Հայդիան շրջան

Հայդիան շրջան (), Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաք Պեկինի մունիցիպալ շրջան։ Գտնվում է քաղաքի հյուսիսարևմտյան մասում և քաղաքի վեց՝ ամենազարգացած, շրջաններից մեկն է։

Աշխարհագրորեն Հայդիան թաղամասը հարում է արևելքից՝ Սիչեն և Չաոյանգ շրջանին, հարավում՝ Ֆենթայ շրջանին, արևմուտքում՝ Շիջինշան և Մենթուգու շրջանին, իսկ հյուսիսում՝ Չանգփին շրջանին, ընդգրկելով 430,77 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որը կազմում է Պեկինի մոտ 2,6%, և որի 85%-ը հարթավայրային է։

Շրջանի տնտեսությունը լավ զարգացած է, և 2021 թվականի ողջ ընթացքում Հայդիանի ընդհանուր տնտեսական ծավալը և աճի ներդրումը Պեկինում առաջին տեղում են։ Շրջանի ՀՆԱ-ն կազմում է 950,17 մլրդ յուան, որը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 8,8%-ով պահպանելով նույն գները, իսկ երեք արդյունաբերության կազմը կլինի 0,02:8,75:91,23, որի դեպքում մեկ շնչին բաժին ընկնող համախառն տարածաշրջանային արդյունքը կկազմի 47,100 ԱՄՆ դոլար։ «Ճոնկուանցուն» տեխնոլոգիական կենտրոնի շնորհիվ ՏՏ ոլորտը նույնպես զարգացել է Հայդիանում։

Թաղամասն ունի զարգացած գիտական և կրթական մշակույթ և ունի գիտահետազոտական հզորություն, գիտական գործիքներ և սարքավորումներ, գրադարանային հետախուզական տեղեկատվություն և գիտական հետազոտությունների ձեռքբերումներ։ Որպես օրինակ վերցնելով բարձրագույն կրթությունը՝ մեծ թվով քոլեջներ և համալսարաններ հավաքվում են Սյուեյուան ճանապարհի շուրջը։ Հայդիան թաղամասի քոլեջի ուսանողների թիվը կազմում է Պեկինի քոլեջի ուսանողների ընդհանուր թվի կեսից ավելին, ինչը դարձնում է այն քոլեջների և համալսարանների ամենամեծ խումբը կազմողը։ Բացի երկար պատմություն ունեցող համալսարաններից, ինչպիսիք են Ցինհուայի համալսարանը, Պեկինի համալսարանը, Պեկինի մանկավարժական համալսարանը և Պեկինի Ծյաոթոն համալսարանը, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո Հայդիանի շրջանում ստեղծվել են մեծ թվով բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ ինչպիսիք են Ազգային ժողովրդական կոնգրեսը, Իրավունքի համալսարանը, Չինաստանի գյուղատնտեսական համալսարանը, Պեկինի բժշկական համալսարանը, Բեյհանի համալսարանը, Բեյլի համալսարանը, Կենտրոնական ֆինանսական համալսարանը, Բեյքը համալսարանը, Բեյոուի համալսարանը, Կենտրոնական ժողովրդական համալսարանը, Բեյվայի համալսարանը, Կենտրոնական կուսակցության դպրոցը և Ազգային պաշտպանական համալսարանը։

Տարածքում կան բազմաթիվ տեսարժան վայրեր։ Այն ներառում է թագավորական այգիները, որոնք ներկայացված են «Երեք լեռներով և Հինգ այգիներով» (Երեք լեռներ՝ Սյան լեռ, Յուչուան և Վանշոու լեռ, Հինգ այգի՝ Չանչուն այգի, Յուանմին այգի, Ծինմին այգի, Ջինի այգի և Ամառային պալատ) և այլ գեղատեսիլ վայրերով, ինչպիսիք են՝ Վոլվերինի տաճարը, Դածյուեի տաճարը և Բիյուն տաճարը։

