Ուփսալայի աստղագիտական աստղադիտարան

Ուփսալայի աստղագիտական աստղադիտարան, աստղագիտական աստղադիտարան, որը հիմնադրվել է 1741 թվականին Շվեդիայի Ուփսալա քաղաքում։ Այն պատկանում է Ուփսալայի համալսարանին և համարվում է Շվեդիայի ամենահին   աստղագիտական աստղադիտարանը։

Աստղադիտարանի ղեկավարներ   
 1741-1744 - Անդերս Ցելսիուս, աստղադիտարանի հիմնադիր  
 1843-1874 - Անդերս Յոնաս Անգստրեմ  
 1959 - 19?? - Հոլմբերգ Էրիկ Բերտիլ

Աստղադիտարանի պատմություն   
Աստղադիտարանը հիմնադրվել է 1741 թվականին Ուփսալայի համալսարանին կից։ 18-րդ դարում աստղադիտարանում աշխատում էր Անդերս Ցելսիուսը, և 1741 թվականին նա կառուցեց առաջին աստղագիտական տաղավարը։ Ցելսիուսը կարողացավ համոզել համալսարանական խորհրդին գնել Կենտրոնական Ուփսալայում գտնվող միջնադարյան քարե մեծ տունը։ Այդ շենքի տանիքում էլ տեղադրվել է աստղագիտական աստղադիտարանը։ Ցելսիուսը բնակվում և աշխատում էր այդ շենքում։

Այս աստղադիտարանը օգտագործվել է մինչև 1853 թվականը՝ նոր աստղադիտարանի կառուցումը, իսկ նախկինը այժմ հայտնի է որպես «հին աստղադիտարան»։ Շենքը դեռևս գտնվում է նախկին տեղում, իսկ աստղադիտարանը քանդվել է 1857 թվականին։ 19-րդ դարում աստղադիտարանի պահապանը եղել է Անդերս Յոնաս Անգստրեմը, որն այնտեղ կատարում էր իր փորձերն աստղագիտության, ֆիզիկայի և օպտիկայի բնագավառներում։ Նրա որդին՝ Կնուտ Անգստրեմը, նույնպես աստղադիտարանում կատարում էր արևային ճառագայթման վերաբերյալ հետազոտություններ։ 2000 թվականին ասղադիտարանը միավորվեց Տիեզերական ֆիզիկայի ինստիտուտի հետ՝ կազմավորելով աստղագիտության և տիեզերական ֆիզիկայի ամբիոն և տեղափոխվեց Անգստրեմի լաբորատորիա։ 1948 թվականից մինչև 2004 թվականը Ուփսալայի աստղադիտարանի մասնաճյուղերից էր համարվում Կվիստաբերգի աստղադիտարանը, ինչպես նաև Ուփսալայի Հարավային կայանը, որը 1956 թվականից մինչև 1980 թվականը տեղակայված էր Մաուն-Ստրոմլո աստղադիտարանում, իսկ 1980 թվականից՝ Սայդինգ Սփրինգի աստղադիտարանի տարածքում։

Աստղադիտարանի գործիքներ  
 9-դյույմանոց ռեֆրակտոմետր (D = 24.4 սմ, f = 4.33 մ) - աստղադիտարանի  առաջին խոշոր աստղագիտական սարքավորումը (1860)
 Կրկնակի ռեֆրակտոմետր`  դիտողական խողովակ (D=36 սմ) և լուսանկարչական (D=33 սմ), երկուսն էլ ունեն ֆոկուս (f/15) (1892) - «Հին աստղադիտարան»
 Եռակի աստղագիր Ցեյս (D=15 սմ, D=15 սմ և D=16 սմ; F=1.5մ) (1914)
 40.6-սմ Կասսեգրեն + ПЗС-ֆոտոխցիկ
 Ռեպսոլդ միջօրեականային սարքավորում (1881)

Հետազոտությունների ուղղություններ    
 Աստղային պարալաքսներ  
 Աստղային վիճակագրություն   
 Գալակտիկական կառուցվածք    
 Արտագալակտիկական աստղագիտություն  
 Աստղային մթնոլորտներ  
 Արևային համակարգի հետազոտություններ

Հիմնական նվաճումներ   
 Մասնակցություն NGC գրացուցակի կազմավորմանը
 Ջրածնի հայտնաբերումն Արևի վրա (1862)
 Ուփսալայի գալակտիկայի Ընդհանուր գրացուցակի ստեղծում  
 Կ.-Ի. Լագերքվիստը հայտնագործեց 131 աստերոիդ և 2 գիսաստղ
 Երկու դիտարկումների անցկացում Գերմանական ավիացիայի և տիեզերագնացության Uppsala-DLR Trojan Survey–ի և Ոպսալայի -DLR աստերոիդային դիտակետի  հետ համագործակցությամբ 
 Հիմնական սարքավորումը, որով ներկայումս հայտնաբերում են գիսաստղերը և հարավային կիսագնդի երկրամերձ տարածքում գտնվող աստերոիդները, համարվում է 0.6-մետրանոց Շմիդտի աստղադիտակը, որը գործում է Սայդինգ-Սպրինգ դիտակետում, նախկինում պատկանել է Ուփսալայի աստղագիտական աստղադիտարանին  
 Աստերոիդային և գիսաստղային դիտակետ Ոպսալա-ESO

Նշանավոր աշխատակիցներ    
 Կնուտ Յուհան Անգստրեմ
 Կարլ Շարլե 
 Բերտիլ Լինդբլադ 
 Կնուտ Էմիլ Լունդմարկ
 Յունգվե Օհման
 Հուգո ֆոն Ցեյպել
 Գուննար Մալմքիստ
 Էրիկ Բերտիլ Հոլմբերգ
 Բենգտ Վեսթերլունդ
 Կ. Ի. Լագերքվիստ

Աստղադիտարանի հասցեն   
 Ցելսիուսի տունը - 1741 թվականից մինչև 1857 թվական
 Հին աստղադիտարան  - 1852 թվականից մինչև 1970-ական թվականներ
 Քվիստաբերգի աստղադիտարան  - 1948 թվականից մինչև 2004 թվական
 Անգստրեմի լաբորատորիա - 2004 թվականից

Արտաքին հղումներ 
 Uppsala Astronomical Observatory
 Աստղադիտարանի պատմություն
 Ångström Laboratory 
 Աստղադիտարանի կոդերի ցուցակ 1986 թվականին
 Աստերոիդների ցանկ

Դիտումների հրապարակումները Փոքր մոլորակների կենտրոնում
 Փոքր մոլորակների աստղագիտական դիտարկումներ
 Փոքր մոլորակների աստղագիտական դիտարկումներ
 Աստղագիտական աստղադիտարանի բոլոր դիտարկումները MPC տվյալների բազայում

NASA ADS տվյալների բազայի հրապարակումներ
 Որոնում «Uppsala» բառով

1870 թվականից հետո մոլորակների գիսաստղերի և արբանյակների դիտարկումներ
 Արխիվային դիտարկումներ, MPC

Ծանոթագրություններ 

Աստղադիտարաններ Շվեդիայում
Ուփսալայի շենքեր և կառույցներ
1741 հիմնադրումներ Շվեդիայում