Քրոնիկ ցավ

«Քրոնիկ ցավը» դասակարգվում է որպես ցավ, որը տևում է ավելի քան երեքից վեց ամիս։ Բժշկության մեջ սուր և քրոնիկ ցավի միջև տարբերությունը երբեմն որոշվում է տևողության ժամանակաքանակով։ Երկու սովորաբար օգտագործվող մարկերներն են ցավը, որը շարունակվում է սկզբից երեք և վեց ամիս հետո, բայց որոշ մասնագետներ քրոնիկից սուրի անցումը սահմանել են 12 ամիս։ Մյուսները կիրառում են «սուր» տերմինը ցավի համար, որը տևում է 30 օրից պակաս, «քրոնիկ»՝ ավելի քան վեց ամիս տևողությամբ և «ենթասուր»՝ մեկից վեց ամիս տևող ցավի համար։«Քրոնիկ ցավի» հայտնի այլընտրանքային սահմանումը, որը չի ներառում ֆիքսված տևողություն, «ցավ է, որը անցնում է բուժման սպասվող շրջանը»։

Քրոնիկ ցավը կարող է առաջացնել մարմնան երևւյթներ ուղեղից կամ ողնուղեղից։ Հաճախ դժվար է բուժել։ Համաճարակաբանական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տարբեր երկրներում մարդկանց 8-11,2%-ն ունի քրոնիկ համատարած ցավ։ Տարբեր Ոչ օփիոիդային ցավազրկողներ դեղամիջոցներ ի սկզբանե առաջարկվում են քրոնիկ ցավը բուժելու համար՝ կախված նրանից, թե ցավը պայմանավորված է հյուսվածքների վնասվածքով, թե նեյրոպաթիկ անգարումով ։ Հոգեբանական բուժումները, ներառյալ ճանաչողական վարքային թերապիա և ընդունման և հանձնառության թերապիա կարող են արդյունավետ լինել քրոնիկ ցավ ունեցողների կյանքի որակը բարելավելու համար։ Քրոնիկ ցավով որոշ մարդիկ կարող են օգուտ քաղել օփիոիդային բուժումից, մինչդեռ մյուսները կարող են վնասվել դրանից։ Ոչ քաղցկեղային ցավ ունեցող մարդկանց, որոնց չեն օգնել ոչ օփիոիդային դեղամիջոցներ, կարող է առաջանալ անհրաժեշտութուն փորձել ափիոնային դեղամիջոցներ, եթե չկա նյութերի օգտագործման խանգարման պատմություն և չկա հոգեկան հիվանդություն։

Քրոնիկ ցավ ունեցող մարդիկ հակված են դեպրեսիայի ավելի բարձր մակարդակի և թեև այլ հիվանդությունների հետ կապը ճշգրիտ չէ ։ Քրոնիկ ցավը կարող է նպաստել ֆիզիկական ակտիվության նվազմանը` ցավն ավելի կարող է վատանալ վախի պատճառով։ Ցավի ինտենսիվության, ցավի վերահսկման և ցավի նկատմամբ դիմադրողականության վրա կարող են ազդել սոցիալական աջակցություն տարբեր մակարդակները և տեսակները, որոնք ստանում է քրոնիկ ցավով տառապող անձինք, ինչպես նաև ազդում է տվյալ անձի սոցիալական-տնտեսական կարգավիճակը ։Մարդու քրոնիկական ցավի առաջացման պատճառներից մեկը բիոպսիխոսոցիալական մոդելն է, ըստ որի անհատի քրոնիկ ցավի առաջացման վրա կարող է ազդել նրա կենսագործունեության, հոգեբանական վիճակըև սոցիալական միջավայրի բարդ համակցություն
։

Դասակարգում
Ցավի ուսումնասիրության միջազգային ասոցիացիան քրոնիկական ցավը սահմանում է որպես ցավ որի դեպքում պահպանվում է հյուսվածքները նորմալ բուժման արդյունքում։ DSM-5-ը ճանաչում էքրոնիկ ցավային խանգարում և սոմատիկ ախտանիշային խանգարումներ։ Սահմանում է ցավ, որը տևում է ավելի քան վեց ամիս։

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգումը, տասնմեկերորդ վերանայումը (ICD-11) առաջարկում է յոթ կատեգորիա քրոնիկական ցավի համար։
Քրոնիկ առաջնային ցավ. սահմանվում է մարմնի մեկ կամ մի քանի շրջաններում 3 ամիս շարունակվող ցավ
Քրոնիկ քաղցկեղային ցավ. սահմանվում է որպես քաղցկեղ կամ բուժման հետ կապված viscera(ներքին օրգանների ներսում),մկանային-կմախքայինկամ ոսկրային ցավ
Քրոնիկ հետվնասվածքային ցավ. ցավ, որը տևում է վնասվածքից կամ վիրահատությունից հետո 3 ամիս, բացառելով վարակիչ կամ նախկինում առկա հիվանդությունները։ 
Քրոնիկ նեյրոպաթիկ ցավ՝ ցավ, որն առաջանում է սոմատոզգայական նյարդային համակարգի վնասվածքից։
Քրոնիկ նեյրոպատիկ ցավ. ցավ, որը առաջանում է քրոնիկ գլխացավից և [դիմայինավի] շրջանի վնասվածքների արդյունում. 
Քրոնիկ ներքին օրգանների ցավեր. 
 Մկանային-կմախքային համակարգի քրոնիկ ցավ՝ ոսկորներից, մկաններից, հոդերից կամ շարակցական հյուսվածքից առաջացող ցավ։

