Ալինա Մնացականյան

Ալինա Մնացականյան (), Իրանում ծնված հայազգի վիզուալ նկարիչ։ Հայտնի է տարբեր մեդիաներով իր կոնցեպտուալ ինստալյացիաներով (վիդեո, ձայն, ռոբոտաշինություն, առարկաներ) և իր նկարչության ու գծագրման ոճով, որը կոչվում է Marks: Ինքնությունը, սահմանները և անարդարությունը նրա նախընտրած թեմաներն են։

Ապրում և աշխատում է Շվեյցարիայի Նյոշատել քաղաքում։ 2011-2017 թվականներին եղել է Շվեյցարիայի պրոֆեսիոնալ վիզուալ արվեստագետների ասոցիացիայի նախագահը, 2017 թվականից՝ Visarte Neuchâtel-ի («Վիզարթե») համանախագահը։

Կենսագրություն 
Ալինա Մնացականյանը ծնվել է Թեհրանում, պլաստիկ վիրաբույժ Հասմիկ Հարությունյանի և ճարտարապետ Լևոն Մնացականյանի ընտանիքում։ 1976-1978 թվականներին Մնացականյանը ճարտարապետություն է սովորել Թեհրանի համալսարանի ճարտարապետության դպրոցում։

1979 թվականին Իրանի հեղափոխության ժամանակ տեղափոխվել է Փարիզ՝ շարունակելու ուսումը վիզուալ արվեստի ուղղությամբ։ Ուսման ընթացքում պրոֆեսոր Էդմոն Քուշոն վճռորոշ դեր է ունեցել Մնացականյանի աշխատանքի զարգացման գործում։ Նրա հայեցակարգային և վերլուծական մտածելակերպն ազդել է ապագա արվեստագետի հետագա աշխատանքի վրա։ Մնացականյանի ուսումնասիրության արդյունքներից է Verb-images շարքը, որը ստեղծել է՝ օգտագործելով հայոց այբուբենի տառերը։ Ձևական և պայմանական ձևը, որը գրությունն է, բանավորից տեսողական ռեժիմի փոխակերպման միջոցով ստանում է մաքուր պատկերի արժեք՝ առանց ճանաչելի ձևերի հղումների։ Այս հետազոտությունը նպատակ ունի օգտագործել սովորական և հայտնի ձև՝ վերացական տեսողական պատկերներ ստեղծելու համար։

1981-1983 թվականներին Մնացականյանը ընդգրկվել է ռեժիսոր Արբի Օվանեսյանի թատերախմբում, ով հայտնի է իր փորձարարական ստեղծագործություններով։ Երկամյա փորձի արդյունքում ստեղծվեց «Ինչպես է մայրիկիս ասեղնագործված գոգնոցը ընդգրկվում իմ կյանքում»։ Ներկայացման կինոտարբերակը ստեղծվել է 1985 թվականին։ Մնացականյանը որպես դերասան մասնակցել է այս ստեղծագործության թե՛ պիեսի, թե՛ կինոտարբերակներին։

Գործունեություն

Լոս Անջելես 
1984 թվականին Մնացականյանը տեղափոխվել է Լոս Անջելես։ Կարիերան սկսել է արվեստի և դիզայնի ոլորտում։ 2000 թվականին արվեստի մագիստրոսի կոչում է ստացել Լոս Անջելեսի Կալիֆորնիայի նահանգային համալսարանում։ Պրոֆեսորներ Ջո Սոլդեյթը և Էլիզաբեթ Բրայանտը էական ազդեցություն են ունեցել ինստալյացիոն և վիդեո արվեստի վրա։ Մնացականյանը ուսման ընթացքում սկսել է կասկածի տակ առնել իր ինքնությունը։ Նա ծնվել է Իրանում, ապրել է Ֆրանսիայում, այժմ ԱՄՆ-ում է, և իրեն հայ է համարում։ Նա իր մտքերը փոխանցել է «Տուփ, խաչ, մասնատում, ցեղասպանություն (1996)» ստեղծագործությանը, անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանությանը ինստալյացիայի միջոցով՝ միախառնելով առարկաներ, պատկերներ, երաժշտություն և ներկայացում։ Այս ժամանակաշրջանի ավելի ուշ աշխատանք է «Ինքնադիմանկարը» (1997), որտեղ նա դնում է տարբեր իրեր, այդ թվում՝ հողը, տունը և իր պատկերը ստվարաթղթե տուփերում։ Մնացականյանն կրկին օգտագործում է ստվարաթղթե տուփեր մեկ այլ ինստալյացիայի մեջ, որը կոչվում է «Ճամփորդություն» (1997)։

