Լուքիզմ

Լուքիզմ, խտրականության դրսևորում ոչ գրավիչ արտաքինով մարդկանց նկատմամբ։ Այն հանդիպում է տարբեր միջավայրերում՝ աշխատանքի կամ ուսման վայրերում, սոցիալական միջավայրում։ Լուքիզմը ստանում է բավականին քիչ ուշադրություն, համեմատած ռասիզմի և սեքսիզմի հետ, և չի պաշտպանվում օրենքով, որն էլ իր հերթին նպաստում է խնդրի ազատ տարածմանը մի շարք ոլորտներում, օրինակ՝ ռոմանտիկ հարաբերություններում, աշխատանքի անցնելու հարցում և այլն։ Այս հարցը մյուս կողմից հայտնի է ինչպես «Գեղեցկության արտոնություն»։

Գեղեցիկ արտաքինը հաճախ ասոցացվում է դրական որակների հետ, իսկ ոչ գրավիչը՝ նեգատիվ որակների։ Շատ մարդիկ ուրիշներին դատում են ըստ արտաքինի և դա ազդում է նրանց փոխհարաբերությունների վրա։ «Այն, ինչ գեղեցիկ է, լավն է» կարծրատիպի հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր առմամբ նրանք, ովքեր ֆիզիկապես գրավիչ են, շահում են իրենց գեղեցիկ արտաքինից։ Ավելին, հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միջինում գրավիչ անհատներն ունեն ավելի շատ ընկերներ, ավելի լավ սոցիալական հմտություններ և ավելի ակտիվ սեռական կյանք։

Բառագիտություն

Թեև «լուքիզմ» տերմինը վերջին ժամանակներում է առաջ եկել, մշակույթներն ու ավանդույթները ամբողջ աշխարհում հաճախ զգուշացնում են ֆիզիկական արտաքինին ավելորդ արժեք չտալու մասին։

«Լուքիզմ» տերմինը մեծ տարածում գտավ 1970-ականներին «ճարպի ընդունման շարժման» շրջանակներում։ Այն օգտագործվել է The Washington Post ամսագրում 1978 թվականին, որը պնդում էր, որ տերմինը հորինել են գեր մարդիկ, որոնք ստեղծել են բառը, որպեսզի մատնանշեն «տեսքի վրա հիմնված խտրականությունը»։ Բառը հանդիպում է անգլերեն լեզվի մի շարք բառարաններում։

1990 թվականին «լուքիզմ» տերմինն օգտագործվել է Սմիթ քոլեջի կողմից նախազգուշացնելու եկող ուսանողներին «լուքիզմի, ճնշվածության ձևի մասին, որը ներառում է չափից ավելի մեծ չափի ուշադրություն անձնական տեսքի վրա դարձնելը»։

Ուսումնասիրություններ

Լուքիզմը գիտական ուշադրության է արժանացել և՛ մշակութային, և՛ տնտեսական տեսանկյուններից։ Լուքիզմը վերաբերում է գեղեցկության և մշակութային կարծրատիպային կանխորոշված պատկերացումներին՝ հիմնված արտաքինի, ինչպես նաև գենդերային դերի և սպասելիքների վրա։ Կարևոր տնտեսական նկատառումները ներառում են արտաքին տեսքի վրա հիմնված եկամուտների բացերի հարցը, ինչպես նաև իրենց գործընկերների կողմից գեղեցիկ կամ տգեղ համարվող աշխատողների արտադրողականության բարձրացումը կամ նվազումը։ Այդ պատճառով առաջանում են նոր խնդիրներ, որոնք կապված են այլ սոցիալական խնդիրների հետ, ինչպիսիք են ռասիզմը և էյջիզմը։ Գեղեցկության գաղափարը նաև ուղղակիորեն կապված է սոցիալական դասի հետ, քանի որ ավելի շատ ազատ ժամանակ և գումար ունեցող մարդիկ կարող են աշխատել իրենց արտաքինի վրա։ Քաշը նույնպես կապված է սոցիալական դասի հետ, քանի որ ֆինանսապես ոչ ապահով ավելորդ քաշ ունեցող մարդիկ չունեն այն մարզասարքերը կամ առողջ սննդի ընտրությունը, որոնք ունեն ավելի հարուստ մարդիկ։ Մարդկանց գրավչության հիման վրա դատելը նվազեցնում է մարդու ինքնագնահատական ը, ինչը հանգեցնում է բացասական ինքնապատկերի։

