Մանասների ընտանիք

Մանասների ընտանիք, օսմանահայ ընտանիք, որը մինչև 19-րդ դարի վերջին կեսը կայսերական դիմանկարիչներ էր տրամադրում Օսմանյան կայսրության սուլթաններին։ Ոմանք եղել են նաև Փարիզում Օսմանյան դեսպանատան գլխավոր քարտուղարներ, երաժշտական կոմպոզիտորներ

Ընտանիքը 
Մանասների ընտանիքը հայկական ընտանիք է եղել, որը 16-րդ դարում Ստամբուլում է հաստատվել։ Ենթադրվում է, որ ընտանիքը ծագումով Կապադովկիայից է եղել, որը գտնվել է Կեսարիայի մերձակայքում։ Այն տվել է իրար հաջորդող կայսերական դիմանկարիչներ։ Ե՛վ Սեպուհ Մանասը (1816–1889) և՛ Ջոզեֆ Մանասը (1835–1916) ծառայել են որպես կայսերական արվեստագետներ Մահմուդ II-ի (1808–1839), Աբդուլ Մեջիդի (1839–1861), Աբդուլ Ազիզի (1861–1876) և Աբդուլ Համիդ II-ի օրօք (1876–1909): Քանի որ եղբայրները Փարիզում Օսմանյան դեսպանատանն են աշխատել, նրանց դիմանկարները բաժանվել են նաև Եվրոպայի այլ դեսպանատներին։

Ռաֆայել Մանաս 
Ռաֆայել Մանասը (1710–1780) իր ընտանիքի առաջին անդամն է եղել, որը հայտնի է դարձել։ Երիտասարդ տարիներին նա սովորել է Իտալիայում, իսկ Օսմանյան կայսրություն վերադառնալուց հետո դարձել է Օսման III-ի, Մուստաֆա III-ի և Մահմուդ I-ի թագավորական արքունիքի նկարիչ։ Այսօր Ռաֆայելի տղամարդկանց և կանանց մի շարք դիմանկարներ պահվում են Թոփքափի թանգարանում։

Նա թաղված է Էդիրնեկափի հայկական գերեզմանատանը։ Ռաֆայելի որդի Մանասը շարունակել է հոր գործը։ Իգնատիուս Մուրադջանյան դ'Օհսոն գրել է, որ Մանաս Մանասը եղել է արքունիքի գլխավոր նկարիչը Աբդուլ Համիդ I-ի գահակալության օրօք (1774–1789): Ընտանիքի ազգանունը փոխվել է Մանասի անունով։

Զենոփ 

Զենոփ Մանասը իր կրթությունը ստացել է Իտալիայում։ 1840-ական թվականներին նա աշխատել է Վիեննայի Օսմանյան դեսպանատանը՝ որպես քարտուղար և թարգմանիչ։

Ռուբեն 

Ռուբեն Մանասը Զենոփ Մանասի ավագ որդին է եղել։ Նա 1874 թվականին եղել է Փարիզում Օսմանյան դեսպանատան գլխավոր թարգմանիչը։

Ռուբենը 1854 թվականին ստացել է Մեջիդիե մեդալ։ Սուլթան Մահմուդ II-ը նրան ուղարկել է Փարիզ՝ արվեստ սովորելու։ Նա նկարել է իր դիմանկարը և այն ներկայացրել է Բարձր դուռ։

Սեբուհ 

Զենոփի երկրոդ որդին եղել է Սեպուհ Մանասը (1816–1889), որին նույնպես Մահմուդ II-ը ուղարկել է Փարիզ (ինչպես իր եղբորը՝ Ռուբենին) արվեստի ոլորտում ուսում ստանալու համար։ 1858 թվականին նա աշխատել է Թուրինի Օսմանյան դեսպանատանը։ Այստեղ աշխատել է մոտավորապես երեսուն տարի։ Սեփուհ Մանասը եղել է Աբդուլ Մեջիդի և Աբդուլ Ազիզի գլխավոր դիմանկարիչը։ 1855 թվականին նա ստացել է Մեջիդիե մեդալ, իր եղբոր՝ Ռուբենի մեդալով պարգևատրվելուց մեկ տարի անց։

