Հրաձգություն Կոլորադո Սփրինգսում

Կոլորադո Սփրինգսում (ԱՄՆ, Կոլորադո նահանգ) հրաձգությամբ միջադեպը տեղի է ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ի ցերեկը։ 57-ամյա Ռոբերտ Լյուիս Դիարը՝ զինված հրազենով, հարձակվել է Ընտանիքի պլանավորման կենտրոնի վրա, որը պատկանում է Planned Parenthood կազմակերպությանը, այնուհետև փոխհրաձգություն է սկսվել դեպքի վայր ժամանած ոստիկանների հետ։ Մի քանի ժամ տևած դիմակայությունից հետո անվտանգության ուժերը գրոհել են շենքի վրա, որից հետո հարձակվողը հանձնվել է։ Հարձակման արդյունքում զոհվել է երեք մարդ, այդ թվում՝ մեկ ոստիկան, ևս 9-ը տարբեր աստիճանի ծանրության վնասվածքներ են ստացել։

Հետաքննության ընթացքում հնարավոր եղավ պարզել, որ Դիարը աբորտի մոլի հակառակորդ էր և հարձակվել էր Ընտանիքին պլանավորման կենտրոնի վրա, քանի որ այնտեղ նման տեսակի վիրահատություններ էին իրականացվում։ Դատի ընթացքում հանցագործը ընդունել է իր մեղքը և հայտարարել, որ ինքը «պայքարել է երեխաների համար»։ Կատարված հոգեբուժական փորձաքննությունը պարզել է Դիարի անմեղսունակությունը, և 2016 թվականի մայիսի 11-ին նա դատարանի կողմից ճանաչվել է դատապարտման ոչ ենթակա՝ անգործունակության պատճառով և ուղարկվել հարկադիր բուժման։

Հարձակումը ամերիկյան հասարակության ուշադրությունը հրավիրեց այն հակասությունների վրա, որոնք երկրում զարգացել են աբորտի խնդրի հետ կապված։ Եվս մեկ անգամ ամենաբարձր մակարդակով հարց բարձրացվեց ռազմական զենքի կիրառման նկատմամբ վերահսկողությունը ընդլայնելու անհրաժեշտության մասին։

Նախադրյալներ 
Planned Parenthood Federation of America (PPFA) կամ Planned Parenthood-ը ամերիկյան ոչ առևտրային կազմակերպություն է, վերարտադրողական առողջության ոլորտում ծառայությունների խոշորագույն մատակարար, ներառյալ՝ հղիության արհեստական ընդհատման ծառայությունները։ Հիմնադրվել է 1916 թվականին Նյու Յորքի Բրուքլին բնակավայրում բուժքույր և հասարակական գործիչ Մարգարետ Սենգերի կողմից։ 2015 թվականի վերջի դրությամբ ԱՄՆ-ի ամբողջ տարածքում ունեցել է 59 մասնաճյուղ և 700 կլինիկա։

Planned Parenthood-ը բազմիցս քննադատության է ենթարկվել աբորտների, պահպանողականների և կրոնական գործիչների դեմ շարժումների ներկայացուցիչների կողմից։ 2015 թվականի առաջին կեսին ամերիկյան հասարակությունում բուռն քննարկումներ են ծավալվել մի քանի տեսագրությունների շուրջ, որոնցում իբր ապացույցներ էին պարունակվում, որ PPFA-ն, խախտելով օրենսդրությունը, բժշկական հետազոտությունների համար աբորտային նյութ է վաճառում։ «Լավ խմբագրված և ապատեղեկատվական տեսանյութերի հայտնվելուց հետո մենք գրանցեցինք ատելության և սպառնալիքների աննախադեպ աճ Planned Parenthood-ի դեմ։ Մենք վախենում էինք, որ ի վերջո դա կհանգեցնի բռնության, որին ականատես եղանք այսօր», - պատմել են կազմակերպությունում Կոլորադո Սփրինգս քաղաքում տեղի ունեցած հրաձգության միջադեպից հետո։ 

