Դիսֆորիա

Դիսֆորիա (հին հունարենից δύσφορος (dúsphoros), որտեղ δυσ- (dus-) վատ, դժվար և φέρω (phérō) կրել), խորը անհանգստության կամ դժգոհության զգացողություն։ Դիսֆորիան էյֆորիայի իմաստային հակադրությունն է։ Այն կարող է ուղեկցվել դեպրեսիայով, անհանգստությամբ կամ գրգռվածությամբ։

Հոգեբուժության մեջ 
Անհարմարության և անհանգստության ինտենսիվ վիճակները մեծացնում են ինքնասպանության փորձի ռիսկը, ինչպես նաև անձի՝ իր նկատմամբ տհաճության զգացողությունը։ Հետևաբար, դիսֆորիայի վերացումը հոգեբուժական բուժման առաջնահերթություն է։ Կարելի է բուժել դիսֆորիայի հիմքում ընկած պատճառները, ինչպիսիք են դեպրեսիան (հատկապես մշտական դեպրեսիվ խանգարումը (նախկինում դիսթիմիա) կամ հիմնական դեպրեսիվ խանգարումը) կամ երկբևեռ խանգարումը, ինչպես նաև դիսֆորիկ ախտանիշները։ 

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման (ICD-11) 11-րդ վերանայումը դիսֆորիան սահմանում է որպես «տհաճ տրամադրության վիճակ», որը կարող է ներառել դեպրեսիայի, անհանգստության, դժգոհության, դյուրագրգռության և դժբախտության զգացողություններ։

Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկը (DSM-5) դասակարգում է հատուկ դիսֆորիաները օբսեսիվ-կոմպուլսիվ սպեկտրում։

Ըստ հիվանդությունների միջազգային դասակարգման (ICD-11), աշխատունակության հետ կապված դժգոհության, անհանգստության, դեպրեսիայի, դյուրագրգռության զգացողությունը ախտորոշվում է որպես մարմնի ամբողջականության դիսֆորիա։

Սեռական դիսֆորիա 
Սեռական դիսֆորիան անհարմարությանն, դժգոհության, անհանգստության, դեպրեսիայի, դյուրագրգռության զգացողությունն է, կապված առաջնային և երկրորդական սեռական հատկանիշների հետ։ Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի ընթացիկ հրատարակությունը՝ DSM-5, օգտագործում է «սեռական դիսֆորիա» տերմինը, որը նախկինում կոչվում էր «սեռական ինքնության խանգարում»։

Առնչվող պայմաններ 

Դիսֆորիան կարող է ներկայացվել որպես ստորև ներկայացված վիճակների ախտանիշ՝ 

Խորը դեպրեսիվ խանգարում (միաբևեռ) և դիսթիմիա
Երկբևեռ խանգարում և ցիկլոթիմիա
Անձի սահմանային խանգարում
Նախադաշտանային սինդրոմ
Նախադաշտանային դիսֆորիկ խանգարում
Կաթի դիսֆորիկ արտամղման ռեֆլեքս
Սթրես
Կարգավորման խանգարում դեպրեսիվ տրամադրությամբ
Անհանգստության խանգարումներ, ինչպիսիք են հետվնասվածքային/պոստտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը
Դիսֆորիկ մտորում
Դիսոցիատիվ խանգարում, ինչպիսիք են ինքնության դիսոցիատիվ խանգարումը, դիսոցիատիվ ամնեզիան և  դիսոցիատիվ դեպերսոնալիզացիան
Ուշադրության դեֆիցիտի հիպերակտիվության խանգարում, որը սահմանվում է որպես հուզական ապակարգավորում կամ «մերժման զգայունության դիսֆորիա»
Խառը տագնապային-դեպրեսիվ խանգարում
Սեռական դիսֆորիա
Անձի անհատականության խանգարումներ, ինչպիսիք են անձի սահմանային անհատականության խանգարումը, կախյալ անձնային խանգարումը, անձի հիսթերիկ խանգարումը և անձի անհատականության հակասոցիալական խանգարումը
Մարմնի դիսմորֆիկ խանգարում
Ակատիզիա
Հիպոգլիկեմիա
Շիզոֆրենիա
Սեռական դիսֆունկցիա
Մարմնի ամբողջականության դիսֆորիա
Անքնություն
Քրոնիկ ցավ

Դեղորայքից առաջացած դիսֆորիա 
Որոշ դեղամիջոցներ կարող են առաջացնել դիսֆորիա, ներառյալ κ-օփիոիդային ընկալիչների ագոնիստները, ինչպիսիք են սալվինորին A-ն (հալյուցինոգեն բույսի Salvia divinorum-ի ակտիվ բաղադրիչը), բուտորֆանոլը և պենտազոցինը, μ-օփիոիդային ընկալիչների անտագոնիստները, ինչպիսիք են նալտրեքսոնը և նալմեֆենը, և հակափսիխոտիկ դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են հալոպերիդոլը և քլորպրոմազինը (գործունեության հիմքում ընկած է դոֆամինային ընկալիչների պաշարումը), և այլ դեղամիջոցներ։ Դեպրեսիա և/կամ անհանգստություն առաջացնող դեղամիջոցները կարող են կապված լինել նաև դիսֆորիայի հետ։

Հայտնի մշակույթում 
Իմ դեմ! թողարկեց Transgender Dysphoria Blues ալբոմը, որտեղ մենակատար Լորա Ջեյն Գրեյսը կիսվել է սեռական դիսֆորիայի իր փորձառությամբ։

Շեյն Նիլսոնը թողարկել է պոեզիայի գիրք «Դիսֆորիա» վերնագրով (Erin, ON: The Porcupine's Quill, 2017), որտեղ նա ուսումնասիրել է դիսֆորիայի զարգացումը։

Ծանոթագրություններ 

Աֆեկտիվ խանգարումներ
Էմոցիաներ
Հույզեր
Հոգեկան վիճակներ
Հոգեբուժություն
Բժշկություն
Հոգեբանություն
Կլինիկական հոգեբանություն
Հոգեկան հիվանդություններ