Հիմնախնդիրների ծառ

Հիմնախնդիրների ծառ (մասնագիտական գրականության մեջ հանդիպում է նաև տրամաբանական ծառ տարբերակը), հիմնահարցի գրաֆիկական բաժանում, որն ուղղահայաց կերպով մասնատում է հիմնահարցը տարբեր բաղադրիչների և փորձում հասկանալ դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Պատճառահետևանքային կապը այն երևույթն է, երբ մեկ իրադարձությունը կամ երևույթը հանդիսանում են մեկ այլ իրադարձության կամ երևույթի պատճառ կամ հետևանք։

Հիմնախնդիրների ծառի կիրառումը նպատակահարմար է խնդիրների լուծման համատեքստում, որը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս բացահայտել հիմնախնդրի արմատները, այլև հասկանալ հնարավոր լուծման մեթոդները։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալ նաև յուրաքանչյուր բաղադրիչի դերը և նշանակությունը՝ հիմնախնդրի լուծման բոլոր փուլերում։

Հիմնախնդիրների ծառի վրա պատճառները գտնվում են գրաֆիկի ստորին հատվածում, իսկ հետևանքները՝ վերին հատվածում։ Դրանց միջև ընկած են պատճառահետևանքային կապերը, որոնք պատճառներից ձգվում են դեպի հետևանքները։

Ընդհանուր նկարագիր 
Հիմնախնդիրների ծառը նման է սովորական ծառին, որն ունի արմատ, բուն ծառ և ճյուղեր։ Հիմնախնդիրների ծառի պարագայում արմատը հիմնախնդրի սկիզբն է կամ պատճառները, որոնք պայմանավորում են դրա գոյությունը։ Եթե արմատները կտրվեն, ծառը չի ապրի։ Նույնը հիմնախնդիրների ծառի պարագայում է։ Եթե հաղթահարվեն պատճառները, հիմնախնդիրը կվերանա։ Բուն ծառը հիմնախնդրի նկարագրությունն է կամ այն կենտրոնական հիմնախնդիրը, որը պետք է գտնել ամենից սկզբում։ Իսկ ճյուղերն այն հետևանքներն են, որոնց հանգեցնում է հիմնախնդիրն իր գոյության ընթացքում։ Եթե կտրվեն ճյուղերը (լուծվեն հիմնախնդրի գոյության հետևանքները), ապա բուն ծառը կմնա կանգուն (հիմնախնդիրը չի վերանա)։ Արդյունքում կառաջանան նոր ճյուղեր (հիմնախնդրի հետևանքներ)։ Պատահում է, որ կենտրոնական հիմնախնդիրը սխալ է ախտորոշվում։ Այսինքն, «գլխավոր հիմնախնդիրը» սխալ է ախտորոշվում, այն դեպքում, երբ այն կարող էր լինել հետևանք կամ պատճառներից որևէ մեկը։

Տեսակներ
Ռազմավարական մենեջմենթի տեսաբան Առնո Շեվալիեի կարծիքով, որը համանման մոտեցում է մշակել «McKinsey & Company» ընկերության համար, գոյություն ունեն հիմնախնդրի ծառի երկու հիմնական տեսակներ․ հիմնախնդիրների ախտորոշող ծառ և հիմնախնդիրների լուծող ծառ։ Ախտորոշիչ հիմնախնդիրների ծառը հիմնական շեշտադրումը դնում է «ինչո՞ւ» հարցի վրա, դրանով փորձելով հասկանալ հիմնախնդրի առաջացման բոլոր հնարավոր պատճառները։ Հիմնախնդիրիների լուծող ծառը հիմնական շեշտադրումը դնում է «ինչպե՞ս» հարցի վրա, դրանով փորձելով բացահայտել հիմնախնդրի լուծման հնարավոր երկընտրանքները։

Կանոններ
Շեվալիեն առանձնացնում է չորս հիմնական կանոններ, որոնք հնարավորություն են տալիս հասկանալ, որ հիմնախնդիրների ծառը օպտիմալ է․
 Հետևողականորեն պատասխանում է «ինչո՞ւ» կամ «ինչպե՞ս» հարցերին,
 Ծառի վրա հիմնախնդրից մինչև վերլուծություն զարգացումն ուղեկցվում է դեպի աջ շարժով,
 Ունի ճյուղեր, որոնք իրարամերժ են և հնարավորինս սպառիչ,
 Օգտագործվում է խորը վերլուծություն։

Հիմնախնդիրների ծառի հնարավորինս սպառիչ լինելու հիմնական պահանջներից մեկը տարամիտ մտածելակերպը որպես քննադատական կարողություն ընդունելն է։

Կիրառում

Աշխատանքային հարցազրույցներում
Հիմնախնդիրների ծառն օգտագործվում է իրավիճակային հարցազրույցների ժամանակ՝ պատասխանելու կառավարման խորհրդատվական հաստիքների զբաղեցման համար տրվող հարցերին։ Քանակական տիպի հարցերը, ինչպես օրինակ շուկայի չափերի վերաբերյալ հարցերը, հարցազրույցի մասնակցից պահանջում են գնահատել տվյալների խմբի չափսերը, ինչպես օրինակ բնակչության որոշակի հատվածը, որոշակի օբյեկտները, ընկերության եկամուտները և այլն։ Թեկնածուներից ակնկալվում է օգտագործել հարցի պատասխանի ստացման կառուցվածքային կամ տրամաբանական մեթոդներ։ Հիմնախնդիրների ծառի կիրառումը թեկնածուին հնարավորություն է տալիս դիագրամի միջոցով տալ տրամաբանական պատասխան կամ պատճառաբանություն։ Հիմնախնդիրների ծառն օգտագործվում է նաև հարցազրույցների այլ տեսակների ժամանակ ևս։

Ծանոթագրություններ

Լրացուցիչ գրականություն
 
 
 
 

Ծրագրերի կառավարում
Գիտելիքների ներկայացում
Կառավարման խորհրդատվություն
Խնդիրների լուծման մեթոդներ