Թամթոյի խաչքար (Մայր Աթոռ)

Թամթոյի խաչքար, որը գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի կանգնեցված է գանձատան դիմաց՝ այգու մեջ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.11)։

Տեղադրություն 

Մայր Աթոռի կանգնեցված է գանձատան դիմաց` այգու մեջ։ Կանգնեցված է պատվանդանին։ Կանգնեցված է եղել Հայկական ԽՍՀ-ի Վարդենիսի շրջանի, իսկ այժմ Հայաստանի վարչատարածքային միավոր այժմյան Գեղարքունիքի մարզի Ակունք գյուղից 3 կմ հարավարևելյան ուղղության վրա գտնվող «Հին գոմեր» գյուղատեղու կիսավեր եկեղեցու արևելյան կողմում։

Վիմական արձանագրություն 
Խաչքարն ունի 2 վիմական արձանագրություններ.

Արձանագրություն 1 

Խաչքարի քիվին՝ ելնդատառ, և խաչի հարավային խաչաթևի երկու կողմերում՝ փորագիր, առկա է 9 տող արձանագրություն.

Ի Թ[ՎԻՆ] ՉԽԶ. (1297 թվական), ԿԱՄԱՒՆԱՅ Ի ՊԱՐՈՆՈՒԹ[ԵԱՄ]Բ ԻՇ
ԽԱՆԱՑ ԻՇԽԱՆ
ԻՆ ԳՐԻԳՈՐ
ՈՅ, ԵՍ` ՏԱՇՈՒ
ՐԱԿՍ, ՈՐԴԻ ԲԱ
ԶՈՒՄՇԱՀԻ ՏՐ
ՄԻՓՈՐԵԼԱՑ, ԿԱ[Ն]Գ
ՆԵՑԻ ԶԽԱՉ[Ս]
ԻՆՁ                                                                                      

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը պատվիրել է Գրիգոր իշխանի հովանությամբ Բազումշահի որդի Տաշուրակը, իր հոգու փրկության համար։ Կանգնեցվել է 1297 թվականին։

Արձանագրություն 2 

Խաչքարի աջ կողմում, ելնդագիր, 2 տող.

ԵՒ ԱՄ
ՈՒՍՆԻՆ ԻՄ
ՈՅ ԹԱՄ
ԹՈՅ` Ի Փ
ՐԿՈՒԹԵ[ԱՆ]
ՀՈԳՈՅ
ՄԵՐՈՅ
ԶԻ ԷԱՔ ԱՆ
ԶԱՒԱԿ, ՈՐՔ ԵՐԿԻ
ՐՊԱԳԱՆԷ
ՔՅԱՂԱՒԹ
[Ս]
ՅԻՇԵՑ
ԵՔ                                                                                 

Համաձայն խաչքարի արձանագրության` խաչքարը պատվիրել է Թամթոն և իր կինը, իրենց հոգու փրկության համար, քանի որ չեն կարողացել զավակներ ունենալ։

Այլ տեղեկատվություն 

Ուշագրավն այն է, որ ի թիվս այլևայլ շարժառիթների (շինարարություն, նվիրաբերում, ջրօգտագործում և այլն)՝ խաչքարեր են կանգնեցվել նաև անժառանգ անձանց՝ տվյալ դեպքում Տաշուրակի ու Թամթոյի կողմից՝ իրենց հոգու փրկության համար. դրա վառ օրինակներից է հիշյալ արձանագրությունը։
«Տաշուրակ» հազվադեպ հանդիպող անձնանունը հիշվում է նաև Քարաշամբի 7-րդ դարի կիսավեր եկեղեցու ավագ խորանի աջակողմյան որմի վիմագրում։
Ս. Բարխուդարյանը «միփորելաց» տերմինը, որը վկայված է նաև Նորատուսի «Հազախաչ» կոչված հուշարձանի վիմագրում «մեփորել», «մեփորեալ» ձևերով, ընդունում է նախ իբրև տեղանուն՝ համարելով Ծմակ գավառի վարչական կենտրոնը, որտեղ Զաքարյանների ժամանակ նստել է նրանց կառավարիչը, որն արձանագրություններում կոչվում է դեմեթար, մեփորել կամ առաջնորդ։
Ակունք գյուղից 3 կմ հարավարևելյան ուղղության վրա գտնվող «Հին գոմեր» գյուղատեղու կիսավեր եկեղեցու արևելյան կողմից Մայր Աթոռ է տեղափոխվել նաև Վարդանես քահանայի և Արևի խաչքարը։

Տես նաև 
 Էջմիածնի Մայր Տաճար
 Վարդանես քահանայի և Արևի խաչքար (Մայր Աթոռ)

Ծանոթագրություններ 

Մայր Աթոռի խաչքարեր
Տեղահանված խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