Կոլորադոյի արևելքում գտնվող Կոլորադո Սփրինգս քաղաքում աբորտի հակառակորդները բազմիցս բոյկոտել են Planned Parenthood-ի տեղական Ընտանիքի պլանավորման կենտրոնի գործունեությունը։ Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ հաստատությունը տեղափոխվեց նոր շենք, որը մշտապես անվանվեց «ամրոց», քանի որ այն լավ պաշտպանված էր ցուցարարներից։

Հանցագործի ինքնություն 

Ռոբերտ Լյուիս Դիար կրտսերը () ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 16-ին Հարավային Կարոլինա նահանգում, մեծացել է Կենտուկի նահանգի Լուիսվիլ քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Ռոբերտ Լյուիս Դիար ավագը, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում, իսկ հետո 40 տարի աշխատել է ծխախոտ արտադրող՝ Liggett & Myers Tobacco Company ընկերությունում։

Դիարը կրթություն է ստացել Միդվեստերն քոլեջում (Այովա նահանգ), վարել է մեկուսացված ապրելակերպ և աշխատել որպես արվեստի անկախ դիլեր։ Որոշ ժամանակ ապրել է Հյուսիսային Կարոլինայի լեռներում, որտեղ փոքրիկ խրճիթ էր կառուցել։ Հրաձգության միջադեպից առաջ տղամարդը տեղափոխվել էր Կոլորադոյի Հարթսել քաղաք, որտեղ ապրել է 6 հազար դոլարով գնված հողամասում գտնվող ավտոքարշակում։ Ռոբերտի հետ շփվող մարդիկ նրան նկարագրում էին որպես անդեմ և ոչ մարդամոտ մարդ, ում խոսքը ծայրահեղ անկապ էր։ Ջեյմս Ռասելը, ով ապրում Էր Հյուսիսային Կարոլինայում, Դիարի հարևանությամբ, նշում էր, որ նա քիչ էր շփվում և խուսափում էր նայել զրուցակցի աչքերին։

Դիարն ամուսնացել է երկու անգամ։ Առաջին անգամ ամուսնացել է 1979 թվականի դեկտեմբերին Քիմբերլի Անն Դիար անունով կնոջ հետ, որը 1980 թվականին նրանից որդի է ունեցել՝ Մեթյու անունով։ Երեք տարի անց ամուսինները բաժանվել են, սակայն ամուսնալուծությունը պաշտոնապես ձևակերպվել է միայն 1985 թվականի սեպտեմբերին։ Ամուսնալուծությունից երեք ամիս անց Դիարն ամուսնացել է Բարբարա Էնն Մեշերի հետ, սակայն նրանց հարաբերությունները չեն ստացվել․ 1986 թվականի նոյեմբերին Ռոբերտը և նրա նախկին կինը որդի են ունեցել՝ Էնդրյուին, իսկ 1990 թվականին նրանից որդի է ունեցել Պամելա Ռոսը, ով հետագայում դարձել է նրա երրորդ կինը։ Բացի բազմաթիվ արտամուսնական կապերից, իրավիճակը բարդացնում էր ֆինանսական դժվարությունները, և այս ամենը, ի վերջո, հանգեցրել են նրան, որ Բարբարան և Ռոբերտը բաժանվել են։ Նրանց ամուսնալուծությունը վերջնականապես ձևակերպվել է 1994 թվականի հունիսին։ Պամելա Ռոսի հետ ամուսնությամբ նա ապրել է մինչև 2001 թվականի նոյեմբերը։

