Հղիության դիաբետ

Հղիության(Գեստացիոն) դիաբետ նախկինում դիաբետ չունեցող կնոջ մոտ հղիության ընթացքում արյան մեջ գլյուկոզի բարձր քանակն է։ Հղիության դիաբետը քիչ ախտանիշներ ունի, սակայն մեծացնում է պրեէկլամպսիայի, դեպրեսիայի և Կեսարյան հատման ռիսկը։ Չբուժելու դեպքում, հղիության դիաբետ ունեցող կնոջ նորածինը կարող է լինել խոշոր իր գեստացիոն տարիքից, արյան մեջ գլյուկոզի քանակը կարող է նվազած լինել, մեծ է նաև դեղնուկի ռիսկը։ Չբուժելու դեպքում կարող է հանգեցնել նաև վաղաժամ ծննդաբերության։ Երեխաներն ունեն տիպ 2 ՇԴ-ի և ավելորդ քաշի բարձր ռիսկ։

Հղիության դիաբետի պատճառը ոչ թե ինսուլինի պակասն է, այլ ինսուլին ռեզիստենտականությունը։ Ռիսկի գործոններն են ավելորդ քաշը, նախկինում տարած հղիության դիաբետը, տիպ 2 դիաբետի ընտանեկան պատմությունը և ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշը։ Ախտորոշվում է արյան անալիզների հիման վրա։ Սքրինինգն իրականացվում է հղիության 24-րդ և 28-րդ շաբաթներում։ Եթե հղին բարձր ռիսկային գոտում է, ապա ախտորոշիչ թեստերը կարելի է անցկացնել առաջին այցերի ժամանակ։

Կանխարգելման համար խորհուրդ է տրվում մինչև հղիությունը նվազեցնել քաշը և զբաղվել ֆիզիկական ակտիվությամբ։ Գեստացիոն դիաբետը բուժվում է սննդակարգով և դեղորայքներով։ Կանանց մեծամասնությունը արյան մեջ գլյուկոզի նորմալ մակարդակը կարողանում է պահել ֆիզիկական վարժություններով և սննդակարգով։ Գլյուկոզը խորհուրդ է տրվում չափել օրվա ընթացքում 4 անգամ։ Խորհուրդ է տրվում ծննդաբերությունից հետո կերակրել կրծքով։

Գեստացիոն դիաբետը դրսևորվում է հղիների 3-9%-ի մոտ։ Հիմնականում դրսևորվում է հղիության 3-րդ եռամսյակում։ 20 տարեկանից ցածր տարիքում ՀԴ-ն հանդիպում է ընդամենը 1% դեպքերում։ Բարձր ռիսկային գոտում են ասիացիները, Ամերիկայի հնդիկները, բնիկ ավստրալիացիները և Խաղաղ օվկիանոսի բնակիչները։ 90% դեպքերում ախտանիշներն անցնում են ծննդաբերությունից հետո։ Այնուամենայնիվ այդ կանայք գտնվում են տիպ 2 դիաբետի ռիսկային խմբում։

Դասակարգում 
Հղիության դիաբետ ենք դիտարկում ցանկացած աստիճանի գլյուկոզ տոլերանտությունը, որն ի հայտ է եկել հղիության ընթացքում։ Կնոջ մոտ ախտորոշվում է հղիության դիաբետ, եթե գլյուկոզի ինտոլերանտությունը շարունակվում է 24-28 շաբաթների ընթացքում։

Ընդունված է Պրիսքիլլա Ուայթի դասակարգումը, ով մեծ ավանդ ունի հղիության դիաբետի ուսումնասիրությունների մեջ։ Դասակարգմումը լայնորեն կիրառվում է պտղի և մոր ռիսկերի գնահատման համար։ Տարբերում ենք հղիության դիաբետ(Տիպ A) և նախագեստացիոն դիաբետ(դիաբետ, որը կար մինչև հղիությունը)։ Այս երկու խմբերի վարումը, ռիսկերը և բուժումը տարբեր են։

Հղիության դիաբետի ենթատեսակներն են.

 Տիպ A1: Ներքին ընդունման գլյուկոզայի տանելիության թեստի(OGTT) արդյունքների շեղում, սակայն քաղցած վիճակում և շաքարային ծանրաբեռնվածությունից 2 ժամ անց նորմալ տվյալներ։ Այս փուլում գլյուկոզի մակարդակը կարելի է կարգավորել սննդակարգի միջոցով։
 Տիպ A2: OGTT-ի և GTT-ի արդյունքների շեղում։ Այս փուլում բուժումը ներառում է նաև ինսուլին և այլ պրեպարատներ։

Նախագեստացիոն դիաբետը նույնպես ունի ենթատեսակներ.

