Բրայան Դենեկեի սպանություն

1997 թվականի դեկտեմբերի 12-ին 19-ամյա փանկ-երաժիշտ Բրայան Թեոդոր Դենեկեն (, ծնվել է 1978 թվականի մարտի 9-ին) մահացու վրաերթի է ենթարկվել 17-ամյա մարզիկ Դասթին Քեմփի կողմից, Տեխաս նահանգի Ամարիլլո քաղաքում։

Քեմփը մեղավոր է ճանաչվել չկանխամտածված սպանության մեջ և դատապարտվել 10 տարվա պայմանական ազատազրկման։ 2001 թվականին նա դատապարտվել է 8 տարվա ազատազրկման՝ պայմանական ազատ արձակումը խախտելու համար։ 2006 թվականի հուլիսի 31-ին նա վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և գտնվել է հսկողության տակ։

Բրայան Դենեկե 
Բրայան Դենեկեն ծնվել է Կանզաս նահագի Ուիչիտոյում և Մայքլ Մաքս «Մայք» Դենեկեի և Էլիզաբեթ Լուիզա «Բեթթի» Բիեկերի երկու որդիներից կրտսերն էր։ Բրայանի հայրը ծնունդով Կանզաս նահանգի Բելոյտից էր, Բեթթի Դենեկեն՝ Կանզաս նահանգի Կոնկորդիայից։ Մայքը և Բեթթին ամուսնացել են 1974 թվականին Կոնկորդիայում, ունեցել են երկու որդի՝ ավագը՝ Ջեյսոն Մայքլը և կրտսերը՝ Բրայան Թեոդորը։ Ընտանիքը Ուիչիտոյից տեղափոխվել է Տեխաս՝ Ամարիլլո, 1981 թվականի ձմռանը։

Դենեկեն տարրական դպրոցում կոմանչի պարող էր և Ամերիկայի բոյսկաուտների անդամ։ Նա հաճախել է Բելմարի տարրական դպրոցը, Տեռասի տարրական դպրոցը, Կրոկետի և Ամարիլյոյի միջնակարգ դպրոցները։ Բրայանը թողել է դպրոցը, և կրթության վերաբերյալ փաստաթուղթ է ստացել 17 տարեկանում։ Նա Սթենլի Մարշ 3 արտ–նախագծում՝ «Դինամիտ թանգարան» անվամբ, եղել է ճանապարհային ինքնաշեն նշանների նկարիչը․ այդ նշանները տեղադրվում էին Ամարիլլոյի փողոցներում։ Բրայան Դենեկեն եղել է The White Slave Traders փանկ–ռոք խմբի վոկալիստը։

Ընկերները Բրայանին հիշում են որպես հմայիչ տղայի և տեղի փանկ-շրջանակների առաջնորդի, ով օգնում էր տեղական երաժշտական բազմաթիվ իրադարձությունների կազմակերպմանը։ Իր փշոտ տեսակի համար մոհաք Դենեկեն ստացել էր «Sunshine» մականունը, հաճախ հագնում էր սև կաշվե բաճկոն, կաշվե վզակապ և մի քանի ինքնարար դաջվածքներ ուներ։ Բրայանը նաև կրքոտ սքեյթբորդեր էր, և հենց դա էլ նրա մեջ արթնացրել էր հակումը դեպի փանկ-ենթամշակույթը։

Ինչպես Ամարիլլոյի մյուս փանկերը, Դենեկեն հաճախ է հալածանքների և ծաղրի ենթարկվել։ Նրանք, ովքեր ծաղրում էին Բրայանին, նրան «Punch» և «Fist Magnet» էին անվանում ։ Նրա ծնողները դեմ էին որդու նման կենսակերպին և զգուշացրել էին նրան Ամարիլլոյում մարդկանց հնարավոր նախապաշարմունքների մասին։

Մահ 
International House of Pancakes–ը Ամարիլլոյի երիտասարդների շրջանում հայտնի վայր էր։ 1997 թվականի դեկտեմբերի 6-ին այնտեղ կոնֆլիկտ է տեղի ունենում ֆուտբոլի դպրոցական աստղ Դասթին Քեմփի և փանկ Ջոն Քինգի միջև։ Նրանց դիմակայությունը չի հանդարտվում նաև հաջորդ շաբաթ։

