Բարիատրիկ վիրաբուժություն

Բարիատրիկ վիրաբուժություն (կամ քաշի կորստի վիրահատություն) ներառում է իր մեջ մի քանի վիրահատություններ (օրինակ՝ ստամոքսի շունտավորում, լեղա-ենթաստամոքսային շրջանցում), որոնք կատարվում են այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ճարպակալում։ Աղիքային հորմոնները պատասխանատու են սովի և հագեցվածության համար։ Բարիատրիկ վիրահատությունը հորմոնային վիրահատություն է, որի հետևանքով զարգանում է աղիքային հորմոնների փոփոխություն։

Երկարատև ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վիրահատությունները հանգեցնում են քաշի զգալի կորստի և շաքարային դիաբետի, սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի գործոնների բարելավման և մահացության նվազման 40% -ից մինչև 23%։ ԱՄՆ-ի Առողջապահության ազգային ինստիտուտը խորհուրդ է տալիս բարիատրիկ վիրահատություն կատարել մարմնի զանգվածի ինդեքսի (ՄԶԻ) առնվազն 40 արժեք ունեցող մարդկանց, և նրանց մոտ, ովքեր ունեն լուրջ հիվանդություններ, օրինակ՝ առնվազն 35 ՄԶԻ-ով շաքարային դիաբետ։ Հետագա հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ բարիատրիկ վիրաբուժությունը տեղին է 35-ից մինչև 40 ՄԶԻ ունեցող անձանց մոտ, և 30-ից մինչև 35 ՄԶԻ ունեցող հիվանդներին առանց կողմնակի հիվանդությունների։ Վերջին ուղեցույցները ենթադրում են, որ ավելի քան 30 ՄԶԻ և կողմնակի հիվանդություն ունեցող ցանկացած հիվանդ բարիատրիկ վիրաբուժության թեկնածու է։

2013 թ-ին Առողջապահության ազգային ինստիտուտ կողմից անցկացվող սիմպոզիումի ժամանակ ամփոփվեց առկա ապացույցները և հայտնաբերվեց մահացության և 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի (ՇԴ) մակարդակի նվազում 29%-ով, 36%-ով ավելի քիչ սրտանոթային հիվանդություններ և ՇԴ-ի հետ կապված բարդությունների ավելի ցածր մակարդակ։ Նման արդյունքներ են դուրս բերվել նաև Յուտայի ուսումնասիրության արդյունքում՝ օգտագործելով ստամոքսային շունտավորման ավելի ժամանակակից տեխնիկա, չնայած որ Յուտայի ուսումնասիրությունների ժամանակահատվածը տևում էր ընդամենը յոթ տարի։ Դրա համար բարիատրիկ վիրաբուժության վերահսկվող փորձարկումները սահմանափակվեցին կարճ ժամանակի պատճառով։

Բժշկական կիրառություն 

Ըստ ամերիկյան բժշկական քոլեջի բժիշկների ուղեցույցի որոշվել է

 Վիրաբուժությունը պետք է համարվի որպես բուժման տարբերակ այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն 40 կգ/մ² կամ ավելի բարձր ՄԶԻ, և նրանք ովքեր ունեն ճարպակալման հետ կապված ախտահարուներ, ինչպիսիք են հիպերտոնիկ հիվանդություն, շաքարային դիաբետ, հիպերլիպիդեմիա և քնի ապնոե։ Բժիշկը պետք է հիվանդին տեղեկացնի հավանական բարդությունների մասին, ինչպիսիք են լեղաքարային հիվանդությունը, կրկնակի վիրահատությունը և մարսողության խանգարումները։
 Վիրահատությունը հակացուցված է այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն վերջնական փուլի մեջ գտնվող հիվանդություն, ինչպես նաև այն հիվանդների մոտ, ովքեր չեն ուզում փոխել ապրելակերպը վիրահատության համար։

