Ալֆրեդ Ռոզենբերգ

Ալֆրեդ Էռնստ Ռոզենբերգ (, , ), մերձբալթյան գերմանացի, նացիստական տեսաբան և գաղափարախոս։ Նացիստական կառավարությունում տարբեր կարևոր պաշտոններ զբաղեցրած Ռոզենբերգն Ադոլֆ Հիտլերին առաջին անգամ ներկայացվել է Դիտրիխ Էքարտի կողմից։ Նացիստական իշխանության ողջ ընթացքում (1933-1945) Ռոզենբերգը ղեկավարել է Գերմանական նացիոնալ-սոցիալիստական բանվորական կուսակցության արտաքին գործերի գրասենյակը Գերմանիայում։ 1934-1945 թվականներին ղեկավարել է մշակութային քաղաքականությունը և հսկողության պաշտոնական նացիստական մարմին Էյ Էմ Թի Ռոզենբերգ Ռոզենբերգի բյուրոն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռոզենբերգը ղեկավարել է Արևելյան գրավյալ տարածքների ռեյխնախարարությունը (1941–1945): 1946 թվականին՝ պատերազմից հետո, Նյուրնբերգյան դատավարությունում դատապարտվել է խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործությունների, նվաճողական պատերազմներ պլանավորելու, նախաձեռնելու և իրականացնելու, ռազմական և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Նա դատապարտվել է մահվան և մահապատժի ենթարկվել 1946 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Հեղինակել է նացիզմի գաղափարախոսության կարևորագույն աշխատությունը՝ «Քսաներորդ դարի առասպելը» (1930), համարվում է նացիստական գաղափարական հիմնական դավանանքների, այդ թվում՝ ռասայական տեսության, հրեաների հալածանքների, Լիբենցղամի, Վերսալի պայմանագիրը չեղարկելու և «այլասերված» համարվող ժամանակակից արվեստին ընդդիմանալու հիմնական հեղինակներից մեկը։ Նա հայտնի է քրիստոնեության հանդեպ մերժողականությամբ և ատելությամբ, ինչը կարևոր դեր է խաղացել Գերմանական ազգայնական դրական քրիստոնեություն կոչվածի զարգացման մեջ։

Վաղ կյանք

Ընտանիք 
Ռոզենբերգը ծնվել է 1893 թվականի հունվարի 12-ին Ռևելում՝ ժամանակակից Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում՝ այն ժամանակվա Ռուսական կայսրության Էստլանդական նահանգում։ Նրա մայրը՝ Էլֆրիդեն (օրիորդական՝ Սիրե), ֆրանս-գերմանական ծագում ուներ, 1842 թվականին Լիլի (ժամանակակից Լիհուլա, Էստոնիա) մոտ ծնված Լուիզա Ռոզալիի (օրիորդական՝ Ֆաբրիցիուս) և Ռուսական կայսրության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում 1843 թվականին ծնված երկաթուղային պաշտոնյա Ֆրիդրիխ Ավգուստ Սիրեի դուստրն էր: 1868 թվականին նույն քաղաքում ծնված և 1885 թվականին Ռևելում հաստատված 17-ամյա Էլֆրիդե Սիրեն 1886 թվականին ամուսնացել էր ռևելցի հարուստ վաճառական Վոլդեմար Վիլհելմ Ռոզենբերգի հետ Սանկտ Պետերբուրգի Ս. Պետրոս-Պողոս լյութերական եկեղեցում:

Նրա հայրական պապ Մարտին Ռոզենբերգը վարպետ կոշկակար էր և իր գիլդիայի ավագը։ 1820 թվականին Ռիգայում ծնված, հավանաբար, մասամբ լատվիական ծագմամբ, տեղափոխվել էր Ռևել 1850-ականներին, որտեղ հանդիպել էր Ջուլիա Էլիզաբեթ Շտրամին, ծնված 1835 թվականին Յորդենում (Էստոնիա): Մի քանի մահ է տեղի ունեցել Ռոզենբերգի ընտանիքում, երբ նա դեռ փոքր էր։ 1856 թվականին նրանք ամուսնացել էին Ռևելի Ս. Նիկոլայ գերմանական ծխական եկեղեցում։ Ռոզենբերգի ընտանիքում մի քանի մահեր էին եղել, երբ նա փոքրահասակ էր։ Մայրը մահացել էր 24 տարեկանում՝ նրա ծնվելուց ընդամենը երկու ամիս անց՝ 1893 թվականին, հայրական պապը մահացել էր 1896 թվականին, իսկ հայրը մահացել էր 42 տարեկանում՝ 1904 թվականին՝ երկարատև հիվանդությունից հետո: 

Ըստ երևույթին Պրուսիայի (Գերմանիա) Տիլզիտ քաղաքում բնակվող հունգարացի հրեա լրագրող Ֆրանց Զելլը, նախքան 1936 թվականին բաց նամակի հրատարակումը, Լատվիայի և Էստոնիայի արխիվներում մեկ տարի ուսումնասիրել է պատճենները՝ Հերման Գյորինգին, Յոզեֆ Գեբելսին, արտգործնախարար Կոնստանտին ֆոն Նեյրաթին և այլոց՝ Ռոզենբերգին մեղադրելով երակներում ոչ մի կաթիլ գերմանական արյուն չունենալու մեջ։ Զելլը գրում էր, որ Ռոզենբերգի նախնիների թվում եղել են միայն «լատիշներ, հրեաներ, մոնղոլներ և ֆրանսիացիներ»։ Իր բաց նամակի հետևանքով Զելլը լիտվական պատասխանատուների կողմից ենթարկվել էր դեպորտացիայի 1936 թվականի սեպտեմբերի 15-ին։ Նրա պնդումները կրկնվել էին 1937 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Վատիկանի Լոսերվատորե Ռոմանո թերթում։ Ալֆրեդ Ռոզենբերգը իսկապես մերձբալթյան գերմանացի, ֆրանսիացի էր, հավանաբար նաև էստոնական և լատվիական ծագում ուներ, սակայն մինչ օրս նրա հրեական ոչ մի ծագում չի հայտնաբերվել:

Կրթություն և վաղ կարիերա  
Երիտասարդ Ռոզենբերգն ավարտել է Պետրի ռեալական դպրոցը (ներկայումս՝ Տալլինա Ռեալկուլ), ապա շարունակել է ճարտարապետություն ուսանել Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և ճարտարագիտություն՝ Մոսկվայի Բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում՝ ավարտելով ասպիրանտուրան 1917 թվականին։ 

Ռևելում տանը գտնվելու ընթացքում նա հաճախել է հայտնի նկարիչ Անտս Լայկմաայի գեղարվեստական արվեստանոցը և չնայած խոստացել էր, բայց առկա չեն նրա երբևէ ցուցադրված լինելու գրանցումներ։ 

1918 թվականին գերմանական օկուպացիայի ընթացքում Ռոզենբերգը ուսուցչությամբ է զբաղվել Գուստավ Ադոլֆի գիմնազիայում։ Նա հրեական մարքսիզմի վերաբերյալ իր առաջին ելույթն ունեցել է նոյեմբերի 30-ին, Սևագլուխների տանը, Էստոնիայի անկախության պատերազմի բռնկումից հետո։

Նահանջող կայսերական բանակի հետ նա արտագաղթել է Գերմանիա իր և իր գաղափարների դաստիարակ հիշեցնող Մաքս Շյուբներ-Ռիխտերի հետ միասին։ Ժամանելով Մյունխեն՝ նա իր ներդրումն է ունեցել Դիտրիխ Էքարտի՝ «Ֆոլկիշեր Բեոբախտերի» (Էթնիկ-ազգայնական դիտորդ) հրատարակությունում։ Այդ պահին նա միաժամանակ հակասեմիտ էր՝ գտնվելով Հյուսթըն Ստյուարտ Չեմբերլենի ռասայական տեսության կարևոր «Տասնիններորդ դարի հիմունքները» նացիստական անդրանիկ գրքերից մեկի ազդեցության ներքո, և հակաբոլշևիկ էր։ 

Ռոզենբերգը Գերմանիայի բանվորական կուսակցությանը, որը հետագայում վերանվանվել է Գերմանական նացիոնալ-սոցիալիստական բանվորական կուսակցություն, ավելի հայտնի որպես նացիստական կուսակցություն, 1919 թվականի հունվարին ամենավաղ անդամագրվողներից մեկն էր՝ Ադոլֆ Հիտլերի սեպտեմբերյան անդամակցությունից ութ ամիս առաջ։ Ըստ որոշ պատմաբանների՝ Ռոզենբերգը Էքարտի հետ միասին եղել է Թիլի ընկերության անդամ, չնայած Նիկոլաս Գուդրիկ-Քլարկը պնդում է, որ նրանք պարզապես հյուրեր են եղել։ Այն բանից հետո, երբ 1920 թվականի դեկտեմբերին Ֆոլկիշեր Բեոբախտերը դարձել է նացիստական կուսակցության թերթ, Ռոզենբերգը դարձել է դրա խմբագիրը 1923 թվականին: Ռոզենբերգը Աուֆբաու Ֆըայնիգումի, Ռուսաստանի սպիտակ էմիգացիայի կոնսպիրատիվ կազմակերպության՝ Վերակառուցման կազմակերպության առաջատար անդամներից էր, որը վճռական ազդեցություն է ունեցել վաղ նացիստական քաղաքականության վրա։

Նացիստական կուսակցություն 

1923 թվականին գարեջրային անհաջող խռովությունից հետո դավաճանության համար բանտարկված Հիտլերը Ռոզենբերգին նշանակել էր նացիստական շարժման առաջնորդ, պաշտոն, որը նա զբաղեցրել է մինչ Հիտլերի ազատվելը։ Հետագա տարիներին Հիտլերը ոչ հրապարակայնորեն նկատել է, որ Ռոզենբերգի ընտրությունը, որն իր կարծիքով թույլ էր և ծույլ, եղել է ռազմավարական. Հիտլերը չէր ցանկացել, որ նացիստների ժամանակավոր առաջնորդը դառնար շատ սիրված կամ իշխանության քաղց ունենար, քանի որ այդ երկու հատկություններից որևէ մեկն ունեցող անձը կարող էր և չցանկանալ Հիտլերի ազատվելուց հետո զիջել կուսակցության ղեկավարությունը։ Այնուամենայնիվ, նշանակման պահին Հիտլերը հիմք չի ունեցել հավատալու, որ իրեն շուտով ազատ են արձակելու, Ռոզենբերգը թույլ չէր թվացել, ուստի այդ պատմությանը Հիտլերի անդրադարձը գուցե հանդիսացել է Ռոզենբերգի կատարած աշխատանքից դժգոհության արտահայտություն:

1929 թվականին Ռոզենբերգը հիմնել է «Գերմանական մշակույթի մարտնչող լիգա»-ն։ Ավելի ուշ նա ստեղծել է «Հրեական հարցի ուսումնասիրության ինստիտուտ»-ը, Գերմանիայի նացիստական կուսակցության նախագծած Առաջադեմ դպրոցի առաջին մասնաճյուղը, որը նվիրված էր գերմանական մշակույթի մեջ հրեական ազդեցության բացահայտմանը, դրա վրա գրոհելուն և հուդայականության պատմությունն արմատական ազգայնական տեսանկյունից գրանցելուն։ 1930 թվականին նա դարձել է Ռայխստագի պատգամավոր և հրատարակել իր «Քսաներորդ դարի առասպելը» գիրքը ռասայական տեսության վերաբերյալ, որը վերաբերում էր նացիստական գաղափարախոսության այնպիսի հիմնախնդիրներին, ինչպիսին «հրեական հարց»-ն էր։ Ռոզենբերգն իր գիրքը ծրագրել էր իբրև Հյուսթըն Ստյուարտ Չեմբերլենի վերոհիշյալ գրքի շարունակություն։ Չնայած մինչ 1945-ը ավելի քան մեկ միլիոն օրինակ վաճառքին՝ նրա ազդեցությունը նացիզմի մեջ կասկածելի է մնում։ Հաճախ է ասվել, որ դա մի գիրք էր, որը պաշտոնական պաշտամունքի էր արժանացել նացիզմի ներսում, բայց քչերից մեկն էր առաջին գլխից այն կողմ կարդացել կամ նույնիսկ հասկանալի համարել։ Հիտլերն այն անվանել էր «նյութ, որ ոչ ոք չի կարող հասկանալ»՝ հավանություն չտալով դրա կեղծ-կրոնական երանգին։

