Միլլերի թեստ

Միլլերի թեստ (, նաև կոչվում է եռակողմ թեստ, ), թեստ, որը կիրառվում է Ամերիկայի Միացյալ նահանգների Գերագույն դատարանում 1973 թվականից՝ որոշելու համար, թե արդյոք այս կամ այն նյութը կարող է ճանաչվել անպարկեշտ և արգելվել՝ չենթարկվելով Սահմանադրության առաջին ուղղման պաշտպանությանը (որը երաշխավորում է խոսքի ազատությունը)։ Չնայած ծավալուն քննադատությանը և, ինչպես նշում են շատ հետազոտողներ, թեստի ընդունման կապակցությամբ լրացուցիչ խառնաշփոթ է անպարկեշտության հարցի շուրջ, դրա օգտագործման պրակտիկան մինչ օրս ստանդարտ է տարբեր նյութերի արգելման գործերում՝ առանց Սահմանադրության առաջին ուղղման խախտման։

Նախքան Միլլերի թեստը, դատական պրակտիկայում կիրառվել է անգլիական իրավունքից վերցված (գործը կոչվում է Թագ ընդդեմ Հիքլինի, 1868, LR 3 QB 360) Հիքլինի թեստ, որը, լինելով բավականին կոշտ, թույլ է տալիս արգելել ցանկացած նյութ, հաշվի առնելով միայն դրա մի փոքր մասը։

Առաջին նախադեպը, որը կասկածի տակ դրեց նման դատական պրակտիկան, տեղի ունեցավ 1930-ական թվականներին՝ սկիզբ դնելով մի շարք գործընթացների, որոնք վերջնականապես վարկաբեկեցին Հիքլինի թեստը 1970-ական թվականներին։ Այս կամ այն նյութը որպես անպարկեշտ որոշելու նոր ստանդարտը` Միլլերի թեստը, հայտնվել է 1973 թվականին Միլլերն ընդդեմ Կալիֆոռնիայի դատավարության ընթացքում, որը զգալի ազդեցություն է ունեցել ԱՄՆ իրավաբանական համակարգի վրա։

Նախադրյալներ՝ ԱՄՆ-ն դեմ է «Ուլիս» գրքին 
Նախքան Միլլերի թեստի հայտնվելը, այս կամ այն տպագիր նյութի պարկեշտությունը կամ անպարկեշտությունը որոշելու համար օգտագործվել է Հիքլինի թեստը, որը փոխառվել է անգլիական իրավունքից։ Նրա պարզ սկզբունքն այն էր, որ դատարանը կարող էր անօրինական ճանաչել ցանկացած նյութ, որը

Փչացնում և քայքայում է նրանց միտքը, ովքեր բաց են նման անբարոյական ազդեցությունների համար և որոնց ձեռքը կարող է ընկնել այդ նյութը։

Նման որոշումը կարող էր հիմնված լինել նույնիսկ տեքստից առանձին վերցված մեկ նախադասության քննարկման վրա։ Առաջին դեպքը, երբ այդ սկզբունքի օգտագործման պրակտիկան խախտվել է, տեղի է ունեցել 1933 թվականին իռլանդացի գրող Ջեյմս Ջոյսի Ուլիս գրքի գործի լսմանը։ 1921 թվականին նյույորքյան ընկերության՝ արատը արմատախիլ անելու հարցերով քարտուղար Ջոն Սամները և նրա հետևորդները բռնագրավել են The Little Review գրական ամսագրի թողարկումը, որը պարունակում էր հրապարակմանը պատրաստվող ստեղծագործություններից մեկը։ Դատարանի առջև են կանգնել հրատարակության խմբագիրներ Մարգարետ Անդերսոնն ու Ջեյն Հիփը, դատաքննության հրավիրված փորձագետները՝ գրող Ջոն Պոուիսը և դրամատուրգ Ֆիլիպ Մելերը, վկայում են, որ Ջոյսի ոճը չափազանց անմարդկային էր և դժվար ընթերցողների մեծամասնությանը հասկանալու համար։ Դատարանը բավարարել է մեղադրանքի պահանջները և արգելք է դրել ամսագրի տվյալ թողարկման վաճառքի և, բնականաբար, Ուլիսի հետագա հրապարակման վրա։ Գրքի ապօրինի տարածման փորձերը, այնուամենայնիվ, տեղի են ունեցել, այսպես, 1922 թվականին ԱՄՆ Փոստային ծառայությունը այրել է վեպի հինգ հարյուր օրինակ, որպեսզի կանխի գրքի ներկրումը երկիր։

