Ապիքսաբան

Ապիքսաբան․ բրենդային անունը Էլիքվիս, հակամակարդիչ է, կիրառվում է արյան մակարդուկների բուժման և կանխարգելման նպատակով, ինպես նաև ոչ փականային ծագման նախասրտերի շողացում ունեցող պացիենտների կաթվածի կանխարգելման նպատակով, ազդում է գերազանցապես Xa գործոնի արգելակման միջոցով։ Հիմնականում կիրառվում է ազդրի և ծնկի պրոթեզավորման ժամանակ արյան մակարդուկների առաջացման կանխարգելման համար և նախկինում թրոմբոզ ունեցողների մոտ։ Կիրառվում է որպես վարֆարինի այլընտրանքային միջոց և չի պահանջում արյան մշտադիտարկում  կամ դիետիկ սահմանափակումներ։ Ընդունվում է ներքին ընդունման ձևով։

Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են արյունահոսությունը և սրտխառնոցը։ Այլ կողմնակի ազդեցություններից են արյունահոսությունները ողնաշարի շրջանում  և ալերգիկ ռեակցիաները։ Խորհուրդ չի տրվում կիրրառությունը հղիության և կրծքով կերակրման ժամանակ։ Կիրառումը հարաբերականորեն ապահով է այն մարդկանց շրջանում, ովքեր ունեն երիկամային ֆունկցիայի թեթև խանգարում։ Ի համեմատ վարֆարինի, ավելի քիչ է փոխազդում այլ դեղերի հետ։ Xa գործոնի ուղղակի արգելակիչ է։

2007 թվականին «Pfizer» և «Bristol-Myers Squibb» ընկերությունները սկսեցին ապիքսաբանի զարգացումը որպես հակամակարդիչի։ Ապիքսաբանի բժշկական կիրառումը հաստատվեց Եվրոպական միության կողմից 2011 թվականի մայիսին, իսկ ԱՄՆ-ում ՝ 2012-ի դեկտեմբերին Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հիմնական դեղերի ցանկում՝ ամենաէֆեկտիվ և անվտանգ դեղերը առողջապահական համակարգում ։ 2019 թվականին, այն 52-րդ հաճախ նշանակվող դեղն էր ԱՄՆ-ում ՝ ավելի քան 14 միլիոն դուրս գրված դեղատոմս։ Չնայած ապիքսաբանի ջեներիկները հաստատված են Սննդի և դեղերի վարչության կողմից սկսած 2017 թվականից, պատենտի խախտման հետևանքով զարգացող իրավական գործընթացներից խուսափելու համար, ջեներիկների կիրառումը չի թույլատրվի մինչև 2026 թվականը։

Բժշկական կիրառում 
Ապիքսաբանի կիրառման ցուցումներն են․

 Ոչ փականային ծագման նախասրտերի շողացում ունեցող պացիենտների շրջանում կաթվածի և էմբոլիզմի առաջացման նվազում,
 Խորանիստ երակների թրոմբոզի կանխարգելում, այն կարող է հանգեցնել թոքային էմբոլիայի առաջացմանը՝ ազդրի և ծնկի պրոթեզավորման  վիրահատություն անցնող պացիենտների մոտ,
 և՛ խորանիստ երակների թրոմբոզի, և՛ թոքային էմբոլիայի բուժում,
 Առաջին բուժումից հետո խորանիստ երակների թրոմբոզի և թոքային էմբոլիայի կրկին առաջացման վտանգի նվազում։

ԵՄ-ում, ապիքսաբանը ցուցված է երակային թրոմբոէմբոլիաների դեպքերի կանխարգելման համար, այն մեծահասակների մոտ, ովքեր անցել են ընտրողական ազդրի և ծնկի պրոթեզավորման վիրահատություն, ոչ փականային ծագման նախասրտերի շողացման մեկ կամ մեկից ավելի ռիսկի գործոն ունեցող մեծահասակների մոտ կաթվածի և համակարգային էմբոլիաների կանխարգելման համար,մեծահասակների մոտ խորանիստ երակների թրոմբոզների և թոքային էմբոլիայի բուժման համար, ինչպես նաև այս հիվանդությունների ռեցիդիվների կանխարգելման համար։

