Շատ մեծ աստղադիտակ

Շատ մեծ աստղադիտակ (, համառոտ՝ VLT), չորս առանձին 8,2 մետրանոց և չորս օժանդակ 1,8 մետրանոց օպտիկական աստղադիտակների համալիր՝ միավորված մեկ համակարգի մեջ, որը մտնում է Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի կազմի մեջ։ Գտնվում է Չիլիի հյուսիսում, Ատակամա անապատում գտնվող 2635 մ բարձրությամբ Սերրո Պարանալ լեռան վրա։ Օպտիկական աստղադիտակների շարքում Շատ մեծ աստղադիտակն ամենամեծն է Երկրի վրա՝ հայելու ընդհանուր մակերեսով և ունի ամենաբարձր լուծաչափն աշխարհում։

Աստղադիտակներից յուրաքանչյուրը ունի 8,2 մ լայնությամբ առաջնային հայելի, որոնք սովորաբար օգտագործվում են առանձին, բայց կարող են օգտագործվել միասին, դրանք կազմում են մի զանգված, որը լրացվում է 1,8 մ բացվածքով չորս շարժական օժանդակ աստղադիտակներով (ATS);

Պատմություն 
VLT չորս աստղադիտակներից առաջինը շահագործման է հանձնվել 1998 թվականի մայիսին։ Աստղադիտակը դարձել է աշխարհում ամենամեծը մոնոլիտ հայելու տրամագծով։ Zerodur նյութից ստեղծված հիմնական հայելին ունի ընդամենը 177 մմ հաստություն և 22 տոննա քաշ։ Առաջնային հայելու բարակ ձևավորումն իրականացվում է ակտիվ օպտիկայի համակարգով, հարյուր հիսուն շարժիչներով, որոնք պահպանում են իր իդեալական պրոֆիլը։ 2017 թվականի դրությամբ աշխարհում չկան զգալիորեն ավելի մեծ մոնոլիտ հայելու տրամագծով աստղադիտակներ։ Մեծ բինոկուլար աստղադիտակը, որը 2017 թվականին առաջատարն էր այս ոլորտում, ունի ընդամենը 20 սմ (2,4%) ավելի մեծ մոնոլիտ հայելիներ։

Աստղադիտակը ալտ-ազիմուտային լտեղակայում և 350 տոննա ընդհանուր զանգված ունի։

Մնացած երեք աստղադիտակները կառուցվել են 1999 և 2000 թվականներին։ Բոլոր չորս առանձին օպտիկական աստղադիտակները ստացել են մնեմոնիկ ծածկագրեր՝ UT1, UT2, UT3 և UT4, և համապատասխան անուններ՝ Անտու, Կուեյեն, Մելիպալ և Եպուն, որոնք բոլորն էլ Մապուչե լեզվում աստղագիտական անվանումներ են։ 2004-ից 2007 թվականներին կառուցվել են նաև չորս 1,8 մետրանոց օժանդակ աստղադիտակներ։

Ծանոթագրություններ 

Աստղադիտակներ
Չիլիի աստղադիտարաններ
Չիլիի շենքեր և կառույցներ
Գիտությունը Չիլիում
1998 հիմնադրումներ
Ենթակարմիր սպեկտրոսկոպիա