Հայկական շաշկի

Հայկական շաշկի (տամա), հայկական ազգային խաղ, շաշկի խաղի տեսակներից մեկը, որի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ ի տարբերություն այլ շաշկիների, այստեղ քայլերը կատարում են ոչ թե անկյունագծով, այլ` հորիզոնական և ուղղահայաց։

Ստեղծման պատմություն 
Հայաստանի մարզերում և քաղաքներում հաճախ անցկացվում են տամայի առաջնություններ։ Հայերն ունեն նաև «Գայլի տամա» խաղը։

Կանոններ

Խաղատախտակ և նախնական դասավորվածություն 
Հայկական շաշկի խաղալու համար օգտագործվում է 8×8 չափսով ուղղանկյուն խաղատախտակ, որը բաժանված է 64 վանդակների։ Վանդակների գույները էական չեն։ Խաղաքարերը շարվում են խաղացողի երկրորդ և երրորդ հորիզոնական շարքերով, յուրաքանչյուր խաղացողին բաժին է հասնում 16 խաղաքար, յուրաքանչյուր վանդակի մեջ դրվում է մեկ խաղաքար։ Հակառակորդների խաղաքարերը տարբերվում են գույներով։ Խաղացողի առաջին հորիզոնական շարքը ազատ է մնում։

Քայլերի հերթականություն 
 Պարզ խաղաքարը մեկ քայլ է կատարում առաջ, աջ կամ ձախ։
Տաման քայլում է ցանկացած քանակությամբ դատարկ վանդակներով ուղղահայաց, հորիզոնական և անկյունագծով` ցանկացած ութ ուղղությամբ։ Տամայի քարը պարտադիր չէ դնել հենց նոր վերցրած քարի փոխարեն։ Այն հնարավոր է դնել նույն շարքի ցանկացած վանդակի վրա։ Եթե հնարավորություն է ստեղծվում հակառակորդի խաղաքարը վերցնել, ապա խաղացողը պարտավոր է վերցնել այն։

Հակառակորդի խաղաքարերի վերցման կանոններ 
Եթե խաղացողը խաղի ընթացքում հնարավորություն է ունենում վերցնել հակառակորդի խաղաքարերը, ապա նա պետք է վերցնի այն։ Մարտը հնարավոր է այն դեպքում, երբ հակառակորդի շաշկու հետևում գտնվող վանդակն ազատ է։ Եթե հակառակորդի խաղաքարի տեղում հայտնված շաշկով հնարավոր է առաջ շարժվել, ապա մարտը շարունակվում է (մի քայլով կարելի է վերցնել հակառակորդի մի քանի խաղաքարեր)
 Եթե ​​կան մի քանի մարտի ​​տարբերակներ, ապա խաղացողը պետք է ընտրի այն մեկը, որտեղ վերցվում է հակառակորդի խաղաքարերի ամենամեծ քանակը։ Սա վերաբերում է շաշկիի և թագուհիների գրավմանը։
 Եթե կա հավասար քանակությամբ շաշկիներ վերցնելու մարտի մի քանի տարբերակ, ապա խաղացողն ընտրում է դրանցից որևէ մեկը։
Շաշկին հարվածում է հակառակորդի շաշկուն, որը կանգնած է դիմացից, ձախից կամ աջից, ցատկելով նրա վրայով հաջորդ դաշտ ուղղահայաց և հորիզոնական ուղղություններով։
 Տաման խփում է հակառակորդի այն խաղաքարին, որը գտնում է իրենից ցանկացած քանակությամբ դատարկ վանդակներից առաջ, հետ, դեպի աջ կամ ձախ, եթե դրանից հետո գտնվող վանդակն ազատ է։ Ինչպես սովորական խաղաքարը, տաման ևս կարող է մեկ քայլով վերցնել հակառակորդի մի քանի խաղաքար։
 Մեկ քայլով մի քանի խաղաքար վերցնելու դեպքում հակառակորդի յուրաքանչյուր խաղաքար ընդունված է միանգամից վերցնել։ Դա արվում է այն պատճառով, որ մի քայլի ընթացքում նույն խաղաքարը չվերցվի երկու անգամ։

Փոխակերպում թագուհու 
 Ութերորդ հորիզոնական մուտք գործած խաղաքարը դառնում է թագուհի։
Եթե քարը հասնում է վերջին հորիզոնականին, այն կարող է շարունակել խաղը նույն քայլերով, բայց արդեն` որպես թագուհի։

Խաղի ավարտ և հաղթողի որոշում 
 Հաղթողը նա է, ով կարողացել է ոչնչացնել թշնամու բոլոր խաղաքարերը կամ զրկել նրանց շարժելու հնարավորությունից։
 Խաղացողների համաձայնությամբ հնարավոր է խաղն ավարտել ոչ-ոքի։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 

Շաշկի
Խաղեր ըստ երկրի
Հայկական մշակույթ