Պտտագլոր (Ռևոլվեր)

Ռևոլվերը (անգլերեն revolve «պտտել», ֆրանսերեն revolver, լատիներեն revolvare - գլորվել, և թարգմանաբար պտտագլոր), բազմակի լիցքավորված կարճփողանի փոքր զենք է պտտվող թմբուկով, որը հանդես է գալիս որպես պահեստատուփ։ Թմբուկն ունի մի քանի խցիկ, որոնցում տեղակայված է զինամթերք։ Կրակոցի պահին հաջորդ խցիկը ծառայում է որպես խցիկ։

ԳՕՍՏ 28653-2018-ի սահմանման համաձայն՝ «խցիկների կամ տակառների պտտվող բլոկով ատրճանակ»։

Պատմություն

Վաղ ռևոլվերներ

Առաջին զենքերը դեռ շեղվում էին ատրճանակի սովորական սահմանումից։ Նրանք բոլորը դնչկալներ էին, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմում էր տակառի հետևի ծայրը։ Այսպիսով, պտտվում էր ոչ միայն թմբուկը` շարժիչի լիցքավորմամբ և արկով, այլ ամբողջ տակառի հավաքածուն։

Կենտրոնական Եվրոպայում արդեն կային 15-րդ դարում պտտվող խողովակներով բազմափողանի զենքի մասին նկատառումներ։ 15-րդ դարի վերջի Նյուրնբերգյան ձեռագիրը ցույց է տալիս երեք կրակոց լուցկու կողպեքի հրացան՝ պտտվող փողով։ Բազմփողանի լուցկու կողպեքի զենքերով առաջին գործնական փորձերը կատարվել են մոտ 1500 թվականին։ 1595-ից 1600 թվականներին անիվի կողպեքներով առաջին հրացանների փոքր քանակություններն արտադրվել են գերմանացի հրացանագործների կողմից։ Այդ ժամանակ կային գերմանական արտադրության մի քանի ռևոլվերներ՝ դիպուկ գործողության կողպեքներով։ 1600 թվականից ի վեր ավելի ու ավելի շատ կայծքարային ատրճանակներ են կառուցվել։ Սակայն միանգամյա ատրճանակների համեմատ դրանց թիվը փոքր էր։ Դա պայմանավորված էր նրանց չափերով (մինչև 550 մմ), քաշով (մինչև 2,85 կգ) և յուրաքանչյուր խցիկի համար այբբենարանի փոշին հուսալիորեն պահելու խնդրով։

Միտումը դեպի բազմակի կրակոցներ, հավանաբար, առաջացել է պատերազմներում ատրճանակների կիրառմամբ։ Եթե որսորդը վրիպում էր, նա միայն կորցրել էր իր զոհը, իսկ եթե զինվորը վրիպում էր, ապա նա անպաշտպան էր և, հնարավոր է, կորցրեց իր կյանքը։ Այդ պատճառով ատրճանակները հաճախ վաճառվում էին զույգերով, որպեսզի գոնե մեկը երկրորդ կրակոցն ունենար։ Թեև վաղ շրջանում կային կրկնակի հրացաններ և որսի համար նախատեսված հրացաններ, առաջին իսկական երկփողանի ատրճանակը անիվի կողպեքով հայտնվեց միայն մոտ 1530 թվականին։ 18-րդ դարում հայտնվեց թակել գործողության համակարգը՝ օգտագործելով մեկ կողպեքը մի քանի վազքի համար։ Կողպեքը հավասարեցվել է արձակվող տակառին։ Կային ատրճանակներ, որտեղ, ընդհակառակը, մի կողպեքի հետ կարող էին մի քանի տակառներ դասավորվել։ Այս զենքերը կոչվում էին Վենդերս։ Այս տեսակի առաջին ռևոլվերը թվագրվում է 1540 թվականին։ Վենետիկում ցուցադրված զենքն ունի երեք տականի։ Յուրաքանչյուր կրակոցից հետո կողպեքը բաց էր թողնվում, տակառի հավաքածուն պտտվում էր 120° և նորից կողպվում։ Այնուամենայնիվ, ռևոլվերների այս վաղ նախորդները շուտով մոռացվեցին։

Ստուգաբանություն
Դեռևս 19-րդ դարում անգլո-ամերիկյան ռևոլվեր տերմինն օգտագործվում էր բնօրինակ գերմանական պտտվող ատրճանակ տերմինը նկարագրելու համար։ Լատիներեն revolvere նշանակում է ետ դառնալ կամ շրջվել։

Ծանոթագրություններ 

Կարճ ատրճանակներ
Ամերիկյան հայտնագործություններ