Եվգենի Դյուրինգ

Կառլ Եվգենի (Օյգեն) Դյուրինգ (), գերմանացի փիլիսոփա, մեխանիկայի պրոֆեսոր, զբաղվել է քաղաքատնտեսության և իրավունքի հարցերով։ Դյուրինգի գաղափարները որոշակի տարածում են գտել գերմանական սոցիալ-դեմոկրատիայի շրջանում։ Սա դրդում է Ֆրիդրիխ Էնգելսին Դյուրինգի տեսակետները ենթարկել քննադատական վերլուծության, որը ցույց է տալիս նրանց էկլեկտիկական բնավորությունը և գիտական անկարողությունը մարքսիզմի տեսանկյունից (տես՝ «Հակադյուրինգ»)։

Կենսագրություն 
Պրուսիայի պաշտոնյայի որդի։ Սովորել է իրավագիտություն, բայց աչքի հիվանդության և դրան հաջորդած կուրության պատճառով չի կարողացել աշխատել որպես իրավաբան։ Բեռլինի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ (1863-1877), հեռացվել է համալսարանական կարգերի քննադատության պատճառով։

Փիլիսոփայություն 
Դյուրինգը փորձել է կառուցել իր սեփական «իրականության փիլիսոփայության» համակարգը, որը, նրա խոսքով, հաստատում է մտածողության նոր ձև։ Այնուամենայնիվ, պարզվում է, որ դրա կառուցվածքները մետաֆիզիկական նյութապաշտության, պոզիտիվիզմի և կանտիզմի տարրերի խառնուրդ են։ Դյուրիգը փիլիսոփայությունը համարում էր վերջնական ճշմարտությունների ապրիորի ուսմունք։ Աշխարհը, ըստ Դյուրինգի, վերջ չունի, բայց ժամանակի մեջ սկիզբ է ունեցել, որին նախորդել է բացարձակ հանգստի վիճակը։ Հանգստից շարժման անցումը Դյուրինգը բացատրում է որոշակի «մեխանիկական ուժի» հասկացության օգնությամբ, որը ենթադրաբար բնորոշ է նյութին։ Այսպիսով, Դյուրինգը ձգտում էր խուսափել առաջնախթանի գաղափարից և միևնույն ժամանակ շարժման նյութապաշտական մեկնաբանությունից։ Դյուրինգի ժամանակը կտրված է տարածությունից և նյութից։

Դյուրինգը դարձել է պետության ծագման նկատմամբ «բռնության տեսության» հիմնադիրներից մեկը։

Սոցիոլոգիական հայեցակարգ 
Դյուրինգի սոցիոլոգիական հայեցակարգը հիմնված է իդեալիստական հայացքի վրա, ըստ որի սոցիալական անհավասարության, շահագործման և աղքատության պատճառը բռնությունն է։ Հասարակության սոցիալիստական վերափոխումը, ըստ Դյուրինգի, պետք է բացառի հեղափոխական հեղաշրջումը և ընթանա Պրուդոնի մանրբուրժուական սոցիալիզմի ոգով՝ փոքր արտադրողների համագործակցության միջոցով։ Դյուրինգը ամերիկացի տնտեսագետ Հենրի Չարլզ Քերիի ուսմունքների կողմնակիցն էր։ Նա դեմ էր մարքսիզմի քաղաքական տնտեսությանը, մատերիալիստական դիալեկտիկային և գիտական սոցիալիզմին։

Քննադատություն 
Ֆրիդրիխ Էնգելսը «Հակադյուրինգ» գրքում, որը հատուկ նվիրված է Դյուրինգի հասկացություններին, գրել է.

Էնգելսը Դյուրինգին մեղադրել է նաև «ծաղրանկարի աստիճան չափազանցված հուդայաֆոբիայի» մեջ։

Ֆրիդրիխ Նիցշեն գրել է Դյուրինգի մասին.

Ստեղծագործություններ 
 Der Wert des Lebens, 1865 Digisat — «Ценность жизни» в переводе Ю. М. Антоновского // «Русское Богатство» № 4—12. 1892
 Ценность жизни. — СПб., 1894. М., 2000.
 Natürliche Dialektik, В., 1865.
 Kursus der Philosophie, Lpz., 1875
 Logik und Wissenschaftstheorie, 2 Aufl., Lpz., 1905
 Kritische Geschichte der allgemeinen Principien der Mechanik, 2 Aufl., Lpz., 1877
 Критическая история общих принципов механики. СПб., 1893.
 Курс национальной и социальной экономии со включением наставления к изучению и критике теории народного хозяйства и социализма = Kursus der National- und Sozialökonomie. —  СПб., 1893.
 Великие люди в литературе. Критика современной литературы с новой точки зрения = Die Größen der modernen Literatur populär und kritisch nach neuen Gesichtspunkten dargestellt. — СПб., 1897.
 Еврейский вопрос, как вопрос о расовом характере и о его вредоносном влиянии на существование народов, на нравы и культуру. / Перевод 5-го издания. — М., 1906.
 Социальное спасение - в действительном праве, — СПб., 1909

Տարածման արգելք Ռուսաստանի Դաշնությունում 
Մոսկվայի Մեշչանսկի շրջանային դատարանի 03.12.2008 թվականի որոշման հիման վրա «Հրեական հարցը՝ որպես ռասայական բնույթի հարց և դրա վնասակար ազդեցությունը ժողովուրդների գոյության, բարքերի և մշակույթի վրա» գիրքը ներառվել է ծայրահեղական նյութերի Դաշնային ցուցակում՝ 979 և 3329 համարներով։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Большая советская энциклопедия

Գերմանացի փիլիսոփաներ
Գիտնականներ
Փիլիսոփաներ
Փիլիսոփայություն
Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Գերմանացի սոցիոլոգներ
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