Քրիստոֆեր Քրաֆթ

Քրիստոֆեր Կոլումբուս Քրաֆտ Կրտսեր () ՆԱՍԱ-ի ամերիկացի տիեզերագնաց, ով մեծ դեր է ունեցել գործակալության առաքելության վերահսկման կենտրոնի գործունեության մեջ։ Քրաֆտը պատասխանատու էր ՆԱՍԱ-ի առաքելության վերահսկման կազմակերպման և մշակույթի ձևավորման համար։ Ինչպես մեկնաբանել է նրա հովանավոր Գլին Լաննին, «Կառավարման կենտրոնն այսօր Քրիս Քրաֆտի արտացոլումն է»։

1944 թվականին Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը և պետական համալսարանն ավարտելուց հետո Քրաֆտը աշխատանքի է ընդունվել Օդագնացության ազգային խորհրդատվական կոմիտեում (NACA)՝ ՆԱՍԱ-ին նախորդող կազմակերպությունում։ Նա ավելի քան մեկ տասնամյակ աշխատել է ավիացիոն հետազոտություններում, նախքան 1958 թվականին նրան խնդրել են միանալ «Space Task Group»-ին, փոքր թիմին, որին վստահված է Ամերիկայի առաջին մարդուն տիեզերք ուղարկելու պատասխանատվությունը։ Նշանակվելով թռիչքային գործառնությունների բաժնում աշխատող՝ Քրաֆտը դարձավ ՆԱՍԱ-ի թռիչքի առաջին ղեկավարը։ Նա աշխատում էր այնպիսի պատմական առաքելությունների ժամանակ, ինչպիսիք են Mercury-Redstone 3-ը, Mercury-Atlas 6-ը և Gemini 4-ը։ «Ապոլոն» ծրագրի սկզբում Քրաֆտը դադարեցրել է թռիչքի ղեկավարի աշխատանքը՝ կենտրոնանալու կառավարման և առաքելության պլանավորման վրա։ 1972 թվականին նա դարձել է «Johnson Space Center»-ի տնօրեն՝ հետևելով իր մենթոր Ռոբերտ Ռ. Գիլռութի օրինակին։ Նա այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1982 թվականը։

Քրաֆտը խորհրդակցել է բազմաթիվ ընկերությունների հետ, ներառյալ «IBM»-ը և «Rockwell International»- ը, և հրապարակել է ինքնակենսագրություն «Թռիչք. իմ կյանքը առաքելության վերահսկման մեջ» վերնագրով։ 2011 թվականին նրա անունով է կոչվել առաքելության կառավարման կենտրոնի շենքը։ Երբ 1999 թվականին Քրաֆտը ստացավ Ազգային տիեզերական գավաթը Ռոտարի ակումբից, կազմակերպությունը նրան բնութագրեց որպես «մարդկային տիեզերական թռիչքների ամերիկյան ծրագրի շարժիչ ուժ՝ սկզբից մինչև Տիեզերական մաքոքի դարաշրջան, մարդ, ում նվաճումները դարձել են լեգենդար»։

Վաղ կյանք և ուսում 
Քրիստոֆեր Կոլումբուս Քրաֆտ Կրտսերը ծնվել է Ֆեբուսում, Վիրջինիա, 1924 թվականի փետրվարի 28-ին։ Նրան կոչել են իր հոր՝ Քրիստոֆեր Կոլումբուս Քրաֆտի պատվին, ով ծնվել է Նյու Յորքում 1892 թվականին՝ նոր վերանվանված Կոլումբոսի շրջանի մոտ։ Քրաֆտի հայրը՝ Բավարիայի ներգաղթյալների որդին, նրա անունը խայտառակություն էր համարել, բայց, այնուամենայնիվ, այն փոխանցեց իր որդուն։ Հետագա տարիներին Քրաֆտը, ինչպես նաև այլ մեկնաբաններ, կհամարեն դա առանձնապես տեղին։ Քրաֆտն իր ինքնակենսագրության մեջ մեկնաբանել է, որ իր անվան ընտրությամբ «իմ կյանքի որոշ ուղղություններ ի սկզբանե կարգավորվել են»։ Նրա հայրը մահացել է 1957 թվականի Ամանորի օրը, 64 տարեկան հասակում։ Նրա մայրը՝ Վանդա Օլիվիան, Սադդրեթը, բուժքույր էր։ Փոքր հասակում Քրաֆտը նվագել է ամերիկյան լեգեոնի հարվածային գործիքնե և բյուգելհոռնի կորպուսում և դարձել նահանգի չեմպիոն։ Նա դպրոց է հաճախել Ֆեբոսում, որտեղ գնացել է մինչև իններորդ դասարան։ Ֆեբոսը ավագ դպրոց չուներ, ուստի նա հաճախում էր Հեմփթոնի ավագ դպրոց։ Նա նաև բեյսբոլիստ էր և շարունակում էր բեյսբոլ խաղալ քոլեջում, մեկ տարի նրա միջինը 0,340 էր։ 

1941 թվականի սեպտեմբերին Քրաֆտը սկսեց իր ուսումը Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և պետական համալսարանում (Վիրջինիա Տեխ) և դարձավ Կադետների կորպուսի անդամ։ Միացյալ Նահանգները մտավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ 1941 թվականի դեկտեմբերին, և փորձեց զինվորագրվել Միացյալ Նահանգների նավատորմ որպես «V-12» ավիացիոն կուրսանտ, բայց մերժվեց երեք տարեկանում այրված աջ ձեռքի պատճառով։ Ավարտել է 1944 թվականի դեկտեմբերին՝ ստանալով ավիացիոն ճարտարագիտության բակալավրի աստիճան։

NACA, կարիերա 
Ավարտելուց հետո Քրաֆտն աշխատանքի ընդունվեց Կոնեկտիկուտում գտնվող «Chance Vought» ինքնաթիռների ընկերությունում։ Նա նաև դիմում էր ուղարկել NACA, որի Լանգլի հետազոտական կենտրոնը գտնվում էր Վիրջինիա նահանգի Հեմփթոն քաղաքում։ Քրաֆտը համարել է, որ այն շատ մոտ է տանը, բայց համարել է որպես այլ տեղ աշխատանքի ընդունվել չկարողանալու դեպքում  ապահովագրություն։ «Chance Vought» ժամանելուն պես նրան ասացին, որ իրեն չեն կարող աշխատանքի ընդունել առանց ծննդյան վկայականի, որը նա իր հետ չի բերել։ Ընկերության բյուրոկրատական մտածելակերպից զայրացած՝ նա փոխարենը որոշեց ընդունել «NACA»-ի առաջարկը։ 

