Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկ

Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկ (ԵՆԱԲ) (չինարեն` 亚洲基础设施投资银行 ), միջազգային ֆինանսական կազմակերպություն, որի ստեղծումն առաջարկել է Չինաստանը։ Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկի հիմնական նպատակներն են խթանել ֆինանսական համագործակցությունը Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, Ասիայում ենթակառուցվածքային նախագծերի ֆինանսավորումը` ճանապարհների և օդանավակայանների կառուցումից մինչև կապի ալեհավաքներ ու էկոնոմ դասի բնակարաններ։

Ըստ ՌԴ փոխվարչապետ Իգոր Շուվալովի՝ ԵՆԱԲ-ը չի դիտվում որպես ԱՄՀ-ի, Համաշխարհային բանկի և Ասիական զարգացման բանկի (ԱԶԲ) պոտենցիալ մրցակից։ Այնուամենայնիվ, փորձագետները ԵՆԱԲ-ը դիտարկում են որպես ԱՄՆ-ում տեղակայված Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) և Համաշխարհային բանկի հավանական մրցակից։ ԵՆԱԲ-ի հաջողությունների մասին հաղորդումներից հետո ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Ջեյքոբ Լյուն զգուշացրել է, որ ԱՄՆ-ում միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններին, ինչպիսիք են ՀԲ-ն և ԱՄՀ-ն, վստահության կորուստ է սպառնում։

Չինաստանը, Հնդկաստանը և Ռուսաստանը գլխավորել են կազմակերպությունը` հայտնվելով ձայների խոշորագույն սեփականատերերի եռյակում։ Ընդ որում, ՉԺՀ-ն կարևորագույն որոշումների վրա վետոյի փաստացի իրավունք ունի։

Պատմություն 
ԵՆԱԲ-ի մասին առաջին լուրերը հայտնվել են 2013 թվականի հոկտեմբերին։ Ինդոնեզիա կատարած այցի ընթացքում Ինդոնեզիայի նախագահ Սուսիլո Բամբանգ Յուդոյոնոյի հետ բանակցությունների ժամանակ Չինաստանի Նախագահ Սի Ցզինպինը առաջարկել է ստեղծել ԵՆԱԲ` ասիական տարածաշրջանի զարգացմանն ու տնտեսական ինտեգրմանը նպաստելու համար։ Չինաստանը հիասթափված էր բարեփոխումների ցածր տեմպերից և այլ խնդիրներից այնպիսի համաշխարհային ֆինանսական կազմակերպություններում, ինչպիսիք են ԱՄՀ-ն, Համաշխարհային բանկը, Ասիական զարգացման բանկը։ Բացի այդ` հաշվի է առնվել, որ դրանք առաջին հերթին գործում են ի շահ ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և Ճապոնիայի։ ԱԶԲ-ն գնահատել է, որ տարածաշրջանը 2010-2020 թվականների ընթացքում կպահանջի շուրջ 8 տրիլիոն դոլարի ենթակառուցվածքային ներդրումներ` տնտեսական զարգացումը պահպանելու համար։ Հույսեր կան, որ նոր բանկը Չինաստանին թույլ կտա ֆինանսավորել նման նախագծերը և մեծացնել նրա դերը տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման գործում։

2014 թվականի հունիսին Չինաստանն առաջարկել է կրկնապատկել բանկի կանոնադրական կապիտալը` այն 50 մլրդ դոլարից հասցնելով 100 մլրդ դոլարի, եւ Հնդկաստանին հրավիրել է մասնակցելու նախագծին։

2014 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Պեկինում տեղի ունեցած արարողության ժամանակ ստորագրվել է «Փոխըմբռնման հուշագիր» (): Հուշագիրը ստորագրել են 21 երկրների ներկայացուցիչներ՝ Չինաստան, Հնդկաստան, Թաիլանդ, Մալայզիա, Սինգապուր, Ֆիլիպիններ, Պակիստան, Բանգլադեշ, Բրունեյ, Կամբոջա, Ղազախստան, Քուվեյթ, Լաոս, Մյանմա, Մոնղոլիա, Նեպալ, Օման, Կատար, Շրի Լանկա, Ուզբեկստան և Վիետնամ։ Այս բոլոր երկրները ստացել են «պոտենցիալ հիմնադիր անդամների» կարգավիճակ (): Հուշագիրը բաց է եղել այլ երկրների կողմից պոտենցիալ հիմնադիր անդամ դառնալու հայտեր ներկայացնելու համար մինչև 2015 թվականի մարտի 31-ը։

