Ջաբհաթ ալ-Նուսրա

Ջաբհաթ ալ-Նուսրա լի-ահլ ալ-Շամ (), Ալ Կաիդա միջազգային իսլամիստական ահաբեկչական կազմակերպության բաժանմունքը Սիրիայի և Լիբանանի տարածքում։

Խմբավորումը հիմնադրվել է 2012 թվականի հունվարի 23-ին Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Այդ ժամանակից ի վեր այն դիտվում է որպես ապստամբների շրջանում ամենահաջողվածներից մեկը։ Ահաբեկչական կազմակերպություն է ճանաչվել Ավստրալիան, Մեծ Բրիտանիան, Իրանը, ՄԱԿ-ը, Կանադան, Նոր Զելանդիան,  ԱՄԷ-ն, Ռուսաստանը, Սաուդյան Արաբիան, ԱՄՆ-ը, Թուրքիան և Ֆրանսիան։

2014 թվականի օգոստոսին խմբավորումը դարձել է ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների ավիահարվածների թիրախներից մեկը Սիրիայի տարածքում, որոնք հասցվում են Իսլամական պետության դեմ պայքարի շրջանակներում։ Բազմիցս հայտարարել են իրենց կազմալուծման և ջոկատների՝ այլ խմբավորումներին միանալու մասին, մասնավորապես, 2015 թվականի մարտից մտնում են Ջեյշ ալ Ֆաթհ-ի մեջ։

Խմբավորման կազմ 
Խմբավորման շարքերում կռվում են սիրիացիներ, ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի, Իրաքի, Պակիստանի, Լիբանանի, Թուրքմենստանի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի և այլ երկրների քաղաքացիներ։ 2013 թվականին կազմակերպության առաջնորդները հայտարարել Էին Սիրիայում պատերազմի հաջող ավարտից հետո Իսրայելի վրա հարձակվելու մտադրության մասին։

Կառուցվածք 
Ֆրոնտ ան-Նուսրա առաջնորդի մասին ոչինչ հայտնի չէ, բացի այն, որ նա հանդես է գալիս Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանի կեղծանվամբ (հնարավոր է՝ ուղարկվել են Գոլանի բարձունքներ)։

Անվանում 
Հրապարակախոսության մեջ խմբավորումը հայտնի է «Աջակցության ճակատ» («Ֆրոնտ ան Նուսրա») կամ «Ջաբհաթ ան Նուսրա» լի-Ահլ աշ-Շամ () «Աշ-Շամի ժողովրդին օգնության ճակատ» անվանումներով։ 2016 թվականի հուլիսին այն փոխել է անվանումը «Ջաբհաթ Ֆաթհ աշ-Շամ» ( - «Սիրիայի նվաճման ճակատ»։ Նաև հայտնի է որպես «Ալ-Քաիդան Սիրիայում»։

Պատմություն 
Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմին մասնակցելու ընթացքում «Ֆրոնտ ան Նուսրա»-ն ձեռք է բերել սիրիական զինված ընդդիմության ամենաարագ աճող և ագրեսիվ մասի հեղինակությունը։ Մասնավորապես, նա պատասխանատվություն է ստանձնել 70 մահապարտների հարձակումներից 57-ի համար, որոնք կատարվել են Սիրիայում հակամարտության սկսվելուց մինչև 2013 թվականի հունիսը։

Բացի այդ, «Ֆրոնտ ան Նուսրա» մեղադրվում է բազմաթիվ ռազմական հանցագործությունների, այդ թվում կառավարական բանակի գերիների և խաղաղ բնակչության նկատմամբ հաշվեհարդարների մեջ, հիմնականում ալևիների և շիաների ներկայացուցիչների հետ։

Հալեպի համար մարտերի ժամանակ «Ֆրոնտ ան Նուսրա»-ի մարտիկները մասնակցել են ՍԱԲ-ի ապստամբների կողմից իրականացվող մարտական գործողություններին։ Բացի այդ, ՄԱԿ-ի առաջնորդ Ահմեդ Մուազ ալ-Հաթիբը կոչ է արել ԱՄՆ-ի կառավարությանը վերանայել այդ կազմակերպությունը ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում ընդգրկելու իր որոշումը։ Նա համոզված է, որ ցանկացած ապստամբական ուժ, որի նպատակն է Ասադի ռեժիմի անկումը, պետք է հանգիստ թողնել։