Դիարը բազմիցս խնդիրներ է ունեցել օրենքի հետ։ 1991 թվականի մայիսին նա ձերբակալվեց և դատապարտվեց Չարլսթոնում՝ ապօրինի սառը զենք կրելու և լիցքավորված զենք պահելու համար։ 1992 թվականի նոյեմբերի 29-ին, տղամարդու երկրորդ կնոջ խոսքով, նա բռնաբարել է նրան՝ սպառնալով դանակով։ Դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ, սակայն Դիարին որևէ մեղադրանք չի առաջադրվել։ 1997 թվականին, ըստ ոստիկանական փաստաթղթերի, Ռոբերտը հարձակվել է իր երրորդ կնոջ վրա, սակայն կոնֆլիկտն ավարտվել է հաշտությամբ։ 2003 թվականին Դիարը ձերբակալվել և մեղադրվել է կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի մեջ, սակայն դատարանում մեղավոր չի ճանաչվել։

Ամուսնալուծության դատական փաստաթղթերում Դիարի երկրորդ կինը նշել է, որ տղամարդը իրեն դասել է ավետարանական քրիստոնյաների շարքին, բայց ոչ թե «իր գործողություններով հետևել է Աստվածաշնչին», այլ կարծել է, որ մինչ նա կփրկվի, կարող է անել այն ամենը, ինչ կամենում է։ Ռոբերտին ճանաչող մարդիկ նշում էին, որ նա դեմ էր աբորտներին, ինչպես նաև իրեն համարում էր «Աստծո բանակ» ահաբեկչական կազմակերպության անդամ, որը մի քանի հարձակում էր գործել նման գործողություններ իրականացնող կլինիկաների դեմ։

Իրադարձությունների ընթացք 
2015 թվականի նոյեմբերի 27-ի առավոտյան Դիարը, զինված կիսաավտոմատ հրացանով, իր ավտոմեքենայով եկել է Planned Parenthood-ին պատկանող Ընտանիքի պլանավորման կենտրոն։ Ըստ կլինիկայի աշխատակիցների՝ առաջին կրակոցները հնչել են դեռ դրսում։ «Նա նայեց ուղիղ իմ դեմքին, նա նշան բռնեց իմ գլխի վրա։ Ես տեսա նրա աչքերում… քարե սառը դեմքը»,-հիշել է 61-ամյա Օզի Լիկանոն, որը տուժել էր հարձակման ժամանակ։ Հանցագործը կրակ է բացել Լիկանոյի մեքենայի վրա, երբ նա գտնվում էր դրա մեջ, ինչի արդյունքում տղամարդը վնասվածք էր ստացել առջևի ապակու կտորներից։

911 ծառայությանն առաջին ահազանգը ստացվել է ժամը 11:38-ին (MST): Հարձակվողը նկարագրվել է որպես երկարափող զենք և որսորդական հանդերձանք ունեցող մարդ։ Դեպքի վայր ժամանած առաջին ոստիկանները Դիարի կողմից հարձակման են ենթարկվել շենքին մոտենալու փորձի ժամանակ, իսկ փոխհրաձգության ընթացքում հանցագործին հաջողվել է սպանել մեկին և վիրավորել մի քանի ուժայինների։

Կրակոցների վայր են ժամանել տեղի տասնյակ ոստիկաններ, Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի գործակալները, բժիշկները, հրշեջները, ինչպես նաև Էլ Պասո շրջանի շերիֆի գրասենյակի աշխատակիցները, ընդ որում, Վաշինգտոնում ՀԴԲ-ի գործակալները, ինչպես հաղորդել Է The New York Times թերթը, «անակնկալի են եկել» և հարձակումից հետո մի քանի ժամվա ընթացքում քիչ տեղեկություններ են ունեցել տեղի ունեցածի մասին։ Դեպի կենտրոն տանող ճանապարհները փակվել են, սկսվել է այն մարդկանց տարահանումը, ովքեր չէին հասցրել լքել Կենտրոնը։ Կլինիկայի որոշ աշխատակիցներ և հիվանդներ թաքնվել են անվտանգության սենյակներում, որոնք հատուկ նախատեսված են եղել տարբեր սպառնալիքների դեպքում օգտագործման համար։ Մերձակա շենքերի բնակիչները չեն տարհանվել, սակայն նրանց խնդրել են դուրս չգալ փողոց, իսկ մոտակա առևտրի կենտրոնի այցելուներին հրահանգվել է մնալ ներսում մինչև ուժային գործողության ավարտը։ ԶԼՄ-ների տեղեկություններով՝ ուժայիններին օգնության խնդրանքով դիմել է տեղի բնակիչը՝ ատրճանակով և զինամթերքով, սակայն սպաները նրան հրամայել են անհապաղ հեռանալ վտանգավոր գոտուց։

Դիարի և ուժայինների դիմակայությունը տևել է մի քանի ժամ։ Այդ ընթացքում ոստիկաններին հաջողվել է միանալ Կենտրոնի շենքի ներսում գտնվող տեսախցիկներին, ինչի շնորհիվ նրանք կարողացել են հետևել հանցագործի տեղաշարժերին ներսում, ինչպես նաև պարզել, թե որտեղ են գտնվում կլինիկայի ոչ տարհանված աշխատակիցներն ու հիվանդները։ Ժամը 16:50-ի սահմաններում SWAT հատուկ ստորաբաժանման մարտիկները զրահապատ ավտոմեքենայով մտել են շենքի նախասրահ՝ կոտրելով դռների երկու համակարգերը, որից հետո Դիարը, որը հայտնվել էր թակարդում, ենթարկվել է ոստիկանների հորդորներին հանձնվել և վայր է դրել զենքը։

Մոտավորապես ժամը 16:52-ին Դիարը ձերբակալվել է։ Ուժայիններն անմիջապես ձեռնամուխ են եղել դեպքի վայրի զննմանը, քանի որ տեղեկություն էր ստացվել, որ տղամարդը, հնարավոր է, Կենտրոնի շենք է տարել ինչ-որ «վտանգավոր սարքեր»։ Կատարվել է նաև հանցագործի ավտոմեքենայի զննություն, ըստ որոշ տեղեկությունների, դրանում գտնվել են պրոպանի բալոններ, որոնք, ըստ իրավապահների, Դիարը մտադիր է եղել պայթեցնել։

Զոհեր և վիրավորներ 
Հարձակման հետևանքով զոհվել է երեք մարդ՝ 44-ամյա ոստիկան Գարեթ Սուեյզին, 29-ամյա Քի Արեյ Ստյուարտը և 35-ամյա Ջենիֆեր Մակովսկին։
 Գարեթ Սուեյզին ծնվել էր 1971 թվականի նոյեմբերի 16-ին Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում։ Երիտասարդ տարիքում բազմիցս մասնակցել էր գեղասահքի ազգային առաջնություններին և զբաղեցրել մրցանակային տեղեր, հրաձգության միջադեպի պահին ծառայում էր Կոլորադո Սփրինգսի Կոլորադոյի համալսարանի ոստիկանության բաժնում։ Ամուսնացած էր, երկու երեխաների հայր էր։ Սուեյզին առաջիններից էր, որ եկել էր հարձակման ազդանշանը ստանալուն պես և զոհվեց Դիարի հետ փոխհրաձգության ժամանակ։
 Քի Արեյ Ստյուարտը Իրաքի պատերազմի վետերան է եղել, 2005 թվականից մինչև 2007 թվականը ծառայել է ԱՄՆ Ֆորտ-Հուդ գլխավոր ռազմակայաններից մեկում, և կարճ ժամանակով՝ 2013 թվականին բանակը թողնելուց առաջ՝ Ֆորտ-Կարսոնի բազայում։ Նրան կրակել են այն պահին, երբ նա փորձում էր վազել դեպի շենքի կենտրոն, որպեսզի հրաձգության մասին նախազգուշացնի այնտեղ գտնվող մարդկանց։
 Ջենիֆեր Մակովսկին երկու երեխաների մայր էր։ Կինը կլինիկա էր եկել ընկերոջն ուղեկցելու համար։

