Ռոյ Սալիվան

Ռոյ Քլիվլենդ Սալիվան (, ), զբոսայգիների ամերիկացի պահակ, որն աշխատել է Վիրջինիա նահանգի Շենանդոա ազգային զբոսայգում։ 1942-1977 թվականների ընթացքում Սալիվանը յոթ անգամ կայծակի հարված է ստացել և ողջ մնացել։ Այդ պատճառով նա ձեռք է բերել «Մարդկային կայծակնային հաղորդիչ» և «Մարդ- շանթարգել» մականունները։ Սալիվանը Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցվել է որպես ամենաշատ կայծակնահարված մարդ։

Անձնական կյանք
Ռոյը ծնվել է Վիրջինիա նահանգի Գրին քաղաքում 1912 թվականի փետրվարի 7-ին։ Շենանդուա ազգային զբոսայգում սկսել է աշխատել որպես անտառապահ 1936 թվականին։ Սալիվանին նկարագրել են որպես լայն, կոպիտ դեմքով կռվարար մարդու, որը նման էր դերասան Ջին Հեքմենին։ Հետագայում մարդիկ խուսափել են նրանից, որովհետև վախեցել են կայծակնահարվելուց, և դա տխրեցրել է նրան։ Նա մի անգամ պատմել է, որ «ես մի օր գլխավոր անտառապահի հետ քայլում էի, երբ հեռում կայծակ խփեց։ Գլխավոր անտառապահն ասաց. «Կտեսնվենք ավելի ուշ»»։

1983 թվականի սեպտեմբերի 28-ի առավոտյան Սալիվանը 71 տարեկան հասակում ինքնասպան է եղել։ Անտառապահի նրա գլխարկներից երկուսը ցուցադրված են Նյու Յորքի և Հարավային Կարոլինայի Գինեսի ռեկորդների գրքերի համաշխարհային ցուցահանդեսների երկու սրահներում։

Յոթ հարվածներ
 Սալիվանն առաջին անգամ կայծակնահարվել է 1942 թվականի ապրիլին։ Նա ամպրոպից թաքնվել էր կրակակետային աշտարակում։ Աշտարակը նոր էր կառուցվել և այդ ժամանակ շանթարգել չուներ. կայծակը հարվածվել է յոթ-ութ անգամ։ Աշտարակի ներսում «կրակը տարածվում էր ամբողջ տարածքով»։ Սալիվանը դուրս է վազել և ընդամենը մի քանի մետր հեռավորության վրա կայծակնահարվել․ վնասվել է աջ ոտքն ամբողջությամբ, հարված է կրել ոտնամատը, պատռվել կոշիկը։ 
 Երկրորդ անգամ կայծակնահարվել է 1969 թվականի հուլիսին։ Անսովոր կերպով կայծակը նրան հարվածել է մեքենայի մեջ, երբ նա ընթանում էր լեռնային ճանապարհով. մեքենայի մետաղական մասը սովորաբար պաշտպանում է մարդկանց կայծակի հարվածներից՝ գործելով որպես Ֆարադեյի վանդակ։ Կայծակը նախ հարվածել է մոտակա ծառերին, այնուհետև՝ բեռնատարի բաց պատուհանին։ Հարվածի պատճառով Սալիվանը կորցրել է գիտակցությունը, այրվել են հոնքերն ու թարթիչները, իսկ մազերում կրակ է բռնկվել։ Չկառավարվող բեռնատարը շարունակել է շարժվել, մինչև որ կանգ է առել ժայռի եզրին մոտ։
 1970 թվականի հուլիսին Սալիվանը կայծակնահարվել է իր բակում։ Կայծակը հարվածել է մոտակա հոսանքի տրանսֆորմատորին, որից հետո՝ նրա ձախ ուսին՝ վառելով այն։
 1972 թվականի գարնանը Սալիվանն աշխատում էր Շենանդոա ազգային զբոսայգու պահակատանը, երբ կրկին կայծակնահարվեց։ Կայծակից վառվել են նրա մազերը․ նա փորփել է բաճկոնով հանգցնել կրակը։ Դրանից հետո նա շտապել է զուգարան, բայց չկարողնալով գլուխը մտցնել ջրի ծորակի տակ, ստիպված թաց սրբիչ է օգտագործել։ Չնայած նա վախկոտ մարդ չէր, չորրորդ հարվածից հետո սկսել է հավատալ, որ ինչ-որ ուժ փորձում է ոչնչացնել իրեն, և նա սկսել է վախենալ մահից։ Ամիսներ շարունակ, երբ իր բեռնատարը վարելիս փոթորկի մեջ է ընկել, նա պառկել է առջևի նստարանին, մինչև փոթորիկն անցի։ Նա նաև սկսել է հավատալ, որ ինչ-որ կերպ իր վրա կհրավիրի կայծակը, եթե նույնիսկ կանգնած լինի մարդկանց բազմության մեջ, որի պատճառով իր հետ ջրի շիշ էր կրում, որ հանգցնի մազերի կրակը։
 1973 թվականի օգոստոսի 7-ին այգում հսկողություն իրականացնելիս տեսել է, որ փոթորկաբեր ամպ է առաջանում և արագ հեռացել է։ Բայց ամպը, ինչպես հետո նա պատմել է, կարծես հետևել է իրեն։ Երբ նա վերջապես մտածել է, որ ամպից առաջ է անցել ու որոշել, որ կարող է դուրս գալ մեքենայից, կայծակն անմիջապես հարվածել է նրան։ Սալիվանը նշել է, որ իրականում տեսել է իրեն հարվածող կայծակը․ այն հարվածել է ձախ թևին ու ոտքին ու հանել կոշիկը, որից հետո հարվածել է  նրա աջ ծնկին։ Դեռ գիտակից վիճակում Սալիվանը սողալով մոտեցել է իր մեքենային ու այնտեղ մշտապես պահվող ջրի շիշը լցրել իր վառվող գլխի վրա։
 Հաջորդ հարվածը եղել է 1976 թվականի հունիսի 5-ին, որից վնասվել է ոտքի կոճը։ Պատմել է, որ ամպ է տեսել, կարծել է, թե այն իրեն հետևում է, փորձել է փախչել, բայց այնուամենայնիվ կայծակնահարվել է։ Նրա մազերը նույնպես այրվել են։
 1977 թվականի հունիսի 25-ի շաբաթ առավոտյան Սալիվանը կայծակնհհարվել է ջրամբարում ձուկ որսալիս։ Կայծակը հարվածել է նրա գլխին, վառել մազերը, կրծքավանդակը և ստամոքսը։ Սալիվանը շրջվել է դեպի իր մեքենան, երբ անսպասելի մի բան է տեղի ունեցել. մի արջ մոտեցել է ջրամբարին ու փորձել գողանալ իր բռնած իշխան փուկը։ Սալիվանը ուժ ու քաջություն է գտել արջին ծառի ճյուղով հարվածելու։ Նա պնդել է, որ իր կյանքի ընթացքում դա քսաներկուերորդ անգամն էր, երբ փայտով հարվածել է արջին։

