Կենսաբանական ակտիվ նյութեր

Կենսաբանական ակտիվ նյութեր (ԿԱՆ), քիմիական նյութեր, որոնք փոքր խտության դեպքում ունեն բարձր ֆիզիոլոգիական ակտիվություն կենդանի օրգանիզմների որոշակի խմբերի (առաջին հերթին, մարդու, ինչպես նաև բույսերի, կենդանիների, սնկերի և այլնի նկատմամբ) կամ կամ նրանց բջիջների առանձին խմբերի նկատմամբ։ Նյութերի ֆիզիոլոգիական ակտիվությունը կարող է դիտարկվել ինչպես բժշկական օգտագործման հնարավորության, այնպես էլ մարդու օրգանիզմի նորմալ կենսագործունեության պահպանման կամ օրգանիզմների խմբին հատուկ հատկություններ տալու (օրինակ՝ որպես հիվանդությունների նկատմամբ մշակաբույսերի դիմադրողականությունը բարձրացնելու) տեսանկյունից։

Ըստ իրենց ծագման, ԿԱՆ-ը լինում են բիոգեն և աբիոգեն։

Ուսումնասիրության պատմություն 
Կենսաբանական ակտիվ նյութերի՝ որպես միացությունների հատուկ խմբի առանձնացումը քննարկվել է 1975 թվականին ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի բժշկակենսաբանական բաժանմունքի հատուկ նստաշրջանում։

Ներկայում կարծիք է ձևավորվել, որ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը շատ կարեւոր են, բայց կատարում են միայն մասնակի, օժանդակ գործառույթներ։ Այս սխալ կարծիքի ձևավորման պատճառն այն է, որ հատուկ և գիտահանրամատչելի գրականության մեջ յուրաքանչյուր ԿԱՆ-ի ֆունկցիաները դիտարկվել են առանձին-առանձին։ Դրան նպաստել է նաև միկրոնուտրիերնտներին բնորոշ գործառույթների հատուկ շեշտումը։ Արդյունքում առաջացել են հատուկ կարծրատիպեր (օրինակ, վիտամին C-ն ծառայում է լնդախտի կանխարգելման համար և կիրառվում է միայն դրա համար)։

Ֆիզիոլոգիական դեր 
Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերն ունեն չափազանց բազմազան ֆիզիոլոգիական գործառույթներ, օրինակ՝ նպաստել անոթային ցանցի զարգացմանը, ապահովել անտիբակտերիալ ազդեցություն, նպաստել բջջային միգրացիային։ Օրինակ՝ որոշ նյութեր կարող են կանխարգելել չարորակ ուռուցքների աճը կամ ամբողջությամբ ճնշել դրանց զարգացումը։

Սննդի կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր 
Սննդի հետ միասին մարդն ստանում է կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մեծ մասը, որոնք անհրաժեշտ են նրան նորմալ կենսագործունեության համար, այդ թվում՝ ալկալոիդներ, հորմոններ և հորմոնատիպ միացություններ, վիտամիններ, միկրոտարրեր, կենսածին ամիններ, նեյրոտրանսմիտեր։ Նրանք բոլորն ունեն դեղաբանական ակտիվություն, և շատերը ծառայում են որպես դեղագիտությանը վերաբերող ուժեղ ներգործող նյութերի մոտակա նախորդներ։

ԿԱՆ միկրոնուտրիենտները կիրառվում են բուժկանխարգելիչ նպատակներով կենսաբանորեն ակտիվ սննդային հավելումների կազմում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Георгиевский В. П., Комиссаренко П. Ф., Дмитрук С. Е. Биологически активные вещества лекарственных растений. — Новосибирск։ Наука, Сиб. отд-ние, 1990. — 333 с. — ISBN 5-02-029240-0.
  — УДК 58
  — УДК 58
  — УДК 58
 Попков Н. А., Егоров И. В., Фисинин В. И. Корма и биологически активные вещества։ Монография. — Беларуская навука, 2005. — 882 с. — ISBN 985-08-0632-X.
 Галактионов С. Г. Биологически активные. — «Молодая гвардия», серия «Эврика», 1988.
 

Սնունդ