Օշական (բերդ)

Օշական, բերդ-ամրոց Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառում, Քասաղ գետի աջ ափին։ Բերդի ավերակները գտնվում են Արագածոտնի մարզում, Աշտարակ քաղաքից 5 կմ հարավ-արևմուտք, Օշական գյուղի Դիդիկոնդ կոչվող բլրի վրա։

Պատմություն 
Օշականի բերդի մասին առաջին հիշատակողը Փավստոս Բուզանդն է (5-րդ դար)․ «Եւ իբրև տեսին զնա յարձակեալ ի վերայ իւրեանց, փախեան ելին ի քաղաքէ անտի յառապարն ի կողմն յՕշական բերդին․․․»։ Օշականը որպես բերդ հիշատակում է նաև Եղիշեն (5-րդ դար)․ «... առեալ (Վասակի կողմնակիցները) զբազում տեղիս հայոց աշխարհին․․․ ԶՎարդանաշատն եւ զամուրն Օշական, զՓառախոտն․․․»։ Օշականի բերդը մ․թ․ 4-րդ դարի առաջին կեսին Արշակունի թագավորները որպես նվեր հանձնել են Ամատունիների նախարարական տանը։ Հավանաբար հենց այդ ժամանակներից էլ ամրոցի շուրջը առաջացել է փոքրիկ բնակավայր։ 6-10-րդ դարերում և հետո Օշականը որպես բերդ այլևս չի հիշատակվում։

Պեղումներ 
1971 թվականից պեղումների ժամանակ բլրի գագաթին բացվում է մ․թ․ա․ 7-5-րդ դարերի 0,25 հա տարածքով քառանկյուն ամրոց, որը ուրարտական եզակի հուշարձան է։ 1971-1972 թվականներին այստեղ կատարված պեղումները ղեկավարել է ԵՊՀ-ի պորֆեսոր Ստեփան Եսայանը։

Ճարտարապետություն 
Այն հսկայական քարերով կիկլոպյան կառույց է, որը պատկանում է դղյակ-ամրոցների տիպին։ Բաղկացած է բակից, մեծ դահլիճից, ենթադրյալ տաճարի շինությունից և երկհարկանի բնակելի ու նկուղային հարկերից։ 2,5-2,6 մ հաստությամբ արտաքին պատերը շարված են տուֆե խոշոր քարերով՝ ամրացված կավե շաղախով։ Հյուսիսից-հարավ անցնող միջնապատը բաժանում է ամրոցը, որի ներսում կան նկուղային և բնակելի մի շարք շինություններ։ Ամրոցի շրջակայքում եղել են մի շարք կառույցներ։ Ամրոցի փլատակների մեջ և նրա շրջակայքում պահպանվել են Օշական գյուղի շատ հնություններ։

Ծանոթագրություններ 

Բերդեր այբբենական կարգով
5-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Արագածոտնի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