Սիրտը (նովել)

«Սիրտը» (), իտալացի վիպասան, բանաստեղծ և լրագրող Էդմոնդո Դե Ամիչիսի մանկական վեպը հեղինակ։ Գիրքը գրողի ամենահայտնի ստեղծագործությունն է։ Վեպի ոգեշնչման աղբյուր են հանդիսացել իր երեխաները՝ Ֆուրիոն և Ուգոն։

Պատմություն 
Վեպը գրվել է Ռիսորջիմենտոյի (Իտալիայի միասնության) շարժման ժամանակաշրջանում և ներառում է նաև հայրենասիրական թեմաներ։ Վեպը առաջին անգամ հրատարակել է «Տրևես» հրատարակչությունը 1886 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ Իտալիայում ուսումնական տարվա մեկնարկի առաջին օրը, և անմիջապես մեծ  հաջողություն է ունեցել Իտալիայում։

«Սիրտը» վեպը վեր է հանում այնպիսի սոցիալական հարցեր, ինչպիսին աղքատությունն է, և հստակ ցույց տալիս, Ամիչիսի ձախ գաղափարախոսությունների ազդեցության տակ լինելը (նա հետագայում անդամագրվում է Իտալիայի Սոցիալիստական ​​կուսակցությանը) և այդ իսկ պատճառով գիրքը մեծ ոգևորությամբ ընդունվում է Սոցիալիստական ճամբարի երկրների կողմից, որտեղ այն դառնում է շատ ազդեցիկ ստեղծագործություն և ներառվում դասագրքերում։ Գիրքը ողջունում են նաև ֆաշիստական ​​Իտալիայում, քանի որ այն հստակ ի ցույց էր դնում իտալացիների ազգայնական և  հայրենասիրական ոգին։

Սյուժե և կերպարներ 
Վեպը գրվել է օրագրի տեսքով, որտեղ Թուրինի տարրական դպրոցի 11-ամյա աշակերտ Էնրիկո Բոտինին նկարագրել է իր առօրյան։ Տղան սերում է սոցիալական բարձր դասից, սակայն իր դպրոցական բոլոր ընկերները բանվոր դասակարգից են։ Գրքում հստակ պահպանված է պատմական ժամանակագրությունը, և նկարագրելով տղայի ուսումնական մեկ տարին՝ 1981-1982 թվականներին նկարագրում է նաև այդ ժամանակահատվածում տեղի ունեցող պատմական իրադարձությունները (Էնրիկոն ասում է, որ չորս տարի է անցել Իտալիայի թագավոր Վիկտոր Էմանուել II- ի մահից և Ումբերտո I- ի իրավահաջորդությունից, ինչպես նաև պատմում է Ջուզեպպե Գարիբալդիի մահվան մասին, որը տեղի է ունեցել 1882 թվականին)։

Էնրիկոն երկխոսությունների միջոցով օրագրում պատմում է իր ծնողների ու ավագ քրոջ՝ Սիլվիայի մասին։ Նա պատմում է իր ուսուցչի մասին, որը տղային տնային առաջադրանք է հանձնարարում՝ և այդ հանձնարարության միջոցով տղան ծանոթանում է Իտալիայի մարզերում ապրող տարբեր երեխաների պատմությունների հետ։ Այդ պատմությունները ներկայացված են գրքում։ Յուրաքանչյուր պատմություն ուսուցանում է բարոյական արժեքներ, որոնցից ամենաակնառուները կարիքավորներին օգնելն է, ընտանիքի և ընկերների հանդեպ մեծ սեր և հարգանք ունենալը, ինչպես նաև հայրենասիրությունը։ Դրանք կոչվում են «Ամենամսյա պատմություններ» և յուրաքանչյուր ուսումնական ամսվա վերջում ներկայացվում է մեկ պատմություն։

Կերպարներ

Բոտինի ընտանիքը 
 Էնրիկո Բոտինի՝ պատմող և գլխավոր հերոս։
 Պարոն Ալբերտո Բոտինի՝ Էնրիկոյի հայրը, խստաբարո, բայց սիրող։
 Տիկին Բոտինի՝ Էնրիկոյի մայրը, ավանդական տնային տնտեսուհի՝ սիրող, բայց կոպիտ։
 Սիլվիա Բոտինի՝ Էնրիկոյի ավագ քույրը, որը շատ հոգատար է եղբոր նկատմամբ։
 Էնրիկոյի և Սիլվիայի անանուն կրտսեր եղբայրը։

Էնրիկոյի դասընկերները 
 Անտոնիո Ռաբուկո՝ դասարանի ամենափոքր տղան է, հոր մասնագիտության պատճառով նրան անվանում են «քարտաշ»։
 Էռնեստո Դերոսի՝  դասարանի լավագույն աշակերտը։ Չնայած իր հմտություններին նա համեստ է և բացարձակ մեծամիտ չէ։
 Գարոնե՝  դասարանի ամենաավագ տղան։ Նա պաշտպանում է իր թույլ դասընկերներին։
 Պիետրո Պրեկոսի՝ դարբնի որդին, որը անընդհատ  ծեծում է տղային։
 Կառլո Նոբիս՝ երես առած հարուստ ծնողների տղա։
 Ստարդի՝ Դերոսիի մրցակիցը, Նա սիրում է գրքեր կարդալ, չնայած շատ գիրք չունի։
 Բետտի՝ ածխափորի որդի։
 Վոտինի՝ դասարանի լավագույն աշակերտներից մեկը, որը նախանձում է Դերոսին։
 Քրոսի՝ կաթվածահար ձեռքով կարմրահեր տղա։
 Նելլի՝ կուզ տղա, որին անընդհատ նեղացնում են։
 Կորաչի՝ սևամորթ տղա Իտալիայի հարավից։
 Գարոֆֆի՝ դեղագործի որդի։
 Ֆրանտի՝ դպրոցի ամենավատ սովորող և անկարգ  աշակերտը։

