Բուլինգ

Բուլինգ, ուժի, հարկադրանքի, վիրավորական ծաղրի կամ սպառնալիքի կիրառում, վիրավորելու նպատակով, ագրեսիվ գերիշխանության կամ ահաբեկման նպատակով։ Այս պահվածքը հաճախ կրկնվում է և դառնում սովորական։ Էական նախադրյալներից մեկը (բուլերի կամ այլ անձանց կողմից) ֆիզիկական կամ սոցիալական ուժի անհավասարակշռության ընկալումն է։ Այս անհավասարակշռությունը տարբերակում է բուլինգը կոնֆլիկտից։ Բուլինգը ագրեսիվ վարքի ենթակատեգորիա է, որը բնութագրվում է թշնամական մտադրություններով, իշխանության անհավասարակշռությամբ և որոշակի ժամանակահատվածում կրկնությամբ։

Բուլինգը կարող է իրականացվել անհատապես կամ խմբով, որտեղ բուլերը կարող է ունենալ մեկ կամ մի քանի հետևորդներ, որոնք պատրաստ են օգնել հիմնական բուլերին, կամ որոնք բուլերին ոգևորում են դրական արձագանքներով, ինչպիսիք են ծիծաղը։ Դպրոցում և աշխատավայրում բուլինգը կոչվում է նաև «հասակակիցների չարաշահում» : Ռոբերտ Վ.Ֆուլերը վերլուծել է բուլինգը դասակարգման համատեքստում։ Շվեդ-նորվեգացի հետազոտող Դեն Ալվեուսն ասել է, որ բուլինգը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ մարդը բազմիցս և ժամանակի ընթացքում ենթարկվում է բացասական գործողությունների մեկ կամ մի քանի այլ անձանց կողմից, և որ բացասական գործողությունները տեղի են ունենում, երբ մարդը դիտավորյալ վնասվածք կամ անհանգստություն է պատճառում մեկ այլ անձի ֆիզիկական շփման միջոցով, բառերի միջոցով կամ այլ եղանակներով, անհատական ահաբեկումը սովորաբար բնութագրվում է նրանով, որ անձը որոշակի կերպ է վարվում՝ մեկ այլ անձի նկատմամբ իշխանություն ձեռք բերելու համար։

Բուլինգի մշակույթը կարող է զարգանալ ցանկացած համատեքստում, որտեղ մարդիկ շփվում են միմյանց հետ։ Սա կարող է ներառել դպրոցը, ընտանիքը, աշխատավայրը, տունը և շրջակայքը։ Ժամանակակից մշակույթում բուլինգի հիմնական պլատֆորմը սոցիալական մեդիայի կայքերն են։ 2012 թվականին ամերիկյան ֆուտբոլի արական սեռի դեռահասների շրջանում կատարված ուսումնասիրության մեջ բուլինգի ամենաուժեղ կանխատեսողն այն ընկալումն էր, թե արդյոք բուլերի կյանքի ամենաազդեցիկ տղամարդը հավանություն կտա ոտնձգությունների վարքագծին։ 2019 թվականին «The Lancet Child & Teenage Health»-ի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ աղջիկների սոցիալական մեդիայի օգտագործման և բռնության ենթարկվելու մեծացման միջև կապ կա։

Բուլինգը կարող է սահմանվել տարբեր ձևերով։ Միացյալ Թագավորությունում չկա հալածանքի իրավական սահմանում, մինչդեռ Միացյալ Նահանգների որոշ նահանգներում կան օրենքներ, որոնք արգելում են դա։ Բուլինգը բաժանված է բռնության չորս հիմնական տեսակների՝ հոգեբանական (երբեմն կոչվում է հուզական կամ հարաբերական), վերբալ, ֆիզիկական և կիբեր, չնայած բախումը կարող է ընկնել այս կատեգորիաներից մի քանիսի տակ։

