Կին, կյանք, ազատություն

Կին, կյանք, ազատություն  (, , ) ` քրդական հայտնի կարգախոս է, որն օգտագործվում է ինչպես քրդական անկախության, այնպես էլ դեմոկրատ-կոնֆեդերալիստական շարժումներում։ Կարգախոսը դարձել է հանրահավաքների կարգախոս Իրանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ՝ ի պատասխան Ջինա (Մահսա) Ամինիի մահվան։

Ծագում 

Կարգախոսի ծագումը կարելի է գտնել քսաներորդ դարավերջի քրդական ազատության շարժման ժամանակ։ Առաջին անգամ կարգախոսն օգտագործվեց քրդական կանանց շարժման անդամների կողմից, որը քրդական ազատության շարժման մի մասն էր՝ հիմնված զանգվածային ակտիվության վրա՝ ի պատասխան Իրանի, Իրաքի, Թուրքիայի և Սիրիայի կառավարությունների հալածանքների։ Այն հետագայում տարածվեց քուրդ գործիչների կողմից, ինչպիսին է Աբդուլլահ Օջալանը, իր հակակապիտալիստական ​​և հակապատրիարքական գրություններում։ Իր առաջին կիրառությունից ի վեր կարգախոսն օգտագործվել է քրդական կազմակերպությունների անդամների և քրդական շարժումից դուրս գտնվողների կողմից։ Կարգախոսն օգտագործվել է քուրդ կանանց ինքնապաշտպանական ջոկատների կողմից Իսլամական պետության դեմ պատերազմի ժամանակ։

Օգտագործվում է դեմոկրատ կոնֆեդերալիստների կողմից 
Կարգախոսը կապված է Ժինեոլոգիայի հետ, որը հանդիսանում է դեմոկրատական ​​կոնֆեդերալիզմի մի մասը, և ասվում է, որ այն հորինել է Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (PKK) առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանը։ Կարգախոսը նշանավորում էր քուրդ կանանց քաղաքական գործունեությունը 2000-ականներին և գրավիչ էր համարվում իր ուղղագրության, ռիթմի և իմաստային նշանակության պատճառով։

Տարածումը աշխարհով մեկ 
Կարգախոսը սկզբում ստեղծվել է քուրդ կին մարտիկների կողմից, այնուհետև հայտնի է դարձել աշխարհի այլ բողոքի ակցիաների ժամանակ։ Օրինակ, 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ին այն օգտագործվել է եվրոպական մի շարք երկրներում կանանց նկատմամբ բռնության վերացման միջազգային օրվան նվիրված հավաքների ժամանակ։

Աֆղանստան 

2022 թվականի սեպտեմբերի 20-ին կարգախոսը վանկարկել են աֆղան կանայք՝ ի աջակցություն Իրանում կանանց բողոքի ակցիայի։

Ֆրանսիա 
2018 թվականին Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ «Արևի աղջիկները» ֆիլմի դերասանական կազմը վանկարկել է «ջին ջիյան ազադի»։ Ավելի ուշ կարգախոսը պարսկերեն տպագրվեց ֆրանսիական «Libération» թերթի առաջին էջում 2022 թվականի սեպտեմբերին՝ Մահսա Ամինիի մահվան դեմ բողոքի ցույցերից հետո։

Իրան 
«Կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսի օգտագործումը վերադառնում է 2022 թվականի սեպտեմբերին Մահսա Ամինիի մահից հետո տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ։ Կարգախոսը վանկարկվել է Ամինիի հուղարկավորության ժամանակ Սաքեզում, այնուհետև հնչել է հուղարկավորությունից հետո Սանանդաջում տեղի ունեցած նախնական բողոքի ցույցերի ժամանակ։ Սեպտեմբերի 21-ին կարգախոսը վանկարկել են Թեհրանի համալսարանի ուսանողները, իսկ հաջորդ օրերին ամբողջ երկրում ցուցարարները։ Սեպտեմբերի 28-ին և բողոքի ակցիաների շարունակմանը, Շիրազի բժշկական գիտությունների համալսարանի ուսանողներն իրենց բողոքի ակցիաներում օգտագործեցին նոր ձևափոխված կարգախոսը` «Կին, կյանք, ազատություն, տղամարդ, հայրենիք, բարգավաճում»։

