లేన్యాద్రి

లేన్యాద్రి , కొన్నిసార్లు గణేశ లీనా అని పిలుస్తారు.వీటిని గణేష్ పహార్ గుహలు అని కూడా అంటారు.ఇవి భారతదేశం, మహారాష్ట్రలోని పూణే జిల్లాలో జున్నార్‌కు ఉత్తరాన 4.8 కిలోమీటర్లు ( 3.0 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న దాదాపు 30 రాతి-కట్ బౌద్ధ గుహల శ్రేణి . జున్నార్ నగరం చుట్టూ ఉన్న ఇతర గుహలు: మన్మోడి గుహలు , శివనేరి గుహలు, తుల్జా గుహలు . లేన్యాద్రి గుహలు సా.శ. 1వ, 3వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినవి, హీనయాన బౌద్ధ సంప్రదాయానికి చెందినవి.

ఇరవై ఆరు గుహలు ఒక్కొక్కటిగా లెక్కించబడ్డాయి. గుహలు దక్షిణం వైపు ఉన్నాయి, తూర్పు నుండి పడమర వరకు వరుసగా లెక్కించబడ్డాయి.  6 ,14 గుహలు చైత్య-గృహాలు (ప్రార్ధనా మందిరాలు) , మిగిలినవి విహారాలు (సన్యాసుల నివాసాలు).తరువాతి నివాసాలు, కణాల రూపంలో ఉంటాయి. అనేక రాక్-కట్ నీటి తొట్టెలు కూడా ఉన్నాయి; వాటిలో రెండు శాసనాలు ఉన్నాయి. గుహల లేఅవుట్, సాధారణంగా, నమూనా, ఆకృతిలో సమానంగా ఉంటుంది. వారు సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు వైపులా రెండు పొడవాటి బెంచీలను నివాసితుల ఉపయోగం కోసం కలిగి ఉంటారు.

గుహ 7లోని రెండు కేంద్ర ఘటాలు - నిజానికి ఒక బౌద్ధ విహారం - హిందూ దేవుడు గణేశుని ఆరాధనకు కేటాయించిన తరువాత తెలియని తేదీలో ఉన్నాయి .మిగిలిన కణాలు, గుహ 7  హాల్ వాటి అసలు రూపంలోనే ఉన్నాయి. ఈ గణేశ లేన విహారం పశ్చిమ మహారాష్ట్రలోని ఎనిమిది ప్రముఖ గణేశ క్షేత్రాల సముదాయం, అష్టవినాయక క్షేత్రాలలో ఒకటి. ప్రాంతీయ పురాణాలలో, ఇది గిరిజాత్మజ గుహ, ఇక్కడ పార్వతీ దేవి తల్లి కావాలని కోరుకుంది, ఇక్కడ వినాయకుడు జన్మించాడు.

పేర్లు 

ప్రస్తుత పేరు "లేన్యాద్రి" అంటే "పర్వత గుహ" అని అర్ధం. ఇది మరాఠీలో 'లేనా' నుండి వచ్చింది అంటే "గుహ" ,సంస్కృతంలో 'అద్రి' అంటే "పర్వతం" లేదా "రాయి".  "లేన్యాద్రి" అనే పేరు హిందూ గ్రంధమైన గణేశ పురాణంలో అలాగే గణేశ పురాణానికి అనుబంధంగా ఒక స్థల పురాణంలో కనిపిస్తుంది.  దీనిని జీర్నాపూర్, లేఖన్ పర్వతం ("లేఖన్ పర్వతం") అని కూడా పిలుస్తారు. 

ఈ కొండను ఒకప్పుడు గణేష్ పహార్ ("గణేశ కొండ") అని పిలిచేవారు . ఒక పురాతన శాసనం ఈ స్థలాన్ని కపిచిత (కపిచిట్ట) అని పిలుస్తుంది.ఈ గుహలను గణేష్ లేనా లేదా గణేష్ గుహలు అని కూడా అంటారు .

భౌగోళికం 
లేన్యాద్రి భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలోని పూణే జిల్లాలో 19 °14′34″N 73°53′8″E వద్ద ఉంది .లేన్యాద్రి ఒక నిర్జన ప్రదేశం, సమీపంలో మానవ నివాసం లేదు.ఇది జున్నార్ తాలూకా ప్రధాన కార్యాలయం అయిన జున్నార్ నుండి దాదాపు 4.8 కిలోమీటర్లు (3.0 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది . ఇది గోలేగావ్, జున్నార్ మధ్య ప్రవహించే కుకాడి నదికి వాయువ్య ఒడ్డున ఉంది.ఇది నానాఘాట్ ద్వారా కూడా చేరుకుంటుంది, ఇది వాస్తవానికి అపరాంతక లేదా ఉత్తర కొంకణ్, దక్కన్ మధ్య వాణిజ్య మార్గంలో ఉంది. జున్నార్ పట్టణంలోని మైదానాలకు దిగడం. వృత్తాకార కొండ, ఇక్కడ లేన్యాద్రి గుహలు ఉన్నాయి, హత్కేశ్వర్ మరియు సులేమాన్ శ్రేణులలో మైదానాల నుండి సుమారు 30 మీటర్లు (98 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.లెన్యాద్రి పర్వతం మీద ,బౌద్ధ గుహల ఆవరణలో ఉన్న ఏకైక అష్టవినాయక దేవాలయం.

