Ջեյմս Օտիս

Ջեյմս Օտիս (, ), ամերիկացի իրավաբան և պամֆլետիստ, քաղաքական գործիչ ԱՄՆ անկախության պատերազմի տարիներին։ Օրենսդիր մարմնի անդամ Մասաչուսեթսից։ Նրա կողմից հռչակված «Չկան հարկեր առանց ներկայացուցչության» սկզբունքը դարձել է ամերիկացի հայրենասերների կարգախոսը Մեծ Բրիտանիայից անկախության համար պայքարում։

Կենսագրություն 
Ջեյմս Օտիսը ծնվել է 1725 թվականի փետրվարի 5-ին, Մասաչուսեթս նահանգի Բառնստաբլ քաղաքում։ Ջեյմսը գնդապետ և հայտնի փաստաբան Ջեյմս Օտիս Ավագի և Մերի Էլլինի երկրորդի երեխան էր, ովքեր ընդհանուր ունեին տասներեք երեխա։ Նրա քույրը՝ Մերսի Օտիս Ուորենը, հայտնի է նաև որպես անկախության պայքարի ակտիվ մասնակից, բանաստեղծ և առաջին ֆեմինիստներից մեկը։ 1743 թվականին Օտիսն ավարտել է Հարվարդը և դարձել Բոստոնի լավագույն իրավաբաններից։ Նա մի քանի տարի զբաղվել է փաստաբանական գործունեությամբ Պլիմուտում։ 1755 թվականին Ջեյմսը ամուսնացել է Ռութ Քանինգհեմի՝ հարուստ վաճառականի դստեր հետ, որի օժիտը գերազանցում էր 10,000 ֆունտ ստեռլինգը։ Նրանց ամուսնության ընչացքում երեք երեխա են ունեցել՝ Ջեյմսը, Էլիզաբեթը և Մերին։ Հայտնի է, որ Ռութ Կանինգհեմը ռոյալիստ էր և «Համոզված Թորի», բայց դա չի խանգարել Ջեյմսին նրան համարել իր սիրելի կինը։ Փիլիսոփա և տնտեսագետ Ջոն Ադամսը համարվում էր Օտիսի ընտանիքի ընկերը։

Պայքար գաղութարարների իրավունքների համար 
1760 թվականին Ջեյմս Օտիսը նշանակվել է ծովային դատարանի վերահսկիչ, բայց նա ինքնակամ հրաժարական է տվել, երբ նրա հորը մերժել են տալ գլխավոր դատարանի խոստացված պաշտոնը պետական դատարանում։ Օտիսը, պաշտպանելով բոստոնյան վաճառականների շահերը, Գերագույն դատարանում պայքար է սկսել աջակցության հրամանների դեմ, որը գաղութարարներին պարտավորեցնում էր մայրաքաղաքի ցանկացած ներկայացուցչի իրենց տները թողնել և անվիճելիորեն կատարել նրա բոլոր պահանջները։ Այսպիսով սկսվել է գաղութարարների պայքարը իրենց իրավունքների համար, որում կարևոր դեր խաղացին փաստաբանները։ 1761 թվականի փետրվարին Օտիսը մի քանի ժամ ելույթ է ունեցել Բոստոնի քաղաքային խորհրդում աջակցության հրամանների կատարման գործադրման թերթերի չեղարկման համար։

Ջեյմս Օտիսը հսկայական ժողովրդականություն է վայելել անկախության և գաղութարարների իրավունքների հայրենասեր կողմնակիցների շրջանում։ 1765 թվականին նա ճնշող մեծամասնությամբ ընտրվել է  Կոնգրեսում պատվիրակ Մասաչուսեթսից, որտեղ նա մնացել է չորս տարի, մինչև որ նա դարձել է փողոցային հանցագործության զոհ։ Ջեյմս Օտիսի վրա անհայտ հարձակվողը կրակել է գլխին, և նա կորցրել է առողջ դատողությունը։ Նա մահացել է 58 տարեկան հասակում 1783 թվականին կայծակի հարվածից, երբ կանգնած էր իր ընկերոջ տան շեմին։

«Չկան հարկեր առանց ներկայացուցչության» 
Գաղութարարների պայքարը հանուն իրավունքների կարևոր քայլ է անկախության պատերազմի մեկնարկի ճանապարհին։ Բողոքների պատճառով 1766 թվականին չեղարկվել է դրոշմանիշների մասին օրենքը, բայց խտրական այլ օրենքներ շարունակել են գործել։ Խոսքն ընտրվել է որպես խտրականության դեմ պայքարի հիմնական զենք։ Ելույթներն ու այսպես կոչված պամֆլետային գրականությունը նպատակ ուներ հասարակ մարդկանց մեջ վրդովմունք առաջացնել մետրոպոլիայի քաղաքականության դեմ և նրանց ուղղորդել Անգլիայի դեմ պայքարին։ Հիմնական կարգախոսն էր «Չկան հարկեր առանց ներկայացուցչության»՝ նշելով Օտիսի և նահանգների բնակիչների դիրքորոշումը։

Օտիսը խոսել է բնական օրենքի դիրքերից, որը, նրա կարծիքով, վեր է թագավորական իշխանությունից և ապահովում է գաղութի և մայրաքաղաքի բնակիչների հավասարությունը։ Որպես փաստաբան՝ նա պնդում էր, որ Հապեաս Կոռպուս Ակտը՝ կամայականություններից մարդու պաշտպանության երաշխավորը, և Իրավունքի մասին նախագիծը պետք է հավասարապես տարածվեր ամերիկացիների վրա։ Ելույթներում և պամֆլետներում նա ցույց էր տալիս ահռելի էրուդիզմ և կրթություն։ Ջեյմս Օտիսի ուշագրավ պամֆլետներն են.