Իրանի բողոքի ցույցերի ընդլայնումից հետո տարբեր քաղաքներում անցկացվել են ցույցեր, որտեղ ցուցարարները այլ կարգախոսների հետ միասին օգտագործել են «Կանայք, կյանք, ազատություն» կարգախոսը։ Աշխարհի տարբեր քաղաքներում իր ընդլայնման և արտասահմանյան լրատվամիջոցների լայնածավալ լուսաբանման պատճառով ֆրանսիական «Libération» թերթն օգտագործել է իրանական բողոքի պատկերը՝ պարսկերեն կարգախոսով, որն ուղեկցվում է ֆրանսերեն թարգմանությամբ։ Այն օգտագործվել է նաև Շերվին Հաջիփուրի «Բարայե» երգի խոսքերի փակման հատվածում, ով ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից այն բանից հետո, երբ երգի համար համաշխարհային ճանաչում է ստացել։ Նրա «Բարայե» երգը ավելի ուշ հնչեց Իրանի համար համաշխարհային բողոքի ցույցերի ժամանակ 2022 թվականի հոկտեմբերի 1-ին աշխարհի մոտ 150 քաղաքներում։

2023 թվականի փետրվարին Իրանի քսան անկախ արհմիություններ, ֆեմինիստական ​​խմբեր և ուսանողական կազմակերպություններ հրապարակեցին 12 կետից բաղկացած մանիֆեստ։ Այն ձևակերպված և մշակված է «կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսի իմաստի շուրջ՝ ձգտելով վերջ տալ ճնշումներին, խտրականությանը, բռնակալությանը և բռնապետությանը։

Թուրքիա 

Այս կարգախոսը Թուրքիայում բազմիցս օգտագործվել է« Շաբաթօրյա մայրեր» կազմակերպության կողմից։ Կարգախոսը վանկարկել են նաև թուրք ցուցարարները Թուրքիայում, երբ նրանք հավաքվել էին 2022 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանատան առջև բողոքի ցույց անելու։

Ընդունելություն 

 Իրանցի սոցիոլոգ Թաղի Ազադարմակին հայտարարել է, որ կարգախոսը «միջին խավի ամենաարմատավոր ցանկություններից մեկն է»։
 Իրանցի սոցիոլոգ Ֆարհադ Խոսրոխավարը կարգախոսը համարում է «նոր կրակոց Իրանի քաղաքացիական բողոքի ցույցերի հաջորդականության մեջ»։
 Սոցիոլոգ Մեհրդադ Դարվիշփուրը կարծում է, որ կարգախոսի միտքն է՝ «Մարտահրավեր ենք նետում բռնի հայրապետական, մահացու և ավտորիտար իշխող գաղափարախոսությանը»։
 Իրանցի ամերիկական քաղաքական վերլուծաբան Քարիմ Սադջադփուրը «Կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսը համարում է իշխանության հակակշիռ։
 Իրանցի սոցիոլոգ, սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Մոհամմադ Ֆազելին կարծում է, որ այս կարգախոսում կինն ունի խորհրդանշական դեմք և ցուցադրում է բռնության ատելությունը։

Պատասխան 
 Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Անալենա Բաերբոքը «Ջին, Ջիյան, Ազադի» պաստառներով բողոքի ակցիա է անում հանուն կանանց իրավունքների կուսակցության կոմիտեում։
 Եվրախորհրդարանի շվեդ պատգամավոր Աբիր Ալ-Սահլանին Իրանում քուրդ կանանց հետ համերաշխ ելույթի ժամանակ կտրում է մազերը Եվրախորհրդարանում և վերցնելով մի զույգ մկրատ՝ ասել է «Ջին, Ջիյան, Ազադի»։
 Ֆինն-ամերիկյան քուրդ երգչուհի Հելլի Լյուվը թողարկել է «Jin, Jiyan, Azadi» երգը։
 Իրանաբնակ հոլանդացի երգչուհի Սևդալիզան թողարկել է «Woman Life Freedom» երգը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Egalitarianism
Political campaigns
Social justice
Political catchphrases
Mottos
Mahsa Amini protests
 
Kurdish words and phrases
Women in Afghanistan
Women in Iran
Women in Turkey
Women in Syria
Սոցիալական արդարություն
Քաղաքական կարգախոսներ
Ֆեմինիզմ
Իրանի քաղաքականություն
Կանանց իրավունքներ
Կարգախոսներ
Բռնություն կանանց նկատմամբ
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