చంపకేశ్వర శివాలయం

చంపకేశ్వర శివ దేవాలయం భువనేశ్వర్‌లోని ఓల్డ్ టౌన్ ప్రాంతంలో అంబికా సాహిలో ఉంది. ఇది బిందు సాగరకు దారితీసిన కోటితీర్థేశ్వర లేన్ కుడి వైపున పరశురామేశ్వరకు 157 మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ఒక పక్కనే ఉన్న ఆలయం. స్థానిక ప్రజలు ఈ పవిత్ర శివ లింగం పాతాళుధూత అని నమ్ముతారు, ఈ ప్రాంగణం చంపేశ్వర అని పేరు పెట్టబడిన నాగాల (చంపా నాగ) నివాసం. దేవాలయ ఆవరణ పాముల కొరకు ఒక గుడారం ఉంది, వాటి వల్ల ఏ శరీరానికి హాని లేదు అని కూడా స్థానిక ప్రజలు నమ్ముతారు.

ఆలయం
ఈ దేవాలయం 13 వ శతాబ్దం ఎ.డి. నాటిది. ఈ ఆలయం ప్రస్తుతం వలెనే గతంలో కూడా చాలా ముఖ్యమైనది. ఇది గంగా కాలంలో ప్రాముఖ్యత వహించింది. శివరాత్రి, జలసాయి, రుద్రాభిషేకం, సంక్రాంతి పూజాలు ఈ ఆలయంలో గమనించవచ్చు. థ్రెడ్ వేడుక, పుట్టినరోజు, వివాహ కార్యక్రమాలు కూడా ఇక్కడ జరుగుతాయి. ఈ ఆలయం ఉత్తర భాగంలో నివాస భవనాలు, దక్షిణాన విశ్వనాథ టెంపుల్, తూర్పు వైపున కోటితీర్థేశ్వర ట్యాంక్, ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలలోని లేన్ చుట్టూ ఉన్న ఒక కావ్య గోడ లోపల ఉంది.

నిర్మాణ లక్షణాలు
ఆలయం ఒక విమనా, ఒక జగమోహన రూపంలో ఉండి పొడవు 11.05 మీటర్లు పొడవు, వెడల్పు 6.00 మీటర్లు కలిగి ఉంది. ఈ ఆలయం పంచరథ. వైమానా, జగమోహన, అంతరాళాలు వరుసగా 4.50 చదరపు మీటర్లు, 6.00 చదరపు మీటర్లు, 0.55 మీటర్లు కలిగి ఉంటాయి. జగమోహన అఫిడ డ్యూల్ గా ఉన్నందున ఈ విధమైన రీతిగా ఉంది: పాపాగాగ, తలా జాంఘా, బంధన, అధిరా జంగం, బరందాలతో కూడిన పంచాంగబాద ఆలయం, ఇది వరుసగా 0.75 మీటర్లు, 0.75 మీటర్లు, 0.17 మీటర్లు, 0.72 మీటర్లు, 0.82 మీటర్లు కలిగి ఉంటాయి. గర్భగుడి ప్రస్తుత ప్రదేశంలో 0.90 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఖురా, కుంభ, పాటా, కని, బసంత యొక్క ఐదు ఆధార అచ్చులను పాభాగా కలిగి ఉంది. ఈ బరండాలో ఐదు అచ్చులను కూడా కలిగి ఉంది. జగమోహనా యొక్క పాబాగా నాలుగు అచ్చులతో 0.70 మీటర్లు కొలుతకు వస్తుంది. పాబాగా పైన ఉన్న మొత్తం నిర్మాణం తర్వాత పునర్నిర్మాణం చేయబడింది. ప్రధాన ఆలయం యొక్క గండీ బరండా మోల్డింగ్స్ 5.81 మీటర్లు పైగా కొలుతకు వస్తుంది. మస్తకా 2.00 మీటర్ల పొడవైన బీకీ, అమలక, ఖపురి, కలశ వంటి భాగాలను కలిగి ఉంది. ఈ ఆలయ ప్రాంగణం ఉత్తర దిశలో ప్రవేశ ద్వారంతో కూడిన ఒక సన్నని గోడతో చుట్టబడి ఉంటుంది. సమ్మేళనం 30.50 మీటర్లు పొడవు, 15.80 మీటర్ల వెడల్పు, ఎత్తు 1.35 మీటర్లుగా ఉంటుంది.

రాతి గూళ్లు
పశ్చిమ, ఉత్తర, దక్షిణ భుజాల రాతి గూళ్లు, 0.85 మీటర్ల పొడవు, 0.47 మీటర్ల వెడల్పు, 0.34 మీటర్ల లోతులో కొలతలో సమానంగా ఉంటాయి. అన్ని గూళ్లు ఖాళీగా ఉన్నాయి.

అలంకార లక్షణాలు
ఈ దేవాలయం తలుపులు తరువాత అదనంగా ఉన్నాయి, ఇవి సాదాగా ఉంటాయి. నవగ్రహ పురావస్తు లేదు. పాబాగా శిల్పం, శిల్ప శైలిలో లేదు. జాంఘా ఒక అచ్చు బంధనంతో వేరు చేయబడింది. జాంఘా సాధారణ పిలేస్టర్ రూపకల్పనలతో అలంకరించబడుతుంది. వరండా కూడా సాదాగా మిగిలి ఉంది. రాగ పేగాలో గాడి పునాది వద్ద మూడు చిన్న రేఖా డూలు ఉన్నాయి, కేంద్రం మిగిలిన రెండు కన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది. కణిక పాగాలో చిన్న రేఖా డూల్, భూమి ఆమ్లాలు తప్ప గాడి సాదాగా ఉండి. నాలుగు భూమి అమలలు కనికా పాగాలో కనిపిస్తాయి. నాలుగు వైపులా గాడీ యొక్క రాతి పాగ ఉద్యోత సింహం కలిగి ఉంటుంది.

ప్రత్యేక లక్షణాలు
ఆవరణలోని పశ్చిమ మూలలలోని విగ్రహాల నుండి స్పష్టంగా కనిపించిన పంచాయతన ఆవరణను పూర్వ ఆలయం కలిగి ఉంది. ఈ అనుబంధ విగ్రహాలలో ఒకదానిలో, నిలబడి ఉన్న స్థానంలో కార్తికా యొక్క నాలుగు చేతులు కలిగిన సాయుధడుగా విరిగిన చిత్రం ఉంది. దిగువ ఎడమ చేతి విరిగిపోతుంది, ఎగువ ఎడమ భుజం ఒక కాక్ మీద ఉంటుంది, ఇది ఒక చిన్న మహిళచే సమర్థించబడుతుంది. ఆలయం ముందు ఒక పురాతన బావి ఉంది, ఇది 1.30 మీటర్ల చదరపును 5.25 మీటర్ల లోతుతో కొలతలకు వస్తుంది.

ఇవి కూడా చూడండి
 భువనేశ్వర్ లోని దేవాలయాలు

మూలాలు 

Lesser Known Monuments of Bhubaneswar by Dr. Sadasiba Pradhan () 
http://ignca.nic.in/asi_reports/orkhurda039.pdf

హిందూ దేవాలయాలు
13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు
శివాలయాలు
ఒడిశా దేవాలయాలు
భువనేశ్వర్ లోని హిందూ దేవాలయాలు