Արցախի նախագահական ընտրություններ (2023)

Արցախի նախագահական ընտրություններ (2023), չճանաչված Արցախի Հանրապետությունում 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին տեղի ունեցած արտահերթ անուղղակի նախագահական ընտրություններ։ Արցախի Ազգային ժողովի նախագահը կատարել է նախագահի պարտականությունները մինչև ընտրությունները։ Միակ թեկնածուն՝ Սամվել Շահրամանյանը, ընտրվել է ներկա 23 պատգամավորներից 22 կողմ, 1 դեմ ձայներով։ Մի քանի երկրներ և միջազգային կազմակերպություններ, այդ թվում՝ Եվրոպայի խորհուրդը և Եվրամիությունը, ընտրությունները համարել են անօրինական։

Նախապատմություն
Բախվելով բողոքի ակցիաներին՝ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը 2023 թվականի օգոստոսի 29-ին հայտարարել է, որ դիտարկում է հրաժարականի և Արցախի աշխարհազորայինում ծառայության անցնելու հնարավորությունը։ Օգոստոսի 31-ին Արայիկ Հարությունյանը պետական նախարար Գուրգեն Ներսիսյանի հետ հայտարարեց Արցախի Հանրապետության նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին։ Հրաժարականից առաջ Արայիկ Հարությունյանն իր վերջին հրամանագրով անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սամվել Շահրամանյանին նշանակել է պետական նախարար՝ նրան օժտելով լայն լիազորություններով։ Նա հրաժարականի դիմումը պաշտոնապես ներկայացրել է Արցախի խորհրդարան սեպտեմբերի 1-ին։

Թեկնածուներ 
Արցախի Հանրապետության նախագահի թեկնածուի առաջադրման վերջնաժամկետը 2023 թվականի սեպտեմբերի 7-ն էր։

2023 թվականի սեպտեմբերի 6-ին հայտնի դարձավ, որ խորհրդարանական ընդդիմադիր երեք խմբակցությունները (Արդարություն, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն և Արցախի ժողովրդավարական կուսակցություն) նախագահի թեկնածու են առաջադրել պետնախարար Սամվել Շահրամանյանին։ Ավելի ուշ Շահրամանյանի թեկնածությունը պաշտպանել է խորհրդարանի ամենամեծ՝ «Ազատ հայրենիք-հենք» խմբակցությունը։

«Միասնական հայրենիք» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Բաբայանը հայտարարել է, որ մասնակցելու է Ազգային ժողովի նիստին՝ նախագահական ընտրությունների օրակարգով, բայց չի քվեարկելու թեկնածուի օգտին։ Նրանք նախատեսել էին նախագահական ընտրությունների օրը ցույց անցկացնել մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ Ավելի ուշ «Միասնական հայրենիք» խմբակցությունն առաջադրեց իր առաջնորդ Սամվել Բաբայանին, սակայն նրա թեկնածությունը մերժվեց, քանի որ նա չէր ներկայացրել Արցախի քաղաքացիության մասին տեղեկանք և վերջին տասը տարիներին մշտապես բնակվել էր երկրում։

Սամվել Շահրամանյան 
Սամվել Շահրամանյանը, տարբեր տեղեկություններով, Արցախի նախկին նախագահ Բակո Սահակյանի մտերիմ զինակիցն է։ Երբ վերջինս նախագահ էր, Շահրամանյանը Արցախի Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենն էր։

Միջազգային արձագանք

Միջազգային կազմակերպություններ 
 : Եվրոպայի Խորհրդի գլխավոր քարտուղար Մարիա Պեյչինովիչ Բուրիչը Twitter-ում գրառում է կատարել, որում Ստեփանակերտում տեղի ունեցած այսպես կոչված «նախագահական ընտրությունները» անվանել է «օրինական հիմքեր չունեցող»։ Նա նաև ընդգծել է, որ «տարածաշրջանում հումանիտար իրավիճակը և միջազգային ստանդարտների պահպանումը առանցքային են»։
: Եվրամիության մամուլի քարտուղար Նաբիլա Մասրալին հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ասվում է, որ Եվրամիությունը «չի ճանաչում սահմանադրական և իրավական շրջանակները», որոնց շրջանակներում Արցախում տեղի են ունեցել այսպես կոչված «նախագահական ընտրություններ»։ ԵՄ-ն նաև գտնում է, որ Արցախի հայերի համար չափազանց կարևոր է միավորվել փաստացի ղեկավարության շուրջ, որը պատրաստ է և ձգտում է մասնակցել Բաքվի հետ արդյունքին միտված բանակցություններին։ ԵՄ-ն պարտավորություն է ստանձնել աջակցել այդ գործընթացին։
 Իսլամական համագործակցության կազմակերպություն։ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (ԻՀԿ) գլխավոր քարտուղարությունը հայտարարություն է տարածել, որում ընտրությունները դատապարտել է որպես «միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում»։ Հայտարարության մեջ նշվում է, որ ԻՀԿ-ն «չի ճանաչում այդ անօրինական ընտրությունները, որոնք Ադրբեջանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության խախտում են»։ ԻՀԿ-ն նաև կոչ է արել «ՄԱԿ-ին և միջազգային հանրությանը չճանաչել այս ընտրությունները»։
 Թյուրքական պետությունների կազմակերպություն։ Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գլխավոր քարտուղարն իր «խորը մտահոգությունն» է հայտնել այսպես կոչված «նախագահական ընտրությունների» կապակցությամբ, որոնք ըստ կազմակերպության կազմակերպվել են 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Ղարաբաղյան շրջանում Հայաստանի կողմից ստեղծված անօրինական ռեժիմի կողմից։

