Էդուարդ Բասս

Էդուարդ Բասս, ծնյալ Էդուարդ Շմիդտ (չեխերեն՝ Eduard Bass, ծնյալ Eduard Schmidt. ), չեխ գրող, ժուռնալիստ, երգիչ, դերասան, հաղորդավար, երգերի հեղինակ։

Կենսագրություն 

Սերում է գերմանա-չեխական ընտանիքից (իրեն համարել է ազգությամբ չեխ)։ Պրահայում արհեստագործական ուսումնարանն ավարտելուց հետո սովորել է Ցյուրիխի դաշնային պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Տասը տարի որպես առևտրային ներկայացուցիչ աշխատել է իր հոր ֆիրմայում, որը վրձիններ էր արտադրում։ 1905-06 թվականներին ապրել է Մյունխենում, որտեղ էլ կայացել է նրա ծանոթությունը կաբարեների հետ։ Դարձել է «Կարմիր յոթնյակ» (Červená sedma) կաբարեի համահիմնադիր։

1910 թվականից Էդուարդ Շյոբլի «Սպիտակ կարապի մոտ» (U Bílé labutě) կաբարեում հանդես է եկել որպես ասմունքող։ Տևական ժամանակ համագործակցել է չեխ թատերական ռեժիսոր, դերասան, կաբարեի արտիստ Էմիլ Արթուր Լոնգենի հետ։ Միաժամանակ աշխատակցել է երգիծական մի շարք ամսագրերի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է որպես բուժակ։ 1920–1942 թվականներին եղել է Lidové noviny օրաթերթի խմբագիրը, 1933-1938 թվականներին՝ այդ պարբերականի գլխավոր խմբագիրը։

Էդուարդ Բասսի ամենահայտնի ստեղծագործություններն են 11 եղբայրների կազմած ֆուտբոլային հաղթական թիմի մասին պատմող «11 Կլապզոբներ» (Jedenastka Kłapząba) երգիծավեպը, որը թարգմանվել է նաև լեհերեն և առնվազն երեք անգամ վերահրատարակվել) և կրկեսի աշխատողների մասին «Ումբերտո կրկեսը» (Cirkus Humberto) սագան։ Այս երկու գործն էլ էկրանավորվել են, ընդ որում՝ «11 Կլապզոբներ»-ը՝ երկու անգամ (1938 և 1968 թթ.): Ֆիլմ է նկարահանվել նաև «Մարդկանց քարավանը» (Lidé z maringotek) պատմվածքների ժողովածուի հիման վրա, որը բնորոշվել է որպես «կրկեսային դեկամերոն»։

Երկեր 

 Pegas k drožce připřažený (1916)
 Jak se dělá kabaret? (1917) 
 Náhrdelník: Detektivní komedie o jednom aktu (1917)
 Fanynka a jiné humoresky (1917)
 Letáky, 1917–19 (1920)
 Letohrádek Jeho Milosti a 20 jiných humoresek z vojny vojenské a občanské (1921)
 Případ čísla 128 a jiné historky (1921)
 Klapzubova jedenáctka (1922) 
 Potulky pražského reportéra (1929) 
 Šest děvčat Williamsonových a jiné historky (1930)
 To Arbes nenapsal, Vrchlický nebásnil (1930)
 Umělci, mecenáši a jiná čeládka (1930)
 Holandský deníček (1930) 
 Divoký život Alexandra Staviského (1934)
 Čtení o roce osmačtyřicátém(1940) :
 Potulky starou Prahou – vycházelo v letech 1921 až 1941
 Cirkus Humberto (1941)  
 Lidé z maringotek (1942)
 Pod kohoutkem svatovítským (1942) 
 Kázáníčka (1946)

Հետմահու հրատարակություններ 
 Křižovatka u Prašné brány (1947)
 Povídky (1956)
 Rozhlásky (1957)
 Pražské a jiné historie (1968)
 Na lodi za pohádkou (1969)
 Kukátko (1970) 
 Postavy a siluety (1971)
 Moje kronika (1985) 
 Malá skleněná gilotinka (1999)
 Po stopách broumovských medvědů (1992)
 Koráb pohádek (2016)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 FORST, Vladimír a kol.: Lexikon české literatury : osobnosti, díla, instituce. 1. A–G. Praha : Academia, 1985. . s. 155–156, autor hesla Jiří Opelík.
 Eduard Bass: Moje kronika. (Ed. Marie Krulichová – Milena Vinařová) Praha, Čs. spisovatel 1985
 Autorský kolektiv - Čeští spisovatelé 20. století, vydavatel = Československý spisovatel, Praha, 1985 
 ČERVENÝ, Jiří. Červená sedma, Praha: Orbis, 1959, str. 7, 27, 40, 50, 53, 61, 62, 68, 81, 82, 85–7, 95, 98, 101, 102, 104–6, 114, 120–131, 133–6, 138, 141, 143, 145, 146, 149–151, 154, 157–9, 163–5, 167, 168, 177–180, 182, 184, 186, 188, 190, 192, 198, 204, 208–211, 214, 216, 225, 227, 229, 230, 233–249, 254, 265, 266, 276, obr. 4, 6, 17–20
 Dějiny české literatury. IV. Literatura od konce 19. století do roku 1945 / hlavní redaktor Jan Mukařovský, Victoria Publishing, Praha, 1995, isbn = 80-85865-48-3 
 Osobnosti – Česko : Ottův slovník,  Ottovo nakladatelství, Praha, 2008, isbn = 978-80-7360-796-8
 Lidová kultura : národopisná encyklopedie Čech, Moravy a Slezska. 1. sv. Praha : Mladá fronta, 2007. 284 s. . S. 21. 
 Tomeš Josef - Český biografický slovník XX. století I. A–J,  Paseka, Praha ; Litomyšl, 1999,  isbn = 80-7185-245-7 
 VALTROVÁ, Marie – ORNEST, Ota. Hraje váš tatínek ještě na housle?. Praha : Primus, 1993. . s. 140.
 Vošahlíková Pavla - Biografický slovník českých zemí : 3. sešit : Bas–Bend,  Libri, Praha, 2005, isbn = 80-7277-287-2

Արտաքին հղումներ 
 
 Soupis pražských domovských příslušníků 1830-1910, Schmidt Václav 1859 (otec Eduarda Basse)
 Hlas E. Basse v Archivu Českého rozhlasu
 Eduard Bass v souborném katalogu Akademie věd ČR
 Eduard Bass  v Kdo byl kdo v našich dějinách ve 20. století
 Հակիրճ կենսագրությունը (չեխերեն)
  

Չեխ գրողներ
20-րդ դարի գրողներ
Չեխիայի մշակույթ
Չեխիայի արվեստ
Չեխ երգիչներ
Չեխ դերասաններ
Չեխ լրագրողներ
Չեխ թարգմանիչներ
Չեխ կոմպոզիտորներ