Հաջորդ փուլը՝ կազմակերպության ստեղծման մասին համաձայնագրի մշակումն ու համաձայնեցումը (), մեկնարկել է 2014 թվականի նոյեմբերի 27-28-ը Կունմինում մասնակից երկրների ներկայացուցիչների առաջին հանդիպման ժամանակ։ 2015 թվականի հունվարի 15-16-ին` Մումբայում կայացած երկրորդ հանդիպման ժամանակ, նախապատրաստական ​​աշխատանքները շարունակվել են, իսկ 2015 թվականի մարտի 30-31-ը Ալմաթիում կայացած երրորդ հանդիպման ժամանակ հայտարարվել է, որ համաձայնագրի տեքստը վերջնականապես պատրաստվելու է և ստորագրման է առաջարկվելու հավանական հիմնադիր անդամներին 2015 թվականի հունիսին։ Համաձայնագրի ստորագրման ընթացակարգը կարող է ավարտվել 2015 թվականի վերջին։

Ճապոնիան, որը Ասիայի առաջատար երկրներից մեկն է, հրաժարվել է մասնակցել ԵՆԱԲ-ի ստեղծմանը ԱՄՆ ճնշման ներքո, այնուամենայնիվ ԱՄՆ-ը աջակցել է Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկի և Համաշխարհային բանկի համագործակցությանը։ ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարությունը աջակցել է ԵՆԱԲ-ի ստեղծման գաղափարին։

Թայվանը պատրաստակամություն է հայտնել միանալու Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկին, եթե նման հրավեր ստանա ԵՆԱԲ-ից, սակայն 2015 թվականի մարտի 31-ին Թայվանն ինքն է հայտ ներկայացրել միանալու բանկին՝ օգտագործելով Չինական Թայբեյ անվանումը։ Սի Ցզինպինը նաև պնդել է, որ Մետաքսի ճանապարհի հիմնադրամը և Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական  բանկը կսատարեն «նոր տիպի տնտեսական փոխկապակցմանն ու արդյունաբերականացմանը և կնպաստեն բոլոր երկրների ընդհանուր զարգացմանը, ինչպես նաև զարգացման պտուղների համատեղ օգտագործմանը»։

Կառուցվածք 
Եռաստիճան կառավարման համակարգ, որը բաղկացած է՝
 Կառավարիչների խորհրդից (Board of Governors), յուրաքանչյուր անդամ երկիր ներկայացված է մեկ տեղով,
 Տնօրենների խորհրդից (Board of Directors), 12 տեղ,
 Գործադիր մարմիններից (Bank’s Management):
 Նախագահից
 Փոխնախագահներից
 Այլք։

Մասնակից երկրներ 
Որպես կազմակերպիչ երկիր հանդես է գալիս Չինաստանը, որն առաջարկում է ձևավորել ապագա կազմակերպության կապիտալի կեսը, բայց չի հավակնում լինել նրա աշխատանքի առաջատարը։ Սկզբում "փոխըմբռնման հուշագիրը" ստորագրել են 21 երկրների ներկայացուցիչներ, այնուհետև դրանց ավելացել են այլ պոտենցիալ հիմնադիր անդամներ։

2022 թվականի դրությամբ կազմակերպության անդամ է 89 պետություն (որոնցից 57-ը հիմնադիրներ են)։

Չեխիան, Նիգերիան, Իրաքը և Ուկրաինան քննարկում են Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկին միանալու հնարավորությունը։ Կոլումբիան, Ճապոնիան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները միանալու անմիջական մտադրություն չունեն։ ԿԺԴՀ-ն մերժվել է Չինաստանի կողմից որպես ԵՆԱԲ-ի անդամ։ Մարտի 31-ին Թայվանը «Չինական Թայբեյ» անվամբ Թայվանի գործերի գրասենյակի միջոցով ԵՆԱԲ-ին միանալու դիմում է տվել հիմնադիր անդամի կարգավիճակով, սակայն ապրիլի 13-ին Չինաստանի կողմից մերժվել է՝ առանց առանց հստակեցնելու պատճառները։ Այնուամենայնիվ, Չինաստանն ավելի ուշ թույլատրել է Թայվանի անդամակցությունը։ Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Խուա Չունյին հայտարարել է, որ Թայվանը պետք է խուսափի «երկու Չինաստան» կամ «մեկ Չինաստան, մեկ Թայվան» բնույթ ունեցող հայտարարություններից։

