Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլ (, ), թուրք ազգայնական գրող, բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Լինելով պանթյուրքիզմի գաղափարախոսը՝ նրա ստեղծագործություններն ու պոեմները մեծ ազդեցություն են ունեցել vatan (հայրենիք) եզրույթի սահմանման վրա։

Կենսագրություն 

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը ծնվել է 1869 թվականի մայիսի 13-ին Կոստանդնուպոլսում, երբ Օսմանյան կայսրությունում ընթանում էր ուշ թանզիմաթի շրջանը։ Նրա հայրը ձկնորս Սալիհ Ռեյզն էր, իսկ մայրը՝ Էմինե Խաթունը։

Նախնական կրթությունը ստացել է Ստամբուլում, սակայն պաշտոնապես չի ավարտել այն, քանի որ ընտանիքում տիրել է ծանր ֆինանսական վիճակ։ Այնուհետև սկսել է վերապատրաստվել օսմանյան վարչակազմում։ 1891 թվականին հրատարակել է Fazilet ve Asalet գիրքը, ինչի արդյունքում վարչապետը նրան նշանակել է իր վարչության փաստաթղթերի գծով տնօրեն։ Նրա վաղ գրական գործունեության վրա ազդեցություն է ունեցել Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանին, որի հետ ծանոթացել է Կոստանդնուպոլսում 1892 թվականին։ 1897 թվականին հրատարակել է բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ Türkçe Şiirler գիրքը, որի մեջ եղել են Ֆաուստո Զոնարոյի նկարներից։

1907 թվականին մտել է Միություն և առաջադիմություն կոմիտե, որը 1908 թվականին կատարել է հեղաշրջում՝ ընդդեմ սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի։ Դրանից հետո ծառայության է անցել Օսմանյան վարչակազմում և ուղարկվել Տրապիզոն։ 1909 թվականից նա նշանակվել է Օսմանյան կայսրության մի քանի նահանգների նահանգապետ։ 1911 թվականից ներգրավված է եղել պանթյուրքական միավորումներում, ինչպիսիք են Թուրքերի ասոցիացիան (Türk Derneği) և Թուրքական օջախը (Türk Ocakları)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա գրական գործունեությունը հայտնի է դարձել Միություն և առաջադիմություն կոմիտեի հետևորդների շրջանում, քանի որ նրա ազգայնական հայացքները չեն մերժել կրոնը։ 1913 թվականին դարձել Է Մոսուլի ներկայացուցիչը օսմանյան խորհրդարանում։

Մեհմեդ Էմին Յուրդաքուլը Կոմիտասի ընկերն էր։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ երբ Կոմիտասը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին մի շարք հայ մտավորականների հետ ձերբակալվել է, Էմին Յուրդաքուլը և ամերիկացի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն միջնորդել են, որպեսզի Կոմիտասն ազատ արձակվի, ինչը տեղի է ունեցել։ Սակայն կոմիտասագետ Տիրան Լոքմագյոզյանը պնդում է, որ որևէ փաստ գոյություն չունի, որ Յուրդաքուլը միջնորդել է Կոմիտասի ազատ արձակման համար, և դրա վերաբերյալ վարկածները «լրիվ հերյուրանք են»։ Ըստ նրա՝ երբ Յուրդաքուլին տեղեկացրել են Կոմիտասի աքսորվելու մասին, նա անտարբեր վերաբերմունք է դրսևորել։

1923 թվականին՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո, եղել է Մեծ Ազգային ժողովի անդամ, որտեղ պաշտպանել է թուրքերեն այբուբենի ընդունումը։

Մահացել է 1944 թվականի հունվարի 14-ին և թաղված է Թուրքիայի Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։

Հայտնի աշխատանքներ 
Fazilet ve Adalet (1891)
Türkçe Şiirler (1898)
Türk Sazı (1914)
Ey Türk Uyan (1914)
Tan Sesleri (1915)
Ordunun Destanı (1915)
Dicle Önünde (1916)
İsyan ve Dua (1918)
Zafer Yolunda (1918)
Turan'a Doğru (1918)
Aydın Kızları (1919)
Türk'ün Hukuku (1919)
Dante'ye (1928)
Kıral Corc'a (1928)
Mustafa Kemal (1928)
Ankara (1939)

Տես նաև 
 Թուրքական ազգայնականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism: YURDAKUL, Mehmet Emin
 Biyografi.net - Biography of Mehmet Emin Yurdakul

Թուրք գրողներ
Պանթյուրքիստներ
Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավորներ
Օսմանյան կայսրության անձինք
20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով