Հրեշտակապետաց վանք (Գառնակեր)

Հրեշտակապետաց վանք Ադրբեջանի Հանրապետության Շամքորի շրջանի Գառնակեր (նաև՝ Բարում, Բարումաշեն) գյուղում։ Վանքը գտնվում է Ծաղկոց անապատից 150 մետր հարավ՝ Շամքոր գետի ձախ ափին։

Պատմություն 

Ծաղկոց անապատից 150 մետր հարավ՝ Շամքոր գետի ձախ ափին, գտնվում է Հրեշտակապետաց վանքը, որից պահպանվել է միայն եկեղեցին։ Բարեբախտաբար, եկեղեցու շինարարական արձանագրությունը, որը փորագրված է եղել գավթի հյուսիսային պատին, ԺԹ (19-րդ) դարավերջին ընդօրինակվել և հրատարակվել է, ըստ որի պարզ երևում է, որ վանքը հիմնադրվել է 1816 թվականին Հովհաննես վարդապետի և մահտեսի Հովհաննեսի կողմից։

19-րդ դարավերջին վանք այցելած տեղագիրները նկարագրում են համալիրի անմխիթար, կիսավեր ու անտերունչ վիճակը՝ նշելով, որ վանքը չուներ հողատարածքներ (բացի մի այգուց) և գտնվում էր միայն մի քահանայի հսկողության տակ։

1910 թվականի հունիսի 28-ին կազմված Գանձակի վանական կալվածքների տեղեկագրում նշվում է. «...թթենու և խաղողի այգի՝ տարածութեամբ մոտաւորապէս երեք դեսիատին. տարեկան տալիս է հազիւ քառասուն վեդրոյ գինի։ Այստեղ է լինում վանահայրական պաշտօնով ծերունի Յովհաննէս վարդապետ Բարաղամեանը, որը 106 գրուն անց է կացրել... նա 1882 թւականից նշանակված է եղել վանահայր»։

Ճարտարապետություն 

19-րդ դարավերջին դեռևս պահպանվում էին եկեղեցին, կից գավիթը և միաբանության սենյակները։ 1984 թվականից ի վեր վանքից պահպանվել է միայն եկեղեցին, այն էլ՝ անմխիթար վիճակում՝ փլուզվելու աստիճան։

Վանքը 10,7×8 մետր արտաքին չափերով միանավ բազիլիկ, թաղակապ շենք է՝ արևելքում մեկական ուղղանկյուն հատակագծով, թաղակապ ավանդատներով։ Կառույցի առանձնահատկությունն այն է, որ հյուսիսային ավանդատունն իր ծավալով դուրս է եկել եկեղեցու հիմնակա մակերեսից։ Վանքի միակ մուտքն արևմտյան ճակատից է։ Ներքուստ եղել է սվաղված, որի վրա նկատելի են որմնանկարների հետքեր (հիմնականում խորանի որմերին)։ Կառուցված է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Ընդ որում, շարվածքում օգտագործված են նաև փոքրաչափ գեղաքանդակ խաչքարեր, որոնցից մեկը հարմարեցվել է որպես հարավային պատուհանի շրջանակ։ Նրանից պահպանվել է միայն եզրգոտին։

Վանքի զանգը, որը խորհրդային տարիներին բերվել էր Բարում գյուղի դպրոց և ծառայում էր որպես դպրոցական զանգ, 1980 թվականի հունվարի 20-ին անհայտ անձանց կողմից գողացվել է։

Սահմանախաչ 
Խիստ արժեքավոր և բացառիկ նշանակություն ունի Ծաղկոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում գտնվող գեղաքանդակ սահմանախաչը, որը պահպանման նպատակով 1984 թվականին փոխադրվել է փլուզման եթակա Հրեշտակապետաց վանքից։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Ս. Կարապետյան, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ, էջ 482-484։
 Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, էջ 316-317։
 Լալայեան Ե., Գանձակի գաւառ, էջ 343։

Շամքորի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Վանքեր այբբենական կարգով