 Տիպ B. Սկիզբը 20-ից բարձր հասակում, տևողությունը 10 տարուց քիչ։
 Տիպ C. Սկիզբը 10-19 տարեկանում, տևողությունը 10-19 տարի։
 Տիպ D. Սկիզբը 10 տարեկանից շուտ կամ տևողությունը 20 տարուց ավելի։
 Տիպ E. Փոքր կոնքի կալցիֆիկացված անոթներով դիաբետ։
 Տիպ F. Դիաբետիկ նեֆրոպաթիա։
 Տիպ R. Պրոլիֆերատիվ ռետինոպաթիա։
 Տիպ RF. Ռետինոպաթիա կամ նեֆրոպաթիա։
 Տիպ H. Սրտի իշեմիկ հիվանդություն։
 Տիպ T. փոխվատվաստված երիկամ։

Որքան վաղ է առաջացել հիվանդությունը, այնքան ավելի մեծ է բարդությունների առաջացման ռիսկը։

Կարպենտերի և Կուստանի կողմից առաջարկված հղիության դիաբետի ախտորոշման 100 գրամ գլյուկոզի տանելիության թեստի չափորոշիչներ.

 Անոթի 95 մգ/դլ
 1 ժամ 180 մգ/դլ
 2 ժամ 155 մգ/դլ
 3 ժամ 140 մգ/դլ

Դիաբետի ազգային խմբի կողմից մշակված հղիության դիաբետի ախտորոշման թեստի չափորոշիչներ.

 Անոթի 105 մգ/դլ
 1 ժամ 190 մգ/դլ
 2 ժամ 165 մգ/դլ
 3 ժամ 145 մգ/դլ

Ռիսկի գործոններ 
Գեստացիոն դիաբետի դասական ռիսկի գործոններն են.

 Ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ
 Նախկինում ախտորոշված դիաբետ կամ նախադիաբետ, գլյուկոզի նկատմամբ տոլերանտության խանգարում
 Տիպ 2 դիաբետի ընտանեկան անամնեզ
 Մոր տարիքը. ռիսկի խմբում են 35-ից բարձր տարիքի կանայք
 Հոր տարիքը. կա մեկ հետազոտություն, որն ապացուցում է, որ հոր 55-ից բարձր տարիքի դեպքում կնոջ գեստացիոն դիաբետի ռիսկն ավելի բարձր է
 Էթնիկ պատկանելիություն (աֆրո-ամերիկացիներ, աֆրո-կարիբիացիներ, բնիկ ամերիկացիներ, Խաղաղ օվկիանոսի բնակիչներ, լատինոամերիկացիներ և հարավային Ասիայում բնակվողներ)
 Հավելյալ քաշը, ճարպակալումը և ծանր աստիճանի ճարպակալումը մեծացնում են ռիսկը համապատասխանաբար 2.1, 3.6 and 8.6 անգամ
 Նախկին հղիության ժամանակ մակրոսոմիայով ծնված երեխա (քաշը >4000 գրամ)
 Բարդացած մանկաբարձական անամնեզ
 Այլ գենետիկ ռիսկի գործոններ. կան 10ից ավելի գեներ, որոնք կապված են գեստացիոն դիաբետի բարձր ռիսկի հետ, օրինակ՝ TCF7L2 գենը

Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ ծխողների մոտ ռիսկը 2 անգամ բարձր է։ Որոշ հետազոտություններում քննարկվել են նաև ավելի վիճելի ռիսկի գործոններ, օրինակ՝ ցածր հասակ։

ՀԴ-ով կանանց 40-60%-ը չունեն ոչ մի ռիսկի գործոն, այդ պատճառով պետք է հետազոտել բոլոր հղիներին։ ՀԴ-ի ժամանակ սովորաբար ախտանիշներ չկան, սակայն որոշ կանանց մոտ կարող է դիտվել ծարավ, հաճախամիզություն, հոգնածություն, սրտխառնոց, փսխում, միզապարկի բորբոքում, տեսողության խանգարում և այլն։

Ախտաֆիզիոլոգիա 

Հիմքում ընկած հիմնական մեխանիզմն անհայտ է։ Հիմնական նշանը ինսուլին ռեզիստենտականությունն է։ Հղիության հորոմնները, կապվելով ինսուլինային ընկալիչների հետ, ազդում են ինսուլինի արտադրության վրա։ Փոփոխություններն ամենայն հավանականությամբ տեղի են ունենում ազդանշանային ուղու մակարդակով։ Ինսուլինը նպաստում է,որ գլյուկոզը ներթափանցի բջիջներ, սակայն ինսուլին ռեզիստենտականության դեպքում գլուկոզի մուտքը դեպի բջիջներ խանգարվում է։ Արդյունքում գլյուկոզի քանակն արյան մեջ բարձրանում է։ ՀԴ-ի դեպքում բարձրացած գլյուկոզի  մակարդակն իջեցնելու համար պահանջվում է մոտավորապես 1.5-2.5 անգամ ավելի շատ ինսուլին, քան նորմալ հղիության դեպքում է արտադրվում։

