నంద్యాల జిల్లా

నంద్యాల జిల్లా ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ 2022లో భాగంగా పాత కర్నూలు జిల్లాలో కొంత భూభాగంతో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా. జిల్లా కేంద్రం నంద్యాల. జిల్లాలో ఆపరేషన్ టైగర్ ప్రాజెక్టు కింద అభివృద్ధి చేసిన, ప్రపంచంలోకెల్లా పెద్దదైన, వన్యమృగ సంరక్షణ కేంద్రం (శ్రీశైలం - నాగార్జునసాగర్) ఉంది. శ్రీశైల క్షేత్రం, మంత్రాలయం, మహానంది అహోబిలం జిల్లాలో ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రాలు. కృష్ణా నదిపై ఇక్కడ నిర్మించబడ్డ శ్రీశైలం ఆనకట్ట దేశంలోని అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి. లక్షలాది ఎకరాలకు నీరందించడమే కాక, విద్యుదుత్పత్తిలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికే ప్రధాన వనరుగా ఉంది. చిత్రావతి, కుందేరు, పాపాఘ్ని, సగిలేరు, చెయ్యేరు నదులు నంద్యాల జిల్లాలో ప్రవహించే ప్రధాన నదులు. నల్లమల కొండలు ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి.

పేరు వ్యుత్పత్తి
నంద్యాల అనే పేరు "నంది ఆలయం" అనే పదం నుండి వచ్చింది. ఇక్కడా తొమ్మిది నంది దేవాలయాలు ఉన్నాయి. విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలం నుండి ఈ దేవాలయాలకు ప్రాముఖ్యత ఉంది.

చరిత్ర
జిల్లా పాత కర్నూలు జిల్లా నుండి ఏర్పడినందున కర్నూలు జిల్లా చరిత్రే దీనికి ఆధారం.

భౌగోళిక స్వరూపం
నంద్యాల జిల్లా 15° 27' 49 ఉత్తర అక్షాంశాలు, 78° 28' 43 తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. జిల్లా సగటు ఎత్తు సముద్ర మట్టంపై 100 అడుగులు. ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన కృష్ణా నది, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబ్ నగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో వైఎస్‌ఆర్, అనంతపురం జిల్లాలు, పశ్చిమాన కర్నూలు జిల్లా, తూర్పున ప్రకాశం జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రం నంద్యాల నుండి రాష్ట్ర రాజధాని అమరావతి 260 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

ఖనిజాలు
బేతంచెర్ల ప్రాంతంలో సున్నపు రాయి విరివిగా లభిస్తుంది.

పశుపక్ష్యాదులు
జిల్లాలోని రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం అంతరించిపోతున్న బట్టమేక పక్షులకు ఆవాసము.

జనాభా గణాంకాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 17.818 లక్షలు,, విస్తీర్ణం 9682 చ.కి. కి.మీ.ఉంది.

వాతావరణం
జిల్లా వాతావరణం సాధారణంగా ఆరోగ్యకరమైనది. వర్షపాతం చాలా అరుదు మరియు భారీ మంచుతో గాలి తేలికగా ఉంటుంది. సంవత్సరం జిల్లా సాధారణ వర్షపాతం 724.9 మి.మీ. 2019-20లో 784.1 మి.మీ వర్షపాతం నమోదైంది.

నదులు
జిల్లా ప్రధాన నదులు కృష్ణ, కుందేరు. కుముద్వతి అని కూడా పిలువబడే కుందేరు ఎర్రమలస్‌కు పశ్చిమాన పుంజుకుని కుందేరు లోయలోకి దూసుకెళ్లి దక్షిణ దిశలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది మిడ్తూరు, గడివేముల, నంద్యాల, గోస్పాడు, కోయిలకుంట్ల, దొర్నిపాడు, చాగలమర్రి మండలాల గుండా కడప జిల్లాలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

భూమి వినియోగం
జిల్లా మొత్తం భౌగోళిక వైశాల్యం 9.154 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20 గణాంకాల ప్రకారం అటవీ ప్రాంతం 3.017 లక్షల హెక్టార్లు. ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 32.95%. విత్తిన నిఖర విస్తీర్ణం 3.37 లక్షల హెక్టార్లు, ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 36.87%.

పరిపాలన విభాగాలు

రెవెన్యూ డివిజన్లు 
జిల్లాలో ఆత్మకూర్, నంద్యాల, డోన్ అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. ఇవి 29 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి.

మండలాలు
ఆత్మకూరు డివిజన్ లో 10 మండలాలు, డోన్ డివిజన్ లో 6 మండలాలు, నంద్యాల డివిజన్ లో 13 మండలాలున్నాయి.

ఆత్మకూర్ డివిజన్
ఆత్మకూరు
కొత్తపల్లె
జూపాడు బంగ్లా
నందికొట్కూరు
పగిడ్యాల
పాములపాడు
బండి ఆత్మకూరు
మిడుతూరు
వెలుగోడు
శ్రీశైలం
డోన్ డివిజన్
ఔకు
కోయిలకుంట్ల
డోన్
ప్యాపిలి
బనగానపల్లె
బేతంచర్ల
నంద్యాల డివిజన్	
ఆళ్లగడ్డ
ఉయ్యాలవాడ
కొలిమిగుండ్ల
గడివేముల
గోస్పాడు
చాగలమర్రి
దొర్నిపాడు
నంద్యాల
పాణ్యం
మహానంది
రుద్రవరం
శిరివెళ్ళ
సంజామల

నగరాలు, పట్టణాలు
పట్టణాలు: నంద్యాల, డోన్, ఆత్మకూరు, ఆళ్లగడ్డ, బేతంచెర్ల, నందికొట్కూరు

రాజకీయ విభాగాలు
లోకసభ నియోజకవర్గం
 నంద్యాల లోకసభ నియోజకవర్గం

శాసనసభ నియోజకవర్గాలు (7)
 ఆళ్లగడ్డ
 డోన్
 నందికొట్కూరు
 నంద్యాల
 పాణ్యం (పాక్షికం) కొంత భాగం కర్నూలు జిల్లాలో ఉంది.
 బనగానపల్లె
 శ్రీశైలం

నీటిపారుదల
జిల్లా స్థూల పంటల విస్తీర్ణం 1.88 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20లో కాలువలు, ట్యాంకులు, బావులు మరియు ఇతర వనరుల ద్వారా సాగునీరు అందిస్తారు.

పర్యాటక ఆకర్షణలు
 బెలూం గుహలు
 మంత్రాలయం
 అహోబిలం
 శ్రీశైల క్షేత్రం
 మహానంది
 యాగంటి
 రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం
 సరస్వతి దేవి దేవాలయం, కొలను భారతి
 శ్రీ దుర్గాభోగేశ్వరస్వామి దేవస్తానం,భోగేశ్వరం
 హటకేశ్వరాలయం, హటకేశ్వరం
 చౌడేశ్వరీమాత ఆలయం,నందవరం
 మద్దిలేటి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి

చిత్రమాలిక

మూలాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు
2022 స్థాపితాలు
భారతదేశం లోని జిల్లాలు