Օլաֆ Մագնուս

Օլաֆ Մագնուս (, կամ Magni, լատինացում՝ Månsson կամ  թարգմանաբար Store, ), շվեդ  եկեղեցական գործիչ, Ուփսալայի արքեպիսկոպոս, դիվանագետ, գրող, պատմաբան և քարտեզագիր:  Օլաֆի ծնողներն էին Մոնս Պետերսսոն Ստուրեն () և Կրիստինան: Արքեպիսկոպոս և պատմաբան Յոհան Մագնուսի (Յուհան Մոնսսոնի) եղբայրն է:

Կենսագրություն 
Օլաֆը ծնվել է 1490 թվականի հոկտեմբերին, Լինչոպինգում (կամ Շեննինգում): Սսովորել է Լինչոպինգում, Վեստերոսում, այնուհետև՝ Ռոստոկում: Հավանաբար մագիստրոսի կոչում է ստացել Քյոլնում (1514): 1518-1519 թվականներին առաքելական հանձնակատարի և պապական  ներկայացուցչի (Յոհաննես Արչիմբոլդ Անգել) հրահանգներով ուղևորվել է  Նորլանդ և Հյուսիսային Նորվեգիա՝ վաճառելով ինդուլգենցիաներ և միևնույն ժամանակ ծանոթացել աշխարհագրությանը և տեղական սովորույթներին:

Բացի այդ, իր գրքում նա նշել է, որ ուղևորությունը նպատակ ուներ նաև պայքարել Լութերական հերետիկոսության դեմ:  Ավելի ուշ նա Ուփսալայում և Վեստերոսում ծառայել է որպես կանոնիկոս: 1520 թվականին գտնվելով Ստոկհոլմում՝ ականատես է եղել դանիացիների կողմից կազմակերպված «արյան բաղնիքին»: 1523 թվականին եղել է Ստրեննեսի արքիդիակոն, որտեղ հունիսի 6-ին Ռիքսդագը ընտրել է Գուստավ I Վազա  թագավորին: Նույն թվականին նոր թագավորը Յոհան Մագնուսին (Յոհան) նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս (և ամբողջ Շվեդիայի) և իր եղբորը՝  Օլաֆին, ուղարկել է Հռոմ, որպեսզի նշանակումը հաստատցի Սուրբ Աթոռի կողմից: Այնուամենայնիվ, Հռոմի պապը հրաժարվել է ինչ-որ կերպ աջակցել Շվեդիայի մոտալուտ Ռեֆորմացիային:

Մինչև 1530 թվականը, Օլաֆը, մնալով իր եղբոր արքեպիսկոպոսի քարտուղարը, դիվանագիտական առաքելություններով հաճախ ճանապարհորդում էր Եվրոպայում: Դրանց թվում հիշատակվում է  Նիդեռլանդներ ուղևորությունը հանզայական  քաղաքների ղեկավարության հետ առևտրային բանակցություններին մասնակցելու նպատակով: Բարեփոխումների սկսվելուց հետո, ինչպես Յուհանի, այնպես էլ Օլաֆի երկրում մնալը վտանգավոր էր:

1530 թվականին նրանց ունեցվածքը բռնագրավվել է, և նրանք որոշել են չվերադառնալ Շվեդիա՝ բնակություն հաստատելով Գդանսկում: 1544 թվականին Յոհան Մագնուսը մահացել է, և հոկտեմբերի 26-ին Հռոմի Պապ Պողոս III-ը Օլաֆին նշանակել է Ուփսալայի արքեպիսկոպոս՝ զուտ անվանապես, քանի որ այլ տարբերակ  չկար: Այնուամենայնիվ, այս կարգավիճակով 1545-1549 թվականներին նա ծառայել է Տրիդենթի տաճարում: Ավելի ուշ Օլաֆը Լիեժեում եղել է կանոնիկոս: Սիգիզմունդ I Ծեր-ը նրան առաջարկեց նմանատիպ պաշտոն Պոզնանում, բայց նա հրաժարվեց: 1550 թվականից նա գրեթե  անընդմեջ ապրել է Հռոմի Սուրբ Բրիգիթ վանքում:

