Մագդաղենայի ապաստան

Մագդաղենայի ապաստանները, որոնք հայտնի են նաև որպես Մագդաղենական լվացքատուն, սկզբում բողոքական, բայց հետագայում հիմնականում հռոմեական կաթոլիկ հաստատություններ էին, որոնք գործում էին 18-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի վերջը, իբր «ընկած կանանց» տեղավորելու համար։ Տերմինը վերաբերում էր կանանց սեռական անառակությանը կամ մարմնավաճառությանը, ամուսնությունից դուրս հղիացած երիտասարդ կանանց կամ երիտասարդ աղջիկներին և դեռահասներին, ովքեր չունեին ընտանիքի աջակցությունը։ Նրանցից պահանջվում էր աշխատել առանց վարձատրության՝ չնչին պարենային միջոցներից բացի, մինչդեռ հաստատությունները գործում էին խոշոր առևտրային լվացքատներ՝ սպասարկելով հաճախորդներին իրենց բազաներից դուրս։

Այդ «լվացքատներից» շատերն իրականում գործում էին որպես ուղղիչ աշխատանքային տներ։ Այս հաստատություններում խիստ ռեժիմը հաճախ ավելի խիստ էր, քան բանտերում։ Սա հակասում էր այն ընդհանուր համոզմունքին, որ նրանք կոչված են օգնելու կանանց, այլ ոչ թե պատժելու նրանց։ Փրկվածներից մեկն պատմել է աշխատանքային պայմանների մասին՝ «Շոգն անտանելի էր։ Դու չէիր կարող լքել քո վայրը, մինչև զանգ չհնչեր»։ Նման լվացքատուն գործել է Միացյալ Թագավորությունում, Իռլանդիայում, Շվեդիայում, Կանադայում, Միացյալ Նահանգներում և Ավստրալիայում, 19-րդ դարի մեծ մասում և մինչև 20-րդ դարը, վերջինը փակվել է 1996 թվականին։ Հաստատությունները կոչվել են ի պատիվ աստվածաշնչյան կերպար՝ Մարիամ Մագդաղենացու, որը ավելի վաղ դարերում բնութագրվում էր որպես բարեփոխված մարմնավաճառ։

Անգլիայիում Մագդաղենացիների առաջին հաստատությունը հիմնադրվել է 1758 թվականի վերջին Ուայթչապել քաղաքում։ Նմանատիպ հաստատություն ստեղծվել է Իռլանդիայում մինչև 1767 թվականը։ ԱՄՆ-ում Մագդաղենացիների առաջին ապաստանը եղել է Ֆիլադելֆիայի Մագդաղենյան հասարակությունը, որը հիմնադրվել է 1800 թվականին։ Դրանք բոլորը բողոքական հաստատություններ էին։ Հետևեցին այլ քաղաքներ, հատկապես մոտ 1800 թվականից, որտեղ բացվեցին նաև կաթոլիկական հաստատություններ։ 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբին Մագդաղենացիների ապաստանները սովորական էին մի քանի երկրներում։ 1900 թվականին Անգլիայում կար ավելի քան 300 ապաստան, իսկ Շոտլանդիայում՝ ավելի քան 20։

