Դեղերի տեսակներ

Դեղերի տեսակներ,  դեղամիջոցների և այլ միացությունների մի շարք, որոնք ունեն նմանատիպ քիմիական կառուցվածքներ, գործողության նույն մեխանիզմը (այսինքն ՝ կապված է նույն կենսաբանական թիրախի հետ), գործողության հարակից եղանակ, կամ օգտագործվում են նույն հիվանդությունը բուժելու համար։

Դեղերի հիմնական դասակարգման համակարգը բաժանվում է 4 դասերի հիերարխիկ տիպով։ Օրինակ ՝ ֆիբրատները պատկանում են դեղերի քիմիական դասակարգմանը (ամֆիպաթիկ կարբոքսինաթթուներ), որոնք ունեն նույն ազդման մեխանիզմը (PPAR agonist) և օգտագործվում են նույն հիվանդությունների բուժման համար (աթերոսկլերոզ)։ Ոչ բոլոր PPAR ագոնիստներն են ֆիբրամատներ, ոչ բոլոր եռգլիցերիններն են PPAR ագոնիստներ, և ոչ բոլոր աթերոսկլերոզ բուժող դեղերն են եռգլիցերինների քանակը իջեցնող միջոցներ։

Դեղերի տիպերը հիմնականում սահմանվում են նախադեղի հիման վրա՝ ամենակարևորը և ամենաբնորոշ հիմնական հատկանիշով, այդ հատկանիշը օգտագործվում է համեմատության համար։

Համապարփակ համակարգում

Անատոմիական թերապևտիկ քիմիական համակարգում (ATC)-ամենատարածված դեղեր. Համատեղում է դասակարգումը օրգան համակարգի և թերապիայի,ֆարմակոլոգիական և քիմիական հատկությունների հիման վրա։
Բժշկության  համակարգված անվանակարգում(SNOMED)- ներառում է մի բաժին, որը նվիրված է դեղերի դասակարգմանը։

Քիմիական դասակարգում 
Դեղերի դասակարգման այս տիպը հիմնաված է քիմիական պատկերի և դասակարգում է իրենց քիմիական կառուցվածքի հիման վրա։ Դեղերի դասակարգում,որոնք հիմնված են քիմիական կառուցվածքի վրա ներառում են՝

 β-լակտամ հակաբիոտիկ                                               
 Բենզոդիազեպին
Սրտային գլիկոզիդ
Ֆիբրատ
Օփիոիդ
Թիազիդային միզամուղ
Ստերոիդ

Ազդեցության մեխանիզմ 
Այս դասակարգման տիպը ունի բիոքիմիական ծագում և դասակարգվում են ըստ իրենց բիոքիմիական թիրախի։ Տվյալ խմբի դեղերը ունեն ազդման նույն մոլեկուլյար մեխանիզմը և ազդում են հատուկ կենսաբանական թիրախի վրա։ Գործողության մեխանիզմը ներառում է նաև այդ կենսաբանական թիրախում գործունեության տեսակը։ Ըստ ընկալիչների վրա ազդեցության լինում են՝ ագոնիստ,անտագոնիստ, ինվերս ագոնիստ կամ մոդուլյատոր։ Ֆերմենտի թիրախին ունի ակտիվատոր և ինհիբիտոր։ Իոնային անցուղիների ակտիվատորներ կամ արգելակիչներ։ Դասակարգում ըստ ազդեցության մեխանիզմի՝ 

 5-α- ռեդուկտազ ինհիբիտոր 
 Անգիոտենզին II  ռեցեպտոր անտագոնիստ 
 ԱՓՖ ինհիբիտոր 
 α-ադրեներգիկ ագոնիստ 
 β-բլոկատր 
 Դոֆամին ագոնիստ 
 Դոֆամին անտագոնիստ 
 Ինկրետին միմետիկ 
 Ոչ ստորոիդային հակաբորբոքային դեղեր-ցիկլօքսիգենազ ինհիբիտոր 
 Պրոտոնային- պոմպի ինհիբիտոր 
 Ռենին ինհիբիտոր 
 Ընտորղական գլյուկոկորտիկոիդների ընկալիչների մոդուլյատոր  
 Սերոոնինի հետզավթման ընտրողական ինհիբիտոր  
 Ստատին -β-հիդրօքսի β-մեթիլգլուտարի-CoA 
 Խոլիներգիկ 
 Դոֆամիներգիկ 
 ԳԱԿԹերգիկ 
 Սերոտերգիկ

Ազդեցության եղանակ 
Այս դասակարգման տեսակակը ունի կենսաբանակն ծագում և դասակարգվում են իրենց առաջացրած անատոմիական և ֆունկցիոնալ փոփոխոիթյունների հիման վրա։ Դեղեր որոնք դասակարգվում են ընդհանուր ազդեցության եղանակների հիման վրա՝

 Միզամուղ կամ հակամիզամուղ
 Ինոտրոպ (դրական կամ բացասական)
 Քրոնոտրոպ (դրական կամ բացասական)
 Բրոխոլայնիչ
Հակաայտուցային 
Հակաթրոմբային
Հակասնկային
Հակաբակտերիալ

Թերապևտիկ դասակարգում 
Այս դասկարգման համար հիմք է թե որ պաթոլոգիաների ժամանակ են օգտագործում դեղը։ Այս դասակարգման մեջ ներառված տեսակներն են՝

 Ցավազրկող
 Հակաբիոտիկ
 Հակակոագուլանտ
 Հակադեպրեսանտ
 Հակաուռուցքային
 Հակաէպիլեպտիկ
 Հակապսիխոտիկ
 Հակավիրուսային
 Սեդատիվ
 Հակադիաբետիկ
 Սրտանոթային

Ամալգամային դասակարգում 
Բժշկական կարիքներից ելնելով որոշ դեղամիջոցներ ամալգամացվել են։ ՈՀՍԲԴ-ն առաջին օրինակն է։ Հակաբորբոքային դեղերի ավելի լայն դասը պարունակում է նաև ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր։ Ի սկզբանե այս խումբը կոչվել է հակաբորբոքային դեղեր, սակայն 1950ականներին  կորտիկոստերոիդների հայտնաբերումից հետո, շրջանառության մեջ մտավ ՈՀՍԲԴ անվանումը։

Անվանման «հակաբորբոքային» հատվածը ցույց է տալիս ազդման մեխանիզմը, իսկ «ոչ ստերոիդ» հատվածը տարբերակում է այս խմբի դեղերը, մնացած խմբի դեղերից, որոնք նույնպես ունեն ազդման նույն մեխանիզմը։ Նմանատիպ օրինակ է նաև Հիվանդություն մոդիֆիկացնող հակառևմատիկ դեղամիջոցների խումբը, որում «հիվանդություն մոդիֆիկացնող»ը ցույց է տալիս ազդման մեխանիզմը, իսկ «հակառևմատիկ»-ը՝ ազդման թերապևտիկ սպեկտրը։

 Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր (ՈՀՍԲԴ)
 Մոդիֆիկացված հակառևմատիկ դեղեր

Դասակարգման այլ համակարգեր

Գոյություն ունեն դասակարգման այլ տարբերակներ, օրինակ՝ կենսաբժշկական դասակարգման համակարգ, որոնք որոշվում են լուծելիության և աղիքների թափանցելիությոան հատկանիշներով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 

Դեղագիտություն
Բժշկական դասակարգում
Դեղաբանական գիտություններ