Նախկին մարդիկ

«Նախկին մարդիկ» կամ «նախկիններ» (), 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո իրենց սոցիալական կարգավիճակը կորցրած մարդիկ՝ արիստոկրատներ, թագավորական բանակի սպաներ, բյուրոկրատիա, հոգևորականություն, վաճառականություն, հարուստ գյուղացիություն (կուլակներ և այլն։ Նախկին սոցիալական կարգավիճակը կորցնելուց բացի նրանք հաճախ ընկել են «ձայնազուրկների» կատեգորիայի մեջ։

Տերմինի պատմություն 
«Նախկիններ» տերմինը ()  օգտագործվել է Ֆրանսիայում Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության տարիներին այն ազնվականների նկատմամբ, որոնց տիտղոսներն ու արտոնությունները վերացվել են, և ովքեր հրաժարվել են ընդունել տեղի ունեցած քաղաքական, մշակութային և սոցիալական փոփոխությունները։

«Նախկին մարդիկ» արտահայտությունը Ռուսական կայսրությունում  գործածության մեջ է դրվել 1897 թվականին Մաքսիմ Գորկու «Նախկին մարդիկ» () պատմվածքի հրապարակումից հետո, որը պատմում է այն մարդկանց մասին, ովքեր բարեկեցիկ կյանքից հետո հայտնվել են տառապանքի անդունդում։ Եթե 19-րդ դարի վերջին Գորկու համար «նախկին մարդիկ» խղճահարության և կարեկցանքի արժանի մարդիկ էին, ապա խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո «նախկին մարդիկ» նոր իմաստով դարձել են տարբեր տեսակի հետապնդումների օբյեկտ։

Բռնաճնշումներ «նախկինների» նկատմամբ ԽՍՀՄ-ում 
Տարբեր գնահատականներով՝ 1913 թվականին Ռուսաստանում եղել է համեմատաբար բարեկեցիկ կյանքով ապրող 22-35 միլիոն մարդ, որոնք բնակվել են ինչպես քաղաքներում, այնպես էլ գյուղերում։

Սերգեյ Կիրովի սպանությունից հետո սկիզբ առած բռնաճնշումների ալիքի ժամանակ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ն իրականացրել է «Նախկին մարդիկ» գործողությունը, որի ընթացքում 1935 թվականի մարտին այդ կատեգորիայում ներառված ավելի քան 11 000 մարդ ձերբակալվել է կամ արտաքսվել Լենինգրադից (որի կուսակցական կազմակերպությունը ղեկավարում էր Կիրովը, և որտեղ էլ նա սպանվել է)՝ համաձայն 1935 թվականի փետրվարի 27-ի  № 29 հրահանգի՝ «Լենինգրադից և արվարձաններից հակահեղափոխական տարրը երկրի հեռավոր շրջաններ վտարելու մասին»։ 1935 թվականի ապրիլի 1-ից ՆԳԺԿ-ի վարչությունն ընդլայնել է գործողության շրջանակը (ՆԳԺԿ-ի 1935 թվականի մարտի 28-ի «Լենինգրադի մարզի և Կարելիայի ԻԽՍՀ-ի սահմանային շերտերը կուլակներից և հակասովետական տարրերից մաքրելու մասին» () հրամանը), որի ընթացքում վտարվել է 22 511 մարդ (5100 ընտանիք), այդ թվում՝ 101 «նախկին մարդկանց» ընտանիքներ։ Այնուհետև, մինչև 1935 թվականի հունիսի 15-ն անձնագրային գործառնություններով քաղաքից և սահմանային շերտից արտաքսվել է ավելի քան 8000 մարդ։

Մեծ տեռորի ժամանակ խորհրդային իշխանությունը, երկիրը «մաքրելով» «նախկին մարդկանցից» այդ տերմինի ամենալայն իմաստով, այսինքն՝ խորհրդային իշխանության «ավանդական» թշնամիների բոլոր կատեգորիաներից (ՆԳԺԿ տերմինաբանության մեջ՝ «վարկաբեկող սոցիալական և քաղաքական անցյալ» ունեցող անձինք)՝  «չջախջախված» կուլակներից, նախկին հողատերերից, թագավորական պաշտոնյաներից, սպիտակ սպաներից, եկեղեցականներից, էսէռներից, մենշևիկներից և այլն, ինչպես նաև ռեցիդիվիստներից։ Զանգվածային ձերբակալություններով և գնդակահարություններով ՆԳԺԿ-ն պետք է վերացներ ԽՍՀՄ-ում «ապստամբական բազան» պատերազմի դեպքում։

ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ 1939 թվականի հոկտեմբերի 11-ի  № 001223 հրամանը սահմանել է բյուրոկրատական ընթացակարգեր «հակասովետական և սոցիալապես օտար տարրին» հետևելու համար՝  «նախկին մարդկանց» կատեգորիան սահմանելով հետևյալ կերպ. «նախկին ցարական և սպիտակգվարդիական վարչակազմը, նախկին ազնվականները, հողատերերը, վաճառականները, առևտրականները, որոնք օգտագործում են վարձու աշխատանք, ձեռնարկությունների սեփականատերեր և այլն։

Մշակույթում 
 Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու «Գերեզմանատուն Փարիզի մոտ» () բանաստեղծությունում հիշատակվում են նախկին մարդիկ․
Малая церковка. Свечи оплывшие.
Камень дождями изрыт добела.
Здесь похоронены бывшие, бывшие.
Кладбище Сент-Женевьев-де-Буа.

Ծանոթագրություններ 

Հալածանքներ ԽՍՀՄ-ում
Ռուսաստանի սոցիալական պատմություն