జీనోమ్ వ్యాలీ

జీనోమ్‌ వ్యాలీ, తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదులో ఉన్న భారతీయ హై-టెక్నాలజీ వ్యాపార కేంద్రం. ఇక్కడికి సమీపంలో తురకపల్లి, శామీర్‌పేట్, మేడ్చల్, ఉప్పల్, పటాన్‌చెరు, జీడిమెట్ల, గచ్చిబౌలి, కీసరలో ఉంది. జీనోమ్ వ్యాలీ బయోమెడికల్ పరిశోధన, శిక్షణ, తయారీ కోసం ఒక క్లస్టర్‌గా అభివృద్ధి చెందింది.

చరిత్ర 
భారత్ బయోటెక్ ఇంటర్నేషనల్, షాపూర్జీ పల్లోంజీ గ్రూప్, ఐసిఐసిఐ బ్యాంక్ వంటి ప్రైవేట్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కంపెనీల భాగస్వామ్యంతో 1999లో ఎస్.పి. బయోటెక్ పార్క్‌గా జీనోమ్ వ్యాలీ ప్రారంభించాడు. 2022 ఏప్రిల్ 5న జీనోమ్ వ్యాలీలో ప్రముఖ ఫార్మా సంస్థ జాంప్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ విభాగాన్ని తెలంగాణ రాష్ట్ర ఐటి, పరిశ్రమల, మున్సిపల్ శాఖామంత్రి కేటీఆర్ ప్రారంభించాడు. కెనడా తర్వాత జాంప్‌ హైదరాబాద్‌లోనే పెద్ద బ్రాంచ్‌ను ప్రారంభించింది. జాంప్ ఫార్మాకు కెనడా దేశం బయట ఇదే ఏకైక కర్మాగారం. 250 కోట్ల రూపాయలతో ఏర్పాటు చేసిన ఈ కంపెనీ ద్వారా 200 మందికి ఉపాధి లభించనున్నది. 28 రోజుల్లోనే జాంప్‌ ఫార్మాకు భూమిని కేటాయించారు.

తయారీ కంపనీలు 

 డుపాంట్ నాలెడ్జ్ సెంటర్
 శాంత బయోటెక్నిక్స్, సనోఫీ కంపెనీ
 డాక్టర్ రెడ్డీస్ లేబొరేటరీస్
 భారత్ బయోటెక్ ఇంటర్నేషనల్
 అరబిందో ఫార్మా
 యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫార్మకోపియా
 లోన్జా గ్రూప్
 దివీస్ లేబొరేటరీస్
 గ్లూకేమ్ బయోకేర్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
 గానుల్స్ ఇండియా లిమిటెడ్
 బయోకాన్
 భారత్ బయోటెక్
 బయోలాజికల్ ఇ. లిమిటెడ్
 జాన్సన్ & జాన్సన్ ఇండియా లిమిటెడ్
 నోవార్టిస్ ఇండియా లిమిటెడ్
 బేయర్ బయోసైన్సెస్
 న్యూలాండ్ లాబొరేటరీస్
 బయో సర్వ్ గ్లోబల్
 ఇండియన్ డ్రగ్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ లిమిటెడ్
 నూజివీడు సీడ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
 అడ్వాంట ఇండియా
 మోన్‌శాంటో
 మెర్క్ కెజిఏ
 మఖ్తేషిమ్ అగన్
 రోచె డయాగ్నోస్టిక్స్
 మైలాన్
 మెడ్‌ట్రానిక్
 మిల్లిపోర్
 అల్బానీ మాలిక్యులర్ రీసెర్చ్
 బయోజెనెక్స్ ఇంటర్నేషనల్
 నెక్టార్ థెరప్యూటిక్స్
 అవెస్తాగెన్
 విర్చో బయోటెక్
 ఫినోమెనెక్స్ (క్రోమాటోగ్రఫీ కంపెనీ)
 మహానగరం
 సెమీ-ఎరిడ్ ట్రాపిక్స్ కోసం అంతర్జాతీయ పంటల పరిశోధన సంస్థ
 సెల్యులార్, మాలిక్యులర్ బయాలజీ కేంద్రం
 ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ
 డిఎన్ఏ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్, డయాగ్నోస్టిక్స్ కోసం కేంద్రం
 బిర్లా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్, పిలానీ - హైదరాబాద్ క్యాంపస్
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ న్యూట్రిషన్, హైదరాబాద్
 బయోమెడికల్ పరిశోధన కోసం నేషనల్ యానిమల్ రిసోర్స్ ఫెసిలిటీ
 నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యానిమల్ బయోటెక్నాలజీ
 ఇండియన్ ఇమ్యునోలాజికల్స్ లిమిటెడ్
 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, హైదరాబాద్
 సర్ రోనాల్డ్ రాస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పారాసిటాలజీ
 వరి, నూనె గింజల పరిశోధన డైరెక్టరేట్
 సెంట్రల్ ఫోరెన్సిక్ సైన్స్ లేబొరేటరీ, హైదరాబాద్
 సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడిషనల్ అండ్ అరోమాటిక్ ప్లాంట్స్
 ఎల్వీ ప్రసాద్ ఐ ఇన్స్టిట్యూట్
 నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ మేనేజ్‌మెంట్
 సెంటర్ ఫర్ కంప్యూటేషనల్ నేచురల్ సైన్సెస్ అండ్ బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్, ఐఐఐటి హైదరాబాద్
 టిసిఎస్ బయోఇన్ఫర్మేటిక్స్ ఇన్నోవేషన్ ల్యాబ్, హైదరాబాద్
 డాక్టర్ రెడ్డీస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ లైఫ్ సైన్సెస్
 ఇండో అమెరికన్ క్యాన్సర్ హాస్పిటల్, రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్
 సెంట్రల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ డ్రై ల్యాండ్ అగ్రికల్చర్
 సెంటర్ ఫర్ సస్టెయినబుల్ అగ్రికల్చర్, హైదరాబాద్
 సెంట్రల్ ఫుడ్ టెక్నాలజీ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ - రిసోర్స్ సెంటర్
 అపోలో సెల్, మాలిక్యులర్ బయాలజీ రీసెర్చ్ సెంటర్
 అమెరికన్ ఆంకాలజీ ఇన్స్టిట్యూట్
 ఏషియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ
 ఒవైసీ సెంటర్ ఫర్ లివర్ రీసెర్చ్ అండ్ డయాగ్నస్టిక్స్
 అలెంబిక్
 భారత్ బయోటెక్
 ఆర్.సి.సి. లేబొరేటరీస్

