Հակապարազիտային դեղեր

Հակապարազիտային դեղեր, դեղորայքների դաս, որոնք նախատեսված են պարազիտային (մակաբուծային) հիվանդությունները բուժելու համար, որոնք հարուցվում են հելմինթներով, ամեոբաներով, էկտոպարազիտներով, պարազիտային սնկերով, պրոտոզոաներով և այլ մակաբույծներով։ Հակապարազիտային դեղերը թիրախավորում են պարազիտներին՝ ոչնչացնելով կամ ճնշելով դրանց աճը։ Դեղերը հիմնականում էֆեկտիվ են որոշակի դասի պատկանող սահմանափակ պարազիտների դեմ։ Հակապարազիտային դեղերը հակամիկրոբային դեղորայքի դաս են։ Վերջինս իր մեջ ներառում է նաև հակաբակտերիալ դեղեր, որոնք թիրախավորում են բակտերիաները և հակասնկային դեղեր, որոնք թիրախավորում են սնկերին։ Դեղերը կարող են օգտագործվել օրալ, ներանոթային կամ տեղային։

Լայն սպեկտրի հակապարազիտային դեղերը նման են լայն սպեկտրի հակաբակտերիալ դեղերին և էֆեկտիվ են միաժամանակ տարբեր դասի պարազիտների դեմ, հետևաբար օգտագործվում են տարբեր դասի պարազիտներով հարուցված հիվանդությունները բուժելու նպատակով։

Տեսակներ

Լայն սպեկտր
 Նիտազօքսանիդ

Հակապրոտոզոային 

 Մելարսոպրոլ (Trypanosoma brucei պարազիտով հարուցվող քնախտի բուժման համար)
 Էֆլորնիթին (քնախտի համար)
 Մետրոնիդազոլ (Trichomonas պարազիտով հարուցվող վագինիտի համար)
 Տինիդազոլ (Giardia lamblia պարազիտով հարուցվող աղիքային ինֆեկցիայի համար)
 Միլտեֆոսին (վիսցերալ և մաշկային լեյշմանիոզի համար։ Ներկա պահին հետազոտվում է էֆեկտիվությունը Չագասի հիվանդության դեմ)

Հակահելմինթային

Հականեմատոդայիններ

 Մեբենդազոլ (տարբեր նեմատոդային հիվանդությունների համար)
 Պիրանտել Պամոատ (տարբեր նեմատոդային հիվանդությունների համար)
 Թիաբենդազոլ (կլոր որդերով հառուցված ինֆեկցիաների համար)
 Դիէթիլկարբամազին (փղախտի համար)
 Իվերմեկտին (օնխոցերկոզը կանխարգելելու համար)

Հակացեստոդայիններ 
 Նիկլոսամիդ (ժապավենաձև որդերի համար)
 Պրազիքվանտել (ժապավենաձև որդերի համար)
 Ալբենդազոլ (լայն սպեկտր)

Հակատրեմատոդայիններ 
 Պրիզաքվանտել

Հակաամեոբայիններ
 Ռիֆամպին
 Ամֆոտերիցին Բ

Հակասնկայիններ
 Ֆումագիլին (միկրոսպորիդիոզի համար)

Բժշկական կիրառում
Հակապարազիտային դեղերը օգտագործվում են պարազիտային հիվանդությունները բուժելու համար, որոնք իրենց հերթին ախտահարում են մոտավորապես 2 միլիարդ մարդու։

Ներմուծման եղանակ
Հակապարազիտային դեղերը կարող են ներմուծվել օրգանիզմ տարբեր եղանակներով՝ կախված տվյալ դեղից, այդ թվում օրալ, տեղային և ներերակային։

Հակապարազիտային դեղորայքի հանդեպ կայունությունը զարգացող խնդիր է, հատկապես անասնաբուժության մեջ։

Դեղերի զարգացման պատմություն

Վաղ ստեղծված հակապարազիտային դեղերը էֆեկտիվ չէին, շատ դեպքերում հիվանդի համար թունավոր էին և կիրառության համար բարդ էին, քանի որ բացի պարազիտի վրա ազդելուց վնասում էին մարդու օրգանիզմը։

1975ից մինչև 1999թթ․ ստեղծված 1,300 նոր դեղորայքներից միայն 13 էին հակապարազիտային։ Այս ամենը առաջացրեց անհանգստություն, քանի որ զարգացած երկրներում թույլ էր մոտիվացիան ստեղծելու նոր բուժման միջոցներ այս հիվանդությունների որոնք մեծ մասամբ կենտրոնացած էին ոչ զարգացած երկրներում։ Ի վերջո գտնվեցին կազմակերպություններ և նույնիսկ անհատներ, ովքեր հովանավորեցին այս ոլորտում հետազոտություններ անելը։ 2000-2005թթ․ 20 նոր հակապարազիտային դեղեր են ստեղծվել։ Մետաղ պարունակող կոմպոնենտները նոր հորիզոններ են բացել այս ոլորտում։

Հետազոտություններ

Վերջին տարիներին Տրիազոլիպիրիմիդինները և դրանց մետաղային կոմպլեքսները դիտարկվում են, որպես այլընտրանքային միջոցներ, որոնք կարող են փոխարինել եղած անտիմոնիալ միջոցները։ Ներկայումս տարվում են հետազոտական աշխատանքներ՝ մշակելու համար առավել թույլ կողմնակի ազդեցություն ունեցող դեղերի և դեղորայքակայուն պարազիտների խնդրի լուծման ուղությամբ։

Ծանոթագրություններ

 
Բիոցիդներ