Ավիցեննայի դամբարան

Ավիցեննայի դամբարան (), Աբու Ալի Հուսեյն Իբն Աբդուլա Իբն Սինայի դամբարան, եվրոպական պատմագիտության մեջ հայտնի է որպես Ավիցեննայի դամբարան անունով։ Գիտնական, պետական գործիչ, երաժիշտ, մաթեմաթիկոս և բանաստեղծ Ավիցեննայի դամբարանն է։ Այն գտնվում է Իրանի Համադան քաղաքի կենտրոնում և իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն շինություն` մի քանի սրահներով, որի վրա բարձրանում է 23 մետր բարձրությամբ կոն-աշտարակ։ Դամբարանն ընդգրկվել է Իրանի ազգային մշակութային ժառանգության ռեեստրի մեջ, 1869 համարի տակ։

Ներքին հարդարանք 
Հնագույն մտածողի մարմարե տապանաքարերով գերեզմանը ցանկապատված է և գտնվում է շրջանաձև սենյակի կենտրոնում։ Պատերից կախված են հերբարիումներ, որոնք Իբն Սինան օգտագործել է բժշկական պրակտիկայում։ Առաստաղը սյուներով է։ Պատկերասրահի ձախ կողմում գտնվում է Իբն Սինայի մտերիմ ընկերոջ` Աբու Սայի Դահդուի գերեզմանը, որի տունը գտնվել է այն վայրում, որտեղ այժմ կառուցված է այս համալիրը։ Մուտքից ոչ հեռու բակում կարելի է այցելել 12-րդ դարի իրանցի գրող Արեֆա Կազվինիի գերեզմանը։

Համալիրի մյուս մասերում գտնվում է գրադարան (մոտավորապես 8000 գրքերով) և փոքրիկ թանգարան, որը պատմում է հնագույն մտածողի կյանքի մասին։ Ցուցադրվել են նրա աշխատանքները։ Սրահներից մեկում ներկայացված է ինչպես Իբն Սինայի ձեռագրերը, այնպես էլ տարբեր գտածոներ, որոնք հայտնաբերվել են տարածաշրջանում, այդ թվում` մինչև 3000 տարեկան կավե անոթներ և մետաղադրամներ։ Թանգարանի տանիքից բացվում է հետաքրքիր տեսարան դեպի քաղաքը և Ալվանդ լեռը։ Տարածքում գտնվում է նաև խանութ, որտեղ վաճառում են Իբն Սիանյի դեղատոմսերով պատրաստված խոտեր և դեղեր։ Բազմաթիվ ծառերով բակում կանգնեցված է գիրքը ձեռքին գիտնականի մարմարե հուշարձանը, որն ընդհանուր առմամբ ունի 3,9 մետր բարձրություն և կշռում է 4 տոննա։ Շենքի համալիրը այգու հետ զբաղեցնում է 3090 քառակուսի մետր տարածք, որի հանգստարանով շենքը զբաղեցնում է 1972 քմ։

Շինարարության պատմություն 
Ի սկզբանե Իբն Սինի և Աբու Դահդուկի տապանաքարների փոխարեն եղել է տապանաքարին նման մի բան` չորս կամարներով։ Ավելի ուշ Ֆետխ Ալի շահի թոռնուհու` Նեգյարի հրամանով գերեզմանները ծածկվել են մարմարե սալաքարով, և բարձրացվել է հանգստարանի գմբեթը։ 

Նոր շենքը կառուցվել է 1952 թվականին` փոխարինելով հնին, որն ավերվել էր 1950 թվականին տեղի ունեցած եկրաշարժի ժամանակ։ Նախագծի հեղինակը իրանցի ճարտարապետ և քանդակագործ Հուշանգ Հեյսունն է։ Հուշարձանը գիտակցաբար կառուցել են Հյուսիսային Իրանում գտնվող Գոմբեդե Կավուսի նմանությամբ։ Վերը հիշատակված վայրից հիմնական տարբերությունը աշտարակի սյուների թիվն է. Գոմեդե Կավուսն ունի 10 սյուն։

Գիտության տարբեր ճյուղերում Ավիցեննայի ունեցած վաստակը խորհրդանշորեն պատկերված է վեր խոյացող 12 սյուներով, որոնք վերևում միացված են գմբեթով։ Դրանք խորհրդանշում են այն ժամանակվա գիտության 12 ճյուղերը, որոնց կատարելապես տիրապետում էր գիտնականը։ Ավիցեննան սերունդներին է թողել հարուստ ստեղծագործական ժառանգություն. ավելի քան 450 աշխատանք, որոնցից պահպանվել են միայն 240-ը։ 150 գիրք նվիրված է փիլիսոփայական և աշխարհայացային աշխատություններին, որոնցից 40-ը բժշկության ոլորտից են, իսկ մնացածն` այլ գիտությունների։ Մինչև մեր օրերը նրա ուսմունքների բոլոր կողմերը մինչև վերջ չեն բացահայտվել և չեն ստացել արժանի գնահատական։ 

Շինարարության ժամանակակից տեխնոլոգիաների օգտագործումը թույլ է տվել շինությունը թեթև դարձնել, այդ թվում և` տեսողական առումով։

Իրանական աղբյուրները պնդում են, որ համալիրի բացումը տեղի է ունեցել մտածողի հազարամյակի տոնակատարության շրջանակներում։

Դամբարանն արվեստում 
Հատկանշական է, որ Իբն Սինայի դիմանկարը, տեսարաններ Համադանից, հին և նոր դամբարանները պատկերված են Իրանի դրոշմանիշների վրա։

Դամբարանը կարելի էր տեսնել նաև 1981 թվականի 200 ռիալանոց թղթադրամի վրա։

Հասցե և աշխատանքի ժամեր 
Համալիրը գտնվում է Համադան քաղաքի կետրոնում, Բու Ալի հրապարակում։ Բաց է ամեն օր, 8:00-13:00 և 14:00-16:00-ը։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Պարսկերեն սյուժե։ Դամբարանի ստեղծման պատմությունը