Պիրի-պիրի

Պիրի-պիրի (), չինական կասպիկում (Capsicum chinense) տեսակի չիլի պղպեղի տեսակ, որն աճում է ինչպես վայրի բնության մեջ, այնպես էլ մշակվում է մարդու կողմից։

Այն Capsicum սեռից բույսերի ամենաերիտասարդ անդամն է։ Աճում է աֆրիկյան երկրներում և պորտուգալացիների կողմից բերվել է իրենց հնդկական գաղութներ՝ Գուջարաթ և Գոա։

Ծագումնաբանություն 
Պիրի-պիրին սուահիլի թարգմանվում է որպես «պղպեղ-պղպեղ»։ Անվան մյուս ռոմանիզացիաները ներառում են Կոնգոյի Դեմոկրատական ​​Հանրապետությունում կամ Մալավիի շրջանում գտնվող պիրի-պիրին, հիմնվելով Բանթուալեզու շրջաններում բառի տարբեր արտասանությունների վրա։ Պիրի-պիրին անվան ուղղագրությունն է, որն օգտագործվում է պորտուգալերենում, մասնավորապես` Մոզամբիկի պորտուգալախոս համայնքում։

Օքսֆորդի անգլերեն բառարանը պիրի-պիրինը նկարագրում է որպես օտար բառ, որը նշանակում է «շատ տաք սոուս պատրաստված կարմիր պղպեղով» և բխում է  (Հարավային Մոզամբիկ) բառից, որը նշանակում է «պղպեղ»։

Բնութագիր 
Բույսերը սովորաբար շատ փխրուն են և աճում են 45-120 սմ բարձրությամբ, 4-7 սմ երկարությամբ և 1.3-1.5 սմ լայնությամբ տերևներով։ Պտուղները սովորաբար ունեն բութ վերջավորություն և ունեն մինչև 8-10 սմ երկարություն։ Չհասած պատիճի գույնը կանաչ է, հասունինը՝ վառ կարմիր կամ մանուշակագույն։

Մշակում 
Ինչպես բոլոր չիլի պղպեղները, պիրի-պիրին գալիս է հարավամերիկյան սորտերից, բայց այն դարեր շարունակ աճել է Աֆրիկայում և ներկայումս վաճառվում է Զամբիայում, Ուգանդայում, Մալավիում, Զիմբաբվեում, և Ռուանդաում։ Այն աճում է հիմնականում Զամբիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Գանայում, Նիգերիայում, Զիմբաբվեում և Մոզամբիկում։ Այն մշակվում է ինչպես սննդի, այնպես էլ դեղագործական արդյունաբերության համար։ Պիրի-պիրի մշակումը ժամանակատար է։

Սոուս 
Պիրի-պիրի սոուսը (օգտագործվում է որպես համեմունք կամ մարինադ) ծագել է Պորտուգալիայում և տարածված է Անգոլայում, Նամիբիայում, Մոզամբիկում և Հարավային Աֆրիկայում։ Այն պատրաստված է աղացած չիլիով, ցիտրուսային կեղևով, սոխով, պղպեղով, սխտորով, աղով, կիտրոնի հյութով, դափնու  տերևներով, պապրիկայով, պիմենտոով, ռեհանով, օրեգանոով և թարխունով։

Ծանոթագրություններ 

Պորտուգալական խոհանոց
Աֆրիկյան խոհանոց
Բրազիլական խոհանոց