దశ జయంతులు

హిందువులు దశ జయంతులను దశావతారాల స్మరణగా జరుపుకుంటారు.  ఈ పర్వదినాలు క్రింద తెలిపిన విధముగా ఉన్నాయి. వీటిని ఆయా నెలల్లో పంచాంగం లో తెలిపిన విధముగా ఇళ్లలో కానీ , దేవాలయాలలో సామూహికంగా జరుపుకుంటారు .
మత్స్య జయంతి (చైత్ర బహుళ పంచమి)
కూర్మ జయంతి ( జ్యేష్ఠ బహుళ ద్వాదశి)
వరాహ జయంతి (చైత్ర బహుళ త్రయోదశి)
నృసింహ జయంతి (వైశాఖ శుద్ధ నవమి)
వామన జయంతి ( బాధ్ర పద శుద్ధ ద్వాదశి)
పరశురామ జయంతి(మార్గశిర బహుళ తదియ)
శ్రీరామ జయంతి ( చైత్ర శుద్ధ నవమి. జన్మ నవమి)
బలరామ జయంతి ( వైశాఖ శుద్ధ తదియ) శ్రీకృష్ణ జయంతి (శ్రావణ బహుళ అష్టమి)
బౌద్ధ జయంతి (బాధ్ర పద శుద్ధ షష్ఠి)
కల్కి జయంతి ( బాధ్ర పద శుద్ధ విదియ)

మత్స్య జయంతి (చైత్ర బహుళ పంచమి) 
శ్రీ మహావిష్ణువు దశావతారములలో మొదటి అవతారం మత్స్యావతారము. మత్స్య జయంతి చైత్ర బహుళ పంచమి రోజు వస్తుంది. సమస్త భూమండలాన్ని, వేదాలను రక్షించినది విష్ణువు.  పంచలోహా మత్స్యయంత్రాలు మానవులు నివసించే ఇళ్ళల్లో, ఇంటి గోడలలో   వాస్తు దోషాలు, శల్యదోశాలు, శూలలు, పోట్లు మొదలైన   దోషాల నివారణకు కొరకు ఉపయోగిస్తారు. భగవంతుని దశావతారాలు సృష్టి పరిణామాన్ని వ్యక్తంచేసే సంకేతాలుగా గ్రహించిన ఆధునికులు మత్స్యావతారాన్ని జలావిర్భావానికి సూచనగా చెబుతారు. వరాహకల్పంలో ద్రవిడ దేశంలో సత్యవ్రతుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు ధర్మాత్ముడు , విష్ణు భక్తుడు. ఒకరోజు అతను కృతమాలా నదికి వెళ్ళి  స్నానం చేసి, సూర్యునికి అర్ఘ్యం ఇస్తూండగా దోసిటలో చేపపిల్ల పడినది. రాజు దానిని నీటిలోనికి జారవిడిచాడు. మళ్ళీ నీటిని దోసిలలోకి తీసుకున్నప్పుడు చేతిలోనికి చేప వచ్చి ఈ విధంగా పలికింది "రాజా ! నేను ఇక్కడే ఉంటే పెద్ద చేపలు తినేస్తాయి, దయచేసి నన్ను రక్షించు" అని ప్రార్థించినది. వెంటనే రాజు ఆ చేపపిల్లని ఒక పాత్రలో వేసాడు. మరుసటి రోజుకి ఆ చేపపిల్ల పాత్రపట్టనంత పెద్దది అయ్యింది. అప్పుడు రాజు దానిని చెరువులో వదిలిపెట్టాడు. ఆ మరుసటిరోజుకి ఆ చేపపిల్లకి చెరువు కూడా సరిపోలేదు. అ రాజు ... ఆ చేపపిల్లని సముద్రంలో విడిచిపెట్టాడు. ఆ మత్స్యం (చేప) శతయోజన ప్రమాణానికి విస్తరించింది. అంతట ఆ మత్స్యం "తాను శ్రీమన్నారాయణుడుని అని, ఏడు రోజులలో ప్రళయం రానున్నదని, సర్వజీవరాశులు నశించిపోతాయి అని, ఈ లోకమంతా మహాసాగరమవుతుంది అని, నీవంటి సత్యవ్రతుడు నశింపరాదని" పలికింది. ఒకపెద్ద నౌకను నిర్మించి, అందులో పునఃసృష్టికి అవసరమగు ఔషధములు, బీజాలు వేసుకొని సిద్ధంగా ఉండమని, సప్తఋషులు కూడా ఈ నౌకలోనికి వస్తారని చెప్పింది. మీనరూపంలో ఉన్న నారాయణుడు తన కొమ్ముకు మహాసర్ప రూపమైన తాడుతో నావను కట్టి, ప్రళయాంతం వరకు రక్షిస్తాడు. సాంఖ్యాయోగ క్రియాసహితమైన పురాణసంహితను రాజుకు ఉపదేశిస్తాడు. సత్యవ్రతుడు వివస్వతుడైన సూర్యునికి శ్రద్ధదేవునిగా జన్మించి, 'వైవస్వత మనువు' గ ప్రశిద్ధికెక్కాడు. దీనిని మొదటి మత్స్యావతారము గా పేర్కొంటారు.  రెండో మత్స్యావతారం    ను ఈ విధంగా  తెలుపుతారు .  బ్రహ్మ మేల్కొని సృష్టి చేయాలని సంకల్పించగా వేదాలు అపహరణకు గురి అయ్యాయి. బ్రహ్మదేవుడు నిద్రావస్థలో ఉన్నప్పుడు అతని నోటినుండి వేదాలు జారి క్రింద పడగా, "సొమకాసురుడు" అనే రాక్షసుడు నాలుగు వేదాలని అపహరించి, సముద్రగర్భంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. బ్రహ్మ శ్రీమన్నారాయణుని ప్రార్థించగా, అతను మత్స్య రూపంలో జలనిధిని అన్వేషించి సోమకాసురునితో పోరాడి,, అతని కడుపుని చీల్చి,  వేదాలను , దక్షిణావర్త శంఖాన్ని తీసుకొని, బ్రహ్మవద్దకు వచ్చాడు. శంఖాన్ని తానూ తీసుకొని, శిధిలమైన వేదభాగాలని బ్రహ్మను పూరించమని ఆజ్ఞాపించాడు.

కూర్మ జయంతి ( జ్యేష్ఠ బహుళ ద్వాదశి) 
కుర్మ జయంతి పండుగ విష్ణువు పుట్టుకను తాబేలు రూపంలో జరుపుకుంటుంది, దీనిని సంస్కృత భాషలో కుర్మ అని పిలుస్తారు.కూర్మము అనగా తాబేలు. ఇది  హిందూ క్యాలెండర్లో 'వైశాఖ' మాసంలో 'పూర్ణిమ' (పౌర్ణమి) రోజున వస్తుంది.ఇంగ్లీష్ క్యాలెండర్లో, ఈ పండుగ  మే లేదా జూన్ నెలల మధ్య వస్తుంది.హిందూ ఇతిహాసాల ప్రకారం, ఈ  రోజునే, విష్ణువు తన కుర్మ అవతారంలో, క్షీర సాగర మంతన్ సందర్భంగా బ్రహ్మాండమైన మందరాంచల్ పర్వతాన్ని తన వెనుకభాగంలో ఎత్తివేసినట్లు నమ్ముతారు.అప్పటి నుండి కుర్మ జయంతిని కుర్మా (తాబేలు) జయంతిగా జరుపుకుంటారు.ఈ రూపం శ్రీ హరి విష్ణువు  రెండవ అవతారం అని పిలుస్తారు . హిందూ భక్తులు ఈ  రోజున ఆయనను పూర్తిగా   అంకితభావంతో ఆరాధిస్తారు.కుర్మ జయంతి రోజున దేశవ్యాప్తంగా విష్ణు దేవాలయాలలో ప్రత్యేక పూజలు, వేడుకలు జరుగుతాయి.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీ కుర్మాన్ శ్రీ కుర్మనాథ స్వామి ఆలయంలో జరిగే ఉత్సవం చాలా గొప్పది , ఉత్సవాలు చాలా దూరం నుండి భక్తులను ఆకర్షిస్తాయి.

వరాహ జయంతి (చైత్ర బహుళ త్రయోదశి) 
వరహ జయంతి విష్ణువు మూడవ అవతారం పుట్టిన వేడుక. అతను ప్రపంచాన్ని కాపాడటానికి  ఒక పంది అవతారం ఎత్తాడు  . సముద్రం క్రింద నుండి రెండు దంతాలపై భూమిని పట్టుకున్నాడు.  శుక్ల పక్షంలో మాగ్ నెల (హిందూ క్యాలెండర్ ద్వారా) రెండవ రోజు (ద్వాదాసి తితి) ఆచారాలు పాటిస్తారు. విష్ణువు  విభిన్న అవతారాలన్నీ హిందూ పురాణాల ప్రకారం విశ్వం  సంరక్షకుడి నుండి ఆశీర్వాదం పొందటానికి భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో పండుగలుగా జరుపుకుంటారు.వరాహ భగవానుడిని ఆరాధించడం ఆరోగ్యం , సంపదతో సహా భక్తుడికి అన్ని రకాల ఆనందాన్ని ఇస్తుందని నమ్ముతారు. సగం పంది సగం మానవ వరహా హిరణ్యక్షను ఓడించి అన్ని చెడులను నాశనం చేసింది. ఆ విధంగా భక్తులు ఆయనను ఆరాధిస్తారు, మంచితనం ప్రబలంగా ఉండాలని ప్రార్థిస్తారు

