Ֆյորելլո Լա Գուարդիա

Ֆյորելլո Լա Գուարդիա (), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Նյու Յորքի քաղաքապետ երեք կադենցիայի ընթացքում՝ 1934-1945 թվականներին։ Կոչվել է «Փոքրիկ ծաղիկ» ()՝ բառացի թարգմանությամբ իր անունը և, հնարավոր է նաև, պայմանավորված է իր ցածր հասակով։ Լինելով Հանրապետական կուսակցության անդամ՝ ներկայացրել է կուսակցության լիբերալ թևը, կողմնակից էր պրոգրեսիվիզմին և Ռուզվելտի «նոր կուրսին»։ Գլխավորել Է Նյու Յորքը Մեծ ճգնաժամից վերականգնման տարիներին, դարձել հայտնի քաղաքապետ և ազգային մասշտաբի գործիչ՝ նախագահ Ռուզվելտին առընթեր ղեկավարելով քաղաքացիական պաշտպանության գերատեսչությունը՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ԱՄՆ-ի անդամակցությունից հետո։

Կենսագրություն 
Ֆյորելլո Լա Գուարդիան ծնվել է Բրոնքսում իտալացի կաթոլիկ Աքիլլա Լա Գուարդիայի, որը ծնունդով Չերինյոլայից է, և հրեական ծագում ունեցող Տրիեստից իտալուհի Իրեն Կոեն Լուցատոյի ընտանիքում, դաստիարակվել է եպիսկոպոսական ավանդույթներով։ Իր մանկության ընթացքում, Էնրիկոյի () անունը փոխվել է Հենրի։ Պատանեկությունն անցկացրել է Հունգարիայում և Իտալիայում, աշխատել է Բուդապեշտի, Տրիեստի և Ֆիումի ԱՄՆ հյուպատոսություններում։ 1906 թվականից աշխատել է Նյու Յորքում որպես ներգաղթային ծառայության թարգմանիչ, սովորել է Նյու Յորքի համալսարանում, 1910 թվականին դատարանում ստացել է իրավաբանական գործունեություն իրականացնելու իրավունք։ 1916 թվականին ընտրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատ, սակայն շուտով լքել է այդ պաշտոնը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մարտական գործողություններին որպես ռազմական օդաչու մասնակցելու պատճառով։ 1918 թվականին վերադարձել է վարչական աշխատանքին, 1922 թվականին վերընտրվել Ներկայացուցիչների պալատի կազմում։

1933 թվականին հաջողությամբ առաջադրվել է Նյու Յորքի քաղաքապետի պաշտոնում։ Հետագայում այդ պաշտոնում վերընտրվել է երկու անգամ։ Որպես քաղաքապետ՝ Լա Գուարդիան, առաջին հերթին, հայտնի է դարձել կոռուպցիայի և հանցավորության դեմ իր անխոնջ պայքարով (առաջին հերթին նա հրաման է տվել ձերբակալել Լակի Լուչանոյին՝ ձգտելով ոչնչացնել իտալացիների՝ որպես մաֆիոզների մասին կարծրատիպը) և նոր սոցիալական ծրագրերի ներդրմամբ, որոնք էապես բարձրացրել են Նյու Յորքի կարիքավոր բնակիչների բարեկեցությունը։ Մեծ ուշադրություն է դարձվել նաև «չոր օրենքի»՝ կազմակերպված հանցավորության և թմրամոլության հետևանքների դեմ պայքարին։

Լա Գուարդիա և մարիխուանայի օրինականացման մասին հարց 
Լա Գուարդիան վստահ էր, որ մարիխուանայի օգտագործումը կարող է օգնել թմրանյութից կախվածության բուժման հարցում, և պնդում էր, որ այդ ուղղությամբ հետազոտությունները շարունակվեն նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ամբողջ երկրում մոլեգնում էր հակամարիխուանական հիստերիան, որը հրահրել էր թմրանյութերի հարցերով հանձնակատար Գ. Անսլինգերը։ Ի պատասխան «մարիխուանայի հարկ» սահմանելու՝ Լա Գուարդիան Նյու Յորքում մարիխուանայի խնդրի ուսումնասիրման հանձնաժողով է կազմակերպել։ Հանձնաժողովի անդամներն էին երկու թերապևտ, երեք հոգեբույժ, երկու դեղագետ, առողջապահության փորձագետ, ուղղիչ հիմնարկների և առողջապահական հիմնարկների լիազորված վարչություններ, ինչպես նաև բուժական հաստատությունների նախարարության հոգեբուժության բաժանմունքի տնօրեն։ Հետազոտությունը սկսել է 1940 թվականին և 1944 թվականին դրանց արդյունքները մանրամասն ներկայացրել է «Մարիխուանայի խնդիրը Նյու Յորքում» զեկույցում։

Հանձնաժողովը ոչ մի ապացույց չի գտել, որ հանցագործությունների զգալի մասը կապված է եղել մարիխուանայի հետ, ինչպես նաև այն բանի հետ, որ մարիխուանան հրահրում է ագրեսիվ կամ հակասոցիալական վարքագիծ։ Հետազոտության արդյունքները վկայում են, որ մարիխուանայի օգտագործումը սեռական գրգռիչ ազդեցություն չի ունենում և չի հանգեցնում անձի բացասական փոփոխությունների։ Տվյալներ չեն ստացվել, որոնք կվկայեին դրա կախվածության մասին։

Սակայն ԱՄՆ Կոնգրեսն անտեսել է «Լա Գուարդիայի հանձնաժողովի» եզրակացությունները, իսկ թմրանյութերի հարցերով հանձնակատարը դրանց պատասխանել է նոր քարոզչական արշավով։ 1949 թվականին մարիխուանան հայտարարվել է «կոմունիստների զենք, որը թուլացնում է ամերիկյան ազգի ոգին», և նրա անվնասության մասին ցանկացած բանավեճ անհնար է դարձել։

Հիշատակ 
 Լա Գուարդիայի պատվին 1953 թվականին անվանափոխվել է Նյու Յորքի օդանավակայանը, ինչպես նաև Թել Ավիվ Յադ Էլյախու շրջանի կենտրոնական փողոցը։
 1958 թվականին Ջորջ Բալանչինը Լա Գուարդիային որպես երաժշտության և դրամայի քաղաքային կենտրոնի հիմնադիր, նվիրել է իր «Աստղեր և շերտեր» բալետը։
 Լա Գուարդիայի կենսագրությունը դարձել է կոմպոզիտոր Ջերի Բոկի և բանաստեղծ Շելդոն Հարնիկի «Ֆյորելլո!» ֆիլմը, որը 1959 թվականին բեմադրվել է Բրոդվեյում։
 1972 թվականին՝ Լա Գուարդիայի ծննդյան 90-ամյակին, ԱՄՆ Փոստային ծառայությունը թողարկել է իր 14 ցենտ անվանական արժեքով նամականիշ։
 1984 թվականից Լա Գուարդիայի անունը կրում է Նյու Յորքի Ֆյորելո Լա Գուարդիայի բարձրագույն դպրոցը, որը կրթություն է տալիս կերպարվեստի, երաժշտական և թատերական արվեստի ոլորտում։

Գրականություն 
 Bayor, Ronald H. (1993). Fiorello La Guardia: Ethnicity and Reform. Arlington Heights, IL: Harlan Davidson. .
 Brodsky, Alyn. (2003). The Great Mayor: Fiorello La Guardia and the Making of the City of New York. New York: Truman Talley Books. Civil Rights in New York City, 1941–1943," The Journal of Negro History, Vol. 62, No. 2 (Apr. 1977), pp. 160–173 in JSTOR
 Elliott, Lawrence. (1983). Little Flower: The Life and Times of Fiorello La Guardia. New York: William Morrow. .
 Garrett, Charles. (1961). The La Guardia Years: Machine and Reform Politics in New York City. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
 Goldstein, Richard. Helluva Town: The Story of New York City During World War II (2010) Online review
 
 Hecksher II, August. (1978). When La Guardia Was Mayor: New York's Legendary Years. New York: W.W. Norton. .
 Jeffers, H. Paul. (2002). The Napoleon of New York: Mayor Fiorello La Guardia. New York: John Wiley & Sons. . online edition .
 Kaufman, Herbert. "Fiorello H. La Guardia, Political Maverick" Political Science Quarterly 1990 105(1): 113–122.  in Jstor
 Kessner, Thomas. "Fiorello H. LaGuardia." History Teacher 1993 26(2): 151–159.   in Jstor
 Kessner, Thomas. (1989). Fiorello H. LaGuardia and the Making of Modern New York. New York: McGraw-Hill. .
 La Guardia, Fiorello H. (1948). The Making of an Insurgent: An Autobiography. Philadelphia: J.B. Lippincott.
 La Guardia Gluck, Gemma. (1961). Fiorello's Sister: Gemma La Guardia Gluck's Story. Reissued in 2007 with new material, edited by Rochelle Saidel. Syracuse University Press. .
 Mann, Arthur H. (1959). La Guardia: A Fighter Against His Times 1882–1933. Philadelphia: J.B. Lippincott.
 Mann, Arthur H. (1965). La Guardia Comes to Power 1933. Philadelphia: J.B. Lippincott.
 Williams, Mason B. (2013). City of Ambition: FDR, La Guardia, and the Making of Modern New York. New York: W.W. Norton. .
 Zinn, Howard. (1969). LaGuardia in Congress. New York: W.W. Norton. . online edition

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Obituary, New York Times, September 21, 1947 La Guardia Is Dead; City Pays Homage To 3-Time Mayor
 La Guardia and Wagner Archives/Fiorello H. La Guardia Collection 
 oral interviews from the La Guardia and Wagner Archives/Fiorello H. La Guardia Oral History database
 Tiziano Thomas Dossena, "Fiorello La Guardia" in Bridge Apulia USA, No.3 (Italy, 1998) 
 1919 passport photo of Fiorello La Guardia
  WNYC Archives blogs featuring Mayor La Guardia

 

Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Քաղցկեղից մահացածներ
20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