Հեպատոզ

Հեպատոզներ, լյարդի հիվանդությունների խումբ, որոնք հիմնված են լյարդի բջիջներում նյութափոխանակության խանգարումների (հեպատոցիտների) և լյարդի բջիջներում դիստրոֆիկ փոփոխությունների զարգացման վրա։ Ընդ որում, բորբոքային երևույթները բացակայում են, կամ թույլ են արտահայտված։

Դասակարգումը 
Կան ճարպային և պիգմենտային հեպատոզներ, որոնք ունեն սուր և քրոնիկ (ավելի հաճախ) ընթացք։ Ամենատարածված հեպատոզը քրոնիկ ստեատոհեպատոզն է (հոմանիշներ՝ ճարպային հեպատոզ, լյարդի ճարպային ներթափանցում, լյարդի ճարպային դիստրոֆիա)։

Էթիոպաթոգենեզ 
Էկզոգեն ազդեցությունները ներառում են թունավոր ազդեցություն (սուր և քրոնիկ), այլ օրգանների և համակարգերի պաթոլոգիա և սննդային (սննդային) գործոններ`վահանաձև գեղձի քաղցկեղ, շաքարախտ, ճարպակալում, Կուշինգի համախտանիշ, սպիտակուցային անբավարարություն, վիտամինների անբավարարություն և այլն։ Պիգմենտային հեպատոզները պայմանավորված են լյարդի մեջ բիլիռուբինի և լեղաթթուների փոխանակման խանգարումներով։

Ճարպային հեպատոզ 
Ստեատոհեպատոզը դա լյարդի հիվանդություն է, որն ուղեկցվում է լյարդի բջիջների ճարպակալմամբ։ Լյարդի բջիջներում ճարպակալման պատճառները ամենից հաճախ սննդի մեջ ճարպերի և ածխաջրերի ավելցուկն են կամ արյան մեջ դրանց չափազանց մեծ կուտակումները`կապված տարբեր նյութափոխանակության խանգարումների, նյութափոխանակության համախտանիշի, էնդոկրին հիվանդությունների, լյարդի համար թունավոր նյութերի ազդեցության, ներառյալ ալկոհոլի և հեպատոտոքսիկ դեղերի պատճառով։

Հնարավոր է ճարպային հեպատոզի զարգացումը լյարդից ճարպի հեռացման պատճառով։ Դա տեղի է ունենում ճարպերի վերամշակման մեջ ներգրավված նյութերի քանակի նվազումով (սպիտակուցային, լիպոտրոպային գործոններ)։ Ճարպերից ֆոսֆոլիպիդների, բետա-լիպոպրոտեինների, լեցիտինի ձևավորումը խաթարվում է, որի արդյունքում «ավելցուկային» ազատ ճարպեր են պահվում լյարդի բջիջներում։

Կլինիկական դրսևորումները 
Քրոնիկ հեպատոզի կլինիկական դրսևորումները նախնական փուլերում սովորաբար նվազագույն են, ապա տեղի է ունենում լյարդի անբավարարության երևույթների աստիճանական աճ։ Ժամանակի ընթացքում, հաճախ տարիներ կամ նույնիսկ տասնամյակներ, մարդը կարող է զգալ առողջության հետ կապված խնդիրներ, ինչպիսիք են.

 Հոգնածության զգացում
 Քաշի կամ ախորժակի կորուստ
 Թուլություն
 Սրտխառնոց, փսխում
 Շփոթություն, կարճատեսություն կամ ուշադրության կենտրոնացման խնդիրներ

Ախտորոշում 
Ուլտրաձայնային ախտորոշումը ցույց է տալիս լյարդի միատեսակ աճ, դրա էխոգենության դիֆուզիոն բարձրացում (երբեմն արտահայտված), դրա միատարրության պահպանմամբ (չնայած գործընթացի զարգացման հետ մեկտեղ հայտնվում է պարենխիմայի բնութագրական «հատիկավորությունը», որը ցույց է տալիս ստեատոհեպատիտի և հեպատիտի զարգացման սկիզբը) և այլն։

