Սիսալ (բույս)

Սիսալ կամ ագավայի սիսալ (), ագավազգիների ընտանիքի բույս է, ագավա ցեղի տեսակ է։

Այն լայնորեն մշակվում է աշխարհի շատ արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում՝ տերևներից ստացված կոպիտ մանրաթելի համար։

Տարածում և էկոլոգիա 
Ենթադրվում է, որ բույսը տարածվել է Հարավային Մեքսիկայից (Յուկատան թերակղզի)։ Այնտեղից այն բնականացվել է Անտիլյան կղզիներում։

Ներկայումս մշակվում է Մեքսիկայում, Անտիլյան և Բահամյան կղզիներում, Հարավային Ամերիկայում (հիմնականում Բրազիլիայում), Հնդկաստանում, Մալայզիայում, Ինդոնեզիայում, Ֆիլիպիններում, արևադարձային Աֆրիկայում (Քենիա, Տանզանիա), Նոր Գվինեայում, Ավստրալիայում, Հավայան կղզիներում, Կենտրոնական Ասիայի հարավում, Մադագասկարում և Ֆիջի կղզիներում։

Կենսաբանական նկարագրություն 
Կարճ ցողունով բազմամյա բույս է, որը կազմում է խոշոր, մսոտ, կոշտ տերևների վարդակ։

Տերևները 1,5-2,5 մ երկարությամբ և 10-12 սմ լայնությամբ, ուղղված են դեպի վեր։ Յուրաքանչյուր տերև ապրում է 10 տարի կամ ավելի։

Տերևների երկար գոյություն ունեցող վարդակից բույսը հանկարծ դուրս է նետում մինչև 2 մ բարձրության ծաղկի սլաքը։ Դրանից հետո սկսվում է բուռն ծաղկումը, այնուհետև պտղաբերում, որից հետո բույսը մահանում է։

Քիմիական բաղադրություն 
Բույսի տերևները հարուստ են ստերոիդային սապոնիններով, որոնցից գլխավորը հեկոգենինն է կամ 12-օքսոթիգոգենինը։

Օգտագործում 

Սիսալը արդյունաբերական նշանակություն ունեցող մանրաթելային բույս է։ Տերևներից արդյունահանվող մանրաթելն անվանում են նաև սիսալ։ Այն օգտագործվում է պարանների, բոլոր տեսակի ցանցերի, թելերի, գործվածքների փաթեթավորման, դասական տեգերի թիրախների, ներքնակների, լվացարանների, խոզանակների և այլնի արտադրության համար։

Սիսալի պեդունկուլը հյութալի է։ Դրա ստորին մասի միջուկը հարուստ է շաքարներով և տեղի բնակչության կողմից օգտագործվում է տարբեր նպատակներով (որպես մեղուների կեր, կիտրոնաթթու ստանալու, հյութ արդյունահանելու համար՝ երկու-երեք ամսվա ընթացքում 4-5 լիտր պուլքե հյութ արդյունահանելով)։ Բույսից, որպես կողմնակի արտադրանք, ստացվում է պինդ բուսական մոմ, որը ձևավորվում է տերևների վրա ափսեի տեսքով։

Տերևները հարուստ են ստերոիդային սապոնիններով՝ հեկոգենինի (12-օքսոթիգոգենին) ածանցյալներով, որն օգտագործվում է հորմոնալ դեղամիջոցների սինթեզի համար։

Չինաստանում սիսալից ստացվել են հակաբեղմնավորիչների խումբ կազմող անորդրին և դինորդրին նյութերը։ Ունենալով կարևոր առավելություն՝ ի տարբերություն սովորական հաբերի, բավական է դրանք ընդունել ամիսը մեկ կամ երկու անգամ։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Муравьёва, Д. А. Тропические и субтропические лекарственные растения. — М.; Медицина, 1983. — 336 с.

Արտաքին հղումներ 
 UNIDO
 The Sisal plant
Ծառեր
Աֆրիկայի ծառեր
Բույսեր այբբենական կարգով
Բույսեր և մարդիկ
Բույսերի ընտանիքներ
Բույսերի էկոլոգիա
Բույսեր