Զառիթափ (մոլորակային անվանակարգ)

Զառիթափը (, հոգնակի՝ rupēs) մոլորակային անվանակարգի մեջ օգտագործվող սեռային եզրույթ է, որը տրվում է երկնային մարմինների մակերևույթի զարիվայր ձևերին։ Միջազգային անվանումներում (որոնք գրում են լատիներենով և հաստատված են Միջազգային աստղագիտական միության կողմից) Rupes բառը, ինչպես և մոլորակային անվանակարգի այլ եզրույթները, գրվում է մեծատառով և հատուկ անունից հետո, իսկ «զառիթափ» բառը հայերեն անվանումներում՝ փոքրատառով։

Լատիներենում rupes֊ն նշանակում է «զառիթափ», «սանդղավանդ», «ապառաժ», «ժայռ»։

Եզրույթը, ինչպես և մոլորակային անվանակարգի բոլոր եզրույթները, միայն նկարագրում է օբյեկտի արտաքին տեսքը և ոչինչ չի ասում դրա ծագման մասին, ուստի այն պիտանի է ցանկացած ծագում ունեցող օբյեկտների համար։

Այս եզրույթով առաջին անվանումները (Լուսնի վրա գտնվող Ուղիղ պատ և ) ՄԱՄ֊ը հաստատել է 1961 թվականին։ 2020թվականիմայիսի դրությամբ 87 զառիթափ իր անվանման մեջ պարունակում է տվյալ եզրույթը, այդ թվում՝ 35զառիթափ՝ Փայլածուի վրա, 7՝Արուսյակի, 8՝Լուսնի, 26՝Հրատի, 1՝Պլուտոնի, 3՝Վեստայի, 2՝Լուտեցիայի, 2՝Միրանդայի, 1՝Էնցելադի, 1՝Տիտանիայի և 1՝Սերեսի։

Տարբեր երկնային մարմինների զառիթափերը տարբեր կերպ են անվանվում՝
 Փայլածուի զառիթափերն անվանում են հետազոտական նավերի անուններով.
 Արուսյակի՝ տարբեր ժողովուրդների տան օջախի դիցուհիների պատվին.
 Լուսնի՝ մոտակա խառնարանների կամ ռելիեֆի այլ տարրերի անվանումներով։ Բացի դրանից, զառիթափերից մեկը հնուց անվանում են Ուղիղ պատ՝ իր բնութագրիչ տեսքի համար, իսկ մյուսը՝ ՝ երկրային լեռնահամակարգի անունով.
 Հրատի՝ Ջովանի Սկիապարելլիի կամ Էժեն Անտոնիադիի քարտեզներում նշված մոտակա ալբեդոյի տարրերի անվանումներով.
 Պլուտոնի՝ անցյալի նախագնացների անուններով, որոնք նոր հորիզոններ են բացել Երկրի, ծովի և երկնքի ուսումնասիրության մեջ.
 Վեստայի՝ հին հռոմեական տոների և տեղանունների.
 Լուտեցիայի՝ Հռոմեական կայսրության և Եվրոպայի հարևան տարածքների գետերի այն ժամանակների անվանումներով, երբ Փարիզը կոչվում էր Լուտեցիա.
 Միրանդայի՝ Շեքսպիրի պիեսների հերոսների և աշխարհագրական վայրերի անուններով, (օրինակ՝ Վերոնա զառիթափ).
 Էնցելադի՝ «Հազար ու մի գիշերում» հիշատակված վայրերի անուններով.
 Տիտանիայի՝ — Համանմանորեն Միրանդային.
 Սերեսի՝ աշխարհի գյուղատնտեսական փառատոնների անուններով։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 
 Փայլածուի, Արուսյակի, Լուսնի, Հրատի, Պլուտոնի, Վեստայի, Լուտեցիայի, Միրանդայի, Էնցելադի, Տիտանիայի և Սերեսի զառիթափերի ընթացիկ ցուցակ։

Մոլորակագիտություն
Մոլորակային անվանակարգ
Ռելիեֆի տեսակներ