Domvs Romana

Domus Romana (լատիներեն նշանակում է «Հռոմեական տուն»), ոճավորված որպես Domvs Romana (լատիներենում u-ի և v-ի միջև տարբերության բացակայությունից հետո), հռոմեական դարաշրջանի ավերված տուն է, որը գտնվում է Մդինայի և Ռաբաթի սահմանին, Մալթա։ Այն կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում որպես արիստոկրատական ավան (domus) հռոմեական Մելիտ քաղաքում։ 11-րդ դարում դոմուսի մնացորդների վրա հիմնվել է մուսուլմանական գերեզմանատուն։

Հնավայրը հայտնաբերվել է 1881 թվականին, և հնագիտական պեղումները հայտնաբերել են մի քանի լավ պահպանված հռոմեական խճանկարներ, արձաններ և այլ արտեֆակտներ, ինչպես նաև գերեզմանոցից մի շարք տապանաքարեր և այլ մնացորդներ։ 1882 թվականից կայքը բաց է հանրության համար որպես թանգարան, որը ներկայումս ղեկավարվում է Heritage Malta-ի կողմից։ Այն սխալմամբ կոչվել է հռոմեական վիլլա, երբ նորից հայտնաբերվեց, քանի որ կարծում էին, որ այն գտնվում էր Մելիտ քաղաքից դուրս, սակայն հետագա հետազոտությունների արդյունքում պարզվեց, որ այն գտնվում է քաղաքի սահմաններում։

Պատմություն և նկարագրություն

Հռոմեական տուն 

Ենթադրվում է, որ Domvs Romana-ն կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարի սկզբին, և այն գործածության մեջ է մնացել մինչև մ.թ. 2-րդ դարը։ Տունն ուներ սյունազարդ պերիստիլ ՝ ոգեշնչված հին հունական ճարտարապետությունից, և դրա լավագույն առանձնահատկություններն են պերիստիլում և հարակից սենյակներում հայտնաբերված բազմաքրոոմ հելլենիստական ոճի խճանկարները, որոնք ցույց են տալիս դեկորատիվ մոտիվներ կամ դիցաբանական տեսարաններ։ Օգտագործվել են երկու տեսակի թեսերաներ՝ opus vermiculatum, մայթի կենտրոնում; opus tessellatum, ավելի մեծ թեսերաներ՝ հիմնական պատկերի շուրջը եռաչափ ձևավորումներ ստեղծելու համար։ Նկարը ձգտում էր ընդօրինակել շատ տարածված մոտիվը, որը կարող է առաջին անգամ նկարել Սոֆոսի նկարիչը։ Դոմուսը նաև ցույց է տալիս նուրբ ներկված պատի սվաղը, որը ընդօրինակում է գունավոր մարմարները և ցուցադրում մասամբ ոճավորված ճարտարապետական տարրեր, որոնք դրանք կտեղադրեն ինչ-որ տեղ 1-ին և 2-րդ Պոմպեյան ոճերի միջև։

Չնայած տունը հիմնականում ավերվել է ժամանակի ընթացքում, նրա խճանկարները հիմնականում պահպանվել են անձեռնմխելի, և դրանք համեմատելի են Պոմպեյում կամ Սիցիլիայում հայտնաբերվածների հետ։ Դոմուսում հայտնաբերվել են նաև մ.թ. 1-ին դարի մի շարք կայսերական հռոմեական ընտանիքի արձաններ, ինչպես նաև մետաղադրամներ, ապակյա սպասք, սպասք, լոգանքի պարագաներ, ամֆորաներ և այլ իրեր։

Մուսուլմանական գերեզմանատուն 

11-րդ դարում, երբ Մալթան Ֆաթիմյան խալիֆայության կազմում էր, դոմուսի վայրը վերածվեց գերեզմանոցի։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են առնվազն 245 թաղումներ, որոնց ընթացքում հայտնաբերվել են նաև մի շարք կրաքարե (և մեկ մարմարե) տապանաքարեր ՝ նասխի կամ քուֆերեն արձանագրություններով։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև որոշ խեցեղեն և արծաթյա մատանի։

Հայտնաբերում և պեղումներ 
Domvs Romana-ն հայտնաբերվել է պատահաբար 1881 թվականին բանվորների կողմից կանաչապատման նախագծի ժամանակ։ Այնուհետև այն պեղվել է ժամանակի առաջատար հնագետների կողմից, այդ թվում՝ Անտոնիո Աննետո Կարուանան, սըր Թեմիստոկլես Զամմիտը, Ռոբերտ Վ. Գալեան, Հարիս Դանսկոմ Քոլթը և Լուի Ափթոն Ուեյը։

Թանգարան 

Դոմուսն առաջին անգամ պեղելուց հետո տան պերիստիլի տեղում թանգարան է կառուցվել՝ նրա խճանկարները պահպանելու համար։ Թանգարանը բացվել է 1882 թվականի փետրվարին, և դա Մալթայի առաջին շենքն էր, որը կառուցվել է հատուկ հնագիտական վայրի թանգարանը տեղադրելու համար։ Թանգարանը ի սկզբանե հայտնի էր որպես հռոմեական հնությունների թանգարան, և բացի խճանկարներից և հռոմեական կամ մուսուլմանական այլ արտեֆակտներից, որոնք հայտնաբերվեցին դոմուսից, այն ցուցադրեց նաև հռոմեական մարմարի մի քանի այլ նմուշներ, որոնք հայտնաբերվել էին Մդինայի փողոցներում։ Ի վերջո, Մալթայի այլ վայրերում հայտնաբերված հռոմեական բազմաթիվ արտեֆակտներ տեղափոխվեցին այս թանգարան։

1922 թվականին թանգարանը ընդլայնվել է ճարտարապետ Գալիզիայի նախագծերով,  և ավելացվել է նեոկլասիկական ճակատ և մեծ ցուցասրահ։ Դոմուսի մնացորդները ներառվել են 1925 թվականի հնությունների ցանկում։ Թանգարանը փակվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, և այնտեղ եղել է վերականգնողական կենտրոն, նախքան հանրության համար վերաբացվելը 1945 թվականին։

Պերիստիլի խճանկարը վերականգնվել է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, սակայն այդ ընթացքում ակամայից վնասվել է։ Ներկայումս Heritage Malta-ն հաշվետվություն է ներկայացնում խճանկարը պահպանելու և հնարավորինս քիչ վնասով վերանորոգելու մասին։ Թանգարանի ցուցադրությունները վերանորոգվել են 2002-2005 թվականներին և կրկին 2011 թվականին։

Պատկերասրահ

Հետագա ընթերցում 

 Հնագույն խճանկար

Ծանոթագրություններ 

Մալթայի թանգարաններ
1882 հիմնադրված թանգարաններ
Իսլամը Մալթայում