Երրորդ աչք

Երրորդ աչք (նաև՝ մտքի աչք կամ ներքին աչք), մտացածին անտեսանելի աչքի միստիկ կամ էզոտերիկ հասկացություն, նկարագրություններում սովորաբար տեղակայված է ճակատամասում, և ընկալում է ավելի քան սովորական աչքը։

Կրոնական ակնարկ 
Դարմիկում Հնդկաստանից եկող հոգևոր ավանդույթների համաձայն երրորդ աչքը կապվում է աջնա (կամ հոնք) չակրայի հետ։ Երրորդ աչքը մի դարպաս է, որը տանում է դեպի բարձրագույն գիտակցության ներքին թագավորություն կամ տարածք։ Նոր շրջանի  հոգևորության մեջ երրորդ աչքը հաճախ խորհրդանշում է մտքի լուսավորության վիճակ կամ մտավոր պատկերների արթնացում՝ ունենալով մարդկային խոր հոգևոր և հոգեբանական կարևորություն։ Երրորդ աչքը հաճախ կապվում է հոգևոր հայացքների, պայծառատեսության, չակրաները և աուրան կառավարելու հմտության, կանխագուշակման և արտամարմնական փորձարկումների հետ։ 
Մարդիկ, ովքեր, ինչպես հավաստիացնում են, կարողանում են կառավարել իրենց երրորդ աչքը, հաճախ կոչվում են մարգարեներ։ Հինդուիզմի և բուդդայականության մեջ ասվում է, որ երրորդ աչքը տեղակայված է ճակատի մեջտեղում, անմիջապես հոնքերի միացման հատվածի վերևում, և իրենից ներկայացնում է մտքի լուսավորության այն  վիճակը, որին մարդը հասնում է մեդիտացիայի միջոցով։ Հինդուիզմի հետևորդները նաև թիլակա են դնում հոնքերի մեջտեղում, որպես երրորդ աչքի վկայություն, որը նույնպես երևում է Շիվայի պատկերազարդումներում։ Բուդդիստները երրորդ աչքը համարում են «գիտակցության աչք», որն իրենից ներկայացնում է գիտակցության այն կետը, որի շնորհիվ մարդը սովորական տեսողության սահմաններից դուրս հասնում է լուսավորվածության վիճակի։

Դաոսականության և չինական այլ ավանդական հոգևոր աղանդների մեջ, ինչպիսին է Չանը (ճապոներենում՝ Զեն) «երրորդ աչքի ուսմունքն» իր մեջ ներառում է փակ աչքերով հոնքերի մեջտեղում գտնվող կետի վրա ուշադրության լարում, երբ մարմինը գտնվում է ցիգունի տարբեր դիրքերում։ Ուսմունքի նպատակն է թույլ տալ ուսանողներին տիեզերքից ճիշտ «ալիքներ» ստեղծել և ստանալ ամուր հիմք մեդիտացիայի առավել կատարելագործված մակարդակների հասնելու համար։ Դաոսականությունը սովորեցնում է, որ երրորդ աչքը, որը նաև կոչվում է մտքի աչք, գտնվում է ֆիզիկական երկու աչքերի միջև, և բացվելիս տարածվում է ճակատի մեջտեղում։ Դաոսականությունը պնդում է, որ երրորդ աչքը մարմնի հիմնական էներգետիկ կենտրոններից մեկն է և տեղակայված է վեցերորդ չակրայում` ստեղծելով հիմնական միջօրեականը՝ այն գիծը, որը մարմինը բաժանում է աջ և ձախ կիսագնդերի։ Դաոսականության ալքիմիկական ավանդույթներում երրորդ աչքը «Վերին Դանտիանի» (վերին կինաբարի դաշտ) առաջնային մասն է, և  նրան տրված է հիշողություւներ արթնացնող «ցեխագնդիկ» անունը։

