Հարնշիկային թարախակույտ

Հարնշիկային թարախակույտ (PTA), կամ հարնշիկային աբսցես, ինֆեկցիայի հետևանքով առաջացած թարախակույտը տեղակայվում է քմային նշիկների հետևում։ Ախտանիշներից են՝ տենդը, կոկորդի ցավը, բերանը բացելու դժվարությունը և ձայնի փոփոխությունը։ Ցավը սովորաբար ուժեղացած է մի կողմում։ Բարդություններից կարող են լինել շնչուղիների խցանումը և ասպիրացիոն թոքաբորբը։

Դրանք, որպես կանոն, պայմանավորված են մի շարք մանրէների տեսակներով։Հաճախ հանդիպում են ստրեպտոկոկային ֆարինգիտի ժամանակ։ Սովորաբար դրանք չեն հանդիպում այն մարդկանց մոտ, ովքեր տարել են տոնզիլէկտոմիա։ Ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է ախտանիշների վրա։ Բարդությունները բացառելու համար կարող է իրականացվել վիզուալիզացնող հետազոտություն։

Բուժման համար կիրառվում են հակաբիոտիկներ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և բավարար քանակի հեղուկներ։ Բուժման հետևանքով լիովին վերանում է թարախակույտը։ Օգտակար կարող են լինել նաև ստերոիդները։ Չբարդացած վիճակում ստացիոնար բուժման կարիք չկա։ Միացյալ Նահանգներում տուժում են տարեկան 10 000 մարդկանցից 3-ը։ Ավելի հաճախ հիվանդանում են երիտասարդները։

Նշաններ և ախտանիշներ 
Ի տարբերություն նշիկաբորբի, որն ավելի տարածված է երեխաների մոտ, հարնշիկային թարախակույտը ավելի լայն տարիքային տարածում ունի՝ սկսած երեխաներից մինչև մեծահասակներ։ Ախտանիշները սկսում են հայտնվել աբսցեսի ձևավորումից 2-8 օր առաջ։ Սովորաբար ամենավաղ ախտանիշներից են՝ մի կողմից աստիճանաբար ուժեղացող կոկորդի ցավը և ցավը՝ կլման ժամանակ (օդինոֆագիա)։ Երբ թարախակույտը զարգանում է, հարնշիկային տարածքում կարող են ի հայտ գալ մշտական ցավեր, տենդ, գլխացավ և ձայնավոր հնչյունների արտաբերման աղավաղում, որը ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես «տաք կարտոֆիլի ձայն»։ Պարանոցի ցավը կապված է զգայուն և այտուցված ավշային հանգույցների հետ։ Ականջի ցավը  և բերանի տհաճ հոտը նույնպես տարածված են։ Չնայած այս նշանները կարող են հանդիպել նշիկաբորբի ժամանակ, պետք է ուշադրություն դարձնել հարնշիկային թարախակույտի ժամանակ հանդիպող բերանը բացելու սահմանափակմանը։

Հարնշիկային թարախակույտի ֆիզիկական նշանները ներառում են կարմրություն և այտուցվածություն ախտահարված կողմի նշիկային տարածքում, և ենթածնոտային ավշային հանգույցներում։ Լեզվակը կարող է տեղափոխվել դեպի առողջ կողմ։

Բարդություններ 

 Հետըմպանային թարախակույտ
 Թարախակույտի տարածում պարանոցի այլ շրջաններ, որը կբերի շնչուղիների ախտահարման (Լյուդվիգի անգինա)
 Սեպսիս
 Գլոմերուլոնեֆրիտ և ռևմատիկ տենդ
 Պերօրալ ընդունման նվազեցում և ջրազրկում

Պատճառները 
Հարնշիկային թարախակույտը սովորաբար առաջանում է որպես սուր տոնզիլիտի չբուժված կամ մասնակիորեն բուժված դրվագի բարդություն։ Վարակն այս դեպքում տարածվում է հարնշիկային տարածքում (հարնշիկաբորբ)։  Այս շրջանը պարունակում է փուխր շարակցական հյուսվածք և, հետևաբար ենթակա է թարախակույտի ձևավորմանը։ Ինչպես աերոբ այնպես էլ անաերոբ բակտերիաները կարող են պատճառ լինել։ Սովորաբար ներգրավված աերոբ միկրոօրգանիզմներից են՝ Streptococcus, Staphylococcus և Haemophilus։ Ամենատարածված անաերոբ տեսակները ներառում են Fusobacterium necrophorum, Peptostreptococcus, Prevotella տեսակները և Bacteroides։

