Սուրբ Եղիայի եկեղեցի (Բոգատոե)

Հայկական եկեղեցի (գյուղ Բոգատոյե) հայտնի է նաև որպես Իլյինսկայա եկեղեցի (10-14-րդ դդ.), Սուրբ Ամենափրկիչ հայկական վանքի եկեղեցի, ճարտարապետական հուշարձան։ Գտնվում է Ղրիմի Բելոգորսկի շրջանի Բոգատոե (նախկին հայկական Բախչի Էլի) գյուղում, Քուչուկ-Կարասու գետի կամրջից 1,6 կմ հարավ-արևելք, Սիմֆերոպոլ-Ֆեոդոսիա մայրուղուց գյուղի մուտքից հարավ, բլրի վրա՝ շագանակենու ծառերի մոտ։

Ուկրաինական ԽՍՀ Մինիստրների Խորհրդի 1963 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ 970 հրամանագրով վանքը ընդգրկվել է մշակութային ճարտարապետության հուշարձանների գրանցամատյանում (հաշվառման համար՝ 303)։ Ղրիմի մարզգործկոմի 1979 թվականի մայիսի 22-ի թիվ 284 որոշմամբ ստեղծվել է անվտանգության գոտի, որը սահմանափակվում է 50 մետր շառավղով։

Պատմություն  
Հնագիտական աշխատանքներն իրականացվել են 1979 թվականին։ Այնուհետև հետազոտվել է Քուչուկ-Կարասու գետի (Բիյուկ-Կարասուի վտակ) ողջ հովիտը։ Հետազոտվել են Եղիայի եկեղեցին, Ամենափրկիչ եկեղեցին, խցերը, տնտեսական սենյակները, 15-17-րդ դարերի շատրվանը, որից մնացել է միայն հիմքը։ Սուրբ Եղիայի (Սուրբ-Խաչ) վանքի միակ շինությունը, որը պահպանվել է, Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին է, սակայն նրա անունը հաճախ շփոթում են վանքի անվան հետ։

1927 թվականին վանքը փակվել է և հետագայում ավերվել։ Վանքի խցերն ու պարիսպը գտնվել են եկեղեցուց հյուսիս և ուսումնասիրվել են հնագիտական արշավախմբի կողմից։ Շատրվանն իրականում վանական աղբյուր է եղել։ Ապամոնտաժվել է 1960-ական թվականներին, գտնվել է եկեղեցուց 60 մետր հեռավորության վրա (չափվել է 1956 թվականին)։ Այն 12 մետր բարձրությամբ մշտական շինություն է եղել՝ կամարե մուտքով։ 

Վանքի մասին առաջին հիշատակումները կատարել է Մինաս Մեդիցին, ով պատմում է սրբավայրի՝ խաչքարի մասին, որը դուրս է բերվել Նի քաղաքից և օծվել է Թադեոս առաքյալի կողմից (Թադեոսը քրիստոնեություն է քարոզել Հայաստանում)։ Ազովի մարզում հայերի վերաբնակեցումից հետո (1778) մասունքը պահվել է Ռոստովում, այնուհետև տեղափոխվել Սանկտ Պետերբուրգ։ Վանքից երեք մղոն հեռավորության վրա հայտնաբերվել է խաչի պատկերով և 1031 թվականով թվագրված (Հայկական դարաշրջան, որը համապատասխանում է 1582 թվականին) մի քար։ 1883 թվականին վանքը հիշատակվում է Գրիգորի Կարաուլովի կողմից, ով պնդում է, որ վանքի նոր շենքերը հիմնվել են հնագույն հիմքի վրա։

Վերականգնման նախագծերը պատրաստվել են 1955 և 1983 թվականներին։

Ճարտարապետություն  
Եկեղեցին նմանը չունի Ղրիմում։ Նրա լայնությունը 8,30 մետր է, երկարությունը՝ 17,90։ Ուշագրավ են եղել սրբապատկերների բարձրաքանդակները, խաչելությունը, «Աստծո գառները» և «Հարությունը» (կորած է)։ Շինությունը ուղղանկյունաձև է, տիպիկ քրիստոնեական ուղղվածությամբ արևմուտքից արևելք։ Շինության աբսիդը ներքին է՝ երկու սենյակներով և աստիճաններով։ Եկեղեցու սվաղված պատերը կառուցված են քարից, իսկ թաղածածկները, ծածկը և շքամուտքերը՝ մշակված քարից։ Շինությունն ունի երեք մուտք, որոնցից յուրաքանչյուրը շրջանակված է փորագրված շրջակալներով։ Դռներն առանձնանում էին խորշային  շքամուտքերով։ Դրանցում զգացվում է իսլամական ճարտարապետությանը բնորոշ պիշտակների ազդեցությունը։ Եկեղեցու միջնամասը ծածկված է ջլաղեղներով, մյուս մասը՝ սրածայր կամարներով։ Տանիքը երկհարկանի է և ծածկված սալաքարերով։ Այն փոխվել է վերնաճակատի ավարտից հետո։

Եկեղեցու հյուսիսային հատվածում դեպի տանիք տանող սանդուղք կա, իսկ հարավային աստիճանները տանում են դեպի գաղտնարան։ Եկեղեցին ունի կոնտրֆորսներ, որը նույնպես համարվում է ռոմանական փոխառություն։ Եկեղեցին ներսից պատված է եղել տարբեր քանդակներով։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ղրիմահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Բոգատոեի եկեղեցիներ
եկեղեցիներ այբբենական կարգով