Եվրասիական լեզուներ

Եվրասիական լեզուներ,  լեզվաընտանիք, տարածվում է մինչև Եվրասիա մայրցամաքի հյուսիսային հատվածը։ 

Այս վարկածը, սակայն, չի հաստատվում պատմաբան-լեզվաբանների կողմից։ Մի շարք փորձագետներ բազմաթիվ կարծիքներ ունեն եվրասիական լեզվաընտանիքի ենթաբաժնների վերաբերյալ, բայց դրանք սովորաբար ներառում են ալթայական, չուկչի-կամչատկա, էսկիմո-ալեուտյան, հնդեվրոպական և ուրալերեն լեզուները (այնուամենայնիվ, Ջոզեֆ Հարոլդ Գրինբերգը որպես այլընտրանք օգտագործեց հակասական ուրալ-յուկագիր լեզուն)։ Երբեմն նշվում են ըստ տարածքի։ Այս դեպքում  և՛ հարավկովկասյան, և՛ դրավիդյան լեզուները կամ էտրուսկերեն և նիվխերեն լեզուները համարվում են մեկուսացված լեզուներ։ Իսկ ոմանք ասում են, որ եվրասիական լեզուները ներառում  են Նոստրա լեզուների նույնքան մեծ խումբ։ 

Եվրասիական լեզուների գաղափարը գոյություն ունի ավելի քան 100 տարի, սակայն այն լայնորեն նշվում է որպես Գրինբերգ 1990-ական թվականներից։ 

2013 թվականին Մարկո Փեյջը և երեք այլ գործընկերներ հրապարակեցին վիճակագրական տվյալներ եվրասիական լեզվական ընտանիքների վերաբերյալ և եզրակացրեցին, որ յուրաքանչյուր լեզվում դեռևս կան մի քանի հիմնական բառեր, որոնք կապված են եվրասիական լեզուների հետ։ Լուրը լայն արձագանք ստացավ զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից, սակայն լեզվաբանների ճնշող մեծամասնության արձագանքը դրական չէր։

Գաղափարի պատմությունը

Վաղ զարգացում 

Եվրասիական լեզվաընտանիքի գաղափարը  հետ է գնում ավելի քան 100 տարի առաջ, երբ Ալֆրեդ Թրոմբերտին 1905 թվականին առաջարկել էր, որ բոլոր լեզուները բխում են մեկ պարզունակ մարդկային լեզվական գաղափարից։ 

1994-ին, սակայն, Մերիտ Լուրենը հայտարարեց, որ հայտնաբերել է եվրասիական լեզվաընտանիքի քերականական կանոնները։ Այնուամենայնիվ, նմանատիպ հայտարարություն արվեց դեռևս 1818 թվականին, երբ Ռասմուս Քրիստիան Լասկերը պարզեց, որ ուրալերեն և էսկիմո-ալևտի լեզուները նման են քերականական կանոններին։ Ավելի ուշ Ջոզեֆ Հարոլդ Գրինբերգը պարզեց, որ, համաձայն այս կանոնի ալթայական լեզուները, այնու լեզուները, Նիվխի և Չուկչի-Կամչատկայի լեզուները նույնպես ներառված են եվրասիական լեզվաընտանիքում։ Սակայն Լուրենը կարծում է, որ եվրասիական լեզվաընտանիքի սահմաններից դուրս մշակված լեզուները չունեն դա։

1998 թվականին Գրինբերգը վերաքննեց եվրասիական լեզվաընտանիքի տակ գտնվող լեզուների հնարավոր զարգացումը 1950-ական թվականներին աֆրիկյան լեզուների ուսումնասիրման լայնածավալ համեմատական մեթոդի միջոցով։