Քրոնիկ ցավը կարելի է բաժանել «նոցիցեպտիվ» (առաջանում է բորբոքված կամ վնասված հյուսվածքի պատճառով, որն ակտիվացնում է մասնագիտացված ցավային սենսորները, որոնք կոչվում են nociceptors), և «նեյրոպաթիկ»։

Նոցիցեպտիվ ցավը կարելի է բաժանել «մակերեսային» և «խորը», իսկ խորը ցավը՝ «խորը սոմատիկ» և «visceral»։ «Մակերեսային» ցավը սկսվում է մաշկի կամ մակերեսային հյուսվածքների ցավընկալիչների ակտիվացման միջոցով։ «Խորը սոմատիկ» ցավը սկսվում է կապանների, ջլերի, ոսկորների, արյունատար անոթների, fasciae և մկանների ցավընկալիչների գրգռման արդյունքում ևերկարատև, արտահայտված ցավով, վատ տեղայնացված ցավ է։ «Վիսցերալ» ցավն առաջանում է ներքին օրգաններից (օրգաններից)։ Վիսցերալ ցավը կարող է լավ տեղայնացված լինել, բայց հաճախ այն չափազանց դժվար է հայտնաբերել, և մի քանի վիսցերալ շրջաններ առաջացնում են «ուղղված» ցավ, երբ վնասված կամ բորբոքված, ցավը գտնվում է պաթոլոգիայի կամ վնասվածքի վայրից հեռու գտնվող տարածքում։

Նեյրոպաթիկ ցավ բաժանվում է «ծայրամասային» (առաջանում է ծայրամասային նյարդային համակարգից) և «կենտրոնական» (առաջանում է ուղեղից կամ ողնուղեղից)։ Ծայրամասային նեյրոպաթիկ ցավ հաճախ նկարագրվում է որպես «այրվող», «կծկոց», «էլեկտրական», «ծակող»։ [[Peripheral neuropathy|։

Պատճառներ

Պաթոֆիզիոլոգիա
Ակտիվացման դեպքում ցավի ազդանշանների փոխանցումը դեպի մեջքային եղջյուր կարող է առաջացնել ցավի վերացուման երևույթ։ Սա առաջացնում է փոփոխություններ, որոնք նվազեցնում են ցավի ազդանշանների փոխանցման շեմը։ Բացի այդ, այն կարող է առաջացնել ոչ ցավային նյարդաթելերի՝ ցավին արձագանքելու,սինապս առաջացնելու և փոխանցելու ցավի ազդանշաններ։ Նյարդաթելերի տեսակները, որոնք, ենթադրաբար, առաջացնում են ցավի ազդանշաններ, C-մանրաթելեր են, քանի որ դրանք ունեն դանդաղ հաղորդունակություն և առաջացնում են ցավազգայունություն, որը պահպանվում է երկար ժամանակ։ Խրոնիկական ցավի դեպքում այս գործընթացը դժվար է փոփոխել կամ դադարեցվել հաստատվելուց հետո։ Որոշ դեպքերում, քրոնիկ ցավը կարող է առաջանալ գենետիկ գործոնների պատճառով, որոնք խանգարում են նեյրոնների տարբերակմանը, ինչը հանգեցնում է ցավի շեմի ընդմիշտ իջեցմանը։

Տարբեր պատճառներով քրոնիկական ցավը բնութագրվում է որպես հիվանդություն, որն ազդում է ուղեղի կառուցվածքի և աշխատանքի վրա։ ՄՌՏ հետազոտությունները ցույց են տվել անատոմիական փոփոխություններ և ֆունկցիոնալ փոփոխություններ։

Այս կառուցվածքային փոփոխությունները կարելի է բացատրել նեյրոպլաստիկություն-ով։ Քրոնիկ ցավի դեպքում մարմնի սոմատոտոպային ներկայացումը վերափոխվում է ծայրամասային և կենտրոնականի։ Սա կարող է առաջացնել ալոդինիա կամ հիպերալգեզիա։ Խրոնիկական ցավ ունեցող անհատների մոտ ԷԿԳ արդյունքները ցույց են տալիս ուղեղի փոփոխված ակտիվություն՝ ենթադրելով ցավից առաջացած նեյրոպլաստիկ փոփոխություններ։ Ավելի կոնկրետ, հարաբերական բետա ակտիվություն (համեմատած ուղեղի մնացած հատվածի հետ) ավելացել է, հարաբերական ալֆա ակտիվություն նվազել է, իսկ թետա ակտիվություն նվազել է։

