Թագուհու գամբիտը (վեպ)

Թագուհու գամբիտը (), ամերիկացի գրող Ուոլթեր Թևիսի՝ 1983 թվականին լույս տեսած վեպը, որը պատմում է շախմատային վունդերքինդ աղջկա մասին։ Գիրքը գրված է դաստիարակչական վեպ ժանրում և ընդգրկում է բազմաթիվ թեմաներ, որոնց թվում են որդեգրումը, ֆեմինիզմը, շախմատը, թմրամոլությունը և ալկոհոլիզմը։ Գիրքը մինի սերիալի ձևով 2020 թվականին էկրանավորվել է Նեթֆլիքսում։

Բնաբան 
Վեպի բնաբանը վերցված է Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսի «Ջրասարդերից»։ Այս բանաստեղծությունն ընդգծել է վեպի գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ ոգու ներքին աշխատանքը կնոջ մեջ։ Թևիսը 1983 թվականին՝ իր մահից մի տարի առաջ, կայացած հարցազրույցի ժամանակ։

Մշակում 
Գրքի դուրս գալու ժամանակ հրապարակված New York Times ամսագրի հարցազրույցում Թևիսը հայտնել է, որ այս պատմությունը «հարգանքի տուրք է խելացի աղջիկներին»։ Բրյուս Պանդոլֆինիի հեռուստատեսային մինի սերիալի թողարկման ժամանակ Սքոթ Ֆրանկին տված հարցազրույցում ռեժիսորը հայտնել է, որ Ուոլթեր Թևիսը երբեք չի ցանկացել հղում կատարել Բոբբի Ֆիշերին՝ երիտասարդ ամերիկացի շախմատային հրաշամանուկին, որը, բազմաթիվ մեկնաբանների կարծիքով, ոգեշնչման ակնհայտ աղբյուր է եղել գլխավոր հերոսի նախատիպի համար։ Ֆիշերը դրանից 10 տարի առաջ հաղթել էր Շախմատի աշխարհի առաջնությունը։

Պանդոլֆինին հրապարակումից առաջ խորհրդակցել է շախմատային դիրքերի մասին և առաջարկել է The Queen’s Gambit գրքի վերջնական անվանումը՝ բառացի «Թագուհու գամբիտը»՝ ի պատիվ համանուն շախմատային սկզբնախաղի։ Երեսունութ տարի անց նկարահանվել է Նեթֆլիքսի համանուն ադապտացիան։

Սյուժե 
Վեպում ներկայացված է շախմատային հրաշամանուկ Բեթ Հարմոնի կյանքը մանկությունից մանկատուն, տրանկվիլիզատորների և ալկոհոլային կախվածության դեմ պայքարից մինչև գրոսմայստերի կոչման հաղթական վերելքը։

Գրական նշանակություն և քննադատների ընդունում 
Վեպը դժվար է դասակարգել, այն միջին դիրք է զբաղեցնում թրիլլերի, սպորտային-խաղային վեպի և դաստիարակչական վեպի միջև։

Էկրանավորում 
2019 թվականի մարտին Նեթֆլիքսը պատվիրել է վեպի հիման վրա նկարահանել 7 սերիայից բաղկացած մինի սերիալ, որը կկոչվի «Թագուհու գամբիտը»։ Անյա Թեյլոր Ջոյը սերիալում խաղում է գլխավոր դեր, իսկ Սքոթ Ֆրենկը հանդես է եկել սցենարիստի, ռեժիսորի և գործադիր պրոդյուսերի դերում։ Սերիալը թողարկվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 23-ին և արժանացել համընդհանուր ուշադրության և քննադատների հավանությանը։

Մինչև Նեթֆլիքսի մինի սերիալը 2020 թվականին եղել է գրքի էկրանավորման երկու անհաջող փորձ։ 1983 թվականին The New York Times-ի լրագրող Ջեսի Կորնբլուտը ձեռք է բերել սցենարի իրավունքը, բայց նախագիծը ձախողվել է 1984 թվականին՝ Թևիսի մահից հետո։ 1992 թվականին շոտլանդացի սցենարիստ Ալան Սքոթը Թևիսի այրուց իրավունք էր ձեռքբերել, բայց արտ հաուս ժանրում ծրագրված ֆիլմից ոչինչ դուրս չի եկել։ 2007 թվականին Սքոթն աշխատել է Հիթ Լեջերի հետ նրա ռեժիսորական դեբյուտում մինչև 2008 թվականը՝ Լեջերի մահը։ Սքոթը Նեթֆլիքսի 2020 թվականի սերիալի համահեղինակն ու գործադիր համապրոդյուսերն է։

Հրատարակման պատմություն 
 1983, ԱՄՆ, Random House
 2003, ԱՄՆ, Vintage
 2020, Ռուսաստան, АСТ հրատարակչություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Կոնգրեսի գրադարան

Ամերիկյան վեպեր
Անգլերեն վեպեր
1983 գրքեր
Ֆեմինիստական գրքեր