Կապիտալ և գաղափարախոսություն

«Կապիտալ և գաղափարախոսություն» (), ֆրանսիացի տնտեսագետ Տոմա Պիկետիի գիրքը, նվիրված տնտեսական անհավասարության խնդրին մարդկային քաղաքակրթության պատմության համատեքստում։ Սկզբնապես հրատարակվել է ֆրանսերեն 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ Այն 2013 թվականի «Կապիտալը 21-րդ դարում» գրքի շարունակությունն է։

Հիմնական կետերը 
Անհավասարությունը որպես գաղափարական երեւույթ

Անհավասարությունը ոչ թե տնտեսական և տեխնոլոգիական, այլ գաղափարաքաղաքական երևույթ է, որը կապված է առաջին հերթին սոցիալական արդարության և արդար տնտեսության մասին յուրաքանչյուր հասարակության պատկերացումների, տարբեր խմբերի ինտելեկտուալ, այլ ոչ թե նյութական հակադրության հետ։

Այս մոտեցումը տարբերվում է պահպանողական տեսություններից, որոնք խոսում են անհավասարության «բնական» հիմքերի մասին. վերնախավը միշտ և ամենուր ներկայացնում է անհավասարությունը որպես բնական և օբյեկտիվ գործընթաց, իսկ առկա սոցիալական անհամապատասխանությունները՝ որպես աղքատ քաղաքացիների և ամբողջ հասարակության շահերից ելնելով ստեղծված կառույց, մինչդեռ նման կառույցները փոխելը սարսափելի աղետների պատճառ կդառնա։ Սակայն պատմական փորձն այլ բան է հուշում՝ հեղափոխական և քաղաքական գործընթացները, որոնք նվազեցրել և փոխակերպել են անցյալի անհավասարությունները, հսկայական հաջողություններ են ունեցել։ Հենց փոփոխությունն է ընկած ամենաարժեքավոր հաստատությունների հիմքում, որոնք իրականություն են դարձրել մարդկային առաջընթացի գաղափարը՝ համընդհանուր ընտրական իրավունք, անվճար և պարտադիր դպրոց, համընդհանուր առողջության ապահովագրություն, առաջադեմ հարկում։ Ամենայն հավանականությամբ, այս միտումը կշարունակվի նաև ապագայում։

Բայց անհավասարության նկատմամբ Պիկետիի մոտեցումը նույնպես տարբերվում է «մարքսիստական» կոչվող մի շարք դոկտրիններից։ Պիկետին, ընդհակառակը, ընդգծում է գաղափարների ոլորտի՝ գաղափարաքաղաքական ոլորտի, ինքնավար գոյությունը, ինչպես նաև այն փաստը, որ արտադրական ուժերի և հարաբերությունների մեկ վիճակ, կարող են լինել բազմաթիվ ռեժիմներ՝ գաղափարախոսություն, քաղաքականություն և անհավասարություն։ Այլընտրանքներ միշտ եղել են և կլինեն։

Տարբեր պատմական հետագծերի ուսումնասիրությունը լավագույն հակաթույնն է ինչպես էլիտար պահպանողականության, այնպես էլ հեղափոխության ակնկալիքի դեմ։ Ի վերջո, պետական ​​իշխանության հիպերտրոֆիան և անորոշությունը պակաս վտանգավոր չեն, քան սեփականության սրբացումը։ Կոմունիստական ​​աղետը նույնիսկ երկրորդ պլան մղեց ստրկատիրական, գաղութային և ռասայական գաղափարախոսությունների վնասը, ինչպես նաև դրանց կապը սեփականության և հիպերկապիտալիզմի գաղափարախոսության հետ։

Առաջընթաց և անհավասարության վերադարձ

Մարդկային առաջընթացը կա, բայց այն փխրուն է և կարող է սայթաքել անհավասարության և ազգայնականության պատճառով։ Առաջընթացի կարևոր չափանիշը կյանքի սպասվող տեւողությունն է, որը 1820 թվականին 26 տարեկանից կհասնի 72 տարվա 2020 թվականին։ Կա նաև կրթության և մշակույթի աննախադեպ հասանելիություն. ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ 19-րդ դարի սկզբին աշխարհի 15 տարեկանից բարձր բնակչության միայն 15%-ն էր գրագետ, մինչդեռ այսօր մենք խոսում ենք ավելի քան 85%-ի մասին։ Հարկ է նաև հիշել, որ 18-րդ դարից ի վեր աշխարհի բնակչությունը և միջին եկամուտն աճել են ավելի քան 10 անգամ։ Բայց ընդհանուր առմամբ, առողջապահության, կրթության և գնողունակության առումով փաստացի առաջընթացը թաքցնում է ամենաուժեղ անհավասարությունն ու անկայունությունը։

Վարկանիշներ 
Bloomberg՝ ուշադիր ուսումնասիրելով մարդկային հասարակություններում ընդունված անցյալի և ներկայի գաղափարախոսությունները՝ հեղինակը նշում է, որ դրանք բոլորը հասարակության քաղաքական և սոցիալական կայունությունը պահպանելու համար ծառայում էին արդարացնելու տնտեսական անհավասարությունը և գաղափարախոսությունների միջև եղած տարբերությունը։ Անցյալն ու ներկան այս առումով այնքան էլ մեծ չէ։ Հեղինակը տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական համակարգերի, գույքային հարաբերությունների և այլ հասարակական ինստիտուտների բազմակողմանիության և բարեփոխման կողմնակից է։

The Guardian՝ հիմնվելով մեծ ծավալի և խորության համեմատական ​​տվյալների վրա՝ գիրքը ներկայացնում է տնտեսական անհավասարության պատմությունն ու զարգացումը տարբեր քաղաքական ռեժիմներում՝ հին ասիական և ստրկատիրական հասարակություններից մինչև ժամանակակից հետգաղութատիրական և հիպերկապիտալիստական ​​հասարակություններ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հավասարության և կրթության համար պայքարն էր, այլ ոչ թե սեփականության սրբացումը, որը հանգեցրեց տնտեսական զարգացմանն ու մարդկային առաջընթացին։

Ջեֆ Մանը գովաբանել է կապիտալն ու գաղափարախոսությունը London Book Review-ում։ Նա վիճարկեց Պիկետիի պնդումը, որ 20-րդ դարում սոցիալ-դեմոկրատիան պետք է անցներ մասնավոր սեփականության և կապիտալիզմի սահմաններից։ Այնուամենայնիվ, Մանն ասաց, որ գիրքը «խիստ պնդում է, որ այն գաղափարը, որ տնտեսական աճը կլուծի անհավասարությունը, պատրանք էր»։

Հրատարակություններ 
  Capital et idéologie, Éditions du Seuil, Paris, 2019, ISBN 978-2-02-133804-1

Տես նաև 
 «Կապիտալը 21-րդ դարում»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Le Monde (Франция): неравенство — идеологическое и политическое явление. Отрывки из новой книги Тома Пикетти ИноСМИ
 Андрей Колесников Тома Пикетти и Маркс за пять минут Ведомости

Տնտեսագիտություն
Կապիտալիզմ
Սոցիալական անհավասարություն
Գրքեր այբբենական կարգով