Դեյվիդ Բրյուսթեր

Դեյվիդ Բրյուսթեր (),  շոտլանդացի ֆիզիկոս, աստղագետ, գյուտարար։

Լոնդոնի Թագավորական ընկերության անդամ (1815), Էդինբուրգի Թագավորական ընկերության նախագահ (1864)։

Կենսագրություն 
Դեյվիդ Բրյուսթերը ծնվել է 1781 թվականի դեկտեմբերի 11-ին։

Դեյվիդ Բրյուսթերը ուսանել է աստվածաբանություն Էդինբուրգի համալսարանում, որն ավարտել է 1800 թվականին՝ դառնալով քահանա և 1843 թվականին Ազատ շոտլանդական եկեղեցու հիմնադիրներից մեկը։ Նա դեղագործ էր, ապա` իրավունքի դոկտոր և իրավաբան, բայց արդեն 1801 թվականին նա սկսել է ուսումնասիրել ֆիզիկա։ 1802-1806 թվականներին եղել է «Էդինբուրգմեգեզին» ամսագրի խմբագիր։ 1837-1859 թվականներից Սենտ-Էնդրյուսի համալսարանի քոլեջների վարիչ և ֆիզիկայի պրոֆեսոր, 1860 թվականից Էդինբուրգի համալսարանի փոխնախագահ։

Նա մասնագիտանում էր օպտիկական երևույթների, առաջին հերթին սպեկտրալ և բևեռացման ուսումնասիրության մեջ։ 1815 թվականին հայտնաբերեց դիէլեկտրիկի բեկման ցուցիչի և լույսի միջև եղած անկյան միջև կապը, որի դեպքում դիէլեկտրիկի մակերեսից անդրադարձած լույսն ամբողջությամբ բևեռացված է։ Ուսումնասիրել է լույսի կլանումը, հայտնաբերել արհեստական անիզոտրոպիա ունեցող լրատվամիջոցների երկճեղումը, դիտել շրջանաձև բևեռացումը (1850 թվական), Հայտնաբերել բիաքսիական բյուրեղների գոյությունը (1818 թվական)։

Բրյուսթերի հանքանյութն անվանակոչվել է բրյուսթերիտ` կալցիումի, ստրոնցիումի, բարիումի բարդ ալյումոսիլիկատի պատվին։

1816 թվականին հայտնագործել է  կալեյդոսկոպը։

1830 թվականին գիտնականը պարգևատրվեց Լոնդոնի Թագավորական ընկերության Թագավորական մեդալով։

Նա կարևոր ներդրում ունեցավ գիտության մասսայականացման մեջ, կանգնած էր Բրիտանական գիտական ​​ասոցիացիայի ակունքներում։

Այլ մոլորակներում կյանքի գոյության վերաբերյալ Բրյուսթերի և Ուիլյամ Ուեյելի հակասությունները լայնորեն հայտնի են։

Գործունեություն 
Քսան տարեկան հասակում սկսել է գիտական հոդվածներ հրատարակել Լոնդոնի Թագավորական Ընկերության Philosophical Transaction պարբերաթերթում և այլ գիտական հրատարակություններում։ Իր գիտական ուսումնասիրությունների գլխավոր թեմաները կարող են թվարկվել հետևյալ հինգ դասակարգումների համաձայն. անդրադարձման և բեկման բևեռացման օրենքը (իր անունով է կոչվում Բրյուսթերի անկյուն), ջերմության և ճնշման ազդեցությամբ բևեռացման կառուցվածքի բացահայտումը, կրկնակի բեկման երկառանցք բյուրեղների բացահայտումը, մետաղների անդրադարձման օրենքը, լույսի կլանման շուրջ փորձարկումները։ 

1815 թվականին դարձել է Լոնդոնի Թագավորական Ընկերության անդամ և ստացել է «Copley Medal» մրցանակը։ 1818 թվականին ստացել է նույն ընկերության «Rumford Medal» մրցանակը։ Ստեղծել է առաջին ոսպնյակային ստերեոսկոպը։ Գիտական տասնյակ հոդվածներ է գրել Էդինբուրգյան Հանրագիտարանի և Բրիտանական հանրագիտարանի համար։ 1837-1859 թվականներին եղել է «St. Andrews University», իսկ 1859-1868 թվականներին «Edinburgh University» համալսարանների գլխավոր ռեկտորը։

Նրա անունով են կոչվում նաև 10315 Brewster աստերոիդը և Լուսնի խառնարաններից մեկը։

Ընտանիք 
Բրյուսթերը երկու անգամ ամուսնացել է։ Նրա առաջին կինը՝ Ջուլիետա Մաքֆերսոնը (մոտ 1776-1850 թվականներ) ով Ջեյմսա Մակֆերսոնի (1736-1796) դուստրն էր ՝ օսական պոեզիայի հավանական թարգմանիչ։ Նրանք ամուսնացան 1810 թվականի հուլիսի 31-ին Էդինբուրգում և ունեցան չորս որդի և դուստր։

 Ջեյմս (1812 թվական)
 Չարլզ Մակֆերսոնը (1813-1828 թվականներ), խեղդվել է։
 Դեյվիդ Էդվարդ Բրյուսթերը (1815 թվականի օգոստոսի 17) դարձավ Հնդկաստանում ծառայող ռազմական սպա (փոխգնդապետ)։
 Հենրի Քրեյգին (1816-1905) դարձավ ռազմական սպա և լուսանկարիչ։

Մարգարեթ Մարիա Գորդոնը 1823-1907 թվականներին գիրք է գրել Բրյուսթերի մասին, որը համարվում է նրա կյանքի ամենալավ պատմությունը։

Երկրորդ անգամ Բրյուսթերը ամուսնացավ Նիցցայում 1857 թվականի մարտի 26-ին (կամ 27-ին) Ջեյն Քըրք Փարնելի հետ (ծնված 1827 թվականին)։ Հայտնի է, որ Լեդի Բրյուսթերը ուշագնաց է եղել 1860 թվականի հունիսի 30-ին Օքսֆորդում էվոլյուցիայի վերաբերյալ բանավեճի ժամանակ։

Մահ 
Դեյվիդ Բրյուսթերը մահացել է 1868 թվականի փետրվարի 10-ին իր հայրենիքում և թաղվել Մելրոուս աբբայությունում՝ իր առաջին կնոջ և երկրորդ որդու կողքին։

Հիշողություն 
1976 թվականին Դեվիդ Բրյուսթերի անունով կոչվեց Էդինբուրգի Հերիոտ-Ուոթ համալսարանի ֆիզիկական շենքը Լուսնի վրա։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 Иностранные члены Российской академии наук XVIII−XXI вв.: Геология и горные науки. / Отв. редактор И. Г. Малахова. М.: ГЦ РАН, 2012. − 504 с. ISBN 978-5-904509-08-8 (эл. версия).

Շոտլանդացի ֆիզիկոսներ
19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Շոտլանդացի գրողներ
Շոտլանդացի գյուտարարներ
Շոտլանդացի մաթեմատիկոսներ
Շոտլանդացի ուսուցիչներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