Random House հրատարակչությունը փորձել է ստեղծագործությունը պաշտպանել միայն 11 տարի անց՝ 1933 թվականին, դատական գործընթացում, որը ստացել Է ԱՄՆ անվանումը Ուլիս գրքի դեմ։ Գրքի փաստաբանների ռազմավարությունն այն էր, որ ապացուցվի, որ վեպը լուրջ և դասական գրական ստեղծագործություն է, որը, ըստ էության, չի կարող անպարկեշտ լինել։ Ընտրվեցին հատվածներ Ռեբեկա Վեստի, Առնոլդ Բեննետի և Թ. Ս. Էլիոտի գրախոսություններից, որոնք Ջոյսին ներկայացնում էին որպես հանճար և փառաբանում նրա աշխատանքը։ Մեղադրող կողմը պնդել է, որ Ուլիսը սպառնալիք է ներկայացնում գոնե հայհոյանքների հաճախակի օգտագործման համար, ինչը միանգամայն անընդունելի է բարեպաշտ հասարակության մեջ։ Գործը քննող դատավորը, այնուամենայնիվ, չի օգտվել Հիքլինի թեստի համաձայն անպարկեշտ գիրքը ճանաչելու հնարավորությունից։ Դրա փոխարեն դատավորը եզրակացություն է արել՝ այդպիսով ստեղծելով նախադեպ, որ գիրքը պետք է դիտարկել ամբողջությամբ, այլ ոչ թե վերլուծելով դրա առանձին մասերը (ինչն այն ժամանակ սովորական դատական պրակտիկա էր)։ Արդյունքում՝ վեպը հրատարակվել է 1934 թվականին՝ տասը հազար օրինակ տպաքանակով, որը բաժանվել է գրեթե ակնթարթորեն։

Հիքլինի թեստի վարկաբեկում 

Հիքլինի թեստի վարկաբեկման գործընթացի սկիզբը դրվել է 1957 թվականին Ռոթն ընդդեմ ԱՄՆ-ի գործի լսումների ժամանակ։ Ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրվել անպարկեշտ նյութեր ուղարկելու համար։ Վաշտի պաշտպանությունը չի հերքել ուղարկվելու փաստը, սակայն պնդել է, որ նյութերը գտնվում են Սահմանադրության առաջին փոփոխության պաշտպանության ներքո։ Այս գործընթացը վերադաս դատական ատյանին ուղղված բողոք էր, սակայն ցանկալի արդյունքը ձեռք չի բերվել. Սամուել Ռոթը մեղավոր է ճանաչվել։

Դատավարության ընթացքում, սակայն, տեղի ունեցան ԱՄՆ իրավական համակարգի համար կարևոր իրադարձություններ։ Նախ, դատավոր Ուիլյամ Բրենանը հրաժարվեց օգտագործել «Հիքլինի թեստը»՝ նյութի «անպարկեշտությունը» որոշելու համար։ Երկրորդը, ասվեց, որ նյութը կարող է անպարկեշտ համարվել միայն այն դեպքում, երբ միջին մարդը, կիրառելով ժամանակակից սոցիալական բարոյական նորմերը, կարծում է, որ ստեղծագործության հիմնական թեման, որը դիտարկվում է որպես մեկ ամբողջություն, առաջացնում է ցանկասիրական հետաքրքրություն։ Այսպիսով, վերջապես հաստատվեց առանց նախադասությունները համատեքստից հանելու նյութերը դիտարկելու պրակտիկան։ Հիքլինի թեստի վերաբերյալ դատարանը վճռել է, որ դրա օգտագործումն անընդունելի է, քանի որ այն զգալի չափով սահմանափակում է խոսքի և մամուլի ազատությունը։ Մեկ այլ կարևոր նորամուծություն էլ այն էր, որ անպարկեշտության մասով դատական գործընթացները պետք է ուղղված լինեն նման նյութերի առաքմամբ և հրատարակմամբ զբաղվող անձանց, բայց ոչ բուն նյութերի վրա։ Դատարանը նաև ընդգծել է, որ ԱՄՆ Սահմանադրության առաջին ուղղման երաշխիքները տարածվում են նաև գրականության վրա։ Միխայիլ Բերգը նշում է. հրատարակիչները սկսեցին անվախորեն տպել գործեր, որոնք բացահայտորեն պատկերում էին սեքսը, և դատարանները սկսեցին ավելի բարենպաստ վերաբերվել ազատագրված սեքսուալ արտահայտությանը։

Հետագա տարիներին անպարկեշտ նյութերի նկատմամբ վերաբերմունքի ազատականացումը շարունակվեց։ 1957 թվականին դատարանի կողմից արդարացվել է Գինսբերգի սկանդալային հայտնի «Ճիչը» պոեմի տարածման համար ձերբակալված հրատարակիչը։ Երեք տարի անց ավելի քան երեսուն տարի Լոուրենսի շնորհազուրկ Լեդի Չաթերլեյի Սիրեկանը ճանաչվել է տպագրության համար պիտանի։ Եվս մեկ տարի անց լույս տեսան Միլլերի արևադարձները (Խեցգետնի և Այծեղջյուրի)։

Ու.Բերոուզի Մերկ նախաճաշ վեպի դատավարության ընթացքում պաշտպանական կողմից ներկայացվել են մի քանի նշանավոր գրողներ։ 1966 թվականի հուլիսի 7-ին Մասաչուսեթսի Գերագույն դատարանը վճռեց, որ Մերկ նախաճաշի տեքստը անպարկեշտ չէ։ Հրատարակչի վրայից հանվել են բոլոր մեղադրանքները, և ստեղծագործությունը կարելի էր ազատ վաճառել ԱՄՆ-ում։

Ծանոթագրություններ 

ԱՄՆ-ի իրավունք