Ադնան Ադըվար

Աբդյուլհաք Ադնան Ադըվար (, ), թուրք քաղաքական գործիչ, գրող, թարգմանիչ և պատմաբան։ Լինելով ապագա բժիշկ՝ իրականացրել է մի շարք հետազոտություններ, ինչպես նաև հեղինակել մի շարք աշխատություններ գիտության պատմության վերաբերյալ։ Աջակցել է կանանց իրավունքների ընդլայնման շարժմանը։

Եղել է Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մերձավորներից մեկը և իր կնոջ՝ գրող Հալիդե Էդիբի հետ միասին աջակցել է նրան Թուրքիայի անկախության պատերազմի ժամանակ։

Ավելի ուշ, Թուրքիայի ապագայի վերաբերյալ Ադնան Ադըվարի և Աթաթուրքի տեսակետները չեն համընկել։ Նա դեմ է եղել Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կողմից Աթաթուրքին լայն իրավասությունների տրամադրմանը՝ պնդելով, որ Աթաթուրքը կարող է բռնապետ դառնալ։ Արդյունքում, Ադըվարն անդամակցել է Առաջադիմական հանրապետական կուսակցությունում։ Մեղադրվել է Աթաթուրքի վրա հարձակման կազմակերպման մեջ, չնայած դրա իրականացման ժամանակ գտնվել է արտասահմանում։ Ավելի ուշ, արդարացվել է, սակայն մինչև 1939 թվականը գտնվել է արտագաղթի մեջ։

Կենսագրություն 
1095 թվականին ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Այնուհետ սովորել է Բեռլինում՝ Հումբոլդտի համալսարանում, որտեղ մասնագիտացել է ներքին հիվանդությունների ուղղությամբ։ 1908 թվականին երիտթուրքերի կողմից սահմանադրության ընդունումից հետո՝ վերադարձել է Ստամբուլ։ 30 տարեկանում գլխավորել է բժշկական ֆակուլտետը։ Իտալա-թուրքական պատերազմի ժամանակ աշխատել է Կարմիր մահիկի ծառայությունում, մասնակցել Բալկանյան պատերազմներին և Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1917 թվականին ամուսնացել է գրող Հալիդե Էդիբի հետ։ 1918 թվականին մտերմացել է Աթաթուրքի հետ։ Ավելի ուշ զբաղեցրել առողջապահության, ներքին գործերի նախարարների ու Ազգային մեծ ժողովի փոխնախագահի պաշտոնները։

Հանրապետության հիմնադրումից հետո՝ 1924 թվականին ստեղծել է փոքր քաղաքական կուսակցություն, որտեղ զբաղեցրել է գլխավոր քարտուղարի պաշտոնն ու հաճախ քննադատել գործող կառավարությանը։ 1925 թվականին կուսակցությունը մեղադրվել է ապստամբության նախապատրաստության մեջ, իսկ դրա գործունեությունն՝ արգելվել։ Դրանից հետո Ադըվարը կնոջ հետ միասին, որն արտասահմանում բուժում ստանալու կարիք ուներ, տեղափոխվել է Վիեննա։ Աթաթուրքին տապալելու մեջ կասկածվելն Ադըվարին ստիպեց հետաձգել վերադարձը։

Մասնակցել է «Իսլամի հանրագիտարան»-ի ստեղծման գործընթացին, գրել նախաբանն ու մի քանի հոդվածներ։ Ադըվարի ամենահայտնի աշխատություններից մեկը կոչվում է «Գիտությունը օսմանյան թուրքերի ժամանակ» (), որտեղ դիտարկվում են 14-19-րդ դարերում թուրք գիտնականների գիտական նվաճումները։ Բացի այդ, թուրքերեն է թարգմանել Բերտրան Ռասելի աշխատութուններից մեկը, գրել աշխատություններ գիտության և կրոնի պատմության վերաբերյալ, ինչպես նաև հոդվածներ՝ գիտության և մշակույթի մասին։

Եղել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի առաջին, երկրորդ և ութերորդ գումարման պատգամավոր։

Մահացել է 1955 թվականի հուլիսի 1-ին, Ստամբուլում։ Թաղված է Մերքեզէֆենդի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ 

Թուրք գրողներ
20-րդ դարի գրողներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Թուրք պատմաբաններ
20-րդ դարի պատմաբաններ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Ստամբուլի համալսարանի շրջանավարտներ
Թուրք ֆեմինիստներ