Սազանդա

Սազանդա կամ սազանդար (  ՝ սազանդար,  ՝ سازنده,  ՝ საზანდარი, այլընտրանքային գրությունն անգլերենում ՝ sazende, sazandeh ) գործիքավորողների ավանդական անսամբլի երեք երաժիշտներից մեկն է, որը կատարում է երգչի հետ միասին ( խանանդա, ադրբեջանական մուղամի ներկայացման դեպքում) Հարավային Կովկասում։ Բառը պարսկերեն նշանակում է «շինարար»։ Եռյակը բաղկացած է թառ նվագողից, քամանչիստից և դաֆահարից։ Պատմականորեն սազանդա(ր) բառը կիրառվում էր Անատոլիայից, Կովկասից կամ Իրանից ցանկացած գործիքավորողին նկարագրելու համար, ով նվագում էր ժողովրդական գործիք։

Պատմություն և զարգացում 

Վերոհիշյալ գործիքներով նվագող սազանդաների երաժշտական տրիոյի ավանդույթը ծագել է միայն 20-րդ դարի սկզբին։ Ըստ Ջաբբար Գարյագդիօղլուի՝ 19-րդ դարասկզբի մուղամի անսամբլները բաղկացած էին թառ, քամանչա և բալաբան նվագող երեք երաժիշտներից։ 19-րդ դարի վերջին վերջինիս փոխարինեց գոշա-նաղարան։ Մեր օրերում օգտագործվում է դափի ավանդական տարատեսակը՝ դաֆ, որը հաճախ նվագում են հենց իրենք՝ երգիչները։

Ինչպես անսամբլները, գործիքները նույնպես կառուցվածքային փոփոխություններ են կրել։ Քամանչեի 2 լարը դարձել է 3, 4 կամ նույնիսկ 5։ Ադրբեջանցի նշանավոր սազանդա Սադիղջանը մշակել է թառի նոր տարբերակը (այժմ հայտնի է որպես ադրբեջանական թառ կամ կովկասյան թառ)՝ այս երբեմնի 6 լարային նվագարանին ավելացնելով ևս մեկ լար և կատարելագործելով այն մի շարք նոր հնարավորություններով։ Սադիղջանից հետո թառը նվագում էին՝ սեղմելով կրծքին՝ մուղամի կատարման ժամանակ ուղղահայաց չպահելով։

Սազանդաների նշանավորությունը երևում էր նրանց գործիքների ֆիզիկական տեսքից։ Ոմանք դրանք զարդարում էին թանկարժեք մետաղներով և գոհարներով։ Ինքը՝ Սադիղջանը, նշում էր, որ իր գործիքը զարդարել է ոսկով և նակրով։

Ծանոթագրություններ

Տես նաև

 Խանենդե
 
 Աշուղ
 
 Բոզլակ