Շուրուպպակ

Շուրուպպակ, («բուժող վայր», «ամբողջական երջանկության վայր»), հին շումերական քաղաք։

Գտնվում էր հարավային Նապպուրայում, Եփրատ գետի ափին։ Ներկայումս քաղաքը կրում է Թելլ Ֆարա անունը, Իրաքում է, Ալ Քադիսիա նահանգում(մուխաֆազա)։ Շումերական առասպելը պատմում է, որ Մեծ ջրհեղեղից առաջ Շուրուպպակը կառուցվել է այն ժամանակվա աշխարհի կարևոր հինգ քաղաքներից հինգերորդը և վերջինը Սապարայից հետո։

Ըստ գրական գրառումների, վաղ Շումերական գլխավոր քաղաքներից էին Էրդուն, Բադ տիբիրան, Լարակը և Սիպարը։ Համաձայն ըստ Նապպուրական արքայական ցուցակի Շուրուպպակում կառավարել են երկու առասպելական թագավորներ, ընդհանուր 15 շար և 1 ներ  (54 600 տարի) տևողությամբ, «ապա ջրհեղեղը ոչնչացրեց (երկիրը)»։ «Դրանից հետո երբ ջրհեղեղը ոչնչացրեց (երկիրը) և  արքայություն ուղարկվեց երկնքից (երկրորդ անգամ), Քիշը դարձավ տեղական գահական կենտրոնը», պատմում է Նապպուրական արքայական ցուցակը։ Շուրուպպակը նվիրված էր Նինլիլին՝ հացահատիկի և օդի աստվածուհուն։ Ըստ շումերական առասպելի Շուրուպպակը  Իուսուդրա իմաստունի հայրենիքն է (Բաբելոնում՝ Ուտնապիշտիմ, աստվածաշնչյան Նոյ), նավով փրկվել է ջրհեղեղից, որը նա կառուցել էր աստծո խորհրդով։

Պատմություն 

Շուրուպպակը մեծ քաղաքական նշանակություն չի ունեցել, նա տնտեսական խոշոր դեր է ունեցել հացահատիկի պահեստավորման և բաշխման կենտրոն է եղել։ Շուրուպպակում կար շատ մեծ հացահատիկի ամբար, ցանկացած այլ շումերական քաղաքներից եղածներից ամենամեծը։

Պեղումներ 

Առաջին պեղումները իրականացվել են 1902 թվականին «Գերմանական Արևելյան ընկերության» (Deutsche Orient-Gesellschaft, ինչպես նաև «Գերմանական Արևելագիտության ընկերության») կողմից։ 1931 թվականին Փենսիլվանիայի համալսարանի հնագետների խումբը Էրիխ Շմիդտի ղեկավարությամբ պեղումներ են կատարել մոտավոր կես ամիս։ Հայտանբերել են Ք․ ա․ 26-րդ դարին վերագրվող  գերեզմաններ, կացարանների մնացորդներ, տնտեսական և իրավաբանական փաստաթղթերի արխիվներ, ուսումնական նյութեր, քանդակագործ հուշարձաններ։ Ամենահին մշակութային շերտը պատկանում է Ջեմդեթ Նասրի ժամանակաշրջանին՝ Ք․ ա․ 4-րդ հազարմյակի վերջ։  Ք․ ա․ 3-րդ հազարամյակի վերջին քաղաքը կորցրել է իր նշանակությունը և շուտվ լքվել։ Ամենաուշ շրջանին վերագրվող գտածոներից են գլանաձև կնիքը և մի քանի կավե արձանագրությունները, որոնք վերագրվում են  Ք․ ա․ 2-րդ հազարամյակի սկզբներին։ 
Ք․ ա․ մոտավոր 3200-3000 թվականներին Շուրուպպակում և մի քանի շումերական քաղաքներում (Ուր, Ուրուկ և Քիշ) տեղի է ունեցել խոշոր ջրհեղեղ։ Շմիդտի արշավախումբը 4-5 մետր խորության տակ հայտնաբերել են կավից և տիղմից գետային բերուկներ։ Բազմագույն կավի ամենաներքին մասի նստվածքները  վերագրվում են  Ջեմդեթ Նասրի ժամանակաշրջանին, որն անմիջապես նախորդել է վաղ դինաստիական ժամանակաշրջանին։

«Ջրհեղեի»  մասին հիշուղություններ են պահպանվել շումերական և աքքադական դիցաբանության մեջ՝

  Ուտնապիշտին նրան գուշակում է, Գիլգամեշին՝
  «Ես բացում եմ, Գիգամեշ, գաղտնի բառը
  Եվ աստվածների գաղտնիքները քեզ ես կպատմեմ։
  Շուրուպպակ, քաղաքը, որին դու գիտես,
  Որ գտնվում է Եփրատի ափին՝ 
  Այդ քաղաքը շատ հին է, աստվածները նրան մոտ են։ 
  Ջրհեղեի Մեծ աստվածները նրա սրտում կխորնարհվեն»
                  (Գիգամեշի էպոս)

Շուրուպպակի տիրակալներ 
 Ուբար Տուտու կառավարել է  5 շար  և 1 ներ (18 600 տարի)։
 Զիուսուդրա կառավարել է 10 շար (36 000 տարի);

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Ниппурский царский список
 http://khazarzar.skeptik.net/books/shumer/malkha.htm (Ниппурский царский список).
 http://narodna.pravda.com.ua/rus/history/4b1fe149daab0  (Неразгаданные тайны ВАВИЛОНА ч.12-2, Автор: Бровко Владимир).

Արտաքին հղումներ 
 Հնագույն քաղաքներ

Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Հին Միջագետքի քաղաքներ
Շումեր
Շումերի քաղաքներ