Ախտորոշում 

Ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է ախտանիշների վրա։ Բարդությունները բացառելու համար կարող է իրականացվել վիզուալիզացնող հետազոտություն։ Վիզուալիզացնող հետազոտություներից են՝ ՀՇ, ՄՌՇ կամ ավելի հաճախ օգտագործվող ՈւՁՀ-ը։

Բուժում 
Բուժման համար կիրառվում են հակաբիոտիկներ, ցավազրկող դեղամիջոցներ և բավարար քանակի հեղուկներ։ Բուժումը վերացնում է թարախը։ Օգտակար կարող են լինել նաև ստերոիդները։ Աբսցեսի ձևավորման դեպքում ցուցված է դրա բացազատում վիրահատական պայմաններում։

Դեղորայք 
Հաճախ ինֆեկցիան կայուն է պենիցիլինի հանդեպ։ Կան հակաբիոտիկների մի շարք տարբերակներ՝ ներառյալ ամոքսիցիլին/կլավուլոնատ, կլինդամիցին կամ մետրոնիդազոլի համակցումը բենզիլպենիցիլինի (պենիցիլին G) կամ պենիցիլին V-ի հետ։ Կարող է օգտագործվել նաև պիպերացիլին/տազոբակտամ.

Վիրաբուժություն 
Թարախակույտը կարող է հեռացվել մի շարք մեթոդներով, օրինակ՝ հատում և դրենավորում, ասեղային ասպիրացիա և տոնզիլէկտոմիա։

Բուժումը կարելի է սկսել այն ժամանակ, երբ հիվանդը գտնվում է անզգայացման տակ, և սովորաբար կիրառվում է երեխաների կամ անհանգիստ հիվանդների համար։ Տոնզիլէկտոմիա կարելի կիրառել այն ժամանակ, երբ հիվանդը ունեցել է հարնշիկային թարախակույտի կրկնվող դեպքեր կամ նշիկաբորբի պատմություն։ Առաջին հարնշիկային թարախակույտով հիվանդների համար ԼՕՌ վիրաբույժներից շատերը նախընտրում են «սպասել և դիտարկել» նախքան տոնզիլեկտոմիա առաջարկելը։

Համաճարակաբանություն 
Այն հաճախ հանդիպող ԼՕՌ անհտաձգելի դեպքերից է։

Մեկ տարվա կտրվածքով Միացյալ Նահանգներում հարնշիկային թարախակույտի նոր դեպքեր է գրանցվել մոտավորապես 30 դեպք 100000 մարդու համար հաշվարկով։ Հյուսիսային Իռլանդիայում անցկացրած ուսումնասիրության արդյունքում նոր դեպքերի թիվը 10 էր տարեկան 100000 մարդու հաշվով։ Դանիայում նոր դեպքերի թիվն ավելի մեծ է և հասնում է 41 դեպքի տարեկան 100000 մարդու հաշվով։ Կրտսեր երեխաները, ովքեր հիվանդանում են հարնշիկային թարախակույտով, հաճախ պատվաստվում են, և նրանց մոտ վարակը կարող է առաջացնել շնչուղիների խցանում։

Ստուգաբանություն 
Այն հաճախ կոչվում է quincy կամ quinsey  ֆրանսիական esquinancie բառի անգլերեն տարբերակները, որոնք սկզբնապես թարգմանվել են որպես squinsey և հետագայում quinsy։

Հատկանշական դեպքեր 

 Խվերսեմի Սուլթան Թեքեշը
 Օցեոլա
 Միշել դե Մոնտաժին
 Հռոմի Պապ Ադրիան IV
 Ենթադրվում էր, որ Ջորջ Վաշինգտոնը մահացել է հարնշիկային թարախակույտի առաջացրած բարդություններից, բայց այժմ ենթադրվում է, որ մահացել է էպիգլոտիտից։
 Սովորական տղաները խմբի Ջեյմս Գրեգորին գրեթե մահանում էր, քանի որ նրան երկար ժամանակ չէին բուժում, մինչև չսկսեցին անհետաձգելի բուժօգնությունը։
 Էյիչիրո Օդան բարդությունների պատճառով հոսպիտալացվել է։
 Յան Մակլարենը մահացավ բարդությունների պատճառով, երբ ԱՄՆ-ում դասախոսական շրջագայության էր։

Ծանոթագրություն