Նման գերակայություն հաստատելու համար օգտագործվող վարքագիծը կարող է ներառել ֆիզիկական հարձակում կամ հարկադրանք, բանավոր հետապնդում կամ սպառնալիքներ, և նման գործողությունները կարող են բազմիցս ուղղված լինել որոշակի նպատակների դեմ։ Այս վարքագծի ռացիոնալացումը երբեմն ներառում է սոցիալական դասի, ռասայի, կրոնի, սեռի, սեռական կողմնորոշման, արտաքին տեսքի, վարքի, մարմնի լեզվի, անհատականության, հեղինակության, ծագման, ուժի, չափի կամ կարողությունների տարբերություններ։

Տեսակներ 
Գրականության մեջ բուլինգը դասակարգվում է տարբեր տեսակների։ Դրանք կարող են դրսևորվել ոչ վերբալ, բանավոր կամ ֆիզիկական վարքի տեսքով։ Մեկ այլ դասակարգում հիմնված է հանցագործների կամ ներգրավված մասնակիցների վրա, այնպես որ այս տեսակները ներառում են անհատական և կոլեկտիվ բուլինգ։ Այլ մեկնաբանությունները վերաբերում են նաև հոգեբանական բուլինգին և վերաբերմունքին, բացի մեկ այլ անձի կամ նույնիսկ գույքի պատճառած ֆիզիկական վնասներից։ Կա նաև ավելի վերջերս տեղի ունեցած երևույթի դեպք, որը կոչվում է կիբերբուլինգ։

Հարաբերություններում ֆիզիկական, վերբալ բուլինգը և ահաբեկումը ամենատարածվածն են տարրական դպրոցում և կարող են սկսվել նաև շատ ավելի վաղ՝ շարունակելով մարդու կյանքի հետագա փուլերում։

Անհատական 
Անհատական բուլինգի մարտավարությունը կիրառվում է մեկ անձի կողմից զոհի կամ զոհերի նկատմամբ։ Անհատական բուլինգը կարելի է բաժանել չորս տեսակի։

Ֆիզիկական 
Ֆիզիկական բուլինգը ցանկացած բուլինգը է, որը վնասում է ինչ-որ մեկի մարմնին կամ ունեցվածքին։ Գողությունը, հրմշտոցը, հարվածելը, կռիվը և ինչ-որ մեկի ունեցվածքի կանխամտածված ոչնչացումը ֆիզիկական բռնության տեսակներ են։ Ֆիզիկական բուլինգը հազվադեպ է ահաբեկման առաջին ձևը, որին բախվում է զոհը։ Հաճախ բուլինգը սկսվում է այլ ձևով և հետագայում վերածվում ֆիզիկականի։ Ֆիզիկական ոտնձգությունների ժամանակ բուլերի կողմից օգտագործվող հիմնական զենքը նրա մարմինն է դրա մի մասը, կամ առարկան որպես զենք, երբ հարձակվում է իր զոհի վրա։ Երբեմն երիտասարդների խմբերը թիրախավորում և հեռացնում են իրենց հասակակիցներին՝ դեռահասների որոշ նախապաշարմունքների պատճառով։ Սա կարող է արագ հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ նրանք իրենց դասընկերների կողմից ենթարկվում են ծաղրի, խոշտանգումների և «ծեծի»։ Ֆիզիկական բուլինգը հաճախ սրվում է ժամանակի ընթացքում և կարող է հանգեցնել վնասակար կամ մահացու արդունքների, և, հետևաբար, շատերը փորձում են արագ դադարեցնել այն՝ հետագա էսկալացիան կանխելու համար։

Վերբալ 
Վերբալ բուլինգը ահաբեկման ամենատարածված տեսակներից մեկն է։ Դա ցանկացած բուլինգ է, որն իրականացվում է խոսքի, ձայնի այլ օգտագործման կամ մարմնի լեզվի ինչ-որ ձևի միջոցով և չի ենթադրում որևէ ֆիզիկական շփում։ Բուլինգը սովորաբար սկսվում է այս փուլում և ներառում է հետևյալներից որևէ մեկը։