Ուղեղի դիսֆունկցիոնալ դոպամին կառավարումը կարող է պոտենցիալ կերպով գործել որպես ընդհանուր մեխանիզմ քրոնիկ ցավի, անքնության և խոշոր դեպրեսիվ խանգարման միջև։ Պարզվել է, որ Աստրոցիտները, միկրոգլիա և արբանյակային գլիալ բջիջները-ները նույնպես դիսֆունկցիոնալ են քրոնիկ ցավի դեպքում։ Միկրոգլիաների ակտիվության բարձրացումը, միկրոգլիաների ցանցերի փոփոխությունները և քիմոկինների և ցիտոկինների արտադրությունը միկրոգլիայի կողմից կարող են խորացնել քրոնիկական ցավը։ Դիտարկվել է, որ աստրոցիտները կորցնում են նեյրոնների գրգռվածությունը կարգավորելու իրենց կարողությունը՝ ավելացնելով ինքնածին նյարդային ակտիվություն ցավային սխեման։

Կառավարում

Ցավի կառավարում բժշկության ճյուղ է, որն օգտագործում է միջդիսցիպլինար մոտեցում։ Բժշկական տարբեր մասնագիտությունների և առողջապահության կից մասնագիտությունների համակցված գիտելիքներն օգտագործվում են ցավով ապրողների ցավը մեղմելու և կյանքի որակը բարելավելու համար։
[ Տիպիկ ցավի կառավարման թիմը ներառում է բժիշկներներ (մասնավորապես անեսթեզիոլոգներ), վերականգնողական հոգեբաններ, ֆիզիոթերապևտներ, օկուպացիոն թերապևտներ, բժիշկների օգնականներ, և բուժքույր պրակտիկանտ։ Սուր ցավ սովորաբար վերանում է մեկ մասնագետի միջոցով այնուամենայնիվ, քրոնիկական ցավի կառավարումը հաճախ պահանջում է բուժման թիմային համագործակցության մեթոդով;
 Խրոնիկական ցավի շատ տեսակներին բնորոշ է ամբողջական, երկարատև ընթացք հազվադեպ է դիտվումռեմիսիա ։

Ոչ օփիոիդայիններ
Սկզբում իրականացվում են ոչ օփիոիդայիններով բուժումներ։ Քրոնիկ ցավի ոչ ափիոնային դեղամիջոցներով բուժումը կարող է ներառել ացետամինոֆեն (պարացետամոլ) or NSAIDs։

Տարբեր այլ ոչ ափիոնային դեղամիջոցներ կարող են օգտագործվել՝ կախված նրանից՝ ցավը հյուսվածքների վնասման հետևանք է, թե նեյրոպաթիկ (վնասված կամ դիսֆունկցիոնալ նյարդային համակարգի պատճառով առաջացած ցավ)։ Սահմանափակ ապացույցներ կան, որ քաղցկեղային ցավ կամ հիվանդության հետևանքով առաջացած հյուսվածքների վնասման քրոնիկ ցավը (օրինակ՝ ռևմատոիդ արթրիտ) լավագույնս բուժվում է օփիոիդներով։ նեյրոպաթիկ ցավի համար այլ դեղամիջոցներ կարող են ավելի արդյունավետ լինել, քան օփիոիդները
 ինչպիսիք են եռիցիկլիկ հակադեպրեսանտներ  սերոտոնին-նորեպինեֆրինի հետկլանման ինհիբիտորներ, և հակակցնցումային միջոցներ։ Որոշ ատիպիկ հակապսիխոտիկ դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են օլանզեպին-ը, նույնպես կարող են արդյունավետ լինել, սակայն դա հաստատող ապացույցները բավարար չեն։ Քրոնիկ ցավով կանանց մոտ հորմոնալ դեղամիջոցները, ինչպիսիք են ներքին ընդունման հակաբեղմնավորիչ հաբերը («հաբը») կարող են օգտակար լինել
։ Երբ չկա բավարար անամնետիկ տվյալներ, բժիշկները կարող են կարիք ունենալ մշակել բուժման մեթոդներ, որն արդյունավետ կլինի առանձին անձիանց համար։ Բժիշկների համար դժվար է կանխատեսել, թե ով կօգտագործի օփիոիդներ միայն ցավը կառավարելու համար, և ով կսկսի կախվածություն ձեռք բերել։ Բժիշկների համար նաև դժվար է իմանալ, թե որ հիվանդներն են օփիոիդներ խնդրում, քանի որ նրանք ապրում են ափիոնային կախվածությամբ։ Օփիոիդային բուժումը հետաձգելը, ընդհատելը կամ չեղյալ համարելը այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն դրա կարիքը կարող է վնաս պատճառել նրանց։

