సంజీవ్ కుమార్

సంజీవ్ కుమార్ (జన్మ నామం: హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా 9 జూలై 1938 – 6 నవంబర్ 1985) ఒక పేరుపొందిన భారతీయ చలనచిత్ర నటుడు. ఇతడు అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. వాటిలో ఉత్తమ నటుడిగా రెండు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు ఉన్నాయి. ఇతడు సినిమాలలో విభిన్నమైన పాత్రలను ధరించి ప్రేక్షకుల అభిమానాన్ని పొందాడు.

ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం
సంజీవ్ కుమార్ అసలు పేరు హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా (హరిభాయ్ అని కూడా వ్యవహరించబడేవాడు) ఇతడు గుజరాత్ లోని సూరత్ లో ఒక గుజరాతీ పటేల్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం సూరత్‌లో గడచింది. తరువాత ఇతని కుటుంబం ముంబాయికి తరలి వెళ్ళింది. అక్కడ ఒక ఫిలిం స్కూలులో సంజీవ్ కుమార్ శిక్షణ పొందాడు. తద్వారా బాలీవుడ్‌లో నటుడిగా స్థిరపడ్డాడు. ఇతని ఇరువులు సోదరులు ఒక సోదరి ఉన్నారు.

సినిమారంగం
ఇతడు తన నట జీవితాన్ని నాటకరంగం ద్వారా ప్రారంభించాడు. మొదట ఇతడు ముంబాయిలోని "ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్(IPTA)", పిమ్మట "ఇండియన్ నేషనల్ థియేటర్" సంస్థల నాటకాలలో వేషాలు వేశాడు. రంగస్థల నటుడిగా ఇతడు 22 ఏళ్ల వయసులో ముసలి వేషాలు వేసేవాడు.

ఇతని సినిమా ప్రస్థానం 1960లో హమ్‌ హిందుస్తానీ అనే సినిమాలో ఒక చిన్న పాత్ర ద్వారా ఆరంభమైంది. 1965లో నిశాన్ అనే సినిమా ద్వారా కథా నాయకుడి వేషాలు వేయడం మొదలు పెట్టాడు. 1968లో సంఘర్ష్ సినిమాలో ప్రముఖ నటుడు దిలీప్ కుమార్‌తో కలిసి నటించాడు. ఇతడు హిందీ సినిమాలలోనే కాక మారాఠీ, తెలుగు, పంజాబీ, సింధీ, తమిళ, గుజరాతీ సినిమాలలో కూడా నటించాడు. ఇతడు గుల్జార్, ఎ.కె.హంగల్, హృషీకేశ్ ముఖర్జీ, యశ్ చోప్రా, సుభాష్ ఘాయ్, సత్యజిత్ రే మొదలైన దర్శకులతో పనిచేశాడు. అరుణా ఇరానీ, జయ బాధురి, ఎల్.విజయలక్ష్మి,రాఖీ, లీనా చంద్రావర్కర్, సులక్షణా పండిట్, మౌసమీ చటర్జీ, యోగీతా బాలీ, అపర్ణా సేన్, షర్మిలా ఠాగూర్  మొదలైన నటీమణుల సరసన నటించాడు. ఇతడు నటించిన షోలే చిత్రంలో ఠాకూర్ పాత్ర ఇతడికి మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. నయాదిన్ నయీరాత్ సినిమాలో తొమ్మిది పాత్రలను ధరించాడు. ఈ పాత్రలను తమిళం (నవరాత్రి)లో శివాజీ గణేశన్, తెలుగు(నవరాత్రి)లో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు  పోషించారు.

వ్యక్తిగత జీవితం
ఇతడు జీవితాంతం అవివాహితుడిగానే ఉండిపోయాడు. ఇతడు హేమా మాలినితో 1973 నుండి సన్నిహితంగా మెలిగాడు. తరువాత నటి సులక్షణ పండిట్‌తో సంబంధం నెరిపాడు కానీ ఇరువురూ అవివాహితులుగానే మిగిలిపోయారు. సంజీవ్ కుమార్ సులక్షణా పండిట్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి నిరాకరించడంతో ఆమె అవివాహితగానే ఉండి పోయింది. ఇతనికి సినిమా పరిశ్రమలో రాజేష్ ఖన్నా, శశికపూర్, షర్మిలా టాగూర్, తనూజ, దేవేన్ వర్మ, శివాజీ గణేశన్, బి.నాగిరెడ్డి, సారిక మొదలైన వారితో సన్నిహితమైన స్నేహ భాంధవ్యాలున్నాయి.