Աղյուսակային նշում

Տարածաշրջանային անդամները ներառում են նաև Ասիայի պետությունները, որոնք մասամբ տեղակայված են Եվրոպայում (Ռուսաստան, Ղազախստան և Թուրքիա), Ասիայի երկրները, որոնք պատկանում են Եվրոպային պատմամշակութային և քաղաքական դրդապատճառներով (Ադրբեջան, Վրաստան և Կիպրոս), ինչպես նաև Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանին պատկանող երկրները (Ավստրալիա և Օվկիանիայի պետություններ):

Թեկնածու երկրներ

Ծանոթագրություն` Երկիր/Տարածաշրջան
 * ստորագրել են հուշագիրը

Ռուսաստան և ԵՆԱԲ 
2015 թվականի մարտի 28-ին Ռուսաստանը որոշել է անդամակցել Ենթակառուցվածքային ներդրումների Ասիական բանկին (ԵՆԱԲ), որը ստեղծվել է Չինաստանի նախաձեռնությամբ։ Այս մասին հայտնել Է ՌԴ առաջին փոխվարչապետ Իգոր Շուվալովը։ Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը ողջունել է Չինաստանի կողմից ստեղծվող Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկին (Asian Infrastructure Investment Bank, AIIB) անդամակցելու Ռուսաստանի որոշումը, հայտարարել է Չինաստանի ֆինանսների նախարար Լոու Ցզիվեյը։

2015 թվականի ապրիլի 14-ին Ռուսաստանը դարձել է Ենթակառուցվածքային ներդրումների ասիական բանկի պոտենցիալ հիմնադիր անդամ։

2015 թվականի հունիսի 29-ին Պեկինում 57 երկրների ներկայացուցիչներ համաձայնագիր են ստորագրել բանկի ստեղծման մասին։ Չինաստանը, Հնդկաստանը և Ռուսաստանը երեք խոշորագույն բաժնետերերն են` ստանալով համապատասխանաբար 26,06 %, 7,5% և 5,92% ձայն:

2016 թվականի հունվարին հայտարարվել է, որ Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Ալեքսեյ Ուլյուկաևը միացել է Կառավարիչների խորհրդին։

2016 թվականի փետրվարի 5-ին հայտարարվել է բանկի փոխնախագահների նշանակման մասին. Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Նրանց թվում չի եղել։ Ընդգրկվել են Մեծ Բրիտանիայի, Հնդկաստանի, Գերմանիայի, Ինդոնեզիայի և Հարավային Կորեայի ներկայացուցիչները։

Արձագանք 
Համաշխարհային բանկի նախագահ Ջիմ Յոն Կիմը դրական է արտահայտվել նոր բանկի ստեղծման մասին։ Ասիական զարգացման բանկի նախագահ Տակեհիկո Նակաոն նշել է, որ Ասիային անհրաժեշտ են ենթակառուցվածքային ներդրողներ և պատրաստակամություն է հայտնել համագործակցություն հաստատել ԱԶԲ-ի և ԵՆԱԲ-ի միջև։

Բնապահպանական ռեկորդ 
Քանի որ բանկը դեռևս իր գոյության սկզբնական փուլում է, այն չունի բնապահպանական նվաճումներ։ Այնուամենայնիվ, մի քանի կազմակերպություններ մտահոգություն են հայտնել առաջարկվող բանկի բնապահպանական քաղաքականության վերաբերյալ` բանկի բիզնեսում Չինաստանի մեծ մասնաբաժնի պատճառով։ Չնայած առաջարկվող բանկը հայտարարել է, որ «ԵՆԱԲ-ը կսովորի աշխարհի լավագույն փորձից և կընդունի շրջակա միջավայրի պաշտպանության միջազգային չափանիշները», Օքսֆորդի տնտեսագիտության և էներգետիկ քաղաքականության գիտնական Յուգե Ման պնդել է, որ դա կարող է դժվար լինել Ասիայի զարգացող երկրներում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Швейцария вступит в Азиатский банк инфраструктурных инвестиций // Швейцария Деловая
 Asian investment bank: Realigning the status quo // The Straits Times
 India Considering Joining New Regional Infrastructure Bank // The Wall Street Journal
 Nepal to be founding member of Asian Infrastructure Investment Bank // GlobalPost
 Китай создал свой собственный банк развития // Roomian.org
 Швейцария присоединилась к китайской альтернативе Всемирному банку // NashaGazeta.ch, 28.04.2016

Բանկեր
Չինաստանի տնտեսություն
Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Միջազգային բանկեր
Միջազգային տնտեսագիտություն
Ասիա
Միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններ
2015 հիմնադրված կազմակերպություններ
Միջազգային կազմակերպություններ
Ասիայի կազմակերպություններ
Միջազգային զարգացման գործակալություններ
Պեկին