Հայիթիի արտաքին պարտքը

Հայիթիի արտաքին պարտքը հիմնական գործոններից մեկն է, որն առաջացրել է երկրի կայուն աղքատությունը։ Այնբանից հետո, երբ Հայիթիացիներն իրենց հայտարարեցին ազատ և անկախ պետություն 1804-ին, Ֆրանսիան պահանջեց, որ նորաստեղծ երկիրը վճարի Ֆրանսիայի կառավարությանը և ֆրանսիացի ստրկատերերին 21 միլիարդ ԱՄՆ դոլարին համարժեք ժամանակակից գումար ՝ ստրուկների սեփական կյանքի «գողության» և նրանց հողերը շահութաբերշաքարավազ և սուրճ արտադրող տնկարկների վերածելու համար։ Այս Անկախության պարտքը ֆինանսավորվեց ֆրանսիական բանկերի և ամերիկյան Citibank- ի կողմից, և վերջապես մարվեց 1947 թվականին։

Ավելի ուշ, Դուվալիեի կոռումպացված տոհմը ավելացրեց երկրի պարտքերը, և, ինչպես կարծում են, նրանք այդ փողերն օգտագործել են իրենց իշխանությունն ընդլայնելու և իրենց անձնական շահերի համար։ 21-րդ դարի սկզբին, և հատկապես 2010 թ. ավերիչ երկրաշարժից հետո, Համաշխարհային բանկը և որոշ այլ կառավարություններ ներեցին Հաիթիի պարտքերի մնացած մասերը։ Ֆրանսիան ներեց վերջերս կայացած վարկը ՝ 77 միլիոն ԱՄՆ դոլար մնացորդով, բայց հրաժարվեց քննարկել անկախության պարտքի մարման հարցը։

Սենտ-Դոմինգու 
Հաիթին նախկինում Նոր աշխարհի ամենահարուստ գաղութներից մեկն էր։ 1697-1804 թվականների ընթացքում, Ֆրանսիայի տիրապետության տակ, Արևմտյան Աֆրիկայի 800 000 ստրուկներ բերվեցին այն ժամանակ հայտնի Սենտ-Դոմինգու ՝ աշխատելու հսկայական տնկարկներում, որոնք արտադրում էին Ֆրանսիայի և Բրիտանիայի կողմից սպառված սուրճի վաթսուն տոկոսը և աշխարհի շաքարավազի երեք քառորդը։ Սենտ-Դոմինգուն ոչ միայն բաժին էրընկնում աֆրիկյան ստրուկների ամբողջ առևտրի մեկ երրորդին, այլև հայտնի էր, որ այն պայմանները, որոնցով նրանքապրում և ինչպես վերաբերվում էին, ամենադաժաններից էին։ 1790 թվականին Սենտ-Դոմինգուի բնակչությունը հասավ520 000-ի, իսկ այդքանից 425 000-ը ստրուկներ էին ։

Անկախության պարտք 
Հայիթիի պարտքի ժառանգությունը սկսվեց 1804 թ.-ին Ֆրանսիայից անկախություն ձեռք բերելուց անմիջապես հետո։ 1825 թ. Ֆրանսիան, պատրաստ ռազմական ռազմանավերով, պահանջեց, որ Հայիթին փոխհատուցի Ֆրանսիայինստրուկների և ստրուկների գաղութի կորստի համար։ Ֆրանսիայի կողմից Հայիթին որպես ինքնիշխան հանրապետություն ճանաչելու դիմաց Ֆրանսիան պահանջեց վճարել 150 միլիոն ֆրանկ։ Վճարումից բացի, Ֆրանսիան պահանջում էր, որ Հայիթին 50% -ով զեղչի իրենց արտահանվող ապրանքները։ 1838 թվականին Ֆրանսիան համաձայնվեց կրճատելպարտքը մինչև 90 միլիոն ֆրանկ, որը պետք է վճարվեր 30 տարվա ընթացքում ՝ փոխհատուցելու տնկարկների նախկին տերերին, ովքեր կորցրել էին իրենց ունեցվածքը ։ Հայիթիից Ֆրանսիա վճարվեց 21 միլիարդ դոլարի համարժեք ժամանակակից գումար։

