Վրաստան-ԵՄ հարաբերություններ

Վրաստանն ու Եվրամիությունն արդեն տևական ժամանակ պահպանում են ինտենսիվ բարեկամական հարաբերություններ՝ հիմնված Եվրամիության անդամ դառնալու Վրաստանի հստակ արտահայտված ցանկության վրա։ Ներկայումս ԵՄ-ին այդ երկրի անդամակցության հստակ ծրագիր գոյություն չունի։ Վրաստանը ստորագրել է Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագիրը և մասնակցում է ԵՄ այնպիսի ծրագրերի, ինչպիսիք են Եվրոպական հարևանության քաղաքականությունը, Եվրակոնտրոլը և ՏՐԱՍԵԿԱ-ն (անգլ.՝ Transport Corridor Europe-Caucasus-Asia), ինչպես նաև 2017 թվականի մարտի 28-ից ԵՄ-ի հետ ունի առանց վիզայի ռեժիմ, որը թույլ է տալիս Վրաստանի քաղաքացիներին այցելել ԵՄ երկրներ, բացի Իռլանդիայից, զբոսաշրջային, գործարար և մշակութային նպատակներով։

Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման ֆոնին Վրաստանը համապատասխան հայտ է ներկայացրել 2022 թվականի մարտի 3-ին։

Պատմություն 

1991 թվականին Վրաստանի պետական անկախության ձեռքբերումից և հատկապես նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի իշխանության գալուց հետո նրա ղեկավարությունը հստակ սահմանեց պետական քաղաքականության առաջնահերթությունները, որոնք ուղղված էին Արևմուտքի երկրների, առաջին հերթին ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ հնարավորինս սերտ հարաբերությունների ստեղծմանը  2006 թվականին Ստրասբուրգում Եվրախորհրդարանի առջև իր առաջին ելույթում Սահակաշվիլին հանդես է եկել ԵՄ-ին իր երկրի անդամակցության օգտին։

Հարավային Օսիայի պատերազմից հետո (2008) Վրաստանի և ԵՄ-ի մերձեցումը նկատելիորեն դանդաղել է։ Միխեիլ Սաակաշվիլին Եվրամիությանը մեղադրել է այն բանում, որ նա լուրջ չի ընդունել և ոչ մի կերպ չի արձագանքել Վրաստանի հետ սահմաններին ռուսական զորքերի կենտրոնացման վերաբերյալ իր նախազգուշացումներին։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Եվրամիությունը որոշում է ընդունել զինված հակամարտության շրջան ուղարկել վրացական կողմից դիտորդների խումբ՝ հրադադարի և հրադադարի պայմանների պահպանման համար։ Երկու շաբաթ անց սկսվել է Վրաստանում «Եվրոպական միության դիտորդական առաքելության» (European Union Monitoring Mission, ԵՎՄՄ) օպերատիվ փուլը։ Կովկաս են ուղարկվել ԵՄ 200 դիտորդներ հանրակցության 22 պետություններից։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև ռազմական հակամարտությունը անորոշ ապագայի է մղել Եվրամիությանը երկրի հնարավոր անդամակցությունը, ԵՄ-ն նախկինի պես շարունակում է ամրապնդել հարաբերություններն այդ պետության հետ։ 2009 թվականին ԵՄ շրջանակներում ստեղծվել է «Արևելյան գործընկերություն» ծրագիրը, որը նախատեսված է Վրաստանին և հինգ այլ նախկին խորհրդային հանրապետություններին օգնություն ցուցաբերելու համար։

2014 թվականի փետրվարին հայտարարվել է Վրաստանի առաջիկա անդամակցության մասին Եվրոպայի «էներգետիկ միավորում» կազմակերպությանը։ «Էներգետիկ միավորում» կազմակերպության նպատակն է ստեղծել մրցունակ և թափանցիկ շուկա, որը հիմնված կլինի ԵՄ դիրեկտիվների և էներգետիկ միավորման խարտիայի սկզբունքների վրա։ Կազմակերպության վերջնական նպատակը ԵՄ էներգետիկ շուկայի հետ արդյունավետ ինտեգրումն է։

Հիմնական փուլեր 

2006 թվականի հունիսի 1 - Վրաստանը չեղյալ հայտարարեց վիզաները ԵՄ-ի այն քաղաքացիների համար, ովքեր կարճատև ուղևորություն են կատարում երկիր։

2008 թվականի մայիսի 26 - Եվրոպական միության կողմից ստեղծվել է Արևելյան գործընկերության նախագիծ, որի գլխավոր նպատակը նախկին ԽՍՀՄ 6 երկրների՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի հետ ԵՄ մերձեցումն է։

2010 թվականի հուլիսի 15 - ԵՄ-ն և Վրաստանը պատրաստում են Ասոցացման պայմանագիրը։ Փաստաթուղթը եվրաինտեգրման ճանապարհին առաջին փուլն է ԵՄ անդամակցության հայտատուների համար։

2012 թվականի հունիսի 4 - ԵՄ-ն և Վրաստանը սկսել են վիզային ռեժիմի ազատականացման շուրջ բանակցությունները, որոնց գլխավոր նպատակը պետք է դառնա կենսաչափական անձնագրեր ունեցող Վրաստանի քաղաքացիների համար վիզային ռեժիմի վերացումը՝ Վրաստանի կողմից մի շարք բարեփոխումների անցկացման պայմանով։

2013 թվականի փետրվարի 25 - Վրաստանը ստացել է ԵՄ-ի հետ վիզային ռեժիմի ազատականացման գործողությունների ծրագիրը։

