Արցախի քաղաքական կարգավիճակ

Արցախի քաղաքական կարգավիճակը մնում է չլուծված 1991 թվականին Ադրբեջանի անկախ պետության ճանաչումից ի վեր։ Խորհրդային Միության ժամանակ այն Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության էթնիկական հայկական ինքնավար մարզն էր, սակայն ԽՍՀՄ փլուզումն ուղեկցվել է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու ձգտող տեղի հայերի և դրան դեմ հանդիսացող ադրբեջանցիների միջև հակամարտությամբ։ Հակամարտությունը շուտով վերածվել է Արցախյան ազատամարտի, որի արդյունքում Ղարաբաղը, ինչպես նաև 7 հարակից շրջանները անցել են Հայաստանի դե ֆակտո երկրորդ պետությանը՝ Արցախի Հանրապետությանը։ Բանակցությունները տեղի են ունեցել էպիզոդիկորեն հետագա տասնամյակների ընթացքում, որոնց ընթացքում Հայաստանի / Արցախի և Ադրբեջանի միջև ընդհանուր առմամբ գերակշռում էր հրադադարը (թեև առանց խաղաղապահ ուժերի մասնակցության)։ Թուրքիան և Ադրբեջանը փակել են Հայաստանի և Արցախի հետ իրենց սահմանները և այլ դիվանագիտական քայլեր են ձեռնարկել նրանց մեկուսացնելու համար։ Մինչդեռ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և այլ մարմիններ հանդես են եկել տարբեր հայտարարություններով և առաջարկել են երկխոսության նախաձեռնություններ, սակայն դրանցից ոչ մեկը հաջողությամբ չի պսակվել։ 2020 թվականի Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում ադրբեջանական զորքերը Թուրքիայի աջակցությամբ մտել են Արցախի կողմից գրավված տարածքներ և գրավել տարածաշրջանի հարավային կեսը, ներառյալ Շուշին։ Հայաստանը (բանակցություններ վարելով նաև Արցախի անունից) ստիպված է եղել զիջել լրացուցիչ տարածքներ, որպեսզի պահպաներ Ստեփանակերտը և բուն Արցախի հյուսիսային կեսը տեղական հայկական վերահսկողության ներքո (և ռուս խաղաղապահների պաշտպանության ներքո)։ Այս կրճատ տարածաշրջանի քաղաքական կարգավիճակը չի որոշվել համաձայնագրում և մնում է չլուծված։

Անկախության ճանաչում

ՄԱԿ-ի անդամ չհանդիսացող պետություններ

ԱՄՆ նահանգներ 

Մինչ Կալիֆորնիան ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը 2014 թվականի մայիսին, նահանգում երեք տեղ այն արդեն ճանաչվել էր․

 Ֆրեզնո շրջան (Ապրիլ, 2013)
 Հայլենդ (Նոյեմբեր, 2013)
 Լոս Անջելես (Հունվար, 2014)

Քույր քաղաքներ են Հայլենդը և Բերձորը, ինչպես նաև Մոնթեբելլոն և Ստեփանակերտը։

2016 թվականի ապրիլի 20-ին Հավայի նահանգի Հոնոլուլու քաղաքը ճանաչել է Արցախը։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Կոլորադո նահանգի Դենվեր քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։

2020 թվականի դրությամբ Արցախի Հանրապետությունը ճանաչվել է նաև․
Ֆորտ Լի
Գլենդել
Ֆոուլեր
Ինգլվուդ Քլիֆս
Քլարկ շրջան
Ռիջֆիլդ
Քլիֆսայդ Փարկ վարչական միավորները։

Ավստրալիա
2012 թվականի հոկտեմբերին Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը, սակայն 2015 թվականի նոյեմբերին Ավստրալիայի արտաքին գործերի նախարարը հաստատել է, որ Ավստրալիայի դաշնային կառավարությունը չի ճանաչում այն և պաշտպանում է Ադրբեջանի հավակնություններն այդ տարածքի նկատմամբ։ 2017 թվականին Ավստրալիայի կանաչների կուսակցությունը հայտարարել է, որ ճանաչում է Արցախի Հանրապետությունը։

