Հերհերի ձոր

Հերհերի ձոր կամ Ջարդի ձոր, ձոր է Հայաստանի Շիրակի մարզում, գտնվում է Գյումրիից մոտ 20 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Ջաջուռի լեռնանցքով դեպի ձախ, Ջաջուռ գյուղից 3 կմ հեռավորության վրա։ Փամբակի տարածքում այն անվանում են նաև Հզազի կամ Հազազի ձոր։ Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության տարածքում այն բազմաթիվ վայրերից է, որտեղ թուրքերը իրականացրել են հայերի զանգվածային ջարդեր։

Պատմություն 
1918 թվականի մայիսի 20-ին թուրքերը գրավել են Ջաջուռ գյուղը, որի բնակչությունը Ալեքսանդրապոլի և Ղարաքիլիսայի գավառների բնակչության հետ միասին կոտորվել է Հերհերի ձորում։ 1920 թվականի նոյեմբեր ամսին քեմալական Թուրքիայի զորքերը երկրորդ ջարդն են իրագործել, որի արդյունքում զոհվել է շուրջ 50 գյուղից մոտավորապես 12000 մարդ։ Թուրքերը այս ձորն են բերել ու զանգվածաբար գնդակահարել, սրախողխող արել և ժայռերից գլորել են ձորըԱլեքսանդրապոլից, մոտակա գյուղերից և Ղարաքիլիսայի գավառի գյուղերից բազմահազար խաղաղ բնակիչների՝ հիմնականում կանանց ու երեխաների։ 

Հերհերի ձորում Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին 1968 թվականի տեղադրվել է հուշաղբյուր (գրանցման համար 8.94/6), իսկ 1980 թվականին «Կամք» հուշակոթող խաչքար (գրանցման համար 8.94/6)։

Շիրակի ու Լոռու մարզերից ապրիլի 24-ին Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը հարգելու համար հավաքվում են Հերհերի ձորում, որտեղ տեղադրված խաչքարի ու հուշաղբյուրի մոտ ծաղիկներ են դնում։

Ծանոթագրություններ 

Հայաստանի կիրճեր 
Շիրակի մարզ
Շիրակի մարզի աշխարհագրություն
Շիրակի մարզի պատմություն
1920 Հայաստանում‎
1918 Հայաստանում
Հայոց ցեղասպանության բնաջնջման կենտրոններ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