ఆరాధన 
అష్టవినాయక అని పిలువబడే ఎనిమిది పూజ్యమైన గణేశ దేవాలయాలలో లెన్యాద్రి ఒకటి. ఆలయంతో సహా గుహలు భారత పురావస్తు శాఖ ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ఆలయ కార్యక్రమాలకు సర్దార్ దేశ్‌పాండే అర్చకులుగా ఉన్నారు. అతను లేన్యాద్రిలో ఉండడు. పూజారులు యజుర్వేది బ్రాహ్మణులు. గణేష్ జయంతి, గణేష్ చతుర్థి పండుగలు ఈ ఆలయంలో జరుపుకుంటారు, యాత్రికులు అన్ని అష్టవినాయక ఆలయాలకు రద్దీగా ఉన్నప్పుడు.

గుహ 7: గణేశ దేవాలయం 
గణేశ దేవాలయం 7వ గుహలో ఉంది, ఇది జున్నార్ చుట్టూ ఉన్న అతిపెద్ద త్రవ్వకం, మైదానాల నుండి దాదాపు 30 మీటర్లు (98 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. ఇది తప్పనిసరిగా బౌద్ధ విహారం (సన్యాసుల నివాసం, ఎక్కువగా ధ్యాన ఘటాలను కలిగి ఉంటుంది), వివిధ పరిమాణాలతో 20 కణాలతో కూడిన స్తంభాలు లేని హాలు; ఇరువైపులా 7,వెనుక గోడపై 6. హాలు పెద్దది, స్తంభాల వరండా కింద, సెంట్రల్ డోర్ ద్వారా ప్రవేశించవచ్చు. హాలు 17.37 మీటర్లు (57.0 అడుగులు) పొడవు; 15.54 మీటర్లు (51.0 అడుగులు) వెడల్పు ,3.38 మీటర్లు (11.1 అడుగులు) ఎత్తు. ప్రవేశానికి ఇరువైపులా 2 కిటికీలు ఉన్నాయి.ఎనిమిది విమానాల మీదుగా రాతి కట్టడం ద్వారా నిర్మించిన 283 మెట్లు (భక్తులచే) ప్రవేశ ద్వారం వరకు ఉంటాయి. మెట్లు ఇంద్రియ సుఖాలను సూచిస్తాయని నమ్ముతారు, వీటిని గణేశుడు అధిగమించాడు

వినాయకుని ప్రతిమను ఉంచడానికి మధ్య విభజనను విచ్ఛిన్నం చేయడం ద్వారా వెనుక గోడ రెండు కేంద్ర కణాలు కలపబడ్డాయి. గణేశ దేవాలయంగా మార్చే సమయంలో పాత ప్రవేశ ద్వారం కూడా వెడల్పు చేయబడింది. హాలుకు మరో రెండు చిన్న ప్రవేశాలు ఉన్నాయి. అన్ని ప్రవేశాలు చెక్క తలుపులను ఫిక్సింగ్ చేయడానికి సాకెట్ల గుర్తులను కలిగి ఉంటాయి, మార్పిడి సమయంలో జోడించబడ్డాయి, ఇప్పటికీ తలుపులు ఉన్నాయి. హాలులో ప్లాస్టర్ పెయింటింగ్‌ల జాడలు కూడా ఉన్నాయి,  రెండూ మార్పిడి సమయంలో జోడించబడ్డాయి, తరువాతి కాలంలో పునరుద్ధరించబడ్డాయి - బహుశా 19వ శతాబ్దం చివరి నాటికి.  ది గెజిటీర్ ఆఫ్ ది బాంబే ప్రెసిడెన్సీ(1882) హాలుకు ప్లాస్టరింగ్ ,వైట్-వాష్ అని నమోదు చేయబడింది. దేవి , కృష్ణుడు , విష్ణువు, శివుడు వంటి ఇతర హిందూ దేవతల దృశ్యాలతో పాటుగా గణేశుడి బాల్యం, వివాహ సన్నాహాలు, రాక్షసులతో యుద్ధం మొదలైన వాటిని చిత్రీకరించారు.

మూలాలు 

పూణే జిల్లాలో హిందూ దేవాలయాలు
మహారాష్ట్ర గుహలు
భారతదేశంలోని బౌద్ధ విహారాలు
భారతదేశంలోని బౌద్ధ దేవాలయాలు