Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Զակ)

Սուրբ Մինաս եկեղեցի, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանի  հայաբնակ Զակ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։

Զակ գյուղի Սուրբ Մինաս եկեղեցին հիմնադրվել  է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին, որը եղել է ի սկզբանե փայտաշեն և հետո քարաշեն կառույց։ Նման տեղեկություններ մեզ են հասել Վրաստանի հայոց թեմ  և Իմերեթի թեմի հոգևորականների և եկեղեցիների տեղեկագրման տվյալներից։

Հին եկեղեցու տեղ նոր եկեղեցու կառուցելու սկիզբը դրվեց 1890-ական թվականներին, սակայն եկեղեցու կառուցումը ավարտվեց 1909 թվականին, քանի որ 1893-1895 թվականների ընթացքում խնդիրներ առաջացան եկեղեցու շինարարական թույլտվության ստանալու հետ կապված։ Եկեղեցու կառուցումից հետո, մոտ երկու տարի անց օծվեց՝ 1911 թվականի ապրիլի 29-ին։ Եկեղեցին բազիլի տիպի կառույց է, այն կառուցված է բազալտից, նրա չափսերն են (17.17 x 10.6) մետր։

Ճարտարապետություն
Եկեղեցին ունի երկու մուտք՝ մեկը հարավային, իսկ մյուսը արևմտյան կողմից։ Եկեղեցու պատուհանները գտնվում են հարավային, հյուսիսային և արևմտյան պատերին։ Արևմտյան պատի պատուհաններին կան ելուստներ, որոնց վրա են հենվում կամարները։ Մուտքի վերևի մասում կա տուֆից խաչքար։ Եկեղեցու զանգակատունը գտնվում է արևմտյան մասում, իսկ խորանը գտնվում է արևելյան կողմում։ Խորանի  աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ, իսկ հյուսիսային պատին տեղակայված է մկրտության ավազանը։

Եկեղեցու հոգևոր կազմը եղել է՝ Տեր-Կարապետ քահ. Դավթյանը և դպիրներ  Հակոբ Տեր-Կարապետյանը ու Մարտիրոս Մկրտչյանը, որոնք քահանայագործել են 1830-1840-ական թվականներին։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին փակվել է և վերածվել է պահեստի, իսկ արդեն հետխորհրդային տարիներին՝ 1990-ական թվականներին եկեղեցին մաքրվում  և բարեկարգվում  է Շահեն Մարտիրոսյանի ջանքերով։

Հետագայում եկեղեցին հիմնանորոգվում է ռուսաստանաբնակ Մնացական, Լևոն և Աշոտ Գասպարյան եղբայրների նյութական աջակցությամբ։

Եկեղեցու բակում է գտնվում  եկեղեցու հիմնադիր քահանայի և նրա որդու՝ Տեր Մակար և Տեր Հակոբ քհն. Կարապետյանների տապանաքարերը, նաև  Գասպարյան եղբայրների կողմից տեղադրված խաչքարերը՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության նահատակների։

Ծանոթագրություններ 

Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