Էնրիկե IV Անզոր

Էնրիկե IV Անզոր (, ), Կաստիլիայի և Լեոնի վերջին թագավորը Կաստիլիայի և Արագոնի դինաստիկ միության ձևավորումից առաջ։

Կենսագրություն 
Էնրիկեն Խուան II-ի և Մարիամ Արագոնի որդին է և Իզաբելլա կաթոլիկի ավագ եղբայրը։ Նա դաստիարակվել է իր հոր սիրելի Ալվարո դե Լունայի հսկողության ներքո։ Պատանեկությունից նա գտնվել է Խուան Պաչեկոյի ազդեցության տակ, ով տարիների ընթացքում իր ձեռքում է կենտրոնացրել պետական իշխանության ողջ ղեկը։ Դատախազները, հատկապես Արագոնյան արքունիքում, ծաղրում էին թագավորի և Խուանի հարաբերությունները՝ նրանց համարելով համասեռամոլ, թեև դրա վերաբերյալ ուղղակի ապացույց չկա։

Պայքար մավրերի դեմ 
Հոր մահից հետո (1454 թ.) գահ բարձրանալով՝ Էնրիկեն սկսեց իր կառավարումը՝ պատերազմ հայտարարելով մավրերին։ Կաստիլացիները հասան Գրանադայի պարիսպներ և գրավեցին Ջիբրալթարը, բայց թագավորը, խուսափելով վճռական ճակատամարտերից, զրոյացրեց այս հաղթանակները։ Թագավորության ազնվականությունը սկսեց արհամարհանքով վերաբերվել Էնրիկեին, որը պայմանավորված էր Գրանադայի հետ պատերազմում նրա պահվածքով։ Շուտով բացասական հույզերը սաստկացան՝ կապված նրա ընտանեկան կյանքում խնդիրների շուրջ ծագած խոսակցությունների հետ։

Առաջին ամուսնություն 
15 տարեկանում Էնրիկեն ամուսնանում է Նավարայի Բլանկա I-ի և Խուան II Արագոնցու դստեր՝ Նավարացի Ինֆանտ Բլանկայի հետ։ Հարսանեկան արարողությունը ղեկավարել է կարդինալ Խուան դե Սերվանտեսը։ 1453 թվականին Պապ Նիկողայոս V-ի կողմից ամուսնությունը չեղյալ հայտարարվեց, քանի որ Էնրիկեն ինտիմ հարաբերություններ չի ունեցել իր կնոջ հետ ամբողջ ամուսնության ընթացքում։ Պաշտոնական փորձաքննությունը հաստատեց թագուհու կուսությունը, մինչդեռ Սեգովիայի մարմնավաճառներից քահանայի հարցումները հաստատեցին թագավորի տղամարդկային կենսունակությունը (սակայն նրանք կարող էին կեղծ վկայություն տալ))։ Հայրը չեղյալ հայտարարեց նրանց ամուսնությունը՝ պատճառաբանելով, որ ինչ-որ «գերբնական կախարդություն» (միջնադարյան տերմին է հոգեբանական բլոկի մեջ) Էնրիկեին հետ է պահում կոնսումացիայից։ Ժամանակակիցները դա բացատրում էին Էնրիկեի՝ որպես տղամարդու անկայունությամբ, ինչի համար նրան տվեցին Անզոր () մականունը։ Թագուհի Բլանկան ուղարկվել է տուն, որտեղ նրա ընտանիքը նրան կալանքի տակ է վերցրել։ 1464 թվականին նրան թունավորել են։

Երկրորդ ամուսնություն 
1455 թվականին Էնրիկե IV-ը նորից ամուսնացավ Պորտուգալիայի թագավոր Աֆոնսո V-ի քրոջ՝ Պորտուգալացի Ժուանի հետ։ Ասում էին՝ հարսանեկան գիշերը նույնպես արդյունք չտվեց, և բեղմնավորման համար անհրաժեշտ էր դիմել «մեխանիկական սարքերի»։ Այս միությունից 6 տարի անց ծնվել է գահի օրինական ժառանգորդ Խուանի դուստրը։ Այնուամենայնիվ, անօրինականության ստվերը միշտ կախված էր նրա վրա. ժամանակակիցները աղջկան համարում էին գեղեցիկ պալատական Բելտրան դե լա Կուևայի կենսաբանական հայրը։ Ե՛վ ժամանակակիցների շրջանում, և՛ պատմության մեջ նա մնացել է «Խուանա Բելտրանեխա» մականունով։ 

