Վաթ Փհու

Վաթ Փհու (, Ват-Фу, Ван-Ват-Фу), քմերական տաճարային համալիրի ավերակներ Լաոսի հարավում։ Տաճարը գտնվում է Կաո լեռան (1397 մ) ստորոտի արևելյան կողմում, Մեկոնգ գետից 6 կմ հեռու, Տյամպասակ նահանգի, Տյամպատսակ քաղաքից դեպի հարավ։ Համալիրի տարածքում դեռևս 5-րդ դարում տաճար է եղել, սակայն պահպանված կառուjցները թվագրվել են 11-13-րդ դարերին։ Սկզբնապես տաճարային համալիրն առնչություն է ունեցել շիվայական կուռքերի հետ, սակայն ավելի ուշ դարձել է բուդդիզմի  կենտրոն և մինչ օրս ծառայում է որպես այդպիսին։

Պատմություն 

Վաթ Փհուն սկզբնապես նույնացվել է Շրեստապուրա քաղաքի հետ, որը գտնվել է Լինգապարվատա լեռան (լեռը հետագայում անվանվել է Կաո) արևելյան կողմում՝ Մեկոնգ գետի ափին։ 5-րդ դարի երկրորդ կեսին քաղաքն արդեն թագավորության մայրաքաղաքն է եղել և կապ է ունեցել Չենլա և Տյամպա պետությունների հետ։ Մոտավորապես այդ ժամանակ լեռան վրա կառուցվել է առաջին տաճարային շինությունները։ Շիվա աստծո պաշտամունքում առանձնահատուկ խորհուրդ է ունեցել լինգամայի տեսք ունեցող լեռը, ընդ որում՝ գետը խորհրդանշել է Համաշխարհային օվկիանոսը կամ Գանգեսը։ Տաճարը նվիրվել է Շիվային, իսկ տաճարի մոտով հոսող գետերը համարվել են սուրբ։
Ամենայն հավանականությամբ դեռևս 10-րդ դարում՝ Յաշովարման I-ի գահակալության տարիներին, Վաթ Փհուն Անգկոր մայրաքաղաքով եղել է Քմերական կայսրության կազմում։ Շրեստապուրան ընդգրկվել է նոր քաղաքի կազմում, որը գտնվել է տաճարի հարավային կողմում։ Հետագայում հին տաճարների քարե աղյուսներն օգտագործվել են շինությունների վերակառուցման ժամանակ։ Ներկայումս պահպանված տաճարը կառուցվել է 11-րդ դարում։ Երբ կայսրությունում ընդունվել է թհերավադայի բուդդիզմը, տաճարային համալիրը վերակառուցվել է։ Երբ այս տարածքում հաստավել են լաոները, տաճարը շարունակել է իր գործունեությունը, և ամեն տարի փետրվարին կազմակերպվել են տաճարային տոնակատարություններ։ 2001 թվականին տաճարային համալիրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Նկարագրություն 
Վաթ Փհու տաճարը, ինչպես բոլոր քմերական տաճարները, նայում է արևելյան կողմ։ Հիմնականում կողմնորոշումը կապված է սուրբ լեռան ու գետի հետ։ Տաճարից 1400 մետր հեռու գտնվում է աղբյուրը, իսկ դեպի արևելք՝ Մեկոնգ գետի մյուս ափին, գտնվում է քաղաքը։ Տաճարից սկիզբ առնող ճանապարհները տանում են դեպի այլ տաճարներ և վերջնական արդյունքում՝ Անգկորի տաճարային համալիր։

Տաճարի շրջակայքում տեղակայված են պալատներ, որոնք հայտնի են, որպես հյուսիսային և հարավային կամ արական և իգական։ Տաճարն ու պալատները դաասավորված են մի գծով։ Պալատների նշանակությունն անհայտ է։ Հյուսիսային պալատն ավելի լավ է պահպանվել։ Ընդհանուր առմամբ շինությունները համապատասխանում են վաղ անգորական ոճին։

Սրբավայրից դեպի հարավ գտնվում է հինդուիստական եռյակի բարձրաքանդակը, իսկ դեպի հյուսիս՝ Բուդդայի ոտնահետքը, որը ևս պատկերվել է փղի և կոկորդիլոսի կերպարանքով։ Ոմանք կարծել են, թե կոկորդիլոսի քարը կապ ունի մարդկային զոհաբերությունների հետ, որոնք նկարագրվել են 6-րդ դարի չինական աղբյուրներում։

Համալիրի կառույցների զգալի մասը գտնվում է անմխիթար վիճակում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Freeman, Michael (1996). A Guide to Khmer Temples in Thailand and Laos. Weatherhill. ISBN 0-8348-0450-6.
 Higham, Charles (2001). The Civilization of Angkor. Phoenix. ISBN 1-84212-584-2.
 Internation Council on Monuments and Sites report report on World Heritage Site application, September 2001.
 Official Vat Phu Website - history, timetable, news, projects, and more
 Wat Phu preservation project summary  
 Explore Wat Phu with Google Earth  
 Laos Travel Guide Wat Phu Champasak 

Համաշխարհային ժառանգություն Լաոսում
Լաոսի տեսարժան վայրեր
Լաոսի հինդուիստական տաճարներ
Լաոսի բուդդայական տաճարներ