Ֆեթշեյմինգ

Ֆեթշեյմինգ ( — «ճարպ» կամ «գեր»,  — «ամաչել») կամ ֆեթֆոբիա ( —  «ճարպ» կամ «գեր»,  — «վախ») — գործողություններ կամ հայտարարություններ, որոնք նսեմացնում, ծաղրում կամ վիրավորում են մարդուն կամ մարդկանց խմբին գեր լինելու համար. սոցիալական ստիգմանիզացիա և խտրականություն  ավելորդ քաշ ունեցող կամ ճարպակալումով տառապող անձի կամ մարդկանց խմբի նկատմամբ. «ավելորդ քաշի» դատապարտման մշակույթ, որտեղ «նորմալ քաշի» սահմանները որոշվում են սուբյեկտիվ։ Հիմնվելով այն գաղափարի վրա, որ գիրությունը վնաս է առողջությանը, անհրապույր, ամոթալի և «անբարոյականության» արդյունք։ Ֆեթշեյմինգի զարգացմանն ու տարածմանը մեծապես նպաստում են նորաձևության և կինոյի, գովազդի և ԶԼՄ-ի կողմից։  Ֆեթշեյմինգի հետևանքով նվազում է մարդու կյանքի որակի ցուցանիշը և ձեռք բերվում առողջության հետ կապված լուրջ խնդիրներ, այն թվում և հոգեկան՝ ֆեթշեյմինգը հանգեցնում է դեպրեսիայի, տագնապային և սնման խանգարումների։ Կանայք տղամարդկանցից առավել հաճախ են դառնում Ֆեթշեյմինգի թիրախային խմբում։

Կոգնիտիվ աղավաղում 
Կաուզիալ ատրիբուցիայի արդյունքում ձևավորվում է կողմնակալ վերաբերմունք ճարպակալումով կամ «ավելորդ քաշ» ունեցող մարդկանց նկատմամբ. նրանց վերագրվում են բնավորության բացասական գծեր, ինչպիսիք են՝ «ծույլ», «ագահ», «հիմար», «գարշահոտ», «դանդաղ», «սանձարձակ» կամ «թուլամորթ»։ Սա հալո էֆեկտի դասական օրինակ է, երբ մարդու մեկ որակի գնահատումն ազդում է նրա մյուս հատկանիշների գնահատման վրա։ Այսինքն՝ մարդու ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները՝ նրա մարմնում ճարպի տոկոսը, փոխկապակցվում է նրա բնավորության հետ։

Տարածում և առանձնահատկություններ 
Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում ավելացել է քաշի խտրականություն քանակը։ Որոշ երկրներում սեռական փոքրամասնությունները և հոգեկան խանգարումներ ունեցող մարդիկ ավելի քիչ են ենթարկվում բացասական կարծրատիպությանը, քան «ավելորդ քաշ» ունեցող մարդիկ։ Գեր կանայք իրենց քաշի պատճառով շատ ավելի հաճախ են բախվում բացասական մեկնաբանությունների, քան նախկինում էր համարվում։ Նախկին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ավելորդ քաշ ունեցող կամ ճարպակալումով մարդիկ իրենց կյանքի ընթացքում ընդամենը մի քանի անգամ են ենթարկվում բռնության։ Սակայն իրականում միջինում նման դրվագներ լինում են շաբաթական երեք անգամ, իսկ տհաճ մեկնաբանությունները առավել հաճախ լինում են ամուսիններից, ընկերներից և ընտանիքի անդամներից։

Կարևոր է նշել, որ Ֆեթշեյմինգը չի սահմանափակվում առաջին, երկրորդ կամ երրորդ աստիճանի ճարպակալում ունեցող մարդկանց ստիգմանիզասիայով, այն նաև ազդում է նրանց վրա, ում ֆիզիոլոգիական պարամետրերը գտնվում են ՄԶԻ-ի նորմայի կամ ավել սահմաններում:.

