Ճչանակ

Ճչանակ (, ռուսական ժողովրդական հարվածային երաժշտական գործիք, որը ծագել է 12-րդ դարում և բաղկացած է պարանին շարած 18–20 փայտե թիթեղիկներից (երկարությունը՝ 16–18 սմ)։ Նվագողը բռնում է պարանի ծայրերից և թափահարում, որի հետևանքով արտաբերվում են չոր, շրխկան հնչյուններ։ Օգտագործվում է ժողովրդական պարերի ռիթմիկ նվագակցության համար, տարածված է տարբեր ժողովուրդների երաժշտության մեջ։

Պատմություն 
1992 թվականին Նովգորոդում կատարվածհնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են երկու տախտակներ, որոնք, ըստ Վլադիմիր Պովետկինի ենթադրության, 12-րդ դարում ներառված են եղել հին նովգորոդյան ճչանակների հավաքածուի մեջ։

Կառուցվածք 
Ռուսաստանի հարավ-արևմուտքում (Կուրսկի, Տուլայի և Կալուգայի մարզերում) օգտագործվել է հարսանեկան, մեծարման կամ պարային երգերի նվագակցման համար, երբեմն՝ լիվենկա ակորդեոնի հետ միասին։

Ճչանակը կաղնու, ընկույզի կամ թխկու՝ 14-20 փոքր (130-150 երկարությամբ, 50-70 մմ լայնությամբ) տախտակների հավաքածու է, որոնք մի ծայրից կապվում են պարանով։ Տախտակների միջև դրվում են միջնադրվածքներ, երբեմն՝ 4-8 բոժոժիկների հետ միասին։ Ճչանակը բռնում են պարանի ծայրերում գտնվող օղակներից և սուր կամ սահուն շարժումներով սեղմում են ծայրերի շերտաձողերը։

Ռուսաստանի հյուսիս-արևմուտքում օգտագործված ճչանակը բաղկացած է ուղղանկյուն շրջանակից՝ 200×100 մմ չափսերով, որի կարճ կողմում ամրացված են 1-4 առաձգական շերտաձողեր, որոնց երկարությունը մոտավորապես հավասար է շրջանակի երկարությանը։ Շրջանակը պտտվում է բռնակի վրա, իսկ առաձգական ձողերն ազատ ծայրերով շփվում են այս բռնակի ատամնավոր մասի հետ։ Ձևավորվող ճռռոցը հիշեցնում է շարունակական գնդացրային հրաձգություն։

Լենինգրադի և Նովգորոդի մարզերում պահպանվել է որպես որսորդական գործիք և մանկական խաղալիք։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 
 
 
 Поветкин В. И. Открытие трещоток новгородских (Из опыта восстановительных работ) // Памятники культуры. Новые открытия: Письменность. Искусство. Археология. Ежегодник — 2000. — М.: Наука, 2001. — С. 160—166.

Արտաքին հղումներ 
 Ռուսական գործիքներ 
 Ճչանակներ 

Հարվածային երաժշտական գործիքներ
Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
Ժողովրդական երաժշտություն
Ռուսաստանի մշակույթ