Դաժանություն (ֆիլմ, 1959)

«Դաժանություն» (),1959 թվականի խորհրդային քրեական կինոդրամա, որը նկարահանել է  ռեժիսոր Վլադիմիր Սկույբինը Պավել Նիլինի համանուն ստեղծագործության հիման վրա։

Սյուժե 
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականների սկզբին, սիբիրյան Դուդարիի խուլ քաղաքում։ Նրա շրջակայքում գործում է Կոստյա Վորոնցովի՝ «համայն տայգայի կայսեր» ավազակախումբը։ Ավազակախումբը պետք է վերացնի Դուդարիի վերջերս ստեղծված քրեական հետախուզության բաժինը, որը որոշել են ամրապնդել պատանի կոմսոմոլցիներին։

Հանցագործների հետ բախումներից մեկում ծանր վիրավորվել է քրեական հտեախուզության պետի տեղակալ Վենիամին Մալիշևը՝ քաղաքացիական պատերազմի կոմերիտականը։ Բայց բռնվել է Վորոնցովի օգնականը՝ նախկին որսորդ և զինվոր Լազար Բաուկինը։ Հարցաքննության ժամանակ համոզվելով, որ ավազակը մտադիր չէ օգնել ոստիկաններին, նա առաջարկում է հեղափոխական ժամանակի օրենքներով գնդակահարել թշնամուն։ Անսպասելիորեն միջամտում է վիրավոր Մալիշևը, որը որոշել է, որ Բաուկինը մոլորված մարդ է, որին կարելի է վերադաստիարակել։

Ֆիլմում, ինչպես և գրքում, ցուցադրվում է մարդկանց հանդեպ վստահության և անտարբեր դաժանության միջև բախումը։ Հանդիսատեսի առջև բարդ դրամա է ծավալվում, որն ավարտվում է է Վենկա Մալիշևի ինքնասպանությամբ, որը կարծում է, որ հնարավոր չէ ապրել, երբ գոյություն ունի սուտ։

Քննադատություն 
Նկարահանումների ավարտից հետո ֆիլմը խիստ քննադատության է ենթարկվել։ Առաջին հերթին դժգոհություն է առաջացրել գլխավոր հերոսի ինքնասպանությունը։ «Մեր խորհրդային հերոսը չի կարող այդպես վարվել»։ Վլադիմիր Սկույբինը ստիպված է եղել մեծ ջանքեր գործադրել Նիլինի վեպի հեղինակի գաղափարը պաշտպանելու համար։ Արդյունքում ռեժիսորը ստիպված է եղել զիջումների գնալ։ Այսպես, Մալիշևի ինքնասպանության շարժառիթներից մեկը դարձել է անձնական՝ Յուլկայի նամակի տեսքով, որն ընկնում է Վենկայի թուլացած ձեռքից։ Իսկ գլխավոր հերոսի մահից հետո քրեական հետախուզության աշխատակիցները հրաժարվել են աշխատել պետի հետ։

Կինոքննադատ Վսեվոլոդ Ռևիչը ֆիլմն անվանել է «համամիութենական ձեռքբերում»։ Նա գրել է, որ ֆիլմի հիմքում ընկած է «բարոյական հարուստ գաղափար»։

Սցենարիստ Վիկտոր Մերեժկոյի խոսքերով՝ Վենկա Մալիշևի դերը եղել է Գեորգի Յումատովի ամենասիրելին։

Դերերում 
 Գեորգի Յումատով – Վենկա Մալիշև, քրեական հետախուզության պետի տեղակալ
 Բորիս Անդրեև – Լազար Եվտիֆիևիչ Բաուկին
 Նիկոլայ Կրյուչկով – Եֆրեմ Եֆրեմովիչ, քրեական հետախուզության պետ
 Ալեքսանդր Սուսնին – Սանկա, հեղինակ
 Վլադիմիր Անդրեև – Յակով Ուզելկով, թղթակից
 Մարգարիտա Ժիգունովա – Յուլկա Մալցևա, բուժքույր
 Կլավդիա Խաբարովա – Կլանկա Զվյագինա, Վորոնցովի սիրուհին
 Ապոլոն Յաչնիցկի – Կոնստանտին Իվանովիչ Վորոնցով, բանդայի պարագլուխ, «համայն տայգայի կայսրը»
 Նիկոլայ Պոգոդին – քրեական հետախուզության աշխատակից
 Վյաչեսլավ Բոգաչով – քրեական հետախուզության աշխատակից
 Ալեքսեյ Կորոտյուկով – քրեական հետախուզության աշխատակից
 Իոսիֆ Կոլին – բժիշկ Գինսբուրգ
 Միխայիլ Տրոյանովսկի – Ռոման Ֆեոդորովիչ, ֆելդշեր
 Կոնստանտին Նեմոլյաև – ռեստորանի տերը
 Անատոլի Կուբացկի – սայլապան
 Բորիս Շուխմին – մարդ գյուղում
 Նիկոլայ Պարֆյոնով – Վորոբյով, ավագ ոստիկան
 Պավել Վիննիկ – Միկուլով, մեխանիկ
 Նիկոլայ Սմորչկով – Ցարիցին, կոմերիտական
 Իգոր Պուշկարյով – Եգորով

Նկարահանող խումբ 
 Սցենարի հեղինակ՝ Պավել Նիլին 
 Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Սկույբին 
 Օպերատոր՝ Տիմոֆեյ  Լեբեշև
 Կոմպոզիտոր՝ Միխաիլ Մեերովիչ 
 Նկարիչ՝ Իվան Պլաստինկին
 Երգերի կատարող՝ Վլադիմիր Տրոշին («Отшумели и дождь, и метелица, отгремела лихая пора…», Մ. Մեերովիչ, Պ. Նիլին)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 «Դաժանություն» ֆիլմը «Энциклопедия отечественного кино» կայքում

Խորհրդային ֆիլմեր
«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
1959 ֆիլմեր
Ռուսերեն ֆիլմեր
Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր