Առաքել Ծատուրյան

Առաքել Աստվածատուրի Ծատուրյան (Ծատուրով) (), հայ նավթարդյունաբերող, բիզնեսմեն, բարերար։

Կենսագրություն  
Առաքել Ծատուրյանը ծնվել է 1830 թվականին՝ Սյունիքի Քարահունջ գյուղում։ Ունեցել է Միրզա անունով եղբայր։ Պատանի հասակում Առաքելի ընտանիքը տեղափոխվել է Շուշի, որտեղ Առաքելը որպես ծառա աշխատանքի է անցել Գասպար Հախումյանի տանը։ Հետագայում մեկնել է Բաքու և աշխատանքի անցել հացահատիկ վաճառողի մոտ։ Վաճառականի մահից հետո նրա ամբողջ կարողությունն անցել է Առաքելին։

Բաքվում Առաքելը զբաղվել է նավթարթյունաբերությամբ և դարձել ամենահարուստ նավթարդյունաբերողներից մեկը։

1873-1885 թվականներին եղել է ԲՀՄԸ խորհրդի անդամ։ 1884 թվականին Գերասիմ Թումանյանի, Գրիգոր և Նիկոլայ Առաֆելյան եղբայրների և Միքայել Արամյանցի հետ Առաքել Ծատուրյանը հիմնել է «Առ. Ծատուրյան և մյուսներ» ընկերությունը։ Ընկերությունը 130․000 ռուբլով ձեռք է բերել Առաֆելյան եղբայրների և Գերասիմ Թումայանի նավթավերամշակման գործարանը։ Ծատուրյանը Բաքվից և Բաթումից բացի ներդրում է ունեցել նաև Գրոզնի քաղաքում, որտեղ հիմնել է «Бр. Цатуровы и К» ընկերությունը։ Եղել է «Բաքվի նավթարդյունաբերողների միաության» նախագահը։

Նրա ջանքերով 1897 թվականին Անգլիայի Չեստեր քաղաքի Հավարդեն արվարձանի եկեղեցում պատրաստվել է Սուրբ Բարդուղիմեոսի և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի վիտրաժը։ Նույն թվականին 12 հազար ռուբլի է կտակել Սանասարյան վարժարանին, իսկ 10 հազար ռուբլի՝ Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերությանը։ Բացի այդ Ծատուրյանը կատարել է բազմաթիվ բարեգործական աշխատանքներ․ hայրենի Քարահունջ գյուղի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցուն նվիրել է 18 փութանոց զանգ, նրա միջոցներով նույն գյուղում 1893 թվականին կառուցվել է երկդասյա երկսեռ դպրոցը, որը հետագայում վեր է ածվել մանկապարտեզի։ Նվիրաբերություններ և կտակ է թողել Զանգեզուրի այլ եկեղեցիների։  Ծատուրյանի որդեգիրներից է եղել հասարակական գործիչ Սիմեոն Տեր-Մինասյանը։

1896 թվականին հիմնել է «Եվրոպական նավթային ընկերությունը», որը գործել է 1899 թվականից, հետագայում վաճառել է անգլիացիներին։

Եվրոպական ուղևորության արդյունքում կողոպտման է ենթարկվել առևտրական ընկերների կողմից, ինչի պատճառով վաճառել է բաժնետոմսերը, որի դիմաց ստացած գումարներով նա նոր գործ է ձեռնարկել։

Առաքել Ծատուրյանի մասին Ալեքսանդր Շիրվանզադեն անդրադարձել է «Կյանքի բովից» ստեղծագործությունում։

Մահը 
Կյանքի վերջին ամիսներին անհաջողություն է կրել բիզնեսում, ընկել պարտքերի տակ, գործընկերներից օժանդակություն չստանալով՝ հասել է հուսահատության։ 73-ամյա գործարարը ինքնասպան է եղել 1903 թվականի մայիսի 30-ին, Նոր Բայազետի գավառի Արզականի իր կալվածքում։

Հուղարկավորվել է Քարահունջ գյուղի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում։

Գրականություն 
Տե՛ս Ежегодник Баку и его район 1909,с. 136. 
Տե՛ս «Տարազ», Թիֆլիս, 1903, հունիսի 8,N 20, էջ 195։ 
Տե՛ս Արամեանց Մ., Սալիանից Էջմիածին, «Նոր-Դար», Թիֆլիս, 1886, հոկտեմբերի 14, N 172
Տե՛ս Бакинский настольный календарь на 1904 г.: Справочная книга с планами гор. Баку и окрестныхъ промысловъ, издание землемера К. Г. Качана, ч. II, Баку, 1903, с. 78,
Ծոցիկեան Ս., Արարատ-Կովկաս, մասն երկրորդ, Կովկաս, հ. Բ, Փարիզ, 1922, էջ 289։
Տոմար ընտանեկան 1874-1875 թթ., հ. Ա, աշխատասիրեաց Սրբուհի Տ., Երիցեանց Ա., Թիֆլիս, 1874, էջ 122

Ծանոթագրություններ

Արտաքին աղբյուրներ 
 Ալեքսանդր Մանթաշյանց ։ Հուշագրություններ, հրապարակումներ, փաստաթղթեր Դադայան, Խաչատուր; Ֆարմանյան, Տիգրան
Գևորգ Ստեփանյան / Առաքել Ծատուրյան. առևտրաարդյունաբերողն ու բարեգործը

Արտաքին հղումներ 
The history of the development of the oil industry in Azerbaijan. Baku oil industry before and after the abolition of the ransom system