2011 թ-ին ՇԴ-ի դեմ պայքարի միջազգային ֆեդերացիան հանդես եկավ այն հայտարարությամբ, որում ասվում է. «Որոշակի պայմաններում ՄԶԻ 30–35 ունեցող անձինք պետք է վիրահատվեն»։ Ծայրահեղ ծանր ճարպակալմամբ տառապող հիվանդների համար բարիատրիկ վիրաբուժության իրավասությունը սահմանելիս հոգեբուժական զննումն անչափ կարևոր է։ Այն կարևոր է նաև հետվիրահատական բարդություններից խուսափոլու համար։ 40 կգ/մ² կամ ավելի բարձր մարմնի զանգվածի ինդեքս ունեցող հիվանդների մոտ դեպրեսիայի ռիսկի հավանականությունը 5 անգամ ավելի մեծ է, իսկ բարիատրիկ վիրաբուժության թեկնածուների կեսը ընկճված են։

Քաշի կորուստ 
Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնյան համալսարանի մետանալիզի արդյունքները հայտնում են, որ 36 ամսվա ընթացքում քաշի կորուստը հետևյալն է.

 Լեղա-ենթաստամոքսային շրջանցում — 117 ֆունտ/53 կգ
 Ստամոքսի շունտավորում — 90 ֆունտ/41 կգ
 Բաց եղանակով— 95 ֆունտ/43 կգ
 Լապարասկոպիկ — 84 ֆունտ/38 կգ
 Ստամոքսի ուղղահայաց պլաստիկա — 71 ֆունտ/32 կգ

2017 թ-ի մետանալիզը ցույց տվեց, որ բարիատրիկ վիրաբուժությունը ավելի շատ արդյունավետ է դեռահասների շրջանում, որը գնահատվում է միջամտությունից 36 ամիս անց։ Նույն վերլուծությունը նշեց, որ անհրաժեշտ է լրացուցիչ տվյալներ որոշելու համար, թե արդյոք այն արդյունավետ կլինի դեռահասների երկարաժամկետ քաշի կորստի համար։ Ըստ Կանադայի Առողջապահության թմրամիջոցների և տեխնոլոգիաների գործակալությանը դեռահասների և երիտասարդ մեծահասակների համար բարիատրիկ վիրաբուժության համեմատական ապացույցները սահմանափակված էին մի քանի ուսումնասիրություններով, որոնք փոքր էին ծավալով և նմուշների չափերով։

Մեկ այլ մետանալիզ 2017 թ-ին ցույց է տվել, որ այն արդյունավետ է Չինաստանում ճարպակալած մեծահասակների շրջանում քաշի նվազեցման համար։

Մահացության և հիվանդացության նվազում 
Կարճաժամկետ կտրվածքով բարիատրիկ վիրահատություններից քաշի կորուստը կապված է ճարպակալման որոշ բարդությունների նվազեցման հետ, ինչպիսիք են շաքարային դիաբետը, նյութափոխանակության խանգարումը և քնի ապնոեն, բայց հիպերտոնիայի համար օգուտն անորոշ է։ Համատեղելիությունը վերահսկելու հարցում անհայտ է տրված բարիատրիկ վիրահատությունը ավելի արդյունավետ կլինի մյուսի համեմատ թե ոչ։ Երկարաժամկետ էֆեկտներ ստանալու համար ապացույցներ չկան, համեմատած սովորական բուժման հետ։

Բարիատրիկ վիրաբուժությունը տարեց հիվանդների մոտ նույնպես քննարկման թեմա է եղել, քանի որ հարաբերական օգուտներն ու ռիսկերը հայտնի չեն։

Հաշվի առնելով ՇԴ հիվանդների բարելավումը բարիատրիկ վիրահատությունից հետո, կա մեծ հետաքրքրություն 2-րդ տիպի ՇԴ տառապող անձանց նկատմամբ, ովքեր ունեն ավելի ցածր ՄԶԻ, քան ընդհանուր առմամբ պահանջվում են բարիատրիկ վիրաբուժության համար, բայց դեռ ապացույցները բացակայում են և վիրահատությունների օպտիմալ ժամկետները անորոշ են։

Լապարոսկոպիկ բարիատրիկ վիրահատությունից հետո հիվանդանոցում մնում են ընդամենը մեկ կամ երկու օր։ Լապարոսկոպիկ վիրահատությունները ունեն ավելի քիչ հավանակություն կարճաժամկետ բարդություններ առաջացնելու, քան սովորական (բաց) եղանակով ստամոքսի շունտավորումը։