2013 թվականի նոյեմբերի 29 - Տեղի է ունեցել Վրաստանի և Եվրամիության միջև Ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրման արարողությունը։ Բացի այդ, վրացական կողմը ստորագրել է երկրորդ համաձայնագիրը, որը ենթադրում է երկրի ներգրավում ճգնաժամերի կառավարման գործողություններում։

2014 թվականի հունիսի 27 - Բրյուսելում կայացել է Եվրամիության հետ Վրաստանի ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումը։

2015 թվականի դեկտեմբերի 18 - Եվրահանձնաժողովն ընդունել է Վրաստանի կողմից վիզային ռեժիմի ազատականացման գործողությունների ծրագրում արձանագրված բոլոր բարեփոխումների կատարման մասին զեկույցը և խոստացել է 2016 թվականի սկզբին օրենսդրական առաջարկ ուղարկել Եվրամիության խորհրդին և Եվրախորհրդարանին՝ կենսաչափական անձնագրեր ունեցող Վրաստանի քաղաքացիների համար զբոսաշրջային վիզաները վերացնելու վերաբերյալ։

2016 թվականի մարտի 9 - Եվրահանձնաժողովն առաջարկել է Եվրամիության խորհրդին և Եվրախորհրդարանին չեղյալ հայտարարել կենսաչափական անձնագրեր ունեցող Վրաստանի քաղաքացիների համար զբոսաշրջային վիզաները՝ Վրաստանը ներառելով այն երկրների ցանկում, որոնց քաղաքացիներն իրավունք ունեն առանց վիզայի ճանապարհորդել Շենգենյան համաձայնագրի երկրներ։ 2017 թվականի փետրվարի 3-ին Եվրախորհրդարանը հավանություն տվեց Եվրահանձնաժողովի առաջարկին։ Փետրվարի 27-ին ԵՄ Խորհուրդը հավանություն է տվել Վրաստանի հետ առանց վիզայի ռեժիմի սահմանմանը։

2017 թվականի մարտի 28 - Վրաստանի և Եվրամիության միջև սահմանվել է առանց վիզայի ռեժիմ։ Այն իրավունք է տալիս այցելել Եվրամիության անդամ երկրներ (բացառությամբ Իռլանդիայի), ինչպես նաև ոչ ԵՄ անդամներ, բայց Շենգենյան գոտու անդամներ (Շվեյցարիա, Լիխտենշտեյն, Նորվեգիա, Իսլանդիա) առանց վիզա ստանալու տուրիստական, գործարար, մշակութային նպատակներով։ Բայց աշխատանքի և ուսման իրավունքի համար վիզա ստանալը դեռ անհրաժեշտ է։ Հարկ է նշել, որ Վրաստանի քաղաքացիները կես տարվա ընթացքում կենսաչափական անձնագրերով կարող են ԵՄ երկրներ մեկնել ոչ ավելի, քան 90 օրով։

2022 թվականի մարտի 3 - Վրաստանը ԵՄ անդամակցության հայտ է ներկայացրել։

2022 թվականի մարտի 11 - Վրաստանը ԵՄ-ից ստացել է հարցաթերթիկներ, որոնք անհրաժեշտ են ԵՄ-ում թեկնածուի կարգավիճակ տալու համար։ 

2022 թվականի հունիսի 20 - Վրաստանում տեղի են ունենում հանրահավաքներ․ ժողովուրդը կարծում է, որ Վրաստանը բաց է թողել ԵՄ-ին անդամակցելու հնարավորությունը։

Ասոցիացիա Եվրամիության հետ 

2010 թվականի հուլիսին Բաթումում մեկնարկել է ԵՄ-ի և Վրաստանի ներկայացուցիչների բանակցությունները Ասոցացման համաձայնագրի կնքման շուրջ։

2013 թվականի նոյեմբերին Վիլնյուսում տեղի ունեցավ «Արևելյան գործընկերության» գագաթնաժողովը, որի ժամանակ նախաստորագրվել էր Վրաստանի և ԵՄ-ի միջև Ասոցացման համաձայնագիրը։ Փաստաթուղթը ստորագրել են Վրաստանի ԱԳ նախարար Մայա Փանջիկիձեն և ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Քեթրին Էշթոնը։ Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի մասին համաձայնագիրը նախաստորագրվել է Վրաստանի էկոնոմիկայի նախարար Իրակլի Կվիրիկաշվիլիի և առևտրի հարցերով եվրահանձնակատար Կարել դե Գուխտի կողմից։ Գագաթնաժողովի շրջանակներում տեղի է ունեցել նաև «ԵՄ քաղաքացիական առաքելություններում և ռազմական գործողություններում Վրաստանի ներգրավման մասին» համաձայնագրի ստորագրումը։ 

2014 թվականի մարտի 20-ին Բրյուսելում կայացած Եվրամիության գագաթնաժողովում որոշում է ընդունվել այն մասին, որ Եվրամիությունը մտադիր է Մոլդովայի և Վրաստանի հետ ստորագրել Ասոցացման համաձայնագրեր, որոնք ներառում են ազատ առևտրի գոտու ստեղծման կետեր, ոչ ուշ, քան 2014 թվականի հունիսը։

ԵՄ անդամակցության հնարավորություն 

2022 թվականի մարտի 3-ին Վրաստանը ԵՄ անդամակցության հայտ է ներկայացրել, իսկ ապրիլի 11-ին ԵՄ-ից ստացել է հարցաթերթիկներ, որոնց պատասխաններն անհրաժեշտ են այդ երկրներին ԵՄ անդամակցության թեկնածուների կարգավիճակ տալու համար։

Ծանոթագրություններ 

Եվրոպական Միության հարաբերությունները երրորդ երկրների հետ
Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