Լունա 20

Լունա-20, կամ Ե-8-5 համար 408 (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Երկիր վերադարձնել Լուսնի գրունտի նմուշ։ Արձակվել է 1972 թվականի փետրվարի 14-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Առաքելության հաջող ավարտի արդյունքում Երկիր է բերվել 55 գրամ Լուսնի գրունտ Առատության ծովից։ Սա խորհրդային երկրորդ հաջողված նմանատիպ առաքելությունն էր։

2010 թվականի մարտին ՆԱՍԱ-ն հայտարարեց, որ ԼՌՕ կայանի լուսանկարում հայտնաբերվել է Լունա 20-ի իջեցվող սարքը Լուսնի մակերևույթին։

Կայանի կառուցվածք
Լունա 20-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ Ե-8-5։ Այն բաղկացած էր երեք մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, վերադարձվող սարքից, և փրկվող սարքից (այսպես էր անվանվում Երկիր վերադարձող գնդաձև սարքը)։

Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով կատարվել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարվել են Լուսնի նկարահանումներ։

Թռիչք

«Լունա 20» կայանը արձակվեց 1972 թվականի փետրվարի 14-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր փետրվարի 18-ին։ Ուղեծրում կայանը հաջողությամբ ավարտեց Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի հետազոտությունների փաթեթը։

Երեք օր անց, փետրվարի 21-ին ժամը 19:13 UT կայանը գործարկեց հիմնական արգելակող շարժիչը 267 վայրկյանով։ Երկրորդ գործարկման արդյունքում Լունա 20-ը կասեցրեց արագությունը և կատարեց փափուկ վայրէջք Առատության ծովում, «Լունա 18»-ի վթարման վայրից ընդամենը 1,8 կմ հեռավորության վրա և Լունա 16-ից 120 կմ հեռավորության վրա։

Լուսնի մակերևույթին գտնվելու ընթացքում գործարկվել է համայնապատկերային հեռուստատեսային համակարգը։ Գրունտի նմուշը ստացվել է ավտոմատ հորատիչի միջոցով։ Կայանի վերին աստիճանը սկսեց վերադարձի թռիչքը 1972 թվականի փետրվարի 22-ին, այդ պահին կոնտեյներում զետեղված էր Լուսնի 55 գրամ գրունտի նմուշ։

Երեք օր անց, փետրվարի 25-ին մի քանի ուղեծրի ճշգրտուներից հետո վերադարձվող մոդուլը մտավ Երկրի մթնոլորտ 11 կիլոմետր վայրկյան արագությամբ։ Այն վայրէջք կատարեց պարաշյուտի օգնությամբ Ղազախստանի Ժեզկազգան քաղաքից հյուսիս, Կարկինգիր գետի վրա գտնվող կղզու վրա։ 

Այս կայանի բերած գրունտը տարբերվում էր Լունա 16-ի հավաքածից։ 55 գրամի մեծ մասը (50 - 60%) կազմում էին լուսնային ամորթիզիտներ (որը հիմնականում պարունակում է դաշտային սպաթներ), իսկ Լունա 16-ի նմուշը հիմնականում բաղկացած էր բազալտից, և պարունակում էր ընդամենը 1 - 2% of ամորթիզիտներ։ Ամերիկյան Ապոլոն 16 առաքելությունը ևս վերադարձրեց նմանատիպ գրունտ երկու ամիս անց։

Արդյունքները

Ինչպես և Լունա 16-ի դեպքում, Լունա 20-ով ստացված գրունտի նմուշները ևս ուղարկվեցին ամերիկյան և ֆրանսիական գիտնականներին։ Իսկ 0.4983 գրամ քաշով նմուշը վերցված 27 և 32 սմ խորության վրա ուղարկվեց Բրիտանիա։

Տես նաև 
 Լունա ծրագիր
 Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 NASA NSSDC Master Catalog
 Zarya - Luna program chronology (Internet Archive)

Լունա ծրագիր
1972 թվականին արձակված տիեզերանավեր