Նաթհուրամ Վինայակ Գոձե

Նաթհուրամ Վինայակ Գոձե (, ), Մահաթմա Գանդիին սպանողը։ Հինդու ազգայնական Մահարաշտրայից, որը 1948 թվականի հունվարի 30-ին Նյու Դելիում գտնվող Բիրլա Հաուսում բազմադավան աղոթքի ժողովի ժամանակ երեք անգամ կրակել է Գանդիի որովայնին և կրծքավանդակին։

Գոձեն եղել է Հինդու Մահասաբհայի քաղաքական կուսակցության անդամ և Ռաշտրիա Սվայամսևակ Սանգ-ի անդամ, աջակողմյան հինդու կիսառազմական կամավորական կազմակերպության և իր ուսուցիչ Վինայակ Դամոդար Սավարկարի աշխատանքի հանրահռչակողը, որը ստեղծել է Հինդուտվայի գաղափարախոսությունը։

Գոձեն 1944 թվականին Մահաթմա Գանդիին սպանելու երկու անհաջող փորձ է կատարել, նախքան նրա հաջող երրորդ փորձը։ 1948 թվականին տեղի ունեցած սպանությունից հետո Գոձեն պնդել է, որ Գանդին աջակցել է Բրիտանական Հնդկաստանի մուսուլմանների քաղաքական պահանջներին 1947 թվականին Հնդկաստանի բաժանման ժամանակ։ Շատ չանցած, երբ Մահաթմա Գանդին ընկել է մահացու կրակոցներից՝ աղոթքի ժամանակ, Հերբերտ Ռայներ կրտսերը՝ Դելիում ամերիկյան նոր դեսպանատան փոխհյուպատոսը, որը նույնպես ներկա է եղել այդտեղ, բռնել է Գոձենին, և նրան տարել են ոստիկանություն։ Գոձեն սպանությունը ծրագրել է Նարայան Ապտեի և վեց այլ անձանց հետ։ Ավելի քան մեկ տարի տևած դատավարությունից հետո 1949 թվականի նոյեմբերի 8-ին Գոձեն դատապարտվել է մահվան։ Թեև Գանդիի երկու որդիները՝ Մանիլալ Գանդին և Ռամդաս Գանդին ներողամտության խնդրանքներ են ներկայացրել, սակայն Հնդկաստանի վարչապետ Ջավահարլալ Ներուն, փոխվարչապետ Վալլաբհբհայ Պատելը և գեներալ-նահանգապետ Չակրավարտի Ռաջագոպալաչարին դրանք մերժել են, իսկ Գոձեին մահապատժի են ենթարկել Կենտրոնական Ջաիլում՝ 1949 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

Վաղ կյանք 
Նաթհուրամ Վինայակ Գոձեն ծնվել է մահարաշտցի Չիտպավան Բրահմանի ընտանիքում։ Անունը ստացել է ծնողների այն մտավախությունից, որ իրենց արու զավակների վրա անեծք կա այն բանից հետո, երբ ամուսինները կորցրել են իրենց 3 արու զավակներին։ Երիտասարդ Ռամաչանդրան իր կյանքի առաջին մի քանի տարիներին դաստիարակվել է որպես աղջիկ, այդ թվում՝ քիթը ծակելով և քթի օղակ կրելուն։ Հենց այդ ժամանակ ստացել է «Նաթուրամ» (բառացի՝ «Քթի-օղակով Ռամ») մականունը։ Կրտսեր եղբոր ծնվելուց հետո նրանք անցել են նրան որպես տղա վերաբերվելու։

Գոձեն հաճախել է Բարամատիի տեղական դպրոցը, որից հետո նրան ուղարկել են ապրելու մորաքրոջ մոտ՝ Պունայում, որպեսզի կարողանա սովորել անգլերենով ուսուցանող դպրոցում։

Քաղաքական կարիերա և համոզմունքներ 

Գոձեն թողել է ավագ դպրոցը և դարձել Հինդու ազգայնական կազմակերպությունների՝ «Rashtriya Swayamsevak Sangh» (Ազգային կամավորական կազմակերպություն) և «Hindu Mahasabha» ակտիվիստ, չնայած նրա անդամակցության ճշգրիտ ամսաթվերը հայտնի չեն։

Ազգային կամավորական կազմակերպություն 
Գոձեն միացել է ԱԿԿ-ին Սանգլիում (Մահարաշտրա) 1932 թվականին որպես բուդհիկ կարյավահա (աշխուժակ) և միաժամանակ մնացել է Հինդու մահասաբհայի՝ երկու աջակողմյան կազմակերպությունների անդամ։ Հաճախ է հոդվածներ գրել թերթերում՝ իր մտքերը հանրայնացնելու համար։ Այս ընթացքում Գոձեն և Մ. Ս. Գոլվալքարը՝ հետագայում ԱԿԿ-ի ղեկավարը, հաճախ են աշխատել միասին, և նրանք անգլերեն են թարգմանել Բաբարաո Սավարկարի «Ռաշտրա Միմանսա» գիրքը։ Նրանք տարաձայնություններ են ունեցել, երբ Գոլվալքարը վերցրել է այդ թարգմանության ողջ պատասխանատվությունը։ 1940-ականների սկզբին Գոձեն ստեղծել է իր սեփական կազմակերպությունը՝ «Hindu Rashtra Dal»-ը՝ 1942 թվականի Վիջայադաշամիի օրը, չնայած շարունակել է մնալ ԱԿԿ-ի և Հինդու Մահասաբհայի անդամ։

