Կափարիչի զարդ

Կափարիչի զարդ, (կամ  թալիսման), կոչվում է նաև շարժիչային թալիսման կամ ավտոմեքենայի թալիսման, հատուկ մշակված մոդել է, խորհրդանշում է ավտոմոբիլային ընկերության կրծքանշանը, որը գտնվում է կափարիչի առջևի կենտրոնական մասում։ Այն օգտագործվել է որպես զարդարանք գրեթե ավտոմեքենաների ստեղծման օրվանից։

Ծագում 

Ըստ երիտասարդների համար գրված «Ավտոմեքենաների պատմություն» գրքի հեղինակի՝ առաջին «Կափարիչի զարդը» եղել է եգիպտական ​​փարավոն Թութանհամոնի կառքի վրա նստած արևածագ բազեն (հաջողություն բերելու համար)։

Վաղ տարիներին մեքենաներն ունեին իրենց ռադիատորի կափարիչները  վանդակաճաղի վերևում, ինչը նաև ծառայում էր որպես շարժիչի հովացուցիչ հեղուկի ջերմաստիճանի ցուցիչ։ Բոյս Մոտոմետր ընկերությունը 1912 թվականին արտոնագիր է ստացել ռադիատորի կափարիչի համար, ներառում էր ջերմաչափ, որը տեսանելի էր վարորդին սենսորով,  չափում էր ջրի գոլորշիների ջերմությունը, այլ ոչ թե ջրի։ Սա օգտակար չափիչ դարձավ վարորդի համար, քանի որ շատ վաղ շարժիչներ չունեին ջրի պոմպեր, այլ շրջանառության համակարգ, որը հիմնված էր «թերմո-սիֆոն» սկզբունքի վրա, ինչպես Ֆորդ Մոդել T-ում։ 

«Ռադիատորի բաց կափարիչը դարձավ ավտոմոբիլային անհատականացման կենտրոնական կետ»։

Կափարիչի զարդերը հայտնի էին 1920-ականներին, 1930-ականներին, 1940-ականներին և 1950-ականներին, և շատ ավտոարտադրողներ դրանք տեղադրեցին իրենց մեքենաների վրա։ 1920-ականներին Մերսեդես-Բենց-ի գովազդներում շեշտվում էր նրանց «աստղային» գլխարկի զարդը որպես «աշխարհի ամենահին ավտոմոբիլային աշխատանքների աշխարհահռչակ արտադրանքը» և որպես շքեղության գերագույն խորհրդանիշ։

Ավելին, շուկան զարգացավ աքսեսուարների մատակարարման ոլորտում նրանց, ովքեր ցանկանում էին իրենց ավտոմեքենայի մեջ զարդ կամ մեքենայի թալիսման ավելացնել։ Սրանք միջոց էին արտահայտելու սեփականատիրոջ սերն իրենց մեքենայի նկատմամբ կամ անհատականություն արտահայտելու համար։ Այս ընկերությունների մեծ մասը դուրս եկավ բիզնեսից, Անգլիայում գոյատևեց միայն Լուի ԼեժընՊԸ-ն։ Քանդակագործներ, ինչպիսիք են Բազինը, Փայլեն, Սայքսը, Ռենվին և Լեժենը, մանրանկարչությամբ մանրաքանդակներ էին ստեղծում` ինչպես արձանիկներ։

Իրավական սահմանափակումներ 
Որոշ իրավասություններում մտցվել են տրանսպորտային միջոցների առջևի զարդանախշերի տեղադրման սահմանափակումներ։ Կափարիչի վրա դեկորատիվ նմուշների նախագծումը կարող է մեծացնել հետիոտների վնասվածքների վտանգը բախման դեպքում։ 

1968 թվականի մոդելային տարվա տրանսպորտային միջոցների համար ԱՄՆ-ում ընդունված կանոնակարգերը ենթադրում էին ամրացված կափարիչի զարդերի, ինչպես նաև պտտվող անիվների ելուստների անհետացում։ Ավելի ուշ տարբերակներում ներկայացված էին ճկուն ամրացված (զսպանակով) կափարիչի զարդանախշեր, որոնք նախատեսված էին ծալվելու համար՝ առանց հարվածից կոտրվելու, օրինակ՝ 1973 թվականի Ֆորդ ֆանդերբերդ-ի, 1974 թվականի ԱՄՍ դեսպան-ի և 1986 թվականի Ջիպ Վագոնիստ-ի  վրա։

