Սպառողի հոգեբանություն

Սպառողի հոգեբանությունը հոգեբանության բնագավառ է, համեմատաբար նոր գիտություն (1960թթ.), որն ուսումնասիրում է սպառողական շուկայի, մարդու՝ որպես սպառողի, գովազդի սուբյեկտի և օբյեկտի առանձնահատկությունները։ 

Հարկավոր է ընդգծել << սպառողների հոգեբանություն >> տերմինի պայմանականությունը. իրականում գոյություն ունի պարզապես մարդկային վարքագիծ, որը << սպառողական է դառնում ուսումնասիրության այն հատուկ տեսանկյունից, որը մարդկային արարքների ողջ համալիրից առանձնացնում է միայն այն գործողությունները, որոնք վերաբերում են սպառմանը>>: 

Ներկայումս կարելի է առանձնացնել սպառողական վարքագծի ուսումնասիրության հետևյալ հիմնական մոտեցումները. սպառողական կարծիքների տեսությունը համախառն պահանջարկում (Katona), ինչը մեծ նշանակություն է տալիս սուբյեկտիվ գործոններին՝ սպառողական սպասումներին, հարաբերություններին, սոցիալական իմացությանն ու գիտակցությանը, տնտեսական արդյունավետության մակարդակին, համախառն սպառողական պահանջարկի վրա դրանց ազդեցությանը, այսինքն՝ սպառողական վարքագիծը դիտարկվում է սոցիալական համատեքստում՝ հաշվի առնելով սուբյեկտիվ գործոնները, սպառողական վարքագծի տեսությունն էականորեն նվիրված է կոնկրետ արտադրանքների վաճառքի մեծացման գործնական խնդիրների լուծմանը, որի համար կիրառվում են հոգեբանական ներգործության տարբեր մեթոդներ և միջոցներ, սպառողական վարքագծի սոցիալ-հոգեբանական խնդիրներ։

Սպառողների հոգեբանությունն ուսումնասիրում է ոչ միայն սպառողների նախասիրությունները, տարբեր արտադրանքների և ծառայությունների առաջարկի և պահանջարկի դինամիկան, այլ նաև սպառողի անձը, նրան բնորոշ առանձնահատկությունները։ Սպառողական վարքագծի կառավարումը ենթադրում է գնման մասին որոշման կայացման հոգեբանական մեխանիզմների իմացություն և կիրառություն։ Այստեղ անհրաժեշտ է հաշվի առնել գնման մասին սպառողի որոշման կայացման համար տեղեկատվության ընկալման և մշակման գործընթացի առանձնահատկությունները, նրա մոտիվացիան, անձն ու հույզերը, կենսական ոճը։ Սպառողը մշտապես ձգտում է բավարարել իր պահանջմունքները։ Պահանջմունքների բավարարման համար հիմնական միջոցներն են համարվում դրդապատճառները, որոնք մարդուն մղում են գործունեության իրականացման։ Դրդապատճառները լինում են ուժեղ, թույլ, մշտական և ժամանակավոր, դրական և բացասական։ Գեղագիտական դրդապատճառների դեպքում հատուկ ուշադրություն է հատկացվում ապրանքի արտաքին տեսքին, դրա ձևի գրավչությանը, վառ փաթեթավորմանը, այլ առարկաների հետ ներդաշնակ համադրությանը և այլն։ Հեղինակության դրդապատճառներն արտահայտվում են միայն որոշակի սոցիալական խմբում. որոշ ապրանքների համար մարդը կարող է հսկայական քանակությամբ գումար ծախսել միայն այն պատճառով, որ այն կարող է ընդգծել իր կարգավիճակը, սոցիալական դիրքը, բարձրացնել դրությունը հասարակության մեջ։ Որպես կանոն, նման դրդապատճառներն ի հայտ են գալիս նյութական բարենպաստության աճի հետ միասին։ Ավանդույթի դրդապատճառների արտահայտման համար, որպես կանոն, կիրառվում են ազգային ավանդույթներին և դրոշին հատուկ գունային նրբերանգները՝ դրանով իսկ դրական հույզեր առաջացնելով տվյալ տեսակի ապրանքի նկատմամբ։ Նվաճման դրդապատճառները իմաստով շատ մոտ են հեղինակության դրդապատճառներին, որոնց դեպքում տվյալ ապրանքի արտադրողը փորձում է գործընթացի մեջ ներգրավել հեղինակավոր անձնավորության։ Սպառողական վարքագծի հոգեբանության տեսական հիմունքների համաձայն՝ սպառողների մոտիվացմանն ու այս կամ այն ապրանքի ձեռքբերման հիմնական միջոց է հանդիսանում գովազդը, որի համար հաճախ կիրառվում է ազդեցությունն անձի հուզական կողմի, նրա ցանկությունների և զգացմունքների վրա։ 

Սպառողական վարքագծի՝ գնման դրդապատճառների, նախասիրությունների, դիրքորոշումների, որոշման կայացման գործընթացի ուսումնասիրությունը համարվում է  տնտեսական գիտությունների, առավելապես՝ մարքետինգի անհրաժեշտ առարկա, որը համարվում է մարդկային գործունեության տեսակ, որն << ուղղված է կարիքների ու պահանջմունքների բավարարմանը՝ փոխանակման ճանապարհով >>: