Գաբրիել Գևրեկյան

Գաբրիել Գևրեկյան (կամ Գևերեկյան) (), հայ ճարտարապետ, որը նախագծում էր շենքեր, միջսենյակներ և պարտեզներ, սովորեցնում էր ճարտարապետություն։ Աշխատել է Եվրոպայում, Իրանում և ԱՄՆ-ում։

Կենսագրություն 

Գևրեկյանը մի տվյալով ծնվել է 1900 թվականին, (Իմբերդ 1993, Turner 1996),մյուս տվյալով 1892-ին։ Նա ծնվել է Կոստանդնուպոլսում, ներկայիս Ստամբուլում, ապա ընտանիքի հետ տեղափոխվել Թեհրան, որտեղ մեծացել է։ 1910 թվականին տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ ապրել է հորեղբոր ՝ ճարտարապետ Ալեքս Գալուստյանի հետ։ 1915 թվականից Օսկար Ստրնադի և Յոզեֆ Հոֆմանի հետ աշխատել է ճարտարապետություն Քունստգերբերբեշչյուլում, իսկ 1919 թվականին ստացել է իր դիպլոմը։ Նա այնուհետև աշխատել է Ստրնադի և Հոֆմանի հետ, մինչև 1922 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ։ Փարիզում նա աշխատել է le Corbusier- ի, André Lurçat- ի, Sigfried Giedion- ի և Henri Sauvage- ի հետ։ Նա աշխատել է Ռոբերտ Մալետ-Սթիվենսսի հետ 1922 թվականից մինչև 1926 թվականը, որտեղ աշխատել է Rue Mallet-Stevens– ի նախագծերի վրա՝ միևնույն ժամանակ հետամուտ լինելով սեփական նախագծերին։ 1926 թվականից Փարիզում, որպես անկախ ճարտարապետ, աշխատել է Գևրեկյանը։ Նա ակտիվորեն ներգրավված էր Congrès International d'Architecture Moderne- ի (CIAM) վաղ փուլերում, որը նա վարում էր 1928 թվականից մինչև 1932 թվականը, մի պաշտոն, որը նրան նշանակեց le Corbusier- ի կողմից (Turner 1996): Նա ստեղծել է L'architecture d'aujourd'hui ամսագիրը։ Ժոզեֆ Ֆրանկը նրան հրավիրեց նախագծել երկու տուն 1932 թվականին Վիեննայում գտնվող Werkbundsiedlung- ի համար։
 

1933 թվականին նա կառավարության հրավերով վերադարձել է Իրան:Նախագծել է կառավարական շենքեր, ներառյալ Թեհրանում գտնվող Կախ Դադգոստարի, բնակավայրեր և առանձնատներ, որոնցից քիչ բան է փաստագրված։ Նա 1937 թվականին վերադարձավ Եվրոպա և երեք տարի աշխատեց Լոնդոնում, բայց Երկրորդ աշխարհամարտի սկսվելու պատճառով նրա նախագծերից ոչ մեկը չիրականացավ։ 1940 թվականին նա վերադարձել է Փարիզ, որտեղ աշխատել է նախնական շինությունների կառուցման ուղղությամբ՝ միաժամանակ դասավանդելով Սաարբրուկենում։ Այնուհետև նա դադարեցրել է աշխատանքը 1940-1944 թվականներին՝ հրաժարվելով աշխատել Ֆրանսիայի նացիստների և Վիշիի կառավարության համար։

Պատերազմից հետո նա աշխատել է Ժորժ-Անրի Պինգուսոնի հետ Սարբրուկենը վերակառուցելու վրա և նաև այնտեղ ուսուցանել է ճարտարապետություն։ 1948 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ՝ Ալաբամայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում դասավանդելու։ Հաջորդ տարի նա դարձավ Իլինոյսի համալսարանի պրոֆեսոր, և այնտեղ դասավանդեց մինչև իր թոշակի անցնելը։ Գևրեկյանը 1955 թվականին դարձավ ԱՄՆ քաղաքացի։ Թոշակի անցնելուց հետո Գ․ Գևրեկյանը կնոջ հետ վերադարձավ Ֆրանսիա։Մահացել է 1970 թվականի հոկտեմբերի 29-ին՝ Անտիբում։

