Արկած (ֆիլմ)

Արկած (), իտալացի ռեժիսոր Միքելանջելո Անտոնիոնիի կինոդրաման։ Ֆիլմը Կաննի կինոփառատոնում ստացել է հատուկ մրցանակ (1960), մեծ հակասություններ է առաջացրել հանդիսատեսի շրջանում՝ Միքելանջելոյին բերելով համաշխարհային հռչակ։ Ֆիլմն առաջինն է  Միքելանջելոյի սև-սպիտակ «Օտարացման եռագրությունը» («Արկած», «Գիշեր», «Խավարում») ֆիլմաշարում։ Եռագրության մյուս երկու ֆիլմերում («Գիշեր» և «Խավարում») նկարահանվել է ռեժիսորի ընկերուհին՝ Մոնիկա Վիտտին։

1960 թվականին ֆիլմը ստացել է Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի մրցանակ, արժանացել է բրիտանական BAFTA մրցանակի՝ լավագույն ֆիլմ և լավագույն արտասահմանյան դերասանուհի (Մոնիկա Վիտտի) անվանակարգերում։

Սյուժե 
Ձանձրույթից հոգնած բարձրաշխարհիկ մարդիկ Լիպարյան կղզիներ ծովագնացության ժամանակ «արկածների» մեջ են հայտնվում։ Հայտնի դիվանագետի դուստրը՝ Աննան, անհետանում է անմարդաբնակ կղզում։ Սկզբում ճամփորդակիցները չեն հասկանում ինչ պայմաններում է նա անհետացել և ինչպես գտնեն նրան, սակայն, զարգացող դետեկտիվ ինտրիգը իր տեղը զիջում է նոր հարաբերությունների, որոնք փորձում էին կառուցել անհայտ կորած կնոջ սիրեկանը՝ Սանդրոն և նրա ընկերուհին՝ Կլաուդիան։ Նա հագնում է անհայտ կորածի բլուզը և ակամա նրա տեղը գրավում Սանդրոյի կյանքում։ Երբ նրանք արդեն լռիվ մոռանում են Աննային, Կլաուդիան հյուրանոցում դավաճան Սանդրոյին տեսնում է մարմնավաճառի հետ։ Ֆիլմի վերջում նա կանգնում է դժվար ընտրության առաջ։

Դերերում 
 Գաբրիելե Ֆերցետտի — Սանդրո
 Մոնիկա Ուիթի — Կլաուդիա
 Լեա Մասսարի — Աննա
 Դոմինիկ Բլանշար — Ջուլիա
 Ռենցո Ռիչչի — Աննայի հայր
 Էսմերալդա Ռուսպոլի — Պատրիցիա

Նոր ֆիլմալեզու 
Մարիամ- Հանդիսատեսի համար իրական «արկածը» ոչ թե Աննայի անհետացումն է, այլ հերոսների՝ բովանդակալից հարաբերություններ և հուզական կապեր ձևավորելու անհաջող փորձերը։ Խոր ռակուրսների և մանրակրկիտ կառուցված միզանսցենների օգնությամբ ռեժիսորը հեղափոխական թարմացում է կատարել կինեմատոգրաֆիայի լեզվում։ Գլխավոր հերոսների էքզիստենցիալ դատարկությունը, նրանց անհատնում օտարացածությունը միմյանցից հանգավորվել է լքված լանդշաֆտների հետ, որտեղ նկարահանվել են գործողությունները։

«Արկածը» 1960-ական թվականների սկզբի այն ֆիլմերից  է, որը դարձել է եվրոպական արվեստի տան հիմնաքարերից մեկը։ Ինչպես իր «Բաց ստեղծագործություն»-ում նշել է Ումբերտո Էկոն (1962), պատճառահետևանքային կապերն ու սյուժեի զարգացման տրամաբանությունը ռեժիսորը զոհաբերել է հերոսների հոգեբանության ուսումնասիրությանը։ Ըստ նրա՝ ֆիլմի ընթացքում հեռուստադիտողի աճող մտավախությունը, որ «ֆիլմը ոչ մի հանգուցալուծման չի տանում», այն վերածում է դրվագների պատահական շարքի։

Գրականության մեջ նշված է.

Մարտին Սկորսեզեն Աննայի անհետացումը համեմատել է մեկ այլ 1960-ականների կեսին նկարահանված` Հիչքոքի «Պսիխո» ֆիլմի գլխավոր հերոսի սպանության հետ, մի տարբերությամբ, որ Անտոնիոնին չի բացատրել, թե ինչ է կատարվել հերոսուհու հետ։ Ֆիլմի հերոսները մոռանում են մի իրադարձություն և ամբողջությամբ խորասուզվում մյուսի մեջ։ «Նրանք մի իմպուլսից մյուսի մոտ են լողում, և այն ամենն, ինչ կատարվում է նրանց հետ ընդամենը պատճառաբանություն է. որոնումները պատճառաբանություն են մտերմանալու, իսկ մտերմանալը՝ իրենց կյանքը ինչ-որ կերպ իմաստավորելու համար»։

Ըստ ֆրանսիացի գրող և սցենարիստ Ալեն Ռոբ-Գրիյեի, Աննայի անհետացումից հետո շատ տեսարաններ նկարահանվել են այնպես, որ թվում է, թե ինչ-որ մեկը դիտում է հերոսներին, և կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ դա Աննան է։ Միևնույն ժամանակ, երբ նա հարցրել է Անտոնիոնիին, արդյոք նա այդ էր ուզում ցույց տալ, Անտոնիոնին պատասխանել է. «Ո՛չ իհարկե, քանի որ այդ ժամանակ մենք արդեն նկարահանել էինք տեսարանը, որտեղ գտնում են Աննայի դիակը ()»: Սակայն Աննայի դիակի հայտնաբերման տեսարանը չի ընդգրկվել ֆիլմում։

Ծանոթագրություններ 

Իտալերեն ֆիլմեր
Իտալական ֆիլմեր
Միքելանջելո Անտոնիոնիի ֆիլմեր
1960 ֆիլմեր
Իտալական դրամա ֆիլմեր
Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կինոմրցանակի դափնեկիրներ