Ազգային-ազատագրական շարժում

Ազգային-ազատագրական շարժում (Ազատագրական շարժում), կազմակերպություն (պետության գոյության ժամանակավոր ձև), որը պայքար է մղում օտարերկրյա տիրապետությունից որևէ ժողովրդի ազատագրման համար։

19-րդ դարում ազգային-ազատագրական շարժման վառ օրինակներ էին՝

 «Երիտասարդ Իտալիան», որը պայքարում էր իտալական երկրամասերը Հաբսբուրգների միապետությունից ազատագրելու և դրանք մեկ  միասնական պետության մեջ միավորելու համար,
 Ֆենիականները, որ ձգտում էին Իռլանդիան անկախացնել Մեծ Բրիտանիայից,
 Բուլղարական հեղափոխական կենտրոնական կոմիտեն, որ անձնվեր պայքար էր մղում Օսմանյան կայսրությունից Բուլղարիայի անկախությունն ապահովելու համար, այդ նույն Օսմանյան կայսրությունից հայրենի հողերն ազատագրելու համար բալկանյան մյուս ժողովուրդների, ինչես նաև՝ հայերի և հույների մղած պայքարը։

Ազգային-ազատագրական բազմաթիվ շարժումներ ի հայտ եկան 20-րդ դարում, հատկապես՝ դրա երկրորդ կեսին՝ գաղութային համակարգի փլուզման ժամանակաշրջանում։

Օրինակներ 
20-րդ դարի ազգային-ազատագրական շարժումների օրինակներ.

Ասիա 
  Հնդկական ազգային կոնգրես (Բրիտանական Հնդկաստան)
 Մուսուլմանական լիգա (Բրիտանական Հնդկաստան)
 Մուքթի-բախինի (Արևելյան Պակիստան)
  Ինդոնեզիայի ազգային կուսակցություն (Հոլանդական կղզիներ - Օստ-Ինդիա)
 Վիետմին (Վիետնամ)
 Fretilin (Արևելյան Թիմոր)
 Չհուշի Գանգդրուք (Տիբեթ)

Աֆրիկա 
  FNL (Ֆրանսիական Ալժիր, Ալժիրյան Սահարա)
 Գվինեայի և Կաբո Վերդեի անկախության աֆրիկյան կուսակցություն (Պորտուգալական Գվինեա, Կաբո Վերդե)
  Polisario Front (Արևմտյան Սահարա)
 Էրիթրեայի ազատագրության ազգային ճակատ (Էրիթրեա)
 Կոնվենտի ժողովրդական կուսակցություն (Ոսկե ափ, բրիտանական գաղութ)
 South West Africa People's Organisation Հարավարևմտյան Աֆրիկայի ժողովուրդների կազմակերպություն (Նամիբիա)
 Movimento Popular de Libertação de Angola  Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժում — Աշխատանքի կուսակցություն (Անգոլա) 
 FRELIMO (Frente de Libertação de Moçambique ) (Մոզամբիկ)
 Զիմբաբվեի աֆրիկյան ժողովրդի միություն (Հարավային Ռոդեզիա)
 Աֆրիկյան ազգային կոնգրես (ՀԱՀ)

Միավորված ազգերի կազմակերպության փաստաթղթերում ազգային-ազատագրական շարժումները ներկայացված են որպես պետությունների գոյության ժամանակավոր ձևեր, որոնք գտնվում են ձևավորման ու կայացման գործընթացում։

Ազգերի՝ ինքնորոշման համար պայքարելու իրավունքն արտացոլված է 1960 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 15-րդ նստաշրջանում ընդունված «Գաղութային երկրներին ու ժողովուրդներին անկախություն տալու մասին» հռչակագրում, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի այն սկզբունքների մասին հռչակագրում, որոնք վերաբերում են պետությունների հարաբերություններին ու համագործակցությանը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնագրքի։ Մարտնչող ազգերը միջազգային իրավական հարաբերությունների մասնակից են դառնում այն բանից հետո, երբ որոշակի տարածքներում ստեղծում են կառավարող կազմավորումներ, որոնք ունակ են միջպետական հարաբերություններում հանդես գալու այդ տարածքի բնակչության անունից։

Ազգային-ազատագրական շարժումներից շատերը պաշտպանություն էին գտնում Խորհրդային Միության կողմից։ Մասնավորապես՝ այդ շարժումներում ընդգրկված մարտիկները զինվորական գործի մեջ անհրաժեշտ հմտություններ էին ձեռք բերում 165-րդ ուսումնավարժական կենտրոնում, որը ծառայում էր օտարերկրացի զինվորականների նախապատրաստման նպատակներին։ Բացի այդ, ԽՍՀՄ-ը զենք (Կալաշնիկովի ինքնաձիգ, ձեռքի գնդացիր, նռնականետ, Մակարովի ատրճանակ, կարաբին և այլն) ու ռազմամթերք էր տալիս ազգային ազատագրական պայքարում ներգրավված ջոկատներին։

Տես նաև 

 Ինքնորոշում
 Ազգերի ինքնորոշման իրավունք

Գրականություն 
Raf Jespers. A reversal of international law, Big Brother in Europa (Epo Antwerp Belgium, 2010)
Edre U. Olalia. The status in international law of national liberation movements, International Association of People's Lawyers

Ծանոթագրություններ 

Պետություն
Պատմություն
Միջազգային իրավունք
Ազգային ինքնորոշում