Միրյամ Նաոր

Միրյամ Նաոր (, ), Իսրայելի Գերագույն դատարանի նախագահ՝ 2015 թվականի հունվարի 15-ից մինչև 2017 թվականի հոկտեմբերի 26-ը, մինչ այդ՝ Իսրայելի Գերագույն դատարանի դատավոր՝ 2003 թվականից (ժամանակավոր նշանակում՝ 2001 թվականից)

Իսրայելի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ 2011 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2012 թվականի հունիսը։

Կենսագրություն

Ընտանիք և վաղ տարիներ 
Միրյամ (Միրա) Նաորը (ի ծնե՝ Լերներ) ծնվել է Երուսաղեմում 1947 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։

Նաորի հայրը՝ Նաֆթալի Լերները (1905-1968), ծնունդով Օդեսայից, 1922 թվականին հայրենադարձվել է Պաղեստին, ավարտել է Հայֆայի Տեխնիոնի շինարարական ճարտարագիտության ֆակուլտետը և աշխատել որպես ինժեներ։ Նաորի մայրը՝ Բատյա Լերները (ի ծնե՝ Կարկլինսկի) (1910-2004), ծագումով Լիտվայից, Պաղեստին Է ժամանել 1930 թվականին, ավարտել է Երուսաղեմի Հադասա  բուժքույրական դպրոցը և աշխատել որպես բուժքույր, 1943 թվականից աշխատել է Էյն Քերեմի Հադասա  հիվանդանոցի գրանցման բաժնում, որն այնուհետև ղեկավարել է։ Պաղեստինում Բրիտանական մանդատի ժամանակ Նաորի ծնողները գաղտնի հրեական կազմակերպություններում էին. հայրը՝ Հագանա կազմակերպությունում, իսկ մայրը՝ Էցել կազմակերպությունում։ Նաորի ծնողներն ամուսնացել են 1944 թվականին։ Միրյամ Նաորի ավագ եղբայրը՝ Մենաչեմը, ծնվել է 1945 թվականին։

Երբ Նաորն ընդամենը չորս ամսական էր, Երուսաղեմի Բեն Յեհուդ փողոցում գտնվող իր ընտանիքի տան մոտ ահաբեկչություն է իրականացվել, որը տասնյակ մարդկանց կյանք է խլել, և բնօրրանում պառկած Նաորն ամբողջությամբ ծածկվել է պայթուցիկ ալիքից փլուզված ապակե պատի բեկորներով, սակայն ինքը՝ Նաորը, հրաշքով չի տուժել։

1965 թվականին Նաորն ավարտել է ուսումը Երուսաղեմի Հրեական վարժարանում։ 1965-1967 թվականներին ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում՝ որպես ուսուցիչ ()  անգրագիտության վերացման ծրագրի շրջանակներում ()։ 1971 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է ուսումը Երուսաղեմի Հրեական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում։

Դեռ դպրոցական տարիներին Նաորը աջակցություն էր հայտնել Իսրայելին պատմական Պաղեստինի տարածքների հետ միավորելու գաղափարախոսությանը, որոնք Իսրայելի անկախության համար Պատերազմի արդյունքում դուրս էին մնացել իսրայելական վերահսկողությունից, իսկ ուսանողական տարիներին նա դարձել է Անբաժանելի Իսրայելի շարժման ուսանողական բջջի ակտիվիստ՝ հանդես գալով ի պաշտպանություն հրեական բնակեցման գործունեության այն տարածքներում, որոնք Իսրայելի վերահսկողության տակ են անցել 1967 թվականի Վեցօրյա պատերազմի արդյունքում, և նույնիսկ մասնակցել է ռաբբի Մոշե Լևինգերի, 1968 թվականի Պասեքի ընթացքում իր կողմնակիցների հետ բարիկադավորվել էր Հեբրոն քաղաքի Արաբական հյուրանոցում՝ պահանջելով քաղաքում վերակենդանացնել հրեական բնակավայրը։ Այնուամենայնիվ, որոշ ժամանակ անց Նաորը հեռացավ այս գործունեությունից՝ այն համոզմունքի պատճառով, որ, ի տարբերություն վերաբնակեցման շարժման որոշ պրակտիկայի, վերաբնակեցման գործունեությունը պետք է իրականացվի կառավարության հրահանգներին համապատասխան և օրինականության պահպանմամբ։