 Նվաստացուցիչ անվանումներ և մականուններ,
 Ինչ-որ մեկի մասին լուրեր տարածելը կամ ստելը,
 Սպառնալ ինչ-որ մեկին,
 Ինչ-որ մեկի վրա բղավելը կամ ինչ-որ մեկի հետ կոպիտ կամ անբարյացակամ տոնով խոսելը, հատկապես առանց հիմնավոր պատճառի,
 Ծաղրել ինչ-որ մեկի ձայնը կամ խոսքի ոճը,
 Ինչ-որ մեկի վրա ծիծաղելը,
 Մարմնի լեզվի օգտագործումը (օրինակ՝ մեջտեղի մատ ցույց տալը) ինչ-որ մեկին տանջելու համար,
 Ինչ-որ մեկին վիրավորել կամ այլ կերպ ծաղրել։

Միջանձնային 
Միջանձնային բուլինգը (երբեմն կոչվում է սոցիալական ագրեսիա) բուլինգի տեսակ է, որն օգտագործում է հարաբերությունները ուրիշներին վիրավորելու համար։ Տերմինը նշանակում է նաև ցանկացած բուլինգ, որն իրականացվում է ինչ-որ մեկի հեղինակությանը կամ սոցիալական դիրքին վնաս վնաս հասցնելու մտադրությամբ, որը կարող է կապված լինել նաև ֆիիկական և վերբալ բուլինգի մեջ ներառված մեթոդների մեջ։ Հարաբերություններում բուլինգը բռնության մի ձև է, որը տարածված է երիտասարդների շրջանում, բայց հատկապես աղջիկների մոտ։ Սոցիալական մեկուսացումը (անտեսելը կամ ինչ-որ մեկին «անտեսված» զգալը) հարաբերություններում ոտնձգությունների ամենատարածված տեսակներից մեկն է։ Հարաբերություններում բուլինգի ենթարկելը կարող է օգտագործվել բուլերի կողմից՝ որպես գործիք ինչպես իրենց սոցիալական դիրքը բարելավելու, այնպես էլ ուրիշներին վերահսկելու համար։ Ի տարբերություն ֆիզիկական բուլինգի, որոնք ակնհայտ են, հարաբերություններում ոտնձգությունները բացահայտ չեն և կարող են երկար ժամանակ աննկատ մնալ։

Կիբեր 
Կիբերբուլինգմը տեխնոլոգիայի օգտագործումն է՝ մեկ այլ անձի հետապնդելու, սպառնալու, ամաչեցնելու կամ թիրախավորելու համար։ Երբ մեծահասակը ներգրավված է դրանում, դա կարող է համապատասխանել կիբեր ոտնձգությունների կամ կիբերբուլինգի սահմանմանը, հանցագործություն, որը կարող է ունենալ իրավական հետևանքներ և կարող է հանգեցնել բանտարկության։ Սա ներառում է էլեկտրոնային փոստի, հաղորդագրությունների, սոցիալական մեդիայի կայքերի (օրինակ՝ ֆեյսբուքի), տեքստային հաղորդագրությունների և բջջային հեռախոսների միջոցով բուլինգի ենթարկելը։ Ենթադրվում է, որ կիբերբուլինգը ավելի տարածված է ավագ դպրոցում, քան տարրական դպրոցում։

Բուլինգի համար տեխնոլոգիաների օգտագործումը կարող է վնասել ինչ-որ մեկի առցանց հեղինակությանը։ Ինտերնետում տեղադրված տեղեկատվությունը հավերժ մնում է այնտեղ, քանի դեռ այն տեղադրողը չի ջնջել այն, և երբեմն նույնիսկ դրանից հետո։ Ապագա աշխատատեղերը և մարդիկ կկարողանան տեսնել այլ մարդկանց թվային հետքը։ Կիբերբուինգի մեկ այլ խնդիր այն է, որ դրանում կարող են ներգրավվել այլ մարդիկ։ Տեխնոլոգիան, հատկապես սոցիալական լրատվամիջոցների օգտագործումը, թույլ է տալիս այլ մարդկանց վերատպել կամ տարածել բովանդակությունը՝ լինի դա դրական, թե բացասական։

