ఆదిత్య-ఎల్1

ఆదిత్య ఎల్1, సౌర వాతావరణాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో), అనేక ఇతర భారతీయ పరిశోధనా సంస్థలతో కలిసి రూపొందిచిన కరోనాగ్రఫీ అంతరిక్ష నౌక. దీన్ని భూమి, సూర్యుల వ్యవస్థ లోని L1 బిందువు చుట్టూ ఒక హేలో కక్ష్యలో ప్రక్షేపిస్తారు. ఇక్కడ నుండి ఇది సౌర వాతావరణం, సౌర అయస్కాంత తుఫానులను, భూమి పర్యావరణంపై వాటి ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది.

ఈ అంతరిక్ష నౌక కరోనల్ హీటింగ్, సోలార్ విండ్ యాక్సిలరేషన్, కరోనల్ మాగ్నెటోమెట్రీ, UV-సమీప సోలార్ రేడియేషన్ను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఫోటోస్పియర్, క్రోమోస్పియర్, కరోనా, సౌర శక్తి కణాలు, సూర్యుని అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని నిరంతరం గమనిస్తూంటుంది.

సూర్యుడిని పరిశీలించడానికే ఉద్దేశించిన మొట్టమొదటి భారతీయ మిషన్ ఇది. దీనిని 2 సెప్తెంబర్ 2023 PSLV-XL వాహనంపై ప్రయోగించారు.

చరిత్ర 
అడ్వైజరీ కమిటీ ఫర్ స్పేస్ రీసెర్చ్ 2008 జనవరిలో ఆదిత్య ఆలోచన చేసింది. మొదట్లో దీన్ని సౌర కరోనాను అధ్యయనం చేయడానికి కరోనాగ్రాఫ్‌తో భూ నిమ్న కక్ష్యలో ఉండి పనిచేసే చిన్న  ఉపగ్రహంగా ఆలోచన చేసారు. 2016–2017 ఆర్థిక సంవత్సరానికి రూ. 3 కోట్ల ప్రయోగాత్మక బడ్జెట్‌ను కేటాయించారు. అప్పటినుండి ఈ మిషన్ పరిధిని విస్తరించారు. ఇప్పుడు దీనిని లాగ్రాంజ్ పాయింట్ L1 వద్ద ఉంచి, ఒక సమగ్ర సౌర అంతరిక్ష పర్యావరణ అబ్జర్వేటరీగా ప్లాన్ చేసారు. అంచేత ఈ మిషన్‌కు "ఆదిత్య-L1" అని పేరు పెట్టారు. 2023 జూలై నాటికి, మిషన్ ప్రయోగ ఖర్చులు కాకుండా ₹378.53 కోట్లను కేటాయించారు.

అవలోకనం 

ఆదిత్య-L1 మిషన్ ప్రయోగించిన  తర్వాత, భూమి నుండి దాదాపు  దూరంలో ఉన్న L1 పాయింట్ వద్ద ఉన్న హేలో కక్ష్యను చేరుకోడానికి దానికి దాదాపు 109 రోజులు పడుతుంది.  కరోనల్ హీటింగ్, సోలార్ విండ్ యాక్సిలరేషన్, కరోనల్ మాగ్నెటోమెట్రీ, సమీపంలోని UV సోలార్ రేడియేషన్ పర్యవేక్షణ వంటి విభిన్న లక్ష్యాలతో ఏడు సైన్స్ పేలోడ్‌లను ఈ నౌక తీసుకువెళుతుంది.

ఆదిత్య-L1 సూర్యుని ఫోటోస్పియర్, క్రోమోస్పియర్, కరోనాల పరిశీలన చేస్తుంది. అదనంగా, ఇందులోని ఒక పరికరం L1 కక్ష్యకు చేరే సౌర శక్తి కణాల ప్రవాహాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది. మాగ్నెటోమీటర్ పేలోడ్, L1 వద్ద ఉన్న హేలో ఆర్బిట్ వద్ద అయస్కాంత క్షేత్ర బలంలో వచ్చే అంతరాలను కొలుస్తుంది. ఈ పేలోడ్‌లను భూమి అయస్కాంత క్షేత్రం వలన కలిగే అంతరాయానికి వెలుపల ఉంచాలి. తొలుత ప్రతిపాదించిన విధంగా భూ నిమ్న కక్ష్యలో ఉంటే ఈ వీలు ఉండదు. 

సౌర భౌతిక శాస్త్రంలో పరిష్కారం కాని ప్రధాన సమస్యలలో ఒకటి - సూర్యుడి దిగువ వాతావరణం కేవలం  ఉంటే, సూర్యుని ఎగువ వాతావరణం మాత్రం  ఉండడం. దానికి తోడు, సూర్యుని రేడియేషను భూ వాతావరణపు డైనమిక్స్‌ను స్వల్ప కాల, దీర్ఘ కాలాల్లో ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో ఇంకా అర్థం కాలేదు. ఈ మిషన్ సూర్యుని వాతావరణంలోని వివిధ పొరల చిత్రాలను దాదాపుగా ఏకకాలంలో సేకరిస్తుంది. ఇది ఒక పొర నుండి మరొక పొరకు శక్తి ఎలా ప్రసారమౌతుందో వెల్లడిస్తుంది. ఈ విధంగా ఆదిత్య-L1 మిషన్ సూర్యుని గతిశీల ప్రక్రియల గురించి సమగ్ర అవగాహనను కలిగిస్తుంది. సౌర భౌతిక శాస్త్రం, హీలియోఫిజిక్స్‌లోని కొన్ని అపరిష్కృత సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది.