Եվրամիությունում, սկսած 1974 թվականից, բոլոր նոր մեքենաները պետք է համապատասխանեն տրանսպորտային միջոցների արտաքին նախագծման եվրոպական հրահանգին։ Ռոլս-Ռոյս-ի թալիսմանն այժմ տեղադրված է զսպանակով մեխանիզմի վրա, որը նախատեսված է 98 նյուտոնից (22 ֆունտ ուժ) ուժով ավելի մեծ ուժի դեպքում անմիջապես ետ քաշվելու ռադիատորի կեղևի մեջ։ Մերսեդես-Բենց-ը և շատ այլ զարդանախշեր նախագծված էին զսպանակավոր ամրակով, որպեսզի ծալվի հարվածից։ Հետշուկային զարդանախշերի համար հասանելի են անջատված նեյլոնե ամրացումներ, որոնք համապատասխանում են ԵՀ 74/483 հրահանգին։

Զարդանախշերը կափարիչից ցած են տեղափոխել :Նրանք այժմ դիտվում են որպես չափազանց ծանրաբեռնված և վնասակար աերոդինամիկայի համար։

Ապրանքանիշ 

Շատ ավտոարտադրողներ ցանկանում էին, որ իրենց տրանսպորտային միջոցների կափարիչների վրա ցուցադրվեն իրենց խորհրդանիշները, իսկ Բոյս Մոտոմետր-ը դրանք տեղադրեց կորպորատիվ լոգոներով կամ թալիսմաններով, ինչպես նաև բազմաթիվ կազմակերպություններ, որոնք ցանկանում էին հատուկ գլխարկներով տարբերանշաններ ունենալ իրենց անդամներին նույնականացնելու համար։ Ընկերությունն ուներ ավելի քան 300 նման հաճախորդներ 1920-ականների կեսերին մեքենաների, բեռնատարների, տրակտորների, նավակների, ինքնաթիռների և մոտոցիկլետների արտադրողների համար, իսկ 1927 թվականին ուներ 1800 աշխատակից վեց երկրներում՝ ԱՄՆ, Անգլիա, Կանադա, Ավստրալիա, Ֆրանսիա և Գերմանիա։ Մինչև 1929 թվականը տրանսպորտային միջոցների հարյուրավոր արտադրողները շատ հաճախորդներ ունեին իրենց հարմարեցված տարբերանշանների համար։

Ապրանքանիշի նույնականացումը շարունակում է կարևոր լինել, «քանի որ ընկերությունները փորձում են տարբերել իրենց ընկերության թխվածքաբլիթն ամենագնացը, սեդանը կամ բեռնատարը այլ ընկերության թխվածքաբլիթից ամենագնացից, սեդանից կամ պիկապ բեռնատարից միայն կափարիչի զարդարանքով կամ անվանմամբ»։

Օրինակներ 
Կափարիչի զարդը, վանդակաճաղի հետ մեկտեղ, հաճախ ոճային տարբերակիչ տարր է, և շատ շուկաներ այն օգտագործում են որպես իրենց հիմնական ապրանքանիշի նույնացուցիչ։

Գլխարկի զարդերի օրինակները ներառում են.
 Նետ մեքենաների վրա
 Օտտավայի առաջնորդ Պոնտիակը Pontiac ավտոմեքենաների վրա
 Ծաղկեպսակ կադիլակ մեքենաների վրա
 «B» տառը թեւերով Բենթլի մեքենաների վրա
 Գնդակ թևերով Հորչ մեքենաների վրա
 Յագուարի ցատկում Յագուար մեքենաների վրա
 Առյուծը մոլեգնում է Պեժո մեքենաների վրա
 Ջրից դուրս ցատկած Մարլինը մոնտաժվել է ԱՄՍ-ի ֆասթբեք «տեսարանի» վրա
 Հրթիռ  մեքենաների վրա
 Ռոկի մեծ շչակ խոյի գլուխը մեքենաների և բեռնատարների վրա
 Էքստազի ոգին Ռոլս Ռոյս մեքենաների վրա
Արագիլը  մեքենաների վրա
 Եռաթև աստղ՝ շրջապատված շրջանակով  Մերսեդես-Բենց սեդանների և վագոնների վրա

