Ասսերտիվություն

Ասսերտիվություն (    <   - պնդել, պաշտպանել <  <  - պնդել) - ըստ ամերիկացի հոգեբույժ Մանուել Սմիթի (eng. Manuel J. Smith) - մարդու ունակություն, որը փորձում է կախվածություն չունենալ արտաքին ազդեցությունից և գնահատականներից, ինքնուրույն կարգավորել սեփական վարքը և լինել դրա համար պատասխանատու։

Սովորական կյանքում մարդկանց մեծամասնության վարքի մոդելը հակված է երկու ծայրահեղությունից մեկին ՝ պասիվություն կամ ագրեսիա ։ Առաջին դեպքում անձը, ով ինքնակամ ստանձնում է զոհի դերը, առաջնորդվում է անինքնավստահությամբ, փոփոխության վախից կամ, ընդհակառակը, արդեն ձեռք բերվածը կորցնելու վախից։ Երկրորդ դեպքում `ուրիշներին մանիպուլյացիայի ենթարկելու հստակ կամ քողարկված ցանկություն ՝ նրանց ենթարկեցնելով իրենց շահերին։ Ագրեսորը առաջնորդվում է «դու ինձ պարտական ես, քանի որ ես ավելի ուժեղ եմ» սկզբունքով, տուժողը ՝ «դու ինձ պարտական ես, որովհետև ես թույլ եմ, իսկ թույլերին պետք է աջակցել»: Ի տարբերություն այս երկու համատարած հաղորդակցության տեսակներից, ասսերտիվությունը հիմնված է արմատապես այլ սկզբունքի վրա։ «ես քեզ ոչինչ պարտական չեմ, եւ դու էլ ինձ ոչինչ պարտական չես, մենք գործընկերներ ենք»:

Ասսերտիվ վարքի սկզբունքները 

 Պատասխանատվություն՝ սեփական վարքի համար: Իր հիմունքներով ասսերտիվությունը՝ անձնական պատասխանատվության փիլիսոփայություն է։ Այսինքն, խոսքը գնում է նրա մասին, որ մենք պատասխանատու ենք մեր սեփական վարքի համար և իրավունք չունենք մեղադրել այլ մարդկանց՝ մեր վարքագծին արձագանքելու համար։ 
 Ինքնասիրության և այլ մարդկանց նկատմամբ հարգանքի դրսևորում: Ասսերտիվության հիմնական բաղադրիչը ինքնասիրության և այլ մարդկանց նկատմամբ հարգանքի առկայությունն է։ Եթե դուք ինքներդ չեք հարգում ձեզ, ապա ոչ ոք ձեզ չի հարգի։ 
 Արդյունավետ հաղորդակցություն. Այս դեպքում կարևոր են համարվում հետևյալ երեք հատկանիշները ՝ ազնվությունը, անկեղծությունը և անմիջականությունը խոսակցության մեջ, բայց ոչ մեկ այլ անձի էմոցիոնալ վիճակի հաշվին։ Խոսքը գնում է այն հմտության մասին, որով կարող եք ասել, թե ինչ եք մտածում կամ զգում որևէ հարցի վերաբերյալ, առանց վշտացնելու ձեր զրուցակցին։ 
 Վստահության և դրական վերաբերմունքի հաստատում: Ասսերտիվ վարքագիծը ենթադրում է վստահության և դրական վերաբերմունքի զարգացում։ Ինքնավստահությունը կապված է երկու պարամետրերի հետ `ինքնասիրություն և իմացություն, որ մենք մասնագետներ ենք, ովքեր տիրապետում են իրենց գործին։ 
 Ուշադիր լսելու և հասկանալու ունակություն ։ Ասսերտիվությունը պահանջում է ուշադիր լսելու ունակություն և այլ մարդու տեսակետը ըմբռնելու ձգտում։ Մենք բոլորս մեզ լավ ունկնդիրներ ենք համարում, բայց հարց է ծագում. Քանի՞ անգամ ենք մենք, երբ լսում ենք մեկ այլ անձի, փաստերից տեղափոխվում ենթադրությունների, և որքան հաճախ ենք ընդհատում ուրիշներին, որպեսզի արագորեն արտահայտենք մեր տեսակետը։ 
 Բանակցություններ և աշխատանքային փոխզիջման հասնելը: Աշխատանքային փոխզիջման հասնելու ձգտումը շատ օգտակար հատկություն է։ Երբեմն անհրաժեշտություն է առաջանում ելք գտնել ստեղծված իրավիճակից, որը կբավարարեր դրանում ներգրավված բոլոր կողմերին։

Դուք նաև իրավունք ունեք.

 Արտահայտել զգացմունքները; 
 արտահայտել կարծիքներ և համոզմունքներ; 
 ասել «այո» կամ «ոչ»; 
 փոխել կարծիքը; 
 ասել «ես չեմ հասկանում»; 
 լինել ինքդ քեզ հետ և չհարմարվել ուրիշներին; 
 չվերցնել քեզ վրա ուրիշի պատասխանատվությունը. 
 ինչ-որ բան խնդրել; 
 սահմանել սեփական առաջնահերթությունները; 
 հուսալ, որ կլսեն և լուրջ կվերաբերվեն ձեզ. 
 սխալվել; 
 որոշումներ կայացնելիս լինել անտրամաբանական 
 ասել «միևնույնն է ինձ»։