Հիտլերն իր առաջին ելույթներում կենտրոնանում էր Ֆրանսիայից և Բրիտանիայից վրեժ լուծելու վրա. Ռոզենբերգն օգնել է նրան՝ համոզելով, որ համայնավարությունն է լուրջ սպառնալիք Գերմանիայի համար։ 1920-ականների սկզբին «Հրեական բոլշևիզմը» գաղափարական թիրախ էր դարձել նացիզմի համար։ 1932 թվականի նոյեմբերին Ռոզենբերգը Հռոմում մասնակցել է Եվրոպայի վերաբերյալ Վոլտայի խորհրդաժողովին։ Բրիտանացի պատմաբան սըր Չարլզ Պետրին այնտեղ հանդիպել է նրան և մեծ նողկանքով է ընդունել նրան։ Պետրին կաթոլիկ էր և կտրականապես դեմ Ռոզենբերգի հակահրեական և հակակաթոլիկ տրամադրություններին։ Հաջորդ տարի Հիտլերը կանցլեր է դարձել, Ռոզենբերգը ապրիլին նշանակվել է նացիստական կուսակցության արտաքին քաղաքական գրասենյակի ղեկավար, իսկ 1933 թվականի հունիսի 2-ին նա ռայխսլայթեր է անվանակոչվել, որը նացիստական կուսակցության երկրորդ բարձրագույն քաղաքական կոչումն էր։ 1933 թվականի մեկ այլ իրադարձություն էր Ռոզենբերգի այցը Բրիտանիա, որի նպատակն էր ստեղծել տպավորություն, որ նացիստները սպառնալիք չեն հանդիսանալու և խրախուսվելու են կապերը նոր ռեժիմի և Բրիտանական կայսրության միջև։ Դա ուշագրավ ձախողում էր։ Երբ Ռոզենբերգը սվաստիկա կրող ծաղկեպսակ է դրել Սենաթոֆի մոտ, լեյբորիստական կուսակցության թեկնածուն այն կտրատել, այնուհետև նետել է Թեմզան, Բոու Ստրիթի մագիստրատուրայի դատարանի վճռով տուգանվել 40 շիլլինգով՝ դիտավորյալ վնաս պատճառելու համար։ 1934 թվականի հունվարին Հիտլերը Ռոզենբերգին շնորհել է պատասխանատվություն կուսակցության և հարակից բոլոր կազմակերպությունների հոգևոր և փիլիսոփայական կրթության համար:

Ռասայական տեսություններ 
Հանդիսանալով նացիստական կուսակցության գլխավոր ռասայական տեսաբան՝ Ռոզենբերգը վերահսկում էր Հիտլերի ռասայական և էթնիկ քաղաքականությունն արդարացնող մարդկային ռասայական «սանդուղքի» կառուցումը։ Ռոզենբերգը կառույցն ստեղծել է Արթուր դե Գոբինոյի, Հյուսթըն Ստյուարտ Չեմբերլենի, Մեդիսոն Գրանտի և Քլանսման Լոթրոպ Սթոդարդի ստեղծագործությունների, ինչպես նաև Հիտլերի հավատալիքների հիման վրա։ Ռոզենբերգը սևամորթներին և հրեաներին տեղադրել է սանդուղքի ամենաստորին մասում, մինչդեռ բարձրակետում կանգրեցրել է «արիական» ռասսային։ Նա շեշտում էր հյուսիսային ռասայական տեսությունը, ըստ որի՝ հյուսիսային ռասան «տիրապետող ցեղ» էր և բոլոր մյուսներին գերազանցող, ներառյալ մյուս արիներին (հնդեվրոպացիներին)։ Ռոզենբերգը կրել է նաև կաթոլիկ հակահեղափոխական ավանդույթի կողմից նախապատվություն ստացած հուդայա-մասոնական դավադրության տեսության ազդեցությունը, ինչը, օրինակ, դրսևորվել էր Ռոջեր Գուժենո դե Մուսոյի «Հրեան, հուդայականությունը և քրիստոնյա ժողովուրդների հուդայացումը» (1869) գրքում, որը նա թարգմանել է գերմաներեն՝ վերնագրելով «Հավերժական հրեան»։

Ռոզենբերգը ունթեմենշ (գերմաներեն՝ ենթամարդկային) ռասայական տերմինը վերցրել է Սթոդարդի 1922 թվականի «Ապստամբություն քաղաքակրթության դեմ. Ստորադասի սպառնալիքը» գրքի վերնագրից, որը նացիստները որդեգրել էին այդ գրքի գերմաներեն «Մշակութային տապալում. Ենթամարդկային սպառնալիք» տարբերակից։

Ռոզենբերգը տարիների ընթացքում վերափոխել է նացիստական ռասայական քաղաքականությունը, բայց այն միշտ պարունակել է արիական գերակայություն, ծայրահեղ գերմանական ազգայնականություն և կատաղի հակահրեականություն։ Նա նաև բացահայտորեն հակադրվել է համասեռամոլությանը, մասնավորապես իր «Դե զոմբֆ» («Ճահիճ», 1927) պարսավագրում։ Նա դիտում էր համասեռամոլությունը որպես հյուսիսային ռասայի ընդլայնման խոչընդոտ։