 «Բրիտանական գաղութների իրավունքները՝ հաստատված և ապացուցված» (1764 թվական)
 «Բրիտանական գաղութների պաշտպանությունը» (1765 թվական)
 «Քննարկում գաղութարարների անունից» (1765 թվական)

«Բրիտանական գաղութների իրավունքներ» 
Հակահերալդիկական պամֆլետները դարձել են Անկախության պատերազմին նախորդող ժամանակաշրջանի խորհրդանշական երևույթ։ 1764 թվականի փետրվարի 10-ին լույս տեսած «Բրիտանական գաղութների իրավունքները՝ հաստատված և ապացուցված» պամֆլետն արտահայտում է բնական օրենքի գիծը, որը բնորոշ է ապագա ամերիկյան սահմանադրականությանը։ Բնական իրավունքների վարդապետությունը սկիզբ է առել Անգլիայում 17-րդ դարում (դրա հիմնադիրը համարվում է անգլիացի փիլիսոփա Ջոն Լոկը)։

«Բնական օրենքը մարդու ձեռքի գործ չէ, և այն անձի կողմից չի կարող ուղղվել կամ փոփոխվել։ Նա ազատ է դրան համապատասխանելու և պահպանելու կամ չհնազանդվելու և խախտելու այն։ Վերջինս երբեք անպատիժ չի մնում, նույնիսկ այս կյանքում, եթե մարդու համար պատիժ կարող է համարվել մարդու այլասերության զգացումը, սեփական հիմարության և չար գործերի պատճառով առաքինի և ազնիվ մարդու կոչումից զրկելը և չարագործի խարան ստանալը կամ ընկերոջից, գուցե այդ ազգի հհորից անհագ առյուծի կամ վագրի վերածվելը»։

(Ջ. Օտիս, «Բրիտանական գաղութների իրավունքները՝ հաստատված և ապացուցված»)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Сборник документов по истории нового времени. Буржуазные революции XVII—XVIII вв. М., 1990.
 Война за независимость и образование США. — М.: Наука, 1976.
 Г. Аптекер. История американского народа. Колониальная эра. — М., 1961.
 Белявская И. А. Джеймс Отис и его роль в подготовке войны за независимость // Американский ежегодник-1975. М., 1975
 Breen, T. H. "Subjecthood and Citizenship: The Context of James Otis's Radical Critique of John Locke," New England Quarterly (Sep., 1998) 71#3, pp. 378–403 in JSTOR
 Brennan, Ellen E. "James Otis: Recreant and Patriot," New England Quarterly (1939) 12:691–725 in JSTOR
 Clancy, Thomas K., "The Importance of James Otis," 82 Miss. L.J. 487 (2013).
 Farrell, James M. "The Writs of Assistance and Public Memory: John Adams and the Legacy of James Otis," New England Quarterly  (2006) 79#4 pp. 533–556 in JSTOR
 Ferguson, James R. "Reason in Madness: The Political Thought of James Otis," William and Mary Quarterly, (1979): 36(2):194–214. in JSTOR
 Frese, Joseph R. "James Otis and the Writs of Assistance," New England Quarterly 30 (1957) 30:496–508 in JSTOR
 Pencak, William. "Otis, James" in American National Biography Online Feb. 2000
 Samuelson, Richard A. "The Constitutional Sanity of James Otis: Resistance Leader and Loyal Subject," Review of Politics (Summer, 1999), 61#3 pp. 493–523 in JSTOR
 Shipton, Clifford K. Sibley's Harvard Graduates, vol. 11 (1960), pp. 247–87, a short scholarly biography
 * Tudor, William. (1823). The Life of James Otis, of Massachusetts: Containing Also, Notices of Some Contemporary Characters and Events, from the Year 1760 to 1775. Boston, MA: Wells and Lilly.
 Waters, John J. Jr., The Otis Family in Provincial and Revolutionary Massachusetts (1968)

Արտաքին հղումներ 
 
 https://web.archive.org/web/20120628013348/http://www.infousa.ru/government/dmpaper2.htm
 http://usa-history.ru/books/item/f00/s00/z0000010/st004.shtml
 http://www.bereginya-777.ru/stat05_07.htm

Ամերիկացի իրավաբաններ
ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Ամերիկացի փաստաբաններ
Ամերիկացի լրագրողներ