Համարվում է, որ ինսուլինն ապահովում է գլյուկոզի մատակարարումը պտղին։ ԳԴ ունեցող կանանց մոտ, չկոմպենսացված ինսուլին ռեզիստենտականության դեպքում, ավելանում է ենթաստամոքսային գեղձի բետտա-բջիջների քանակը։ Ընկերքային հորմոնները և ճարպակալումը հղիության ընթացքում առաջացնում են ինսուլին ռեզիստենտականության։ Հիմնական մեղադրականներն առաջադրվում են կորտիզոլին և պրոգեստերոնին, սակայն ընկերքային լակտոգենը, պրոլակտինը և էստրադիոլը նույնպես ունեն իրենց դերակատարումը։ Բազմագործոնային, աստիճանական հետազոտությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ բացի վերոնշյալ հորմոնները, լեպտինը, ՈՒՆԳ-ալֆան(Ուռուցքի նեկրոզի գործոն) և ռեզիստինը հղիության ընթացքում նույնպես իջեցնում են ինսուլինի նկատմամբ զգայունությունը։ Ընդ որում, ամենամեծ ազդեցությունն ունի ՈՒՆԳ-ալֆան։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հղիության սկզբից մինչև հղիության ուշ շրջանը ինսուլինի զգայունությունը ԳԴ-ով կնոջ մոտ նվազում է 2 անգամ։

Դեռևս պարզ չէ ՀԴ-ի առաջացման հստակ պատճառը, սակայն առաջադրված են բազմաթիվ գործոններ, որոնք կարող են դեր ունենալ ՀԴ-ի առաջացման մեխանիզմում. օրինակ՝ աուտոիմունիտետ, գենային մուտացիաներ, ճարպակալում և այլն։

Չնայած նրան, որ կլինիկական կողմը լավ նկարագրված է, բիոքիմիական մեխանիզմները դեռ մնում են անհայտ։ Առաջադրված տարբերակներից մեկը ենթադրում է ինսուլին արտադրող բետտա-բջիջների հարմարում, ինչը կարգավորվում է HGF/c-MET ազդանշանային ուղով։ Հղիության ժամանակ կղզյակային բետտա-բջիջները, ի պատասխան մայրական հորմոնների, ենթարկվում են փոփոխությունների, ինչը հնարավորություն է տալիս բավարարել մոր և պտղի ինսուլինի բարձրացած պահանջը։ Այս փոփոխությունները բերում են ինսուլինի արտադրության ավելացման՝ ի պատասխան բետտա-բջիջների ակտիվ պրոլիֆերացիայի։ HGF/c-MET ազդանշանային ուղին մասնակցում է նաև բետտա-բջիջների ռեգեներացիային։

c-MET-ը թիրոզին կինազայի ընկալիչ է(RTK), որն ակտիվանում է հեպատոցիտի աճի գործոնով(HGF) և մասնակցում է մի շարք բջջային պրոցեսների ակտիվացմանը։ HGF -ը միանում է c-MET, ինչնին հաջորդում է ընկալչի հոմոդիմերիզացիան և ֆոսֆորիլացումը։ Արդյունքում առաջանում է SH2 ճանաչողական դոմեն։ Ակտիվանում են նաև բանալ բջջային ազդանշանային ուղիները, այնպիսիք ինչպիսիք են RAS-ը և MAPK-ը, որոնք ազդում են բջջային ցիկլի պրոգրեսիայի վրա։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ HGF-ի դերը մեծանում է սթրեսային պայմաններում, երբ ինսուլինի պահանջը բարձրացած է։ Հղիությունն առաջացնում է ինսուլին ռեզիստենտականություն, հետևաբաև նաև ինսուլինի նկատմամբ բարձր պահանջ։ Բետտա-բջիջներն ունեն կոմպենսացման 2 եղանակ. առաջին՝ ինսուլինի արտադրության ավելացում, երկրորդ՝ բետտա-բջիջների քանակի ավելացում։ Այս պրոցեսների բացակայության դեպքում բարձրանում են գեստացիոն դիաբետի մարկերները։ HGF-ի բարձրացումը ուղիղ համեմատական է ինսուլինի նկատմամբ պահանջարկի մեծացմանը։ Փաստացի, եթե HGF/c-MET ազդանշանային ուղին առհասարակ բացակայում է, ապա հղիության դիաբետն առավել հավանական է։

Հստակ մեխանիզմը, թե ինչպես է HGF/c-MET ազդանշանային ուղին կարգավորում բետտա-բջիջների ադապտացիան,դեռևս բացահայտված չէ։ Կա վարկած, որ c-MET-ը կապվում է FoxM1-ի, p27-ի հետ՝ կարգավորելով ինսուլինի քանակը հղիության ընթացքում։ Համաձայն այլ հիպոթեզի c-MET-ը կարգավորում է բետտա-բջիջների ապոպտոզը,սակայն հստակ նկարագրված մեխանիզմ չկա։