1940 թվականներին «NACA»-ն հետազոտական և մշակման կազմակերպություն էր, որը նվիրված էր ավիացիոն արդի հետազոտություններին։ Լանգլի հետազոտական կենտրոնում առաջադեմ հողմային թունելներն օգտագործվել են օդանավերի նոր նախագծերը փորձարկելու համար, և ուսումնասիրություններ են տեղի ունեցել նոր հայեցակարգերի վերաբերյալ, ինչպիսին է «Bell X-1» հրթիռային ինքնաթիռը։ Քրաֆտին նշանակեցին թռիչքային հետազոտությունների բաժնի աշխատող, որտեղ Ռոբերտ Ռ. Գիլռութն այն ժամանակ ղեկավարում էր հետազոտությունները։ Նրա աշխատանքը «NACA»-ի հետ ներառում էր փոթորիկների մեղմացման համակարգերի վաղ օրինակի մշակում օդանավերի համար, որոնք թռչում են Տուրբուլենտ հոսանքի մեջ։ Նա նաև բացահայտեց, որ թևերի ծայրի հորձանուտները, և ոչ թե հենակետային լվացումը, պատասխանատու են օդում արթնացող տուրբուլենտության մեծ մասի համար, որը հետևում է թռչող ինքնաթիռներին։ Այս գտածոն մոռացվել է և հետագայում ինքնուրույն վերագտնվել։ 

Չնայած նա հաճույք էր ստանում իր աշխատանքից, Քրաֆտին ավելի ու ավելի էր սթրեսային դառնում, հատկապես երբ նա իրեն ուժեղ տեսաբան չէր համարում։ 1956 թվականին նրա մոտ ախտորոշվել է խոց և սկսել մտածել կարիերան փոխելու մասին։

Թռիչքի ղեկավար

Թռիչքային գործողություններ 

1957 թվականին «Sputnik 1»-ի ռուսական թռիչքը ԱՄՆ-ին դրդեց արագացնել իր նոր տիեզերական ծրագիրը։ 1958 թվականի հուլիսի 29-ին Նախագահ Դուայթ Դ. Էյզենհաուերը ստորագրեց Ազգային ավիացիայի և տիեզերական ակտը, որը ստեղծեց ՆԱՍԱ-ն և «NACA»-ն ներառեց այս նորաստեղծ կազմակերպության մեջ։ Լանգլի հետազոտական կենտրոնը դարձավ ՆԱՍԱ-ի մի մասը, ինչպես և Լանգլիի աշխատակիցները, ինչպիսին Քրաֆտն էր։ Նույնիսկ նախքան ՆԱՍԱ-ի պաշտոնական գոյությունը սկսելը հոկտեմբերին, Քրաֆտը Գիլռութի կողմից հրավիրվել էր դառնալու նոր խմբի մի մասը, որն աշխատում էր մարդուն ուղեծիր դուրս բերելու խնդիրների վրա։ Առանց վարանելու նա ընդունեց առաջարկը։ Երբ նոյեմբերի 5-ին պաշտոնապես ձևավորվեց Տիեզերական առաջադրանքների խումբը, Քրաֆտը դարձավ այն 33 անձնակազմից մեկը (որոնցից 25-ը ինժեներներ), որոնք նշանակված էին։ Սա նշանավորեց Ամերիկայի մարդ-տիեզերքում ծրագրի սկիզբը, որը սկսեց կոչվել «Project Mercury»:  

Որպես Տիեզերական առաջադրանքների խմբի անդամ՝ Քրաֆտը նշանակվել է պաշտոնի թռիչքային գործառնությունների բաժնում, որը պլաններ և պայմանավորվածություններ է կազմել թռիչքի ժամանակ Մերկուրի տիեզերանավի շահագործման և երկրից առաքելությունների վերահսկման և մոնիտորինգի համար։ Քրաֆտը դարձավ Չակ Մեթյուզի՝ բաժնի ղեկավարի օգնականը, և նրան տրվեց առաքելության պլան կազմելու պատասխանատվությունը, դա հնչեց մոտավորապես այսպես․ 

«Քրիս, դու մշակում ես հիմնական առաքելության պլանը։ Գիտե՞ս, ամենակարևորն այն է, թե ինչպես ենք մենք մարդուն թռցնում մեկնարկի հարթակից դեպի տիեզերք և նորից հետ։ Լավ կլինի, եթե նրան կենդանի հետ բերես»։ 

Այնուամենայնիվ, երբ Քրաֆտը սկսեց ծրագրել ՆԱՍԱ-ի թռիչքային գործողությունները, ոչ մի մարդ դեռ չէր թռչել տիեզերք։ Իրականում, նրա առջև դրված առաջադրանքը հսկայական էր՝ ուշադրություն պահանջելով թռիչքների պլանների, ժամանակացույցի, ընթացակարգերի, առաքելության կանոնների, տիեզերանավերի հետագծման, հեռաչափության, ցամաքային աջակցության, հեռահաղորդակցության ցանցերի և արտակարգ իրավիճակների կառավարման վրա։  

Քրաֆտի՝ անձնակազմով տիեզերք թռիչքին ամենակարևոր ներդրումներից մեկն առաքելությունների կառավարման կենտրոնի հայեցակարգի ստեղծումն էր։ «Project Mercury»-ի ինժեներներից շատերը նախկինում աշխատել էին ինքնաթիռների թռիչքային փորձարկման վրա, որտեղ ցամաքային աջակցության դերը նվազագույն էր։ Այնուամենայնիվ, Քրաֆտը շուտով հասկացավ, որ տիեզերագնացը կարող է միայն այդքան բան անել, հատկապես արագ մեկնարկի փուլում. «Mercury» տիեզերանավը կպահանջի իրական ժամանակի մոնիտորինգ և աջակցություն մասնագետ ինժեներներից։

Այս գաղափարները ձևավորեցին Մերկուրի կառավարման կենտրոնը, որը գտնվում էր Ֆլորիդայի Կանավերալ հրվանդանում։ Մեկ այլ կարևոր հայեցակարգ, որը ստեղծվել է Քրաֆտի կողմից, թռիչքի ղեկավարի գաղափարն էր, այն մարդը, ով կհամակարգի ինժեներների թիմը և իրական ժամանակում որոշումներ կկայացնի առաքելության կատարման վերաբերյալ։ Ինչպես ավելի ուշ Մեթյուսը հիշում էր, մի օր Քրաֆտը եկավ նրա մոտ՝ ասելով. «Պետք է լինի մեկը, ով պատասխանատու է թռիչքների համար, քանի դեռ դրանք իրականում շարունակվում են, և ես ուզում եմ լինել այդ մարդը»։ Այս ոչ պաշտոնական ճանապարհով ծնվեց թռիչքի ղեկավարի պաշտոնը։ 

