Գորտը եռացող ջրում

Գորտը եռացող ջրում, խրատական պատմություն, որը պատմում է մի գորտի մասին, որին դանդաղ եփում են կենդանի վիճակում։ Դրա իմաստն այն է, որ եթե գորտը միանգամից ընկղմվի եռացող ջրի մեջ, դուրս կթռչի, բայց եթե գորտն ընկղմվի գոլ ջրի մեջ, որն այնուհետև դանդաղ  հասցվի եռման աստիճանի, ապա նա վտանգ չի զգա և կեփվի մինչև մահը։ Այս պատմությունը հաճախ օգտագործվում է որպես փոխաբերություն այն բանի համար, որ մարդիկ չեն կարողանում կամ չեն ցանկանում արձագանքել չարագուշակ սպառնալիքներին և գիտակցել նմանատիպ երևույթները, որոնք տեղի են ունենում աստիճանաբար, այլ ոչ թե հանկարծակի։

Թեև 19-րդ դարում կատարված որոշ փորձեր ենթադրում էին, որ հիմնական նախապայմանը ճիշտ է, եթե տաքացումը տեղի է ունենում բավականաչափ դանդաղ, ըստ ժամանակակից կենսաբանների՝ նախապայմանը ճիշտ չէ. տեղի փոփոխությունը բնական ջերմակարգավորման ռազմավարություն է գորտերի և այլ սառնարյունների համար, և անհրաժեշտ է վայրի բնության մեջ գոյատևելու համար։ Գորտը, որն աստիճանաբար տաքանում է, դուրս կթռչի։ Ավելին, արդեն եռացող ջրի մեջ դրված գորտը անմիջապես կմեռնի, այլ ոչ թե դուրս կթռչի։

Փոխաբերական իմաստ 
Եթե գորտին նետեք եռացող ջրի կաթսայի մեջ, նա, իհարկե, հուսահատորեն կփորձի դուրս գալ այնտեղից։ Բայց եթե նրան զգուշությամբ դնեք տաք ջրի կաթսայի մեջ և կրակը նվազեցնեք, այն այնտեղ բավականին հանգիստ կլողա։ Երբ ջուրն աստիճանաբար տաքանում է, գորտը ընկնում է հանդարտ թմրության մեջ, ինչպես մեզանից մեկը տաք լոգարանում, և շուտով ժպիտը դեմքին նա թույլ կտա իրեն անխռով եփել մինչև մահ։

Եռացվող գորտի պատմությունը սովորաբար առաջարկվում է որպես փոխաբերություն, որը նախազգուշացնում է մարդկանց տեղյակ լինել նույնիսկ աստիճանական փոփոխությունների մասին, որպեսզի չտուժեն դրանց հնարավոր անցանկալի հետևանքներից։ Սա կարող է վկայակոչվել սայթաքուն լանջի փաստարկը սատարելու համար՝ որպես սողացող նորմալ իրավիճակի նախազգուշացում։ Այն նաև օգտագործվում է բիզնեսում՝ ընդգծելու համար, որ փոփոխությունները պետք է աստիճանական լինեն, որպեսզի ընդունվեն։ «Եռացվող գորտի համախտանիշ» տերմինը փոխաբերություն է, որն օգտագործվում է խնդրահարույց իրավիճակում գործելու անկարողությունը նկարագրելու համար, որը կուժեղանա մինչև աղետալի չափերի հասնելը։ Այսպիսով, այն ընդգրկում է շրջակա միջավայրի դանդաղ դեգրադացիայի հազիվ նկատելի ազդեցությունը, որը Դանիել Փոլին նկարագրել է որպես հիմնագծերի տեղաշարժ։

Պատմությունը բազմիցս վերապատմվել է և օգտագործվել տարբեր տեսակետներ պատկերավոր ներկայացնելու համար. 1960 թվականին օգտագործվել է Սառը պատերազմում Խորհրդային Միությանը համակրողներին նախազգուշացման համար, 1980 թվականին քաղաքակրթության մոտալուտ փլուզման մասին, որը սպասվում էր սուրվիվալիզմի կողմնակիցների կողմից, 1990-ական թվականներին՝ կլիմայի փոփոխությունների  և ընտանեկան բռնությունների դեմ ոչինչ չձեռնարկողների վերաբերյալ։  Այն նաև օգտագործվել է լիբերտարիանիտների կողմից՝ նախազգուշացնելու համար քաղաքացիական ազատությունների դանդաղ վերացման մասին։