Գլյուկոզն անցնում է ընկերք GLUT 1-ի միջոցով, որը գտնվում է սինտիցիոտրոֆոբլաստներում։ Թաղանթների ախտահարումը, որոնցում առկա են սինիտիցիոտրոֆոբլաստներ (օրինակ՝ հիմային թաղանթ), կարող է արգելակել գլյուկոզի փոխադրումն ընկերք։ Հղիության ժամանակ գլյուկոզի փոխադրիչների էքսպրեսիան 2-3 անգամ բարձրացած է։ GLUT3/GLUT4 փոխադիչի դերը բացահայտված չէ։ Եթե ՀԴ-ն չի հսկվում, ապա պտուղը ենթարկվում է մշտապես բարձր գլյուկոզի ազդեցությանը, ինչը հանգեցնում է ներարգանդային կյանքում ինսուլինի գերարտադրության (ինսուլինն ընկերքային պատնեշով չի անցնում)։ Ինսուլինը խթանում է աճը՝ հանգեցնելով մակրոսոմիայի։ Ծննդալուծումից հետո գլյուկոզի բարձր քանակ այլևս չկա, սակայն ինսուլինի գերարտադրությունը պահպանվում է բերելով նորածնի արյան մեջ գլյուկոզի քանակի իջեցման՝ հիպոգլիկեմիայի։

Ախտորոշում 
Արյան մեջ և պլազմայում գլյուկոզի բարձր քանակ հայտնաբերելու համար կան մի շարք սքրինինգային և ախտորոշիչ թեստեր։ Հիմնական մեթոդը աստիճանական է, սկզբից կատարվում է սքրինինգային թեստ, որից հետո կասկածելի դեպքերում կատարվում է ախտորոշիչ թեստ։ Ռիսկային խմբի հղիներին միանգամից կատարվում է ախտորոշիչ թեստ (օրինակ, եթե կինն ունի ախտորոշված ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ)։

Արյան մեջ գլյուկոզի որոշման թեստի ժամանակ արյան տարբեր նմուշներում որոշվում է գլյուկոզի քանակը (առանց հավելյալ գլյուկոզ տալու)։ Գլյուկոզի քանակը որոշվում է անոթի, ուտելուց 2ժամ անց կամ ցանկացած պատահական ժամի։ Կոնտրոլ թեստի ժամանակ հղիին տրվում է գլյուկոզի լուծույթ, որից հետո որոշվում է գլյուկոզի քանակն արյան մեջ։ ՇԴ-ի ժամանակ գլյուկոզի մակարդակն արյան մեջ չի իջնում։

Հստակ բացահայտված չէ, թե հետագայում սքրինինգային թեստերն ինչպես են ազդում կնոջ և երեխայի վրա։ Սակայն սքրինինգային թեստերի համատարած կիրառումը թույլ է տալիս ժամանակին ախտորոշել ՀԴ-ի ավելի շատ դեպքեր, քան միայն ռիսկային խմբի հետազոտումը։

Արյան մեջ գլյուկոզի որոշման թեստեր 
Եթե գլյուկոզի քանակն արյան մեջ սոված վիճակում բարձր է 126 մգ/դլ-ից (7.0 մմոլ/լ), կամ պատահական ժամի արված թեստում բարձր է 200 մգ/դլ-ից (11.1 մմոլ/լ) և արդյունքը կրկնվում է հաջորդ օրը, ապա կարելի է հաստատել ՀԴ ախտորոշումը՝ առանց հավելյալ հետազոտությունների։ Այս թեստերը սովորաբար արվում են  բժշկի մոտ առաջին այցերի ժամանակ։ Կիրառման համար թեստերը բավականին պարզ են և ֆինանսապես հարմար, սակայն ունեն ցածր սպեցիֆիկություն և կարող են տալ կեղծ դրական արդյունքներ։

Գլյուկոզի որոշման սքրինինգային թեստեր 
Սքրինինգային թեստը(երբեմն անվանում են Սուլիվանի թեստ) կատարվում է 24-28 շաբաթներում, այն հանդիսանում է օրալ գլյուկոզի տոլերանտության թեստի պարզեցված տարբերակը։ Ի տարբերություն ՕԳՏԹ-ի, այս դեպքում թեստի անցկացման պահին անոթի վիճակը պարտադիր պայման չէ։ Սուլիվանի թեստն իրականացնելու համար հղիին տրվում է 50 գրամ գլյուկոզ պարունակող լուծույթ, որից հետո 1 ժամ անց որոշվում է արյան մեջ գլյուկոզի քանակը։

