Ղրիմի բնակչություն

Ղրիմում Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող տարածքի շրջանակներում, 2020 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ բնակչության թիվը կազմել է 2 360 854 մշտական բնակիչներ, այդ թվում՝ Ղրիմի Հանրապետությունում՝ 1 912 025 մշտական բնակիչներ, Սևաստոպոլում՝ 448 829 մշտական բնակիչներ։

Ղրիմի Հանրապետությունը 26-րդ տեղն է զբաղեցնում Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտների շարքում, դաշնային նշանակության քաղաք Սևաստոպոլը՝ 77-ը։ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության վիճակագրական ծառայությունների և Սևաստոպոլի հատուկ կարգավիճակով քաղաքի գնահատումների համաձայն, 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ նրանց բնակչության ընդհանուր թիվը կազմել է 2 342 400 մշտական բնակիչ, այդ թվում՝ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունում՝ 1 958 504 մշտական բնակիչ։ 1989-2001 թվականների միջդերիպիսային ժամանակաշրջանում Ուկրաինայի կազմում ԱՀ-ի այդ ցուցանիշով Ղրիմը 8-րդից բարձրացել է 7-րդ հորիզոնական՝ աչքի ընկնելով դեպոպուլյացիայի համեմատաբար թույլ տեմպերով։ Վերջինս բացատրվում էր նրանով, որ հանրապետությունը պահպանում էր իր միգրացիոն գրավչությունը, իսկ նրա միգրացիոն հաշվեկշռի դրական սալդոն Ուկրաինայի կազմում գտնվելու ժամանակ բացարձակ նշանակությամբ զիջում էր միայն Կիևին և, ի տարբերություն նրա, դասավորվում էր ինչպես ներուկրաինական տեղաշարժերի արդյունքում, այնպես էլ Ուկրաինայի սահմաններից դուրս բնակիչների ակտիվ ներհոսքի, այդ թվում՝ արտաքսված ժողովուրդների (առաջին հերթին՝ Ղրիմի թաթարների, ինչպես նաև նախկինում բռնադատվածների մի շարք այլ ժողովուրդների, այդ թվում՝ հույների, գերմանացիների, հայերի և այլնի)։

Կրիմստատի տվյալներով՝ 2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ Ղրիմի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը կազմել է 1 965 262 մարդ (այդ թվում՝ 1 223 045 քաղաքացի կամ 62,23 % և 742 217 գյուղացի կամ 37,77 %), բնակչության թվաքանակը՝ 1 974 017 մարդ։

Ղրիմի դաշնային օկրուգում 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ի դրությամբ անցկացված մարդահամարի արդյունքներով Ղրիմի Հանրապետության հաշվառված մշտական բնակչության թվաքանակը կազմել է 1 891 465 մարդ, Սևաստոպոլը՝ 393 304 մարդ (ընդամենը Ղրիմում՝ 2 284 769 մարդ)։

Բնակչության թվաքանակի դինամիկա

2014 թվականից բնակչության թվաքանակի փոփոխություններ 

Կրիմստատի տվյալներով՝ հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 1 958 504 մարդ (այդ թվում՝ 1 218 730 քաղաքացի կամ 62,23 %), կանխիկ բնակչության թվաքանակը՝ 1 967 259 մարդ (այդ թվում՝ 1 233 536 քաղաքացի կամ 62,70 %)։

2014 թվականին բնակչության թվաքանակի փոփոխության դինամիկայի վերլուծության ժամանակ, որի գլխավոր գործոններն էին բնակչության բնական նվազեցումն ու միգրացիոն աճը, պետք է հաշվի առնել այն, որ Ղրիմի վիճակագրության պետական մարմինները չէին կարող կոռեկտ հաշվի առնել բնակչության արտագաղթը, քանի որ 2014 թվականի ապրիլին, մայիսին և առաջին երկու տասնօրյակներում միգրացիոն ծառայության կողմից բնակության վայրի գրանցումն ու գրանցումից հանումն ընդհանրապես չեն իրականացվել, իսկ հաջորդ ժամանակաշրջանում տեղի է ունեցել արտագաղթը։

