Վհուկը (պատմվածք)

«Վհուկը» (), 1886 թվականի պատմվածք, հեղինակ՝ Անտոն Չեխով։

Նախապատմություն և հրատարակում 
Պատմվածքի նախապատմության մասին Չեխովի եղբայր Միխայիլ Չեխովը 1923 թվականի իր հուշերում գրել է. 
Ըստ 1886 թվականի մարտի 28-ին Դմիտրի Գրիգորովիչին ուղարկված Չեխովի նամակներից մեկի՝ նա «Վհուկը» գրել է մեկ օրվա ընթացքում։

«Վհուկը» պատվածքը հրատարակվել է 1886 թվականի մարտի 8-ին «Նոր ժամանակ» թերթում (համար 3600)։ Այն տեղ է գտել 1887 թվականի «Մթնշաղին» («В сумерках») ժողովածուում, որտեղ անփոփոխ տպագրվել է բոլոր 13 հրատարակություններում (1888-1899)։ Դրա համար պատմվածքը վերանայելու ընթացքում Չեխովը հեռացրել է որոշ մանրամասնությունները, որոնք իր թղթակիցներից շատերը համարում էին չափազանց նատուրալիստական։ Սակայն իր աշխատանքների ժողովածուի 3-րդ հատորում տպագրվել է նախնական տարբերակը (հրատարակել է Ադոլֆ Մարքսը 1899-1901 թվականներին)։

Հեղինակի կյանքի ընթացքում պատմվածքը թարգմանվել է գերմաներեն և չեխերեն։

Սյուժե 

Գիշերվա մոտ եկեղեցու պահականոցում տիրացու Սավելի Գիկինը պառկել էր իր ահագին անկողնում և ականջ էր դնում դրսի ձնաբուքին և սպառնալի ինչ-որ աղաղակի։ Պատուհանի մոտ նստած էր նրա կինը՝ Ռաիսա Նիլովնան։ Նա կոշտ կտավից ջվալներ էր կարում։

Տիրացուն իրոք մտածում է, որ իր կինը վհուկ է, որը դիտավորյալ փոթորիկ է ստեղծում՝ երիտասարդ տղամարդկանց մոլորեցնելու և իրենց տուն բերելու համար։ Ռաիսան փորձում է հակառակը համոզել նրան, ասելով, որ երբ իր հայրը կենդանի էր «...շատ ժողովուրդ էր գալիս նրա մոտ դողէրոցքից բուժվելու. գյուղից էլ, գաղթեցրածների բնակավայրերից, հայերի գյուղերից։ Հաշվիր որ ամեն օր գալիս էին, և ոչ ոք նրանց սատանա չէր ասում։ Իսկ երբ մեզ մոտ վատ եղանակին, տարին մի անգամ մարդ է գալիս տաքանալու, դու էլ զարմանում ես, հիմար, ձեռաց տեսակ-տեսակ մտքեր են գալիս գլուխդ»։

Շուտով խրճիթ է մտնում մի երիտասարդ փոստատար իր կառապանի հետ, նրանք կորցրել էին իրենց ճանապարհը։ Փոստատարը Ռաիսայից թեյ է խնդրում։ Այդ ընթացքում Ռաիսան հյուրերին պատմում է, որ նրա հայրը ժամանակին այդտեղ տիրացու էր և մահից առաջ իրեն ամուսնացրել է կոնսիստորիայից մեկի հետ, որպեսզի պաշտոնը նրան մնա և որ ընտանիքը ապրում է աղքատության մեջ, որովհետև Սավելին ծույլ է և վախենում է մարդկանցից։

Շուտով փոստատարը քնում է։ Տիրացուի կինը նստել էր տաբուրետին և այտերը ափերի մեջ սեղմած, նայում էր փոստատարի դեմքին։ Տիրացուն փոստատարի դեմքը ծածկում է թաշկինակով, «որպեսզի կրակը նրա աչքերին չընկնի»։ Շուտով երկու տղամարդիկ արթնանում են։ Կառապանը պնդում է, որ նրանք պետք է շտապեն, բայց երիտասարդ փոստատարը ասում է, որ նրանք արդեն ուշացել են։

Վերջապես երկու տղամարդիկ որոշում են գնալ, Սավելինը ուրախությամբ սկսում է օգնել կառապանին պայուսակները դասավորելուն։ Սենյակում միայնակ մնալով՝ երիտասարդ տղամարդը շոյում է Ռասիայի պարանոցը, ուսը։ Սավելինը ու կառապանը վերադառնում են, և փոստատարը պետք է գնար։

