Որթատունկի խաչ

Որթատունկի խաչ (), հայտնի է նաև որպես վրացական խաչ կամ Սուրբ Նունեի խաչ, Վրաց ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր խորհրդանիշն է և ոչ ստույգ տվյալներով թվագրվում է մ.թ. 4-րդ դարով, երբ քրիստոնեությունը դարձել է պաշտոնական կրոն Վիրքի Թագավորությունում (Քարթլի)։

Նախապատմություն 
Որթատունկի խաչը ճանաչելի է իր փոքր-ինչ իջեցված հորիզոնական ճյուղերով։ Ավանդական աղբյուրները խաչի այս անսովոր ձևը վերագրում են Կապադովկիայից մի կնոջ՝ սուրբ Նունեին, ով 4-րդ դարի սկզբին քրիստոնեություն է քարոզել Վիրքում (համապատասխանում է ժամանակակից հարավային և արևելյան Վրաստանին, հյուսիսարևելյան Թուրքիային)։ Ըստ լեգենդի նա որթատունկի խաչն ստացել է Մարիամ Աստվածածնից (կամ, որպես տարբերակ, նա ինքն է ստեղծել այն Մցխեթի () ճանապարհին) և ամրացրել է այն՝ դրա մեջ հյուսելով իր սեփական մազերը։ Նունեն այդ խաչով եկել է Վրաստան իր առաքելությամբ։ Այնուամենայնիվ, խաչի ծանոթ պատկերն իր յուրովի իջեցված ուսերով հայտնվել է միայն վաղ ժամանակակից դարաշրջանում։

Ըստ ավանդական վկայությունների՝ Սուրբ Նունեի խաչը պահվել է Մցխեթայի Սվետիցխովելի տաճարում (՝ կենարար սյուն) մինչև 541 թվականը։ Պարսկական արշավանքների ժամանակ այն տեղափոխվել է Հայաստան և մնացել է այնտեղ այնքան ժամանակ, մինչև Դավիթ Դ Շինարարը 1124 թվականին մուսուլմաններիվ գրավել է հայկական Անի քաղաքը և խաչը բերել է Մցխեթա։ Վրաց Վախթանգ III թագավորը խաչը տեղադրել է հատուկ ծրարի մեջ՝ Սուրբ Նունեի կյանքի տեսարաններով զարդարված։ 1720-ական թվականներին, երբ Վրաստանը ենթարկվել է պարսկական և օսմանյան () արշավանքների, խաչը տեղափոխվել է ավելի անվտանգ շրջան՝ վրացական լեռնաշխարհում գտնվող Անանուր ()։ Այնտեղից վրացի եպիսկոպոս Տիմոթեոսը խաչը բերել է վրաց գաղթական իշխան Բաքարին (), ով ապրում էր Մոսկվայում, իսկ հետո՝ Լիսկովոյում ()։ Վրաց թագավոր Հերակլ II - ը   () փորձել է Բաքարի ընտանիքից վերադարձնել Վրաստանի մասունքը, սակայն ապարդյուն։ 1801 թվականին Բաքարի թոռը՝ Գեորգին (), խաչը նվիրել է ռուս Ալեքսանդր I ցարին, ով 1802 թվականին այն վերադարձրել է Վրաստանին՝ Վրաստանի՝ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ մտնելու կապակցությամբ։ Այդ ժամանակից ի վեր խաչը պահվել է Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքի Սիոնի Մայր տաճարում։

Պատկերասրահ

Գրականություն 

 Ilma Reißner: Kirche unter dem Weinrebenkreuz. In: Der Christliche Osten. Bd. 51, 1996, , S. 77–97.
 Peter Hauptmann: Unter dem Weinrebenkreuz der heiligen Nino. Kirchengeschichte Georgiens im Überblick. In: Kirche im Osten. Bd. 17, 1974, , S. 9–41.

Արտաքին հղումներ 

 Քրիստոնեական խաչ (կրոնական խորհրդանշան)
 Խաչքար

Ծանոթագրություններ 

Վրաց ուղղափառ եկեղեցի
Խաչեր
Վրաստանի պետական խորհրդանիշեր
Քրիստոնեական մասունքներ
Քրիստոնեությունը Վրաստանում
Կրոնական խորհրդանիշներ