Պտղաբերություն և հղիություն 
Ամերիկյան մետաբոլիկ և բարիատրիկ վիրաբուժության ընկերության դիրքորոշումը 2017 թվականի դրությամբ այն էր, որ հստակ չի հասկացվել քաշի կորստի բուժումները կամ բարիատրիկ վիրաբուժությունը արդյո՞ք ազդեցություն ունի անպտղության վրա, ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար։ Բարիատրիկ վիրաբուժությունը նվազեցնում է հղիության ՇԴ-ի և հիպերտոնիկ խանգարումների ռիսկը, բայց մեծացնում են վաղաժամ ծննդաբերության ռիսկը։

Հոգեբուժական և հոգեբանական 
Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ հոգեբանական առողջությունը կարող է բարելավվել բարիատրիկ վիրահատությունից հետո։

Կողմնակի էֆեկտներ 
Ճարպակալած մեծահասակների մոտ բարիատրիկ վիրահատության կիրառումը շատ ռիսկային է, քանի որ կարող են զարգանալ բարդություններ։

Քաշի կորստի վիրահատությունից հետո հիմնական բարդությունների հավանականությունը 4% է։ Գաստրէկտոմիան ունեցել է ամենաշատ բարդությունները  հիմնական քաշի կորստի վիրահատություններից։ Բարդությունների պատճառով կատարված կրկնակի վիրահատությունների տոկոսը կազմում է 15.3 տոկոս վիրակապի, ստամոքսի շունտավորում 7,7 տոկոս և գաստրէկտոմիայի համար 1,5 տոկոս։

Քանի որ բարդությունների արագությունը նվազում է, երբ վիրահատությունները կատարվում են փորձառու վիրաբույժի կողմից, ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս, որ վիրահատությունները կատարվեն հատուկ կամ փորձառու բժիշկների կողմից։ Նկատվել է, որ արտահոսքի արագությունը ավելի մեծ է փոքր ծավալի կենտրոններում։ Արտահոսքի մակարդակն այժմ ամբողջ աշխարհում նվազել է՝ հասնելով 1-5%-ի։

Ոսկրերի նյութափոխանակության հիվանդություններից, օրինակ՝ օստեոպենիա և երկրորդային հիպերպարաթիրեոտիզմ, կարող են զարգանալ ստամոքսի շունտավորման վիրահատությունից հետո՝ կալցիումի կլանման նվազեցման պատճառով։ Կալցիումի փոխադրիչների ամենաբարձր համակենտրոնացումը գտնվում է տասներկումատնյա աղիքում։ Քանի որ շունտավորումից հետո կուտակված սնունդը չի անցնում տասներկումատնյա աղիքով, արյան մեջ կալցիումի մակարդակը կարող է նվազել՝ առաջացնելով երկրորդային հիպերպարաթիրիոդիզմ և ոսկրերի զանգվածի նվազման։ Կոտրվածքի ռիսկի բարձրացումը նույնպես կապված է բարիատիկ վիրաբուժության հետ։

Բարիատիկ վիրահատությունից հետո արագ քաշի կորուստը կարող է նպաստել լեղապարկի քարերի զարգացմանը, ինչպես նաև`լեղու խտության մեծացման։ Ուսումնասիրվել են, որ անբարենպաստ ազդեցություն ունի երիկամների համար։ Հիպերօքսալուրիան (օքսալատի չափազանց շատ արտազատումն է) ամենակարևոր խանգարումն է, որը կարող է հանգեցնել երիկամների ախտահարման և անդառնալի անբավարարության, և նկատվում է մեզի քիմիական ուսումնասիրություններում։ Վիրահատությունից հետո առաջացող ռաբդոմիոլիզի (մկանային մանրաթելերի ախտահարում) հետևանքով զարգանում է երիկամների սուր ախտահարում և թթվահիմնային հավասարակշռության խանգարում։

Սննդային խանգարումները` կապված են երկաթի, վիտամին B12-ի, ճարպալույծ վիտամինների, թիամինի և ֆոլաթթվի անբավարարության հետ, հատկապես տարածված են չարորակ բարիատրիկ վիրահատություններից հետո։ Կարող են զարգանալ հիպերինսուլինեմիկ, հիպոգլիկեմիկ ցնցումներ։