Եթե թեստի արդյունքում գլյուկոզի քանակն արյան մեջ գերազանցում է 140 մգ/դլ (7.8 մմոլ/լ), ապա պետք է իրականացնել ՕԳՏԹ։ Ըստ ստատիստիկ տվյալների այս սքրինինգային թեստի արդյունքում ախտորոշվում է ՀԴ դեպքերի մոտ 80%-ը։ Եթե թեստի շեմն ընտրվի 130 մգ/դլ-ն, ապա կախտորոշվի դեպքերի 90%-ը։

Գլյուկոզի տոլերանտության թեստ 
Բերանացի(օրալ) գլյուկոզի տոլերանտության թեստը(ՕԳՏԹ) իրականացվում է առավոտյան, սննդի վերջին ընդունումից 8-14 ժամ անց։ Նախորդող 3օրերի ընթացքում հղին պետք է սնվի հատուկ սննդակարգով (օրվա ընթացքում 150գրամ ածխաջուր), ֆիզիկական ակտիվության սահմանափակման կարիք չկա։ Թեստի ընթացքում հղին պետք մնա նստած վիճակում։ Թեստի ընթացքում ծխախոտի օգտագործումն արգելվում է։

Հղիին տրվում է 75 կամ 100 գրամ  գլյուկոզ պարունակող լուծույթ։ Արյան մեջ գլյուկոզի քանակը որոշվում է թեստի սկզբում և որոշակի ժամանակ անց։

Դիաբետի ամերիկյան ասոցիացիան, 100 գրամ գլյուկոզի ընդունումից հետո, արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի շեղում է համարվում.

 Քաղցած արյան գլյուկոզի քանակ ≥95 մգ/դլ (5.33 մմոլ/լ)
 1 ժամ արյան գլյուկոզի քանակ ≥180 մգ/դլ (10 մմոլ/լ)
 2 ժամ արյան գլյուկոզի քանակ ≥155 մգ/դլ(8.6 մմոլ/լ)
 3 ժամ արյան գլյուկոզի քանակ ≥140 մգ/դլ (7.8 մմոլ/լ)

Այլընտրանքային թեստի դեպքում տրվում է 75գրամ գլյուկոզ, որից հետո 1-2 ժամ անց որոշվում է արյան մեջ գլյուկոզի քանակը։

Մեզի մեջ գլյուկոզի որոշման թեստ 
ՀԴ-ի ժամանակ դիտվում է գլյուկոզուրիա։ Հղիության ընթացքում կծիկային ֆիլտրացիայի արագությունը մեծանում է, ինչի հետևանքով որոշ հղիների մոտ կարող է դիտվել գլյուկոզուրիա։ ՀԴ-ի ժամանակ առաջին և երկրորդ եռամսյակում գլյուկոզուրիայի զգայունությունը կազմում է 10%, իսկ դրական կանխատեսական արժեքը՝ 20%:

Կանխարգելում 
Համաձայն 2015 թվականի հետազոտությունների, հղիության ընթացքում չափավոր ֆիզիկական ակտիվությունը որոշակիորեն կանխում է ՀԴ-ն։ Որոշակի սննդակարգի պահպանումը և առողջ ապրելակերպը ևս իջեցնում են ՀԴ-ի ռիսկը։

Սննդակարգի պահպանումը, ֆիզիկական ակտիվությունը և քաշի նվազեցումը որոշակիորեն նվազեցնում են ՀԴ-ի ռիսկը։ Այնուամենայնիվ այս գործոնները կապված են նաև մարմնի զանգվածի ինդեքսի(ՄԶԻ) և այն տարածաշրջանի հետ, որտեղ իրականացվել են հետազոտությունները։

Այն կանայք, ովքեր հղիության ընթացքում ունեցել են ՀԴ, հաջորդ հղիությունների ընթացքում ևս ունեն ՀԴ-ի բարձր ռիսկ։ Նրանց խորհուրդ է տրվում մշտապես հետևել իրենց սննդակարգին և զբաղվել ֆիզիկական ակտիվությամբ։ Այնուամենայնիվ հստակ ապացուցող տվյալներ դեռևս չկան։

Թեորիապես ծխելը թողները նույնպես կարող է իջեցնել ՀԴ-ի ռիսկը։

Վարում 

ՀԴ-ի բուժումը սննդակարգով և ինսուլինով նվազեցնում է մոր և պտղի առողջական խնդիրները։

Ծննդաբերությունից 6 շաբաթ անց պետք է կրկնել ՕԳՏԹ-ն։ ՀԴ-ի դեպքում ծննդաբերությունից հետո թեստի արդյունքը նորմալ է։ Կնոջը խորհուրդ է տրվում 6 ամվա մեջ 1 անգամ իրականացնել տիպ 2 դիաբետի սքրինինգային թեստ։