Անվան ծագում 
Հայդիան թաղամասը ստացել է իր անունը, քանի որ շրջանի կառավարությունը գտնվում էր Հայդիան քաղաքում, ճիշտ այնպես, ինչպես Ֆենտայ շրջանը։ Հին ժամանակներում Հայդիան քաղաքի մոտ ծանծաղ լիճ է եղել։ «Դիան»-ը ընդհանուր անունն է Հյուսիսային Չինաստանի հարթավայրի հյուսիսային մասում գտնվող ծանծաղ լճերի համար, ինչպիսին է Բայանդիանը։ Այսպես կոչված «Հայդիան»-ը կարելի է հասկանալ որպես «նրա լիճը ծովի չափ մեծ է»։ Մարդիկ, ովքեր զարգացրել են Հայդիանը, բնակություն են հաստատել Դիանմիան գյուղում, որը հիմնադրվել է Յուան դինաստիայում։ «Հայդիանը» պատմության մեջ հայտնի է իր անվան երկու արտասանություններով։ Դեռ վաղ Յուան դինաստիայի ժամանակ «Հայդիանի» մասին գրավոր արձանագրություն է թողել Վան Յունը իր «Միջին սրահի տարեգրությունում», ինչից ավելի քան 700 տարի է անցել։ Յուան և Մին դինաստիաների ժամանակ Հայդիանի ջրային տարածքը դեռևս համեմատաբար մեծ էր, և բնական լանդշաֆտում գերակշռում էին բրնձի դաշտերը և լոտոսի լճակները, որոնք գրավեցին մի խումբ գրագետների և բանաստեղծների՝ այցելելու և պոեզիա գրելու, ինչպիսիք էին՝ «Եթե կորցնես քո ձին և գնաս դեպի արևմուտք՝ քաղաք, ապա կվերադառնաս Հայդիան՝ տասը մղոն լոտոսով» և «Հյուսիսային և հարավային լճերը մայրամուտի ճառագայթների տակ, ինչպես Թայհու լճի դաշտը» ստեղծագործությունները։

Հայդիանն ունի նաև հին անուն՝ Դանլին (լին-ը թարգմանաբար նշանակում է նաև դամբարան և սյուն)։ Համաձայն Մին դինաստիայի Վան Ծյամոյի գրած «Դանլինի արձանագրությունների»՝ Հայդիանում կա հնագույն տաճար, որտեղ կոտրված տախտակ կա։ Գրությունը գրել է Դուոլի Ճընը՝ Յուան դինաստիայի Շանդու ճանապարհի բանագնացը։ Մնացած տեքստը կրում է «Դանլին» անունը, որի մասին հիշատակել է նաև Ծիան Յիկուեյը, ով նույնպես Մին դինաստիայից էր։ Յուան, Մին և Ցին դինաստիաների ժամանակ «Հայդիան» բառը և՛ լճերի, և՛ բնակավայրերի ընդհանուր տերմին էր, մինչդեռ «Դանլինբի»-ն գրագետների մեջ լճերի այլանուն էր, օրինակ, Ցին դինաստիայի Չա Շենսինը գրել է, որ «Երկիրը ծածկված է Դանլիններով, իսկ երկինքը ճեղքված է Մետաքսի լճով»։ Այսօր Հայդիան թաղամասը դեռևս կրում է այնպիսի տեղանուններ, ինչպիսիք են Դանլին փողոցը և Դանլին շենքը, որոնք գտնվում են արևմտյան Ճոնկուանցուն թաղամասում։

Պատմություն 
Հայդիանը երկար պատմություն ունի, որտեղ գյուղերը թվագրվում են պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանին և Հան դինաստիայի շենքերի ավերակները Դոնշեն շրջանի Ճուֆան գյուղում։ Հայդիանը, որը մինչև Յուան դինաստիան հայտնի է եղել նաև այլ արտասանությամբ, եղել է իջվածք (ճահճային տարածք)։ Ցին դինաստիայի կեսերին «Երեք լեռների և Հինգ այգիների» կառուցումը նպաստել է Հայդիան քաղաքի մշակութային և տնտեսական բարգավաճմանը։

