Սինդի Կիրո

Ալսիեն Սինթիա «Սինդի» Կիրո (; ,Ֆանգարեյ, Նորթլենդ, Նոր Զելանդիա),Նոր Զելանդիայի պետական և հասարակական գործիչ, Նոր Զելանդիայի գեներալ-նահանգապետ 2021 թվականի հոկտեմբերի 21-ից։

Կենսագրություն

Երիտասարդ տարիներ, ուսումնասիրություններ 
Ծնվել է 1958 թվականի հուլիսի 2-ին Նոր Զելանդիայի Նորթլենդ շրջանի Ֆանգարեյ քաղաքում։ Այն կրում է երկու հունական անուն, ինչը, ամենայն հավանականությամբ, կապված է Հունաստանի տարածքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական գործողություններին մաորի գումարտակի մասնակցության հետ։ Աղքատ, աշխատող ընտանիքից։ Հայրը՝ Նորման Սիմփսոնը, ծագումով Անգլիայի հյուսիսում գտնվող Լանկաշիրի ածխահանող շրջանի գյուղից է, բրիտանական բանակում ծառայելուց հետո տեղափոխվել է Ավստրալիա, ապա՝ Նոր Զելանդիա, որտեղ աշխատել է որպես բեռնատարի վարորդа։ Մայրը՝ Նգավայունու Կիրոն, ծնվել է Նոր Զելանդիայի հեռավոր հյուսիսում գտնվող Կայկոհա արմավենու տերևներով ծածկված տնակում, մաորի ազգային շարժման ակտիվիստների ընտանիքում։ Ծնողները հանդիպեցին Օքլենդում։ Հոր կողմից՝ պակեհա, մոր կողմից՝ մաորի Էվի Նգապուհիից, Նգատիկահուից և Նգատիխինից։ Սինդին ավագն է եղբայրների ու քույրերի մեջ, ընտանիքն ուներ վեց երեխա։ Վերցրել է մոր օրիորդական ազգանունը, մեծացրել է տատիկն ու պապիկը, որոնք նրա հետ խոսել են անգլերեն՝ խուսափելով մաորիներԱնգլերեից՝ այն ժամանակ տիրող մայրենի լեզվի նախապաշարմունքների և ճնշումների պատճառով։ Առօրյա կյանքում նախընտրում է Սինդի անունը։

Ընտանիքը բազմիցս տեղափոխվել է ավելի լավ հնարավորություններ փնտրելու համար՝ վերջապես բնակություն հաստատելով Արևմտյան Օքլենդում գտնվող Te Atatu-ում։ Ավարտել է Ռադերֆորդի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ սովորել է մաորիի առաջին լեզվի դասարանում՝ Ջուն Մարիուի ղեկավարությամբ։ Դպրոցական տարիներին զբաղվել է նաև պիտա Շարփլսի «Te Rōpu Manutaki» խմբում, մասնավորապես այդ կարգավիճակով 17 տարեկանում առաջին անգամ հանդիպել Է Եղիսաբեթ Երկրորդ թագուհու և արքայազն Ֆիլիպի հետ Նոր Զելանդիա ժամանելուն պես։ Հետագայում սովորել է որպես սոցիալական աշխատող Մեսի համալսարանում։ Մանկուց նա ուժեղ ցանկություն ուներ գիտելիքների նկատմամբ և ցանկանում էր ավելի շատ բանի հասնել, քան մյուս հասակակիցները, ինչի արդյունքում նա դարձավ իր ընտանիքի միակ բարձրագույն համալսարանական կրթության սեփականատերը։ 1987 թվականին ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան սոցիալական գիտությունների ոլորտում Օքլենդի համալսարանում։ 1987 թվականին Իտալիայի Եվրոպական համալսարանական ինստիտուտում անցել է համաճարակաբանության դասընթացներ։ 1992 թվականին ստացել է Օքլենդի համալսարանի բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի կոչում։ 1995-2000 թվականներին եղել է Մեսի համալսարանի սոցիալական աշխատանքի և սոցիալական քաղաքականության դպրոցի դասախոս, այնուհետև ավագ դասախոս։ 2001 թվականին ստացել է սոցիալական գիտությունների դոկտորի կոչում՝ Մեսսիի համալսարանում պաշտպանելով «Մաորիի առողջապահության քաղաքականությունն ու պրակտիկան» թեմայով ատենախոսությունը։

