Համաշխարհային փոստային միություն

Համաշխարհային փոստային միություն (ՀՓՄ - UPU,  և ), 1874 թվականին հիմնադրված միջպետական կազմակերպություն Համաշխարհային փոստային միության կողմից կազմավորվող միասնական փոստային տարածքում փոստային կապի ապահովման և կատարելագործման համար։ Միավորում է աշխարհի գրեթե բոլոր երկրները։

Համաշխարհային փոստային միության հիմնադրման հետ 1874 թվականին առաջին անգամ փոստային առաքանիների միատեսակ սակագներ են սահմանվել արտասահման նամակներ և այլ փոստային առաքանիներ ուղարկելու դեպքում։

Նպատակ 
Համաշխարհային փոստային միության նպատակներն են համարվում․

 Համաշխարհային փոստային կոնվենցիայի և լրացուցիչ համաձայնագրերի միջոցով միատեսակ միջազգային փոստային կապերի հաստատում և միջազգային փոստի փոխանակման դյուրացում
 Աջակցություն միության անդամ պետությունների փոստային համագործակցություն
 Միջազգային փոստային կապի համար սակագների սահմանում (ներառյալ տարանցիկ ծախսեր)
 Միության անդամների միջև վիճելի հարցերի կարգավորում.

ՀՓՄ օրգաններ 
Կազմակերպչական և կառուցվածքային ՀՓՄ-ները բաժանվում են չորս հիմնական մարմնի։
 Համաշխարհային փոստային կոնգրես (բարձրագույն մարմին)։

 Գումարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ, որտեղ Միության բոլոր անդամ պետությունները ներկայացված են հավասար հիմունքներով։ XXIV Համաշխարհային փոստային կոնգրեսը տեղի է ունեցել 2008 թվականի հուլիսի 23-ից օգոստոսի 12-ը Ժնևում (Շվեյցարիա)։
 Վարչական խորհուրդ (նախկինում՝ Գործադիր խորհուրդ)։ 
 Փոստային շահագործման խորհուրդ (որի կազմում ընդգրկված է փոստային-ֆինանսական ծառայությունների հանձնաժողովը, որի համանախագահն է «Ռուսաստանի փոստը»։
 Միջազգային բյուրոն որպես Բեռնում մշտական քարտուղարություն և կառավարման մարմին։

ՀՓՄ-ն նաև վարում է երկու կոոպերատիվ կազմավորումների գործերը․

 Փոստային տեխնոլոգիաների կենտրոնի, գործող մարմնի կոոպերատիվի «Telematix» (Telematics Cooperative) և
EMS

Անդամակցություն 
Անդամ են հանդիսանում միության կանոնադրությունը և այլ պարտադիր փաստաթղթերը ստորագրած երկրները։ ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները միության անդամ են դառնում պարզ հայտարարության միջոցով, մյուս բոլոր ինքնիշխան պետություններն ընդունվում են, եթե դրա համար տրվի միության անդամ պետությունների առնվազն մեկ ձայն։ Ներկայումս, ՀՓՄ-ն միավորում է 192 երկրներ, վերջիններից մեկը 2006 թվականի հուլիսին միացավ Չեռնոգորիան։ Սակայն աշխարհում գոյություն ունեն մի քանի երկրներ, որոնք չեն հանդիսանում ՀՓՄ-ի անդամ․

Մարշալյան կղզիներ (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Պալաու (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Անդորրա (մտնում է Ֆրանսիայի և Իսպանիայի փոստային համակարգի մեջ)
Թայվան (մասամբ ճանաչված պետություն)
Աբղազիա (մասամբ ճանաչված պետություն, համագործակցում է Ռուսաստանի փոստային համակարգի հետ)
Հարավային Օսիա (մասամբ ճանաչված պետություն)
Կոսովո (մասամբ ճանաչված պետություն)

Գոյություն ունեն նաև ՀՓՄ-ի անդամներ, որոնք ինքնուրույն երկրներ չեն․

Արուբա, Կյուրասաո և Սինթ Մաարտեն (նախկինում Նիդերլանդական Անտիլներ, ՀՓՄ-ի անդամներ են սկսած 1875 թվականից)
Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տարածքներ (1877 թվականից ՀՓՄ-ի կոլեկտիվ անդամ)
Անգիլիա
Բերմուդյան կղզիներ
Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքներ
Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ
Ջիբրալթար
Կայմանյան կղզիներ
Մոնտսերատ
Համբարձման կղզի
Փիթքերն կղզիներ
Սուրբ Հեղինեի կղզի, Համբարձման կղզի և Տրիստան դա Կունյա
Թերքս և Քայքոս կղզիներ
Տրիստան դա Կունյա
Ֆոլկլենդյան կղզիներ
Հարավային Սանդվիչյան կղզիներ

Պատմություն

Նախապատմություն 
Փոստային հաղորդագրությունների զարգացման հետ մեկտեղ, կառավարությունները սկսել են միմյանց հետ կնքել տարանցման այլ անձանց միջոցով նամակագրության առաքման կարգի, փոստային վճարների չափերի և պայմանավորվող կողմերի միջև դրանք բաշխելու մասին փոստային կոնվենցիաներ։ Այդ կոնվենցիաները կնքելիս կողմերը հաճախ հոգ էին տանում առավել շատ բան այն մասին, որ իրենց տարածք հնարավոր ավելի շատ փոստային առաքանիներ գրավեն և երկարացնեն դրանց տարանցման ճանապարհը, և այդպիսով արհեստականորեն բարձրացնում էին տարանցիկ փոստային տուրքերը (որոնք գանձվել էին ըստ քաշի և հեռավորության)՝ դիտարկելով փոստային առաքանիների տարանցիկ անցումը բացառապես որպես եկամուտների աղբյուր։

