Ընկած աստղագնաց

Ընկած աստղագնաց (), 3,5-դյույմանոց (8,9 սմ) ալյումինե քանդակ, որը ստեղծել է բելգիացի նկարիչ Փոլ Վան Հոյդոնկը։ Այն սկաֆանդրով աստղագնացի արձանիկ է, որը նախատեսված է այն աստղագնացների և տիեզերագնացների հիշատակի հարգանքը ոգեկոչելու համար, որոնք զոհվել են տիեզերական հետազոտական փորձեր կատարելու ժամանակ։ Այն պատվիրվել է Հեդլի Ռիլում և տեղադրվել է Լուսնի վրա 1971 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ «Ապոլոն 15»-ի անձնակազմի կողմից։ Նրա մոտ գտնվում է հուշատախտակ, որտեղ նշված են եղել մինչ այդ մահացած 14 տիեզերագնացների անունները։ Արձանը գտնվում է գետնի վրա՝ ոտնահետքերի միջև։

Անձնակազմը գաղտնի է պահել հուշարձանի գոյությունը մինչև առաքելության ավարտը։ Հանրային բացահայտումից հետո Ավիացիայի և տիեզերագնացության ազգային թանգարանը պահանջել է արձանի կրկնօրինակը։ Վան Հոյդոնկը հայտարարել է, որ տիեզերագնացների հետ համաձայնագրի վերաբերյալ այլ պատկերացում ունի և փորձել է վաճառել դրանցից մինչև 950 կրկնօրինակ։ Վերջապես նա զիջման է գնացել ՆԱՍԱ-ի ճնշմանը, որը խիստ քաղաքականություն է վարել ԱՄՆ կառավարության տիեզերական ծրագրի առևտրային շահագործման դեմ։

Հանձնաժողով 

«Ապոլոն 15» լուսնային առաքելությունից առաջ աստղագնաց Դեյվիդ Սքոթը ընթրիքի ժամանակ հանդիպել է բելգիացի նկարիչ և փորագրող Փոլ Վան Հոյդոնկի հետ։ Նրանք համաձայնություն են եկել, որ Վան Հոյդոնկը պետք է ստեղծի փոքրիկ արձանիկ, որը Սքոթը կարող է տեղադրել Լուսնի վրա, թեև մանրամասների մասին նրանց հիշողությունները տարբերվում են։ Սքոթի նպատակը եղել է հարգել այն տիեզերագնացների և աստղագնացների հիշատակը, որոնք զոհվել են տիեզերքում՝ հետազոտություն կատարելու ժամանակ։ Նա մշակել և առանձին պատրաստել է հուշատախտակ, որի վրա նշված են են եղել ամերիկացի և խորհրդային միության 14 տիեզերագնացների անուններ։ Վան Հոյդոնկին տրվել է դիզայնի մի շարք պահանջներ՝ քանդակը պետք է լիներ թեթև, բայց ամուր և կարողանար դիմակայել Լուսնի էքսստրեմալ ջերմաստիճաններին, այն չէր կարող լինել տղամարդ կամ կին, ինչպես նաև պատկանել որևէ էթնիկ խմբի։ Սքոթի խոսքով որոշվել է, որ Վան Հոյդոնկի անունը չի հրապարակվելու՝ ԱՄՆ կառավարության տիեզերական ծրագրի առևտրային շահագործումից խուսափելու նպատակով։ Մինչ առաքելությունը սկսելը՝ Սքոթը թույլտվություն է ստացել ՆԱՍԱ-ի ղեկավարությունից՝ արձանը իր տիեզերանավ վերցնելու համար։ Սակայն այդ մասին նա հրապարակայնորեն ասել է միայն առաքելության ավարտից հետո կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ։

Վան Հոյդոնկը տվել է համաձայնագրի նկարագրման այլ տարբերակ։ Ըստ բելգիական «Le Soir» թերթին տված հարցազրույցի՝ արձանը պետք է ներկայացներ ողջ մարդկությանը, այլ ոչ միայն զոհված տիեզերագնացներին կամ աստղագնացներին։ Նա հաստատել է, որ չի իմացել, որ արձանը զոհված տիեզերագնացների հիշատակի համար է ստեղծվել և որ արձանիկին տրված անվանումը հավանության չի արժանացել իր կողմից։ Նա նախատեսել էր, որ արձանիկը մնա ուղիղ կանգնած և հերքել է իր անանուն մնալու պայմանավորվածության փաստը։ 2013 թվականին նրա և Սքոթի տարբերակները ներկայացվել են Slate ամսագրի հոդվածում։

Տեղադրումը լուսնի վրա
1971 թվականի օգոստոսի 2-ին տիեզերագնաց Դեյվիդ Սքոթը «Ապոլոն 15» առաքելության ժամանակ իր աշխատանքի ավարտից հետո Լուսնի վրա գաղտնի տեղադրել է ընկած տիեզերագնացի արձանը, ինչպես նաև հուշատախտակ, որի վրա եղել են ծառայության ժամանակ մահացած 8 ամերիկացի և 6 խորհրդային տիեզերագնացների անունները։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

Հիմնական

Արտաքին հղումներ 
 Sculpture fabricated at Milgo / Bufkin
 Transcript of NASA News Release 72-189 (September 15, 1972), describing the origin of Fallen Astronaut and the subsequent controversy
 Slate article "Sculpture on the Moon"
 Official NASA photo of Fallen Astronaut on the Moon
 Apollo 15 Lunar Surface Journal
 Observatoire du Land Art (transcript of the book Goden & Astronaut, Banana Press, 1972 (statement, articles, photos))
 Von Hoeydonck's website
 Paul Van Hoeydonck works at Whitford Fine Art
 See some works of Paul Van Hoeydonck
Ապոլոն ծրագիր
Լուսնագնացություն
Քանդակներ
Լուսին
1971 աշխատություններ