డి.వై. చంద్రచూడ్

ధనంజయ యశ్వంత్ చంద్రచూడ్ (జననం 1959 నవంబరు 11) భారతదేశ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి. గతంలో అలహాబాద్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగానూ, బాంబే హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగానూ పనిచేశాడు. ప్రస్తుతం నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. 2022 నవంబరులో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి పదవిని చేపట్టబోతున్నాడు.  సుదీర్ఘకాలంపాటు పనిచేసిన ప్రధాన న్యాయమూర్తి వైవీ చంద్రచూడ్ కుమారుడే ఈ డివై చంద్రచూడ్. చంద్రచూడ్ 2022 న‌వంబ‌ర్ 09న సుప్రీంకోర్టు 50వ ప్ర‌ధాన న్యాయ‌మూర్తిగా చేపట్టాడు. ఆయన 2024, న‌వంబ‌ర్ 10వ వ‌ర‌కు సీజేఐగా విధులు నిర్వ‌ర్తించ‌నున్నాడు.

జననం, విద్య 
ధనంజయ చంద్రచూడ్ 1959 నవంబరు 11న మహారాష్ట్ర రాజధాని ముంబైలో జన్మించాడు. తండ్రి యశ్వంత్ విష్ణు చంద్రచూడ్, భారతదేశ చరిత్రలో ఎక్కువకాలం పనిచేసిన ప్రధాన న్యాయమూర్తి. అతని తల్లి ప్రభ శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసురాలు.

ముంబైలోని కేథడ్రల్ అంద్ జాన్ కానన్ స్కూల్, ఢిల్లీలోని సెయింట్ కొలంబస్ స్కూల్ లలో చదివిన తర్వాత, 1979లో సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజ్ (ఢిల్లీ) నుండి ఆర్థికశాస్త్రం, గణితంలో పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1982లో ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ లా నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లాస్ డిగ్రీని, 1983లో హార్వర్డ్ లా స్కూల్ నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ లాస్ డిగ్రీని పొందాడు. విదేశాలలో గ్రాడ్యుయేట్ విద్యను అభ్యసిస్తున్న భారతీయ పౌరులకు అందించే ప్రతిష్టాత్మకమైన ఇన్‌లాక్స్ స్కాలర్‌షిప్‌పై చదువుకున్నాడు. హార్వర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయం నుండి జోసెఫ్ హెచ్. బీల్ బహుమతిని అందుకున్నాడు. 1986లో హార్వర్డ్‌లో ఉంటూ డాక్టరేట్ ఆఫ్ జురిడికల్ సైన్స్ పూర్తిచేశాడు.

వృత్తిరంగం 
ధనంజయ 1982లో ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించాడు, ఆ సమయంలో యువ లా గ్రాడ్యుయేట్‌లకు ఉన్న కొన్ని ఉద్యోగాలలో ఫాలీ నారిమన్ కోసం కొన్ని బ్రీఫ్‌లను రూపొందించడంతో సహా న్యాయవాదులు, న్యాయమూర్తులకు సహాయం చేసే జూనియర్ న్యాయవాదిగా కొంతకాలం పనిచేశాడు. హార్వర్డ్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాక, చంద్రచూడ్ మొదట సుల్లివన్ అండ్ క్రోమ్‌వెల్ అనే న్యాయ సంస్థలో పనిచేశాడు. భారతదేశానికి వచ్చి భారత సుప్రీంకోర్టు, బాంబే హైకోర్టులో న్యాయవాద వృత్తిని అభ్యసించాడు. 1998 జూన్ నెలలో బాంబే హైకోర్టులో సీనియర్ న్యాయవాదిగా నియమించబడ్డాడు. ఆ సంవత్సరమే అడిషనల్ సొలిసిటర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియాగా నియమితుడై, న్యాయమూర్తిగా నియమించబడే వరకు పనిచేవాడు.

