Ելիզավետա Նիկոլսկայա

Ելիզավետա Նիկոլաևնա Նիկոլսկայա (, ), ռուսական բալետի պարուհի, պարարվեստի և բալետի ուսուցիչ, 1934-1945 թվականներին Չեխոսլովակիայում եղել է պրիմա-բալերինա, պարուսույց, Ազգային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։

Կենսագրություն   
Ելիզավետա Նիկոլսկայան ծնվել է 1904 թվականին Վլադիվոստոկում, ազնվականների ընտանիքում (ծննդյան ազգանունը՝ Բուլկինա)։ Հայրը՝ Բուլկին Նիկոլայ Իվանովիչը (1864-1913), ծառայել է ռազմա-դատական գերատեսչությունում, երեխայի ծննդյան պահին եղել է գնդապետ, Մերձամուրյան Ռազմական Օկրուգի ռազմական քննիչ (1898-1902), կյանքի վերջին տարիներին՝ Օդեսայի ռազմական օկրուգի զինվորական դատարանի դատավոր (1910-1913), գեներալ-մայոր (1913)։ Ելիզավետան սովորել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Օլգա Պրեոբրաժենսկայայի բալետի դպրոցում, 1913 թվականից հետո մոր հետ տեղափոխվել է Օդեսա, որտեղ էլ ավարտել է գիմնազիան։ Տասնհինգ տարեկանում ընդունվել է Օդեսայի օպերայի և բալետի թատրոն, որտեղ պարել է 1919-1921 թվականներին։

Արտագաղթ դեպի Պրահա 
Հեղափոխությունից և 1921 թվականին բոլշևիկների կողմից Ռուսաստանի հարավի օկուպացիայից հետո լքել է Ռուսաստանը, չեխ պարուսույց Ավգուստին Բերգերը նրան հրավիրել է Պրահայի ազգային թատրոն, որտեղ 1922 թվականի հուլիսի 8-ին Նիկոլսկայան կատարել է Օդետտայի դերերգը «Կարապի լիճ» բալետում։ 1923-1925 թվականներին, որպես մենապարուհի, հանդես է եկել թատերախմբում, կատարել այնպիսի դերերգեր, ինչպիսիք են Ավրորան Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհի»-ում, Զոբեյդան՝ Ռիմսկի-Կորսակովի «Շեհերազադե»-ում։ 1922 թվականից ղեկավարել է Պրահայի ազգային թատրոնի բալետի դպրոցը, որտեղ դասավանդել է ապագա առաջատար չեխոսլովակացի պարուհիներին, այդ թվում՝ Նինա Իրժիկովային։ 1925 թվականին հեռացել է Պրահայի ազգային թատրոնից իր գործընկեր Ռեմիսլավ Ռեմիսլավսկու հետ գժտվելուց հետո, բացել բալետի դպրոց և կազմակերպել պարային ներկայացումներ Վինոգրադի շրջանի թատրոնում։

Փարիզում և Եգիպտոսում 

1927 թվականին Նիկոլսկայան մեկնել է Փարիզ, որտեղ պարեր է դասավանդել իր ուսուցչուհի Օլգա Պրեոբրաժենսկայայի բացած «Վակեր ստուդիա»-ի բալետի դպրոցում։ Նրա փարիզյան շրջանը լի է եղել սկանդալային իրադարձություններով․ ելույթներ է ունեցել «Պալաս» գիշերային ակումբում որպես պարուհի և աշխատել պարուսույց փարիզյան «Ֆոլի-Բերժեր» կաբարեում, 1927 թվականին, իր թատերախմբի կազմում, խաղացել է էպիզոդիկ դեր ֆրանսիական «Փարիզյան հաճույքներ» խաղարկային ֆիլմում, նաև կեցվածք է ընդունել լուսանկարվելու համար, 1929 թվականին Այսեդորա Դունկանի հետ հին հունական պարեր է կատարել Աթենքի Պարթենոնի առջև, որը նկարել է լուսանկարիչ Նելլի Սույուլձօղլուն։ Հենց նա է եղել քանդակագործ Մորիս Պիկոյի արծաթյա գիպսից պատրաստված պարուհու խորաքանդակի նախատիպարը, որը զարդարում է փարիզյան «Ֆոլի Բերժեր» կաբարեի ճակատը և դարձել է կաբարեի տարբերանշան-խորհրդանիշը։ 1930-1932 թվականներին եղել է Կահիրեի օպերայի պարուսույցը։