2013 թվականի նոյեմբերին Ալ Քաիդայի առաջնորդ Այման ազ Զավահիրին հայտարարել էր, որ Սիրիայում Ալ Քաիդայի միակ օրինական ներկայացուցիչը «Ֆրոնտ ան Նուսրա»-ն է։

Սիրիայի ազատ բանակի հետ կոնֆլիկտ 
Սիրիայի ազատ բանակը ստեղծվել է որպես աշխարհիկ ուժ, որը միավորում է բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են տապալել Ասադի ռեժիմը։ Իսկ ի սկզբանե Ջաբհաթ ալ-Նուսրան Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության դուստր էր, ինչը նշանակում է, որ ուղղված էր Սիրիայում Իսլամական պետության կառուցմանը։ Երկու խմբերն ի սկզբանե համագործակցել են միմյանց հետ և սերտ կապի մեջ են եղել, սակայն հետագայում նրանց միջև գաղափարական հակամարտություն է բռնկվել։ Ջաբհաթ ալ-Նուսրա (Օգնության ճակատ), Ահրար աշ-Շամ, Լիվա ատ-Թաուհիդ, Ահրար աս-Սուրիա, Լիվա իսլամի բրիգադները։ Ըստ առկա տվյալների, միայն մեկ շարժման Ահրար աշ-Շամ բաղկացած է 3 000-ից 5 000 մարտիկների։ Բրիգադը բաժանված է 5-6 գումարտակների, որոնցից յուրաքանչյուրը 250-900 մոջահեդների (կամ 2-6 վաշտ)։ Այդ շարժումների ամիրները պաշտոնապես հայտարարել են ժողովրդավարական Սիրիական ազգային կոալիցիայից հրաժարվելու մասին, որը ստեղծվել է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի մատուցմամբ, և որը գլխավորել Է Դամասկոսի Օմեյադների սուննի մզկիթի նախկին քարոզիչը։ Ավելի վաղ ՍԱԲ-ի մեկ բրիգադ միացել էր Հալեպի Ֆրոնտին։ Այս ամենը Սիրիայի երկու խոշորագույն հակաօլիգարխիկ ուժերի ենթադրյալ միաձուլման մասն էր։ Այս ամենը կոնֆլիկտի է վերածվել աշխարհիկ ՍԱԲ-ի հետ, որից զանգվածաբար փախել են մուսուլման կրոնավորները և հաստատվել Ջաբհաթ ալ-Նուսրա լի-ահլ ալ-Շամի կազմակերպությունում։ Հետագայում դա վերածվեց լոկալ բախումների, ինչպես այդ մասին ասել է իր հարցազրույցում Աբու Հանիֆը, Ամիր Քաթիբին, որը մտնում է «Իրաքի և Շամի իսլամական պետություն» շարժման մեջ։ ԶԼՄ-ներում գրել են ՍԱԲ-ի Գերագույն ռազմական խորհրդի անդամ Քամալ Համամիի ոչնչացման մասին.

Մուտք Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ 
2017 թվականի հունվարի 28-ին Ջաբհաթ Ֆաթհ աշ-Շամը Ջաբհաթ Անսար ադ-Դինի, Հարակատ Նուրեդդին ազ-Զինքի, Ջեյշ աս-Սուննայի, Լիվա Ալ-Հակի խմբավորումների հետ ձևավորել է նոր խմբավորում՝ Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ։ Նոր կրթության առաջատարը Ահրար աշ-Շամ-Աբու Ջաբերն է։ Այդ միաձուլումը տեղի է ունեցել մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ սիրիական ընդդիմության մի քանի խմբավորումներ հայտարարեցին Ահրար աշ Շամի միանալու մասին՝ Ջաբհաթ Ֆաթհ աշ Շամի գրոհներից պաշտպանվելու համար։ Այսպիսով, այսպես կոչված Մեծ Իդլիբում (Իդլիբ նահանգը և դրան հարող Հալեպի, Լաթաքիայի և Համայի նահանգները) մնացել են Բաշար Ասադի հակառակորդների երկու խմբավորումներ։

