Տեֆ

Տեֆ (), հացահատիկային մշակաբույս։

Տարածում և էկոլոգիա 
Տեֆի հայրենիքը Եթովպիան է, որտեղ այն շարունակում է մնալ հացահատիկի հիմնական բերքը և զբաղեցնում է ընդհանուր վարելահողի մոտ 30% -ը։ Տեֆը հիմնականում բարձրադիր մշակաբույս է, հատկապես կարմիր տեֆը, որը մշակվում է լեռներում` ծովի մակարդակից 2500 մ բարձրությունների վրա, իսկ երբեմն էլ` ավելի բարձր։ Սպիտակ տեֆն աճեցվում է հիմնականում ծովի մակարդակից 1700-2000 մ բարձրության վրա։ 16-18 °C օդի ջերմաստիճանը բավարար է բույսերի աճի և զարգացման համար։ Տեֆի զարգացման վաղ շրջանում անհրաժեշտ է ջրի լավ ապահովում։ Անձրևները դադարելուն պես դադարեցնում են նաև բույսերի աճը։

Տեֆը մշակվում է հիմնականում Եթովպիայում և Էրիթրեայում։ Փոքր չափով այն աճեցվում է աֆրիկյան այլ երկրներում։ Բույսը տարվել է նաև Հնդկաստան, Ավստրալիա, Հարավային Աֆրիկա, Ռուսաստան, Ուկրաինա։ Վերջերս փորձեր են իրականացվել ԱՄՆ-ում դրա աճեցման վերաբերյալ (Այդահո, Կանզաս)։

Կենսաբանական նկարագրություն 
Այն միամյա  խոտաբույս է, որն ինքնափոշոտվում է։ Պտղունի բարձրությունը հասնում է 40-60 սմ-ի։ Պտուղը շատ փոքր, սպիտակ (սպիտակ տեֆ) կամ կարմրավուն-շագանակագույն (կարմիր տեֆ) հատիկ է։ 1000 հատիկի զանգվածը կազմում է մոտ 300 մգ։

Քիմիական բաղադրություն 
Տեֆի հացահատիկը պարունակում է `69.0-74.0% ածխաջրեր, 6.0-9.0% սպիտակուցներ, 2.2-3.5% ճարպեր և 2,4% զոլային նյութեր։ Միջուկները հարուստ են երկաթով։ Նրանց մեջ այն 2,4-4,8 անգամ ավելին է, քան ցորենում։

Օգտագործում 
Եթովպիայում լոշիկները պատրաստում են տեֆի ալյուրից։ Հացը պատրաստվում է ցորենի ալյուրի և տեֆի խառնուրդից։ Աֆրիկայի այլ երկրներում մշակվում է որպես անասնակեր։ Կանաչ զանգվածը և տեֆի ծղոտը կենդանիների կեր են։

Տեֆի հացահատիկն ունի բուժական հատկություններ. այն վերականգնում է արյան կազմը, ինչը բացատրվում է երկաթի բարձր պարունակությամբ։

Տեֆը չի պարունակում գլյուտեն։  Հատկապես արժեքավոր է որպես երկաթի լրացուցիչ աղբյուր։

Ծանոթագրություններ 

Հացազգիներ
Հացահատիկային բույսեր
Աֆրիկայի բուսականություն