Շառլ Ֆրեյսինե

Շառլ Ֆրեյսինե (, ), ֆրանսիացի քաղաքական և պետական գործիչ, չորս անգամ գլխավորել Է Ֆրանսիայի նախարարների կաբինետը։

Կենսագրություն 
Շառլ Լուի Ֆրեյսինը École polytechnique-ը ավարտելուց հետո տեղափոխվել է École de mines, և այնուհետև եղել է Mont-de-Marsan-ի, Chartres-ի (1854) և Բորդոյի (1855) ինժեներ։

1856 թվականից մինչև 1861 թվականը եղել է Հարավային երկաթուղիների շարժման ղեկավարը։

1862-1867 թվականների ընթացքում կառավարության առաջարկով տարբեր հանձնարարություններ է կատարել ինչպես Ֆրանսիայում, այնպես էլ արտասահմանում, և այդ ընթացքում ներկայացրել է մի շարք գիտական աշխատանքներ, որոնցից պետք է նշել «Rapport sur le travail des femmes et des enfants dans les manufactures de l 'Angleterre» (1867) և «Principes de l ' assainissement des villes» (1878) աշխատանքները։

1870 թվականին, կայսրության անկումից հետո, Ֆրեյսինեն Գամբետայի կողմից կանչվել է շրջագայության, որտեղ դարձել է պատվիրակության ռազմական խորհրդի ղեկավար (1870 թվականի հոկտեմբերի 10-ին)։ Այդ կոչման մեջ նա մեծ եռանդ է ցույց տվել՝ կազմակերպելով զորքերի նոր ջոկատներ, հասցնելով զենքն ու զինանոցը և կազմելով պատերազմ վարելու պլաններ։

Զինադադարի կնքումից հետո նա վերադարձել է նախկին դասերին և 1871 թվականին հրատարակել է «La guerre en province pendant le siège de Paris» հետաքրքիր աշխատությունը։

Քաղաքական գործունեություն 
Ֆրեյսինեն որպես քաղաքական գործիչ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել միայն 1876 թվականին և ընտրվել է Ֆրանսիայի Սենատ, միացել է ձախ հանրապետական կուսակցությանը։

1877 թվականի դեկտեմբերի 13-ին նշանակվել է հանրային աշխատանքների նախարար։ Ֆրեյսինեն հատուկ էներգիայով կազմել է երկաթուղու և ջրանցքների ցանցը ընդլայնելու հսկայական պլան և ոչ միայն Պալատներից պայմանագիր է ապահովել 500 միլիոն ֆրանկի վարկ տրամադրելու համար՝ զգալի թվով փոքր մասնավոր երկաթուղային գծեր գնելու համար, այլ նաև նոր կառավարական գծերի կառուցման համար։ Բացի այդ, նա հոգ է տարել նաև ֆրանսիական առևտրային նավահանգիստների բարելավման մասին։ Հանրային աշխատանքների նախարարի պորտֆելը Ֆրեյսինեն պահպանել է նաև Վադինգթոնի աշխատասենյակում (1879 թվականի փետրվարի 4), իսկ նրա կաբինետի անկումից հետո (1879 թվականի դեկտեմբերի 29-ին) իր վրա է վերցրել նոր կաբինետի կազմումը, որում պահպանել է արտաքին գործերի նախարարի պորտֆելը։

Ֆրեյսինեն կառավարության ղեկավար է մնացել միայն մինչև 1880 թվականի սեպտեմբեր և հասցրել է համաներում իրականացնել կոմունարներին։ 1882 թվականին Ֆրեյսինեն ընտրվել է սենատոր և Գամբետայի անկումից հետո (1882 թվականի հունվարի 26) դարձել նոր կառավարության ղեկավար։ Իր երկրորդ կաբինետում զբաղեցնելով նաև արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը՝ նա պարտություն է կրել Եգիպտոսի հարցով պալատում և նրան մեղադրել են Ալեքսանդրիայի կողմից Անգլիայի ռմբակոծության մեջ։ 1882 թվականի հուլիսի 29-ին Ֆրեյսինեի կաբինետը հրաժարական է տվել։

Ժյուլ Ֆերիի կաբինետի անկումից հետո, որը տեղի է ունեցել Տոնկինում (1885 թվականի մարտի 31), Ֆրեյսինեն Բրիսոնի նոր նախարարությունում կրկին արտաքին գործերի նախարարի պորտֆել է ստացել։ Նրա օրոք Չինաստանի հետ հաշտություն է կնքվել երկրորդ Թիան-ցզինյան տրակտատի շուրջ և Մադագասկարի հետ տրակտատ է ստորագրվել։ Ֆրեյսինեն արտաքին գործերի նախարարության ղեկավարի պաշտոնում է գտնվել է նաև Բրիսոնի հրաժարականից հետո, երբ նա ինքը երրորդ անգամ կազմել է նոր կաբինետ (1886 թվականի հունվարի 7)։
 

Ֆրեյսինեի առաջին քայլերից մեկը Ֆրանսիայի պրոտեկտորատի տակ գտնվող երկրների կառավարման արտաքին գործերի նախարարությանը միանալն էր, մինչդեռ նախկինում այդ կառավարումը կենտրոնացած էր ծովային և գաղութների նախարարությունում։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 3-ին միապետներից և արմատականներից բաղկացած կոալիցիան տապալել է Ֆրեյսինեի կաբինետը՝ չհաստատելով այն վարկը, որն անհրաժեշտ էր ենթահաշիվների համար։