2020 թվականի հոկտեմբերին Մեմֆիսի համալսարանի հոդվածում, ուսումնասիրվել է դասախոսների գրավչության ազդեցությունը ուսանողների ուսուցման վրա։

Հյուրընկալության ոլորտում դիմակներ կրելու հետևանքների վերաբերյալ 2021 թվականի հետազոտությունը հաստատեց առկա բացահայտումները սպասարկման ոլորտում աշխատողների ֆիզիկական գրավչության և հաճախորդների բավարարվածության միջև հարաբերակցության վրա։ Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հյուրընկալության աշխատակիցների կողմից դիմակներ կրելը նվազագույնի է հասցնում նրանց իրական գրավչության ազդեցությունը հաճախորդների գոհունակության վրա՝ հավասարեցնելով միջին գեղեցկության արտաքինով աշխատողների և գրավիչ արտաքինով աշխատողների միջև խաղադաշտը։

Էմպիրիկ աջակցություն

Ըստ Նենսի Էթքոֆի՝ Մասաչուսեթսի գլխավոր հիվանդանոցի հոգեբանի, «մենք բախվում ենք մի աշխարհի, որտեղ նայվածքը ամենատարածված, բայց ժխտվող նախապաշարմունքներից մեկն է»։ Stalcup-ը գրում է, որ «Ապացույցները հստակ ցույց են տալիս, որ ոչ միայն արևմտյան մշակույթում կա գեղեցկության պրեմիում, այլև հասարակ լինելու տուգանք կա»։ Երբ մարդու արտաքինով պայմանավորված խտրականությունը վերածվում է վախի կամ արտահայտված զզվանքի, դա կոչվում է կակոֆոբիա։ Երբեմն կակոֆոբիան կարող է ինտերնիզացված լինել և այդպիսով ուղղված լինել դեպի ներս, այլ ոչ թե դեպի ուրիշները։

Նորածինների հետ կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ծնվելուց հետո արդեն 14 ժամվա ընթացքում նորածինները նախընտրում են նայել համեմատաբար գրավիչ դեմքերին, այլ ոչ թե անհրապույրներին։ Այս հատկությունը տարածվում է նաև ոչ մարդկանց վրա, այլ նաև կենդանիների, ինչպիսիք են կատուները։ Այս բացահայտումները ցույց են տալիս, որ լուքիզմը բնածին է, և մարդու տեսողական համակարգի արդյունք է։

Դեն Արիելի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ամերիկուհիները ընդգծված նախընտրություն են ցուցաբերում ավելի բարձրահասակ տղամարդկանց հետ հանդիպելու համար, և որ ցածրահասակ տղամարդիկ, որպեսզի կանայք գրավիչ համարվեն, նրանք պետք է զգալիորեն ավելի շատ գումար վաստակեն, քան բարձրահասակ տղամարդիկ։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ աշխատանքի համար «գեղեցկության պրեմիումը» մեծապես կախված է նրանից, թե արդյոք գրավչությունը կարող է պոտենցիալ բարձրացնել արտադրողականությունը, ինչպես օրինակ՝ այն աշխատատեղերը, որոնք պահանջում են էական միջանձնային փոխհարաբերություն, մինչդեռ այն աշխատանքները, որոնք դա չեն պահանջում, տեսնում են նվազագույն գեղեցկության կամ ընդհանրապես չեն պահանջում։

Տղամարդիկ զուգընկեր ընտրելիս ավելի մեծ նախապատվություն են տալիս ֆիզիկական գրավչությանը, քան ինտելեկտին, ինչպես ցույց է տրված ուսումնասիրության մեջ, որն անցկացվել է արագ ծանոթությունների փորձի տվյալների վրա։ 4573 չափահաս մասնակիցների հետ անցկացված հետազոտության ընթացքում ցույց է տրվել, որ ֆիզիկական գրավչությունը կանանց ամենագնահատված հատկանիշն է, նույնիսկ եթե դիտարկվում է զուգընկեր ընտրելու համատեքստից դուրս։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ավելի գրավիչ անհատները ավելի մեծ վտանգի են ենթարկվում հանցագործության զոհ դառնալու՝ ավելի շատ սոցիալական փոխազդեցության մեջ ներգրավվելու պատճառով։ Ավելի մեծ ֆիզիկական գրավչությունը կարող է նաև պատճառ հանդիսանալ անհատներին սեռական բռնության ենթարկվելու ավելի մեծ ռիսկի ենթարկվել՝ անկախ սեռից։