1997 թվականի դեկտեմբերի 12-ի երեկոյան, հարբած վիճակում Դասթին Քեմփը ընկերների հետ հայտնվում է International House of Pancakes-ի մոտ՝ ծեծկռտուք սկսելու մտադրությամբ։ Շուտով ֆուտբոլիստների և փանկերի միջև IHOP ռեստորանի մոտ գտնվող ավտոկայանատեղիում ծեծկռտուք է սկսվում։ Ծեծկռտուքի ժամանակ Դասթին Քեմփը գործ է գցում իր Cadillac-ը, որպեսզի հեռացնի այն, բայց մեծ արագություն բացելով՝ վրաերթի է ենթարկում Դենեկեին։ Ի պաշտպանություն իր հաճախորդի՝ փաստաբանը հայտարարել է, որ Քեմփը վերադարձել է ֆուտբոլիստ–ընկերոջը պաշտպանելու համար, սակայն այդ պնդումը հերքել են սպանվածի ընկեր–վկաները։

Դասթին Քեմփի դատավարություն 
Դատավարության ընթացքում ականատես-ուղևորը ցուցմունք է տվել, որ Քեմփը, թիրախավորելով Բրայանին, բղավել է՝ «Ես նինջա եմ՝ իմ Կադդիով», իսկ այն բանից հետո, երբ անցել է տղայի վրայով, հավելել է՝ «Գրազ կգամ՝ նրան դուր եկավ»։ Դրանից հետո նա ավտոմեքենայով փախուստի է դիմել հանցագործության վայրից։

Դասթին Քեմփին մեղադրանք է առաջադրվել առաջին աստիճանի սպանության համար, դատավարության ժամանակ նրա պաշտպանությունը պնդում էր, որ նա գործել է իր ընկերոջ պաշտպանության համար, որի վրա հարձակվել էր Դենեկեն։ Քեմփի փաստաբանը՝ Ուորեն Լ. Քլարկը, պաշտպանությունը կառուցել է այնպես, որ փորձել է տեղի ունեցածի մեղքը բարդել Դենեկեի և փանկ–համայնքի վրա։

Քլարկը փանկերին ներկայացրել է որպես դաժան մարդասպաններ, նույնիսկ նրանց անվանել է «զինված խուլիգաններ»։ Փաստաբանը օրինակ է բերել Բրայանի անցյալից կատարված դեպքերը՝ վերջինիս ներկայացնելով դաժան մարդ, և պնդել է, որ սպանվածը շատ ագրեսիվ է եղել իր մահվան գիշերը։ Պաշտպանությունը նաև պնդել է, որ մեղադրող կողմի վկա–փանկերը երդման ուժով ստում են։ Ի հակակշիռ փանկերի՝ պաշտպանությունն ամբաստանյալին բնորոշել է որպես միանշանակ դրական տղա։ Փաստաբանն ընդգծել է, որ Քեմփը նորմալ կենսակերպ է վարել՝ լինելով լավ քրիստոնյա, տեխասցի և ֆուտբոլիստ։

Ցուցմունքներ տված փանկերը ի դեմս Դենեկեի տեսնում էին զոհի։ Քեմփի ընկերական շրջապատից մի աղջիկ, որը սպանության պահին նստած է եղել նրա մեքենայի մեջ, մեղադրել է Քեմփին։ Նա չի տեսել, որ վերջինս գործի ի պաշտպանություն որևէ մեկի, և պատմել է «Կադդիով նինջա» բացականչությունների մասին։

Թեև Քեմփին կանխամտածված սպանության մեղադրանք էր ներկայացվել, ատենակալները նրան մեղավոր են ճանաչել միայն չկանխամտածված սպանության մեջ, և դատարանը նրան դատապարտել է 10 տարվա պայմանական ազատազրկման ու 10 հազար դոլար տուգանքի։ Փաստաբանն ու շրջանային դատախազն այդ որոշումը արտասովոր թեթև են համարել։

