Հիպոկալցեմիա

Հիպոկալցեմիա, վիճակ, որը բնութագրվում է արյան պլազմայում կալցիումի ցածր մակարդակով։ Պլազմայում կալցիումի նորմալ մակարդակը կազմում է 2.1–2.6 մմոլ/լ (8.8–10.7 մգ/դլ), 2,1 մմոլ/լ-ից ցածր մակարդակը սահմանվում է որպես հիպոկալցեմիա։ Կալցիումի մակարդակի դանդաղ իջեցումը հաճախ անախտանիշ է ընթանում։ Կալցիումի մակարդակի արագ անկման դեպքում կարող են ի հայտ գալ հետևյալ ախտանիշները՝ թմրածության զգացում, մկանային սպազմ, ուշագնացություն, ցնցումներ և նույնիսկ՝ սրտի կանգ։

Տարածված պատճառներն են հիպոպարաթիրեոզը և վիտամին D-ի անբավարարությունը։ Կալցիումի մակարդակի իջեցման պատճառ կարող են հանդիսանալ նաև երիկամային անբավարարությունը, պանկրեատիտը, կալցիումական անցուղիների պաշարիչներով գերդոզավորումը, ռաբդոմիոլիզը, ուռուցքի քայքաման համախտանիշը և դեղորայքը, մասնավորապես՝ բիսֆոսֆոնատների օգտագործումը։ Ախտորոշումը հաստատելու համար որոշվում են կոռեկցված կալցիումի և իոնիզացված կալցիումի մակարդակները։ Էլեկտրաստրտագրությամբ (ԷՍԳ) կարող են արձանագրվել որոշակի փոփոխություններ։

Ծանր վիճակում նախնական բուժումը իրականացվում է կալցիումի քլորիդի կամ մագնեզիումի սուլֆատի ներերակային ներարկումների միջոցով։ Բուժման այլ տարբերակներ են վիտամին D-ն, մագնեզիումի և կալցիումի այլ միացությունները։ Եթե հիպոկալցեմիայի պատճառը հիպոպարաթիրեոզն է, ապա անհրաժեշտ է կիրառել հիդրոքլորոթիազիդ և ֆոսֆատներ կապող պատրաստուկներ։ Այս պարագայում խորհուրդ է տրվում նաև սահմանափակել կերակրի աղի օգտագործումը։ Հիվանդանոցում բուժում ստացող պացիենտների մոտ 18%-ի մոտ արձանագրվում է հիպոկալցեմիա։

Նշաններ և ախտանիշներ
Հիպոկալցեմիային բնորոշ նյարդամկանային ախտանիշների առաջացման պատճառը դրական բաթմոտրոպ էֆեկտն է (դրդունակության աճ), քանի որ նվազում է կալցիումի իոնների պաշարիչ ազդեցությունը նատրիումական անցուղիների վրա։ Նորմայում, կալցիումի իոնները պաշարում են նատրիումական անցուղիները և ճնշում նյարդային ու մկանային թելերի ապաբևեռացումը։ Ուստի կալցիումի մակարդակի նվազումը կբերի ապաբևեռացման շեմքի իջեցմանը։

 Պետեխիաներ, ի հայտ են գալիս կետային բծերի տեսքով, ապա միաձուլվում և վերածվում են պուրպուրայի (կապտուկների ավելի մեծ օջախներ, հաճախ առաջանում են ստորին վերջույթներում)։
 Բերանի և ծայրանդամների պարէսթեզիաներ, ծակծկոցի զգացողություն բերանում ու շրթունքների շրջանում, ինչպես նաև ձեռքերի ու ոտքերի ծայրերում։ Այս ախտանիշը հանդիսանում է հիպոկալցեմիայի ամենավաղ նշաններից մեկը։
 Ձեռքերի և ոտքերի (կարպոպեդալ), ինչպես նաև գեներալիզացված տետանուս (ձեռքերի, ինչպես նաև մարմնի խոշոր մկանների ուժեղ և չհանգստացող սպազմ)
 Թաքնված (լատենտ) տետանուս՝
 Լատենտ տետանուսին բնորոշ դրական Տրուսսոյի ախտանիշ (բազկի շրջանում տեղադրվում է մանժետ, տրվում է սիստոլիկից բարձր ճնշում, որի արդյունքում առաջանում է կարպալ սպազմ՝ «մանկաբարձի ձեռք»),
Դրական Խվոստեկի ախտանիշ (այտոսկրի ստորին հատվածին՝ դիմային նյարդի դուրս գալու պրոյեկցիայով, բախելիս՝ դիտվում է դիմային մկանների կծկում)։
 Ուժեղացած ջլային ռեֆլեքսներ։
 Կյանքին սպառնացող բարդություններ՝
 Լարինգոսպազմ,
Առիթմիաներ։
 Սրտային արտամղման վրա ունեցած ազդեցություն․
 Բացասական քրոնոտրոպ էֆեկտ՝ սրտի կծկումների հաճախականության նվազում,
 Բացասական ինոտրոպ էֆեկտ՝ սրտի կծկողականության նվազում։
 ԷՍԳ փոփոխություններն են․
 Էլեկտրաստրտագրությամբ կարող են արձանագրվել QT միջակայքի ընդմիջվող երկարացում կամ QTc (կոռեկցված QT միջակայք) միջակայքի ընդմիջվող երկարացում։ QTc միջակայքի ընդմիջվող երկարացումը վկայում է կյանքին սպառնացող սրտի էլեկտրական անկայունության մասին (այս վիճակը շատ ավելի վտանգավոր է, քան QTc միջակայքի կայուն երկարացումը)։ Սրտի նման էլեկտրական անկայունությունը մեծացնում է Torsades de pointes-ի առաջացման հավանականությունը։ Վերջինս փորոքային հաճախասրտության մի տեսակ է, որը ԷՍԳ պատկերի վրա նմանվում է կանոնավոր աճող ու նվազող ամպլիտուդով սինուսոիդ ալիքի։ Torsades de pointes-ը կարող է հանգեցնել մահվան, եթե պացիենտը ժամանակին չենթարկվի դեղորայքային կամ էլեկտրական կարդիովերսիայի և չվերականգնվի սրտի նորմալ ռիթմը։