Բացի այդ, շատ մոդելներ բոլոր գնային և շուկայական սեգմենտներում, ինչպիսիք են Բյուիկ Ռեգալ-ը, Շևռոլետ Իմպալա-ն, Ջիպ Գրանտ Վագոնեեր-ը և Կրայսլեր Կորդոբա-ն, ցուցադրել են եզակի խորհրդանիշներ և ուղեկցող տարբերվող կափարիչի զարդանախշեր։

Դիզայնի կարևորությունը 
Թեև «ի սկզբանե նախատեսված էր որոշակի նպատակի համար», կափարիչի զարդը «վերափոխվեց մշակված զարդերի կամ խորհրդանիշների»։ Արդյունքում, ռադիատորի կափարիչը փոխվեց արվեստի ձևի և դարձավ մեքենան անհատականացնելու միջոց՝ «ներկայացնելով ընկերության տեսլականը ավտոմեքենայի մասին», կամ «իրավիճակը խոսելու սեփականատիրոջ մասին»։ Մեկ այլ դիզայնի նպատակ, որը մշակվել է կափարիչի զարդի համար, «արտացոլում էր շարժման, արագության և շնորհքի գաղափարը»։

Կափարիչի զարդանախշերի նմուշները պաշտպանելու հետ կապված կան իրավական խնդիրներ։ Ավելի էժան, քան դիզայնի արտոնագրումը, հեղինակային իրավունքով պաշտպանությունը կարող է հնարավոր լինել «միայն այն դեպքում, եթե  նման դիզայնը ներառում է պատկերային, գրաֆիկական կամ քանդակային առանձնահատկություններ, որոնք կարող են նույնականացվել առանձին հոդվածի կողմերը և կարող են գոյություն ունենալ անկախ օգտատերերից»։ Այսպիսով, Ռոլս Ռոյս-ի զարդը կարող է օգտագործվել որպես առանձին քանդակ, մինչդեռ կափարիչի զարդանախշերի այլ տարբերվող ձևերը չեն համարվի անկախ իրեր։

Արտադրության մեջ օգտագործվող նյութեր 
Կափարիչի զարդերը սովորաբար ձուլվում են արույրից, ցինկի կամ բրոնզից և ավարտվում են քրոմապատ ծածկով։ Այն տարիներին, երբ քրոմը անհասանելի էր, դրանք պատում էին կա՛մ արծաթով, կա՛մ նիկելով։ Ոմանք ներառում էին նաև այլ նյութեր, օրինակ՝ պլաստիկ, բակելիտ կամ գունավոր ապակի։ 1950 թվականի Ֆորդ Դելյուքս կափարիչի զարդը ձուլվել է պլեքսիգլասով։ Մյուսները լամպ են տեղադրել գիշերը լուսավորելու համար։ Պոնտիակ-ը 1955 թվականին ցուցադրել է կափարիչի լուսավոր հնդկական զարդարանք, երբ այն փոխարինվել է թռչող V դիզայնով։

Ամենահայտնի ապակե թալիսմանները պատրաստել է Ռենե Լալիկը Ֆրանսիայում։ Ապակե թալիսմանների այլ վաճառողներ կամ արտադրողներ ներառում են Սաբինո-ն Ֆրանսիայում, Կարմիր Աշայ-ը Անգլիայում և Վեհ Անձինք-ը ԱՄՆ-ում։ Վերջին երկուսն իրենց արտադրանքը պատրաստել էին Չեխոսլովակիայում։ Լալիկ ընկերությունը, ինչպես Լուի Լեժենը, այն քիչ փրկվածներից մեկն է ավտոմոբիլային այս դարաշրջանից։

Հավաքագրելիություն 
Կափարիչի որոշ զարդեր ավելի գրավիչ են մեքենայի տերերի համար, օրինակ՝ կարմիր-սպիտակ-կապույտ ոսկե առյուծի գագաթները, որոնք դրված էին 1950 թվականի Ֆորդս-ի կափարիչների վրա, երեխաները վերցրել էին իրենց գլխարկները, գոտիները կամ հեծանիվները զարդարելու համար։ Ընկերությունը լուծեց խնդիրը՝ առաջարկելով անվճար մանրանկարչական նշան բոլոր այն երեխաներին, ովքեր խնդրանքով նամակ էին գրել։

Գործում է կափարիչի զարդերի և ավտոմեքենայի թալիսմանների կոլեկցիոների շուկա։

Ծանոթագրություններ

Հավաքորդություն
Ավտոմեքենաներ