Կոդ (նշանագիտություն)

Նշանագիտության մեջ կոդը կոնվենցիաների կամ ենթակոդերի խումբն է, որն օգտագործվում է իմաստ արտահայտելու համար։ Ամենագործածականը բանավոր խոսքն է, բայց տերմինը կարող է նաև օգտագործվել նշանակելու համար յուրաքանչյուր պատմողական ձև. ենթադրենք նկարի գունային համակարգը (օր.՝ կարմիր գույնը խորհրդանշում է վտանգ) կամ սեղանի խաղի կանոնները (օր.՝ զիվորների նշանակիչները շախմատի մեջ)։

Ֆերդինանդ Դը Սոսյուրը նշել է, որ նշանները ձեռք են բերում իմաստ և արժեք միայն այն դեպքում, երբ նրանք մեկնաբանվում են միմյանց հետ հարաբերության մեջ։ Նա հավատում էր, որ նշանակչի և նշանակյալի միջև հարաբերությունը կամայական է։ Այսպիսով, նշաններ մեկնաբանելը ենթադրում է ծանոթություն կոդերի հետ, որոնք օգտագործվում են իմաստը փոխանցելու համար։

Ռոման Յակոբսոնը(1896–1982)մշակել է այն գաղափարը, որ տեքստերի մեկնաբանությունը կախված է աին կոդերից կամ կոնվենցիաներից, որոնք օգտագործվում են հաղորդակցության համար։ Քանի որ նշանի իմաստը կախված է այն կոդից, որի փոխարեն այն գտնվում է, կոդերը ապահովում են կաղապար, որտեղ էլ հենց նշանները ձեռք են բերում իրենց իմաստները (տես սեմիոզիս)։

Քննարկում 
Կոդերը մի լայնածավալ մեկնաբանելի շրջանակ են ներկայացնում, որն օգտագործվում է և՛ ուղարկողի և՛ ստացողի կողմից՝ կոդավորելու և ապակոդավորելու հաղորդագրությունը։ Հաղորդակցությունը հաջողված կարելի է համարել այն դեպքում, երբ ուղարկողը և ստացողը օգտագործում են միևնույն կոդը։ Քանի որ նշանները կարող են ունենալ իմաստների տարբեր մակարդակներ՝ դենոտատիվ իմաստից մինչև կոննոտատիվ, ուղարկողի նպատակը կոդեր ընտրել և հավաքելն է այնպես, որ դրանք սահմանափակեն բոլոր հնարավոր իմաստները, որոնք կարող են հասկացվել հաղորդագրությունը մեկնաբանելու ժամանակ։

Այս ամենին կարելի է հասնել ներառելով մետալեզվական համատեքստային բանալիներ, օրինակ՝ իրադրության բնույթը, ոճը ՝ ակադեմիական, գրական և այլն, ինչպես նաև ծանոթագրություններ կամ այլ կոդեր։ Դասակարգերի կամ խմբավորումների բաժանումները որոշվում են սոցիալական ինքնությամբ, որը յուրաքանչյուր անձնավորություն կառուցում է խոսակցական լեզվի (այսինքն՝ արտասանությամբ կամ որպես բարբառ) կամ  գրավոր լեզվի միջոցով (այսինքն նախադասությունների կամ կարճ հաղորդագրության ծառայության մեջ), բնակավայրով, հանգվելու ոճով և ոչ վերբալ վերաբերմունքով(օրինակ՝ տարբերակելով ավանդույթները)։ Սոցիալականացման գործընթացը իրենից ենթադրում է սովորել հասկանալու գերիշխող կոդերը և այնուհետև որոշել՝ որն օգտագործել կոնկրետ պահին, այսինքն գիտակցել, որ երբեմն կոդային համակարգում լինում են գաղափարախոսական որակներ, որը որոշում է սոցիալական թույլատրելիության մակարդակները՝ արտացոլելով ներկա դիրքորոշումները և հավատները։ Այն ներառում է կարգավորող կոդերը, որոնք նախատեսված են կառավարելու նշանակիչ կոդերի օգտագործման ձևերը։

Մարդկային մարմինը ներկայացուցչական կոդեր է արտահայտում դեմքի արտահայտությունների, ժեստերի և հագնվելու միջոցով։ Այսպիսով, բանավոր խոսքը կարող է անթույլատրելի դարձնել կոդերի կոննոտացիան, եթե այն ուղեկցվում է ոչ պատշաճ ոչ վերբալ նշաններով։ Այլ տեսակի կոդերը հիմնվում են գիտելիքի և ադրեսանտների հետաքրքրությունների վրա։ Մասնագիտացված դենոտատիվ կոդերը ապահովում են լեզվի ավելի օբյեկտիվ և անկողմնակալ ձևեր մաթեմատիկական, փիլիսոփայական և գիտական տեքստերի համար։ Ուստի օրինակ, այս կամ այն տեքստը կարդալու կարողությունը կախված է բառապաշարի ավելի մասնագիտացված ձևից։  Կան նաև մասնագիտացված կոննոտատիվ և գաղափարախոսական կոդեր, որոնք արտացոլում են հատուկ սոցիալական, քաղաքական, բարոյական և էսթետիկ արժեքներ։ Երաժշտական և պատկերային կոդերը տեղին են Առնոլդ Շյոնբերգի գործերի, բաբբլգամ փոփի մի նմուշի և Ռեմբրանտի մի կտավի միջև։ Յուրաքանչյուր իրադրություն ունի իր մասնագիտացված կոդերը, և դրանք ավելի բացահայտ դարձնելով, նշանագիտությունը փորձում է բացատրել այն հմտությունները և սովորույթները, որոնք առաջացել են յուրաքանչյուր ձևի մեջ և հասկանալ՝ ինչպես է իմաստը փոխանցվում։ Այս ամենը օգնում է ադրեսանտին բարելավել իր մեթոդները՝ հաշվի չառնելով իրենց գործառական կարիքները, օրինակ՝ որպես քաղաքագետներ, լրագրողներ, արվեստագետներ և այլն։ Իհարկե, իրազեկվածությունը տանում է դեպի կոդերի միտումնավոր խառնուրդի, օրինակ՝ գովազդողը կարող է թողարկել ավելի տպավորիչ գովազդային արշավ՝ օգտագործելով կարգախոս, պատկերներ և երաժշտական կոդեր։ Հաղորդակցական և մեդիա հետազոտության մեջ, հաղորդագրությունը ստացողները այն ապակոդավորում են և առաջացնում են տարբեր փոխազդեցություններ.

the way receivers act towards the message and the way it is encoded becomes relevant, and generates different reactions:

 «Ռադիկալ ընթերցանության» մեջ լսարանը մերժում է իմաստները, արժեքները և տեսակետները, որոնք կառուցում են տեքստը
 «Գերիշխող ընթերցանության» մեջ լսարանը ընդունում է իմաստները, արժեքները և տեսակետները, որոնք կառուցում են տեքստը
 «Ստորադաս ընթերցանության» մեջ լսարանը ընդունում է ընդհանուր հաշվով բոլոր իմաստները, արժեքները և տեսակետները, որոնք կառուցում են տեքստը

Տես նաև 

 Գենետիկական կոդ

Ծանոթագրություններ 

 Chandler, Daniel, Semiotics: The Basics, Routledge, London, UK, 2002. 
 Jakobson, Roman, "Language in Relation to Other Communication Systems", pp. 570–579 in Selected Writings, Volume 2, Mouton, The Hague, 1971. 
 

Նշանագիտություն
Նշաններ
Նշանային համակարգ