Հայ-հնդկական հարաբերություններ

Հայ-հնդկական հարաբերություններ, միջազգային հարաբերություններ Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև։

Վաղ պատմություն 
Ենթադրվում է, որ հայերը Հնդկաստանում հայտնվել են Ալեքսանդր Մակեդոնացու օժանդակ մասերի կազմում, երբ նա հատել է Հայաստանը Հնդկաստան հասնելու ճանապարհին։ Հայերի և հնդիկների փոխհարաբերությունների մասին ամենավաղ փաստագրական հիշատակումները կարելի է գտնել Քսենոփոնի (ք․ ա․ 430-350 թվականներ) աշխատանքում՝ Կյուրոպեդիայում։ Այդ աղբյուրները փաստում են, որ հայերը մեկնել են Հնդկաստան, և նրանք քաջատեղյակ են եղել Հնդկաստան տանող ցամաքային ուղիների, ինչպես նաև հնդկական ենթացամաքի ընդհանուր և քաղաքական աշխարհագրության, սոցիալ-մշակութային միջավայրի և տնտեսական կյանքի մասին։

Միջնադարյան պատմություն 
Մեծ մողոլների կայսր Աքբարը (1556-1605 թվականներ) 16-րդ դարում հայերին հրավիրել է Ագրա՝ բնակվելու, իսկ 19-րդ դարի կեսերին այնտեղ արդեն զգալի թվով հայեր են ապրել։ Հայ առևտրականները Ագրա են այցելել Մեծ մողոլների կայսրության ժամանակ։ Աքբարը հայերին տվել է մի քանի արտոնություններ, դավանանքի զգալի ազատություն և կառավարության համար աշխատելու հնարավորություն։ Մարիամ Զամանի Բեգումը՝ Աքբարի կանանցից մեկը, հայ էր։ Կայսերական հրամանով հայ առևտրականներն ազատվել են իրենց կողմից ներկրվող և արտահանվող ապրանքների հարկերի վճարումից, ինչպես նաև նրանց թույլատրվել է տեղաշարժվել Մեծ մողոլների կայսրության տարածքով, որտեղ օտարերկրացիների մուտքն արգելված էր։ 1562 թվականին Ագրայում կառուցվել է հայկական եկեղեցի։ 16-րդ դարից սկսած՝ հայերը (հիմնականում Պարսկաստանից) ձևավորել են կարևոր առևտրային համայնք Սուրաթում՝ Հնդկաստանի արևմտյան ափին գտնվող այն ժամանակաշրջանի ամենաակտիվ հնդկական նավահանգստում։ Հայերը բնակություն են հաստատել նաև Չինսուրայում՝ Կալկաթայից ոչ հեռու, և 1697 թվականին այնտեղ եկեղեցի են կառուցել։ Սա Բենգալիայի երկրորդ ամենահին եկեղեցին է, որը մինչ օրս լավ պահպանվել է Կալկաթայի Հայոց եկեղեցու կոմիտեի աշխատանքի շնորհիվ։

Ժամանակակից պատմություն 
Հնդիկ դասական երգչուհի Գուհար Ջաանը, որը 1902 թվականին դարձել է գրամոֆոն ձայնագրած առաջին մարդը, ծագումով հայ էր։ Հնդկաստանի անկախացումից հետո՝ 1947 թվականի օգոստոսի 15-ին, Հնդկաստանի հայ համայնքի մեծ մասը գաղթել է Ավստրալիա, Միացյալ Նահանգներ և այլ երկրներ։ Հնդկաստանում մնացած հայ համայնքը հիմնականում կենտրոնացած է Կալկաթայում, որոշ քանակությամբ հայեր բնակվում են նաև Մումբայում, Դելիում, Ագրայում և Չեննայում։ Այդ բոլոր քաղաքներում կան հայկական եկեղեցիներ և գերեզմանոցներ։ Հնդիկների և հայերի միջև ամուսնությունները հանգեցրել են հնդկահայերի ի հայտ գալուն։

Հնդկաստանի նախագահ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանը 1964 թվականի սեպտեմբերին այցելել է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, իսկ վարչապետ Ինդիրա Գանդին՝ 1976 թվականի հունիսին։

Հնդկաստանը Հայաստանը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ Խորհրդային Միությունից անկախություն հռչակելուց երեք ամիս անց։ Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի օգոստոսի 31-ին։ Հնդկաստանը Երևանում իր դեսպանատունը բացել է 1999 թվականի մարտի 1-ին։ Հայաստանը, որը պատվո հյուպատոսություն է բացել 1994 թվականի ապրիլին, իր դեսպանությունը բացել է Նյու Դելիում 1999 թվականի հոկտեմբերին։

Հայաստանի նախագահներ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը Հնդկաստան են այցելել համապատասխանաբար 1995 և 2003 թվականներին։

Ծանոթագրություններ 

Հայաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Հնդկաստանի երկկողմ հարաբերություններ