Սպորտլոտո-82

«Սպորտլոտո-82», սովետական կատակերգական ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1982 թվականին ռեժիսոր Լեոնիդ Գայդայի կողմից։

Գայդայի վերջին ֆիլմը, որը կարողացավ դառնալ խորհրդային ֆիլմերի կինովարձույթի առաջատարը, 1982 թվականին ուներ ավելի քան 55 միլիոն դիտող։

Սյուժե 
1982 թվականի ամռանը Կոստյա Լուկովը (Ալգիս Արլաուսկաս) գնացքով գնում է Յուժնոգորսկ (հորինված քաղաք)։ Կուպեում կան են ևս երեք ուղևորներ՝ սպեկուլյանտ Սան Սանիչ Մուրաշկոն (Միխայիլ Պուգովկին), զբոսաշրջիկ Միշա Գոլուբևը (Անդրեյ Տոլշին) և Տանյա Պեգովան (Սվետլանա Ամանովա), ով պատրաստվում է հանդիպել իր փեսային։ Չորսն էլ կարդում են նույն դետեկտիվ պատմությունը՝ Գենիա Զելյոնիի «Մահացու սպանությունը»։

Հանդիպումից հետո Կոստյան, շատ կարդալով, պատահաբար ուտում է Տանյայի բոլոր մթերքները և, փորձելով փոխհատուցել, գնում է նրան Sportloto վիճակախաղի կտրոն։ Տանյան պատահականորեն խաչում է կտրոնի թվերը և այն տալիս է Կոստյային՝ պահպանելու։ Նա տոմսը դնում է իր գրքի էջերի արանքում, բայց գնացքից դուրս գալիս՝ վերցնում է ուրիշի գիրքը։

Յուժնոգորսկում ճանապարհորդները բաժանվում են․ Կոստյան և սպեկուլյանտներն առայժմ չգիտեն, որ ապրում են նույն տանը (իրենց բնակարանների մուտքերը տարբեր կողմերից են)։ Տանյա Պեգովան իր փեսացու Պավելի (Դենիս Կմիթ) հետ, ով նրան հանդիպեց կայարանում, գնում է «քոչվորների ավտոկայանատեղի»։ Միշա Գոլուբևը գնում է Eagle Shelter ճամբար։

Տասը օր անց Կոստյան թերթից իմանում է, որ Տանյայի թվերի համադրությունը հաղթող է ճանաչվել, և Տանյան շահել է գլխավոր մրցանակը՝ 20 հազար ռուբլի, բայց նրա գրքում կտրոն չկա։ Ըստ գրքի տիտղոսաթերթի մակագրության՝ «Ա. Ա. Մուրաշկո», - նա հասկանում է, որ սխալ գիրք է վերցրել։

Միևնույն ժամանակ Սան Սանիչը պարզում է նաև, որ Տանյան շահել է 20 հազար ռուբլի, և հիշում է, որ նա Կոստյային է տվել իր տոմսը։ Նա որոշում է գտնել Կոստյային, որպեսզի վերջնագիր տա՝ կամ տղան նրան է տալիս շահումների կեսը, կամ նա չի լռի, եթե գործը հասնի դատարան։

Կոստյային առաջին անգամ հայտնաբերում է Սան Սանիչի հանցակից Ստեփանը։ Նա հետևում է Կոստյայի տան ճանապարհին, և նա և Սան Սանիչը գնում են այնտեղ։ Ճանապարհին Սան Սանիչը, վստահ լինելով, որ Կոստյան դեռ ոչինչ չգիտի շահումների մասին, փոխում է իր ծրագիրը՝ որոշելով վերցնել տոմսը և այն ոչ մեկի հետ չկիսել։ Կոստյան տանը չէ, Ստեփանը գալիս է նրա մոտ և գիրք է գտնում, բայց կտրոն չկա։ Կոստյան վերադառնում է և նկատում Սան Սանիչին՝ պարզվում է, որ նրանք ապրում են նույն տանը։ Սան Սանիչը Կոստյային բերում է իր սենյակ, ստուգում են նրա գիրքը, բայց դրա մեջ էլ կտրոն չկա։ Սան Սանիչը, վստահ լինելով, որ Ստեփանին հաջողվել է վերցնել տոմսը, բացատրում է Կոստյային, որ նա սխալմամբ վերցրել է իր գիրքը՝ տիտղոսաթերթի մակագրությամբ, և Կոստյայի գիրքը նույնպես սխալմամբ վերցրել է իրենց ուղեկիցներից մեկը կուպեում։ Կոստյան հասկանում է, որ Տանյան կամ Միշան կարող է ունենալ իր գիրքը, և որոշում է գնալ նրանց մոտ։

Սան Սանիչը տանջում է Ստեփանին. նա նրան ստիպողաբար կերակրում է նարինջ, որ վաճառի, քանի որ կարծում է, որ իր հանցակիցը ստում է, որ գրքում կտրոն չկա։ Սակայն երեք ժամ տանջանքներից հետո Ստեփանը կանգնում է իր դիրքերում, և Սան Սանիչը ստիպված է խոստովանել, որ գրքում կտրոն չկար։

Կոստյան գնում է Տանյային փնտրելու, սպեկուլյանտները նույնն են անում։ Մոտենալով ճամբարին՝ Սան Սանիչը պատվիրում է Ստեփանին գողանալ կտրոնը։ Ստեփանը թաքուն ափ է բարձրանում, բայց նույնիսկ չի կարողանում մոտենալ Տանյայի վրանին։ Սան Սանիչն այդ ընթացքում քնում է, և նա երազում տեսնում է, որ Ստեփանը վերադարձել է կտրոնով, նրանք նավարկում են և շուտով ստանում են շահումները։ Բայց երազն ավարտվում է, և Սան Սանիչը որոշում է լողալով հեռանալ։

Կոստյան ժամանում է ճամբար։ Կտրոնը Տանյայի գրքում չկա, և նրանք Պավելի մեքենայով գնում են Միշա Գոլուբևի մոտ։ Ստեփանը լսում է նրանց խոսակցությունը և որոշ դժբախտ պատահարներից հետո, ներառյալ գիշերային վազքը մայրուղու երկայնքով և զրույց ոստիկանի հետ, հաջորդ առավոտ նա գնում է այնտեղ Սան Սանիչի հետ։ Արագաշարժ մոտոցիկլավարը (Ռոլանդ Սագիրիշվիլի), ով գնում էր հարսանիքի, համաձայնում է սպեկուլյանտներին ճանապարհել ճամբարի վայր, բայց ճանապարհին նվեր է ընկնում՝ մի շիշ գինի, և նա ետ է դառնում ու խրվում։ այն տեղում, որտեղից սկսել են։ Սան Սանիչը և Ստեփանը ստիպված են քայլել։

Հասնելով ճամբարի վայր՝ երիտասարդները պարզում են, որ Միշան գտնվում է թիվ 7 երթուղու վրա, որի վերջում նա պետք է գնա Մանգալի երկաթուղային կայարան ու գնա տուն։ Նրան հասնելու համար նրանք գնում են այնտեղ ավելի կարճ թիվ 4 երթուղով, և սպեկուլյանտները գնում են նրանց հետքերով։ Ճանապարհին մեծանում է Պավելի և Կոստյայի միջև հակամարտությունը, աճում է նաև տարաձայնությունը Պավելի և Տանյայի միջև։

Սպեկուլյատորները գաղտնալսում են Տանյայի, Պավելի և Կոստյայի խոսակցությունները և պարզում Միշա Գոլուբևի գնացքի վերջնական նպատակակետն ու մեկնման ժամը։ Նրանք որոշում են առաջ անցնել՝ փորձելով ամեն կերպ մոլորեցնել գլխավոր հերոսներին. սկզբում հանելով երթուղու նշանները սևի վրա (սակայն Ստեփանի անուշադրության պատճառով նրանք երկար թափառեցին և հետ մնացին), ապա հրկիզելով. կամուրջը Մանգալ տանող կարճ ճանապարհին (բայց վայրի արջի հայտնվելու պատճառով ստիպված եղան շեղվել), և ի վերջո Սան Սանիչը թողնում է Ստեփանին, ենթադրաբար հիվանդ, ճանապարհին (ակնկալելով, որ Ստեփանը, որին ոչ մեկը. եռյակը, որը նախկինում անձամբ տեսել էր, կկարողանա կալանավորել իր մրցակիցներին), և նա ինքն է շարժվում դեպի Brazier կայարան։

Տանյան վիճում է իր փեսացու Պավելի հետ և արդյունքում Կոստյայի հետ գնում է Մանգալ կայարան, իսկ Պավելը մնում է «վիրավորի» մոտ։ Հայտնվում է Ստեփանին ծանոթ մոտոցիկլավարը, ում Պավելը խնդրում է «վիրավորին» տեղափոխել հիվանդանոց։ «Վիրավոր» Ստեփանը փախչում է, և մոտոցիկլավարը համաձայնվում է Պավելին ճանապարհել կայարան։

