Հայերի պատմական թվաքանակ

Հայերի պատմական թվաքանակի մասին ճշգրիտ կամ հավաստի տվյալները բավարար չեն, սակայն տարբեր ժամանակաշրջաններում այդ թվաքանակի մասին գնահատողական տվյալներ են առաջարկել տարբեր գիտնականներ ու հաստատություններ։

Հին և միջնադարյան տվյալներ 
Ըստ Հայաստանի ազգային ատլասի (2007)՝ մ.թ. ա. առաջին դարում եղել է 2,5-3,5 միլիոն հայ։ 13-րդ դարի սկզբին՝ նախքան մոնղոլական արշավանքը, Հայկական լեռնաշխարհում հայերի թիվը հասել է մոտ 6 միլիոնի։

Էլիզաբեթ Ռեդգեյթը պնդել է, որ պատմական Հայաստանի բնակչությունը երբեք չէր կարող գերազանցել 5 կամ 6 միլիոնը, քանի որ նրա տարածքի մեծ մասը բնակեցման համար պիտանի չէր։

19-րդ դար և 20-րդ դարի սկիզբ
Շոտլանդացի միսիոներ Ջոն Ուիլսոնը 1847 թվականի իր «Աստվածաշնչի հողերը. այցելած և նկարագրված» () գրքում ընդհանուր հայ բնակչության թվաքանակը գնահատել է 2,5 միլիոն մարդ, որոնցից 1 միլիոնը բնակվել է Ռուսական կայսրությունում, 1 միլիոնը՝ Օսմանյան կայսրությունում և 0,5 միլիոնը՝ Պարսկաստանում և «այլ հեռավոր երկրներում»։ Նույն գրքում նա մեջբերել է Զմյուռնիայում տեղակայված հայկական «Արշալոյս Արարատեան» թերթի «խելացի խմբագիր» Ղուկաս Պալդազարյանի տրամադրած թվերը։ Վերջինս հաշվել է, որ ընդհանուր առմամբ 5 միլիոն հայ կա, որից 2 միլիոնը՝ Ռուսաստանում, 2 միլիոնը՝ Թուրքիայում և 1 միլիոնը՝ Պարսկաստանում, Հնդկաստանում և այլուր։

Բրիտանիկա հանրագիտարանի 9-րդ հրատարակությունը (1875) ներկայացնում է Էդուարդ Դյուլորիեի գնահատականները, որոնք արվել են մոտ 1850 թվականին.
«Մոտավորապես կա չորս միլիոն հայ աշխարհում, որոնցից 2 500 000-ը Օսմանյան կայսրության բնակիչներ էին, 1 200 000-ը ՝ Ռուսական կայսրության, 25000-ը՝ Ավստրիական կայսրության, 150 000-ը՝ Պարսկաստանի և Ադրբեջանի, 25 000-ը՝ մայրցամաքային Հնդկաստանի և Ասիական կղզեխմբի, իսկ մնացած 100,000 մարդիկ ցրված են տարբեր երկրներում»։

Ռիչարդ Ռոբերտ Մադդենն իր «Թուրքական կայսրությունը։ Նրա հարաբերությունները քրիստոնեության և քաղաքակրթության հետ» գրքում գրել է, որ հայ բնակչությունն ամբողջ աշխարհում գնահատվում է 4 միլիոն մարդ, որոնցից մոտավորապես 2 400 000-ը ապրել է Օսմանյան կայսրությունում («մոտավոր հաշվարկներ և, հավանաբար, իրականից քիչ»), 900 000-ը՝ Ռուսական կայսրությունում, 600 000-ը՝ Պարսկաստանում, 40 000-ը՝ Հնդկաստանում և Ասիայի այլ թագավորություններում» և մնացած 60 000-ը՝ «Եվրոպական տարբեր երկրներում»։

21-րդ դար

2012
Հայաստան հանրագիտարան, 2012

Պատմական մարդահամարներ

Ըստ երկրի 
Նախկին խորհրդային հանրապետությունների վերաբերյալ 1926-1989 թվականների վիճակագրությունը ներկայացված է ստորև և չի կրկնվում այս աղյուսակում։

Նախկին երկրներ և տարածքներ

Խորհրդային հանրապետություններ (1926–1989)

Ճշգրիտ տվյալներ կան Խորհրդային Միությունում և նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետություններում հայերի թվաքանակի մասին, քանի որ ԽՍՀՄ բոլոր մարդահամարներում մարդիկ նշվել են ըստ էթնիկ պատկանելության։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Արմենակ Ոսկանյան (1985), Սփյուռքահայության թվական կազմը (Number of Armenians abroad), Լրաբեր հասարակական գիտությունների, № 9, էջ  47–51. ISSN 0320-8117

Հայերի ցանկեր
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