Ցավի ինտերվենցիոն կառավարում կարելի է իրականացնել, այնպիսի մեթոդների միջոցով, ինչպիսիք են ձգանման կետի ներարկումներ, նեյրոլիտիկ բլոկները և ռադիոթերապիա։ Թեև չկա ուլտրաձայնային-ին մեթոդի արդունավետության ապացույց, պարզվել է, որ այն փոքր ազդեցություն ունի ոչ սպեցիֆիկ քրոնիկ մեջքի ցավի ֆունկցիայի բարելավման վրա։

Հոգեբանական բուժում, ներառում է ճանաչողական վարքային թերապիան և ընդունման և հանձնառության թերապիա կարող է օգտակար լինել կյանքի որակի բարելավման և ցավի տևողությունը նվազեցնելու համար։ Օգտագործվել են գիտակցության վրա ազդման միջոցով բուժման մեթոդներ, սակայն դրանք դեռ չեն համարվում բուժման առաջատար մեթո; գիտակցության վրա հիմնված ցավի կառավարուման (MBPM) արդյունավետությունը հաստատվել է մի շարք ուսումնասիրությունների միջոցով։

Մեծահասակների շրջանում հոգեբանական միջամտությունները կարող են օգնել նվազեցնել ցավը և բարելավել ինքնաարդյունավետությունը ցավի կառավարման համար։ Հոգեբանական բուժուման մեթոդները նաև արդյունավետ են երեխաների և դեռահասների քրոնիկ գլխացավով կամ խառը քրոնիկ ցավի դրսևորման դեքում։

Թեև վարժությունները հանդիսանում է որպես քրոնիկ ցավը նվազեցնելու մեթոդ, և կան որոշակի արդյունքբեր, այս մեթոդի էֆեկտիվությունը գտնվում է փորձարարական փուլում ։ Քրոնիկ ցավով ապրող մարդկանց համար վարժություններըը կարող են առաջացնել մի քան կողմնակի էֆեկտներ.։

Օփիոիդներ
Նրանց մոտ, ովքեր չեն օգտվել այլ դեղամիջոցներից և չունեն հոգեկան հիվանդություն կամ նյութերի օգտագործման խանգարման պատմություն, կարող է փորձարկվել օփիոիդներով բուժումը։ Եթե նշանակալի օգուտներ չառաջանան, խորհուրդ է տրվում դադարեցնել դրանք։ Օփիոիդներ օգտագործողների մոտ դրանց օգտագործումը դադարեցնելը կամ նվազեցնելը կարող է բարելավել արդյունքները, ներառյալ ցավը։

Խրոնիկ ցավ ունեցող որոշ մարդիկ օգտվում են ափիոնային բուժումից, իսկ մյուսները՝ ոչ. ոմանց բուժումը վնասում է։ Հնարավոր վնասները ներառում են սեռական հորմոնների արտադրության նվազում, հիպոգոնադիզմ, անպտղություն, իմունային համակարգի խանգարում, կոտրվածքներ տարեցների մոտ, նորածնային աբստինենցիայի համախտանիշ, սիրտի խնդիրներ, քնի խանգառում, շնչառություն խանգառում, օփիոիդներով պայմանավորված հիպերալգեզիա, ֆիզիկական կախվածություն, կախվածություն առաջացում, չարաշահում և գերդեզավորում։

Այլընտրանքային բժշկություն
Այլընտրանքային բժշկությունը վերաբերում է առողջապահական միջոցառումներ և միջոցներ որոնք օգտագործվում են ցավի կամ հիվանդության բուժման համար, որոնք պարտադիր չէ, որ համարվեն սովորական բժշկության մաս։ Քրոնիկ ցավի հետ գործ ունենալիս առանձնացնում ենք չորս կատեգորիաների՝ կենսաբանական, միտք-մարմին, մանիպուլյատիվ մարմին և էներգետիկ բժշկություն։

Ցույց է տրվել, որ սննդակարգի փոփոխությունների իրականացումը, որը համարվում է այլընտրանքային բժշկության փորձ, օգնում է ժամանակի ընթացքում բարելավել քրոնիկական ցավի ախտանիշները։ Սննդակարգում հավելումներ ավելացնելը սովորական սննդակարգի փոփոխություն է, երբ փորձում են թեթևացնել քրոնիկական ցավը, ընդ որում ամենաշատ ուսումնասիրված հավելումներն են՝ Acetyl-L-carnitine, alpha lipoic acid: և վիտամին E։ Վիտամին E-ն, թերևս, ամենաշատ ուսումնասիրվածն է երեքից, կան ապացույցներ, որ այն օգնում է նվազեցնել նեյրոտոքսիկությունը քաղցկեղով, բազմակի սկլերոզով և սրտանոթային հիվանդություններ ունեցողների մոտ։

Հիպնոզ, ներառյալ ինքնահիպնոզը, գտնվում է ապացուցողական փուլում։ Հիպնոզը, մասնավորապես, կարող է ցավազրկել մարդկանց մեծամասնությանը և կարող է անվտանգ այլընտրանք լինել դեղագործական դեղամիջոցների փոխարեն։ Բավարար չեն ապացույցները չեն հաստատում ողնաշարի վնասվածքի հետևանքով քրոնիկական ցավերի նվազեցումը հիպնոսի միջոցով։

