Արյան եղբայրություն

Արյան եղբայրություն կամ քույրություն, ծիսական ազգակցական կապի ձև նույն սեռի երկու մարդու միջև, ովքեր արյունակից ազգականներ չեն, բայց հավատարմության երդում են տվել միմյանց՝ համապատասխան արարողակարգով, որը հայտնի է որպես արյան երդում։ Այդ նպատակով երկու մարդկանցից յուրաքանչյուրն իր մատի, ձեռքի կամ նախաբազկի վրա փոքր կտրվածք է անում, այնուհետև երկու կտրվածքները սեղմվում և կապվում են, գաղափարն այն է, որ մեկի արյունն այժմ հոսում է մյուսի երակներում։

Ակտը վտանգ է պարունակում արյան միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների պատճառով։ Գործընթացը սովորաբար մասնակցին տալիս է մյուս մասնակցի հետ կապվածության ուժեղացված խորհրդանշական զգացում։

Մշակույթում

Սկանդինավիա 

Սկանդինավցիները, ովքեր կնքում էին խնամատար եղբայրության դաշնագիր (իսլ.՝ Fóstbræðralag) ներառում էին ծես, որով նրանք թողնում էին, որ իրենց արյունը հոսի, մինչ նրանք կանցնեին նիզակի կամ նիզակների վրա հենված խոտածածկի շերտից՝ ճիմից կազմված կամարի տակով։ Օրինակը նկարագրված է Gísla սագայում։ «Երդվյալ եղբայրներ» (Fóstbræðra) սագայում Թորգեյր Հավարսոնի (Þorgeir Hávarsson) և Թորմոդ Բերսասոնի (Þormóð Bersason) կապը նույնպես կնքվում է նման ծեսով, ծիսակարգը կոչվում է խաղ (leikr):

Örvar-Oddr-ի սագան պարունակում է արյունակցական եղբայրության ևս մեկ նշանավոր պատմություն։ Örvar-Oddr-ը, շվեդ հայտնի ռազմիկ Հյալմարի հետ ոչ-ոքիի մենամարտելուց հետո, եղբայրանում է նրա հետ այս ծեսով։

Հյուսիսային Եվրոպայի դիցաբանության մեջ Գունտահարն ու Հյոգնին դարձան Սիգուրդի արյունակից եղբայրները, երբ նա ամուսնացավ իրենց քրոջ՝ Գուդրունի հետ. Վագների «Գյոթերդամմերունգ» օպերայում, նրա «Մատանիների ցիկլի» եզրափակիչ մասում, նույնը տեղի է ունենում Գյունտերի և Վագների Սիգուրդ տարբերակի՝ Զիգֆրիդի միջև, որը նշանավորվում է «Արյան եղբայրության լեյտմոտիվով»։ Բացի այդ, Լոկասեննայում հակիրճ ասվում է, որ Օդինն ու Լոկին արյունակից եղբայրներ են։

Սկյութիա 

Սկյութ ուխտավորներն իրենց արյունը կաթեցնում էին գինով լցված բաժակի մեջ, որից հետո խմում էին այն։ Յուրաքանչյուր տղամարդու թույլատրվում էր ցանկացած պահի ունենալ առավելագույնը երեք արյան եղբայր, որպեսզի նրա հավատարմության վերաբերյալ չծագեր անվստահություն։ Որպես հետևանք, արյան եղբայրությունը շատ պահանջված էր և հաճախ դրան նախորդում էր միասնականության և բարեկամության երկար ժամանակաշրջանը (Լուկիանոս, Թոքսարիս)։ Ք.ա. 4-րդ դարի երկու սկյութ ռազմիկների պատկերները, որոնք խմում էին մեկ եղջյուրից (առավել ուշագրավ՝ Կուլ-Օբա սկյութական դամբարանաբլրի ոսկե ապլիկացիան) կապված են սկյութական արյունակցական եղբայրության երդման հետ։

Հունգարացի հայդուկները նման արարողություն էին անում, թեև գինին հաճախ փոխարինում էին կաթով, որպեսզի արյունն ավելի տեսանելի լիներ։

Արևելյան Ասիա 

Ասիական մշակույթներում արյունակից եղբայր դառնալու գործողությունը և արարողությունը սովորաբար ծառայում էր ցեղային հարաբերությունների, այսինքն՝ այսինքն՝ ցեղերի միջև դաշինք ստեղծելու համար։ Այդ նպատակով այն կիրառվում էր հատկապես մոնղոլների, թյուրքերի և վաղ չինացիների շրջանում։