Առանձնահատկություն է համարվում նաև այն, որ խտրականության ենթարկվող խմբերը սովորաբար փոքրամասնություններ են, սակայն գերիշխող սոցիալական խումբն ավելորդ քաշ ունեցող կամ ճարպակալումով մարդիկ են, ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ այլ երկրներում, որտեղ հասարակության մեջ Ֆեթշեյմինգի մակարդակը բարձր է։ Ռուսաստանում  20-ից բարձր տղամարդկանց 54% տառապում է «ավելորդ քաշից» և 15%-ը ճարպակալումից։ Ռուս կանանց շրջանում ճարպակալումը նկատվում է կանանց 28,5%-ի մոտ, իսկ «ավելորդ քաշը»՝ կանանց գրեթե 59%-ի մոտ։ Այս մարդիկ ենթարկվում են ստիգմատիզացիայի, խտրականության կամ բռնության ընտանիքում, գործատուների, բուժաշխատողների կողմից և միջանձնային հարաբերություններում (ներառյալ ռոմանտիկ հարաբերությունները):  Ավելին, փորձը, որի արդյունքները հրապարակվել են «International Journal of Obesity» ամսագրում, բացահայտեց երդվյալ ատենակալ տղամարդկանց կողմից կողմնակալ վերաբերմունքի առկայությունը դատարանի դահլիճում գեր կին մեղադրյալների նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, կանանց նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը անհամաչափորեն ավելի տարածված է, քան տղամարդկանց մոտ, թեև ավելորդ քաշ ունեցող տղամարդկանց և կանանց թիվը մոտավորապես հավասար է։

Գործատուների կողմից խտրականություն 
Գործատուները հաճախ սխալ են գնահատում ավելորդ քաշ ունեցող մարդկանց կարողությունները և ենթադրում են, որ նրանք կտդվարանան բարդ առաջադրանքներ կատարելուց կամ երկար ժամանակ աշխատելուց շուտ կհոգնեն։ Սակայն գեր մարդիկ կարող են լինել ոչ պակաս, իսկ որոշ դեպքերում նույնիսկ ավելի ուժեղ և դիմացկուն։

Էքսեթերի համալսարանի գիտնականները պարզել են, որ կանանց մոտ ավելորդ քաշը հանգեցնում է կյանքի հնարավորությունների նվազմանը, այդ թվում նաև ավելի ցածր եկամուտ։ Նրանք ուսումնասիրել են 70 միանուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմներ, որոնք կապված են ՄԶԻ-ի հետ՝ օգտագործելով «UK Biobank»-ի 40-ից 70 տարեկան 120,000 կամավորների տվյալները։  Հետազոտության համաձայն, եթե կինը 6,3 կգ-ով ավել է կշռում բացառապես գենետիկական պատճառներով, ապա նրա տարեկան եկամուտը 1500 ֆունտ ստեռլինգով ցածր է եղել, քան նույն հասակի, բայց ավելի թեթև քաշ ունեցող կնոջը։ Նույն ուսումնասիրությունը նլատել է նման կապ տղամարդկանց եկամուտի և հասակի միջև։

Թենեսի նահանգի Նեշվիլ քաղաքի Վանդերբիլթի համալսարանի իրավագիտության դոցենտ Ջենիֆեր Բենեթ Շինալը նույնպես հայտնաբերեց աշխատավարձի տարբերություն ավելորդ քաշ ունեցող և նորմալ քաշ ունեցող կանանց միջև։ Այս տարբերությունը, ըստ նրա հետազոտության, պայմանավորված է նրանով, որ գեր կանայք, մի կողմից, ավելի հաճախ քան նորմալ քաշ ունեցող կանայք աշխատում են այնպիսի ոլորտներում, որոնք ներառում են ֆիզիկական աշխատանք՝ տանը, բժշկական օգնություն ցուցաբերելը, սնունդ պատրաստելը և երեխաներին խնամքը:Մյուս կողմից, նրանք ավելի քիչ են զբաղեցնում այնպիսի պաշտոններ, որոնք պահանջում են մարդկանց հետ փոխգործակցություն։ Իսկ ֆիզիկական ջանք պահանջող աշխատանքները, հաճախ ավելի քիչ են վարձատրվում, քան որոնք ներառում են հաճախորդների հետ շփում։ Այս երևույթը նա անվանեց «պատիժ գիրության համար»։ Շինալը նաև պարզել է, որ նույնիսկ եթե գեր կինն աշխատում է հաճախորդների հետ, նա միևնույն է ավելի քիչ է վարձատրվում, քան մյուս կանայք։ Շինալն պնդում է, որ հասարակությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում կանանց արտաքին տեսքին, ուստի կարծում է, որ խտրականությունը կարող է լինել հնարավոր բացատրություններից մեկը։ Նա նաև ավելացնում է. «Գործատուները կարող են համարել, որ իրենց հաճախորդները գիրությունը կանանց մոտ գտնում են ավելի վանող, քան տղամարդկանց, և չեն ցանկանում աշխատանքի ընդունել ճարպակալում ունեցող կանանց հաճախորդների սպասարկման աշխատանքներում»։

Ֆեթշեյմինգ և առողջություն

Ֆեթշեյմինգի ազդեցությունը առողջության վրա 
Քաշի խտրականության հետևանքով առաջացած սթրեսը հանգեցնում է ֆիզիկական և մտավոր առողջության վատթարացման։

