Դիզի Գիլեսփի

Դիզի Գիլեսփի (, իսկական անուն՝ Ջոն Բիրքս Գիլեսփի, , ), ջազային շեփորահար-վիրտուոզ, վոկալիստ, կոմպոզիտոր, գործիքավորող, անսամբլների և նվագախմբերի ղեկավար, ժամանակակից իմպրովիզացիոն ջազի հիմնադիր (Չարլի Փարքերի հետ միասին հիմնել է բիբոպ ոճը)։

Կենսագրություն

Վաղ տարիներ 
Ջոն Գիլեսպին տիկին Lոտի Գիլեսպիի իններորդ և վերջին երեխան է։ Նրա ընտանիքն ապրել է համեստ, բայց բարեկեցիկ կյանքով։ Վաղ ծանոթացել է երաժշտության հետ՝ շնորհիվ իր որմնադիր հոր մի քանի երաժշտական գործիքների, որը համատեղությամբ տեղի բենդի առաջնորդն էր։ Հայտնաբերելով արտասովոր երաժշտական ունակությունները՝ արդեն վաղ մանկության տարիներին յուրացրել է տարբեր երաժշտական գործիքներ։ «Դիզի» (գլխապտույտ, ցնցող) մականունը ստացել է դեռ մանուկ հասակում՝ շրջապատին ցնցող արարքների և էքսցենտրիկ արարքների հակման համար։ Հոր մահից հետո 1927 թվականին ընդունվել է (վաստակել է կրթաթոշակի իրավունք) Լորինբուրգի ինստիտուտ (Հյուսիսային Կարոլինա)՝ սևամորթների հանրակրթական քոլեջ, որտեղ սովորել է տրոմբոնի դասերի, տեսության և ներդաշնակության երաժշտական բաժնում։ Այնուհետև, ինքնուրույն սովորել է նվագել շեփոր, դաշնամուր և հարվածային գործիքներ։ 15 տարեկանից ամբողջովին անցել է շեփորի։ Ուսումնառության տարիներին հանդես է եկել քոլեջի աշակերտական նվագախմբում։ 1935 թվականին մոր Ֆիլադելֆիա տեղափոխվելու պատճառով Ջոնը ժամանակավորապես ընդհատել է իր պարապմունքները մի քանի ամսով։ Օրենբուրգի քոլեջի ավարտական դիպլոմը ստացել է 1937 թվականին։

Կարիերայի սկիզբ 
Պրոֆեսիոնալ գործունեությունը սկսել է դեռ Ֆիլադելֆիայի ակումբներում։ Այնտեղ նա սկսել է աշխատել Ֆրենկ Ֆեյրֆաքսի տեղական բենդում՝ որպես 3-րդ շեփորահար (Չարլի Շևերսի և Կառլ Բամա Ուարիկի հետ), նմանակելով իր կուռք Ռոյ Էլդրիջին։ 1937 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք և, հաջողությամբ անցնելով գաղտնալսումը, չնայած բնօրինակ վարքին (ներկայացել է վերարկուով, ձեռնոցներով, ընդ որում՝ վարպետորեն իմպրովիզացրել), մտել է «Savoy Ballroom»-ում աշխատող Թեդի Հիլի Հարլեմի նվագախումբ։ Կատակային պահվածքով (առաջիկա ամառային եվրոպական հյուրախաղերի նախօրեին) նվագախմբայիններին տրամադրում է իր դեմ և նրանք պահանջում են նրա հեռացումը։ Հիլը կարողացել է հարթել կոնֆլիկտը, և Գիլեսպին հաջողությամբ շրջագայել է Անգլիայի և Ֆրանսիայի նվագախմբերի հետ՝ նախկինի պես լինելով բենդի երրորդ շեփորահարը։ Բավականին կարճ ժամանակահատվածում նա սկսել է նվագել առաջին շեփորահարի մի քանի պարտիա, և արդեն ավելի շատ սովորեցրել է այլ երաժիշտների, քան ինքն է սովորել։ Թեդի Հիլի հետ համագործակցությունը շարունակվել է ընդհուպ մինչև 1939 թվականին նվագախմբի արձակումը։

ԱՄՆ վերադառնալուց հետո մասնակցել է Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսի մշակութային ծրագրին (1939)՝ երկու ամսվա ընթացքում համագործակցելով դաշնակահար Էդգար Հեյսի հետ։ 1939 թվականի վերջից մինչև 1941 թվականի սեպտեմբեր նվագել է երգիչ Քեբ Քելոուեյի նվագախմբում։ Այդ ընթացքում (1940 թվականի մայիսի 9-ին)՝ Կանադայում հյուրախաղերից քիչ առաջ, ամուսնացել է պարուհի Լորրեյն Ուիլիսի հետ, ով այդ ժամանակ ելույթ է ունեցել Հարլեմի «Apollo» թատրոնում։ Նոր նվագախմբում հարաբերությունները նույնպես լավ չեն կայացել։ Նվագախմբի երաժիշտները չէին ցանկանում համակերպվել իրենց պրոֆեսիոնալիզմի հանդեպ նրա ծաղրի հետ և չէին հասկանում նրա փորձարկումները (անձամբ Քելոուեյը նրա խաղն անվանել է «չինական երաժշտություն»)։ Համերգներից մեկի ժամանակ բանը հասել է բեմի հետևում բենդի ղեկավարի հետ կռվի (Դիզզին մի քանի վնասվածք է հասցրել Կալոուեյին), որից հետո սկանդալով հեռացվել է նվագախմբից։

Այդ ժամանակ Գիլեսպին արդեն ճանաչում է ձեռք բերել իր գլխապտույտ և սուր ելևէջների տեխնիկայի շնորհիվ (Դիզի մականունը նոր իմաստ է ձեռք բերել) և սվինգի երկրպագուների համար անսովոր երաժշտական նյարդային-իմպուլսիվ, պայթուցիկ, մեղեդու ոլորաններով և բեկորներով, անսպասելի շեշտադրումներով և ընդմիջումներով, բարդացված ներդաշնակ կառուցվածքով։

Հետագայում հանդես է եկել Ջոն Մերսերի, Դյուկ Էլինգտոնի և Էլլա Ֆիցջերալդի նվագախմբերի հետ, 1941 թվականի ձմռանը նվագել է Բենի Քարթերի, ապա Չարլի Բարնետի, Լես Հայթի, Քելվին Ջեքսոնի և Միլլինդերի Լաքկի նվագախմբերի կազմում։ Զբաղվել է գործիքավորմամբ, կատարել է պատվերներ Վուդի Գերմանի, Ջիմի Դորսիի և այլոց նվագախմբերի համար։

Դրան զուգահեռ երիտասարդ բոպ-շարժման էնտուզիաստների (Չարլի Փարքերի, Թելոնիուս Մոնկի, Քենի Քլարկի, Չարլի Քրիսչենի, Կարլ Ուորիկի) հետ միասին մասնակցել է է Հարլեմի «Minton's Playhouse »ակումբում, որոնք ջազային երաժշտության զարգացման նոր փուլ են բացել՝ մոդեռն-ջազի դարաշրջան։

Սեփական խումբ 
1942 թվականի ամռանը Դիզի Գիլեսպին Ֆիլադելֆիայում ստեղծել է քառյակ՝ ջազի պատմության մեջ առաջին բոփ-անսամբլը, որտեղ թմբուկների վրա նվագել է սպիտակ երաժիշտ Ստեն Լևին։ Նույն տարվա վերջում Գիլեսպին մտել է Էրլ Հայնսի նվագախմբի կազմի մեջ, որտեղ եղել է բիբոպ ձևավորվող ոճի (Չարլի Փարքեր, Բենի Հարիս, Բենի Գրին, Ուորդել Գրեյ, Սառա Վոան, Բիլի Էքթայն) դեռևս անհայտ անդամների վրա բարձր կենտրոնացում։ Հայնսի նվագախմբի փլուզումից հետո Դիզի Գիլեսպին նվագել է Կոուլմեն Հոկինսի կոմբոներում, ապա մոտ 3 շաբաթ՝ Դյուկ Էլինգթոնի նվագախմբում։ Հաջորդ շրջանում Գիլեսպին աշխատել է իր կազմի հետ, որտեղ շարունակել է ակտիվորեն մշակել բիբոպի ոճաբանությունը։ 1944 թվականին աշխատել է Ջոն Քիրբիի և Բիլի Էքստայնի նվագախմբերում, 1945 թվականին հանդես է եկել Չարլի Փարքերի կվինտետի հետ (որի հետ ծանոթացել է 1940 թվականին Կանզաս Սիթիում), իսկ հետո Դիզին ստեղծել է բիգ բենդ, որի հետ հյուրախաղերով հանդես է եկել հարավային նահանգներում։ 1946 թվականին Դիզի Գիլեսպին թարմացրել է իր նվագախմբի կազմը, ռիթմ-խմբին ավելացրել է մի քանի պերկուսիոնիստների (առավել հայտնի դարձավ Չանո Պոզոն)՝ դրանով իսկ ընդգծելով ջազի աֆրոամերիկացի արմատները (այդ երաժշտությունը ընդունված է անվանել աֆրոամերիկացի)։ Նվագախմբի կոմպոզիցիաներում և գործիքավորումներում շեշտը դրվել է ոչ թե գործիքային խմբերի հնչողության վրա, այլ մենակատարների՝ իմպրովիզատորների խաղի վրա, ինչպիսիք են Միլտ Ջեքսոնը, Ռեյ Բրաունը, Ջեյմս Մուդին, Սեսիլ Փեյնը, Ջեյ Ջոնսոնը, Յուզեֆ Լատիֆը (հետագայում միացան Ջոն Քոլտրեյնը, Ջիմի Հիթը, Փոլ Գոնզալեսը)։ 1946-48-ին նվագախումբը մի քանի անգամ հյուրախաղերով հանդես է գալիս Եվրոպայում։