Ահաբեկչական կազմակերպություն ճանաչում 
«Ֆրոնտ ան Նուսրա» ահաբեկչական կազմակերպություն է ճանաչվել հետևյալ մարմինների կողմից․

 ԱՄՆ կառավարության կողմից՝ 2012 թվականի դեկտեմբերին;
 ՄԱԿ՝ 2013 թվականի մայիսին;
 Ավստրալիայի կառավարություն՝ 2013 թվականի հունիսին;
 Մեծ Բրիտանիայի կառավարություն՝ 2013 թվականի հուլիսին;
 Ռուսաստան՝ 2014 թվականի դեկտեմբերի 29 ։

ՄԱԿ-ի խաղաղապահների առևանգում 
2014 թվականի օգոստոսի վերջին Ֆրոնտ ան-Նուսրա կազմակերպության զինյալներին հաջողվել է գրավել սիրիական Կունեյտրա քաղաքը և նրա շրջակա գյուղերը՝ այնտեղից դուրս մղելով նախագահ Բաշար Ասադի կառավարական զորքերը։ Օգոստոսի 28-ին Ալ-Արաբիա հեռուստաալիքը հայտնել էր, որ Կունեյտրայի շրջանում՝ Իսրայելի հետ սահմանից ոչ հեռու, Ան-Նուսրա ֆրոնտ խմբավորման զինյալների կողմից առևանգվել են ՄԱԿ-ի ուժերի խաղաղապահ զորակազմի զինծառայողները՝ Գոլանի բարձունքներում անջատման դիտարկման նպատակով։ Ավելի ուշ հայտնի է դարձել, որ իսլամիստները գրավել են Ֆիջիի քաղաքացիների՝ ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերի մարտիկները։ Խաղաղապահները մտնում են ՄԱԿ-ի այն ստորաբաժանումների մեջ, որոնք 1974 թվականից ի վեր Գոլանի բարձունքներում վերահսկում են Իսրայելի և Սիրիայի միջև ապառազմականացված գոտին։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Ֆիջիի բանակի հրամանատարը հայտնել է, որ սիրիացի իսլամիստները, որոնք ՄԱԿ-ի 45 դիտորդներ են պահում, որոնք գերեվարվել են Գոլանի բարձունքներում, իրենց պահանջներն են ներկայացրել գերիներին ազատ արձակելու դիմաց։ Իսլամիստների պահանջների թվում են ՄԱԿ-ի ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակից Ան Նուսրա ֆրոնտի բացառումը, հումանիտար օգնության առաքումը Դամասկոսի առանձին շրջաններ, ՄԱԿ-ի դիտորդների հետ փոխհրաձգության ժամանակ սպանված երեք զինյալների զոհվելու համար դրամական փոխհատուցում վճարելը։

Աշ-Շարկ ալ-Աուսաթ թերթը սեպտեմբերի 5-ին հայտնել էր, որ «Ֆրոնտ ան Նուսրա» խմբավորման գրոհայինները մտադիր են խաղաղապահներին դատել շարիաթի օրենքներով։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 11-ին համացանցում հայտնվեց տեսահոլովակ, որը թվագրված է սեպտեմբերի 10-ին, որտեղ ցուցադրվում են ՄԱԿ-ի 45 խաղաղապահներ։ Մոտ 15 րոպե տևողությամբ Տեսագրությունում երևում են երկու մորուքավոր տղամարդիկ, որոնք արաբերեն են խոսում, իսկ հետին պլանում երկրի վրա նստած են ՄԱԿ-ի ֆիջիացի դիտորդները։ Տեսագրության վերջում (13:30) խոսքը տրվում է առևանգվածներից մեկին (կապիտան Սավենակ Ռաբուկին)։ Նա հայտնում գրառման ամսաթիվը՝ երեքշաբթի, սեպտեմբերի 9, և շնորհակալություն է հայտնում իսլամիստներին, որ նրանք լավ են վերաբերվում գերիներին․ հաշվի առնելով, որ իրենց ռեսուրսները սահմանափակ են, նրանք մեզ տվել են լավագույնը, ինչ նրանք ունեն։ Մեզ համար դա շատ երջանիկ օր է, - ասում է գերին։ Մեզ վստահեցրել են, որ շուտով մենք ազատ կարձակվենք։ Մենք շատ երջանիկ ենք, որ տանը կլինենք։ Նրա խոսքով՝ բոլոր 45 դիտորդները ողջ են և առողջ,անվտանգության մեջ են։ Ֆիջիական բանակի ներկայացուցիչները զինվորներին նույնականացրել են տեսանյութում և հաստատել, որ խոսքը հենց առևանգված զինծառայողների մասին է։