Պատճառներ 
Հիպոկալցեմիայի տարածված պատճառներից է հիպոպարաթիրեոզը։ Կալցիումի մակարդակը անմիջականորեն կարգավորվում է պարաթհորմոնի (ՊՀ) միջոցով։ Կալցիումի ցածր մակարդակի դեպքում ՊՀ-ի մակարդակը աճում է, և հակառակը՝ երբ կալցիումի մակարդակը աճում է, ՊՀ-ի արտադրությունը նվազում է։ Այսպիսով, բոլոր այն դեպքերում, երբ դիտվում է պարաթհորմոնի բացակայություն, ցածր մակարդակ կամ ֆունկցիայի խանգարում, օրգանիզմը կորցնում է այս կարգավորիչ համակարգը, որի հետևանքով զարգանում է հիպոկալցեմիա։ Հիպոպարաթիրեոզի առաջացման տարածված պատճառ է պարանոցի վիրահատությունների ժամանակ հարվահանագեղձերի հեռացումը կամ վնասումը։ Հիպոպարաթիրեոզ կարող է զարգանալ նաև աուտոիմուն խանգարումների հետևանքով։ Հիպոկալցեմիայի առաջացման այլ պատճառներն են․

 Կալցիում կախյալ ընկալիչների մուտացիաներ
 Ֆոսկարնետ դեղամիջոցի կիրառում
Կանթային միզամուղների կիրառում
Կրոնի հիվանդություն
 Արյան մեջ կաթնաթթնի բարձր մակարդակ
Պսևդոհիպոպարաթիրեոզ

Մեխանիզմ 
Ֆիզիոլոգիական պայմաններում, բջիջների նորմալ կենսագործունեությունը ապահովելու նպատակով, արյան կալցիումը մշտապես պահպանվում է իր նորմայի նեղ սահմաններում։ Կալցիումը արյան մեջ գտնվում է երեք հիմնական վիճակներում՝ սպիտակուցների հետ կապված (հիմնականում ալբումինի), անիոնների հետ կապված՝ ֆոսֆատի և ցիտրատի տեսքով, և ազատ (չկապված) կալցիումի իոնի տեսքով։ Ֆիզիոլոգիապես ակտիվ է միայն իոնիզացված կալցիումը։ Կալցիումի նորմալ մակարդակը արյան մեջ տատանվում է 8,5-ից 10,5 մգ/դլ-ի (2.12-2.62 մմոլ/լ) սահմաններում, որից 4,65-ից 5,25 մգ/դլ-ը (1,16-1,31 մմոլ/լ) կազմում է իոնիզացված կալցիումը։

Ախտորոշում 
Քանի որ կալցիումի զգալի մասը կապված է ալբումինի հետ, ալբումինի մակարդակի ցանկացած տատանում ազդում է նաև կալցիումի մակարդակի վրա։ Կոռեկցված կալցիումի մակարդակի որոշումը հիմնված է ալբումինի մակարդակի վրա․ կոռեկցված կալցիում (մգ/դլ)= չափված ընդհանուր Ca (մգ/դլ) + 0,8 * (4.0 - պլազմայի ալբումին [գ/դլ])

Վարում 
Հիպոկալցեմիայով պացիենտների վարումը ներառում է․

 Ցուցված է ներերակային 10% կալցիումի գլյուկոնատ։ Ծանր վիճակում, երբ հիպոկալցեմիան ունեցել է սուր ընթացք և առաջացել է համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում, կալցիումի գլյուկոնատի փոխարեն կարելի է կիրառել կալցիումի քլորիդ։ Սակայն, եթե առկա է ծանր հիպոկալցեմիա, որն ունեցել է քրոնիկ ընթացք, ապա այս որոշումը կարող է ճակատագրական լինել։ Կալցիումի արագ ներարկման հետևանքով նյարդամկանային ախտանիշները, սրտի էլեկտրական անկայունությունը և հիպոկալցեմիայի այլ նշաններ ոչ միայն չեն բարելավվի, այլ հակառակը՝ ավելի կխորանան։ Կալցիումի այդպիսի արագ ներարկման հետևանքով հիպոկալցեմիայի նշաններին կարող են հաջորդել հիպերկալցեմիայի ախտանիշներ։
 Անհրաժեշտ է կալցիումի և վիտամին D-ի (հաճախ՝ 1,25-(OH)2-D3, կալցիտրիոլի տեսքով) պահպանողական դեղաչափերի կիրառումը՝ կալցիումի մակարդակի հետագա իջեցումը կանխարգելելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ 

Էլեկտրոլիտային փոխանակության խանգարումներ
Կալցիում
Ներզատաբանություն