Սան Սանիչը (ոտքով) և Պավելը (մոտոցիկլետով) միաժամանակ հասնում են մեկնող գնացքը, տարբեր կողմերից մտնում են կուպե և տեսնում Միշայի գիրքը՝ սեղանի վրա պառկած։ Նրանց միջև կռվի ժամանակ սահնակը գրքի կտրոնը փչում է վագոնի պատուհանից։

Տանյան և Կոստյան դուրս են գալիս անցում, երբ գնացքն արդեն անցնում է։ Նրանք միմյանց սեր են խոստովանում և համբուրվում, իսկ Միշա Գոլուբևի կուպեից դուրս թռած կտրոնը ընկնում է գավաթի գլխարկի մեջ, որը Կոստյան պահում է իր ձեռքում։

Դերերում

Նկարահանող խումբ 

 Սցենարի հեղինակներ՝ Վլադլեն Բախնով, Լեոնիդ Գայդայ
 Բեմադրող ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Գայդայ
 Օպերատորներ՝ Սերգեյ Պոլույանով, Վիտալի Աբրամով
 Արտադրության դիզայներ՝ Ֆելիքս Յասյուկևիչ
 Կոմպոզիտոր՝ Ալեքսանդր Զացեպին
 Երգի խոսքեր՝ Իգոր Շաֆերան, Յուրի Էնտին

Ֆիլմի պատրաստում 

 Գլխավոր դերասանուհի Սվետլանա Ամանովան թխահեր է, ուստի նկարահանումների ժամանակ նա ստիպված է եղել պարբերաբար սպիտակեցնել մազերը ջրածնի պերօքսիդով ։
 Պավելի և Ստեփանի դերերի հավակնորդների թվում համարվում էր նաև Միխայիլ Բոյարսկին, ով մեծ ճանաչում ուներ այդ ժամանակ, ով արդյունքում հանդես եկավ որպես բացման երգի կատարող։
 Միխայիլ Պուգովկինը սկզբում համարվում էր ճամբարի տնօրենի դերը, բայց ի վերջո այդ դերը տրվեց «դրվագի վարպետին»՝ Բորիսլավ Բրոնդուկովին, իսկ Պուգովկինը ստացավ գլխավոր հակառակորդի՝ «Սան Սանիչ»-ի դերը։
 Լուիզա Մոսենձի խոսքով, միջանցքում իրեն դիմավորել է դերասանական օգնականը, ով անմիջապես աղջկան տարել է Գայդայ, և նա հազիվ տեսել է նրան և ասել «Այո», դրանով իսկ հավանություն տալով Ալլա Դմիտրիևնայի դերին։

Երգերը ֆիլմում 

 Միխայիլ Բոյարսկի - «Հաջողության երկիր» (երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Զացեպինի, խոսքերը՝ Իգոր Շաֆերանի)
 Քսենիա Գեորգիադի - «Միայն սեր» (երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Զացեպինի, խոսքերը՝ Իգոր Շաֆերանի)
 Միխայիլ Պուգովկին - «Սպեկուլյատորի երգը» (երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Զացեպինի, խոսքերը՝ Յուրի Էնտինի)
 Ջոզեֆ Կոբզոն - «Եղավ և անցավ» (երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Զացեպինի, խոսքերը՝ Յուրի Էնտինի)։

Քննադատություն 
Քննադատները շատ սառնասրտորեն դիմավորեցին ֆիլմը։ Այսպես, «Սպորտլոտո-82, կամ Շուրիկի հին արկածները» («Տրուդ», սեպտեմբերի 7, Յու. Կրյուչկով) վերնագրով գրառումներից մեկում գրված էր։

Իհարկե դուք որոշակի ուրախություն եք զգում ձեր տեսածը ճանաչելու հենց գործընթացից։ Բայց այն, ինչի վրա ծիծաղում էիր մյուս ֆիլմերում, արդեն ծիծաղելի չի թվում... Բայց այստեղ ամեն ինչ պարզապես մի փոքր ծանոթ է՝ սյուժեն, կերպարները, հնարքները։ Միգուցե Գայդայը հենց սա էր մտադրվել՝ միախառնում անել իր սեփական կատակերգությունների թեմայով։ Ուրեմն ինչու է նա անվանել Շուրիկ Կոստյա, իսկ գերի Տանյա։ Ինչո՞ւ է հրավիրել նոր դերասանների, չէ՞ որ հները իրենց պարտականությունները կատարել են...

Ստացվում է, որ կինոն նույն վիճակախաղն է հեռուստադիտողի համար։ Ամեն անգամ մեծ հույս կա, իսկ հաղթելը, եթե դա պատահական չէ, բավականին հազվադեպ է։ Եվ այս դեպքում, ավաղ, նորից մեր բախտը չբերեց՝ տոմսը «դատարկ» ստացվեց։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