Հելֆորդ Մաքինդեր

Սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքինդեր ( , ), անգլիացի աշխարհագրագետ և աշխարհաքաղաքագետ, Գաղտնի խորհրդի անդամ, «Հարթլենդի» տեսության հիմնադիր։

Հելֆորդը հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նրա աֆրիկյան բեռնակիրներից ութը սպանվեցին Քենիա լեռ կատարած արշավանքի ժամանակ։

Կենսագրություն 

1883 թվականին Հելֆորդ Մաքինդերը ավարտելով Օքսֆորդի համալսարանը՝ ստացել է կենսաբանության, իսկ հաջորդ տարի՝ նորագույն պատմության գիտական ​​աստիճան։ 1887 թվականից համալսարանում դասավանդել է աշխարհագրություն, նախքան կնշանակվեր Լոնդոնի  տնտեսագիտության և աշխարհաքաղաքական գիտությունների դպրոցի տնօրեն։ Սկսած 1910 թվականից մինչև 1922 թվականները նա եղել է համայնքների պալատի անդամ, իսկ 1919-1920 թվականների ընթացքում՝ բրիտանական սուրհանդակ Հարավային Ռուսաստանում։ 

Աշխարհաքաղաքականություն եկել է 1904 թվականին։ Նույն թվականին հրատարակվել է նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» (անգլ. Geographical pivot of history), որտեղ Մաքինդերը ներմուծել է  Հարթլենդի հայեցակարգը։ Հաճախ հենց այդ հրապարակումը դիտարկվում է  աշխարհաքաղաքականության սկիզբը որպես գիտություն, չնայած ինքը՝ Մաքինդերը չի օգտագործել այդ տերմինը։

Մաքինդերը Հարթլենդ (անգլ. Heartland - «սրտի երկիր»)  անվանել է Եվրասիայի կենտրոնական մասը, որի շուրջ գտնվում են ներքին ( Եվրոպա - Արաբիա - Հնդկաչին) և արտաքին աղեղները (Ամերիկա - Աֆրիկա - Օվկիանիա)։ Հատկապես հարկ է նշել, որ Մաքինդերն արտաքին աղեղի մեջ է ներառել նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։

Մաքինդերն, ի տարբերություն իր հայրենակիցների մեծամասնության, պետության համար կարևոր աշխարհաքաղաքական գործոն է համարել ցամաքային տարածքի մեծությունը, քան ծովային հզորությունը։ 1919 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, լույս է տեսել նրա երկրորդ աշխատությունը՝ «Ժողովրդավարական իդեալներն ու իրականությունը», որտեղ նա հետևյալ կերպ է ձևակերպել իր մաքսիման․ 

1943 թվականին լույս է տեսել Մաքինդերի վերջին՝ երրորդ աշխատությունը՝ «Երկրագունդը և խաղաղության հասնելը», որտեղ արմատապես վերանայված է  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո համաշխարհային համակարգի ապագան։ Իր աշխատությունում Մաքինդերն ներմուծել է նոր աշխարհաքաղաքական առանցք՝ ԱՄՆ-ը, հիմնավորել է աշխարհաքաղաքական բլոկների գաղափարը և կանխատեսել է երկու հակադիր՝ Միացյալ Նահանգների և Սովետական Միության (Հարթլենդ) առանցքների շուրջ պտտվող երկբևեռ աշխարհների առաջացումը։ Այդ պատճառով Մաքինդերին ընդունված է համարել Ատլանտականության հայեցակարգի հիմնադիր։

Գործունեությունը Հարավային Ռուսաստանում 

1919 թվականին Հալֆորդ Մաքինդերը նշանակվել է Գերագույն կոմիսար հարավային Ռուսաստանում (Անտանտի երկրների կողմից գրավված Ուկրաինայի գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը) և ուղարկվել է Արևելյան Եվրոպայի միջոցով, որպեսզի ներկայացնի գեներալ Դենիկինի գլխավորած հակաբոլշևիկյան ուժերի վիճակի մասին։  Այս առաքելությունը հնարավորություն է տվել Մաքինդերին Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ իր առաջարկությունները ներկայացնել բրիտանական կառավարությանը՝ այն գաղափարների ոգով, որոնց մասին նա արտահայտել է իր «Ժողովրդավարության իդեալներն ու իրականությունը» գրքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Վերսալի պայմանագրի նախապատրաստմանը մասնակցելով, Մաքինդերը հասել է նրան, որպեսզի պայմանագրով ամրագրվեն սահմանային պետությունների (Լեհաստան, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա ) առաջացած սահմանները, որոնք կսահմանեին գերմանացիների և սլովենների բաժանարար սահմանները։

Տես նաև 
 Մեծ խաղ
 Աշխարհաքաղաքականություն
 Աշխարհառազմավարություն
 Հարթլենդ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Хэлфорд Макиндер: трилогия хартленда и призвание геополитика
 Хэлфорд Макиндер. Круглая Земля и обретение мира (перевод и комментарии Вадима Цымбурского) // Журнальный клуб Интелрос «Космополис» № 16, 2007 

Անգլիացի աշխարհագետներ
Աշխարհաքաղաքագետներ
Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Բրիտանացի գիտնականներ
Բրիտանացի դիվանագետներ
Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Բրիտանացի քաղաքագետներ