2000 మార్చి 29 నుండి అలహాబాద్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యే వరకు బొంబాయి హైకోర్టులో న్యాయమూర్తి పనిచేశాడు. ఈ సమయంలో, మహారాష్ట్ర జ్యుడీషియల్ అకాడమీకి డైరెక్టర్‌గా కూడా ఉన్నాడు. 2013 అక్టోబరు 31 నుండి 2016 మే 13న భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానానికి నియమితులయ్యే వరకు అలహాబాద్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశాడు. 2021 ఏప్రిల్ 24నుండి భారత సుప్రీంకోర్టు కొలీజియంలో భాగమయ్యాడు, నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీకి ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్ గా కూడా ఉన్నాడు. భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యాడు.

చంద్రచూడ్ ముంబై విశ్వవిద్యాలయం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా కాలేజ్ ఆఫ్ లాలో తులనాత్మక రాజ్యాంగ చట్టం విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా కూడా ఉన్నాడు. ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్సిటీ, డీకిన్ యూనివర్సిటీ, మెల్బోర్న్ లా స్కూల్, హార్వర్డ్ లా స్కూల్, యేల్ లా స్కూల్, హవాయి విశ్వవిద్యాలయంలోని విలియం S. రిచర్డ్సన్ స్కూల్ ఆఫ్ లా, దక్షిణాఫ్రికాలోని విట్వాటర్‌స్రాండ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉపన్యాసాలు అందించాడు.

తీర్పులు 
రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్నలకు సంబంధించిన విషయాలను వినడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన అత్యధిక సంఖ్యలో రాజ్యాంగ ధర్మాసనాల్లో (ఐదుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది న్యాయమూర్తులు) బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. సుప్రీంకోర్టులో తన పదవీకాలంలో, భారత రాజ్యాంగ చట్టం, తులనాత్మక రాజ్యాంగ చట్టం, మానవ హక్కులు, లింగ న్యాయం, ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం, వాణిజ్య చట్టం, క్రిమినల్ చట్టాలపై అనేక తీర్పులు ఇచ్చాడు. అయోధ్య భూవివాదం, గోపత్య హక్కు సహా పలు కీలక కేసులపై తీర్పులిచ్చిన ధర్మాసనాల్లో జస్టిస్‌ డీవై చంద్రచూడ్‌ సభ్యులుగా ఉన్నాడు.

ప్రసంగాలు 
ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి హైకమిషన్, అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం, ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆసియన్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ తోసహా ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థలు నిర్వహించిన సమావేశాలలో జస్టిస్ ధనంజయ వక్తగా తన ప్రసంగాలను వినిపించాడు. 2018 జూన్ 6న హవాయి సుప్రీం కోర్టు, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హవాయి నిర్వహించిన "మానవ హక్కులలో అంతర్జాతీయ న్యాయ సంభాషణల యుగంలో గ్లోబల్ కాన్స్టిట్యూషనలిజం" అనే పేరుతో ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు. భారతదేశంలోని ప్రధాన న్యాయ సంస్థలతోపాటు పౌర సమాజం నిర్వహించిన కార్యక్రమాలలో అనేక ప్రసంగాలు చేశాడు. అతని ప్రసంగాలలో కొన్ని:

తండ్రి తీర్పులను తిరగరాసి 
భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తులుగా పనిచేసిన తండ్రి, కొడుకులుగా జస్టిస్‌ వైవి చంద్రచూడ్‌, జస్టిస్‌ డివై చంద్రచూడ్‌ చరిత్రలో నిలువనున్నారు. వ్యభిచారం, వ్యక్తిగత గోప్యతలపై గతంలో జస్టిస్‌ వైవీ చంద్రచూడ్‌ ఇచ్చిన రెండు తీర్పులను రద్దుచేస్తూ కుమారుడు జస్టిస్‌ డీవై చంద్రచూడ్‌ కొత్త తీర్పులు వెలువరించాడు.

మూలాలు 

1959 జననాలు
జీవిస్తున్న ప్రజలు
సుప్రీమ్‌కోర్టు న్యాయమూర్తులు
ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
ముంబాయి వ్యక్తులు
మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు