ఇబ్న్ శాల్

ఇబ్న్ శాల్  (పూర్తి పేరు Abū Saʿd al-ʿAlāʾ ibn Sahl సా.శ. 940–1000) ముస్లిం పర్షియన్ పండితుడు. అతడు ఇస్లామిక్ స్వర్ణయుగంలో బాగ్దాల్ లోని బువాయ్‌హిద్ ఆస్థానంలో గణిశ శాస్త్రవేత్త, భౌతిక శాస్త్రవేత్తగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.  అతని పేరులో ఏదీ అతని దేశం యొక్క సంగ్రహాలయాలలో చూడలేము.

అతను సా.శ 984లలో  ఒక ఆప్టికల్ గ్రంథాన్ని రచించినట్లు తెలిసింది. ఆ గ్రంధంలోని అంశాలు "రోషిది రాషెద్" చే రెండు రాతప్రతులుగా 1993లో పునర్మింపబడినవి. అవి: డమాస్కస్, ఆల్-జహిరియా ఎం.ఎస్. 4871, టెహ్రాన్, మిల్లి ఎం.ఎస్. 867 51 ఫోల్స్.

టెహరాన్ రాతప్రతి పెద్దది; కానీ బాగా తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నది. డమాస్కస్ ఎం.ఎస్. రాతప్రతిలో ఒక సెక్షన్ పూర్తిగా కనిపించలేదు. డమాస్కస్ ఎం.ఎస్. రాతప్రతిని "ఫి ఆల్- అలా ఆల్-ముహ్రికా" అని పిలుస్తారు. దీనిలో "మండించే పరికరాలు" (బర్నింగ్ ఇన్‌స్ట్రమెంట్స్) గూర్చి ఉన్నది. టెహ్రాన్ ఎం.ఎస్ ను "కితాబీ ఆల్-హర్రకాత్" గా పిలుస్తారు. ఇది "బర్నర్ల యొక్క పుస్తకం".

ఇబ్న్ శాల్ దృశాశాస్త్రంలో టోలమీ సిద్ధాంతాలను అధ్యయనం చేసిన మొదటి ముస్లిం పండితునిగా సుపరిచితుడు. అతడు తరువాతి కాలంలో  ప్రభావవంతమైన "దృశాశాస్త్ర పుస్తకం" రాయడానికి "ఒబ్న్ ఆల్-హైతం"కు  ప్రేరణగా నిలిచాడు.
ఇబ్న్ శాల్ గోళాకార దర్పణాలు, కటకాల యొక్క దృశా ధర్మములను వివరించాడు. అతడు కాంతి వక్రీభవనమునకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన నియమమైన స్నెల్ నియమాన్ని కూడా వివరించాడు. అతడు రేఖాగణిత విశ్లేషణలు లేకుండా కాంతి కేంద్రీకరణ కొరకు ఉత్పన్నం చేసే కటకాల కొరకు ఈ నియమాన్ని వాడాడు. ఆ కటకాలను ఎనాక్లాస్టిక్ కటకాలు అంటారు. 
గ్రంథంలోని మిగిలిన భాగాలలో, ఇబ్న్ శాల్ పరావలయ దర్పాణాలు, ఎలిప్సోయిడ్ కటకాలు, ద్వికుంభాకార కటకాలు, హైపర్‌బోలిక్ చాపాలను గీసే విధానాలను వివరించాడు.

See also
దృశా శాస్త్రము

మూలాలు

Rashed, R. "A pioneer in anaclastics: Ibn Sahl on burning mirrors and lenses", Isis 81, pp. 464–491, 1990.
Rashed, R., Géométrie et dioptrique au Xe siècle: Ibn Sahl, al-Quhi et Ibn al-Haytham. Paris: Les Belles Lettres, 1993

 (PDF version)

Medieval Persian mathematicians
Medieval Iraqi mathematicians
10th-century mathematicians
Mathematicians of medieval Islam
Medieval physicists
10th-century Iranian people
Buyid scholars