Պիստոյա (քաղաք)

Պիստոյա (. , ), քաղաք և համայնք Իտալիայում՝ Տոսկանա մարզում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն գավառի բաղկացուցիչ մասն ու վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Առնո գետի վտակ Օմբրոնե Պիստոյեզեի ափերին, մարզկենտրոն Ֆլորենցիայից մոտավորապես 30, երկրի մայրաքաղաք Հռոմից՝ 260 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Սահմանակից է  Ալիանա, Կանտագալո, Գրանալիոնե, Լիցանո ին Բելվեդերե, Մառլիանա, Մոնտալե, Պիտելիո, Պոռետա Տերմե, Կուառատա, Սամբուկա Պիստոյեզե, Սան Մարչելո Պիստոյեզե, Սեռավալե Պիստոյեզե համայնքներին։ Համարվում է հռոմեա-կաթոլիկական հնագույն թեմի առաջնորդանիստ բնակավայր (սկսած 3-րդ դարից)։ Բնակչության թվաքանակը 2018 թվականի մարտի 31-ին անցկացված մարդահամարի տվյալներով եղել է 90 118։ 

Քաղաքը հռչակվել է մետաղյա իրերի արտադրությամբ, ինչպես նաև Եվրոպայում ամենաընդարձակը համարվող անտառատնկարաններով, որոնք տնկիներ են վաճառում արտասահմանյան բազմաթիվ երկրների։ Մի վարկածի համաձայն՝ պիստոլետո (ատրճանակ) բառն առաջացել է այս քաղաքի անունից։ Պիստոյային համբավ է բերել նաև յուրաքանչյուր տարի այստեղ անցկացվող բլյուզի փառատոնը։ 2017 թվականին Պիստոյան ընտրվել է Իտալիայի մշակութային մայրաքաղաք։ Զբոսաշրջային կենտրոն է, ուր հազարավոր զբոսաշրջիկներ են այցելում, նամանավանդ ամռան ամիսներին։

Ժողովրդագրություն 

Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

Պատմություն 

Պիստոյան հիմնադրվել է հինհռոմեական ժամանակներում, էտրուսկյան բնակավայրի տեղում (առաջին անգամ հիշատակվել է մեր թվականությունից առաջ 2-րդ դարում, Պլավտուսի կողմից)։ 12-րդ դարում ազատ քաղաքի իրավունք է ստացել, դրվել է նրա բարգավաճման սկիզբը։ XVI դարում մտել է Տոսկանայի մեծ դքսության, 1859 թվականին՝ Իտալիայի թագավորության կազմի մեջ։ Քաղաքում պահպանվել են բազմաթիվ պատմա-ճարտարապետական ուշագրավ հուշարձաններ։ Նրա մերձակայքում գտնվող ֆրանցիսկյան լուծարված Ջակերինո վանական համալիրը (), որ  XV դարի կառույց է, 2015 թվականին աճուրդի է հանվել։

Պատկերասրահ

Անվանի պիստոյացիներ

 Մեո Աբրաչավակա, 14-րդ դարի բանաստեղծ 
 Էնրիկո Բետտի, 19-րդ դարի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս
 Մաուրո Բոլոնյինի, կինոռեժիսոր
 Ջոզուե Կարդուչչի, բանաստեղծ, 1906 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր 
 Չինո դա Պիստոյա, 13-14 դդ. գրող
 Կղեմես IX, Հռոմի պապ 1667-1669 թթ.
 Մարինո Մարինի, 20-րդ դարի քանդակագործ, նկարիչ

Քույր քաղաքներ

Պիստոյան բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

 , Ցիտաու, 1971 թվականից
 , Սիրակավա, Ֆուկուսիմա, 1994 թվականից
 , Պո, 1975 թվականից
 , Պալերմո, 2001 թվականից
 , Ռոյթլինգեն
 , Կրուշևաց
 , Օնեշտի

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Natale Rauty: Storia di Pistoia. Bd. 1: Dall'alto Medioevo all'età precomunale (406–1105). Firenze 1988, ISBN 88-00-85542-3.
 Giovanni Cherubini: Storia di Pistoia. Bd. 2: L'età del libero comune. Dall'inizio del XII alla metà del XIV secolo. Firenze 1998, ISBN 88-00-85708-6.
 Giuliano Pinto, Francesco Neri: Storia di Pistoia. Bd. 3: Dentro lo stato Fiorentino dalla metà del XIV alla fine del XVIII secolo. Firenze 1999, ISBN 88-00-85710-8.
 Giorgio Peracchi, Alessandro Andreini: Storia di Pistoia. Bd. 4: Nell'età delle rivoluzioni (1777–1940). Firenze 2000, ISBN 88-00-85709-4.
 Peter Lütke Westhues: Beobachtungen zum Charakter und zur Datierung der ältesten Statuten der Kommune Pistoia aus dem 12. Jahrhundert, in: Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken 77 (1997) 51–83. (online)
 Giampaolo Francesconi: «La città era ben murata e merlata». Crescita urbana e costruzione delle mura nella Pistoia comunale, in: Bullettino Storico Pistoiese CXVII (2015) 37–66.
 Emanuele Repetti: PISTOJA (PISTORIUM). In: Dizionario Geografico Fisico Storico della Toscana. (1833–1846), Onlineausgabe der Universität Siena (pdf, ital.)

Արտաքին հղումներ 

 Пистоя. Ռուսական մեծ հանրագիտարան 
 Քաղաքի պատմությունը 
 Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
 Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
 Քաղաքի պատմությունը
 Պիստոյայի մասին 
 Քաղաքի պատմությունը
 Քաղաքի պատմությունը. երիտասարդական տեղեկատվական կենտրոն
 Պիստոյայի բլյուզի փառատոն
  Virtual tour of the city
 Դոմենիկո Չինիի գիրքը Պիստոյայի անվան ստուգաբանության մասին. Domenico Cini 

Իտալիայի քաղաքներ
Իտալիայի համայնքներ
Իտալիայի բնակավայրեր