Մանգասար Մանգասարյան

Մանգասար Մկրտիչի Մանգասարյան (, ), հայազգի ամերիկացի ռացիոնալիստ և աշխարհիկ գրող, բանասեր և փիլիսոփա։

Կենսագրություն 
Մանգասար Մանգասրյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության Մաշգերում (այժմ՝ Թուրքիայում)։ Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Ռոբերթ քոլեջում և 1878 թվականին ձեռնադրվել է Մարսովանում որպես քահանա։ 

Մոտ 1881 թվականին մեկնել է ԱՄՆ, ընդունվել է Փրինսթոնի համալսարան, ուսանել աստվածաբանություն։ 1882-1885 թվականներին Մանգասար Մանգասարյանը Ֆիլադելֆիայի Պրեսբիտերական եկեղեցում հոգևոր հովիվ (պաստոր) է եղել. Նա հրաժարական տալով՝ դարձել է անկախ քարոզիչ և «անկախ կրոնի» դասախոս Նյու Յորքում։ 1892 թվականին նա դարձել է Չիկագոյի Էթիկական մշակույթի միության ղեկավար, որը հիմնադրել էր Ֆելիքս Ադլերը։ 1900 թվականին նա կազմակերպել է Չիկագոյի Անկախ Կրոնական Միություն՝ իրատեսական խումբ, որի հովիվը մնացել է մինչև 1925 թվականը։ Նա թոշակի է անցել Պիեմոնտում (Կալիֆորնիա), որտեղ ապրել է մինչև իր կյանքի վերջը։

Մանգասարյանը գրել է մի շարք գրքեր, որոնք թարգմանվել են ֆրանսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն և այլ օտար լեզուներով։ Նար հիմնականում կենտրոնացել է կրոնական քննադատության ու կրոնի փիլիսոփայության վրա։

Մանգասարյանն իրեն համարել է ռացիոնալիստ կամ աշխարհիկ մարդ, ոչ թե աթեիստ, քանի որ նա աթեիզմը դասում էր չստուգելի հավատամքների շարքում։

Գրական գործունեություն 
Մանգասար Մանգասարյանն աշխատակցել է ամերիկյան մամուլին։ 1890-ականներին առանձին գրքերով հրատարակել է «Ավետարանը քողազերծված», «ճշմարտությունը Հիսուսի մասին», «Վոլտեր», «Հրեան և քրիստոնյան», «Շեքսպիրի հայացքով», «Կին և ոճիր», «Ինչի եմ հավատում» և այլ աշխատություններ։ Նրա ամենահայտնի՝ «Ճշմարտությունը Հիսուսի մասին. Նա առասպել է» (1909) և «Ավետարանը քողազերծված» (1911) գրքերը վերաբերում են պատմական Հիսուսի գոյության դեմ ապացույցներին։ Նա նաև գրել է հարյուրավոր էսսեներ և դասախոսություններ ժամանակի հարցերի վերաբերյալ։ Նրա գրքերն ու էսսեները թարգմանվել են ֆրանսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն և այլ օտար լեզուներով։ Նրա գրելու ընդհանուր թեման կրոնական քննադատությունն ու կրոնի փիլիսոփայությունն էր։

Մատենագրություն 
 1885 - «Ձայնը արևելքից»
 1902 - «Մի նոր Վարդապետություն»
 1903 - «Քրիստոնեական գիտություն, կատակերգություն չորս գործողությամբ»
 1905 - «Բարոյականություն առանց Աստծո. ներառյալ Խիստ Վերապատվելի եպիսկոպոս Անդերսոնին ուղղված նամակ»
 1908 - «Մանգասարյան-Կրեպսի բանավեճը «Արդյո՞ք Հիսուսը երբևէ ապրել է» հարցի շուրջ»
 1909 - «Իմ մտքի պատմությունը կամ ինչպես ես դարձա ռացիոնալիստ»
 1909 - «Ճշմարտությունը Հիսուսի մասին, արդյոք նա առասպել է»
 1910 - «Ինչպես հորինվեց Աստվածաշունչը»
 1910 - «Արժե՞ արդյոք կյանքն ապրել առանց անմահանալու»
 1911 - «Ավետարանը քողազերծված»
 1913 - «Ճիզվիտները և նրանց բարոյականությունը, (Ռացիոնալիստը)»
 1913 - «Սուրբ-կախարդ Ժաննա դ Արկի պատմությունը»
 1919 - «Իռլանդական հարցը. Անկախ կրոնական հասարակությանը տրված դասախոսության հաշվետվություն»
 1922 - «Ի՞նչ է քրիստոնեական գիտությունը»
 1926 - «Անուշադրության մատված Գիրքը կամ Բացահայտված Աստվածաշունչը»

Վերահրապարակումներ 
 «Ճշմարտությունը Հիսուսի մասին, արդյոք նա առասպել է»
 «Ինչպես հորինվեց Աստվածաշունչը. Դասախոսություն»
 «Արժե՞ արդյոք կյանքն ապրել առանց անմահության»
 «Բարոյականություն Առանց Աստծո. Ներառյալ Նամակ ուղղված Խիստ Վերապատվելի Եպիսկոպոս Անդերսոնին»
 «Հռոմի օրենքն Իռլանդիայում. Դասախոսություն Անկախ կրոնական հասարակության առջև»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

  

Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Ամերիկահայ գրողներ
Աթեիստներ
Նախկին հայ քրիստոնյաներ
Աթեիստ ակտիվիստներ