1947 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Դիզի Գիլեսպին Կարնեգի հոլում հանդես է եկել համերգային մեծ ծրագրով, որում առաջին անգամ հնչել են Ջոն Լյուիսի «Toccata For Trumpet And Orchestra», Թեդ Դամերոնի «Good Bait» և Ջորջ Ռասելի «Cubana Be, Cubana Bop» սյուիտները։

Համերգային ելույթներ 
1950 թվականին նվագախումբը դադարեցրել է իր գոյությունը, և Գիլեսպին նվագել է կոմբո կազմերում, հանդես է եկել քվինտետով, պարբերաբար ձայնագրել է ձայնասկավառակներ (1951 թվականից նա ունի իր սեփական ձայնասկավառակը)։ Ելույթ է ունեցել պրոդյուսեր Նորման Գրանցի կազմակերպած «Ջազը ֆիլհարմոնիայում» համերգներում (նրա գործընկերներն են եղել Դոն Բայեսը, էլ Հեյգը, Լեո Ռայթը, Ջունիոր Մանսը, Լալո Շիֆրինը, Սթեն Լևին, Լես Սփանը և այլն) և Փարիզում, Կաննում, Վարշավայում, Նյուպորտում և այլ ջազային փառատոներում։ 1956 թվականին Քուինսի Ջոնսոնի (ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի աջակցությամբ) հետ համատեղ կազմակերպել է ևս մեկ բիգ բենդ, որի հետ շրջագայել է Հարավսլավիայում, Հունաստանում, Մերձավոր Արևելքում և Հարավային Ամերիկայում։ Դասավանդել է Լենոքսի ջազային դպրոցում։

Դիզզի Գիլեսպին լատինական ջազի պիոներ էր. հենց նրա բիգ բենդում` 1946-50 թվականներին, նվագում էր հայտնի պերկուսիոնիստ Չանո Պոսոն, որի շնորհիվ առաջին անգամ սիստեմատիկ կերպով հնչեց ջազային նվագախմբավորման, բիբոպային իմպրովիզացիայի և աֆրո-կուբայական ռիթմերի («Manteca» պիես և այլն) միացումը։

1960 թվականին Գիլեսպիի քվինտետի կազմում ընդգրկվել է արգենտինացի դաշնակահար և կոմպոզիտոր Լալո Շիֆրին, ում հետ Գիլեսպին ծանոթացել է 1956 թվականին։

Դեռևս 1961 թվականին Down Beat ամսագիրը Գիլեսպիին ընտրում է խորհրդանշական «Փառքի պանթեոն»։

1964 թվականին Դիզզի Գիլեսպին ինքն իրեն առաջադրել է ԱՄՆ նախագահի թեկնածու։ Նրա նախընտրական ծրագրում ներառված էր անվանափոխության խոստումը` Սպիտակ Տունը «Բլյուզ տուն» վերանվանելու, ԱՄՆ պետքարտուղար նշանակել Դյուկ Էլինգտոնին, իսկ ԱՄՆ գլխավոր դատախազ նշանակել «Աֆրոամերիկյան միասնության կազմակերպության» ղեկավար Մալքոլմա Իքսին, Կենտրոնական հետախուզական վարչության տնօրեն՝ շեփորահար Մայլս Դևիսին, իսկ կույր երգիչ Ռեյ Չարլզը՝ Կոնգրեսի գրադարանի տնօրեն։

60-ականների կեսերին պարբերաբար հավաքում է «Reunion Big Band» նվագախումբը ։ Զուգահեռաբար մշտապես նվագելով փոքր խմբերում՝ հանդես է եկել բազմաթիվ փառատոներում՝ երեք անգամ ներկայացնելով ջազը Սպիտակ տանը։

