Հին փոստ

Հին փոստ (), Բելգրադում՝ ժամանակակից Սերբիա, հին շենք, որ չի պահպանել նախկին տեսքը։ Գտնվելով Բելգրադի գլխավոր երկաթուղային կայարանի հարևանությամբ այն համարվել է քաղաքի ամենագեղեցիկ շենքերից ու խորհրդանիշներից մեկը։ Մոմիր Կորունովիչի (սերբ.՝ Момир Коруновић) նախագծով սերբ-բյուզանդական վերածննդի ոճով կառուցված փոստային բաժանմունքը հիմնականում ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հարավսլավիայի ռմբակոծությունների հետևանքով, իսկ ավելի ուշ՝ 1947 թվականին, վերակառուցվել է ֆունկցիոնալիզմի ոճով։

Տեղադրություն 
Շենքը գտնվում է Բելգրադի գլխավոր երկաթուղային կայարանից հարավ՝ Սավսկա հրապարակի հարավային անկյունում, Սավսկա փողոց 2 հասցեում։ Այն գտնվում է Բարա Վենետիկ () թաղամասում կամ Սավամալայի () ամենահարավային մասում։ Գտնվելով Սավսկա փողոցի սկզբում, այն գտնվում է Սուրբ Սավա հիվանդանոցի դիմաց, մինչդեռ Ստեֆան Նեմանիեի հուշարձանը և Սավա հրապարակի հետիոտնային հատվածը գտնվում են հյուսիս-արևելքում։

Պատմություն

Ծագում 
Կառուցվել է 1920-ականներին՝ որպես թիվ 2 փոստային բաժանմունք։ Այն կառուցվել է ճարտարապետ Մոմիր Կորունովիչի կողմից՝ սերբ Գաուդի մականունով։ Շռայլորեն զարդարված ճակատի շնորհիվ այն նկարագրվել է որպես «ճարտարապետական գեղեցկություն» և համարվել է Բելգրադի ամենագեղեցիկ շենքերից մեկը, ինչպես նաև Կորունովիչի լավագույն աշխատանքներից մեկը։ Փոստային բաժանմունքի ճարտարապետությունը համատեղում է էքսպրեսիոնիստական և մոդեռնիստական մոտիվները։ Աշխատելով այս շենքի վրա՝ Կորունովիչը հրաժարվել է ակադեմիական խստությունից։ 1930-ականների վերջին փոստային բաժանմունքն ունեցել է ավելի քան 700 աշխատակից՝ համարվելով Բալկանների ամենամեծ փոստային բաժանմունքը։ Այն վնասվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և վերանորոգվել է։

1947 թվականի վերակառուցում 
Նոր, կոմունիստական իշխանությունները նրա ճակատը համարել են «չափազանց բուրժուական», ուստի նրանք հանել են ճակատի մնացորդները և վերակառուցել են միայն դրա տակ գտնվող հիմնակմախքային ճարտարապետությունը՝ սոցիալիստական ռեալիզմի ոճին համահունչ, որը կառավարությունը պարտադրել էր հետպատերազմյան առաջին շրջանում։ Որպես այդպիսին, ճակատը նկարագրվել է որպես «կմախքաձև և անհրապույր»։ Ուկրաինացի գաղթական ճարտարապետ և ՄՊՔԿ (Միացյալ պետական քաղաքական կառավարում, ) (հետագայում ՆԳԺԿ ()) տեղեկատու Պավել Կրատին հանձնարարվել է ճակատը համապատասխանեցնել սոցիալական ռեալիզմի հիմնական ոճին։ Նա Կորունովիչի ձևավորումն անվանել է «ժողովրդական ճարտարապետական ժառանգության անհաջող օգտագործման տիպիկ օրինակ՝ ծանրաբեռնված ոճային տարրերով»։ Անվանումը նույնպես փոխվել է։ Անվանվել է թիվ 6 փոստային բաժանմունք։

21-րդ դար 
2010-ականների կեսերից Բելգրադի ամբարտակի կառուցմամբ և Սավա հրապարակի ամբողջական կապիտալ վերանորոգմամբ, քաղաքից ու ներդրողներից ազդանշաններ են ստացվել ինչպես բնօրինակ, հարուստ ճակատի վերականգնման, այնպես էլ շենքի ներկայիս արտաքին տեսքի պահպանման վերաբերյալ։ Ազգային փոստային ծառայությունը՝ Սերբիայի փոստը (), հայտարարել է, որ այլևս շենքի կարիք չունի, ուստի պետությունը, որ գույքի պաշտոնական սեփականատերն է, որոշել է վաճառել այն՝ ենթադրելով, որ այն կարող է հարմարեցվել հյուրանոցի համար։ Աճուրդի պայմաններից մեկը կլինի հին ճակատի վերականգնումը։ 2020 թվականի փետրվարին՝ Սավա հրապարակի վերակառուցման ավարտից հետո, փոխքաղաքապետ Գորան Վեսիչը հայտարարել է սկզբնական ճակատի վերականգնման մասին։

