Ռուսական աշխարհ

Ռուսական աշխարհ, հասկացություն, որը կրում է միջդիսցիպլինար բնույթ և գործում է բազմաթիվ իմաստներով։ Գիտական գրականության մեջ ձևավորվել է երեք հիմնական տեսական մոտեցում՝ մշակութային-քաղաքակրթական, աշխարհաքաղաքական և կրոնական։ «Ռուսական աշխարհ» տերմինը իրավաբանական սահմանում չունի, ինչը թույլ է տալիս տարբեր հեղինակներին նկատի ունենալ՝ ինտեգրացիոն նախագիծ, կամ սփյուռքյան ռազմավարություն, կամ քաղաքակրթական կենտրոն, կամ «ռուսական գաղափար», կամ քաղաքական տեխնոլոգիա, կամ գաղափարախոսություն և այլն։ 2000-ականների սկզբին հետազոտողների մի մասը կարծում էր, որ այդ հայեցակարգն արտացոլում է աշխարհաքաղաքական և սոցիալ-մշակութային իրականությունը (նրանցից ոմանք կարծում էին, որ «ռուսական աշխարհը» պառակտված է և մասնատված), գոյություն ուներ նաև մեկ այլ, բավականին տարածված տեսակետ, ըստ որի՝ իրականում «ռուսական աշխարհը» ցնորք է, այն կառուցելն անհնար է։

1990-ականների սկզբից ռուսական աշխարհը հաճախ մեկնաբանվում է որպես միջազգային, միջպետական և միջմայրցամաքային հանրության պատմամշակութային գաղափար, որն ուղղված է ռուսախոս հայրենակիցների միավորմանը։ 2000‑ական թվականների սկզբից «ռուսական աշխարհի» կոնցեպտը գործարկվել է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության կողմից՝ որպես արտաքին քաղաքական ուսմունք։ Ռուսաստանի սահմաններից դուրս տերմինը հաճախ է ասոցացվում երկրի արտաքին քաղաքական գործողությունների հետ։

Հետազոտողների մեծամասնության կարծիքով, գիտական շրջանառության մեջ «Ռուսական աշխարհ» հասկացությունը առաջ է քաշվել 1993-1997 թվականներին Պ. Գ. Շչեդրովիցկու կողմից։ Նրա կարծիքով՝ ռուսական աշխարհը ստեղծվել է 20-րդ դարում տեկտոնական Պատմական տեղաշարժերի, համաշխարհային պատերազմների և մոլորակի հեղափոխությունների ազդեցության ներքո և այժմ հանդիսանում է խոշոր և փոքր համայնքների ցանցային կառույց, որոնք մտածում և խոսում են ռուսերեն։

Ռուսական աշխարհի հիմնական բաղադրիչներն են Ռուսաստանը և ռուսական սփյուռքը։

«Ռուսական աշխարհ» հայեցակարգի ծագում 
«Ռուսական աշխարհի» հայեցակարգն ունի վաղեմի պատմական արմատներ: Միջնադարյան աղբյուրներում այն սահմանում էր Հին Ռուսաստանի քաղաքակրթությունը։ Ռուսական աշխարհի՝ որպես քաղաքակրթության ձևավորման պատմական դոմինանտը Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հոգևոր-բարոյական հիմքերն էին։

«Ռուսական աշխարհ» տերմինի ամենավաղ օգտագործումը պահպանվել է հին ռուսական գրականության Խոսք Տասանորդ եկեղեցու նորացման մասին հուշարձանի մեջ (XI դար), երբ Մեծն իշխան Կիևի Իզյասլավ Յարոսլավիչի կողմից գովաբանվում է Սուրբ Կլիմենտ Հռոմի սխրագործությունը, - «…ոչ միայն Հռոմում, այլև ամենուր՝ Խերսոնում և ռուսական աշխարհում»։ Ընդ որում, խոսքն այնտեղ Արևելյան սլավոնականության պատմության մեջ դոգետական ժամանակաշրջանի մասին է եղել։

Մոնղոլական ներխուժումից հետո 1237-1240 թվականներին երկու հարյուրամյակների ընթացքում Ռուսաստանը բաժանվել է։ Նրա արևմտյան մասը (ներկայիս Ուկրաինայի և Բելառուսի տարածքները) ընդգրկվել է Լեհաստանի և Լիտվայի (ավելի ուշ միավորված է Ռեցեսպոլիտույայի) կազմում, իսկ հյուսիս-արեւելյան (ներկայիս Ռուսաստանի) մնացել է մոնղոլ-թաթարական լծի տակ՝ նրանից ազատվելով միայն 1480 թվականին։ Արդյունքում ռուսական աշխարհը որպես քաղաքակրթություն ենթարկվել է էթնիկ և լեզվական տարբերակման․

ռուսներ/ռուսերեն
ուկրաինացիներ/ուկրաիներեն
բելառուսներ/բելառուսերեն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 
 
 Арефьев А. Л. Русский язык на рубеже XX—XXI веков. — М.: Центр социального прогнозирования и маркетинга, 2012. — 450 с. ISBN 978-5-906001-12-2 PDF
 
 
 
 
 Батанова О. Н. Концепция русского мира: зарождение и развитие / Вестник Национального института бизнеса: Выпуск 6. — М.: Национальный институт бизнеса, 2008.
 
 
 
 Батанова О. Н. Русский мир и проблемы его формирования в современных условиях // Вопросы национальных и федеративных отношений. — 2009.
 
 
 
 
 
 
 Джалагония В. Каков он, русский мир? // Эхо планеты. — 2009.
 
 
 
 
 
 
 Немцев М. Ю. Пять тезисов о «русском» и о «Русском мире» // Интернет-журнал «ГЕФТЕР.РУ» (2017)
 
 
 Полоскова Т., Скринник В. Русский мир: мифы и реалии. — : 2003.
 Столяров А. М. Русский мир // Нева. — 2004. — № 3.
 Сычёва Л.Русский язык, русская культура, русский мир. // РФ сегодня. — 2007. — № 14.
 
 
 
 
 Шалимова Н. А. Русский мир А. Н. Островского. Ярославль: 2000. — С. 15.
 
 
 
 

Ռուսներ
Հասկացություններ