Գրևիի նախագահության վերջին տարվա ընթացքում հրաժարվելով հաջորդ երկու կաբինետներին անդամակցելուց՝ Ֆրեյսինեն 1887 թվականի դեկտեմբերին Ժյուլ Ֆերիի և Ֆլոկեի հետ իր թեկնածությունն է առաջադրել նախագահի պաշտոնում, սակայն ստացել է ընդամենը 76 ձայն 852-ից։

Ֆլոկեի կաբինետում (1888 թվականի ապրիլի 3) Ֆրեյսինեն ստացել է ռազմական նախարարի պորտֆել։ Միապետության անկումից հետո առաջին անգամ ռազմական նախարարության հաստատությունը հանձնարարվել է քաղաքացիական նախարարին, այլ ոչ թե գեներալին։ Այդ պաշտոնը Ֆրեյսինեն պահպանում էր նաև հետևյալ երեք կաբինետներում՝ Տիրարայում (1889 թվականի փետրվարի 22), իր չորրորդ կաբինետում (1890 թվականի մարտի 17-ից 1892 թվականի փետրվարի 18-ը) և Լուբեում։

Ռազմական նախարարությունը, Ֆրեյսինեի 4-ամյա շարունակական կառավարման ընթացքում, շատ պարտական էր նրան։ Նա զինվորական ծառայության պարտադիր ժամկետ է սահմանել 3 տարին՝ այն տարածելով նաև ճեմարանի սաների և ազատական մասնագիտությունների երիտասարդների վրա, ստեղծել է բարձրագույն զինվորական խորհուրդ և գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնը, որը պատասխանատու էր պատերազմի բոլոր նախապատրաստություններին, մոբիլիզացման ծրագրերին, ընդլայնել և վերափոխել է սահմանային ամրոցները և այլն։

Ֆրեյսինեի չորրորդ կաբինետի ժամանակ սրվել է պետություն-եկեղեցի հարաբերությունները։ Որպես կոնկորդատի պաշտպան՝ նա, սակայն, անհրաժեշտ է համարել պետության իրավունքների անհարգալից վերաբերմունքի դեպքում որոշ ռեպրեսիվ միջոցներ ձեռնարկել հոգևորականության դեմ։ Այդ միջոցները ներառվել են ասոցիացիաների մասին նոր օրենքի նախագծում, որն ուղղված էր հիմնականում կրոնական միավորումների դեմ։ Այս օրենքը Ֆրեյսինեի կաբինետի անկման պատճառն էր, որի տեղը զբաղեցրել է Լուբեն (1892 թվականի փետրվարի 29)։

Ռիբոյի կաբինետում նա կրկին զբաղեցրել է ռազմական նախարարի պաշտոնը, սակայն Պանամայի գործի ժամանակ նա որոշ չափով վարկաբեկվել է և 1893 թվականի հունվարի 10-ին հրաժարական է տվել՝ իր պաշտոնը հանձնելով գեներալ Լուազիյոնին։ 1898 թվականի հոկտեմբերին նա կրկին դարձել է Դյուպյուիի կաբինետում ռազմական նախարարության ղեկավար։ Դրեյֆուսի գործի հարուցմամբ նա դեմ է արտահայտվել վերանայմանը՝ ցանկանալով փրկել վարկաբեկված գեներալներին, և ընդհանրապես գործել է անվճռական՝ փորձելով հաշտեցնել երկու հակամարտող կողմերին։

Ֆելիքս Ֆորի մահից և Լուբեի նախագահ ընտրվելուց հետո Ֆրեյսինեի դրությունը բավականին բարդացել է, և նա պալատի բուռն նիստից հետո, որը պայմանավորված էր Դրեյֆուսի կողմնակից Դյուրյուի Պոլիտեխնիկական դպրոցի պրոֆեսոր Ֆրեյսինեի պաշտոնանկությամբ, հրաժարական է տվել (1899 թվականի մայիսի 6)։ Իր քաղաքական գործունեության ընթացքում Ֆրեյսինեն չի դադարեցրել նաև իր ուսումը որպես գիտնական և ինժեներ։ 1882 թվականին Ֆրեյսինեն ընտրվել է Գիտությունների ակադեմիայի անդամ, իսկ 1890 թվականին՝ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։

1900 թվականին վերընտրվել է Սենատում, նա նշանավոր դեր այլևս չի խաղացել։

Շառլ Լուի Ֆրեյսինեն մահացել է 1923 թվականի մայիսի 14-ին Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում։

Մատենագրություն 
Բացի վերը նշված աշխատություններից, Շառլ Լուի Ֆրեյսինեն գրել է՝

 1869 — «Emploi des eaux d' égout en agriculture»
 1870 — «Traité d’assainissement industriel»

Մաքուր մաթեմատիկայի ոլորտում նրան են պատկանում մաթեմատիկայի փիլիսոփայության վերաբերյալ աշխատությունները և մասնավորապես անսահման փոքրերի վերլուծության մետաֆիզիկան՝

 1871 — «De l’analyse infinit ésimale. Etude sur la mé taphysique du haut calcul»
 1896 — «Essais sur la philosophie des sciences. Analyse. M é canique»

 Կիրառական մաթեմատիկայում, և մասնավորապես ճարտարագիտության ոլորտում Ֆրեյսինեին են պատկանում՝

 1858 — «Trait é de mé canique rationnelle»
 1861 — «Des pentes économiques en chemins de fer. Recherches sur les dé penses des rampes».

 1892 — «Sur les principes de la m é canique rationelle»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

  
Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Ֆրանսիայի վարչապետներ
Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Ֆրանսիացի դիվանագետներ