Հաթհապրադիպիկա

«Հաթհա յոգա պրադիպիկա» կամ Հաթհապրադիպիկա ( կամ հաթհա յոգայի լույս), տասնհինգերորդ դարի սանսկրիտ դասական  ձեռնարկ հաթհա յոգայի մասին, որի հեղինակն է Սվամի Սվատմարաման, ով կապում է ուսմունքի ծագումը Նաթհա յոգ: Մատսիենդրանաթի հետ։ Հաթհապրադիպիկան հաթհա յոգայի վերաբերյալ պահպանված հնագույն ամենաազդեցիկ երեք դասական տեքստերից մեկն է։ Մյուս երկուսը` Գհերանդա Սամհիտա և  Շիվա Սամհիտա տրակտատները, ավելի վաղ են գրվել։

Վերջերս հայտնաբերվել են հաթհա յոգայի ավելի վաղ ստեղծված ութ աշխատանքներ, որոնք հավանաբար իրենց ներդրումն ունեն Հաթա յոգա պրադիպիկայի ստեղծման գործում։

Տեքստը գրվել է յոգայի հնդուական փիլիսոփայական դպրոցի շրջանակներում և նվիրված է Շիվա աստծուն, ով, ըստ հինդուիզմի ավանդույթի, հաթհա յոգայի գաղտնիքներն է փոխանցել իր աստվածային կնոջը՝ Պարվատիին։

Վերնագիր և ստեղծագործություն 

Տարբեր ձեռագրեր առաջարկում են տարբեր վերնագրեր տեքստի համար, այդ թվում՝ Հաթհայոգապրադիպիկա, Հաթհապրադիպիկա, Հաթհապրադի և Հաթհ-պրադիպիկա։ Այն ստեղծվել է Սվատմարմայի կողմից 15-րդ դարում՝ որպես հաթհա յոգայի ավելի վաղ տեքստերի մրցակցային գրականություն։ Svātmārāma-ն իր սինթեզի մեջ ներառում է ավելի հին սանսկրիտ հասկացություններ։ Նա ներկայացնում է իր համակարգը որպես ֆիզիկական մաքրման նախապատրաստական փուլ՝ բարձրագույն մեդիտացիայից կամ Ռաջա յոգայից առաջ։

Հակիրճ բովանդակություն 

Հաթհա յոգա պրադիպիկաում թվարկված են երեսունհինգ ավելի վաղ Հաթհա յոգայի վարպետներ (siddha-ներ), ներառյալ Ադի Նաթան, Մացյենդրանաթը և Գորակշանաթը։ Աշխատանքը բաղկացած է 389 շլոկաներից (հատվածներ) չորս գլուխներում, որոնք նկարագրում են թեմաներ, ներառյալ մաքրումը (սանսկրիտ. ṣaṭkarma), կեցվածքը (āsana), շնչառության վերահսկումը (prāṇāyāma), մարմնի հոգևոր կենտրոնները (chakra), kuṇḍalinī, էներգետիկ կողպեքները (bandha), էներգիան (prāṇa), նուրբ մարմնի ուղիները (nāḍī) և ժեստերի էներգետիկ կնիքները (mudrā):

 Գլուխ 1. «Ասանա», վերաբերում է յոգայի համար համապատասխան միջավայրի ստեղծմանը, յոգի էթիկական պարտականություններին և ասանաներին։
 Գլուխ 2.  «Պրանայանա», վերաբերում է պրանայամային և սատ-կարմաներին։
 Գլուխ 3. «Մուդրաներ», քննարկվում են մուդրաները և դրանց օգուտները։
 Գլուխ 4. «Սամադհի», վերաբերում է մեդիտացիային և սամադհիին որպես անձնական հոգևոր աճի ճանապարհորդություն։

Այն ընթանում է հինդու յոգայի ուղով (ի տարբերություն բուդդայական և ջայնական ավանդույթների) և նվիրված է Առաջին Տիրոջը (Ādi Natha)՝ Լորդ Շիվա (հինդու կործանման և նորացման աստված) անուններից մեկին։ Նաթհի մի քանի տեքստերում նա նկարագրվում է, որ նա իր աստվածային զուգընկեր Պարվատիին փոխանցել է հաթհա յոգայի գաղտնիքը։