Նախնական ուսումնասիրությունները պարզել են, որ բժշկական մարիխուանա օգտակար է նեյրոպաթիկ ցավերի բուժման համար, բայց ոչ երկարատև ցավերի այլ տեսակների։ ,նեյրոպաթիկ ցավի կամ ռևմատիկ հիվանդությունների հետ կապված ցավի բուժման մեջ դրա արդյունավետության ապացույցը չէ, և անհրաժեշտ է հետագա հետազոտություններ։ Քրոնիկ ոչ քաղցկեղային ցավի դեպքում վերջերս անցկացված ուսումնասիրությունը ցուց տվեցին, որ քիչ հավանական է, որ cannabinoid-ները բարձր արդյունավետ լինեն։ Այնուամենայնիվ, կանեփի կամ կանեփի վրա հիմնված դեղամիջոցների ավելի խիստ հետազոտություններ են անհրաժեշտ։

Ապացուցված է, որ Tai chi-ըմեղմում է ցավը,տևողութունը և բարելավում է կյանքի որակը քրոնիկական հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են օստեոարթրիտը, մեջքիստորին հատվածի ցավը, և օստեոպորոզը։ Պարզվել է նաև, որ Ասեղնաբուժությունը արդյունավետ և անվտանգ բուժում է ցավը նվազեցնելու և քրոնիկական ցավերի ժամանակ կյանքի որակը բարելավելու համար, ներառյալ քրոնիկ կոնքի ցավի համախտանիշ։

Տրանսկրանիալ մագնիսական խթանումը քրոնիկական ցավի նվազեցման համար չկան բավարար ապացույցներ, ևառաջացրած ազդեցությունը կաւճաժամկետ է և անարդյունավետ։

Սպա թերապիան կարող է բարելավել ցավը մեջքի քրոնիկական ցավով հիվանդների մոտ, սակայն ավելի շատ ուսումնասիրություններ են անհրաժեշտ՝ դրա արդյունավետությունը ապացուցելու համար ։

Թեև որոշ ուսումնասիրություններ կան մշկընկույզի արդյունավետությունը նեյրոպաթիկ (նյարդային) ցավը բուժեման համար, կարիք է առաջացել դրանց արդյունքները ճշգրտելու ։

Kinesio Tape-ը արդյունավետ չէ մեջքի ստորին հատվածի քրոնիկ ոչ սպեցիֆիկ ցավըվերացնելու համար։
Միոֆասցիալ ազատում օգտագործվել է ֆիբրոմիալգիայի, քրոնիկ մեջքի ստորին հատվածի և արմունկի ցավի դեպքում, սակայն բավարար ապացույցներ չկան դա հաստատելու որպես բուժման մեթոդ[։

Համաճարակաբանություն
Տարբեր երկրներում քրոնիկ ցավը դիտվում է բնակչության 8%-ից մինչև 55%-ի մոտ։ Այն դիտվում է կանանց մոտ ավելի հաճախ, քան տղամարդկանց մոտ, և քրոնիկ ցավի բուժման և կանխարգելման համար օգտագործում է մեծ քանակությամբ առողջապահական ռեսուրսներ ամբողջ աշխարհում։

Եվրոպական 15 երկրներում և Իսրայելում անցկացված լայնածավալ հեռախոսային հարցումները ցույց են տվել, որ 18 տարեկանից բարձր հարցվողների 19%-ը ցավ է ունեցել ավելի քան 6 ամիս՝ ներառյալ վերջին ամիսը, և ավելի քան երկու անգամ՝ վերջին շաբաթվա ընթացքում՝ ցավի ինտենսիվության բարձրացում։ 5 կամ ավելի վերջին փուլի համար՝ 1-ից (առանց ցավի) մինչև 10 (ամենածանր փուլը, որ կարելի է պատկերացնել)։ Խրոնիկ ցավով այս հարցվողներից 4839-ը խորացված հարցում են անցել։ Վաթսուն տոկոսը գնահատել է իրենց ցավի ինտենսիվությունը միջին (5–7), իսկ 34%–ը՝ ծանր (8–10); 46%-ն ունեցել է մշտական ցավ, 56%-ը՝ ընդհատվող; 49%-ը ցավ է ունեցել 2-15 տարի; իսկ 21%-ի մոտ ախտորոշվել է դեպրեսիա՝ ցավից։ Վաթսունմեկ տոկոսը ի վիճակի չէր աշխատելու տնից դուրս, 19%-ը կորցրել էր աշխատանքը, իսկ 13%-ը փոխել էր աշխատանքը ցավի պատճառով։ Քառասուն տոկոսն ունեցել է ցավի անբավարար կառավարում, իսկ 2%-ից պակասը դիմել է ցավի կառավարման մասնագետի։

