Անդրե Սալմոն

Անդրե Սալմոն ( ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, գրող և արվեստի քննադատ, կուբիզմի հիմնադիրներից մեկը։

Կյանք և ստեղծագործություն 
Սալմոնը դաստիարակվել է մշակութային հին ավանդույթներով ապրող ընտանիքում. նրա պապը եղել է նկարիչ, իսկ հայրը` քանդակագործ։ 1897-1902 թվականներին նա իր ծնողների հետ ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, հետագայում այնտեղ աշխատել է ֆրանսիական դեսպանատը որպես կցորդի օգնական։ 1902 թվականին Սալմոնը վերադարձել է Ֆրանսիա։ Այստեղ նա զինակոչվել է մարտական ծառայության, սակայն մի քանի ամիս անց զորացրվել է հիվանդության պատճառով։ 

20-րդ դարի սկզբին Սալմոնը, որոշելով նվիրվել գրականությանը, ընկնում է երիտասարդ մարդկանց ստեղծագործական շրջանակ, որոնք հավաքվում էին «Լատինական թաղամասում»։ Այստեղ նա ծանոթանում է այն ժամանակ դեռ քիչ հայտնի բանաստեղծ Գիյոմ Ապոլիների հետ։ Մի քանի այլ նկարիչների և պոետների հետ միասին նրանք ստեղծում են իրենց ստեղծագործական միավորումը։ 1904 թվականին նա հաստատվում է Բետո Լավուար շենքում, որտեղ այն ժամանակ ապրում և աշխատում էին Պաբլո Պիկասոն, Կես վան Դոնգենը, Մաքս Ժակոբը և ուրիշ ավանգարդիստներ։ Նրա ընկերներից էին Ամեդեո Մոդիլիանին և Ժան Կոկտոը։

Հատուկ ճանաչում են ստացել նրա նկարչական քննադատության հոդվածները, որոնցում նա այնպիսի արվեստի գիտակների հետ, ինչպիսիք էին Մաքս Ժակոբը, Մորիս Ռեյնալը և Կառլ Էյնշտեյնը, թերահավատ ընթերցողին լուսավորում էր 20-րդ դարի սկզբի մշակութային կյանքում նոր ուղղության՝ կուբիզմի մասին։ Հավասար լինելով Գիյոմ Ապոլիների և Ռեյնալի հետ, որոնք 20-րդ դարի եվրոպական ավանգարդի ամենավառ դեմքերից էին, Սալմոնը ոչ միայն հայտնել է Փարիզի սալոնների և այլ պատկերասրահների ցուցադրությունների բովանդակության մասին, այլ նաև քննադատական գնահատական է տվել ցուցադրվող արվեստի աշխատանքների գեղագիտական արժեքի և պատմական նշանակության վերաբերյալ։ Հատկապես նրան հարազատ են թվացել այնպիսի վարպետների վրձնի աշխատանքներ, ինչպիսիք են Պաբլո Պիկասոն, Ֆերնան Լեժեն, Խուան Գրիսը, Ժորժ Բրաքը։ Գիյոմ Ապոլիների և Կ․ Այնշտայնի հետ Սալմոնը եղել է առաջին արվեստագետը, որն ընդունել է աֆրիկյան ավանդական արվեստի ստեղծագործական մեծ նշանակությունը ավանգարդիզմի մշակույթի համար։

1964 թվականին Ֆրանսիական ակադեմիան Սալմոնին շնորհել է մրցանակ՝ բանաստեղծական վարպետության համար։

