Կանտյան ուսմունք

Կանտյան ուսմունքը գերմանացի փիլիսոփա Էմանուել Կանտի փիլիսոփայությունն է, նա ծնվել է Պրուսիայի Քյոնիգսբերգ քաղաքում (այժմ՝ Կալինինգրադ, Ռուսաստան)։ Կանտանիզմը կամ կանտյան տերմինը երբեմն օգտագործվում է նաև մտքի փիլիսոփայության, իմացաբանության և էթիկայի ժամանակակից դիրքերը նկարագրելու համար։

Էթիկա 

Կանտյան էթիկան դեոնտոլոգիական է, որն ամբողջությամբ պտտվում է պարտականությունների, այլ ոչ թե զգացմունքների կամ վերջնական նպատակների շուրջ։ Բոլոր գործողությունները կատարվում են որոշակի հիմքում ընկած առավելագույնի կամ սկզբունքի համաձայն, որոնք էապես տարբերվում են միմյանցից. ըստ այդմ է, որ դատվում է ցանկացած արարքի բարոյական արժեքը։ Կանտի էթիկան հիմնված է ռացիոնալության՝ որպես վերջնական բարիքի մասին նրա տեսակետի և նրա համոզմունքի վրա, որ բոլոր մարդիկ հիմնովին բանական էակներ են։ Սա հանգեցրեց Կանտի էթիկայի ամենակարևոր մասին՝ կատեգորիկ հրամայականի ձևակերպմանը, որը լավագույնի լավ կամ վատ լինելու չափանիշն է։

Պարզ ասած, այս չափանիշը հավասարազոր է մտքի փորձի. փորձել է համընդհանուրացնել առավելագույնը (պատկերացնելով մի աշխարհ, որտեղ բոլոր մարդիկ անպայման գործել են այս կերպ համապատասխան հանգամանքներում) և հետո տեսնել, թե արդյոք առավելագույնը և դրա հետ կապված գործողությունները դեռևս պատկերացնելու են։ Օրինակ, առավելագույնը պահելը, սպանել բոլորին, ովքեր ձեզ նյարդայնացնում են, և այն համընդհանուր կիրառելը կհանգեցնի ինքնադադարման։ Այսպիսով, այս մաքսիմումը պահելը իռացիոնալ է, քանի որ այն պահելն անհնար է դառնում։

Մաքսիմի (հայտարարության) համընդհանուրացումը հանգեցնում է նրան, որ այն վավեր է, կամ երկու հակասություններից մեկին. անձը հակասում է այն ամենին, ինչ ենթադրում է մաքսիմի համընդհանուրացումը)։ Առաջին տեսակը տանում է դեպի «կատարյալ պարտականություն», իսկ երկրորդը՝ «անկատար պարտականություն»։

Կանտի էթիկան, հետևաբար, կենտրոնանում է միայն այն մաքսիմի վրա, որն ընկած է գործողությունների հիմքում և գնահատում է դրանք որպես լավ կամ վատ՝ բացառապես այն բանի հիման վրա, թե ինչպես են դրանք համապատասխանում բանականությանը։ Կանտը ցույց տվեց, որ մեր ողջամտության տեսակետներից շատերը, թե ինչն է լավ կամ վատ, համապատասխանում են իր համակարգին, բայց հերքեց, որ որևէ գործողություն, որը կատարվում է այլ պատճառներով, քան ռացիոնալ գործողությունները, կարող է լավ լինել (փրկել մեկին, ով խեղդվում է պարզապես նրանց համար մեծ խղճահարության պատճառով. բարոյապես լավ արարք չէ)։ Կանտը նաև հերքեց, որ արարքի հետևանքները որևէ կերպ նպաստում են այդ արարքի բարոյական արժեքին. որոնք տեղի են ունենում դրա մեջ։

Կատեգորիկ հրամայականի ձևակերպումները.

1,Գործեք միայն այն սկզբունքի համաձայն, որով դուք կարող եք, միևնույն ժամանակ կամենալ, որ այն դառնա համընդհանուր օրենք։

2.Գործեք այնպես, որ վերաբերեք մարդկությանը,լինի դա ձեր սեփական դեմքով, թե որևէ այլ անձի,որ դա լինի ոչ միայն որպես նպատակին հասնելու միջոց, այլ միշտ միևնույն ժամանակ որպես ինքնանպատակ։

3,Հետևաբար, յուրաքանչյուր բանական էակ պետք է գործի, ըստ իր առավելագույնի, միշտ օրենսդիր մարմին լինի նպատակների համընդհանուր տիրույթում.:

Քաղաքական փիլիսոփայություն 
Քաղաքական փիլիսոփայության մեջ Կանտը մեծ ազդեցություն է ունեցել քսաներորդ դարավերջի հիմնական քաղաքական փիլիսոփաների վրա։ Օրինակ, Ջոն Ռոուլսը մեծապես ոգեշնչվել է հիմք դնելով քաղաքական ինստիտուտների ազատական հայացքները։ Նա ցույց է տվել կանտական նկատառումների կենսական նշանակությունը հարցերի ավելի լայն շրջանակի համար, քան ժամանակին հավանական էր համարվում։

Ծանոթագրություններ