Դիզայն 

Վաղ հասակում Ռոբերտ Մոլետ-Սթիվենսը ներկայացրել է գործեր, ինչպես Les Roses Rouges-ը, որոնք ողջունվում էին որպես «jardin moderne» և «jardin d'avant Garde»: Նա նաև ստեղծել է այգի 1925 թվականի Expositions des Arts Decoratifs- ի համար։ Մալետ-Սթիվենսի միջոցով Գևրեկյանը հրավեր ստացավ ներկայացնելու Պարսկաստանի դրախտի պարտեզի ժամանակակից մատուցումը։

Ջրի և լույսի այգի 

The Jardin d'Eau et de Lumiere- ը 1925 թվականի «Exposition Internationale des Arts Décoratifs» - ի համար հանդիսանում էր հավասարաչափ եռանկյուն, որը բաժանված էր եռանկյունաձև տարրերի։ Կենտրոնում կան չորս շերտավոր արտացոլող լողավազաններ, որոնք զարդարված էին Ռոբերտ Դելաունի կողմից:Դրանք շրջապատված էին բազմաշերտ տնկիներով և ներկված էին ապակու փոքր եռանկյունիներով և վարդագույն երանգներով:Ոլորտը և արտացոլող մակերեսը նշանակում էին, որ լույսն արտացոլվում էր այգու ներսում գտնվող բոլոր ուղղություններով։ Գիշերային ժամերին ներքին լուսավորված ոլորտը կանխատեսում էր լույսը` աշխուժացնելով համադրությունը։ (Imbert 1993 էջ 128, Adams 1993 էջ 32, Dodds 2002 էջ 185)

Սկզբում մամուլում անվանվելով որպես պարսկական պարտեզ, այն ի վերջո կոչվեց Կուբիստական այգի (Adams 1993 էջ 30)։ Նույն ցուցահանդեսի համար Գևրեկյանը նախագծեց տաղավար Սոնյա Դելաունայի և Ժակ Հեյմի համար։

Կուբիստական այգի և Villa Noailles 

Villa Nailles- ի Չարլզի և Մարի-Լոր դե Նոիլսի համար նրա հետագա պարտեզն ուներ պարտադրված տարածք, որի եռանկյունին ձևավորում էին հաճախորդներն ու Մալետ-Սթիվենսը, որոնք հարմար էին Գևրեկյանի դիզայնի նոր ոճին։ Նախքան «Մալետ-Սթիվենս» -ին աշխատանքի անցնելը Նոիլը խորհրդակցել էր ինչպես Միզ վան դեր Ռեհի, այնպես էլ Լե Կորբուզյեի հետ։ Նա ցանկանում էր իր լանդշաֆտում արհեստ ստեղծեր։ Վիլլան պատվիրում էր Կոտ դ'Ազուրի և Նոիլսի հիանալի տեսարանները` ցանկանալով դա հակադրել ուժեղորեն շրջապատված և ճարտարապետական անսամբլի հետ, որը շրջապատում էր բնական ինքնությունը, մինչդեռ նկարագրում էր սեփականությունը։

Նոայի այգու բույսերի կարիքների անտեսումը և տատանվող աճի տեմպերը շուտով խաթարեցին դիզայնի հավասարակշռությունը և դրդեցին Շառլ դե Նոիլին (հայտնի որպես սիրողական այգեպան) վերամշակել դիզայնը ամբողջությամբ՝ դրա հրահրումից ոչ շատ անց։

Վիլլա Հեյմ 

Ժակ Հեյմը Գևրեկյանի համար նախագծեց Վիլլա Հեյմ, որը կառուցվել է 1927-1930 թվականներին։ Նա նաև նախագծեց ինտերիերն ու կահույքը, և մի պարտեզ, որը բաղկացած էր մի շարք ուղղանկյուն կտուրներից։ Վիլլա Հեյմը նկարահանվել է L'Illustration- ում և L'Architecte- ում։ Գևրեկյանն այս անգամ լավ ներգրավված էր CIAM-ում և անցել էր ավելի ֆունկցիոնալ ոճի։ Այդ ժամանակից ի վեր տունը շատ փոփոխված է և բաժանվել է երկու մասի
։