Ավարտելուց հետո նա պրակտիկա է անցել Գերագույն դատարանի դատավոր Մոշե Լանդաուի, այնուհետև Պետական դատախազության Արդարադատության բարձրագույն դատարանի դեպարտամենտի դատախազ Միշայել Հաշինի մոտ։ 1972 թվականին ստացել է փաստաբանական գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի արտոնագիր։

1972 թվականից մինչև 1979 թվականն աշխատել է պետական դատախազությունում՝ որպես դատախազ, այդ թվում՝ այդ ժամանակ պետական դատախազի տեղակալ Միշայել Հաշինի գրասենյակում։

1972-2001 թվականներին Նաորը նաև դասավանդել է տարբեր առարկաներ Երուսաղեմի Հրեական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում, այդ թվում՝ քրեական դատավարության իրավունք՝ որպես պրոֆեսոր Էլիյահու Հարնոնի օգնական։

1975 թվականին ամուսնացել է Արյա Նաորի հետ () (ծնվ. 1940), «Հերուտ» քաղաքական շարժման հիմնադիրներից մեկի՝ Էսթեր Ռազիել-Նաորի որդին, որը հետագայում դարձավ Մենահեմ Բեգինի կառավարության քարտուղար (1977-1982) և քաղաքագիտության պրոֆեսոր։ 1976 թվականին զույգն ունեցել է երկվորյակ որդիներ՝ Նաֆթալին (հետագայում Հրեական համալսարանի անվտանգության ղեկավարի տեղակալ և «Լիկուդ»  կուսակցության քաղաքական ակտիվիստ) և Միխաելը (հետագայում՝ փաստաբան)։

Դատական պրակտիկայի ժամանակահատվածը 
1980 թվականի հունվարին Միրյամ Նաորը նշանակվել է Երուսաղեմի հաշտության դատարանի դատավոր՝ այդ ժամանակ դառնալով Իսրայելի ամենաերիտասարդ դատավորը։ Առաջին իսկ օրը պաշտոնում ինքնաբացարկ է հայտնել վարչապետ Մենահեմ Բեգինի տան մոտ չարտոնված ցույցի գործով՝ հաշվի առնելով այն հնարավորությունը, որ նրա ամուսինը՝ այդ ժամանակ Բեգինի կառավարության քարտուղարը, գործով վկա կլինի։

1988 թվականի ապրիլին ժամանակավորապես նշանակվել է Երուսաղեմի շրջանային դատարանի դատավոր։ Նշանակումը մշտական կարգավիճակ է ստացել 1989 թվականի մայիսին։

Շրջանային դատարանի դատավորի պաշտոնում նշվել է, ի թիվս այլ բաների, բանկերի բաժնետոմսերի փոխարժեքի մանիպուլյացիայի մասին 1994 թվականի ապրիլի քրեական գործով իր որոշմամբ, որում խոշոր բանկիրներին մեղավոր է ճանաչել մեքենայությունների համար և նրանց դատապարտել է սպիտակարյուն հանցավորության ոլորտում այդ ժամանակ աննախադեպ ազատազրկման։

1999 թվականի ապրիլին ներքին գործերի նախարար Արիե Դերիին մեղավոր էր ճանաչել կաշառք ստանալու մեջ և դատապարտել ազատազրկման։

Շրջանային դատարանում, ի թիվս այլ բաների, նա կատարել է մրցակցային իրավունքի () կոլեգիայի նախագահի և տիպային պայմանագրերի () Կոլեգիայի նախագահի պաշտոնը, իսկ 2000 թվականի օգոստոսից՝ նաև Վարչական դատարանի () նախագահի տեղակալը։

2001 թվականի հունիսից մինչև 2002 թվականի մարտի վերջը ժամանակավորապես զբաղեցրել Է Իսրայելի Գերագույն դատարանի դատավորի պաշտոնը։ 2003 թվականի մայիսի 22-ին հաստատվեց Գերագույն դատարանի մշտական նշանակումը, և Նաորը պաշտոնը ստանձնեց 2003 թվականի հունիսի 16-ին։

2003 թվականից Նաորը նաև ղեկավարել է Իսրայելի արդարադատության նախարարության քրեական դատավարության խորհրդատվական հանձնաժողովը։ Կատարել է նաև դատական էթիկայի հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը։

