తిరుమలై తిరుపతి యాత్ర

తెలుగునాట యాత్రా సాహిత్యం కొంత తక్కువగానే వచ్చిందని చెప్పుకోవాలి. 19వ శతాబ్ది తొలినాళ్లలోనే యేనుగుల వీరాస్వామయ్య కాశీయాత్రా చరిత్ర రచించినా అది వెలుగులోకి రావడానికి చాలా కాలమే పట్టింది. ఆపైన కూడా కొంతవరకూ ఆ లోటు కొనసాగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో 1920దశకంలో తిరుమల యాత్ర చేసి ఆ యాత్రను తిరుమలై తిరుపతి యాత్ర గ్రంథంగా మలచిన ఎస్.వి.లక్ష్మీనారాయణరావు సాహిత్యకృషి అపురూపమైనదే. ఆనాటి తిరుమల యాత్ర ఎలా ఉండేదో, నాటి సాంఘిక జీవనమెలా సాగేదో తెలుసుకునేందుకు ఉపకరిస్తుంది

రచన నేపథ్యం 
1920 దశకంలో తిరుమల తిరుపతి యాత్ర సాగించిన ఎస్.వి.లక్ష్మీనారాయణ ఆ అనుభవాలను ఈ గ్రంథ రూపంలోకి మలిచారు. తిరుమల ఆలయాన్ని సంప్రదాయ మహంతులు పాక్షికంగా పరిపాలిస్తున్న రోజులవి. ఆ నేపథ్యంలో తిరుమల మహంతులకు సంబంధించిన హథీరాంజీ మఠం వారు ఈ గ్రంథముద్రణకు సహకరించారు.

విషయాలు 
తిరుపతి చేరుకున్న దగ్గరనుంచి మొదలుకొని తిరుపతిలో యాత్రికుల సదుపాయాలు, కింద నుంచి ఆ రోజుల్లో కొండపైకి తీసుకువెళ్ళే డోలీల వారు, అలిపిరి వద్ద పోలీసు ఠాణాలు, యాత్రికులకు ఉపకరించే చలివేంద్రాలు, బావులు,  దేవాలయాల వివరాలు, చూడాల్సిన ప్రాంతాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో వివరాలు అందించారు. ఆ రోజుల్లో తిరుమల యాత్ర చేయదలచిన వారికి దిక్సూచిలా, ఇతరులకు యాత్రానుభవం కలిగించేదిగా ఉపయోగించే పుస్తకమిది.

విషయసూచిక

1. అధ్యాయము

 తిరుపతి
 యాత్రికుల నాదరించువారు
 సత్రములు
 శ్రీ కపిలతీర్థము
 డోలి, మూటలవాండ్రు
 కొండమార్గము
 అలిపిరి, ఠాణాలు
 చలివెంద్రలు, బావులు
 శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామివారి గుడి
 శ్రీ భాష్యకార్లవారి గుడి
 అలిపిరి గోపురం
 గాలిగోపురం
 సారెపెట్టెలు
 పంచములు మొదలగువారు

2. అధ్యాయము

 తిరుమల
 వృషభాచలము
 అంజనాచలము
 శేషాచలము
 వెంకటాచలము
 శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామివారి దేవస్థానం
 వెయ్యికాళ్ల మంటపం
 శ్రీహత్తీరాంజి మఠం
 శ్రీచిన్నజియ్యంగార్లవారి మఠం
 అధికారివారితోట
 మైసూరు గవర్నెంటివారి సత్రము
 దేవస్థానపు సత్రము
 శృంగగిరి స్వాములవారి మఠము
 గోసాయిమంటపము
 హిందుస్తాన్ రామాంజకూటము
 వ్యాసరాయ స్వాములవారి మఠము
 అర్చకుల యిండ్లు
 రాతి తేరు
 శ్రీవుత్తరాది స్వాములవారి మఠము
 శ్రీపరకాళ స్వాములవారి మఠము
 రధము
 దివాణము
 వాహన మంటపము
 బజారు
 తీర్థగట్టసందు
 శ్రీవరాహస్వామివారి దేవస్తానము
 ఘంటా మంటపము
 పోలీసు స్టేషను
 శ్రీపెద్దజియ్యంగార్లవారి మఠము
 ఆచార్యపురుషులు
 మంగలకట్ట
 డిస్పెన్సరి
 భోజనము
 హోటల్

