచ్ బాబ్ వూల్మెర్ తన హోటల్ గదిలో శవమై కనిపించాడు.  జమైకా పోలీసులు మొదట్లో వుల్మెర్ మరణంపై హత్య అనే కోణంలో విచారణను ప్రారంభించారు. అయితే అతను గుండె వైఫల్యంతో మరణించాడని ధృవీకరించారు.  ఆస్ట్రేలియా, ఫైనల్‌లో శ్రీలంకను 53 పరుగుల (D/L) తేడాతో ఓడించింది. ప్రపంచ కప్‌లో తమ అజేయమైన రికార్డును 29 మ్యాచ్‌లకు విస్తరించింది. మూడు వరుస ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకుంది.

ఆతిథ్య దేశాల విజయం (2011–2019) 
భారతదేశం, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్ కలిసి 2011 ప్రపంచ కప్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. 2009లో శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టుపై తీవ్రవాద దాడి జరిగిన తర్వాత పాకిస్తాన్ ఆతిథ్య హక్కులను తీసేసారు. పాకిస్తాన్‌లో జరిగేలా షెడ్యూల్ చేయబడిన ఆటలను ఇతర ఆతిథ్య దేశాలకు కేటాయించారు.  ప్రపంచకప్‌లో పాల్గొనే జట్ల సంఖ్యను పద్నాలుగుకు తగ్గించారు.   1999 మే 23 న మొదలై, 35 ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లలో అజేయంగా ఉన్న ఆస్ట్రేలియా రికార్డు 2011 మార్చి 19 న పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన చివరి గ్రూప్ స్టేజ్ మ్యాచ్‌లో ఓడిపోవడంతో ముగిసింది. ముంబైలోని వాంఖడే స్టేడియంలో జరిగిన ఫైనల్లో శ్రీలంకను 6 వికెట్ల తేడాతో ఓడించి భారత్ తన రెండవ ప్రపంచ కప్ టైటిల్‌ను గెలుచుకుని, స్వదేశంలో ప్రపంచ కప్ గెలిచిన మొదటి దేశంగా భారత్ నిలిచింది.  ప్రపంచకప్ ఫైనల్‌లో రెండు ఆసియా దేశాలు తలపడడం కూడా ఇదే తొలిసారి. 

2015 ప్రపంచ కప్‌కు ఆస్ట్రేలియా ,న్యూజిలాండ్ సంయుక్తంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. పాల్గొనేవారి సంఖ్య పద్నాలుగు. టోర్నమెంట్‌లో మొత్తం మూడు విజయాలతో ఐర్లాండ్ అత్యంత విజయవంతమైన అసోసియేట్ దేశంగా నిలిచింది. ఉత్కంఠభరితంగా సాగిన తొలి సెమీ-ఫైనల్‌లో న్యూజిలాండ్ దక్షిణాఫ్రికాను ఓడించి తమ తొలి ప్రపంచకప్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది. మెల్‌బోర్న్‌లో జరిగిన ఫైనల్లో ఆస్ట్రేలియా ఏడు వికెట్ల తేడాతో న్యూజిలాండ్‌ను ఓడించి ఐదోసారి ప్రపంచకప్‌ను కైవసం చేసుకుంది. 

2019 ప్రపంచకప్‌కు ఇంగ్లండ్, వేల్స్‌లు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి. పాల్గొనేవారి సంఖ్య 10కి తగ్గింది. వర్షం కారణంగా రిజర్వ్ డేకి వెళ్ళిన మొదటి సెమీ-ఫైనల్‌లో న్యూజిలాండ్ భారత్‌ను ఓడించింది.  రెండో సెమీఫైనల్‌లో డిఫెండింగ్‌ ఛాంపియన్‌ ఆస్ట్రేలియాపై ఇంగ్లండ్‌ విజయం సాధించింది. ఫైనలిస్టులు ఎవరూ ఇంతకు ముందు ప్రపంచ కప్ గెలవలేదు. ఫైనల్‌లో, 50 ఓవర్ల తర్వాత స్కోర్లు 241 వద్ద టై అవడాంతో, మ్యాచ్ సూపర్ ఓవర్‌కు వెళ్లింది. అక్కడ కూడా స్కోర్లు 15 వద్ద టై అయ్యాయి. ఇంగ్లండ్ బౌండరీల సంఖ్య న్యూజిలాండ్ కంటే ఎక్కువగా ఉండడంతో, ఇంగ్లండ్ ప్రపంచ కప్‌ను గెలుచుకుంది.

ఇవి కూడా చూడండి 

 2023 ప్రపంచ కప్

మూలాలు 

ప్రపంచ క్రీడా పోటీలు
 
ప్రపంచ కప్ పోటీలు