Ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքի հետ կապված միջադեպը Սև ծովի վրա

2023 թվականի մարտի 14-ին ռուսական Սու-27 կործանիչը որսացել և վնասել է ամերիկյան MQ-9 Reaper անօդաչու թռչող սարք, դրանից հետո ԱԹՍ-ն կործանվել Է Սև ծովի միջազգային ջրերում։

Միջադեպը տեղի է ունեցել ռուս-ուկրաինական պատերազմի ֆոնին և դարձել Է Ռուսաստանի և ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ի միջև առաջին ուղիղ բախումը Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից ի վեր։

Ըստ Deutsche Welle-ի՝ այս միջադեպը Սառը պատերազմից ի վեր առաջին դեպքն է, երբ ամերիկյան օդանավը վթարի է ենթարկվել ռուսական ինքնաթիռների ազդեցության պատճառով։

ՌԴ պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն պետական պարգևների է ներկայացրել ռուսական կործանիչի օդաչուներին, որն ուղեկցել է անօդաչու թռչող սարքը։

Նախապատմություն 
ԱՄՆ-ն Սև ծովի վրա օգտագործել է MQ-9 Reaper անօդաչու թռչող սարքեր՝ նույնիսկ ներխուժումից առաջ տարածքը վերահսկելու համար։ Միջադեպը տեղի է ունեցել Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի միջև աճող լարվածության ֆոնին, երբ Բայդենի վարչակազմը պատժամիջոցներ է սահմանել Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման կապակցությամբ, թեև ռուսական ինքնաթիռները նախկինում էլ են ուղեկցել անօդաչու թռչող սարքեր, դա վտանգավոր հետևանքների չի հանգեցրել։

Իրադարձությունների ընթացք 

ԱՄՆ բարձրաստիճան ռազմական ներկայացուցչի խոսքով՝ MQ-9 Reaper հետախուզական անօդաչու սարքը երեքշաբթի առավոտյան դուրս է թռել Ռումինիայում գտնվող իր բազայից՝ պլանավորված հետախուզական առաքելություն իրականացնելու համար, որը տևում է միջինը 9-ից 10 ժամ, նա զինված չէր և հետախուզություն էր իրականացնում Ղրիմից մոտ 75 մղոն (120 կիլոմետր) հարավ-արևմուտք։ ԱՄՆ ԶՈՒ եվրոպական հրամանատարության հայտարարության մեջ ասվում է, որ ամերիկյան MQ-9 Reaper անօդաչու թռչող սարքը թռչել է Սև ծովի միջազգային ջրերի վրայով՝ կատարելով սովորական գործողություններ։ Անօդաչու թռչող սարքի ընկնելուց մոտ 30-40 րոպե առաջ մոտակայքում նկատվել են երկու ռուսական Սու-27 կործանիչներ։ Ռուսական կործանիչները մի քանի անգամ վառելիք են նետել ամերիկյան անօդաչու սարքի վրա։ Մոտավորապես ժամը 7:03-ին Կենտրոնական Եվրոպայի ժամանակով, ինքնաթիռներից մեկը վնասել է անօդաչու թռչող սարքի պտուտակը, և այն սկսել է իջնել սահող ռեժիմում։ Կորցնելով կառավարումը՝ օպերատորները ստիպված են եղել Սև ծովի միջազգային ջրերում ողողել ԱԹՍ-ները՝ հեռակա կարգով ոչնչացնելով անօդաչու թռչող սարքի ծրագրային ապահովումը, որպեսզի այն չընկնի հավանական հակառակորդի ձեռքը։

Արձագանք 
Ուկրաինայի արտգործնախարար Դմիտրի Կուլեբան հայտարարել է, որ քանի դեռ Ռուսաստանը վերահսկում է Ղրիմի թերակղզին, Սև ծովը «անվտանգ վայր չի լինի»։

Մարտի 15-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն և Պենտագոնի ղեկավար Լլոյդ Օսթինը ամերիկյան կողմի նախաձեռնած հեռախոսազրույցի ընթացքում քննարկել են տեղի ունեցած միջադեպի պատճառներն ու հետևանքները։

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը Ռուսաստանի գործողություններն անվանել են անխոհեմ, էկոլոգիապես «անհիմն և ոչ պրոֆեսիոնալ»։ Պենտագոնի ներկայացուցիչ Փեթ Ռայդերը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը կշարունակի օգտագործել իր անօդաչու թռչող սարքերը Սև ծովի վրա՝ օգտագործելով միջազգային օդային տարածքը։

