Խա (կիրճ)

Խա կիրճ (), նեղ կիրճ, Մոնաստերակի Դակոսում, Հունաստանի Կրետե կղզու արևելյան մասում։

Ստուգաբանություն 
«Խա կիրճ» անվանումը ծագել է հունարեն կրետական բարբառի ​​«խասկո» () բառից, որը նշանակում է «առանձնացնել» կամ «խոսել»։

Աշխարհագրություն 
Խա կիրճը գտնվում է Թրիպտի լեռնաշղթայի արևմտյան լանջին և դուրս է գալիս Վասիլիկի գյուղից արևելք՝ Իերապետրա հարթավայրում։ Այստեղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի՝ Պաhիա Ամոս և ծովածոց։ Մարդկանց համար գործնականում անհասանելի լինելով՝ կիրճը պահպանում է հարուստ և բազմազան բուսական ու կենդանական աշխարհ։ Նրա խորությունը մոտ      1․000 մետր է (3․300 ոտնաչափ), և ասվում է, որ աշխարհի ամենամեծ ճեղքերից մեկն է:

Կիրճը գտնվում է Իերապետրայի Իսթմոսի հյուսիսային ծայրում։ Երկրաբանական խզվածքի մուտքը շատ դժվար է։ Ճանապարհը մոտենում է կիրճին 110 կիլոմետր (68 մղոն) ազգային մայրուղու երկայնքով Հերակլիոնից դեպի Այոս Նիկոլաոս, այնուհետև մուտքը տանում է Իերապետրա և Էպիսկոպի գյուղով։ Այս գյուղից հեռացնող ճանապարհը 10 մետր (6․2 մղոն) հեռավորության վրա տանում է դեպի Թրիպտի, որտեղ գտնվում է եկեղեցի։ Այստեղից կիրճ կարելի է հասնել միայն ոտքով։

Նկարագրություն
Կիրճը մուտքի մոտ ունի 370 մետր (1․210 ոտնաչափ) բարձրություն, որտեղ լայնությունը մոտ 3 մետր (9․8 ոտնաչափ) է։ Այն ունի մոտ 1․5 կիլոմետր (0․93 մղոն) երկարություն, մի քանի կետերում հատկապես նեղ է և ունի ժայռոտ պատեր, որոնք բարձրանում են մինչև 300 մետր (980 ոտնաչափ), կասկադային տեսքով։ Կիրճը ճեղքվում է «ուղիղ անկյան տակ մի խզվածք-ժայռ, որը բաժանում է արևելյան Կրետեն»։ Կիրճի լայնությունը տատանվում է 6-10 մետրի սահմաններում (20-33 ոտնաչափ), որոշ վայրերում այն ​​նույնքան նեղ է, որքան 1․5 մետրը (4 ոտնաչափ 11 դյույմ)։ Նրա խորությունը մոտ 1,000 մետր է (3,300 ոտնաչափ)։ Կիրճն ունի ջրվեժներ իր երկայնքով, որոնցից 250 մետր անկումն ամենից զառիթափն է։

Այս լայն խզվածքից առաջացած երկրաբանական գոյացությունները բացահայտում են ժայռերի հուները և դրանց ծալքերը, որոնք նույնական են կիրճի երկու ափերին: Երկրաբանորեն այն մեկնաբանվում է որպես «r Tectonics» ակտիվ նորմալ խզվածք, որը հայտնի է որպես Իերապետրա ակտիվ խզվածք՝ հյուսիս-արևելք-հարավ-արևմուտք ուղղվածությամբ:

Մոտակայքում անցկացվում է նավարկություն։ Կիրճն ունի 10-45 մետր տարբեր երկարությամբ 26 աբսեյլ (33-148 ոտնաչափ)։

Հնագիտական ​​պեղումներ 
Մերձակայքում կատարվող հնագիտական ​​պեղումները հայտնաբերել են ուշ նեոլիթ-վերջնական նեոլիթ (մ.թ.ա. 4000 - մ.թ.ա. 3000 թվականներ) օկուպացիա Մոնաստիրակի Կատալիմատայում, որը գտնվում է անորոշ վիճակում Խա կիրճի եզրին: Մոտակայքում է գտնվում Մոնաստիրակի Խալասմենոսը։ Մի շարք ավերակներ և արտեֆակտներ են հայտնաբերվել Խա կիրճի հյուսիսային ափին, իսկ որոշ ավերակներ՝ ժայռի ուղղահայաց երեսի մոտ տեղադրված առանձին նեղ ժայռային դարակների վրա։ Բացի հնագետներից, արկածներ փնտրող ժայռամագլցողներ են նկատվում այդ տարածքում, որը հակառակ դեպքում գրեթե անհասանելի է:

Վայրի բնություն 
Սմիրնիյա, հովանոցավորների ընտանիքի ծաղկավոր բույսերի ցեղ, որոնք հայտնաբերվել են Կրետեում, հանդիպում է նաև անհասանելի Խա կիրճում։ Այս բույսի երեք տեսակ կա։ Կիրճում բնակվում են բազմաթիվ չվող և էնդեմիկ թռչուններ, կաթնասուններ, սողուններ և միջատներ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Հունաստանի աշխարհագրություն