Ենթադրվում է, որ Միացյալ Նահանգներում քրոնիկ ցավըդիտվևմ է բնակչության մոտավորապես 35%-ի մոտ, որի հետևանքով մոտ 50 միլիոն ամերիկացիներ ունեն մասնակի կամ ամբողջական հաշմանդամություն։ Ըստ Բժշկության ինստիտուտի տվյալների՝ մոտ 116 միլիոն ամերիկացիներ ապրում են խրոնիկական ցավով, ինչը վկայում է այն մասին, որ չափահաս ամերիկացիների մոտավորապես կեսն ունի որոշակի քրոնիկ ցավային վիճակ։ Mayday Fund-ի հետազոտության համաձան, 70 միլիոն ամերիկացիներ ունեն քրոնիկ ցավեր։ Ինտերնետային ուսումնասիրության արդյունքում ԱՄՆ-ում քրոնիկական ցավերի տարածվածությունը հաշվարկվել է բնակչության 30,7%-ի չափով՝ 34,3% կանանց և 26,7% տղամարդկանց համար։

Կանադայում դիտվում է, որ մոտավորապես 5 կանադացիներից 1-ն ապրում է քրոնիկ ցավով, և այդ մարդկանց կեսն ապրել է քրոնիկ ցավով 10 տարի կամ ավելի երկար:In Canada Քրոնիկ ցավը Կանադայում նույնպես ավելի շատ դիտվում է և ավելի սուր է լինում կանանց մոտ Բնիկ համայնքների մասնավորապես։

Հետևանքներ
Քնի խանգարում և անքնություն պայմանավորված դեղորայքի կիրառումով և հիվանդության ախտանիշներով հաճախ հանդիպում են քրոնիկական ցավ ունեցողների մոտ։ Այս դեպքում դժվար է բուժել՝ պայմանավորված դեղորայքային փոխազդեցությունների մեծ քանակով, հատկապես, երբ բուժվումն իրականացնում են տարբեր բժիշկների կողմից։

Ծանր քրոնիկ ցավով այմանավորվա դիտվում է տասը տարվա ընթացքում մահվան ռիսկի բարձրացման, հատկապես սրտի և շնչառական հիվանդություններից։ Այս աճի համար առաջարկվել են մի քանի մեխանիզմներ, ինչպիսիք են աննորմալ սթրեսի արձագանք օրգանիզմում էնդոկրին համակարգում։ Բացի այդ, քրոնիկական սթրեսը ազդում է սրտի և թոքերի (սրտանոթային) համակարգի առողջության վրա՝ մեծացնելով, աթերոսկլերոտիկ մարմնիկների կուտակումը զարկերակների պատերին (արթերիոսկլերոզի առաջացում)։ Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է իրականացնել լրացուցիչ հետազոտություն՝ հաստատելու ծանր քրոնիկ ցավի, սթրեսի և սրտանոթային առողջության միջև կապը։

Հոգեբանություն

Անհատականություն
Ամենահաճախակի հանդիպող անհատականության տեսակներից երկուսը, որոնց մոտ դիտվում է քրոնիկական ցավ, ըստ (MMPI) ի «փոխակերպումը V» և «նևրոտիկ եռյակը»։ Փոխակերպում V համախտանիշ ունեցող անձինք արտահայտում է չափազանցված մտահոգություն մարմնի զգայունության վերաբերյալ, զարգանում է մարմնական ախտանիշներ՝ ի պատասխան սթրեսի և հաճախ չեն կարողանում կառավարել իրենց հուզական վիճակը, ներառյալ դեպրեսիան։ Նևրոտիկ եռյակ համախտանիշ ունեցող անձինք նույնպես արտահայտում է չափազանցված մտահոգություն մարմնի զգայունության վերաբերյալ և զարգացնում է մարմնական ախտանիշներ՝ ի պատասխան սթրեսի, բայց պահանջկոտ է և բողոքում։

Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ հենց այդ նևրոտիզմից է սուր ցավը դառնում խրոնիկ, սակայն կլինիկական ապացույցները ցույց են տալիս որ ՝ գոյություն ունի նևրոտիկություն առաջացնող քրոնիկ ցավը։ Երբ երկարատև ցավը թեթևանում է թերապևտիկ միջամտությամբ, նևրոտիկ եռյակի և անհանգստության միավորները նվազում են, հաճախ հասնելով նորմալ մակարդակի։ Ինքնագնահատականը, որը հաճախ ցածր է քրոնիկական ցավ ունեցող մարդկանց մոտ, նույնպես բարելավում է ցավի վերացնելուց հետո։

