Պիպերազին

Պիպերազին (հեքսահիդրոպիրազին, դիէթիլենդիամին),   C4H10N2 բանաձևով օրգանական նյութ է, որը պատկանում է ալիֆատիկ ցիկլային ամիններին:

Հատկություններ 
Պիպերազինը անգույն, պինդ, հիգրոսկոպիկ բյուրեղ է՝ բնորոշ ամինային հոտով: Լավ լուծվում է ջրի և գլիցերինի մեջ, ավելի վատ՝էթանոլի մեջ։

Ջրի հետ այն հեշտությամբ ձևավորում է հեքսահիդրատ՝ 44°C հալման ջերմաստիճանով։ Ջրային լուծույթներն ունեն հիմնական հատկություններ՝ pKa1 = 9,83, pKa2 = 5,56:

Պիպերազինն ունի երկրորդային ալիֆատիկ ամինների բոլոր հատկությունները. այն մտնում է ալկիլացման, նիտրոզացման և քլորացման ռեակցիաների մեջ՝ NH կապի միջոցով՝ ազոտի երկու ատոմներում: Ջրային լուծույթները փոխազդում են թթուների հետ՝ առաջացնելով պիպերազինի աղեր։

Պիպերազինի ջրազրկումից ստացվում է պիրազին:

Ստացում 
Պիպերազինի սինթեզն իրականացվում է էթիլենդիամինի և պոլիէթիլենպոլիամինների ցիկլացման ռեակցիայի միջոցով 175-200 oC ջերմաստիճանում՝ կատալիզատորների առկայությամբ (մետաղական նիկել, կոբալտ, պղինձ, պլատին); մոնո-, երկ- և տրիէթանոլամինի կամ դրանց խառնուրդների ջրազրկում ալկիլենդիամինի հետ՝ ցինկի քլորիդի, ֆոսֆորական թթվի, ալյումինի օքսիդի կամ նիկելի առկայության դեպքում, ալյումինի օքսիդի վրա, 150-300oC ջերմաստիճանում, 10-25 ՄՊա ամոնիակի հետ ջրածնի խառնուրդի ճնշման դեպքում, օրինակ․

300x300փքս

Բացի այդ, պիպերազինը ամոնիակից և 1,2-դիքլորէթանից էթիլենդիամինի սինթեզի կողմնակի արտադրանք է:

Կիրառում 
Արդյունաբերության մեջ պիպերազինը օգտագործվում է որպես կոռոզիայի արգելակիչ, քլորոպրենի պոլիմերացման արագացուցիչ, ինչպես նաև որպես համապոլիմեր բարձր հալեցման պոլիամիդների արտադրության համար:

Պիպերազինը և նրա աղերը օգտագործվում են բժշկության և անասնաբուժության մեջ՝ որպես հակահելմինթային միջոց։

Պիպերազինային ցիկլը հանդիսանում է կառուցվածքային հատված է մի շարք դեղերի համար․ ցավազրկողներ, սպազմոլիտիկներ, հոգեմետ նյութեր (ֆրենոլոն, տրիֆտազին) և որոշ հակաուռուցքային դեղամիջոցներ (դիպին, պրոսպիդին, սպիրազիդին)։

Գրականություն 

 
Հակահելմինթային դեղեր