1970 թվականին Դիզզի Գիլեսպին ընդունում է Բահայի հավատը, որի նպատակն է բոլոր մարդկանց միասնությունը՝ առանց ցեղերի և ժողովուրդների տարբերության։ Դիզզիի դերը Բահայիի հավատքում այնքան զգալի էր, որ Նյու Յորքի New York Baha’i Center-ում դեռևս ջազային համերգներ են անցկացվում իր պատվին։

70-ականներին տարբեր աստղային կազմերի անդամ էր։ 70-ականների վերջում դարձավ մի քանի համալսարանների պատվավոր դոկտոր։

1980-ականներին Դիզզի Գիլեսպին ղեկավարում է «Dream Band», «United Nations Orchestra» բիգ-բենդերը, որոնց մեջ մտնում էին շեփորահարներ` Արտուրո Սանդովալի և Կլաուդիո Ռոդիտին, սաքսոֆոնահար Պակիտո Դ'Ռիվերան, պերկուսիոնիստ Աիրտո Մորեյրան, վոկալիստ Ֆլորա Պուրիմը։ Համագործակցում է երիտասարդ գործընկերների հետ, որոնց իրավամբ համարում է իր աշակերտները՝ Ջոն Ֆեդդիսի, Արտուրո Սանդովալի կամ Ուինթոն Մարսալիսի հետ։ Գիլեսպիի ամենահայտնի կոմպոզիցիաները որոնք կատարվել են բիգ բենդում` Night In Tunisia, Con Alma, Bebop, Salt Peanuts, Dizzy Atmosphere, Groovin’ High, Woody’n You, Blue N’Boogie: 1989 թվականին Գիլեսպին 300 համերգ է տալիս աշխարհի 27 երկրներում և ԱՄՆ 31 նահանգներում, թագադրվում է որպես Նիգերիայի ցեղային առաջնորդ, ստանում է իր կյանքի 14-րդ պատվավոր դոկտորի աստիճանը (այս անգամ Բոստոնի Բերքլիի երաժշտական քոլեջից)։ Նույն թվականին արժանացել է Ֆրանսիայի Հանրապետության արվեստի և գրականության շքանշանի հրամանատարի կոչումը և «Գրեմմի» մրցանակը, ողջ կյանքի ընթացքում ունեցած վաստակի համար։ Լոս Անջելեսի հոլիվուդյան բուլվարի 7057 տան մոտ գտնվող Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում տեղադրվել է Դիզզի Գիլեսպիի աստղը։

1990 թվականին նա առաջին անգամ կյանքում ելույթ է ունենում ԽՍՀՄ-ում («Ռոսիա» պետական համերգային դահլիճում) ։

Վերջին տարիներ և մահ 
Դիզի Գիլեսպին ելույթ է ունեցել ԱՄՆ ամենահեղինակավոր համերգային դահլիճում, Նյու Յորքի Քարնեգի Հոլում, 32 անգամ։ Նշանակվել է նաև նրա 33-րդ ելույթը՝ 75-ամյակի օրը, սակայն Դիզիի հիվանդության պատճառով ելույթ չի ունեցել։ Այդ օրը նրա փոխարեն ելույթ են ունեցել նրա ընկերներն ու աշակերտները (փոքր համույթների և բիգ-բենդամի բազմամյա գործընկեր, սաքսոֆոնահար և ֆլեյտահար Ջեյմս Մուդին, շեփորահար Ջոն Ֆեդիսը, կուբացի սաքսոֆոնահար և գործիքավորող Պակիտո Դ'Ռիվերան և շատ այլ երաժիշտներ)։

Մահացել է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղից 1993 թվականի հունվարի 6-ի գիշերը և թաղվել Նյու Յորքի Քուինս շրջանի Ֆլաշինգ գերեզմանատանը։ Ըստ նրա կամքի՝ եղել են երկու թաղման արարողություններ. մեկը՝ Բաhայի ծիսակատարությամբ, մյուսը՝ լայն հանրության համար բացված՝ Սբ. Եպիսկոպոսաց եկեղեցուն պատկանող Հովհաննես Ավետարանչի տաճարում։