Ինքնակառավարումը և ինքնասպանության մտքերը ավելանում են հոգեկան խնդիրներ ունեցող անձանց մոտ՝ բարիատիկ վիրահատություն կատարելուց հետո հինգ տարվա ընթացքում։

Տեսակներ 

Պրոցեդուրաները կարելի է խմբավորել երեք հիմնական կատեգորիայի՝ սննդի ներծծման արգելափակում, սննդի քանակի սահմանափակում և խառնում, որն այժմ սովի և հագեցվածության զգացում առաջանում են աղիքային հորմոնների փոփոխություններից։ 2009 թվականին Միացյալ Նահանգներում և աշխարհի մեծ մասի մոտ կիրառվում էր լապարոսկոպիկ եղանակը, ի տարբերություն բաց վիրահատության։ Ապագայի համար փորձում են էնդոսկոպիկ վիրահատության միջոցով հասնել նմանատիպ կամ ավելի լավ արդյունքների։

Սննդի ներծծման արգելափակման վիրահատություններ 
Որոշ վիրահատություններ արգելափակում են սննդի կլանումը, չնայած դրանք նաև նվազեցնում են ստամոքսի չափը։

Լեղա-ենտաստամոքսային շրջանցում 
Այս վիրահատությունը կոչվում է լեղա-ենթաստամոքսային շրջանցում (BPD) կամ Սկոպինարոյի վիրահատություն։ Այս վիրահատության սկզբնական ձևը հազվադեպ է կիրառվում բարդությունների պատճառով։ Այն փոխարինվել է այնպիսի վիրահատությամբ, որը հայտնի է որպես տասներկումատնյա աղիքի անջատում (BPD/DS)։ Ստամոքսի մի մասը հեռացվում է՝ ձևավորվելով ավելի փոքր ստամոքս (այնուամենայնիվ, հիվանդը կարող է անվճար դիետա ունենալ, քանի որ չկա սահմանափակող բաղադրիչ)։ Այնուհետև բարակ աղիքի հեռավոր հատվածը միացվում է ստամոքսին՝ շրջանցելով տասներկումատնյա աղիքն ու աղիճ աղիքը։

Հիվանդների մոտ 2%-ի մոտ նկատվում է մարսողության խանգարում, որը պետք է վերականգնել նորմալ ներծծում ապահովելով։ Մարսողության խանգարումը կանխելու համար BPD-ից, ինչպես նաև շատ սահմանափակող վիրահատություններից պետք է օգտագործել վիտամիններ և օգտակար դիետիկ սնունդ։ Առանց այս հավելումների կարող են առաջանալ շատ լուրջ հիվանդություններ, ինչպիսիք են սակավարյունությունը և օստեոպորոզը։

Քանի որ մեծ քաշ կորցնելուց հետո հաճախ առաջանում է լեղաքարային հիվանդություն, դրա համար վիրաբույժները որպես կանխարգելիչ միջոց վիրահատության ժամանակ հեռացնում են լեղապարկը։ Որոշները նախընտրում են դեղեր նշանակել`հետվիրահատական լեղապարկի քարերի ռիսկը նվազեցնելու համար։

Աղիճ աղիքի շունտավորում 
Այս վիրահատությունը այլևս չի կիրառվում։ Այնվիրահատության միջոցով քաշի կորստի եղանակ էր, որը իրականացվել է 1950-ական թվականներից մինչև 1970-ական թվականներին ճարպակալումը թեթևացնելու համար, որի ընթացքում բարակ աղիքից 30 սմ-ից (12 դյույմ) մինչև 45 սմ (18 սանտիմետր) հեռացվել է։

Էդոլյումինալ թևք 
Ճարպակալված հիվանդների վերաբերյալ ուսումնասիրություն կատարվեց Չիլիում՝ օգտագործելով տեխնիկա, որը խնդիրներ ուներ , դրա պատճառով արդյունքները վերջնական չէին։ Վերջերս Նիդեռլանդներում կատարված ուսումնասիրության արդյունքում 5,5 ՄԶԻ նվազել է 5 ամսվա ընթացքում`էնդոլյումինային թևքով։

