Առագաստն է լողում մեն-մենակ

Առագաստն է լողում մեն-մենակ (), Վալենտին Կատաևի պատմվածքը, որը գրվել է 1936 թվականին։

Որպես վերնագիր վերցված է Միխայիլ Լերմոնտովի «Առագաստ» բանաստեղծության առաջին տողը։

Մինչև 1986 թվականը «Առագաստն է լողում մեն-մենակ» վիպակը ԽՍՀՄ-ում հրատարակվել է 121 անգամ և թարգմանվել է 34 լեզվով։ Ընդհանուր տպաքանակը կազմել է 7.955 միլիոն օրինակ։ 

«Առագաստն է լողում մեն-մենակ» պատմվածքը հերոսապատման մի մաս է (որը հետագայում կոչվել է «Սև ծովի ալիքները»), որն ընդհանուր գլխավոր հերոսների միջոցով կապված է հետագայում գրված ստեղծագործությունների հետ.

 «Փոքր ագարակը տափաստանում», վեպ, 1956 թվական,
 «Էլեկտրական մեքենա», պատմվածք, 1943 թվական,
 «Ձմեռային քամի», վեպ, 1960 թվական։
 «Կատակոմբներ» («Սովետների իշխանության համար»), վեպ, 1948 թվական (ներկայացված են ըստ սյուժեի զարգացման)։

Սյուժե 
Գործողությունները տեղի են ունենում Օդեսայում, 1905 թվականին։ Պետյա և Պավլիկ Բաչեյ եղբայրները ամառային հանգստից վերադառնում են քաղաք։ Ամբողջ ամառ նրանք ծախսել են «խնայողությամբ», և 1905 թվականի հեղափոխական իրադարձությունները անցել են բառացիորեն նրանց կողքով՝ «Պոտեմկին» զրահամեքենայի սև ծխի ալիքով և ծովային հորիզոնում Սևծովյան նավատորմի վրայով։ Ճանապարհին տղաներն ու նրանց հայրը հետապնդումներից փրկում են պոտեմկինցի ծովային Ռոդիոն Ժուկովին, որը Ռումինիայից Օդեսա է փախչում։ Աքքերմանում ընտանիքը տեղափոխվում է Օդեսա գնացող շոգենավ։ Նույն շոգենավի վրա Պետյան կրկին հանդիպում է նավաստիներին։ Բայց բացի նավաստուց, նավում է գտնվում նաև խուզարկուն, որը հետևել է հանցագործին և պատրաստվում է նրան ձերբակալել Օդեսա ժամանելուց հետո։ Նավաստուն հաջողվում է փախչել՝ շոգենավից նետվելով դեպի ծով և լողալով դեպի ափ։ Ձերբակալման փորձի ժամանակ տուժած խուզարկուն ստիպված է լինում սպասել նավի` կառամատույցին հասնելուն։ Նավաստին դժվարությամբ է հասնում ձկնորսական շալանդներին և սկսում է խորտակվել, սակայն նրան փրկում են ձկնորս Ծերունին և նրա թոռը՝ Գավրիկը, Պետյայի ընկերը։ Նավաստին լրջորեն հիվանդանում է, սակայն նրան բուժում են` Սև ծովի ափին գտնվող ձկնորսական խրճիթում ժամանակավորապես հյուրընկալելով։ Կապույտ խարիսխի տեսքով փոքրիկ դաջվածքով այս նավաստին մեկ անգամ չէ, որ հանդիպում է «Սև ծովի ալիքները» էպոպեայի մասը կազմող բոլոր չորս ստեղծագործությունների սյուժեի մեջ։

Պատմությունը ինքնակենսագրական է։ Պատմության գլխավոր հերոսը` Պետյա Բաչեյին, որը հենց ինքն է, Կատաևը տվել է իր հոր անունն ու մոր ազգանունը, իսկ Պետյայի եղբոր՝ Պավլիկի պատկերը պատճենել է հեղինակի կրտսեր եղբորը՝ Եվգենի Կատաևին, որը հետագայում գրել է երգիծական գործեր Եվգենի Պետրով կեղծանվամբ։

Էկրանավորում 

 1937` Գեղարվեստական ֆիլմ «Առագաստն է լողում մեն-մենակ» (Սոյուզմուլտֆիլմ)
 1975` «Սև ծովի ալիքներ» կինոնկար (Դովժենկոյի կինոստուդիա, «Ռեյ» )

Մոնումենտալ արվեստում 
Օդեսայի Վերա Խոլոդնայայի հրապարակում 1988 թվականին կանգնեցվել է հեքիաթների գլխավոր հերոսների` Պետյայի և Գավրիկի հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ 

1936 գրքեր