Քրաֆտի համար առանցքային փորձը «Mercury-Atlas 5»-ի թռիչքն էր, որն ուղարկեց Էնոս անունով շիմպանզեին առաջին ամերիկյան ուղեծրային տիեզերական թռիչքին, որը տեղափոխում էր կենդանի ուղևոր։ Այս վաղ առաքելությունների լուսաբանումը, որոնք տեղափոխում էին ոչ մարդկային ուղևորներ, հաճախ կարող էին անհասկանալի լինել։ Թռիչքի մասին «Time» ամսագրի հոդվածը, օրինակ, վերնագրված էր «Մեդիտատիվ շիմպոնաուտ»։ Այնուամենայնիվ, Քրաֆտը դրանք դիտեց որպես կարևոր թեստեր առաքելության վերահսկման մարդկանց և ընթացակարգերի համար, և որպես փորձեր անձնակազմի առաքելությունների համար։ Սկզբում «Mercury-Atlas 5»-ի թռիչքը նախատեսված էր տևել երեք ուղեծրով։ Այնուամենայնիվ, տիեզերանավի դիրքը վերահսկող ջրածնի պերօքսիդի շիթերից մեկի ձախողումը ստիպեց Քրաֆտին որոշում կայացնել երկու ուղեծրից հետո կապսուլը վերադարձնել Երկիր։ Թռիչքից հետո տիեզերագնաց Ջոն Գլենը հայտարարեց, որ կարծում է, որ մարդ ուղևորը կկարողանար կապսուլը հսկողության տակ դնել առանց վաղաժամկետ վերագործարկման անհրաժեշտության, այդպիսով («Time»-ի խոսքերով) «հաստատելով տիեզերագնացների գերակայությունը շիմպոնատների նկատմամբ»։ Այնուամենայնիվ, Քրաֆտի համար Էնոսի թռիչքը վկայում էր առաքելության վերահսկման գործում իրական ժամանակում որոշումների կայացման կարևորության մասին։ Դա նրան տվեց նաև պատասխանատվության առաջին փորձը, որը նա՝ որպես թռիչքի ղեկավար, կունենար ուրիշի կյանքի համար՝ լինի դա մարդ, թե շիմպանզե։

Մերկուրի 

Քրաֆտը ծառայել է որպես թռիչքի ղեկավար Մերկուրի անձնակազմի բոլոր վեց առաքելությունների ժամանակ։ Միայն վերջին թռիչքի ժամանակ՝ Մերկուրի-Ատլաս 9, որը տևեց ավելի քան մեկ օր, նա պատասխանատվությունը կիսեց իր տեղակալ Ջոն Հոջի հետ։ 

«Մերկուրի-Ատլաս 6»-ը՝ 1962 թվականի փետրվարի 20-ին Ջոն Գլենի թռիչքը փորձ էր թե՛ «Mission Control»-ի, թե՛ Քրաֆտի համար։ Առաքելությունը՝ ամերիկացու կողմից առաջին օրբիտալ թռիչքն էր։ Վերջինս ընթանում էր նորմալ , մինչև Գլենը սկսեց իր երկրորդ ուղեծիրը։ Այդ պահին Քրաֆտի համակարգերի վերահսկիչ Դոն Արաբյանը հայտնեց, որ հեռաչափությունը ցույց է տալիս «Սեգմենտ 51» ցուցիչը։ Սա ենթադրում էր, որ կապսուլի վայրէջքի պայուսակը, որը նախատեսված էր տեղակայվելու և փափուկ վայրէջքի համար, կարող էր վաղ տեղակայվել։ Քրաֆտը կարծում էր, որ 51-րդ հատվածի ցուցիչը պայմանավորված է անսարք գործիքակազմով, քան իրական վաղաժամ տեղակայմամբ։ Այնուամենայնիվ, եթե նա սխալվում էր, դա կնշանակեր, որ կապսուլի ջերմային վահանը, որը տեղադրվում էր վայրէջքի պարկի վերևում, այժմ արձակվել է։ Թուլացած ջերմային վահանը կարող է հանգեցնել կապսուլի այրման՝ նորից մտնելու ժամանակ։  

Խորհրդակցելով իր թռիչքի վերահսկիչների հետ՝ Քրաֆտը համոզվեց, որ ցուցումը կեղծ է, և որ որևէ գործողություն անհրաժեշտ չէ։ Այնուամենայնիվ, նրա վերադասները, ներառյալ Մերկուրի կապսուլի դիզայներ Մաքս Ֆաջեթը, այլ կերպ էին զգում։ Նրանք անտեսեցին Քրաֆտին՝ ասելով նրան, որ հանձնարարի Գլենին թողնել կապսուլի հակահրթիռային փաթեթը կրկին մուտքի ժամանակ։ Պատճառաբանությունն այն էր, որ փաթեթը, որը ամրացված էր ջերմային վահանի վրա, կպահեր ջերմային վահանը, եթե այն ազատ լիներ։ Քրաֆտը, սակայն, կարծում էր, որ դա անընդունելի ռիսկ է։ «Ես ապշած էի, - հիշեց նա, -եթե երեք հակահրթիռներից որևէ մեկում պինդ վառելիք մնա, պայթյունը կարող է պոկել ամեն ինչ»։ Այդուհանդերձ, նա համաձայնեց հետևել Ֆաջեթի և Ուոլթ Ուիլյամսի՝ թռիչքային գործառնությունների բաժնի իր վերադաս ծրագրին։ Հետադարձ հրթիռները կպահպանվեն։ 

Գլենն ապահով վայրէջք կատարեց, սակայն նրա կապսուլի զննումը պարզեց, որ վայրէջքի պարկի անջատիչներից մեկը անսարք է եղել։ Քրաֆտը ճիշտ էր. ի վերջո, ջերմային վահանը թուլացած չէր։ Դասերը, որ նա քաղեց այս փորձից, պարզ էին․ 

«Ես և իմ՝ թռիչքի վերահսկիչները շատ ավելի մոտ էինք համակարգերին և իրադարձություններին, քան բարձրագույն ղեկավար անդամներից որևէ մեկը։ Եվ ես երդվեցի, որ նրանք անախորժությունների կհանդիպեն, նախքան կչեղարկեն իմ ցանկացած որոշում»։

Առաքելության նրա օգնական Ջին Կրանցը Գլենի թռիչքը համարում էր «Շրջադարձային կետ։ ... Քրաֆտի էվոլյուցիայում որպես թռիչքի ղեկավար»։ 

Մինչ «Մերկուրի-Ատլաս 7»-ի թռիչքը, Քրաֆտը դեմ էր Սքոթ Քարփենթերի ընտրությանը որպես տիեզերագնաց առաքելության համար՝ ասելով Ուոլթ Ուիլյամսին, որ Քարփենթերի ինժեներական հմտությունների բացակայությունը կարող է վտանգի ենթարկել առաքելությունը կամ իր կյանքը։ Առաքելությունը տուժել է խնդիրներից, այդ թվում՝ վառելիքի օգտագործման անսովոր բարձր տեմպերից, հորիզոնի ցուցիչի անսարքությունից, հետաձգման հետաձգումից՝ նորից մուտք գործելու համար և 250-ի ցատկում թիրախային տարածքից իջնելուց։ Ողջ առաքելության ընթացքում Քրաֆտը իրեն հիասթափեցնում էր «Mission Control»-ի հետ Քարփենթերի հաղորդակցության անորոշությունը և այն, ինչ նա ընկալում էր որպես Քարփենթերի անուշադրությունը իր պարտականությունների նկատմամբ։ «Խնդիրի մի մասը,- հիշում է նա,- այն էր, որ Քարփենթերը կամ չէր հասկանում, կամ անտեսում էր իմ հրահանգները»։ 