Մագդաղենացի լվացքատներ ըստ երկրների

Անգլիա, Շոտլանդիա և Ուելս (1758) 
Մագդաղենայի առաջին հաստատությունը՝ Մագդաղենայի ապաստարանը՝ ապաշխարող մարմնավաճառներ ընդունելու համար, հիմնադրվել է 1758 թվականի վերջին Լոնդոնի Ուայթչեպել քաղաքում, Ռոբերտ Դինգլիի, մետաքսի վաճառականի՝ Ջոնաս Հանուեյի և Ջոն Ֆիլդինգի կողմից։ Կանայք աշխատել են ծառայությունների և արհեստների ոլորտում՝ օգնելու ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերել տանը։ Նրանց նաև փոքր գումար է տրվել իրենց աշխատանքի համար։ Լրացուցիչ եկամուտը ստացվել է տունը որպես բարձր դասերի զբոսաշրջային գրավչություն գովազդելու միջոցով։ Սա համահունչ էր Բեթլեմի թագավորական հիվանդանոցի և Ֆաունդլինգ հիվանդանոցի այցելություններին։ Ավելի ուշ այն տեղափոխվել է Սթրիթհեմ և ի վերջո կարողացել է տեղավորել 15-ից 40 տարեկան մոտ 140 կանանց։ Նրանց հաջորդել են Բրիստոլը (40 կին) 1800 թվականին, Բաթը (79) 1805 թվականին և շատ այլ քաղաքներ հետագա տարիներին, թեև նրանց անուններում հիմնականում այլևս «Մագդաղեն» չկար։  Պատմաբանների գնահատմամբ, 1800-ականների վերջին միայն Անգլիայում եղել է ավելի քան 300 Մագդաղենացիների ապաստարան։

1797 թվականին Էդինբուրգի թագավորական Մագդաղենայի ապաստանը հիմնադրվել է Հին քաղաքի Կանոնգեյթ փողոցում, որը հայտնի վայր է փողոցային մարմնավաճառների համար։ Կանանցից ոմանք արդյունաբերականացման պատճառով են տարվել  քաղաք, ոմանք հղի են եղել, իսկ ոմանք ստիպված են եղել զբաղվել մարմնավաճառությամբ։ 1828 թվականի ապրիլի 8-ին Մերի Պատերսոնը (նաև հայտնի է որպես Մերի Միտչել) սպանվել է Ուիլյամ Բերքի կողմից հաստատությունից հեռանալուց անմիջապես հետո։

Գրող Չարլզ Դիքենսը և բարերար Անգելա Բուրդեթ-Քութսը 1846 թվականին հիմնեցին այլընտրանքային տարբերակ՝ Մագդաղնի հիվանդանոցները չափազանց կոպիտ համարելով։ «Ուրանիա Քոթեջում» երիտասարդ կանայք պատրաստվում էին կրկին մուտք գործել հիմնական հասարակություն կամ արտագաղթել դեպի գաղութներ։

1800-ականների վերջին շատ հաստատություններ հեռացան իրենց սկզբնական մոդելից և հիշեցնում էին ուղղիչ աշխատանքային տներ։ Այն հարցը, թե արդյոք դրանք պետք է ենթարկվեն աշխատանքային կանոնակարգերին և ստուգումներին, ինչպես դա եղավ առևտրային լվացքատների դեպքում, հատկապես վիճելի դարձավ դարասկզբին, ընդ որում կողմերը հաճախ բաժանվում էին իռլանդական-անգլիական և կաթոլիկ-բողոքական հատկանիշներով։ Գործարանների մասին օրենքը (1901) սահմանափակել է տասներեքից տասնութ տարեկան աղջիկների աշխատանքային օրվա տևողությունը օրական տասներկու ժամով, բայց չէր տարածվում կրոնական հաստատությունների վրա։ Այնուամենայնիվ, 1900-ականներին կին գործարանային տեսուչների աշխատանքը կարողացել է համոզել կրոնական հաստատություններին ենթարկվել կամավոր ստուգումներին, և 1900-ականների վերջին Անգլիայում ստուգումներն ընդունվեցին միջկրոնական մակարդակում։ Ենթադրվում է, որ Անգլիայում ստուգումների և այլ կարգավորող ակտերի կարգավորումը մեղմացրել է նրանց ռեժիմը և բարելավել պայմանները ՝ համեմատած Իռլանդիայի հետ։

Իռլանդիա (1765-1998) 

