Սպարտայի հնագիտական թանգարան

Սպարտայի հնագիտական թանգարան (), հնագիտական թանգարան Սպարտայում՝ Լակոնիայում՝ Հունաստանում, որտեղ պահպանվում է հազարավոր արտեֆակտներ Սպարտայի հնագույն ակրոպոլիսից և Լակոնիա մունիցիպալիտետի մնացած մասից։ Սա Հունաստանի հնագույն թանգարաններից մեկն է։ Ինչպես հաղորդվում է․ «սա առաջին հունական թանգարանն է՝ կառուցված գավառաքաղաքում» (1874–76 թվականներ)։ Կառուցվել է ճարտարապետ Գ․ Կացարոսի հատակագծով։

Հավաքածուի առարկաները թվագրվում են նոր քարի դարից մինչև ուշ հռոմեական շրջանով։ Կա 500 մ² ընդհանուր մակերեսով յոթ սենյակ, որոնք ցուցադրում են հավաքածուի փոքր մասը։

Պատմություն 
Սպարտայի հնությունների առաջին պատմական ուսումնասիրությունները սկսվում են 1720-ական թվականների վերջերից, երբ Միշել Ֆոուրմոնթը ճամփորդում էր Հունաստանում՝ ուսումնասիրելով հին գրությունները, բայց հնագիտական պեղումներ չեն անցկացվել։ Առաջին պեղումները անցկացրել է Լուի Ռոսը (1806–1859 թվականներ)․ նա ուսումնասիրել է փլատակները և որոշ գերեզմաններ։ Որոշ գտածոներ, որոնք սկզբնական շրջանում հավաքվել են Սուրբ Պենտելեմոնի մատուռում, տեղափոխվել են քաղաքային ռատուշա, որտեղ վնասվել են հրդեհի ժամանակ։ 1872 թվականին հնագիտական միությունը ուղարկել է հնագետ Պանագիոտիս Ստամատակիսին․ հայտնաբերված բազմաթիվ գտածոներ ցրվել են քաղաքի մասնավոր տներում և ամբողջ տարածաշրջանում։ Երկու տարվա ընթացքում դպրոցի բակում ձևավորված հավաքածուն համալրվել է և այնտեղից փոխանցվել հնագիտական թանգարանի նորակառույց շենքին։

Սպարտայի հնագիտական թանգարանը ստեղծվել է 1875 թվականին և գտնվում է նեոդասական շինությունում՝ կառուցված ճարտարապետ Գ․ Կացարիսի հատակագծով։ Բացումից տարիներ անց այն զգալիորեն լքվել է, և նրա ցուցանմուշների մեծ մասը ներկայումս պահվում են պահեստներում։

2020 թվականի հունիսին Հունաստանի մշակույթի և սպորտի նախարար Լինա Մենդոնին հավանություն է տվել քաղաքի նոր հնագիտական թանգարանի կառուցման և գոյություն ունեցող թանգարանի վերակառուցման ծրագրերին։ Այս նախաձեռնությունը ներառում էր Ստավրոս Նիարհոսի հիմնադրամի կողմից նշանակալի ֆինանսավորում և առաջխաղացում։

Հավաքածու 
Թանգարանում պահվում են Լակոնիա պրեֆեկտուրայի շրջանում պեղեմնումների գտածոներ, այն պայմանով, որ դրանք չեն ցուցադրվում Գիտիոնի կամ Նեապոլի ազգային հնագիտական թանգարանի հավաքածուներում։

Շենքի յոթ սենյակներում կան հետևյալ սրահները․

 I սրահ՝ հռոմեական ժամանակաշրջանի ստելաներ
 II սրահ՝ գտածոներ Արտեմիս Օրտիայի սրբավայրից
 III սրահ՝ հռոմեական դարաշրջանի մոնումենտալ քանդակ և դիմանկարչություն
 IV սրահ՝ նախապատմական գտածոներ ողջ Լակոնիայից
 V սրահ՝ հռոմեական խճանկարներ
 VI սրահ՝ Ապոլոնի տաճարի ճարտարապետական մասերը Ամիկլներում, որոնք հավաքածուի ավելի մեծ բաժին են կազմում
 VII սրահ՝ լակոնիական քանդակներ և դրանց մասեր։

Ցուցանմուշներ 
Թանգարանի աջ կողմում՝ առաջին սրահում, գտնվում են արխայիկ արձանագրություններ և սյուներ։ Երկրորդ սրահում ցուցադրված են ռելիեֆային աշխատանքների նմուշներ, որոնք վերաբերում են արխայիկ և հռոմեական շրջանին։ Երրորդ սրահում ցուցադրված են տարբեր գտածոներ՝ միկենյան գործիքներ և սպասք, Աթենասի բրոնզե արձանիկը, որը թվագրվում է մոտ մ․թ․ա․ 450 թվականով, նաև մ․թ․ա․ 5-րդ դարի սպարտացի հոպլիթի կիսանդրին, որը, ինչպես կարծում են, պատկերում է Լեոնիդ թագավորին։

Թանգարանի ձախ մասում՝ առաջին սենյակում, այցելուն հնարավորություն ունի տեսնելու հին հունական քրմերի փոքր զոհաբերությունները Արտեմիսի, Մենելաոսի և Ամբուրգի սրբավայրերից կավե և բրոնզե իրերը։ Հատուկ հետաքրքրություն են իրեիցից ներկայացնում կավե դիմակները Արտեմիսի սրբավայրից, որոնք 7-6-րդ դարերի լակոնական մշակույթի կարևոր նմուշներ են։ Դա փայտե կամ կաշվե իրերի իմիտացիա է, որոնք կրում էին սուրբ վայրերում կրոնական պարերին մասնակցողները։

Վերջապես, երկրորդ սրահում ցուցադրված են հելլենիստական և հռոմեական ժամանակաշրջանների գտածոներ, նաև գտածոներ Ալեպոտիրիպ անձավից։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Hellenic Ministry of Culture and Tourism/in Greek
 www.planetware.com
Սպարտա
Հունաստանի թանգարաններ
Հնագիտական թանգարաններ
1875 հիմնադրված թանգարաններ