Ֆեթշեյմինգի ենթարկվող մարդիկ, ավելի մեծ հավանականությամբ սկում են իրենց համարել ավելորդ քաշով՝ անկախ իրենց ՄԶԻ-ից:։ Արտաքին տեսքի համար քննադատության արդյունքում, այդ թվում՝ սիրելիների (հաճախ կատակների տեսքով) գնահատման արդյունքում, մարդու մոտ կարող է զարգանալ ներքին ֆետֆոբիա, այսինքն՝ ատելություն իր մարմնի և իր հանդեպ։ Անխզելիորեն կապված լուքիզմի, Ֆեթշեյմինգի և նորաձևության ստանդարտների արմատավորում և ԶԼՄ-ների արդյունաբերությունների հետ, ներքին ֆեթֆոբիան կարող է դրսևորվել, օրինակ՝ հաճույք ստանալու արգելքի տեսքով՝ սննդային սահմանափակումներ, սոցիալական մեկուսացում, հրաժարում սեռական և ֆիզիկական ակտիվությունից (պարելու, վազելու, ազատ գործելու վախից; կաշկանդվածության և փակվածության զգացողությունից առաջանում է «փոքրանալու» և «կորչելու» ցանկություն)։ 

Արտաքին տեսքի նկատմամբ վստահության բացակայությունը և մարմնի կերպարի խեղաթյուրված ընկալումը հանգեցնում են դեպրեսիայի։ Դժվար է տարբերե, թե ինչն է առաջնային հայտնվում արատավոր շրջանակում, որտեղ դեպրեսիան և դիսմորֆոֆոբիան կապված են, կերակրում են միմյանց և սպառում են մարդու ներքին ռեսուրսները։

Ֆեթշեյմինգ մարդկանց ովքեր ունեն վելորդ քաշ կամ ճարպակալում հանգեցնում է նրանց ֆիզիկական ակտիվության նվազմանը, զգացմունքները «թաքցնել սնունդի մեջ» և, հետևաբար, քաշը վերահսկելու ավելի մեծ դժվարությունների։ Երկարաժամկետ հեռանկարում արդյունքը ստանում է հակառակ էֆեկտ՝ քաշի ավելացում։ Այսպիսով, Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի հետազոտողները, գրեթե երեք հազար չափահասների չորս տարվա դիտարկումների արդյունքում պարզել են, որ նրանց 5%-ը, ովքեր ենթարկվել են Ֆեթշեյմինգին, այս ընթացքում հավաքել են միջինը 0,95 կգ, մինչդեռ նրանք, ովքեր չի ենթարկվել՝ կորցրեց միջինը 0,71 կգ ։ Մյուս կողմից, սթրեսի վրա հիմնված քաշի կորստի մեթոդներ օգտագործած մարդկանց միայն 5%-ն է պահպանում ձեռք բերված քաշը համեմատաբար ընդմիշտ. 65%-ը երեք տարվա ընթացքում կրկին քաշ է հավաքում։

Բացի այդ, կարևոր է նշել, որ դիետան շփոթեցնում և փչացնում է մարդու հարաբերությունները սննդի հետ, ինչպես է նա մտածում դրա մասին և զգում դրա շուրջ՝ առաջացնելով սնման խանգարումների սկիզբը։

Ավելորդ քաշի և առողջության կապը 
Ճարպակալումը ներառված է հիվանդությունների միջազգային դասակարգման 10-րդ և 11-րդ վերանայումների մեջ։ 2013 թվականին Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան նույնպես քվեարկեց գիրությունը որպես հիվանդություն ճանաչելու օգտին։ Սակայն որոշ ամերիկացի բժիշկներ համաձայն չեն եղել այս որոշման հետ։ Այսպես, Եյլի համալսարանի կանխարգելման հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Դեյվիդ Կացը իր «Գիրությունը հիվանդություն մի անվանեք» հոդվածում պնդում է, որ ճարպի կուտակումն օրգանիզմում սկսվում է ավելցուկային կալորիաները էներգիայի պաշարի վերածելով, ինչը հենց այն է, ինչ պետք է անի առողջ մարմինը ավելորդ կալորիաների դեպքում՝ պահեստավորել։ Այսպիսով, մարդու քաշ հավաքելու ունակությունը նորմալ ֆիզիոլոգիայի մի մասն է, իսկ գիրությունն ինքնին հիվանդություն չէ բառի մեզ սովոր իմաստով։

Գիրությունը միշտ չէ, որ անմիջականորեն կապված է անառողջ ապրելակերպի հետ, այսինքն՝ առաջանում է այն պատճառով, որ մարդն ինքն իրեն չի հոգում և «թուլացել է»։ Քաշի ավելացման պատճառները կարող են ներառել գենետիկ նախատրամադրվածությունը, էնդոկրին կամ այլ հիվանդություններ, ինչպես նաև սոցիալական ճնշում կամ տրավմաներ։