Խմբային 
Խմբային բուլինգի մարտավարությունը կիրառվում է մեկից ավելի անձանց կողմից զոհի կամ զոհերի նկատմամբ։ Այն հայտնի է որպես մոբինգ և կարող է ներառել բուլինգի առանձին տեսակներից որևէ մեկը։ Սոցիալական մեդիայի տրոլինգի վարքագիծը, չնայած սովորաբար պատահական ընթերցողի կողմից համարվում է անհատական բնույթ, երբեմն հովանավորվող աստրոտուրֆերների կազմակերպված գործունեություն է։

Մոբբինգ 
Մոբբինգը վերաբերում է անհատի նկատմամբ խմբի կողմից ոտնձգություններին ցանկացած համատեքստում, ինչպիսիք են ընտանիքը, հասակակիցների խումբը, դպրոցը, աշխատավայրը, թաղամասը, համայնքը կամ առցանց միջավայրը։ Երբ դա տեղի է ունենում աշխատավայրում հոգեբանական բուլինգի տեսքով, ինչպիսիք են գործընկերներին, ենթականերին կամ վերադասներին «միավորելը»՝ ասեկոսեների, զրպարտությունների, բուլինգի, նվաստացման, վարկաբեկման և մեկուսացման միջոցով ինչ-որ մեկին աշխատավայրից դուրս մղելու նպատակով, այն նաև կոչվում է չարամիտ, ոչ սեռական, ոչ ռասայական/ռասայական, համընդհանուր հետապնդում։

Ինքնասպանություններ 
Չնայած կան ապացույցներ, որ բուլինգը մեծացնում է ինքնասպանության ռիսկը, միայն այն չի հանգեցնում ինքնասպանության։ Դեպրեսիան այն հիմնական պատճառներից մեկն է, թե ինչու են բուլինգի ենթարկված երեխաները ինքնասպան լինում։ Կա ուսումնասիրություն, որ միայն Մեծ Բրիտանիայում տարեկան 15-ից 25 երեխա ինքնասպան է լինում բուլինգի ենթարկվելու պատճառով։ Որոշ խմբեր, կարծես, ինքնասպանության ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում, ինչպիսիք են բնիկ ամերիկացիները, ալյասկայի բնիկները, ասիացի ամերիկացիները և ԼԳԲՏ անձինք։ Երբ ինչ-որ մեկը զգում է, որ զրկված է ընտանիքի կամ ընկերների աջակցությունից, դա կարող է զգալիորեն վատթարացնել իրավիճակը զոհի համար։

