Քաղցր համ

Քաղցր համ,համի ընկալման առանձին տեսակ, ինչպես նաև արտահայտություն, որը բնութագրում է համապատասխան ընկալիչները թիրախավորող նյութերը։ Հանդիսանում է հինգ «հիմնական» համերից մեկը։ Քաղցրի ընկալումը տեղի է ունենում հատուկ քաղցր միացությունների նկատմամբ զգայուն ընկալիչներով։ Քաղցրությունը հիմնականում ասոցացվում է հաճելի զգացողությունների հետ, առավել հաճախ, մարդիկ քաղցրությունն ընկալում են ածխաջրերով հարուստ սնունդ ընդունելու ժամանակ, ինչպիսիք են շաքարը կամ գլյուկոզը։

Ամենաքաղցր հայտնի միացությունը լուգդունամն է՝ (N-(4-ցիանոֆենիլ)-N-(2,3-մեթիլենհիդրօքսիբենզիլ) գուանիդին քացախաթթու)։ Համարվում է, որ այս միացությունը 150.000-200.000 անգամ քաղցր է սախարոզից։ Սակայն դրա օգտագործումը, որպես սննդային հավելում թույլատրված չէ։

Ընդհանուր տեղեկություններ 
Քաղցրությունը սովորաբար ասոցացվում է շաքարների առկայության հետ, սակայն նմանատիպ զգացում առաջանում է գլիցերինի առկայությունից, որոշ սպիտակուցային միացություններից, պեպտիդներից (ասպարտամ)։ Քաղցրության «քիմիական կրողներից» մեկը հիդրօքսի խմբերն են՝ շաքարներում, ինչպես նաև բազմատոմ սպիրտներում (սորբիտ, քսիլիտ)։

Քաղցր նյութերի օրինակներ 

Տարբեր ծագման քաղցր միացություններն ունեն լրացուցիչ համային երանգներ։ Օրինակ՝ սախարինը քաղցր ընկալվում է շատ ցածր խտություններում, իսկ բարձր խտություններում ստանում է «մետաղական համ»։

Քաղցրի ընկալիչներ 

Քաղցրի ընկալիչները G-սպիտակուցներ են, որոնք գտնվում են համային պտկիկներում։ Օգտագործվում է երկրորդայն միջնորդների մեխանիզմը, առավելապես՝ կապված ցԱՄՖ-ի հետ։ Ընկալիչները կապված են լինում H+-անցուղիների հետ, այսինքն՝ թթվայնության զգացման ընկալչային համակարգի հետ։

Ընկալման հոգեբանություն 
Քաղցր համն ասոցացվում է հաճելի զգայությունների հետ, բարիության և հոգատարության հետ, որի պատճառով ստեղծվել են մի շարք թևավոր խոսքեր «քաղցր պահ», «քաղցր երազանքներ», ինչպես նաև մի շարք փաղաքշական խոսքեր։ Մի շարք հետազոտություններ ցույց են տվել, որ ընկերական վարքագծի և քաղցր սննդի ընդունման միջև օրինաչափություն կա։

Դիտել նաև 
 Կծվահամ

Գրականություն 
 Cohn, Georg (1914). Die Organischen Geschmackstoffe. Berlin: F. Siemenroth.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tinti, Jean-Marie & Nofre, Claude (1991). Why does a sweetener taste sweet? A new model. In D.E. Walters, F.T Orthoefer & G.E. DuBois (Eds.), Sweeteners: Discovery, Molecular Design, and Chemoreception, ACS Symposium Series 450, pp. 209–213. Washington, DC: American Chemical Society.

 Крутошикова А., Угер М. Природные и синтетические сладкие вещества. - М.: Мир, 1988.

Ծանոթագրություններ 

Համ
Զգայական համակարգ
Գիտություն
Սննդագիտություն
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