Ուսուցիչներ 

 Պարոն Պերբոնի՝ բարեսիրտ ու սիրալիր մարդ, որը հազվադեպ է բարկանում, սակայն խիստ է աշակերտների հետ, երբ նրանք սխալ են գործում։ Նա ամուրի է և իր աշակերտներին համարում է իր ընտանիքը։
 Տիկին Դելկատի՝ Էնրիկոյի նախորդ դասարանի ուսուցչուհին։ Նա այժմ դասավանդում էնրիկոյի կրտսեր եղբորը։

Ընդունելություն այլ երկրներում 
20-րդ դարի սկզբին վեպը թարգմանվել է չինարեն («的 教育» - «Սիրո կրթություն» վերնագրով) և բավական հայտնի դարձել Արևելյան Ասիայում։ Այն թարգմանվել է իսպաներեն՝ Corazón: Diario de un niño  «Սիրտը. Երեխայի օրագիրը վերնագրով»։ Գիրքը շատ սիրված էր նաև Լատինական Ամերիկայի երկրներում, մասնավորապես Մեքսիկայում 1960-ական և 1970-ական թվականներին։ 

Վեպը չափազանց սիրված և ազդեցիկ էր նաև  Իսրայելում  1950-ականներին, չնայած ներկայումս այն համարվում է բավական հնաոճ և այլևս հայտնի չէ ներկայիս երիտասարդ իսրայելցիների համար։ 

1887 թվականին նյարդաբան Պաոլո Մանտեգասցան՝ Ամիչիսի ընկերը, գրում է գրքի շարունակությունը, որը կոչվում է Testa («Գլուխ»), այն պատմում է Էնրիկոյի կյանքը դեռահաս տարքում։

1962 թվականին Ումբերտո Էկոն տպագրեց Elogio di Franti- ն («Ֆրանտիի փառաբանումը»)` որտեղ հիմնական հերոսը Ֆրանտին էր՝ «Սիրտը» վեպի անկարգ աշակերտի կերպարը, որը ներկայանում էր որպես միլիտարիստական և նացիոնալիստական գաղափարախոսության դեմ հանդես եկող գործիչ։

«Ես նախընտրում եմ ծովի ձայնը» (2000 թվական) Ֆիլմում երկու դեռահաս հերոսներից մեկը կարդում է «Սիրտը» վեպը և աշխատում է «Ֆրանտի» անունով գրախանութում։

Մեքսիկայում գիրքը հանդիսանում է գիտական նվաճումների ոգեշնչման աղբյուրերից մեկը։ Պուեբլա քաղաքում գտնվող միջազգային բակալավրիատի դպրոցներից մեկի անունը կոչվում է Ամիչիսի անունով՝  Instituto D´Amicis:

Էկրանացում  
1948թ. «Սիրտը» վեպի հիման վրա նկարահանվել է «Սիրտ և հոգի» գեղարվեստական ֆիլմը, որի ռեժիսորներն էին Վիտտորիո Դե Սիկան և Դուիլիո Կոլետին։

Ճապոնական Նիպոն անիմացիոն ստուդիան վեպում ընդգրկված պատմություններից մեկի հիման վրա՝ «Ապենիններից մինչև Անդեր» ստեղծել է բազմասերիանոց ֆիլմ՝ 3000 Leagues in Search of Mother  վերնագրով։ Սերիալը բաղկացած էր 52 դրվագներից և  ընդգրկված է «Համաշխարհային գլուգործոցների թատրոն» հավաքածուում։ Սերիալը թարգմանվել է տարբեր լեզուներով և լայն տարածում ստացել ամբողջ աշխարհում։ Սերիալի հիման վրա 1980 թ. ստեղծվել է լիամետրաժ ֆիլմ, այնուհետև 1999 թվականին. նկարահանվել է գեղարվեստական կինոնկար։

Հետագայում 1981 թվականին արդեն ամբողջ գիրքի հիման վրա Նիպոն անիմացիոն ստուդիան նկարահանեց 26 սերիանանոց անիմացիոն սերիալ «Սիրո դպրոցը. Սրտի պատմությունը» (愛の学校 クオレ物語, Ai no Gakkō: Cuore Monogatari): Այս շարքը հեռարձակվեց նաև իտալական հեռուստատեսությամբ, այն նաև շատ հանրահայտ և սիրված դարձավ Իրանում՝ Իրանի հեղափոխությունից հետո ծնված սերնդի համար։  

1984 թվականին Իտալիայի Հանրային հեռուստաընկերություն RAI-ին գրքի հիման վրա թողարկեց հեռուստատեսային մինիսերիալ, որի ռեժիսորն էր Լուիջի Կոմենցինին։  

2009 թվականին Կառլոս Ակոստան ստեղծեց աուդիգիրք անգլերեն և իսպաներեն՝ «Սիրտը. Երեխայի օրագիրը» վերնագրով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Heart at Internet Archive (scanned books original editions color illustrated, English)
Cuore at Wikisource (Italian).
Cuore at liberliber.it (Italian).

1886 վեպեր
Իտալացի մանկագիրներ