Դիմակ (վիպակ)

«Դիմակ», լեհ գրող-փիլիսոփա Ստանիսլավ Լեմի վիպակը։ Ժանրային առումով այն «կոշտ» գիտական ֆանտաստիկայիի, ֆենտեզիի և հոգեբանական դետեկտիվի ներդաշնակ սինթեզ է։

Սյուժե 
Վիպակի գործողությունը տեղի է ունենում քվազի-միջնադարյան աշխարհում։ Սյուժեի հիմնական գիծը բարձրաստիճան այլախոհ գիտնականի հետապնդումն է մարդասպան- անդրոիդի կողմից, որն ի սկզբանե գեղեցիկ կին է թվում, և սկզբում ինքն իրեն գիտակցում է որպես այդպիսին։ Պատմության հիմքում ընկած է անձի` իր վարքի խոր դրդապատճառները չճանաչելու գաղափարը։ Ռոբոտը տեղյակ է իր մասին. ռոբոտը բացահայտում է իր մտադրությունները. ռոբոտը հետևում է հետքին։ Մարդասպանը պետք է հասնի սիրելիին, նա չի կարող ապրել առանց նրա։ Սա փոխաբերություն չէ, այլ փաստ է։ Նա հասցնում է...

Գլխավոր հերոսուհին, որի գիտակցությունը բեկումնային արթնանում է մի աշխարհում, որը հիշեցնում է ֆենտեզիի կոշտ աշխարհը, սկսում է անհանգստանալ՝ գիտակցելով որոշ տարօրինակություններ։ Օրինակ, նա տարօրինակ ճանաչմամբ է արձագանքում դեմքերին, այդ թվում ՝ գիտնական Արրոդեսի դեմքին, ցավալիորեն իր հիշողության մեջ ինչ - որ հետքեր է փնտրում, այդ թվում ՝ նրա մեջ ներդրված բազմաթիվ կանանց հիշատակը։ Նա չի կարող հասկանալ, թե ով է նա, որտեղից նրան այդպիսի ֆիզիկական ուժ, սայթաքելով նա աննկատելիորեն դուրս է հանում մի թուփ արմատներից, նա նույնիսկ չգիտի, թե ինչ անունով ներկայանա` կոմսուհի Տլենիքս, Անգելիտա, որտեղ է իր հայրենիքը, կան շատ պատասխաններ։

Որոշ ժամանակ անց, ուժասպառ եղած այս պառակտումից և հարցնելու անկարողությունից, բառերի փոխարեն «խռխռոց և համրություն», նա վերամարմնավորվում է։ Տեսարանը գրված է այնպես, որ անհասկանալի է ՝ նա ցանկանում էր ինքնասպան լինել որովայնը բացելով, թե՞ ուզում էր ներսում թաքնված ինչ-որ ձվաձև արծաթափայլ առարկա տեսնել։ Այս տեսարանը տեսնում է Արրոդեսը, նա սարսափահար վազում է։ Արագ և վտանգավոր մեխանիկական սարքի նոր մարմնում հերոսուհին որոնում է գիտնականի հետքը և սկսում հետապնդումը։ Նա, հնազանդվելով ծրագրին, նրան «ժամանակ է տալիս հուսահատություն կուտակելու», բայց միևնույն ժամանակ փորձում է ինքն իրեն ճանաչել և լիովին համոզված չէ ՝ կարո՞ղ է արդյոք սպանել նրան։ Վանքում հայտնվելուն պես նա վիրահատվում է. Նրա հիմնական զենքը `խայթը ցողում են երկաթով, ինչը պետք է բարձրացնի նրա ազատությունը։ Վանականները լիովին չեն հավատում նրան, բայց արդարացնում են նրա անկեղծությունը։

Արրոդեսին առևանգում են փրկագնի համար, և երբ վանահայրը մեքենայ-աղջկան ցույց է տալիս գիտնականի և հանցագործների հետքերը, նա շտապում է հետապնդման։ Լեռներում վտանգավոր վերելքի ժամանակ առևանգողներից մեկը մահանում է ՝ սայթաքելով նրա մարմնի վրա, անխոնջ հետապնդողը շտապում է ամբողջ ուժով։  Արրոդեսը, փորձելով փախչել, մահացու վերք է ստանում։ Նա այդպես էլ չի ճանաչում աղջկան, և նա մնում է Արրոդեսի հետ՝ «անզոր մահաբեր»։

Քննադատություն 
Վիպակին բացասաբար է վերաբերվել Բորիս Նաթանովիչ Ստրուգացկին։ 1976 թվականի սեպտեմբերի 11-ի Բորիս Շտերնին ուղղված նամակում նա գրել է.«Իսկ «Դիմակ »- ը ինձ դուր չի եկել։ Չնայած այն հանգամանքին, որ վերջին շրջանում մեզ մոտ հրապարակվում է, դա, անկասկած, լավագույնն է։ ԼԵՄ` սա Լեմն է։ Սակայն «Սոլյարիսի» և նույնիսկ «Անպարտելի» համեմատ աա, անշուշտ աննշան է (եթե չասենք ՝ կեղծիք)»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 «Դիմակ»-ը  в «Ֆանտաստիկայի լաբորոտորիայում»
 Ընթերցողների կարծիքները
 Հեռուստաներկայացում

Ստանիսլավ Լեմի ստեղծագործություններ