Իվան բեյը

Իվան բեյը, պատմվածք, Ակսել Բակունցի՝ 1927 թվականին գրված, գավառական կյանքը ներկայացնող գործերից։

Բնութագիր 
Բակունցյան երգիծապատումի մեջ են մտնում ազգային երգիծապատումի վերջին շառավիղների դեմ ուղղված մի շարք ստեղծագործություններ, որոնք ոչ այնքան ուժեղ զավեշտավեպեր են, այլ ներկայացնում են հին աշխարհի վերադարձի պատկերների նկարագրությունները։ Եվ «Իվան բեյը» համարվում է այդ պատկերների գեղարվեստական անզուգական արժեքներից մեկը։ Պատմվածքում նկարագրված «Գավառական մի քաղաքը»՝ լայն և ուղիղ փողոցներով, կանաչ խոտ մայթերի վրա 1920-ական թվականների Գորիսն է։

Տպագրման պատմություն 
Առաջին անգամ հրապարակվել է «Նորք» հանդեսի 1926թ․ գիրք 1-ում։ 1930 թ․ Բաքվում լույս է տեսել ադրբեջաներեն առանձին գրքույկով։ Այնուհետև տեղ են գտել Երկերի 1955թ․ միհատորյակում և 1964թ․ երկհատորյակի առաջին հատորում՝ որոշ փոփոխություններով։ 1979 թ․ հրատարակության համար հիմք է հանդիսացել 1926թ․ «Նորքում» հրապարակված բնագիրը։

Սյուժե 
Հոգեբանական դրամատիկ լարվածությամբ առանձնանում է «Իվան բեյը» պատմվածքը։ Գավառական խուլ քաղաքում, ուր ավտոմեքենա տարին մեկ անգամ էր գնում, փողոցներն էլ միշտ դատարկ էին, իր գավառական սնապարծությամբ ապրում էր Իվան բեյը։ Նա նախկինում եղել էր պրիստավի գրագիր, և դեռ մի փոքր պաշտոն ուներ՝ հսկում էր փաստաթղթերի պահոցը։ Այս ամենը բավական էր, որ նա ամեն առավոտ ինքնագոհությամբ ծառայողին խեթի․ «-Ակո՛փ, օթախս լավ ես սրբե՞լ, տես հա՞․․․» Իվան բեյն ապրում էր իր պառավ կնոջ հետ։ Երկուսով էին և նրանց կյանքի անցած օրերը։ Ներկան ասես նրանց համար չէր։ Մի կողմից խտանում էր հիշողությունը, մյուս կողմից՝ լռությունը։ Նախկինում գյուղացիներին ծեծելու համար նրան հեռացնում են աշխատանքից։ Կտրվում է աշխարհի հետ նրա վերջին ու միակ կապը։ Նա իրեն զգում էր ինչպես ավելորդ ու անպետք մի իր՝ աստիճանաբար դառնալով ավելի լուռ ու մտասույզ։ Մահանում է կինը, բայց կնոջ մահը նրան այնքան չի տանջում, որքան լքվածությունը, որ նա ավելի էր զգում աշխատանքի գնացողների հանդիպելիս։ Այդ հոգեվիճակը նրան հասցնում է ցնորման։ Մի օր նա հանում է մառանում պահած իր նախկին համազգեստի պղնձյա կոճակները, երկար նայում իր փառքի հիշատակներին և ափի մեջ սեղմած էլ ավանդում հոգին։

Գաղափարական բովանդակություն 
Հոգեբանական այս խոր ու ցնցող պատկերը ոչ միայն հին օրերի մարդու միայնությունն ու ողբերգությունն է, այլև, ընդհանրապես, կյանքում տեղը կորցրած մարդու ծանր ողբերգությունը։

Ծանոթագրություններ 

Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023