Նորբերտո Բոբբիո

Նորբերտո Բոբբիո (՝ [norˈbɛrto ˈbɔbbjo]; հոկտեմբերի 18, 1909 – հունվարի 9, 2004), իտալացի իրավունքի և քաղաքական գիտությունների փիլիսոփա, քաղաքական մտքի պատմաբան։ Նա նաև պարբերաբար գրում էր թուրինյան La Stampa օրաթերթի համար։ Բոբբիոն սոցիալական լիբերալ էր Պիերո Գոբետտիի, Կառլո Ռոսելիի, Գվիդո Կալոգերոյի և Ալդո Կապիտինիի ավանդույթներով։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել նաև Հանս Կելզենը և Վիլֆրեդո Պարետոն։

Վաղ տարիներ 

Բոբբիոն ծնվել է Թուրինում 1909 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Լուիջի և Ռոզա Կավիլիաների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքի միջին խավի կարգավիճակը (նրա հայրը բժիշկ էր) Բոբիոյին թույլ տվեց հարմարավետ մանկություն ունենալ։ Նա բանաստեղծություններ էր գրում և սիրում էր Բախի և Վերդիի «Տրավիատա» օպերան։ Հետագայում նրա մոտ առաջացավ անհայտ հիվանդություն, որի պատճառով նա սկսեց հոգնել և հիվանդանալ։ Տարիքի հետ նրա զգացողությունը վատթարացավ, բայց դարձավ նրա ինտելեկտուալ աճի կարևոր մասը։

Բոբբիոն սովորել է Liceo Classico Massimo d'Azeglio-ում, որտեղ ծանոթացել է Լեոնե Գինցբուրգի, Չեզարե Պավեզեի և Վիտորիո Ֆոայի հետ, որոնք բոլորն էլ դառնալու են Իտալիայի Հանրապետության մշակույթի գլխավոր դեմքեր։ 1928 թվականից, ինչպես այդ դարաշրջանի շատ այլ երիտասարդներ, Բոբբիոն գրանցվեց Ազգային ֆաշիստական կուսակցությունում։

Կյանքը և հայացքները 

Ավագ դպրոցում Բոբիոն ծանոթացավ Վիտորիո Ֆոայի, Լեոնե Գինցբուրգի և Չեզարե Պավեզեի հետ, իսկ համալսարանում նա դարձավ Ալեսանդրո Գալանտե Գարոնեի ընկերը։

1942 թվականին Բենիտո Մուսոլինիի ֆաշիստական ​​ռեժիմի օրոք և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոբբիոն միացավ Partito d'Azione-ին («Գործողությունների կուսակցություն»), որն այն ժամանակ անօրինական էր, և բանտարկվեց 1943 և 1944 թվականներին։ Նա եղել է 1946 թվականի Իտալիայի Սահմանադիր ժողովի ընտրությունների թեկնածու, սակայն չի կարողացել մանդատ ստանալ։ Հետպատերազմյան Իտալիայում կուսակցության ձախողումից հետո, որտեղ գերակշռում էին քրիստոնյա-դեմոկրատները, Բոբբիոն թողեց ընտրական քաղաքականությունը և վերադարձավ ակադեմիա։

Նա ձախ-աջ քաղաքական տարբերությունների հիմնական արտահայտիչներից մեկն էր՝ պնդելով, որ ձախերը հավատում են սոցիալական անհավասարությունը վերացնելու փորձերին, մինչդեռ աջերը սոցիալական անհավասարության մեծ մասը համարում են անվերջ բնական անհավասարությունների արդյունք և սոցիալական հավասարությունը պարտադրելու փորձերը համարում են ուտոպիստական կամ ավտորիտար։

Օրենքի գերակայության և իշխանությունների տարանջատման ու սահմանափակման հավատարիմ ջատագով սոցիալիստ էր, բայց հակադրվում էր մարքսիզմի մեծ մասում հակադեմոկրատական, ավտորիտար տարրերին։ Նա Իտալիայի կոմունիստական ​​կուսակցության և Քրիստոնեա-դեմոկրատների միջև պատմական փոխզիջման ջատագովն էր և Սիլվիո Բեռլուսկոնիի կատաղի քննադատը։ Բոբբիոն մահացել է Թուրինում, հենց այն քաղաքում, որտեղ նա ծնվել և ապրել է իր կյանքի մեծ մասը։

Ակադեմիական կարիերա և պարգևներ 

Բոբիոն իրավունքի փիլիսոփայություն է սովորել Ջիոելե Սոլարիի մոտ․ նա ավելի ուշ դասավանդել է այս առարկան Կամերինոյում, Սիենայում, Պադուայում և, ի վերջո, վերադարձել է Թուրին՝ որպես Սոլարիի իրավահաջորդ 1948թ.,իսկ 1972 - 1984 թվականներին եղել է Թուրինի քաղաքագիտության պրոֆեսոր։

