Ուսահոդի հոդախախտ

Ուսահոդի հոդախախտ, առաջանում է այն դեպքում, երբ բազկոսկրի գլխիկը գտնվում է ուսահոդից դուրս։ Ախտանշաններն են ուսահոդի ցավերը և անկայունությունը։ Բարդություններն են Բանկարտի վնասվածքը, Հիլլ-Սաչս վնասվածքը  կամ անութափոսային նյարդի վնասում։Ուսահոդի հոդախախտը հաճախ առաջանում է պարզած ձեռքի կամ ուսի վրա ընկնելու հետևանքով։ Ախտորոշումը սովորաբար հիմնված է կլինիկական ախտանիշների վրա և հաստատվում է ռենտգենի միջոցով։ Դասակարգում են առաջային, հետին, ստորին և վերին հոդախախտեր, առավել տարածված տեսակը առաջայինն է։

Բուժումը ուսահոդի ներուղղումն է, որն իրականացվում մի շարք մեթոդների կիրառմամբ, ներառյալ ձգում-ներուղղում, արտաքին ռոտացիայի եղանակով, թիակային մեթոդով և Ստիմսոնի եղանակով։ Ներուղղումից հետո խորհուրդ է տրվում նորից կատարել ռենտգեն նկար, ստուգելու համար որ ներուղղումը ճիշտ է կատարված։ Դրանից հետո կարելի է դնել գիպսային կապ մի քանի շաբաթով։ Վիրահատությունը ցուցված է այն դեպքերում, երբ հոդախախտը կրկնվում է։

Մարդկանց մոտ 1.7% -ը իրենց կյանքի ընթացքում ունեցել են ուսահոդի հոդախախտ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում տարեկան կազմում է մոտավորապես 24 դեպք 100 հազար մարդու հաշվարկով։ Տղամարդկանց մոտ ավելի հաճախ է հանդիպում քան կանանց մոտ։

Ախտանշաններ 

 Զգալի ցավեր, երբեմն ամբողջ ձեռքի երկայնքով
 Բազկի պոկման զգացողություն զատման և դեպի դուրս պտույտի ժամանակ
 Բոլոր տեսակի շարժումների նկատմամբ դիմադրություն
 Բազկի թմրածություն
 Ուսահոդի տեսանելի տեղաշարժ։
 Ուսահոդի շրջանում շոշափելի ոսկրի բացակայություն։

Ախտորոշում 
Ուսահոդի հոդախախտի ախտորոշումը հաճախ հիմնված է անամեզի և ֆիզիկալ քննության տվյալների վրա։ Ախտորոշումը հաստատվում է ռենտգեն նկարի հիման վրա։ Հետին հոդախախտերը հաճախ դժվար է հայտնաբերել ստանդարտ առաջահետին դիրքով կատարված ռենտգեն նկարով, բայց հեշտությամբ հայտնաբերվում է այլ դիրքերով նկարելիս։ Ներուղղումից հետո կրկին կատարում են ռենտգեն նկար ներուղղումը ստուգելու և բացառելու համար ոսկրերի կոտրվածքը։ Եթե հոդախախտը կրկնվում է, ապա կատարում են ՄՌՏ փափուկ հյուսվածքների վնասումները որոշելու համար։ Կրկնվող հոդախախտերի դեպքում զգայունության թեստերը (առաջային անկայունություն) և ակոսային նշանը (ստորին անկայունություն) օգտակար մեթոդներ են հետագա հոդախախտերի կանխատեսման համար։

Տարբերում են հոդախախտի 3 հիմնական տեսակ առաջային,հետին և ստորին։

Առաջային 

Շուրջ 95% դեպքերում բազկոսկրը տեղաշարժվում է դեպի առաջ։ Մեծ մասամբ բազկոսկրի գլխիկը տեղակայվում է կտցաձև ելունի տակ։ Ենթաանրակային և շատ հազվադեպ ներկրծքային կամ ռետրոպերիտոնեալ հոդախախտեր նույնպես կարող են առաջանալ։ Առաջային հոդախախտերը սովորաբար առաջանում են ուղիղ հարվածի, ընկնելու կամ պարզած ձեռքի վրա ընկնելու հետևանքով։ Հիվանդները հիմնականում իրենց ձեռքը պահում են դեպի դուրս պտտած կամ փոքր-ինչ զատած։

