Մովսես Սարաֆյանի ծրագիր

Հայաստանի ազատագրության Մովսես Սարաֆյանի ծրագիր, ստեղծվել է Մովսես Սարաֆյանի կողմից՝ 1769 թվականին։

Պատմություն 

Հայկական գաղթօջախների մեջ առանձնանում էր ռուսական գաղթօջախը, որի պատճառը հայկական և ռուսական շահերի ժամանակավոր համընկնումն էր․ Ռուսական կայսրությունը ցանկանում էր ծավալվել դեպի հարավ, ամրապնդվել Կասպից ծովի ափերին, Անդրկովկասում, իսկ Հայաստանը ցանկանում էր թոթափել պարսկական և օսմանյան լուծը։ Այդ պատճառով հաճախ կազմվում էին ազատագարական ծրագրեր և ներկայացվում բարեկամ Ռուսաստանին։

Այդպիսի ծրագրերից էր Մովսես Սարաֆյանի՝ 1769 թվականին կազմած ծրագիրը։ 18-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերի թիվը ռուսական գաղթօջախում շարունակում էր աճել, 1768 թվականին տեղի ունեցած ռուս-թուրքական պատերազմը, լուրերը, որ Ռուսական կայսրությունը զորք է մտցնելու Անդրկովկաս, շարունակում էին ոգևորություն և հույսեր արթնացնել հայերի շրջանում։

Այդպիսի հույսեր էր կապում նաև Մովսես Սարաֆյանը, որը մի շարք այլ հայ քաղաքական գործիչների (Հովհաննես Լազարյան, Գրիգոր Կամպանյան) իմացությամբ կազմեց և Ռուսաստանի արտաքին գործերի կոլեգիային (նախարարություն) ու Եկատերինա II կայսրուհուն ներկայացրեց Հայաստանի ազատագրության ծրագիրը։

Հետագայում այս ծրագիրը չդիտարկվեց ռուսական կառավարության կողմից։

Ծրագիր 

Ըստ այդ ծրագրի՝

Վրաց երկու թագավորությունների հետ պատերազմ սկսել Թուրքիայի դեմ՝ Ռուսաստանից Վրաստան ուղարկելով մի արշավախումբ։
Ռուսաստանում բնակվող հայերից և վրացիներից կազմել կամավորական ջոկատներ, որոնց հրամանատարը լինելու էր հայ։ Պատերազմի ընթացքում կամավորական ջոկատներ պետք է կազմավորվեին նաև Արևմտյան և Արևելյան Հայաստաններից։
Ծրագրվում էր պատերազմի մեջ ներգրավել նաև Արցախի մելիքներին՝ նրանց մատակարարելով զենք, հանդերձանք և այլ անհրաժեշտ ռազմամթերք։
Հայաստանը ազատագրելուց հետո դրա երկու մասերը պետք է միավորվեին։ Կազմվելու էր Հայաստան պետությունը՝ Ռուսասատանի հովանու ներքո։
Արցախի մելիքներից մեկը պատահականության սկզբունքով պետք է դառնար հայոց թագավոր։
Կնքվում էր նաև փոխօգնության պայմանագիր։ Եթե Ռուսաստանին անհրաժեշտ լիներ ռազմական օգնություն, ապա հայերը պետք է նրան օժանդակեին։ Իսկ Ռուսաստանը պետք է հովանավորեր հայերին արտաքին թշնամիների հարձակման դեպքում։

Ռազմական գործողությունների պլան 

Ըստ ռազմական պլանի՝ Ռուսական կայսրությունը մինչև Թուրքիայի դեմ ռազմական գործողություններ սկսելը պետք է գրավեր Երևանը և Արևելյան Հայաստանը։ Դրանից հետո պետք է հայկական, վրացական և ռուսական ջոկատները տարբեր ուղղություններով շարժվեին դեպի Արևմտյան Հայաստան։ Կարսը, Վանը գրավելուց հետո դաշնակիցները պետք է շարունակեին առաջխաղացումը։

Ռազմական ծախսերը հոգալու համար Սարաֆյանը առաջարկում էր Հայաստանում ապրող թուրքերի վրա ռազմատուգանք դնել։ Ծախսերը հոգալու տարբերակ էր նաև հայերից դրամական միջոցների հավաքագրումը կամ եկեղեցու թանկարժեք սպասքի, հարստության և այլ միջոցների օգտագործումը։

Տես նաև 

 Հայ-ռուսական հարաբերություններ
 Ռուսական վտանգը
 Երկաթե և թղթե շերեփ
 Հյուսիսային ծրագիր
 Հարավային ծրագիր
 Մովսես Սարաֆյան

Ծանոթագրություններ 

Հայ ազատագրական շարժում
Հայ ազատագրական միտք
Հայ-ռուսական հարաբերություններ