Սպեյբլ և Գուրվինեկ

Սպեյբլ և Գուրվինեկ (), տիկնիկների դուետ՝ ստեղծված Պլզենում թիկնիկային թատրոնի չեխ դերասան Յոսեֆ Սկուպայի կողմից։ Նրանք ոչ միայն դարձել են Սպեյբլի և Գուրվինեկի պրոֆեսիոնալ առաջին տիկնիկային թատրոնի գլխավոր կերպարները Չեխոսլովակիայում, այլև առաջիններից մեկը Եվրոպայում և աշխարհում (1920 թվականից): 2013 թվականի դրությամբ այս թատրոնը Եվրոպայի ամենահին տիկնիկային թատրոնն է, որը վերապրել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։

Սպեյբլը և Գուրվինեկը մեծ ճանաչում ունեն, Չեխիայում տարածված են նրանց պատկերներով հուշանվերներ, ինչպես նաև ստեղծվել են բազմաթիվ էկրանավորումներ ինչպես 20-րդ դարում, այնպես էլ 21-րդ դարում։ Սպեյբլի և Գուրվինեկի պատվին անվանվել են աստերոիդներ։

Պատմություն 
Սպեյբլը բեմում առաջին անգամ հայտնվել է 1920 թվականին, Գուրվինեկը՝ 1926 թվականին։ Այս կերպարների մասին ներկայացումները պատմություններ էին «կյանքից», ինչպես նաև մտացածին սյուժեներ, իսկ գլխավոր կերպար տիկնիկները՝ հայրն ու որդին, ներկայացնում էին տարբեր սերունդներ և զրուցում կենսական կարևոր հարցերի շուրջ։ Նրանց մասին պատմությունների մյուս մշտական կերպարներն են Գուրվինեկի ընկերուհի Մանիչկան (Mánička, հայտնվել է 1930 թվականին), Գուրվինեկի տատիկ տիկին Կատերժինա Գովորկովան (paní Kateřina Hovorková, հայտնվել է 1971 թվականին), որն իրեն պահում է խրատատուի պես, և Գուրվինեկի շուն Ժերիկոն (Žeryk, առաջին անգամ հայտնվել է 1930 թվականին)։ Սպեյբլն ու Գուրվինեկը, ինչպես նաև Յոսեֆ Սկուպայի մյուս տիկնիկները, դարձել են աշխարհում առաջին պրոֆեսիոնալ տիկնիկային թատրոնի՝ Սպեյբլի և Գուրվինեկի թատրոնի գլխավոր կերպարները։ Այդ թատրոնը աշխատանքն սկսել է Պլզենում (Չեխոսլովակիա), իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այն տեղափոխվել է չեխական մայրաքաղաք Պրահա։ Նշվում է, որ Սպեյբլի և Գուրվինեկի ստեղծող Յոսեֆ Սկուպայը բանտարկվել է հակաֆաշիստական ​​տիկնիկային ցուցադրությունների համար, սակայն ապահով կերպով ազատ է արձակվել դրա ավարտից հետո։ Ամենաինքնատիպ տիկնիկները նույնպես պահպանվել էին, չնայած անմխիթար վիճակում, բայց պատերազմից հետո վերականգնվել են։

Ե՛վ Սպեյբլի, և՛ Գուրվինեկի դերերն ավանդաբար խաղացել է նույն դերասանը, որը հայր տիկնիկի համար օգտագործել է ցածր ձայն, իսկ Գուրվինեկի դերում խոսել է ավելի բարակ ձայնով։ Դա հաստատվել է Սկուպայի կողմից դեռևս 1920-ական թվականներին և պահպանվել ավելի քան 40 տարի նրա իրավահաջորդ Միլոշ Կիրշների և Մարտին Կլասեկի կողմից, որը 1996 թվականին՝ Կիրշների մահից հետո, դարձել է Սպեյբլի և Գուրվինեկի «երրորդ ձայնը»։ Արվեստագետ Ջուլի Վուդի գնահատմամբ կերպարներն ու նրանցով «խաղացած» պատմությունները «համաշխարհային չարի դեմ պայքարի գրոտեսկային որոնումներ են»։

2013 թվականի դրությամբ Սպեյբլի և Գուրվինեկի թատրոնը Եվրոպայի ամենահին տիկնիկային թատրոնն է։

Մշակութային կարևորություն 

Կերպարների ժողովրդականությունն իր գագաթնակետին է հասել 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ նրանց մասնակցությամբ տիկնիկային ներկայացումները հաճախ ցուցադրվել են Չեխոսլովակիայի հեռուստատեսությամբ։ Խորհրդային Միությունում Գուրվինեկը դասվել է նաև «Ուրախ մարդուկների» շարքում՝ մասնավորապես հայտնվելով «Ուղիղ երեքն անց տասնհինգ...» (1959), «Որտե՞ղ եմ ես նրան տեսել» (1965), «Լուսատտիկ № 8» (1968), «Զվարճալի նկարներ։ Ռետրո ոճի ֆանտազիա» (1996) մուլտֆիլմերում։ Հրապարակվել է նաև «Զվարճալի նկարներ» ամսագրում։

Կերպարները հանդիպում են նաև կինոնկարներում, մասնավորապես, նրանք հանդիպում են 20-րդ դարի «Na návštěvě u Spejbla a Hurvínka», «Znovu u Spejbla a Hurvínka», «Hurvínek vzduchoplavcem» սերիալներում, իսկ 2017 թվականին թողարկվել է «Գուրվինեկ։ Կախարդական խաղ» անիմացիոն ֆիլմը։

Պլզենում կանգնեցվել է նրանց հուշարձանը, բացի այդ, Հրաստ-ու-Պլզենում 2006 թվականին տեղադրվել է Գուրվինեկի առանձին արձանը։ Նրանց պատվին են անվանվել 1997 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Լենկա Կոտկովայի (Սարունովայի) կողմից հայտնաբերված Սպեյբլ (29471) և (29472) Գուրվինեկ աստերոիդները։

Սպեյբլին և Գուրվինեկին պատկերող հուշանվերները դարձել են ամենահայտնիներից մեկը Չեխիայում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
The Theatre Website (English)
Marionette Spejbl

Տիկնիկային թատրոն
Չեխիայի թատրոն