Ալեքսանդր Վոլկով (գրող)

Ալեքսանդր Մելենտևիչ Վոլկով (), ռուս և խորհրդային գրող, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ուսուցիչ։ Նա առավել հայտնի է որպես «Զմրուխտե քաղաքի կախարդ» գրքերի ցիկլի հեղինակ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1891 թվականի հունիսի 14-ին (հին ոճով` հունիսի 2), Մալորոսիյսկի նրբանցքի Ուստ-Կամենոգորսկ քաղաքում, պաշտոնաթող սերժանտ մայորի ընտանիքում` Մելենտի Միխայլովիչ Վոլկով։ 12 տարեկանում նա ավարտել է Ուստ-Կամենոգորսկի քաղաքային դպրոցը՝ որպես առաջին աշակերտ, որտեղ հետագայում սկսել է ուսուցչական կարիերան։

1907 թվականին ընդունվել է Տոմսկի ուսուցիչների ինստիտուտ, որից հետո (1909 թվականին) ստացել է դիպլոմ` դպրոցական ուսումնական ծրագրի բոլոր առարկաները դասավանդելու իրավունքով, բացառությամբ` Աստծո օրենքի։

Որպես ուսուցիչ սկսել է աշխատել հայրենի քաղաքում, 1910-1913 թվականներին (մասնագիտանալով մաթեմատիկոսի վրա) աշխատել է որպես ուսուցիչ Նովոսիբիրսկի մարզում՝ Կոլիվան գյուղում։ 1926 թվականին տեղափոխվել է Յարոսլավլ, որտեղ աշխատել է որպես դպրոցի տնօրեն։ Նամակագրությամբ ավարտել է Յարոսլավլի մանկավարժական ինստիտուտի մաթեմատիկական ֆակուլտետը։

1929 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ աշխատել է որպես բանվորական ֆակուլտետի կրթական բաժնի վարիչ։ Յոթ ամսվա ընթացքում նա ավարտել է դասընթացը և հանձնել արտաքին քննությունները Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում։ Հիմնադրման պահից քսան տարվա ընթացքում նա ուսուցիչ էր, այնուհետև Մոսկվայի գունավոր մետաղների և ոսկու ինստիտուտի Բարձր մաթեմատիկայի ամբիոնի ասիստենտ։

Վոլկովը հանրագիտարանային կրթություն ստացած մարդ էր, լավ գիտեր գրականություն, պատմություն, տիրապետում էր օտար լեզուների։

24 տարեկան հասակում Ուստ-Կամենոգորսկում կայացած Ամանորի տոնահանդեսին Վոլկովը հանդիպել է մարմնամարզության և պարի ուսուցչի` Կալերիա Գուբինայի հետ մարզադահլիճում։ Երկու ամիս անց նրանք ամուսնացել են, և մեկ տարի անց ծնվել է նրանց որդին՝ Վիվիանը (մահացել է հինգ տարեկան հասակում դիզենտերիայից), և երեք տարի անց մեկ ուրիշը՝ Ռոմուալդը (մահացել է երկու տարեկան հասակում հացահատիկային բույսերից)։ Այնուամենայնիվ, մի քանի տարի անց Ալեքսանդրն ու Կալերիան կրկին մեկ առ մեկ ունեցան երկու որդի և նրանց նույն անունները տվեցին։

Ստեղծագործություն
Իր առաջին վեպը Վոլկովը սկսել է գրել տասներկու տարեկան հասակում։ Նա սկսել է հրատարակել 1916 թվականից։ 1920-ականներին նրա պիեսները ներկայացվել են մի քանի գավառական թատրոնների բեմերում։ 1930-ական թվականների վերջին նա մտել է մեծ գրականության մեջ։ Գրողների միության անդամ է դարձել 1941 թվականից։ Աշխարհի շատ լեզուներով հրատարակված նրա ստեղծագործությունների ընդհանուր տպաքանակը գերազանցել է 25 միլիոն օրինակ։