Նախասրտերի շողացում

Ապիքսաբանը Առողջապահության և բժշկական սպասարկման կատարելագործման ազգային ինստիտուտի կողմից առաջադրվում է օգտագործել ոչ փականային ծագման նախասրտերի շողացում ունեցող պացիենտների շրջանում կաթվածի և համակարգային էմբոլիայի կանխարգելման համար, ինչպես նաև հետևյալ ռիսկի գործոններից գոնե մեկի առկայության դեպքում․ նախկինում տարած կաթված  կամ անցողիկ իշեմիկ գրոհներ, 75 և ավելի բարձր տարիք, շաքարային դիաբետ և ախտանշանային սրտային անբավարարություն։

Ապիքսաբանը և այլ հակամակարդիչները (դաբիգրատան, էդոքսաբան և ռիվարոքսաբան) ցուցաբերում են նույն էֆեկտիվությունը ինչ վարֆարինը նախասրտերի շողացում ունեցող պացիենտների մոտ, ոչ հեմոռագիկ կաթվածի կանխարգելման ժամանակ, և փոխկապակցված են ներգանգային արյունահոսության ցածր ռիսկի հետ։

Ապիքսաբանը կարող է կիրառվել նաև ծանր երիկամային անբավարարության և հեմոդիալիզ ստացողների շրջանում, սակայն այն չի ուսումնասիրվել նշված խմբերում։ Ապիքսաբանի լրիվ դեղաչափը (5 մգ, օրական 2 անգամ) կարելի է կիրառել, քանի դեռ նշված չեն այս բնութագրիչները․ պացիենտի տարիքը 80 կամ ավելի բարձր է, մարմնի քաշը 60 կգ կամ ավելի ցածր է և շիճուկում կրեատինինի քանակը 1,5 մգ/դլ է կամ ավելի բարձր, ինչի դեպքում ցուցված է դեղաչափը նվազեցնել մինչև 2,5 մգ, օրական 2 անգամ։

Կողմնակի ազդեցություններ

Արյունահոսություն
Ապիքսաբանի կիրառումը բարձրացնում է արյունահոսության ռիսկը, որը կարող է նույնիսկ մահացու լինել։ Զուգակցված կիրառումը արյան մակարդման վրա ազդող այլ դեղերի հետ կարող է ավելի բարձրացնել արյունահոսության առաջացման վտանգը։ Դրանց շարքին են պատկանում այլ հակամակարդիչները՝ օր․ հեպարինը, հակաագրեգանտ դեղերը՝ օր․ ասպիրինը, սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական արգելակիչները և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը (ՈՍՀԲԴ)։

Անդեքսանետ ալֆան Սննդի և դեղերի վարչության (FDA կամ USFDA) կողմից հաստատված ապիքսաբանի հակազդիչն է։ Այն ցուցված է ապիքսաբանով պայմանավորված անկառավարելի և կյանքի համար վտանգ սպառնացող արյունահոսության դեպքերի համար։

Ողնուղեղային պունկցիա
Այն պացիենտները, որոնք ստանում են բուժում հակամակարդիչներով, գտնվում են ավելի բարձր ռիսկային գոտում ողնուղեղային պունկցիայի կամ ողնուղեղային անզգայացման ժամանակ արյունազեղման առաջացման ռիսկի տեսանկյունից, ինչը կարող է նպաստել երկարատև կամ մ՛շտական պարալիզի։ Վերջինիս ռիսկը կարող է բարձրանալ էպիդուրալ կամ ինտրատեկալ կաթետրների տեղադրման դեպքում ՝ վիրահատական միջամտություններից հետո, կամ այն դեղերի հետ զուգակցման ժամանակ, որոնք ազդում են հեմոստազի վրա։

