Soon May the Wellerman Come

«Soon May the Wellerman Come», Նոր Զելանդիայի կետորսների ժողովրդական երգը, որը հայտնի է նաև «Wellerman» (1860-1870) անունով։ Երգում, որն ստեղծվել է Նոր Զելանդիայում, հաճախ են հիշատակվում «վելերմենները»՝ մատակարարման նավերը, որոնք պատկանել են Վելլեր եղբայրներին։ Երգն առաջին անգամ հրատարակվել է Նորզելանդական ժողովրդական երգերի ժողովածուում 1973 թվականին։ Երգի բովանդակությունը ակադեմիական գովասանքի է արժանացել որպես «շահագործվող բանվորների մտքերի իսկական մշակութային արտացոլում, որոնց համար «շաքարավազը, թեյը և ռոմը» շատ անհրաժեշտ հանգստություն էին տալիս առօրյա կյանքի ծանր գործերից և քրտնաջան աշխատանքից հետո»։

2020 և 2021 թվականներին բրիտանական Longest Johns երաժշտական ֆոլկ-խմբի և շոտլանդացի երաժիշտ Նաթան Էվանսի նոր տարբերակները դարձել են անհավանական վիրուսային հիթեր TikTok կայքում, ինչը հանգեցրել է «սոցիալական ցանցերում խելագարության» «ծովային շանտի» երգերի նկատմամբ»։

Պատմություն 
Երգի պատմությունն ուղղակիորեն կապված է Նոր Զելանդիայում կետորսության պատմության հետ, որը ձգվում է տասնութերորդ դարի վերջից մինչև 1965 թվականը։ 1831 թվականին բրիտանացի Վելլեր եղբայրները (Էդվարդ, Ջորջ և Ջոզեֆ), որոնք 1829 թվականին գաղթել են Սիդնեյ, հիմնել են կետորսության կայան Օտակուում (Otakou)՝ Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզու Ժամանակակից Դանիդինի մոտ՝ բրիտանական առաջին Դանիդին բնակավայրի հիմնադրումից մոտ տասնյոթ տարի առաջ։ Ելույթ ունենալով 1931 թվականին հարյուրամյակի տոնակատարության ժամանակ՝ Նոր Զելանդիայի գեներալ-նահանգապետ լորդ Բլեդիսլոն (Սըր Չարլզ Բատերստ, 1867-1958) հիշել է, թե ինչպես են Վելլեր եղբայրները Նոր Զելանդիա կատարած ճանապարհորդության ժամանակ «Լյուսի Էնն» նավով (Վելլեր եղբայրների նավը) բերել շատ ռոմ և շատ վառոդ»։ 1833 թվականից Վելլեր եղբայրներն Օտակուի իրենց բազայից պարենամթերք էին վաճառում Նոր Զելանդիայի կետորսներին, որը նրանք անվանում էին «Օտագո» (Otago), որը մոտավորապես համապատասխանում է տեղացի մաորիների արտասանությանը։ Նրանց ծառայողներին սկսել են անվանել «Վելերմեններ» (wellermen)։ Ի տարբերություն Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսային տարածքների կետորսության՝ Նոր Զելանդիայի կետորսները որս են արել ափից, ինչը նրանցից պահանջում էր կետերի դիակները մշակել ցամաքում։ Արդյունաբերությունը Նոր Զելանդիա է ներգրավել կյանքի ամենատարբեր խավերի կետորսներին, ներառյալ ոչ միայն բրիտանական կղզիներից, այլև բնիկ ամերիկացիներից, Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներից և բնիկ ավստրալացիներից։ Կետորսությունը կախված էր մաորի ժողովրդի հետ լավ հարաբերություններից, իսկ կետորսությունը մաորիներին ինտեգրել է համաշխարհային տնտեսության մեջ և հանգեցրել հարյուրավոր խառն ամուսնությունների կետորսների և տեղացի մաորիների միջև, ներառյալ Էդվարդ Վելլերը, որը երկու անգամ ամուսնացած է եղել մաորի կանանց հետ, որոնք եղել են Վելլերների հետ կապված մաորիի ամենահայտնի տեղական ընտանիքներից մեկի՝ Էլիսոնների ընտանիքից։

Ենթադրվում է, որ երգը գրվել է Նոր Զելանդիայում մոտ 1860-1870 թվականներին։ Թեև նրա հեղինակն անհայտ է, այն կարող է գրված լինել յունգայի կամ կետորսի կողմից և կարող էր ծառայել որպես աշխատանքային երգ, որը կետորսները երգել են կետեր որսալիս կամ նրանց մարմինները կտրատելիս։ Առաջինն այն գրի է առել է Նոր Զելանդիայից երաժշտության ուսուցիչ և ժողովրդական երգեր հավաքող Նիլ Կոլքուհաունը (Neil Colquhoun) մոտավորապես 1966 թվականին ոմն Ֆ. Ռ. Վուդսից (F. R. Woods)։ Վուդսը, որն այդ ժամանակ 80 տարեկան էր, ենթադրաբար լսել է այդ երգը, ինչպես նաև «John Smith A.B.» երգն իր հորեղբորից։ («John Smith A.B.»)  երգը տպագրվել է The Bulletin-ի 1904 թվականի համարում, որտեղ այն վերագրվել է ոմն Դ. Հ. Ռոջերսի (D.H. Rogers)։ Հնարավոր է, որ Ռոջերսը եղել է Վուդսի հորեղբայրը, և որ Ռոջերսը աշխատել է որպես յունգա կամ կետորս 19-րդ դարի սկզբին՝ կյանքի հետագա տարիներին գրելով երկու երգերը և ի վերջո դրանք փոխանցելով իր եղբորորդուն։ 1973 թվականին «Soon May the Wellerman Come»-ը ընդգրկվել է Կոլքուհաունի կազմած նորզելանդական ժողովրդական երգերի «Նորզելանդական ժողովրդական երգեր. երիտասարդ երկրի երգեր» (New Zealand Folksongs: Songs of a Young Country) ժողովածուում։