Չնայած նախորդ հայտարարություններին՝ 2020 թվականի մայիսին հայտարարվել է, որ շենքը չի վերականգնվի իր տեսքով, որը գոյություն է ունեցել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Քաղաքը հայտարարել է, որ ամբողջական վերակառուցումը ֆինանսապես անխոհեմ կլինի, քանի որ շենքը կորցրել է իր սկզբնական կառուցվածքը։ Փոխարենը, 2021 թվականին կկազմակերպվի ճարտարապետական դիզայնի մրցույթ, որի խնդիրն է լինելու ներառել բնօրինակ ճակատի «բնօրինակ տարրերը»։ Շենքը վերջինն էր մի շարք նախագծերում, որտեղ քաղաքային վարչակազմը խոստացել է վերականգնել քաղաքի տեսարժան վայրերը իրենց նախկին տեսքով, բայց փոխարենը հիմնականում պարզապես վերանորոգել է դրանք (Բելգրադի գլխավոր երկաթուղային կայարան, Բելգրադի կոոպերատիվ (), Սերբիայի ազգային թանգարան)։ Հասարակական բացասական արձագանքից հետո (մատնանշելով այլ քաղաքներ, որոնք վերականգնում են իրենց տեսարժան վայրերը, ինչպիսիք են Բեռլինը, Բուդապեշտը կամ Վարշավան, և պատշաճ բացատրությունների բացակայությունը, թե ինչու վերակառուցումը տարբերակ չէ), քաղաքի գլխավոր քաղաքապետ Մարկո Ստոյչիչը մեկ ամիս անց հայտարարել է, որ սկզբնական ճակատը կվերականգնվի։

2021 թվականի մայիսին քաղաքը հայտարարել է, որ ԲՀԻ շենքի (Beogradski izdavačko-grafički zavod, ) նկարիչները և այլ վարձակալները կարող են տեղափոխվել շենք վերակառուցումից հետո, եթե քաղաքը որոշի այն հարմարեցնել մշակութային կենտրոնի համար։ Երբ 2015 թվականին ստորագրվել է Բելգրադի առափնյա գծի () կառուցման պայմանագիրը, փոստային բաժանմունքի շենքը հանձնվել է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների ներդրողներին՝ առևտրային շենքի հարմարեցնելու համար, բայց առանց սկզբնական ճակատը վերականգնելու ներդրողի պարտավորությունների։ Քաղաքը հայտարարել է ներդրողների հետ հնարավոր համաձայնության մասին՝ շարունակելու ֆինանսավորել շենքի վերակառուցումը մշակութային կենտրոնի՝ առաջարկելով նրանց հարկային զեղչեր։ Այդ ժամանակ փոստային բաժանմունքի աշխատակիցները հիմնականում տարհանվել են շենքից։

Իրավիճակը կրկին փոխվել է 2022 թվականի հունիսին, երբ քաղաքը հայտարարել է, որ հին շենքն ամբողջությամբ կքանդվի, իսկ նորը՝ Կորունովիչի նախագծով հնի ճշգրիտ կրկնօրինակը, կկառուցվի զրոյից։ Նոր շենքում կտեղակայվեն քաղաքային գրադարանը և «Բոշկո Բուխա» թատրոնի () երեկոյան բեմը։ Շինարարությունը ֆինանսավորվելու է Բելգրադի առափնյա գիծ ընկերության կողմից, որն այնուհետև այն կփոխանցի Բելգրադին։ Շենքի հետևում կառուցվելու է մեծ ավտոկայանատեղի։

2023 թվականի հունվարին հայտարարվել է, որ վերանորոգված շենքը կբացվի 2025 թվականի սկզբին։ Դեռ որոշված չէ՝ կպահպանվեն Սավսկա փողոցին նայող երկու արտաքին պատերը, թե ամեն ինչ կքանդվի և ամբողջովին կվերակառուցվի։ Շենքը կկառուցվի Բելգրադի առափնյա գիծ նախագծի շրջանակներում նախկին երկաթուղային կայարանի հետ, որը հարմարեցվելու է Սերբիայի Պատմական թանգարանին, և նոր դպրոցի ու մանկապարտեզի շենքերը, որոնք նախատեսվել են փոստային բաժանմունքի հետևում։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Բելգրադի շենքեր և կառույցներ