Գաստոն Բաշլար

Գաստոն Բաշլար (, ), ֆրանսիացի փիլիսոփա և արվեստաբան։

Կենսագրություն

Երիտասարդություն և պատերազմ 
Գաստոն Բաշլարը ծնվել է 1884 թվականի հունիսի 27-ին արհեստավորի աղքատ ընտանիքում,Բար սյուր Օբի Շամպայն մարզում։ 1895-1902 թվականներին սովորել է տեղի քոլեջում։ 1902-1903 թվականը դասավանդել է Սեզաննի քոլեջում։ 1903-1905 թվականներին աշխատել է ֆրիլանսեր Ռեմիրմոնի փոստային բաժանմունքում։ 1906-1907 թվականներին անցնել է բանակային ծառայության, որպես հեռագիր դրագունների 12-րդ գնդում՝ Պոնտ ա Մուսոնում։

1907-1913 թվականներին Բաշլարը աշխատել է որպես կոմիսար Փարիզի Արևելյան կայարանի տարածքում գտնվող փոստային բաժանմունքում։ 1912 թվականին անցկացնել է փոստային ինժեներների մրցույթ, որում ձախողվել է։ Նույն տարում դարձել է լիցենզավորված անձ մաթեմատիկական գիտությունների բնագավառում։

1914 թվականի հուլիսի 8-ին ամուսնացել է երիտասարդ ուսուցչուհի Ժաննա Ռոսի հետ Մեզոն լե Սուլենում։ 1914 թվականի օգոստոսի 2-ին մոբիլիզացվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի համար, դրագունների 12-րդ գնդում՝ Պոնտ ա Մուսոնում, հետո տեղափոխվել է 5-րդ դրագունների գունդ 1915 թվականին, այնտեղից էլ՝ ինժեներական գունդ, որի կազմում էլ անցկացրել է հետագա ծառայությունը մինչև 1919 թվականի մարտի 15-ը։ Պատերազմում ընդհանուր անցկացրել է 38 ամիս։ Ստացել է ռազմական պարգևատրում «Croix de Guerre»։

Ակադեմիական կարիերա 
Պատերազմից հետո 1919-1930 թվականներին Բաշլարն աշխատել է Բար սյուր Օբի քոլեջում, որպես ֆիզիկայի և քիմիայի ուսուցիչ։ Այդ ժամանակաշրջանում նա ր իր կինն ապրում էին փոքրիկ Վուանի գյուղի տեղի դպրոցում։ Վուանիի գլխավոր փողոցը այսօր կրում է Ժաննա Բաշլարի անունը, իսկ ճանապարհը, որով ուսուցիչը հասել էր Բար սյուր Օբ, տեղի բնակիչները կոչել են «հարգելի  Գաստոն Բաշլար»։ Ժաննան մահացել է 1920 թվականի հունիսի 20-ին և թողել Գաստոնին դստերը՝ Սյուզաննային,ծնված 1919 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։ Հետագայում նա գնում է հոր հետքերով և դառնում պրոֆեսիոնալ փիլիսփա և փիլիսոփայության պատմաբան։ 1920 թվականին Բաշլարը ստացել է փիլիսոփայի լիցենզավորում, ընդամենը մեկ տարի սովորելուց հետո։ 1922 թվականին դարձել է փիլիսոփայության ագրեգատ, որից հետո Բար սյուր Օբում դասավանդել է փիլիսոփայություն, միաժամանակ շարունակելով դասավանդել բնագիտական առարկաներ։

1927 թվականի մայսիսի 23-ին ստացել է դոկտորական աստիճան Սորբոննում։ Նրա առաջին գիտական ուսումնասիրությունն եղել է «Էսսե մոտավոր գիտելիքների մասին», որը գրվել է Աբել Ռեյի և Լեոն Բրյունսվիկի գլխավորությամբ։ 1927 թվականի հոկտեմբերից Բաշլարը Դիժոնի ակադեմիայի բանասիրական ֆակուլտետում դասավանդել է փիլիսոփայություն, 1930-1940 թվականներին՝ որպես պրոֆեսոր։ Ընկերանում է Գաստոն Ռուպնելի հետ։

1937 թվականի օգոստոսի 25-ին Բաշլարը դարձել է Պատվո լեգեոնի ասպետ։ 1940-1954 թվականներին կատարել է պրոֆեսորի աշխատանք Սորբոնում։ Այնտեղ նա դառնում է պատմության և փիլիսոփայության բաժինների գլխավորը, հաջորդելով Աբել Ռեյին՝ գիտության պատմության և տեխնիկայի ինստիտուտի տնօրենին։ 1951 թվականի հուլիսի 10-ին ստացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպայական կոչում։ 1954 թվականին դարձել է Սորբոնի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։

Վերջին տարիներ և մահ 

1955 թվականին Բաշլարը դարձել է բարոյական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, այնտեղ զբաղեցնելեվ Էդուարդ Լեռուայի տեղը։ 1956 թվականի հունվարի 24-ի հրամանագրով ստացել է հրամանատարի պաշտոն կատարած ծառայությունների համար։ 1960 թվականին ստացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի հրամանատարի կոչում։ 1961 թվականի նոյեմբերի 6-ին արժանացել է Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության կողմից շնորհված գիտությունների և արվեստի բնագավառում գլխավոր մրցանակին։ Մահացել է Փարիզում 1962 թվականի հոկտեմբերի 16-ին 78 տարեկան հասակում և թաղվել Բար-սյուր Օբում։