Նա եղել է Lincean ակադեմիայի ազգային գործընկեր և Rivista di Filosofia-ի երկարամյա համատնօրեն։ 1966 թվականին դարձել է Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից օգնական, իսկ 1979 թվականին նա առաջադրվել է որպես ցմահ սենատոր Իտալիայի նախագահ Սանդրո Պերտինիի կողմից։

Բոբբիոյի ստացած մրցանակներն են․

 1994 թվականին Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի ընտրություն
 1994 թվականի Բալզանի մրցանակ իրավունքի և քաղաքական գիտության համար (կառավարություններ և ժողովրդավարություն)
 2000 թվականի Հեգելի մրցանակ հումանիտար գիտությունների զարգացման գործում ներդրման համար

Բոբբիոն, ի թիվս այլոց, նաև ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչումներ Փարիզի (Նանտերի), Մադրիդի (Կոմպլուտենս), Բոլոնիայի, Շամբերիի, Մադրիդի (Կառլոս III), Սասարիի, Կամերինոյի, Մադրիդի (Autónoma) և Բուենոս Այրեսի համալսարաններից։

Նորբերտո Բոբիոյի ծննդյան հարյուրամյակի կապակցությամբ ստեղծվել է կոմիտե, որը բաղկացած է հարյուրից ավելի իտալական և միջազգային հասարակական հաստատություններից և մտավորականներից, որոնք մշակել են գործողությունների լայն ծրագիր՝ ուղղված Բոբիոյի մտքի և գործչի շուրջ երկխոսությանն ու մտորմանը,ինչպես նաև ժողովրդավարության, մշակույթի և քաղաքակրթության ապագայի վերաբերյալ։ Տոնակատարությունների պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 10-ին Թուրինի համալսարանում։

Հասարակական մտավորական 

Ըստ Ռիչարդ Բելամիի, Բոբբիոն հասարակական մտավորական էր և իր ողջ կյանքի ընթացքում աշխատել է մի քանի նպատակների վրա, ներառյալ սոցիալական ժողովրդավարության պաշտպանությունը և միջուկային զինաթափմանը աջակցելը։

Հիմնական աշխատանքներ 

Բոբիոյի առաջին գիրքը «Ֆենոմենոլոգիական շրջադարձը սոցիալական և իրավական փիլիսոփայության մեջ»-ն էր (1934)։ Դրան հաջորդեցին «Անալոգիայի կիրառումը իրավական տրամաբանության մեջ» (1938) և «Դեկադանսի փիլիսոփայությունը» (1944 թ.)։

Այնուհետև Բոբբիոն փորձեց զարգացնել իրավունքի ընդհանուր տեսություն՝ նախագիծ, որը ազդված էր Հանս Կելզենի աշխատանքի վրա։ Այս հետազոտությունը հանգեցրեց «Դատական ​​կանոնների տեսություն» (1958 թ.) և «Իրավական կարգի տեսություն» (1960 թ.) հրապարակմանը։

1972 թվականին Թուրինում քաղաքականության ամբիոնի իր նոր պաշտոնի հետ միաժամանակ Բոբբիոն իր ուշադրությունը զուտ իրավական տեսությունից տեղափոխեց ավելի քաղաքական հարցերի։ Նա գրել է Հոբսի, Մոսկայի և Պարետոյի մասին։

Այս շրջանի հրապարակումները, որոնք կենտրոնանում են օրենքի գերակայության, իրավունքների և ժողովրդավարության վրա, ներառում են. «Ինչպիսի՞ սոցիալիզմ»(1976), «Ժողովրդավարության ապագան.խաղի կանոնների պաշտպանություն» (1984), «Պետություն, կառավարություն և հասարակություն» (1985), «Իրավունքների դարաշրջան» (1990) աշխատությունները։

«Ազատականություն և ժողովրդավարություն» (1990) ուսումնասիրում է ազատականության և ժողովրդավարության հարաբերությունները՝ ընդգծելով հակասություններն ու փոխլրացումները։ Մյուս աշխատություններն են «Պատերազմի խնդիրը և խաղաղության ճանապարհը» (1979), «Անհայտ կորած երրորդը» (1989), և «Պարզապես պատերա՞զմ» (1991)։

Ժողովրդավարություն 

Բոբբիոն պաշտպանում էր այն տեսակետը, որ «ժողովրդավարությունը, ի տարբերություն ավտոկրատ կառավարման բոլոր ձևերի, բովանդակալից քննարկելու միակ միջոցը այն դիտելն է որպես մի շարք կանոնների ամբողջություն (առաջնային կամ հիմնական), որոնք սահմանում են, թե ով է իրավասու ստեղծել կոլեկտիվ որոշումներ և ինչ ընթացակարգեր պետք է կիրառվեն։ Ցանկացած սոցիալական խումբ պետք է կայացնի որոշումներ, որոնք պարտադիր են խմբի բոլոր անդամների համար, որպեսզի ապահովեն նրա գոյատևումը»։