Հարստության փոխանցումը Հայիթիից Ֆրանսիայի կառավարություն և Հայիթիից տարբեր բանկեր, որոնք ֆինանսավորելեն Անկախության պարտքը, հաստատված է։ Նախկին ստրկատերերի կողմից փոխհատուցման համար ներկայացված մանրամասն պահանջները, ներառյալ «կորցրած» ստրուկների դրամական արժեքը, և որոնք հիմք են հանդիսացել Ֆրանսիայի կառավարության պահանջների համար, փաստագրվել են։

Նմանապես, 1825 թ. Կանոնադրության պայմանները և դրա բանակցությունների հաշիվները պահպանվել են։

Ֆրանսիայի կառավարությունը վերջապես հաստատեց, որ 1893 թվականին վճարվեց 90,000,000 ֆրանկ։ Մինչև 1947 թվականը պահանջվեց, որ Հայիթին վերջնականապես մարի պարտքի հետ կապված ամբողջ տոկոսները։ Առաջին վճարման պատմությունը ՝ 24,000,000 ոսկե ֆրանկ, Փարիզով տեղափոխված ՝ Ternaux Gandolphe et Cie- ի պահոցներից Ֆրանսիայի գանձապետարան մանրամասնորեն գրանցված է։ Պատմաբանները վարկի փաստաթղթերը հետապնդել են 1825 թ. Որոշման ժամանակաշրջանից, վերաֆինանսավորման տարբեր ջանքերի միջոցով, մինչև վերջին քաղաքային փոխանցումը դեպի Ազգային քաղաքային բանկ 1947 թ.

Duvalier պարտքը 
1971-ից 1986 թվականներին Հայիթիում ղեկավարում էին կոռումպացված և ճնշող Դուվալիե ընտանիքը։ Միայն այս ժամանակահատվածում ստացված վարկերի հաշվարկը կազմում էր 2000-ի Հայիթիի պարտքի մոտ 40% -ը, մինչ պարտքի մարման տրամադրումը։ Այս միջոցներն օգտագործվել են Հաիթիի նկատմամբ Դուվալիեների վերահսկողությունը ուժեղացնելու և տարբեր խարդախ սխեմաների համար։ Խոշոր գումարները Դուվալիեները պարզապես գողացել են։

Հայիթիի պարտքը չեղյալ հայտարարելու նախաձեռնություններ 
ԱՄՆ հոբելյանական, Հոբելյանական պարտքերի քարոզարշավ (Մեծ Բրիտանիա)  և այլք կոչ են անում անհապաղ չեղարկել Հայիթիի պարտքը բազմակողմ հաստատություններին, այդ թվում ՝ Համաշխարհային բանկին, Արժույթի Միջազգային Հիմնադրամին (ԱՄՀ) և Միջամերիկյան զարգացման բանկին, փաստարկելով այն մասին, որ այս պարտքն անարդար է (իրավական տերմինով կոչվում է օդիոզ պարտք) և որ Հաիթին կարող է ավելի լավ օգտագործել այդ միջոցները, ուղղելով կրթության, առողջապահության և հիմնական ենթակառուցվածքների պարտքերի սպասարկմանը։

Հայիթիի պարտքի չեղարկման մասին որոշումը  ունեցել է 66 համաֆինանսավորող ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում 2008 թվականի փետրվարի դրությամբ։

ԱՄՆ-ի մի շարք կազմակերպություններ գործողությունների մասին նախազգուշացումներ են տվել Հայիթիի պարտքի չեղարկման մասին որոշման և Կոնգրեսի նամակ ԱՄՆ գանձապետարան , այդ թվում ՝ ԱՄՆ հոբելյանական, Հաիթիի արդարադատության և ժողովրդավարության ինստիտուտ և ԱՄՆ Փաքս Քրիստի։