2012 թվականի ապրիլի 20-ին դատավորների նշանակման հանձնաժողովը Գերագույն դատարանի նախագահի տեղակալի պաշտոնում հաստատել է Նաորի թեկնածությունը 2012 թվականի մայիսին տեղակալ Էլիեզեր Ռիվլինի պաշտոնաթողության նախօրեին։ Պաշտոնում նշանակվելու նախօրեին Նաորը դիմել է Եբրայերեն լեզվի ակադեմիային՝ խնդրելով կանացի սեռի ձև առաջարկել «տեղակալ» տիտղոսի համար, որը մինչ այդ եբրայերենում միայն արական սեռի ձև է ունեցել ( мишнэ́); Նաորի կոչը բանավեճ առաջացրեց, ինչը հանգեցրեց ոչ միայն նման ձևերի շրջանառության մեջ դնելուն ( միշնա), այլև եբրայերենում ֆեմինիտների ձևավորման այլ ստանդարտ ձևերի ներդրմանը։ Նաորը պաշտոնը ստանձնել է 2012 թվականի մայիսի 28-ին։

2011 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է նաև Իսրայելի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում՝ փոխարինելով պաշտոնաթող դատավոր Այալա Պրոկաչային, սակայն այդ պաշտոնից ազատվել է 2012 թվականի հունիսին՝ պատճառաբանելով դատավորի պաշտոնում և այլ պաշտոններում ծայրահեղ զբաղվածությունը։

Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնում նշանակելու հարցը 
Իսրայելում ավանդույթ կա դատարանում աշխատանքի առավելագույն փորձ ունեցող դատավորին (իսկ հավասար ստաժի դեպքում՝ տարիքով ավագին) դատարանի նախագահի պաշտոնում նշանակել գործող նախագահի հեռանալուց հետո («սենյորիտի» սկզբունք)։

Ընդ որում, դատարանների մասին օրենքում 2007 թվականին ընդունված փոփոխության հետևանքով, դատարանի նախագահի պաշտոնը ստանձնելուց պահանջվում էր, որ նրա տարիքը թույլ տա նվազագույն կադենցիա՝ երեք տարի, մինչև 70 տարին լրանալու համար օրենքով նշանակված պաշտոնաթողությունը։ Այս փոփոխության արդյունքում Նաորը մնաց միակ թեկնածուն՝ դառնալու Գերագույն դատարանի նախագահ Դորիթ Բեյնիշի իրավահաջորդը 2012 թվականի փետրվարին, քանի որ ստաժով նրան հավասար, բայց տարիքով ավագ դատավոր Աշեր Գրունիսը չէր կարող իր թեկնածությունը ներկայացնել դատարանի նախագահի պաշտոնում, քանի որ նա ինքը կհասնի 70 տարեկան և հրաժարական կտա 2015 թվականի հունվարին՝ եռամյա կադենցիայի ավարտից մեկ ամիս առաջ։

Իսրայելի աջ քաղաքական ճամբարի ներկայացուցիչների փորձերը՝ վերացնել եռամյա սահմանափակումը և թույլ տալ Գրունիսի նշանակումը, որը համարվում էր պահպանողական հայացքների տեր, դատարանի նախագահի պաշտոնում, լայն հասարակական արձագանք են առաջացրել Իսրայելում՝ որպես Գերագույն դատարանի սահմանադրական դերի և դատական ու օրենսդիր ճյուղերի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ իսրայելական հասարակության մեջ ընթացող սուր քննարկման մաս։ Օրինագծի հակառակորդները, այդ թվում՝ խորհրդարանական ընդդիմության նախագահ Ցիպի Լիվնին, այն անվանել են  Գրունիսի մասին օրենք՝ ընդգծելով անձնական օրենսդրության անտեղի լինելը, որը հիմնված է քաղաքական նկատառումների վրա, և օրինագիծն անվանել են Գերագույն դատարանը թուլացնելու հակաժողովրդավարական փորձ։