Ստեղծագործություն

Բիբոպի վարպետ 

Դիզի Գիլեպսին եղել է 20-րդ դարի մեծագույն փողահարներից մեկը։ Նա վիրտուոզի պես փող էր նվագում և հիանալիորեն իմպրովիզացիաներ անում։ 75 տարի ապրելով՝ նա հասցրել է անհավանական շատ բան անել․ սաքսաֆոն նվագող Չարլի Փարքերի հետ 40-ականներին ստեղծել է հեղափոխություն ջազի մեջ՝ ստեղծելով նոր ոճ, բիբոպ, որը քսաներորդ դարի երկրորդ կեսին դարձել է ջազային լեզվի հիմքը։ Ձայնագրել է հարյուրավոր դարաշրջանային պիեսներ ու ալբոմներ, որոնք մտել են ջազի ոսկե ֆոնդի մեջ։ Ստեղծել է մի քանի բիգ-բենդներ և փոքրիկ խմբեր, որոնցից յուրաքանչյուրը բավական էր հիշողության անմահացման համար։ Շատ տասնամյակների ընթացքում Գիլեպսին անձնավորել է իր «գլխապտույտ առաջացնող» ջազմենի հավաքական կերպարը, անհասանելի էր ինչպես ջազային վիրտուոզն ու հասցրել էր ազդեցություն ունենալ վերջին սերնդի շատ երաժիշտների վրա (ոչ միայն փողահարների)։ Գիլեպսիին հաջողվել է որպես շոումեն գրավել լայն մասսայի խոստովանությունը, նա եղել է սկեթի, այսինքն վոկալաբառային երգեցողության վարպետներից, նոր բեմական մոդայի կարգադիրչներից մեկը։

Քաունթ Բեյսին նրա մասին մի անգամ ասել է․

 «Գիլեպսին ստեղծել է ժամանակակից ջազի 75 %-ը»։

Բենի Քարթերը գնահատել է նրա կատարողական վիրտուոզությունը և ասել է․

 «Փողի հեղինակը գիտեցել է, որ կան բաները, որոնք այդ գործիքի վրա իրականացնել հնարավոր չէ, բայց նա մոռացել է այդ մասին ասել Դիզիին»։

Դիզիի հայտնի ճակատային շրջանակի բերետն ու ակնոցնորը, հնչյունային երգեցողությունը, կենսուրախ բնավորությունը, այս ամենը նպաստել է բիբոպի ճանաչմանը, որն ի սկզբանե չէր ընդունվել ջազ լսողների կողմից և արժանացել էր ուժեղ քննադատության ջազ մասնագետների և երաժիշտների կողմից։

Ջազային հայտնի քննադատ Լեոնարդ Ֆեզերը գրել է․

 «… դեպքը պատահել է միջոցառման, որը կազմակերպվել էր Լորեյի ծննդյան կապակցությամբ 1954 թվականի հունվարին Snooki բարում։ Գիլեպսին իր փողւ թողել է գործքների համար նախատեսված պատվանդանի վրա, բայց պարողներից ինչ-որ մեկը ընկել է նրա վրա և ճկել փողն այնպես, որ նրա փողալայնուկն ուղղվել է դեպի վեր»։

Նոր հնչողությունը, որը ճկվածքը տվել է գործիքին, դուր է եկել Գիլեպսիին, և սկսած այդ օրվանից նա նվագել է միայն ճկված փողով։

Շատ բան է գրվել Դիզի Գիլեպսիի չկրկնօրինակվող թշերի մասին։ Հետաքրքրիրն այն է, որ վաղ լուսանկարներում (30-ական թվականների), որտեղ Դիզի Գիլեպսին պատկերված է հայրենի քաղաքում՝ Չիրոուում, նրա թշերը սոբորական տեսք ունեն։ Նրանք սկսել են ուռել միայն տասնամյակի վերջին՝ Դիզիի արևելյան ափ տեղափոխվելուց հետո, սկզբում Ֆիլադելֆիա, իսկ հետո Նյու Յորք։ Դրան բացատրություն է տալիս Բարնհարթը․

 «… այդ ժամանակ, երբ Դիզին Չարլի Փարքերի և այլոց հետ սկսել է ամբողջ գիշեր կազմակերպել ջեմ-սնեշեր, երբ նրանք ստեղծում էին այդ նոր երաժշտությունը՝ բիբոպը, նա նավգել է ժամերով, շատ երկար ժամերով՝ հաճախ մրցակցելով բեմ բարձրացող երաժշտի հետ, փորձելով նրանց «կտրտել»։ Նա ոչ մի կերպ չէր կարող հանձնեվել հոգնածությանը և ստիպում էր իրեն շարունակել, երբ ուրիշ փողահարներն արդեն շարքից դուրս էին գալիս, այսինքն այն ժամանակ, երբ նրա մկաններն արդեն սկսում էին հանձնվել։ Սաքսոֆոնիստներից հետ չմնալու համար Գիլեպսին հենվում էր իր թշերի վրա․ սաքսոֆոնի մեջ կարելի է փչել թեկուզ 5 ժամ և այդ հոգնածությունը չի կարելի համեմատել այն մարդու հոգնածության հետ, ով փող է նվագում։ Նվագի ժամանակ փողահարի շուրթերը թրթռալով հարվածում են կոշտ մունդշտուկին այն ժամանակ, երբ սաքսոֆոնիստը գործ ունի բավական փափուկ փայտիկի հետ։ Երբ մկանները հոգնում են․․․ թշերը սկսում են փոխարինել շուրթերին՝ ավելի ուժեղ ուռելով։ Հենց դա է պատահել Գիլեպսիի հետ»։