Հայդիան շրջանի գոյություն ունեցող տարածքը բաժանված էր քաղաքի արվարձանների և Չինաստանի Հանրապետության Հեբեյ նահանգի Վանփին և Չանփին շրջանների միջև։ 1949 թվականի հունվարի 10-ին Հայդիան քաղաքում ստեղծվեց Պեյփին քաղաքի 18-րդ շրջանի ժողովրդական կառավարությունը, որը նույն թվականի հուլիսին միաձուլվեց 16-րդ շրջանի և 17-րդ շրջանի առաջին մասի հետ և վերանվանվեց 16-րդ շրջան։ Չանփին շրջանի հյուսիսարևելյան Վան շրջանի նախկին հինգ գյուղերը նույնպես միավորվեցին տասնվեցերորդ շրջանին։ 1950 թվականի օգոստոսին տասնվեցերորդ շրջանը վերանվանվեց տասներեքերորդ շրջան։ Ճանլան ճանապարհից և Լիշի ճանապարհից արևելք ընկած տարածքը 1951 թվականի մայիսին դրվել է Սիսը շրջանի և Սիդան շրջանի իրավասության ներքո։1952 թվականի սեպտեմբերի 1-ին տասներեքերորդ շրջանը պաշտոնապես վերանվանվեց Հայդիան շրջան։

Բնական պայմաններ 

Հայդիան շրջանի սահմանային գիծը մոտ 146,2 կիլոմետր երկարություն ունի, հյուսիսից հարավ մոտ 30 կիլոմետր երկարություն, իսկ ամենալայն կետում՝ արևելքից արևմուտք 29 կիլոմետր լայնություն։

Հայդիանի տարածքը հնագույն Յոնդին գետի ալյուվիալ օդափոխիչի մի մասն է, տեղանքը արևմուտքում բարձր է, իսկ արևելքում ցածր է, իսկ մեծ մասը մոտ 50 մետր բարձրություն ունեցող հարթավայր է։ Հայդիան շրջանի արևմուտքը ավելի քան 100 մետր բարձրություն ունեցող լեռ է, որը զբաղեցնում է մոտ 66 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որը կազմում է ընդհանուր տարածքի մոտ 15%-ը, արևելքը և հարավը հարթավայրեր են՝ մոտ 50 մետր բարձրությամբ՝ զբաղեցնելով մոտ 360 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որն էլ իր հերթին կազմում է ընդհանուր տարածքի մոտ 85%-ը։ Ամենաբարձր գագաթը Յանթայ լեռան Միաո գագաթն է՝ 1278 մետր բարձրությամբ, ամենացածրը՝ Հեյցյուեն գյուղը Ցինհը գետի արևելքում՝ 35 մետր բարձրությամբ։ Հողը հիմնականում շագանակագույն է և հարմար տնկման համար։

Հայդիանի տարածքն ունի ջերմ, կիսախոնավ մուսոնային կլիմա՝ տաք և անձրևոտ ամառներով և ցուրտ ու չոր ձմեռներով։ 1980-1990-ական թվականներին Հայդիանի տարածքում միջին տարեկան ջերմաստիճանը եղել է 11,7°C, հունվարինը՝ -4,4°C, իսկ հուլիսինը՝ 25,8°C։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է ավելի քան 600 միլիմետր, իսկ անձրևների սեզոնն ընկնում է ամռան և աշնան միջև։ Տարվա ընթացքում կա ավելի քան 211 ցրտահար օր։

Հայդիան թաղամասում կա 10 մեծ և փոքր գետ՝ 119,8 կիլոմետր ընդհանուր երկարությամբ։ Ջրային համակարգերը հիմնականում ներառում են Գաոլիան գետը, Ցին գետը, Վանկուան գետը, Նանչան գետը, Սյաոյու գետը, Նանշա գետը, Բեյշա գետը (Չանփին շրջանի միացման վայրում), ինչպես նաև Յոնդին գետի շեղման ջրանցքը և Ծինմի դիվերսիոն ջրանցքը, որոնք ձեռքով փորվել են Նոր Չինաստանի հիմնադրումից հետո, Կունմին լիճը, Յույուանթան, Ծիճուան, Շանճուան ջրամբարը՝ հսկայական ջրային տարածքով։ Թեև վերոնշյալ ջրային համակարգի հոսքը մեծ չէ, սակայն այն կարևոր դեր է խաղում ողջ տարածաշրջանի քաղաքային ջրօգտագործման և գյուղատնտեսական ոռոգման գործում։ Հայտնի որպես «Աշխարհի թիվ մեկ աղբյուրը», մաքուր և քաղցր, Յուցուան լեռան աղբյուրի ջուրը եղել է Պեկինի ջրի հիմնական աղբյուրներից մեկը Յուան դինաստիայի ժամանակներից սկսած՝ 800 տարի շարունակ։

