బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం (భువనేశ్వర్)

బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయంఒడిషా రాష్ట్రంలోని భుబనేశ్వర్ పట్టణంలో నెలకొని ఉన్న ఒక శైవాలయము. ఇది 9వ శతాబ్దం చివరిలో ప్రతిష్ఠించబడినట్లు ఈ గుడిలో లభ్యమైన శాసనాల ద్వారా తెలుస్తున్నది. కానీ కచ్చితమైన వివరాలు ఆ శాసనాలు భద్రపరచకపోవడం వల్ల సా.శ.1058 తరువాతి వివరాలు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి. ఈ దేవాలయాన్ని 18వ సోమవంశరాజు ఉద్యోతకేసరి తల్లి కళావతీదేవి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు శాసనాధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

చరిత్ర
భువనేశ్వర్ నుండి కలకత్తాకు తరలించబడిన ఒక శాసనం ఆధారంగా ఈ ఆలయం 11వ శతాబ్దం చివరిలో నిర్మించబడినట్లు చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. ఆ శాసనం ప్రకారం ఈ దేవాలయాన్ని సోమవంశపు రాజు ఉద్యోతకేసరి తల్లి కళావతీదేవి నిర్మించింది. ఈ ఆలయం నాలుగు నాట్యశాలలతో సిద్ధతీర్థం అనే ప్రదేశం (నేటి భువనేశ్వర్)లో నిర్మించబడింది. ఈ శాసనం అసలైన ప్రదేశంలో లేకపోవడం వల్ల దానిలోని వివరాలు మరొక దేవాలయానికి సంబంధించనవని కొందరు చరిత్రకారులు అనుమానిస్తున్నా ఆ శాసనంలో పేర్కొన్న ప్రదేశము, వివరాల ప్రకారం ఆ శాసనం ఈ దేవాలయానికి చెందినదని నిర్ధారించారు. అయితే ఆ శాసనంలో పేర్కొన్న విధంగా అక్కడ ఉన్నవి నాట్యశాలలు కావని, అవి అంగశాలలని పాణిగ్రాహి వంటి చరిత్రకారుల వాదన.

నిర్మాణశైలి
ఈ దేవాలయాన్ని పంచాయతన దేవాలయంగా వర్గీకరించారు. ప్రధాన గుడికి నలుమూలలా నాలుగు ఉప దేవాలయాలున్నాయి. ఈ దేవాలయ్ం యొక్క విమాన గోపురం 62.2 అడుగుల ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ ఆలయం సాంప్రదాయ దారుశిల్ప వాస్తు పద్ధతులలో కట్టబడింది కానీ రాతిలో చెక్కబడింది. ఈ ఆలయ సౌధాలు పిరమిడ్ ఆకారంలోని శిలలను ఉపయోగించి ఆ శిలల లోపలి, వెలుపలి భాగాలలో శిల్పాలను చెక్కారు.

ఈ ఆలయ ప్రధాన కట్టడం రెండు భాగాలుగా ఉంది. చిన్న భాగం జగ్మోహన మండపం దాని వెనుక గర్భగుడి ఉన్నాయి. మిగిలిన ఆలయాలకు మరో రెండు భాగాలు నాట్యశాల, ఉత్సవశాలలున్నాయి.

ఈ బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం పురాతనమైన ముక్తేశ్వరాలయానికి దగ్గర పోలికలు ఉన్నాయి. దేవాలయం గోడలపై నాట్యకత్తెల, సంగీత కారుల, వీణ మొదలైన సంగీత వాయిద్యాల బొమ్మలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ గుడి నిర్మాణంలో ఇనుప దిమ్మెలను ఉపయోగించారు. అంతకు పూర్వం కట్టిన దేవాలయాలలో ఇనుము వినియోగంలేదు.

ఈ దేవాలయ ప్రాకార కుడ్యాలపై అనేక దేవతా మూర్తులను చెక్కారు. ద్వారాలపై అందమైన పుష్పాల చిత్రాలను, అష్టదిక్పాలకుల మూర్తులను చెక్కారు. ఇంకా ఈ దేవాలయ గోడలపై తాంత్రిక సంబంధమైన బొమ్మలు, చాముండేశ్వరి, రౌద్రాకారంలో ఉన్న శివుని విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

ఒక శాసనం ప్రకారం రాణీ కళావతీ దేవి ఈ దేవాలయాని అనేక అందమైన యువతులను కానుకగా సమర్పించిందని తెలుస్తున్నది. ఇది ఆనాటి దేవదాసీ వ్యవస్థను సూచిస్తున్నదని, ఈ దేవదాసీ సంప్రదాయం తదనంతర ఒరిస్సా దేవాలయ చరిత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచిపోయిందని చరిత్రకారులు తీర్మానిస్తున్నారు.

మూలాలు

బయటి లింకులు
 టెంపుల్ ఆఫ్ బ్రహ్మేశ్వర ఎట్ గ్రేట్ బిల్డింగ్స్
 బ్రహ్మేశ్వర ఫోటో గ్యాలరీ 
 శిల్పాలు
 నివేదిక

11వ శతాబ్ద నిర్మాణాలు
ఒడిశా దేవాలయాలు
ఒడిశా పర్యాటక ప్రదేశాలు
శివాలయాలు
దేవాలయాలు