Կանուն (Ալբանիա)

Կանուն (), ալբանական իրավական ավանդույթների ժողովածու, որը սկզբնական շրջանում փոխանցվել է բանավոր։

15-րդ դարում կանունը ստեղծել է Լեկա Դուկաջինին (Kanuni i Lekë Dukagjinit)՝ ընդհանրացնելով Ալբանիայում գոյություն ունեցող իրավական սովորույթները։ Ավելի ուշ աստիճանաբար ձևավորվել են հետևյալ կանունները.
 Հին կանուն (Kanun i vjetër)
 Միրդիտայի կանուն (Kanuni i Mirditës)
 Պուկայի կանուն (Kanuni i Pukës)
 Չերմենիկի կանուն (Kanuni i Çermenikës)
 Հուլիոս պապի կանուն (Kanuni i Papa Zhulit)
 Լաբերիայի կանուն (Kanuni i Labërisë)
 Սկանդերբեգի կանուն (Kanuni i Skënderbeut), հայտնի է նաև Արբերիայի կանուն  (Kanuni i Arbërisë) անունով։

Կանունները տարածված են եղել գերազանցապես ալբանական բնակչության շրջանում՝ ինչպես քրիստոնյա, այնպես էլ մուսուլման, ընդհուպ մինչև 20-րդ դարը։ Լեկա Դուկաջինիի կանունին ամենից շատ մնան է Սկանդերբեգի կանունը։

Անվան ծագում 
Կանուն եզրն առաջացել է հունարեն κανών բառից, որը թուրքերենից ու արաբերենից փոխառել է ալբաներենը։

Բացի կանուն բառից՝ նույն նշանակությամբ գործածվել են այլ բառեր՝ թուրքերեն (usull, itifak, adet, sharte), սլավոներեն (zakon) և ալբաներեն (rrugë կամ udhë՝ ճանապարհ, doke՝ բարքեր):

Պատմություն 
Որոշ հեղինակներ կարծում են, որ կանունները ծագում ենն իլլիրիական ցեղերի սովորույթներից, մյուսները ենթադրում են, որ դրանք ընդհանուր հնդեվրոպական երևույթ են։ 15-րդ դարում իշխան Լեկա Դուկաջինին ընդհանրացրել ու ամրագրել է եղեծ օրենքները։ Կանունները բանավոր կերպով փոխանցվել են մինչև 20-րդ դար, երբ Շտեֆան Գևոչին գրառել է դրանք 1913 թվականին ու մասամբ հրատարակել Լեկա Դուկաջինիի կանունները։ Ամբողջությամբ հրատարակվել են 1933 թվականին՝ Գևոչիի մահից հետո։ 1989 թվականին լույս է տեսել երկլեզու՝ անգլերեն-ալբաներեն հրատարակությունը։

Բովանդակություն 
Կանունի հիմքում ընկած սկզբունքներն են եղել պատիվը (nderi), հյուրասիրությունը (mikpritja), ճիշտ պահվածքը (sjellja) և հավատարմությունը ցեղին (fis):

Լեկա Դուկաջինիի կանունները բաղկացած են եղել 12 գլխից.

 Եկեղեցի
 Ընտանիք
 Ամուսնություն
 Տուն, հոտ և սեփականություն
 Աշխատանք
 Սեփականության փոխանցում
 Բառ
 Պատիվ
 Վնասներ
 Հանցագործությունների մասին
 Ծերերի մասին 
 Արտոնություններ ու բացառություններ։

Ծանոթագրություններ 

Ալբանիայի մշակույթ
Ալբանիայի իրավունք
Ալբանիայի իրավունքի պատմություն