Վոլկովի շատ աշխատանքներ նվիրվել են անցյալի ականավոր անհատականություններին՝ գիտնականներ, շինարարներ, հայտնաբերողներ, փիլիսոփաներ։ Գրողն իր վեպերում և պատմվածքներում առավել հաճախ դիմել է պատմությանը։ Նման գրքի վրա աշխատելուց առաջ նա ուշադիր և համապարփակ ուսումնասիրել է դարաշրջանը, ծանոթացել փաստաթղթերին, գիտական ​​հատուկ աշխատանքներին, ուստի ներկայացման հետաքրքրաշարժ սյուժեն և հուզականությունը զուգորդվել են կրթաթոշակի և հուսալիության հետ։

Պատմական թեմայով առաջին մանկական գրքերից մեկը՝ «Հրաշագործ գնդակը», բացահայտել է 18-րդ դարում Ռուսաստանի պատկերը։ Այս պատմության գլխավոր հերոսը՝ վաճառականի որդին՝ Դմիտրի Ռակիտինը, հավերժ բանտարկված էր ամրոցում, որտեղ նա հորինել է Ռուսաստանում առաջին փուչիկը։ «Սթեռնի հետքը» պատմել է պարզունակ ժամանակներից դեպի վիկինգների Լեյֆ Էրիկսոնի լեգենդար ճանապարհորդությունների նավարկության մասին։

Վոլկովը սիրում էր զարգացնել թեմաներ, որոնք առնչվում էին Ռուսաստանի պատմությանը, և ոչ միայն հնագույն, այլև ժամանակակից։ «Սթեռնի հետքը» պատմվածքում նա գեղարվեստական ​​ձևով նկարագրել է պարզունակ մարդկանց մեջ նավաշինության և նավիգացիոն հմտությունների ծագումը, «Պոլիս» պատմվածքում նա խոսել է Յարոսլավ Իմաստունի մեծ թագավորության ժամանակների մասին, «Երկու եղբայրներ» -ում՝ Պետրոս I-ի թագավորության ժամանակաշրջանի և « Ճանապարհորդություններ դեպի երրորդ հազարամյակ» խորագրով՝ խորհրդային ժամանակաշրջանում Վոլգա-Դոնի ջրանցքի կառուցման մասին, խորհրդային ​​ժամանակաշրջանում, որը հարազատ էր հեղինակին։

Վոլկովը մասնակցում էր նաև դպրոցականների գիտության մասսայականացմանը։ Նա հրատարակել է մի շարք զվարճալի պատմություններ աշխարհագրության և աստղագիտության վերաբերյալ՝ դրանք համատեղելով «Երկիր և երկինք» ժողովածուի մեջ։ «Ճշմարտության որոնում» գիտահանրամատչելի գիրքը նվիրվել է գիտության պատմությանը, իսկ մեկ այլ գիրք՝ ձկնորսությանը։

«Զմրուխտե քաղաքի կախարդ» Ցիկլ 
Որպեսկանոն, Վոլկովի անունը այսօր հայտնի է միայն այս ցիկլից։ Ցիկլի առաջին հեքիաթը հիմնված էր ամերիկացի մանկագիր Լայման Ֆրենկ Բաումի «Օզի զարմանահրաշ կախարդ» գրքի վրա։ Վոլկովը ձեռնամուխ է եղել թարգմանելու այս գիրքը՝ անգլերեն սովորելու պրակտիկայով զբաղվելու համար։ Սակայն թարգմանության ընթացքում նա փոխել է որոշ իրադարձություններ և ավելացրել հերոսների նոր արկածներ։ Մշակված հեքիաթի ձեռագիրը հաստատվել է Ս. Յա. Մարշակի կողմից։ 1939 թվականին «Զմրուխտե քաղաքի կախարդը» պատմվածքը ձեռք է բերել ինքնուրույն ստեղծագործության կարգավիճակ, այն թարգմանվել է 13 լեզուներով և ենթարկվել 46 վերատպության։

1958 թվականին, մոտ 20 տարի անց, Վոլկովը սկսել է գրել նոր պատմություններ Էլլի աղջկա (ապա՝ նրա քրոջ՝ Էննի) և նրա ընկերների՝ Խրտվիլակի, Լեոյի, Թին Վուդմանի և Կախարդական երկրի այլ բնակիչների մասին. «Ուրֆին դյուկը և նրա փայտե զինվորները» հեքիաթը լույս է տեսել 1963 թվականին։ Հեղինակը ստեղծել է պատմությունների մի ամբողջ շարք, որոնցում համատեղել է իրականությունն ու ֆանտազիան։ Վոլկովն օգտագործում էր գրական հեքիաթին բնորոշ տեխնիկա։ Օրինակ, ցիկլում կարելի է տեսնել այս ժանրի «երկակի աշխարհի» ավանդականը, բարու և չարի առճակատումը, նա նաև պատմությունը լցրել է դասական հեքիաթային հերոսներով (կախարդներ և կախարդներ, խոսող կենդանիներ) և օգտագործել ավանդական մոտիվներ (թռչող կոշիկներ, կախարդական երազի մեջ ընկղմված կախարդ Արախնան փայտե գործիչներ և այլն)։