Ազդեցության մեխանիզմ
Ապիքսաբանը ներքին ընդունման, բաձր կենսամատչելիությամբ դեղ է։ Այն ընտրողական կերպով, ինչպես ազատ, այնպես էլ կապված  Xa մակարդման գործոնի դարձելի և ուղղակի արգելակիչ է։ Xa մակարդման գործոնը կատալիզում է պրոթրոմբինի փոխարկումը թրոմբինի, որը կոագուլյացիոն կասկադի վերջին ֆերմենտն է և պատասխանատու է ֆիբրինի ձևավորման համար։ Ապիքսաբանը չունի անմիջական ազդեցություն թրոմբոցիտների ագրեգացիայի վրա, բայց արգելակելով Xa մակարդման գործոնը՝ անուղղակիորեն նվազեցնում է թրոմբին-մակածված մակարդուկի գոյացումը։

Պատմություն 
Ապիքսաբանի բժշկական կիրառումը թույլատրվեց Եվրոպական միության կողմից 2011թ-ի մայիսին։

Դեղի հաստատման համար դիմումը ներկայացվեց Սննդի և դեղերի վարչությանը (FDA կամ USFDA) «Bristol-Myers Squibb (BMS)» և «Pfizer» ընկերությունների կողմից համատեղ ARISTOTLE կլինիկական փորձարկման ավարտից հետո 2011թ-ին։ Ապիքսաբանը հաստատվեց որպես կաթվածի կանխարգելման միջոց նախասրտերի շողացում ունեցող պացիենտների շրջանում 2012 թ-ի դեկտեմբերի 28-ին։ 2014թ-ի մարտի 13-ին այն հաստատվեց որպես լրացուցիչ ցուցում խորանիստ երակների թրոմբոզի և թոքային էմբոլիայի կանխարգելման համար` ազդրի և ծնկի պրոթեզավորման վիրահատություն ունեցած պացիենտների մոտ։ 2014թ-ի օգոստոսի 21-ին FDA-ը հաստատեց ապիքսաբանը որպես լրացուցիչ ցուցում կրկնվող խորանիստ երակների թրոմբոզի և թոքային էմբոլիայի բուժման համար։ Դեղի ստեղծման փուլում այն հայտնի էր BMS-562247-01 կոդային անվանմամբ։

2019 թ-ի դեկտեմբերին ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատեց ապիքսաբանի ջեներիկ տեսակը, որը համատեղ արտադրվել էր «Mylan» և «Micro Labs» ընկերությունների կողմից։ «BMS» և «Pfizer» 2020 թ-ի օգոստոսին շահեցին պատենտի խախտման դատական պրոցեսը ընդդեմ «Sigmapharm», «Sunshine Lake» և «Unichem» ընկերությունների՝ պատենտային խնդիրները 25 այլ ընկերությունների հետ կարգավորելուց հետո, դրանով իսկ կանխելով ջեներիկների ստեղծումը։ 2021թ-ի սեպտեմբերին Դաշնային շրջանային դատարանը ընդունեց այդ որոշումը։ Արդյունքում ապիքսաբանի ջեներիկները հասանելի չեն լինի ԱՄՆ-ում նվազագույնը մինչև 2026 թ, հնարավոր է նաև մինչև 2031 թ։

2022թ-ին ջեներիկ դեղերի արտադրությամբ զբաղվող կանադական ընկերությունը՝ «Apotex Inc-ը», ստացավ թույլտվություն ապիքսաբանի մարքեթինգի համար։

Հետազոտություն

Կիրառումը COVID-19 համավարակի ժամանակ 

Միացյալ Թագավորության ազգային առողջապահական կազմակերպությունը կատարում է հետազոտություններ ուղղված ապիքսաբանի կիրառմանը COVID-19-ը տարած պացիենտների շրջանում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 

Մակարդման համակարգ
Դեղագիտություն