Բրոդիկ դղյակ

Բրոդիկ դղյակ (), միջնադարյան դղյակ, որը գտնվում է Բրոդիկ քաղաքում (Նորթ Էրշիր շրջան, Շոտլանդիա), Արան կղզու արևելյան ափին։ Նախկինում դղյակի շրջակայքը կարևոր ռազմավարական վայր էր, հետևաբար ամրոցը հաճախ ակտիվորեն մասնակցել է ժամանակակից Շոտլանդիայում տեղի ունեցող ներքին պատերազմներին։

Պատմություն 
Դեռևս մինչև վիկինգներին վտարելը Արանից և Շոտլանդիայի արևմտյան մնացած ափերից 1263 թվականին Լարգսի ճակատամարտից հետո, ժամանակակից դղյակի տարածքը օգտագործվել է վիկինգների կողմից՝ որպես ապաստան և ներկայիս Շոտլանդիայի տարածք մտնելու համար։ 

1406 թվականին՝ այն նույն թվականին երբ Հակոբ Ա-ն հափշտակվել է անգլիացի ծովահենների կողմից, և Շոտլանդիայի թագավոր Ռոբերտ III-ը  մահացել է, Բրոդիկի ամրոցին մեծ վնաս է հասցվել անգլիական զորքերի կողմից, որոնք նավարկել են դեպի Բրոդիկի ծովածոցը։ Ամրոցի հետագա ոչնչացումը տեղի է ունեցել Այլայից Յոհանի կողմից, որը 1455 թվականին ավերել և ամայացրել է բերդը\։

Համիլթոններ 
Ինչ-որ պահի՝ 1470 թվականից հետո, ամրոցը Ջեյմս 3-րդը շնորհել է իր փեսա  Ջեյմս Համիլթոնին, 1-ին լորդ Համիլթոնին։ Նրա որդին՝ Համիլթոնների 2-րդ լորդ Ջեյմս Համիլթոնը, իր ծառայությունների համար 1503 թվականին ստացել է Արանի կոմս կոչումը։ 

Ջեյմսը 1510 թվականին բերդը վերակառուցել ու վերաձևավորել է որպես ամրոց-աշտարակ։ Բայց արդեն 1528 թվականին ամրոցը տուժել է երկու տոհմերի՝ Քեմփբելների և Մաքլեյնների մարտերի ընթացքում։ 

Մի քանի տարի անց ամրոց-աշտարակը ենթարկվել է բրիտանական զորքերի հարձակմանը, որոնc ղեկավարում էր Լենոքսի կոմսը՝ Հենրի VIII-ի անունից, ի պատասխան Համիլթոնի 2-րդ լորդի վրեժխնդրության։ Ջեյմս Համիլթոնը՝ 3-րդ լորդ Համիլթոնը, Շոտլանդիայի ռեգենտ էր այն ժամանակ, երբ Մարի Ստյուարտը դեռ նորածին էր և երկրորդը Շոտլանդիայի գահի հերթում։ 

1543 թվականին Ջեյմս Համիլթոնը ակտիվորեն մասնակցել է Ֆրանսիայի դոֆինին հետ (ֆրանսիական գահաժառանգ) Մարիի ամուսնության իրականացմանը։
Այնուամենայնիվ, Արանի 2-րդ կոմսը պարգևատրվել է ջանքերի համար և արժանացել Ֆրանսիայի Շատեռլոյի դուքսի տիտղոսին։ Շոտլանդիայի ռեգենտի պաշտոնում իր պաշտոնավարման ընթացքում Ջեյմսը շարունակել է ընդլայնել ամրոցը։ 