Սննդի քանակի սահմանափակող վիրահատություններ 
Կարգավորող վիրահատությունները նեղացնում են ստամոքսի չափը կամ ստամոքսի ներսում տեղ են գրավում, ինչը մարդկանց ստիպում է ավելի լիարժեք զգալ, երբ ավելի քիչ են ուտում։

Ստամոքսի ուղղահայաց պլաստիկա 
Ստամոքսի ուղղահայաց պլաստիկան, որը կոչվում է նաև Մեյսոնի վիրահատություն։ Վիրահատության ժամանակ ստամոքսի մի մասը կարում են և ձևավորում քսականման նոր ստամոքս։

Ստամոքսի կարգավորվող գոտի 
Ստամոքսում սննդի քանակի սահմանափակումը կարող է ստեղծվել նաև սիլիկոնային ժապավենի միջոցով, որը կարելի է կարգավորել ֆիզիոլոգիական լուծույթի միջոցով՝ ավելացնելով կամ պակասացնելով հենց մաշկի վրա գտնվող բացվածքով։ Այս գործողությունը կարող է իրականացվել լապարոսկոպիկ ձևով, և սովորաբար այն անվանում են՝ շրջանաձև գոտի։ Քաշի կորուստը հիմնականում պայմանավորված է սննդանյութերի ընդունման սահմանափակումով, որը պայմանավորված է ստամոքսի փոքր չափերով և նեղ ելքով։ Այն համարվում է ամենաապահով վիրահատություններից մեկը, որն այսօր իրականացվում է իսկ մահացության մակարդակը կազմում է 0,05%։

Ստամոքսի մեծ կորության վիրահատություն 

Այս վիրահատության ժամանակ հեռացնում են ստամոքսի մեծ կորությունը, և ստամոքսի չափը կրճատվում է իր սկզբնականի համեմատ մոտավորապես 15%-ով։ Այնուհետև բաց եզրերը կարում են իրար (սովորաբար վիրաբուժական կեռիկներով կամ կարերով), և ձևավորում խողովակի կամ թևի, բանանի տեսքով ստամոքս։ Վիրահատությունը փոքրացնում է ստամոսքսի չափը։ Վիրահատությունը կատարվում է լապարոսկոպիկ եղանակով և դարձելի չէ։ Այն իր արդյունքով չի զիջում ստամոքսի շունտավորմանը։

Ներստամոքսային բալոն 
Ներստամոքսային բալոնը իրենից ներկայացնում է փքված փուչիկ ստամոքսի մեջ, որը փոքրացնում է ստամոքսի տարողունակությունը։ Փուչիկը հնարավոր է թողնել ստամոքսի մեջ առավելագույնը 6 ամիս և հանգեցնել կես տարվա ընթացքում 5-9 ՄԶԻ-ի կորստի։ Ներստամոքսային փուչիկը հաստատված է Ավստրալիայում, Կանադայում, Մեքսիկայում, Հնդկաստանում, Միացյալ Նահանգներում և Երոպական, հարավամերիկյան մի շարք երկրներում։ Ներստամոքսային փուչիկը կարող է օգտագործվել նախքան մեկ այլ բարիատրիկ վիրահատություն, որպեսզի օգնեն հիվանդին հասնել այնպիսի քաշի, որը հարմար կլինի վիրահատության համար, հետագայում այն անհրաժեշտության դեպքում կարող է օգտագործվել նաև մի քանի անգամ։

Ներստամոքսային բալոնի համար ներկայացված արժեքները վիրաբույժի համար հատուկ են և տարբերվում են ըստ տարածաշրջանի։ Ըստ մարզերի միջին մասնաբաժինը հետևյալն է (համեմատության համար ներկայացված է ԱՄՆ դոլարով). Ավստրալիա՝ 4,178 ԱՄՆ դոլար; Կանադա՝ 8,250 ԱՄՆ դոլար; Մեքսիկա՝ 5.800 ԱՄՆ դոլար; Միացյալ Թագավորություն՝ 6,195 ԱՄՆ դոլար; ԱՄՆ՝ 8,150 ԱՄՆ դոլար։

