Ֆեոդոր Բրանդ

Ֆեոդոր Ֆեոդորովիչ Իոհան ֆոն Բրանդ (, ), գերմանացի, Ռուսական կայսրության  բնագետ, բժիշկ, կենդանաբան և բուսաբան, Ռուսաստանի միջատաբանական ընկերության նախագահ, ակադեմիկոս, գաղտնի խորհրդական 1869 թվականից։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1802 թվականի մայիսի 25-ին Պրուսական Սաքսոնիայի Յուտերբոգ քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հարազատ քաղաքի գիմնազիայում, իսկ հետո՝ Վիտենբերգի լիցեյում։ 1921 թվականին սովորել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Սկզբնական շրջանում Բրանդը ավելի շատ Գեյնի ղեկավարությամբ զբաղվում էր բուսաբանությամբ, իսկ հետագայում՝ Լիխտեյնշտեյնի ու Ռուդոլֆի ղեկավարությամբ անատոմիայով և կենսաբանությամբ։ 1825 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, իսկ 1826 թվականին՝ դիսերտացիայի պաշտպանությունից հետո, ստացել է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան։ Ծառայությունը սկսել է Բեռլինում որպես թերապևտ Գեյնի ընթերակա։ Ինն ամիս անց տեղափոխվել է անատոմիական թանգարան որպես օգնական։ 1827 թվականի հուլիսի 4-ից Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրիվատ-դոցենտ էր, իսկ 1983 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Գերմանիայում մշտական աշխատանք չգտնելով՝ Հումբոլդտի և Ռուդոլֆի ազդեցությամբ տեղափոխվել է Ռուսաստան։ 1831  թվականին թողել է Բեռլինը և սկսել է աշխատել կայսերական ակադեմիայի կենդանաբանական թանգարանում որպես Կ. Բեռի ասիստենտ, հետագայում ղեկավարել է կենդանաբանական թանգարանը։ Փաստացի նա ստեղծել է կենդանաբանական թանգարանը մասամբ իր հավաքածուներով, ինչպես նաև փոխանակման ճանապարհով։ 1832 թվականին մայիսին նա ընտրվել է արտակարգ, իսկ 1833 թվականի հունիսի 14-ից՝ սովորական ակադեմիկոս Կայսերական գիտություննների ակադեմիայում։ 1837-1846 թվականներին Բրանդը Պետերբուրգի Մարինյան ինստիտուտի տեսուչ էր, 1843-1859 թվականներին՝ գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտի կենդանաբանության և համեմատական անատոմիայի պրոֆեսոր, իսկ 1957-1960 թվականներին` բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Նա ժամանակի լավագույն հնէաբաններից էր, ուսումնասիրում էր տարբեր տարիքի և տիպի կենդանի բրածոներին, հատկապես հատուկ ուշադրություն էր դարձնում ձկներին, թռչուններին, կետակերպերին և այսպես կոչված հաստակաշիներին՝ մամոնտ, ռնգեղջյուր և այլն։ Հոֆմանի ղեկավարությամբ 1846-1850 թվականներին մասնակցել է Ռուսական աշխարհագրական ընկերության արշավախմբին։ Նա արշավախմբի գործունեության ընթացքի մեծ մասում չնայած որ հիվանդ է եղել, բայց այնուամենայնիվ մեծ հոդված է գրել, որը հրատարակվել է արշավախմբի 1856 թվականի հաշվետվությունում։ 

1876 թվականի հունվարի 12-ին արժանացել «Սպիտակ արծիվ» շքանշանի, ինչպես նաև պրուսական «Կարմիր արծվի 2-րդ կարգի շքանշանի»։ Մահացել է 1870 թվականի հուլիսի 3-ին Նարվայի մոտ գտնվող Մերեկյուլ վայրում։ Նա հուղարկավորվել է Պետերբուրգի Սմոլենսկյան լյութերական գերեզմանատանը։

Գիտական աշխատություններ 
Բրանդը հեղինակ է շուրջ 300 աշխատությունների՝ համեմատական անատոմիայի, կենսաբանության, բուսաբանության, հնաբանության։ Աշխատությունների մեծ մասը գրել է գերմաներենով և ֆրանսերենով, կան նաև ռուսերեն և լատիներեն հրատարակություններ։ Նա  «Բժշկական կենդանաբանություն» երկհատորյակի, «Ողնաշարավոր կենդանիները հյուսիսեվրոպական Ռուսաստանում» և այլ գրքերի հեղինակն է։ Ունի անդամություններ տարբեր կազմակերպություններում։ Բրանդը շատ երկրների տարբեր գիտական ընկերությունների անդամ էր, Ռուսաստանի և մի շարք այլ պետությունների պատվավոր դոկտոր։

Հիշատակ 
Վիտենբերգ քաղաքի այն դպրոցում, որտեղ 1812-1822 թվականներին սովորել է Բրանդը, տեղադրված է հուշատախտակ։ Նրա պատվին անվանակոչվել են կենդանական և բուսական աշխարհի 19 տեսակներ։

Ընտանիք 
1831 թվականի մայիսի 25-ին ամուսնացել է Անրիետա Ավգուստա Ամալի Վեյխարդտի հետ (1811-1866)։ Նրանց երեխաներն են․
Ռադդե Մարիա, դուստրը, 1863 թվականն ամուսնացած էր Գուստավ Իվանովիչ Ռադդեի հետ։
Որդի Բրանդտ Ալեքսանդր Ֆեդորովիչ (1844-1932), Խարկովի համալսարանի կենդանաբանության պրոֆեսոր
Որդի Բրանդտ Ռոման Ֆեդորովիչ (1853-1920) - Սլավիստ, Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 Брандт, Федор Федорович
 ВТ-ЭСБЕ, Брандт, Федор Федорович
 ВТ-БСЭ1, Брандт, Федор Федорович
 БСЭ3,заглавие=Брандт Федор Федорович
 Адарюков В. Я., Обольянинов Н. А. Словарь русских литографированных портретов. T. 1. — М.: А. И. Мамонтов, 1916. — С. 132.
 Иностранные члены Российской академии наук XVIII−XXI вв.: Геология и горные науки. / Отв. редактор И. Г. Малахова. — М.: ГЦ РАН, 2012. − 504 с. — ISBN 978-5-904509-08-8.

Հղումներ
 Биография  и электронные книги Ф. Ф. Брандта в Электронной библиотеке «Научное наследие России»
 Биография и библиография в информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.
 
Գերմանացի կենսաբաններ
Գերմանացի բուսաբաններ
Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Գերմանացի բնագետներ
Գերմանացի կենդանաբաններ
Գերմանացի բժիշկներ