Թեև այս խնդիրներից մի քանիսը պայմանավորված էին մեխանիկական խափանումներով, և որոշների պատասխանատվությունը դեռ քննարկվում է, Քրաֆտը չվարանեց մեղքը վերագրել Քարփենթերին և շարունակեց բարձրաձայնել առաքելության մասին տասնամյակներ անց։ Նրա ինքնակենսագրականը, որը գրվել է 2001 թվականին, վերաբացել է հարցը։ Գլուխը, որը վերաբերում էր «Մերկուրի-Ատլաս 7»-ի թռիչքին, վերնագրված էր «Մարդը անսարք է»։ The New York Times»-ին ուղղված նամակում Քարփենթերը գիրքն անվանել է «վրեժխնդիր և շեղված» և առաջարկել է այլ կերպ գնահատել Քրաֆտի հիասթափության պատճառները, վերահսկողությունը չէր կարող օգնել։ Երևի դրա համար է, որ այսքան տարի անց նա դեռ բարկացած է»ry 3, 2022։

Մերկուրի ծրագրի ավարտին Քրաֆտը հրավիրվեց մասնակցելու արարողությանը Սպիտակ տան Վարդերի պարտեզում, որտեղ նա ստացավ ՆԱՍԱ-ի ակնառու առաջնորդության մեդալը։ Այն շնորհվել է նախագահ Ջոն Քենեդիի և ՆԱՍԱ-ի ադմինիստրատոր Ջեյմս Ի. Ուեբի կողմից։ «Մեզնից ոչ մեկի կյանքում նման օրեր չկան»,- հիշում է Քրաֆտը։

Ջեմինի 
Ջեմինի հաղորդման ընթացքում Քրաֆտի դերը կրկին փոխվեց։ Նա այժմ առաքելության գործառնությունների ղեկավարն էր, ղեկավարում էր թռիչքների ղեկավարների թիմը, թեև դեռևս ծառայում էր որպես թռիչքի ղեկավար։ Ջեմինի առաքելությունների ավելի երկար լինելու պատճառով «Mission Control»-ն այժմ կառավարվում էր երեք հերթափոխով։ «Ակնհայտ է, որ թռիչքի կառավարումը կանգնած է ուսուցման կորի առջև»,- ասում է տիեզերական պատմաբան Դեյվիդ Հարլանդը, «այս պայմանավորվածությունները ինքնին փորձ էին»։ Այդուհանդերձ, Քրաֆտը ցույց տվեց, որ զգալի հաջողակ էր պատասխանատվությունը փոխանցելու իր գործընկեր թռիչքների ղեկավարներին, ինչը, հավանաբար, չափազանց հաջողակ էր, ինչպես Ջին Կրանցը գտավ «Ջեմինի 4»-ում իր առաջին հերթափոխի ժամանակ։ Ինչպես հիշում է Կրանցը, «Նա պարզապես ասաց՝ «Դու ղեկավար ես» և դուրս եկավ»։ 

Ջեմինի ծրագիրը ՆԱՍԱ-ի համար ներկայացնում էր առաջինների շարանը՝ առաջին թռիչքը երկու տիեզերագնացներով, առաջին հանդիպումը տիեզերքում, առաջին տիեզերական զբոսանքը, և Քրաֆտը հերթապահում էր այս պատմական իրադարձություններից շատերի ժամանակ։ Ամերիկայի առաջին տիեզերական զբոսանքը տեղի է ունեցել «Ջեմինի 4» առաքելության ժամանակ։ Քրաֆտը, իր կոնսոլում, պարզեց, որ ստիպված է ստիպել իրեն կենտրոնանալ իր աշխատանքի վրա՝ շեղվելով ստորև Երկրի մասին Էդ Ուայթի «հմայական» նկարագրություններից։ Նա հեշտությամբ կարող էր հասկանալ այն էյֆորիան, որ զգում էր Ուայթը տեսարանի ժամանակ, սակայն նա նաև գիտակցում էր այն կարգապահությունը, որը պահանջվում էր թռիչքն անվտանգ պահելու համար։ Ուայթը հետաձգեց իր վերադարձը կապսուլ, և կապի հետ կապված խնդիրը խանգարեց կապսուլային հաղորդակցող Գաս Գրիսոմին ստիպել անձնակազմին լսել տիեզերքարշավը դադարեցնելու հրամանը։ Երբ վերջապես կապը վերականգնվեց, Քրաֆտը իր վրդովմունքն արտահայտեց Գրիսոմի հետ կապի վերաբերյալ.

«Թռիչքի կառավարիչն ասում է՝ «Վերադարձե՛ք ներս»։

Ջեմինի 7-ից հետո Քրաֆտը հետ է կանգնել «Mission Control»-ում իր աշխատանքից՝ թույլ տալով թռիչքների այլ ղեկավարներին ստանձնել մնացած առաքելությունները, որպեսզի նա կարողանա ավելի շատ ժամանակ հատկացնել «Ապոլլոն» ծրագրի պլանավորմանը։ Նա ծառայել է Հյուսիսային Ամերիկայի ավիացիայի երկու վերանայման խորհուրդներում, որը կապալառուն պատասխանատու է «Ապոլլոն» կապսուլի համար։ Այնուամենայնիվ, Քրաֆտը դեռևս ցավում էր ակցիայի կենտրոնում չլինելու պատճառով, հատկապես Ջեմինի 8-ի արտակարգ իրավիճակից հետո։ Ե՛վ տիեզերագնացները, և՛ առաքելության վերահսկիչները ճիշտ որոշումներ էին կայացրել, բայց, ինչպես Քրաֆտը խոստովանեց Ռոբերտ Գիլռութին, նա ցանկացավ, որ հենց ինքը լիներ տեղում։

Ապոլլոն 1 կրակ 
«Ապոլոն» ծրագրի մեկնարկով Քրաֆտն ակնկալում էր վերադառնալ իր դերին «Mission Control»-ում։ Նա կլիներ գլխավոր թռիչքի ղեկավար առաջին անձնակազմով «Ապոլոն» առաքելության ժամանակ (հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Ապոլոն 1»), որը պետք է գործարկվեր 1967 թվականի սկզբին։ Այնուամենայնիվ, 1967 թվականի հունվարի 27-ին անձնակազմի երեք անդամները զոհվեցին հրդեհի հետևանքով, երբ անցկացվում էր հետհաշվարկի փորձարկում։

Հրդեհի պահին Քրաֆտը գտնվում էր առաքելության հսկողության տակ, սակայն ստեղծված հանգամանքներում նա քիչ բան կարող էր անել։ Ոչ ոք ոչինչ չէր կարող անել, մինչ հարթակի անձնակազմը կհասցներ դուռը բացել, երեք տիեզերագնացները մահացել էին՝ թունավոր գազերի ազդեցության տակ։ Տիեզերագնաց Գաս Գրիսոմի այրին՝ Բեթի Գրիսոմը, նրան խնդրել էր լինել Արլինգթոնի ազգային գերեզմանատանը Գրիսոմի հուղարկավորության արարողության մասնակիցներից մեկը։