Ներկայիս առաջնորդ

Վարչական բաժանում 
Ամբողջ շրջանի ենթակայության տակ են գտնվում 22 փողոցներ և 7 քաղաքներ․ քաղաքները նույնպես գրանցված են որպես տարածքային գրասենյակներ և ունեն փողոցային լիազորություններ։

Շրջանի կառավարությունը գտնվում է Ճանչունցիաո ճանապարհի թիվ 17 հասցեում, Հայդիան փողոցի տարածքում։

 Փողոց՝ Հայդիան փողոց, Ճոնկուանցուն փողոց, Հուայուեն փողոց, Սյուեյուեն փողոց, Ցինհուայուեն փողոց, Յանյուեն փողոց, Սիսանցը փողոց, Ցինհը փողոց, Շանդի փողոց, Մալիենվա փողոց, Ցինլոնցիաո փողոց, Սիանշան փողոց, Թիենցուն փողոց, Յոնդին փողոց, Վանշոու փողոց, Յանֆանդիան փողոց, Կանծիաքոու փողոց, Բալիճուան փողոց, Ծիճույուեն փողոց, Հյուսիսային Սիագուան փողոց, Հյուսիսային Թայփինճուան փողոց, Շուգուան փողոց
 Քաղաքներ՝ Հայդիան քաղաք (Վանլիու շրջան), Դոնշեն քաղաք (Դոնշեն շրջան), Սիծիցին քաղաք (Սիծիցին շրջան), Սիբեյվան քաղաք (Սիբեյվան շրջան), Վընցյուեն քաղաք (Վընցյուեն շրջան), Սուծիաթուո քաղաք (Սուծիաթուո շրջան) Շանճուան քաղաք (Շանճուան շրջան)

Քաղաքում ավելացվել են տարածքային գրասենյակների ցուցանակներ, իսկ գրասենյակները տեղակայվել մեկ վայրում։

Տնտեսություն 

Հայդյան շրջանի ՀՆԱ-ն 2022 թվականին հասել է 1020,69 միլիարդ յուանի՝ կազմելով Պեկինի ընդհանուր տնտեսության 24,5%-ը，այն դարձնելով Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության երկրորդ մունիցիպալ տարածքը՝ մեկ տրիլիոն յուանից ավելի համակցված տնտեսական ցուցանիշով՝ Շանհայի Պուդոն Նոր Տարածքից հետո (ՀՆԱ 1,046,009 միլիարդ յուան 2018 թվականին)։

Կրթություն 

Հայդիան թաղամասն ունի հարուստ և բարձրորակ կրթական ռեսուրսներ, ասացվածք կա, որ «Չինաստանի կրթությունը կախված է Պեկինից, իսկ Պեկինի կրթությունը՝ Հայդիանից», և քանի որ Հայդիան Հուանճուանի շրջակայքում կան բազմաթիվ հայտնի դպրոցներ, առաջացել է «Հայդիանական կրթությունը կախված է Հուանճուանից» ասացվածքը, Հայդիան Հուանճուանը նաև ժամանակին դարձել է «Խենթ Հուանճուան» անունով կրթական և ուսումնական հաստատությունների հավաքատեղի, սակայն 2021 թվականի հուլիսին կրկնակի կրճատման քաղաքականության ներդրումից հետո թեմատիկ ուսումնական հաստատությունները աստիճանաբար անկում են ապրել։

Հայդիանի տարածքում կան բազմաթիվ քոլեջներ և համալսարաններ, որոնց թվում կան 30 հիմնական համալսարաններ Հայդիանում․