Բովանդակություն 
Երգի տեքստը նկարագրում է  «The Billy of Tea» (թարգմանաբար՝ «Թեյի կաթսա») կոչվող կետորսական նավը և կետի որսը։ Երգը նկարագրում է, որ անձնակազմը հույս ունի, որ վելերմանը Վելլեր եղբայրների նավը, որը ապրանք է մատակարարում Նոր Զելանդիայի կետորսներին) կժամանի և շքեղ ապրանքներ կբերի, երգչախումբը հայտարարում է. «Շուտով վելերմանը կժամանի, մեզ կբերի շաքար, թեյ և ռոմ»։ New Zealand Folk կայքում տեղադրված երգի տեքստի համաձայն՝ «այդ կետորսական կայարաններում աշխատողներին (ափից որս կատարող կետորսներ) աշխատավարձ չեն վճարել, նրանց վճարել են հագուստով, ոգելից խմիչքներով և ծխախոտով»։ 19-րդ դարի Նոր Զելանդիայի կետորսության արդյունաբերության մեջ Վելլեր եղբայրները ունեցել նավեր, որոնք վաճառել են կետորսության համար նախատեսված ապրանքներ։ Երգչախումբը շարունակվում է, և խումբը երգում է այն մասին, թե «Մի օր, երբ աշխատանքն (Tonguing) ավարտվի, մենք կգնանք [ազատման գրասենյակ]»։ Այս կոնտեքստում նկատի ունի կետի ճարպի շերտերն առանձնացնելու պրակտիկան։

Ձանագրություններ 
Երգը հաճախ կատարել և (կամ) ռեմիքս տարբերակ են ձայնագրել. 1967-2005 թվականներին եղել են ավելի քան 10 ձայնագրված կատարումներ։ 1990 թվականին Նոր Անգլիայից Գորդոն Բոկ ֆոլկ-տրիոն, էն Մեյո Մյուիրը և էդ Տրիկետը ձայնագրել են «And So Will We Yet» տարբերակը իրենց ձայնասկավառակի համար, որը թողարկվել է Folk-Legacy Records լեյբլի կողմից Շարոն քաղաքում (ԱՄՆ)։ 2013 թվականին Վելինգտոնի ծովային շանտի երգերի միությունը (Wellington Sea Shanty Society)  թողարկել է երգի տարբերակը իր  Now That’s What I Call Sea Shanties Vol. 1 ալբոմում։ Երգի առավել հայտնի կատարումը եղել է Բրիստոլից (Անգլիա) the Longest Johns ֆոլկ խմբի կողմից 2018 թվականին թողարկված «Between Wind and Water» ծովային երգերի հավաքածուում։ 2021 թվականին սոցիալական ցանցերում տարածում գտած կատարման ալիքից հետո (որը ստացել է «ShantyTok» անվանումը) Wellington Sea Shanty Society միության անդամ Լեյք Դևիները, նկատել է, որ իրենց ձայնագրությունը ժողովրդականության նոր ալիք է ապրել։

Հայտնի տարբերակներ

Longest Johns-ի տարբերակ 
Բրիտանական Longest Johns ֆոլկ-խմբի կողմից ձայնարված տարբերակը (կոչվում է «Wellerman»), ընդգրկվել է խմբի «Between Wind and Water» (2018) երկրորդ ստուդիական ալբոմում։ Այս երգի ռեմիքսը թողարկվել է 2021 թվականի հունվարի 12-ին։

Նաթան Էվանսի տարբերակ (2021) 

Շոտլանդացի երաժիշտ Նաթան Էվանսի տարբերակն էլ ավելի է ընդլայնել երգի ժողովրդականությունը, ինչը հանգեցրել է ծովային շանտիների նկատմամբ հետաքրքրության աճին, բազմաթիվ ռեմիքսների և նոր տարբերակների ստեղծմանը։ Էվանսի տարբերակը բարձր է գնահատվել «ստոիկ համբերության իսկական զգացողության» համար, որը գրավել է մեկուսացման մեջ գտնվող երիտասարդներին, ովքեր, ինչպես 19-րդ դարի կետորսները, «նույն կերպ դոփում են տեղում»։ Այն պատճառով, որ Էվանսի տարբերակը հայտնվել է Տիկտոկ-ում, սոցիալական ցանցերում «Soon May the Wellerman Come»-ի նման ծովային շանտիներ երգելու և ցուցադրելու միտումը ստացել է «ShantyTok» անվանումը։ Երգը, որը համատեղ ստեղծել են Նաթան Էվանսը և ռեմիքսերներ 220 Kid-ը և Բիլեն Թեդը, UK Singles Chart հիթ-շքերթում հասել է 2-րդ հորիզոնականին (այնտեղ մնալուց մի քանի շաբաթ հետո, իսկ ընդհանուր առմամբ 7 շաբաթ եղել է լավագույն եռյակում), իսկ հետո նաև գլխավորել Է այդ հիթ-շքերթը և զբաղեցրել 1-ին տեղը վաճառքի ցուցանիշով։ Երգի նոր տարբերակը գերմանական Santiano խմբի հետ թողարկվել է որպես սինգլ 2021 թվականի փետրվարի 19-ին։

Երգացանկ

Հիթ-շքերթներ 

Շաբաթական հիթ-շքերթներ

 
Տարեկան հիթ-շքերթներ

Հավաստագրեր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Soon May The Wellerman Come On New Zealand Folk Song.