Orbis pictus

Orbis pictus կամ Orbis sensualium pictus (լատիներենից թարգմանած՝ նշանակում է «Աշխարհը նկարներում»), երեխաների համար Յան Ամոս Կոմենսկու պատրաստած պատկերազարդ դասագիրք, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1658 թվականին։ Դա իր տեսակով  բնագիտական ու հասարակգիտական գիտելիքների յուրօրինակ հանրագիտարան է և համարվում է մանուկների համար լույս ընծայված առաջին պատկերազարդ գրքը։

Յան Ամոս Կոմենսկին Orbis sensualium pictus-ը պատրաստել է 1650 թվականին, երբ ապրում էր Տրանսիլվանիայում։ Բազմափորձ մանկավարժն իր այս աշխատանքն առաջարկել է որպես պատկերազարդ մի հանրագիտարան, որը կարելի է արդյունավետորեն կիրառել լատիներենը պատկերների օգտագործմամբ դյուրամատչելի դասավանդելու և սովորելու համար։ Գիրքը բաժանված է 150 գլուխների, պարունակում է ուսուցողական տեքստերին ուղեկցող փայտափորագրանկարներ։ Առաջին հրատարակությունը, որն իրականացվել է Նյուրնբերգում 1658 թվականին, լատիներեն ու գերմաներեն է։ Շուտով դրան հաջորդել են թարգմանությունները տարբեր լեզուներով։ Իր կառուցվածքով հեղափոխիչ այդ դասագիրքն արագորեն տարածվել է Եվրոպայում և մի քանի դար շարունակ ծառայել որպես երեխաների համար նախատեսված դասագրքերի նմուշօրինակ։ Դրա առաջին անգլերեն հրատարակությունը՝ Visible World («Տեսանելի աշխարհ») վերնագրով, լույս է տեսել 1659 թվականին, առաջին քառալեզու հրատարակությունը (լատիներեն, գերմաներեն, իտալերեն ու ֆրանսերեն)՝ 1666 թվականին։ Բրայերի տպարանը, որ գործում էր Լևոչ քաղաքում, 1685 թվականին լույս է ընծայել չեխերեն թարգմանությունը՝ ներառելով նաև լատիներեն, գերմաներեն, հունգարերեն տեքստերը։

Orbis sensualium pictus-ը համարվում է արևմտյան մանկական գրականության ամենաազդեցիկ ստեղծագործություններից մեկը և մինչև 18-րդ դարի վերջերը մեծ ժողովրդականություն է վայելել ու լայնորեն տարածվել Եվրոպայում։ Մինչև 1777 թվականը հենց միայն անգլերեն վերահրատարակվել է տասներկու անգամ։ Եվրոպայում վերջին հրատարակությունն իրականացվել է 1845 թվականին Պրահայում։ Վերջերս «Էլ Զորրո Ռոխո» հրատարակչությունը լույս է ընծայել այն՝ վերականգնված, հատուկ թողարկումով։

Orbis Pictus-ը մեծ ազդեցություն է գործել երեխաների կրթության վրա՝ նախադրյալներ ստեղծելով այդ բնագավառում տեսա-լսողական տեխնիկայի կիրառման, լեզուների դասավանդման և յուրացման գործում նոր մոտեցումների գործադրման համար։

1930 թվականին ավստրիացի անվանի փիլիսոփա Օտտո Նոյրատը կարծիք է հայտնել, օտար լեզուները պատկերների կիրառմամբ սովորեցնելու վիեննական մեթոդը՝ «Gesellschaft und Wirtschaft»-ը, շատ բանով է պարտական «Orbis Pictus»-ին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Hüllen, Werner: English Dictionaries, 800-1700: The Topical Tradition. Clarendon Press, 1999. ISBN 9780198237969
Immel, Andrea: "Children's Books", en Suarez, Michael; Woudhuysen, H. R. (eds.): The Book: A Global History. Oxford university Press, 2013. ISBN 9780191668746
Neagu, Cristina: "East-Central Europe", en Tilg, Stefan; Knight, Sarah (eds.): The Oxford Handbook of Neo-Latin. Oxford University Press, 2015. ISBN 9780199948178
Odložilík, O.: "Comenius' Life and Work in its Historical Setting", en Needham, Joseph (ed.): The Teacher of Nations. Cambridge University Press, 1942. ISBN 9781107511620
Pavlik, Devana: "The Czech Republic and Slovakia", en Suarez, Michael; Woudhuysen, H. R. (eds.): The Book: A Global History. Oxford university Press, 2013. ISBN 9780191668746
Whalley, Joyce: "The development of illustrated texts and picture books", en Hunt, Peter (ed.): International Companion Encyclopedia of Children's Literature. Routledge, 2004. ISBN 9781134436842

Արտաքին հղումներ 

Orbis Sensualium Pictus, edición de 1705 en Internet Archive
 Онлайн-добірки з Orbis Pictus латиною
 
  
 Избранные части из Pictus in Latin на латыни
 At Internet Archive, the first American from the twelfth London edition, 1810. https://archive.org/details/orbissensualiump00come/page/n5/mode/2up
 Orbis sensualium pictus trilinguis. Латынь, немецкий и венгерский, 1708
 Orbis sensualium pictus trilinguis. Leutschoviae : Typis Samuelis Brewer, Anno Salutis 1685. 484 стр. — доступно в University Library in Bratislava Digital Library
 Orbis Pictus, in hungaricum et germanicum translatus (в переводе на венгерский и немецкий). Po’sonban: Weber, 19. stor. 172 стр. — доступно в ULB’s Digital Library
 Orbis pictus von Amos Comenius. [Нюрнберг]: [s.n.], 1770. 263 стр. — доступно в ULB’s Digital Library

Դասագրքեր
Հանրագիտարաններ
Կրթություն
Մանկավարժություն
Մանկական գրքեր