Ընտրված ստեղծագործություն

Բանաստեղծական ժողովածուներ
 Poèmes, Vers et prose, 1905
 Féeries, Vers et prose, 1907
 Le Calumet, Falque, 1910
 Prikaz, Paris, Éditions de la Sirène, 1919
 C'est une belle fille ! Chronique du vingtième siècle, Albin Michel, 1920
 Réédition chez Stock, 1922; puis aux Nouvelles Éditions Debresse, coll. Les Introuvables, Paris, 1956
 Le Livre et la Bouteille, Camille Bloch éditeur, 1920
 L'Âge de l'Humanité, Paris, Gallimard, 1921
 Ventes d'Amour, Paris, À la Belle Édition, chez François Bernouard, 1922
 Peindre, Paris, Éditions de la Sirène, 1921. Avec un portrait de l'auteur par Picasso
 Créances 1905-1910 (Les Clés ardentes. Féeries. Le Calumet). Paris, Gallimard, 1926
 Métamorphoses de la harpe et de la harpiste, Éditions des Cahiers Libres, 1926
 Vénus dans la balance, Éditions des Quatre Chemins, 1926
 Tout l'or du monde, Paris, Aux éditions du Sagittaire, chez Simon Kra, coll. Les Cahiers nouveaux no 36, 1927
 Carreaux 1918-1921 (Prikaz. Peindre. L'Âge de l'Humanité. Le Livre et la Bouteille), Paris, Gallimard, 1928
 Saints de glace, Paris, Gallimard, 1930
 Troubles en Chine, René Debresse éditeur, 1935
 Saint André, Paris, Gallimard, 1936
 Odeur de poésie, Marseille, Robert Laffont, 1944
 Les Étoiles dans l'encrier, Paris, Gallimard, 1952
 Vocalises, Paris, Pierre Seghers, 1957
 Créances, 1905-1910, suivi de Carreaux 1918-1921, Paris, Gallimard, 1968
 Carreaux et autres poèmes, préface de Serge Fauchereau, Paris, Poésie/Gallimard, 1986

Արձակ
 Tendres canailles, Paris, Librairie Ollendorff, 1913, Paris, Gallimard, 1921
 Monstres choisis, nouvelles, Paris, Gallimard, 1918
 Mœurs de la Famille Poivre, Genève, Éditions Kundig, 1919
 Le Manuscrit trouvé dans un chapeau, Société littéraire de France, 1919, Paris, Stock, 1924
 La Négresse du Sacré-Cœur, Paris, Gallimard, 1920, 2009
 Bob et Bobette en ménage, Paris, Albin Michel, 1920
 C'est une belle fille, Paris, Albin Michel, 1920
 L'Entrepreneur d'illuminations, Paris, Gallimard, 1921
 L'Amant des Amazones, Éditions de la Banderole, 1921
 Archives du Club des Onze, Nouvelle Revue Critique, 1924
 Une orgie à Saint-Pétersbourg, Paris, Aux éditions du Sagittaire, chez Simon Kra, Collection de la Revue européenne, no 13, 1925
 Comme un homme, Figuière
 Noces exemplaires de Mie Saucée, Jonquières
 Le Monocle à deux coups, Paris, Jean-Jacques Pauvert, 1968

Թատերագրություն
 Natchalo  Театр Искусств, 7 апреля 1922 
 Deux hommes, une femme 
 Sang d'Espagne

Քննադատական հոդվածներ և էսսեներ 
 La Jeune Peinture française, Paris, Albert Messein, 1912, Collection des Trente
 Histoires de Boches, ornées de dessins (clichés aux traits) par Guy Dollian. Paris, Société littéraire de France, 1917
 La Jeune Sculpture française, Paris, Albert Messein, 1919, Collection des Trente
 L'Art vivant, Paris, Georges Crès, 1920
 Propos d'atelier, Paris, Georges Crès, 1922
 La Révélation de Seurat, Bruxelles, Éditions Sélection, 1921
 Cézanne, Paris, Stock, 1923
 André Derain, Paris, Gallimard, 1924
 Modigliani, Les Quatre chemins, 1926
 Kisling, Éditions des Chroniques du Jour, 1927
 Henri Rousseau, dit le Douanier, Paris, Georges Crès, 1927
 Émile Othon Friesz, Éditions des Chroniques du Jour, 1927
 Chagall, Éditions des Chroniques du Jour, 1928
 L'Art russe moderne, Éditions Laville, 1928
 Léopold-Lévy, Éditions du Triangle
 Ortiz de Zarate, Éditions du Triangle
 Picasso, Éditions du Triangle
 L'érotisme dans l'art contemporain, Éditions Calavas, 1931
 Le Drapeau noir, 1927
 Léopold Gottlieb, 1927
 Voyages au pays des voyantes, Paris, Éditions des Portiques
 Le Vagabond de Montparnasse : vie et mort du peintre A. Modigliani, 1939

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 André Salmon, Beth S. Gersh-Nešić: André Salmon on French Modern Art, Cambridge University Press, 2005, ISBN 978-0-521-85658-4

Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Ֆրանսիացի գրողներ
Կուբիզմ
Ֆրանսիացի արվեստաբաններ
Ֆրանսիացի լրագրողներ