Վարպետների տուն

Վարպետների տուն (), ժողովրդական արվեստի թանգարան Կալուգա քաղաքում։ Գտնվում է 19-րդ դարի կեսերին կառուցված և փորագրություններով զարդարված փայտե տանը, որը պատմության և ճարտարապետության հուշարձան է։

Ռուսաստանի ժողովուրդների մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է։

Պատմություն 
Կալուգայում ժողովրդական արհեստների իրերի ցուցադրությամբ ռուսական մշակութային կենտրոն և թանգարան ստեղծելու գաղափարը առաջացել է դեռևս 20-րդ դարի 80-ական թվականների սկզբին։ Այդ ժամանակ Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովը՝ «Կալուգայի հարմոն» ժողովրդական սիրողական խմբի գեղարվեստական ղեկավարը, համագործակցում էր ժողովրդական արվեստի գիտամեթոդական կենտրոնի հետ, որն օժանդակում էր Վարպետների տան ստեղծման գաղափարը։

Օգնություն են ցուցաբերել պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության Համառուսաստանյան միության նախագահ Իվան Իվանովիչ Բելյակովը և մարզի մշակույթի վարչության պետ Պավել Վասիլևիչ Կուդրյավցևը։

1992 թվականի փետրվարի 12-ին Փականագործական տանը հիմնվել է «Վարպետների տուն» ակումբ-թանգարանը։ Այցելուների համար թանգարանը բացվել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 29-ից, երբ այնտեղ անցկացվել է առաջին էքսկուրսիան։

Այժմ թանգարանը Կալուգայի քաղաքային բյուջետային մշակույթի հաստատությունն է։ ՄՀԲՀ (Մշակույթի համայնքային բյուջետային հիմնարկ)  պաշտոնական անունը «Վարպետների տուն» է։

Թանգարանի ֆոնդեր 
Թանգարանի ցուցադրությունը կառուցված է անհատական արհեստների ցուցադրման սկզբունքով՝ «Կերամիկա», «Փայտ», «Հյուսվածք», «Գործվածքներ» և «Ժամանակակից կիրառական արվեստ»։ Բացում է «Ռուսական վերնասենյակ» ցուցահանդեսը, որտեղ անցկացվում են ստեղծագործական հանդիպումներ և վարպետաց դասեր։ Ցուցահանդեսի հիմքում ընկած է Կալուգա քաղաքի մշակույթի վաստակավոր գործիչ Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովի 20-րդ դարի 60-80-ական թվականներին հավաքած մասնավոր հավաքածուն։
Ռուսական վերնասենյակ
Վերնասենյակը տան ամենամեծ և ամենալուսավոր սենյակն է, որտեղ կա մի վառարան՝ հնոց։ Այստեղ սովորաբար հյուրեր էին ընդունում և կազմակերպում էին տոնական տոնակատարություններ։ Այժմ այստեղ անցկացվում են ժամանակակից արհեստավորների՝ ավանդական արհեստների շարունակողների, մշտական ցուցահանդեսները։
Կերամիկա
«Կերամիկայի» սրահում հավաքված են կավից պատրաստված իրեր՝ խլուդնևյան խաղալիք (Կալուգայի շրջանի ավանդական կավե խաղալիք), խեցեղենի նմուշներ (կուլաներ, սափորներ, կաթսաներ, խնկամաններ և այլն), ինչպես նաև 19-րդ դարի վառարանների համար կալուգայի խեցեղենի նմուշներ՝ հաղճասալիկներ։
Փայտ
«Փայտի» սրահը ներառում է այն արհեստների իրերը, որոնք կապված են փայտանյութի մշակման հետ՝ տակառագործություն, ոտնաճախարակագործություն, փորագրություն և փայտի վրա նկարչություն։
Հյուսվածք
«Հյուսվածքի» սրահում հավաքվում են արհեստավորների գործերը, որոնք զբաղվում էին զամբյուղներ և այլ իրեր հյուսելով։ Այստեղ կա հյուսած կահույք, զամբյուղներ և ձկնորսության պարագաներ։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում լապտաների հավաքածուն։
Գործվածքներ
«Գործվածքների» սրահում գտնվում են Կալուգայի արհեստագործուհիների կողմից պատրաստված իրերը։ Սա ներառում է ոչ միայն ջուլակությունը, այլև մանելը, ասեղնագործությունը, ժանյակագործությունը, ծիսական տիկնիկներ պատրաստելը։ Այստեղ կա նաև 18-րդ դարի Կալուգայի շրջանի ավանդական կնոջ զգեստներ։
Ժամանակակից կիրառական արվեստ
Վերջին սրահը պարունակում է ժամանակակից արհեստավորների գործեր, որոնք շարունակում և աջակցում են Կալուգայի շրջանում ավանդական արհեստների զարգացմանը։