9-12-րդ դասարանների աշակերտների կողմից Նյու Յորքում անցկացված ինքնազեկուցումների ուսումնասիրության ընթացքում բուլինգի զոհերը հայտնել են ավելի շատ դեպրեսիվ ախտանիշների և հոգեբանական խանգարումների մասին, քան նրանք, որոնք չեն ենթարկվել։ Ինչպես տղաների, այնպես էլ աղջիկների շրջանում բուլինգի բոլոր տեսակները կապված են դեպրեսիայի հետ նույնիսկ մի քանի տարի անց։ Նախնական հետազոտությունից երկու տարի անց ֆինն դեռահասների շրջանում կատարված մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ դեպրեսիան և ինքնասպանության մտքերը ավելի հաճախ են հանդիպում բուլինգի ենթարկված դեռահասների մոտ, քան նրանք, որոնք չեն հայտնել դրա մասին։ Հոլանդիայում տարրական դասարանների աշակերտների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ բուլերների զոհ դարձած տղաները, որոնք ունենում են ինչպես զոհի, այնպես էլ նաև բուլերի դեր, ավելի հավանական է, որ ունենան ընկճվածություն կամ ինքնասպանության լուրջ մտքեր, քան այլ դերեր, որոնք միայն զոհ են կամ բուլեր, մինչդեռ աղջիկները, որոնք ինչ-որ կերպ ներգրավված են բռնության մեջ, ունեն դեպրեսիայի ավելի բարձր մակարդակ։ Բոստոնում ավագ դպրոցի աշակերտների ուսումնասիրության ընթացքում ուսանողները, որոնք իրենք են հայտնել, որ իրենք բուլինգի զոհ են դարձել, ավելի հավանական է, որ մտածեն ինքնասպանության մասին, համեմատած երիտասարդների հետ, որոնք չեն հայտնել բուլինգի մասին։ 6-10-րդ դասարանների ամերիկացի աշակերտների շրջանում անցկացված Ազգային հետազոտությունը ցույց է տվել, որ կիբերբուլինգի զոհերը դեպրեսիայի ավելի բարձր մակարդակ են ունենում, քան զոհերը, որոնք ենթարկվում են բուլինգի այլ ձևերի։ Դա կարող է պայմանավորված լինել սոցիալական մեդիայի հիմքում ընկած անանունությամբ։ Եթե դեռահասը բռնության է ենթարկվում և ցույց է տալիս դեպրեսիայի ախտանիշներ, ապա դա պետք է կասկածի տակ դնել և համապատասխան միջոցներ ձեռնարկել։ Դանիական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ բուինգի ենթարկված երեխաները այդ մասին խոսել են իրենց ծնողների և ուսուցիչների հետ, և ոմանք հայտնել են, որ ուսուցչի կամ ծնողի միջամտությունից հետո բուլինգը նվազել կամ դադարեցվել է։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է դպրոցներում համագործակցության ծրագրերի իրականացման կարևորությունը, կանխելու և պատշաճ միջամտության կանխարգելման համար հակակոռուպցիոն ծրագրեր և միջոցառումներ ունենալու համար։ Ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տալիս ծնողների և ուսուցիչների կարևորությունը, որոնք բուլերների հետ խոսում են իրենց վարքի մասին, որպեսզի անհրաժեշտ աջակցություն ցուցաբերեն նրանց, որոնք ենթարկվում են բուլինգի։

Չնայած որոշ մարդկանց համար շատ հեշտ է անտեսել բուլերին, մյուսների համար դա կարող է շատ դժվար թվալ, և նրանք հասնում են կրիտիկական կետի։ Բուլիինգի պատճառով ակնհայտ ինքնասպանությունների դեպքեր են եղել, որոնք մանրամասն հաղորդվել են լրատվամիջոցների կողմից։ Դրանք ներառում են Ռայան Հելիգանի, Ֆիբի Պրինսի, Դոն-Մարի Ուեսլիի, Նիկոլա էն Ռաֆայելի, Մեգան Մեյերի, Օդրի Փոթի, Թայլեր Կլեմենտիի, Ջեյմի Ռոդեմեյերի, Քենեթ Վեյշունի, Ջադին Բելի, Քելլի Յոմանսի, Ռեհտե Փարսոնսի, Ամանդա Թոդի, Բրոդի Պենլոքի, Ջեսիկա Հաֆերի, Համեդ Ինֆուշի, Սլադյանա Վիդովիչի, Ապրիլ Հայմսի, Չերիս Մորալեսի և Ռեբեկա էն Սեդվիկի։ Ըստ suicide awareness voices for education կազմակերպության, ինքնասպանությունը 15-24 տարեկան երիտասարդների մահվան առաջատար պատճառներից մեկն է։ Ուսանողների ավելի քան 16 %-ը լրջորեն մտածում է ինքնասպանության մասին, 13 %-ը պլանավորում է, իսկ 8 %-ը լուրջ փորձ էր է կատարել։

Տես նաև 
 Խտրականություն
 Հանցագործություն ատելության հողի վրա
 Հոգեբանական տրավմա
 Աբյուզիվ հարաբերություններ
 Մարգինալ
 Վիկտիմիզացիա
 Բուլինգը աշխատավայրում
 Սեռական բուլինգ
 Բուլինգը դպրոցում
 ԼԳԲՏ բուլինգ

Ծանոթագրություններ 

Մարդկային վարք
Բուլինգ
Հետապնդումներ
Հոգեբանական բռնություն
Խտրականություն
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