Գրունիսի նշանակման կողմնակիցներին հաջողվել է հասնել համապատասխան օրինագծի հաստատմանը Քնեսեթում 2012 թվականի հունվարի 2-ին։ Օրենքում կատարված փոփոխության հետևանքով, որը վերացնում է դատարանի նախագահի պաշտոնը ստանձնելու համար եռամյա կադենցիայի պահանջը, պաշտոնաթողության ժամանակ նախագահներ Դորիթ Բեյնիշ Նաորը և Աշեր Գրունիսը հայտնվեցին Գերագույն դատարանում աշխատանքի առավելագույն փորձ ունեցող դատավորներ (բացառությամբ Էլիեզեր Ռիվլինի, որը նախապես հայտարարել էր, որ պատրաստ չէ նախագահի պաշտոնում իր թեկնածությունն առաջադրել 2012 թվականի մայիսին հրաժարական տալու նախօրեին)։ «Սենորիտի» սկզբունքով Գրունիսը, որպես տարիքով ավագ, ստացել է Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնում Բեյնիշին հաջորդելու ամենամեծ շանսերը։

2012 թվականի հունվարի 3-ին օրենքի փոփոխության հակառակորդները հայց են ներկայացրել Գերագույն դատարան՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել փոփոխությունը, որը, իրենց կարծիքով, կոպիտ միջամտություն է դատավորների նշանակման գործընթացին։ Միջնորդագիրը մերժվել է 2012 թվականի հունվարի 16-ին։

Ինչպես և սպասվում էր, 2012 թվականի փետրվարի 10-ին դատավորների նշանակման հանձնաժողովը որոշում կայացրեց Գրունիսին նշանակել Բեյնիշի իրավահաջորդ դատարանի նախագահի պաշտոնում՝ ամսվա վերջին Բեյնիշի լիազորությունների ավարտից հետո։

Գերագույն դատարանի նախագահ 
Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնում եռամյա կադենցիայի պահանջի վերացումը թույլ տվեց նաև Նորին զբաղեցնել Գրունիսի պաշտոնաթող լինելու նախագահի պաշտոնը։ 2015 թվականի հունվարի 15-ին Միրժամ Նաորը ստանձնեց Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնը և պաշտոնավարեց մինչև 2017 թվականի հոկտեմբերի 26-ը։

Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնում Նարի գործունեության ընթացքում շարունակվել են շփումները Գերագույն դատարանի և Իսրայելի քաղաքական էշելոնի ներկայացուցիչների միջև, որոնք ցանկանում են կրճատել Գերագույն դատարանի լիազորությունները՝ միջամտելու իշխանության գործողություններին և վերացնելու սահմանադրական սկզբունքներին չհամապատասխանող օրենսդրությունը։ Նման շփումներ ի սկզբանե նկատվում էին Նաորի և արդարադատության նախարար Աելեթ Շաքեդի միջև հարաբերություններում, որը քննադատում էր Գերագույն դատարանի «ակտիվիստական» մոտեցումը, սակայն ժամանակի ընթացքում Նաորը և Շաքեդը կառուցեցին հարգալից աշխատանքային հարաբերություններ, և Նաորը կարողացավ կանխել որոշ բարեփոխումներ նախատեսված Շաքեդը և ըստ Նաորի՝ սպառնալով դատական համակարգի անկախությանը, ինչպես, օրինակ, «սենորիտի» սկզբունքի վերացման բարեփոխումը։

Շակեդի հետ դրական աշխատանքային հարաբերությունների կառուցումը, որը դատավորների նշանակման հանձնաժողովի նախագահն է, թույլ է տվել շարունակել դատական համակարգի ավելացման ռազմավարական ծրագրի իրականացումը. նրա ժամանակաշրջանում պաշտոնում նշանակվել են ավելի քան 200 նոր դատավորներ Իսրայելի տարբեր դատական ատյաններում։

Նաորի տան մոտ բազմիցս ցույցեր են անցկացվել, այդ թվում՝ բողոքի ցույցեր ընդդեմ Գերագույն դատարանի կողմից Քնեսեթի օրենսդրության դրույթների՝ ապօրինի ներգաղթյալներին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին։

Նաորը նշանակեց նաև դատավոր Հանան Մելցերի գլխավորած հանձնաժողովը՝ ստուգելու Գերագույն դատարանի նիստերի հանրային հեռարձակման հնարավորությունը, և հանձնաժողովի աշխատանքի արդյունքների հիման վրա որոշ դատական նիստերի փորձնական հեռարձակումներ սկսվեցին։