Ընթերցանություն նրա աշխատանքի մասին 

Դժվար է պարզել, թե արդյոք դա նկարչի մտադրությունն էր, ինչ վերաբերում է հետագա այգիներին։ Ինչպես նշում է Imbert- ը «գրավոր ապացույցների անբավարարության պատճառով, պարտեզի դիզայներների մտադրությունները հիմնականում մնում են չհաստատված, որ նրանք բարձր են գնահատել կուբիստական ​​շարժման հետևանքները իրենց դաշտի համար, այնուամենայնիվ, առավել համոզիչ է (Imbert 1997 էջ 169)։ Քննադատելով գործը, որպես չափազանց բառացի թարգմանություն, կուբիստական ​​նկարչությունը թե՛ անարդար է, և թե՛ ընկալելի է (և սովորաբար հիմնված է Ուեսլիի քննադատության կամ նման գաղափարների վրա)։ Չնայած նրա գեղարվեստական հիմնական միջոցը գեղանկարչությունն էր, Գևրեկյանը նախագծեց ավելի շատ ազդեցություններով, քան կուբիստական նկարչությունը և ժամանակակից լրատվամիջոցների ու տեխնիկայի ավելի մեծ պատկերացումը, քան իրեն հաճախ վստահվում էր։

Ջորջ Դոդդսը տալիս է Դրախտի պարտեզի այս ընթերցումը. «Դրախտի պարտեզը իդեալականացված և մեկուսացված սահման է, որոնցում դրախտի չորս գետերը ներկայացնող ջրային տարրը տարածությունը բաժանում է չորս հավասար տեղամասերի»։ (Dodds 2002 էջ 192) «Միջագետքի վաղ շրջանի բնակիչները երկինքը ընկալում էին որպես եռանկյունի և պատկերում էին այն որպես լեռ։ Լուսինը, որը հանգստություն էր բերում անողոք արևից, պատկերվում էր որպես ծառ լեռան վերևում։ Քանի որ ծառերը նշանակում են կյանք տվող,ուստի լուսնի ծառի բուսահյութը պետք է ջուր լինի՝ կյանքի էություն»։ (Dodds 2002 էջ 192-193) Գևրեկյանը մետաղի ոլորտը օգտագործում է որպես լուսնի և ծառի ներկայացուցիչ, մի տեխնիկա, որը նա օգտագործում է հետագա ձևավորումներում։ Ծառը սնուցում է «ջուրը» ներքևի լողավազաններում և դրա սահմաններից դուրս գտնվող բույսերով։

Գեևրեկյանն օգտագործում է աքսիոմետրիկը, որը հանրաճանաչ ճարտարապետական ​​տիպ է, որտեղ բոլոր չափումները հավատարիմ են մնում իդեալականացված տեսքին։ Նա այս գաղափարը հետագայում զարգացնում է Ռոբերտ և Սոնիա Դելաունայների հետ, որոնց սիմվոլիստական ​​արվեստը նա է նկարում և որի հետ էլ հետագայում աշխատում է՝ ստեղծելու պուրիստական ​​շարժումը։

Աշխատանքներ 

 1923, «Au Sacre du Printemps»,Փարիզ
 Երկու աշխատանք ժամանակակից դեկորատիվ և արդյունաբերական արվեստների միջազգային ցուցահանդեսից
 «Boutique Simultané» Սոնյա Դելոնեի համար
 «Jardin d'eau et de lumière», ժամանակավոր պարտեզ, Փարիզ
 1926, Կուբիստական այգի
 1927, Վիլլա Հեյմ, Մադրիդի պողոտա 17, Փարիզ
 1930-1932, Տներ, Վիեննա
 1933-1937, պետական և մասնավոր շենքեր Թեհրանում, որոնցից մի քանիսը կառուցվել են այն բանից հետո, երբ Գևրեկյանը հեռացավ Իրանից
 «Vilā Siāsi»
 «Vilā Panāhi»
 «Vilā Firuz»
 «Villa Ch. Kosrovani»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԵՎՐԵԿՅԱՆ

Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Հայ ճարտարապետներ