Վարազգոմի եկեղեցի

Վարազգոմի եկեղեցի,Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Մերի և Ղուշչի գյուղերի միջև՝ Աղավնագետի ձախ կողմում, գետափից 2 կմ հեռավորությամբ։

Եկեղեցին խիստ վթարային վիճակում է, բայց դեռևս կանգուն։ Վարազգոմի եկեղեցի երկխորան-գմբեթավոր, խաչաձև, եզակի հորինվածքով չափազանց ուշագրավ ու արժեքավոր մի եկեղեցի է։

Վարազգոմի եկեղեցու առաջին նկարագրությունը տրվել է 1982թ.: Հայտնի է, որ խաչաձև-գմբեթավոր հորինվածքը հայ ճարտարապետության մեջ բավական տարածված է եղել հատկապես վաղ միջնադարում։ 
Այդ հորինվածքով եկեղեցիները իրենց հերթին միմյանցից տարբերվում են խորանների քանակով։ Եզակի այս տաճարը՝ Վարազգոմը, կառուցված է կոփածո և սրբատաշ քարերով, կրաշաղախով։ Ներքուստ սվաղված է։ Արտաքուստ (հատկապես արևմտյան ճակատում) կրում է 16-17-րդ դարերի նորոգման հետքեր։

Թմբուկի վեղարն ու հարավային պատը փլված են։ Տեղացի քրդերի ձեռքով քանդված են նաև պատերի (հատկապես արևելյան ճակատի) երեսպատի ստորին շինվածքները։ Շինարվեստն ու կառուցողական առանձնահատկությունները նման են Սյունիքի 4-6-րդ  դարերի այլ պաշտամունքային կառույցներին (Տաթև, Որորտնավանք և այլն)։ Թմբուկը և՛ ներքուստ, և՛ արտաքուստ բոլորաձև է (գլանաձև)։ Գմբեթակիր որմնասյուներից անցումը գմբեթարդին արված է ինչպես զույգ տրոմպների (արևելյան կողմում), այնպես էլ առագաստների (արևմուտքում) միջոցով։ Դրանց մեջ չորս ավետարանիչների բարձրաքանդակներն են։ Եկեղեցու արտաքին չափերն են՝ 10,55×10,00 մ, իսկ պահպանված բարձրությունը մինչև թբուկի քիվագոտու գագաթը (երբեմնի վեղարի սկիզբը) 9,60 մ է։ Պատերի հաստությունը՝ 95 սմ է։

Ծանոթագրություններ 

Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Քաշաթաղի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