Իզաբելլա Անդրեինի

Իզաբելլա Անդրեինի (, ծննդյան անունը՝ Իզաբելլա Կանալի, հայտնի է նաև որպես Իզաբելլա դա Պադովա, ), կոմեդիա դել'արտեի իտալացի դերասանուհի, որի պատվին կոչվել է Իզաբելլայի դիմակը, դրամատուրգ, բանաստեղծուհի։ Եղել է իր ժամանակի ամենահայտնի դերասաններից մեկը, 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին հայտնի Վենետիկի իտալացի դերասանների ընտանիքի ներկայացուցիչ։

Ֆրանչեսկո Անդրեինիի կինը, Ջամբատիստա Անդրեինիի մայրը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1562 թվականին Պադովայում։ Չնայած նրա ընտանիքը հարուստ չի եղել, Իզաբելլան ստացել է լիարժեք դասական կրթություն։ Հետաքրքրվել է գրականությամբ, մշակույթով, տիրապետել է մի քանի լեզուների, որոնք հետագայում օգտագործել է իր La Pazzia d'Isabella («Իզաբելլայի ազտվածային խենթությունը») թատերական ներկայացման մեջ։

1576 թվականին Իզաբելլա Անդրեինին տասնչորս տարեկան հասակում ընդունվել է Ֆլամինիո Սկալայի թատերախումբ։ Նա հանդես է եկել որպես «Ջելոզի» (I Gelosi) իտալական դերասանական թատերախմբի կազմում, որը վայելել է Հյուսիսային Իտալիայի արիստոկրատների հովանավորությունը, ելույթ ունեցել Իտալիայի և Ֆրանսիայի բարձրագույն սոցիալական շրջանակների ներկայացուցիչների առաջ։ Ֆրանսիայի թագավոր Հենրի III-ը սիրում էր դիտել այս թատերախմբի ներկայացումները և դիտել է նրանց ներկայացումը Վենետիկում, որտեղ Իզաբելլան նույնպես ելույթ է ունենեցել։ 1589 թվականին նա խաղացել է Ֆլորենցիայում Ֆերդինանդո I Մեդիչիի և Քրիստինա Լոթարինգացու հարսանեկան արարողության ժամանակ։ Խմբի հետ Իզաբելլա Անդրեինին աշխատել է մինչև իր մահը։

Իզաբելլա Անդրիենին եղել է դիմակների թատրոնի ամենահայտնի դերասանուհին, իր անունը կրող քնարական հերոսուհու հմայիչ կերպարի ստեղծողը։ Իզաբելլան ունեցել է իմպրովիզացիայի յուրօրինակ շնորհ, աչքի է ընկել հազվագյուտ գեղեցկությամբ, խելքով և կրթությամբ, որոնք գովերգել են Տորկվատո Տասսոն, Ջամբատիստա Մարինոն և Գաբրիելլո Կյաբրերան։

Բեմում ելույթ ունենալուց բացի Իզաբելլա Անդրեինին շատ ժամանակ է նվիրե գրական գործունեությանը, գրել է պիեսներ և բանաստեղծություններ։ 1587 թվականից սկսած նրա սոնետները տպագրվել են իտալական զանազան գրքերում և ժողովածուներում։ «Միրտիլլա» («Mirtilla», 1588) պիեսի հրատարակումից հետո Իզաբելլա Անդրեինին սկսել է թղթակցել բազմաթիվ գրական գործիչների հետ, մասնակցել նրանց հանդիպումներին, ինչը արտառոց նվաճում էր այդ ժամանակի կնոջ համար։ 1601 թվականին դարձել է Accademia degli Intenti առընթեր գրական միության անդամ Պավիայում  և վերցրել Accesa կեղծանունը։ Հռոմեական կարդինալ Ջորջիո Ցինտիո Ալդոբրանդինիի կողմից անցկացվող պոեզիայի մրցույթում Իզաբելլա Անդրեինին գրավել է երկրորդ տեղը՝ զիջելով բանաստեղծ Տորկվատո Տասսո։

Իր ստեղծագործությամբ Իզաբելլա Անդրեինին ոգեշնչել է ֆրանսիացի բազմաթիվ բանաստեղծների, մասնավորապես Իսահակ դյու Ռայերին (շուրջ 1631)։

1602 թվականին Իզաբելլա Անդրեինին «Ջելոզի» խմբի հետ շրջագայել է Իտալիայի հյուսիսում, իսկ 1603 թվականին՝ ելույթ է ունեցել Հենրի 4-ի և Մարիա Մեդիչիի պալատում Ֆոնտենբլոյում և Փարիզում։ Այս շրջագայությունը եղել է վերջինը նրա կյանքում. Իտալիա վերադառնալից Իզաբելլա Անդրեինին Լիոնի մերձակայքում մահացել է  վիժումի հետևանքներից։ Այնտեղ էլ թաղվել է Սուրբ Խաչ եկեղեցում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 
 Aliverti, Maria Ines (2008). "An Icon for a New Woman: A Previously Unidentified Portrait of Isabella Andreini by Paolo Veronese", Early Theatre, Vol. 11, No. 2, pp. 159–180. .
 Bosi Monteath, Kathryn, “Accolades for an actress: on some literary and musical tributes for Isabella Andreini”, Recercare, XV (2003), pp. 73–117.
Biography Italian Women Writers, at the site of the University of Chicago.

 Delplano, Roberto (1998). About the Innamorati characters and Isabella Andreini
 Kerr, Rosalind. The Fame Monster: Diva Worship from Isabella Andreini to Lady Gaga. Italian Studies. 70, 3, 402–415, Aug. 2015. 
 Kerr, Rosalind. The Rise of the Diva on the Sixteenth-Century Commedia dell'Arte Stage. Toronto, CANADA: University of Toronto Press, 2015. ProQuest ebrary. Web. 4 December 2016.
 MacNeil, Anne. "The Divine Madness of Isabella Andreini." Journal of the Royal Musical Association, vol. 120, no. 2, 1995, pp. 195–215. JSTOR 766509.
 McGill, Kathleen. "Women and Performance: The Development of Improvisation by the Sixteenth-Century Commedia Dell'Arte." Theatre Journal, vol. 43, no. 1, 1991, pp. 59–69. JSTOR 3207950.
 Myers, Alice. "Isabella Andreini." Great Lives from History: Renaissance & Early Modern Era, 1454–1600. Ed. Christina J. Moose. Hackensack: Salem, 2005. n. pag. Salem Online. Web. 4 December 2016. http://online.salempress.com/
 Richmond, Hugh Macrae. "Isabella Canali Andreini." Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition. 1, Apr. 2016. 
 
 Romana de' Angelis, Francesca (1991). La divina Isabella: vita straordinaria di una donna del Cinquecento. Florence: Sansoni. .
 Savoia, Francesca (2008). "Isabella Andreini (1562? – 10 June 1604)", pp. 28–40, in Dictionary of Literary Biography, Volume 239: Seventeenth-Century Italian Poets and Dramatists, edited by Albert N. Mancini and Glenn Palen Pierce. Farmington Hills, Michigan: Gale. .
 Sorrenti, Anne-Marie. "Mad-Hot Madrigals: Selections From The Rime (1601) Of Late Sixteenth-Century Diva Isabella Andreini (1562–1604)." Italian Studies 70.3 (2015): 298–310. Humanities International Complete. Web. 4 December 2016.

Իտալացի դրամատուրգներ
Իտալացի կին գրողներ
Իտալացի բանաստեղծուհիներ
Իտալացի դերասանուհիներ