Մզիմթա

Մզիմթա (), գետ Կրասնոդարի երկրամասում։ Գետի երկարությունը 89 կմ է, ջրհավաք ավազանը 885 կմ²։ Ռուսաստանի ամենաերկար և ամենախոր գետը, որը հոսում է անմիջապես Սև ծով։ Ջրի միջին սպառումը` Կեփշա գյուղի մոտ` 45,6 մ³/վ։ Մզիմթայի միջին տարեկան հոսքը դեպի Սև ծով հասնում է 1,4 կմ³-ի։

Անվան ծագումնաբանություն 
Ըստ տարածված վարկածի, գետի անունը թարգմանվում է որպես «կատաղի», որին նպաստել է Սոչիի ուղեցույցների «Սևծովյան լեռնային շրջանի ուղիների վրա» տեղեկագիրքը (Յու. Կ. Եֆրեմով)։

Մզիմթա անվան ամենահավանական տարբերակը նրա ծագումն է Մեդոզյուև ցեղի անունից, որոնք մինչև Կովկասյան պատերազմի ավարտն ապրելով Մզիմթա գետի վերին հոսանքում։ Նրանց անունից առաջացել է նաև Մեդովեևկա գյուղի անունը։ «Մեդոզյուին», իր հերթին, կարելի է թարգմանել որպես «ձյան մեջ ծնված մարդիկ»։

Հիմնական բնութագրեր 
Մզիմթա գետը սկիզբ է առնում Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավային լանջից 1837,9 մ բարձրության վրա, վերին հոսանքից դուրս է հոսում Վերին Կարդիվաչ և Կարդիվաչ բարձր լեռնային լճերից, գետի ներքևում գտնվում է Զմրուխտ ջրվեժը։ Միջին հունով ճեղքում է Այբգա-Աչիշխո լեռնաշղթան՝ առաջացնելով Հունական կիրճը, ներքևում անցնում է Ախցու կիրճով՝ Ախշտիրսկայա կիրճով։

Գետը գրեթե ողջ երկարությամբ ունի փոթորկոտ լեռնային բնույթ. կիրճերում ձնհալքի սեզոնին ջրային հորիզոնը երբեմն բարձրանում է մինչև 5 մետր։ Այն Ադլերի մոտով թափվում է Սև ծով՝ ձևավորելով ընդարձակ հեռացման կոն։ Ամենամեծ վտակներն են՝ Փսլուխ, Չվիժեփսե, Լաուրա, Տիխա։

Գետի սնուցումը խառն է. բնութագրվում է գարնանային և ամառային հեղեղումներով և անձրևային հեղեղումներով։ Քեփշա գյուղի մոտ ջրի տարեկան միջին հոսքը կազմում է մոտ 50 մ³/վ (ամենաբարձրը՝ 764 մ³/վ)։

Մզիմթայի ավազանում կան բազմաթիվ հանքային աղբյուրներ։ Միջին հոսանքում, Ախշտիրսկայա քարանձավում, գետի աջ ափին, բաց ժայռերի մեջ, կա հնագույն մարդկային վայր։

Տնտեսական օգտագործում 
Գետի վրա գտնվում է Կրասնայա Պոլյանա, Էստոսադոկ, Կազաչի Բրոդ գյուղերը և այլն։

Կրասնայա Պոլյանա գյուղի մոտ գետի վրա կանգնած է Կրասնայա Պոլյանա հիդրոէլեկտրակայանը։

Գետի վրա գոյություն ունի կարմրախայտ բուծելու մեծ տնտեսություն։ Ձկնաբուծությունը սկսվել է դեռևս 1917 թվականից առաջ։

Մզիմթան հայտնի է ջրային սպորտի, հատկապես ռաֆթինգի սիրահարների շրջանում։ Գետի վերին հոսանքի լեռների լանջերը հայտնի են լեռնադահուկային սպորտի և սնոուբորդի սիրահարների շրջանում։ 2000-ական թվականներին գետի հունում և գետափում իրականացվել է համատեղ ճանապարհի և երկաթուղու շինարարություն՝ մասնակիցներին Ադլերից Կրասնայա Պոլյանա տեղափոխելու համար, որը կապում էր 2014 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերի անցկացման վայրերը։ Մի շարք բնապահպանական և հասարակական այլ կազմակերպությունների տվյալներով՝ շինարարության ընթացքում գետը լրջորեն աղտոտվել է, շրջակա լանջերին բուսականությունը զանգվածաբար ոչնչացվել է։ Գետի զգալի աղտոտվածության փաստն ընդունել է ՌԴ բնական պաշարների նախարար Յուրի Տրուտնևը։ Նշվել է, որ շինարարության ընթացքում հաշվի չի առնվել գետի փոթորկալից բնույթը, ինչպես նաև Մզիմթայի հովտում տարածված սողանքային և կարստային երևույթները։ Բնապահպաններն ուշադրություն են հրավիրել առանց թույլտվությունների իրականացվող աշխատանքներին, ինչպես նաև շինարարների կողմից գետի հունից խճաքարերի ապօրինի հեռացմանը։ Նշվել է նաև, որ մի շարք հյուրանոցներ և հյուրատներ, որոնք կառուցվել են Մզիմթայի վերին հոսանքում հանգստացողներին ընդունելու համար, առանց մաքրման կեղտաջրերը գետ են թափում։

Հետագայում նախատեսվում է գետի վրա կառուցել Կրասնոպոլյանսկայա ՀԷԿ-2։

Ջրային ռեգիստրի տվյալներ 
Պետական ​​ջրային ռեգիստրում օբյեկտի կոդը՝ 06030000312109100000790։

Վտակներ 
(նշված է գետաբերանից հեռավորությունը)
 27 կմ՝ Կեփշա գետ
 31 կմ՝ Չվիժեփսե գետ
 40 կմ՝ Մոնաշկա գետ
 42 կմ՝ Բեշենկա գետ
 50 կմ՝ Լաուրա գետ
 57 կմ՝ Փսլուխ գետ

Մզիմթան արվեստի մեջ

Կինեմատոգրաֆիայի մեջ 
 Մզիմթայի ջրերում 1996 թվականին նկարահանվել է «Կովկասի գերուհին կամ Շուրիկի նոր արկածները» ֆիլմի մի դրվագ, որի ռեժիսորն է Լեոնիդ Գայդայը, որտեղ Նինան փրկում է Շուրիկին լեռնային գետի փոթորկալից հեղեղից։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Борчхадзе В. К. Физико-географическая характеристика бассейнов рек Мзымта и Сочи: Автореферат дис. на соискание учёной степени кандидата географических наук / Ленингр. гос. пед. институт. Кафедра физ. географии. — Ленинград, 1955. — 18 с.
 Морозова-Попова Е. Верховья реки Мзымты на Кавказе: (Озеро Кардывач) / Е. Морозова-Попова. — Одесса: «Коммерч. тип.» Б. И. Сапожникова, 1913. — 11 с.
 Каракаш Н. И. Геологический очерк долины р. Мзымты Черноморской губернии. Санкт-Петербург, 1914. 180 с.
 Собисевич А. В.  // Вестник Академии наук Чеченской Республики. 2017. Т. 35, № 2. Стр. 99-103.
 Чирикба. В. А. К этимологии гидронимов Бзып и  // Абхазоведение. Труды АбИГИ. Язык. Фольклор. Литература. Вып. 3. Сухум, 2009, стр. 21-38.
Ռուսաստանի գետեր
Սև ծովի ավազանի գետեր
Գետեր