Թմրանյութերի ախտորոշման թեստ

Թմրանյութերի ախտորոշման թեստ, տեխնիկական անալիզ, որն ուղղված է որոշակի թմրանյութերի կամ իրենց մետաբոլիտների հայտնաբերմանը՝ կենսաբանական նմուշում (մեզ, արյուն, թուք)։ Թեստն իրականացվում է արգելված թմրամիջոցների՝ կանեփը, կոկաինը, հերոինը և այլն, օգտագործումը հայտնաբերելու նպատակով։ Նմանատիպ ձևով են ստուգում նաև մարզիկների մոտ դոպինգի առկայությունը։

Թեստերի տեսակներ և ախտորոշվող նյութեր 
Լայն տարածում ունի մեզի իմունոքրոմատոգրաֆիկ հետազոտման եղանակները, օրինակ՝ 3 կամ 5 թմրանյութեր ախտորոշելու համար մուլտիթեստեր (օպիատներ, կանեփ, ամֆետամին, մետամֆետամին, կոկաին), կամ կարող են ստուգել միաժամանակ տասը տեսակի թմրանյութեր («10-panel urine screen»):

Առավել տարածված ախտորոշվող թմրանյութերն են՝
 Ամֆետամինները՝ ներառյալ մետամֆետամինը։ 
 Բարբիտուրատները
 Բենզոդիազեպինները
 Բուպրենորֆինը
 Կանաբիոիդները (տետրահիդրոկանաբինոլ) 
 Կոկաինը
 Մեթադոնը
 Մեթակվալոնը
 Օպիատներ (կոդեին, մորֆին, հերոին, օքսիկոդոն, հիդրօքսիկոդոն և այլն)
 Ֆենցիկլին (PCP)
 Պրոպօքսիֆեն (պրոպօքսիֆեն, դեքստրոպրոպօքսիֆեն)
 Սինթետիկ կանաբինոիդներ (K2, սփայս)
 Եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ

Թմրանյութերը հայտնաբերելու ժամանակահատված 
Յուրաքանչյուր թեստի համար գոյություն ունի ժամանակահատված, որի ժամանակ հնարավոր է հայտնաբերել հետևյալ միացությունը։ Մեզի թեստերի համար այն կազմում է մոտ 2-4 օր (ընդ որում՝ թմրանյութերի ընդունումից մինչև մեզի անալիզի հանձնումը պետք է անցնի 6-8 ժամ)։ Արյան և թքի հետազոտությունների համար այդ ժամանակահատվածը մինչև 2 օր է (որոշ միացությունների համար, օրինակ՝ ֆենոբարբիտալի դեպքում՝ մինչև մեկ շաբաթ)։ Գոյություն ունեն մազի միջոցով թմրանյութերի ախտորոշման մեթոդներ։ Ինչպես նաև հնարավոր է ախտորոշել մազերով, արտաշնչած օդով, քրտինքով և եղունգներով։ Օրինակ՝ մազերի թեստը հնարավորություն է տալիս բացահայտել թմրանյութերի ընդունումը՝ 1-3 ամիս ժամանակահատվածում, սակայն այս թեստը հազվադեպ է օգտագործվում։ ՌԴ-ում ամենատարածված ախտորոշման մեթոդը՝ մեզի թեստ-ժապավենների օգտագործումն է։

Եղանակներ 
Ռուսաստանում, համաձայն Ռուսաստանի առողջապահության և սոցիալական զարգացման նախարարության` 2006 թվականի դեկտեմբերի 27-ի թիվ 40 հրամանի, «մարդու մարմնում ալկոհոլի, թմրամիջոցների, հոգեմետ և այլ թունավոր նյութերի առկայության վերլուծական ախտորոշման ժամանակ քիմիական և թունաբանական հետազոտությունների կազմակերպման մասին», առանձնանում են նախնական քիմիական և թունաբանական հետազոտություններ և հաստատող մեթոդներ։

Նախնական հետազոտություններին են պատկանում։ 
 իմունաբանական (իմունոքրոմատոգրա, իմունոֆերմենտային, պոլկարիզացիոն իմունոանալիզ)
 բարակշերտային քրոմատոգրաֆիա

Դրական արդյունք ստանալիս՝ պետք է հաստատել մեկ կամ երկու մեթոդներով նույնպես։

 բարակշերտային քրոմատոգրաֆիայի հիման վրա հետազոտություններ՝ օպիատներ, կանաբինոիդներ և բենզոդիազեպիններն հայտնաբերելու համար։
 գազահեղուկային քրոմատոգրաֆիա 
 բարձրարդյունավետ հեղուկային քրոմատոգրաֆիա
 քրոմատո-մասս-սպեկտրոմետրիա

