Փիղն ու Մոսկան

«Փիղն ու Մոսկան» (), Իվան Կռիլովի առակը՝ գրված 1808 թվականի նոյեմբերի սկզբից ոչ ուշ և նույն թվականին էլ առաջին անգամ տպագրված «Դրամատիկական բանբեր» ամսագրում (այս հրատարակության վերջին առակը): Կռիլովի ստեղծագործությունների ժողովածուների մեջ զետեղված է առակների երրորդ գրքում։

Սյուժե 
Առակը պատմում է Փղի, որը տարվում է փողոցներով և Մասկայի (մաստիֆ շուն) մասին, որը Փղի վրա հաչում է։ Մեկ այլ շան դիտողությանը, որ Փիղը նույնիսկ չի նկատում Մոսկայի կատաղությունը, Մոսկան առարկում է, որ շների մեջ իր հեղինակությունը հաչելուց մեծանում է, քանի որ, հարձակվելով Փղի վրա, ինքն ուժեղ ու անվախ է թվում։

Սյուժեի ծագումը հստակ չէ։ 1797 թվականի ամռանը Մոսկվայով Սանկտ Պետերբուրգ է տեղափոխվել մի փիղ, որը Բուխարայի դիվանագիտական նվերն էր։ Առակի 1944 թվականի հրատարակության մեկնաբանություններում հաղորդվում է, որ «Փիղն ու Մոսկան» «թեմայով և սյուժետային մոտիվներով մոտ է Ա. Պ. Սումարոկովի «Մուկն ու փիղը» առակին»։ Ալեքսանդր Պլետնևը ենթադրում է, որ սյուժեն ներշնչված է «Պարսկական փիղը, որը 1796 թվականին բերվել է Մոսկվա» լուբոկից, որտեղ փոքրիկ շնիկը հաչում է փղի վրա (ըստ ամենայնի, նախնական պատկերում շունը բացակայում էր և ավելացվել էր հետագայում առակի ազդեցության տակ): Ե. Ա. Կլիմակինը խոսում է գերմանացի առակագիր Խ. Ֆ. Գելլերտի «Կանաչ էշը» () առակի սյուժեի մասին, որը «կանխագուշակում է» Կռիլովի առակը։ Յա. Կ. Գրոտը 19-րդ դարում որպես առակի «նախատիպ» մատնանշել էհենց Կռիլովի «Փիլիսոփայի մտքերը նորաձևության մեջ» սատիրայում.

Առակում բացակայում է բարոյախրատական վերջաբանը, ինչը հաճախ է հանդիպում Կռիլովի առակներում (բարոյախրատական վերջաբանը բացակայում է 198 առակներից 80-ում):

Վերլուծություն 
Քսան տողանոց չափածոն գրված է տարբեր ոտքերի յամբերով՝ միաոտքից մինչև վեցոտքանի («ազատ չափածո»):

Առաջին քառատողը պարունակում է 12 հատ «օ» տառ, ըստ Ա. Ս. Յակուշկևիչի՝ դա ստեղծում է լայն բացած բերաններով անբանների ամբոխի պատկեր։ Հաջորդ քառյակում Մոսկայի կերպարի ներմուծումն ուղեկցվում է «ш», «с», «з», «ж», «зж» սուլական-շչական հնչյուններով, որոնք, ինչպես բազմաթիվ «ռ»-երը, ստեղծում են հաչոցի, իրարանցման, մռնչոցի տպավորություն, բայերի առատությունն ընդգծում է դեկորացիաների հերթափոխը։

Առակի գաղափարը բուռն գործունեության նմանակումն ու մտացածին մեծության ստեղծումը դատապարտելն է, Փիղը խորհրդանշում է ճշմարիտ ձիրքն ու տաղանդը, Մոսկան ներկայացնում է քննադատամոլությունը։

Թևավոր արտահայտություններ 
Առակի վերջին արտահայտությունը՝

որպես ժողովրդական ասացվածք նշվել է արդեն 1822 թվականին։ Ընդգրկված է Աշուկինների թևավոր արտահայտությունների ցանկում (1955)։ Կոնստանտին Դուշենկոն ներկայացրել է առակի ևս երեք հանրաճանաչ մեջբերումներ. վերնագիրը, «փողոցներով փիղ էին տանում», «առանց ծեծկռտուքի ... ընկնել մեծ կռվարարների մեջ»։

Ծանոթագրություններ

Литература 
 Федута А. Басня И. А. Крылова «Слон и Моська» в русской литературе 1920-х — 1930-х годов // Meninis tekstas: Suvokimas. Analizė. Interpretacija. Nr.5. Mokslinių straipsnių rinkinys = Художественный текст: Восприятие. Анализ. Интерпретация. № 5. Сборник научных статей. — Vilnius: Вильнюсский педагогический университет, 2006. — С. 137—145.
 Клепиков С. А., Бонч-Бруевич В. Д. И. А. Крылов и его произведения в русской народной картинке. — Гос. литературный музей, 1950.

Իվան Կռիլովի առակներ