Ատենակալները հրաժարվել են դատից հետո մեկնաբանություններ անելուց՝ վկայակոչելով ընտանիքների բարեկեցությունը։ Ատենակալ Ուեյդ Քոլվինն ասել է, որ չափազանց զարմացած է, որ ատենակալների կոլեգիան Քեմփին մեղավոր չի ճանաչել կանխամտածված սպանության մեջ և ընտրել է չկանխամտածվածը։ «Ինչն է իմ մեջ ամենից շատ տպավորվել․ ես զգում էի, թե ինչպես է Բրայանը փախել, և Դասթինը հնարավորություն է ունեցել (կանգնեցնելու մեքենան)», - ասել է Քոլվինը։ Նա համարել է, որ ատենակալները երկրորդ շանս են տվել Քեմփին՝ իր երիտասարդ լինելու պատճառով։ Նա ավելացրել է՝ «Ես էլ այնպիսի մտքեր ունեի, որ նա դեռ շատ երիտասարդ է<…> Բայց նա սխալ էր»։

Փորձաշրջանի խախտումներ 
2001 թվականի հունիսին Դասթին Քեմփը ձերբակալվել է ալկոհոլ օգտագործելու համար․ նա դեռ անչափահաս էր։ Դասթինի հայրը՝ Մայքլ Քեմփը, փորձել է թաքցնել փորձաշրջանի մեջ գտնվող իր որդուն։ Հայրը պաշտոնապես մեղադրվել է ոստիկանության աշխատակիցներին կեղծ ցուցմունք տալու մեջ։ Նա դատապարտվել է 60 օր հետաձգված դատական որոշման (փորձաշրջանի նման) և պատժվել 100 դոլար տուգանքով։ 2001 թվականի սեպտեմբերին Դասթին Քեմփը 8 տարվա ազատազրկման է դատապարտվել փորձաշրջանի խախտման համար։ Դասթինի եղբայրը՝ Դեյվիդը, նույնպես ձերբակալվել է։ Նա մեկ տարի պայմանական ազատազրկման է դատապարտվել անչափահասներին ալկոհոլ տրամադրելու և Դասթինին կալանավորելիս ոստիկանների համար խոչընդոտներ ստեղծելու համար։

2006 թվականին Դասթին Քեմփը վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և գտնվել է հսկողության տակ, քանի դեռ նրա պատժի ժամկետը չի լրացել 2009 թվականին։

ԶԼՄ-ների լուսաբանում և նշանակություն 
Վերջին հրաժեշտը Բրայան Դենեկեի հետ տեղի է ունեցել 1997 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Ամարիլլոյում գտնվող Սուրբ Մարիամի կաթոլիկ եկեղեցում։

Նրա մահը ցնցել է Ամարիլլոն և ուշադրություն հրավիրել փանկերի ենթամշակույթի վրա։ Ամարիլլո քաղաքի փանկերը հաղորդել են, որ մարզիկների կողմից հաճախ ենթարկվում են բռնության և ոտնձգությունների՝ ընդհուպ մինչև միջադեպեր։ Դատից հետո ընդհանուր զգացողություն կար, որ Քեմփը ազատ է արձակվել միայն այն պատճառով, որ նա ընկալվում էր որպես «լավ տղա»՝ ի տարբերություն փանկերի։ Քեմփի մեղմ պատիժը հասարակական արձագանք է առաջացրել Ամարիլլոյում և  հանդուրժողականության մասին քննարկումների տեղիք է տվել։ Ամարիլլոյի քաղաքապետ Կել Սելիգերը փորձել է կարգավորել իրավիճակը՝ «Դա հասարակական դատավճիռ չէր»,–ասել է նա, «դա 12 մարդու որոշում էր»։ Բրայանի հայրը չի զարմացել թեթև դատավճռով՝ «անկեղծ ասած, մենք պատրաստ էինք դրան։ Եթե դուք ուշադրություն դարձնեք, թե ինչ է կատարվում քրեական արդարադատության համակարգում, դրանում ոչ մի արտառոց բան չկա»։