Աշխատանք առողջապահության և կրթության ոլորտում 
1999-2002 թվականներին ծառայել է որպես մաորիի առողջության գլխավոր մենեջեր և Օքլենդի առողջապահության խորհրդի ֆինանսների և զբաղվածության գլխավոր տնօրենի պաշտոնակատար, իսկ 2000-2001 թվականներին եղել է Վելինգթոնի առողջապահության ֆինանսների գրասենյակի տնօրեն։ 2002-2003 թվականներին եղել է Մասսի համալսարանի հանրային առողջության հետազոտությունների «Վայորա» կենտրոնի տնօրենը, որտեղ եղել է նաև ասոցացված պրոֆեսոր։ 2003-2009 թվականներին զբաղեցրել է Նոր Զելանդիայի երեխաների հարցերով հանձնակատարի պաշտոնը՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը և առաջին մաորին։ Պաշտոնավարման ընթացքում կենտրոնացել է սոցիալական խնդիրների լուծման վրա, ինչպիսիք են մանկական աղքատությունը և երեխաների նկատմամբ բռնությունը։ 2006 թվականին, Քրիս և Քրու Քահուիների սպանությունից հետո, աջակցել է ընտանիքում բռնության դեմ պայքարի միջկուսակցական խմբի ստեղծման գաղափարին՝ այդ ոլորտում օրենսդրությունը, քաղաքականությունը և պրակտիկան փոփոխելու նպատակով։ Նշել է, որ մանկության տարիներին բռնության չի ենթարկվել, այն դեպքում, երբ նորզելանդացիների մեծ մասը մանկության տարիներին ծեծել են ծնողներին, չնայած երեխաներին դաստիարակելու ավելի արդյունավետ եղանակներ կան։ Նշելով, որ Նոր Զելանդիան զարգացած երկրների շարքում առաջին տեղերից մեկն է վատ վերաբերմունքի հետևանքով մանկական մահացության ցուցանիշով, Կիրոն կոչ է արել չեղարկել 1961 թվականի հանցագործության ակտի 59-րդ պարբերությունը, որը թույլ էր տալիս ծնողներին «ողջամիտ ուժ» կիրառել իրենց երեխային պատժելու համար։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ նորզելանդական հասարակության մեջ մարմնական պատիժը համարվում էր միանգամայն նորմալ պրակտիկա, Կիրոն բախվեց հասարակության հակազդեցությանը ընտանիքի գործերին պետության միջամտությանը, չնայած որ նրա կողմից կազմակերպված ընտանեկան հարցերով ծառայությունը միայն մեկ տարվա ընթացքում ստացել է մոտ 400 բողոք։ Փոփոխությունների արդյունքում հանցագործությունների մասին ակտում, այնուամենայնիվ, ընդունվել է, և մարմնական պատիժներն արգելվել են օրենսդրորեն, սակայն Կիրոյի խոսքով, երեխաների նկատմամբ ֆիզիկական, էմոցիոնալ և սեռական բռնությունն այդպես էլ մնացել է «լռության պատով» շրջապատված։