Պարտքի չեղարկում 
Հայիթին իր գագաթնակետին ունեցել է 1,8 միլիարդ դոլար ընդհանուր արտաքին պարտք։ 2006-ից մինչև 2009 թվականը, Հայիթին ավելացվել է Համաշխարհային բանկի և ԱՄՀ-ի խիստ պարտական աղքատ երկրի նախաձեռնությանը (HIPC): 2009-ի սեպտեմբերին, տնտեսական և սոցիալական բարեփոխումների ծրագրից հետո, Հայիթին բավարարեց HIPC ծրագրի ավարտի պահանջները ՝ այն որակելով որպես արտաքին պարտքի պարտավորությունները չեղյալ համարելուհամար։ Սա կրճատեց պարտքի անվանական արժեքը $ 757 միլիոնով , իսկ ապագա պարտքերի սպասարկումը (ներառյալ տոկոսները) 1,2 միլիարդ դոլարով :Հայիթիի ամենամեծ վարկատուն` Միջամերիկյան զարգացման բանկը]](IDB), պարտքերի մեղմացման նախաձեռնության մի մասն էր, բայց նախաձեռնությունը չեղյալ հայտարարեց միայն մինչև 2005 թվականը տրված վարկերը, և դրանից հետո IDB- ն ավելի շատ վարկեր է տրամադրել։ Հայիթիի IDB- ի պարտքըկազմում է մոտավորապես կես միլիարդ դոլար` հետագա տարիներին ԱՄՀ-ի կանխատեսած պարտքերի սպասարկման վճարներով։ ԱՄՆ կառավարությունը Հայիթիի անունից պարտքերի վճարման այս ծառայությունը վճարում էերկրաշարժից առաջ ։

Հայիթիում 2010 թվականի սկզբին տեղի ունեցած երկրաշարժի կործանարար հետևանքներով քաղաքացիական հասարակության խմբերի կողմից պարտքերի հետագա չեղարկման նոր պահանջներ եղան։ Հայիթիի պարտքերը 1,25 միլիարդ դոլար բարձրացրած ողբերգության և նոր փոխառությունների լույսի ներքո, «Հոբելյանական պարտքերի քարոզարշավի» նման խմբերը կոչ արեցին այս պարտքը հանել։ Ավելին, դրանից հետո արտակարգ իրավիճակներից ԱՄՀ-ից Հայիթիի կառավարությանը վարկերի տեսքով գումար առաջարկվեց արտակարգ իրավիճակների համար։ Քաղաքացիական հասարակության խմբերը բողոքեցին վարկերի առաջարկի և ոչ դրամաշնորհների առաջարկի համար`առանց այդ էլ ծանր պարտք ունեցող երկրի, որը փորձում է հաղթահարել այդպիսի ավերածությունները։ Ոմանք պնդումեն, որ Հայիթիի տարեկան պարտքերի սպասարկման վճարները շատ ցածր են (տարեկան $ 9 միլիոն դոլար՝ ԱՄՆ կառավարության կողմից Հաիթիի անունից վճարված պարտքի սպասարկման զուտ), պարտքի չեղարկումը քիչ օգուտ կբերի երկրին երկրաշարժից վերականգնվելուն, և չպետք է առաջնահերթություն լինի ակտիվության համար ։

Agence France Press- ը 2010 թվականի հունվարի 26-ին հաղորդեց, որ Վենեսուելայի Նախագահ Ուգո Չավեսը ասել է, որ Petrocaribe- ը, Վենեսուելայի տարածաշրջանային ցածր էներգիայի դաշինքը, ներելու է Հայիթիի պարտքը։ Հայիթիի պարտքը Վենեսուելայի հետ կազմում է 295 միլիոն դոլար, ինչը կազմում է 1,25 միլիարդ դոլար արտաքին պարտքի մոտմեկ քառորդը, համաձայն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալների ։

2010 թ.-ի մայիսի 28-ին Համաշխարհային բանկը հայտարարեց, որ հրաժարվում է Հայիթիի բանկից մնացած պարտքերից ։ Հրաժարման արժեքը կազմել է 36 միլիոն դոլար ։

2015 թ.-ին Ֆրանսիան ներեց շուրջ 77 միլիոն ԱՄՆ դոլարի համարժեք ժամանակակից գումարի պարտք, որը կապ չունի անկախության հետ։ 2004 թվականին Հայիթիի կառավարությունը պահանջեց, որ Ֆրանսիան Հայիթիին վերադարձնի 1825-1947 թվականներին վճարված միլիոնավոր դոլարների դիմաց ՝ որպես ստրուկների ազատության արդյունքում ֆրանսիացի ստրկատերերի և հողատերերի կորցրած գույքի փոխհատուցում։ 2015-ին Ֆրանսիայի կառավարությունը մերժեց այս պահանջը։

Տես նաև 

 Զարգացող երկրների պարտք
 Հայիթիի փոխհատուցման հակասություններ

Հղումներ