Գաբրիել Աքսել

Աքսել Գաբրիել Էրիկ Մյորչ, ավելի հայտնի է որպես Գաբրիել Աքսել (Gabriel Axel. ), դանիացի կինոռեժիսոր, դերասան, գրող և պրոդյուսեր, ով առավել հայտնի է Բաբետի խնջույքը օսկարակիր  ֆիլմով (1987), որի սցենարիստն ու ռեժիսորն է։

Կենսագրություն 
Ծնվել է դանիական Օրհուս քաղաքում, 1918 թվականի ապրիլի 18-ին։ Մանկության մեծ մասն անց է կացրել Փարիզում՝ դանիացի հարուստ ձեռնարկատիրոջ ընտանիքում։

1935 թվականին ընտանիքի տնտեսական դրության կտրուկ վատթարանալուց հետո տասնյոթամյա Աքսելը տեղափոխվել է Դանիա և վերապատրաստվել որպես կահույքագործ։ 1942 թվականին ընդունվել է Կոպենհագենի դանիական թագավորական թատրոնի դերասանական դպրոց։ 1945 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է Ֆրանսիա, որտեղ հինգ տարի անց է կացրել տարբեր թատրոններում, այդ թվում՝ Theatre de l'Athénée- ում, թատերական ռեժիսոր Լուի Ժուվեի ղեկավարությամբ։ 1948–1949 թվականների ձմռանը Փարիզի թատրոնում նա բեմադրել է Լյուդվիգ Հոլբերգի Diderich Menschenskraek (Դիդերիխ Ահեղ) ստեղծագործությունը։

1950 թվականին վերադարձել է Դանիա  և 1950-ականների սկզբին հայտ ներկայացրել որպես թատերական բեմադրող ռեժիսոր։ Նրա բեմականացումները ներառում էին Մարսել Էմեի La tête des autres (Այլ մարդկանց գլուխներ, Պիեռ Կոռնեյլի Le Cid-ը, Ժան Ժիրուդուի Pour Lucrèce-ը։ 1951 թվականին Աքսելն սկսել է բեմադրություններ իրականացնել նաև հեռուստատեսությունում և 1951-1968 թվականներին նկարահանել է մոտավորապես հիսուն հեռուստատեսային դրամա։ 

1955 թվականից աշխատել է որպես Nordisk Film- ի ռեժիսոր։  Նրա դեբյուտային խաղարկային ֆիլմը՝ սոցիալ-ռեալիստական «Nothing But Trouble» դրաման (1955), բարձր գնահատանքի է արժանացել, իսկ ակնառու, ճեղքումային առաջընթացը տեղի է ունեցել 1957 թվականին «Անցանկալի կինը» հեռուստաֆիլմով 

Այնուհետև մի քանի թեթև կատակերգություններ և ֆարսեր է նկարահանել, մինչև որ 1967 թվականին էկրանավորել է «Կարմիր թիկնոցը» սկանդինավյան էպիկական սագան,, որն այդ նույն տարում ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնի մրցույթում և արժանացել տեխնիկական մրցանակի ( Metion spéciale du grand prix technique )  Նրա մյուս ֆիլմերից հիշատակության են արժանի «Ոսկե կաղամբի ընտանիքը»  հանրաճանաչ կատակերգությունը (1975) և դրա շարունակությունը, ինչպես նաև սեռական կողմնորոշմամբ գեղարվեստական մի շարք ֆիլմեր, ներառյալ քարոզարշավային «Det kære legetøj »-ը (1968), որը նպատակաուղղված էր պոռնոգրաֆիայի օրինականացմանը Դանիայում ։

Արդեն շուրջ 20 գեղարվեստական ֆիլմերի հեղինակ՝ Աքսելը 1977 թվականին վերադարձել է Ֆրանսիա, որտեղ մի քանի խոշոր նախագծեր է իրականացրել ֆրանսիական հեռուստատեսության համար։ Այդ շարքում աչքի է ընկել հատկապես 1985 թվականին նկարահանված  ( Երկնային սյուներ )  պատմական հինգ դրվագանոց սերիալը։.

1987 թվականին Աքսելը վերադարձել է Դանիա՝ նկարահանելու այն, ինչ իր երազանքն էր եղել ավելի քան 15 տարի, և համարվում է նրա գլուխգործոցը՝ Կարեն Բլիքսենի «Բաբետի խնջույքի» ադապտացիան։ Կաննի կինոփառատոնում ցուցադրվելուց հետո ֆիլմը արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ ամերիկյան կինոակադեմիայի 60-րդ մրցանակաբաշխության լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում ։

Նրա հաջորդ ֆիլմերը՝ «Քրիստիան» երիտասարդական դրաման (1989), « Յուտլանդիայի արքայազնը» պատմական դրաման (1994) և Լեյլան (2001) միջազգային  ասպարեզում այդ նույն հաջողությունն ու արձագանքը չունեցան։

Ռեժիսորական կարիերային զուգահեռ՝ Աքսելը նկարահանվել է դանիական տասնյակ ֆիլմերում, հիմնականում 1950-60-ական թվականների հանրահայտ կատակերգությունների գունեղ երկրորդական դերերում։ Իսկ գլխավոր դերերից հիշարժան է հատկապես նրբագեղ շառլատան Մարսել դը Սադի դերը «Դժկամ սադիստը» (1967) ֆիլմում։ 

1995-ին Աքսելն արժանացել է Ֆրանսիայի Վաստակի համար շքանշանի, 2000-ին՝ Արվեստների և գրականության շքանշանի, 2003-ին՝ Պատվո Լեգեոնի շքանշանի։  2003 թվականին նրան Կոպենհագենի միջազգային կինոփառատոնում շնորհվել է ստեղծագործական ողջ  կյանքի ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար մրցանակ։  2012 թվականին նա ստացել է Rungstedlund մրցանակը։ 

Աքսելը մահացել է քնած ժամանակ՝ 2014 թվականի փետրվարի 9-ին՝ 95 տարեկան հասակում

Ընտրյալ ֆիլմագրություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Regisseur Gabriel Axel ist tot. Nachruf auf Spiegel Online vom 10. Februar 2014
 Gabriel Axel auf danskefilm.dk in der Dansk Film Database (dänisch)
 Gabriel Axel auf dfi.dk im Det Danske Filminstitut (dänisch)
 
 Gabriel Axel in the Danish Film Database

Օրհուս քաղաքում ծնվածներ
Դանիացի ռեժիսորներ
2014 մահեր
1918 ծնունդներ
Դանիացի սցենարիստներ
Դանիացի դերասաններ
Կինոպրոդյուսերներ
Կինոռեժիսորներ
20-րդ դարի դանիացի գրողներ
Օսկարակիրներ
Կինոդերասաններ
Սցենարիստներ
20-րդ դարի ռեժիսորներ
Դանիացի կինոդերասաններ
Դանիացի գրողներ