Սեյթաս

Սեյթաս, մինչև հայաթափումը՝ Սեթանց, գտնվում է Արցախի Քաշաթաղի շրջանի տարածքումՈրոտանի՝ աջ վտակ, Սեթանց գետակի ձախ ափին։ Այն Կապան-Գորիս մայրուղուց 5-6 կմ արևելք է տեղադրված՝ շրջապատված խիտ անտառներով։ Գյուղն այժմ օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից։

Պատմություն 
Գյուղ գտնվել է Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում, Բարգուշատ գետի աջակողմյան շրջանում, լեռնային, անտառապատ վայրում։ 19-րդ դարում գյուղը հայաթափվել է, և 1850-ական թվականներին, գյուղում քրդեր են հաստատվել և այն կոչել են Սեյթաս։ Խորհրդային տարիներին  գյուղն ընդգրկվել է Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի Ղուբաթլուի շրջանում։ Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ տարածքն անցել է Արցախի Քաշաթաղի շրջան։ 2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում տարածքը Քաշաթաղի ողջ շրջանի հետ անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

Բնակչություն 
1886 թվականին գյուղն ունեցել է 62, 1907-1908 թվականներին՝ 78 կովկասի թաթար բնակիչ։

Հուշարձաններ 
Գյուղի արևմտյան կողմում միջնադարում ամրոց-բնակատեղի է հիմնվել, որի հյուսիսային մասն ամրացվել է պարսպով։ Պահպանվել են ամրոցի պարսպապատերի ավերակները։ Հնավայրում պահպանվել են նաև միջնադարյան կառույցների պատերի մնացորդները։ Կառույցները բազալտ քարից են, պատերի հաստությունը 1,0 մ է։ Այստեղ առկա են նաև շրջանաձև հատակագծով շինության ավերակներ։ Ամրոց-բնակատեղիից 300-400 մետր դեպի հյուսիս հայկական գերեզմանոց կա, որտեղ պահպանվել են քսանից ավելի տապանաքարեր և խաչքարեր։ Կոտրված տապանաքարերի բեկորներից մեկի վրա դեռևս տեսանելի է հայերեն արձանագրությունը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Օրբելյան 1942 – Ստեփանոս Օրբելյան, Ժամանակագրություն, հավելված, Երևան։
 Կարապետյան 1999 - Կարապետյան Ս., Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, ՀՀ ԳԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան։
  «Հայաստանի հանրապետություն» օրաթերթ, 10․ 09․ 2020 թ․:

Արևելյան Հայաստանի գյուղեր