Հետագա կարիերան շարունակել է համալսարանական կրթության ոլորտում, մասնագիտանալով հանրային առողջապահության և դրա հետ կապված սոցիալական հարցերում։ Այսպես, 2009-2012 թվականներին զբաղեցրել է ասոցացված պրոֆեսորի պաշտոնը և ղեկավարել է Մեսսի համալսարանին կից հանրային առողջության դպրոցը, իսկ 2012-2014 թվականներին եղել է Վելինգտոնի Վիկտորիայի համալսարանին կից "Те Кура Маори" կրթական դպրոցի պրոֆեսոր և ղեկավար։ 2014 թվականին վերադարձել է Օքլենդի համալսարան, որտեղ զբաղեցրել է մաորի և բնիկ ժողովուրդների կրթության «Те Пуна Вананга» դպրոցի պրոֆեսորի պաշտոնը և դարձել կրթության և սոցիալական աշխատանքի ֆակուլտետի փոխդեկան։ 2017-2018 թվականներին եղել է "Те Тай Токерау" համալսարանի տնօրենը, իսկ 2018-2021 թվականներին՝ համալսարանի փոխկանցլերը մաորիից՝ լինելով այդ պաշտոնում առաջին կին մաորին։ 2020-2021 թվականներին զբաղեցրել է Նոր Զելանդիայի Թագավորական ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը, դառնալով այդ պաշտոնում առաջին մաորին և երկրորդ կինը2020-2021 թվականներին զբաղեցրել է Նոր Զելանդիայի Թագավորական ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին մաորին և երկրորդ կինը՝ մնալով կրթության և սոցիալական աշխատանքի ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ համալսարանում աշխատելու ընթացքում ակտիվորեն մասնակցել գիտական և ուսումնական միջավայրում մաորի լեզվի օգտագործման խթանմանը՝ մասնակցելով տեղական Իվիում փոխըմբռնման ակտի նախապատրաստմանը և ստորագրմանը, ինչպես նաև կարևոր դեր է խաղացել համալսարանի զարգացման երկարաժամկետ ծրագրերի ձևավորման գործում։ Եղել է նաև տարբեր խորհուրդների և կազմակերպությունների նախագահ և անդամ, որոնց աշխատանքն ուղղված է եղել կրթության, առողջապահության և այլ սոցիալական ծառայությունների որակի բարելավմանը, մասնավորապես մաորի ժողովրդի ներկայացուցիչների համար։

Նոր Զելանդիայի գլխավոր նահանգապետի պաշտոնը 

2021 թվականի մայիսի 24-ին Նոր Զելանդիայի վարչապետ Ջասինդա Արդերնը հայտարարեց Կիրոյին Նոր Զելանդիայի գեներալ նահանգապետի պաշտոնում նշանակելու մասին, ինչը ստացավ թագուհու հավանությունը։ Սեպտեմբերի 28-ին գործող Գեներալ-Նահանգապետ Փեթսի Ռեդդին հրաժարական է տվել, ինչի կապակցությամբ նահանգապետի պաշտոնակատար է դարձել գլխավոր դատավոր Հելեն Ուինքլմանը։ Հոկտեմբերի 21-ին Կիրկոն ստանձնեց գեներալ նահանգապետի պաշտոնը Նոր Զելանդիայի խորհրդարանում կայացած արարողության ժամանակ, որը զգալիորեն կրճատվել էր կորոնավիրուսային սահմանափակումների պատճառով։ Նա դարձավ 22-րդ գեներալ-նահանգապետը, մաորիի ժողովրդի առաջին ներկայացուցիչը, մաորիի առաջին կինը, ինչպես նաև այս պաշտոնում չորրորդ կինը։ Նոր պաշտոնում Քերրոն նշել է, որ հավատարմության երդում է տվել թագուհուն և չի կարող արտահայտվել Նոր Զելանդիայի սահմանադրական կառուցվածքի հարցի վերաբերյալ, որը պետք է որոշի ժողովուրդը։ Միաժամանակ նշել է, որ թեև Վայթանգիի պայմանագիրը միշտ չէ, որ պահպանվում է, բոլոր նորզելանդացիները, ինչպես մաորի ժողովրդին պատկանող, այնպես էլ բրիտանական ծագում ունեցող, պետք է առաջ շարժվեն՝ չհերքելով անցյալի սխալները։

Անձնական կյանք 
Առաջին ամուսինը՝ ճարտարապետ Քրիս Կուչելը, միասին ապրել է 30 տարի։ Երկու մեծահասակ որդի՝ Կահու և Դիլան Նա նշել է, որ մայր լինելը մեծ սթրես է, նա ապտակել է իր երեխաներին, երբ նրանք փոքր էին և ասում էր, որ ինքն իրեն կշտամբում է դրա համար։ Երկրորդ ամուսինը՝ Ռիչարդ Դևիսը, ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկ է, որի հետ ամուսնացել է ամուսնալուծությունից հինգ տարի անց։ Նրա երկու որդիների խորթ մայրն է։ Սիրում է արշավել բնության մեջ։ Որպես ընտանի կենդանիներ ունի երկու Գերմանական մաստիֆ։ Տիրապետում է անգլերեն և մաորի լեզուներին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

1958 ծնունդներ
Անձինք այբբենական կարգով
Կին գիտնականներ
Հուլիսի 2 ծնունդներ