Ստամոքսի ծալքի ձևավորում 
Ըստ էության, վիրահատությունը լավագույնս կարելի է հասկանալ որպես ստամոքսի մեծ կորության վիրահատության նոր տարբերակ, որտեղ ծալքը ստեղծվում է կարի միջոցով, այլ ոչ թե ստամոքսի հյուսվածքը հեռացնելու միջոցով, դրանով իսկ պահպանելով բնական սննդանյութերի կլանման հնարավորությունները։ Ստամոքսային տրակտը զգալիորեն նվազեցնում է հիվանդի ստամոքսի ծավալը, ուստի ավելի փոքր քանակությամբ սնունդ ապահովում է հագեցածության զգացողություն։ Վիրահատությունը բերում է որոշակի նշանակալի արդյունքների, որոնք հրապարակվել են Bariatric Times-ում վերջերս կատարված ուսումնասիրության մեջ, որը հիմնված է 66 հիվանդի հետվիրահատական արդյունքների վրա (44 կին), որը տևել է 2007 թվականի հունվարից մինչև 2010 թ-ի Մարտ։ Հիվանդների միջին տարիքը 34 տարեկան էր, իսկ միջին ՄԶԻ-ն՝ 35։ Անվտանգության և քաշի կորստի գնահատման համար հետվիրահատական շրջանում կատարվել են պարբերաբար այցեր։ Փորձարկվողների մոտ հիմնականում բարդություններ չեն արձանագրվել։ Այս վիրահատության արդյունքները կարելի համեմատել ստամոքսի շունտավորման հետ։

Ուսումնասիրությունը բնութագրում է ստամոքսի մեծ կորության վիրահատությունը, որպես սահմանափակող տեխնիկա, որը վերացնում է գաստրէկտոմիայի հետ կապված բարդությունները, այն արվում է ստեղծելով սննդի քանակի սահմանափակում առանց իմպլանտի օգտագործման, ստամոքսի ռեզեկցիայի (կտրել) և կեռների օգտագործման։

Խառը վիրահատություններ 
Խառը վիրահատությունների ժամանակ օգտագործում են սննդի ներծծման և քանակի սահամանափակումը միասին։

Ստամոքսի շունտավորում 
Ստամոքսի շունտավորման վիրահատությունը ընդհանուր ձև է հանդիսանում և հնարավոր է փոփոխել սովն ու հագեցվածությունը վերահսկվող աղիքային հորմոնների շնորհիվ։ Չնայած ամբողջական հորմոնալ մեխանիզմները դեռևս ուսումնասիրվում են, այժմ ընդունված է, որ այս հորմոնալ վիրահատությունը է։ Քաշի կորստի նպատակներին հասնելու և պահպանելու համար ստամոքսային շունտավորումը մշտական պրոցեդուրա է, որն օգնում է հիվանդներին վերականգնել քաղցի և հագեցածության զգացումը, փոփոխելով ստամոքսը և բարակ աղիքները։ Վիրահատությունից հետո ստամոքսի չափը փոքր է, որի հետևանքով տեղի կունենա բազային հորմոնների ավելացում, որպեսզի հիվանդը օգնի իրեն լիարժեք զգալ ավելի քիչ սննդով։

Ստամոքսի շունտավորումը ամենատարածվածն էր Միացյալ Նահանգներում նիհարելու համար, իսկ 2005 թ-ին իրականացվել են մոտավորապես 140,000 ստամոքսային շունտավորման վիրահատություններ։ Դրանից ի վեր դրա շուկայական մասնաբաժինը նվազել է, և մինչև 2011 թվականը կարծում էին, որ ստամոքսային շունտավորման հաճախությունը 50%-ից պակաս է քաշի կորստի վիրաբուժության շուկայի համար։

Այս վիրահատության հաջողությունը կայանում է նրանում, որ վիրահատությունից հետո սահմանվում է հատուկ սննդակարգ։

Կան որոշակի հիվանդներ, ովքեր չեն կարող հանդուրժել ստամքսի շունտավորման հետ կապված մարսողության խանգարումները։ Նման հիվանդների դեպքում, կարող է ստամոքսի շունտավորման վիրահատությունը մասամբ հետաձգվել։