2000 թվականին նա հրապարակեց «Հնդեվրոպականը և նրա ամենամոտ ազգականները. Եվրասիական լեզվաընտանիքը», որը հիմնականում ուրվագծում է եվրասիական լեզվաընտանիքի հնչյունաբանական և քերականական ապացույցները և ստիպում նրան հավատալ, որ լեզվաընտանիքը գոյություն ունի։ Թեև Գրինբերգը տեսակետը, որ եվրասիական ընտանիքը տարածված է բազմաթիվ լեզուների վրա, մեծ ուշադրության է արժանացել։ Շատ հիմնական լեզվաբաններ կարծում են, որ նրա հետազոտական զեկույցների որակը չի երաշխավորում ճիշտությունը, և Գրինբերգը մերժվել է այս վարկածի համար։

Հիմնական քննադատությունն այն է, որ նմանատիպ հնչյունները և բառերի իմաստները ուղղակիորեն դատվում են, որ ուսումնասիրության մեջ ունեն ընդհանուր ցեղակիցներ, բայց իրականում գիտնականների մեծամասնությունը կարծում է, որ 5000-ից 9000 տարի անց շատ հավանական է, որ բառի հնչյունների և իմաստների ամենապրիմիտիվ բառերը եղել են։ Ենթադրվում է՝ վերակազմավորվել է։ Իսկ սա նշանակում է,  որ համեմատությունները չեն ներկայացնում ընդհանուր լեզվաընտանիքի գոյությունը հին ժամանակներում։ Բացի այդ, քանի որ նույն ծագման բառերը կարող են հայտնվել պատահականության սկզբունքով կամ օտար բառերի պատճառով, կարող է խնդրահարույց լինել առանց փաստացի ստուգման և միայն վիճակագրական տվյալների հիման վրա եզրակացություններ անելը։

Բացի այդ, գիտնականները, ինչպիսիք են Ստեֆան Յոգը և այլոք, կարծում են, որ չի կարելի բացառել, որ հնագույն հարաբերություններ փնտրելով հետազոտությունը ձախողվելու է և որ Գրինբերգը պետք է ավելի զգույշ հետազոտություն անցկացնի։ Նրանք կարծում էին, որ վիճակագրական տվյալների օգտագործման Գրինբերգի մեթոդը կարող է ճիշտ նույնականացնել աղբյուրը, սակայն նրանք կասկածի տակ դրեցին զեկույցի եզրակացությունները.

Ժամանակակից  զեկույց  

2013 թվականին Մարկո Փեյջելը, Քվենտին Դ. Աթկինսոնը, Անդրեա Ս. Կալուդը և Էնդրյու Մեադեան հրապարակեցին վիճակագրական ապացույցներ՝ փորձելով անդրադառնալ առարկություններին։ Եվ ըստ իրենց նախորդ հետազոտության, ենթադրում են, որ դիսկուրսները 2000-ից 4000-ի միջև են։ Տարիներն ավելի ունակ են անդրադառնալու լեզվի փոխակերպմանը, ինչպես նաև առկա տեսություններին։

Դասակարգում  

Եվրասիական լեզվաընտանիքում ընդգրկված լեզուների տեսակների նույնականացումը տարբերվում է կողմերի կուսակցությամբ։ Սակայն դրանց մեծ մասը ներառում է ալթայական լեզվաընտանիքը, չուկչի-կամչատկա լեզվաընտանիքը, էսկիմո-ալեուտյան լեզվաընտանիքը, հնդեվրոպական լեզվաընտանիքը և ուրալերենի ընտանիքը։ 

Այնուամենայնիվ, կան տարբեր կարծիքներ ալթայական լեզվաընտանիքում ընդգրկված լեզուների վերաբերյալ։ Ոմանք կարծում են, որ կարելի է ներառել թյուրքական ընտանիքը, մոնղոլական ընտանիքը և «մանչու-թունգուսների ընտանիքը»։ Իսկ մյուսները կարծում են, որ կորեական ընտանիքը և ճապոներեն-ռյուկյու լեզվաընտանիքը ներառված են։ Պնդում են, որ ալթայական լեզվաընտանիքը չպետք է դասակարգվի։

Ծանոթագրություններ 

Լեզուներ
Լեզուներ ըստ տարածաշրջանի
Լեզվաընտանիքներ
Լեզուներ ըստ ժամանակի