Լուսնային վհուկը

«Լուսնային վհուկը» (), 1985 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Բակիտ Կարագուլով Աշիմ Ջակիպբեկովի համանուն վեպի հիման վրա։

Սյուժե 
Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերին ղրղզական այն գյուղը, որտեղ ապրում է 6-ամյա Էրկինը, դատարկվել է. բոլոր հայրերն ու ավագ եղբայրները մեկնել են ռազմաճակատ։

Փոքրիկ Էրկինը կարծում է, որ պատերազմի մեղավորը լուսնային կախարդն է, որն իջել է Երկիր՝ չարիք սերմանելու և դժբախտություններ բերելու համար, ինչպես մի անգամ իրեն պատմել է Բուրհան պապը հեքիաթում։

Հոր վերադարձն արագացնելու համար Էրկինը որոշում է նամակ ուղարկել նրան, և անընդհատ մտածում է գրելու մասին, բայց նա դեռ չի կարողանում գրել, և ջանասիրաբար սովորում է այբուբենը, նույնիսկ խաբեությամբ փորձում է ժամանակից շուտ դպրոց գնալ։ Երբ տղան կարողանում է գրել «հայր» առաջին բառը, մայրն ստանում է ամուսնու սև թուղթը և չի կարողանում որդուն ասել ճշմարտությունը։ Եվ տղան, որը երջանիկ է առաջին հաջողությամբ, քնում է և երազում տեսնում, որ իր մանկության նամակների եռանկյունների սպիտակ ամպն արագ թռչում է հոր մոտ։

 
Թիկունքային կյանքի անշտապ ընթացքը, ծանր, երբեմն ուժերից վեր աշխատանքը՝ առանց հանգստյան օրերի ու տոների, ռազմաճակատից նամակների ծանր սպասումը... Թվում է, թե ոչինչ տեղի չի ունենում, ոչ մի իրադարձություն, բայց կյանքն ընթանում է իր հունով, արագ անցնում են մեկը մյուսին նման օրերը։ Թիկունքային առօրյայի միապաղաղությունը, խցիկայնությունը ընդգծվում ու ամրապնդվում է ֆիլմի դրամատիկ լուծմամբ։ Սյուժե՝ որպես այդպիսին, դրանում չկա, այն կառուցված է նովելային սկզբունքով՝ ոչ հավակնոտ դրվագների ՝ պատմվածքների միացման միջոցով։ Նրանք ուրվագծային են, ասես անավարտ, յուրաքանչյուր փոքր տեսարան նման է ներկի մեկ գունավոր շերտի նկարի վրա։ Եվ այնպես, ինչպես գեղանկարչության մեջ, բազմաթիվ «կինոներկերը», միմյանց հետ զուգակցվելով որոշակի հաջորդականությամբ, ձևավորում են ֆիլմի միասնական, ամբողջական գեղարվեստական կտավ։

Դերերում 
 Իզոբար Դուշենալիև - Էրկին
 Սվետլանա Չեբոդաևա-Չապտիկովա - Էրկինի մայրը
 Ալիման Ջանգորոզովա - Մարջան տատ
 Կապար Մեդեթբեկով - Բուրհան պապ
 Կոսյուն Կարարտովա - վհուկ
 Երսաին Տելեուբաև - կոնտուզիահար

Գրական հիմք 
Ֆիլմը նկարահանվել է Աշիմ Ջակիպբեկովի համանուն վիպակի հիման վրա, որն առաջին անգամ հատվածաբար տպագրվել է «Սլովո Կիրգիզստանա» թերթում, առանձին գրքով հրատարակվել է 1985 թվականին «Մեկտեպ» հրատարակչությունում Ալմազբեկ Ատամբաևի (Ղրղզստանի ապագա նախագահ) կատարած ռուսերեն թարգմանությամբ։ Քննադատությունը նշել է, որ «ֆանտաստիկայի և այլաբանության տարրերը ստեղծագործությանը հաղորդում են հետաքրքրականություն»։

Քննադատություն 
Բազմաշերտ և բազմադեմ է «Լուսնային վհուկը» մանկական ժապավենը։ Նույնիսկ անխռով դիտողին աչքին է զարնում ֆիլմի երկակի բնույթը։ Նրա հիմքը կազմում է փոքրիկ Էրկինի զուտ իրատեսական պատմությունը, որը հեռավոր ղրղզական աուլի իր հասակակիցների տասնյակ նման մինչև ինքնամոռացության աստիճանի սպասում է իր սիրելի հորը, որը ռազմաճակատ էր գնացել հայրենիքը պաշտպանելու համար։ Միևնույն ժամանակ, կինոնկարը ներառում է նաև այլ մոտիվներ՝ առասպելական, ֆանտաստիկ... Ֆիլմի հեղինակներն այդ կերպ հասնում են կրկնակի էֆեկտի՝ ակտիվ փոխազդեցության մեջ դնելով երկու ժանրային և ոճաբանորեն տարասեռ տարերքներ, ուժեղացնում են իրենց ժապավենի առաջընթաց հզորությունը, նրա բարոյական նշանակությունը։

Մրցանակներ և փառատոներ 
 «Հեքիաթ» համամիութենական կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ (Ֆրունզե, 1985)

Հրատարակություն 
2020 թվականին ֆիլմը թվայնացվել է. Ղրղզստանի կինեմատոգրաֆիայի դեպարտամենտը Մեծ Հաղթանակի 75-ամյակի առթիվ թողարկել է չորս ֆիլմից բաղկացած DVD հավաքածու, որում ընդգրկվել է նաև «Լուսնային վհուկը» ֆիլմը, ինչպես նաև ֆիլմը հայտնվել է Youtube-ում «Ղրղզֆիլմի» ալիքում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Лунная ведьма // Госфильмфонд России
 Лунная ведьма // Kirgizfilm

Խորհրդային ֆիլմեր
1986 ֆիլմեր
Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Ռուսերեն ֆիլմեր