Ռուսաստանի կենտրոնական բանկ

Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ () Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկն է, որը հիմնադրվել է 1860 թվականին`որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ, որի գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայի Նեգլինայա փողոցում։ Դրա գործառույթները նկարագրված են Ռուսաստանի սահմանադրության մեջ (հոդված 75) և հատուկ դաշնային օրենքում։

Պատմություն

Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ 

Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ ստեղծելու որոշումը կայացրել է կայսր Պետրոս III-ը 1762 թվականի մայիսին, որը մոդելավորվել է Անգլիայի բանկի օրինակով և իրավունք կունենար թողարկել թղթադրամներ։ Սակայն 1762 թվականի հունիսի 28-ին տեղի ունեցած հեղաշրջման և ցարի սպանության պատճառով նախագիծը չիրականացավ։ 1768-ին բռնկված ռուս-թուրքական պատերազմի և պետական բյուջեի դեֆիցիտի ստիպեց Եկատիրինա Բ-ն, իր հերթին, անդրադարձավ թղթային փողեր թողարկելու գաղափարին և 1768 թվականին դեկտեմբերին նա ստեղծեց Պետական հանձնարարական բանկը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1818 թվականը և փոխարինվեց Պետական առևտրային բանկով, բայց Ռուսաստանում առաջին կենտրոնական բանկային մարմինը ստեղծվել է  1860 թվականի հունիսի 12-ին (նոր տոմարով՝ մայիսի 31-ին) որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ (ԳոսԲանկ) (  Империи)  ), որը ձևավորվել է Պետական առևտրային բանկի հիմքի վրա Ալեքսանդր II կայսեր հրամանով։ Այս հրամանը վավերացրեց նաև բանկի կանոնադրությունը։ Ըստ կանոնադրության, դա պետական բանկ էր, որը նախատեսված էր առևտրի և արդյունաբերության կարճաժամկետ վարկերի համար։

1917 թվականի սկզբին բանկն ուներ տասնմեկ մասնաճյուղ, 133 մշտական և հինգ ժամանակավոր գրասենյակ և 42 գործակալություն։ 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ռուսաստանի Պետական բանկը կազմալուծվեց և փոխարինվեց Ժողովրդական բանկով, որը գոյություն ուներ մինչև Սովետական Պետական բանկի հիմնադրումը։

Խորհրդային Միության պետական բանկ

Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ 
Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկը ստեղծվել է 1990 թվականի հուլիսի 13-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկի Ռուսաստանի Պետական բանկի վերափոխման արդյունքում։ Դա հաշվետու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդին։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհուրդը ընդունեց «Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի մասին» օրենքը, համաձայն որի՝ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դարձել է իրավաբանական անձ, ՌԽՖՍՀ-ի հիմնական բանկը և պատասխանատու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի առաջ։ 1991 թվականի հունիսին կանոնադրությունն ընդունվեց Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկը վերացվեց, և ՌԽՖՍՀ-ում նրա բոլոր պարտավորությունները և գույքը փոխանցվեցին Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկին։ 1992 թվականից Ռուսաստանիկենտրոնական բանկը սկսել է գնել եւ վաճառել օտարերկրյա տարադրամներ  ստեղծվելով արտարժույթի շուկա, հաստատել և հրապարակել օտարերկրյա տարադրամների պաշտոնական փոխարժեքները ռուբլու նկատմամբ։

Դերը և պարտականությունները 
Սահմանադրության համաձայն՝ այն անկախ սուբյեկտ է, որի հիմնական պատասխանատվությունն է պաշտպանելու ազգային արժույթի՝ ռուբլու, կայունությունը։

Մինչև 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ը այն Ռուսաստանի բանկային արդյունաբերության հիմնական կարգավորողն էր, որը պատասխանատու էր բանկային լիցենզիաների, բանկային գործառնությունների կանոնների և հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների համար, որը ծառայում էր որպես վարկային կազմակերպությունների վերջին միջոցների վարկատու։ Նշված ամսաթվից հետո ՌԴԿԲ-ի գործառույթներն ու լիազորությունները զգալիորեն ընդլայնվեցին, և կենտրոնական բանկը ստացավ Ռուսաստանի բոլոր ֆինանսական շուկաների մեգա կարգավորողի կարգավիճակ։

Այն ունի բացառիկ իրավունք՝ ռուբլու թղթադրամների և մետաղադրամների հատել մոսկովյան, սանկտպետերբուրգյան և Գոզնակի դրամահատարաններում։ Կենտրոնական բանկը թողարկում է թանկարժեք եւ ոչ թանկարժեք մետաղներից  պատրաստված  հուշադրամներ։ 

Ռուսաստանի օրենսդրության համաձայն՝ բանկի շահույթի կեսը պետք է ուղղվի կառավարության դաշնային բյուջեին։ Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը Միջազգային հաշվարկների բանկի անդամ է։

Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը 57,58% բաժնետոմս ունի երկրի առաջատար առևտրային բանկում՝ Սբերբանկում։ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկն ունի նաև 100% բաժնեմաս Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերությունում (RNRC), որը խոշորագույն ազգային վերաապահովագրական ընկերությունը։ RNRC-ը հիմնադրվել է արտերկրում     վերաապահովագրության հետ  կապված հնարավոր խնդիրների կանխարգելման համար Ուկրաինայի ճգնաժամի միջազգային պատժամիջոցների ընթացքում խոշոր ռիսկերի ներքո։

Հակակեղծարարական գործողություններ 
2017 թվականին Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի և «Յանդեքս» որոնողական համակարգի համատեղ հակակեղծարարական նախագծի շրջանակներում հայտնվեց հատուկ ստուգիչ նշան որոնման արդյունքների մեջ սպառողին տեղեկացնելով, որ կայքը իսկապես պատկանում է օրինականորեն գրանցված մի ընկերության, որը լիցենզավորված է Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։

Նախագահներ

Պետական բանկի կառավարիչներ 
Կառավարիչները նշանակվում էին Ռուսաստանի կայսեր կողմից։

ԽՍՀՄ Պետական բանկի խորհրդի նախագահ 
Նախագահը նշանակվում էր Խորհրդային Միության Ժողկոմխորհի նախագահի կողմից։

Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ 
 Կենտրոնական բանկի տնօրենների խորհրդի նախագահը Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկային համակարգի ղեկավարն է։ Նախագահն ընտրվում է Ռուսաստանի նախագահի կողմից և նշանակվում է չորս տարի ժամկետով։ Նախագահը կարող է նշանակվել մի քանի անընդմեջ ժամկետներով (Սերգեյ Իգնատևը Կենտրոնական բանկի կառավարիչ էր 11 տարի, և նա նշանակվեց երեք անգամ․ հետխորհրդային Ռուսաստանում ամենաերկար ժամկետով պաշտոնավարանն է)։

Դուստր ձեռնարկություններ 
Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը անմիջական մասնակցային հետաքրքրություններ ունի մի շարք ռուսաստանյան ընկերություններում.

 Ռուսաստանի Սբերբանկ (բաժնետոմսերի 50% + 1 քվեարկության բաժնետոմս); 
 Մոսկվայի բորսա (բաժնետոմսերի 11.779%); 
 Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%); 
 Բանկային ոլորտի համախմբման հիմնադրամի վստահելի ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%); 
 Rosincas (կանխիկ տարանցիկ փոխադրումների ռուսական ասոցիացիա)։

Բացի այդ, Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը ավելի վաղ հետաքրքրություններ էր առաջացնում Ռուսաստանի մի շարք այլ կազմակերպություններում։ Մասնավորապես, ԳոսԲանկի (ԽՍՀՄ պետական բանկի) լուծարումից հետո ԿԲ-ն շահավետորեն ձեռք բերեց ամբողջական կամ վերահսկիչ շահեր հինգ այսպես կոչված «Ռուսաստանի արտաքին բանկեր»-ում (մինչև 1991 թվականը `« Խորհրդային արտաքին բանկեր »).

 ՎՏԲ բանկ (բաժնետոմսերի 99,99% մինչև 2002 թվականը, այժմ ՝ 60.9%-ը պատկանում է Պետական գույքի կառավարման դաշնային գործակալությանը)։ 
 Դոնաու Բանկ, Վիեննա; 
 Արևելք-Արևմուտք Միացյալ բանկ, Լյուքսեմբուրգ; 
 Եվրոբանկ, Փարիզ; 
 Մոսկվայի Ազգային բանկ, Լոնդոն; 
 Օստ-Վեստ Հանդելսբանկ, Ֆրանկֆուրտ ամ Մայն։

Նրանք բոլորն էլ ԽՍՀՄ Վնեշեկոնոմբանկի համակարգի անդամներ էին և 1992-ին Ռուսաստանի Գերագույն Խորհրդի Նախագահության որոշմամբ փոխանցվեցին ԿԲ-ին։ Որպես վարկային հաստատություններին ֆինանսական աջակցության մաս Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դրանցում ներդրումներ է կատարում բանկային հատվածի համախմբման հիմնադրամի միջոցով և ձեռք է բերում (ժամանակավոր և անուղղակի հիմունքներով) բաժնետոմսեր այդ բանկերի սեփական կապիտալում։ Այս տեսակի առաջին նախագիծը Otkritie FC Bank-ն էր 2017-ի ամռանը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ռուսաստանի կենտրոնական բանկ (ռուսերեն և անգլերեն) 
 (ռուսերեն)  Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկի ստեղծում 
 (ռուսերեն)  Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում 
 (անգլերեն) Ռուսական կայսրության պետական բանկը `Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում

Ռուսաստանի պետական ծառայություններ
Ռուսաստանի տնտեսություն
Կենտրոնական բանկեր