Էնրիկեն թագուհուն ուղարկեց Կոկա ամրոց (ըստ մեկ այլ վարկածի՝ Ալարկոնի ամրոց), իր համախոհներից մեկի՝ Ֆոնսեկայի եպիսկոպոսի հսկողությամբ։ Տեղեկանալով, որ նա հարաբերությունների մեջ է մտել եպիսկոպոս Պեդրո դե Կաստիլ ի Ֆոնսեկայի (Կաստիլիայի Պեդրո I-ի ծոռ) եղբոր որդու հետ և նրանից երեխա է սպասում, թագավորը հայտարարեց, որ նրանց ամուսնությունը երբեք օրինական չի եղել և լքեց նրան։ Թագուհին երկվորյակներ է լույս աշխարհ բերել՝ Պեդրո և Անդրես։

Պայքար Կորտեսների դեմ 
Էնրիկե IV-ը ցանկանում էր խաղաղություն հաստատել միապետության և ազնվականության միջև, որը խախտվել էր իր հոր Խուան II-ի ծավալած գործողությունների հետևանքով։ Նա վերադարձրեց ազնվականներից բռնագրավված հողերն ու ունեցվածքը։ Այնուամենայնիվ, կորտեսների ապստամբությունները շարունակվեցին։ Շրջապատված դժգոհ ազնվականներով՝ Էնրիկե IV-ը ստիպված է եղել պայմանագիր կնքել, որի համաձայն նրա խորթ եղբայր Ալֆոնսոն դառնում է գահաժառանգ՝ ժառանգորդության գծում շրջանցելով Խուան Բելտրանեխային։

Ի վերջո, ազնվականության ներկայացուցիչները որոշեցին վերջին քայլը. նրանք հավաքվեցին Ավիլայում և թագավոր հռչակեցին Ինֆանտ Ալֆոնսոյին (նրա կրտսեր եղբորը)՝ հայտարարելով Էնրիկեին պաշտոնանկ արված։ Երիտասարդ Ալֆոնսոն պատմության մեջ մտավ որպես «Ալֆոնսո (XII) Մրցակից»։

Այնուամենայնիվ, այս այսպես կոչված. «Ֆարսը Ավիլայում» հարիր չէր Մենդոզա հզոր ընտանիքին. Հենվելով իր ռեսուրսների վրա՝ թագավորը 1467 թվականին տվել է Օլմեդոյի ճակատամարտը և հաղթել։ Բայց պատերազմը շարունակվեց, և ապստամբները գրավեցին Սեգովիան, որտեղ գտնվում էր Ինֆանտա Իզաբելլան։ Նրանց կանգնեցրեց Ալֆոնսոյի անսպասելի մահը 14 տարեկանում (հնարավոր է թույնից)։ Իզաբելլան եղբոր կենդանության օրոք հրաժարվեց ընդունել թագը, և ապստամբությունը ժամանակավորապես մարեց։

Ցանկանալով ամրապնդել իր դիրքերը՝ Էնրիկեն 1467 թվականին իր ժամանակավոր Խուան Պաչեկոյին դարձրեց Սանտյագոյի շքանշանի գերագույն վարպետ, իսկ 1472 թվականին նրան շնորհեց Էսկալոնի դուքսի կոչում։

Մահ և իրավահաջորդ 
1474 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Էնրիկե IV-ը հանկարծամահ եղավ Մադրիդում «ստամոքսի ցավերից», հնարավոր է թունավորման հետևանքով։ Դեռ նույն տարվա հոկտեմբերին Սանտա Կրուս դե լա Սիեռաում նույն կասկածելի հանգամանքներում մահացավ նրա ամենազոր սիրելի Խուան Պաչեկոն։

Էնրիկե IV-ի մահից հետո քաղաքացիական պատերազմ սկսվեց Իզաբելլայի և Խուանա Բելտրանեխայի կողմնակիցների միջև։ Վերջինս օգնություն է կանչել Բելտրանեհիի հորեղբորը՝ Պորտուգալիայի թագավոր Աֆոնսո V-ին, և Ինֆանտին տվել է նրան որպես կին (հետագայում ամուսնությունը չեղյալ է համարվել Սիքստոս IV պապի կողմից՝ մտերիմ հարաբերությունների պատճառով)։ Պայքարը գագաթնակետին հասավ 1476 թվականի մարտի 1-ին Տորոյի ճակատամարտով։ Պատերազմն ավարտվեց 1479 թվականին՝ Իզաբելլա I-ին թողնելով Կաստիլիայի թագուհի։

Էնրիկե IV-ը թաղված է Գվադալուպե վանքի թագավորական պանթեոնում իր մոր՝ Մարիամ Արագոնացու կողքին։

Ծանոթագրություններ