ఆరోగ్య సమస్యలు, మరణం
ఇతడికి పుట్టుకతోనే గుండె సంబంధమైన లోపంతో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబ సభ్యులలో ఎక్కువమంది 50 ఏళ్లకు మించి బ్రతుకలేదు. ఇతనికి 1979లో తొలిసారి గుండెపోటు వచ్చింది. అప్పుడు అమెరికాలో బైపాస్ సర్జరీ చేయించుకున్నాడు. అయినా 1985, నవంబర్ 6న 47వ యేట తీవ్రమైన గుండెపోటు వచ్చి మరణానికి దారితీసింది.ఇతని తమ్ముడు నికుల్ ఇతని కంటే ముందు మరణించాడు. మరొక సోదరుడు కిశోర్ ఇతని తరువాత 6 నెలలకు గతించాడు. ఇతడు సినిమాలలో అనేక వృద్ధపాత్రలను పోషించినప్పటికీ నిజజీవితంలో 50 యేళ్లు కూడా బ్రతకలేక పోవడం విషాదకరమైన విషయం. ఇతడు నటించిన సుమారు పది సినిమాలు ఇతడి మరణానంతరం విడుదలయ్యాయి. 1993లో విడుదలైన ప్రొఫెసర్ కి పడోసన్ ఇతడు నటించిన ఆఖరి సినిమా.

అవార్డులు

జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు

ఫిలింఫేర్ అవార్డులు 
ఇతడు 11 మార్లు ఉత్తమ నటుడిగా, మూడు సార్లు ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా మొత్తం 14 పర్యాయాలు ఫిలింఫేర్ పురస్కారానికి ప్రతిపాదించబడ్డాడు, వాటిలో రెండు సార్లు ఉత్తమ నటుడిగా ఒకసారి ఉత్తమ సహాయనటునిగా ఎంపిక కాబడ్డాడు.
వివరాలు:

ఇతర అవార్డులు 
 1974 - కోషిశ్ చిత్రానికి ఉత్తమ నటుడిగా బెంగాల్ ఫిలిం జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ (BFJA) అవార్డు.
 1969 - నావల్ స్టార్స్ అవార్డ్, ఎస్.ఎం.నందా చేత షానూ వరుణ్ ట్రోఫీ
 1975 - సినీగోయర్స్ కౌన్సిల్ (ఢిల్లీ) ఫిలిం అవార్డు
 1976 - మౌసమ్‌ చిత్రానికి లయన్స్ క్లబ్ ఆఫ్ నార్త్ కలకత్తా వారిచే యాక్టర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు.
 ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ఫిలిం పత్రకార సంఘ్ అవార్డు
 కళాశ్రీ ఆర్ట్ & నెట్‌వర్క్ జీవన సాఫల్య మిలీనియం 2000 అవార్డ్
 18వ జాతీయ భరత్ పురస్కారం
 ఆంధ్రప్రదేశ్ ఫిలిం జర్నలిస్ట్ అవార్డ్

ఫిల్మోగ్రఫీ

గుర్తింపు
గుజరాత్ రాష్ట్రం సూరత్ లో ఒక వీధికి ఇతని స్మృత్యర్థం "సంజీవ్ కుమార్ మార్గ్" అని నామకరణం చేశారు.

ఇతనిపేరుతో సూరత్‌లో ఒక పాఠశాల నెలకొల్పారు.

2013, మే 3వ తేదీ భారతప్రభుత్వం ఇతనిపై ఒక తపాలాబిళ్ల విడుదల చేసింది.

14 ఫిబ్రవరి 2014లో ఇతని స్వంత పట్టణం సూరత్‌లో అప్పటి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి, ప్రస్తుత భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ 108 కోట్ల విలువైన సమావేశ మందిరాన్ని "సంజీవ్ కుమార్ ఆడిటోరియం" పేరుతో ప్రారంభించాడు.

సామాజిక సేవ
ఇతని పేరుతో "సంజీవ్ కుమార్ ఫౌండేషన్" ఒక జాతీయ స్థాయి సేవా సంస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ సంస్థ బాలల విద్య, ఆరోగ్య, సాంస్కృతిక అభ్యున్నతికై పనిచేస్తున్నది. 2015 నుండి ఈ సంస్థ సూరత్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తున్న సంజీవ్ కుమార్ నాటక పోటీలను స్పాన్సర్ చేస్తున్నది. ప్రతియేటా సంజీవ్ కుమార్ పేరుమీద ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ నటి, ఉత్తమ దర్శకుడు విభాగాలలో నగదు బహుమతులను ఇస్తున్నారు.

మూలాలు

బయటి లింకులు
 

1938 జననాలు
హిందీ సినిమా నటులు
గుజరాత్ వ్యక్తులు
భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు
ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు
1985 మరణాలు