Սլովենիայի տնտեսություն

Սլովենիայի տնտեսությունը զարգացած տնտեսություն է, և երկիրը վայելում է բարգավաճման և կայունության բարձր մակարդակ, ինչպես նաև մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի միջինից բարձր ցուցանիշ՝ 2015 թվականին ԵՄ 28-ի միջինի 83%-ի չափով ։ Անվանական ՀՆԱ-ն 2018 թվականին կազմում էր 42,534 միլիարդ եվրո, մեկ շնչի հաշվով անվանական ՀՆԱ-ն (ՀՆԱ/մարդ) 2018 թվականին կազմում էր 21,267 եվրո։ Ամենաբարձր ՀՆԱ-ն՝ մեկ շնչի հաշվով, կենտրոնական Սլովենիայում է, որտեղ գտնվում է մայրաքաղաք Լյուբլյանան։ Այն Արևմտյան Սլովենիայի վիճակագրական տարածաշրջանի մի մասն է, որն ունի ավելի բարձր ՀՆԱ՝ մեկ շնչի հաշվով, քան Արևելյան Սլովենիան ։

2007 թվականի հունվարին Սլովենիան դարձավ առաջին անդամը, որը և՛ միացավ Եվրամիությանը, և՛ ընդունեց եվրոն՝ 1999 թվականին արժույթի ստեղծումից հետո։ 2010 թվականից այն նաև հանդիսանում է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության անդամ ։

Սլովենիան ունի բարձր կրթված աշխատուժ, լավ զարգացած ենթակառուցվածք և գտնվում է տրանսպորտային խաչմերուկում ։ Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների մակարդակը ամենացածրներից է, բայց վերջին մի քանի տարիների ընթացքում կայուն աճ է գրանցել։ Սլովենիայի տնտեսությունը տուժել է եվրոպական տնտեսական ճգնաժամից, որը տեղի ունեցավ 2000-ականների վերջին ։ 2013 թվականից հետո մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն նորից սկսեց աճել ։ Աշխատող բնակչության գրեթե երկու երրորդը աշխատում է ծառայությունների ոլորտում։

Պատմություն 
Թեև այն կազմում էր Հարավսլավիայի ընդհանուր բնակչության ընդամենը մեկ տասներորդ մասը, այն Հարավսլավիայի հանրապետություններից ամենազարգացածն էր՝ կազմելով նրա ՀՆԱ-ի մեկ հինգերորդը և արտահանման մեկ երրորդը ։ Սլովենիան այսպիսով անկախություն ձեռք բերեց 1991 թվականին արդեն համեմատաբար բարգավաճ տնտեսությամբ և Արևմուտքի հետ ամուր շուկայական կապերով։

Այդ ժամանակվանից ի վեր նա ակտիվորեն հետամուտ է եղել Արևմուտքի հետ իր առևտրի դիվերսիֆիկացմանը և արևմտյան ու հյուսիսատլանտյան ինստիտուտներին ինտեգրմանը։ Սլովենիան Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության հիմնադիր անդամն է, Կենտրոնական Եվրոպայի ազատ առևտրի համաձայնագրին միացել է 1996 թվականին և Եվրամիությանը միացել է 2004 թվականի մայիսի 1-ին։ 2004 թվականի հունիսին այն միացել է Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմին։ Եվրոն ներդրվել է 2007 թվականի սկզբին և շրջանառվել է տոլարին զուգահեռ մինչև 2007 թվականի հունվարի 14-ը։ Սլովենիան նաև մասնակցում է Հարավարևելյան Եվրոպայի համագործակցության նախաձեռնությանը, ինչպես նաև Կենտրոնական Եվրոպայի նախաձեռնությանը, Ռոյամոնտի գործընթացին և Սևծովյան տնտեսական խորհրդին։

2000-ականների վերջին տնտեսական ճգնաժամը Սլովենիայի տնտեսությունը լուրջ հետընթաց ապրեց։ 2009 թվականին Սլովենիայի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն կրճատվել է 7,9%-ով։ 2009 թվականի ռեցեսիայից դանդաղ վերականգնումից հետո, արտահանման շնորհիվ  Սլովենիայի տնտեսությունը կրկին անկում ապրեց 2011 թվականի վերջին եռամսյակում ։ Դա պայմանավորված էր ներքին սպառման անկմամբ և արտահանման աճի տեմպերով ։ Սլովենիան հիմնականում արտահանում է եվրոգոտու երկրներ ։ Ներքին սպառման նվազման պատճառները բազմաթիվ են եղել՝ հարկաբյուջետային խնայողություն, բյուջեի ծախսերի սառեցում 2011 թվականի վերջին ամիսներին,  տնտեսական բարեփոխումներ իրականացնելու ջանքերի ձախողում, ոչ պատշաճ ֆինանսավորում և արտահանման նվազում ։ Բացի այդ, 2010 և 2011 թվականներին շինարարության ոլորտը լուրջ հարված է ստացել  2014 թվականից Սլովենիայի ՀՆԱ-ն կրկին աճեց ։ ՀՆԱ-ի աճի հիմնական գործոնները արտահանումն և 2016 թվականին նաև ներքին սպառումն էր, որը տնտեսական ճգնաժամից հետո սկսել է աշխուժանալ։ ՀՆԱ-ի աճը 2015 թվականին կազմել է 2,3%, 2016 թվականի առաջին կիսամյակում 2,5%, իսկ 2016 թվականի 2-րդ եռամսյակում՝ 2,7% ։ Դա նշանակում է, որ ՀՆԱ-ի աճը 2016 թվականին արագացավ։

ԵՄ անդամակցության բանակցությունների ընթացքում Սլովենիան հրաժարվում էր բացել տնտեսության որոշ առանցքային հատվածներ լիարժեք մրցակցության համար։ Երկիրը միակն է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, որը պահպանել է իր բանկային հատվածի վերահսկողությունը։ Երկիրը պահպանել է նաև սոցիալիստական ժամանակաշրջանում կառուցված կարևոր հանրային ծառայություն. Սլովենիան դեռևս ունի աշխարհի լավագույն առողջապահական համակարգերից մեկը, և կրթությունն անվճար է մինչև ասպիրանտուրայի մակարդակը ։

Առևտուր 
Սլովենիայի առևտուրն ուղղված է դեպի ԵՄ այլ երկրներ, հիմնականում՝ Գերմանիա և Իտալիա։ Սա առևտրի մեծածախ վերակողմնորոշման արդյունք է դեպի Արևմուտք և Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի աճող շուկաները՝ ի դեմս Հարավսլավիայի շուկաների փլուզման։ Սլովենիայի տնտեսությունը մեծապես կախված է արտաքին առևտրից։ Առևտուրը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտ 120%-ը (արտահանումը և ներմուծումը միասին վերցրած)։  Սլովենիայի առևտրի մոտ երկու երրորդը ԵՄ այլ անդամների հետ է։

Բաց լինելու այս բարձր մակարդակը նրան չափազանց զգայուն է դարձնում իր հիմնական առևտրային գործընկերների տնտեսական պայմանների և միջազգային գների մրցունակության փոփոխությունների նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, չնայած 2001–03 թվականներին Եվրոպայում գրանցված տնտեսական տեմպերի դանդաղմանը, Սլովենիան պահպանեց ՀՆԱ-ի 3% աճ։ Այսպիսով, աշխատուժի ծախսերը արտադրողականությանը համահունչ պահելը հիմնական մարտահրավերն է Սլովենիայի տնտեսական բարեկեցության համար, և սլովենական ընկերությունները արձագանքել են՝ մասնագիտանալով միջին և բարձր տեխնոլոգիաների արտադրության ոլորտում։ Արդյունաբերությունը և շինարարությունը կազմում են ՀՆԱ-ի մոտ մեկ քառորդը։ Ինչպես արդյունաբերական տնտեսությունների մեծ մասում, ծառայությունները կազմում են արտադրանքի աճող մասնաբաժինը (57,1 տոկոս), հատկապես ֆինանսական ծառայությունները։

Գյուղատնտեսություն 
Սլովենիան 2018 թվականին արտադրել է․

 346 հազար տոննա եգիպտացորեն 
 94 հազար տոննա խաղող 
 163 հազար տոննա ցորեն 
 91 հազար տոննա գարի 
 54 հազար տոննա խնձոր 
 85 հազար տոննա կարտոֆիլ 

Գյուղատնտեսական այլ ապրանքների ավելի փոքր արտադրություններից բացի ։

Նեոնիկոտինոիդները սովորաբար օգտագործվում են ամբողջ աշխարհում, ներառյալ տիակլոպրիդի օգտագործումը երկրի խնձորի այգիներում։ 2009 թվականին պարզել են, որ թիակլոպրիդի կիրառման պրակտիկան մնացորդ է թողնում ծաղկափոշու մեջ, բայց ոչ մեղվահացում ։

Տնտեսական կատարողականություն 
Գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և ձկնորսության ավանդական առաջնային ճյուղերը կազմում են ՀՆԱ-ի համեմատաբար քիչ՝ 2,5 տոկոսը և ներգրավում են բնակչության միայն 6 տոկոսը։ Միջին հողատարածքը կազմում է ընդամենը 5,5 հա։ Սլովենիայի մի մասը գտնվում է Ալպե-Ադրիա կենսատարածաշրջանում, որը ներկայումս ներգրավված է օրգանական գյուղատնտեսության խոշոր նախաձեռնության մեջ։ 1998-2003 թվականներին օրգանական ոլորտն աճել է Սլովենիայի գյուղատնտեսության 0,1%-ից մինչև մոտավորապես Եվրոպական միության միջին՝ 3,3%-ը ։