Հղիի ապրելակերպը պետք է ներառի վարժություններ, սննդակարգ, հանգիստ, արյան մեջ գլյուկոզի քանակի հսկողություն և որոշակի կոմբինացված միջամտություններ։ ՀԴ ունեցող հղիները, ովքեր հղիության ընթացքում հետևում են իրենց ապրելակերպին, ավելի հազվադեպ են ունենում հետծննդյան դեպրեսիա և ավելի հեշտ են կորցնում հավաքած կիլոգրամները հղիությունից հետո, քան այն կանայք, ովքեր հղիության ընթացքում իրենց առօրյայում փոփոխություններ չեն կատարում։ ՀԴ ունեցող կնոջ նորածինն ավելի խոշոր է իր գեստացիոն տարիքից, այնուամենայնիվ, հղիության ճիշտ վարման դեպքում հնարավոր է կարգավորել նորածնի քաշը։

Եթե սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և բերանացի պրեպարատները չեն կարգավորում գլյուկոզի քանակն արյան մեջ, ապա անհրաժեշտ է անցնել ինսուլինոթերապիայի։

Հղիության ընթացքում մակրոսոմիայի զարգացումը հսկվում է ՈՒՁՀ-ով։ Այն կանայք, ովքեր ընդունում են ինսուլին, անամնեզում ունեն մեռելածնություն, կամ գերճնշում, հսկվում են որպես դիաբետիկներ։

Ապրելակերպ 
Մինչև հղիություն պլանավորելը բժշկի հետ խորհրդակցությունը մեծ նշանակություն ունի հղիության ընթացքի և ելքի համար։ Կանանց մեծամասնությունը հսկում է իր ՀԴ-ն սննդակարգով և ֆիզիկական ակտիվությամբ։ Որոշ կանայք հակադիաբետիկ դեղորայքի կարիք ունեն, առավել հախաճ՝ ինսուլինի։

Կնոջ սննդակարգը օրվա ընթացքում պետք է կազմի մոտավորապես 2000-2500 կկկալ և չպետք է ներառի պարզ ածխաջրեր։ Սննդակարգի հիմնական նպատակն արյան մեջ գլյուկոզի քանակի պիկային բարձրացումից խուսափելն է։ ՀԴ-ի ժամանակ ամենահաճախ կիրառվողը G.I. սննդակարգն է։ Համաձայն սննդակարգի օրվա ընթացքում ընդունվող ածխաջրերի քանակը պետք է ճիշտ բաշխել։ Ինսուլինի հանդեպ ռեզիստենտականությունը ամենաբարձրն է առավոտյան ժամերին, հետևաբար նախաճաշի ժամանակ ածխաջրերը պետք է սահմանափակել։ Խորհուրդ է տրվում սննդակարգի մեջ ներառել թաղանթանյութի մեծ քանակ, քանի որ այն իջեցնում է ՀԴ ռիսկը։

Խորհուրդ է տրվում զբաղվել միջին ինտենսիվության, կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությամբ։  Դեռևս հստակ բացահայտված չէ, թե ֆիզիկական ակտիվության որ տեսակն է առավել օգտակար հղիների համար։

Արյան մեջ գյուկոզի քանակի հսկումը հղիները կատարում են գլյուկոմետրի միջոցով։ Շատ հետազոտություններ չեն կատարվել և չկա համընդանուր մոտեցում, թե որքան պետք է լինի գլյուկոզի շեմն արյան մեջ ՀԴ-ի ժամանակ,այդ սահմանը տարբեր երկրներում վարիացիայի է ենթարկվում։ Այնուամենայնիվ առավել տարածված է Ավստրալիայի ՀԴ-ի ասոցիացիայի կողմից առաջարկվող տվյալները.

 Գլյուկոզի քանակը մազանոթային արյան մեջ անոթի <5.5 մմոլ/լ
 Գլյուկոզի քանակը մազանոթային արյան մեջ սննդի ընդունումից 1ժամ անց <8.0 մմոլ/լ
 Գլյուկոզի քանակը մազանոթային արյան մեջ սննդի ընդունումից 2ժամ անց <6.7 մմոլ/լ

Գլյուկոզի երկարաժամկետ հսկողության համար առավել տեղեկատվական է HbA1c -ի քանակի որոշումը։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կրծքով կերակրումն իջեցնում հետագա բարդությունների ռիսկը։

Դեղորայք 
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ եթե կա բարդությունների առաջացման վտանգ, նկատվում է մակրոսոմիայի միտում և հնարավոր չէ հսկել արյան մեջ գլյուկոզի քանակը, ապա պետք է անցնել ինսուլինոթերապիայի։ Առավել հաճախ նշանակվում է կարճ ազդեցության ինսուլին, որը պետք է ընդունել սննդից առաջ։ Պետք է զգոն լինել, քանի որ ինսուլինի գերդոզավորումը կարող է հանգեցնել հիպոգլիկեմիայի։