Ռոզենբերգի վերաբերմունքը սլավոնական ժողովուրդների նկատմամբ ճկուն էր և կախված ներգրավված ազգությունից: Դեպի արևելք տարածման (գերմաներեն՝ Դռայն նախ օսթեն) գաղափարախոսության արդյունքում Ռոզենբերգն իր առաքելությունը տեսել է իբրև սլավոնական արևելքի նվաճում և գաղութացում:«20-րդ դարի առասպելը» գրքում Ռոզենբերգը սլավոն ռուսներին նկարագրում էր իբրև բոլշևիզմի կողմից ճնշվածների: Ինչ վերաբերվում էր ուկրաինացիներին, արտոնվում էր ստեղծել բուֆերային պետություն Գերմանիայի արևելյան սահմանների վրա ճնշումը մեղմելու համար, միևնույն ժամանակ հավանություն է տվել ի շահ Գերմանիայի Ռուսաստանի շահագործման գաղափարին։ Պատերազմի տարիներին Ռոզենբերգը կողմ էր բոլշևիզմի դեմ արևելյան սլավոնների հետ համագործակցելուն և նրանց ազգային անկախություն առաջարկելուն՝ ի տարբերություն այլ նացիստների, ինչպիսիք էին Հիտլերը և Հիմլերը, որոնք մերժում էին այդպիսի գաղափարները ։

Կրոնական տեսություններ 
Ռոզենբերգը փաստում էր նոր «արյան դավանանքը»՝ հիմնված հյուսիսային ռասայի հոգու ենթադրյալ բնածին արդյունքների վեհ բնույթի ռասայական և մշակութային այլասերումներից պաշտպանելու վրա։ Նա հավատացած էր, որ դա մարմնավորվել է վաղ հնդեվրոպական կրոններում, մասնավորապես հին եվրոպական (կելտական, գերմանական, հունական, հռոմեական) հեթանոսության, զրադաշտականության և վեդայական հինդուիզմի մեջ: Ռոզենբերգն իր «Անբարոյականությունը Թալմուդում» 1920 թվականի գրքում նույնացրել է հրեաներին հակաքրիստոսի հետ: Նա մերժել է քրիստոնեությունն իր համակողմանիության համար, իր իսկ մեղքի ուսմունքի (գոնե գերմանացիների համար, որոնց նա մի առիթով հայտարարել էր ազնվածին) և հոգու անմահության վերաբերյալ իր դասերի համար՝ ասելով. «Իսկապես, կլանող քրիստոնեությունը ժողովրդին տկարացրել է»:

Ռոզենբերգը հրապարակայնորեն ափսոսանք է հայտնել, որ քրիստոնեությունն այլասերվել է հրեական ազդեցությամբ: Չեմբեռլենի գաղափարներին հետևելով՝ նա դատապարտել է այն, ինչը կոչում էր «բացասական քրիստոնեություն» (բողոքական և կաթոլիկ եկեղեցիների ուղղափառ հավատալիքները), փոխարենը ջատագովելով այսպես կոչված «դրական» քրիստոնեությունը  : Դա հիմնավորվում էր Չեմբեռլենի այն փաստարկով, որ Հիսուսը հուդայականության դեմ պայքարող հնդեվրոպական, հյուսիսային ռասայի անկլավի անդամ, հին Գալիլեայի բնակիչ էր, որը պայքարում էր հուդայականության դեմ:

Հատկանշական է, որ Ռոզենբերգը նացիստական ինտելեկտուալ հավատալիքների համակարգը բացատրող իր աշխատության մեջ՝ «Քսաներորդ դարի առասպելը», գաղտնագրորեն ակնարկում և գովերգում է վաղ քրիստոնեական հերձվածող Մարկիոնին (որը մերժել է Հին կտակարանը, ինչպես նաև «Քրիստոսը հրեաների մեսիան է» հասկացությունը) և մանիքեականությամբ ներշնչված «արիաիրանական» կատարներին, իբրև քրիստոնեության ավելի հավաստի մեկնաբանողներ՝ ընդդեմ պատմականորեն գերակշռող հուդայական քրիստոնեության: Ավելին, այդ հին, արտաքուստ քրիստոնեական մետաֆիզիկական ձևերն «օրգանապես ավելի համատեղելի էին հյուսիսային ռասայի հոգևոր և արյունահոգի իմաստի հետ։»

Ռոզենբերգի համար հակամտավորական, կրոնական ուսմունքն անբաժան էր  հյուսիսային ռասայի շահերը սպասարկելուց՝ կապելով անհատին նրա ռասայական էության հետ: Ռոզենբերգը հայտարարել է, որ «հռոմեական և բողոքական եկեղեցիների գաղափարները բացասական քրիստոնեություն են և, հետևաբար, չեն համապատասխանում մեր (գերմանական) հոգուն»: Նրա աջակցությունը Լյութերին՝ որպես գերմանական մեծ գործչի, միշտ երկիմաստ էր:

1934 թվականի հունվարին Հիտլերը Ռոզենբերգին նշանակել է ռայխի մշակույթի և կրթության առաջնորդ։ Հռոմի հավատքի վարդապետության խորհուրդն առաջարկել էր Ռոզենբերգի «Քսաներորդ դարի առասպելը» դնել կաթոլիկների համար առանց կարդալու թույլտվության արգելված գրքերի ցուցակում՝ «Կաթոլիկ եկեղեցու բոլոր դոգմաները, իրապես քրիստոնեության բուն հիմունքները» նախատելու և մերժելու համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռոզենբերգն ուրվագծել է Հիտլերի իշխանության կողմից ռայխի կրոնի, գերմանական եկեղեցիների ենթադրյալ ապագայի երեսուն կետանոց ծրագիր։ Նրա հոդվածների շարքում են՝
 Գերմանական ռայխի ազգային եկեղեցին հավակնում է բացառիկ վերահսկողության իրականացմանը բոլոր եկեղեցիների նկատմամբ։
 Աստվածաշնչի հրատարակումը կդադարեցվի։
 Խաչելությունները, Աստվածաշնչերը և սրբերը պետք է հանվեին զոհասեղաններից։
 «Իմ պայքարը» զոհասեղաններին կտեղադրվեր որպես «գերմանացի ազգի և, ուրեմն, Աստծու համար ամենասուրբ գիրքը»։
 Քրիստոնեական խաչը հանվելու է բոլոր եկեղեցիներից և փոխարինվելու սվաստիկայով։

