వడాపావ్

వడాపావ్, మహారాష్ట్రకు చెందిన శాకాహార వంటకం. ఉడకబెట్టి, ముద్ద చేసిన బంగాళాదుంపను పిండిలో కూరి వేయించి వడా తయారు చేస్తారు. సగానికి చీల్చిన పావ్ లోపల ఆ వేయించిన వడను పెట్టి వడాపావ్ తయారుచేస్తారు. దీనిలో నంజుకోడానికి ఒకటి రెండు రకాల పచ్చళ్ళు, పచ్చి మిరపకాయ ఇస్తారు. ఇది ముంబైలో సరసమైన స్ట్రీట్ ఫుడ్‌గా ఉద్భవించినప్పటికీ, ఇప్పుడు భారతదేశమంతటా ఫుడ్ స్టాల్స్, రెస్టారెంట్లలో లభిస్తోంది. మూలాలు, భౌతిక రూపం బర్గర్‌ని పోలి ఉండడంతో, దీనిని బాంబే బర్గర్ అని కూడా అంటారు.

చరిత్ర 
సెంట్రల్ ముంబైలోని మిల్లుల ప్రాంతంలో మొదటగా తయారుచేసారనేది వడాపావ్ మూలాలకు సంబంధించి ప్రచురంగా ఉన్న సిద్ధాంతం. దాదర్‌కు చెందిన అశోక్ వైద్య 1966లో దాదర్ రైల్వే స్టేషన్ వెలుపల మొదటి వడాపావ్ స్టాల్‌ను ప్రారంభించాడని అంటారు. అదే సమయంలో వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించిన సుధాకర్ మ్హాత్రేకి కూడా కొందరు ఈ శ్రేయస్సును ఆపాదిస్తారు. వడాపావ్‌ను విక్రయించే తొలి కియోస్క్‌లలో ఒకటి కళ్యాణ్‌లో ఉన్న ఖిడ్కి వడాపావ్ అని అంటారు. దీనిని 1960ల చివరలో వాజే కుటుంబం ప్రారంభించింది. వారు రోడ్డుకు ఎదురుగా ఉన్న తమ ఇంటి కిటికీ (ఖిడ్కీ) నుండి వడాపావ్‌లను అమ్మేవారు.

పిండిపదార్థాలు ఎక్కువగా ఉండే ఈ చిరుతిండిని గిరాంగావ్ అనే ప్రాంతంలో ఉన్న పత్తి మిల్లు కార్మికులకు అమ్మేవారు. పావ్ లోపల ఉంచిన ఈ బంగాళదుంప ముద్దను (బటాటా వడ) త్వరగా తయారు చేయవచ్చు, చౌకగానూ ఉంటుంది (1971లో ~10-15 పైసలు). బటాటా భాజీ, చపాతీ కాంబినేషను లాంటివి కిక్కిరిసిన లోకల్ రైళ్లలో తినడానికి వీలుకాదు, కానీ వడాపావ్‌ అందుకు వీలుగా ఉంటుంది.

సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత 
1970లలో సెంట్రల్ ముంబైలో టెక్స్‌టైల్ మిల్లుల మూసివేయడంతో గందరగోళం ఏర్పడింది. ఈ పరివర్తన సమయంలో ఏర్పడిన శివసేన, మిల్లు కార్మికుల శ్రేయస్సుకు కృషి చేస్తూ స్థిరపడింది. పార్టీ అధినేత, బాలాసాహెబ్ థాకరే 1960లలో మరాఠీ ప్రజలను పారిశ్రామికవేత్తలుగా మార్చమని ప్రోత్సహించాడు. దక్షిణ భారతీయులు ఉడిపి రెస్టారెంట్‌లను ఏర్పాటు చేసిన విధంగా వారూ ఫుడ్ స్టాల్స్‌ను ప్రారంభించాలని అతను ప్రోత్సహించాడు. శివసేన భౌతికంగాను, సైద్ధాంతికంగానూ వీధులను ఆక్రమించుకోవడంతో పాటు, వడాపావ్ సమ్మేళన్ వంటి ఇరుగుపొరుగు కార్యక్రమాల ద్వారా ప్రజలకు చేరువ కావడానికి ప్రయత్నించింది. ఈ పద్ధతి ఇటీవలి సంవత్సరాలలో కూడా కొనసాగుతోంది. ఉదా 2009లో శివ్ వడాపావ్ ను ప్రవేశపెట్టడం.

వివిధ రకాలు, వాణిజ్యీకరణ 
ముంబైలో వడాపావ్ విక్రయించే దుకాణాలు 20,000 దాకా ఉన్నాయి. ముంబైలో ప్రాంతాన్ని బట్టి వివిధ రకాల వడాపావ్‌లు లభిస్తాయి. ములుండ్‌లోని కుంజ్‌విహార్ జంబో కింగ్, గోలీ వడాపావ్ వంటి పెద్ద ఫాస్ట్ ఫుడ్ రెస్టారెంట్ చెయిన్లు కూడా వడాపావ్‌ను అందిస్తాయి. వడాపావ్‌ను నాసిక్‌లో పావ్ వడ అంటారు.

ఏటా ఆగస్టు 23 ను ప్రపంచ వడాపావ్‌ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

తయారీ 
ఉడికించిన బంగాళాదుంపను మెత్తగా చేసి, తరిగిన పచ్చిమిర్చి, వెల్లుల్లి, ఆవాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు (సాధారణంగా ఇంగువ, పసుపు) కలపాలి. దీన్ని ఉండగా చేసి, శనగ పిండిలో చుట్టి వేయించాలి. ఈ వడను, సగం చీల్చిన పావ్‌లో పెట్టి తింటారు. చట్నీలు, వేయించిన పచ్చిమిర్చిని ఇందులోకి నంజుకుంటారు.

ప్రస్తావనలు 

Articles with hAudio microformats
మహారాష్ట్ర వంటకాలు