«Եռաթագավորություն» սիրավեպում, չինական դասական գրականության երեք գլխավոր հերոսները երդում (Դեղձի այգու երդումը) են տալիս լինել արյունակից եղբայներ՝ զոհաբերելով սև եզ սպիտակ ձի և երդվելով հավատքով։ Կենդանիների զոհաբերության հետ կապված արյան այլ երդումները բնորոշ էին ապստամբ խմբերին, ինչպես, օրինակ, 1440-ականներին Դեն Մաոկիի գլխավորած ապստամբությունը, հանցավոր կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Լին Դաոկյանի տրիադան կամ ծովահենները, և ոչ Հան էթնիկ փոքրամասնություններին, ինչպիսիք են մոնղոլները կամ մանջուրները։ Չինգիզ խանը ուներ մի «անդա» (anda), որը կոչվում էր Ջամուխա։ Տերմինը գոյություն ունի նաև հին թուրքերենում՝ ant ičmek («երդում տալ»), որը ծագել է «թույնով հնագույն փորձությունից»։ Թյուրքական տերմինը, եթե միջին մոնղոլերեն փոխառություն չէ, ապա կապված է մոնղոլական «անդայի» հետ։

Ֆիլիպիններ 

Ֆիլիպիններում արյան կոմպակտը (sandugo կամ sanduguan, բառացիորեն «մեկ արյուն») հին ծես է, որոնք նախատեսված էին բարեկամության կամ պայմանագրի կնքման կամ համաձայնագրի վավերացման համար։ Դրանք նկարագրված են կղզիների վաղ իսպանացի և պորտուգալացի հետախույզների գրառումներում։ Վիսայա ժողովրդի ծիսակարգի ամենահայտնի տարբերակը ներառում է երկու կողմերից մի կաթիլ արյուն խառնել մեկ բաժակ գինու մեջ, որը հետո խմում են։ Գոյություն ունեն նաև այլ տարբերակներ, ինչպես Պալավանում, որը նկարագրում է ծեսը, որը ներառում է կրծքավանդակի կտրվածք, այնուհետև արյունը լցնել լեզվի վրա կամ ճակատին։

Աֆրիկա 

Արյան երդումն օգտագործվել է մոտավորապես նույն ձևով, ինչ արդեն նկարագրվել է Ենթասահարյան Աֆրիկայի մեծ մասում։ Բրիտանական գաղութատիրության կառավարիչ Լորդ Լուգարդը հայտնի է նրանով, որ արյունակից եղբայր է դարձել բազմաթիվ աֆրիկացի ղեկավարների հետ՝ որպես Աֆրիկայում գտնվող իր քաղաքական քաղաքականության մի մաս։ Նրա արյունակից հզոր եղբայրը Կիկույու ցեղապետ Վայյակի Վա Հինգան էր։ Դեյվիդ Լիվինգսթոնը գրել է նմանատիպ պրակտիկայի մասին, որը կոչվում է «Կասենդի»։

Հարավարևելյան Եվրոպա 

Արյան եղբայրները մեծապես տարածված էին հին Հարավարևելյան Եվրոպայում, որտեղ, օրինակ, զինվորների ամբողջ խումբը արարողության միջոցով դառնում էր մեկ ընտանիք։ Այն, հավանաբար, առավել տարածված էր Բալկաններում Օսմանյան ժամանակաշրջանում, որն էլ օգնեց ճնշված ժողովրդին ավելի արդյունավետ պայքարել թշնամու դեմ. արյան եղբայրությունները տարածված էին ներկայիս Ալբանիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Բուլղարիայում, Խորվաթիայում, Հունաստանում, Չեռնոգորիայում, Սերբիայում, Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությունում։ 

Քրիստոնեությունը նույնպես ճանաչել է երդվյալ եղբայրության արարողությունը։

Ենթադրվում է, որ զենքերը միահյուսելու և գինի խմելու ավանդույթը նույնպես արյունակից եղբայր դառնալու խորհրդանիշ է։