Սեպտեմբերի 11-ի օրվա երկրորդ կեսին Ալ Ջազիրա հեռուստաալիքը հայտնել էր, որ Ֆրոնտ ան-Նուսրա խմբավորումը ազատ է արձակել 45 ֆիջիացի զինծառայողների, որոնք Գոլանի բարձունքներում ՄԱԿ-ի խաղաղապահ զորակազմի կազմում էին։ Խաղաղապահները տեղափոխվել են Կունեյտրա սահմանային կետ, որտեղից տեղափոխվել են Իսրայել։ Գերմանական նորությունների գործակալությունը ճշտել Է. ֆիջիացիներին հաջողվել է ջիհադիստների գերությունից ազատել միջնորդի՝ Պարսից ծոցի երկրներից մեկի շնորհիվ։

Կատարի կառավարությունը պաշտոնապես ընդունել է, որ միջնորդ է հանդես եկել Ֆրոնտ ան-Նուսրա զինյալների հետ 45 խաղաղապահների ազատ արձակման հարցով բանակցություններում։ Ինչպես հաղորդել Է Աշ-Շարկ ալ-Աուսաթ թերթը, Դոհայից միջնորդները Ֆիջիի իշխանությունների խնդրանքով բանակցություններ են վարել իսլամիստների հետ։ Սիրիական ընդդիմության ներկայացուցիչները պնդում են, որ Քաթարի կառավարությունը իսլամիստներին 20 մլն դոլար փրկագին է վճարել պատանդ խաղաղապահներին ազատ արձակելու համար։

ՄԱԿ-ի խաղաղապահների բազայի գրավում 
Այն բանից հետո, երբ Գոլանի բարձունքներում ՄԱԿ-ի UNDOF առաքելության դիտորդները լքեցին Սիրիան, նրանց էլ Ֆուար բազան գրավվեց սալաֆիական «Ֆրոնտ ան Նուսրա» կազմակերպության կողմից։ Բոլոր ռազմական սարքավորումները, սպառազինությունն ու ռազմական տեխնիկան բաժին են հասել իսլամիստներին։ ՄԱԿ-ում Սիրիայի լիազոր ներկայացուցիչ Բաշար Ջաֆարին 2014 թվականի սեպտեմբերի 17-ին հայտնել էր, որ իսլամական գրոհայինները գրավել են Գոլանի բարձունքների սիրիական մասի ողջ տարածքը։

Գերիների սպանություններ 
 2015 թվականի սեպտեմբերի կեսերին «Ֆրոնտ ան Նուսրա» խմբավորման զինյալները մահապատժի են ենթարկել սիրիական բանակի 56 գերիների, որոնք նրանք գրավել էին 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Իդլիբ նահանգում գտնվող Աբու էդ Դուհուր օդանավակայանի գրավման ժամանակ։

Տես նաև 
 Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն
 Կոտորած Ադրայում

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 «Сопротивляются за счёт помощи извне»: когда в Сирии может быть разгромлена группировка «Джабхат ан-Нусра». RT
 

2012 հիմնադրված կազմակերպություններ
Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ
Միջազգային ահաբեկչական կազմակերպություններ