Օֆելյա (նկար, Միլլե)

«Օֆելյա» () կամ «Օֆելյայի մահը», անգլիացի նկարիչ Ջոն Էվերեթ Միլլեի նկարը՝ ստեղծված 1852 թվականին։ Նկարի հիմքում Ուիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ» ողբերգության սյուժեն է։ Կտավը, որը ցուցադրվել է Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում 1852 թվականին, ժամանակակիցների գնահատանքին միանգամից չի արժանացել։

Սյուժե 
Օֆելյան արքայազն Համլետի սիրեցյալն էր, սակայն իմանալով, որ նա սպանել է իր հորը՝ Պոլոնիուսին, աղջիկը կորցնում է ողջամտությունը և ինքնասպան լինում՝ խեղդվելով գետում։ Ինչպես ողբերգությունում ասում են գերեզմանափորները, նրա «մահը կասկածելի էր, և եթե շնորհիվ բարձր հրամանի կարգը չփոխվեր, նա պետք է մնար անսուրբ հողի մեջ»։ Միլլեն պատկերել է տեսարանը, որը նկարագրել է Թագուհին՝ Համլետի մայրը։ Նա պատմում է դժբախտ պատահարի մասին.

Օֆելյան նկարում պատկերված է գետն ընկնելուց անմիջապես հետո, երբ մտածում էր իր պսակները կախել ուռենու ճյուղերից։ Նա երգում էր սգո երգեր՝ կիսով չափ ընկղմված ջրում։ Նրա կեցվածքը՝ բացած ձեռքեր և երկնքում խորասուզված հայացքը, զուգորդվում են Քրիստոսի խաչելության հետ, ինչպես նաև բազմիցս այլ մեկնաբանություններ է ունեցել, նաև էրոտիկ։ Աղջիկը դանդաղ խորասուզվում է ջրում վառ, ծաղկած բնության ֆոնին, նրա դեմքին չկա խուճապի, հուսահատության ոչ մի նշան։ Թեպետ մահն անխուսափելի է, նկարում ժամանակը կարծես սառած լինի։ Միլլեին հաջողվել է վարպետորեն պատկերել ժամանակը, որն անցնում է կյանքի և մահվան միջև։

Ստեղծման պատմություն 
Համարվում է, որ «Օֆելյայի» բնանկարը անգլիական բնության կվինտէսենցիան է։ Միլլեն ստեղծել է այն Սուրեյ կոմսությունում գտնվող Հոգսմիլ գետը պատկերելով՝ մոլբերտի մոտ անցկացնելով օրական 11 ժամ։ Նկարիչը հումորով է հիշատակել այդ գործընթացի մասին.

Տասնմեկ ժամ շարունակ ես ոտքերս խաչած նստել եմ, ինչպես դերձակ, հովանոցի տակ, որը ստվեր է գցում կեսպեննիանոցից ոչ մեծ, խմելու մանկական բաժակով… Ինձ մի կողմից սպառնում է մագիստրատների առաջ կանգնելու կարգադրությունը՝ դաշտ ներխուժելու համար, մյուս կողմից՝ ցլի դաշտ ներխուժելը, երբ բերքը հավաքաված կլինի։ Ինձ սպառնում է քամին, որն ինձ կարող է ջուրը գցել և ծանոթացնել խեղդված Օֆելյայի տպավորություններին, ինչպես նաև որկրամոլ ճանճերի մեղքով լրիվ անհետացման հնարավորությունը (ընդ որում՝ քիչ հավանական)։ Իմ դժբախտությունը կրկնապատկում են երկու կարապներ, որոնք համառորեն տնտղում են ինձ հենց այն վայրից, որը ես ուզում եմ նկարել՝ ընթացքում ոչնչացնելով ջրային ամբողջ բուսականությունը, ինչքան որ կարող էին ձգվել։

Աշխատանքին նման նվիրվածությունը բացատրվում է Միլլեի հայացքներով, որը պայքարել է արվեստում պրեռաֆայելիտների սկզբունքների հաստատման համար։ Պրեռաֆայելիտների հիմնական գաղափարներից մեկն այն էր, որ բնությունը պետք է պատկերել առավելագույն ստույգությամբ, այդ իսկ պատճառով կտավում նույնիսկ ծաղիկները նկարված են բուսաբանական ճշգրտությամբ։ Քննադատ Ջոն Ռասկինը նշել է, որ «դա անգլիական ամենահիասքանչ բնատեսարանն է՝ համակված սգով»։

Նկարի սիմվոլիկա 

Նկարը հայտնի է գետի և գետափի բուսական աշխարհի մանրամասն պատկերման շնորհիվ։

Ծաղիկները գետում՝ «արտասովոր դրասանգները», որոնք հյուսել էր Օֆելյան, ևս կրում են սիմվոլիկ իմաստ։ Համաձայն ծաղիկների լեզվի՝ հրանունկը անշնորհակալության կամ ինֆանտիլիզմի խորհրդանիշ է, աղջկա վրա թեքված լացող ուռենին՝ մերժված սիրո, եղինջը նշանակում է ցավ, աջ ձեռքի մոտի մարգարտածաղիկը խորհրդանշում է անմեղություն։ Նկարի վերին աջ անկյունի արենածաղիկը Շեքսպիրի «հանգուցյալ մատներն» են, մեկ այլ թարգմանությամբ՝ ծիրանեգույն ծաղիկները ()։ Շեքսպիրը, խոսելով այդ բույսի մասին, հավանաբար ենթադրել է արտաքինից նման, բայց ոչ արենածաղկին ոչ ցեղակից բույս՝ խոլորձների ընտանիքի խոլորձին։ Վարդերն ավանդաբար համարվում են սիրո և գեղեցկության սիմվոլ, բացի այդ հերոսներից մեկը Օֆելյային անվանում է «մայիսյան վարդ»։ Մանուշակներից վզնոցը նշանակում է հավատարմություն, ձախ անկյունի փրփրուկը կարող է նշանակել Օֆելյայի մահվան անհեթեթությունը։ Ափին աճած անմոռուկները հավատարմության սիմվոլ են, աջ ձեռքի մոտ լողացող ալ և կակաչին նմանվող կուժկոտրուկները խորհրդանշում են վիշտ։

Տես նաև 
  Մելանխոլիա (ֆիլմ, 2011)
 Օֆելյա (նկար, Ուոթերհաուս)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Tate Ophelia learning resource  – a Tate learning resource about Millais's painting Ophelia

Millais Ophelia – a website about the painting
LizzieSiddal.com – a weblog researching and discussing the life of Elizabeth Siddal
Smarthistory: Ophelia  – a short video podcast about the painting

Ջոն Էվերեթ Միլլեի նկարներ
Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի նկարներ
Պրեռաֆայելիտներ
Կանանց դիմապատկերներ
1852 նկարներ
Շեքսպիրի ստեղծագործությունների հիման վրա նկարներ