Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի

2019 թվականը Միավորված ազգերի կազմակերպությունը հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի ()։ Այս տարի անցկացվող միջոցառումների հիմնական նպատակն է բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը ամբողջ աշխարհում անհետացման վտանգի տակ գտնվող բնիկ լեզուների վիճակի մասին, ինչպես նաև կապ հաստատել լեզվի, հասարակության զարգացման, խաղաղ գոյակցության և հակամարտությունների կարգավորման միջև։

Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարվա հանդիսավոր բացումը մեկնարկել է Փարիզում` ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում, հունվարի 28-ին և Նյու Յորքում` ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում, 2019 թվականի փետրվարի 1-ին։

Ավելի վաղ ՄԱԿ-ը հայտարարել էր աշխարհի բնիկ ժողովուրդների միջազգային տարին (1993 թվական) և լեզուների միջազգային տարին (2008 թվական)։

2019 թվականի նոյեմբերին ՄԱԿ-ը 2022-2032 թվականներին հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տասնամյակի մասին։

Պատմություն 
2016 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան 2019 թվականը հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության բնիկ ժողովուրդների հարցերի մշտական համաժողովի բանաձևի հիման վրա (բանաձև 71/178)։ Գլխավոր ասամբլեայի բանաձևում առաջարկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին նշանակել այդ իրադարձության կազմակերպման ՄԱԿ-ի առաջատար կազմակերպություն։

Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարին նվիրված է «ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր» ամսագրի 2019 թվականի առաջին համարին։

Նպատակներ 
Բնիկների լեզուների միջազգային տարվա հիմնական նպատակն է ուշադրություն հրավիրել այն ռիսկերի վրա, որոնք ենթարկվում են բնիկների լեզուներին, հատկապես նրանց, որոնք ազդում են զարգացման, պատշաճ կառավարման, տարաձայնությունների կարգավորման և խաղաղության ապահովման վրա։ Տարվա նպատակներն են կյանքի որակի բարելավումը, միջազգային մակարդակով ավելի լայն համագործակցության և իրազեկվածության ապահովումը, մշակույթների երկխոսության ամրապնդումը, բնիկ լեզուների և մշակույթների անբաժանելիությունը հաստատելու համար։

Հատկացվել է գործունեության հինգ հիմնական ուղղություն՝

 փոխըմբռնման ամրապնդումը, հակամարտությունների հաջող կարգավորումը և միջազգային փոխգործակցությանը նպաստելը,
 բնիկների վերաբերյալ գիտելիքների փոխանակման և հաջողակ ռազմավարությունների տարածման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծում,
 բնիկ լեզուների ինտեգրումը ստանդարտների սահմանման գործընթացում,
 կարողությունների աճ՝ կարողությունների զարգացման միջոցով,
 աճ և զարգացում, նոր գիտելիքների հստակեցման միջոցով։

Տարվա միջոցառումներ 
Այս տարվա ծրագրերի մեջ մտնում է միջոցառումների անցկացումը, որոնք նվիրված են լինելու հաջորդ երեք թեմատիկ մարզերին, որոնք ներառում են ինչպես 2010 թվականի կայուն զարգացման օրակարգը, այնպես էլ կայուն զարգացման 17 նպատակները՝

 Նպաստել բնիկ լեզուների վերստուգմանը և աջակցությանը` օգտագործելով ավելի շատ նյութեր և ավելի լայն ծառայություններ, լեզվական, տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաներ։ («Աջակցություն»)
 Բնիկ լեզուների պահպանում, ինչպես բնիկների (երեխաների, դեռահասների և մեծահասակների) համար կրթության, տեղեկատվության և գիտելիքների հասանելիության ապահովում, տվյալների հավաքագրման և տեղեկատվության տրամադրման մեթոդների բարելավում։ («Մուտք»)
 Տեղական ժողովուրդների և մշակույթների գիտելիքների և արժեքների ոլորտների ներդրումն ավելի լայն սոցիալ-մշակութային, տնտեսական և քաղաքական ոլորտներում, ինչպես նաև մշակութային պրակտիկայի զարգացումը, ինչպիսիք են ավանդական սպորտը և խաղերը։ («Առաջխաղացում»)

Տարվա միջոցառումների անցկացմանը մասնակցում են բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչներ, ՄԱԿ-ի կազմակերպությունների համակարգ, գիտական հանրություն, մասնավոր և պետական կազմակերպություններ, ինչպես նաև ԶԼՄ-ներ։

Ռուսաստանում բնիկ ժողովուրդների լեզուների տարի 
Ռուսաստանի Դաշնության ազգությունների դաշնային գործակալությունը և Ռուսաստանի կրթության նախարարությունը, «Սախալին Էներգիա» և «Լուկօյլ» օժանդակությամբ, մշակել են կայք՝ ՌԴ-ում Լեզուների միջազգային տարվա համար։

Փետրվարի 21-ին պաշտոնապես բացվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մայրենի լեզուների պահպանման և ուսումնասիրման հիմնադրամը։

Ռուսաստանում բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարվա պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի մարտի 21-ին Խանտի Մանսիյսկի ինքնավար օկրուգում՝ Յուգրայում։

Բնիկ ժողովուրդների լեզուների տարվա ծրագիրը ներառում է ավելի քան 700 միջոցառումներ, որոնք կանցնեն դաշնային և տարածաշրջանային մակարդակներում։ Ապրիլի 4-ից 6-ը Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Լեզվաբանության ինստիտուտում տեղի է ունեցել «լեզվաբանական ֆորում 2019՝ Ռուսաստանի և աշխարհի բնիկ լեզուներ» միջազգային համաժողովը, որը նվիրված է ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս բնիկ լեզուների ուսուցման, պահպանման խնդիրներին։

Տես նաև 
 Բնիկ ժողովուրդների իրավունքների հռչակագիր
 Մայրենի լեզվի միջազգային օր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Официальный сайт Международного года языков коренных народов   
 Российский сайт Международного года языков коренных народов  
 Коренные народы на сайте ЮНЕСКО

Մեռնող լեզուներ