Լեո Ֆրանկի գործ

Լեո Ֆրանկի գործ, 1913 թվականին Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում 13-ամյա Մերի Ֆագանի բռնաբարության և սպանության համար Լեո Մաքս Ֆրանկի դատավարությունը։ Լեո Ֆրանկը մեղավոր է ճանաչվել կասկածելի ապացույցների հիման վրա, դատապարտվել է մահապատժի, նահանգապետի կողմից ներում է շնորհվել, ապա առևանգվել է բանտից և կախաղան հանվել մի խումբ վրդովված քաղաքացիների կողմից։
Լեո Ֆրանկի լինչինգը բացահայտեց ԱՄՆ-ում հակասեմականության խնդիրը և հանգեցրեց հակազրպարտության լիգայի ստեղծմանը։

Մեղադրյալ 
Լեո Ֆրանկը ծնվել է Տեխասի (ԱՄՆ) Կուերո քաղաքում 1884 թվականի ապրիլի 17-ին Ռուդոլֆի և Ռայա Ֆրանկների ընտանիքում։ Ծնվելուց անմիջապես հետո նա ծնողների հետ տեղափոխվեց Նյու Յորք։ 1906 թվականին ավարտել է Կոռնելի համալսարանը որպես ինժեներ-մեխանիկ։ 1910 թվականին նա ամուսնացավ Լյուսիլ Զելիգի՝ հարուստ հրեական ընտանիքի մի աղջկա հետ, որի նախնիները երկու սերունդ առաջ  Ատլանտայում հիմնեցին առաջին սինագոգը։
Ազգային մատիտների գործարանի համասեփականատեր հորեղբոր հովանավորության շնորհիվ ստացել է գործարանի կառավարչի պաշտոնը։ Իր հմտությունները բարելավելու համար նա 1907-1908 թվականներին մեկնել է Եվրոպա, 1908 թվականին վերադարձել Ատլանտա։ Նա մեծ հաջողությունների հասավ ինչպես բիզնեսում, այնպես էլ հասարակական ոլորտում՝ դառնալով քաղաքի ամենահարուստ մարդը և հրեական «B'nai B'rith» կազմակերպության տեղական մասնաճյուղի նախագահը։ Հետաքրքրվում էր օպերայով, խաղում էր թենիս և բրիջ։

Զոհ 
Մերի Ֆագանը, հասարակ բանվորական ընտանիքից մի աղջիկ, ծնված 1899 թվականի հունիսի 1-ին, աշխատում էր մատիտների գործարանում՝ մատիտներին ռետիններ ամրացնելով, ժամում 12 ցենտ։ Հայտնի է, որ նա պարբերաբար եկեղեցի է հաճախել և նույնիսկ նկարահանվել եկեղեցական ներկայացման մեջ։ 1913 թվականի ապրիլի 27-ին նրան սպանված են գտել գործարանի նկուղում և հետագայում թաղել Մարիետայի գերեզմանատանը, Ջորջիայում։

Դատավարություն 
Լեո Ֆրանկը մեղադրվում էր Մերի Ֆագանի բռնաբարության և դաժան սպանության մեջ։ Լեոյի դեմ ուղղակի ապացույցներ չգտնվեցին, իսկ ոստիկանների ցուցմունքները լի էին հակասություններով։
Այնուամենայնիվ 29-ամյա Ֆրենկը մեղավոր է ճանաչվել։ Դատավորի համար որոշիչ է եղել միակ վկայի՝ սեւամորթ բանվոր Ջիմ Քոնլիի ցուցմունքը։ Ներկայումս պատմաբանների մեծ մասը կարծում է, որ Քոնլին կատարել է այս հանցագործությունը։ Մասնավորապես, Քոնլիի փաստաբանը դեռ 1914 թվականին հայտարարել էր, որ նրան մեղավոր է համարում։