Հանրային պրոֆիլ 
Վաթսունականների ընթացքում Քրաֆտը հայտնի անուն էր Ամերիկայում։ Նա հայտնվել է 1965 թվականի օգոստոսի 27-ի «Time»-ի համարի շապիկին, որում նա անվանվել է «Հրամանատարական կետում դիրիժոր»։ «Time»-ին տված իր հարցազրույցում Քրաֆտը համեմատել է իրեն համանուն Քրիստոֆեր Կոլումբոսի հետ՝ ցուցադրելով այն, ինչ ամսագիրը նկարագրել է որպես «գրեթե զայրացած հպարտություն» իր աշխատանքով։ «Մենք շատ ավելին գիտենք այն մասին, թե ինչ պետք է անենք, քան նա», - ասել է Քրաֆտը։ «Եվ մենք գիտենք, թե ուր ենք գնում»։ Հոդվածում նկարագրվում էր Քրաֆտի դերը Ջեմինի 5 առաքելության մեջ և հիմնվում էր Քրաֆտի հաճախակի համեմատությունների վրա՝ որպես թռիչքի ղեկավարի պաշտոնը նվագախմբի դիրիժորի պաշտոնի հետ։

«Դիրիժորը չի կարող նվագել բոլոր գործիքները, նա կարող է նույնիսկ չկարողանա նվագել դրանցից որևէ մեկը։ Բայց նա գիտի, թե երբ պետք է նվագի առաջին ջութակը, և նա գիտի, երբ շեփորները պետք է լինեն բարձր կամ մեղմ, և երբ թմբկահարը պետք է թմբկահարի։ Նա խառնում է այս ամենը և ստացվում է երաժշտություն։ Ահա թե ինչ ենք անում այստեղ»։

Քրաֆտն ի սկզբանե զարմացած էր իրեն շապիկին փակցնելու «Time»-ի որոշմամբ՝ ՆԱՍԱ-ի հանրային կապերի պատասխանատուին ասելով, որ «Նրանք սխալ մարդ են ընտրել։ Դա պետք է լինի Բոբ Գիլռութը ոչ ես»։ Այնուամենայնիվ, նա ի վերջո հաշտվեց այդ մտքի հետ, և շապիկի համար նկարված դիմանկարը դարձավ նրա թանկարժեք իրերից մեկը։

Հարաբերություններ տիեզերագնացների կորպուսի հետ 
Ջոն Գլենի թռիչքից հետո Քրաֆտը խոստացել էր, որ այլևս թույլ չի տա, որ իր որոշումները որպես թռիչքի ղեկավար չեղարկվեն առաքելության վերահսկողությունից դուրս գտնվող որևէ մեկի կողմից։ Առաքելության կանոնները, որոնց մշակումը վերահսկվել է Քրաֆտի կողմից, ասվում է, որ «Թռիչքի ղեկավարը թռիչքի վերլուծությունից հետո կարող է ընտրել ցանկացած անհրաժեշտ գործողություն, որն անհրաժեշտ է առաքելությունը հաջող ավարտելու համար»։ Քրաֆտի համար առաքելության բոլոր ասպեկտների վրա թռիչքների ղեկավարի ուժը տարածվում էր տիեզերագնացների գործողությունների վրա նրա վերահսկողության վրա։ 1965 թվականին «Time»-ին տված իր հարցազրույցում նա ասել է.

«Երկրի վրա գտնվող տղան, ի վերջո, վերահսկում է առաքելությունը։ Այդ մասին ոչ մի հարց չկա իմ և տիեզերագնացների մտքում։ Նրանք պատրաստվում են անել այն, ինչ նա ասում է»։

Երբեմն, Քրաֆտը միջամտում էր, որպեսզի համոզվի, որ թռիչքի ղեկավարի լիազորությունների իր պատկերացումները պահպանվեն։ Մինչ Ապոլոն 7 առաքելությունը թռավ, նա նշանակվեց թռիչքային գործառնությունների բաժնի ղեկավար. Այսպիսով, Գլին Լաննին էր, ով ծառայում էր որպես գլխավոր թռիչքի ղեկավար և ստիպված էր անմիջականորեն առնչվել անձնակազմի վարքագծին, որը Քրաֆտը համարում էր «անհնազանդ»։ Ինչպես Քրաֆտը մեկնաբանել է իր հուշերում, «Դա նման էր «Wally Schirra Bitch Circus»-ում ռինգի նստատեղ ունենալուն»։ Առաքելության հրամանատար Ուոլլի Շիրրան, որը զայրացած էր անձնակազմի ժամանակացույցի վերջին րոպեների փոփոխություններից և տառապում էր վատ մրսածությունից, մի քանի անգամ հրաժարվում էր երկրից հրամաններ ընդունել։ Թեև Շիրրայի գործողությունները կարճաժամկետ հեռանկարում հաջող էին, Քրաֆտը, խորհրդակցելով տիեզերագնաց գլխավոր Դեկ Սլեյթոնի հետ, որոշեց, որ «Ապոլլո 7»-ի անձնակազմից ոչ ոք այլևս չի թռչի։ Շիրրան թռիչքից առաջ որոշել էր, որ Ապոլոն 7-ից հետո թոշակի կանցնի։
Քրաֆտը նախկինում նման հայտարարություն էր արել տիեզերագնաց Սքոթ Քարփենթերի դեպքում։ Քարփենթերի Մերկուրի անհանգիստ առաքելությունից հետո Քրաֆտը գրեց. «Ես երդվեցի, որ Սքոթ Քարփենթերն այլևս երբեք տիեզերք չի թռչի»։ Արդյունքը. «Նա չի արել»։

Մենեջեր և դաստիարակ

«Ապոլլո» առաքելության պլանավորում 
1967 թվականին Ապոլոն 1-ի հրդեհից հետո Քրաֆտը դժկամությամբ եզրակացրեց, որ իր պարտականությունները որպես մենեջեր թույլ կտան իրեն ծառայել որպես թռիչքի ղեկավար հաջորդ անձնակազմի առաքելության՝ «Ապոլոն 7»-ում, և դրանից հետո կատարվող առաքելություններին։ Այսուհետ նրա ներգրավվածությունը «Ապոլոն» ծրագրում կլինի ավելի բարձր մակարդակի վրա։ 

Որպես Թռիչքային գործառնությունների տնօրեն՝ Քրաֆտը սերտորեն ներգրավված էր ծրագրի լայն ուրվագծերի պլանավորման մեջ։ Նա ՆԱՍԱ-ի առաջին մենեջերներից էր, ով ներգրավվեց Ապոլոն 8-ը շրջանաձև լուսնային թռիչք ուղարկելու որոշման մեջ։ 1968 թվականին Լուսնի մոդուլի մշակման հետ կապված խնդիրների պատճառով ՆԱՍԱ-ն բախվեց Ապոլոնի ամբողջական փորձարկման առաքելության հետաձգման հնարավորությանը մինչև 1969 թվականը։ Որպես փոխարինող՝ «Ապոլլո» տիեզերանավերի ծրագրի գրասենյակի մենեջեր Ջորջ Լոուն մտահղացավ Ապոլլո 8-ին նոր առաքելության պրոֆիլ հատկացնելու գաղափարը, որը կարող էր թռչել առանց լուսնային մոդուլի։ Գաղափարը քննարկվել է օգոստոսի սկզբին Լոու, Քրաֆտ, Գիլռութ և Դեք Սլեյթոնի հանդիպման ժամանակ.