Ցիկլի սյուժեներում մշակվել են բարոյական ինքնակատարելագործման, բարեկամության ուժի թեմաները, որոնք կարող են հրաշքներ գործել, հայրենիքի հանդեպ սեր, հանուն ազատության և արդարության կոլեկտիվ պայքար։ Չնայած ցիկլի հիմնական իրադարձությունները տեղի են ունեցել Կախարդական երկրում, հերոսները դժվար իրավիճակներից ելք են գտել ոչ այնքան ինչ-որ կախարդական օգնության, այլ իրենց սեփական գիտելիքների, հնարամտության, հնարամտության և փոխօգնության միջոցով։

Գրողը հավատում էր տեխնածին տեխնոլոգիայի ուժին, ուստի նրա հերոսները սովորաբար կախարդություն էին շահում տարբեր տեխնիկական գյուտերի միջոցով (Չարլի Բլեքի նախագծած թնդանոթ, մեխանիկական փորվածք, Tilly-Willie maxirobot):

1950-ական թվականներին գիրքը ձեռք է բերել Լ. Վլադիմիրսկու գծանկարները, որոնք նկարազարդումներ են կատարել ցիկլի այլ պատմությունների համար։

Ահա այս շարքի բոլոր գրքերը՝ ըստ հերթականության.

 «Զմրուխտե քաղաքի կախարդը» (1939 թվական)
 «Ուրֆին Ջուսը և նրա փայտե զինվորները» (1963 թվական)
 «Յոթ ստորգետնյա թագավորներ»  (1964 թվական)
 «Մարանների կրակոտ աստված» (1968 թվական)
 «Դեղին մշուշ» (1970 թվական)
 «Լքված ամրոցի առեղծվածը» (1976 թվական, գրքային տարբերակը — 1982 թվական)

Պատմություններ 
 «Երկու եղբայր» (1938—1961 թվականներ)
 «Հրաշք փուչիկ (առաջին օդագնաց)» (1940 թվական)
 «Անտեսանելի մարտիկներ» (1942 թվական)
 «Օդանավերը պատերազմում» (1946 թվական)
 «Արահետ՝ խստորեն ետևում» (1960 թվական)
 «Երրորդ հազարամյակի ճանապարհորդներ» (1960 թվական)
 «Երկու ընկերների արկածներ անցյալի երկրում» (1963 թվական)
 «Ցարգրադի գերին» (1969 թվական)
 «Եվ Լենան ներկվեց արյունով» (1975 թվական)

Պատմվածքներ և ակնարկներ 
 «Պետյա Իվանովի ճանապարհորդությունը դեպի արտերկրյա կայան»
 «Ալթայի լեռներում»
 «Լոպատինսկի ծոց»
 «Բուգե գետի վրա»
 «Ծննդյան նշան»
 «Հաջողակ օր»
 «Խարույկի մոտ»

Վեպեր 
 «Ճարտարապետներ» (1954 թվական)
 «Թափառում» (1963 թվական). Վեպում հեղինակը խոսել է իտալացի աստղագետ և փիլիսոփա Ջորդանո Բրունոյի մանկության և պատանեկության մասին։

Գիտահանրամատչելի գրքեր 
 «Ինչպես ձողով ձուկ բռնել։ Ձկնորսի նշումներ» (1953 թվական)
 «Երկինք և երկիր» (1957—1974 թվականներ)
 «Ճշմարտության փնտրտուքներում» (1980 թվական)
 «Ճակատագրի փնտրտուքներում» (1924 թվական)