Համակարգչային տոմոգրաֆիան բացահայտում է, տարբեր աստիճանի, դենսիտոմետրիկ ցուցանիշների արտահայտված ցրված նվազում (55 HU-ից ցածր, երբեմն մինչև ճարպի խտությանը համապատասխանող բացասական արժեքներ), որպես կանոն, նշվում է օրգանների չափի աճ։ Հնարավոր է նույնականացնել ճարպային ներթափանցման սահմանափակ տարածքները, որոնք շրջապատված են լյարդի անփոփոխ հյուսվածքով։ Ավելի հաճախ ճարպերի ներթափանցումը նկատվում է S4 լյարդի մեջ, ունի բավականին հավասարաչափ, ուղիղ ուրվագիծ, ճարպերով ներթափանցված հյուսվածքում արյան անոթների ընթացքը չի փոխվում, բացակայում է զանգվածային ազդեցությունը (ծավալային ազդեցությունը շրջակա կառույցների վրա)։

Արյան քննության միջոցով։ Բժիշկը կարող է պարզել, որ լյարդի ֆերմենտները նորմայից բարձր են։ Սա չի հաստատում լյարդի ճարպակալման ախտորոշումը։ Այնուամենայնիվ, սա կարող է ազդանշան լինել հետագա հետազոտությունների համար, որոնք անհրաժեշտ են բորբոքման պատճառները պարզելու համար։

Լյարդի բիոպսիա։ Լյարդի հիվանդության վերջնական ախտորոշումը կարող է հաստատվել միայն լյարդի բիոպսիայով։ Օգտագործելով ասեղ, որը որովայնի պատի միջոցով լյարդի մեջ է մուտք գործում, ձեռք է բերվում հյուսվածքի մի կտոր, որը վերլուծվում է մանրադիտակի տակ։

Ախտորոշումներ, որոնց դեպքում պետք է ստուգել լյարդը։

 որովայնի խոռոչի ներքին ճարպակալում;
 ինսուլինոռեզիստենտություն;
 հիպերինսուլինեմիա;
 միկրոբլամինուրիա;
 հեմոստատիկ խանգարումներ;
 և այլն։

Երբ դիմե՞լ բժշկական օգնության 
Քանի որ լյարդի ճարպային հիվանդությունը շատ դեպքերում առանց ախտանշանների է, մինչև լյարդի բորբոքում տեղի չի ունենում, ախտորոշումը հաճախ կատարվում է պատահականորեն։ Գործնականում բժիշկը կարող է նկատել մի փոքր ընդլայնված լյարդ՝ սովորական ֆիզիկական բժշկական հետազոտության ընթացքում։ Նաև արյան ստուգումը (վերլուծությունը) կարող է ցույց տալ մեղմ շեղումներ լյարդի գործունեության մեջ։

Այն հիվանդները, ովքեր զգում են փորկապություն, դեղնությունկամ թեթև կապտուկներ, պետք է բժշկական օգնության դիմեն, չնայած նման իրավիճակներում պարտադիր չէ, որ դա կապված լինի ալկոհոլային ստեատոհեպատիտի կամ լյարդի ցիռոզի հետ։

Բուժում 
Կիրառվում են լյարդի ճարպակալման բուժման հետևյալ մեթոդները.

 դիետայի պահպանում
 ֆիզիկական վարժությունների կատարում
 ավելորդ քաշի այրում (առաջին երկու մեթոդների շնորհիվ)
 ծանր դեպքերում, ակնկալվում է բարիաթիկ վիրաբուժական միջամտություն

Դիետան սահմանվում է սպիտակուցի բարձր պարունակությամբ (առնվազն վեց ամիս), ճարպերի, հատկապես հրակայուն կենդանական ծագման սահմանափակումներով։ Նշանակում են դեղեր, որոնք բարելավում են ճարպերի նյութափոխանակությունը` վիտամին B12, ֆոլաթթու, լիպոիկ թթու, քոլին քլորիդ, հեպատապաշտպան դեղամիջոցներ` պրեգեպար, ռիպազոն, սիրեպար։ Առաջարկվում է համարժեք ֆիզիկական ակտիվություն։

2018 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կետոդիետան շատ արդյունավետ է լյարդի ճարպակալման դեմ պայքարում։

Կանխատեսում 
Վնասող գործոնի գործողությունը բացառելու և ժամանակին բուժվելու դեպքում հնարավոր է առողջացում, սակայն հեպատոզը առանձին դեպքերում կարող է վերածվել քրոնիկ հեպատիտի և ցիռոզի։

Հղիության ընթացքում հիվանդության ծանր ձևը կարող է հանգեցնել պտղի հիպոքսիայի և վաղաժամ ծննդաբերության։

Նշումներ

Հղումներ

Գրականություն 

 

Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Լյարդի հիվանդություններ
Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ
Pages with unreviewed translations