Ինքնասպանության ճգնաժամ

Սուիցիդալ ճգնաժամ, ինքնասպանության ճգնաժամ կամ պոտենցիալ ինքնասպանություն, իրավիճակ, որի ժամանակ մարդը փորձում է սպանել ինքն իրեն կամ լրջորեն պլանավորում է դա։ Հասարակական անվտանգության մարմինները, բժշկական պրակտիկան և արտակարգ ծառայությունները դրա դեպքում դիտարկում են անհետաձգելի բժշկական օգնություն, որը պահանջում Է սուիցիդալ անհապաղ միջամտություն և շտապ բժշկական օգնություն։ Ինքնասպանության պնդումները առաջանում են այն ժամանակ, երբ կա զգացմունքային խնդիր կամ անախորժություն, որը մարդը չի կարող լուծել, և ինքնասպանությունը նրանց միակ լուծումն է։ Կլինիցիստները պետք է վերաիմաստավորեն ինքնասպանության ճգնաժամերը, մատնանշեն, որ ինքնասպանությունը խնդրի լուծում չէ, և օգնեն մարդուն որոշել և լուծել կամ հանդուրժել այդ խնդիրները։

Բնություն 
Պոտենցիալ ինքնասպանության դեպքերի մեծ մասը նախազգուշացնող նշաններ ունեն։ Ինքնասպանության փորձ, սուիցիդալ նամակ, դրա պլանավորման մասին խոսակցություններ, մահվան մասին հաճախակի խոսակցություններ կամ մտորումներ, մահվան ցանկության ցուցադրում բանավոր արտահայտությամբ կամ պոտենցիալ մահացու ռիսկի ընդունման միջոցով, ինչպես նաև ինքնասպանության փորձի միջոցների ձեռնարկումը (օրինակ, պարան ձեռք բերելը՝ կախվելու կամ գերդոզավորման փորձի հաբերի կուտակման համար)՝ սրանք բոլորը ինքնասպանության ճգնաժամի նշաններ են։ Ավելի նուրբ հուշումները ներառում են մահվան նախապատրաստումն առանց ակնհայտ պատճառի (օրինակ, գործերի կարգը, կտակի փոփոխությունը և այլն), հրաժեշտի նամակները, ինչպես նաև ընտանիքի անդամներին կամ ընկերներին այցելելը կամ զանգահարելը, հրաժեշտ տալու համար։ Անձը կարող է նաև սկսել նվիրել արժեքավոր բաներ (քանի որ դրանք «այլևս անհրաժեշտ չեն»)։ Այլ դեպքերում, մարդը, ով կարծես ճնշված է և հակված է ինքնասպանության, կարող է կրկին դառնալ նորմալ և լցված էներգիայով կամ հանգստությամբ; այս մարդիկ հատկապես պետք է դիտարկվեն, քանի որ նորմալ կյանքի վերադարձը կարող է պայմանավորված լինել այն հանգամանքով, որ նրանք համաձայնության են եկել ցանկացած հաջորդ գործողության հետ (օրինակ, ինքնասպանության փորձի և իրենց խնդիրներից «փախուստի» պլանի)։

Դեպրեսիան ինքնասպանության հիմնական պատճառահետևանքային գործոնն է, և մարդիկ, որոնք տառապում են դեպրեսիայով, համարվում են ինքնասպանության  բարձր ռիսկի զոնայում գտնվողներ։ Սակայն, ինքնասպանության վարքագիծը չի սահմանափակվում միայն հիվանդներով, ովքեր ախտորոշվել են այս կամ այն ձևով։ Բոլոր ինքնասպանությունների ավելի քան 90%-ը կապված է տրամադրության խանգարումների հետ, ինչպիսիք են երկբևեռ խանգարումը, դեպրեսիան, շիզոֆրենիան կամ այլ հոգեկան հիվանդություններ։ Ինչքան խոր է դեպրեսիան, այնքան ավելի մեծ է անտարբերության, անօգնականության, հուսահատության կամ անարժեքության զգացումներում հաճախ դրսևորվող վտանգը։

Ինքնասպանությունը հաճախ կատարվում է ի պատասխան դեպրեսիայի պատճառների, ինչպիսիք են ռոմանտիկ հարաբերությունների դադարեցումը, ծանր հիվանդությունը կամ վնասվածքը (օրինակ, վերջույթների կորուստը կամ կուրությունը), մտերիմ մարդու մահը, ֆինանսական խնդիրները կամ աղքատությունը, մեղքի զգացումը կամ վախը բռնվելու համար, թմրամիջոցների չարաշահումը, ծերությունը, գենդերային ինքնության խնդիրները և այլն։

2006 թվականին ԱՀԿ-ն ինքնասպանությունների հետազոտություն է անցկացրել ամբողջ աշխարհում։ Կանադայում ստացված արդյունքները ցույց են տվել, որ փորձերի 80-90%-ն անհաջող են եղել (ինքնասպանության փորձի կանխատեսման բարդությունների հետ կապված գնահատում)։ Հետազոտված ձախողված ինքնասպանությունների 90%-ը հանգեցրել է հոսպիտալացման։ 12% փորձերը կատարվել են հիվանդանոցներում։

Բուժում 
Կետամինը փորձարկվել է կայուն երկբևեռ դեպրեսիայի, մեծ դեպրեսիվ խանգարման և շտապ օգնության բաժանմունքներում ինքնասպանության ճգնաժամի մեջ գտնվող մարդկանց բուժման համար։ Դեղը ներմուծվում է մեկ անգամ ավելի փոքր ներերակային դոզայով, քան դրանք, որոնք օգտագործվում են թմրաքնի ժամանակ, և նախնական տվյալները ցույց են տալիս, որ այն արտադրում է որոշ հիվանդների ախտանիշների արագ (2 ժամվա ընթացքում) և համեմատաբար կայուն (մոտ 1-2 շաբաթ) զգալի նվազում։ Կետամինի նախնական ուսումնասիրությունները գիտական և կլինիկական հետաքրքրություն են առաջացրել իր արագ աշխատանքից, ինչպես նաև այն պատճառով, որ այն, ըստ երևույթին, աշխատում է NMDA գլյուտամատի ընկալիչներն արգելափակելով։ Դա գերազանց մեխանիզմ է ժամանակակից հակադեպրեսանտների մեծամասնության համար, որոնք գործում են այլ թիրախների վրա։

Տես նաև 

 Դեպրեսիա
 Ինքնասպանություն
 Սուիցիդալ մտքեր
 Մելանխոլիա
Սուիցիդալ նամակ
 Կոտրված սիրտ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ինքնասպանության կանխարգելման ազգային թեժ գիծ (ԱՄՆ)՝ սուիցիդալ ճգնաժամի մեջ գտնվող անձանց համար ինքնասպանությունների կանխարգելման 24-ժամյա անվճար ծառայություն
 Ligature Resistant՝ ինքնասպանությունների կանխում։

Անհետաձգելի բուժօգնություն
Ինքնասպանություն
Հոգեկան վիճակներ
Հոգեախտաբանություն