Հայտնի արյան եղբայրներ

Պատմական կերպարներ 

 Մեր թվարկության 9-րդ դարում հունգարական յոթ ցեղերի պարագլուխները միմյանց արյունից խմելով դաշինք կազմեցին և ընտրեցին Ալմոսին որպես առաջնորդ։
 1066 թվականին Ռոբերտ դ'Օուլին և Ռոջեր դ'Իվրին՝ երկու նորմանդական ասպետներ, որոնք մասնակցում էին Անգլիայի նորմանական նվաճմանը, հայտնի էին որպես արյան եղբայրներ։ Նրանք նախապես պայմանավորվել էին կիսել այդ արկածախնդրության շահույթը։ Երկուսն էլ վերապրեցին Հասթինգսի ճակատամարտը, հողեր ստացան Օքսֆորդշիրում և այլուր, այնուհետև միասին աշխատեցին տարբեր նախագծերի վրա, ինչպիսին է Ուոլինգֆորդի ամրոցը։
 12-րդ դարում մոնղոլ առաջնորդներ Եսյուխեյը (Թեմյուջինի հայրը) և Տողրուլը (հետագայում Թեմյուջինի դաշնակիցը) արյունակից եղբայրներ էին։
 Թեմուջինը (Չինգիզ խան) և Ջամուխան մանկության ընկերներ և արյունակից եղբայրներ էին, թեև Ջամուխան հետագայում դավաճանեց Թեմյուջինին։ Ջամուխան հրաժարվեց հաշտությունից և այդպիսով մահապատժի ենթարկվեց Թեմյուջինի հրամանով։
 Միջնադարյան Սերբիայում նրա երկու արյունակից եղբայրները՝ Իվան Կոսանչիչը և Միլան Տոպլիչանինը, ուղեկցել են Միլոշ Օբիլիչին Կոսովոյի ճակատամարտից առաջ։
 Մեր թվարկության 18-րդ դարում բրիտանական թագավոր Ջորջ III-ի էմիսարները և Ջամայկայի մարունների առաջնորդները, ըստ տեղեկությունների, միմյանց արյուն էին խմում խաղաղության պայմանագրեր կնքելիս։
 Արյունակից եղբայրներ էին Սերբական հեղափոխության (1804-1817) ժամանակ՝ ապստամբների առաջնորդ Կարագեորգին (1762-1817) և հրամանատար Միլուտին Սավիչը (1762–1842)։ Կարագեորգեն և հույն կամավոր Գիորգակիս Օլիմպիոսը (1772–1821); հրամանատար Հայդուկ-Վելկոն (1780–1813) և Գիորգակիս Օլիմպիոսը; հրամանատարներ Ստոյան Չուպիչը (1765–1815) և Բակալ-Միլոսավը; հրամանատարներ Ցինկար-Ջանկոն (1779–1833), Միլոշ Պոցերացը (1776–1811) և Անտա Բոգիչևիչը (1758–1813):
 Արյունակից եղբայրներ էին Սերբիայի վերջին Իշխանությունում Միլան Օբրենովիչ (1854–1901) և Միլան Պիրոչանաց (1837–1897) արքայազները; Աչիմ Չումիչ (1836–1901) և Կոստա Պրոտիչ (1831–1892); Ջուրա Յակշիչը (1832–1878) և Ստևան Վլադիսլավ Կաչանսկին (1829–1890):
 Հունական անկախության պատերազմում (1821-1830) հույն Նիկոլաոս Կրիեզոտիսը և չեռնոգորցի Վասո Բրաևիչը համարվում էին արյունակից եղբայրներ։
 Սամոացի ըմբիշ «Բարձր պետ» Պիտեր Մայվիան համարվում էր Ամիտուանաի Անոայիի արյունակից եղբայրը, որը ըմբիշներ Աֆա և Սիկա Անոաների հայրն է, որը հայտնի էր որպես վայրի սամոացիներ։ Այսպիսով, այդ ժամանակվանից ի վեր Անոայի ընտանիքը համարում է Մաիվիայի ճյուղը՝ որպես սեփական կլանի ընդլայնում։

Բանահյուսությունում 

 Հայտնի է, որ սկանդինավյան աստվածները՝ Լոկին և Օդինը, Լոկասենա առասպելի անցյալ օրերում արյուն են խառնել։ Սա ընդունվել է որպես բացատրություն, թե ինչու էին Լոկին ընդհանրապես հանդուրժում աստվածները։
 Լյու Բեյ, Գուան Յու և Չժան Ֆեյ։ Լո Գուանչժոնգի «Երեք թագավորությունների սիրավեպ» պատմական վեպում այս երեք տղամարդիկ երդվում են «Դեղձենու այգու երդմամբ», որ չնայած նույն օրը չեն ծնվել, նրանց երդվյալ եղբայրությունը կավարտվի նույն օրը մահանալով։ Պատմություններում միայն նշում են, որ երեք տղամարդիկ «եղբայրների նման մտերիմ էին»։
 Ու Չենենի «Ճանապարհորդություն դեպի արևմուտք» չինական վեպում Սուն Վուքոնգը (կապիկների արքան) արյունակից եղբայրներ են Նիու Մոուանգի (Ցուլ Դեմոն Արքան) հետ, սակայն ավելի ուշ այս եղբայրական հարաբերությունները մոռացության են մատնվել ցլի դևի որդու հետ կապված կոնֆլիկտի պատճառով, որն այլ այլ խնդիրներ առաջացեց Վուկոնգի համար։
 Սերբական էպիկական պոեզիայում կան մի քանի արյունակցական եղբայրություններ։ Միլոշ Օբիլիչը՝ Միլան Տոպլիցայի և Իվան Կոսանչիչի հետ, Միլոշ Օբիլիչը՝ արքայազն Մարկոյի, Միլոշ Օբիլիչը՝ Յուգովիչ եղբայրների, դեսպոտ Վուկ Գրգուրևիչի և Դմիտար Յակշիչի հետ։

Գրականությունում 
Վինետուն և Հին Շաթերհանդը Կարլ Մայի ստեղծագործություններում։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Միջանձնային հարաբերություններ
Արյուն
Արարողություններ
Ազգակցություն և սերում
Հասարակություն
Ընկերություն
Մշակույթ
Երդում
Մշակութային մարդաբանություն
Քույրեր և եղբայրներ
Սովորույթներ