Երբ մոտ երկու ժամ անց Սավելինը վերադառնում է, տիրացուի կինը արդեն պառկել էր անկողնում։ Նրա աչքերը փակ էին, բայց Սավելին հասկանում է, որ նա չի քնել։ Տուն վերադառնալիս նա խոսք էր տվել իրեն մինչև վաղը լռել և ձեռք չտալ կնոջը, բայց այդ րոպեին չի դիմանում և ասում է. «Զուր էիր գլխահան անում. գնա՜ց»։  Տիրացուի կինը սկսում է հեկեկալ՝ ասելով. «Դու որ չլինեիր, ես ով գիտի մի վաճառականի կգնայի կամ կարգին մեկին։ Դու որ չլինեիր, ես հիմա ամուսնուս կսիրեի։ Մի ձյունն էլ չթաղեց քեզ, մեծ ճանապարհին չսառեցիր էլ, անօրեն»։

Տիրացուի կինը երկար ժամանակ լաց է լինում։ Որոշ ժամանակ անց տիրացուն տեսնում է, որ կինը հանդարտվել է և փորձում է շոյել նրա պարանոցը։ Կինը նրան պատասխանում է արմունկի հարվածով։

Քննադատների կարծիք 
«Նոր ժամանակ» թերթում պատմվածքի տպագրումից կարճ ժամանակ անց Չեխովը Վիկտոր Բիլիբինին ուղղված նամակում գրել է. 
Մարտի 14-ի նամակում Բիլիբինը պատասխանել է. 

Մյուս կողմից Ֆեոդոր Շեխտելը, կարծես թե, տպավորվել է հենց այս տեսարաններով։ Չեխովին ուղղված մարտի 12-ի նամակում նշել է, որ եկեղեցու պահակի դիմանկարի  նատուրալիստական մանրամասները «կհաղթեն ցանկացածին, օրինակ՝ Զոլային»։

Դմիտրի Գրիգորովիչը գովել է պատմվածքը, բայց չի հավանել դրա «նատուրալիստական» մասը։ Նա մարտի 25-ի նամակում գրել է. 

Մարիա Կիսելյովան հավանել է «Վհուկը» պատմվածքը և այն համեմատել է «Տիղմ» պատվածքի հետ։ Չեխովին ուղղված 1887 թվականի հունվարի 18-ի նամակում նա գրել է. 

«Մթնշաղում» ժողովածուի մեջ տպագրվել է պատմվածքի վերափոխված տարբերակը։ «Պետերբուրգսկայա գազետա» թերթի գրական թղթակիցը գովաբանել է պատմվածքում բնության պատկերումը` նշելով, որ «Չեխովը անշուշտ բանաստեղծ է, որը թեպետ արձակ է գրում, բայց ավելի բանաստեղծ է, քան որոշ արհեստական բանաստեղծություն հորինողներ»։

Ալեքսանդր Սկաբիչևսկին «Հյուսիսային պարբերականի» ընթերցողներին հիշեցրել է, թե ինչպես է Չեխովի կարճ պատմվածքների առաջին ժողովածուն քննադատվել այնտեղ, քանի որ որոշ մտքեր կիսատ էին։ Ըստ նրա՝ իրականացել են այդ ժամանակ արված այն կանխատեսումները, թե շատ հապճեպ և հիմնականում թերթերի համար գրված ստեղծագործությունները կարող են ծանր հետևանք ունենալ տաղանդավոր գրողների վրա. 

«Նովայա Վրեմյա» թերթում Վիկտոր Բուրենինը «Վհուկը» պատմվածքի մասին գրել է. 

«Տրուդա» թերթում Պլատոն Կրասնովը պնդում է, որ կանանց զգայականությունը պատկերելիս («Կնանիք» և «Վհուկը» պատմվածքներում) Չեխովը միշտ մտքում ունեցել է որոշ սոցիալական կոնֆլիկտներ։ Կրասնովը գովաբանել է «Վհուկը» պատվածքում օգտագործված լեզուն և դրա բնապատկերները համեմատել է Ֆեոդոր Տյուտչևի բանաստեղծությունների հետ։

Լև Տոլստոյը «Վհուկը» պատմվածքը ներառել է Չեխովի լավագույն պատմվածքների իր ցանկում։

Նշումներ

Ծոնթագրություններ

Գրականություն 
 Чехов А. П. Ведьма// Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

Արտաքին հղումներ 
 Վհուկը պատմվածքը Lib.ru կայքում
 Վհուկը  բնօրինակ ռուսերեն տեքստը
 Վհուկը, անգլերեն թարգմանություն
 «Վհուկը» պատմվածքի հայերեն թարգմանությունը

Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ
1886 պատմվածքներ
19-րդ դարի գրականություն