Ազգային հեռուստատեսությունը և ռադիոն լուսաբանել են այս դեպքը 1999 թվականին և 2000 թվականին՝ Leeza-ով, Dateline NBC-ով, 20/20-ով, NPR, իսկ MTV–ն ցուցադրել է Criminal «Punks vs Preps» փաստագրական ֆիլմը։

Ամարիլլոյում մարզիկների և փանկերի միջև կոնֆլիկտը համեմատվել է կոլումբիական միջնակարգ դպրոցում տարածված սոցիալական հակասությունների հետ, որոնք դրդել են «Կոլումբայն» դպրոցում զանգվածային սպանությանը։ Դենեկեի գործը նաև հիշատակվում է ակադեմիական հոդվածում՝ նշելով փաստարկներ, որոնք նպաստում են կրոնական, սեռական և ռասայական խմբերի սովորական սահմանների համար «ատելության հանցագործությունների» սահմանման ընդլայնմանը։

Հիշատակ

Համերգներ 
Նրա մահից հետո Դենեկեի պատվին բազմաթիվ համերգներ են տրվել։ 2000 թվականինThe Unity Through Diversity festival  երաժշտական փառատոնը, The Undead-ի և Մայք Ուոթի ու այլ խմբերի մասնակցությամբ, անցկացվել է Ամարիլլոյում։ Դենեկեի հեռանալու տասներորդ տարելիցի կապակցությամբ երաժիշտները, նրա մահվան կարևորությունը փանկ–համայնքի համար ընդգծելու նպատակով, 25 համերգ են անցկացրել ամբողջ Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում, այդ թվում՝ Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Սիեթլում և հինգ համերգ Տեխասում, ներառյալ Ամարիլլոյի երկօրյա միջոցառումը։ Այդ միջոցառումներից ստացված հասույթի կեսը գնացել է Սպանված երեխաների ծնողների ազգային կազմակերպությանը, իսկ մյուս կեսը՝ կողմնակալության դեմ պայքարող տարբեր նախագծերին։

Երգեր 
Դենեկեի մահը բազմաթիվ երգերի սյուժե Է դարձել՝

 «Brian’s Song» — Fifteen
 «Brian’s Song» — The Code
 «Tears On A Pillow (in Amarillo)» — The Undead
 «Fortunes of War» by Dropkick Murphys
 «Sunshine Fist Magnet» — Against All Authority
 «A Punk Killed» — Total Chaos
 «Murdered» — Total Chaos
 «American Justice Is All a Lie» — Career Soldiers
 «Sunshine» — The Swellers
 Դենեկեն հիշատակվում է Hamell on Trial խմբի «Hail» երգում 
 «Brian Deneke» — Ethan Daniel Davidson
 «Brian Deneke» — Christopher Owens
 «Put Yourself On Trial» — The Inskagneatos
 «Look Out» — The Inskagneatos

Թատրոն 
Բրայան Դենեկեի պատմության հիմքի վրա գրված «Manslaughtered» պիեսը բեմադրվել է Սիեթլի թատրոնում, 2000 թվականին։

Մատենագրություն 

 Mikita Brottman (ed), Car Crash Culture (Palgrave Macmillan, 2002), 254-6.
 Jeff Ferrell, Tearing Down the Streets: Adventures in Urban Anarchy (Palgrave Macmillan 2001).
 Texas Monthly on True Crime (University of Texas Press, 2007) p. 19-38.
 «Death In Texas (the story of Brian Deneke)» PUNK PLANET 36.

Ֆիլմագրություն 

 MTV: Criminal: Punks vs. Preps (CBS News Productions, 2000).
 City Confidential — Amarillo, TX: High School Hit & Run, 11 сезон, 128 эпизод (2005).
 Jameson Brooks — Bomb City (2017).

Տես նաև 
Հանցագործություն ատելության հողի վրա

Ծանոթագրություններ 

Սպանություններ ԱՄՆ-ում
Պանկ
Պանկ ենթամշակույթ
Հայտնիների սպանություններ