Բանաստեղծություններ 
 «Ոչինչ ինձ չի ուրախացնում» (1917 թվական)
 «Երազանքներ» (1917 թվական)
 «Կարմիր բանակ»
 «Բալլադ խորհրդային ​​օդաչուի մասին»
 «Հետախույզներ»
 «Երիտասարդ պարտիզաններ»
 «Հայրենիք»

Երգեր 
 «Արշավական կոմերիտական»
 «Թիմուրականների երգ»

Ներկայացումներ մանկական թատրոնի համար 
 «Արծվի կտուց»
 «Հեռավոր անկյունում»
 «Գյուղի դպրոց»
 «Տոլյա-պիոներ»
 «Ծաղիկ»
 «Տնային ուսուցիչ»
 «Ընկեր կենտրոնից (ժամանակակից տեսուչ)»
 «Առևտրի տուն »

Ռադիո խաղեր (1941—1943 թվականներ) 
 «Առաջնորդը գնում է ռազմաճակատ»
 «Տիմուրովցի»
 «Հայրենասերներ»
 «Խուլ գիշեր»
 «Բաճկոնակ»

Պատմական ուրվագծեր 
 «Մաթեմատիկա ռազմական գործերում»
 «Փառավոր էջեր ռուսական հրետանու պատմության մասին»

Թարգմանություններ 
 Ժյուլ Վեռն, «Դանուբյան օդաչու»
 Ժյուլ Վեռն, «Բարսակի արշավանքի արտասովոր արկածները»

Հիշատակում 
1986 թվականին Իրտիշի ձախ ափին գտնվող Ուստ-Կամենոգորսկի նորակառույց փողոցը կոչվել է Ա.Մ. Վոլկովի անունով։

Ընտանիք 
Կինը - Կալերիա Ալեքսանդրովնա Վոլկովա, ծնունդով Գուբինա (մահ. 1946 թվականին)։
 որդի - Վիվիան (մահացել է մանկության տարիներին)։
 որդի - Ռոմուալդ (մահացել է մանկության տարիներին)։
 որդի - Վիվիան (անունը տրվել է մահացած առաջնեկի պատվին) (1925 -?), ինժեներ։
 թոռնուհի՝ Կալերիա Վիվիանովնա Վոլկովա (ծն. 1948 թվականին), մաթեմատիկայի ուսուցիչ։
 թոռները՝ Ալեքսանդր և Եվգենի Վիվյանովիչ Վոլկովներ (երկվորյակներ)։
 որդի - Ռոմուալդ (անունը տրվել է մահացած երկրորդ որդու պատվին) (ծն. 1929 թվականին)։
Եղբայր - Անատոլի Մելենտևիչ Վոլկով (1901 - 1979 թվականներ), ձկնորսական պատմությունների հեղինակ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Волков А. М. Повесть о жизни // Вслух про себя. — М., 1978.
 Невинская И. Н. Волков Александр Мелентьевич // Русские детские писатели XX века: Биобиблиографический словарь. — М., 1998.
 Рахтанов И. Волшебник-учёный // Рахтанов И. Рассказы по памяти. — М., 1971.
 Петровский М. Александр Волков. «Волшебник Изумрудного города». Правда и иллюзии страны Оз. // Книги нашего детства. — 2008, 2-е изд.
 Бегак Б. А. Жил-был мальчик // Бегак Б. Правда сказки. — М., 1989.
 Владимирский Л. В. История одной сказки // Костёр. — 1989.— № 7.
 Латова Н. Удивительные приключения «Волшебника страны Оз» в России // Детская литература. — 1995. — № 1-2.
 
 
 Галкина Т. В. Незнакомый Александр Волков в воспоминаниях, письмах и документах. — Томск: Издательство Томского государственного педагогического университета, 2006. — 270 с., ил.

Արտաքին հղումներ 

 Մանրամասն կենսագրություն 
 Կենսագրությունը «Գեղարվեստի արխիվում»
 Հոդված Արևելյան Ղազախստանի տարածաշրջանի գրողների կայքում
 Տոմսկի Ա. Մ. Վոլկովի անվան «Կախարդական երկիր» մանկական թանգարան
 «Զմրուխտե քաղաք» ֆորում

 

Խորհրդային վիպասաններ
Խորհրդային գրողներ
Խորհրդային դրամատուրգներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
Խորհրդային մանկավարժներ
Խորհրդային մանկագիրներ
Խորհրդային մաթեմատիկոսներ