Մարդու իրավունքները Շվեդիայում

Մարդու իրավունքները Շվեդիայում հիմնականում պաշտպանված են Սահմանադրությամբ և վավերացված միջազգային իրավունքով։ Մարդու իրավունքներին վերաբերող երեք սահմանադրական ակտերն են՝ Կառավարական փաստաթղթերի 2-րդ գլուխը՝ Regeringsformen, «Մամուլի ազատության մասին» օրենքը, Tryckfrihetsförordningen (1949) և «Խոսքի ազատության հիմնարար օրենքը»՝ Yttrandefrihetsgrundlagen (1991): Բացի այդ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան 1995 թվականից ներառված է Շվեդիայի ներքին օրենսդրության մեջ։

Մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում Շվեդիան իրեն համարում է գլոբալ առաջնորդ։ Ըստ Արտաքին գործերի նախարարության՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ իրենց դիրքորոշումը խիստ կապված է ժողովրդավարության և օրենքի գերակայության հետ։ 2018 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների անկախ փորձագետ Օբիորա Կ. Օկաֆորը բարձր գնահատեց միջազգային իրավունքի ոլորտում Շվեդիայի ներդրումը միջազգային կազմակերպություններին ֆինանսական աջակցության և մարդու իրավունքների խթանման համար։ Մարդու իրավունքների նոր նորմերի և միջազգային հարաբերություններում առաջխաղացման համար Շվեդիան բարձր է գնահատվել իր փափուկ ուժային դիվանագիտության
համար։

Այնուամենայնիվ, Շվեդիան ազատված չէ մարդու իրավունքների ներքին խախտումներից։ Խիստ մտահոգությունների հիմնական ոլորտներն են օրենքի առջև հավասարությունը, խտրականությունը, ռասայական և սոցիալական խնդիրները, գույքի խաղաղ վայելքը և ապաստան հայցողների պաշտպանությունը։

Մարդու իրավունքների պատմություն 
Շվեդիայում  մարդու իրավունքների առաջին պաշտպանությունը սկսվում է 14-րդ դարի կեսերից` Landslagen-ում («Թագավորության ընդհանուր օրենք») հայտնաբերված Konungabalk-ով («Թագավորի գլուխ»)։ Konungabalk-ը եղել է Շվեդիայի առաջին գրավոր սահմանադրությունը։ Այն ներառում էր Շվեդիայի բոլոր հաջողակ միապետությունների երդումը՝ «պաշտպանել արդարությունն ու ճշմարտությունը և չհանդուրժել անարդարությունը, կեղծիքը և անօրինականությունը», «պահպանել ընդհանրությունը, չվնասել ոչ հարուստներին, ոչ աղքատներին, չզրկել ունեցվածքից, բացառությամբ դատական գործընթացների»։ Արքայական երդումը ենթադրում էր հավատարիմ մնալ մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունքներին, ինչպիսիք են դատավարության իրավունքը և կյանքի պաշտպանությունը։

Այս արտահայտությունը հիմք է հանդիսացել 1809 թվականի Կառավարական փաստաթղթի 16-րդ հոդվածի համար։ Հոդված 16-ը հին Սահմանադրության մեջ մարդու իրավունքներին վերաբերող միակ դրույթն էր։ Հոդվածում ասվում է.

Չնայած սա ավելի շատ «սկզբունքային ընդհանուր հայտարարություն» է, այն ցույց է տալիս Շվեդիայի մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունքները վաղաժամ ճանաչելը։

Մահապատիժը, որը հաճախ դիտարկվում էր որպես մարդու իրավունքներն արմատապես վերացնող, երկար ժամանակ գործադրվել է Շվեդիայում։ 16-րդ և 17-րդ դարերի ընթացքում 68 հանցագործ կրել է մահապատիժ, ներառյալ գողություններ, դավաճանության և Աստծո դեմ կրոնական հանցագործությունների ձևեր։ 1921 թվականին Ռիքսդագը պաշտոնապես վերացրեց խաղաղ ժամանակ կատարված հանցագործությունների համար սահմանված մահապատիժը։ Վերջին պետական մահապատիժը տեղի է ունեցել 1910 թվականին։

Սահմանադրության մեջ իրավունքների հիմնական աղբյուրներ 
20-րդ դարում Շվեդիայի մարդու իրավունքների պաշտպանության իրավունքը զգալիորեն զարգացավ Սահմանադրության և «Խոսքի ազատության հիմնարար օրենքի» և «Մամուլի ազատության մասին» հիմնարար օրենքի արդիականացման միջոցով։ Սահմանադրությամբ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը ենթադրում է, որ սովորական օրենքը ենթակա է և չի կարող գործել, եթե հակասում է սահմանված իրավունքներին։ Շվեդիայի Սահմանադրությունում ամրագրված մարդու իրավունքները դժվար է փոփոխել և պահանջում է ավելի մանրակրկիտ գործընթաց, քան սովորական օրենքը։

Մարդու իրավունքների աղբյուրներ միջազգային իրավունքում 
Շվեդիայում մարդու իրավունքների պաշտպանության համար հիմք են հանդիսանում միջազգային իրավունքը և կոնվենցիաները։ Շվեդիան պահպանում և ստորագրում է մարդու իրավունքներին վերաբերող բազմաթիվ միջազգային պայմանագրեր։ Շվեդիայի ներքին և արտաքին մարդու իրավունքների քաղաքականության վրա ազդում են մարդու իրավունքներին վերաբերող միջազգային ստանդարտներ, որոնք առկա են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում, Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայում, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրում և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրում։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը հիմնարար փաստաթուղթ է ժամանակակից մարդու իրավունքների համար և մեծապես ազդել է միջազգային կոնվենցիաների և պայմանագրերի վրա, որոնք Շվեդիան ստորագրել է։

Ծանոթագրություններ 

Մարդու իրավունքները Շվեդիայում