Մեխանիզմներ 

Ավելի վաղ մոդելը ներառում է բինդուի մանիպուլյացիա։ Այն անընդհատ կաթում է գլխին լուսնի կենտրոնից՝ ընկնելով և քայքայվելով կա՛մ որովայնի մարսողական կրակի մեջ (արևի կենտրոն), կա՛մ դուրս հորդելով սերմնահեղուկի տեսքով, որի հետ այն նույնացվում է։ Բինդուի կորուստը առաջացնում է աստիճանական թուլացում և, ի վերջո, մահ։ Այս մոդելում Բինդուն պետք է պահպանվի, և տարբեր մուդրաներն արգելափակում են նրա ներքև անցումը Սուշումնա նադիով` նուրբ մարմնի կենտրոնական ուղիով։

Հետագա մոդելը ներառում է մարդու ողնաշարի ստորին մասում գտնվող Կունդալինի էներգիայի խթանումը, որը պատկերված է որպես փոքրիկ օձ, որը ոլորված է Սուշումնա նադիի հիմքի շուրջը։ Այս մոդելում մուդրաները ծառայում են ուղին ապաշրջափակելու համար՝ թույլ տալով Կունդալինիին բարձրանալ։ Երբ Կունդալինին վերջապես հասնում է Սահասրարա չակրայի գագաթին, ազատվում է հազարաթերթ լոտոսը՝ Ամրիտայի պահեստը՝ գլխում պահվող անմահության նեկտարը։ Այնուհետև Ամրիտան հեղեղվում է մարմնի միջով՝ դարձնելով այն անմահ։

Ժամանակակից հետազոտություն 
Հաթհա յոգա պրակրինին հաթա յոգայի տեքստն է, որը պատմականորեն ուսումնասիրվել է յոգայի ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագրերում, դասական յոգայի տեքստերի հետ մեկտեղ, ինչպիսիք են Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները։ Քսանմեկերորդ դարում յոգայի պատմության հետազոտությունները հանգեցրել են հաթհա յոգայի ծագման ավելի զարգացած ըմբռնմանը։

Ջեյմս Մալինսոնը ուսումնասիրել է հաթհա յոգայի ծագումը դասական յոգայի տեքստերում, ինչպիսին է Խեքարիվիդյան (Khecarīvidyā): Նա բացահայտել է վաղ հաթհա յոգայի ութ գործեր, որոնք կարող են նպաստել դրա պաշտոնական ձևավորմանը հաթհա յոգա պրադիպիկայում։ Սա նպաստել է հաթհա յոգայի ձևավորումը հասկանալու հետագա հետազոտությունների համար։

Ջեյսոն Բիրչը ուսումնասիրել է Հաթհա յոգա պրադիպիկայի  դերը սանսկրիտ haṭha բառի մեկնաբանության տարածման գործում։ Տեքստը բխում էր յոգայի տարբեր համակարգերի վերաբերյալ դասական տեքստերից, և Սվատմարաման խմբավորեց այն, ինչ գտել էր «haṭha յոգա» ընդհանուր տերմինի ներքո։ Ուսումնասիրելով բուդդայական տանտրիկ մեկնաբանությունները և ավելի վաղ միջնադարյան յոգայի տեքստերը՝ Բիրչը պարզել է, որ բառի մակդիրային օգտագործումը ենթադրում է, որ այն նշանակում է «զորություն», այլ ոչ թե «14-րդ դարում արևը (ha) և լուսինը  (ṭha) միավորելու Յոգաբիջայում առաջարկված մետաֆիզիկական բացատրությունը»։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Iyangar et al 1972 Translation with Jyotsnā commentary
 Sanskrit text and translation of Pancham Sinh edition at sacred-texts.com
 Hatha Yoga Pradipika Pancham Sinh edition from LibriPass 
 Sample of new translation by Brian Akers
 2003 translation with Jyotsnā commentary
 Light on Haṭha Yoga project: a critical edition and translation, 2021
 Хатха йога прадипика. Սանսկրիտից թարգմանությունը՝ Ալեքսանդր Ռիգինի

Հինդուիզմի փիլիսոփայություն
Անտիկ գրականություն
Հնդկական գրականություն
Յոգա
Սանսկրիտ գրականություն
Կրոնական փիլիսոփայություն
Փիլիսոփայական գրականություն