Արմենիկա նարինեաե

Արմենիկա նարինեաե (լատ.՝ Armenica narineae), Արմենիկա տեսակի նոր ցամաքային խխունջ՝ Clausiliidae ընտանիքից։ Հայտնաբերել է Հրաչյա Գևորգյանը՝ 2018 թվականի մայիսի 11-ին Իջևանի տարածքում, Հովք գյուղի մոտակայքում։ Նոր տեսակը տարբերվում է Armenica unicristata տեսակից նրանով, որ ունի ավելի մեծ մուգ խեցի, լավ զարգացած առանցքային մկաններ։

Անվանում 
Արմենիկա նոր տեսակն անվանվել է ի պատիվ Նարինե Գևորգյանի, որը առաջին հեղինակ Հրաչյա Գևորգյանի դուստրն է։ Լատիներեն անվանումն է Armenica narineae:

Հայտնաբերում 
Armenica narineae նոր տեսակի խխունջը հայտնաբերվել է 2018 թվականի մայիսի 11-ին Հրաչյա Գևորգյանի կողմից Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանից մոտավորապես 12 կմ հեռավորության վրա, դեպի Հովք բնակավայր, Աղստև գետի ժայռերի երկայնքով, բազալտե ժայռերում՝ ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրության վրա։ Խխունջները հավաքվել են լեռնային շրջանների  բազալտե ժայռերի ճեղքերում։ Իրենց բնակավայրում խխունջները ապրում են խմբերով։ Տեսակը հայտնի է իր տեղանքով և խիստ սահմանափակ տարածքով։

Արտաքին նկարագրություն 
Armenica narineae-ի խեցին ավելի մեծ է մյուս Armenica տեսակի խխունջներից, երկարավուն հատիկավոր կոշտ կողերով է՝ բացված գալարներով։ Վերին գալարները կենտրոնում գծավոր են, սայրերը զուգահեռ երկարաձգված են։ Կեղևը բավականին մեծ է, կանոնավոր, երկարաձև, երկծաղիկ սաղմնային հատիկավոր գալարներով և բացվածքի հետևում կոպիտ առանցքավոր, շերտավոր պտույտներով։  

Վերին գալարները խսիր են, նուրբ, բայց հստակ՝ առանցքային, գծավոր։ Շեղբը երկարացված է զուգահեռ եզրերով։ Կեղևը մեծ է, երկարավուն, ձուլաձև, վերին գալարները կեղևի առանցքի նկատմամբ տեղաշարժված չեն, պատյանը  թափանցիկ չէ՝ բաղկացած 12,5-13,5 չափավոր ուռուցիկ գալարներից։  

Թարմ հավաքված նմուշների կեղևի գույնը մուգ շագանակագույն կամ շագանակագույն է՝ խսիր ծածկով։ Սաղմնային պատյանը գրեթե գլանաձև է, բաղկացած է 2,75- 3,0 կեղտոտ դեղնավուն կամ շագանակագույն թեթևակի անկանոն միկրոգրանուլացված գալարներից։ Հետսաղմնային գալարները կանոնավոր ուռուցիկ են և ծածկված են հստակ առանցքային գալարներով։ Մարմնի պտույտը հարթվում է բացվածքի հետևում և թեթևակի նեղանում մինչև սուր մի կեռիկ՝ ծածկված հստակ սրված կողերով։ Կողերը շարունակում են մինչև վերջին գալարը։ Մարմնի 1 մմ պտույտի վրա կան 6-8 գալար, իսկ 1 մմ-ի վրա՝ ևս 5- 7 հարթ, նուրբ գալար։ Նախավերջին գալարի կարը հստակ սպիտակավուն է, թեթևակի ատամնավոր՝ համապատասխան առանցքային գալարների։  

Նոր տեսակը նման է Armenica unicristata տեսակին, բայց նրանից տարբերվում է մուգ գույնով և հետէմբրիոնիկի կողոսկրային շերտավորումով։ Պարանոցը ծածկված է կոպիտ առանցքային ոսկորներով։ Արմենիկա Նարինեայի եզրը ունի լեզվի ձև, և ավելի երկար է, քան Armenica unicristata տեսակինը, որն ունի գդալի ձև։

Տարածվածություն 
Armenica Boettger, 1877 ցամաքային խխունջի մի տեսակ է, որի խմբին պատկանող տեսակները տարածված են Կովկասի հյուսիսարևելյան մասերից մինչև Մեծ և Փոքր Կովկաս, Հարավային Թուրքիա։ 

Ըստ Մագոմեդովայի՝ կա Արմենիկա խմբի 6 տեսակ՝ Կովկասում և Անդրկովկասում։ Սրանցից երեք տեսակն ապրում է Հայաստանի տարածքում՝ Armenica Nordsieck, 1977, Armenica likharevi Nordsieck, 1975,  Armenica unicristata (I. Boettger, 1877)։ Նոր տեսակի խխունջներն ու դրանց խեցիները (101 հատ  կենդանի խխունջ և դատարկ խեցի) հավաքվել են Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում, առաջին հեղինակի կողմից,  գտնվածների 70% կենդանի է եղել և պահպանվել է հատուկ լուծույթի մեջ։ Համեմատությունը կատարվել է առաջին հեղինակի անձնական հավաքածուի և Ռուսատանի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի նյութերի հիման վրա։

Հոլոտիպ (Սենքննբերգի բնագիտական թանգարան, Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա, 356763) և պարատիպ (ՍԲԹ, 353175 ), չոր տեսակներ են։ Առաջին պարատիպը Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարանում է (91 պարատիպ գտնվում է Հրաչյա Գևորգյանի (առաջին հեղինակ) անձնական հավաքածուում, իսկ 5 հատ, (դրանցից 2-ը կոտրված խեցիներով) Ռոման Եգորովի (երկրորդ հեղինակ) անձնական հավաքածուում։

Նոր տեսակը գիտականորեն տարբերվում է մնացած բոլոր Armenica տեսակներից։

Հայաստանի էնդեմիկ է, խիստ սահմանափակ տարածքով և քանակով։ Հանդիպում է միայն Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանից մոտավորապես 12 կմ հեռավորության վրա, դեպի Հովք բնակավայր, Աղստև գետի ժայռերի խորշերում։

Պատկերասրահ

Տես նաև 

 Հայաստանի էնդեմիկներ

Ծանոթագրություններ 

Խեցեմորթներ