Մրցավարական կարիերայի ավարտից հետո 
2018 թվականից Նաորը եղել է Հրեական ժողովրդի քաղաքականության ինստիտուտի ( ) տնօրենների խորհրդի կազմում, ինչպես նաև եղել է Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության Գերագույն սիոնիստական դատարանի նախագահը։

2021 թվականի հունիսին Նաորը գլխավորել է պետական քննչական հանձնաժողովը, որը նշանակվել է 2021 թվականի ապրիլին Մերոն լեռան վրա 45 մարդու կյանք խլած հրմշտոցի հանգամանքները հետաքննելու համար։ Մինչև կյանքի վերջին օրը մասնակցել է հանձնաժողովի գործունեությանը, որը նրա հեռանալուց հետո գլխավորել է դատարանի պաշտոնաթող դատավոր Դվորա Բերլիները։

Նաորը մահացել է սրտի կանգից 2022 թվականի հունվարի 24-ին Երուսաղեմի իր տանը 74 տարեկան հասակում։ Թաղվել է հաջորդ օրը Երուսաղեմի Սանհեդրիա գերեզմանատանը։

Դատական պրակտիկայի բնութագիր 

Նաորը հատկապես աչքի ընկավ քրեական իրավունքի ոլորտում իր որոշումներով՝ ձեռք բերելով խիստ, բայց նյութերի քննության համար ծայրաստիճան հիմնավոր դատավորի համբավ։ Ընդ որում, Նաորն իր որոշումներում բազմիցս ընդունել է նաև ի պաշտպանություն ամբաստանյալների դիրքորոշմանը, երբ, նրա կարծիքով, ապացուցողական բազան պարտավորեցրել է դրան։

Նշվել են նաև իշխանության մեջ կոռուպցիայի դեմ պայքարում Նաորի ջանքերը։

Նաորը նաև եղել է դատարանի կազմի ղեկավարը, որը մերժել է Իսրայելի նախկին նախագահ Մոշե Կացավի բողոքարկումը շրջանային դատարանի որոշման դեմ, որը նրան մեղավոր է ճանաչել երկու բռնաբարությունների և մի շարք լրացուցիչ սեռական հանցագործությունների կատարման մեջ։

Ընդհանուր առմամբ, Նաորը իրեն դրսևորեց որպես իրավունքի նկատմամբ պահպանողական մոտեցման հետևորդ. ոչ թե լիբերալ աշխարհայացքին դիմակայելու իմաստով, այլ իրավունքի դասական դերի ընկալման մեջ՝ որպես հակամարտությունների լուծման և օրենսդրության մեկնաբանման գործիք, խուսափելով դատական օրենսդրության պրակտիկային դիմելու անհրաժեշտության բացակայությունից և առճակատումից գործադիր և օրենսդիր իշխանությունների հետ։ 

Միևնույն ժամանակ, Նաորի որոշումների արտաքին ֆորմալիստական հռետորաբանության հետևում երբեմն թաքնված էին երկիմաստ պնդումներ՝ ի պաշտպանություն քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների, առաջին հերթին՝ խտրականության կանխարգելման և քաղաքացիական հավասարության խթանման ոլորտում։ Նաորի որոշ որոշումներ նաև հանգեցրել են նրա դասակարգման փորձերին՝ որպես ակտիվիստական իրավակիրառ մոտեցման կրող. այդպիսին է եղել, օրինակ, այն որոշումը, որով Նաորը չեղյալ է հայտարարել ռաբբիական դատարանի որոշումը, որը մերժել է ամուսնուն ամուսնալուծության գործընթացը գույքի հավասար բաժանման մեջ՝ նրա դավաճանության պատճառով. այս դեպքում Նաորը որոշել է, որ ռաբբիական դատարանները նույնպես պետք է հետևեն աշխարհիկ ընտանեկան իրավունքի սկզբունքներին՝ ամուսինների իրավահավասարության վերաբերյալ գույքը բաժանելիս՝ հակառակ կրոնական իրավունքի։

Մրցանակներ և ճանաչում 
2018 թվականին Նաորին շնորհվել է «Որակյալ իշխանության ասպետ» կոչումը (), որը շնորհվել է իսրայելական «Իսրայելում որակյալ իշխանության շարժում» ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից, ինչպես նաև Ռուպինի անվան ակադեմիական կենտրոնի պատվավոր անդամի կոչում։