Բացի դրանից ջազի աշխարհում իսկական սենսացիա է եղել Գիլեպսիի կողմից աֆրո-կուբական երաժշտական ժառանգության օգտագործումը, որի օրինակ է ծառայում Mas Que Nada երգի առանձնացող մշակումը։

Ընտրյալ սկավառակագրություն 

 1941՝ Dizzy Gillespie with Charlie Christian. Esoteric
 1945՝ Complementary Works, Vol. 5. Masters of
 1945՝ In the Beginning. Prestige
 1945՝ Shaw Nuff. Musicraft
 1946՝ Modern Trumpets .Dial
 1946՝ Dizziest .Bluebird
 1946՝ One Bass Hit .Musicraft
 1946՝ Live at the Spotlite. Hi-Fly
 1946՝ Live 1946. Bandstand
 1947՝ At the Downbeat Club (Summer, 1947) [live]
 1947՝ It Happened One Night. Natural
 1947՝ Live at Carnegie Hall. Artistry
 1947՝ Jivin' in Be Bop .Moon
 1948՝ Dizzy Gillespie and Max Roach in Paris [live]. Vogue
 1948՝ Dizzy Gillespie and His Big Band GNP. Crescendo
 1948՝ Good Bait .Spotlite
 1950՝ Dizzy Gillespie Plays, Johnny Richards…. Discovery
 1951՝ Dee Gee Days: Savoy Sessions . Savoy
 1951՝ Dizzy Gillespie [Dee Gee]. Dee Gee
 1951՝ The Champ .Savoy
 1951՝ School Days .Savoy Jazz
 1952՝ Dizzy Gillespie, Vol. 2 . Atlantic
 1952՝ Dizzy Gillespie, Vol. 1 . Atlantic
 1952՝ Horn of Plenty. Blue Note
 1952՝ Dizzy Gillespie in Concert [live]. Daybreak
 1952՝ Dizzy Gillespie in Paris, Vol. 2 [live]. Vogue
 1952՝ Dizzy Gillespie with Strings. Clef
 1952՝ Jazz from Paris [live]. Clef
 1952՝ Dizzy Gillespie/Gerry Mulligan. Europa
 1952՝ On the Sunny Side of the Street. Moon
 1952՝ In Paris [live]. Vogue
 1953՝ Dizzy over Paris. Roost
 1953՝ Dizzy Gillespie Paris Concert [live]. GNP
 1953՝ Concert in Paris [live]. Roost
 1953՝ Dizzy Gillespie in Paris, Vol. 1 [live]. Vogue
 1953՝ Pleyel Concert 1953 [live]. Vogue
 1953՝ Hot Vs. Cool. MGM
 1953՝ The Greatest Jazz Concert Ever [live]. Prestige
 1953՝ The Dizzy Gillespie/Stan Getz Sextet, Vol. 1. Norgran
 1953՝ The Dizzy Gillespie/Stan Getz Sextet, Vol. 2. Norgran
 1953՝ Diz and Getz. Verve
 1953՝ And Stan Getz. PolyGram
 1953՝ Dizzy in Paris [Contemporary]. Contemporary
 1954՝ Afro. Norgran
 1954՝ Dizzy Gillespie and His Orchestra. Norgran
 1954՝ Jazz Recital. Verve
 1954՝ And His Latin Rhythm: Afro. Verve
 1954՝ Round Midnight. Verve
 1954՝ Dizzy and Strings. Norgran
 1954՝ Diz Big Band. Norgran
 1954՝ Dizzy Gillespie with Roy Eldridge. Verve
 1954՝ The Trumpet Kings. Verve
 1954՝ Trumpet Battle. Verve
 1954՝ Dizzy Gillespie Orchestra. Allegro
 1954՝ Dizzy Gillespie and His Original Big Band. GNP
 1955՝ One Night in Washington. Elektra
 1955՝ The Dizzy Gillespie Big Band [Verve]. Verve
 1955՝ Tour De Force. Verve
 1956՝ The Modern Jazz Sextet. Verve
 1956՝ Dizzy in Greece [live]. Verve
 1956՝ World Statesman. Norgran
 1956՝ On Tour with Dizzy Gillespie and His Big Band. Artistry
 1956՝ For Musicians Only. Verve
 1956՝ Dizzy Gillespie Plays. Allegro
 1956՝ Dizzy Gillespie and His Big Band at Birdland [live]. Sandy Hook
 1957՝ Birk’s Works. Verve
