Մարիա Յուրիչ Զագորկա

Մարիա Յուրիչ Զագորկա (կեղծանուն՝ Զագորկա) (, ), խորվաթ լրագրող, արձակագիր, դրամատուրգ, ֆեմինիստ։ Խորվաթիայի և Հարավարևելյան Եվրոպայի առաջին կին-լրագրողը։

Կենսագրություն 
Մարիա Յուրիչը ծնվել է հարուստ ընտանիքում։ Մանկությունն անցկացրել է խորվաթական Զագորկայում, որտեղ հայրը եղել է գույքի կառավարիչ։ Նախնական քառամյա կրթությունը ստացել է Վարաժդինում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Զագրեբում։ Տասնհինգ տարեկանում ընտանիքի հետ կապված խնդիրների պատճառով թողել է դպրոցը։ 1891-1894 թվականներին ծնողները Մարիային ամուսնացրել են իրենից 18 տարով մեծ, անծանոթ երկաթուղային ծառայողի հետ։ Բնակվելով ամուսնու հետ Հունգարիայում՝ Մարիան ամուսնացած ապրել է 3 տարի։ Այնուհետև փախել է Սրեմսկա-Միտրովիցա, ապա Զագրեբ։ Հոր օգնությամբ նրան հաջողվել է ամուսնալուծվել, թեև մայրը դատարանում ցուցմունք է տվել դստեր դեմ։ Ծնողներից բաժանվելով և նրանց օգնությունից հրաժարվելով՝ Մարիան որոշել է ինքնուրույն և անկախ կյանք վարել. սկսել է զբաղվել գրական աշխատանքով։

Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն 
Մարիա Յուրիչը անհայտ լրագրողից դարձել է Եվրոպայում ճանաչված քաղաքական լրագրող Զագրեբի «Obzor» («Ակնարկ») թերթում։ Խմբագրի կողմից իր հոդվածներն ու ռեպորտաժները կանանց անունով ստորագրելու արգելքի պատճառով սկսել է օգտվել Զագորկա կեղծանունից, որը մանկության տարիների բնակության վայրի անվանումն էր։ Զագորկան ամբողջ կյանքի ընթացքում փորձել է ապացուցել, որ ինքն անհատականություն է։ Աշխատել է որպես քաղաքական և խորհրդարանական մեկնաբան, թերթի թղթակից Բուդապեշտում և Վիեննայում։ Չնայած գրական տաղանդին, ակտիվ ու ստեղծագործական գործունեությանը՝ Մարիան մշտապես ենթարկվել է գենդերային խտրականության։ 1896 թվականին որոշ ժամանակ եղել է «Ակնարկ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։ Ավելի ուշ Մարիա Յուրիչ Զագորկան որոշել է ինքնուրույն հրատարակել Խորվաթիայում առաջին կանացի ամսագիրը՝ «Ženski list»-ը («Կանացի ցուցակ»), ավելի ուշ՝ «Hrvatiса»-ն («Խորվաթ») և եղել է նրա խմբագիրը 1925-1938 թվականներին։

Ակտիվորեն մասնակցել է երկրի քաղաքական կյանքին, եղել է գերմանացման և մադյարացման, հունգարական թագավորության հողերում նևենգ փոքրամասնությունների (առաջին հերթին՝ խորվաթների) ձուլման ագրեսիվ քաղաքականության անհաշտ հակառակորդ։ Հանդես է եկել հոդվածներով և հրապարակումներով, որոնք ուղղված են էմանսիպացիային, կանանց իրավահավասարության և նրանց ձայնի իրավունքի, կանանց կրթության իրավունքի, մասնագիտության ընտրության, գույքային իրավունքի պայքարին և այլն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Խորվաթիայի ֆաշիստական իշխանությունները փակել են կանանց ամսագիրը և առգրավել նրա ունեցվածքը։ Մնալով առանց ապրուստի միջոցների՝ Մարիա Յուրիչ Զագորկան փորձել է ինքնասպան լինել։ Սակայն ողջ է մնացել իր ընթերցողների աջակցության շնորհիվ։ Պատերազմից հետո վերադարձել է սոցիալիստական Հարավսլավիայում ակտիվ ֆեմինիստական գործունեության։