Իռլանդիայի առաջին լվացքատունը կամ Մագդացենայի ապաստարանը, Իռլանդիայի Անգլիկան եկեղեցու կողմից ղեկավարվող հաստատություն, Մագդաղենայի ապաստարանը ապաշխարող կանանց համար, բացվել է Դուբլինի Լիսոն փողոցում 1767 թվականին՝ երկամյա նախապատրաստությունից հետո։ Այն հիմնադրվել է Լեդի Արաբելլա Դեննիի կողմից, ընդունել է միայն բողոքական կանանց և ունեցել եպիսկոպոսական մատուռ։ Մոտ 1805 թվականին Ջոն Ինգլենդը Քորքից հիմնել է կանանց ուղղիչ հիմնարկը՝ աղքատների համար տղամարդկանց և կանանց դպրոցների հետ միասին։ Մինչև Իռլանդիայի եկեղեցու կողմից ղեկավարվող Մագդաղենական ապաստանը որը գտնվում էր Կորքում, այն պահպանում և սպասարկում էր բազմաթիվ դիմորդների։ Մագդացենայի ապաստարանը Կորկայում (Սոումիլ փողոց) բացվել է 1810 թվականին։  Մագդացենայի վերջին լվացքատունը փակվլ էց 1996 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ուոթերֆորտում։ Այս շենքը հարմարեցվել է որպես Ուոթերֆորդի տեխնոլոգիական ինստիտուտ օգտագործելու համար։

Հյուսիսային Իռլանդիայի Բելֆաստ քաղաքում 1839 թվականին հիմնադրվել են Օլսթեր Մագդաղենայի ապաստարանը և եպիսկոպոսական մատուռը, որը ղեկավարում էր իռլանդական եկեղեցին։ Ապաստանը փակվել է 1916 թվականին, իսկ Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացու մատուռը դարձել է ծխական եկեղեցի։ Զուգահեռ հաստատությունները ղեկավարում էին կաթոլիկներն ու պրեսբիտերյանները (Ուլստերի կանանց բանտ և լվացքատուն)։ Ֆերիթերը լվացքատները նկարագրել է որպես «մեխանիզմ, որը ստեղծել են հասարակությունը, կրոնական կարգերը և պետությունը՝ փորձելով ազատվել մարդկանցից, ովքեր համարվում են, որ չեն համապատասխանում այսպես կոչված... իռլանդական ինքնությանը»։ Իռլանդիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ պետությունը իրավական պատասխանատվություն չի կրում այն դաժան վերաբերմունքի համար, որին ենթարկվում են կանայք և աղջիկները Մագդաղնայի լվացքատներում, քանի որ դրանք կրոնական հաստատություններ են։

1993 թվականին Դուբլինի նախկին կանանց վանքի տարածքում զանգվածային թաղման հայտնաբերումը հանգեցրել է լրատվամիջոցների կողմից այդ հաստատությունների գործունեության վերաբերյալ հոդվածների առաջացմանը։ Ի վերջո, ՄԱԿ-ի Երեխաների իրավունքների կոմիտեն կոչ է արել կառավարությանը հետաքննություն անցկացնել Մագդաղենական լվացքատների վերաբերյալ։ 2013 թվականին պետության կողմից պաշտոնական ներողություն խնդրվեց, և ստեղծվել է 60 միլիոն եվրոյի փոխհատուցման սխեմա վերապրածների համար։ Մինչև 2011 թվականը չորս կրոնական ինստիտուտներ, որոնք ղեկավարում էին Իռլանդիայի ծերանոցները, դեռ չեն նպաստել չարաշահման զոհերին փոխհատուցելու հարցում, չնայած Իռլանդիայի կառավարության և ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների դեմ կոմիտեի պահանջներին։ Կրոնական քույրերը շարունակում են խնամել ավելի քան 100 տարեց ապաստանի կանանց, ովքեր մնում են իրենց խնամքի տակ։ Ենթադրվում է, որ 2014 թվականի մարտին եղել է 600 կենդանի վկա։