నృసింహ జయంతి (వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి) 

నృసింహ జయంతి వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి నాడు జరుపుకుంటారు. ఈ రోజు సాయంకాలం నరసింహ మూర్తి హిరణ్య కశిపుని వధించడానికి ఆతని ఆస్థాన మండప స్తంభము నుండి ఉద్భవించెను."వైశాఖశుక్లపక్షేతు చరుర్దశ్యాం సమాచరేత్,మజ్జన్మసంభవం పుణ్యం వ్రతం పాపప్రణాశనమ్"అని నరసింహుడు ప్రహ్లాదునితో పేర్కొన్నట్లుగా నృసింహ పురాణములో ఉంది.

శ్రీవైష్ణవులు సంప్రదాయానుసారంగఅ త్రయోదశి (ముందు రోజు) నాటి రాత్రి ఉపవాసం ఉండి, చతుర్దశి నాడు కూడా ఉపవాసం ఉండి, ప్రదోష కాలమున నృసింహ విగ్రహమును పూజించుతారు. స్తంభములో జన్మించాడు గనుక భవంతి స్తంభములకు తిరుమణి, తిరు చూర్ణములు పెట్టి పూజిస్తారు. రాత్రి జాగరణము చేసి, స్వర్ణసింహ విగ్రహమును దానమిచ్చి, మరునాడు పారణ చేయుదురు. వైశాఖము గ్రీష్మము గనుక వడపప్పు, పానకము ఆరగింపు పెడతారు.

వామన జయంతి ( బాధ్ర పద శుద్ధ ద్వాదశి) 
హిందూ పురాణాల ప్రకారం శ్రీమహావిష్ణువు  దశావతారాలలో ఐదవ అవతారం.వామనుడు అదితి కి పుత్రునిగా జన్మించి, బలి చక్రవర్తి దగ్గరనుండి మూడు అడుగుల నేల అడిగి త్రివిక్రముడై మొత్తం జగత్తునంతా రెండు అడుగులతో, మిగిలిన ఒక అడుగుతో బలి చక్రవర్తిని పాతాళానికి పంపించి అక్కడ రాజుని చేసి తానే స్వయంగా వరాహ రూపంలో ఆ రాజ్యానికి కాపలాగా మారతాడు. వామనుడు అనగానే తెలుగు వారికి "ఇంతై ఇంతై వటుండంతై " అన్న పోతన భాగవత పద్యము తెలుగునాట సుపరిచితం.దేవాసుర యుద్ధంలో ఇంద్రునితో ఓడి పోయిన బలి, రాక్షస గురువైన శుక్రాచార్యుల దయ వలన బ్రతికి, గురూపదేశంతో విశ్వజిత్‌యాగం చేసి బంగారు రథము, మహాశక్తివంతమైన ధనుస్సు, అక్షయతూణీరములు, కవచము, శంఖములు పొందుతాడు. బలగర్వితుడై ఇంద్రుని మదమణిచేందుకు, రాక్షసులనందరినీ ఒకచోటచేర్చి, యుద్ధమునకు సంసిద్ధం చేసి అమరావతిపై దండెత్తుతాడు. ఆ దుర్భర దానవ శంఖా విర్భూత ధ్వనులు నిండి, విభుదేంద్ర వధూగర్భములు పగిలి, లోపలి శిశువులు ఆవురని ఆక్రోశించుచుండ, దేవతలు బృహస్పతి వచనములు విని అమరావతి వీడి పారిపోయారు.