Ստամոքսի մեծ կորության վիրահատություն տասներկումատնյա աղիքի անջատումով 
Լեղա-ենտաստամոքսային շրջանցման տարբերակներից է տասներկումատյա աղիքի անջատումը ստամոքսից։ Ստամոքսի մեծ կորությունը հեռացվում է։ Ստամոքսը նմանվում է խողովակի, որի մնացորդային ծավալը կազմում է մոտ 150 մլ։ Ծավալի կրճատումը ապահովում է սննդի ընդունման սահմանափակում։ Այս տեսակի վիրահատությունը անատոմիորոն և ֆիզիոլոգիապես անդարձելի է։ Այս վիրահատության ժամանակ ստամոքսը անջատում են տասներկումատյա աղիքից և միացնում բարակ աղիքի դիստալ հատվածին։ Հաստ աղիքից 70-100 սմ հեռավորության վրա գտնվում են տասներկումատյա աղիքը և բարակ աղիքի սկզբնական հատվածը։ Ստամոքսի շունտավորման նման, այս վիրահատության արդյունքները նունպես պայմանավորված են աղիքային հորմոնների զգալի փոփոխությամբ, որոնք վերահսկում են քաղցը և հագեցվածությունը։

Իմպլանտացված ստամոքսի խթանում 
Այս վիրահատությունը նման է կարդիոխթանիչ սարքին, որը փոխպատվաստվում է վիրաբույժի կողմից՝ ստամոքսի արտաքին մակերեսը խթանող էլեկտրական կապերով, որը ուսումնասիրվել է ԱՄՆ-ում։ Ենթադրվում է, որ ստամոքսի էնտերիկ նյարդային համակարգի գործունեությունը խթանվում է էլեկտրական ազդակներից, որը ուղեղի կողմից մեկնաբանվում է, որպես հագեցվածության զգացումով։ Կան ապացույցներ, որ այն ավելի քիչ արդյունավետ է, քան բարիատրիկ վիրաբուժության այլ ձևերը։

Հետագա վիրահատություններ 
Այն բանից հետո, երբ հիվանդները բարիատրիկ վիրահատությունից հետո հաջողությամբ քաշ են կորցնում, սովորաբար մնում է մաշկի մեծ ավելցուկ։ Կատարվում են մի շարք պլաստիկ վիրահատություններ, որոնք կոչվում են մարմնի ուրվագիծ, որի ընթացքում մաշկի ծալքերը հանվում են։ Նպատակային գոտիներն են ձեռքերը, հետույքը, ազդրերը, որովայնը և կրծքերը։ Այս վիրահատությունները կատարվում են դանդաղ, քայլ առ քայլ և հաճախ տևում են երեք տարի։ Մարմնի ընդհանուր պլաստիկ վիրահատությունը մեկ գործողությամբ, կարող է տեվել 7-10 ժամ ընդհանուր անզգայացման տակ, և արյան փոխներարկմամբ։ Հնարավոր ռիսկերից են վարակները և բարդությունները՝ վեց ժամից ավելի ցավազրկման ենթարկվելու պատճառով։ Հիվանդը կարող է ունենալ հեղուկի կուտակում կամ ջրազրկում (վերքի տարանջատում), և խորանիստ երակների թրոմբոզ (ոտքերում արյան խցանումներ)։ Հազվադեպ հանդիպող բարդություններից են ավշի հոսքի խանգարումները և խոշոր վերքերի բացումը։ Վիրահատությունների համար հիվանդանոցում պետք է մնալ մեկից չորս օր, մինչ վերականգնումը կարող է պահանջվել մոտ մեկ ամիս։

Սնունդը բարիատրիկ վիրահատությունից հետո 
Բարիատրիկ վիրահատությունից անմիջապես հետո հիվանդը սահմանափակվում է հստակ հեղուկ սննդակարգով, որն իր մեջ ներառում է այնպիսի մթերքներ, ինչպիսիք են արգանակը, նոսր մրգահյութերը կամ շաքարազերծված ըմպելիքները։ Այս սննդակարգը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև ստամոքս-աղիքային համակարգը կվերականգնվի վիրահատությունից հետո։ Հաջորդ փուլը պահանջում է առնվազն երկու շաբաթ շաքարավազի խառնուրդով կամ խյուսով դիետա։ Սա կարող է բաղկացած լինել բարձր սպիտակուցային արժեք ունեցող, հեղուկ կամ փափուկ սնունդներից, ինչպիսիք են՝ փափուկ միսը և կաթնամթերքը։ Քաշի կորստի սկզբնական ժամանակահատվածում պետք է խուսափել ածխաջրերով հարուստ սննդից։

Վիրահատությունից հետո ստամոքսի կարողությունը գերազանցելու ժամանակ առաջանում է սրտխառնոց և փսխում։ Դիետայի սահմանափակումները կախված են վիրահատության տեսակից։ Շատ հիվանդներ պետք է ամեն օր ստանան մուլտիվիտամինային հաբեր, հիմնական սննդանյութերը փոխհատուցելու համար։ Քանի որ հիվանդները չեն կարող ուտել մեծ քանակությամբ սնունդ, բժիշկները սովորաբար խորհուրդ են տալիս հատուկ սննդակարգ, որը համեմատաբար հարուստ կլինի սպիտակուցներով, ինչպես նաև քիչ քանակությամբ ճարպերով և ալկոհոլով։

Հեղուկների ընդունման համար խորհուրդներ 
Վիրահատությունից հետո առաջին ամսվա ընթացքում շատ տարածված է, որ հիվանդը ենթարկվի ջրազրկման։ Հիվանդները դժվարանում են խմել համապատասխան քանակությամբ հեղուկներ, քանի որ հարմարվում են իրենց նոր ստամոքսի ծավալին։ Հեղուկի ընդունման սահմանափակումները, կալորիականության նվազումը, փսխման և փորլուծության ավելի մեծ դեպքերը հանգեցնում են ջրազրկման։

Երիտասարդություն 
Քանի որ վերջին տարիներին մանակական ճարպակալումը ավելի քան կրկնապատկվել է, և դեռահասների մոտ երեք անգամ ավելին է (ըստ հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների), երիտասարդության համար բարիատրիկ վիրաբուժությունը գնալով տարածվում է։ Ոմանք անհանգստանում են, որ ճարպակալման հետևանքով կարող է կյանքի տևողությունը կարճանա  և դրա համար երիտասարդներին պատշաճ խնամքով պետք է ապահովել որպեսզի կանխարգելվի ճարպակալումը և դրա հետ կապված հիվանդությունների հետևանքով առաջացած լուրջ բժշկական բարդությունները։ Դժվարություններ կամ այլ խնդիրներ են առաջանում վիրահատության հետ կապված որոշումներ կայացնելիս այն երեխաների համար, ովքեր չափազանց երիտասարդ են կամ այլ կերպ չեն կարողանում համաձայնություն տալ առանց մեծահասակների առաջնորդության։

Երեխաներն ու դեռահասները դեռ զարգանում են թե ֆիզիկապես, թե մտավոր։ Դա նրանց համար դժվարացնում է ճիշտ որոշում կայացնել և համաձայնություն տալ բուժման համար։ Այս հիվանդները կարող են նաև ունենալ ծանր դեպրեսիա կամ նրանց ճարպակալման հետ կապված այլ հոգեբանական խանգարումներ։

Պատմություն 
Քաշի կորստի բաց վիրահատությունը սկսեցին դանդաղորեն զարգանալ 1950-ական թվականներին աղիքային շունտավորմամբ։ Այն ներառում էր վերին և ստորին աղիքի բերանակցում, ինչը հանգեցնում էր քաշի կորուստի զուտ անբավարար մարսման պատճառով։ Հետագայում բժիշկ Ջ. Հովարդ Փայնը, Լորենտ Տ. Դեվինդը և Ռոբերտt Ռ. Քոմնսը 1963 թ-ին մշակեցին աղիճ աղի-հաստ աղի շունտավորումը, որը կապում էր վերին բարակ աղիքը հաստ աղիքի հետ։ Ստամոքսային շունտավորման լաբորատոր հետազոտությունը սկսվել է մինչև 1965 թվականը, երբ Այովայի համալսարանում դոկտոր Էդվարդ Է. Մեյսոնը (ծն. 1920) և դոկտոր Չիկաշի Իտոն (1930–2013) մշակեցին ստամոքսային շունտավորումը քաշի նվազման համար, ինչը հանգեցրեց աղիքային շունտավորման ավելի քիչ բարդությունների։ Այդ պատճառով Մեյսոնը հայտնի է որպես «ճարպակալման վիրահատության հայր»։

Ծանոթագրություն