Կան որոշակի հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ բերանացի դեղորայքն անվտանգ է կնոջ և պտղի համար։ Չկան տվյալներ, թե կոնկրետ որ հաբն է առավել անվտանգ, սակայն որոշ աղբյուրներում նշվում է, որ Մեթֆորմինն ավելի նախընտրելի է, քան Գլիբուրիդը։ Եթե 1 պրեպարատով չի հաջողվում կարգավորել գլյուկոզի քանակը, ապա ավելի նախընտրելի է Մեթֆորմինի և Ինսուլինի համակցումը, քան միայն Ինսուլինի օգտագործումը։ Կարճաժամկետ օգտագործման համար Մեթֆորմինն անվտանգ է, իսկ երկարաժամկետ օգտագործման դեպքում՝ բավարար տվյալներ չկան։

Հղիները սովորաբար նախընտրում են բերանացի ընդունման մեթֆորմինը, քան ներարկման ինսուլինը։ Հղիության ընթացքում ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշի բուժումը Մեթֆորմինով իջեցնում է ՀԴ առաջացման հավանականությունը։

Կանանց գրեթե կեսի մոտ միայն մեթֆորմինով հնարավոր չի լինում կարգավորել գլյուկոզի քանակը և կարիք է լինում ինսուլինոթերապիայի։ Կատարվել է երկարաժամկետ հետազոտություն նորածինների շրջանում։ Մեթֆորմինով հսկված հղիությունից հետո ծնված նորածիններն ունեն ավելի քիչ վիսցերալ ճարպակալում։ Այս երեխաների մոտ ցածր է հետագայում ինսուլին ռեզիստենտականության հավանականությունը։

Կանխատեսում 
Ծննդաբերությունից հետո ՀԴ-ն սովորաբար անցնում է։ Համաձայն հետազոտությունների, եթե առաջին հղիության ընթացքում կինն ունենում է ՀԴ, ապա 2-րդ հղիության ընթացքում ՀԴ-ի ռիսկը կազմում է 30-84%` կախված էթնիկ պատկանելիությունից։ Եթե 2-րդ հղիությունը զարգանում է առաջին ծննդաբերությունից հետո 1 տարվա ընթացքում, ապա ռեցիդիվի հավանականությունն ավելի բարձր է։

ՀԴ ախտորոշում ունեցող կանայք ունեն տիպ 2 ՇԴ-ի բարձր ռիսկ։ Առավել բարձր ռիսկ ունեն այն կանայք, ովքեր ստացել են ինսուլին, ունեն դիաբետ-ասոցացված հակածիններ(օրինակ՝ գլուտամատ դեկարբօքսիլազի հանդեպ հակածիններ, կղզյակային բջիջների հանդեպ հակածիններ և/կամ ինսուլոմայի հակածին) և անամնեզում  ավելի քան 2 հղիություն։ Ինսուլին ստացած կանայք, հետագա 5 տարիների ընթացքում, 50% դեպքերում ունենում են տիպ 2 ՇԴ։ Ռիսկը բարձր է առաջին 5 տարիների ընթացքում, որից հետո այն նկատելիորեն նվազում է։

Կատարվել է երկարաժամկետ ու մեծածավալ հետազոտություն Բոսթոնում, Մասսաչուսեթս նահանգում։ ՀԴ-ով կանանց 50%-ի մոտ ծննդաբերությունից 6 տարի անց զարգացել է տիպ 2 ՇԴ, իսկ մնացած կեսի ավելի քան 70% կանանց մոտ ՇԴ զարգացել է 28 տարվա ընթացքում։ Համաձայն Նավայոում իրականացված ռետրոսպեկտիվ հետազոտության, ՀԴ-ից հետո 11 տարվա ընթացքում ՇԴ զարգացման ռիսկը կազմում է 50-70%։  Համաձայն մեկ այլ հետազոտության, 15 տարվա ընթացքում ՇԴ զարգացման ռիսկը կազմում է ավելի քան 25%։ Հազվադեպ կարող է զարգանալ նաև LADA դիաբետ այն կանանց մոտ, ովքեր ունեն տիպ 2 ՇԴ-ի ցածր ռիսկ և աուտոհակամարմիններ։

ՀԴ տարած կնոջ երեխան հետագա կյանքում ունի տիպ 2 ՇԴ-ի, ճարպակալման և գլյուկոզ ինտոլերանտության բարձր ռիսկ։ Այս ռիսկերը ուղակիորեն կապված են մոր արյան մեջ գլյուկոզի քանակի հետ։ Ներկայումս ապացուցված չէ, թե գենետիկ գործոններն ինչպես են ազդում այս ռիսկերի վրա և արդյոք բուժված ՀԴ-ն կարող է լիարժեք կանխել այս ռիսկերը, թե ոչ։