2014-2016 թվականներին Ուկրաինայի իշխանությունների տվյալներով, Ռուսաստանին Ղրիմի միանալուց ի վեր թերակղզու տարածքից Ուկրաինա է տեղափոխվել 22 437 մարդ, Ուկրաինայի իշխանությունների տվյալներով՝ 2018 թվականի օգոստոսի 12-ի դրությամբ, որպես «ներքին տեղահանված անձինք» հաշվառված է Ղրիմից 33,5 հազար մարդ։ 2014-2015 թվականների ընթացքում Ուկրաինայի Դոնեցկի և Լուգանսկի շրջաններից Ղրիմ է մեկնել շուրջ 200 հազար փախստական, բացի այդ, Ղրիմի տարածքում զբաղված են 50 հազար օտարերկրյա քաղաքացիների աշխատանքային գործունեությամբ։ Ավելի քան 3 հազար ղրիմցիներ, որոնք ուսում են անցել Ուկրաինայի տարածքում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, լքել են Ուկրաինան և, վերադառնալով Ղրիմ, այնտեղ ստացել են ռուսական քաղաքացիություն, որից հետո շարունակել են ուսումը ռուսական բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Ուկրաինայի միգրացիոն ծառայության տվյալներով՝ Ռուսաստանին Ղրիմի միանալու պահից մինչև 2015 թվականի մայիսի 14-ը Ուկրաինայի իշխանությունների վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում գրանցվել է Ուկրաինայի 10 հազար քաղաքացիների գրանցում, որոնք նախկինում գրանցված են Ղրիմի տարածքում։ Նրանց տրամադրվել է Ուկրաինայի քաղաքացիների 3 հազար անձնագիր։ Ղրիմի թաթարների մեջլիսի գնահատմամբ՝ Ղրիմից դեպի Ուկրաինայի վերահսկողության տակ գտնվող տարածք 20 հազար վերաբնակվածների կեսը Ղրիմի թաթարներն են։

2014-2019 թվականների ընթացքում Ղրիմի Հանրապետության բնակչությունն ավելացել է 20,4 հազարով (1,8-ից մինչև 1,9 միլիոն մարդ), Սևաստոպոլը՝ 49,9 հազարով (399-ից մինչև 443,2 հազար մարդ), ինչը պայմանավորված էր միգրացիոն գործընթացներով։ Ղրիմի Հանրապետության միգրացիոն դրական սալդոն կազմել է 56,8 հազար մարդ, Սևաստոպոլը՝ 60,9 հազար, այդ թվում՝ համապատասխանաբար 11,4 հազար մարդ և 39,9 հազար մարդ ներռուսաստանյան միգրացիայի շրջանակներում։ Հիմնական միգրացիոն հոսքը դեպի Ղրիմի Հանրապետություն և Սևաստոպոլ (բացի նրանց միջև միգրացիայից) ապահովվել է այնպիսի տարածքներով, ինչպիսիք են Կրասնոդարը, Սանկտ Պետերբուրգը, Մոսկվան։

Որոշ ժողովրդագրական ցուցանիշների դինամիկա 

Ղրիմի Հանրապետության ծնելիության դինամիկան 1990-2018 թվականներին

Տղամարդկանց և կանանց հարաբերակցությունը (Ռոսստատի տվյալները)

Ղրիմի բնակչությունն ըստ ծննդավայրի 

2014 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Ղրիմի բնակչության 56,34 %-ը կամ 2 213 707 մարդուց 1 247 235-ը, որոնք նշել են իրենց ծննդավայրը, ծնունդով թերակղզուց են եղել (նրանցից 1 068 467-ը ծնվել է ներկայիս Ղրիմի Հանրապետության տարածքում և 178 768-ը՝ Սևաստոպոլում), 15,36 % կամ 340 050 մարդ, ծնունդով Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտներից Ղրիմի սահմաններից դուրս (որից 21688 մարդ ծնվել է Կրասնոդարի երկրամասում, 12000 մարդ՝ Կուրսկի մարզում, 11395 մարդ՝ Սվերդլովսկի մարզում, 10408 մարդ՝ Բրյանսկի մարզում, 10256 մարդ՝ Ռոստովի մարզում, 9926 մարդ՝ Պերմի երկրամասում, 9311 մարդ՝ Վորոնեժի մարզում և այլն), 16,08 %-ը կամ 355 957 մարդ՝ ծնունդով Ուկրաինայից (առանց հաշվի առնելու դրա մեջ մտնող 7,35% կամ 162,620 մարդ՝ Ուզբեկստանից, 1,33% կամ 29419 մարդ՝ Ղազախստանից; 1,00% կամ 22 233 մարդ՝ ծնունդով Բելառուսից, 0,44 % կամ 9841 մարդ՝ Տաջիկստանից, 1,20 % կամ 26 591 մարդ՝ ԱՊՀ այլ երկրներից, 0,89 % կամ 19 761 մարդ՝ աշխարհի այլ երկրներից։ Ծննդյան վայրը չնշած անձանց թիվը կազմել է 71 062 մարդ, կամ ՀՖԿ-ի ամբողջ բնակչության 3,11 %։

