Ապոլիպոպրոտեին Ա1

Ապոլիպոպրոտեին Ա1 (АպոA-I, ), արյան պլազմայի ապոլիպոպրոտեին։ «լավ խոլեստերին»-ը կրող՝ բարձր խտության լիպոպրոտեինների `( ԲԽԼ)-ների կազմի հիմնական սպիտակուցն է, ինչպես նաև մտնում է քիլոմիկրոնների կազմի մեջ։ Տիպիկ ամֆիֆիլ լիպոպրոտեինների փոխադրիչ սպիտակուց է։

Կառուցվածքը և դերը 
ԱպոA-1-ը պարունակում է 243 ամինաթթու, մոլեկուլյար զանգվածն է՝ 28,1 կԴա։ Կազմված է մի քանի կրկվող մասերից, որոնք պաժանվում են պրոլիններով։ Երկրոդային կառուցվածքը ներառում է ամֆիֆիլ α-պարույր, այսինքն, պարույր, որի մի կողմը կապված է լիպիդի հետ, իսկ մյուսուսը հիդրոֆիլ է և լուծվում է ջրում։ Ինչպես ԱպոC և ԱպոE սպիտալոիցները, ԱպոԱ սպիտակուցները հանդիսանում են փոխանակային ապոլիպոպրոտեիններ ։ ԱպոA1-ը լեցիտինխոլեստերինացետիլտրանսֆերազի (ԼԽԱՏ)-ի ակտիվատորն է։ Այն սինթեզվում է լյարդում և աղիներում  :Լյարդային սպիտակուցը հանդիսանում է ԲԽԼ-ների կազմության հիմք, որոնք, ենթարկվելով ԼԽԱՏ-ի ազդեցությանը, հասունանում են։ Աղիներում սինթեզված ԱպաA1-ը մասնակցում է քիլոմիկրոնների առաջացմանը, սակայն, արյան մեջ լիպոլիզի արդյունքում արագ տեղափոխվում է ԲԽԼ, այդ իսկ պատճառով քիլոմիկրոնների մնացորդները ԱպոA1-սպիտակուց չեն պարունակում։

Գեն 
APOA1-գենը, որը կոդավորում է АպոA-I սպիտակուցը, տեղակայված է 11-րդ քրոմոսոմում, և այն գտվնում է ապոC3 ապոA4 սպիտակուցները կոդավորորղ գենի հետ սերտ կոմպլեքսում։ Հայտնի է հազվադեպ գենետիկական հիվանդություն, որը կարող է բերել երկու սպիտակուցների խանգարմանը՝ ապոС3 և ապոА1 սինթեզի անբավարարությանը։ Այդ իսկ պատճառով այն հրահրում է վաղաժամ աթերոսկլերոզի առաջացումը։

Պոլիմորֆիզմ 
Ներկայավծ է ապոA1 սպիտակուցի մի քանի իզոձևեր, որոնք առաջանում են կետային մուտացիաների ժամանակ։ Սակայն ընդամենը մեկ մուտացիան է՝ ապոА1Միլան բերում ԲԽԼ-ների քանակի չափավոր նվազեցմանը։

Արժեքներ 
ԱՊՈА1- հեմոպլազմայում նորմալ մակարդակները տղամարդկանց և կանանց մոտ տարբեր են։ Տղամարդկանց մոտ 1,1—2,05 գ/լ, իսկ կանանց մոտ՝ 1,25—2,15 գ/լ։

Տես նաև 
 Աթերոսկլերոզ 
 Դիսլիպիդեմիա

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 ԱպոլիպոպրոտեինA-I
 Plasma lipoproteins: apolipoprotein structure and function.

Արյունաբանություն
2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ
Մարդու սպիտակուցներ
Սպիտակուցներ այբբենական կարգով