1946 թվականին Գոձեն հայտարարել է, որ լքել է ԱԿԿ-ն և տեղափոխվել Հինդու Մահասաբհա՝ Հնդկաստանի բաժանման հարցի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, պատմական աղբյուրները չեն հաստատում այս պնդումը, «Քավարան» ամսագրի կողմից 2020 թվականի հունվարին հրապարակված հետաքննությունը ցույց է տվել, որ մինչև իր վերջին օրերը Գոձեն եղել է ԱԿԿ-ի անդամ։ Նրա ընտանիքը ևս հայտարարել է, որ Գոձեն երբեք չի լքել ԱԿԿ-ն՝ ընդգծելով, որ եղել է և՛ ԱԿԿ-ի, և՛ Հինդու Մահասաբիի անդամ։ Գոձեի 1946 թվականի հայտարարությունը նույնպես հերքվում է Գանդիի սպանությունից հետո նրա առաջին ցուցմունքներով, որտեղ ասել է, որ թեև միացել է Հինդու Մահասաբային, բայց՝ «Ես ակտիվ եմ մնացել Ազգային կամավորական կազմակերպությունում»։

Մահաթմա Գանդիի սպանություն 
1944 թվականի մայիսին Գոձեն դանակով մահափորձ է կատարել Գանդիի դեմ։ Ղեկավարել է 15-ից 20 երիտասարդ տղամարդկանց խումբը, որոնք շտապել են Գանդիի մոտ՝ Պանչգանիում աղոթքի ժամանակ։ Գոձեին և նրա խմբին ամբոխը թույլ չի տվել հասնել Գանդիին։ Ազատ է արձակվել Գանդիի սեփական քաղաքականության պատճառով՝ հրաժարվելով քրեական մեղադրանք ներկայացնելուց։

1944 թվականի սեպտեմբերին Գոձեն կրկին գլխավորել է մեկ այլ խումբ՝ արգելափակելու Գանդիի անցումը Սևագրամից Մումբայ։ Այս անգամ Գոձեին ձերբակալել են դաշույն օգտագործելու և Գանդիին սպանելու սպառնանքի համար։ Կրկին ազատ է արձակվել Գանդիի՝ քրեական մեղադրանքներ չառաջադրելու քաղաքականության շնորհիվ։

1948 թվականի հունվարի 30-ին՝ ժամը 17:05-ին, երբ Գանդին գնում էր աղոթքի Գանդի Սմիթի հետևում գտնվող բարձունքում, որը գտնվում է Նյու Դելիի առանձնատանը, Գոձեն դուրս է եկել ամբոխից և փակել նրա ճանապարհը դեպի վերելք։ 3 անգամ կրակել է Մահաթմայի վրա Beretta M1934 ատրճանակից։ Առաջին երկու գնդակները թափանց են անցել, երրորդը կանգ է առել թոքում՝ սրտի շրջանում։ Թուլացող Մահաթման, ում երկու կողմից բռնել են զարմուհիները, շշնջացել է․ «Օ՜, Ռամա։ Օ՜, Ռամա» (հինդի՝ हे ! राम): Դելիում ամերիկյան նոր դեսպանատան 32-ամյա փոխհյուպատոս Հերբերտ Ռայներ Կրտսերն առաջինն է եղել, որը առաջ է նետվել և բռնել Գոձեի ուսերից՝ տանելով նրան դեպի զինվորականները, որոնք զինաթափել են նրան։ Այնուհետև Ռայները բռնել է Գոձեի պարանոցից և ուսերից, մինչև որ նրան տարել են զինվորականներն ու ոստիկանները։ Ավելի ուշ Ռայներն ասել է, որ Գոձեին ձերբակալելուց ապշած էր, թե որքան հեշտությամբ է կարողացել իրականացնել իր ծրագիրը։ Գանդիին հետ են բերել Գանդի Սմիթի իր սենյակ, որտեղ կարճ ժամանակ անց մահացել է։

Դատավարություն և կատարում 
Գոձեի դատավարությունը տեղի է ունեցել Փենջաբի Գերագույն դատարանում՝ Պետերհոֆում (Շիմլա)։ 1949 թվականի նոյեմբերի 8-ին դատապարտվել է մահապատժի։ Թեև Գանդիի երկու որդիները՝ Մանիլալ Գանդին և Ռամդաս Գանդին, որոշումը փոխելու խնդրանքներն են ներկայացրել, սակայն Հնդկաստանի վարչապետ Ջավահարլալ Նեհրուն, փոխվարչապետ Վալլաբհայ Պատելը և գեներալ-նահանգապետ Չակրավարտի Ռաջագոպալաչարին դրանք մերժել են, իսկ Գոձեն կախաղան է հանվել Կենտրոնական Ջամբալա քաղաքում՝ 1949 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