Սենատոր Մարտին Մաքալիսը նախագահում էր միջգերատեսչական հանձնաժողովը, որը պետք է հաստատի Մագդաղենյան լվացքատանը պետության մասնակցության փաստերը։ 2011 թվականի հոկտեմբերին հրապարակվել է միջանկյալ զեկույց։ 2013 թվականին BBC-ն հատուկ հետաքննություն անցկացրեց և պահանջում էր «արդարություն իռլանդացի միանձնուհիների կողմից բռնության ենթարկված կանանց և երեխաների համար»։

«Մագդաղենացի քույրերը» 2002 թվականին Փիթեր Մուլանի ֆիլմը հիմնված է պատմական փաստերի վրա 1964-1968 թվականներին Իռլանդիայում Մագդաղենացի լվացքատանը բանտարկված չորս երիտասարդ կանանց մասին։

2011 թվականին Էնիսում (Քլեր կոմսություն) հուշարձան է կանգնեցվել՝ նվիրված Գթասրտության քույրերին, որոնք քաղաքում ունեին արդյունաբերական ոլորտների ուսուցման դպրոց և Մագդաղենաց լվացքատուն։ 2015 թվականին Էնիսի քաղաքային խորհուրդը որոշել է հարգել նույն պատվերը՝ վերանվանելով ճանապարհ՝ ի նշան խոցելի կանանց և երեխաներին իրենց սրտացավ ծառայության։ Ճանապարհն անցնում է նախկին արդյունաբերական ոլորտների ուսուցման դպրոցների և լվացքատան տարածքով։

Միացյալ Նահանգներ (1800) 
ԱՄՆ-ում Մագդաղենացիների առաջին ապաստանը եղել է Ֆիլադելֆիայի Մագդաղենյան հասարակությունը, որը հիմնադրվել է 1800 թվականին։ Հյուսիսային Ամերիկայի այլ քաղաքներ, ներառյալ Նյու Յորքը, Բոստոնը, Չիկագոյում և Տորոնտոն, արագ հետևել են այդ օրինակին։

Ապաստանի մասին արձանագրությունները ցույց են տալիս, որ Մագդաղենացիների շարժման վաղ պատմության մեջ շատ կանայք իրենց կամքով, երբեմն բազմիցս, մտել և դուրս են եկել հաստատություններ։  Իր առաջին տարիներին Մագդաղենայի հասարակության ապաստարանը գործում էր որպես մարմնավաճառների ապաստան։ Նրանց մեծ մասը մնացել է մի քանի օր կամ շաբաթ, միայն այնքան, որ հագուստ ձեռք բերի և վերականգնվի։ Վերականգնման փորձերը մեծ հաջողություն չեն ունեցել։ 1877 թվականին ապաստարանը վերածվել է «կամակոր աղջիկների» ապաստարանի, որտեղ գործել է մի կանոն, որը պահանջում էր տասներկու ամիս մնալ այնտեղ։ Քանի որ Մագդաղենայի հասարակության ապաստանը դառնում էր ավելի ընտրովի, թուլացնում էր անձնական մեղքի և փրկության վրա կենտրոնացումը և ստանդարտացնում բանտարկյալների վերաբերմունքը, մերժումների թիվը նվազում էր։

