Հոգեբանական կախվածություն

Հոգեբանական կախվածություն, վիճակ, որը ներառում է էմոցիոնալ-մոտիվացիոն զրկանքի ախտանիշներ, ինչպիսիք են տագնապը և անգեդոնիան՝ թմրամիջոցների օգտագործումը կամ որոշակի վարքագիծը դադարեցնելուց հետո։ Այն զարգանում է հոգեակտիվ դեղերի կամ որոշակի վարքաքծի ազդեցության տակ, թեև վարքագծային կախվածության մասին ավելի քիչ են խոսում։ Հատուկ մեխանիզմը ներառում է նեյրոնային կոնտրադապցիա, որը կարող է միջնորդավորված լինել նեյրոտրանսմիտերների ակտիվության փոփոխությամբ կամ ընկալիչների արտահայտման փոփոխությամբ։ Զրկանքի ախտանիշները կարող են թուլանալ ֆիզիկական ակտիվությամբ։ Հոգեբանական կախվածությունը չպետք է շփոթել ֆիզիկական կախվածության հետ, որը հանգեցնում է զրկանքի ֆիզիկական ախտանիշներ է առաջացնում՝ օգտագործման դադարեցման ժամանակ։ Սակայն դրանք իրարամերժ չեն։

Ախտանիշներ 
Հոգեբանական կախվածության ախտանիշներն են․

Տագնապ
Խուճապային գրոհ
Դիսֆորիա
Անգեդոնիա
Սթրես

Զարգացում 
Հոգեբանական կախվածությունը պայմանավորված է թմրամիջոցների կամ վարքագծային գործունեության մշտական և հաճախակի ազդեցությամբ։ Այն հաճախ կապված է թմրանյութերի օգտագործման հետևանքների հետ, բայց կարող է նաև պայմանավորված լինել վարքագծային ակտիվությամբ, ինչպիսին է օրինակ պոռնոգրաֆիան։

Կախվածություն առաջացնող մեխանիզմը ներառում է նեյրոնային կոնտրադապցիա, որը տեղայնացվում է ուղեղի շրջաններում, որոնք պատասխանատու են դեղամիջոցի դրական ամրապնդման համար։ Այս ադապցիան տեղի է ունենում որպես փոփոխություն նեյրոտրանսմիտերների գործունեության կամ ընկալիչների արտահայտման մեջ։

Կախվածության նվազեցման մեթոդներ 
Հետազոտություններից մեկի մեջ ուսումնասիրվել է, թե ինչպես են առնետները տարբեր պայմաններում զգում մորֆինի զրկանքը։ Առնետներին տեղադրում էին կամ ստանդարտ միջավայրում (ՍՄ), կամ հարստացված միջավայրում (ՀՄ)։ Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ ՀՄ-ն նվազեցնում է դեպրեսիան և անհանգստացնող զրկանքի ախտանիշները։

Մեկ այլ հետազոտություն ստուգել է, թե արդյոք լողի վարժություններն ազդում են մորֆինի զրկանքի ժամանակ կրծողների մոտ ընկալվող հոգեբանական ախտանիշների ինտենսիվության վրա։ Այն եկել է եզրակացության, որ տագնապալի և դեպրեսիվ զրկանքի վիճակները նվազել են առնետների այն խմբում, որը ֆիզիկական վարժություններ էր կատարում։

Տարբերություն հոգեբանական և ֆիզիկական կախվածության միջև 

Հոգեբանական և ֆիզիկական կախվածության միջև գլխավոր տարբերությունն այն ախտանիշներն են, որոնք դրանք առաջացնում են։ Մինչ հոգեբանական կախվածության ախտանիշները կապված են զգացմունքային և մոտիվացիոն խանգարումների հետ, ֆիզիկական կախվածությունը հանգեցնում է մարմնական ախտանիշների, ինչպիսիք են սրտի արագ բաբախումը, քրտնոտությունը, տրեմորը։ Քրոնիկ օգտագործումից հետո առաջացած կախվածության տեսակները տարբերվում են՝ կախված տարբեր նյութերից (տես աղյուսակ 1-ը)։

Թեև հոգեբանական կախվածությունը և ֆիզիկական կախվածությունը տարբեր են, դրանք չպետք է բնութագրել որպես իրարամերժ։ Էմպիրիկ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն ձգտումը, որն ավանդաբար ասոցացվում է հոգեբանական կախվածության հետ, ներառում է նաև ֆիզիոլոգիական տարր։

Տես նաև 

Թմրամոլություն
Համակախվածություն
Ալկոհոլային զրկանքի համախտանիշ

Ծանոթագրություններ 

Կախվածություններ
Թմրամոլություն
Հոգեախտաբանական համախտանիշներ
Համախտանիշներ այբբենական կարգով