Հիլլ-Սաչս վնասվածքը հոդախախտի ժամանակ բազկոսկրի գլխիկի կոտրվածքն է դեպի ձախ տեղաշարժով, տանձաձև ոսկրի թևի պատճառով։ Հիլլ-Սաչս-ի դեֆորմացիան առաջանում է առաջային հոդախախտի 35–40% դեպքերում։ Այն ախտորոշվում է ռենտգենի միջոցով՝ առաջահետին դիրքով նկարելիս, երբ վերին վերջույթը պտտված է դեպի ներս։ Բանկարտի վնասվածքը տանձաձև ոսկրի շուրթի պատռումն է ոսկրից որևէ հատվածի անջատումով կամ առանց վերջինիս։

Հնարավոր է աքսիլյար զարկերակի և նյարդի վնասում (C5,C6), աքսիլյար նյարդի վնասումը ամենատարածվածն է այս տեսակի համար։ Այլ հայտնի նյարդի վնասումներից են ենթաթիակային նյարդի (29%) և ճաճանչային նյարդի (22%)վնասումները։ Աքսիլյար նյարդի վնասման հետևանքով առաջանում է դելտայաձև մկանի թուլություն, պարալիզ կամ միակողմանի ատրոֆիա, ուսի նորմալ կլոր ձևը անհայտանում է։ Աքսիլյար նյարդի վնասման հետևանքով հիվանդները դժվարանում են մարմնից զատել ձեռքը մոտավորապես 15°-ով։

Հետին 

Հոդախախտի հետին տեսակը տարածված չէ, հիմնականում առաջանում է էլեկտրական ցնցման կամ էպիլեպտիկ նոպայի հետևանքով։ Հնարավոր է պատճառը հանդիսանում է ռոտացիա իրականացնող մկանների անհավասարակշռությունը։ Ուսահոդի հոդախախտի դեպքում մարդիկ սովորաբար ներկայանում են իրենց թևը բռնած ՝ դեպի ներս պտտած և առբերած դիրքով, և ուղղված դեպի կտցաձև ելուն։

Հետին հոդախախտը հնարավոր է լինի անճանաչելի, հատկապես տարեցների մոտ կամ այն մարդկանց մոտ, ովքեր գտնվում են անգիտակից վիճակում։ Միջին վիճակագրությամբ 1 տարվա ընթացքում վնասում ախտորոշվել է մոտ 40 մարդու մոտ։

Ստորին 
Հոդախախտի ստորին տեսակը հազվադեպ է հանդիպում, 1%-ից ավելի քիչ դեպքերում։ Այս վիճակը անվանում են,,ուղղահայաց հոդախախտ,, որովհետև բազուկը մշտապես գտնվում է դեպի վեր կամ բազկոսկրի գլխիկի հետևում։ Պառճառը հանդիսանում է բազկի գերզատումը, որի հետևանքով բազկոսկրի գլխիկը հայտնվում է ուսելունին հակառակ։ Այսպիսի վնասվածքները ունեն շատ բարդություններ կապված անոթային, նյարդաբանական, ջյալին և կապանային համակարգերի ախտահարման հետ, պայմանավորված վնասվածքի այս մեխանիզմով։

Բուժում 
Բուժումը պետք է իրականացնել կասկածելի հոդախախտի դեպքում։ Սովորաբար ուսահոդը տեղադրվում է իր ճիշտ դիրքում ՝ օգտագործելով բեկակալ կամ հատուկ գոտի։ Բազկի և իրանի միջև կարելի է դնել բարձ, որ կլինի հենարան ուսահոդի համար և այդպես ավելի հարմարավետ կլինի։ Անհրաժեշտ են ուժեղ ցավազրկողներ ցավը, ինչպես նաև սթրեսը մեղմացնելու համար։

