Վոլֆգանգ Քեթերլե

Վոլֆգանգ Քեթերլե (, ), գերմանացի ֆիզիկոս, 2001 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր (Էրիկ Քորնելի և Կարլ Վիմանի հետ միասին)։

Կենսագրություն 
Վոլֆգանգ Քեթերլեն ընտանիքի երեք երեխաներից երկրորդն էր։ Հայդելբերգի Բունզենի անվան գիմնազիայում ավարտել է համալսարանի նախապատրաստման դասընթացները (Աբիտուր)։ 1976 թվականին սկսում է ֆիզիկա ուսումնասիրել Հայդելբերգի համալսարանում։ Նախադիպլոմայինը պաշտպանելուց հետո տեղափոխվում է Մյունխենի տեխնիկական համալսարան, որտեղ սկսում է ուսումնասիրել տեսական ֆիզիկա։ 1982 թվականին պաշտպանում է իր թեզը խանգարված նյութերում պտույտի ռելաքսացիայի վերաբերյալ և տեղափոխվում Գարխինգի Մաքս Պլանկի գիտական ընկերության Քվանտային օպտիկայի ինստիտուտ։ Այնուհետև նա տեղափոխվում է Մյունխենի Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի անվան համալսարան Հերբերտ Ուոլթերի խումբ, որտեղ 1986 թվականին պաշտպանում է իր թեզը «Հելիումի հիդրիդների և եռատոմային ջրածնի մոլեկուլների սպեկտրոսկոպիա» թեմայով։

Գարխինգում մնալուց հետո Քեթերլեն վերադառնում է Հայդելբերգ, որտեղ Յուրգեն Վոլֆրումի ամբիոնում կատարում է ներքին այրման շարժիչների վերաբերյալ հետազոտություն։ 1990 թվականին նա կրկին փոխում է իր գործունեության ոլորտը և տեղափոխվում ԱՄՆ՝ աշխատելու Դեյվիդ Փրիթչարդի խմբի հետ լազերային հովացման խնդրի շուրջ։ 1993 թվականին նա միանում է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ֆիզիկայի ֆակուլտետին, որտեղ մինչ այժմ զբաղեցնում է Ջոն ՄաքԱրթուր հիմնադրամի կողմից հովանավորվող ֆիզիկայի ամբիոնը։

2011 թվականին Քեթերլեն ամուսնացել է Միշել Պլոտի հետ։ Նա հինգ երեխա ունի, որոնցից երեքը Գաբրիել Զաուերի հետ առաջին ամուսնությունից են։

Ձեռքբերումներ 
Իր ասպիրանտուրայի ընթացքում Քեթերլեն կարողանում է ապացուցել հելիումի հիդրիդի (HeH) գոյությունը և առաջին անգամ ստանում է այդ մոլեկուլի սպեկտրները։ Գարխինգում իր հետդոկտորական աշխատանքի ընթացքում նա նաև կարողանում է ամբողջությամբ բացատրել այս սպեկտրները։ Հետագայում Հերբերտ Ուոլթերը նկարագրում է նրա աշխատանքը մեկ նախադասությամբ. «Նա ստեղծեց ֆիզիկայի նոր ոլորտ և ինքն էլ սպանեց այն»:։

1995 թվականին Քեթերլեն առաջիններից էր, ում հաջողվեց ստեղծել Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատը։ 1997 թվականին նա ցուցադրում է առաջին ատոմային լազերը։ 2001 թվականին Էրիկ Ալին Քորնելի և Կարլ Վիմանի հետ  միասին նա արժանացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի՝ «ալկալիական մետաղների ատոմների հազվագյուտ գազերում Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսացիայի փորձարարական դիտարկման և նման կոնդենսատների հատկությունների առաջին հիմնարար ուսումնասիրությունների համար»։

2005 թվականին փորձնականորեն ապացուցել է ֆերմիոնային կոնդենսատում բարձր ջերմաստիճանի գերհոսունությունը։

2014 թվականին վազել է Բոստոնի մարաթոնում՝ 2:44:06 անձնական առավելագույն արդյունքով։

Պարգևներ 
 1996 — Դեյվիդ և Լյուսիլ Փաքարդ հիմնադրամի կրթաթոշակ
 1997 — Ռաբիի մրցանակ, Ամերիկյան ֆիզիկական միություն
 1997 — Գուստավ Հերցի մրցանակ, Գերմանիայի ֆիզիկական ընկերություն
 1998 — Discover Magazine ամսագրի մրցանակ տեխնիկական նորարարության համար
 1999 — Ֆրից Լոնդոնի հուշամրցանակ ֆիզիկայում ցածր ջերմաստիճանի համար
 1999 — Դենի Հայնեմանի անվան մրցանակ, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա
 2000 — Բենջամին Ֆրանկլինի մեդալ ֆիզիկայի համար
 2001 — Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ
 2002 — «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցված ծառայությունների համար» շքանշան
 2004 — Կիլիանի մրցանակ, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
 2009 — Վոլֆգանգ Պաուլ Դասախոսություն մրցանակ

2002 թվականին ընտրվել է ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ, իսկ 2011 թվականին՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ։

Հասարակական գործունեություն 
2016 թվականին նամակ է ստորագրել՝ կոչ անելով Greenpeace-ին, ՄԱԿ-ին և ողջ աշխարհի կառավարություններին դադարեցնել գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմների (ԳՄՕ) դեմ պայքարը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Информация с сайта Нобелевского комитета
 В. Кеттерле. «Когда атомы ведут себя как волны. Бозе-эйнштейновская конденсация и атомный лазер». Нобелевская лекция // Успехи физических наук, том 173, выпуск 12, декабрь 2003
 Домашняя страница Вольфганга Кеттерле на факультете физики в МТИ
 Домашняя страница Вольфганга Кеттерле в Исследовательских лабораториях МТИ
 Фонограмма публичной лекции Кеттерле о конденсате Бозе — Эйнштейна (1998)
 Короткие лекции Вольфганга Кеттерле на сайте Serious-Science 

Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Լեոպոլդինայի անդամներ