Սուրբ Ստեփանոս և Հռիփսիմե

Սուրբ Ստեփանոս և Հռիփսիմե, հայկական եկեղեցի Ադրբեջանի Լաչինի շրջանի Աշաղի-Ֆարաջան գյուղում։

1992-2020 թվականներին այն տարածքը, որտեղ գտնվում է եկեղեցին, վերահսկում էր չճանաչված ԼՂՀ-ն։

Պատմություն 
Գտնվում է Հայաստանի պատմական Սյունիք նահանգում։

Եկեղեցին գտնվում է Հարար գյուղի արևելյան եզրին։ Հարար գյուղի մասին գրավոր վկայություններ կան 17-րդ դարից սկսած։ Գյուղը նշվում է այստեղ ստեղծված ձեռագրի հուշագրության մեջ, որտեղ խոսվում է Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու մասին հենց որպես ձեռագրերի պատրաստման վայր։ Հաջորդ հիշատակումը վերաբերում է 19-րդ դարին։ Ըստ նրա՝ գյուղի բնակչության մեծամասնությունը հայեր էին։ Հայերը մեծապես տուժել են 1905 թվականի հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ, ինչպես նաև 1918 թվականին։ 1930-ական թվականներին գյուղում այլևս հայեր չեն մնացել և այնտեղ հաստատվել են թրքացած քրդեր։ Եկեղեցին կառուցվել է 16-17-րդ դարերում, 1841 թվականի փաստաթղթերում և հետագայում հիշատակվում է որպես Սուրբ Հռիփսիմե։

Ճարտարապետություն 

Պահպանվել է միայն հարավային պատը և մասամբ արևմտյան, երևում է աբսիդային մասը։ Ըստ հատակագծի՝ եկեղեցին միանավ է, թաղածածկ, միակ մուտքը եղել է հարավային կողմից։ Ավանդատները բացակայում էին։ Մուտքի վերևում, որպես տիմպան, կառուցվել է խաչերով տապանաքար։ Մուտքի մոտ տեղադրված է խաչքար, որի վրա հազիվ են երևում հայերեն արձանագրության հետքերը՝
 
«...այս խաչքարը դրեց իմ մոր միջնորդության մեջ...» 

Եկեղեցու բազմաթիվ քարեր, ինչպես նաև գյուղական հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերի մեծ մասը խորհրդային շրջանում օգտագործվել են տարբեր շենքերի կառուցման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