పరశురామ జయంతి(మార్గశిర బహుళ తదియ) 
పరశురాముడు విష్ణుమూర్తి దశావతారములలో ఆరవవాడు . అతని జయంతిని పరశురామ జయంతిగా జరుపుకుంటారు.ఇది వైశాఖ మాసంలో శుక్ల పక్ష తృతీయ (మూడవ రోజు) మీద గా వస్తుంది. ఆ  రోజును అక్షయ తృతీయ అని కూడా పిలుస్తారు , శుభప్రదమైన ఏదైనా ప్రారంభించడానికి లేదా చేయటానికి ఈ రోజు మంచిదిగా భావిస్తారు. ఆ  రోజున చేసే ఏ పూజ  ఇతర రోజులలో చేసే పూజలతో  పోలిస్తే వంద రెట్లు ఎక్కువ ఫలితాలను ఇస్తుందని  నమ్ముతారు .పరశుర్మం భూమి భారాన్ని నాశనం చేయడానికి , ఉన్న అన్ని రకాల చెడులను తొలగించడానికి వచ్చింది. ఆ  రోజు ఉపవాసం అందరికీ ఎంతో మేలు చేస్తుంది. ఆ  రోజు హిందూ సంస్కృతి  స్వర్ణ యుగానికి నాంది పలికింది . భారతదేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో ఈ పండుగను ఆనందంగా  జరుపుకుంటారు. పరశురామ జయంతి రోజున  బోలెడంత విరాళం, బ్రాహ్మణ దాణా చేస్తారు.

శ్రీరామ జయంతి ( చైత్ర శుద్ధ నవమి. జన్మ నవమి) 
రామాయణం, మనందరికీ తెలిసినట్లుగా, హిందూ పురాణాల  గొప్ప సంస్కృత ఇతిహాసాలలో ఒకటి. లార్డ్ రామ్ స్వయంగా అత్యున్నత హిందూ దేవుడు అని నమ్ముతారు , ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజల హృదయాల్లో చాలా ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.శ్రీరామ నవమి , ఒక ముఖ్యమైన హిందూ పండుగగా , విష్ణువు  దశావతారాల్లో ఏడవ అవతారంగా రాముడి జన్మను గౌరవించే వేడుకగా భావిస్తారు.కాబట్టి, ప్రతి సంవత్సరం, చాలా విశ్వాసం , అంకితభావంతో,  ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది హిందువులు లార్డ్ రామ్ జన్మను జరుపుకోవడానికి దేవాలయాలలోకి వస్తారు. ఉత్తరప్రదేశ్, నేపాల్, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్,  తమిళనాడు వంటి ప్రాంతాలలో మీరు ఈ పండుగను అన్ని కీర్తిలతో చూడవచ్చు.శ్రీరాముడు వసంత రుతువులో చైత్ర శుద్ధ నవమి, గురువారం నాడు పునర్వసు నక్షత్రపు కర్కాటక లగ్నంలో మధ్యాహ్నం 12గంటలకు జన్మించారు. ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజునే శ్రీరామనవమిని పండగలా జరుపుకుంటాం.

బలరామ జయంతి ( వైశాఖ శుద్ధ తదియ) శ్రీకృష్ణ జయంతి (శ్రావణ బహుళ అష్టమి) 
బలరామ జయంతిని భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో శ్రీకృష్ణుడి అన్నయ్య అయిన బలరాముడి జయంతిగా జరుపుకుంటారు.ఇది దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో శ్రావణ పూర్ణిమ, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో అక్షయ తృతీయ రోజున గమనించవచ్చు. కొన్ని ప్రాంతాలు ఆంగ్ల క్యాలెండర్ ద్వారా ఏప్రిల్ లేదా మే నెలల్లో వచ్చే వైశాఖ మాసంలో బలరామ జయంతిని జరుపుకుంటాయి. ఈ రోజును భారతదేశంలోని ఉత్తర రాష్ట్రాలలో హాల్ షష్టి లేదా లాలాహి చాత్ అని పిలుస్తారు.బ్రజ్ ప్రాంతం గుజరాత్‌లో బాలదేవ చాత్ , రంధన్ చాత్ పేరుతో ఈ రోజును జరుపుకుంటుంది. ఎక్కువగా, వైష్ణవులందరూ యువకులు , ముసలివారు, మహిళలు , పురుషులు ఈ పండుగను ఎంతో ఆనందంగా జరుపుకుంటారు.లార్డ్ బలరాముడు కృష్ణుడి పొడిగింపు అని పిలుస్తారు  వారి దేవతలందరూ ఈ రోజున ప్రార్థిస్తారు  పూజ సమయంలో తమలో కొంత సానుకూల శక్తిని అనుభవిస్తారు. శ్రీకృష్ణుడు పడుకునే పాము అవతారం బలరాముడు అని నమ్ముతారు. శారీరక బలంతో ఆరోగ్యకరమైన జీవితాన్ని పొందాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ రోజును భక్తులు పాటిస్తారు.

