Իրանի միապետների ռեգալիաներ

Իրանի միապետների ռեգալիաներ (, Jawāhrāt-e millī-ye Irān/․), Իրանի շահերի թանկարժեք իրերը և թագադրման ռեգալիաներից շատերը ստեղծվել են Սեֆյան դինաստիայի օրոք (16-րդ դար)։ Դրանք ներառում են բազմաթիվ թագեր, գոհարակուռ գլխազարդ, փետրափնջեր, տիարաներ, թրեր, վահաններ և այլ զենքեր զարդարված ոսկերչական քարերով, ճաշի սպասք, առանձին խոշոր թանկարժեք  քարեր և որոշ արտասովոր իրեր (օրինակ՝ թանկարժեք գլոբուս)։ Պարսկական շահերի տարբերանշանների հավաքածուն պահվում է Ազգային գանձարանում՝ Թեհրանում Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։

Սեֆյանների և Աֆշարիդների ժամանակների ռեգալիաներ 
Հավաքածուի իրերի մեծ մասը վերաբերվում են Սեֆյանների (1502-1736) և Աֆշարիդների (1736-1750) դինաստիաների իշխանության ժամանակաշրջաններին։ 1738 թվականին Աֆշարիդների դինաստիայի հիմնադիր Նադիր շահը ռազմական արշավ է սկսել աֆղանական իշխանությունների դեմ և իր զորքերով հասել Հյուսիսային Հնդկաստան։ Այդ արշավի ընթացքում Նադիր շահին ուղեկցել է հաջությունը, և նրա զորքերը գրավել են բազմաթիվ արժեքավոր ավարաիրեր՝ ադամանդներ, զմրուխտներ, սուտակներ, շափյուղաներ և այլ թանկարժեք քարեր։ Այդ արշավի ամենահայտնի ավարաիրերից են Կոհինուր և Դերիանուր ադամանդները (երկուսն էլ Հնդկաստանից, մինչ օրս դրանք աշխարհում ամենամեծն են), Սիրամարգի գահը և Սամարական շպինելը։

Այժմեականություն  

Արևմուտքում իրանական շահի տարբերանշանը հայտնի դարձավ հիմնականում շահինշահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի և նրա կնոջ (շահբան) Ֆարահ Փահլավիի կողմից պաշտոնական արարողությունների ժամանակ օգտագործելու շնորհիվ։

1937 թվականին Ռեզա շահ Փահլավիի օրոք շահի գանձարանի ունեցվածքը փոխանցվել է պետությանը։ Զարդերը տեղադրվել են Իրանի Ազգային բանկի պահոցներում և գործել որպես ոսկու և արժութային պահուստի մաս՝ ազգային դրամական համակարգի կայունությունն ապահովելու համար։ Շահական  տարբերանշանի տնտեսական նշանակությունը հավանաբար նպաստել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռեժիմի կողմից դրանց պահպանմանը։

Շահ Մուհամմեդ Ռեզա Փահլավիի որոշմամբ միապետական ռեգալիաներից առավել ուշագրավները հրապարակային ցուցադրվել են Ազգային գանձարանում, որը գտնվում է Իրանի Կենտրոնական բանկում։

1979 թվականին՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո, որը տապալեց Փահլավիների դինաստիան, մտավախություն կար, որ ռեգալիաները կարող են գողացվել կամ վաճառվել։ Մի շարք մանր զարդեր իսկապես գողացվել են և մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխվել Իրանի սահմաններից դուրս, սակայն հիմնական մասը մնացել է անձեռնմխելի։ Դա հաստատվել է, երբ Իրանի ղեկավարությունը 1990-ականներին վերաբացել է Շահի թանկարժեք իրերի մշտական ցուցադրությունը այցելուների համար։

Ցուցահանդեսը տեղակայված է Ազգային գանձարանում (ոչ պաշտոնապես կոչվում է Ոսկերչական թանգարան), որը գտնվում է Թեհրանի Ֆիրդուսի պողոտայում գտնվող Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։ Թանգարանը բաց է այցելությունների համար ժամը 14.00-16.30, բացառությամբ չորեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ օրերից։ Թանգարանն ունի ուղեցույցներ և գրքույկներ անգլերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն և արաբերեն լեզուներով։

Պատկերասրահ

Գրականություն 
 Malecka, A. «The Mystery of the Nur al-Ayn Diamond», in: Gems & Jewellery: The Gemmological Association of Great Britain vol. 23, no. 6, July 2014, pp. 20-22.
 Malecka, A. «Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran», Iranian Studies vol. 51 (2018), http://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952
 Meen, V.B, Tushingham, A.D. Crown jewels of Iran, Toronto 1968.

Տես նաև 
 Թագավորական զարդեր
 Ազգային զարդերի գանձարան
  Իրանի ազգային թանգարան
 Սոլթմեն
 Իրանական մշակույթ
  Իրանի պատմություն
 Զբոսաշրջությունն Իրանում
 Իրանի աշխարհագրություն
 Իրանի միջազգային վարկանիշային աղյուսակ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Treasury of National Jewels 
 Amazing Iran
 Iran Crown Jewels with Photos
 Imperial Iran of the Pahlavi Dynasty
 The Imperial Jewels of Iran (images)
 Treasury of National Jewels of Iran 
 Sara Mashayekh, The Breathtaking Jewelry Museum of Iran, Rozaneh Magazine, January-February 2006,.
 crown jewels of Iran(book)

Իրանի պետական խորհրդանիշեր
Իրանի ազգային զարդեր
Իրանական մշակույթ
Իրանական արվեստ