Այս շրջանում նրա աշխատանքն ավելի խորհրդանշական է դարձել։ Տան հիմնական ձևը կրկնվում է նրա աշխատանքներում։ 2000 թվականին ստեղծել է «House on Wheels»-ը վիդեո ինստալյացիա՝ կենտրոնում անիվների վրա գտնվող տուն։ Դա ինքնակենսագրական աշխատանք է, որն անդրադառնում է 3 երկրներում նրա կյանքին և հայկական ինքնությանը։ Դա հղում է նրա բազմամշակութային եսին։

2003 թվականին Մնացականյանը դրամաշնորհ է ստացել Կալիֆորնիայի հումանիտար գիտությունների խորհրդի կողմից «Մեր պատմությունների» համար՝ համայնքի վրա հիմնված նախագիծ, որտեղ նա աշխատել է մի խումբ բազմամշակութային ուսանողների հետ և ստեղծել ձայնային ինստալյացիա՝ տարբեր լեզուներով ներկայացվող պատմություններով։ Նույն թվականին նա ստեղծում է «1» «մահացել է մարդ» ստեղծագործությունը։ Երեք օրինական չափի տետրեր, որոնցում կա «1 մարդ մահացել է» արտահայտությունը, կրկնվել է մեկուկես միլիոն անգամ։ Աշխատությունը կոչված է եղել ճանաչելու յուրաքանչյուր մարդու, ով զոհվել է 20-րդ դարի սկզբին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։

Շվեյցարիա 
2006 թվականին Մնացականյանը տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ Նա ստեղծել է նոր աշխատաոճ, որը կոչվում էր Marks՝ նկարներ և գծանկարներ, հաճախ բազմաշերտ, որոնք նման են գրվածքի։ «Երբ մի տեղից մյուսն ենք գնում, մեր նշաններն ենք դնում։ Նոր նշանները չեն ծածկում հներին, այլ լրացնում են դրանք»,- ասում է Մնացականյանը։ 2007 թվականին «Շվեյցարիայի մշակույթի կանտոնալ գրասենյակից» նա դրամաշնորհ է ստացել «Սարը գալիս է ինձ մոտ» խորագրով ինստալյացիայի համար։ Հինգ տեսահոլովակ-ինստալյացիայի մեջ ռոբոտը և Արարատ լեռան մոդելը` հայերին և Հայաստանին մոտ գտնվող լեռը, բայց այլ երկրում, գնում է համաշխարհային շրջագայության։

«Լեռը գալիս է ինձ մոտ» աշխատանքի համար Մնացականյանը օժանդակություն է ստացել Լոզանի պոլիտեխնիկական ակադեմիայից։ Համագործակցությունը պետք է օգտագործեր ռոբոտ՝ լեռը տեղափոխելու համար։ Ռոբոտաշինության հետ կապված նրանց փորձը շարունակվել է 2009 թվականին, երբ նա դարձել է Լուգանոյի Արհեստական բանականության ինստիտուտի «Շվեյցարիայի արվեստագետները լաբորատորիաներում» նախագծի ռեզիդենտ։ 9-ամսյա գործունեության ընթացքում ծանոթացել է արհեստական բանականության և ռոբոտաշինության աշխարհին և ռոբոտային փերֆորմանս է ներկայացրել փոքր անիվներով ռոբոտներով։ Ներկայացումը կոչվում է «Երբ ես արթնացա, արևը շարժվեց», ևս մեկ ստեղծագործություն՝ կապված շարժման հետ, թե ինչպես է այն փոխում կյանքի պայմանները։

Նրա ինստալյացիաներում և փերֆորմանսներում մեդիաները հետևում են կոնցեպտներին։ Այսպիսով, 2012 թվականին նա Հայաստանում ստեղծել է «Մեր կիկլոպյան պատերը» հատուկ ինստալյացիան, որը համայնքային շինարարական աշխատանք էր, որի արդյունքում մաքրվել է գյուղը, որտեղ կան պատմական կիկլոպյան պարիսպներ, և ստեղծվել է պլաստիկ շշերով պատ մաքրման ընթացքում հայտնաբերված մետաղի, թղթի և ապակու կտորներով։

2014 թվականին Մնացականյանը ցուցադրություն է կազմակերպել Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Էդմոն Հաբեթյանի հետ Ֆրանսիայից և Քեթրին Էշլիմանի, Ժենևիև Պետերմանի, Ժոզետ Տարամարկազի և Պիեր Ջորջիո դե Պինտոյի հետ Շվեյցարիայից։ Նախագիծն իրականացվել է «Մոտեցիր» խորգրով՝ նպատակ հետապնդելով կապ հաստատել տեղի հասարակության հետ ինտերակտիվ արվեստի գործերի և տարբեր միջոցառումների միջոցով։ Մնացականյանը այս ցուցահանդեսի համար ստեղծել է ինտերակտիվ ինստալացիա՝ «Ուղերձ շշով»։