Ապաշխարող կանանց ապաստանի Բոստոնի ընկերությունը հիմնադրվել է 1823 թվականին։

Նյու Յորքի Մագդաղենացի հասարակությունը հիմնադրվել է 1830 թվականին՝ նպատակ ունենալով կանանց փրկել մարմնավաճառության և արատների հետ կապված կյանքից։ Կանանց պաշտպանները երբեմն նրանց առևանգում էին հասարակաց տներից։ 1907 թվականին վերին Մանհեթենի Ինվուդ թաղամասում կառուցվել է նոր տուն։ Հասարակությունը երկու անգամ տեղափոխվել է ավելի մեծ տարածք։ Շատ երիտասարդ կանայք, ովքեր ժամանակավորապես բնակվում էին Ինվուդհաստատությունում, աշխատում էին ստորին Մանհեթենի պանդոկներում, հասարակաց տներում և նրբանցքներում, նախքան հասարակության կողմից «փրկվելը»։ Աղջիկներին, որպես կանոն, բանտ են ուղարկել երեք տարի ժամկետով։ Տարիների ընթացքում մի քանի աղջիկներ մահացել կամ վիրավորվել են ՝ փախչելու անհաջող փորձերի ժամանակ պատուհաններից դուրս թռչելով։ 1917 թվականին Մագդաղենայի բարեգործական ընկերությունը փոխել է իր անունը՝ Ինվուդ Հաուս։ 1920-ականների սկզբին սնդիկի բիքլորիդը լայնորեն օգտագործվում էր նոր ժամանողների սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների բուժման համար, քանի որ պենիցիլինը դեռ հասանելի չէր։ Որոշ կանայք տառապում էին սնդիկի թունավորումից։ Ավելի ուշ գույքը վաճառվեց, և գործակալությունը տեղափոխվեց։ Ինվուդ Հաուսը շարունակում է աշխատել՝ կենտրոնանալով դեռահասների հղիության վրա։

Կանադա (1848) 
Միզերիկորդ քույրերի միաբանությունը հիմնադրվել է Մոնրեալում 1848 թվականին Մարի-Ռոզալի Կարոն-Ջեթի կողմից, այրի, որակավորված մանկաբարձուհի։ Նրանց ապաստարանների ցանցը զարգացել է չամուսնացած հղի կանանց խնամքից մինչև նրանց ծննդաբերությունը։ Այս ժամանակահատվածում չամուսնացած կանայք խրախուսվում էին իրենց ապօրինի երեխաներին որդեգրման հանձնել։ Միսերիկորդիա քույրերը ձգտում էին իրենց ծառայությունը կատարել աննկատ, քանի որ հասարակությունը չէր աջակցում նրանց գործին և ողորմություն չէր ցուցաբերում երիտասարդ կանանց հանդեպ, որոնց նրանք օգնում էին։ Քույրերին մեղադրել են «արատ խրախուսելու» մեջ։ Քույրերը հասկանում էին, որ խոչընդոտելով այլ զբաղվածությանը, այդ խարանը հաճախ հանգեցնում է կնոջը մարմնավաճառության, իսկ որոշ դեպքերում՝ մանկասպանության հարկադրանքի։ Ըստ սուլպիցիանին հոր՝ Էրիկ Սիլվեստրիի, «Երբ սնունդը սակավ էր, Ռոզալին ծոմ էր պահում, որպեսզի մայրերը ուտեն»։ Նա սիրում էր կրկնել, որ«միայնակ մայրերը տան գանձն են»։

Հիվանդների ընդունման ժամանակ կրոնի, մաշկի գույնի կամ ազգային պատկանելության հիման վրա որևէ խտրականություն չի իրականացվում:Վերականգնվելուց հետո նրանք, ովքեր ցանկանում են մնալ միաբանությունում, գտնվում են հատուկ քրոջ խնամքի տակ և հայտնի են որպես «Սուրբ Մարգարիտայի դուստրեր»։ Նրանք հետևում են կյանքի որոշակի կանոնին, բայց որևէ կրոնական պարտավորություն չեն ստանձնում։ Եթե նրանք ցանկանում են մնալ վանքում, ապա փորձաշրջանից հետո նրանց թույլատրվում է դառնալ Մագդաղենացի և ի վերջո ընդունել Մագդաղենացի ինստիտուտի երդումները։ 1858 թվականին Էլիզաբեթ Դանլոպը և մյուսները Տորոնտոյում հիմնել են Մագդաղենական լվացքատները՝ նպատակ ունենալով «վերացնել մարմնավաճառությունը մարմնավաճառների վերականգնման միջոցով»։

