Բրիտանիայի արքայական ամուսինների ցանկ

Արքայական ամուսինը իշխող թագավորի կամ թագուհու ամուսինն է։ Միացյալ Թագավորության միապետների և նրա նախնիները չունեն սահմանադրական կարգավիճակ կամ իշխանություն, բայց շատերը զգալի ազդեցություն են ունեցել իրենց ամուսնու՝ միապետի վրա։ Որոշ արքայական ամուսիններ, ինչպես ներկայիս Արքայազն Ֆիլիպը, նաև օգնել են բարձրացնել միապետության վարկանիշը՝ դառնալով հայտնի և ժողովրդի կողմից սիրված մարդիկ։ Արքայազն Ֆիլիպը ամենաերկարակյաց և ամենատարեց արքայական ամուսինն է։ Նրա կնոջ՝ Եղիսաբեթ II-ի մայրը, ով մահացավ 101 տարեկան հասակում, ավելի երկար կյանք ապրեց, բայց իր մահվան պահին նա արքայական ամուսնու տիտղոսը չէր կրում, քանի որ նրա ամուսինը՝ Թագավոր Ջորջ VI-ը մահացել էր իրենից 50 տարի առաջ։

Պատմությունը 
1707 թվականից՝ Մեծ Բրիտանիայի Թագավորության հիմնադրումից ի վեր այն և Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունները ունեցել են տասը արքայական ամուսիններ։ 1727-1814 թվականների ընթացքում գահակալած թագուհիները նաև Հանովերների կայսրընտրուհիներն (Electress of Hanover) էին, քանի որ նրանց ամուսինները բոլորն էլ կրում էին Հանովերների կայսերընտրի (Elector of Hanover) կոչումը։ 1814–1837 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում թագուհիները կրում էին Հանովերների թագուհի կոչումը, քանի որ նրանց ամուսինները Հանովերների թագավորներն էին։ Միացյալ Թագավորության հետ անձնական ունիաներն ավարտվեցին 1837 թվականին Վիկտորիա թագուհու գահակալման պատճառով, քանի որ Հանովերի գահափոխանցման օրենքները արգելում էին կնոջը տիտղոսը ժառանգել, եթե գոյություն ուներ ապրող տղամարդ ժառանգ (Միացյալ Թագավորությունում տղամարդը գերակայություն ուներ իր քույրերի նկատմամբ, «2013 թվականի գահափոխանցման ակտը», որը վերացրեց տղամարդկանց գահափոխանցման առաջնահերթությունը)։ 1866 թվականի Ավստրո-պրուսական պատերազմում Հանովերը բռնակցվեց Պրուսիայի կողմից և դարձավ Հանովերի նահանգ։

Բացառություններ 
Ոչ բոլոր միապետների կանայք են դարձել արքայական ամուսիններ, քանի որ նրանք գուցե մահացել են, ամուսնալուծվել են, իրենց ամուսնությունը ճնաչվել է անվավեր նախքան իրենց ամուսինների գահը բարձրանալը կամ ամուսնացել են իրենց ամուսինների գահից հրաժարվելուց հետո։ Այդպիսի դեպքեր են.

 Սոֆիա Դորոթեա Սելեցի, Ջորջ Ա Մեծի կինը, ամուսնացել է 1682 թվականի նոյեմբերի 22-ին, ամուսնալուծվել՝ 1694 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, մահացել՝ 1726 թվականի նոյեմբերի 13-ին; 
 Մարիա Աննա Ֆիցերբերտը, Ջեորջ IV-ի կինը (ամուսնցել է՝ որպես Ուելսի արքայազն), ամուսնացել է 1785 թվականին, ամուսնությունը ճանաչվել է անվավեր, մահացել է 1837 թվականին 
 Ուոլիս Ուորֆիլդ Սիմփսոնը, Էդվարդ VIII-ի կինը (ամուսնացել է՝ որպես Վինձորի դուքս), ամուսնացել են թագավորի հրաժարականից հետո՝ 1937 թվականի հունիսի 3-ին, մահացել է 1986 թվականի ապրիլի 24-ին։

