Աուրա (ախտանիշ)

Աուրա (ախտանիշ), ընկալման խանգարում է, որը զգում են էպիլեպսիայով կամ միգրենով տառապող անձինք։ Էպիլեպտիկ աուրան նոպա է։

Էպիլեպտիկ և միգրենային աուրան պայմանավորված է ուղեղի որոշակի հատվածների ներգրավմամբ, որոնք որոշում են աուրայի ախտանիշները։ Հետևաբար, եթե ախտահարվում է ուղեղի տեսողական հատվածը, առաջանում են տեսողական ախտանիշներ, իսկ եթե ախտահարվում է զգայական հատվածը, առաջանում են զգայական ախտանիշներ։

Էպիլեպտիկ աուրան սուբյեկտիվ զգայական կամ հոգեկան երևույթ է, որը պայմանավորված է կիզակետային նոպայով, այսինքն՝ նոպա, որն առաջանում է ուղեղի այն հատվածից, որը պատասխանատու է տվյալ խանգարված ֆունկցիայի համար, իսկ խանգարված ֆունկցիան արտահայտվում է աուրայի ախտանիշներով։ Դա կարևոր է, քանի որ հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել ուղեղի վնասված հատվածը։ Էպիլեպտիկ աուրային շատ դեպքերում հաջորդում են նոպայի այլ դրսևորումներ, օրինակ՝ ցնցումներ, քանի որ էպիլեպտիկ արտանետումը տարածվում է ուղեղի այլ մասեր։ Հազվադեպ այն մնում է մեկուսացված։ Աուրան թույլ է տալիս որոշ մարդկանց, ովքեր ունեն էպիլեպսիա, կանխել իրենց և/կամ ուրիշների վնասվածքները, նոպայի ժամանակ, երբ նրանք կորցնում են գիտակցությունը։

Միգրեն 

Դեպքերի ճնշող մեծամասնությունում միգրենի աուրան տեսողական է, քանի որ դիսֆունկցիան սկսվում է գլխուղեղի տեսողական կեղևից։ Աուրային սովորաբար հաջորդում է գլխացավը, որի տևողությունը տատանվում է րոպեից մինչև մեկ ժամ։ Սակայն միգրենի աուրան կարող է դրսևորվել նաև առանձին, այսինքն՝ առանց գլխացավի։ Աուրա կարող է դիտվել միգրենի ողջ ընթացքում՝ կախված տեսակից, այն կարող է նաև անհետանալ, հանգեցնել մարդուն ապակողմնորոշման և շփոթվածության առաջացման։ Միգրեն ունեցող մարդկանց համար ընդհանուր է միգրենի ժամանակ մեկից ավելի տեսակի աուրայի առաջացումը։ Մարդկանց մեծամասնության մոտ՝ ում մոտ հանդիպում է աուրա, աուրան լինում է նույն տեսակի։ Աուրան կարող է նաև զուգակցվել խուճապի հանկարծակի առաջացման, խուճապի նոպաների կամ տագնապային նոպաների առաջացման հետ, ինչը դժվարություններ է ստեղծում ախտորոշման մեջ։ Այն հիվանդների դիֆերենցիալ ախտորոշումը, ովքեր ունենում են պարեսթեզիա, դեռեալիզացիա, գլխապտույտ, կրծքավանդակի ցավեր, ցնցումներ և սրտխփոցներ, կարող է բավականին դժվար լինել։

Նոպաներ 

Էպիլեպտիկ աուրան գլխուղեղի ֆունկցիոնալ կեղևի ակտիվացման հետևանք է՝ խանգարված նեյրոնալ արտանետմամբ։ Բացի սպասվող նոպայի համար նախազգուշացնող նշան լինելուց, աուրայի բնույթը կարող է պատկերացում տալ նոպաների կամ միգրենի տեղակայման և լատերալիզացիայի մասին։

Ամենատարածված աուրան ներառում է շարժիչ, սոմատոսենսոր, տեսողական և լսողական ախտանիշներ։ Աուրայի ընթացքում ուղեղի ակտիվացումը կարող է տարածվել մի քանի շրջաններով՝ անընդհատ կամ ընդհատ, նույն կամ տարբեր մասերում։