2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ հանրապետության բնակիչների 49,1 %-ը Ղրիմի բնակիչներ են եղել ըստ ծննդավայրի (993 656 մարդ՝ Ղրիմի 2 024 056 մշտական բնակիչներից), 18,8 %-ը Ռուսաստանի Դաշնության տարածաշրջանների բնակիչներ են եղել (379 993 մարդ), 16,1 %-ը՝ Ուկրաինայի այլ տարածաշրջաններից (325 424 մարդ, այդ թվում՝ 29 594 մարդ Խերսոնիցկայից, 23 610 մարդ Վիննիցկայից, 23 132 մարդ Դոնեցկից, 21 701 մարդ Խմելնիցկայից, 21 506-ը՝ Սումկայից, Ժիտոմիրի մարզերից)։ Բացի այդ, 8,1 %-ը ծնվել Է Ուզբեկստանում (164 707 մարդ, այդ թվում՝ նրանց մեծ մասը Ղրիմի թաթարներից են, որոնք Ուզբեկստանում ծնվել են արտաքսման ընթացքում), 1,4 %-ը՝ Ղազախստանում (27 413 մարդ), 1,3 %-ը՝ Բելառուսում (26 817 մարդ), 1,9 %-ը՝ նախկին ԽՍՀՄ-ի այլ հանրապետություններում (բացի Մերձբալթյան երկրներից, 39 364 մարդ), իսկ 2,8 %-ը չի նշել ծննդյան վայրը (56 741 մարդ)։ Ուկրաինական կողմի տվյալներով՝ Ղրիմի բնակիչների «ավելի քան 50 %-ը երբեք չի մեկնել մայրցամաքային Ուկրաինայի տարածք»։

Ղրիմի բնակչության մեծ մասը Ուզբեկստանից է պայմանավորված նրանով, որ Ղրիմի թաթարների հիմնական զանգվածը, որոնք 1980-ական թվականների վերջից վերադառնում էին Ղրիմ, կազմում էին նրանց այն սերունդները, որոնք ծնվել էին նրանց հարկադրված գտնվելու վայրերում, առավել կոմպակտ Ղրիմի թաթարները վերաբնակեցվել էին Ուզբեկստանի տարածքում։

Ղրիմի բնակչությունն ըստ քաղաքացիության 
2014 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ հարցվածների 97,5 %-ը, որոնք նշել են քաղաքացիությունը, Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիներ են (2,2 միլիոն մարդ), ընդ որում՝ Ղրիմում 5,7 հազար ռուս քաղաքացիներ երկրորդ քաղաքացիություն ունեն։ Ղրիմի 51,8 հազար բնակիչներ ունեն այլ պետությունների քաղաքացիություն, որոնցից 46,7 հազարը՝ ուկրաինական։ Ղրիմի 3,4 հազար բնակիչներ քաղաքացիություն չունեցող անձինք են։

Բնակչությունն ըստ քաղաքացիության․

Ուրբանիզացիա 
Ղրիմի դաշնային շրջանում բնակչության մարդահամարի արդյունքներով, 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ի դրությամբ քաղաքային բնակչության թվաքանակը կազմել է 1 323 050 մարդ, կամ ՀՖԿ-ի ընդհանուր բնակչության 57,91 %-ը, այդ թվում՝ հանրապետությունում՝ 959 916 մարդ կամ 50,75 %։ Գյուղական բնակչության թվաքանակը, համապատասխանաբար, 961 719 մարդ (42,09 %) և 931 549 մարդ (49,25 %)։

Հանրապետությունում քաղաքային բնակչության թվաքանակի կտրուկ նվազումը 1 274,3 հազարից մինչև 959,9 հազար մարդ և, համապատասխանաբար, գյուղական բնակչության կտրուկ աճը 759,4 հազարից մինչև 961,7 հազար մարդ։ 2001-2014 թվականների միջտարածաշրջանային ժամանակահատվածում պայմանավորված է նախևառաջ նրանով, որ Ղրիմի Հանրապետությունում քաղաքային տիպի բոլոր ավանները 2014 թվականին դասվել են գյուղական բնակավայրերի։

2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչության ընդհանուր թվաքանակի 2033,7 հազար մարդ, հանրապետության քաղաքային բնակչությունը կազմել է 1 274,3 հազար մարդ (62,7 %), իսկ գյուղատնտեսությունը՝ 759,4 հազար մարդ (37,3 %)։ 1989 թվականի համամիութենական մարդահամարի անցկացման պահից Ղրիմի գյուղական բնակչությունը զգալիորեն ավելացել Է Ղրիմի թաթարների՝ գյուղական վայրերում վերաբնակեցման հաշվին։

Քաղաքային և գյուղական բնակչության բաշխումն ըստ ազգությունների 

Ռուսները Ղրիմի Հանրապետությունում գերակշռող ազգությունն են ինչպես քաղաքներում, այնպես էլ գյուղական վայրերում։ Սակայն գյուղական վայրերում նրանց մասնաբաժինը ցածր է, քանի որ այստեղ ավելի բարձր է մասնաբաժինը ուկրաինացիների և հատկապես Ղրիմի թաթարների։

Ազգային կազմ

Դինամիկա 
Ղրիմի բնակչության ազգային կազմի դինամիկան (ներառյալ Սևաստոպոլ)

Ղրիմի Հանրապետության բնակչության ազգային կազմի դինամիկան (բացառությամբ Սևաստոպոլի)

Ըստ Ղրիմի մարզերի և քաղաքային շրջանների 
Ղրիմի դաշնային շրջանում 2014 թվականի մարդահամարի տվյալներով (մարդ և ազգային պատկանելություն նշողների %-ը)։

Ծանոթագրություններ 

Ղրիմ