Էթիկա

«Արդյո՞ք լուքիզմը անարդար է» հոդվածում Լուի Տիետյեն և Սթիվեն Կրեսապը քննարկում են, թե արտաքին տեսքի վրա հիմնված խտրականությունը օրինաչափորեն կարող է որակվել որպես անարդարացի։ Ընդունելով, որ ապացույցները ցույց են տալիս, որ նման խտրականություն իսկապես տեղի է ունենում, հեղինակները պնդում են, որ այն համատարած է եղել պատմության ընթացքում, և որ գեղագիտության վերաբերյալ դատողությունները կարծես կենսաբանական հարմարեցում են (ոչ թե մշակութային պայմանավորված)՝ նպաստելու վերարտադրմանը, գոյատևմանը և սոցիալական փոխհարաբերությանը, ինչը թույլ է տալիս մարդկանց որոշել կենսունակ զուգընկերներին (գրավչության մակարդակը վկայում է առողջության մասին) և ուրիշների կարգավիճակը որպես «ընկեր կամ թշնամի, սպառնալիք կամ հնարավորություն»։

Նենսի Էթքոֆը, «Ամենագեղեցիկների գոյատևումը» գրքի հեղինակը պնդում է, որ գրավչության հանդեպ մարդու նախապատվությունը արմատացած է էվոլյուցիոն բնազդի վրա, և որ փորձելով կանխել դրա ազդեցությունը մարդկանց վրա կնշանակի «ասել նրանց դադարեցնել ուտելիքը, սեռական հարաբերությունները, նորույթները կամ սերը» և այդպիսով պնդում է, որ «գեղեցիկ լինելը և դրա համար գնահատված լինելը սոցիալական չարիք չէ»։

Քաղաքական լուքիզմ

Լուքիզմը դարեր շարունակ քաղաքականության մեջ խնդիր է եղել։ Միացյալ Թագավորությունում թերթերի ծաղրանկարներում քաղաքական գործիչների ֆիզիկական թերությունները «անխնա ուռճացնելու» երկար ավանդույթ կա։

1960 ԱՄՆ նախագահական մրցավազքում Ջոն Ֆ. Քենեդիի և Ռիչարդ Նիքսոնի միջև, հաճախ ենթադրվում էր, որ Քենեդիի ավելի պայմանականորեն գեղեցիկ տեսքը նպաստել է նրան, որ նա ավելի շատ հավանություն ստանար իրենց առաջին հեռուստաբանավեճում, սակայն որոշ հետազոտողներ վիճարկել են այս տարածված գաղափարը և պնդում են, որ Քենեդիի արտաքինը քիչ ազդեցություն է ունեցել կամ ընդհանրապես ազդեցություն չի ունեցել։ Ավելի լայն՝ հետազոտությունները այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Գերմանիան, Կանադան, Միացյալ Նահանգները, և Միացյալ Թագավորությունը պարզել են, որ ավելի գրավիչ թեկնածուները շահում են իրենց արտաքինից՝ ավելի շատ ձայներ ստանալով ընտրություններում և ավելի հաճախ են ներվելով սկանդալներում։

Կան մի քանի փոփոխականներ, որոնք կարող են նպաստել առնականության և կանացիության օբյեկտիվացմանը քաղաքականության մեջ։ Գիտնական Շարլոտ Հուպերը պնդում էր, որ «գենդերը հատվում է այլ սոցիալական բաժանումների հետ, ինչպիսիք են դասակարգը, ռասան և սեռականությունը՝ ստեղծելով (գենդերային) ինքնությունների բարդ հիերարխիա»։ Հուպերը պնդում է, որ ինստիտուցիոնալ պրակտիկաները, ինչպիսիք են ռազմական մարտերը պատերազմում, մեծապես սահմանել են, թե ինչ է նշանակում լինել «տղամարդ»։ Նմանապես, Լաուրա Շեփերդը առաջարկում է, որ տղամարդկանցից պահանջվում է տեղավորվել «հասկանալիության մատրիցայի» մեջ վարվելով որոշակի ձևով, հագնվելով որոշակի ձևով և ունենալ այնպիսի մտածելակերպ, որը զուրկ է էմոցիաներից կամ ցանկացած այլ բանից. եթե նրանց հաջողվում է դառնալ վերջնական «տղամարդո մարդ», ապա նրանք գործնականում անձեռնմխելի են։ Այնուամենայնիվ, մյուսները ենթադրում են, որ այս քաղաքական դաշտում առնականության վերլուծության մեջ կա միայն բացահայտ հետաքրքրություն, անհնար կլինի կանացիության հուսալի վերլուծություն մշակել այս նույն ոլորտում։ Մի շարք ուսումնասիրություններ հաստատում են կապը «առնականության» և տեստոստերոնի միջև։