Համոզմունքներ, որոնք խոչընդոտում են ասսերտիվ վարքի զարգացմանն այն մարդու մոտ, ով հակված է վարքի պասիվ մոդելին 
Մանուել Սմիթը մշակել է ասսերտիվ (ինքնահաստատման) վարքը. Ստորև ներկայացված են ասսերտիվային իրավունքները, ինչպես նաև մանիպուլյատիվ նախապաշարմունքները, որոնք ըստ ասսերտիվային կոնցեպցիայի հեղինակների խոչընդոտում են այս իրավունքներին։

 Ես իրավունք ունեմ գնահատել սեփական պահվածքը, մտքերն ու հույզերը և պատասխանատու լինել դրանց հետևանքների համար ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ես չպետք է անքաղաքավարորեն և անկախ ուրիշներից գնահատեմ ինձ և իմ պահվածքը ։ Իրականում ոչ թե ես պիտի գնահատեմ և քննարկեմ իմ անձը, այլ ուրիշ ինչ-որ ավելի խելացի և հեղինակություն վայելող մեկը։ 
 Ես իրավունք ունեմ չխնդրել ներողություն և չբացատրելու իմ պահվածքը ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ես պատասխանատու եմ այլ մարդկանց նկատմամբ իմ պահվածքի համար, ցանկալի է, որ ես հաշիվ տամ նրանց և բացատրեմ այն ամենը, ինչ ես անում եմ, ներողություն խնդրեմ նրանցից իմ գործողությունների համար։ 
 Ես իրավունք ունեմ ինքնուրույն խորհել, թե արդյոք ես ընդհանրապես պատասխանատու եմ, կամ մինչև ինչ աստիճանի՝ այլ մարդկանց խնդիրները լուծելու համար ։ Մանիպուլյացիայի նախապաշարմունք. Ես ավելի շատ պարտավորություններ ունեմ որոշ հաստատությունների և մարդկանց նկատմամբ, քան ինքս ինձ նկատմամբ։ Ցանկալի է զոհաբերել իմ սեփական արժանապատվությունը և հարմարվել։ 
 Ես իրավունք ունեմ փոխել իմ կարծիքը ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Այն դեպքում, երբ ես արդեն հայտնել եմ որոշակի տեսակետ, այլևս երբեք անհրաժեշտ չէ այն փոխել։ Հակառակ դեպքում ես պիտի ներողություն խնդրեի կամ խոստովանեի, որ սխալվել էի։ Սա կնշանակեր, որ ես իրավասու չեմ և ունակ չեմ լուծել։ 
 Ես իրավունք ունեմ սխալվել և պատասխանատու լինել իմ սխալների համար ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ես չպետք է սխալվեմ, և եթե ես կանեմ ինչ-որ սխալ, ես պետք է ինձ մեղավոր զգամ։ Ցանկալի է, որ ինձ և իմ որոշումները կառավարեն։ 
 Ես իրավունք ունեմ ասել. «ես չգիտեմ» ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ցանկալի է, որպեսզի կարողանամ պատասխանել ցանկացած հարցի։ 
 Ես իրավունք ունեմ անկախ լինել ուրիշների բարի կամքից և իմ հանդեպ նրանց լավ վերաբերմունքից ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ցանկալի է, որ մարդիկ ինձ լավ վերաբերվեն, որպեսզի ինձ սիրեն, ես նրանց կարիքն ունեմ։ 
 Ես իրավունք ունեմ անտրամաբանական որոշումներ կայացնել։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ցանկալի է, որպեսզի ամեն ինչում լինեմ տրամաբանության, բանականության, ռացիոնալության մեջ և ամեն կատարածս քայլը հիմնավորեմ։ Միայն այն է ողջամիտ, ինչը տրամաբանական է։ 
 Ես իրավունք ունեմ ասել. «Ես քեզ չեմ հասկանում»: Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ես պետք է ուշադիր և զգայուն լինեմ ուրիշների կարիքների նկատմամբ, ես պետք է «կարդամ նրանց մտքերը»։ Այն դեպքում, եթե ես չանեմ դա, ես կլինեմ անողոք տգետ եմ և ոչ ոք ինձ չի սիրի։ 
 Ես իրավունք ունեմ ասել. «Ինձ դա չի հետաքրքրում» ։ Մանիպուլյատիվ նախապաշարմունք. Ես պետք է փորձեմ ուշադրությամբ և էմոցիոնալ կերպով վերաբերվեմ այն ամենին, ինչը տեղի է ունենում աշխարհում։ Հավանաբար, ինձ դա չի հաջողվի, բայց պետք է փորձեմ հասնել դրան` ամբողջ ուժով։ Հակառակ դեպքում ես կլինեմ անհոգի, անտարբեր։

Քննադատություն 
Ասսերտիվության իրավունքի քննադատությունը կայանում է որոշակի թեզերի կողմից անհատական իրավունքների նկարագրության անօրինականությունը մատնանշելը, անձի գոյության անհնարինությունը` առանց հաշվի առնելու հասարակության կարծիքը   : Սոցիալական հոգեբանության տեսության մեջ ցույց է տրված մի միջոց՝ գուրուից հուզական կախվածություն գործադրելու միջոցով ՝ փիլիսոփայական (անձնական-աշխարհայացքային) հարցի վերաբերյալ խեղաթյուրելով իրավունքների և պարտականությունների հարցը, զուգորդված է անձնական բանականությունից հրաժարվելու մղումով։   :

Ծանոթագրություններ 

 ↑ ասսերտիվություն medical-dictionary

Հոգեբանական հասկացություններ
Գիտակցության կառավարում