3. అధ్యాయము

 శ్రీవారి దర్శనము
 శుద్ధి
 తోమాల సేవ
 కొలువు
 అర్చన
 ధర్మదర్శనము
 అర్చన
 రాత్రి దర్శనము
 యేకాంతసేవ
 గురువారము
 శుక్రవారము

4. అధ్యాయము

 ప్రసాదము
 పరఖామణి
 పక్షదిట్టం
 శ్రవణనక్షత్రదిట్టము
 రోహిణి
 ఆరుద్ర
 పునర్వసునక్షత్రం
 చిత్తానక్షత్రం
 ద్వాదశివుత్సవము
 వసంతోత్సవము
 శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవము
 నవరాత్రి వుత్సవము
 ధనుర్మాసము
 అధ్యయనోత్సవము
 రథసప్తమి

6. అధ్యాయము

 ఆర్జితము :- ఉత్సవములు
 బ్రహ్మోత్సవము
 వసంతోత్సవము
 కల్యాణోత్సవము
 ఇతర వాహనములు
 శేవలు :
 అమంత్రణోత్సవము
 పూలంగిశేవ
 పులికాపుసేవ
 పూరాతిరుప్పావడ
 అరతిరుప్పావడ
 కోవిలాళ్వారు తిరుమంజనం
 సహస్రకలశాభిషేకము

7. అధ్యాయము

 ఆర్జితనివేదన
 చెరుపులు
 పళ్లు
 నిత్య హారతి
 నిత్య అర్చన
 శ్రీపాదచందనము
 శ్రీపాదరేణువు
 షరాబు
 ముడుపు
 చంద్రగిరి రస్తా
 తిరుమల అంగడివాండ్రు
 కోతులు
 శాసనములు
 భావులు తులసిపుష్పం
 ఉగ్రాణము
 జ్వరగాలి
 నీటివసతి
 బంగళా
 తరిగొండ వెంగమ్మ
 శానిటేసన్
 శ్రీగోవిందరాజస్వామివారి దేవస్థానం
 శ్రీరామస్వామివారి దేవస్థానం
 శ్రీపద్మావతిఅమ్మవారి దేవస్థానం
 తిరుమల అడవి
 వాహనములు
 శివలింగం
 దేవతలు
 ముద్రమండపము

8. అధ్యాయము

 తీర్ధములు
 శ్రీస్వామిపుష్కరిణి
 శ్రీవైకుంఠతీర్థము
 పాండవతీర్థము
 జాబాలితీర్థము
 వరాహతీర్థము
 కుమారధారతీర్థము
 చక్రతీర్థము
 ఆకాశగంగ
 పాపవినాశనము
 ఘోణతీర్థము
 రామకృష్ణతీర్థము

9. అధ్యాయము
 చరిత్ర

ప్రాధాన్యత 
తిరుమలై తిరుపతి యాత్ర 1920ల కాలంలోని తిరుమల యాత్రాచరిత్ర కావడంతో దీనికి చాలా చారిత్రిక ప్రాధాన్యత ఉంది. దీనివల్ల ఆ రోజుల్లో సాంఘిక జీవనం, తిరుమల స్థితిగతులు, ఆర్థిక పరిస్థితులు తెలుస్తాయి. కొండపైన ఆ కాలంలో సాగిన సేవలు, నిబంధనలు వంటివీ, ఆనాడు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సత్రాలు, అప్పట్లో తిరుమలలో ప్రముఖులు వంటివెన్నో ఈ గ్రంథం తెలియపరుస్తుంది.

బయటి లింకులు 

 డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలోని గ్రంథ ప్రతి

మూలాలు
 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో పుస్తక ప్రతి.

తెలుగు పుస్తకాలు
1923 పుస్తకాలు
తిరుమల తిరుపతి
యాత్రా చరిత్ర