Հետևանք 
Միլիոնավոր հնդիկներ սգում էին Գանդիի մահը, Հինդու Մահասաբհան արատավորվել էր, իսկ Ազգային կամավորական կազմակերպությունը՝ ժամանակավորապես արգելվել։

Ազգային կամավորական կազմակերպությունը մշտապես հերքում է Գոձեի հետ որևէ կապ՝ պնդելով, որ Գոձեն «լքել է ԱԿԿ-ն 1930-ականների կեսերին»։ Այնուամենայնիվ, Նաթհուրամ Գոձեի եղբայրը՝ Գոպալ Գոձեն հայտարարել է, որ բոլոր Գոձե եղբայրները սպանության ժամանակ ԱԿԿ-ի անդամներ են եղել և մեղադրել է ԱԿԿ-ին նրանց ուրանալու համար։ Գոձեի ընտանիքի մյուս անդամները նույնպես հերքել են, որ Գոձեն երբևէ լքել է ԱԿԿ-ն. «Նա մնացել է ԱԿԿ-ում մինչև իր մահը»։

Պատկերի վերականգնման փորձեր 
«Me Nathuram Godse Boltoy» երկու գործողությամբ պիես է, որը գրված է մարաթի լեզվով Պրադիպ Դալվի կողմից։ Այն հիմնված է Գոպալ Գոձեի կողմից գրված «May It Please Your Honor» գրքի վրա։ Ըստ Կարլին Մաքլեյնի՝ պիեսը «իրականացնում է Գոձեի պաշտպանական խնդրանքը»՝ այդպիսով «ուսումնասիրելով Գանդիի սպանությունը և Գոձեի դատավարությունը Գոդսի տեսանկյունից»։

2014 թվականին՝ Բհարաթիա Ջանատա կուսակցության իշխանության գալուց հետո, Հինդու Մահասաբհան սկսել է փորձել վերականգնել Գոձեի համբավը և պատկերել նրան որպես հայրենասեր։ Դիմել է վարչապետ Նարենդրա Մոդիին՝ խնդրելով տեղադրել Գոձեի կիսանդրին։ Ստեղծել է Desh Bhakt Nathuram Godse վավերագրական ֆիլմը, որը թողարկվել է 2015 թվականի հունվարի 30-ին՝ Գանդիի մահվան տարելիցին։ Գոձեի համար տաճար կառուցելու և հունվարի 30-ը որպես Shaurya Diwas («Քաջության օր») նշելու փորձեր են եղել։ Պունայի դատարանում քաղաքացիական հայց է ներկայացվել՝ վավերագրական ֆիլմի ցուցադրման արգելքի պահանջով։

2019 թվականի մայիսին՝ Հնդկաստանի ընտրությունների վերջնական փուլին ընդառաջ, Բհարաթիա Ջանատա կուսակցության թեկնածու Բհոպալից Պրագյա Թակուրը Գոձեին անվանել է «հայրենասեր»։ Հանդիպելով բուռն արձագանքի՝ ավելի ուշ ներողություն է խնդրել։

Քանի որ Հինդուտվայի քաղաքականությունն ավելի ու ավելի էր տարածվում Հնդկաստանում, փորձեր են արվել հարգել Գոձեին։ Մերութ քաղաքն առաջարկվել է վերանվանել նրա պատվին, սակայն շրջանային դատավորը բացառել է անվանման նման փոփոխության հնարավորությունը։

Ժողովրդական մշակույթում 

 Ինը ժամ Ռամային, Սթենլի Ա. Վոլպերթին (1962)
 Գանդիի մարդասպանը. Դիրենդրա Կ. Ջհա (2023)
 Գանդի և Գոձե, Պատերազմ (2023)
 Գոձեի երեխաները։ Հինդուտվայի ահաբեկչությունը Հնդկաստանում (2011)

Ծանոթագրություններ

Մատենագիտություն 

 Report of Commission of Inquiry into Conspiracy to Murder Mahatma Gandhi (1969)
 
 
 Khosla, G.D., Murder of the Mahatma and Other Cases from a Judge's Notebook, Jaico Publishing House, 1968. 
 
 Malgonkar, Manohar (2008). The Men Who Killed Gandhi, New Delhi: Roli Books,

Արտաքին հղումներ 

   Time Magazine's February 2000 interview of Gopal Godse
 Rediff On The NeT: The Rediff Interview/ Gopal Godse in an exclusive interview on life after Gandhi's assassination Rediff's January 1998 interview of Gopal Godse
 Gandhi...Godse Assassination Article discussing a pro-Godse play
  Eyewitness to Gandhi assassination
 
   First Information Report (FIR) by police

Հնդիկ հանցագործներ
Մարդասպաններ
20-րդ դարի հանցագործներ
Հնդիկ ակտիվիստներ
Մահապատժի դատապարտվածներ
Ազգայնականներ
Հնդիկ լրագրողներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