మర్సకొల కళావతి

మర్సకొల కళావతి, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జానపద గాయని. గోండు పురాణాలు, మహాభారత ఘట్టాలు, వీరగాథలను గానం చేస్తున్న కళావతి 2022లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం అందుకుంది.

జననం 
కళావతి, ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా, గుడిహత్నూర్‌ మండం, తోషం గ్రామంలోని ‘తోటి’ కళాకారుల కుటుంబంలో జన్మించింది. తండ్రి తొడసం భీంరావు ‘తోటి’ కళాకారుడు. ఈ కళాకారులు గోండురాజులకు, కొలాములకు ఆశ్రిత కులంగా వారి సంస్కృతి, చరిత్రను తెలిపే ప్రాచీన గాథలు, పురాణాలు, వీరుల కథలను పాడడం వీరి కులవృత్తి.

కళారంగం 
తండ్రి ప్రతిరోజూ తన ముందర కూర్చోబెట్టుకొని కళావతికి పాటలు, కథలు, పురాణాలు నేర్పించాడు. ‘తోటి’ కళాకారుల బృందాల్లో మగవాళ్ళు మాత్రమే పాటలు పాడుతుండగా ఆడవాళ్ళు బాజాలు వాయించడమో, కోరస్‌ ఇయ్యడమో చేసేవారు. ఆ సమయంలో తాను కూడా పాడతానని కళావతి ముందుకొచ్చింది. అప్పుడు మగవాళ్ళంతా కళావతిని తిట్టారు,  ‘‘ఆడోళ్ళు పాటలు పాడకూడదని’’ అవమానించారు. అయినాకానీ, కళావతి ఎవరికి భయపడలేదు, పాడడం ఆపలేదు. జీవితాంతం పాటలు పాడతానని నాయనకిచ్చిన మాటను నేర్చుకుంటోంది.

గోండురాజులు, కొలాముల ఇళ్ళల్లోని పెళ్లి, చావు, పూజ మొదలైన సందర్భాలలో ‘తోటి’ కళాకారులు తమ కళను ప్రదర్శిస్తుంటారు. కళావతి తన ఇద్దరు కొడుకులతో కలిసి తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్‌, ఆసిఫాబాద్‌, నిర్మల్‌, మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్‌ జిల్లాల్లోని పల్లెలకు వెళ్ళి, అక్కడ సందర్భాన్ని బట్టి పాటలు పాడి, వారు ఇచ్చిన కానుకలు తీసుకుంటుంది.

వ్యక్తిగత జీవితం 
కళావతికి నారాయణతో వివాహం జరిగింది. నారాయణ కూలికి మేకలు మేపుతాడు. వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు (యశోద, సుశీల, గోపిక), ఇద్దరు కుమారులు (ప్రభుదాస్, కిష్టు) ఉన్నారు.

బహుమతులు - పురస్కారాలు 
 తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం - హైదరాబాద్, తెలంగాణ ప్రభుత్వం, మార్చి 8, 2022.

మూలాలు 

విశిష్ట మహిళా పురస్కార గ్రహీతలు
ఆదిలాబాదు జిల్లా మహిళలు
తెలంగాణ జానపద కళాకారులు