Ի՞նչ է ճշմարտությունը (նկար, Գե)

««Ի՞նչ է ճշմարտությունը» Քրիստոս և Պիղատոս», ռուս գեղանկարիչ Նիկոլայ Նիկոլայևիչ Գեի՝ 1890 թվականին նկարված նկարը։ Դասվում է նկարչի ուշ աշխատանքների շարքին, հանդիսանում է 1880-ականներից 1890-ականներին ստեղծված «կրքոտ շրջապտույտի» մաս։ Նույն տարում՝ 1890 թվականին, Պավել Տրետյակովի կողմից ձեռք է բերվել և մինչ օրս ցուցադրվում է Տրետյակովյան ազգային պատկերասրահում (դահլիճ № 31)։

Նկարի սյուժե 
Նկարը ստեղծվել է Ավետարանի հայտնի սյուժեով։ Այն պատկերում է Պիղատոս Պոնտացուն, որը կանգնած է Հուդեայի իշխանությունը զավթելու մեջ մեղադրվող Հիսուս Քրիստոսի առաջ։ Նկարի անվանումը (Ի՞նչ է ճշմարտությունը) ըստ Հովհաննեսի գրված Ավետարանից աֆորիզմ է։

 
Այսպես՝ Գեի նկարը պատկերում է այն պահը, երբ Պիղատոսը մինչ պրետորիան լքելը Հիսուսին հարց է տալիս՝ այդ պահին մնալով առանց պատասխանի, չնայած Հիսուսի հետևորդներին այդ հարցի պատասխանը արդեն հայտնի էր․ «Ես եմ ճանապարհը, և ճշմարտությունը, և կյանքը»։

Պավել Ֆլորենսկին այսպես է մեկնաբանել Աստվածաշնչյան այդ հատվածը․

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ 
Գեի նկարում պատկերվածը լուրջ անհամապատասխանություններ ունի դրա ստեղծման ժամանակաշրջանում ընդունված թե՛ եկեղեցական, թե՛ գեղանկարչական մշակութային ավանդույթների հետ։ Հիմնական անհամապատասխանությունը նկարի ստվերային լուծումներն են։ Հիսուսը կանգնած է խուլ ստվերում։ Պիղատոսի ամուր կազմվածքը ողողված է արևի լույսով։ Նման լուծումը խախտում է ավանդական այն սզբունքը, համաձայն որի՝ լույսը նույնականացվում է բարու, իսկ խավարը՝ չարի հետ։

Մեկ այլ նորարարություն, որի պատճառով նկարը չընդունվեց, Քրիստոսի կերպարն էր։ Նա հակասեց Հիսուսին որպես հիասքանչ, ներքուստ և արտաքուստ անթերի մարդու կերպարանքով պատկերելու հին ավանդույթին։ Քրիստոսի սրբապատկերման կանոնները արդեն այն ժամանակ ոչ միշտ էին պահպանվում։ Բավական է հիշել Իվան Նիկոլաևիչ Կրամսկու «Քրիստոսն անապատում» (1872) պատկերը, բայց Գեն շատ ավելի հեռուն գնաց։ Հիսուսը պատկերված է տանջահար, ցածրահասակ, թուլակազմ։ Նրա դեմքը զուրկ է նշանակալիութունից։ Քրիստոսի նման կերպարը ոչ միայն դժգոհություն առաջացրեց Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու սինոդում, այլև չընդունվեց մի շարք նկարիչների կողմից։

Նկարի պատմություն 
Կտավը, որի վրա Գեն պատկերել է նկարը, նոր չի եղել։ «Ի՞նչ է ճշմարտությունը» նկարված է նկարչի մեկ այլ նկարի՝ «Գթասրտության» վրայից («Արդյո՞ք դա Քրիստոսը չէ»), որը նկարել է 1879 թվականին և 1880 թվականին ցուցադրել շրջիկ նկարչական ցուցահանդեսների ընկերության 8-րդ ցուցահանդեսում։

«Գթասրտության» վերաբերյալ հանրության արձագանքը և քննադատությունը ամբողջությամբ բացասական էին, և Գեն որոշեց նորից օգտագործել կտավը՝ նախորդ պատկերը նկարելով նոր գունային շերտով։ «Գթասրտությունից» մնացել են միայն նկարչի որդու կողմից 1903 թվականին արված լուսանկարներ, որոնք հրապարակվել են ամսագրում։ Կտավի վրա նախորդ նկարի առկայությունը հաստատվել է կտավի ռենտգենագրության ժամանակ՝ 2011 թվականին, երբ կտավը պատրաստվում էր Տրետյակովյան պատկերասրահում ցուցադրվելուն։ Բացի այդ, կտավի վրա հայտնաբերվել են մեկ այլ պատկերի հետքեր, որը կարող էր լինել «Խաչման» վաղ տարբերակներից մեկը։ Նախորդ պատկերի ուրվագծերը նկատելի են այժմյան նկարի վրա․ Պիղատոսի գլխից դեպի վերև և աջ հստակ երևում են հիշատակվող դեմքի ուրվագծերը։ Քրիստոսի այժմյան պատկերը «վերապատկերված է» «Գթասրտություն» նկարից լուսավոր զգեստով աղջկա կազմվածքից ։

Նկարն առաջին անգամ հանրության դատին է հանձնվել շրջիկների ընկերության ցուցահանդեսին՝ 1890 թվականին։ Նկարը ոչ միանշանակ արձագանք է առաջացրել հասարակության շրջանում, և սուրբ սինոդի կարգադրությամբ հանվել է ցուցադրությունից։

Հետաքրքիր է Պավել Տրետյակովի կողմից նկարի գնման պատմությունը։ Նկարը նրան այնքան էլ դուր չի եկել, և այն ձեռք բերելու ցանկություն Տրետյակովը չի ունեցել։ Լև Տոլստոյը նրան կտրուկ բովանդակությամբ նամակ է գրել․ «Ստացվում է զարմանալի մի բան․ դուք ձեր կյանքը նվիրել եք արվեստի իրեր հավաքելուն, գեղանկարներին և հավաքել եք ամեն ինչ, որպեսզի հազարավոր ողորմելի կտավների մեջ բաց չթողնեք այն մեկը, որի համար արժեր հավաքել մնացած բոլորը։ Դուք լիքը գոմաղբ եք հավաքել, որպեսզի բաց չթողնեք մարգարիտը։ Եվ երբ ուղիղ գոմաղբի կողքին դրված է ակնհայտ մարգարիտը, դուք վերցնում եք ամեն ինչ, բացի դրանից։ Ինձ համար դա պարզապես անըմբռնելի է, ներեցեք ինձ, եթե վիրավորեցի ձեզ, և փորձեք ուղղել ձեր սխալը, եթե տեսնում եք այն, որպեսզի չխորտակեք ձեր բազմամյա գործը»։

Հարգելով Տոլստոյի կարծիքը՝ Տրետյակովն ամեն դեպքում գնել է Գեի ստեղծագործությունը։ Բայց նկարը միանգամից չի հայտնվել պատկերասրահում։ 1890-1891 թվականների ընթացքում այն ցուցադրվել է Եվրոպայում և Ամերիկայում, բայց այնտեղ հաջողություն չի ունեցել և անտարբերության է արժանացել։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 

Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Նիկոլայ Գեի նկարներ
1890 նկարներ