Ջոզեֆ 

Ջոզեֆ Մանասը ծնվել է 1835 թվականին և համարվում է Մանասների ընտանիքի վերջին նկարիչը։ Նա Զենոփ Մանասի եղբոր՝ Մկրտիչի որդին է։ Կրթությունը ստացել է Եվրոպայում՝ Աբդուլ Մեջիդ ի օրօք և զբաղեցրել է Սեպուհ Մանասի տեղը։ Ջոզեֆի ամենակարևոր աշխատանքներից մեկը եղել է Գերմանիայի վերջին կայսրուհու և Պրուսիայի թագուհի Ավգուստա Վիկտորիայի դիմանկարը։ Հատկանշական է նաև Դելի Ֆուադ փաշայի դիմանկարը։

Ջոզեֆ Մանասը մահացել 1916 թվականին։

Էդգար 

Էդգար Մանասը ծնվել է 1875 թվականի ապրիլի 12-ին, Ստամբուլում։ Նա հայտնի է նրանով, որ եղել է Թուրքիայի ազգային օրհներգի ստեղծման համահեղինակ, քանի որ կրում էր նվագախմբի պատասխանատվությունը։

Շնորհալի երիտասարդ Էդգարին 13 տարեկանում ուղարկել են Իտալիա՝ Մուրադ-Ռափայելյան հայկական վարժարանում սովորելու։ Վենետիկում նա դաշնամուրի դասեր է ստացել պրոֆեսոր Տրիֆելլինի մոտ։ 1894 թվականին կրթությունը ավարտելուց հետո վերադարձել է հայրենի քաղաք։ Երաժշտական ուսումը շարունակելու իր մղումը իրեն բերել է Իտալիա։ Նա ապրում էր Պադովայում և աշխատում էր Լուիջի Բոտացոյի հետ՝ կենտրոնանալով հարմոնիայի, կոնտրապունկտի և ֆուգայի վրա։ Դեռևս լինելով Կոստանդնուպոլսում, նա շարունակում էր երաժշտությամբ զբաղվել։ Հիմնականում ուսումնասիրում էր դասականների և ժամանակակից ֆրանսիացի վարպետների ստեղծագործությունները։ Նրան ոգևորել են Շոպենի ստեղծագործությունները։ Էդգար Մանասը գրել է մի շարք դաշնամուրային ստեղծագործություններ, այդ թվում նաև «Minuet-Valse»-ը, որը հրատարակվել է 1905 թվականին։ Նույն թվականին Salle de fêtes de l'Union française-ում ացկացվող համերգի ժամանակ նա ղեկավարել է Gallia երգչախումբը, որի համար Ֆրանսիայի կառավարության կողմից պարգևատրվել է Ordre des Palmes académiques-ի շքանշանով։ 1912 թվականին Մանասը ծանոթացել է Կոմիտասի հետ։ Թեև Մանասի և Կոմիտասի միջև եղած հարաբերությունները ջերմ էին, սակայն այդքան էլ մտերիմ չէին։ Պատճառն այն էր, որ նրանք երկուսն էլ ապրում էին տարբեր գեղագիտական աշխարհներում։

Էդգար Մանասը, թերևս, հիշվում է Թուրքիայի ազգային օրհներգի վրա իր կատարած աշխատանքով։ 1932 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության կողմից նրան հանձնարարվել է աշխատել Zeki Üngör երաժշտության մեղեդու վրա։ 1933 թվականին 160 հոգուց կազմված երգչախումբը Ստամբուլում՝ Tepebaşı Tiyatrosu-ում կատարել է Մանասի Vatan Şarkısı-ը (ազգային երգ)։ Հաջորդ տարի նա գրել է ևս 5 թուրքական ազգային երաժշտություններ (5 Türk Halk Şarkısı), իսկ 1935 թվականին ստեղծել է դաշնամուրային թուրքական ժողովրդական պարեր (Danses populaires Turques), որոնք հրատարակվել են Փարիզում։

Մանասի ստեղծագործությունների մեծ մասը պահվում են Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։

Նա ունեցել է բազմաթիվ ուսանողներ, ներառյալ Օսմանյան պալատի անդամերը, թուրք երաժիշտներ և մի շարք հայ կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Արա Պարթևյանը և Գոհարիկ Ղազարոսյանը։

Էդգար Մանասը մահացել է 1964 թվականի մարտի 9-ին և թաղվել է Ստամբուլի Շիշլի համայնքի հայկական կաթոլիկ գերեզմանատանը։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Հայ դիմանկարիչներ
Հայ նկարիչներ
Հայկական տոհմեր
Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Հայ կոմպոզիտորներ
Արվեստագետներ
Արվեստագետներ ըստ ազգության
Արվեստագետներ ըստ ազգության և դարի
Արվեստագետներ ըստ դարի
Արվեստագետներ ըստ ժամանակաշրջանի
Հայ ընտանիքներ
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