Սուրբ Անտոնիոյի գայթակղությունը (նկար, Դալի)

«Սուրբ Անտոնիոյի գայթակղությունը» (), իսպանացի սյուրռեալիստ նկարիչ Սալվադոր Դալիի նկարը՝ վրձնած 1946 թվականին։ Պահվում է Բրյուսելի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանում։ Այս աշխատանքը համարվում է Դալիի ստեղծագործությունների նախակարապետը՝ մտնելով լայնորեն հայտնի «դասական շրջանի» կամ «Դալիի ռենեսանսի» մեջ։

Պատմություն 
1946 թվականին Դալին նկարել է «Սուրբ Անտոնիոյի գայթակղությունը» նկարը Գի դը Մոպասանի «Սիրելի ընկեր» նովելի մոտիվներով ամերիկացի կինոռեժիսոր Ալբերտ Լևինի նկարահանած ֆիլմի մրցույթում գայթակղված սրբի կերպարի ստեղծման համար։ Դա եղել է միակ գեղարվեստական մրցույթը, որին մասնակցել է Դալին։ Վերջին հաշվով, ֆիլմի համար ընտրված նկարի հեղինակը դարձել է սյուրռեալիստ նկարիչ Մաքս Էռնստը։

Նկարը պարունակում է բազմաթիվ սյուրռեալիստական տարրեր, որ բնորոշ են Դալիի աշխատանքներին։ Այն դարձել է առաջին ստեղծագործությունը, որ արտացոլել է նկարչի հետաքրքրությունը Երկնքի և Երկրի միջև տարածության հանդեպ։ Նկարը ներկայումս գտնվում է Բելգիայի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանում։

Նկարագրություն 
«Սուրբ Անտոնիոյի գայթակղությունը» նկարված է յուղաներկերով՝ կտավի վրա։ Պատկերված է անապատային բնապատկեր՝ հորիզոնի ցածր գիծը բարձր ամպերով և մութ, ջերմացնող գույներով բաց երկնքում։ Սուրբ Անտոնիոն ծնկի է իջել ներքևի ձախ անկյունում․ աջ ձեռքում պահում է խաչը, մարդկային գանգը ընկած է նրա աջ ոտքի մոտ, փղերի շքերթը՝ ձիու գլխավորությամբ, մոտենում է սրբազղան Անտոնիոյին։ Փղերը բեռնված են գայթակղություն խորհրդանշող առարկաներով՝ մերկ կնոջ արձան՝ կանգնած ցանկության գավաթի մեջ, կոթող, ոչ մեծ շինություն՝ մերկ կնոջ մարմնի մասով և աշտարակ։ Կենդանիները պատկերված են երկար իլիկաձև ոտքերով, որ դարձնում է նրանց կերպարը անկշռելի։ Ետին պլանում երևում է Էլ Էսկորիալ վանքը։

Նկարի վերլուծություն 
Անտոնիո Մեծը իրականում գոյություն ունեցող ճգնավոր է եղել։ Ապրել է անապատում 3-րդից 4-րդ դարերում։ Գործնականում ամեն գիշեր նրան երևացել է Սատանան և գայթակղելով՝ նրան ուղարկել է բազմազան գայթակղող, մեղավոր երազներ։ Նկարը պատկերում է Սուրբ Անտոնիոյի հակամարտությունը գայթակղությունների դեմ։ Այդ գործում նրան օգնում է խաչը՝ ճգնավորի անկոտրում հավատի խորհրդանիշը։ Սրբի մերկ մարմինը անձնավորում է նրա թուլությունը։ Նկարի կիզակետը հանդիսանում է կենդանիների շքերթը՝ տեղավորված նկարի կենտրոնում։ Շքերթը գլխավորող ձին մարմնավորում է ուժ, քաղցրասիրություն և հզորություն։ Հետո դիտողը տեսնում է փղերին, որոնցից յուրաքանչյուրն իր վրա տանում է գայթակղության պտուղները։ Ձախից առաջին փիղը տանում է իր վրա ցանկության ոսկյա գավաթը, որի մեջ կանգնած է մերկ կինը՝ իր կերպարով ընդգծերով ստեղծագործության էրոտիկ բնույթը։ Մեջտեղի փիղը տանում է իշխանության խորհրդանիշ Կոթողը, որը հիշեցնում է Հռոմի հայտնի քանդակագործ Լորենցո Բերնինիի աշխատանքը։ Հաջորդ երկու փղերը ծանրաբեռնված են Անդրեա Պալլադիոյի ոճով վենետիկյան շենքերով։ Ետին պլանում ևս մի փիղ կա, որ տանում է ֆալլոսյան հնչերանգներով բարձր աշտարակ, իսկ ամպերի մեջ կարելի է տեսնել Էսկորիալից մի քանի բեկորներ՝ որպես օրենքի և հոգևոր կարգի խորհրդանիշ։ Փղերի ոտքերը անասելի մաշված են և թվում է, թե ուր որ է կջարդվեն ու մրգերը կլցվեն սրբի վրա։ 

Դալին համարել է, որ շատ առարկաներ տիրապետում են հոգևոր ուժի և ուզում էր պատկերել այդ հոգևոր ուժը իր աշխատանքներում։ Նման պատկերացումները նկարչին ներշնչել էր ոգրորվածությունը ատոմային էներգետիկայով, մասնավորապես՝ ատոմային ռումբով, որը նա համարել է առանձնապես միստիկ և հզոր։ Այս կտավը համարվում է Դալիի աշխատանքներից առաջինը, որտեղ հեղինակը հետաքրքրություն է ցուցաբերել այնպիսի թեմաների նկատմամբ, ինչպես ձգողականության անկշռելիությունն ու չեզոքությունն են և «… սկսել է զուգակցել իր աշխատանքներում ոգեկոչությունը, դասական գեղարվեստը և ատոմային դարի կերպարները»։

Գրականություն 
 Искушение святого Антония, Сальвадор Дали, 1946. Музеи мира и картины известных художников
 История одного шедевра: «Искушение святого Антония» Дали. diletant.media. 
 Макс Эрнст. Искушение святого Антония
 «Dali, The Temptation of saint Anthony at the Royal Museums of Fine Arts of Belgium». Retrieved 13 September 2018. Искушение святого Антония, Сальвадор Дали, 1946]. Музеи мира и картины известных художников.
 Fiona Bradley. Dalí (Domènech), Salvador // Oxford Art Online. — Oxford University Press, 2003.
 The temptation ot Saint Anthony // Max Beckmann’s Triptychs. — Cambridge, MA and London, England: Harvard University Press. — ISBN 978-0-674-49765-8.

Ծանոթագրություններ 

Սյուրռեալիստներ ըստ ազգության
Իսպանացի նկարիչներ
Սալվադոր Դալիի նկարներ
Սյուրռեալիզմ
Գեղանկարիչներ ըստ ազգության
Գեղանկարիչներ