Անսովոր դեպք էր Բրունսվիկի Կարոլինան, որը բաժանվել էր ամուսնուց՝ Ջեորջ IV-ից մինչ նրա գահակալումը, նրան հարկադրաբար արգելեցին մասնակցել Ջեորջ IV-ի թագադրությանը։ Սա հանրային վրդովմունք առաջացրեց։

Եթե Չարլզը, Ուելսի արքայազնը, բարձրանա գահը, ապա նրա երկրորդ կին ՝ Քեմիլան, Կորնուոլի դքսուհի, ինքնաբերաբար կստանձնի արքայական ամուսնու տիտղոսն ու կոչումը, քանի դեռ օրենսդրությունը չի ընդունվում հակառակը։ Այնուամենայնիվ, ասվել է, որ նախատեսվում է, որ նա պետք է ոճավորված լինի ոչ թե որպես թագուհի-ամուսին, այլ որպես «արքայադուստր-ա,մուսին»  չնայած որ «արքայադուստր-ամուսնու» բոլոր հիշատակումները հանվել էին ինչպես Բուքինգհեմյան պալատի, այնպես էլ Քլարենսի Տան կայքէջերից 2018 թվականի ամռանը։

Բոլոր կին ամուսիններին իրավունք է տրվել կրել էագուհի-ամուսին տիտղոսը։ Մինչդեռ, 1707 թվականից ի վեր գոյություն ունեցած բրիտանական երեք տղամարդ արքայական ամուսիններից ոչ մեկը թագավոր-ամուսին տիտղոսը չի կրել․

 Դանիայի արքայազն Ջորջ, Թագուհի Աննայի ամուսինը նույնպես պաշտոնապես երբեւէ չի ստացել է արքայազն-ամուսնու կոչումը, սակայն եղել է Անգլիայի ազնվական՝, 1689 թվականին ստանալով Քամբերլանդի դքսի տիտղոսը, իր կնոջ գահակալումից (1702) մի քանի տարի առաջ; 
 Արքայազն Ալբերտ Սաքս-Կոբուրգ, Վիկտորիա թագուհու ամուսինը, չի ունեցել անգլիական ազնվականության տիտղոս, բայց նրան շնորհվել է արքայազն-ամուսնու կոչում 1857 թվականին ՝ Միացյալ Թագավորության կամ նրա նախորդի թագավորություններում միակ արական արքայական ամուսինն է, որը կոչում է ունեցել։ Սկզբում առաջարկվում էր, որ նա փաստորեն թագավոր դառնա՝ կրի "թագավոր" տիտղոսը, բայց կառավարությունը մերժեց այն։ 
 Հունաստանի և Դանիայի արքայազն Ֆիլիպը, Եղիսաբեթ II-ի ամուսինը, ով արդեն 1947 թվականին ստացել էր ազնվականի տիտղոս՝ դառնալով Էդինբուրգի դուքսը, 1957 թվականին դարձել է Միացյալ Թագավորության արքայազն։ Նա չի կոչվում որպես արքայազն-ամուսին։

1707 թվականից ի վեր միայն Ջեորջ I-ը և Էդվարդ VIII-ը ամուսնացած չեն եղել իրենց գահակալման ամբողջ ընթացքում։

Մեծ Բրիտանիայի թագավորության (1707 – 1801) և Միացյալ Թագավորության արքայական ամուսինները (1801 – ներկա)

Ստյուարտների արքայատոհմ

Հանովերների արքայատոհմ

Սաքս-Կոբուրգի և Գոթայի արքայատոհմ, որը 1917 թվականին վերանվանվեց Վինձորյան արքայատոհմ

Հղումներ 

Վինձորներ
Մեծ Բրիտանիայի կոնսորտներ