Տարբեր աստիճանի ծանրության վերքեր են ստացել 9 մարդ, այդ թվում՝ 5 ոստիկան։

Հետաքննություն և դատավարություն 
Դեպքի հետաքննությանը մասնակցել են Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի և Ալկոհոլի, ծխախոտի, հրազենի և պայթուցիկ նյութերի բյուրոյի աշխատակիցները։ Դիարի մոտիվները պարզելու ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվել, քանի որ ձերբակալության ժամանակ նա «քաոսային հարցազրույց» է տվել, որում ասել է «Այլևս ոչ մի մանկական օրգաններ» արտահայտությունը և բացասաբար է արտահայտվել գործող կառավարության մասին։

2015 թվականի նոյեմբերի 30-ին Դիարին մեղադրանք է առաջադրվել, որը ներառում էր 179 կետ, որոնցից մի քանիսով մահապատիժ էր սպառնում։ Այդ պահին Էլ Պասոյի շրջանի բանտում գտնվող տղամարդը դատարանի առաջ կանգնել է տեսակապով, իսկ մեղադրանքի հրապարակումից հետո դատավորին պատասխանել է, որ ինքը հարցեր չունի։ Դիարին հանրային պաշտպան էր նշանակվել Դենիել Քինգը, որը նախկինում հանդես է եկել որպես Ջեյմս Հոլմսի փաստաբան Օրորա քաղաքի կինոթատրոնում զանգվածային սպանության գործով։

Գործը քննվել է Կոլորադո նահանգի 4-րդ շրջանային դատարանում՝ դատավոր Գիլբերտ Մարտինեսի կողմից։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 9-ին տեղի է ունեցել առաջին նիստը, որտեղ ամբաստանյալն ընդունել է իր մեղքը, սակայն զղջում չի հայտնել, նյարդայնացած է եղել և բազմիցս բարձրացրել է ձայնը՝ խոսելով Մարտինեսի հետ։ Տղամարդը պնդել է, որ «պայքարել է երեխաների համար»՝ պատճառաբանելով, որ հարձակումն ուղղված է եղել հղիության արհեստական ընդհատման գործողությունների դեմ, որոնք անցկացվել են Ընտանիքի պլանավորման կենտրոնում, ինչպես նաև դատավորին առաջարկել է հաշվի առնել, թե քանի երեխա պետք է զոհվեր այդ կլինիկայում անցկացվող աբորտների հետևանքով։

Հետագա լսումների ընթացքում Դիարը կտրուկ կերպով դժգոհություն է հայտնել իր պաշտպանից՝ նրան մեղադրելով Planned Parenthood-ի հետ դավադրության մեջ, և հրաժարվել է հոգեբուժական հետազոտություն անցնել։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 23-ի նիստում ամբաստանյալը պահանջել է ազատել իր փաստաբանին և հայտարարել, որ ցանկանում է օգտվել իրեն ինքնուրույն պաշտպանելու սահմանադրական իրավունքից։ Դատավորը, լսելով Դիարի փաստարկները, նրան ուղարկել է հոգեբուժական փորձաքննության, որտեղ մասնագետները պետք է որոշեին, թե արդյոք նա գործունակ է՝ դատարանում ինքն իրեն ներկայացնելու համար։

2016 թվականի մայիսի 11-ին Դիարը ճանաչվել է անգործունակ և ոչ ենթակա դատապարտման։ Դատավորը որոշել է, որ դատաքննությունը պետք է դադարեցվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ մեղադրյալը համապատասխան հոգեբուժական բուժում չի անցել, ընդ որում, եթե մասնագետները հետագայում նրան մեղսունակ համարեն, ապա գործընթացը կվերսկսվի։ Հանցագործն անորոշ ժամանակով ուղարկվել է Կոլորադոյի պետական հոգեբուժարան։

Արձագանք 
ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման դեպքի մասին տեղեկացվել է Ազգային անվտանգության հարցերով իր խորհրդական Լայզա Մոնակոյից, իսկ ավելի ուշ հանդես է եկել միջադեպի դատապարտմամբ։ «Սա նորմալ չէ, և մենք չենք կարող թույլ տալ, որ սա դառնա նորմ <…> Բավական է, ուրեմն՝ բավական է»,-հայտարարել է նա։ Օբաման, ով ավելի վաղ բազմիցս առաջարկել էր խստացնել երկրում հրազենի նկատմամբ վերահսկողությունը, հերթական անգամ կոչ է արել վերանայել զենքի կիրառման գործող քաղաքականությունը։

