బ్యుటేన్



బ్యుటేన్
బ్యుటేన్అనునది ఒక హైడ్రోకార్బను సమ్మేళనం.కర్బనరసాయన శాస్త్రంలో బ్యుటేన్ ఆల్కేను (alkane) సముహాంనకు చెందినది.బ్యుటేన్ సాధారణ వాతావరణ పీడనం, సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇది వాయు రూపం వుండును. ఇది రంగు, వాసన లేని, సులభంగా మండే గుణము ఉన్న వాయువు.ఇది ఒక సంతృప్త ఉదజని-కర్బనపు సమ్మేళనం. కార్బను-ఉదజని గొలుసులో ద్విబంధాలు వుండవు.

ఉనికి-సౌష్టవ నిర్మాణ వివరాలు
బ్యుటేన్ వాయువు ముడి పెట్రోలియం బావులనుండి వెలువడు సహజ వాయువులోను ముడిపెట్రోలియంలో లభించును.బ్యుటేను వాయువును మొదటగా పిట్సుబర్గ్ (pittsburg) కు చెందిన డా.వాల్టరు స్నెల్లింగ్ పెట్రోలలో మిశ్రితమై వున్నట్లుగా గుర్తించాడు .బ్యుటేన్ తో పాటు ప్రొపేన్ వాయువును కూడా గుర్తించడం జరిగింది.

బ్యుటేన్ వాయువు నాలుగు కార్బనులను కలిగిన కర్బన-ఉదజని సమ్మేళనం.ఇది సంతృప్త కర్బన-ఉదజని సమ్మేళనం. అందుచే దీనిని ఆల్కేన్ సమూహంలో చేర్చారు. బ్యుటేన్ నాలుగుకార్బను పరమాణువులు, పది హైడ్రోజన్పరమాణువులు సంయోగం చెందటం వలన ఏర్పడిన సమ్మేళనం.దీని అణుఫార్ములా C4H10.బ్యుటెను రెండు రూపాలలో లభిస్తుంది.ఒకటి n-బ్యుటేను.n-బ్యుటేను లేదా సాధారణ బ్యుటేనుయొక్క ఉదజని-కర్బన సమ్మేళనంలో ఎటువంటి శాఖలు/కొమ్మలు (branches) ఉండవు. మరియొకటి దీని ఐసోమరు అయిన ఐసోబ్యుటేను (Isobutane). ఐసోబ్యుటేను అనునది శాఖాయుత సౌష్టవమున్న సమ్మేళన వాయు పదార్థం.n-బ్యుటేను యొక్క శాస్త్రీయ నామం (IUPAC) బ్యుటేను కాగా, బుటేన్ యొక్క సమాంగం అయిన ఐసోబ్యుటేన్ యొక్క శాస్త్రీయ నామం 2-మిథైల్ ప్రొపేన్ (2-methyl propane).

రసాయనిక భౌతిక ధర్మాలు

భౌతిక ధర్మాల పట్టిక

రసాయనిక చర్యలు
బ్యుటెను వాయువును గాలి లేదా ఆక్సిజనుతో కలిపి మండించినప్పుడు బొగ్గుపులుసు వాయువు, నీరు ఎర్పడి, అధిక ప్రమాణంలో ఉష్ణం విడుదల అగును.
 2C4H10 + 13O2 → 8CO2 + 10H2O +Heat
బ్యుటెను నుండి డ్యుపాంట్ ఉత్ప్రేరక పద్ధతిలో మాలిక్ ఆన్‌హైడ్రైడ్ ( maleic anhydride) ను ఆక్సిజనుతో చర్య జరిపించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చెయ్యబడును.
2 CH3CH2CH2CH3 + 7 O2 → 2 C2H2 (CO) 2O + 8 H2O

ఉపయోగం
 బ్యుటేన్ వాయువునుప్రొపేను, కొన్ని ఉదజని, కర్బన సమ్మేళనాలను కలిపి ద్రవరూపంలోకి మార్చి, లోహ సిలెండరులలో నింపి వంట ఇంధనంగా, వాహన ఇంధనంగా వినియోగిస్తున్నారు .ఈ విధంగా ద్రవరూపానికి మార్చిన వాయువు సమ్మేళానాన్ని ఎల్.పి.జి (ద్రవికరించిన పెట్రోలియం వాయువు) అని ఆంటారు.
సిగరెట్ లైటరులలో, క్యాంపింగ్‌ స్టవులలో (camping stove) ఇంధనంగాను, ఇళ్లలో వాడు శీతలీకరణ పరికరం (fridge) శీతలీకరణ ద్రవంగాను ఉపయోగిస్తారు. 
బ్యుటేన్ వాయువును ఉష్ణమాపకాలలో (thermometer, వత్తిడి మాపకాలలో (pressure Guages, ఇతర మాపకాలలో వినియోగిస్తున్నారు
ప్రయోగశాలలలో ఉపయోగిస్తారు.

బ్యుటేన్ వలన ఇబ్బందులు
ఈ వాయువును తక్కువ మోతాదులో పీల్చినప్పుడు, తలతిరగడం, చూపు మసకబారడం, వాంతులవ్వడం, మాటల తడబాటు, దగ్గుట, బుమ్ముట వంటి లక్షణాలు కన్పించును.ఎక్కువగా పీల్చిన ఈ లక్షణాల తీవ్రత పెరుగుతుంది, శ్వాసకోసం పై, గుండెపనితీరుపై ప్రభావం చూపును.

ఇవికూడా చూడండి
ప్రొపేన్
హెక్సేను

బయటి లింకులు
http://www.drugs-forum.com/forum/showwiki.php?title=Butane

మూలాలు/ఆధారాలు

కర్బన సమ్మేళనాలు
ఆల్కేన్లు
హైడ్రోకార్బన్లు