Աֆրոֆոբիա

Աֆրոֆոբիա, աֆրոսկեպտիցիզմ կամ հակաաֆրիկյան տրամադրվածություն, Աֆրիկայի և աֆրիկյան սփյուռքի ժողովուրդների և մշակույթների նկատմամբ ենթադրյալ կամ փաստացի նախապաշարմունք, թշնամանք, խտրականություն կամ ռասիզմ։

Աֆրիկացիների և աֆրիկյան ծագում ունեցող անձանց նկատմամբ նախապաշարմունքը երկար պատմություն ունի ՝ սկսած Ատլանտյան ստրկավաճառությունից։ Միացյալ Նահանգներում այն սկսվել է դրսևորվել Ջիմ Քրոուի օրենքների ներդրմամբ և բնակարանների, դպրոցների և համայնքային հաստատությունների տարանջատմամբ։ Հարավային Աֆրիկայում աֆրոֆոբիան դիտվում է որպես ապարտհեյդի դրսևորում։

Վերջին տարիներին Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում նկատվում է ատելության և աֆրոֆոբ ելույթների թվի աճ։ Դա բացատրվում է մի շարք գործոններով, ներառյալ որոշ տարածաշրջաններում աֆրիկյան սփյուռքի աճը, Աֆրիկայից փախստականների և միգրանտների թվի աճը, ինչպես նաև պոպուլիստական քաղաքական կուսակցությունների վերելքը։

2017թ. հոկտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան անցկացրեց աֆրոֆոբիայի դեմ պայքարին ուղղված բարձր մակարդակի նիստ ՝ խնդրի լուծման վերաբերյալ բանաձև ընդունելու նպատակով։

Բառագիտություն 
Լինելով հիմնականում մշակութային երևույթ ՝ աֆրոֆոբիան բնորոշ է Աֆրիկայի տարբեր ժողովուրդներին և ավանդույթներին՝ անկախ ռասայական ծագումից։ Որպես այդպիսին, աֆրոֆոբիան տարբերվում է նեգրոֆոբիայի ֆենոմենից, որը հիմնված է նեգր ժողովուրդների նկատմամբ արհամարհանքի վրա։ Աֆրոֆոբիայի հակառակը աֆրոֆիլիան է, որի հիմքում սեր է այն ամենի նկատմամբ, ինչը կապ ունի Աֆրիկայի հետ։

Ըստ տեղանքի 
Դիտարկվել է, որ ռասիզմի վերաբերյալ գրականությունն ու տերմինաբանությունը, ներառյալ աֆրոֆոբիան, որոշ չափով կենտրոնացած են եղել ԱՄՆ-ում։ 2016 թվականին "աֆրոֆոբիան" Չինաստանում օգտագործվել է որպես ավելի մուգ մաշկ ունեցող անձանց նկատմամբ ռասիզմի տերմին։

Տերմինաբանություն 
«Աֆրոֆոբիա» և «աֆրոսկեպտիցիզմ» տերմինները նման են «եվրոֆոբիային» և «եվրոսկեպտիցիզմին» և կարող են վերաբերել երեք տարբեր գաղափարների։

 Աֆրոֆոբիան կամ հակաաֆրիկյան տրամադրվածությունները գիտակցված վախ և ատելություն են Աֆրիկայի մշակույթների և ժողովուրդների, ինչպես նաև աֆրիկյան սփյուռքի նկատմամբ, ինչը նաև սոցիալական պայքար է այն բանի համար, թե ով պետության և հասարակության կողմից խնամքի համար իրավունքներ ունի։ Սա պայքար  է ժամանակակից պետությունների կողմից իրավնունքների և տնտեսական կոլեկտիվ հավասարակշռության դեմ։
 Կոշտ աֆրոսկեպտիցիզմը աֆրիկյան ինտեգրման հակառակ երևույթն է, այն կարելի է հանդիպել այն երկրներում, որոնց ժողովուրդը կարծում է, որ իրենց երկրները չպետք է լինեն այդ ամենի մի մասը։
 Մեղմ աֆրոսկեպտիցիզմը հիմնարար առարկություններ չունի աֆրիկյան ինտեգրման վերաբերյալ, սակայն մտահոգություններ կան քաղաքականության մեկ կամ մի շարք ոլորտների վերաբերյալ, որոնք հանգեցնում են ինտեգրմանը որակյալ և հիմնավորված արտահայտմանը։

Գործունեություն 
«Աֆրոֆոբիան» հաղթահարելու համար գրող Լենգսթոն Հյուզն առաջարկել է եվրոամերիկացիներին հասնել հոգեկան հավասարակշռության և հարմարվեն աֆրոամերիկացիների անկաշկանդ հուզականությանը։ Գրող Ջեյմս Բոլդուինը նույնպես խորհուրդ է տվել սպիտակամորթ ամերիկացիներին ճնշել իրենց կողմից ցանկացած «աֆրոֆոբիայի» արտահայտում, հաղթահարել իրենց «հուզականորեն հետամնաց» կյանքը և դրանով իսկ հաղթահարել աֆրոամերիկացիների հանդեպ ցանկացած հակակրանքը կամ վախը։

2016 թվականին Թես Ասպլունդը իր՝ աֆրոֆոբիային դեմ ուղղված ակտիվիզմի շրջանակներում կազմակերպել է արշավ ընդդեմ նեոնացիզմի։

Գիտության մեջ
Որոշ աֆրոֆոբ տրամադրվածություններ հիմնված են այն համոզմունքի վրա, որ աֆրիկացիները բավարար հմուտ չեն։ Համոզմունքները մասնավորապես ներառում են այն կարծիքները, որ աֆրիկացիները չունեն քաղաքակրթության պատմություն, նրանց՝ կավե խրճիթներում ապրելու և նիզակներ կրելու կարծրատիպերը դեռ առկա են, ինչպես նաև կան այլ ձգտումներ, որոնք ցույց են տալիս նրանց պարզունակությունը։

Ակադեմիական շրջանակներում աֆրոֆոբիան կարող է առաջանալ նաև այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսին են աֆրիկյան արվեստի ձևերը, դիտվում են պատմական աֆրիկյան պետությունները համաշխարհային քարտեզագրության մեջ բաց թողնելու կամ եվրակենտրոն տեսակետը խթանելու դեպքեր՝ անտեսելով համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ Աֆրիկայի պատմական ներդրումը։

Տես նաև
Ապորոֆոբիա

Ծանոթագրություններ

Ռասիզմ
Քաղաքական տերմինաբանություն
Խտրականություն
Աֆրիկա
Այլատյացություն
Աֆրիկայի հասարակություն
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