పేలోడ్లు 

 విజిబుల్ ఎమిషన్ లైన్ కరోనాగ్రాఫ్ (VELC) : కరోనాగ్రాఫ్ సూర్యరశ్మిని అక్కల్టేషను ద్వారా సూర్యరశ్మిని అడ్డుకుని అంతరిక్షంలో కృత్రిమ సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణాన్ని సృష్టిస్తుంది. కరోనల్ మాస్ ఎజెక్షన్‌లకు మూలాలను అధ్యయనం చేయడం దీని లక్ష్యాలు

 సౌర అతినీలలోహిత ఇమేజింగ్ టెలిస్కోప్ (SUIT) : SUIT 200-400 nm తరంగదైర్ఘ్యం పరిధి మధ్య ఇది సూర్యుడిని శోధిస్తుంది. 11 ఫిల్టర్‌లను ఉపయోగించి సౌర వాతావరణంలోని వివిధ పొరల పూర్తి డిస్క్ చిత్రాలను అందిస్తుంది. ఈ తరంగదైర్ఘ్య శ్రేణిలో సూర్యుడిని అంతరిక్షం నుండి ఎన్నడూ గమనించలేదు. అంతరిక్ష నౌక మొదటి లాగ్రాంజ్ బిందువు వద్ద ఉన్నందున, SUIT అంతరాయం లేకుండా సూర్యుడిని నిరంతరం గమనిస్తూ ఉంటుంది. ఇస్రో, తదితర సంస్థల సహకారంతో పూణేలోని ఇంటర్-యూనివర్సిటీ సెంటర్ ఫర్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ (IUCAA) కు చెందిన AN రామప్రకాష్, దుర్గేష్ త్రిపాఠి నేతృత్వంలో ఈ పరికరాన్ని అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. SUIT పేలోడ్ దాదాపు  బరువు ఉంటుంది .
 PI ఇన్‌స్టిట్యూట్: Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics (IUCAA), Pune
 Co-I ఇన్‌స్టిట్యూట్లు: Indian Institute of Astrophysics (IIA), Center of Excellence in Space Sciences India (CESSI)-IISER Kolkata.

 ఆదిత్య సౌర పవన కణ ప్రయోగం (ASPEX) :  సౌర పవనాల లోని ఆటుపోట్లను, లక్షణాలను దాని పంపిణీని, వర్ణపట లక్షణాలను అధ్యయనం చేయడానికి
 PI ఇన్‌స్టిట్యూట్: Physical Research Laboratory (PRL)

 ఆదిత్య (PAPA) కోసం ప్లాస్మా ఎనలైజర్ ప్యాకేజీ: సౌర పవనాల కూర్పు, దాని శక్తి పంపిణీని అర్థం చేసుకోవడానికి.
 PI ఇన్స్టిట్యూట్: స్పేస్ ఫిజిక్స్ లాబొరేటరీ (SPL), VSSC

 సోలార్ లో ఎనర్జీ ఎక్స్-రే స్పెక్ట్రోమీటర్ (సోలెక్స్) : సోలార్ కరోనా యొక్క సమస్యాత్మకమైన కరోనల్ హీటింగ్ మెకానిజం అధ్యయనం కోసం ఎక్స్-రే మంటలను పర్యవేక్షించడానికి.
 PI ఇన్స్టిట్యూట్: ఇస్రో శాటిలైట్ సెంటర్ (ISAC)

 హై ఎనర్జీ L1 ఆర్బిటింగ్ ఎక్స్-రే స్పెక్ట్రోమీటర్ (HEL1OS) : సౌర కరోనాలో డైనమిక్ ఈవెంట్‌లను గమనించడానికి, విస్ఫోటనం సంఘటనల సమయంలో సౌర శక్తి కణాలను వేగవంతం చేసే శక్తిని అంచనా వేయడానికి.
 PI సంస్థలు: ISRO శాటిలైట్ సెంటర్ (ISAC),  ఉదయపూర్ సోలార్ అబ్జర్వేటరీ (USO), PRL

 మాగ్నెటోమీటర్ :  గ్రహాంతర అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణాన్ని, స్వభావాన్నీ కొలవడానికి.
 PI ఇన్స్టిట్యూట్: స్పేస్ ఫిజిక్స్ లాబొరేటరీ (SPL), VSSC, ఎలక్ట్రో-ఆప్టిక్స్ సిస్టమ్స్ కోసం ప్రయోగశాల (LEOS), ISAC

ఇవి కూడా చూడండి 

 లాగ్రాంజ్ బిందువు

మూలాలు 

Articles with hAudio microformats
All articles with unsourced statements
ఇస్రో తయారుచేసిన ఉపగ్రహాలు
ఇస్రో శాస్త్ర సాంకేతిక ప్రయోగాలు