Շվեդիա (1852) 
Շվեդիայում Մագդաղենայի առաջին ապաստարանը (Magdalena heim) հիմնադրվել է Ստոկհոլմում 1852 թվականին բարերար Էմիլի Էլմբլադի կողմից։ 1900 թվականին Շվեդիայում գործում էր ութ ապաստարան, որոնց կեսը գտնվում էր Փրկության Բանակի ենթակայության տակ։

Ապաստարանների նպատակն էր նախկին մարմնավաճառ կանանց վերապատրաստել մեկ այլ մասնագիտության մեջ, որպեսզի նրանց հնարավորություն ընձեռվի աջակցել իրենց, երբ նրանք լքեն ապաստարանը։ Գործնականում ապաստարաններում նրանց տնային աշխատանք էին սովորեցնում։ Ապաստարանները փորձել են նախկին բնակիչներին որպես տնային սպասավորներ տեղավորել մասնավոր տներում, նախընտրելի է կրոնական գործատուների մոտ։ Այս ժամանակահատվածում շատ մարդիկ դեռ աշխատում էին որպես տնային տնտեսուհի, և հատկապես կանայք աշխատանքի սահմանափակ հնարավորություններ ունեին։

Քանի որ ապաստարանները սովորաբար ղեկավարվում էին Էլզա Բորգի նման կրոնական կին բարերարների կողմից, նպատակը ոչ միայն նրանց աշխատանքով ապահովելն էր, այլև նրանց կրոնական պրակտիկան խրախուսելը, որը ենթադրվում էր, որ կօգնի նրանց խուսափել մարմնավաճառությանը վերադառնալուց։ Ապաստարանները հաճախորդներին գործարանում աշխատանք էին տրամադրում միայն այն դեպքում, եթե առաջին տարբերակը՝ մասնավոր կրոնական տանը տնային ծառա դառնալը՝ ձախողվեր։ Հասարակական հաստատությունում աշխատելը, ինչպիսին է հյուրանոցը կամ ռեստորանը, համարվում էր ամենաքիչ ցանկալի ընտրությունը, քանի որ կարծում էին, որ նման աշխատանքը մեծ ռիսկ է պարունակում կանանց համար՝ կրկին մարմնավաճառությամբ զբաղվելու առումով։

Սա համապատասխանում էր մի շարք այլ սովորական մասնավոր բարեգործական հաստատությունների, հատկապես Ստոկհոլմում, որոնք քաղաքներում աղքատ կանանց ապաստան և աշխատանք էին տրամադրում (սովորաբար որպես տնային սպասավորներ), որպեսզի նրանք մարմնավաճառ չդառնան։

Ապաստարանները բարեգործական հաստատություններ էին և հիմնականում հիմնադրվել են այն կանանց աշխատանքի շնորհիվ, ովքեր վերապատրաստվել են այնտեղ որպես տնային սպասավորներ։ Սկզբում կանայք վարձատրվում էին իրենց աշխատանքի համար։ Այս պրակտիկան սակայն մերժվել է։ Շվեդիայում ապաստանի բնակիչների մեծ մասը կամավոր պարտավորություններ է ստանձնել՝ օգնություն խնդրելով։ Հայտնի են եղել դեպքեր, երբ կանայք բռնության են ենթարկվել իրենց ընտանիքի կամ իշխանությունների կողմից։ Ստոկհոլմի Սուրբ Մագդաղնայի ապաստանը փակվել է 1895 թվականին։

Ծանոթագրություններ

Գլխավոր աղբյուրներ 

 , also Oxford University Press, 2004

Այլ ընթերցանություն 

 
 
 
   (another edition). It formed the basis for the 2013 film Philomena.
 .

Արտաքին հղումներ 

 
 
 Magdalene Laundry Testimony – survivors artwork, Australian laundries
 
 

Բռնություն կանանց նկատմամբ
Ֆեմինիզմ
Կանանց իրավունքներ
Կանանց կազմակերպություններ
Կրոնական կազմակերպություններ
Մարմնավաճառություն
Հարկադիր աշխատանք
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