Բերանացի դեղորայքի դրական ու բացասական կողմերը դեռևս լիարժեք ուսումնասիրված չեն։

Երուսաղեմում կատարվել է հետազոտություն, որի նպատակն էր պարզել, թե ՀԴ-ից հետո, որ հիվանդությունների ռիսկն է բարձրանում կանանց մոտ։ Հետազոտվել է 37962 կին, որոնցից 410-ի մոտ ախտորոշվել է ՀԴ։ Այս կանանց մոտ նկատվել է կրծքագեղձի և ենթաստամոքսաային գեղձի քաղցկեղի զարգացման բարձր ռիսկեր, սակայն այս հետազոտությունը լիարժեք չէ և հաստատման կարիք ունի։

Բարդություններ 
ՀԴ-ն վտանգ է հանդիսանում մոր և մանկան համար։ Վտանգն ավելի մեծ է, եթե գլյուկոզի քանակն արյան մեջ չի հսկվում և կարգավորվում։ Գլյուկոզի քանակն արյան մեջ ուղիղ համեմատական է բարդությունների առաջացման ռիսկին։ ՀԴ հսկողությունը և բուժումը իջեցնում է բարդությունների առաջացման հավանականությունը։

Կա 2 հիմնական բարդություն.

1.Երեխայի աճի խանգարումներ

2.Ծնվելուց հետո երեխայի մոտ քիմիական դիսբալանս։

Երբեմն կարիք է լինում նորածնին հոսպիտալիզացնել և տեղափոխել նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք։ Չհսկվող ՀԴ-ի հետևանքով նորածինը կարող է խոշոր լինել իր գեստացիոն տարիքից(մակրոսոմիա), իսկ ոչ ադեկվատ բուժման դեպքում հնարավոր է ներարգանդային աճի հապաղում և գեստացիոն տարիքի համեմատ փոքր նորածին։ Մակրոսոմիան իր հերթին բարձրացնում է գործիքային ծննդալուծման ռիսկը (օրինակ՝ աքցանադրում, Կեսարյան հատում և այլն), իսկ հեշտոցային ծննդալուծման ժամանակ առաջացնում է խնդիրներ (օրինակ՝ ուսի հոդախախտ)։ ՀԴ բարդությունների ուսումնասիրությունը, խանգարող հանգամանքերի պատճառով(օրինակ՝ ճարպակալում), երբեմն հնարավոր չի լինում լիարժեք իրականացնել։  Այնուամենայնիվ ՀԴ-ն բարձրացնում է կեսարյան հատման ռիսկը։

Չհսկված ՀԴ-ի դեպքում նորածնի մոտ դիտվում է հիպոգլիկեմիա, դեղնուկ, պոլիցիտեմիա, հիպոկալցեմիա և հիպոմագնեմիա։ Չհսկված ՀԴ-ն կարող է հանգեցնել զարգացման խանգարումների և թոքերի դիսֆունկցիայի։ Սուրֆակտանտի անբավարարության հետևանքով երեխաների մոտ զարգանում է շնչական դիսթրես համախտանիշ։

Ի տարբերություն նախագեստացիոն  դիաբետի, գեստացիոն դիաբետը բնածին արատների  անկախ ռիսկի գործոն չէ։ Բնածին արատները սովորաբար զարգանում են հղիության առաջին եռամսյակում(13 շաբաթ)։ ՀԴ-ն զարգանում է գրեթե նույն ժամկետում՝ հղիության առաջին եռամսյակի վերջում և երկրորդ եռամսյակի սկզբում։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ՀԴ-ն բարձրացնում է բնածին արատների ռիսկը։

Դեպք-ստուգիչ հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ բնածին արատների ռիսկն ավելի բարձր է, եթե կնոջ մարմնի զանգվածի ինդեքսը բարձր կամ հավասար է 25 կգ/մ2:

Ըստ HAPO հետազոտության, ՀԴ-ն 13-37%-ով բարձրացնում  է պրեէկլամպսիայի ռիսկը։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ հետազոտությունը կորեկցված չէ և հնարավոր է տարբեր գործոնների համակցված ազդեցություն։

Համաճարակաբանություն 
Հղիության դիաբետը հանդիպում է հղիների 3-10%-ի մոտ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 IDF Diabetes Atlas
 International Diabetes Federation
 National Institute of Child Health and Human Development – Am I at Risk for Gestational Diabetes?
 National Institute of Child Health and Human Development – Managing Gestational Diabetes: A Patient's Guide to a Healthy Pregnancy
 Gestational Diabetes Resource Guide – American Diabetes Association
 Diabetes.co.uk: Gestational Diabetes

Շաքարախտ
Հղիություն
Հղիության պաթոլոգիա
Կանանց առողջություն
Նեոնատալոգիա
Բնածին արատներ
Գինեկոլոգիա
Գինեկոլոգիական հիվանդություններ