2015 թվականը Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցն էր. Մնացականյանը ստեղծել է 1 մահացածի նախագծային տարբերակը, որը նա անվանել է «Մեկ մարդ մահացել է, անցողիկ հուշարձան»։ Գաղափարն այն էր, որ աշխատանքը հնարավորինս շատ տեղերում նախագծվեր Շվեյցարիայում և այլուր։ Տեխնիկապես աշխատանքը ծրագրաշար է, որը կրկնում է «մեկ մարդ մահացել է» արտահայտությունը տարբեր չափերի և մոխրագույնի երանգներով։ Կարմիր գույնով հաշվիչը ցույց է տալիս կրկնությունը և վերսկսվում է, երբ այն հասնում է 1,5 միլիոնի։ 2017 թվականին Մնացականյանը այս նախագիծը, ինչպես նաև Ցեղասպանությանն առնչվող իր մյուս աշխատանքները վավերագրել է կրկնակի գրքում, որը լույս է տեսել 2018 թվականին։ Գրքերից մեկը «1 մարդ մահացել է» գրքի 3-րդ տարբերակն է՝ տպագրված 100 սահմանափակ տպաքանակով։ Ուղեկցող գիրքը գրված է հինգ գրողների կողմից հինգ տարբեր լեզուներով, բոլորը թարգմանված են անգլերեն։ Գրողներն են Մարիո Կազանովան, Ռամելա Գրիգորյան Աբբամոնտյանը, Ալիս Հենկեսը, Սուրեն Մանուկյանը և Կարինե Տիսոտը։

2016 թվականին Մնացականյանը սկսել է մի շարք համագործակցություններ երաժիշտների հետ։ Այս համագործակցությունների արդյունքում ստեղծվել է անիմացիոն և թվային նկարների շարք։ Անիմացիոն նկարը այն նկարն է, որը աստիճանաբար զարգանում է երաժշտության ընթացքում, որտեղ դիտողը կարող է տեսնել ստեղծագործության բազմաթիվ մուտացիաներ։ Համագործակցել է դաշնակահար Կարինե Վարդանյանի, System of a down խմբից Սերժ Թանկյանի և 2019 թվականին ֆլեյտահար Բարբարա Մինդերի հետ։

2016 թվականից նկարչությունը դարձել է Մնացականյանի սիրելի միջոցը։ Գծագրերը նշանների շարունակությունն են, բայց սև թանաքով սովորաբար և առանց շերտերի։ 2018 թվականին գծանկարներն ու նկարները զարգացել են եռաչափ։ Մնացականյանը լազերային կտրվածքով փայտի միջոցով ստեղծել է եռաչափ նկարներ։

Արվեստագետների կացարաններ, նախագծեր 
 2014 Նյոշատել քաղաքը և կանտոնը, «Մոտեցիր», ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան, Հայաստան
 2012 Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալություն (SDC), «Մեր կիկլոպյան պատերը»
 2012 Կացարան Արվեստի և մշակութային հետազոտությունների լաբորատորիաներում (ACSL), Հայաստան
 2009 Կալիֆորնիայի պետական համալսարան, Ֆուլերթոն, արվեստագետների կացարան Grand Central Art Station-ում, Սանտա Անա, Կալիֆորնիա
 2009 Նյոշատել, Բազմամշակութային համախմբման ծառայություն, Մեր պատմությունները
 2008 Մշակույթի կանտոնալ գրասենյակ, «Արվեստագետները լաբորատորիայում կացարան» Դալլ Մոլե Արհեստական բանականության ինստիտուտ, Լուգանո
 2007 Մշակույթի դաշնային գրասենյակ (Շվեյցարիայի մշակույթի նախարարություն) «Լեռը գալիս է ինձ մոտ»։

Հանրային հավաքածուներ 
 Նյոշատել քաղաք, Շվեյցարիա
 Arc բարձրագույն դպրոց, Նյոշատել, Շվեյցարիա
 Ինժեներական բարձրագույն դպրոց, Սանկտ Իմիե, Շվեյցարիա
 Նյոշատելի արվեստի և պատմության թանգարան, Շվեյցարիա
 Գեղեցկության արվեստի թանգարան, Լե Շո դե Ֆոն, Շվեյցարիա
 Նյոշատելի հանրային և համալսարանական գրադարան, Շվեյցարիա

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Իրանահայ նկարիչներ
Իրանահայ արվեստագետներ
Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