కాంట్రాక్ట్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్స్, హెల్త్‌కేర్ 

 ఓసిమమ్ బయోసోల్యూషన్స్
 రోడెంటా బయోసర్వ్
 ఎక్సెల్రా
 మాక్రో సంరక్షణ
 సిరో-క్లిన్‌ఫార్మ్
 సిప్రా ల్యాబ్స్
 అల్వీయస్ ఫార్మాస్యూటికల్స్
 సాండర్ ప్రోటీమిక్స్
 లారస్ ల్యాబ్స్
 బయో-యాక్సిస్
 క్లిన్ ఆసియా
 క్లింటెక్ ఇంటర్నేషనల్
 ఆండ్రోనోవో ల్యాబ్స్
 పిరమల్ క్లినికల్
 డయాసెల్
 విమతా ల్యాబ్స్
 ఐజెంట్ థెరప్యూటిక్స్
 ఇంకోజెన్ థెరప్యూటిక్స్
 మెడ్-హిమాలయాలు
 సాయి అడ్వంతుమ్
 లక్షాయ్ అవంతి
 మిత్రోస్ రసాయనాలు
 ఇంప్టెక్ సైంటిఫిక్

ఇతర కంపనీలు 

 డిఎన్ఏ ల్యాబ్స్ ఇండియా
 బయోమ్యాక్స్ లైఫ్ సైన్సెస్
 సెంటర్ ఫర్ స్టెమ్ సెల్ సైన్స్, హైదరాబాద్
 ట్రాన్-స్సెల్ బయోలాజిక్స్
 ఆర్ఏఎస్ లైఫ్ సైన్సెస్
 నాట్కో ఫార్మా
 హెటెరో డ్రగ్స్
 రెలిసిస్
 సెలోన్ ల్యాబ్స్
 రివిలేషన్స్ బయో
 జెనెటెక్ ఇండియా
 సుదర్శన్ బయో
 ఆరిజీన్
 వివిమెడ్ల్యాబ్స్
 రాండ్‌స్టాడ్ ఇండియా
 సామి ల్యాబ్స్ లిమిటెడ్

ఐదు ప్రాజెక్టుల ప్రారంభం 
2022 అక్టోబరు 18న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఐటీ, పరిశ్రమల శాఖామంత్రి కల్వకుంట్ల తారక రామారావు బి-హబ్ తోపాటు ఐదు కొత్త ప్రాజెక్టుల ప్రారంభోత్సవాలు, శంకుస్థాపనలు చేశాడు. తెలంగాణ లైఫ్ సైన్సెస్ ఎకోసిస్టమ్‌లో భాగం కాబోతున్న ఈ కొత్త ప్రాజెక్టులు రూ. ₹1,100 కోట్ల పెట్టుబడులను, దాదాపు 3,000 ఉద్యోగాలను అందించనున్నాయి. ఇందులో క్యూరేటెడ్ లైఫ్ సైన్సెస్ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన ప్రాజెక్టు, ప్రాసెస్ డెవలప్‌మెంట్ ఫెసిలిటీ, బివి రీసెర్చ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ మొదలైన ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర పరిశ్రమల శాఖ ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ జయేశ్ రంజన్,  లైఫ్ సైన్సెస్ & ఫార్మా  డైరెక్టర్ శక్తి నాగప్పన్, వివిధ ప్రభుత్వ శాఖల అధికారులు, అయా కంపెనీల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

మూలాలు 

జీవసాంకేతిక విజ్ఞానం
హైదరాబాదు