«Մենք չորսս... դարձել էինք ոչ պաշտոնական հանձնաժողով, որը հաճախ հավաքվում էր Բոբի գրասենյակում՝ քննարկելու խնդիրները, ծրագրերը և գաղափարները։ Ջիմինիում կամ Ապոլոնում շատ բան տեղի չունեցավ, որը չի առաջացել ո՛չ մեզանից, ո՛չ մեր ներդրումից»։

Լոուի պլանն էր իրականացնել առաքելությունը դեկտեմբերին, ինչը քիչ ժամանակ էր թողնում թռիչքային օպերացիաների բաժնին մարզվելու և պատրաստվելու համար։ Համաձայնվելով, որ առաքելությունը սկզբունքորեն հնարավոր է, Քրաֆտը գնաց իր առաքելության պլանավորողների և թռիչքների ղեկավարների մոտ՝ պարզելու, թե արդյոք նրանք և նրանց թիմերը կարող են պատրաստ լինել նախագծված խիտ ժամանակացույցի շրջանակներում։ «Գլուխս լցված էր այն բաներով, որոնք մենք պետք է անեինք,- հիշում է Քրաֆտը,- բայց դա մի դժոխային մարտահրավեր էր»։ 
Օգոստոսի 9-ին Գիլռութը, Լոուն, Քրաֆտը և Սլեյթոնը թռան Մարշալի տիեզերական թռիչքների կենտրոն Հանթսվիլում, Ալաբամա, որտեղ նրանք տեղեկացրին ՆԱՍԱ-ի ղեկավարներին, ներառյալ Վերնհեր ֆոն Բրաունին և Ռոկո Պետրոնին պլանավորված առաքելության մասին։ Օգոստոսի 14-ին նրանք, Հանթսվիլ խմբի հետ միասին, մեկնեցին ՆԱՍԱ-ի կենտրոնակայան Վաշինգտոնում՝ տեղեկացնելու փոխադմինիստրատոր Թոմաս Օ. Փեյնին։ Իր հերթին, Փեյնը առաքելությունն առաջարկեց ադմինիստրատոր Ջեյմս Ի. Ուեբին, ով Քրաֆտին և նրա գործընկերներին լիազորություն տվեց սկսելու ծրագրի նախապատրաստությունը։
Ապոլոն 8-ի պլանավորման ժամանակ Քրաֆտի առջև ծառացած պարտականություններից մեկն այն էր, որ նավատորմը կսպասի անձնակազմին վերադարձնելուն, երբ նրանք ցած նետվեն առաքելության ավարտին։ Սա անսովոր մարտահրավեր էր, քանի որ Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի մեծ մասը արձակուրդում էր Սուրբ Ծննդյան և Ամանորի գիշերը։ Քրաֆտը պետք է անձամբ հանդիպեր ծովակալ Ջոն Մաքքեյնին, որպեսզի համոզեր նրան անհրաժեշտ ռեսուրսները հասանելի դարձնել ՆԱՍԱ-ին։

«Ապոլլո» առաքելություններ 
1968 թվականի Սուրբ Ծննդյան նախօրեին «Ապոլլո 8»-ը ուղեծիր դուրս եկավ Լուսնի շուրջ։ Միայն տասը տարի առաջ Քրաֆտը միացել էր Գիլռութի նորաստեղծ Տիեզերական առաջադրանքների խմբին։ Այժմ, երկու տղամարդիկ միասին նստեցին «Առաքելության վերահսկում»՝ խորհելով, թե որքան հեռուն են նրանք հասել։ Նրանց շուրջը սենյակը լցվեց բացականչություններով, բայց Քրաֆտը և Գիլռութը ավելի հանգիստ տոնեցին։

«Դա փառահեղ պանդեմոնիա էր, և աչքերիս առջևի մշուշի միջով ես տեսա Բոբ Գիլռութին, որը սրբում էր իր աչքերը և հուսալով, որ ոչ ոք չի տեսնի իրեն լաց լինելիս։ Ես ձեռքս դրեցի նրա թևին և սեղմեցի։ Նա բարձրացրեց ձեռքս նրա թևից և ուժգին թափահարեց։ Մեզնից ոչ մեկ չէր խոսում, ոչ մեկ։ Բառերը կոկորդներիցս դուրս չէր գալիս»։

Քրաֆտը կրկին հայտնվեց որպես հանդիսատես «Ապոլլո 11»-ի վայրէջքի ժամանակ, որը նա դիտեց «Mission Control»-ից՝ նստած Գիլռութի և Ջորջ Լոուի հետ։ Նա ավելի ակտիվ դեր խաղաց Ապոլոն 13-ի ճգնաժամի ծավալման ժամանակ տեղի ունեցող իրադարձություններում։ Դժբախտ պատահարից գրեթե անմիջապես հետո Ջին Կրանցը կանչել է առաքելության հսկողությանը։

Մենթոր 
Ապոլոնի շատ ինժեներներ, որոնք հետագայում դարձան թոփ մենեջերներ, համարում էին, որ Քրաֆտը եղել է ծրագրի լավագույն մենեջերներից մեկը։ Նա անձամբ ընտրեց և վարժեցրեց ՆԱՍԱ-ի թռիչքների ղեկավարների մի ամբողջ սերունդ, այդ թվում՝ Ջոն Հոջը, Գլին Լաննին և Ջին Կրանցը, որոնցից վերջինը Քրաֆտին անվանում էր պարզապես «Ուսուցիչ»։ Տիեզերական պատմաբաններ Մյուրեյի և Քոքսի խոսքերով, Քրաֆտը «Թռիչքային գործողությունների ամենավառ առանձնահատկություններից մեկի երանգը դրեց՝ անկասկած վստահությունը՝ ոչ թե ենթակաների կողմից վերադասի նկատմամբ, այլ հակառակը»։ 
Սկզբունքները, որոնք խրախուսել էր Քրաֆտը, շարունակեցին ազդեցություն ունենալ Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոնում նրա թոշակի անցնելուց երկար ժամանակ անց։ Ինչպես Գլին Լաննին արտացոլել է 1998 թվականին։