Օրինակներ բերելով Մադլեն Օլբրայթի TED ելույթից 2010թ.՝ «Կին և դիվանագետ լինելու մասին»՝ Օլբրայթը արտահայտեց իր հիասթափությունը, թե ինչպես են իր տղամարդ գործընկերները և լրատվամիջոցների մեկնաբանները տարբերում իր արտաքինը։ Լինելով Միացյալ Նահանգների առաջին կին պետքարտուղարը՝ Օլբրայթը գտնվում էր ներքին և միջազգային բեմի ուշադրության կենտրոնում. ամեն տեսանկյունից՝ սկսած նրա տարիքից, քաշից, սանրվածքից և զգեստի ընտրությունից. Այնուամենայնիվ, զավեշտալի է, որ քաղաքականության դիրքորոշումները, որոնք նա համարում էր իր ամենակարևոր ձեռքբերումները (G7-ի մեկնարկը, գենդերային հավասարությունը խթանելու փորձերը և այլն) գրեթե չեն հաշվի առնվել։ Այն փաստը, որ Օլբրայթի ընդհանուր արտաքինը չէր տեղավորվում «գրավիչ» նեղ կատեգորիայի մեջ, նրա համար էլ ավելի դժվարացրեց  դիվանագետ լինելը։ Օլբրայթը միակ կինը չէ, ով գտնվում է իշխանության դիրքերում, ում նկատմամբ խտրական վերաբերմունք է դրսևորվել իր արտաքինի պատճառով:2005 թվականին «The Washington Post»-ում հրապարակված մի հոդվածում պետքարտուղարը Քոնդոլիզա Ռայսը պիտակավորվեց որպես «դոմինատրիքս», երբ նա Գերմանիայում Վիսբադենի զինվորական բազա այցելության ժամանակ դուրս եկավ մինչև ծնկները հասնող սև կրունկներով կոշիկներով։ Նմանապես, լրատվամիջոցների մեկնաբանները հաճախ են խոսում Հիլարի Քլինթոնի «տղամարդու կոստյումների» և Ջուլիա Գիլարդի կարճ սանրվածքի մասին՝ այս կանանց մասնագիտական նվաճումների վրա կենտրոնանալու փոխարեն։ Սառա Փեյլին, Ալյասկայի նախկին նահանգապետը և 2008 թվականի Հանրապետական կուսակցության փոխնախագահի թեկնածուն, լրատվամիջոցների մեծ ուշադրության առարկան էր իր պայմանականորեն գրավիչ արտաքինի պատճառով, և Փեյլինը ենթադրում էր, որ իր արտաքինի վրա կենտրոնանալը անտեսել է իր մասնագիտական և քաղաքական ձեռքբերումները։

Օրենք

Միացյալ Նահանգներ
Մինչև 1970-ական թվականները Միացյալ Նահանգներում լուքիզմը երբեմն օրենսդրական էր դառնում։ Շատ իրավասություններում, այսպես կոչված, «այլանդակ օրենքը» արգելում էր մարդկանց ներկայանալ հանրությանը, եթե նրանք ունեին հիվանդություններ կամ այլանդակություններ, որոնք համարվում էին անհրապույր։ Այսօր Հավասար զբաղվածության հնարավորությունների հանձնաժողովը ծայրահեղ գիրությունը համարում է հաշմանդամություն, որը պաշտպանված է Հաշմանդամություն ունեցող ամերիկացիների մասին օրենքով, և մի քանի քաղաքներ պաշտպանում են արտաքին տեսքի հիման վրա խտրականությունից։

Բելգիա 
2007 թվականի մայիսի 10-ի Antidiscriminatiewet/Loi antidiscriminatiewet/Loi հակախտրական օրենքում կա դրույթ, որն ասում է, որ չի թույլատրվում խտրականություն դրսևորել մարդկանց նկատմամբ՝ ելնելով նրանց ֆիզիկական կամ գենետիկական հատկանիշներից։

Ծանոթագրություններ 

Խտրականություն
Գեղագիտություն
Սեռական գրավչություն
Քաղաքական տերմինաբանություն
Մարդու սեռականություն
Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Նախապաշարմունքներ և խտրականություն
Սոցիալական հոգեբանություն
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