 1957՝ Dizzy Gillespie and Stuff Smith. Verve
 1957՝ «Live» 1957 Jazz. Unlimited
 1957՝ The Live in Chester. Jazz Hour
 1957՝ Sittin' In. Verve
 1957՝ Dizzy Gillespie and Count Basie at Newport [live]. Verve
 1957՝ At Newport [Verve] [live]. Verve
 1957՝ Dizzy Gillespie Duets. Verve
 1957՝ Sonny Rollins / Sonny Stitt Sessions. Verve
 1957՝ Duets: Sonny Rollins and Sonny Stitt. Verve
 1957՝ The Greatest Trumpet of Them All. Verve
 1957՝ Sonny Side Up. Verve
 1957՝ Dizzy at Home and Abroad. Atlantic
 1959՝ The Ebullient Mr. Gillespie. Verve
 1959՝ Have Trumpet, Will Excite!. Verve
 1959՝ Diz and Bird Royal. Roost
 1959՝ Copenhagen Concert [live]. Steeple Chase
 1961՝ An Electrifying Evening with the Dizzy…. Verve
 1961՝ Carnegie Hall Concert [live]. Verve
 1961՝ Perceptions. Verve
 1961՝ A Musical Safari. Booman
 1961՝ Gillespiana. Verve
 1961՝ Dizzy Gillespie Quintet in Europe [live]. Unique
 1962՝ New Wave. Philips
 1962՝ Jazz on the French Riviera [live]. Philips
 1962՝ Dizzy on the French Riviera. Philips
 1962՝ The New Continent. Limelight
 1962՝ Composer’s Concepts. EmArcy
 1963՝ Something Old, Something New. Philips
 1963՝ Dizzy Gillespie and the Double Six of Paris [live]. Verve
 1963՝ Dizzy Gillespie Goes Hollywood. Philips
 1963՝ The At Newport [Tristar] [live]. Tristar
 1963՝ Dateline Europe. Reprise
 1964՝ The Cool World. Philips
 1964՝ Jambo Caribe. Verve
 1965՝ With Gil Fuller and the Monterey Jazz…. Blue Note
 1965՝ And His Quintet. RTE
 1966՝ Soul Mates. VSP
 1967՝ Swing Low, Sweet Cadillac. GRP/Impulse!
 1967՝ Live at the Village Vanguard. Blue Note
 1967՝ Jazz for a Sunday Afternoon. Solid State
 1968՝ Reunion Big Band. MPS
 1969՝ My Way. Solid State
 1969՝ Soul and Salvation. Tribute
 1969՝ Sweet Soul [live]. Gateway
 1969՝ The Beginning: Diz and Bird. Roost
 1970՝ Enduring Magic Black. Hawk
 1971՝ Giants. Perception
 1971՝ The Real Thing. Perception
 1971՝ The Giants of Jazz and Dizzy Gillespie Live. Jazz Door
 1971՝ Dizzy Gillespie and the Dwike…. Mainstream
 1971՝ Blues People. Koch
 1972՝ Giants of Jazz. Atlantic
 1973՝ The Giant. Accord
 1974՝ Dizzy’s Big 4 [Gold]. Analogue
 1974՝ Trumpet Kings Meet Joe Turner. Pablo
 1974՝ Dizzy’s Big 4. Pablo/OJC
 1975՝ Afro-Cuban Jazz Moods. Original Jazz
 1975՝ The Dizzy Gillespie Big Seven. Pablo
 1975՝ At the Montreux Jazz Festival 1975 [live]. Original Jazz
 1975՝ The Trumpet Kings at Montreux '75 [live]. Pablo
 1975՝ Bahiana. Pablo
 1976՝ Dizzy’s Party. Original Jazz
 1977՝ Free Ride. Original Jazz
 1977՝ Gifted Ones. Pablo
 1977՝ Montreux '77 [live]. Pablo
 1978՝ Diz. RCA
 1979՝ Manteca. Pickwick
 1979՝ Live at the Monterey Jazz Festival. Ala
 1980՝ Trumpet Summit Meets Oscar Peterson Big Four. Original Jazz
 1980՝ At Montreux [live]. Pablo
 1980՝ Digital at Montreux, 1980 [live]. Pablo
 1980՝ Summertime (Digital at Montreux, 1980) [live]. Pablo