Քրաֆտը, այնուամենայնիվ, կարող էր լինել կոպիտ գործավար՝ հասկացնելով, որ թռիչքային գործողությունների բաժնում տեղ չկար նրանց համար, ովքեր չկարողացան համապատասխանել նրա պահանջկոտ չափանիշներին։ «Սխալվելը մարդկային է,- ասում էր նրա սիրելի ասացվածքներից մեկը,-բայց դա մեկից ավելի անգամ անելը հակասում է Թռիչքային օպերացիաների տնօրինության քաղաքականությանը»։ Ենթակաները, ովքեր լրջորեն դժգոհ էին Քրաֆտից, կարող էին զրկվել նրա հետ հաշտվելու հնարավորությունից։ Քրաֆտն ուներ Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոնում կարիերան ավարտելու ուժը։ Ինչպես հիշեցրեց առաքելության վերահսկիչ Սայ Լիբերգոտը, «Եթե նա ձեր թիկունքում էր, դուք այնքան լծակներ ունեիք, որքան անհրաժեշտ էր, եթե նա ձեր դեմ էր, դուք մեռած միս էիք»։

Կենտրոնի տնօրեն  
1969 թվականին Քրաֆտը նշանակվել է տիեզերանավերի կենտրոնի (MSC) փոխտնօրեն։ 1972 թվականի հունվարի 14-ին նա դարձավ «MSC»-ի տնօրեն՝ փոխարինելով Գիլռութին, ում համար Քրաֆտը աշխատել էր Լանգլի ժամանելուց ի վեր՝ 1945 թվականին։ Տիեզերական մեկնաբան Էնթոնի Յանգը Քրաֆտին նկարագրել է որպես Գիլռութի «հոյակապ հետնորդ», որը կենտրոնի տնօրենների պատմության մեջ զիջում է միայն նրան։ 

Քրաֆտը կարող էր թոշակի անցնել 1980-ականների սկզբին, բայց նա նախընտրեց չօգտվել այդ տարբերակից։ Նա մնաց որպես կենտրոնի տնօրեն «վերաշխատված անուիտատորի» կարգավիճակով՝ ստանալով իր պետական թոշակը, բայց դեռևս աշխատում էր ՆԱՍԱ-ում։ 1981 թվականին նա կոնֆլիկտի մեջ էր ՆԱՍԱ-ի ադմինիստրատորի և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ «STS-2» առաքելության իրականացման և ՆԱՍԱ-ի կազմակերպության և կառավարման հետ կապված հարցերի շուրջ։ Սա նպաստեց ՆԱՍԱ-ում նրա դիրքերը ավելի թուլացնելուն։ 1982 թվականի ապրիլին Քրաֆտը «անակնկալ հայտարարություն» արեց այն մասին, որ նա մտադիր է թողնել կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը տարվա վերջին։ Նա հերքեց, որ իր հրաժարականը կապ ունի այն սպառնալիքի հետ, որ Ջոնսոն տիեզերական կենտրոնը կորցնի իր առաջատար դերը Տիեզերական մաքոքի գործողություններում կամ ՆԱՍԱ-ի Տիեզերական կայանի ազատության զարգացման գործում։

Թոշակի անցում

Խորհրդատու 
Թոշակի անցնելուց հետո Քրաֆտն աշխատել է որպես «Rockwell International»- ի և «IBM»-ի խորհրդատու, ինչպես նաև Հյուսթոնի Առևտրի պալատի գլխավոր տնօրեն։ 1994 թվականին նա նշանակվեց տիեզերական մաքոքի կառավարման անկախ վերանայման թիմի նախագահ, որը կազմված էր օդատիեզերական ոլորտի առաջատար փորձագետներից, որոնց պարտականությունն էր հետաքննել այն ուղիները, որոնցով ՆԱՍԱ-ն կարող էր ավելի ծախսարդյունավետ դարձնել իր «Space Shuttle» ծրագիրը։ Հանձնաժողովի զեկույցը, որը հայտնի է որպես Քրաֆտ զեկույց, հրապարակվել է 1995 թվականի փետրվարին։ Այն խորհուրդ է տվել, որ ՆԱՍԱ-ի տիեզերական մաքոքի գործողությունները պետք է փոխանցվեն մեկ մասնավոր կապալառուի, և որ «ՆԱՍԱ-ն պետք է հաշվի առնի. ... առաջընթաց դեպի տիեզերական մաքոքի սեփականաշնորհում»։ Այն նաև քննադատել է Չելենջերի վթարից հետո ՆԱՍԱ-ի կողմից իրականացված անվտանգության փոփոխությունների ազդեցությունը՝ ասելով, որ նրանք «ստեղծել են անվտանգության միջավայր, որը կրկնակի թանկ է»։ Զեկույցի համար հիմնարար էր այն գաղափարը, որ տիեզերական մաքոքը դարձել է «հասուն և հուսալի համակարգ ... մոտավորապես այնքան անվտանգ, որքան այսօրվա տեխնոլոգիան կապահովի»։

Զեկույցը հակասական էր նույնիսկ հրապարակման ժամանակ։ Ամերիկացի գիտնականների ֆեդերացիայի տիեզերական քաղաքականության տնօրեն Ջոն Փայքը մեկնաբանել է, որ «Քրաֆտի զեկույցը աղետի բաղադրատոմս է։ Նրանք հիմնականում ասում են՝ ապամոնտաժել Չելենջերի վթարից հետո ստեղծված անվտանգության և որակի ապահովման մեխանիզմները»։

ՆԱՍԱ-ի օդատիեզերական անվտանգության խորհրդատվական խումբը նույնպես դեմ է արտահայտվել զեկույցին՝ 1995 թվականի մայիսին ասելով, որ «ենթադրությունը, որ տիեզերական մաքոքային համակարգերն այժմ «հասուն» են, ինքնագոհության հոտ է գալիս, որը կարող է հանգեցնել լուրջ դժբախտությունների»։ Այնուամենայնիվ, ՆԱՍԱ-ն ընդունեց զեկույցի առաջարկությունները, և 1995 թվականի նոյեմբերին մաքոքային գործողությունների պատասխանատվությունը հանձնվեց Միացյալ տիեզերական դաշինքին։ Ինը տարի անց Քրաֆտի զեկույցը կրկին քննադատության ենթարկվեց, այս անգամ Կոլումբիայի վթարների հետաքննության խորհրդի (CAIB) կողմից՝ որպես Կոլումբիայի վթարի կազմակերպչական և մշակութային պատճառների քննարկման մաս։ Զեկույցում, ասվում է․ «Տիեզերական մաքոքի ծրագիրն այնպես է բնութագրվում, որ Խորհուրդը հակասում է «Shuttle» ծրագրի իրողություններին»։ Ըստ «CAIB»-ի, Քրաֆտի զեկույցը նպաստել է ՆԱՍԱ-ի անցանկալի անվտանգության մշակույթին՝ թույլ տալով ՆԱՍԱ-ին դիտել մաքոքը որպես գործող, այլ ոչ թե փորձարարական փոխադրամիջոց, և ուշադրությունը շեղելով շարունակվող ինժեներական անոմալիաներից։