Ծանոթագրություններ

Հիմնական աշխատանքներ 

L'indirizzo fenomenologico nella filosofia sociale e giuridica (The Phenomenological Turn in Social and Legal Philosophy, 1934)
Scienza e tecnica del diritto (The Science and Technical Aspects of Law, 1934)
L'analogia nella logica del diritto (The Use of Analogy in Legal Logic, 1938)
La consuetudine come fatto normativo (Custom as a Normative Fact, 1942)
La filosofia del decadentismo (The Philosophy of Decadence, 1945)
Teoria della scienza giuridica (Theory of Legal Science, 1950)
Politica e cultura (Politics and Culture, 1955)
Studi sulla teoria generale del diritto (Essays in the General Theory of Law, 1955)
Teoria della norma giuridica (Theory of Legal Norms, 1958)
Teoria dell'ordinamento giuridico (A Theory of Legal Order, 1960)
Profilo ideologico del Novecento italiano (An Ideological Profile of Twentieth Century Italy, 1960)
Il positivismo giuridico (Legal Positivism, 1961)
Locke e il diritto naturale (Locke and Natural Law, 1963)
Italia civile (Civil Italy, 1964)
Giusnaturalismo e positivismo giuridico (Natural Law and Legal Positivism, 1965)
Da Hobbes a Marx (From Hobbes to Marx, 1965)
Saggi sulla scienza politica in Italia (Tests of Political Science in Italy, 1969)
Diritto e Stato nel pensiero di E. Kant (Law and State in the Thought of Immanuel Kant, 1969)
Ideological Profile of Italy In The Twentieth Century (1969)
Una filosofia militante: studi su Carlo Cattaneo (A Militant Philosopher: Essays on Carlo Cattaneo, 1971)
On Mosca and Pareto (1972)
Quale socialismo (1976) (Which Socialism? Marxism, Socialism and Democracy, 1986)
I problemi della guerra e le vie della pace (The Problem of War and the Roads to Peace, 1979)
Studi hegeliani (Hegelian Essays, 1981)
Il futuro della democrazia (The Future of Democracy: A Defence Of The Rules Of The Game, 1984)
Maestri e compagni (Teachers and Companions, 1984)
 “The Future of Democracy”. Telos 61 (Fall 1984). New York: Telos Press
Liberalismo e democrazia (Liberalism and democracy, 1985)
State, Government and Society (Democracy and Dictatorship: The Nature and Limits of State Power, 1985)
Il terzo assente (The Absent Third, 1988)
Thomas Hobbes (1989)
L'età dei diritti (The Rule of Law, 1989)
The Age of Rights (English-language publication, 1990)
A Just War? (1991), a defense of the Gulf War, about which he later changed his mind.
Destra e sinistra (Right and Left), Roma, 1994
In Praise of Meekness (1994)
De senectute (Of Old Age; the Latin title is an allusion to Cicero's Cato Maior de Senectute, 1996)
Autobiografia (Autobiography, 1999)
Teoria Generale della Politica (General Theory of Politics, 1999)
Dialogo intorno alla repubblica (Dialogue about the Republic, 2001)
Etica e politica: Scritti di impegno civile (Ethics and Politics:  writings on civil obligation), ed. Marco Revelli. Milano: Mondadori, 2009.

Գրականության ցանկ 

 Anderson, Perry, "The Affinities of Norberto Bobbio," New Left Review 170 (July–August 1988): 3–36.
 Bellamy, Richard, "The legacy of Norberto Bobbio: Assessments and Recollections," Critical Review of International Social and Political Philosophy 7(3) (2004): 67-83
 Bellamy, Richard, "Norberto Bobbio", obituary in The Guardian, January 13, 2004.
 Bellamy, Richard, "Norberto Bobbio," in James Wright (ed.), International Encyclopaedia of Social and Behavioural Sciences, 2nd ed., Elsevier, 2015. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2371294
 Chataway, Teresa, "Norberto Bobbio (1909–2004) and Law: A Centennial Tribute," Studies in Law, Politics, and Society 55 (2011): 173-202.
Johnson, Alan, "Norberto Bobbio, 1909-2004", obituary from Workers' Liberty as retrieved on Jan 23, 2005
Leone, Giuseppe, "Destra e Sinistra, una distinzione che non c'è più? - Un saggio appassionato per dire se l'uomo conti ancora", su "Ricorditi di me..." in Lecco 2000, Lecco 1999
Maissin, Gabriel, "L'égalité, étoile polaire de la gauche : à propos du livre de Noberto Bobbio « Droite et gauche »" obituary in Politique (Brussels), April 2004.

 Pasquino, Gianfranco, Bobbio y Sartori. Comprender y cambiar la política. Buenos Aires: Eudeba, 2022.
 Yturbe, Corina. “On Norberto Bobbio’s Theory of Democracy.” Political Theory 25(3): 1997: 377–400.

Արտաքին հղումներ 

 The Works of Norberto Bobbio, a multilingual site
 Bobbio Centenary, official website