Անդրեա Գեզ

Անդրեա Միա Գեզ (, ), ամերիկացի գիտնական-աստղագետ, 2020 թվականին արժանացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի՝ «մեր գալակտիկայի կենտրոնում գերզանգվածային կոմպակտ օբյեկտի հայտնաբերման համար»։ Նոբելյան մրցանակ ստացել է Ռեյնհարդ Գենցելի, ինչպես նաև Ռոջեր Պենրոուզի հետ համատեղ, որին մրցանակը շնորհվել է «այն հայտնագործության համար, որ սև խոռոչի առաջացումը հետևում է հարաբերականության ընդհանուր թեորիայից»։ Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի պրոֆեսոր և ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է։

Կենսագրություն 
Անդրեա Գեզը ծնվել է 1965 թվականի հունիսի 16-ին Նյու Յորքում՝ իռլանդական ծագմամբ կաթոլիկուհի Սյուզեն Գեզի (ծնունդով՝ Գեյթոն, ծնված 1937 թվականին) և հրեական ծագմամբ բնիկ հռոմեացի Ջիլբերթ Գեզի (1938-2015) ընտանիքում։ Ջիլբերթ Գեզը և նրա ծնողները՝ Էլզի Մարքսը և Հենրի Գեզ դե Կաստելնուովոն, ռասայական կանոնի ընդունումից հետո փախել են Իտալիայից և զինվորական տարիներ անցկացրել Նյու Յորքում։

Մանկությունն անցել է Չիկագոյում, որտեղ նրա հայրը Ռուզվելտի համալսարանի բիզնեսի դպրոցի տնտեսագիտության պրոֆեսոր էր, իսկ մայրը՝ Չիկագոյի համալսարանի վերածննդի հասարակության գեղարվեստական թանգարանի տնօրենը և նրա ցուցադրությունների համակարգողը։ Սկզբից սովորել է մաթեմատիկա, բայց հետո մասնագիտացումը փոխել է ֆիզիկայի։ 1987 թվականին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է բակալավրի աստիճան։ 1992 թվականին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

Այժմ Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում ֆիզիկայի և աստղագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր է։

Գիտական գործունեություն 
1998 թվականից սկսած՝ աստղաֆիզիկոսների երկու խմբեր՝ Ռեյնհարդ Գենցելի և Անդրեա Գեզի ղեկավարությամբ, անկախ իրարից, հետազոտություններ են անցկացրել՝ կիրառելով Երկրի մթնոլորտով կատարվող աղավաղումները վերացնող տեխնոլոգիաներ, և ապացույցներ են ստացել, որ մեր գալակտիկան իր կենտրոնում ունի գերխոշոր սև խոռոչ, որն արևից 4 միլիոն անգամ ավելի մեծ է։ Անդրեա Գեզը դիտարկումներ է կատարել Հավայան կղզիներում գտնվող Կեկի աստղադիտարանում, Ռեյնհարդ Գենցելը՝ Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում (ESO) և Չիլիում գտնվող Լա Սիլյայի աստղադիտարանում։ Այդ հետազոտությունների համար նրան շնորհվել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

Անձնական կյանք 
Ամուսինը՝ Թոմ Լատուրետը, աշխարհագրագետ և «RAND» կորպորացիայի գիտական աշխատակից է։ Ունեն երկու որդի՝ Էվանը (ծնված 2001 թվականին), և Մայլզը (ծնված 2005 թվականին)։ Անդրեա Գեզը հետաքրքրված է լողով։

Մրցանակներ և պարգևներ 
 Էննի Քենոնի մրցանակ (1994),
 Փակարդայի կրթաթոշակ (1996),
 Նյուտոն Լեյսի Փիրսի մրցանակ (1998),
 Մարիա Գյոփերթ-Մայերի մրցանակ (1999),
 Ընդգրկված է «Discover» ամսագրի «20 երիտասարդ գիտնականներ ուսումնասիրելու համար» ցանկում (2000)
 Սաքլերովյան մրցանակ (2004),
 Ահարոնսոնի մրցանակ (2007)
 ՄաքԱրթուրի կրթաթոշակ (2008),
 Քրաֆորդի մրցանակ (2012).
 Նոբելյան մրցանակ (2020)

Ընտրյալ հրապարակումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական կայք
 Անդրեա Գեզը «UCLA Spotlight» կայքում
 Научная лекция факультета UCLA: открытие чёрной дыры в центре Млечного пути

Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Ամերիկացի աստղագետներ
Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ամերիկացի կին գիտնականներ
Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ
Ամերիկացի կին աստղագետներ
Ապրող անձինք
Գիտնականներ այբբենական կարգով
Անձինք այբբենական կարգով
Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Ամերիկացի կին ֆիզիկոսներ