Հայր Ռիչարդ Ռոհրի քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ երրորդ աչքի հասկացությունը օգտագոծվում է որպես փոխաբերություն ոչ դուալիստական մտածողության փոխարեն, ինչպես կարծում են խորհրդապաշտները։ Ռոհրի տեսության մեջ խորհրդապաշտներն ընդունում են առաջին աչքը (զգայական ազդակ, ինպիսին է տեսողությունը) և երկրորդ աչքը (բանականության, մեդիտացիայի և խորհրդածության աչք), «բայց նրանք գիտեն, որ չպետք է շփոթեն գիտելիքը խորության հետ կամ պարզապես ճիշտ տեղեկատվությունը գիտակցության փոխակերպման հետ։ Միստիկական հայացքը կառուցվում է առաջին երկու աչքերի վրա, այնուհետև շարժվում առաջ»։ Ռոհրը գիտակցության այս մակարդակն անվանում է «Քրիստոսի բանականություն»։

Թեոսոֆիստ Ելենա Բլավատսկիի հետևորդներն առաջարկել են, որ երրորդ աչքը, փաստացի, կոնանման գեղձն է, որը գտնվում է մարմնի երկու կիսագնդերի մեջտեղում։ Սողունները և երկկենցաղները զգում են լույսը երրորդ գագաթային աչքի միջոցով (այս հատվածն ասոցացվում է կոնանման գեղձի հետ), որը պատասխանատու է նրանց բնական շրջապտույտի և տեղաշարժվելու համար, քանի որ զգում է լույսի բեկումը։ Չ․ Վ Լիդբիթրը պնդում էր, որ «եթերային խողովակը» երրորդ աչքից դուրս բերելով հնարավոր է զարգացնել մանրադիտակային և աստղադիտակային տեսողություն։ Ստեֆեն Ֆիլիպսը հաստատել է, որ երրորդ աչքի մանրադիտակային տեսողությունն ունակ է հետազոտել այնպիսի մանր առարկաներ, ինչպիսին քվարկներն են։ Այս համոզմունքի համաձայն՝  մարդիկ հին ժամանակներում ունեցել են իրական երրորդ աչք գլխի հետևի մասում, որը կատարել է ֆիզիկական և հոգևոր գործառույթներ։ Ժամանակի ընթացքում  մարդկանց զարգացման հետ մեկտեղ այս աչքը թուլացել է և վերածվել նրան, ինչն այսօր հայտնի է որպես կոնանման գեղձ։ Բժիշկ Ռիկ Ստրասմանը վարկած է առաջադրել այն մասին, որ կոնանման գեղձը, որը պահպանում է թեթև զգայունակությունը, պատասխանատու է ԴՄՏ-ի (դիմեթիլտրիպտամին) արտադրման և արտազատման համար. էնթեոգեն, որը, նրա կարծիքով, հավանական  է՝ մեծ քանակությամբ արտազատվում է ծննդյան և մահվան պահերին։

Փիլիսոփայություն 
Մտքի աչք արտահայտության օգտագործումը չի նշանակում, որ մտքում կամ ուղեղում կա միայն մեկ կամ միատարր տեղ, որտեղ ծագում է տեսողական գիտակցությունը։ Փիլիսոփաները, ինչպիսին օրինակ Դանիել Դենեթն է, քննադատել են այս տեսակետը։

Հայտնի գրականության մեջ 
Լոբսանգ Ռամպայի (Կիրիլ Հենրի Հոսկին, 1910-1981, Դեվոնշիր նահանգի Փլիմփթոն քաղաքի բնակիչ) 1959 թվականի «Երրորդ աչքը» վեպում առաջին անգամ անգլախոս ընթերցողների լայն լսարանի համար ներկայացվում է մտացածին պատմություն երրորդ աչքի մասին։

Տես նաև 
 Գիտակցություն
 Նախախնամության աչք
 Էպիֆիզ

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Hale, Teresa (1999). The Book of Chakra Healing. New York: Sterling Publishing Company. .
 Radha, Siviananda (2004). Kundalini Yoga for the West. New York: Shambhala. .
 Sagan, Samuel, M.D. (2007). Awakening the Third Eye (3rd ed). Roseville, N.S.W., Australia: Clairvision. .
 Sharp, Dr. Michael (2005). Dossier of the Ascension: A Practical Guide to Chakra Activation and Kundalini Awakening. St. Albert, Alberta: Avatar Publications. .

Արտաքին հղումներ 
 Meaning of Buddha eye - Բուդդայի աչքի պատկերներ

Էզոթերիզմ
Թեոսոֆիա
Նյու Էյջ
Հոգևորություն