Հաստատման մեթոդները թույլ են տալիս կա՛մ նշել նմուշում թմրամիջոցների կոնցենտրացիան, կա՛մ հերքել, եթե փնտրվող նյութը չկա, կամ դրա պարունակությունը ցածր է ընտրված մեթոդի հայտնաբերման շեմից։

Բոլոր մյուս մեթոդները չեն կարող օգտագործվել թմրամիջոցների թմրանյութերի օգտագործմանփաստը հաստատելու համար, և դրանց օգտագործումը կենդանի անձանց փորձաքննության մեջ իրավական ուժ չունի և համարվում է անօրինական։

Գոյություն ունեն հետազոտություններ, որոնք նշում են, որ թմրանյութերի թեստը կարող է տալ կեղծ-դրական արդյունք, որոշ օրինական դեղամիջոցների օգտագործման ժամանակ, ինչպես նաև հնարավոր են նաև կեղծ-դրական արդյունք։

Պարտադիր թեստավորում 
1993 թվականից Ռուսաստանում սահմանվել է թմրանյութերի պարտադիր թեստավորում որոշ մասնագիտությունների ներկայացուցիչների համար, ինչպիսիք են օդաչուները, օդային երթևեկության վերահսկիչները, տիեզերագնացները, ավտոբուսների վարորդները։ Ավելի լայն ցանկը ներդրվել է 2011թվականին և սահմանափակում է թմրամոլությամբ հիվանդների՝ որոշակի տեսակի մասնագիտական գործունեությամբ զբաղվելու հնարավորությունը։

2013 թվականի մայիսի 15-ին ընդունվել է օրենք, որով 2013 թվականի դեկտեմբերի 5-ից՝ դպրոցներում և բուհերում աշակերտների համար սահմանվում է թմրամիջոցների կամավոր թեստավորում, որն իրականացվելու է երկու փուլով։ Առաջին փուլում՝ սոցիալ-հոգեբանական թեստավորման միջոցով, երկրորդ փուլում կանխարգելիչ բժշկական հետազոտությունների միջոցով՝ ներառյալ կենսաբանական հեղուկների վերլուծությունը։ Կասկածներ են առաջանում, որ թեստի արդյունքների անանունությունը կպահպանվի, իսկ դրական արդյունքները չեն փոխանցվի իրավապահ մարմիններին և աշակերտները չեն դրվի թմրամիջոցների պատճառով հաշվառման։ Կասկածի տակ է դրվում նաև այն, որ աշակերտները կամավոր կերպով կգնան ստուգման, այսպիսով ամբողջությամբ դարձնելով այս տարբերակը ոչ էֆեկտիվ։

Ծանոթագրությունը

Գրականություն 
 Handbook of Drug Monitoring Methods: Therapeutics and Drugs of Abuse - 2007, ISBN 1-58829-780-2. Глава 16 «Introduction to Drugs of Abuse», Testing, Tai C. Kwong, PhD, стр 297
 Drug Testing in Treatment Settings: Guidelines for Effective Use - Hazelden Publishing, 2005 - ISBN 1-59285-179-7

Արտաքին հղումներ 
 Вопрос тестирования на наркотики на базе школ // Вопросы наркологии, 2012 № 3 С.63-79;
 перевод публикации К. Хэллема: Christopher Hallam, «Briefing Paper- Jar Wars: The Question of Schools-Based Drug Testing», International Drug Policy Consortium, 2010
 Publication - Drug testing at school and in the workplace, opinion and related reports as appendix, by Committee on ethical issues and professional standards on the subject // Pompidou Group: P-PG/Ethics(2008)5 E 01 March 2008 (pdf)
 Drug Testing in Schools: Guidelines for Effective Use - ISBN 978-1-59285-180-5 - Hazelden 2005
 Drug Testing  // National Institute on Drug Abuse
 Substance Abuse Detection // MeSH
 Rapid testing methods of drugs of abuse. Manual for use by national law enforcement and narcotics laboratory personnel / United NAtions, 1994 (ST/NAR/13/REV.1)

Ասոցիացիաներ։ 
 US Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA) Website
 European Workplace Drug Testing Society
 The Drug and Alcohol Testing Industry Association

Թմրամիջոցներ
Բժշկական ախտորոշում
Հոգեակտիվ դեղեր
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