Պատերազմական եռանդ 

1940 թվականին Ռոզենբերգը կարգվել է Հոե Շուլեի (բառացիորեն «ավագ դպրոց», սակայն գերմաներեն արտահայտությունը վերաբերում է քոլեջին)՝ Ազգային սոցիալիստական գաղափարախոսական և կրթական հետազոտությունների կենտրոնի գլուխ, որից ստեղծվել է արվեստի և մշակութային բարիքների կողոպուտ իրականացրած Այնզացշտաբ ռայխսլայտեր Ռոզենբերգը (Ռայխսլայտեր Ռոզենբերգի օպերատիվ խումբ)։ Այն հատկապես ակտիվ էր հայտնի հրեական ընտանիքներից, ինչպիսիք էին Ռոթշիլդներինը և Պոլ Ռոզենբերգինը, արվեստի գողացված գործերը Փարիզում թալանելով։ Հերման Գյորինգն այդ կառույցն օգտագործել է իր անձնական հաճույքի համար արվեստի գործեր հավաքելու նպատակով։ Նա ստեղծել է «Երաժշտության հատուկ օպերատիվ խումբ» (Զոնդերշտաբ մուզիկ)՝ հավաքելու համար լավագույն երաժշտական գործիքներն ու պարտիտուրաները՝ Հիտլերի հայրենի ավստրիական Լինց քաղաքում կառուցվելիք համալսարանում օգտագործելու համար։ «Զոնդերշտաբ մուզիկ»-ին պատվիրված էր թալանել հրեական ողջ գույքը Գերմանիայում և գերմանական բանակի կողմից վերցված ցանկացած երկրում։ Յուրաքանչյուր երաժշտական գործիք կամ պարտիտուրա պետք է անհապաղ ուղարկվեր Բեռլին։

Արևելյան գրավյալ տարածքների ռայխմինիստր 
ԽՍՀՄ ներխուժելուց հետո՝ 1941 թվականի հուլիսի 17-ին, Ռոզենբերգը նշանակվել է ռայխի Գրավյալ արևելյան տարածքների նախարարության (Ռայխսմինիսթեղիում ֆու դի բիզեթսըն օսգեբիթըն) ղեկավար։ Ալֆրեդ Մեյերը նրա տեղակալն էր և ներկայացրել է նրան Վանզեեի կոնֆերանսում։ Ռոզենբերգի պատվերով նախարարության մեկ այլ պաշտոնյա՝ Գեորգ Լեյբրանդտը, նույնպես մասնակցել է այդ խորհրդաժողովին։

Ռոզենբերգը Հիտլերին էր ներկայացրել նվաճված արևելյան տարածքների կազմակերպման իր ծրագիրը` առաջարկելով ստեղծել նոր վարչական շրջաններ, նախկինում խորհրդային վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները փոխարինել նոր ռայխկոմիսարիատներով։ Դրանք էին՝
 Օստլանդը (Բալթյան երկրներ և Բելառուս)
 Ուկրաինան (Ուկրաինա և մերձակա տարածքներ)
 Քաուքազըսը (Կովկասի տարածք)
 Մոսկաուն (Մոսկվայի մայրաքաղաքային տարածք և մնացած մերձակա ռուսական եվրոպական տարածքներ)։

Չնայած Ռոզենբերգը սովետական ժողովուրդներին համարում էր ենթամարդիկ իրենց կոմունիստական համոզմունքների համար, այդպիսի առաջարկները նպատակ ունեին խրախուսել որոշակի ոչ ռուսական ազգայնականությանը և խթանել գերմանական շահերն ի նպաստ ապագա արիական սերունդների՝ համաձայն աշխարհաքաղաքական «Լիբենսռաում իմ օսթեն»- ի՝ բնակավայր արևելքում պլանների։ Դրանք ապահովելու էին բուֆերային տարածք խորհրդային ընդլայնման դեմ՝ կոմունիզմի և բոլշևիզմի իսպառ ոչնչացումը վճռական կանխարգելիչ ռազմական գործողությամբ նախապատրաստելու համար։

Իրագործելու համար վերոհիշյալը, երբ վերմախտի ուժերը ներխուժել են խորհրդային վերահսկողության տակ գտնվող տարածք, անմիջապես կազմակերպել են Օստլանդի և Ուկրաինայի ռայխսկոմիսարիատները՝ համապատասխանաբար Հինրիխ Լոզեի և Էրիխ Կոխի ղեկավարությամբ։ Այս վարչական տարածքների կազմակերպումը հանգեցրել է Ռոզենբերգի և ԷսԷս-ի միջև բախմանը գերմանական օկուպացիայի ներքո գտնվող սլավոնների նկատմամբ վերաբերմունքի պատճառով։

Իբրև նացիստական Գերմանիայի ռասայական գլխավոր տեսաբան՝ Ռոզենբերգը սլավոններին չնայած գերմանացիներից ցածր էր դասում, սակայն արիական էր համարում։ Նա հաճախ բողոքել է Հիտլերին և Հիմլերին նվաճված ոչ հրեա ժողովուրդների նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ՝ առաջարկելով բուֆերային արբանյակ պետություններ ստեղծել, որոնք կազմված էին լինելու Մեծ Ֆինլանդիայից, Բալթիկայից, Ուկրաինայից և Կովկասից։ 1941 թվականի նոյեմբերի 18-ին կայացած մամուլի ասուլիսում խոսելով հրեական հարցի մասին՝ նա ասել է.
 Մոտ վեց միլիոն հրեաներ դեռ ապրում են Արևելքում, և այս հարցը կարող է լուծվել միայն Եվրոպայի բոլոր հրեաների կենսաբանական ոչնչացման միջոցով։ Հրեական հարցը Գերմանիայի համար միայն կլուծվի, երբ վերջին հրեան կլքի գերմանական տարածքը, և Եվրոպայի համար, երբ ոչ մի հրեա չմնա եվրոպական մայրցամաքում այնքան հեռու, որքան Ուրալը ... Եվ այս նպատակով անհրաժեշտ է վռնդել նրանց Ուրալից այնկողմ կամ այլ կերպ՝ նրանց ոչնչացնել։

Նյուրնբերգյան դատավարություններում նա ասել է, որ անտեղյակ է Ողջակիզմանը, չնայած այն հանգամանքին, որ Լեյբրանդտը և Մեյերը ներկա էին եղել Վանզեեի համաժողովին։