Ենթադրվել է, որ Ցավի ծանրությունը կարող է դեր խաղալ ցավի զգացողության մեջ։ «Ցավի կատաստրոֆիզացումը» ցավի ավելի ուռճացված կերպով նկարագրելու միտում է, քան սովորական մարդը, շատ ավելի շատ մտածել ցավի մասին, երբ այն առաջանում է, կամ ավելի անօգնական զգալ այդ փորձառությունիցI։ Մարդիկ, ովքեր բարձր գնահատականներ են ստանում ծանրության չափումների վրա, ամենայն հավանականությամբ, ցավի փորձառությունն ավելի ինտենսիվ կգնահատեն, քան նրանք, ովքեր ցածր են գնահատում նման չափորոշիչները։ Հաճախ պատճառաբանվում է, որ ծանրացման միտումը «պատճառում է» անձին ցավն ավելի ինտենսիվ զգացողություն։ Առաջարկներից մեկն այն է, որ ծանրացումը ազդում է ցավի ընկալման վրա՝ փոխելով ուշադրությունն ու սպասումը և ուժեղացնելով ցավին հուզական արձագանքները։ Այնուամենայնիվ, ծայրահեղացումը առնվազն որոշ ասպեկտներ կարող են հանդիսանալ ինտենսիվ ցավի փորձի «արդյունք», այլ ոչ թե դրա պատճառ։ Այսինքն, որքան ավելի ուժեղ է ցավը մարդուն զգում, այնքան ավելի հավանական է, որ նա այդ մասին մտքեր ունենա, որոնք կհամապատասխանեն կատաստրոֆիզացիայի սահմանմանը։

Համատեղելիությունը վնասվացքի հետ 
Հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում (PTSD) ունեցող անհատներն ունեն բարձր համակցվածություն քրոնիկ ցավի նկատմամբ։ Ինչպես PTSD, այնպես էլ քրոնիկական ցավով հիվանդները նշում են ցավի ավելի մեծ ինտենսիվություն, քան նրանք, ովքեր չունեն PTSD համակցված հիվանդություն։

Ազդեցություն ճանաչողության վրա=
Քրոնիկ ցավի ազդեցությունը ճանաչողության վրա դեռևս չուսումնասիրված ոլորտ է, սակայն հրապարակվել են մի քանի նախնական եզրակացություններ։ Խրոնիկական ցավ ունեցող մարդկանց մեծ մասը դժգոհում է ճանաչողությունից ճանաչողական խանգարում, ինչպիսիք են մոռացկոտությունը, ուշադրության վատթարցումը և առաջադրանքները կատարելու դժվարությունը։ Օբյեկտիվ հետազտությունները պարզել են, որ քրոնիկական ցավով տառապող մարդիկ կարող են զգալ ուշադրության, հիշողության, մտավոր ունակությունների, բանավոր խոսքի, ճանաչողական առաջադրանքների արձագանքման արագության և կառուցվածքային առաջադրանքների կատարման արագության խանգարումներ։ Քրոնիկ ցավի ազդեցությունը ճանաչողության վրա քիչ հետազոտված ոլորտ է:, սակայն հրապարակվել են մի քանի փորձնական եզրակացություններ։ Խրոնիկական ցավ ունեցող մարդկանց մեծ մասը դժգոհում է ճանաչողական խանգարում, ինչպիսիք են մոռացկոտությունը, ուշադրության կենտրոնացման դժվարությունը և առաջադրանքները կատարելու դժվարությունը։ Օբյեկտիվ թեստավորումը պարզել է, որ քրոնիկական ցավ ունեցող մարդիկ հակված են զգալ ուշադրության, հիշողության, մտավոր ճկունության, բանավոր կարողության, ճանաչողական առաջադրանքների արձագանքման արագության և կառուցվածքային առաջադրանքների կատարման արագության խանգարումներ։ 2018-ի ուսումնասիրությունների հետազոտութաբ հիման վրա խրոնիկական ցավ ունեցող մարդկանց միջանձնային հարաբերությունների և հիշողության, ուշադրության և վերլուծական ֆունկցիայի վատ արդուքների արդյունքների մասին։

Հասարակության և մարդկանց ազդեցությունը

Սոցիալական ազդեցություն
Սոցիալական աջակցություն ունի կարևոր ազդեցություն քրոնիկական ցավ ունեցող անհատների համար։ Մասնավորապես, ցավի ինտենսիվությունը, ցավի վերահսկումը և ցավին երկարատևությունը կախված են սոցիալական աջակցության տարբեր մակարդակների և տեսակների ազդեցությունից։ Այս հետազոտության մեծ մասը կենտրոնացած է զգացմունքային, գործիքային, շոշափելի և տեղեկատվական սոցիալական աջակցության վրա։ Մշտական ցավ ունեցող մարդիկ հակված են ապավինել իրենց սոցիալական աջակցությանը որպես հաղթահարման մեխանիզմ և, հետևաբար, ավելի լավ արդյունքներ են ունենում, ավելին աջակցող սոցիալական ցանցերի մաս են կազմում։ Հետազոտված ուսումնասիրությունների մեծ մասում ուղղակի նշանակալի կապ կար սոցիալական գործունեության կամ սոցիալական աջակցության և ցավի միջև։ Ցավի ավելի բարձր մակարդակը կապված էր սոցիալական գործոնի նվազման, սոցիալական աջակցության ցածր մակարդակի և սոցիալական գործունեության նվազման հետ։

