Խազ-փուշ

Խազ-փուշ, Րաֆֆու պատմվածքներից է,  որը ներկայացնում է Թեհրանի թշվառների կյանքից մի դրվագ։ Պատմվածքը գրվել է 1886 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին, Թիֆլիսում։

Տպագրման պատմություն 
1886 թվականի սկզբից Րաֆֆին թողնում է «Մշակը» և սկսում է աշխատակցել «Արձագանքին»։ Այդ նույն թվականի փետրվարից սկսած շաբաթաթերթում տպագրվում է «Սամվել» պատմավեպը։ Շիրվանզադեն իր հուշերում պատմում է, որ «Արձագանքի» խմբագիր Ա. Հովհաննիսյանը սկսում է նեղսրտել, հետո դադարացնում է «Սամվելի» տպագրությունը և Րաֆֆուն՝ Շիրվանզադեի միջոցով, առաջարկում է «ձեռք քաշել երկարաշունչ և միտումնավոր գործերից» և սկսել գրել փոքրիկ պատմվածքներ։ «Խազ-փուշ» պատմվածքը Ներկայացնելով խմբագրին այն հրապարակվում է «Արձագանքի» հուլիսի 20-ի և 27-ի համարներում։ Պատմվածքը տպագրվում է գերմաներեն, ռուսերեն։ Արշակ Չոպանյանը «Խազ-փուշը» վերածում է արևմտահայերենի։ Նախասովետական տարիներին ու նաև մեր օրերում պատմվածքը Ա. Տեր-Հովնանյանը, Համո Բեկնազարյանը և Գ. Բրագինսկին իրենց սցենարով և Համո Բեկնազարյանի բեմադրությամբ՝ էկրանավորում են Հայֆիլմ կինոստուդիայում։ Ֆիլմը բարձր գնահատականի է արժանանում։

Սյուժե 
Պատմվածքում ներկայացնում է Թեհրանի թշվառների կյանքից մի դրվագ։ Գործողությունների կենտրոնում Խազ-փուշերն են, նրանց այդպես էին անվանել մերկությունը ծաղրելու համար, քանի որ այդ գեղեցիկ, թանկագին մորթին հագնում էին միայն հարուստները։ Րաֆֆին ներկայացնում է Խազ-փուշերին, նրանց արտաքին տեսքն ու ապրելակերպը։ «Խազ-փուշերի» մեջ  աչքի էր ընկնում Ջաֆարը։ Նրա խնամակալության ներքո գտնվում էր մի երեխա, որին նա տվելէր իր ամբողջ սերը։ Եվ ահա մի երեկո, երբ քաղաքը ննջում էր, ծերունի Ահմադի առաջնորդությամբ Խազ-փուշերը հարձակվում են հարուստ հաջի Ռահիմի տան վրա և, մեղադրելով նրան իրենց աղքատության համար, սկսում են քանդել աղյուսները, կողոպտում նրան։ Օրը ուրբաթ էր և շահը գնալու էր ուխտատեղի։  Ոչ ոք չէր համարձակվում մոտենալ նրա ճանապարհին, սակայն բարեսիրտ թագավորը կանգնում է և սենեկապետերից մեկին ասում, որ գոհացնի աղքատներին, սակայն Ջաֆարն ասում է, որ նրանք փողի համար չեն անհանգստացնում թագավորին։ Նա պատմում է, որ սպանել են հաջի Ռահիմին և թագավորին են թողնում իրենց դատավճիռը։ Թագավորը ասում է, որ նրանք պատժի արժանի չեն և հանցավորն իր պատիժը կկրի։ Այս ամենից հետո մեծ վեզիրի դեմքը գունաթափվում է, իսկ թագավորը շարունակում է իր ճանապարհը։

Կերպարներ 
Ահմադ հայրիկ, Ջաֆար, հաջի Ռահիմ, թագավոր, վեզիր, սենեկապետ։

Ծանոթագրություններ 

Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023
Րաֆֆու պատմվածքներ