Մարիա Յուրիչ Զագորկան մահացել է Զագրեբում 1957 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ 84 տարեկան հասակում։ Մահից հետո հրապարակվել է նրա կենսագրությունը, թողարկվել է շարադրությունների հավաքածու։

Գրական գործունեություն 

Շնորհիվ եպիսկոպոս Շտրոսմայերի աջակցության՝ Զագորկան սկսել է ժամանակակից թեմաներով վեպեր գրել։ Նրա հրատարակած վեպերը քննադատների կողմից դրական գրախոսություններ չեն ստացել, թեև խորվաթ ընթերցողներն անհամբերությամբ սպասում էին գրողի նոր ստեղծագործություններին։ Բացի քաղաքական և սոցիալական թեմաներով ստեղծագործություններից, Մարիա Յուրիչ Զագորկան գրել է Խորվաթիայի լեզվով սիրային և պատմական վեպեր և դրամաներ, որոնք նախատեսված են լայն հանրության համար և նպաստում են Խորվաթիայի դրամատուրգիայի զարգացմանը։ Գրողի կեղծ պատմական և արկածային-պատմական վեպերը նախատեսված էին ժողովրդի ազգային ինքնագիտակցության զվարճանքի և ամրապնդման համար և չէին հավակնում հատուկ գրական արժանիքների։

Մարիա Զագորկան գրել է մոտ 30 վեպ։ Նրա 11 վեպերն այժմ կարելի է գտնել ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանում։

Ընտրյալ աշխատություններ 
 Grička vještica (Կախարդը Գրիչից)՝ 7 վեպից բաղկացած շարք (Tajna Krvavog mosta (Արյունոտ կամրջի գաղտնիքը), Kontesa Nera (Կոնտեսա Ներա), Malleus Maleficarum (Молот ведьм), Suparnica Marije Terezije I (Մարիա Թերեզիա մրցակիցուհին 1), Suparnica Marije Terezije II (Մարիա Թերեզիա մրցակիցուհին 2), Dvorska kamarila (Դատական կամարիլյա), Buntovnik na prijestolju (Խռովարարը գահին) (1912)
 Kći Lotrščaka (Լոթրշակի դուստրը)
 Plameni inkvizitori (Հավատաքննիչների բոցը)
 Gordana (Գորդանա)
 Republikanci (Հանրապետականներ) (1924)
 Vitez slavonske ravni (Սլավոնական հարթավայրի ասպետը)
 Jadranka (Յադրանկա)
 Roblje (Ստրուկները) (1899)
 Kamen na cesti (Քարը ճանապարհի վրա) (1937)

Ճանաչում 
Զագորկայի գրական-հասարակական աշխատանքը հռչակվել է 1960-1980-ական թվականներին։

2005 թվականին Զագրեբի «Vjesnik» օրաթերթի հարցման համաձայն՝ Մարիա Յուրիչ Զագորկան զբաղեցրել է երկրորդ տեղը բոլոր ժամանակների Խորվաթիայի ամենահայտնի գրողների ցուցակում։

Հիշատակ 

 1991 թվականին Խորվաթիայի մայրաքաղաքում տեղադրվել է Մարիա Յուրիչ Զագորկայի հուշարձանը (քանդակագործ Ստեփան Հրաչան)։
 2007 թվականին նկարահանվել է «Զագորկա» փաստավավերագրական-կենսագրական ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Բիլյանա Չակիչ-Վեսելիչ)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Zagorka — protagonistica nenapisane povijesti hrvatskog feminizma  
 LZMK / Hrvatski biografski leksikon: JURIĆ, Marija (Zagorka)
 www.moljac.hr – Marija Jurić Zagorka 
 Društvo Marije Jurić Zagorke 
 Društvo Marije Jurić Zagorke

 
Խորվաթ գրողներ
Ֆեմինիստներ
20-րդ դարի կին գրողներ
Ֆեմինիստ գրողներ
Կին գրողներ ըստ ազգության
Լրագրողներ
Խորվաթ արձակագիրներ
Խորվաթ դրամատուրգներ