Ռասայական անհամապատասխանություն
Ապացույցներ կան կողմնակալ վերաբերմուքի և բացասական կարծրատիպերի վերաբերյալ ռասայական փոքրամասնությունների ցավի դեմ բուժում իրականացնելու կապի մասին։  Փոքրամասնություններին կարող են մերժել ցավազրկման և ցավազրկող դեղերի ախտորոշումը, և ավելի հավանական է, քիչ հավանական է որ նրանք անցնեն նյութերի չարաշահման գնահատման թեստ, և ավելի քիչ հավանական է, որ տեղափոխվեն ցավի մասնագետի հետազոտություն։ Նախնական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բուժաշխատողները կարող են ավելի քիչ ատասխանատվություն ունենալ սևամորթ հիվանդների նկատմամբ և անտեսել նրանց ցավը, ինչը հանգեցնում է բուժման հետաձգմանը և անարդյունավետության։ Փոքրամասնությունները կարող են զգալ համանուն լեզվով խոսելու խնդիր՝ սահմանափակելով քրոնիկ ցավով անձի և բուժող մասնագետների միջև ներգրավվածության բարձր մակարդակը։

Անարդարության ընկալումը
Ինչպես ենթադրվում է, աղետների հետևանքով նկատվող վնասվածքները, նպաստում են խրոնիկական ցավի ծանրությանը և տևողությանը։ Ցավի հետ կապված զգայական ընկալումը, որն արտացոլում է ցավի կամ վնասվածքի հետ կապված ծանրությունն ու անուղղելիությունը (օրինակ՝ «Ես պարզապես ուզում եմ իմ կյանքը վերադարձնել») և արտաքին մեղքն ու անարդարությունը («Ես տառապում եմ դրա պատճառով»։ ուրիշի անփութությունը»)։ Առաջարկվել է, որ վերևից ներքև մշակման/ճանաչողական գնահատման հետ կապված խնդիրները կարող են օգտագործվել այս խնդիրը ավելի լավ հասկանալու և բուժելու համար։

Քրոնիկ ցավ և COVID-19
COVID-19-ը խաթարել է շատերի կյանքը՝ հանգեցնելով մեծ ֆիզիկական, հոգեբանական և սոցիալ-տնտեսական հետևանքներ ընդհանուր բնակչության վրա։ Սոցիալական հեռավորության պահպանման պրակտիկան, որը սահմանում է համաճարակի կանոններգը, փոխում է սոցիալական փոխազդեցության ծանոթ օրինաչափությունները՝ պայմաններ ստեղծելով այն անվանել հավաքական տխրության կամ վշտի շրջան ։ Խրոնիկ ցավ ունեցող մարդիկ հակված են ներկայանալու երկու կարգավիճակ՝ երբեմն արտահայտելով, որ իրենց ցավի առկայությունը ուղղում է դեպի բժշկության և դրանից դուրս։ Քանի որ գլոբալ բնակչության մեծ մասը դիմանում է սոցիալական մեկուսացման և երկար ժամանակաշրջան առանձնացմանը, մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ COVID-19-ից քրոնիկական ցավ ունեցող մարդիկ ավելի շատ կարեկցանք են զգացել համաճարակի ընթացքում իրենց նկատմամբ։

Քրոնիկ ցավի ազդեցությունը աշխատավայրում 
Աշխատավայրում քրոնիկական ցավի հետևանքները զգալի խնդիր են առաջացնում ինչպես հիվանդի, այնպես էլ աշխատակիցների համար. խնդիր, որը դիտվում է աշխարհի շատ երկրներում աշխատուժի աճող ծերացման պատճառով։ Այս ամենը հաշվի առնելով կազմակերպությունները կարող են բարելավել իրենց աշխատավայրի սոցիալական միջավայրը ինչը կարող է աշխատակիցների քրոնիկական ցավը թեթևացնելու կամ հակառակ դեպքում վատթարացնել վիճակը։ Որպես օրինակ ներկայացնենք, թե ինչպես սոցիալական միջավայրը կարող է ազդել խրոնիկ ցավի վրա, որոշ հետազոտություններ պարզել են, որ սոցիալական բարձր մակարդակը պերֆեկցիոնիզմը (կատարելություն, որն առաջացել է ուրիշների արտաքին ճնշման հետևանքով, օրինակ՝ ղեկավարի կողմից) կարող է ազդել քրոնիկ ցավով տառապող անձի վրա, դրանով իսկ մեծացնելով աշխատանքային լարվածությունը և նվազեցնելով աշխատանքից բավարարվածությունը։

Ազդեցությունը շարժունակության և ճանապարհային անվտանգության վրա

2022 թվականի համակարգված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ խրոնիկական ցավը կարող է մեծացնել վարորդների շրջանում վթարի ռիսկը։ Քրոնիկ ցավ ունեցող վարորդները նշում են, որ դժվարություններ են ունեցել անվտանգության հետ կապված, ինչպիսիք են ամրակապումը, ուշադրությունը երթևեկության ժամանակ, շրջադարձերը և այլն։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 

Ցավ
Կենտրոնական նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Հիվանդություններ