Այնուամենայնիվ, մարմնի ճարպի բարձր տոկոսը կարող է մեծացնել որոշակի հիվանդությունների վտանգը։ Սակայն, առանց այլ գործոնների հաշվի առնելու, սխալ է «ավելորդ քաշի» առկայությունը կապել հիվանդությունների անխուսափելի առաջացման հետ։ Դա կարող է լինել որոշ հիվանդությունների՝ գերճնշում, շաքարախտի, քաղցկեղի որոշ տեսակների պատճառներից միայն մեկը։ Այնուամենայնիվ, գիրությունը պարտադիր պայն չէ, որ հանգեցնի առողջության և կյանքի տևողության նվազմանը։

Համաձայն «International Journal of Obesity» ամսագրում հրապարակված հետազոտության՝ 54 միլիոն ամերիկացիներ, որոնց ՄԶԻ-ն ցույց է տալիս, որ նրանք ավելորդ քաշ ունեն կամ գեր են, իդեալական առողջություն ունեն, մինչդեռ 21 միլիոն մարդ, ում ՄԶԻ-ն նորմալ քաշ ունի՝ անառողջ են։ Գիտնականները, որոնց թիմը ղեկավարում էր Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի հոգեբանության դոցենտ Ա. Ջանեթ Թոմիյաման, ապացույցներ ներկայացրեց, որ մարդու ՄԶԻ-ն չի կարող համարվել առողջության համարժեք ցուցանիշ։

Բուժաշխատողների կողմից խտրականություն 
Ուեյք Ֆորեստի բժշկական դպրոցում անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ բժշկական ուսանողների մեկ երրորդը նախապաշարմունքներ ունի ավելորդ քաշ ունեցող հիվանդների նկատմամբ, նրանց մեծ մասը անգիտակցաբար։ Հետաքրքիր է նաև, որ ավելի նիհար հիվանդների հետ շփվելիս բժիշկներն ավելի մեծ ապրումակցում են տածում  և նման հիվանդներին ավելի ջերմությամբ են վերաբերվում։ Սա հաստատվել է ուսումնասիրության արդյունքում, որի ընթացքում վերլուծվել է 39 բժիշկների և արյան բարձր ճնշում ունեցող ավելի քան 200 հիվանդների խոսակցությունների ձայնագրությունները։

Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի գիտական ​​հոդվածում նշվում է, որ այն կանայք, որոնք ենթարկվել են ֆեթշեյմինգին բժիշկի կողմից, հակված է ապագայում խուսափել բժշկական օգնությունից։ Հիվանդները վախենում են գնալ բժշկի՝ իմանալով, որ այցի ընթացքում իրենց հավանաբար կկշռեն, իսկ հետո հնարավոր է կենթարկվեն քննադատության իրենց քաշի համար։ Մյուս կողմից, 2012 թվականին Մեծ Բրիտանիայի առողջապահության ազգային ծառայության կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ բժիշկների 54%-ը կարծում է, որ պետք է իրավունք ունենա հրաժարվել ոչ շտապ բժշկական օգնություն ցուցաբերել հիվանդներին, ովքեր չեն նիհարում կամ չեն թողնում ծխելը։

Կարևոր է նաև նշել, որ ավելորդ քաշ ունեցող մարդիկ բժիշկների կողմից ընդհանրացվում են որպես «անառողջ»։ Սա բացառում է նման հիվանդների մասնակցությունը մի շարք կարևոր բժշկական հետազոտություններում, ինչը հանգեցնում է նրանց արդյունքների խեղաթյուրմանը։ Ճարպակալումով կամ ավելորդ քաշ ունեցող մարդկանց վերաբերյալ բավարար բժշկական հետազոտությունների բացակայության պատճառով այս կատեգորիայի հիվանդներին հաճախ նշանակվում են նվազեցված չափաբաշնով դեղեր։ Օրինակ՝ ավելորդ քաշ ունեցող հիվանդներին բավարար քիմիաթերապիա և հակաբիոտիկներ չեն տրվում։

Բոդիպոզիտիվ շարժում 
Ֆեթշեյմինգին փորձում է հակազդել ֆեթֆեմինիզմը և բոդիպոզիտիվ շարժումը, որի հիմնական գաղափարը մորֆոլոգիական ազատության պաշտպանությունն է։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 В чём связь между красотой и здоровьем
 Похудей или закопают. Кому в России мешают полные люди

Ճարպակալում
Խտրականություն
Բուլինգ
Նախապաշարմունքներ և խտրականություն
Հոգեբանական բռնություն
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