Ճանապարհորդություն 

Հայդիան թաղամասի հայտնի զբոսաշրջային վայրերը՝

 Ամառային պալատ (Ազգային 5A տուրիստական վայր)
 Յուենմինյուեն ավերակների այգի (Ազգային 4A զբոսաշրջային տեսարժան վայրեր)
 Պեկինի բուսաբանական այգի (Ազգային 4A տուրիստական վայր)
 Ֆրագրանթ Հիլս այգի (Ազգային 4A տուրիստական վայր)
 Կենտրոնական ռադիո և հեռուստատեսային աշտարակ (Ազգային 4A զբոսաշրջային վայր)
 Ծիճույուան այգի (Ազգային 4A զբոսաշրջային վայր)
 Յույուանթան այգի (Ազգային 4A զբոսաշրջային վայր)
 Ֆընհուանլինի բնական գեղատեսիլ տարածք (Ազգային 4A տուրիստական վայր)

Տրանսպորտ

Ազգային երկաթուղի 

 Ցինհե կայարան (Պեկինի Բաոտու ուղևորների հատուկ գիծ, Պեկինի արվարձանների երկաթուղային Հուայրոու Միյուն գիծ)

Մետրո 

 Պեկինի մետրոյի գիծ 1
 Պեկինի մետրոյի գիծ 4
 Պեկինի մետրոյի գիծ 6
 Պեկինի մետրոյի գիծ 8
 Պեկինի մետրոյի գիծ 9
 Պեկինի մետրոյի գիծ 10
 Պեկինի մետրոյի գիծ 13
 Պեկինի մետրոյի գիծ 15
 Պեկինի մետրոյի գիծ 16
 Պեկինի մետրոյի գիծ 19
 Պեկինի մետրոյի Չանփին գիծ
 Պեկինի մետրոյի Սիծիաո գիծ
 Պեկինի մետրոյի գիծ 3 (կառուցման փուլ)
 Պեկինի մետրոյի գիծ 12 (կառուցման փուլ)

Ավիացիա 

 Սիծիաո օդանավակայան (ներկայումս ռազմական օդանավակայան, առանց քաղաքացիական ավիացիայի թռիչքների)
 Պեկինի Հայդիան օդանավակայան (ընդհանուր նշանակության օդանավակայան, քաղաքացիական ավիացիայի թռիչքներ չկան)

Պաշտամունքի վայր 
Թաոյուան տաճարը, Լոնցյուան տաճարը և մնացած բոլոր տաճարները գտնվում են Ֆընհուանլին գեղատեսիլ տարածքում։

Քույր քաղաք 
1992 թվականից Հայդիան շրջանը ստորագրել է պաշտոնական փաստաթղթեր և քույր քաղաքների հարաբերություններ հաստատել չորս մայրցամաքների, տասը երկրների, տասնչորս քաղաքների և շրջանների հետ։ Դրանք ներառում են՝

Հարավային Ամերիկա 

 Սանտա Ֆե, Արգենտինա (մայիս, 2010 թվական)
 Լա Ֆալդա, Կորդովա, Արգենտինա (սեպտեմբերի 10, 2009 թվական)

Հյուսիսային Ամերիկա 

 Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ( փետրվարի 8, 2008 թվական)
 Հարիսբուրգ, Փենսիլվանիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (ապրիլի 15, 1998 թվական)

Եվրոպա 

 Սավոնլինա, Ֆինլանդիա (մարտի 9, 2016 թվական)
 Օլիմպիա, Պելոպոնես, Հունաստան (փետրվարի 28, 2008 թվական)
 Գրոնինգեն, Նիդեռլանդներ (հոկտեմբերի 19, 2004 թվական)
 Բյեր-սյուր-Իվետտ, Էսսոն, Իլ դը Ֆրանս, Ֆրանսիա (հոկտեմբերի 4, 1994 թվական)

Արևելյան Ասիա 

 Սոդեմուն-գու, Սեուլ, Հարավային Կորեա (սեպտեմբերի 27, 1995 թվական)
 Ներիմա-կու, Տոկիո, Ճապոնիա (հոկտեմբերի 13, 1992 թվական)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 北京海淀

Չինաստան
Պեկին
Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023