Անիվի կողպեք (Զենք)

Անիվի կողպեքը,հրազենի մեխանիզմ տարածված է 15-17-րդ դարերում, որի դեպքում փոշու լիցք բռնկելու համար անհրաժեշտ կայծը խփվում է պտտվող ծալքավոր անիվով։

Պատմություն

Եվրոպայում անիվի կողպեքի գյուտը կարելի է տեղադրել մոտ 1500 թվականին։ Գիտնականների մի խումբ կա, ովքեր կարծում են, որ Լեոնարդո դա Վինչին գյուտարարն է։ Լեոնարդոյի կողմից անիվի կողպեքի մեխանիզմի գծագրերը թվագրվում են (կախված հեղինակությունից) կամ 1490-ականների կեսերից կամ 16-րդ դարի առաջին տասնամյակից։ Այնուամենայնիվ, գերմանական գյուտերի գրքից (թվագրված 1505թ.) նկարը և Ավստրիայում անիվի կողպեքի գնման մասին 1507թ. հղումը կարող է ցույց տալ, որ գյուտարարը անհայտ գերմանացի մեխանիկ է եղել։

1517 և 1518 թվականներին զենքի կառավարման առաջին օրենքները, որոնք արգելում էին անիվի կողպեքը, հռչակվեցին կայսր Մաքսիմիլիան I-ի կողմից, սկզբում Ավստրիայում, իսկ ավելի ուշ՝ Սուրբ Հռոմեական կայսրությունում։ Իտալական մի քանի նահանգներ հետևեցին օրինակին 1520-ական և 1530-ական թվականներին, ևս մեկ փաստարկ, որն օգտագործվում էր գերմանամետ ճամբարի կողմից։

Ինչպես Լիզա Ժարդինը պատմում է 1584 թվականին Նիդեռլանդների Ուիլյամ Լուռի սպանության մասին իր պատմվածքում, անիվի կողպեքի փոքր չափը, թաքցման հեշտությունը և օգտագործողի համար հարմար բեռնման ասպեկտը՝ համեմատած ավելի մեծ և ծանր ձեռքի վրա։ զենք, նշանակում էր, որ այն օգտագործվել է հասարակական գործիչների սպանության համար, ինչպիսիք են Ֆրանցիսկոսը, Գուզի դուքսը և անձամբ Ուիլյամը։ Ժարդինը նաև պնդում է, որ անիվի կողպեքով ատրճանակի կրակոցը կարող է պատասխանատու լինել 1572 թվականին ֆրանսիացի հուգենոտների Սուրբ Բարդուղիմեոսի օրը տեղի ունեցած ջարդի համար։

Անիվի կողպեք ատրճանակները տարածված էին երեսնամյա պատերազմի ժամանակ (1618-1648) երկու կողմից հեծելազորի և սպաների համար։ Մոտ 1650 թվականին կայծքարը սկսեց փոխարինել անիվի կողպեքին, քանի որ այն ավելի էժան էր և ավելի հեշտ օգտագործել, քան անիվի կողպեքը։

Անիվի կողպեքով հրազենը երբեք զանգվածային չի արտադրվել ռազմական նպատակներով, սակայն Ավստրիայի Գրաց քաղաքում գտնվող Landeszeughaus-ի լավագույն պահպանված զինամթերքի հավաքածուն պարունակում է ավելի քան 3000 օրինակ, որոնցից շատերը արտադրվել են փոքր խմբաքանակներով զորամասերի համար։

Ծանոթագրություններ 

Հրազենի գործողություններ