2019 թվականի հունիսին Նաորին շնորհվել է Երուսաղեմի Հրեական համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։

2022 թվականի հունվարին Նաորին շնորհվել է Երուսաղեմի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Հրապարակումներ 
 מירה לרנר נאור השפעת גורם מתערב זר על קיום הקשר הסיבתי בפלילים משפטים ב (התש"ל-התשל"א) 113 (Мира Лернер Наор, «Влияние „привходящей причины“ на установление причинно-следственной связи в уголовном праве», «Мишпатим» № 2 (1970), 113) ()
 מירה לרנר נאור צו מניעה נגד המדינה בבתי הדין לעבודה משפטים ג (התשל"א-התשל"ב) 332 (Мира Лернер Наор, «Запрещающее судебное предписание против государства в судах по трудовым вопросам», «Мишпатим» № 3 (1971), 332) ()
 מרים נאור ארבעים שנה לסדר־הדין ודיני הראיות במשפטים פליליים (תגובה להרצאתו של פרופסור הרנון) משפטים י"ט (התש"ן) 725 (Мирьям Наор, «40 лет правилам уголовного процессуального и доказательного права (реакция на лекцию профессора Харнона)», «Мишпатим» № 19 (1990), 725) ()
 מרים נאור הפרקליט בשירות המדינה משפטים כ"ד (התשנ"ה) 417 (Мирьям Наор, «Прокурор на службе государства», «Мишпатим» № 24 (1995), 417) ()
 מרים נאור הנשיא משה לנדוי — לדרכו כשופט ופסיקתו, ספר לנדוי (בעריכת אהרן ברק, אלינער מזוז), הוצאת בורסי (1995), כרך ב', 517 (Мирьям Наор, «Председатель Моше Ландау — о его судейском пути и постановлениях», в «Книге Ландау» (ред. Аарона Барака, Элинаар Мазуз), издательства «Бурси» (1995), т. 2, с. 517)
 מרים נאור 1972 — התמחות במשרד המשפטים בסימן בחירת הרבנים הראשיים משרד המשפטים, מיזם שורשים במשפט, 20.3.19 (Мирьям Наор, «1972 год — стажировка в Министерстве юстиции под знаком выборов Главных раввинов», на сайте Министерства юстиции Израиля, проект «Шорашим ба-мишпат», 20.3.19)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Биография на сайте Управления судебной системы Израиля ()
 Биография в «Архиве еврейских женщин» (автор: Галья Элияху) ()
 Биография на сайте Всемирной сионистской организации ()
 Биография на сайте News1.co.il ()
 יובל יועז מרים נאור: אב טיפוס לשופט שמרן הארץ, 16.6.06 (Юваль Йоаз, «Мирьям Наор: прототип консервативного судьи», «Га-Арец» (16.6.06)) () — анализ судебной практики
 שחר שחר בית המשפט העליון היה בית משפט חזק, הוא עדיין חזק והוא יהיה חזק. הוא בית משפט שלא ניתן לאיים עליו ולא ניתן להפחיד אותו עורך הדין 37 (אוקטובר 2017) 6 (Шахар Шахар, «Верховный суд — сильный суд, он до сих пор силён и будет оставаться сильным. Это суд, которому невозможно угрожать и который невозможно запугать», «Орех-ха-Дин» № 37 (октябрь 2017), с. 6 () — интервью с Мирьям Наор
 יאיר אלטמן הכל שפיט, אבל לא כל דבר מצדיק התערבות: הקריירה המשפטית של מרים נאור ישראל היום, 24.1.22 (Яир Альтман, «„Всё пригодно для судебного рассмотрения, но не всё оправдывает вмешательства“: юридическая карьера Мирьям Наор», «Исраэль ха-йом» (24.1.22)) ()
 אליקים רובינשטיין חיילת של המשפט: דברים לזכרה של הנשיאה מרים נאור ע"ה משפטים נ"ג (19.6.22) (Эльяким Рубинштейн, «Воительница права: слова в память покойной Председательницы Мирьям Наор», «Мишпатим» № 53 (19.6.22)) ()

Երուսաղեմի հրեական համալսարանի շրջանավարտներ