1996 թվականին «Բիի պատմությունը» վեպում բնապահպան հեղինակ Դանիել Քուինը գլուխներից մեկը  նվիրել է եռացվող գորտի փոխաբերությանը՝ օգտագործելով այն մարդկության պատմությունը, բնակչության աճը և սննդի ավելցուկը նկարագրելու համար։ Փիրս Բրոսնանի կերպար Հարի Դալթոնը դա հիշատակել է 1997 թվականի «Դանթեի գագաթը» () աղետ-ֆիլմում՝ վկայակոչելով հրաբխի արթնանալու նախազգուշական նշանները։ Ալ Գոռը պատմության մի տարբերակ օգտագործել է New York Times-ի հոդվածում, իր շնորհանդեսներում և 2006 թվականի «Անհարմար ճշմարտություն» () ֆիլմում՝ նկարագրելու գլոբալ տաքացման վերաբերյալ անտեղյակությունը։ Ֆիլմում գորտը փրկվում է նախքան վնասվելը։ Պատմությունը հիշատակվել է գրող /ռեժիսոր Ջոն Քուքսիի կողմից իր 2010 թվականի «Ինչպես եռացնել գորտ» () կատակերգական վավերագրական ֆիլմի վերնագրում

Իրավագիտության պրոֆեսոր և իրավաբանական մեկնաբան Եվգենի Վոլոխը 2003 թվականին մեկնաբանել է, որ անկախ գորտերի իրական պահվածքից, եռացվող գորտի պատմությունը օգտակար է որպես փոխաբերություն՝ այն համեմատելով ջայլամի մասին փոխաբերության հետ, որը գլուխը թաքցնում է ավազի մեջ։ Տնտեսագիտության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր և New York Times-ի հոդվածի հեղինակ Փոլ Քրուգմանը պատմությունն օգտագործել է որպես փոխաբերություն 2009 թվականի հուլիսին տպագրված սյունակում՝ միաժամանակ նշելով, որ իրականում գորտերն այլ կերպ են վարվում։ Լրագրող Ջեյմս Ֆելոուսը 2006 թվականից կոչ է արել, որ մարդիկ դադարեն վերապատմել այս պատմությունը՝ նկարագրելով այն որպես «հիմար հորինվածք» և «առասպել»։ Այնուամենայնիվ, Քրուգմանի սյունակի տպագրությունից հետո նա հայտարարել է «խաղաղություն եփած գորտի ճակատում» և ասել է, որ պատմության օգտագործումը ընդունելի է, եթե հեղինակը նշում է, որ դա բառացիորեն ճիշտ չէ։

Փիլիսոփայության մեջ 
Փիլիսոփայության մեջ եռացվող գորտի պատմությունը օգտագործվել է որպես կույտի պարադոքսը բացատրելու միջոց։ Այն նկարագրում է ավազի հիպոթետիկ կույտը, որից մեկ առ մեկ հանվում են առանձին հատիկներ, և հարց է տրվում, թե արդյոք կա որոշակի կետ, երբ այն այլևս չի կարող համարվել կույտ։

Փորձեր և վերլուծություններ 
19-րդ դարի ընթացքում կատարվել են մի քանի փորձեր՝ դիտարկելու գորտերի արձագանքը դանդաղ տաքացող ջրին։ 1869 թվականին հոգու տեղը գտնելու փորձեր կատարելիս գերմանացի ֆիզիոլոգ Ֆրիդրիխ Գոլցը ցույց է տվել, որ այն գորտը, որի ուղեղը հեռացվել է, մնում է դանդաղ տաքացվող ջրի մեջ, բայց սովորական գորտը փորձում է դուրս գալ ջրից, երբ ջերմաստիճանը հասնում է 25 °C:

