Ուզուն-Թաշ

Ուզուն-Թաշ (Ալտին-Գյոզ, Մորչեկիի ատամ, Առագաստ , ), սրածայր բարձր ժայռ Ղրիմի հարավային ափին։

Ստուգաբանություն 
Ուզուն-Թաշ անվանումը ղրիմի թաթարերենից թարգմանաբար նշանակում է «երկար քար» (uzun - երկար, taş - քար). Ժայռի մյուս անվանումը՝ Ալտին Գյոզը, ղրիմի թաթարերենի հարավային ափի բարբառից բառացի թարգմանմամբ նշանակում է «ոսկե աչք» (altın - ոսկի, ոսկյա, göz - աչք), այդուհանդերձ ղրիմի թաթարերենու «աչք» են անվանում նաև աղբյուրների ջրային հայելուն, այնպես որ անվանումը կարող է նաև նշանակել «ոսկե աղբյուր»։

Առաջացում 
Քարը ընդգրկված է Կուչուկ-Կոյի խառը լեռնազանգվածի խմբում և ունի Կուչուկ-Կոյ-5 կամ Ուզուն-Թաշ անվանումը։ Ժայռի առանձնացումը առաջնային լեռնազանգվածից տեղի է ունեցել 1786 թվականի փետրվարի 12-ին Կուչուկ-Կոյի ամբողջ սողանքի աղետալի շարժման ժամանակ, երբ շարժմանը ներգրավված էին ավելի քան 50 միլիոն մ³ ժայռեր։ 1924 թվականին ռեպերների դիտարկումը ցույց տվեց, որ ժայռը ամբողջ սողանքի լեզվի հետ միասին դանդաղ շարժվում էր դեպի ծով։

Աշխարհագրություն 
Ժայռը տեղակայված է Պարկովոե ավանից 800 մ հյուսիս, Մորչեկա լեռան մոտակայքում։ Ժայռը դեղնավուն երանգ ունի։ Ժայռի հարևանությամբ՝ Կուչուկ-Կոյի սողանքի տեղում, գտնվում է քարհանք։ Ժայռից ոչ հեռու կա նաև աղբյուր։

Զբոսաշրջություն 

Ուզուն-Թաշը համարվում է ժայռային ալպինիզմի հայտնի վայր, սակայն մեծապես զիջում է հարևան Մորչեկա լեռանը, որը մի քանի անգամ ավելի մեծ է և որի վրա մինչև գագաթը տեղադրված են բազմաթիվ մագլցման ուղիներ։

Ուզուն-Թաշը մշակույթում 
1886 թվականին հայտնի բնանկարիչ Արխիպ Կուինջին գնեց Կիկենեիզ ավանի մոտ գտնվող տարածքը։ Էդյուդներից մեկում, գրված 1880-ական թվականներին, պատկերված է Ուզուն-Թաշ ժայռը։

2000-ականներին ժայռի ստորոտում նկրահանվել են Ալեքսեյ Ուչիտելի «Գերի» ֆիլմից հատվածներ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Михайловский С. Н., Пчелинцев В. Ф. Гидрогеологические исследования в Кучук-Койском и Кикенеизском районах ЮБК // Тр. ВГРО — М.-Л., 1932. — Вып.119. — С. 3-111.

Ղրիմի լեռներ
Լեռներ այբբենական կարգով