1913 թվականին նրա դատավարության ժամանակ նա մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել մահապատժի։ Մահապատժի մասին որոշումը պարբերաբար քննադատության է ենթարկվել ԱՄՆ հյուսիսի առաջատար իրավաբանների կողմից։ Բայց մի շարք պետական հրապարակախոսներ Թոմ Ուոթսոնի նախաձեռնությամբ  մամուլում անցան հակառակ գրոհի։

Հասարակական կարծիքի ազդեցության տակ նահանգի նահանգապետը ներում է շնորհել Ֆրենկին՝ մահապատիժը փոխարինելով ցմահ բանտարկությամբ։ Քաղաքի մի խումբ վրդովված բնակիչներ նրան առևանգել են բանտից և 1915 թվականի օգոստոսի 17-ին կախելով իրականացնել մահապատիժը։

Նոր տվյալներ գործի և Ֆրանկի «ներման» վերաբերյալ 
1982 թվականին՝ սպանությունից 70 տարի անց, Ալոնզո Մանը՝ մի տղա, ով աշխատում էր Ֆրենկի գրասենյակում, ասաց, որ տեսել է Ջիմ Քոնլիին գործարանում, որտեղ միայնակ էր Ֆագանի մարմինը տանում։ Մաննը երդման տակ ցուցմունք է տվել, որ Քոնլին սպառնացել է սպանել իրեն, եթե նա պատմի այն, ինչ տեսել է։ Երբ տղան այս մասին պատմել է ծնողներին, նրանք ստիպել են նրան երդվել, որ երբեք ուրիշին չի ասի։ Վերջապես Մաննը որոշեց հայտարարություն անել, ասում էր, որ խաղաղ մեռնի։ Նա անցավ ստի դետեկտոր  թեստ և մահացավ երեք տարի անց՝ 85 տարեկան հասակում։ Մանի ցուցմունքը հիմք դարձավ Ֆրենկի հետմահու ներման համար, որը հաջորդեց 1986 թվականի մարտի 11-ին։ Քանի որ գործի նյութերը կորել են, և Քոնլին մահացել է 1962 թվականին, թվում էր, որ անհնար էր գործը նորից հետաքննել ժամանակակից մեթոդներով, ուստի պետությունը սահմանափակվեց Ֆրենկին ներում շնորհելով և նրա մահվան մեջ մեղքն ընդունելով։
2003 թվականին ամերիկացի լրագրող Սթիվ Օնին թողարկեց «Եվ մահացածները բարձրանում են. Մերի Ֆագանի սպանությունը և Լեո Ֆրանկի լինչացումը» գիրքը, որտեղ փաստաթղթերը վերլուծելուց և մարդկանց հետ զրուցելուց հետո նա եկել է այն եզրակացության, որ Լեո Ֆրանկը անմեղ է, իսկ լինչի կազմակերպիչներն ու մասնակիցները պետության ամենահարգված քաղաքացիներն են՝ ներառյալ նահանգապետը, դատավորը և նահանգային ժողովի կոմիտեի ղեկավարը։

Հետեւանքներ 
Որոշ աղբյուրներ կարծում են, որ դեպքը հակասեմական դրդապատճառներ է ունեցել, քանի որ Լեո Ֆրանկը պրակտիկ հրեա էր։ Ըստ Ատլանտայի Հրեական պատմության թանգարանի աշխատակից Սանդրա Բերմանի, Վրաստանի հրեական համայնքի շատ անդամներ որոշել են լքել նահանգը և տեղափոխվել երկրի այլ շրջաններ։ Լեո Ֆրանկի գործը հանգեցրեց հակազրպարտության լիգայի ստեղծմանը։

Գրականություն 
 Alphin, Elaine Marie. An Unspeakable Crime: The Prosecution and Persecution of Leo Frank. Carolrhoda Books, 2010 ISBN 9780822589440․

Ծանոթագրություններ 

Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Սպանություններ ԱՄՆ-ում
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