Ենթադրվում էր, որ 19-րդ դարում կատարված այլ փորձեր ցույց են տվել, որ գորտերը չեն փորձել դուրս գալ աստիճանաբար տաքացող ջրից։ Ասում էին, որ Հայնցմանի փորձը, որն անցկացվել է 1872 թվականին, ցույց է տվել, որ սովորական գորտը չի փորձի փախչել, եթե ջուրը բավականաչափ դանդաղ տաքանա, ինչը հաստատվել է 1875 թվականին Ֆրաթշերի կողմից։ 

1888 թվականին Ուիլյամ Թոմփսոն Սեջվիկն ասել է, որ այս փորձերի արդյունքների միջև ակնհայտ հակասությունը փորձերում օգտագործվող ջեռուցման տարբեր արագությունների հետևանք է. «Ճշմարտությունն այն է, որ եթե ջեռուցումը բավականաչափ աստիճանական լինի, ռեֆլեքսային շարժումներ չեն առաջանա նույնիսկ սովորական գորտի մոտ, իսկ եթե դա ավելի արագ է, բայց տեղի է ունենում այնպիսի արագությամբ, որը հնարավոր է անվանել «աստիճանական», ապա դա ոչ մի դեպքում չի առաջացնի նորմալ գորտի արձագանքը»։ Իր փորձի ընթացքում Գոլցը ջրի ջերմաստիճանը 17,5 ° C-ից հասցրել է 56 °C մոտ տասը րոպեի ընթացքում, կամ րոպեում ջրի ջերմաստիճանը բարձրացրել է 3,8 °C-ով, մինչդեռ Հայնցմանը 90 րոպե տաքացրել է ջուրը մոտ 21 °C-ից մինչև 37,5 °C, ինչը կազմում է րոպեում 0,2 °C-ից պակաս։ Էդվարդ Ուիլեր Սկրիպչերը մանրամասնել է այս եզրակացությունը «Նոր հոգեբանության» (1897) մեջ. «կենդանի գորտին իսկապես կարելի է եփել առանց նրա շարժվելու, եթե ջուրը բավականաչափ դանդաղ է տաքանում. մի փորձի ժամանակ ջերմաստիճանը բարձրանում էր վայրկյանում 0,002 ° C արագությամբ, և գորտը սատկել է 2½ ժամ անց առանց շարժվելու»։

Ժամանակակից գիտական աղբյուրները հայտնում են, որ ենթադրյալ երևույթն իրական չէ։ 1995 թվականին Հարվարդի համալսարանի կենսաբան Դուգլաս Մելթոնը ասում է. «Եթե գորտը դնեք եռացող ջրի մեջ, այն դուրս չի թռչի։ Նա կմեռնի։ Եթե նրան սառը ջրի մեջ դնեք, նա դուրս կցատկի ավելի շուտ, քան կտաքանա. նրանք ձեզ համար տեղում հանգիստ չեն նստի»։ Բնական պատմության ազգային թանգարանի սողունների և երկկենցաղների բաժնի վերահսկիչ Ջորջ Ռ. Ցուգը նույնպես հերքել է այդ պատմությունը՝ ասելով, որ «եթե գորտը դուրս գալու հնար ունենար, նա, իհարկե, դուրս կգար»։ 2002 թվականին Օկլահոմայի համալսարանի՝ թոշակի անցած կենդանաբան Վիկտոր Հ. Հաթչիսոնը, որը զբաղվում էր երկկենցաղների ջերմային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ, ասել է, որ «լեգենդը բոլորովին սխալ է։ Երբ ջուրը մեկ րոպեում տաքանում է մոտ 2 °F (մոտ 1 °C), գորտը ավելի ու ավելի է ակտիվանում, երբ փորձում է փախչել և, ի վերջո, դուրս է ցատկում, եթե կարող է։ ։

Տես նաև 
 Օվերտոնի պատուհան
 Սկզբում նրանք եկան...
 Ոտքը շեմին (ֆենոմեն)
 Կույտի պարադոքս

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

Քաղաքային լեգենդներ
Փոխաբերություններ