2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ուիլոուբի քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։

Կանադա
2020 թվականի սեպտեմբերին Հայ-ադրբեջանական պատերազմի բռնկումից հետո սենատոր Լեո Հաուսակոսը կոչ է արել Կանադային ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ պետություն։

2020 թվականի նոյեմբերի 5-ին Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Լավալ քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։

Ֆրանսիա 
Արցախի անկախությունը ճանաչում են Ալֆորվիլլ, Լիմոնեստ և Վիեն քաղաքները։ Արցախի Հանրապետությունը ճանաչելու մասին օրինագիծը Ֆրանսիայի Ազգային ժողով է ներկայացվել 2020 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։

2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին Փարիզի խորհուրդը՝ քաղաքի օրենսդիր մարմինը, ճանաչել է Արցախի անկախությունը և կոչ է արել ֆրանսիական կառավարությանը հետևել իր օրինակին։

2020 թվականի նոյեմբերի 21-ին Սենտ Էտիենի քաղաքային խորհուրդը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։ 2020 թվականի նոյեմբերի 24-ին Դեսին Շարպ քաղաքը կոչ է արել Ֆրանսիայի կառավարությանը ճանաչել Արցախը։

2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Ֆրանսիայի Սենատը Արցախի անկախությունը ճանաչելու կոչով բանաձև է ընդունել։ Սակայն Ֆրանսիայի Սենատի կողմից բանաձևի ընդունումից հետո Ֆրանսիայի ԱԳՆ ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ «Ֆրանսիան չի ճանաչում ինքնահռչակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը»։

Գվատեմալա 
Գվատեմալայի Սայաշե քաղաքի քաղաքապետարանը պաշտոնապես ճանաչել է արցախահայության ինքնորոշման իրավունքը և սատարել է ազատ և ինքնիշխան պետության ստեղծմանը։

Իտալիա 
2020 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Իտալիայի Միլան քաղաքը դարձել է առաջին եվրոպական խոշոր քաղաքը, որը ճանաչել է Արցախի Հանրապետությունը։ Պալերմոյի, Ազոլոյի, Չերկիարա դի Կալաբրիայի և Լոմբարդիայի տարածաշրջանի կողմից ճանաչումը տեղի է ունեցել հաջորդ երկու շաբաթվա ընթացքում։ 2020 թվականի նոյեմբերի 4-ին Կամպոբասո քաղաքը նույնպես ճանաչել է Արցախը։

2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին Վիարեջո քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։ 2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին Ապրիլիան և Պիզան ևս ճանաչել են այն։ 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Սկիո քաղաքը ճանաչել է Արցախը։

2020 թվականի նոյեմբերի 26-ին Սան Ջորջո դի Նոգարոյի քաղաքապետարանը ճանաչել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը։

Միացյալ Թագավորություն 
2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Դերբիի քաղաքային խորհուրդը միաձայն ընդունել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը ճանաչող բանաձև։ Այսպիսով, Դերբի քաղաքը դարձել է Միացյալ Թագավորության առաջին քաղաքը, որն ընդունել է նման բանաձև։

Ուրուգվայ 
2020 թվականի նոյեմբերի 13-ին Ուրուգվայի Մոնտեվիդեոյի դեպարտամենտի օրենսդիր ժողովը միաձայն ճանաչել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը։

Իսպանիա 
2014 թվականի սեպտեմբերին Բասկերի խորհրդարանը ընդունել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի աջակցության առաջարկը։

2020 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Կատալոնիայի խորհրդարանն ընդունել է Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի և Արցախի Հանրապետության ճանաչման աջակցության առաջարկը։

Կատալոնիայի Ամպոստա քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը 2020 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, իսկ Բերգա քաղաքը՝ նոյեմբերի 6-ին։

Տես նաև 

 Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
 Արցախի քաղաքականություն
 Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի մասին համաձայնագիր (2020 թվականի նոյեմբերի 10)
 Արցախի Հանրապետության վիզային քաղաքականություն
 Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
 Արցախի արտաքին քաղաքականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Արցախի Հանրապետության կառավարություն

Արցախի Հանրապետություն