Կլոնիդին

Կլոնիդին, α2- ադրենախթանիչ, որը օգտագործվում է զարկերակային բարձր ճնշման (հիպերտենզիայի), ուշադրության պակասի և հիպերկտիվության համախտանիշի, հանման (զրկանքի) համախտանիշի (ալկոհոլի, օփիոիդի, կամ նիկոտինի), դաշտանադադարի դեպքում առաջացող մաշկի կարմրության,  դիարեայի (փորլուծություն), սպաստիկ և որոշ այլ բնույթի ցավերի դեպքում։ Կարելի է օգտագործել բերանացի, ներարկման, կամ մաշկային սպեղանիների ձևով։ Ազդեցությունը հիմնականում դրսևորվում է մեկ ժամվա ընթացքում, զարկերակային ճնշման վրա ազդեցությունը կարող է տևել  մինչև ութ ժամ։ 

Հիմնական կողմնակի ազդեցություններից են՝ բերանի չորություն, գլխապտույտ, գլխացավ, զարկերակայիրն ցածր ճնշում (հիպոտենզիա), և քնկոտություն։ Ծանր կողմնակի ազդեղությունները կարող են ներառել հալյուցինացիա, սրտային առիթմիա, և շփոթվածություն։ Դեղամիջեղի ընդունման կտրուկ դադարեցումը կարող է բերել հանման համախտանիշի զարգացման։ Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության կամ կրծքով կերակրման ժամանակ։ Կլոնիդինը խթանելով գլխուղեղի α2- ադրենաընկալիչները հանգեցնում է բազմաթիվ զարկերակների թուլացման, որով պայմանավորված է զարկերակային ճնշման իջեցումը։

Կլոնիդինն արտոնագրվել է 1961 թվականին և բժշկական կիրառություն է ստացել 1966 թվականին։ Այն հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց։ 2019 թվականին այն Միացյալ Նահանգներում 64-րդ ամենատարածված դեղամիջոցն էր՝ ավելի քան 11 միլիոն դեղատոմսով։

Բժշկական կիրառում 

Կլոնիդինը օգտագործվում է զարկերակային բարձր ճնշման (հիպերտենզիայի), ուշադրության պակասի և հիպերկտիվության համախտանիշի, հանման համախտանիշի (ալկոհոլի, օփիոիդի, կամ նիկոտինի), դաշտանադադարի դեպքում առաջացող մաշկի կարմրության,  դիարեայի (փորլուծություն), սպաստիկ և որոշ այլ բնույթի ցավերի դեպքում։ Այն երկրներում, որտեղ Կլոնիդինը ազատ վաճառքի է օգտագործվում է անքնության, անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի և տագնապային վիճակների ժամանակ։

Կայուն հիպերտենզիա 
Կլոնիդինը կարող է արդյունավետ լինել կայուն հիպերտենզիա ունեցող մարդկանց մոտ։ Այն իջեցնելով անոթազարկի արագությունը, ռենինի, ալդոստերոնի և կատեխոլամինների կոնցենտրացիաները՝ բերում է ցանկալի արդյունքին։

Ուշադրության պակաս և հիպերկտիվության համախտանիշ (ՈՒՊՀՀ) 
Որոշ մարդկանց մոտ Կլոնիդինը կարող է արդյունավետ լինել ուշադրության պակասի և հիպերկտիվության համախտանիշի դեպքում, բայց առաջացնում է նաև բազմաթիվ կոմղնակի ազդեցություններ։ Ավստրալիում Կլոնիդինը օգտագործվում է ՈՒՊՀՀ-ի բուժման համար, բայց այն հաստատված չէ դեղերի գրանցումով զբաղվող պետական կազմակերպության կողմից։ Կլոնիդինը մեթիլֆենիդատի հետ միասին ուսումնասիրվել է ՈւՊՀՀ-ի բուժման համար։ Թեև Կլոնիդինը ոչ այնքան արդյունավետ էր, որքան մեթիլֆենիդատը, բայց այն ուներ որոշ առավելություններ․ այն կարող է օգտակար լինել նաև խթանիչ դեղամիջոցների հետ համատեղ։ Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ Կլոնիդինը ավելի հանգստացնող է, քան գուանֆացինը, որը կարող է ավելի լավ լինել քնելուց առաջ, ինչպես նաև առավոտյան որպես արթնացնող խթանիչ։ Կլոնիդինը օգտագործվել է ՈւՊՀՀ-ում քնի խանգարումները նվազեցնելու համար, այդ թվում՝ օգնելու փոխհատուցել խթանիչների հետ կապված անքնությունը։