Ցուցահանդեսներ, էքսպոզիցիաներ և վարպետության դասեր 
Կալուգայի Վարպետների տանը պարբերաբար անցկացվում են ավանդական ժողովրդական մշակույթի և կենցաղի առարկաների, ժամանակակից կիրառական արվեստի գործերի (այդ թվում՝ կերամիկաներ, կավե իրեր, փայտե իրեր, թաղիք և բուրդ, կտավատե կեմ, կորնեպլաստիկա, ժանյակավոր գործվածք, ինտերերային խաղալիքներ, ասեղնագործություններ) ցուցադրություններ, անցկացվում են վարպետաց դասեր և վարպետների հետ հանդիպումներ՝ աճող սերնդին փորձի և գիտելիքների փոխանցման համար։ Երեխաների համար անցկացվում են երաժշտական-խաղային դասընթացներ, որոնք համընկնում են ուղղափառ և ժողովրդական օրացույցի տոների հետ, երեխաների և մեծահասակների համար կազմակերպվում են դեկորատիվ-կիրառական արվեստին վերաբերվող թեմաներով մրցույթներ։ Վարպետների տանը ցուցադրվում են ակումբ-թանգարանի խմբակներ հաճախող երեխաների աշխատանքները, ինչպես նաև միացյալ Կալուգայի շրջանի այլ մանկապատանեկան ստեղծագործություններ։

Թանգարանի գործունեության մեջ հատուկ տեղ են զբաղեցնում միջոցառումները, որոնք նվիրված են ժողովրդական խաղալիքների՝ ֆիլիմոնովյան, խլուդնևսկյան, ինչպես նաև աշխարհի տարբեր ժողովուրդների ավանդական տիկնիկների և հեղինակային խաղալիքների պահպանմանը։

Իր փայտե, մի քիչ հեքիաթային ճարտարապետության շնորհիվ ամանորյա տոներին Վարպետների տունը ծառայում է որպես Ձմեռ պապի պաշտոնական նստավայր Կալուգայում։ Ակումբ-թանգարանը նաև հանդիսանում է բազմաթիվ քաղաքային տոնական միջոցառումների համակազմակերպիչ, անցկացնում ցուցահանդեսներ՝ նվիրված Ռուսաստանի պատմության մեջ նշանակալի իրադարձություններին։

2012 թվականից «Վարպետների տանը» գործում է «Ավանդական ջուլհակության» խմբակը։ Այստեղ նաև իր գործունեությունն է իրականացնում «Կալուգայի հարմոն» ժողովրդական ինքնագործ խմբակը։

«Կալուգայի հարմոն» 
«Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն» անսամբլը գոյություն ունի 1987 թվականից։ Առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել 1987 թվականի մայիսի 3-ին՝ Կալուգա քաղաքի մշակույթի և հանգստի քաղաքային պարկում։ Իր անունը ստացել է 1988 թվականի նոյեմբերից։ Ավելի քան երեսուն տարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը նրա հիմնադիր Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովն էր (1941-2019)։

Ստեղծագործական ողջ ժամանակահատվածում Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում ժողովրդական ինքնագործ խումբը անցկացրել է ավելի քան 1000 համերգ։ «Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն»-ը պարբերաբար մասնակցում է ամենամյա փառատոներին և հարմոնահարների համագումարներին։ Անսամբլի երգացանկում ներառված են ժողովրդական ծիսական երգեր և կոմպոզիցիաներ՝ հարսանիք, Մասլենիցա, Հոգեգալուստ, կլոր պարեր, քնարական և հումորային չաստուշկաներ։ «Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն» ժողովրդական ինքնագործ խմբի գործունեության հիմնական ուղղությունը Կալուգա երկրամասի ավանդույթների պահպանումն է, զարգացումը և քարոզումը։

Լ. Ա. Կլիմենտովսկու անվան պատկերասրահ-թանգարանի մասնաճյուղ 
Թանգարանի մասնաճյուղը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում (Թանգարանային փողոց, 30)։ Այն Կալուգայի հայտնի նկարչուհի Լյուդմիլա Ալեքսանդրովնա Կլիմենտովսկայայի պատկերասրահն է (29.09.1916-15.03.2000): Նկարչուհու մահից հետո դուստրը Գալինա Միխայլովնա Բորիսովան նրա աշխատանքները և որոշ անձնական իրեր նվիրաբերել է Կալուգա քաղաքին։ Հենց դրանք են դարձել 2001 թվականի աշնանը ստեղծված պատկերասրահի հիմքը (առաջին տարվա ընթացքում՝ որպես «Կերպարանք» պատկերասրահի կառուցվածքային ստորաբաժանում»)։

Ներկայումս այն Կալուգայի միակ թանգարանն է, որտեղ ցուցադրվում են միայն մեկ նկարչի կտավներ։ Ներկայացված նկարների մեծ մասը նվիրված է Կալուգային և նրա պատմությանը, քաղաքի անցյալ տեսքին։ Պատկերասրահում ներկայացված են նաև Կլիմենտովսկայայի անձնական իրերը, նամակներն ու փաստաթղթերը։

Մրցանակներ 
 2005 թվականին «Ռուսաստանի լավագույն տարածաշրջանային թանգարաններ» անվանակարգում Վարպետների տունը դարձել է Ռուսաստանի մշակույթի նախարարության Յուրի Սենկևիչի անվան զբոսաշրջության ազգային մրցանակի դափնեկիր։
 1990 թվականի փետրվարի 1-ին «Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն» անսամբլն արժանացել է «ժողովրդական անսամբլի» պատվավոր կոչմանը։
«Նվագիր հարմոն» համառուսաստանյան փառատոնի բազմակի դափնեկիր։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Հոդվածներ և հրապարակումներ

Արտաքին հղումներ

Արտաքին լրատվամիջոցներ 

 , «Գուբերնիյա 33» հեռուստառադիոընկերության պաշտոնական ալիքը։
 , Համառուսաստանյան պետական հեռուստառադիոընկերության ռեպորտաժը

Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
1992 հիմնադրված թանգարաններ
Կալուգայի թանգարաններ