Պատերազմական շրջանի քարոզչության ջանքեր 

Խորհրդային Միություն ներխուժման պահից ի վեր նպատակը Նոր կարգի պարտադրումն էր, և դա, ըստ էության, նվաճողական պատերազմ էր։ Ռուսների կարծիքը՝ իրենց կողմը գրավելու գերմանական քարոզչական ջանքերը, լավագույն դեպքում մտացածին և անհամապատասխան էին։ Ալֆրեդ Ռոզենբերգը նացիստական հիերարխիայում այն եզակիներից էր, ով պաշտպանում էր գրավյալ տարածքների բնակչության շրջանում հակակոմունիստական կարծիքը խրախուսելու քաղաքականությունը։ Այստեղ նրա հետաքրքրությունը հիմնականում ոչ ռուսական տարածքներն էին, ինչպիսիք են Ուկրաինան և Բալթյան երկրները։ Այնուամենայնիվ Ռուսական ազատագրական բանակի կողմնակիցները որոշ չափով կարողացել էին նրան աջակցել։

Ի միջի այլոց, Ռոզենբերգը թողարկել է մի շարք պաստառներ, որոնք ազդարարում էին խորհրդային կոլեկտիվ տնտեսությունների (կոլխոզներ) ավարտը։ 1942 թվականի փետրվարին նա նաև հրապարակել է Ագրարային օրենք, որով չեղյալ էր հայտարարվում ամբողջ խորհրդային օրենսդրությունը հողօգտագործման և ովքեր ցանկանում էին համագործակցել զավթիչների հետ, նրանց ընտանեկան տնտեսությունների վերականգնման մասին։ Բայց ապակոլեկտիվացումը հակասում էր պատերազմի ժամանակ սննդի արտադրության ավելի լայն պահանջներին և Հերման Գյորինգը պահանջել է անվանափոխմամբ պահպանել կոլտնտեսությունները։ Հիտլերն ինքը հողի վերաբաշխումը դատապարտել է հայտարարելով՝ «հիմարություն»։

Գոյություն ունեին Վերմախտի՝ գերմանական զինված ուժերի բազմաթիվ պաստառներ, որոնք խնդրում էին օգնել Բանդենկրիգում, խորհրդային պարտիզանների դեմ պատերազմում, չնայած ևս մեկ անգամ գերմանական քաղաքականությունն ավելացնում էր սեփական խնդիրները։ «Կամավորական» աշխատանքի «Պատերազմը կարճացնելու համար եկեք մեզ հետ աշխատելու» պաստառները թաքցնում էին սարսափելի իրողությունները, որոնց բախվում էին ռուս աշխատողները Գերմանիայում։ Շատերն էին միացել պարտիզաններին՝ դեպի արևմուտք անհայտ ճակատագրի ուղարկվելու ռիսկի չդիմելով:

Ռոզենբերգի մեկ այլ նախաձեռնություն՝ «Ազատ Կովկաս» քարոզարշավը, շատ ավելի հաջող էր՝ ներգրավելով տարբեր ազգությունների, այսպես կոչված, «Արևելյան լեգեոն»-ում («Օստլեգիոնեն»), թեև դա ի վերջո մեծ ազդեցություն չունեցավ Արևելյան ճակատում մղված պատերազմի արդյունքի վրա։

Դատավարություն և մահապատիժ 

Ռոզենբերգը գերի է ընկել դաշնակիցների զորքերին 1945 թվականի մայիսի 19-ին Ֆլենսբուրգ-Մյուրվիկում։ Նա դատվել է Նյուրնբերգում և մեղավոր ճանաչվել հետևյալ չորս հանցանքներից յուրաքանչյուրում՝ խաղաղության դեմ հանցագործություններ կատարելու դավադրություն, ագրեսիվ պատերազմների պլանավորում, նախաձեռնում և վարում, ռազմական և մարդկության դեմ հանցագործություններ։ Կայացված վերջնական դատավճռով նա անվանվել է դեպի Նորվեգիա և Խորհրդային Միություն արշավանքներ գլխավոր պլանավորողներից մեկը։

Նա նաև ուղղակիորեն պատասխանատու է համարվել Եվրոպայի գրավյալ երկրների համակարգված կողոպուտի, ինչպես նաև Արևելյան Եվրոպայում տիրող վայրագ պայմանների համար։ Դատավարության ընթացքում նա գրել է հուշեր, որոնք Սերժ Լանգը և Էռնստ ֆոն Շենքը տպագրել են հետմահու՝ վերլուծական մեկնաբանություններով։

Նա դատապարտվել է մահվան և մահապատժի ենթարկվել այլ դատապարտված մեղադրյալների հետ Նյուրնբերգի բանտում 1946 թվականի հոկտեմբերի 16-ի առավոտյան։ Նրա մարմինը, ինչպես մնացած ինը մահապատժի ենթարկվածների և Հերման Գյորինգի մարմինը, դիակիզվել է Օստֆրիդհոֆում (Մյունխեն), իսկ մոխիրը ցրվել Իսար գետում։

Դատավարության ողջ ընթացքում համաձայնեցվել էր, որ Ռոզենբերգը որոշիչ դեր է ունեցել նացիստական փիլիսոփայության և գաղափարախոսության ձևավորման գործում։ Նշված օրինակներ են 1930 թվականին լույս տեսած «20-րդ դարի առասպելը», ուր ատելություն է հրահրումը «ազատական իմպերիալիզմի» և «բոլշևիկյան մարքսիզմի» դեմ,պատերազմի ընթացքում լիբենսռաումի գաղափարի խթանումը Գերմանիայում, մասնավորապես հեշտացնելով քրիստոնեական եկեղեցիների և հրեաների հալածանքները, հակադրվելը Վերսալյան պայմանագրին։

Ըստ Ջոզեֆ Քինգսբըրի-Սմիթի, ով լուսաբանում էր միջազգային լրատվական ծառայության համար կատարված մահապատիժները, Ռոզենբերգը միակ դատապարտվածն էր, ով կախաղանի մոտ այն հարցին, թե ասելու վերջին խոսք ունի՞, պատասխանեել է միայն մեկ բառով՝ «Ոչ»։

