Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս

Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս (. ), ամերիկացի բնագետ, ճանապարհորդ-հետազոտող, ով դարձել է Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի տնօրեն։ Համբավվել է դեպի Չինաստան և Մոնղոլիայի Գոբի անապատ 20-րդ դարի սկզբներին իրականացրած գիտարշավներով և իր արկածների մասին պատմող ու մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվող գրքերով։ Ընդ որում՝ իր ղեկավարած գիտարշավներից մեկի արդյունքում պատմության մեջ առաջին անգամ հայտնաբերել է դինոզավրերի բրածո ձվեր, որոնք հսկայական հետաքրքրություն են առաջացրել ոչ միայն բնագետների, այլև ողջ հանրության շրջանում։

Կենսագրություն 

Ծնվել է Վիսկոնսին նահանգի Բելոյթ քաղաքում, դեղագործ Չարլզ Էզրա Էնդրյուսի և Քորա Մեյ Չեփմենի ընտանիքում։ Պատանեկության տարիներին խորացրել է իր գիտելիքները բնության մասին, զարգացրել հրաձգության հմտությունները Բելոյթի շրջակա անտառներում, դաշտերում ու մարգագետիններում շրջագայությունների ժամանակ։ Սիրած զբաղմունքները ներառում էին որսորդությունն ու ձկնորսությունը։ Ինքնուրույնաբար սովորել է տաքսիդերմիա, իր պատրաստած կենդանական խրտվիլակների վաճառքից վաստակած գումարով վճարել ուսման վարձը Բելոյթի քոլեջում, որտեղ ուսումնասիրել է ֆիզիոլոգիա և անատոմիա։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես Լոգանի մարդաբանության թանգարանի համադրող։ 1906 թվականին ստանալով իր գիտական ​​աստիճանը՝ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի Ամերիկյան բնագիտական թանգարանում (AMNH): Սկզբում մաքրում էր ցուցասրահների հատակները, մասնակցում օժանդակ աշխատանքներին։ Տպավորված նրա համառությամբ՝ AMNH-ի տնօրեն Հերմոն Ք. Բամփուսը նրան նշանակել է Ջեյմս Լ. Քլարկի օգնական՝ տաքսիդերմիայի բաժանմունքում մոդելներ պատրաստելու համար։

1908 թվականին Էնդրյուսը մասնակցել է դեպի Ալյասկա կատարված գիտարշավին, որտեղ ուսումնասիրել է կետաձկներ և ծովային այլ կաթնասուններ։ Նրա ջանքերով AMNH-ի՝ կետաձկներին վերաբերող նյութերի հավաքածուն դարձել է աշխարհում ամենամեծերից մեկը։ 1909–1910 թվականներին նա բնագետ է եղել USS Albatross նավի վրա դեպի հոլանդական Արևելյան Հնդկաստան կատարված արշավի ժամանակ, 1911-1912 թվականներին ուսումնասիրել է Հյուսիսային Կորեան, իսկ 1913 թվականին մասնակցել է մեկ այլ գիտարշավի դեպի Ալյասկա։

1922–1930 թվականներին Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի անունից գլխավորել է մի շարք հնէաբանական գիտարշավներ դեպի Մոնղոլիա։ Դինոզավրերի առաջին հայտնի ձվերը հայտնաբերվել են այդ ժամանակ. դրանք նույնականացվել են որպես Protoceratops-ի ձվեր, սակայն հետագա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դրանք իրականում պատկանում են օվիրապտորուսին։ Հայտնաբերվել են նաև ամենամեծ ցամաքային կաթնասունի՝ Paraceratherium- ի (այն ժամանակ՝ «Baluchiterium») ու դինոզավրերի շատ տեսակների մնացորդներ և velociraptor-ի ոսկրեր։ 1930 թվականին նա ստիպված է եղել ձեռնպահ մնալ դեպի Ասիա գիտարշավների իրականացումից. պատճառը տարածաշրջանում գերիշխող դարձած քաղաքական անկայունությունն էր, ինչպես նաև Մեծ ճգնաժամի հետևանքով առաջացած ֆինանսական դժվարությունները։

1934 թվականին Էնդրյուսը դարձել է Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի տնօրեն և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 1941 թվականը, երբ թոշակի է  անցել և իրեն նվիրել գրականությանը։

Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուսը մահացել է 1960 թվականի մարտի 11-ին Կալիֆոռնիայի Քարմել բայ դը Սի քաղաքում։ Նրա կամքի համաձայն՝ նրա դին կիզվել է, և մոխիրը թաղվել է հայրենի Չեփմեն կալվածքում։

Ենթադրվում է, որ Էնդրյուսն իր բնավորության գծերով ու արկածներով ծառայել է որպես Ինդիանա Ջոնսի կերպարի նախատիպ։

Ուշագրավ փաստեր 

 Ի պատիվ Ռոյ Էնդրյուսի էնդրյուսարքուս (լատ. Andrewsarchus mongoliensis) է անվանվել վերացած հսկա գիշատիչ այն կաթնասունը (էոցենի դարաշրջան), որի մնացորդները 1923 թվականին Մոնղոլիայում հայտնաբերել է նրա ղեկավարած արշավախումբը։
 Նշանավոր հնէաբան Հենրի Ֆերֆիլդ Օսբորնը Ռոյ Էնդրյուսի պատվին Embolotherium andrewsi, թարգմանաբար՝ «Էնդրյուսի տարանա-գազան» է անվանել էմբոլոտերիում կաթնասուն կենդանու ենթատեսակը։

Երկեր 

Worldcat-ում ներառված գրքերի ցանկը.

 Monographs of the Pacific Cetacea (1914–1916)
 Whale Hunting With Gun and Camera (1916)
 Camps and Trails in China (1918)
 Across Mongolian Plains (1921)
 On The Trail of Ancient Man (1926)
 Ends of the Earth (1929)
 The New Conquest of Central Asia (1932)
 This Business of Exploring (1935)
 Exploring with Andrews (1938)
 This Amazing Planet (1939)
 Under a Lucky Star (1943)
 Meet your Ancestors, A Biography of Primitive Man (1945)
 An Explorer Comes Home (1947)
 My Favorite Stories of the Great Outdoors Editor (1950)
 Quest in the Desert (1950)
 Heart of Asia: True Tales of the Far East (1951)
 Nature's Way: How Nature Takes Care of Her Own (1951)
 All About Dinosaurs (1953)
 All About Whales (1954)
 Beyond Adventure: The Lives of Three Explorers (1954)
 Quest of the Snow Leopard (1955)
 All About Strange Beasts of the Past (1956)
 In the Days of the Dinosaurs (1959)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Dragon Hunter; biography by Charles Gallenkamp (2001)

Արտաքին հղումներ 

 «Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս» հասարակական ընկերության պաշտոնական կայքէջը
 
 This Business of Exploring Manuscript at Dartmouth College Library
 
 
 
 1929 Popular Mechanics: «Հին մարդու հետքերով» — Էնդրյուսի մոնղոլական գիտարշավի մասին

Թանգարանային աշխատակիցներ
Ամերիկացի հնէաբաններ
Ամերիկացի կենսաբաններ
Ամերիկացի գիտնականներ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Ամերիկացի ճանապարհորդներ
Ամերիկացի կենդանաբաններ
Ամերիկացի բնագետներ