Ինքնակենսագրություն 
2001 թվականին Քրաֆտը հրատարակեց իր ինքնակենսագրությունը՝ «Թռիչք. իմ կյանքը առաքելության վերահսկման մեջ»։ Այն վերաբերում էր նրա կյանքին մինչև «Ապոլոն» ծրագրի ավարտը՝ վերջաբանում միայն հակիրճ նշելով նրա՝ որպես կենտրոնի տնօրենի ժամանակաշրջանը։ Գիրքն ընդհանուր առմամբ լավ գրախոսվել էր։ Նյու Յորք Թայմսի գրախոսության մեջ տիեզերական գրող Հենրի Ս.Ֆ. Կուպեր կրտսերը այն անվանել է «շատ ընթեռնելի հուշեր»։ ... 20-րդ դարի Ամերիկայի ամենադրամատիկ տեխնոլոգիական ձեռքբերումը»։ Գրախոսները գրեթե միաձայն մեկնաբանեցին Քրաֆտի պատմվածքի անկեղծությունը և անձամբ քննադատելու նրա պատրաստակամությունը, ում հետ նա համաձայն չէր։ Կուպերը նշել է, որ Քրաֆտը «չի հարվածում իր գործընկերների որոշ թերությունների համար», և «Kliatt» ամսագիրն ասել է, որ նա «չի վախենում անուններ տալուց»։

Անձնական կյանք 
1950 թվականից Քրաֆտն ամուսնացած էր Բեթի Էնն Քրաֆտի հետ (ծննդյան անուն՝ Թերնբուլն), ում հետ ծանոթացավ ավագ դպրոցում։ Նրանք ունեին երկու երեխա՝ Գորդոնը և Քրիստի-Աննան։ Իր ինքնակենսագրության մեջ Քրաֆտը ճանաչել է իր ընտանիքի զոհաբերությունները ՆԱՍԱ-ի համար իր աշխատանքի արդյունքում՝ ասելով, որ «ես եղել եմ. Գորդոնի և Քրիստի-Աննայի համար ավելի հեռահար հեղինակություն, քան տիպիկ ամերիկացի հայր»։

Քրաֆտը եպիսկոպոսական էր և ծառայում էր որպես աշխարհիկ ընթերցող իր տեղական եկեղեցում։ Վաթսունականների ընթացքում Քրաֆտի ընտանիքը խորապես ներգրավված էր եկեղեցական գործունեության մեջ։ Բեթի Էննը դասավանդում էր կիրակնօրյա դպրոցում և ծառայում զոհասեղանի գիլդիայում։ Գորդոնը ակոլիտ էր, իսկ Քրիստի-Աննը երգում էր երգչախմբում։ Ի հավելում աշխարհիկ ընթերցողի իր պարտականությունների՝ Քրաֆտը որոշ ժամանակ անցկացրեց Աստվածաշնչի մեծահասակների ուսումնասիրության դասարանում դասավանդելով։ Ինչպես նա հիշում է.

Ինձ պակասում էր ֆունդամենտալիստական եռանդը և վանում էի, երբ ես շատ էի փորձում կապել վաղ եկեղեցին ավելի ժամանակակից մեկնաբանությունների հետ։ Դժվար էր ժամանակակից չլինել, երբ աշխատանքային օրերս անցկացրել էի մարդկանց տիեզերք ուղարկելով

Քրաֆտը մոլի գոլֆիստ էր այն պահից, երբ 1940-ական թվականներին խաղին ծանոթացավ իր ընկերոջ և ՆԱՍԱ-ի գործընկեր Սիգ Սյոբերգի հետ։ Որպես թոշակի անցնելուց հետո Հյուսթոնում մնալու պատճառ նա նշել է լավ գոլֆի խաղը։ 

Քրաֆտը մահացել է 2019 թվականի հուլիսի 22-ին Հյուսթոնում, 95 տարեկան հասակում, Ապոլոն 11-ի լուսնային քայլարշավի 50-ամյակից երկու օր անց։ Պատճառ չի նշվում։

Պարգևներ 
Իր աշխատանքի համար Քրաֆտն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների և պարգևների։ Դրանք ներառում են «ՆԱՍԱ-ի ականավոր առաջնորդություն» մեդալը (1963 թվական), երկու անգամ արժանացել է «ՆԱՍԱ-ի պատվավոր ծառայություն» մեդալնի։ Վաստակավոր քաղաքացու մրցանակը նրան շնորհվել է Վիրջինիայի Հեմփթոն քաղաքի կողմից 1966 թվականին Ջոն Ջ. Մոնթգոմերիի մրցանակը 1963 թվականին և Գոդարդի հիշատակի գավաթը, որը շնորհվել է Ազգային տիեզերական ակումբի կողմից։ 1999 թվականին Քրաֆտը ստացավ «National Space Trophy»-ը «Rotary National Award for Space Achievement Foundation»-ից, որը նրան նկարագրեց որպես «մարդկային տիեզերական թռիչքների ամերիկյան ծրագրի շարժիչ ուժ՝ սկզբից մինչև Տիեզերական մաքոքի դարաշրջան, մարդ, ում նվաճումները դարձել են լեգենդար։ 

2006 թվականին ՆԱՍԱ-ն Քրաֆտին շնորհեց «Ambassador of Exploration» մրցանակը, որն իր հետ տարավ լուսնային նյութի նմուշ, որը հետ բերեց «Ապոլոն 11»-ը։ Քրաֆտն իր հերթին մրցանակը հանձնեց իր մայր բուհին՝ Վիրջինիա Թեքին, ճարտարագիտության քոլեջում ցուցադրելու համար։ Նա ընդունվել է Ազգային ավիացիայի փառքի սրահում 2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոնը 2011 թվականին վերանվանեց իր առաքելությունների կառավարման կենտրոնը Քրիստոֆեր Կ. Քրաֆտ կրտսերի առաքելության կառավարման կենտրոնի պատիվ նրա 2011 թվականին, ինչպես որ Քրաֆտի տարրական դպրոցը Հեմփթոնում, Վիրջինիա, իր հայրենի քաղաքի մոտ։

Ֆիլմերում 
Քրաֆտը մարմնավորվել է Սթիվեն Ռութի կողմից 1998 թվականին «Երկրից մինչև Լուսին» մինի սերիալում։ Նրան հարցազրույց են տվել տիեզերական ծրագրի մասին պատմող բազմաթիվ վավերագրական ֆիլմերում, այդ թվում՝ «Apollo 13. To the Edge and Back (PBS)»: 2018 թվականին նա նկարահանվել է Ջեյ Դի Էվերմորի «Առաջին մարդը» ֆիլմում։ 2020 թվականին նա նկարահանվել է Էրիկ Լադինի ՝ «The Right Stuff» (հեռուստասերիալ) մինի-սերիալում։

Արտաքին հղումներ 
 Mission Control Operations|department=Presentation at MIT, November 8, 2005
 Interview with Christopher Columbus Kraft Jr. for NOVA series: To the Moon] WGBH Educational Foundation, raw footage, 1998
 National Aviation Hall of Fame reveals names of four to be inducted in Class of 2016] at the National Aviation Hall of Fame

Ծանոթագրություններ 

ՆԱՍԱ