Պետական ֆինանսները վերջին տարիներին դեֆիցիտ են ցույց տվել։ 2008 թվականին գրանցվել է մի փոքր ավելցուկ՝ եկամուտները կազմել են 23,16 միլիարդ դոլար, իսկ ծախսերը՝ 22,93 միլիարդ դոլար ։ Պետական ծախսերը կազմել են ՀՆԱ-ի 38 տոկոսը։ Սլովենիայի Հանրապետության վիճակագրական վարչությունը (ՍՀՎՎ) հայտնել է, որ 2010 թվականի սեպտեմբերի վերջին պետական պարտքը (չհաշված պետական երաշխավորված վարկերը) կազմում էր 19,5 մլրդ եվրո կամ ՀՆԱ-ի 54,2%-ը։ 2011 թվականի հունվարին Սլովենիայի ֆինանսների նախարարության տրամադրած տվյալների համաձայն՝ պետական պարտքը 15 միլիարդ եվրոյից մի փոքր ցածր է եղել կամ 2009 թվականի ՀՆԱ-ի 41,6%-ը։ Այնուամենայնիվ, սլովենական «Finance» ֆինանսական թերթը 2011 թվականի հունվարին հաշվարկել է, որ այն իրականում կազմում է 22,4 միլիարդ եվրո կամ ՀՆԱ-ի գրեթե 63%-ը՝ գերազանցելով Եվրամիության կողմից թույլատրված 60%-ի սահմանը ։ 2011 թվականի հունվարի 12-ին Սլովենիայի Աուդիտ դատարանը մերժեց նախարարության կողմից ներկայացված տվյալները՝ որպես սխալ, և պահանջեց պաշտոնանկ անել ֆինանսների նախարար Ֆրանկ Կրիժանիչին ։

Սլովենիայի ավանդական հակագնաճային քաղաքականությունը մեծապես հիմնված էր կապիտալի ներհոսքի սահմանափակումների վրա։ Դրա սեփականաշնորհման գործընթացը նպաստեց ներքին գնորդներին և սահմանեց բաժնետոմսերի առևտրի երկար հետաձգում, որը բարդանում էր օտարերկրացիների կողմից «գնվելու» մշակութային զգուշությամբ։ Որպես այդպիսին, Սլովենիան մի շարք խոչընդոտներ է ունեցել իր տնտեսության մեջ օտարերկրյա մասնակցության համար։ Սլովենիան մի քանի ուշագրավ օտարերկրյա ներդրումներ է հավաքել, այդ թվում՝ 1997 թվականին «Goodyear»-ի կողմից $125 միլիոնի ներդրումը։ 2008 թվականի վերջի դրությամբ Սլովենիայում կար շուրջ 11,5 միլիարդ դոլարի օտարերկրյա կապիտալ։ Սլովենացիները 7,5 միլիարդ դոլար են ներդրել արտասահմանում։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ Լյուբլյանայի ֆոնդային բորսայում ցուցակված բաժնետոմսերի արժեքը կազմում էր 29 միլիարդ դոլար։

Սլովենիայում սկսվել են ներդրումները հարևան Խորվաթիայից։ 2010 թվականի հուլիսի 1-ին Դրոգա Կոլինսկային 382 միլիոն եվրոյով գնեց Խորվաթիայի «Atlantic Group»-ը։ «Mercator»-ը վաճառվել է խորվաթական «Agrocor»-ին 2014 թվականի հունիսին ։

2014 թվականի վերջում Սլովենիայում կատարվել է 10 միլիարդ օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ՝ 13,9 տոկոսով ավելի, քան 2013 թվականի վերջում։ 2013 թվականին (վերջին հրապարակված տվյալներ) ուղղակի օտարերկրյա ներդրումները կազմել են Սլովենիայի ՀՆԱ-ի 24,7%-ը։ Ամենակարևոր ներդրում կատարող երկրներն են՝ Ավստրիան (33,6%), Շվեյցարիան (11,3%), Գերմանիան (10,4%), Իտալիան (7,9%), Խորվաթիան (7,7%) ։

Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված են 1993–2017 թվականներին տնտեսական հիմնական ցուցանիշները․

Ծանոթագրություններ 

Եվրոպայի տնտեսություններ ըստ երկրի
Սլովենիայի տնտեսություն
Pages with unreviewed translations