Երազ (էթնիկ խումբ)

Երազ, հաճախ կոչվում են Եր-ազ կամ Երազի, ադրբեջանական էթնիկ ենթախումբ։ Տերմինը հերաբերվում է նաև կլանի, որոնք գաղթել են ժամանակակից Հայաստանից։ Տերմինն առաջացել է «Երևանի ադրբեջանցիներ» բառակապակցությունից և օգտագործվում է, նույնիսկ եթե մարդը ծնունդով Երևանից չէ։ 

Երբ Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ հարևան Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վաղեմի պատմական լարվածության պատճառով գրեթե բոլոր երազները լքել են Հայաստանը և մեկնել Ադրբեջան և այլ երկրներ։ Քանի որ նրանց սովորույթները ու խոհանոցը տարբերվում են Ադրբեջանի ադրբեջանցիների սովորույթներից, երազները հետագայում պահպանել են իրենց ենթամշակույթը։ Ադրբեջանից ադրբեջանցիների և Հայաստանից ադրբեջանցիների միջև լարվածության և մշակութային տարբերությունների պատճառով «երազ» տերմինը կարող է մեկնաբանվել որպես նսեմացուցիչ։

Պատմություն 
Հայաստանում ադրբեջանական համայնքը ներկայացված է եղել մեծ թվով, սակայն գործնականում այլևս գոյություն չունի 1988-1991 թվականներից ի վեր, երբ ադրբեջանցիների ճնշող մեծամասնությունը լքել է երկիրը Արցախյան առաջին պատերազմի և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև շարունակվող հակամարտության արդյունքում։ ՄԱՓԳՀ-ի հանձնակատարի գնահատականներով՝ ներկայումս Հայաստանում ադրբեջանցիների թիվը կազմում է 30-ից մինչև մի քանի հարյուր մարդ, որոնց մեծ մասը բնակվում է գյուղական վայրերում։ Նրանք հիմնականում ադրբեջանցի կանայք են, որոնք ամուսնացել են հայ տղամարդկանց հետ, ինչպես նաև տարեցներ և հիվանդներ, որոնք չեն կարողացել լքել երկիրը։ Հաղորդվում է նաև, որ նրանց մեծ մասը փոխել են իրենց անունները և փորձում են ստվերում մնալ, որպեսզի խուսափեն խտրականությունից։

Քաղաքական իշխանություն 

Ադրբեջանում երազները ձևավորում են համախմբված քաղաքական կլան, որը Նախիջևանի կլանի հետ մեկտեղ գերիշխում է ադրբեջանական քաղաքականության մեջ խորհրդային ժամանակներից ի վեր։ Չնայած նրան, որ նա ծնվել է Նախիջևանում, Հեյդար Ալիևի ընտանիքը, որը Ադրբեջանի նախկին նախագահն է և ներկայիս նախագահի հայրը, ծագում է Հայաստանից։ Քանի որ ադրբեջանական քաղաքականության մեջ իշխանության բաշխումը հիմնված է կլանային և ընտանեկան կապերի վրա, այդ երկու արևմտյան ադրբեջանական կլանները հետ են մղել իշխանության մյուս կլանները և ձևավորել նախիջևանցիների և երազի կլանային խմբերի շուրջ կառուցված հովանավորության բրգաձև ցանց։

Երազ կլանի առաջնորդը Ջալալ Ալիևն է՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հորեղբայրը։ Եվս մեկ նշանավոր անդամ է Ռամիզ Մեհտիևը՝ նախագահի գործադիր մարմնի ղեկավարը։ Ջալալ Ալիևից առաջ երազի ոչ պաշտոնական առաջնորդն էր Ալի Ինսանովը, «Նոր Ադրբեջան» իշխող կուսակցության համահիմնադիր և Ադրբեջանի առողջապահության նախկին նախարարը 12 տարվա ընթացքում։ Ինսանովը և ազդեցիկ պաշտոնյա Ակիֆ Մուրադվերդիևը համարվում էին երազի կլանի ամենաազդեցիկ անդամներից մեկը, քանի դեռ նախագահ Իլհամ Ալիևը նրանց չէր ազատել 2005 թվականի նոյեմբերին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից առաջ կոռուպցիայի համար։

Երազը երկու ոչ քաղաքական շարժում ունի՝ Ագրիդագը (Արարատի ադրբեջանական անվանումը) և Իրևան Բիրլիյին (Երևանյան միասնություն)։ Ինսանովի հիմնադրած Ագրիդագը ազգային մակարդակում գործել է որպես կլանի ազդեցության տարածման միջոց, հատկապես երկրի առողջապահության համակարգի վրա։

Տես նաև 

Արևմտյան Ադրբեջան (քաղաքական հասկացություն)
Ադրբեջանցիները Հայաստանում
Իսլամը Հայաստանում
Երևանի խանություն

Ծանոթագրություններ 

Ադրբեջանի քաղաքականություն
Ադրբեջանական ցեղեր
Ադրբեջանական հասարակություն