 1980՝ Summertime Montreux 1980 [live]. Pablo
 1981՝ Endlessly. MCA
 1981՝ Jazzbohne Berlin 1981 [live]. Repertoire
 1981՝ Musician, Composer, Raconteur: Plays & Raps… [live]. Pablo
 1982՝ To a Finland Station. Fantasy/OJC
 1984՝ Closer to the Source. Atlantic
 1984՝ New Faces. GRP
 1986՝ Dizzy Gillespie Meets the Phil Woods Quintet. Timeless
 1989՝ Max + Dizzy, Paris 1989 [live]. A&M
 1989՝ Live at Royal Festival Hall. Enja
 1989՝ Symphony Sessions (August 25, 1989). Pro Arte
 1990՝ Winter in Lisbon. Milan
 1990՝ On the French Riviera. Polygram
 1991՝ Rhythmstick. CTI
 1991՝ Bebop and Beyond Plays Dizzy Gillespie. Blue Moon
 1991՝ Dizzy Gillespie & Mitchell Ruff. Mainstream
 1992՝ To Bird With Love: Live at the Blue Note. Telarc
 1992՝ Dizzy Gillespie with Gil Fulle .Capitol
 1992՝ To Diz with Love: Diamond Jubilee Recordings. Telarc
 1993՝ Hot Licks: Live Sweet. Soul Sound
 1993՝ Ruff Duo. Sony
 1993՝ Live: Village Vanguard. Capitol
 1994՝ Big Bands. LRC
 1994՝ Lady Be Good Four. Star
 1994՝ Strangers in Paradise. ITM
 1994՝ Con Alma. Jazz World
 1994՝ All the Things You Are. Drive
 1995՝ Groovin' with Diz. Black Label
 1995՝ No More Blues. Moon
 1995՝ Hot House. Prime Cuts
 1995՝ Swing Love. Babacan
 1995՝ Diz Meets Stitt. Moon
 1996՝ Groovin' High [Eclipse]. Eclipse Music
 1996՝ Night in Tunisia [Delta] [live]
 1996՝ Things to Come. Delta
 1996՝ Live at the Latino Jazz Festival '85. Babacan
 1996՝ Night and Day. Collector’s
 1997՝ Be Bop. Delta
 1997՝ Dizzy for President. Knitting
 1997՝ Drive. Archive
 1997՝ Groovin' High [Indigo]. Indigo
 1997՝ Pleyel Jazz Concert 1948 [live]. BMG
 1998՝ Triple Play. Telarc
 1998՝ Paris Jazz Concert 1960 [live]. Malaco
 1999՝ Dizzy in South America: Official U.S. State…. Cap
 1999՝ Night in Tunisia [Early Bird] [live]. Early Bird
 2000՝ The Rhythm Man. Magnum
 2000՝ Live: Chester, Pennsylvania, June 14, 1957. Storyville
 2000՝ Live at the Royal Festival Hall. BBC
 2000՝ In Concert…Carnegie Hall [live]. Collectables
 2000՝ Anthology

Ընտրյալ DVD 
 Dizzy Gillespie — Live In Montreal
 Dizzy Gillespie — Live 14th July 1977 / Live 16th July 1975
 Dizzy Gillespie — Live At The Royal Festival Hall, London
 Dizzy Gillespie — Jazz 625
 Dizzy Gillespie — Wolf Trap Salutes
 Dizzy Gillespie — Live At The New Jersey Festival 1987

Մատենագրություն 
 Фейертаг В. Б. Джаз. XX век. Энциклопедический справочник. — Спб.: «СКИФИЯ», 2001, с.110 — 111. ISBN 5-94063-018-9
 Шапиро Н. Творцы джаза; пер.с англ. Ю. Т. Верменича. — Новосибирск: Сиб.унив. издательство, 2005, с.355 — 372. ISBN 5-94087-312-X
 Bohlander K., Holler K.-H. Jazzfuhrer.— Leipzig, 1980.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Դիզի Գիլեթսին jazz-jazz.ru կայքում
 «Ջազ։ 20-րդ դար»

Ամերիկացի ջազմեններ
Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Ամերիկացի երաժիշտներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Ամերիկացի դաշնակահարներ