Նացիստական քաղաքականություն և Ռոզենբերգի տեսակետներ 
Հիտլերը դեպի գործնական քաղաքականություն կողմնորոշված առաջնորդ էր, մինչդեռ Ռոզենբերգի համար կրոնը և իմաստասիրությունը առանցքային էին, և նա կուսակցության մեջ մշակութային առումով ամենաազդեցիկն էր։ Դեպի ուժային ճառասացությունը նացիստների վերելքից որոշ ժամանակ առաջ Հիտլերը Ռոզենբերգի տեսակետների խոսափողն էր և ակնհայտ էր նրա գործադրած ինտելեկտուալ մեծ ազդեցությունը:
Նացիստական կուսակցության ներսում Ռոզենբերգի ազդեցության հարցը հակասական է։ Նացիստական մյուս առաջնորդների համեմատությամբ նա ընկալվում էր որպես խարիզմայի և քաղաքական հմտությունների պակասություն ունեցող, մասամբ մեկուսացած։ Հիտլերի ելույթներից մի քանիսը կարծես մոտ էին Ռոզենբերգի տեսակետներին՝ ավանդական քրիստոնեության մերժումը որպես հրեական մշակույթի վրա հիմնված կրոն, էթնիկ և մշակութային մաքրությամբ «ռասայի» նախընտրություն, ճակատագիրը որի ենթադրվում էր «նախախնամության» կողմից փոխանցվել էր գերմանացի ժողովրդին։ Այլ խոսքով նա հավատարիմ էր նացիստական կուսակցության գծին, «դրական քրիստոնեություն» քարոզին։

Հիտլերն իշխանություն ստանձնելուց հետո քայլ էր արել բողոքական և կաթոլիկ եկեղեցիներին հավաստիացնելու, որ կուսակցությունը մտադիր չէ վերականգնել գերմանների հեթանոսությունը։ Նրա դիրքորոշմամբ ինքը Դրական քրիստոնեությունը Խորհրդային Միության աթեիստ աստվածամերժ կոմունիստների ձեռքով բացարձակ կործանումից փրկելու կոչված մարդն է։ Սա հատկապես ճշմարիտ էր 1932 թվականի ընտրություններից անմիջապես առաջ և հետո. Հիտլերը ցանկանում էր երևալ քրիստոնեական հիմնական դավանանքներին չսպառնացող և իր իշխանությունն ամրապնդել : Բացի այդ, Հիտլերը կարծում էր, որ կաթոլիկների և բողոքական կռիվները գերմանական պետությունը թուլացնելու և օտարերկրյա ուժերի գերիշխանությունը թույլատրելու հիմնական գործոնն էր: 

Նացիստական որոշ առաջնորդներ, ինչպիսին Մարտին Բորմանն էր, հակաքրիստոնեաներ և համակրելի էին Ռոզենբերգի հանդեպ։ Իշխանության գլուխ անցնելուց հետո Հիտլերը և նացիստական առաջնորդների մեծ մասը ձգտում էին միավորել քրիստոնեական դավանանքները հօգուտ «դրական քրիստոնեության»։ Հիտլերը մասնավոր ձևով դատապարտում էր առեղծվածային և կեղծ կրոնական շահերն իբրև «անհեթեթություն» ։ Այնուամենայնիվ, նա և Յոզեֆ Գեբելսը համաձայն էին, որ Էնցիգից (վերջնական հաղթանակ) հետո ռայխի եկեղեցին պետք է հետևողականորեն վերածվի գերմանական սոցիալական էվոլյուցիոնիստական կազմակերպության, ցեղի, արյան և պատերազմի պաշտամունքը հռչակող, այլ ոչ թե հնացած և հրեական Փրկության և Մովսեսի տաս պատվիրանների։

Ռոզենբերգի տեսակետներին ամենից մոտ էին Հենրիխ Հիմլերինը և դրանց օտարումը գուցե կապված էր Հիմլերի ընդունակությունների հետ՝ գործադրելու Ռոզենբերգի գրածը։ Բացի այդ, Ռոզենբերգը կարծում էր, որ պետք է թույլ տալ քրիստոնեության անհետացումը։ Հիմլերն ակտիվորեն ձեռնամուխ է եղել հակահարվածող հեթանոսական ծիսակատարությունների ստեղծմանը:

Փոխգնդապետ Վիլյամ Հարոլդ Դանը (1898–1955) նրա վերաբերյալ բանտում բժշկական և հոգեբուժական զեկույց է գրել՝ գնահատելով նրան որպես ինքնասպանության հակում ունեցող։
Տպավորություն էր ստեղծվում, որ ֆանատիկորեն կառչած է իր իսկ տեսություններին անզիջում ձևով և քիչ էր ազդվել դատավարության ընթացքում կուսակցության դաժանության և հանցագործությունների մերկացումից:

Ռոզենբերգի անձնական հայացքների և նացիստական էլիտայի պրագմատիզմի միջև չլուծված հակամարտության ամփոփումը։ Նացիստական նպատակների անխնա հետապնդումը նշանակում էր ոչ թե, ինչպես հույս ուներ Ռոզենբերգը, գերմանական կյանք նոր գաղափարախոսության ներթափանցումը, այլ նշանակում էր կուսակցության և պետության համատեղ ռեսուրսների կենտրոնացում տոտալ պատերազմ մղելու համար:

Ընտանեկան կյանք 
Ռոզենբերգն ամուսնացել է երկու անգամ։ 1915 թվականին նա ամուսնացել է Հիլդա Լիսմանի հետ, որն էթնիկ էստոնուհի էր, ամուսնալուծվել են 1923 թվականին։ 1925 թվականին, երկու տարի անց, Ռոզենբերգն ամուսնացել է Հեդվիգ Կրամերի հետ, մինչև դաշնակիցների կողմից մահապատժի ենթարկվելը մնացել ամուսնացած։ Նա և Կրամերն ունեցել են երկու երեխա, որդի՝ մահացած մանկության տարիներին և դուստր Իրեն, ծնված 1930 թվականին:

Գրվածքներ
 «Անբարոյականությունը թալմուդում», 1920, Էռնստ Բյոփլեյի Դոյչե Ֆոլկսվերլագ, Մյունխեն
 «Ազատ մասոնականության հանցագործությունները. Հուդայականություն, եզուիտականություն, գերմանական քրիստոնեություն», 1921 
 «Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության բնույթը, սկզբունքները և նպատակները», 1922, Բյոփլեյի Դոյչե Ֆոլկսվերլագ, Մյունխեն
 «Ժանտախտ Ռուսաստանում։ Բոլշևիզմը, նրա գլխավորները, հենակետերն ու զոհերը», 1922, Էռնստ Բյոփլեյի Դոյչե Ֆոլկսվերլագ, Մյունխեն 
 «Բոլշևիզմ, սով, մահ», 1922, Էռնստ Բյոփլեյի Դոյչե Ֆոլկսվերլագ, Մյունխեն 
 «Սիոնիզմ, պետության թշնամին», 1922
 «Սիոնի երեցների արձանագրությունները և հրեական աշխարհի քաղաքականությունը», 1923 
 «Հրեական բոլշևիզմ», Բրիթոնզ Փաբ. Սոսայիթի, 1923, Էռնստ Բյոփլեյի հետ
 «20-րդ դարի առասպելը», 1930 
 «[Դիտրիխ Էքարտ]]. Ժառանգություն», 1935 
 «Մեր ժամանակի արատավորները. Պատասխան 20-րդ դարի առասպելի դեմ ուղղված գրոհներին», 1937 
 «Բողոքական Հռոմի ուխտավորները. Լյութերի դավաճանությունը և «20-րդ դարի առասպելը», 1937 
 «Մարդ հանցագործի դիմանկարը», 1949, Սերժ Լանգի և Էռնստ ֆոն Շենքի վերլուծական մեկնաբանությամբ 
 «Ձևի ուժը», Անհայտ։

Օրագիր 
Նյուրնբերգյան դատավարության ընթացքում Ռոզենբերգի ձեռագիր օրագիրը թարգմանել է ամերիկյան դատախազության փաստաթղթավորման ղեկավար Հարրի Ֆիսը։ Նյուրնբերգյան դատավարությունների ընթացքում ապացույցներում օգտագործվելուց հետո օրագիրն անհայտացել է, ինչպես նաև այլ նյութերը, որոնք փոխանցվել էին դատախազ Ռոբերտ Քեմփներին (1899–1993): Այն վերականգնվել է Լյուիսթընում, Նյու Յորք, 2013 թվականի հունիսի 13-ին։

Գրված 425 չամրացված էջերով, որոնք 1936-1944 թվականներին թվագրված գրառումներ են և այժմ այն Միացյալ Նահանգների Վաշինգտոնի Հոլոքոստի հուշահամալիրի (ՅուԷս ԷյչԷմԷմ) սեփականությունն է։ Թանգարանի ավագ արխիվարիուս Հենրի Մեյերը, հոլոքոստը վերապրածի որդին, կարողացել է հասնել նյութերին, և չնայած «բավարար ժամանակ չտրվեց կարդալու օրագրի գրառումները սկզբից մինչև վերջ», «տեսնում էր, որ Ռոզենբերգը կենտրոնացել էր որոշակի առարկաների, այդ թվում՝ դաժանությունը հրեաների և այլ էթնիկ խմբերի նկատմամբ, Ռուսաստանի օկուպացված քաղաքացիական բնակչության Գերմանիային ծառայելու հարկադրանքի վրա»։

Մեյերը նշել է նաև, որ Ռոզենբերգի «նացիստական առաջնորդների վերաբերյալ թշնամական մեկնաբանությունները», բնութագրել է իբրև «անթերի»։ Մինչ ձեռագրի որոշ մասեր նախկինում տպագրվել էին, մեծամասնությունը կորել էր տասնամյակների ընթացքում։ Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի նախկին գործակալ Ռոբերտ Քինգ Վիթմանը, ով օգնել է փնտրել օրագիրը, ասել է. «Օրագրում չկա մի տեղ, որտեղ մենք ունենք Ռոզենբերգ կամ Հիտլեր, որոնք ասել են, որ հրեաները պետք է ոչնչացվեն. այն ամենը, ինչ ասվել էր՝ «նրանց դուրս հանել Եվրոպայից»։
Նյու Յորք Թայմս-ը անհայտ կորած ձեռագրի որոնման մասին ասել է, որ «օրագրի խճճված ճանապարհորդությունն ինքնին կարող է հանդիսանալ հեռուստատեսային մինի սերիալի նյութ»։ 2013 թվականի վերջից ՅուԷս ԷյչԷմԷմ-ը ցուցադրել է տվել 425 էջից բաղկացած փաստաթուղթը (լուսանկարներ և պատճեններ) իր գլխավոր էջում։

Տես նաև 
 Հակասեմիթիզմ
 Քսաներորդ դարի առասպելը
 Հյուսիսային ռասայի հասարակություն
 Ռասիզմ
 Եկեղեցական պայքար

Տեսադարան

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Personal diary found by ICE 13 June 2013  
United States Holocaust Memorial Museum – Alfred Rosenberg
 
 Rosenberg on Churchill
 Rosenberg on Nuremberg Rally
 Chapter V, Faith and Thought in National Socialist Germany, The War Against the West, Aurel Kolnai

 
Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Նացիստական Գերմանիայի նախարարներ
Նացիստ առաջնորդներ
Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կրոնների քննադատներ
Հակասեմականությունը Գերմանիայում
Նացիստական Գերմանիայի անձինք
Գերմանացի հակակոմունիստներ
Նացիստներ
Նացիզմ
Ադոլֆ Հիտլեր
Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Հակասեմականություն
Նյուրնբերգյան դատավարություն
Նացիստական քարոզչություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած գերմանացիներ
Հակակոմունիստներ
Նացիստական Գերմանիա
Նացիստական Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
1883 ծնունդներ
Հեթանոսություն
Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ
Քրիստոնեության քննադատություն
Ռասիզմ
Էստոնիայում ծնվածներ
Ռազմական հանցագործություններ
Հակաքրիստոնեություն
Գերմանացի գրողներ
Նացիստական Գերմանիայի պաշտոնյաներ
Գերմանացի ճարտարապետներ
Գերմանացի լրագրողներ
Գերմանացի հրապարակախոսներ
Գերմանացի մանկավարժներ