Օլիմպիական խաղերի հայ մեդալակիրների ցանկ

Պատմական և քաղաքական պատճառներից ելնելով՝ հայ և հայկական ծագում ունեցող մարզիկների միայն փոքր մասն է մրցել Հայաստանի դրոշի ներքո։ Անտիկ օլիմպիական խաղերում չեմպիոն են դարձել հայ թագավորներ Տրդատ Գ-ը և Վարազդատը։ Ժամանակակից օլիմպիական խաղերին հայերից առաջինը 1912 թվականին Ստոկհոլմի խաղերին մասնակցել են մարզիկներ Մկրտիչ Մկրյանը և Վահրամ Փափազյանը, որոնք ներկայացրել են Օսմանյան կայսրությունը։ Օլիմպիական մեդալ նվաճած առաջին հայը ԱՄՆ ներգաղթածների որդի Հայկ Փրիստն է, որը բրոնզե մեդալ է նվաճել 1920 թվականի խաղերի (Անտվերպեն) ջրացատկի մրցումներում։ Խորհրդահայ մարմնամարզիկ Հրանտ Շահինյանը 1952 թվականին դարձել է ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի առաջին հայ ոսկե մեդալակիրը։

1952-1988 թվականներին հայ մարզիկների մեծ մասը ներկայացնում էր Խորհրդային Միությունը։ Թեև 1991 թվականին Հայաստանը դարձավ անկախ պետություն, 1992 թվականի Բարսելոնայի խաղերի ընթացքում Հայաստանը և խորհրդային այլ նախկին պետությունները (բացառությամբ Բալթյան երկրների) կազմում էին միավորված թիմի մաս։ Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեն հիմնադրվել է 1990 թվականին և 1993 թվականից դարձել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամ։ 1994 թվականին Լիլեհամերում կայացած ձմեռային օլիմպիական խաղերից սկսած Հայաստանի Հանրապետությունը օլիմպիական խաղերին մասնակցում է առանձին, բայց որոշ հայ մարզիկներ մրցում են օտար դրոշների ներքո, ներառյալ՝ արտերկրում ծնված էթնիկ հայերը և նրանք, ովքեր արտագաղթել են Հայաստանից։

Անտիկ օլիմպիական խաղեր 
Հայ մեծ թագավորներից մեկը՝ Տրդատ Գ-ը, որի օրոք 301 թվականին քրիստոնեությունը դարձել է Հայաստանի պետական կրոն, 281 թվականին տեղի ունեցած 265-րդ օլիմպիական խաղերում 22-23 տարեկանում դարձել է ըմբշամարտի չեմպիոն։ Արշակունի Վարազդատ թագավորը, որն իշխել է 374-378 թվականներին, Անտիկ օլիմպիական խաղերի վերջին հայտնի չեմպիոնն է։ 385 թվականին կայացած 291-րդ օլիմպիական խաղերում, հայոց գահը լքելուց յոթ տարի անց, նա դարձել է կռփամարտի չեմպիոն ։

Ժամանակակից օլիմպիական խաղեր

Ամառային խաղեր

Որակազրկված մարզիկներ 

 2000 թվականի Սիդնեյի խաղերում ծանրամարտի տղամարդկանց +105 կգ քաշային կարգում Հայաստանի ներկայացուցիչ Աշոտ Դանիելյանը դոպինգ ստուգման դրական պատասխանից հետո զրկվել է նվաճած բրոնզե մեդալից։ 
 Շվեդիան ներկայացնող Արա Աբրահամյանը 2008 թվականի Պեկինի խաղերում տղամարդկանց հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտում (84 կգ քաշային կարգ) նվաճել է բրոնզե մեդալ, սակայն հետո որակազրկվել է «արդար խաղի ոգին խախտելու պատճառով»։
 2012 թվականի Լոնդոնի խաղերում ծանրամարտի կանանց +75 կգ քաշային կարգում Հայաստանի ներկայացուցիչ Հռիփսիմե Խուրշուդյանը խթանիչների օգտագործման պատճառով զրկվել է նվաճած բրոնզե մեդալից։

Ոչ հայ օլիմպիական մեդալակիրների հայ մարզիչներ 

 Ադամ Գրիգորյան՝ ԱՄՆ-ի ջրագնդակի կանանց հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ 2012 թվականի (Լոնդոն), 2016 թվականի (Ռիո դե Ժանեյրո) և  2020 թվականի (Տոկիո) խաղերում այդ հավաքականը նվաճել է ոսկե մեդալներ։
 Վլադիմիր Աղաբաբյան՝ Ռուսաստանի օլիմպիական կոմիտեի բասկետբոլ 3×3-ի տղամարդկանց հավաքականի մարզիչ։ 2020 թվականի խաղերում (Տոկիո, կայացել են 2021 թվականին) այդ հավաքականը նվաճել է արծաթե մեդալներ։
Բրայան Գուրջյան՝ Ավստրալիայի բասկետբոլի տղամարդկանց հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ 2020 թվականի խաղերում (Տոկիո, կայացել են 2021 թվականին) այդ հավաքականը նվաճել է բրոնզե մեդալներ։

Ձմեռային խաղեր

Ոչ հայ օլիմպիական մեդալակիրների հայ մարզիչներ 
Ռաֆայել Հարությունյան, 2022 թվականի Օլիմպիական խաղերի տղամարդկանց մենասահքի (գեղասահք) չեմպիոն Նեթան Չենի մարզիչ։

Տես նաև 
 Հայաստանն օլիմպիական խաղերում

Ծանոթագրություններ 

 Նշումներ 

 Մեջբերումներ

Մատենագրություն 
  <bdi lang="hy"> 
 

Սպորտը Հայաստանում
Հայաստանն օլիմպիական խաղերում
սփյուռքահայ մարզիկներ