Համակարգային բժշկություն

Համակարգային բժշկություն, միջառարկայական ոլորտ, որն ուսումնասիրում է մարդու մարմնի համակարգերը որպես մեկ ամբողջություն՝ միավորելով կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և միջավայրի փոխազդեցությունները։ Համակարգային բժշկությունը հիմնված է համակարգային կենսաբանության վրա, որն իր հերթին հանդիսանում է համակարգային այլ գիտություններից մեկը։ Դրանց ամբողջությունը միասնորեն կոչվում է համակարգային գիտություն։ Համակարգային բժշկության մեջ ուսումնասիրվում են մարդու մարմնում տեղի ունեցող բարդ փոխազդեցությունները հիվանդի գենոմիկայի, վարքի և միջավայրի տեսանկյունց։

Համակարգային բժշկություն տերմինը առաջին անգամ կիրառվել է Տ․ Կամադայի կողմից 1992 թվականին համակարգային բժշկության և ֆարմակոլոգիայի մասին հոդվածում։

Համակարգային բժշկության և համակարգային կենսաբժշկության մեջ արդի թեմա է այնպիսի հաշվողական մոդելների ձևավորումը, որոնք թույլ կտան նկարագրել հիվանդության ընթացքը և թերապևտիկ միջամտությունների ազդեցությունները ։

Ըստ վերջին մոտեցումների, հիվանդությունների ֆենոտիպերը հիմնվում են ընդհանուր մեխանիզմների, այլ ոչ թե ախտանիշների վրա՝ ասյպիսով տրամադրելով թերապևտիկ թիրախներ, որոնք կիրառվում են համակարգային ֆարմակոլոգիայում  և դեղամիջոցներին նոր կրառումներ գտնելու մեջ։ 2018 թվականից գործում է Համակարգային բժշկություն գիտական ամսագիրը։

Համակարգային բժշկության հիմնական ուղղությունները 
Ըստ էության, համակարգային բժշկությանը վերաբերող հարցերը կարելի է բաժանել երկու հիմնական խմբերի․ մոլեկուլային և օրգանիզմային համակարգային բժշկություններ․

Մոլեկուլային համակարգային բժշկություն 
Այս մոտեցումը հիմնված է -ոմիկա ոլորտների վրա (գենոմիկա, պրոտեոմիկա, տրանսկրիպտոմիկա, ֆենոմիկա, մետաբոլոմիկա և այլն) և փորձում է բացատրել ֆիզոլոգիական պրոցեսներն ու հիվանդության էվոլյուցիան վերից վար մեխանիզմով, այսինքն՝ մոդելավորելով, սինթեզելով և միավորելով մոլեկուլային գործընացների նկարագրությունները, որպեսզի ստեղծվի օրգան համակարգերի կամ նույնիսկ ամբողջ օրգանիզմի գործունեությունը նկարագրող բացատրություն։

Օրգանիզմային համակարգային բժշկություն 
Համակարգային բժշկության այս ճյուղը, որը հիմնված է Լյուդվիգ վոն Բերթալանֆիի համակարգային տեսության և կենսաբանական կիբերնետիկայի վրա, կիրառում է վարից վեր մեխանզմ, այսինքն բացատրում է խոշոր, բարդ կառույցները (օրինակ՝ նյարդային ցանցեր, հետադարձ կապի հանգույցներ և այլն) և գտնում է այն բոլոր պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են համապատասխան գործառական միավորը մոլեկուլային մակարդակով նկարագրելու համար։

Այնուամենայինիվ, անցումը մոլեկուլային մակարդակից օրգանիզմային մակարդակի դեռևս դժվար է, սակայն հնարավոր է դա իրականացնել աֆինային ենթատարածության քարտեզագրման և զգայունության վերլության միջոցով, որոնք պահանջում են նախապատրաստական աշխատանքներ էպիստեմիկ (բացատրական) բացվածքի երկու կողմերից։

Համակարգային բժշկության ուսուցումը 
Առաջին անգամ Համակարգային բժշկության ոլորտում մագիստրատուրայի ծրագիր է կիրառվել Ջորջթաունի համալսարանում, ԱՄՆ։ Այն ձևավորել է հստակ ուսումնական ծրագիր, որը մշակվել է գիտությունների թեկնածու Սոնա Վասորդեվանի կողմից։

Հետազոտական խմբերի ցուցակ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 https://systemsmedicine.georgetown.edu/
Համակարգերի տեսություն
Առողջապահություն
Կլինիկական բժշկություն
Բժշկություն
2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