భారతీయ సాయుధ దళాల పురస్కారాలు, పతకాలు

యుద్ధాల్లోను, శాంతి సమయాల్లోనూ అసాధారణమైన ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించినందుకూ, విశిష్ట సేవ చేసినందుకూ భారతదేశ సాయుధ దళాలు అనేక సైనిక పురస్కారాలు పొందేందుకు అర్హులు. స్వతంత్ర భారతదేశ చరిత్రలో అనేక పతకాలు ప్రసాదించబడ్డాయి.

సైనిక పతకం 
ప్రాధాన్యత వారీగా పురస్కారాలు:

 యుద్ధకాల శౌర్య పురస్కారాలు

 శాంతి సమయంలో గ్యాలంట్రీ అవార్డులు

 యుద్ధకాల విశిష్ట సేవా పతకాలు

 శాంతి సమయంలో విశిష్ట సేవా పతకాలు

 విశిష్ట సేవ & శౌర్య పతకాలు

సేవ, యుద్ధ పతకాలు

సుదీర్ఘ సేవా పురస్కారాలు

స్వాతంత్ర్య పతకాలు

సైనిక నిఘా, అన్వేషణ పతకం

డిస్పాచ్‌లలో ప్రస్తావన 
పతకాలు పురస్కారాలు పొందేంతటి స్థాయిలో లేని శౌర్య ప్రతాపాల ప్రదర్శనలకు గుర్తింపు నిచ్చేందుకు గాను ఈ డిస్పాచ్‌లలో ప్రస్తావనలను 1947 నుండి వాడుతూ ఉన్నారు. 

రిజర్వ్ ఫోర్సెస్, టెరిటోరియల్ ఆర్మీ, మిలిషియా, ఇతర చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటు చేయబడిన సాయుధ దళాల సిబ్బంది, నర్సింగ్ సర్వీస్ సభ్యులు, సాయుధ దళాల క్రింద లేదా వారితో పనిచేసే పౌరులతో సహా అన్ని ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ ఫోర్స్ సిబ్బంది అందరూ ఈ ప్రస్తావనలకు అర్హులే. 

మరణానంతరం పంపిన డిస్పాచ్‌లలో కూడా ప్రస్తావన చెయ్యవచ్చు. ఒకరికి ఒకటి కంటే ఎక్కువ ప్రస్తావనలు కూడా చెయ్యవచ్చు. డెస్పాచ్‌లో ప్రస్తావన పొందిన వ్యక్తి, దానికి సంబంధించిన పతకాన్ని, రిబ్బన్‌పై తామరాకు రూపంలో ధరించడానికి అర్హులు. వాటిని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి అధికారిక ధృవీకరణ పత్రంతో జారీ కూడా చేస్తారు.

ప్రశంసా పత్రం 

మిలిటరీలోని మూడు శాఖలు కమెండేషన్ కార్డ్‌లను జారీ చేస్తాయి, ఇవి "వ్యక్తిగత శౌర్య ప్రదర్శనకు లేదా విశిష్ట సేవకు లేదా విధి నిర్వహణలో లేదా నాన్-ఆపరేషనల్ ఏరియాలలో నిర్వహించే విధికి సంబంధించిన బ్యాడ్జ్‌లు. ఇది ఒక రకమైన శౌర్య పురస్కారం. అవార్డు నిర్దిష్ట శౌర్య కార్యానికి లేదా విశిష్ట సేవకు లేదా ప్రత్యేక సేవ కోసమూ ఉంటుంది. ఈ పురస్కారాన్ని మరణానంతరం ఇవ్వరు."

మూడు శాఖలూ అత్యున్నత అధికారి ( చీఫ్ ఆఫ్ ఆర్మీ స్టాఫ్, ఛీఫ్ ఆఫ్ నావల్ స్టాఫ్, ఛీఫ్ ఆఫ్ ఎయిర్ స్టాఫ్) స్థాయిలో కమెండేషన్స్ కార్డ్‌లను జారీ చేస్తాయి. దిగువ స్థాయిలలో అవార్డులు సేవల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి.

ధరించే క్రమం 
వివిధ అలంకరణలు, పతకాలను క్రింది క్రమంలో ధరిస్తారు:  

పోలీసు పతకాలు, ఫైర్ సర్వీసెస్ పతకాలు, కరెక్షనల్ సర్వీసెస్ పతకాలు, హోమ్ గార్డ్స్, సివిల్ డిఫెన్స్ పతకాలను పై జాబితా నుండి మినహాయించాం. పైన పేర్కొన్న పురస్కారాల ప్రాధాన్యతా క్రమం భారత సైన్యానికి సంబంధించినది. భారత నౌకాదళం, భారత వైమానిక దళం అనుసరించే క్రమంలో ముఖ్యంగా ప్రచార పతకాలలో స్వల్ప వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు.

సమీప బంధువులు పతకాలు ధరించడం 
భారత సైన్యపు "సెరిమోనియల్ అండ్ వెల్ఫేర్ అడ్జుటెంట్ జనరల్స్ బ్రాంచ్" 2019 జూలై 11 న జారీ చేసిన ఉత్తర్వు ప్రకారం, మరణించిన సైనిక సిబ్బందికి దగ్గరి బంధువులు యుద్ధ స్మారక చిహ్నాల వద్ద, అంత్యక్రియల వద్ద, స్మశానవాటికల లోనూ నివాళులర్పించేందుకు హాజరవుతున్నప్పుడు వారి పతకాలను ఛాతీకి కుడి వైపున ధరించడానికి అనుమతినిచ్చింది. మరణించిన వారి జీవిత భాగస్వాములు, పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు, అంతకు పూర్వీకులు వంటి వారి కుటుంబ సభ్యులు, పౌర దుస్తులను ధరించి, ఈ శౌర్య లేదా సేవా పురస్కారాలను ధరించవచ్చు.

ఇవి కూడా చూడండి 

 భారతదేశంలో పురస్కారాలు పతకాలు

ప్రస్తావనలు