Գերոլդ Էդլիբախ

Գերոլդ Էդլիբախ (, ), շվեյցարացի պատմաբան և մատենագիր, Ցյուրիխի քաղաքային խորհրդի պաշտոնյա և անդամ, «Ցյուրիխյան ժամանակագրության» () հեղինակ։

Կենսագրություն  
Ծնվել է Ցյուրիխի քաղաքացի, Գրյունինգենի և Բադենի Ֆոգտի պարտականություններ կատարող Ուլրիխ Էդլիբախի և Այնզիդելնից Աննա Լանդոլտի ընտանիքում։ Մայրը սերել է երկաթեղենի արտադրանքի առևտրով զբաղվող հարուստ ընտանիքից և 1462 թվականին իր առաջին ամուսնու մահից հետո ամուսնացել է Ցյուրիխի քաղաքապետ, ազդեցիկ քաղաքական գործիչ և բարեփոխիչ Հանս Վալդմանի հետ, ով գահընկեց է արվել և մահապատժի ենթարկվել ժողովրդական վրդովմունքի արդյունքում։

1472-1480 թվականներին եղել է Ցյուրիխի Այնզիդելնի բենեդիկտյան աբբայության ունեցվածքի կառավարիչը։ 1487 թվականին ընտրվել է քաղաքային խորհրդի անդամ, սակայն 1489 թվականի ապրիլին խորթ հոր մահապատժից հետո հրաժարական է տվել։ 1493-1499 և 1515-1524 թվականներին կրկին եղել է Փոքր խորհրդում։

1488 թվականին եղել է օբերֆոգտ Բյուլախում, 1494-1498 թվականներին՝ Գրյունինգենում, 1505-1507 թվականներին՝ Գրեյֆենսեում, իսկ 1514-1527 թվականներին ղեկավարել է վերջինիս քաղաքային հոսպիտալը։ Լինելով հավատարիմ կաթոլիկ և ռեֆորմացիայի ու Ուլրիխ Ցվինգլիի գաղափարների մոլի հակառակորդ՝ նա թոշակի է անցել 1524 թվականին՝ ամբողջությամբ նվիրվելով իր ընտանիքին և գրական գործունեությանը։ Մահացել է 1530 թվականի օգոստոսի 28-ին, Ցյուրիխում։

Ընտանիք  
1472 թվականին Գերոլդ Էդլիբախն ամուսնացել է Ուրսուլա Ռոյսթի հետ, որի հետ ամուսնացած է եղել 45 տարի և ումից ունեցել է ընդհանուր առմամբ 18 կամ 19 երեխա և 70 թոռ։ Նրա որդիներից հայտնի են Յակոբը (1482-1546), ով եղել է կանոննիկ Ցյուրիխում, Հանսը (1487-1559), քաղաքական գործիչ և մատենագիր և Լյուդվիգը (1492-1557), տարեգրության շարունակող։

Ստեղծագործություններ 
Էդլիբախի հիմնական պատմական աշխատությունը համարվում է պատկերազարդ «Ցյուրիխյան ժամանակագրություն»-ը (), որն ընդգրկում է Հին Շվեյցարիայի Համադաշնության պատմությունը 1436 թվականից մինչև 1530 թվական։

Հիմնական մասում՝ մինչև 1486 թվականը, այն հիմնված է Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի «Ցյուրիխյան» կամ «Մեծ Բուրգունդյան» տարեգրության վրա (1484), հետագա իրադարձություններն ու փաստերը ներկայացվում են արխիվային փաստաթղթերի, ինչպես նաև Էդլիբախի անձնական տպավորությունների հիման վրա, ով երկար ժամանակ շփվել է իր խորթ հոր՝ քաղաքական գործերին գիտակ Վալդմանի հետ։