Ներուղղում 

Ուսահոդի ներուղղումը իրականացվում մի շարք մեթոդների միջոցով, ներառյալ ձգում-ներուղղման, արտաքին ռոտացիայի, թիակային մեթոդով, Ստիմսոնի եղանակով, Կունիգանի կամ Միլչի մեթոդով։ Ցավը նվազեցնելու համար միջամտության ընթացքում կարելի է կատարել սեդացիա և ցավազրկում կամ ուսահոդ ներարկել Լիդոկային։ Վերջինս ավելի էժան և արագ եղանակ է ։ Եթե հոդախախտը շտապ օգնության բաժանմունքում հնարավոր չի լինում ներուղղել, ապա ներուղղումը պահանջվում է իրականացնել վիրահատարանում, որը պատահում է մոտավորապես 7% դեպքերում։

Հետներուղղում 
Չկա հստակ ապացույց իմմոբիլիզացիայի ելքի մասին հոդախախտի առաջային տեսակի դեպքում.։ 2008թ. ուսումնասիրությունը՝ կատարված 300 մարդկանց վրա համարյա 6 տարիների ընթացքում, պարզել է որ ուսահոդի իմմոբիլիզացիան բեկակալով արդյունք չի ունեցել։

Վիրահատություն 

Երիտասարդների մոտ՝ ովքեր ունեն բարձր ակտիվություն, հարկավոր է նկատի ունենալ վիրահատական միջամտության անհրաժեշտությունը։ Արթրոսկոպիկ վիրահատությունը կիրառվում է թիակի հոդաշուրթը, խոռոչային կապանը, երկգլուխ մկանի երկար գլուխը վերականգնելու կամ դեպի ուսահոդի խոռոչը ձգելու համար։

Չնայած ուսահոդի հոդախախտի հետին տեսակը ավելի հազվադեպ է հանդիպում, նույնպես որոշ ոսկրերի համար պահանջվում է անկայուության վերահսկում։ Վնասված կապանները, ներառյալ հոդաշուրթի վնասումը, որոնք առաջացել են հոդախախտի հետին տեսակի հետևանքով, հնարավոր է բուժել արթրոսկոպիկ եղանակով։

Դեռևս մնում են իրավիճակներ, որոնք բնութագրվում են բազմակողմանի անկայունությամբ և բավարար չեն պատասխանում ռեաբիլիտացիոն բուժմանը, դրանք այն դեպքեր են, որոնք նշված AMBRI դասակարգման մեջ են մտնում։ Այն հաճախ տեղի է ունենում կապսուլայի գերձգման հետևանքով, որն այլևս չի ապահովում կայունությունն ու պաշտպանությունը։ Ընդունված է, որ սա ենթարկվում է մի գործընթացին, որն իրենից ներկայացնում է որպես ստորին կապսուլյար տեղաշարժ։Բոլորովին վերջերս այս գործընթացը անցկացվում էր արթրոսկոպիկ եղանակով, այլ ոչ թե բաց վիրահատությամբ, բնականաբար համադրվող արդյունքներով։ Բոլորովին վերջերս, նաև իրականացվում է գործընթաց՝ ռադիո հաճախական տեխնոլոգիա, որը որ կրճատում է հավելյալ կապսուլան (թերմիկ կապսուլյար տեղակայում), չնայած այս պրոցեդուրայի երկարաժամկետ արդյունքները ներկայումս հաստատված չեն, թերմիկ կապսուլյար շտկման դեպքում ռեցիդիվների առաջացման հավանականությունը ավելի բարձր է, և ոչ ստաբիլության կրկնակի վիրահատությունների առաջացման հավանականությունը ավելի մեծ է

Կանխատեսում 
Առաջային հոդախախտից հետո, կրկնակի հոդախախտի առաջացման հավանակությունը մոտ 20% է։ Տղամարդկանց մոտ առաջացման ռիսկը ավելի բարձր է, քան կականց մոտ։

Ծանոթագրություններ 

Ուսահոդի և վերին վերջույթի վնասվածքներ