Հոգեծին ոչ էպիլեպտիկ նոպաներ

Հոգեծին ոչ էպիլեպտիկ նոպաները (ՀՈԷՆ կամ PNES) էպիլեպսիայի նոպաներին նմանվող իրադարձություններ են, սակայն առանց էպիլեպսիային բնորոշ ուղեղում էլեկտրական ակտիվության հայտնաբերման։ ՀՈԷՆ-ը դասակարգում են ֆունկցիոնալ նյարդաբանական խանգարումների (ՖՆԽ կամ FND) կատեգորիայում, որոնք հայտնի են նաև կոնվերսիոն խանգարումներ անվամբ։ Այս նոպաները նկարագրելու ավելի նոր տերմին է դիսոցիատիվ ոչ էպիլեպտիկ նոպաներ՝ ԴՈԷՆ-ը, իսկ նախկինում կոչվում էին կեղծ նոպաներ, փսիխոգեն նոպաներ և հիստերիկ նոպաներ, սակայն այս տերմինները այլևս չեն կիրառվում։ ՀՈԷՆ-ի բուժումը իրականացվում է սովորաբար հոգեթերապիայով և/կամ հոգեբույժի կողմից նշանակված դեղորայքներով։

Տարածվածություն 
100 000 բնակչության համար ՀՈԷՆ-ի տարածվածությունը կազմում է 2-ից 33 դեպք։ Առավել տարածված է երիտասարդների, հատկապես կանանց մոտ։ Ենթադրվում է, որ ՀՈԷՆ-ի տարածվածությունը կազմում է էպիլեպսիայի ամբուլատոր դեպքերի 5-20%-ը, ընդ որում, 75-80%-ը ախտորոշվում են կանանց դեպքում, իսկ 83%-ը՝ 15-ից 35 տարեկան անհատների։

Երեխաներ 
ՀՈԷՆ-ը հանդիպում է երեխաների մոտ ութ տարեկանից հետո և հավասար է բաշխված տղաների և աղջիկների միջև մինչև սեռական հասունացումը։ Ախտորոշման և բուժման սկզբունքները նույնն են, ինչ մեծահասակներին ուղղված ախտորոշումն ու բուժումը, այն տարբերությամբ, որ երեխաների դեպքում պետք է ընդլայնել նոպաների տարբերակիչ ախտորոշման սահմանները, որպեսզի հնարավոր լինի դիտարկել այլ հնարավոր դիագնոզները վերջիններիս շրջանում։

Նշաններ և ախտանիշներ 
ՀՈԷՆ-ով պացիենտների շրջանում դրսևորվող այդ նոպաները "նմանակում" են էպիլեպտիկ նոպաներին, ինչի հետևանքով հնարավոր է սխալմամբ ախտորոշել էպիլեպսիա, և, հետևաբար, նշանակել համապատասխան բուժում։ ՀՈԷՆ ժամանակ դրվագները գրեթե չեն տարբերվում էպիլեպտիկ նոպաներից, և երկուսի միջև հիմնական տարբերությունն է դրվագի տևողությունը։ Էպիլեպտիկ նոպաները սովորաբար տևում են 30-120 վայրկյան՝ կախված տեսակից, մինչդեռ ՀՈԷՆ-ի դրվագները՝ 2-5 րոպե։

Պատճառներ և ռիսկի գործոններ 
ՀՈԷՆ-ի պատճառագիտությունը մնում է դեռևս չպարզված։ Ըստ առկա հիպոթեզներից մեկի՝ այն ձեռք բերված, ռեֆլեքսին նմանվող ֆիզիկական ռեակցիա է կամ սովորություն, որն առաջացնում է մարմինը։ Անհատը չի կարողանում կառավարել այդ ռեակցիան, սակայն հնարավոր է վերասովորեցնել տվյալ անձին, որպեսզի ֆիզիկական շարժումները որոշակիորեն լինեն վերջինիս հսկողության տակ։ Նոպայանման այս ախտանիշների առաջացումը ակամա է, ինչը նշանակում է, որ այդ վիաճակը սիմուլյացիայի հետևանքով չէ։

ՀՈԷՆ-ի ռիսկի գործոնները ներառում են անամնեզում գլխի վնասվածքի և/կամ էպիլեպսիայի ախտորոշման առկայությունը ։ ՀՈԷՆ ախտորոշված մարդկանց մոտ 10-30%-ը տառապում են էպիլեպսիայով։ ՀՈԷՆ ախտորոշումամբ մարդիկ սովորաբար հայտնում են ֆիզիկական, սեռական կամ էմոցիոնալ տրավմայի մասին, սակայն այս անամնեստիկ տվյալները ՀՈԷՆ-ի և էպիլեպսիայի դեպքերում կարող են էականորեն չտարբերվել։

Ախտորոշում 
Համաձայն DSM-5-ի (Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ) ՀՈԷՆ ախտորոշման չափանիշներն են.
1. Կամային շարժողական կամ սենսոր փոփոխված ֆունկցիաների մեկ կամ մի քանի ախտանիշներ,
2. Կլինիկական տվյալները փաստում են ախտանիշի և հայտնի նյարդաբանական կամ բժշկական վիճակի միջև անհամապատասխանության, մասին
3. Ախտանիշի կամ ֆունկցիոնալ անբավարարության առկայությունը բժշկական և հոգեկան այլ խանգարմամբ ավելի լավ չեն բացատրվում,
4. Ախտանիշը կամ ֆունկցիոնալ անբավարարությունը առաջացնում են կլինիկորեն արտահայտված դիսթրես կամ խանգարումներ կենսագործունեության սոցիալական, մասնագիտական կամ այլ բնագավառներում, կամ պահանջվում է բժշկական հետազոտության անցկացում։
Բացի այս, անհարժեշտ է տեղեկացնել ախտանիշների կոնկրետ տեսակի մասին՝ «նոպաներով կամ ցնցումներով ընթացող»։

Ծանոթագրություններ 

Հոգեախտաբանություն
Հոգեկան հիվանդություններ
Հոգեբուժություն