1639 թվականին Շոտլանդիան բաժանվել է միաբանության Պրեսբիտերական լորդերի և արքայի կողմից հաստատված եպիսկոպոսության միջև։ Ջեյմս Համիլթոնը, 3-րդ լորդ Համիլթոնը ուղարկվել է հյուսիս, որպեսզի ապահովի թագավորի կամքը։ Արչիբալդ Քեմփբելը՝ Արգիլի 1-ին լորդը, Շոտլանդիայի փաստացի տիրակալն էր և պրեսբիտերական խմբակցության ղեկավարը։ Լորդ Արգիլը գրավել է Համիլթոնի տոհմի նստավայրը՝ Բրոդիկ ամրոցը։ 1643 թվականին Համիլթոնին դուքս են նշանակել, և հաջորդ տարի՝ շոտլանդական քաղաքացիական պատերազմի մեկնարկին, նա վերակառուցել է ամրոցը։ 

1650 թվականին Օլիվեր Կրոմվելի զորքը վերահսկողություն է հաստատել ամրոցի վրա և ընդարձակել այն, ամրոցի մոտակայքում գտնվող նեղ ծովային ծոցում ռազմավարական նշանակություն ունեցող տեղը պաշտպանելու համար հրետանային մարտկոց է կառուցել։

Բրոդիկը կրկին գրավվել է Քեմփբելսների կողմից 1646 թվականին, երբ ավարտվել են արքայականների հաջողությունները։ Դուքսը գերեվարվել է Պրեստոնի աղետալի ճակատամարտից հետո և սպանվել 1649 թվականի մարտին։ Նրան հաջորդել է եղբայրը՝ Ուիլյամը լորդ Լանարկը, բայց նա վիրավորվել է 1651 թվականին Վուսթերի ճակատամարտում և մահացել։ Համիլթոնի և Էրլդոմ Արրանի դքսությունը անցել է դքսի ողջ մնացած միակ երեխային՝ Էննին։ Նրա անվտանգության համար նրան ուղարկել են Բրոդիկ բերդ։ 

Մի քանի տարի անց դքսուհի Էննը վերադարձել է իր կալվածքները Լանարկշիրում և Արևմտյան Լոթիանում, 1656 թվականին նա ամուսնացել է Ուիլյամ Դուգլասի՝ Սելկիրկի 1-ին լորդ հետ։ Էննը այլևս երբեք չիվերադարձել Բրոդիկ, սակայն նրա ամուսինը, որին շնորհվել է Համիլթոնի դքսի կոչում, իր ողջ կյանքի ընթացքում ամրոցն օգտագործել է որսորդական արշավների համար։ 

1843 թվականին Համիլթոնի 11-րդ դուքս Ուիլյամը ամուսնացել է մեծ դուքս Բադեն Կառլի և Ստեֆանի դե Բոհարնայի կրտսեր դուստր Մարիայի Բադենի հետ։ 1844 թվականին ամրոցը ենթարկվել է զանգվածային շինարարության, որից հետո ամրոցը գրեթե երեք անգամ մեծացել է, ճարտարապետ Ջեյմս Գիլեսպի Գրեմի գլխավորությամբ։ Համիլթոնի 12-րդ դուքս Ուիլյամը տղամարդ ժառանգ չուներ, ուստի նրա տիտղոսները մահվանից հետո փոխանցվել են իր հեռավոր զարմիկ Ալֆրեդ Դուգլաս-Համիլթոնին, բայց ամրոցը տրվել է նրա միակ դստերը՝ Մերի Լուիզ Դուգլաս-Համիլթոնին։ 1906 թվականին նա ամուսնացել է Ջեյմս Գրեհեմի՝ Մոնտրոզի 6-րդ դքսի հետ, և հետևաբար, ավելի քան հինգ հարյուր տարի անց, Բրոդիկ ամրոցը դադարել է լինել Համիլթոնների տիրապետության տակ։ 

Ներկայումս ամրոցը պատկանում է Շոտլանդիայի Ազգային ֆոնդին։

Տես նաև 
 Արան (կղզի)
 Համիլթոնների կլան

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
Информация про замок на сайте Brodick.org.uk
Информация про замок на майте Portal.historicenvironment.scot
Շոտլանդիայի ամրոցներ
Շոտլանդիայի դղյակներ