Մենք դեռ չգիտենք, թե ինչն է եղել այսպես կոչված մոտիվը, որով առաջնորդվել է այդ զինված մարդը, ով մարտական զենքից կրակ է բացել, սպանել, վիրավորել և պատանդ է վերցրել  12 մարդու Կոլորադոյի Ընտանիքի պլանավորման կլինիկայում։ Բայց մենք գիտենք, որ նա սպանել է ոստիկանի և երկու քաղաքացու, որոնց այդ ոստիկանը փորձել է պաշտպանել։ Մենք գիտենք, որ իրավապահ մարմինների աշխատակիցները փրկում են մարդկանց կյանքը։ Դա տեղի է ունենում ամեն օր ամբողջ Ամերիկայում։ Եվ մենք գիտենք, որ շատ ամերիկացիներ ու նրանց հարազատները ստիպված են վախենալ իրենց կյանքի համար։

ԱՄՆ-ի գլխավոր դատախազ Լորետա Լինչը հարձակումը որակել է որպես «հանցագործություն առողջապահության ծառայություններ ստացող կանանց, իրավապահ մարմինների դեմ, որոնք ձգտում են պաշտպանել և ծառայել նաև այլ անմեղ մարդկանց» և խոստացել է գործի դնել արդարադատության նախարարության բոլոր ռեսուրսները տեղի ունեցածը հետաքննելիս։

«Ինչպես և շատ ամերիկացիներ, մենք անհանգստացած ենք, որ ծայրահեղականները պայմաններ են ստեղծել, որոնք նպաստում են այս երկրում ահաբեկչության տարածմանը։ Մենք երբեք չենք հրաժարվի անվտանգ, բարենպաստ պայմաններում բժշկական ծառայություններ մատուցելուց այն մարդկանց, որոնց պետք են այդ ծառայությունները և ովքեր վստահում են մեզ»,- հայտարարել է Planned Parenthood-ի տեղական բաժանմունքի ղեկավար Վիկի Քոուերթը։

Քոուերթը, ինչպես նաև Արկանզաս նահանգի նախկին նահանգապետ Մայք Հաքաբին, միջադեպը անվանել են «ներքին ահաբեկչության ձև»։ Այս տերմինը կանանց՝ հղիությունն ընդհանելու իրավունքը պաշտպանող փաստաբաններն օգտագործել են ավելի վաղ, երբ 2015 թվականի հոկտեմբերին NARAL շարժման կողմնակիցները սկսեցին տարածել խնդրագիր, որը հասցեագրված է ԱՄՆ արդարադատության նախարարությանը, որտեղ առաջարկվում էր առանձին կատեգորիայի մեջ առանձնացնել աբորտներ կիրառող կլինիկաների վրա հաճախակի դարձած հարձակումները։ «Տեխնիկապես «ներքին ահաբեկչություն» տերմինն արտացոլում է երկրի քաղաքացիների որոշակի կատեգորիայի դեմ բռնության կիրառում՝ նրանց կայացրած որոշումների վրա ազդելու նպատակով։ Եվ մենք պահանջել ենք այդ կատեգորիան ճանաչել՝ մինչև Կոլորադոյի սարսափելի միջադեպը»,- նշել է NARAL-ի փոխնախագահ Սաշա Բրյուսը։

Տեղի ունեցածին արձագանքել են ԱՄՆ-ի նախագահի թեկնածուները՝ Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Դոնալդ Թրամփը Դիարին «մոլագար» է անվանել, իսկ Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Հիլարի Քլինթոնը Twitter-ի էջում իր համերաշխությունն է հայտնել Planned Parenthood-ին։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 
 

Սպանություններ ԱՄՆ-ում
2015 սպանություններ