Արտոնագիր

Արտոնագիր ( «իրավունք»), որոշակի գործողություններ կատարելու իրավունքի թույլտվություն, որը կարող է վավերացվել (հաստատվել) համանուն փաստաթղթով։ Գործնականում արտոնագիր կրճատ անվանում են նաև արտոնագրման պայմանագրերը (համաձայնագրերը), որոնք նախատեսում են մասնավոր իրավունքի արտոնագրերի տրամադրում, օրինակ՝ շինարարության արտոնագիր (թույլտվություն)։

Արտոնագրում՝ արտոնագիր տալու գործընթաց։

Արտոնագրող՝ արտոնագրված համաձայնագրի կողմ, որը մյուս կողմին` լիցենզիատին, տրամադրում է արտոնագրի օբյեկտից օգտվելու իրավունք (գյուտ, տեխնոլոգիա, տեխնիկական փորձ և արդյունաբերական կամ մտավոր սեփականության այլ ձևեր)։

Թույլատրագրյալ՝ իրավաբանական անձ կամ անհատ ձեռնարկատեր, որը ստացել է գործունեության որոշակի տեսակ իրականացնելու արտոնագիր։

Արտոնագրի պայմաններ՝ արտոնագրի վավերության պայմաններ։

Լիցենզիատ (Ֆրանսիայում)՝ քոլեջներում դասավանդելու իրավունք։

Բիզնեսում 
Գործունեության որոշ տեսակներ արտոնագրված են, այսինքն՝ թույլատրվում է դրանցով զբաղվել միայն իշխանություններից նախնական թույլտվություն՝ արտոնագիր, ստանալուց հետո։

Պատենտային իրավունքի մեջ 
Պատենտային արտոնագիրը կամ արտոնագրային պայմանագիրը մի պայմանագիր է, որը պարունակում է արտոնագրի սեփականատիրոջ թույլտվությունն օգտագործել իրեն պատկանող գյուտը (օգտակար մոդելը, արդյունաբերական նմուշը) ​​մեկ այլ անձի։ Արտոնագրային պայմանագրով արտոնագրային սեփականատերը (արտոնագրող) պարտավորվում է պաշտպանված գյուտի, օգտակար մոդելի, արդյունաբերական նմուշի օգտագործման պայմանագիրը նախատեսված չափով տրամադրել մեկ այլ անձի (թույլատրագրյալ), իսկ վերջինս ստանձնում է համաձայնագրով պայմանավորված վճարումներ կատարել արտոնագրողին և (կամ) կատարել պայմանագրով նախատեսված այլ գործողություններ։

Բացառիկ արտոնագրով թույլատրագրյալին փոխանցվում է գյուտի, օգտակար մոդելի, արդյունաբերական նմուշի օգտագործման իրավունքը պայմանագրով նախատեսված սահմաններում, իսկ արտոնագրողը պահպանում է դրա օգտագործման իրավունքը թույլատրագրյալին չփոխանցված մասում։ Ոչ բացառիկ արտոնագրով արտոնագրողը, գյուտը, օգտակար մոդելը կամ արդյունաբերական նմուշը օգտագործելու իրավունք տալով թույլատրագրյալին, պահպանում է արտոնագրով հաստատված բոլոր իրավունքները՝ ներառյալ արտոնագրեր տրամադրելը երրորդ կողմին։

Արտոնագրային իրավունքների չարաշահումը կանխելու համար (մասնավորապես` գյուտի արտոնագրատիրոջ կողմից չօգտագործելը կամ անբավարար օգտագործումը, ինչը կհանգեցնի շուկայում համապատասխան ապրանքների անբավարար մատակարարման կամ կախված արտոնագրի օգտագործումը սահմանափակելու, այսինքն` այն դեպքում, երբ արտոնագրի սեփականատերը չի կարող օգտագործել այն գյուտը, որի բացառիկ իրավունքն ունի՝ չխախտելով մեկ այլ արտոնագրի սեփականատիրոջ իրավունքները) հնարավոր է տալ պարտադիր արտոնագիր, որը գյուտի օգտագործման իրավունքը փոխանցում է երրորդ անձին կամ կազմակերպությանը առանց սեփականատիրոջ համաձայնության։

Պարտադիր լիցենզավորումը նախատեսված է TRIPS համաձայնագրում և, մասնավորապես, առաջարկվում է օգտագործել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը` որպես Ուղևորությունների համաձայնագրի և Հանրային առողջության մասին Դոհայի հռչակագրի իրականացման մաս (Doha declaration on the trips agreement and public health)։

Հեղինակային իրավունքի մեջ 
Հեղինակային իրավունքի ոլորտում արտոնագիր կոչվում է արտոնագրային պայմանագիրը, այսինքն՝ այն համաձայնագիրը, որով բացառիկ իրավունքի սեփականատերը թույլատրագրյալին շնորհում է օգտագործման իրավունք (իրավունքը պատճենել, տարածել պատճեները, մշակել, փոխանցել և օրենքով նախատեսված այլ բացառիկ հեղինակային իրավունքներ) սահմանված կարգով աշխատելու համար։ 

Համակարգչային ծրագրի օգտագործման իրավունքը տրամադրելիս արտոնագրային պայմանագիր կնքելու հատուկ ընթացակարգը հնարավոր է անուղղակի գործողություններ կատարելով (օրինակ` ծրագրի կրկնօրինակի կրիչի փաթեթը բացելով), որոնք միանշանակ մեկնաբանվում են որպես համաձայնություն արտոնագրի պայմանների հետ։  

Ազատ ծրագրաշարում կամ բաց կոդով ապահովագրության մեջ օգտագործվող արտոնագրերը մշակող համայնքի արձագանքն են ծրագրային ապահովման հեղինակային իրավունքի պահպանմանը և որոշակի իրավունքներ անվճար շնորհում են յուրաքանչյուրին, ով ստանում է օրինակ։

Օրինականորեն ստեղծված արտոնագրային պայմանագրի պայմաններին համապատասխան կամ իրավատիրոջ կողմից ինքնուրույն ստեղծված ստեղծագործությունների պատճեները խոսակցականորեն կոչվում են արտոնագրված։ Պատճեները, որոնց ստեղծումը ենթադրում է բացառիկ հեղինակային իրավունքի խախտում, կոչվում են կեղծված կամ, խոսակցական լեզվով ասած, ծովահենական։

Այլ ոլորտներում 
«Արտոնագիր» կոչվում է գործունեության այլ տեսակների պաշտոնական թույլտվությունը, օրինակ՝
 վայրի կենդանիների և թռչունների որսի թույլտվություն,
 ձկնորսության թույլտվություն,
 տրանսպորտային միջոց վարելու թույլտվություն («վարորդական իրավունք»),
 շինթույլտվություն,
 զենք պահելու կամ կրելու թույլտվություն,
 պետական ​​գաղտնիք ստեղծելու, մշակելու, պաշտպանելու թույլտվություն,
 որոշակի ռադիոհաճախականության տիրույթում աշխատելու թույլտվություն։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Леонтьев Б. Б., Мамаджанов Х. А. Лицензирование научно-технических разработок и передача технологий. — М., Офсер-Принт, 2013. — 136 с.
Արտոնագրեր
Իրավունք