Պրահայի թատրոնի պրիմա-բալերինա 
1932 թվականին Նիկոլսկայան վերադարձել է Պրահա, ստացել Չեխոսլովակիայի քաղաքացիություն, դարձել աստղային պարուհի՝ կատարելով մի շարք գլխավոր դերեր։ 1934 թվականից դարձել է պրիմա-բալերինա, 1937-1945 թվականներին եղել է պարուսույց, իսկ 1940-1945 թվականներին՝ Պրահայի ազգային թատրոնի բալետի գեղարվեստական ղեկավար։ Բացի այդ, նա պարեր է բեմադրել և նկարահանվել որպես պարուհի երեք չեխոսլովակյան ֆիլմերում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և գերմանացիների կողմից Չեխոսլովակիայի օկուպացիայի ժամանակ գրավել է գերմանամետ դիրքորոշում, իր հակակոմունիստական և պրոֆաշիստական հայացքների շնորհիվ դարձել Վլայկա կուսակցության անդամ՝ հրապարակավ համագործակցելով նացիստների հետ։ Իր «Prager Ballet der Jelizaveta Nikolska» բալետային խմբի հետ 1942-1944 թվականներին հյուրախաղերով շրջագայել է Երրորդ Ռեյխում և ֆաշիստական Իտալիայում «կայսրության, պրոտեկտորատի և Իտալիայի միջև մշակութային և գեղարվեստական փոխանակման շրջանակներում»։ 

1945 թվականի մայիսին Կարմիր բանակի Պրահային մոտենալու ընթացքում նրան հաջողվում է փախչել, ի տարբերություն իր նախկին ամուսնու՝ Ֆելիքս դե լա Կամարայի (որից ամուսնալուծվել է 1930-ականներին, բայց կապեր է պահպանել), ով ակտիվորեն համագործակցել է նացիստների հետ, հանդիսացել է չեխոսլովակյան «Ֆաշիստների ազգային ընկերության» հիմնադիրը և մահապատժի է ենթարկվել ֆաշիստների հետ համագործակցելու համար (այլ աղբյուրների համաձայն՝ նա նույնպես փախել է Հարավային Ամերիկա)։

Ելիզավետա Նիկոլաևնան Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի տարածքով մեկնել է Վենեսուելա և Կարակասում բացել բալետի դպրոց, որը տասնամյակի ընթացքում հայտնի է դարձել ողջ հարավամերիկյան մայրցամաքում։

Ելիզավետա Նիկոլսկայան հանկարծամահ է եղել 1955 թվականին՝ 50 տարեկան հասակում։

Ֆիլմագրություն 
 1927 - Փարիզյան հաճույքներ / La revue des revues - պարուհի,
 1938 –Կուտնոգորյան օրիորդների արտադրամաս / Cech panen kutnohorských - գնչու պարուհի,
 1940 - Դիմակավորված սիրուհին / Maskovana milenka – պրիմա-բալերինա, կամեո,
 1943 – Պարուհին / Tanečnice - Մադամ Ռիկետտի, Ազգային թատրոնի պրիմա-բալերինա, կամեո։

Գնահատականներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Татьяна Аникина —  Русская звезда чешского балета // Русская традиция, 10 марта 2019

Ռուս բալերինաներ
Ռուս խորեոգրաֆներ
Ռուս պարուհիներ
Ռուս մանկավարժներ
Պարուսույցներ