Կատարինա Դալտոն

Կատարինա Դալտոն (, ), բրիտանացի բժիշկ և նախադաշտանային համախտանիշի ուսումնասիրման ռահվիրա։ Համարվում է, որ նա է ստեղծել համախտանիշի անունը։

Կենսագրություն
Կատարինա Դորոթեա Կուպերսը ծնվել է 1916 թվականի նոյեմբերի 11-ին Լոնդոնում։ Մանուկ հասակում ցանկացել է բժիշկ դառնալ և Լոնդոնի Foot Hospital  հիվանդանոցում կրթաթոշակի արժանանալուց հետո վերապատրաստվել է որպես ոտքերի բժիշկ։

Առաջին ամուսնու՝ Ուիլֆրեդ Թոմփսոնի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվելուց հետո Դալտոնը որոշել է բժշկական ոլորտում փոխել մասնագիտությունն ու ի վերջո Ռոյալ Ֆրի հիվանդանոցում բժշկի աստիճան ստանալ։

1948 թվականին Բժիշկ Դալտոնը ներգրավվել է նախադաշտանային համախտանիշի ուսումնասիրման աշխատանքներում, երբ որպես բժշկական համալսարանի 32-ամյա հղի ուսանող հասկացել է, որ իր ամենամսյա միգրենային գլխացավն անհետացել է։ Խորհրդակցելով էնդոկրինոլոգ Ռայմոնդ Գրինի հետ՝ նա եզրակացրել է, որ գլխացավերը պրոգեստերոն հորմոնի պակասի հետևանքն են․ հորմոնը նվազում է դաշտանից առաջ, բայց ավելանում հղիության ընթացքում։ Հետագա կլինիկական ուսումնասիրությունից հետո՝ 1953 թվականին, բժիշկ Դալտոնը Գրինի հետ միասին բրիտանական բժշկական ամսագրերում հրապարակել է իր տեսությունը՝ առաջին անգամ օգտագործելով նախադաշտանային համախտանիշ կամ ՆԴՀ տերմինը։

Բժիշկ Դալտոնը, ով իր սեփական գործունեությունն սկսելուց հետո բուժել է բազմաթիվ կանանց, եզրակացրել է, որ ՆԴՀ-ն պարբերական հորմոնային խախտում է, որը տեղի է ունենում օվուլյացիայից 14 օր հետո և որի առավել ծանր ախտանիշներն ի հայտ են գալիս դաշտանից առաջ՝ օվուլյացիայի վերջին 4 օրերի ընթացքում։ Մի շարք տղամարդ գործընկերների տեսակետներին ուղղակիորեն հակասելով՝ նա պնդել է, որ ախտանշաններն ավելի շատ ֆիզիկական բնույթի են, քան թե հոգեբանական, և ներառում են միգրենային գլխացավեր, ասթմա, էպիլեպսիա, մաշկի ախտահարում, դյուրագրգռություն, գերհոգնածություն և դեպրեսիա։

Բացի իր հիվանդներից, նա ուսումնասիրել է դեռահաս դպրոցական աղջիկների, բռնության ենթարկված երեխաների մայրերի և կանանց, ովքեր բանտարկվել են ծանր հանցագործությունների, այդ թվում՝ սպանության համար։ Նրա ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ՆԴՀ-ի ծանր դեպքերում աշակերտուհիների առաջադիմությունը նվազում է, և հավանականությունը մեծանում է, որ կանայք բռնության կենթարկեն իրենց երեխաներին կամ հանցանք կգործեն։ Ելնելով պատմական վկայություններից՝ նա նույնիսկ եզրակացրել է, որ Վիկտորյա թագուհին տառապել է ՆԴՀ-ով, ինչն ի հայտ է եկել ամեն ամիս նրա գոռոցների ու ամուսնու՝ արքայազն Ալբերտի վրա իրեր նետելու մասին զեկույցների մեջ։
 
Դալտոնին է վերագրվել խանգարման ախտորոշման համար դաշտանային դիագրամներ կազմելը և նաև պնդումները, որ կանանց մոտ ՆԴՀ-ի ժամանակահատվածը բնորոշվում է ինքնասպանության փորձերի ավելի բարձր ցուցանիշներով, ալկոհոլի չարաշահմամբ ու դաժան հանցագործություններ գործելով։

Բժիշկ Դալտոնը պնդել է, որ ՆԴՀ-ը հիմնականում առաջանում է պրոգեստերոնի անբավարարությունից և կարող է բուժվել հորմոնային թերապիայի միջոցով։ Նա նաև կարծել է, որ հորմոնը կարող է օգտագործվել հետծննդյան դեպրեսիան թեթևացնելու համար։ Բայց այսօր շատ փորձագետներ համամիտ չեն այս տեսակետին, փոխարենը ՆԴՀ-ի բուժման հարցում վստահում են սերոտոնինի ընտրողական ընդունման խանգարիչներին և այլ դեղամիջոցներին։

Իր հետագա աշխատանքներում բժիշկ Դալտոնի օգնությամբ ապացուցվել է, որ ՆԴՀ-ն կարող է սրել դեպրեսիան ու այլ խանգարումները, ինչը հատկապես դրսևորվում է դաշտանային ցիկլի վերջին կամ դաշտանի սկզբի մի քանի օրերին։ Նա դարձել է բրիտանական թագավորական բժշկական ընկերության ընդհանուր պրակտիկայի բաժնի առաջին կին նախագահը։

Դոկտոր Դալտոնի մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ ՆԴՀ-ի որոշ ախտանիշներ, ինչպիսիք են զարկերակային գերճնշումը, այտուցները և մեզի մեջ ալբումինի առկայությունը, ապացուցում են հղիության ընթացքում պրեէկլամպսիայի առկայությունը։ Ախտանիշներ հայտնաբերելու վաղ շրջանում հիվանդներին տրվել է պրոգեստերոնի նախնական չափաբաժին, իսկ դրանից հետո՝ եթե ախտանիշները դեռևս առկա էին, նրանք շարունակական բուժում են ստացել։ Ծննդատներում պրոգեստերոն օգտագործելու արդյունքում պրեէկլամպսիայի դեպքերի քանակը մակարդակը 9%-ից նվազել է մինչև 1%։

Դալտոնը հրաժարվել է բուժման ընթացքում պրոգեստոգենի (սինթետիկ պրոգեստոգենների) օգտագործումից, որովհետև կարծում էր, որ այն տարբեր կողմնակի ազդեցություններ ունի։ Բուժումների համար ընտրել է բնական պրոգեստերոնը, ինչը հայտնաբերվել է քաղցր կարտոֆիլում։ Բացի դրանից, Դալտոնը կողմնակից էր միայն բնական պրոգեստերոնին, որովհետև նա պնդում էր, թե միայն բնականն է համապատասխանում պրոգեստերոնի ընկալիչներին։ Իր բուժումների մեծամասնության դեպքում օգտագործել է պրոգեստերոնի մեծ չափաբաժիններ, քանի որ կարծել է, թե վտանգավոր չափաբաժին չկա և 400 միլիգրամը նվազագույն չափաբաժինն է։ Պրոգեստերոնի մյուս դրական կողմերից է կանանց մոտ մազերի ինտենսիվ աճն ու գլխուղեղի վնասվածքների բուժումը։

Գրել է բեսթսելլեր դարձած «Ամիսը մեկ անգամ․ նախադաշտանային համախտանիշի բնագիր ձեռնարկ» (1978թ․) և «Դեպրեսիա ծննդաբերությունից հետո․ ինչպես տարբերել, բուժել և կանխել հետծննդյան դեպրեսիան» աշխատությունները։

Անձնական կյանք 

Իր առաջին ամուսնու մահից հետո ամուսնացել է Թոմ Դալտոնի հետ, որը մահացել է 1992 թվականին։ Ունեցել է 4 երեխա՝ Մայքլ, Թոմաս, Ուենդի և Մաուրին, ու նաև 5 թոռ, այդ թվում՝ Եվրոպական պառլամենտի բրիտանացի անդամ Դանիել Դալտոնը։

Վախճանվել է Բրիտանիայում 2004 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ 87 տարեկան հասակում․ ընտանիքը չի հստակեցրել նրա մահվան պատճառը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 «Թայմսի» մահախոսականը՝ բժիշկ Կատարինա Դալտոն
  «Նյու Յորք Թայմսի» մահախոսականը Կատարինա Դալտոնի մասին
  «Լոս Անջելես Թայմսի» մահախոսականը Կատարինա Դալտոնի մասին
   «Ի հիշատակ բժիշկ Կատարինա դալտոնի»
  «ՆԴՀ-ի հետոզոտողը մահանում է 87 տարեկանում»

Անձինք ըստ բժշկական կամ հոգեբանական վիճակի
20-րդ դարի բրիտանացի կին գրողներ