బౌద్ధ జయంతి (బాధ్ర పద శుద్ధ షష్ఠి) 
బుద్ధ జయంతి నేపాల్ లోని హిందువులు , బౌద్ధులకు ప్రత్యేక రోజు. ఈ రోజున ప్రజలు బుద్ధుని జీవితాన్ని జరుపుకుంటారు; అతని జననం, జ్ఞానోదయం  మహాపరినిర్వణ (మరణం).నేపాల్  పశ్చిమ టెరాయ్ మైదానంలో ఉన్న లుంబిని, ప్రిన్స్ సిద్ధార్థ (బుద్ధుడు అని పిలుస్తారు) జన్మించిన ప్రదేశం. కొత్తగా జన్మించిన యువరాజు ఏడు అడుగులు వేసి, మానవాళి అందరికీ కలకాలం సందేశాన్ని పలికారని నమ్ముతారు. ఇది లుంబిని గార్డెన్ ప్రాంతానికి కేంద్ర బిందువుగా ఉన్న అందమైన సాల్ గ్రోవ్‌లో సంతోషంగా ఉందని నమ్ముతారు.623 లో "వైశాఖ పూర్ణిమ" (మే పౌర్ణమి రోజు) రోజున, లుంబిని తోట గుండా వెళుతున్నప్పుడు కపిల్వాస్తు రాజు శాక్య రాజు సుద్ధోధన రాణి మాయ దేవి, ప్రిన్స్ సిద్ధార్థకు జన్మనిచ్చింది. .రాణి పుష్కారిని (పవిత్ర చెరువు) లో స్నానం చేసి, ఒక చెట్టు కొమ్మకు మద్దతు ఇచ్చి, చిన్న శిశువుకు జన్మనిచ్చే ముందు, బుద్ధుడిగా మారారు.లుంబిని - జన్మస్థలం, తిలౌరాకోట్ లేదా కపిల్వాస్తు - బుద్ధుడు తన మొదటి 29 సంవత్సరాలు గడిపిన దేవదా తన మాతృ గృహం,  ఖాట్మండు , నేపాల్ అంతటా ఇతర పవిత్ర స్థలాలు , మఠాలు బుద్ధ జయంతి రోజున భక్తులతో నిండి ఉన్నాయి.ఖాట్మండు లోయలో, అన్ని ఒప్పందాల బౌద్ధులు , విదేశాల నుండి వచ్చిన యాత్రికులు, బుద్ధుడిని రెండు గొప్ప స్థూపాలు స్వయంభూనాథ్, బౌద్ధనాథ్ ఎక్కువగా బౌద్ధ నగరమైన పటాన్ వద్ద గౌరవిస్తారు. ప్రధాన బౌద్ధ స్థూపాలు, పుణ్యక్షేత్రాల కార్యకలాపాలు తెల్లవారుజామున ప్రారంభమవుతాయి , సాయంత్రం వరకు కొనసాగుతాయి.

కల్కి జయంతి ( బాధ్ర పద శుద్ధ విదియ) 
విష్ణువు  పదవ అవతారమైన కల్కి రాకను కల్కి జయంతి జరుపుకుంటుంది.శష్ఠి తిథి స్కంద భగవంతునికి అంకితం చేయబడింది. శుక్ల పక్ష శక్తి రోజులో భక్తులు ఉపవాసం ఉంటారు. అన్ని సోమవారాలు సావన్ నెలలో ఉపవాసానికి శుభప్రదంగా ఉంటాయి.హిందూ మతంలో, కాళి యుగ చివర విష్ణువు పదవ అవతారం.కల్కి జయంతి సందర్భంగా విష్ణు దేవాలయాలలో ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు.కలి యుగంలో, ప్రస్తుత యుగంలో, విష్ణువు కనిపిస్తాడు, ఎందుకంటే కల్కి కలియుగం  చీకటిని తొలగిస్తుంది , భూమిపై సత్య యుగం  అనే కొత్త యుగం  ను ఏర్పాటు చేస్తుంది.సత్య యుగాన్ని కృట యుగం అని కూడా అంటారు. అదేవిధంగా, నాలుగు యుగాల తదుపరి చక్రం  లక్షణాల ప్రకారం, తదుపరి సత్య యుగాన్ని పంచోరథ యుగం అని పిలుస్తారు. శ్రవణ మాసంలో  ప్రకాశవంతమైన పక్షం రోజులలో ఇది ఆరో రోజున జరుగుతుందని విష్ణు భక్తులు భావిస్తున్నారు.

మూలాలు 

సంఖ్యానుగుణ వ్యాసములు