Բոլոր յոթ հարվածները փաստագրվել են Շենանդուա ազգային զբոսայգու տեսուչ Ռ. Թեյլոր Հոսկինսի կողմից։ Հոսկինսը, սակայն, երբեք ներկա չի եղել հարվածներից որևէ մեկին Ինքը՝ Սալիվանը, հիշում է, որ կայծակն իրեն առաջին անգամ հարվածել է ոչ թե 1942 թվականին, այլ շատ ավելի վաղ։ Երբ նա երեխա էր, նա օգնում էր հորը դաշտում ցորեն հնձելիս, երբ կայծակը հարվածել է նրա գերանդիին՝ առանց նրան վնասելու։ Բայց քանի որ հետագայում նա չի կարողացել դա ապացուցել, նա այլևս այդ մասին չի խոսել։

Սալիվանի կինը նույնպես մեկ անգամ կայծակնահարվել է, երբ փոթորիկի ժամանակ դուրս էր եկել իրենց հետևի բակում լվացք կախելու։ Ամուսինն այդ ժամանակ օգնում էր կնոջը, բայց հասցրել է անվնաս հեռանալ։

Վիճակագրություն 

80 տարիների ընթացքում կայծակնահարվելու հավանականությունը մոտավորապես գնահատվել է 1։ 10000։ Եթե կայծակի հարվածները լինեին անկախ իրադարձություններ, յոթ անգամ հարվածելու հավանականությունը կլիներ (1:10000)7 = 1:1028: Այս թվերն այնքան էլ չեն վերաբերում Սալիվանին, որն իր աշխատանքի բնույթի պատճառով ավելի շատ է ենթարկվել փոթորիկների, քան սովորական մարդը։ Վիրջինիան, որտեղ նա ապրել է, տարվա մեջ 35-45 ամպրոպաբեր օրեր է ունեցել, որոնց մեծ մասը բաժին է հասել հունիս, հուլիս և օգոստոս ամիսներին։ 1959-2000 թվականների ընթացքում Վիրջինիա նահանգում կայծակից մահացել է 58 և վնասվել առնվազն 238 մարդ։ ԱՄՆ-ում կայծակից նույն ժամանակահատվածում զոհվել է 3239 մարդ, վիրավորվել՝ 13057-ը։ Նրանց մեծ մասը 20-ից 40 տարեկան արական սեռի ներկայացուցիչներ էին, որոնք այդ ժամանակ գտնվել են դրսում։

Տես նաև
Կայծակի վնասվածք

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
National Weather Service Lightning Safety Information 

Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