Ընդ որում, 1517 թվականից հետո գրառումները դառնում են ավելի հակիրճ։ Եթե ​​անցյալի փաստերը նկարագրելիս, օրինակ՝ Հին Ցյուրիխյան պատերազմը (1440-1446), Էդլիբախի աշխատությունը պարունակում է բազմաթիվ անճշտություններ՝ կապված 15-րդ դարի երկրորդ կեսի - 16-րդ դարի սկզբի իրադարձությունների հետ, ապա առանձին տեղեկություններ հաճախ եզակի են, քանի որ դրանք հիմնված են ականատեսների վկայությունների վրա, օրինակ՝ հեղինակի 1479 թվականին խորթ հոր հետ Միլան կատարած ճանապարհորդության մասին տեղեկությունը։ 1520-1526 թվականների իրադարձությունները հեղինակը մեկնաբանում է Ռեֆորմացիայի հակառակորդների տեսակետից։

Որոշակի արժեք ունեն նաև տարեգրության գունեղ նկարազարդումները, որոնց մեծ մասի հեղինակը, հավանաբար, հենց ինքը Էդլիբախն էր, ով որպես նմուշ  օգտագործել է Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի և, հնարավոր է, այլ մատենագիրների մանրանկարները։ Զգուշորեն, բայց ոչ պրոֆեսիոնալ կերպով արված այս գծագրերը, բացի հայտնի պատմական իրադարձություններից, պարունակում են միջնադարյան Ցյուրիխի և նրա շրջակայքի տեսարանների հետաքրքիր պատկերներ, ճարտարապետական ​​հուշարձանների և քաղաքային ամրությունների էսքիզներ։

Էդլիբախի տարեգրության ձեռագիրը պահվում է Ցյուրիխի կենտրոնական գրադարանում (MS. A 75)։ Դրա գիտական ​​հրատարակությունը լույս է տեսել 1847 թվականին Ցյուրիխում, հնության սիրահարների տեղական հասարակության «Տեղեկությունների» 4-րդ հատորում՝ Յոհան Մարտին Ուստերիի խմբագրությամբ։

1480-ական թվականներին Գերոլդ Էդլիբախը կազմել է նաև «Ցյուրիխի զինանշանը» (), այնուհետև, 1489 թվականին, տեղեկություններ Վալդմանի գործի մասին (), 1490 թվականին կազմել է շվեյցարական ծածկալեզվի բառարանը (), զանազան հոդվածների հետ մեկտեղ գրել է շվեյցարական ռեֆորմացիայի քննադատությունը (1520—1527)։

Հերոլդ Էդլիբախի անունով է կոչվում Գրեյֆենսեի փողոցներից մեկը։

Հրապարակումներ 
 Gerold Edlibach's Chronik, hrsg. von Johann Martin Usteri // Mitteilungen der antiquarischen Gesellschaft in Zürich. — Band 4. — Zürich, 1847. — 279 s.
 Gerold Edlibach. Da beschachend vil grosser endrungen: Gerold Edlibachs Aufzeichnungen über die Zürcher Reformation 1520—1526, hrsg. und kommentiert von Peter Jezler // Bilderstreit, Kulturwandel in Zwinglis Reformation. — Zürich: Theologischer Verlag, 1984. — S. 41–74. — ISBN 3-290-11555-0.

Մատենագիտություն 
 Wyß Georg von. Edlibach, Gerold // Allgemeine Deutsche Biographie. — Band 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 646–647.
 Büsser Fritz. Edlibach, Gerold // Neue Deutsche Biographie. — Band. 4. — Berlin: Duncker & Humblot, 1959. — S. 315.
 Dütsch Hans-Rudolf. Die Zürcher Landvögte. Von 1402—1798. — Zürich: Chronos, 1994. — 338 s. — ISBN 3-905311-11-9.
 Gamper Gertraud und Rudolf. Edlibach, Gerold // Historical Dictionary of Switzerland. — Band. 4. — Basel: Schwabe, 2005.
 Classen Albrecht. Edlibach, Gerold // Encyclopedia of the Medieval Chronicle, ed. by Graeme Dunphy and Cristian Bratu. — Leiden; Boston: Brill, 2016.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Gerold Edlibach's Chronik

Շվեյցարացի պատմաբաններ
Շվեյցարացի գրողներ
Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