Պենտագոնի պաշտոնական ներկայացուցիչ Ջոն Քերբին CNN հեռուստաալիքի եթերում հայտնել է, որ ԱՄՆ-ն կոնկրետ այդ անօդաչու թռչող սարքի հետ կապված քայլեր է ձեռնարկում իր սեփականությունը պաշտպանելու համար և որ չի ցանկացել, որ ինչ-որ մեկը դրանք իր ձեռքը վերցնի։ Չնայած ԱԹՍ-ի բեկորների բարձրացման հնարավորության մասին քննարկումներին` ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչները խոստովանել են, որ այս պահին Սև ծովում ամերիկյան նավեր չկան, որոնք կարող են իրականացնել այդ գործողությունը։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի ներկայացուցիչ Նեդ Փրայսը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ում Ռուսաստանի դեսպան Անատոլի Անտոնովը կանչվել է գերատեսչություն, Անտոնովն իր հերթին կրկնել Է ՌԴ Պաշտպանության նախարարության հայտարարությունը և մերժել ԱՄՆ-ի բոլոր պահանջները։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը Telegram-ի պաշտոնական ալիքում հայտարարել է, որ ռուսական կործանիչներն օդանավային սպառազինություն չեն կիրառել, անօդաչու թռչող սարքի հետ շփման մեջ չեն մտել և բարեհաջող վերադարձել են տեղակայման օդանավակայան։ Գերատեսչության հաղորդմամբ՝ ԱԹՍ-ն թռիչք է իրականացրել անջատված տրանսպոնդերներով՝ խախտելով օդային տարածքի օգտագործման ժամանակավոր ռեժիմի շրջանի սահմանները, որի մասին տեղեկատվությունը հրապարակվել է միջազգային նորմերին համապատասխան։ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը խորհուրդ է տվել «չթռչել այնտեղ, որտեղ պետք չէ»։

Մարտի 15-ին ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ Պատրուշևը հայտարարել էր, որ Ռուսաստանն անպայման կփորձի բարձրացնել ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքի բեկորները։ Նրա կարծիքով՝ դա անհրաժեշտ է անել։ Նա նաև հայտարարել է, որ անօդաչու թռչող սարքի հետ կապված միջադեպը վերջնական հաստատումն է այն բանի, որ ԱՄՆ-ն անմիջական մասնակցություն է ունենում Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Նույն օրը ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը կարծիք է հայտնել, որ Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունները գտնվում են իրենց ամենացածր կետում և անմխիթար վիճակում։ Նրա խոսքով՝ Վլադիմիր Պուտինը տիրապետում է միջադեպի մասին տեղեկատվությանը, սակայն ԱՄՆ-ի հետ ամենաբարձր մակարդակով շփումներ չեն եղել։

Գնահատականներ 
Ուկրաինացի ռազմական փորձագետ Ռոման Սվիտանը ռուսական կործանիչների գործողություններն անվանել է տեղեկատվական հարված և ենթադրել, որ նման միջադեպերը բանակցությունների հրավեր են։ Թագավորական քոլեջի պատերազմի ուսումնասիրության պրոֆեսոր Մայքլ Քլարկը BBC-ին ասել է, որ բախումը գրեթե անկասկած պատահականություն էր։

Ռուս օդաչուների պարգևատրում 

2023 թվականի մարտի 22-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն խիզախության շքանշաններով է պարգևատրել Սև ծովի վրա տեղի ունեցած միջադեպին մասնակցած Սու-27 ինքնաթիռների օդաչուներին։ ԱՄՆ ազգային անվտանգության խորհրդի խոսնակ Ջոն Քիրբին ի պատասխան հայտարարել է. «Ես չգիտեմ աշխարհում ոչ մի բանակի, ոչ մի ռազմաօդային նավատորմի, որը օդաչուին կպարգևատրեր անօդաչու թռչող սարքի հետ բախվելու համար»։

Այլ միջադեպեր 
 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ռուսական Սու-27 կործանիչն արձակել է հրթիռը՝ գտնվելով բրիտանական Boeing RC-135 հետախույզ ինքնաթիռից ոչ հեռու, որը թռչում էր Սև ծովի տարածքում գտնվող միջազգային օդային տարածքում։ Տեղի ունեցածը չի դիտարկվել որպես կանխամտածված էսկալացիա, Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը պատասխանել է, որ հրթիռն արձակվել է տեխնիկական անսարքության հետևանքով։
 2023 թվականի մայիսի 7-ին ՆԱՏՕ-ի օդային պարեկության ստորաբաժանումները բերվել են բարձր պատրաստվածության այն բանից հետո, երբ ռուսական կործանիչը գրեթե բախվել է լեհական ինքնաթիռին Սև ծովի վրա՝ Ռումինիայի սահմաններից ոչ հեռու` Միջազգային օդային տարածքում։ Լեհաստանի սահմանապահ ծառայության խոսնակի խոսքով՝ ռուսական Սու-35 ինքնաթիռը ագրեսիվ և վտանգավոր զորավարժություններ է իրականացրել՝ մոտենալով լեհական ինքնաթիռին և չպահպանելով անվտանգ հեռավորություն, ինչի պատճառով լեհական անձնակազմը ժամանակավորապես կորցրել է վերահսկողությունը իր ինքնաթիռի նկատմամբ։ Մասնավորապես, ռուսական ինքնաթիռը թռել է անմիջապես լեհական ինքնաթիռի քթի դիմաց՝ վտանգավոր հեռավորության վրա հատելով նրա հետագիծը. անձնակազմի գնահատմամբ՝ երկու կործանիչների միջև ընդամենը հինգ մետր է եղել։ Մոտենալու երեք փորձից հետո ռուսական ինքնաթիռը թռել է։

Ծանոթագրություններ 

Ռուսաստան-ԱՄՆ հարաբերություններ
2023 հակամարտություններ
Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)