Գիտության փիլիսոփայություն 
Ամբողջ կյանքի ընթացքում Գատոն Բաշլարի հետաքրքրության առարկան եղել են բնական գիտությունների փիլիսոփայական հիմքերը։ Իր առաջին աշխատանքները այդ հարցի շուրջ նա սկսեց հրատարակել 1920-1930-ական թվականների վերջերին։ Իր փիլիսոփայական դեբյուտը դարձավ «Էսսե մոտավոր գիտելիքների մասին» ուսումնասիրությունը («Essai sur la connaissance approchée», 1928)։ Դրան հաջորդեցին աշխատություններ ինչպիսիք են «Նոր գիտական ​​ոգին» («Le nouvel esprit scientifique», 1934) և «Գիտական ​​ոգու ձևավորումը. նշումներ օբյեկտիվ ճանաչողության հոգեվերլուծության մասին» («La formation de l’esprit scientifique: contribution à une psychanalyse de la connaissance objective», 1938)։ Արդեն Բաշլարի նախապատերազմական գրքերում նկատելի են և՛ Անրի Բերգսոնի դպրոցի և հոգեվերլուծության ազդեցությունը, և՛ գիտական ​​կոնստրուկտիվիզմը։

Իր հետագա աշխատություններում, ինչպիսիք են «Կիրառական ռացիոնալիզմը» («Le Rationalisme appliqué», 1949) և «Ռացիոնալ մատերիալիզմը» («Le matérialisme rationnel», 1953) Բաշլարը շարունակել է բնական գիտության փիլիսոփայական խնդիրների իր համակարգված վերլուծությունը՝ կենտրոնանալով գիտական ​​ստեղծագործության խնդրի և ժամանակակից գիտության հիմնական հասկացությունների վերլուծության վրա։ Ներկայացրել է տեխնոգիտության հասկացությունը։

Տարրերի հոգեվերլուծություն 
Բաշլարի փիլիսոփայական ժառանգության մեկ այլ կարևոր բաղադրիչ է դասական «նյութական տարրերի» պատկերների հոգեվերլուծական նշանակության մասին նրա հինգհատորանոց ուսումնասիրությունը։ Այս հետազոտության սկիզբը Բաշլարը դրել է դեռևս 1938 թվականին «Հրդեհի հոգեվերլուծություն» («La psychanalyse du feu») փոքրիկ ուսումնասիրության մեջ։ Հետագայում հաջորդեցին «Ջուր և երազներ» («L’eau et les rêves», 1942), «Օդ և երազներ» (ռուսերեն թարգմանությամբ աշխատանքը կոչվում է «Երազներ օդի մասին», «L’air et les songes», 1943), երկհատորյակ,նվիրված երկրի պատկերներին՝ «Երկիր և խաղաղության երազանքներ» («La terre et les rêveries du repos», 1946) և «Երկիր և երազներ կամքի մասին» («La terre et les rêveries de la volonté», 1948)։ Այս ուսումնասիրությունը Բաշլարն անցկացրել է ամենալայն գրական, պատմական, փիլիսոփայական և գիտական ​​նյութի ներգրավմամբ։

Ստեղծագործության հոգեբանություն 
Մասամբ դրանք շարունակվում են, բայց շատ առումներով զարգացնում են մեթոդաբանությունը, որը կիրառվել է Բաշլարի կողմից տարրերի հոգեվերլուծության ուսումնասիրության մեջ, իր աշխատանքները, նվիրված տարբեր փիլիսոփայական ասպեկտներին և արվեստի հոգեբանությանը և գեղարվեստական ​​ստեղծագործությանը, մարդու ըմբռնմանը տարածության մասին։ Փիլիսոփայի այս ուսումնասիրությունների վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ֆենոմենոլոգիական դպրոցը։ «Տիեզերքի պոետիկա» («La poétique de l’espace», 1958) գրքում Բաշլարը վերլուծում է տան, ձեղնահարկի, տուփի, կրծքավանդակի, սնդուկի, բույնի, պատյանի պատկերները՝ որպես արտահայտիչ ձևեր, որոնք նկարագրում են տարածության այս կամ այն ​​ֆենոմենոլոգիական փորձը։ Բաշլարը կարծում էր, որ մարդու առաջին տան ապրած փորձը, կարող է ազդել մնացած ամբողջ կյանքի վրա։ Հենց առաջին տանը Բաշլարի կարծիքով մարդու մոտ ձևավորվում են մտածելու և հիշելու ալգորիթմները։ Հետևելով Յունգի արխետիպերի տեսությանը, Բաշլարն իր դիտարկումներն ամրապնդում է բանաստեղծական ստեղծագործությունների մեկնաբանություններով։ Արվեստի ծավալուն նյութը, որը գրավել է հեղինակին, ցույց է տալիս որտեղից, կյանքի (ստեղծագործական) որ փորձից են ծնվում գեղարվեստական սյուժեները։

«Մոմի բոց» («La flamme d’une chandelle», 1961) գրքում Բաշլարը նկարագրում է ապրումները, որոնք կապված են մոմի կամ լամպի բոցի մասին խորհրդածության հետ։

Ստեղծագործություններ 

 L’Intuition de l’instant — 1931
 Le nouvel esprit scientifique — 1934
 La psychanalyse du feu — 1938
 La philosophie du non — 1940
 L’eau et les rêves — 1942
 L’air et les songes — 1943
 La terre et les rêveries du repos — 1946
 La terre et les rêveries de la volonté — 1948
 Le Rationalisme appliqué — 1949
 Le matérialisme rationnel — 1953
 La poétique de l’espace — 1958
 La poétique de la rêverie — 1961
 La flamme d’une chandelle — 1961

Արտաքին հղումներ 

 Կայք նվիրված Գաստոն Բաշլարին

Ծանոթագրություններ 

Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