Սուրբ լինի անունը Քո (քանդակ)

Սուրբ լինի անունը Քո (1985 թ․), նաև՝ Սուրբ եղիցի անունը Քո, քանդակագործ Ղուկաս Չուբարյանի քանդակը, որը 2023 թ․ հունիսից տեղադրված է Երևանի Մանկական այգում՝ Երևանի ավագանու որոշմամբ։

Պատմություն 
Քանդակը նվիրված է Չուբարյանի անհետ կորած եղբոր հիշատակին, որը նահատակվել էր 1942 թ.-ին Լենինգրադի  մոտակայքում։ Քանդակագործի դուստր Անուշ Չուբարյանը հիշում է, որ այս այն իր հայրը համարում էր  իր լավագույն աշխատանքը․ այն սիրո ու նվիրումի մասին է, և ցանկացած կյանք, որը զոհաբերվում է պատերազմի ժամանակ, մատաղ է ու նշանակություն չունի, թե որ պատերազմի ժամանակ է դա տեղի ունեցել։  Քանդակը նվիրված է իր եղբոր հիշատակին, որը նահատակվել էր հեռավոր 1942 թ․-ին Լենինգրադի մոտակա ճահիճներում։ Արձանը ստեղծեց 1985թ․-ին։ Այդ ժամանակ եղբայրը դեռ անհետ կորած էր համարվում, հայտնաբերվել էր միայն նրա անվանանշանը։

Լուսեղեն Չուբարյանի աճյունը հայտնաբերվեց 2007թ․-ին՝ հորս մահից երկու տարի առաջ։ Հայրս ուժեղ մարդ էր, կենսախինդ, բայց այդ օրը, երբ զանգեցին մեր տուն և ասացին, որ գտել են եղբոր մասունքները, ես հորս առաջին անգամ տեսա հեկեկալիս։ Ես գիտեմ, թե ինչ է նշանակում, երբ տանը կա անհետ կորած, իրենց համար պատերազմը երբեք չի վերջանում։ Հայրս ասում էր՝ երբ ամբողջ երկիրը տոնում էր հաղթանակի օրը, մենք չէինք տոնում։ (Անուշ Չուբարյան)

Քանդակի բացումը 

Քանդակագործի 100-ամյա հոբելյանի առթիվ Չուբարյանների ընտանիքը Երևանին է նվիրել վարպետի ամենանշանավոր գործերից մեկը՝ «Սուրբ լինի անունը Քո» բրոնզաձույլ արձանը (1985թ․) նվիրել է Երևանին։ Հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել հունիսի 16-ին` քանդակագործի ծննդյան օրը, Մանկական այգում։ Քանդակի հանդիսավոր բացմանը մասնակցել են Երևանի փոխքաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը, ՀՀ ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը և Ղուկաս Չուբարյանի հարազատները։   Այսօր շատ նշանավոր օր է. հաճախ չէ, որ մայրաքաղաքում մենք հավաքվում ենք Երևանի կերպարը կերտող անձի 100-ամյակի առթիվ։ Այսօր Երևանը ևս մեկ շատ կարևոր՝ չուբարյանական գործով հարստացավ։ (Տիգրան Ավինյան)  ՀՀ ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանն ընդգծել է, որ Չուբարյան արվեստագետից, նրա ժառանգությունից շատ բան կա սովորելու, և այս վայրը կդառնա նրա անցած դժվարին ուղին հիշելու և վերաիմաստավորելու վայրերից մեկը․Մեզ պետք են թռիչքից չվախեցող արվեստագետներ և ստեղծագործողներ, ինչպիսին Չուբարյանն էր, որովհետև դա է ճշմարիտ արվեստի գրավականը։ Չուբարյանի ժառանգությունն ուղերձ է, որը պարտավորություն ունենք փոխանցելու նաև մեր երեխաներին, նրանց համար կրթության մաս դարձնելու և դրանով իսկ շարունակելու և զարգացնելու այն։ (Ժաննա Անդրեասյան)

Քննադատությունը 
Քանդակի տեղադրումը միանշանակ չի ընդունվել հասարական շրջանակներում։ Գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը, մասնավորապես, դժգոհ է եղել քանդակի անվանումից․  Գոնե ինձ համար անհասկանալի պատճառներով քանդակը կոչել են «Սուրբ եղիցի անուն քո», մինչդեռ հեղինակը այն անվանել է «Լույս իջնի վրադ»։ Ես չգիտեմ՝ ո՞րն է այդ խմբագրման պատճառը, բայց անվան փոփոխությունը համարում եմ կոպիտ միջամտություն։ (Հովիկ Չարխչյան)Լրագրող Շաքե Ավոյանն էլ իր զրույցն է հիշում քանդակագործի հետ, որի ընթացքում Չուբարյանը նրան մասնրամասն պատմել էր այդ աշխատանքի մասին։ Լրագրողի խոսքով՝  «չէր ուզենա տեսնել այդ արձանը` խեղճ զինվորի այդ կերպարը, Երևանում»․Ի դեպ, ինքն էլ, կարծես, ասաց, որ դա թանգարանի և ոչ թե քաղաք զարդարելու արձան է։ (Շաքե Ավոյան)

Ծանոթագրություններ 

Ղուկաս Չուբարյանի քանդակներ
Մանկական այգի
Երևան