Կոկորդիլոսի արցունքներ

Կոկորդիլոսի արցունքներ, դարձվածք, որն օգտագործվում է բազմաթիվ լեզուներում և նշանակում է կեղծ զգացմունքի արտահայտություն, ձևական լաց։

Ծագում 

Արտահայտությունը գալիս է հին հավատալիքից, թե իբր կոկորդիլոսները լաց են լինում զոհին հոշոտելու ժամանակ։ Պլուտարքոսի ստեղծագործություններից մեկում կոկորդիլոսի վարքագիծը համեմատվում է այն մարդկանց հետ, որոնք ցանկանում են ինչ-որ մեկին սպանել, բայց հետո ողբում են զոհին։ Ըստ Կոնստանտին Բոգդանովի՝ կոկորդիլոսի արցունքների մասին առաջին տեղեկությունը հայտնաբերվում է Փոտ պատրիարքի «Միրիոբիբլիոն»-ում (գրված է IX դարի կեսերին)։ Միջնադարում արտահայտության իմաստը միանշանակ չի եղել. այդ ժամանակի որոշ բեստիարիաներում կոկորդիլոսը սգում է զոհին՝ զղջալով իր արածի համար։ Ժամանակակից նշանակության հաստատմանը նպաստել է Էրազմ Ռոտերդամցին իր «Առածներ» գրքում, ավելին, ըստ Ա. Ե. Մախովի՝ «հենց Էրազմն է կոկորդիլոսի արցունքները «կենդանաբանականից» դարձրել առած, «իրերից»՝ «բառեր»։ «Ազբուկովնիկը» (բառարան) XVII դարում հաղորդում է. «Կոկորդիլոսը ջրային կենդանի է. երբ ուտում է մարդուն, լալիս է, բայց ուտել չի դադարում։ Իսկ գլուխը մարմնից պոկելով՝ լաց է լինում»։

Կենսաբանության բնագավառում արտահայտությունը բացատրվում է աչքերի մոտ կոկորդիլոսի քրտնքագեղձերի առկայությամբ։ Երբ կոկորդիլոսը ուտում է զոհին, նրա քրտինքը դուրս է գալիս գեղձերից։ Հնարավոր է, որ դա է պատճառ դարձել առասպելի առաջացման  համար։

Կոկորդիլոսի արցունքների համախտանիշ 
Կոկորդիլոսի արցունքի համախտանիշը կամ Բոգորադի համախտանիշը առաջացել է Բելի կաթվածիի ոչ պատշաճ բուժման պատճառով, որի պատճառով արցունքագեղձերը գրգռվում են ուտելիս։ Համախտանիշն առաջին անգամ նկարագրել է խորհրդային ֆիզիոլոգ Ֆ. Ա. Բոգորադը 1928 թվականին և առաջարկել է անունը։

Գրականության մեջ 
Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինի «Մի քաղաքի պատմության» մեջ գրված է․ «Նրա այդ բոլոր արցունքները կոկորդիլոսի էին» (ռուս․՝ «Все те его слёзы были крокодиловы»)։ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Գայլեր և ոչխարներ» () կատակերգական պիեսում գրված է․ «Եվ կոկորդիլոսները լացում են, բայց այնուամենայնիվ ամբողջական հորթ են կուլ տալիս» (ռուս․՝ «И крокодилы плачут, а всё-таки по целому телёнку глотают»)։ «Կոկորդիլոսի արցունքներ» արտահայտությունն օգտագործվել է նաև Վլադիմիր Վիսոցկու  «Песенке ни про что, или Что случилось в Африке» երգում․ «Льют жираф с жирафихой // Слёзы крокодильи», նկատի ունենալով, որ ընձուղտներն իրենց աղջկան ամուսնացրել են բիզոնի հետ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 Straight Dope article on crocodile tears (6.10.1978)
 Updated Straight Dope article on crocodile tears (3.05.2002)

Դարձվածքներ
Սոցիալական հոգեբանություն
Փաստարկման միջոցներ
Դարձվածքներ
Սոցիալական հոգեբանություն
Մարդկային վարք
Հոգեբանական մանիպուլյացիա
Դարձվածաբանություն