Հանման (զրկանքի) համախտանիշ 
Կլոնիդինը կարող է օգտագործվել դեղերի դուրս բերումից հետո առաջացող ախտանիշները թեթևացնելու համար՝ կապված օփիոիդնների, ալկոհոլի, բենզոդիազեպինների և նիկոտինի երկարատև օգտագործման կտրուկ դադարեցման հետ։ Այն կարող է մեղմել օփիոիդների հանման ախտանիշները` նվազեցնելով սիմպաթիկ նյարդային համակարգի արձագանքը, ինչպիսիք են տախիկարդիան (արագասրտությունը) և հիպերտոնիան (զարկերակային բարձր ճնշման), հիպերհիդրոզը (չափազանց քրտնարտադրությունը), մարմնի ջերմաստիճանի կտրուկ նվազումը կամ բարձրացումը  և ակաթիսիան (գերակտիվություն)։ Այն կարող է նաև օգտակար լինել ծխելը թողնելու համար։ Սետադիտիվ (հանգստացնող) ազդեցությունը նույպես համարվում է օգտակար այս համախտանիշի դեպքում։ Այնուամենայնիվ, դրա կողմնակի ազդեցությունները երբեմն կարող են ներառել անքնությունը, այդպիսով սրելով հանման համախտանիշի արդեն առկա ախտանիշները։ Կլոնիդինը կարող է նաև նվազեցնել նորածինների աբստինենցիայի (հանման) համախտանիշի սրությունը այն նորածինների մոտ, որոնք ծնվել են որոշակի դեղամիջոցներ, մասնավորապես՝ օփիոիդներ օգտագործած կանանցից։ Հանման համախտանիշ ունեցող նորածինների մոտ կլոնիդինը կարող է բարելավել  ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում գտնվող նորածինների նյարդային և հոգեբանական վիճակը։

Կլոնիդինը նաև առաջարկվել է,որպես հազվադեպ դեպքերում դեքսմեդետոմիդինից առաջացած հանման համախտանիշի բուժում։

Սպաստիկ ցավեր 
Կլոնիդինը ունի որոշակի դեր սպաստիկության բուժման մեջ,որի ազդեցությունը հիմնականում կայանում է վնասվածքի մակարդակից ներքև զգայական փոխանցումները արգելակելը։ Այնուամենայնիվ, այն հանդիստանում է, որպես երկրորդ կամ երրորդ գծի ընտրության դեղամիջոց, այնպիսի կողմնակի ազդեցությունների պատճառով, ինչպիսիք են հիպոտենզիան (զարկերակային ցածր ճնշումը), բրադիկարդիան (դանդաղասրտությունը) և քնկոտությունը։

Այլ կիրառումներ 
Կլոնիդինը նաև նշանակվում է հոգեբուժական խանգարումների բուժման համար, ներառյալ սթրեսը, քնի խանգարումները, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումների հետևանքով առաջացած գերգրգռվածությունը, սահմանային անձի խանգարումը և այլ տագնապային խանգարումներ։ Կլոնիդինը նաև մեղմ հանգստացնող է և կարող է օգտագործվել նախադեղատոգորման ժամանակ վիրահատությունից կամ որոշ պրոցեդուրաներից առաջ։ Լայնորեն ուսումնասիրվել է դրա էպիդուրալ օգտագործումը սրտի կաթվածի ժամանակ առաջացած ցավի, ինչպես նաև հետվիրահատական ​​և անբուժելի ցավերի դեպքում։ Կարելի է օգտագործել անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի, ռոզացեայի հետ կապված դեմքի կարմրության և կարմրության բուժման համար։ Այն նաև հաջողությամբ օգտագործվել է մասնավորապես կլինիկական փորձարկումներում, որպես դիաբետիկ նեյրոպաթիայի բուժում։ Կլոնիդինը կարող է օգտագործվել նաև միգրենային գլխացավերի և ջերմահորդանքի ժամանակ (մարմնի բարձր ջերմության զգացում) դեպքում՝ կապված դաշտանադադարի հետ։ Կլոնիդինը նաև օգտագործվել է գրգռված աղիքի համախտանիշի, անկղապահություն, դիաբետի, ափիոնային դեղերի հանման հետ կապված լուծի, աղիքային ֆունկցիոնալ անանբավարարության, նեյրոէնդոկրին ուռուցքների և խոլերայի հետ կապված բուժմանը դժվար ենթարկվող լուծերի դեպքում։  Կլոնիդինը հնարավոր է օգտագործել նաև Տուրետի սինդրոմի դեպքում (հատկապես տիկերի դեպքում)։ Կլոնիդինը նաև որոշակի հաջողություն է ունեցել կլինիկական փորձարկումներում՝ օգնելով հեռացնել կամ բարելավել հալյուցինոգեն ընկալման կայուն խանգարման (HPPD) ախտանիշները։

α2 ընկալիչների ագոնիստների ներարկումը ծնկի հոդային տարածություն, ներառյալ կլոնիդինը, կարող է նվազեցնել ծնկի ցավի սրությունը՝ ծնկի արթրոսկոպիկ վիրահատությունից հետո։

Կլոնիդինից լույսով ակտիվացված ածանցյալները (ադրենոփոխիչներ) մշակվել են հետազոտական ​​նպատակներով՝ տեղային կիրառմամբ, կույր մկների մոտ բբի լուսային կառավարելու համար։

Ծանոթագրություններ 
Գուանիդիններ
Անիլիններ
Հանցագործությունը Ռուսաստանում