Ջամիլյա

«Ջամիլյա» (), ղըրղզ գրող Չինգիզ Այթմատովի վիպակը, որը հրատարակվել է 1958 թվականին։ Այդ ստեղծագործության շնորհիվ գրողն արժանացել է համաշխարհային ճանաչման։

Սյուժե 
Պատմողը նկարիչ Սեիտն է՝ գլխավոր հերոսուհու՝ Ջամիյայի ամուսնու կրտսեր եղբայրը։ Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ  ղրղզական աիլում (աուլ)։ Ջամիլյան և 15-ամյա դեռահասը ապրում են նահապետական ընտանիքում։ Ջամիլյայի ամուսինը՝ Սադիկը, ինչպես նաև այլ մեծահասակ տղամարդիկ, կռվում են ռազմաճակատում։ Պատերազմում վիրավորվելուց հետո աիլ է վերադառնում Դանիյարը։ Կոլտնտեսությունում աշխատող ձեռքերի պակաս կա, և նրան հանձնարարվում է օգնել Ջամիլյային ու Սեիտին հացահատիկի փոխադրման գորշում։ Սկզբում Ջամիլյան ծիծաղում է մռայլ Դանիյարի վրա, բայց շուտով երիտասարդները սիրահարվում են միմյանց։

Որոշ ժամանակ անց սիրահարները միասին հեռանում են աիլից։ Սերիտը, պատահաբար տեսնելով նրանց հեռանալը, գիտակցում է, որ ինքն էլ է սիրել Ջամիլյային և լալիս է՝ հրաժեշտ տալով մանկությանը։ Համագյուղացիներն ու ճակատից վերադարձած Սադիկը դատապարտում են Ջամիլյայի պահվածքը, բայց Սեիտն ընդունում է նրա ընտրությունը։ Նա շուտով նույնպես լքում է հայրենի աիլը՝ նկարիչ դառնալու համար։ Որպես ավարտական աշխատանք նա նկարում է մի նկար, որում պատկերված են Ջամիլյան ու Դանիյարը։ Այս նկարի հիշատակումով սկսվում և ավարտվում է պատմությունը.

Արձագանքներ 
Ֆրանսիացի գրող Լուի Արագոնը «Ջամիլյա» վիպակն անվանել է աշխարհի ամենագեղեցիկ սիրո պատմությունը։

Օսմոնակուն Իբրահիմովը նշել է երաժշտության մեծ նշանակությունը ինչպես վիպակի, այնպես էլ Այթմատովի համար։ Նրա կարծիքով՝ երաժշտությունը ստեղծագործության գլխավոր իմաստավորող տարրն է։

Թարգմանություններ և էկրանավորումներ 
1958 թվականին լույս է տեսել «Ջամիլյա» վիպակի ռուսերեն թարգմանությունը, իսկ մեկ տարի անց հրատարակվել է ֆրանսերեն թարգանությունը, որը կատարել է Լուի Արագոնը։ Վիպակը թարգմանվել է աշխարհի բոլոր հիմնական լեզուներով, ընդ որում՝ գերմաներեն թարգմանությունը ընդգրկված է եղել ԳԴՀ-ի դպրոցական ծրագրում։

1960 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Ռաուխվերգերը գրել է «Ջամիլյա» օպերան։

Համանուն կինոֆիլմը նկարահանվել է 1968 թվականին Իրինա Պոպլավսկայայի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարել են Նատալյա Արինբասարովան և Սույմենկուլ Չոկմորովը։ Երկրորդ՝ գերմանա-ղրղզական էկրանավորումը, որի ռեժիսորն է Մոնիկա Տոյբեր, թողարկվել է 1994 թվականին։

Ճանաչում 

1963 թվականին Չինգիզ Այթմատովն ստացել է Լենինյան մրցանակ «Տափաստանների և լեռների վիպակներ» ժողովածուի համար, որում ներառված էր նաև «Ջամիլյան»։

2009 թվականին թողարկվել են Ղրղզստանի հուշադրամներ՝ նվիրված Չինգիզ Այթմատովին և նրա ստեղծագործություններին, ներառյալ «Ջա,իլյա» վիպակըին։ 2009 թվականին թողարկվել է նաև Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործությանը նվիրված նամականիշերի հավաքածու։ Նամականիշերից մեկը նվիրված է «Ջամիլյա» վիպակին։

Ծանոթագրություններ 

1958 վեպեր
Վեպեր սիրո մասին
Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Գրքեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործություններ