Աշխատելու իրավունք

Աշխատելու իրավունքը այն հայեցակարգն է, որ մարդիկ ունեն աշխատելու կամ արդյունավետ զբաղվածության իրավունք և դրանք չպետք է խոչընդոտվեն։ Աշխատելու իրավունքն ամրագրված է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում և ճանաչված մարդու իրավունքների միջազգային օրենսդրության՝ ներառելով տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագիրը, որտեղ աշխատանքի իրավունքը շեշտը դնում է տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացման վրա։ Որպես քաղաքացու հիմնարար իրավունք ամրագրված էր նաև Խորհրդային Միության սահմանադրությամբ։

Մարդու իրավունքների չափման նախաձեռնությունը համեմատում է աշխատանքի իրավունքը աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ելնելով նրանց եկամտի մակարդակից։

Սահմանում
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը համաձայն հոդված 23.1–ի պնդում է․

Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագիրը համաձայն 6–րդ հոդվածի երրոդ մասի պնդում է

Մարդու և ժողովուրդների իրավունքների աֆրկյան խարտիան ևս ճանաչում է իրավունքը՝ ընդգծելով պայմաններն ու վարձատրությունը, այսինքն՝ աշխատանքային իրավունքները։ 15-րդ հոդվածում ասվում է

Պատմություն 
«Աշխատանքի իրավունք» արտահայտության հեղինակը ֆրանսիացի սոցիալիզմի առաջնորդ Լուի Բլանը 19–րդ դարասկզբի սոցիալական ցնցումների և 1846 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով աճող գործազրկության լույսի ներքո, որը հանգեցրեց 1848 ֆրանսիական հեղափոխության։ «Սեփականության իրավունքը» վճռորոշ պահանջ էր քաղաքական ազատության և իրավահավասարության վաղ շրջաններում, ինչպես նաև ավատատիրության վերահսկողության դեմ։ Սեփականությունը կարող է հիմք հանդիսանալ այն իրավունքների համար, որոնք ապահովում են համապատասխան կենսամակարդակի իրավունքի իրացումը, և միայն սեփականտերերն էին ի սկզբանե ստացել քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքներ, ինչպես օրինակ՝ ակտիվ ընտրական իրավունքը։ Քանի որ ոչ բոլորն են սեփականատեր, աշխատանքի իրավունքը ամրագրված էր, որպեսզի բոլորը կարողանային հասնել համապատասխան կենսամակարդակի։ Այսօր, սեփականության հիման վրա խտրականությունը համարվում է լուրջ սպառնալիք մարդու իրավունքների հավասար օգտագործման համար բոլորի կողմից և «մարդու իրավունքների միջազգային փաստաթղթերում» խտրականության դեմ դրույթները հաճախ ներառում են սեփականությունը որպես հիմք, որի հիման վրա խտրականությունն արգելվում է (տես նաև՝ իրավահավասարություն)։

Քննադատություն
Ֆրանսիացի մարքսիզմ ուսմունքի հեղինակ Պոլ Լաֆարգի «Ծույլ լինելու իրավունքը» (1883) քննադատել է աշխատանքի իրավունքի հայեցակարգը։ Նա գրել է․ «եվ կարծել, որ ահաբեկչության ժամանակաշրջանի հերոսների որդիները թույլ են տվել իրենց նսեմացնել աշխատանքի կրոնը, այն աստիճան որ, 1848 թվականից ի վեր, որպես հեղափոխական նվաճում, ընդունեն գոծարանի աշխատանքը տասներկու ժամով սահմանափակող օրենքը։ Նրանք որպես հեղափոխական սկզբունք հռչակում են աշխատանքի իրավունքը։ Ամոթ ֆրանսիական պրոլետարիատին։ Միայն ստրուկները կարող էին նման ստորության»։

Տես նաև

Ծանոթագրություններ

Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Մարդու իրավունքներ
Աշխատանքային իրավունք
Տնտեսական քաղաքականություն
Իրավական եզրեր