Օլդուվայան մշակույթ

Օլդուվայան մշակույթ (հին մշակույթ, Գալենյան մշակույթ), պարզունակ մշակույթ բնական քարի վերամշակմամբ, որի մեջ քարի ծայրի սուր եզրը մասերի էր բաժանվում՝ պարզապես լրացնելով աշխատանքը։ 

Հայտնի է, որ առաջին խճաքարի գործիքները կարող էին ստեղծվել «Homo habilis» տեսակի ներկայացուցիչների կողմից։ Հարցը, թե արդյոք կարող էին ստեղծվել ավստրալոպիտեկյան գործիքներ, մնում է անպատասխան։ Միակ ավստրալոպիտեկը, որի մոտ հայտնաբերվել են անտիլոպի ոսկորների բեկորներ և խճաքարային գործիքներ, ավստրալոպիտեկ գարշին է (2,6-2,5 միլիոն տարի առաջ) ։

Մշակույթի անվանումը ծագում է Արևելաֆրիկյան ճեղքվածքային համակարգի Օլդուավայի կիրճի Սերենգետի (Տանզանիա) խառնարանից։ Այստեղ Լուի Լիկը և նրա կինը՝ Մերին, հայտնաբերել են շերտավորված բնակավայրերի մնացորդներ հնագույն դարաշրջանից։ ա. Ստորին շերտերին (մոտ 1,8-1,7 միլիոն տարի առաջ) տվել են «Օլդուվայի մշակույթ» անվանումը։ Մնացորդները հայտնաբերվել են այստեղ և վերին շերտերում, որոնք վերագրվել են Շելյան և Աշելյան մշակույթներին։ 1960 թվականին Լիկ ամուսիններն այստեղ հայտնաբերել են կարող մարդուն։

Իրենց գտածոների հիման վրա Լիկի ընտանիքը առաջ է քաշել աֆրիկյան ծագման վարկած՝ առաջնային տեղայնացումով, ներառյալ Օլդուավայի կիրճի տարածքը։

Քենիայի պատմության Локалелей-1 (Lokalalei, Округ Туркана, Рифт-Валли)–ի տուփում քարե գործիքներն ունեն 2,6 միլիոն տարվա հնություն, և նման են Օլդուավյանին։

Եթովպիայի պատմությում Լեդի Գերարուի «Բոկոլ Դորա 1» շերտում, «Օլդուվա» տեխնոլոգիայի միջոցով պատրաստված գործիքները թվագրվում են 2.58-2.61 միլիոն տարի առաջ եղած ժամանակով ։ 2,55-2,58 միլիոն տարի առաջվան թվագրվող եթովպական տեղանքի խճաքարային գործիքները Բոկոլ Դորայից ավելի հնագույն են, քան օլդուավայան մշակույթի դասական գործիքները։

Տանզանիայի Օվաս Օլդուպա վայրից գտնված զենքերն ունեն շատ ընդհանուր տեխնիկական բնութագիր Հարավային Կանջերոյի (Kanjera South), Ֆեդջեի (Fejej) հետ և, որոշ աստիճաններում՝ Ֆրիդա Լիկի հետ, բայց այդ դեպքում բացակայում է նմանությունը լոմեկվիյան մշակույթի հետ կապը։ Որոշ առումներով Evass Oldupa-ի քարե արդյունաբերությունը լավագույնս համապատասխանում է տեխնո-տիպաբանական այն պրոֆիլին, որը դիտվել է ավելի հին Կադա Գոնայի Օլդովյան տեղանքներում։

Կոկիսելեյում՝ Թուրկանայի  հյուսիս–արևմտյան ափին (Քենիա), նույնպես հայտնաբերվել են աշելյան և օլդուավայան տիպի գործիքներ մանրախիճի, ավազի և ցեխաքարի նույն շերտերում` (1,76 միլիոն տարեկան)։ Այս հայտնագործությունները ենթադրում են, որ այն ժամանակ, երբ Օլդուավայի մշակույթի մարդիկ առաջին անգամ սկսեցին լքել Աֆրիկան, աշելյան մշակույթն արդեն գոյություն ուներ։ Սոկորտա կղզում օլդուվայան գործիքներ են գտնվել 2008 թվականին։

Օլդուավայի տիպի ռուսական գործիքները հայտնաբերվել են Կրասնոդարի երկրամասի Կերմեկի և Դաղստանի (Այնիկաբ -1, Մուխկայ II և այլն) տեղանքներում։

Մոլդովայում՝ Օլդուավայի մշակույթի ամենահյուսիսային վայրերում՝ Բայրաքիում և Կրետեստինում,  հայտնաբերվել են Օլդուվայի մշակույթի նստվածքներ։

Ծանոթագրություններ 

Հնագիտական մշակույթներ
Պալեոլիթ
Ստորին պալեոլիթ