Աուրան հատկապես տարածված է կիզակետային նոպաների ժամանակ։ Եթե գլխուղեղի շարժիչային կեղևի նեյրոններն գերգրգռվում են, առաջանում է շարժիչ աուրա։ Նմանապես, սոմատոսենսոր աուրան (օրինակ՝ քորը, թմրածությունը և ցավ) կարող է առաջանալ, եթե ներգրավվում է գլխուղեղի սոմատոսենսոր կեղևը։ Երբ ուղեղի առաջնային սոմատոսենսորային կեղևը ակտիվանում է, մարմնի հակառակ կողմում գտնվող ավելի անջատ մասերը և երկրորդային սոմատոսենսերային հատվածները հանգեցնում են նոպայի կիզակետի միակողմանի ախտանիշների առաջացմանը։

Տեսողական աուրան կարող է լինել պարզ կամ բարդ։ Պարզ տեսողական աուրայի ախտանիշներն են անշարժ, թարթող կամ շարժվող լույսերը/ձևերը/գույները, որոնք առաջանում են հիմնականում գլխուղեղի առաջնային տեսողական կեղևի գործունեության խանգարման հետևանքով։ Կոմպլեքս տեսողական աուրան կարող է ներառել մարդկանց, տեսարաններ և առարկաներ, որոնք առաջանում են քունքոսկրածոծրակային միացման գրգռման հետևանքով և լատերալիզացվում են մեկ կիսադաշտի վրա։ Լսողական աուրան կարող է լինել պարզ (զանգ, բզզոց) կամ բարդ (ձայներ, երաժշտություն)։ Պարզ ախտանշանները կարող են առաջանալ գլխուղեղի առաջնային լսողական կեղևի ակտիվացումից, իսկ բարդ ախտանիշեր՝ քունքոսկրածոծրակային կեղևից։

Օրինակներ 

Աուրայի զգացողությունը կարող է ներառել հետևյալներից մեկը կամ մի քանիսը.

Տեսողական փոփոխություններ 
 Պայծառ լույսեր և կետիկներ
 Զիգզագաձև գծեր
 Առարկաների չափի կամ ձևի աղավաղումներ
 Վիբրացիոն տեսողական դաշտ
 Աչքի միգրեն/ թրթռացող սկոտոմա
 Շողացող, հաճախ կորացած բծեր
 Թունելի տեսիլք
 Սկոտոմա
 Մուգ բծեր
 Մեկ աչքի ցանցաթաղանթի պղտորում
 Դանդաղ տարածվող բծերը
 Գեղադիտակի էֆեկտներ
 Մեկ կամ երկու աչքի ժամանակավոր կուրություն
 Լույսի նկատմամբ զգայունության բարձրացում

Լսողական փոփոխություններ 
 Լսողական զգայապատրանքներ՝ լսում են ձայներ կամ հնչյուններ, որոնք գոյություն չունեն
 Շրջակա միջավայրում ձայների կամ հնչյունների փոփոխություն՝ բզզոց, ցնցում, ամպլիտուդի մոդուլյացիա
 Լսողական զգայունության բարձրացում
 Գլխապտույտ առաջացնող վեստիբուլյար դիսֆունկցիան

Այլ զգացողություններ 
 Տարօրինակ հոտերի (ֆանտոսմիա) կամ համերի (համային զգայապատրանք) զգացողություն
 Հոտառական զգայունության բարձրացում
 Սինեսթեզիա
 Դեժա վյու կամ ժամե վյու
 Գլխուղեղային աուրան
 Որովայնի աուրան
 Սրտխառնոց
 Թմրություն կամ ծակծկոց (պարեսթեզիա)
 Թուլության զգացողություն մարմնի մի կողմում (հեմիպարեզ)
 Դիսոցիացիա
 Գերտաքացման և գերքրտնարտադրության զգացողություն
 Խոսելու անկարողություն (աֆազիա) կամ անորոշ խոսք

Տես նաև 
 Զգայապատրանք
 Սինեսթեզիա

Ծանոթագրություններ 

Էպիլեպսիա
Բժշկական եզրեր
Զգայապատրանք
Նյարդաբանություն
Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Հոգեկան հիվանդություններ ախտանիշներ և նշաններ
Նյարդային համակարգի հիվանդությունների ախտանիշներ և նշաններ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