Աուքսոմետր

Աուքսոմետրը աստղագիտական գործիք է , որն օգտագործվում է աստղադիտակների մեծացումը որոշելու համար։ Այն հորինել է անգլիացի օպտիզատոր Ադամսը 1783 թվականին Լոնդոնում ։

Նկարում ցույց տրված օքսմետրը բաղկացած է երեք պղնձե խողովակից, որոնք իրար են մղվում, 3,5 սանտիմետր երկարությամբ և 2,4 սանտիմետր տրամագծով։

Abcd-ի առաջին խողովակը ազատորեն սահում է հաջորդում և ունի հոնքերի մի քանի հեռավորության վրա բիկոնվեքսային ոսպ։ Երկրորդ՝ fghi խողովակը, իր հերթին սահեցնելով երրորդը, ծայրամասում ապահովված է թափանցիկ եղջյուրավոր ափսեով, որի վրա բաժանմունքները կիրառվում են միմյանցից հեռավորության վրա 1/30 մմ։ Վերջապես, երրորդ ծայրը, որը բացվում է երկու ծայրերում՝ klmn, աշխատում է այնպես անել, որ եղջյուրի ափսեն կարողանա տեղադրվել այնպես, որ դիտարկված մարմնի պատկերը հստակ ընկալվի աստղագիտական խողովակի ոսպնյակի հետևում։ Օգտագործելիս A-a-ն, փորձարկման խողովակը ուղղորդում է ցանկացած օբյեկտի, որն ակնհայտորեն երևում է դրա միջով. ապա abcd խողովակն առաջ է քաշվում, որպեսզի ափսեի gh–ի բաժանումները հստակ տեսանելի լինեն ոսպնյակի միջոցով։ Աուքսոմետրը խողովակի վրա դնելուց հետո, klmn խողովակը աստիճանաբար երկարացվում է այնպես, որ օբյեկտի պատկերը  մակագրվում է ափսեի վրա` դիտելով այն ոսպնյակի միջոցով, е Նկարի տրամագծով ծածկված բաժինների քանակը հաշվարկվում է ափսեի վրա. օգտագործելով զույգ կողմնացույց կամ միկոմետր, չափեք ոսպնյակի բացվածքի տրամագիծը հարյուրավոր դյույմով և վերջինիս բաժանեք ափսեի վրա ծածկված հարյուրերորդների թիվը ըստ տրամագծի ոսպնյակների պատկերի։ Արդյունքում ստացված քանորդը ցույց է տալիս այս խողովակի աճի չափը։ Երկու կիզակետային երկարության հարաբերակցությունը համաչափ է ոսպնյակի բացվածքի տրամագծի հարաբերությանը, ոսպնյակների բացվածքից օպտիկական պատվածքում ընկալվող պատկերների տրամագծի հարաբերակցությունը, որն ուղղակիորեն կցված է աուքսոմետրին։

Բացի Ադամս գործիքից, նույն նպատակին է ծառայում նաև լոնդոնյան մեխանիկական Ռամսդենի կողմից հորինված մեկ այլ գործիք։ XIX դարի վերջին XX դարի սկզբին Ռամսդեն գործիքը աստղագիտական չափիչ ճշգրիտ գործիքներից մեկն էր, և չնայած Ադամսի օժանդակ չափիչի հետ սկզբունքի միասնությանը, վերջինս շուտով փոխարինվեց օպտիկական պրակտիկայով։

Ծանոթագրություններ 

Աստղագիտական գործիքներ