Երկրներ 
: Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն ընտրություններն անվանել է «Ադրբեջանի Հանրապետության Սահմանադրության, օրենքների, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի նորմերի և սկզբունքների կոպիտ խախտում»։
: Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում «իր աջակցությունն է հայտնել Ադրբեջանի Հանրապետության ինքնիշխանությանն ու տարածքային ամբողջականությանը» և հավելել, որ «չի ճանաչում Ղարաբաղում անցկացված այսպես կոչված նախագահական ընտրությունները»։
: Հունգարիայի արտաքին գործերի և առևտրի նախարարության մամուլի քարտուղար Մատե Պաչոլայը հայտարարել է, որ «Հունգարիան հանդես է գալիս Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը հարգելու օգտին, ուստի մենք համարում ենք, այսպես կոչված, Լեռնային Ղարաբաղի նախագահական ընտրությունները ոչ լեգիտիմ և կոչ ենք անում հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը որքան հնարավոր է շուտ»։
: «Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ վերջին իրադարձությունների կապակցությամբ Ղազախստանի Հանրապետությունը վերահաստատում է իր վճռական աջակցությունը Ադրբեջանի Հանրապետության ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը նրա միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում և հանդես է գալիս բոլոր հարցերի կարգավորման օգտին քաղաքական և դիվանագիտական միջոցներով՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը և միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան։ Ղազախստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը պաշտոնական հայտարարություն է տարածել Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ»։
: Մոլդովայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որում հայտարարել է, որ «իրենք չեն ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանում անցկացված այսպես կոչված «նախագահական ընտրությունները», և որ ընտրությունները հակասում են միջազգային իրավունքի հիմնարար նորմերին և սկզբունքներին»։
: Պակիստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որում ընտրություններն անվանել է «անօրինական կերպով հաստատված ռեժիմ», «իրավաբանորեն և բարոյապես դատապարտելի» և «ՄԱԿ-ի կանոնադրության և համընդհանուր ճանաչված միջազգային իրավունքի սկզբունքների լուրջ խախտում»։
: Ռումինիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է, որ Ռումինիան չի ճանաչում այսպես կոչված նախագահական ընտրությունները Ղարաբաղյան տարածաշրջանում և «կրկին հայտարարում է իր լիակատար աջակցությունը Ադրբեջանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը նրա միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում և հանդես է գալիս Լեռնային Ղարաբաղում բոլոր հարցերի քաղաքական կարգավորման օգտին՝ միջազգային իրավունքի սկզբունքներին համապատասխան»։
: Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտել է ընտրությունները և դրանք անվանել «միջազգային իրավունքի կոպիտ խախտում» և «Ադրբեջանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության խախտում»։
: Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որով դատապարտում է այսպես կոչված նախագահական ընտրությունների անցկացումը, որոնք տեղի են ունեցել սեպտեմբերի 9-ին Ղարաբաղի տարածքում։ Նրանք հավելել են, որ ընտրությունները «հակասում են միջազգային իրավունքի նորմերին ու սկզբունքներին, իսկ դրանց արդյունքներն անվավեր են»։
: ԱՄՆ պետքարտուղարության խոսնակ Մեթյու Միլլերը հայտարարել է. «ինչպես մենք նախկինում ասել ենք, մենք չենք ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն, և այդ պատճառով մենք չենք ճանաչում այն, այսպես կոչված, նախագահական ընտրությունների արդյունքները, որոնք հայտարարվել են վերջին մի քանի օրերի ընթացքում»։
: Ադրբեջանում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանը Twitter-ում ադրբեջաներեն գրառում է կատարել՝ հայտարարելով, որ «Միացյալ Թագավորությունը (Մեծ Բրիտանիա) չի ճանաչում Ղարաբաղում անցկացված այսպես կոչված նախագահական ընտրությունները»։ Նա նաև ընդգծել է Մեծ Բրիտանիայի աջակցությունը «Ադրբեջանի ինքնիշխանությանն ու տարածքային ամբողջականությանը՝ ընդգծելով միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի կարևորությունը»։
: Ուզբեկստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է, որ Ուզբեկստանը «պաշտպանում է բարեկամ Ադրբեջանի Հանրապետության ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը», «դատապարտում է նրա ներքին գործերին ցանկացած միջամտություն և չի ճանաչում այսպես կոչված նախագահական ընտրությունները»։

Ծանոթագրություններ 

Ընտրություններ Արցախի Հանրապետությունում
Արցախի նախագահի ընտրություններ
2023 Արցախում