Օլաֆ Մագնուսը մահացել է 1557 թվականի օգոստոսի 1-ին (1558): Թաղված է Հռոմի Santa Maria dell’Anima եկեղեցում, բայց գերեզմանաքարի տեղը անհայտ է: Այն, հավանաբար, կորել է 1776 թվականի վերականգնման աշխատանքների  ժամանակ:

Աշխատություններ 

Դանցիգում Օլաֆն իր պորտուգալացի ընկերոջ (Damianus à Goes) խորհրդով սկսել է ուսումնասիրել լքված հայրենիքի մշակույթը և պատմությունը: 1537 թվականին եղբայրները տեղափոխվել են Մանթուա, այնուհետև՝ Հռոմ: 1538-1540 թվականներին նրանք բնակվել են Վենետիկում Վենետիկյան Հանրապետության պատրիարք Իերոնիմո Կվիրինի  մոտ, որը հետաքրքրվում էր Սկանդինավիայի հետազոտություններով: Նրա  ֆինանսական աջակցությամբ Օլաֆը լրացրել և տպել է Հյուսիսային Եվրոպայի քարտեզի մի քանի օրինակներ, որոնք հայտնի են Carta Marina անվանումով:  Օլաֆը գրել է նաև հանրահայտ  Historia de Gentibus Sepentrionalibus («Հյուսիսային ժողովուրդների պատմություն») գիրքը, որը լույս է տեսել 1555 թվականին Հռոմում«: Պատմությունը ...» քարտեզի վրա նրա աշխատանքների գրական շարունակությունն է, որն  իր մեջ պարունակում է Նորլանդիա ուղևորության հուշերը, լեգենդների, բանահյուսության, ազգագրական տեղեկությունների, սաքսոնյան քերականության և այլ դասական գործերի բեկորներ: Այս գիրքը երկար ժամանակ եղել է Շվեդիայի մասին գիտելիքների ամենահեղինակավոր աղբյուրը: Դրա ժողովրդականությունը պայմանավորված էր նաև հյուսիսային սովորույթները պատկերող փոքր էսքիզներով, որոնք զարմանալի էին ողջ լուսավոր Եվրոպայի համար:

Գիրքը թարգմանվել է (բնօրինակը գրվել է, իհարկե, լատիներեն) իտալերեն (1565), գերմաներեն (1567), անգլերեն (1658), հոլանդերեն (1665) և վերատպվել (համառոտագրերով) Անտվերպենում (1558 և 1562), Փարիզում (1561) ), Ամստերդամում (1586), Ֆրանկֆուրտում (1618) և Լեյդենում (1652): Այն շվեդերեն է թարգմանվել միայն 1909 թվականին: Այս աշխատանքի շնորհիվ Օլաֆ Մագնուսը համարվում է Շվեդիայի առաջին հումանիստը, ավելին, «Պատմությունը ...» դիտարկվում է որպես  Օլաֆ Ռուդբեքի Ավագ Atlantica պատմական հիմնարար աշխատության կարևոր  գաղափարական աղբյուր:

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Nordisk familjebok  
 Сайт библиотеки университета Миннесоты
 Gotisk renässans. Johannes och Olaus Magnus som politiker och historiker. K. Johannesson. Uppsala, 1982.
 Е. А. Савельева Олаус Магнус и его «История северных народов» . Л.: Наука, 1983. 135 с.

Աղբյուրներ 
 Форстен Г. В. Олай Магни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907. 

Շվեդ քարտեզագիրներ
Շվեդ պատմաբաններ
Շվեդ դիվանագետներ
Շվեդ գրողներ
Շվեդ կրոնական գործիչներ
Ռոստոկի համալսարանի շրջանավարտներ
Հռոմում թաղվածներ
Շվեդ մարդաբաններ