Մեծ քայլով առաջ էր ավստրո-գերմանական փոստային միությունը, որը կնքվել է 1850 թվականին Պրուսիայի, Ավստրիայի, այլ գերմանական պետությունների և Տաքսիսների փոստի վարչության միջև, փոստային վճարների միատեսակ և միասնական գանձման հիմունքներով։ Այս միությունը դադարեցրեց իր գոյությունը 1866 թվականի պատերազմից հետո, սակայն 1867-1873 թվականների ընթացքում նախ Հյուսիս-գերմանական միությունը, ապա Գերմանական կայսրությունը կնքեցին մի շարք փոստային կոնվենցիաներ։

Հյուսիսային Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախաձեռնությամբ 1863 թվականին Փարիզում տեղի է ունեցել առաջին միջազգային փոստային Կոնգրեսը, սակայն գործը հետագա մտքերի փոխանակում չի անցել։

Ստեղծում 

ՀՓՄ-ն հիմնադրվել է 1874 թվականին Բեռնում կայացած Միջազգային փոստային Կոնգրեսում՝ «Համընդհանուր փոստային միություն» անվամբ, հյուսիսգերմանական միության գլխավոր փոստմեյստեր Հենրիխ ֆոն Ստեֆանի նախաձեռնությամբ և 22 պետությունների ներկայացուցիչների ներկայությամբ։ Գերմանիայի առաջարկած հիմնական սկիզբը փոստային տարածքի միասնությունն է, ամբողջական ազատությունը և տարանցման հնարավոր անհատույց լինելը, փոստային տաքսայի միասնությունը և հավասարակշռման սկզբունքը, այլ ոչ թե փոստային վճարների բաշխումը, մասն ընդունվել է ամբողջությամբ, մի մասը ծառայել է որպես տարբեր տեսակի փոխզիջումների առարկա։

Հոկտեմբերի 9-ին այդ Կոնգրեսում ընդունվել է «համընդհանուր միասնական փոստային պայմանագիրը», որը տարածվել է Ավստրո-Հունգարիայում, Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Դանիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Լյուքսեմբուրգում, Նիդեռլանդներում, Նորվեգիայում, Պորտուգալիայում, Ռուսաստանում, Ռումինիայում, Սերբիայում, Թուրքիայում, Չեռնոգորիայում, Շվեյցարիայում, Շվեդիայում, իսկ արտաեվրոպական երկրներից՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Եգիպտոսում։ Ֆրանսիան Փոստային միության կազմի մեջ է մտել միայն 1876 թվականի հունվարի 1-ից։

Օգտագործված լեզուներ 
Երկար ժամանակ ՀՓՄ-ի պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն էր, իսկ բանվորները՝ ռուսերենը, անգլերենը և իսպաներենը։ Ներկայումս պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն է, աշխատանքային լեզուն 1994 թվականին եղել է անգլերենը։ Միևնույն ժամանակ, ՀՓՄ փաստաթղթերի և հրապարակումների մեծ մասը (ներառյալ «փոստային միություն» ամսագիրը) հասանելի են ՄԱԿ-ի հիմնական լեզուներով՝ արաբերեն, չինարեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, իսպաներեն և պորտուգալերեն։

ՀՓՄ հուշարձան 
Բեռնում Համաշխարհային փոստային միության կազմակերպության հիշատակին հուշարձան է կանգնեցվել։ 1902 թվականին, միջազգային կոնգրեսի հանձնարարությամբ, դրա նախագծի մշակմամբ զբաղվել է Շվեյցարիայի Դաշնային խորհուրդը։ Հայտարարվել է միջազգային մրցույթ, որի համար տրամադրվել է 122 էսքիզ։ Քանդակագործներին տրամադրվել է հուշարձանի ձևի և նյութի ընտրության ազատություն։ Ժյուրին գլխավորել Է Ցյուրիխի արվեստի դաշնային հանձնաժողովի նախագահ, պրոֆեսոր Ֆ. Բլյունտշլին։ Ժյուրին կանգնեցրել է իր ուշադրությունը հուշարձանի վեց նախագծերի վրա և առաջարկել հեղինակներին մանրամասն մշակել իրենց էսքիզները։ Մրցույթի երկրորդ փուլում հաղթող է ճանաչվել ֆրանսիացի քանդակագործ Ռենե դե Սեն Մարսոն։

Հուշարձանը ամպերի վրա բարձրացող երկրագունդ է։ Այն շրջապատում է հինգ կանանց մի խումբ, որոնք մարմնավորում են աշխարհի հինգ մասերը։  Հուշարձանի հիմքը Շվեյցարիայի լեռներն են, որոնց թվում է Բեռն քաղաքի այլաբանական պատկերը։

ՀՓՄ-ի հետ կապված հոբելյանական տարեթվերի կապակցությամբ որոշ երկրներում ևս տեղադրվել են փոստային արկղեր։

Տես նաև 
 Փոստի համաշխարհային օր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 
 

Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Միջկառավարական կազմակերպություններ