Գերմանական միություն

Գերմանական միություն (), անկախ գերմանական պետությունների և ազատ քաղաքների միավորում, որը ստեղծվել է Վիեննայի վեհաժողովից հետո՝ 1806 թվականին, լուծարված Սրբազան Հռոմեական կայսրության տեղում։

Պատմություն 
Միությունը հիմնադրվել է 1815 թվականի հունիսի 8-ին Վիեննայի վեհաժողովում՝ որպես 1806 թվականին փլուզված Սրբազան Հռոմեական կայսրության ժառանգորդ։ Սկզբում Գերմանական միությունը ներառում էր 39 պետություն, բայց 1866 թվականին (լուծարման ժամանակ) այն ուներ 32 երկիր, որոնք ավանդաբար առանձնանում էին Գերմանիայի համար պետական ձևերի բացառիկ բազմազանությամբ։

Միությունը ներառում էր մեկ կայսրություն (Ավստրիական), հինգ թագավորություններ (Պրուսիա, Սաքսոնիա, Բավարիա, Հանովեր, Վյուրթեմբերգ), դքսություններ և իշխանություններ, ինչպես նաև չորս քաղաք-հանրապետություններ (Ֆրանկֆուրտ, Համբուրգ, Բրեմեն և Լյուբեկ)։

Ինչպես նախորդ ժամանակներում, գերմանական այս միավորումն իր կազմում ուներ արտաքին ինքնիշխանության տակ գտնվող տարածքներ՝ Անգլիայի թագավոր (Հանովերի թագավորություն մինչև 1837 թվականը), Դանիայի թագավոր (Հոլշտայնի դքսություն և Սաքսեն-Լաուենբուրգ մինչև 1864 թվականը), Նիդերլանդների թագավոր (Լյուքսեմբուրգի Մեծ դքսություն մինչև 1866 թվականը)։

Ավստրիայի և Պրուսիայի անվիճելի ռազմատնտեսական գերակայությունը նրանց հստակ քաղաքական գերակայություն տվեց միության մյուս անդամների նկատմամբ, թեև պաշտոնապես այն հռչակեց բոլոր մասնակիցների հավասարությունը։ Միևնույն ժամանակ, Ավստրիական կայսրության (Հունգարիա, Դալմաթիա, Իստրիա և այլն) և պրուսական թագավորության (Արևելյան և Արևմտյան Պրուսիա, Պոզնան) մի շարք հողեր ամբողջությամբ բացառվեցին դաշնակցի իրավասությունից։ Այս հանգամանքը ևս մեկ անգամ հաստատեց հատուկ դիրքը Ավստրիայի և Պրուսիայի միությունում։

Պրուսիան և Ավստրիան միայն այն տարածքներն էին, որոնք Գերմանական միության մաս էին կազմում, և որոնք արդեն եղել էին Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմում։ Գերմանական միության տարածքը 1839 թվականին կազմել է մոտ 630 100 կմ², բնակչությունը՝ 29,2 միլիոն մարդ։

Ավստրո-պրուսական պատերազմից հետո (1866 թվականի հունիսի 17-ից հուլիսի 26-ը) Գերմանական միությունը Աուգսբուրգ քաղաքում օգոստոսի 23-ին լուծարվեց։

Միության կազմակերպում 

Գերմանական միությունը միջազգային կազմակերպություն էր (Völkerrechtlicher Verein), որը բաղկացած էր 38 գերմանական դաշնակից պետություններից (deutsche bundesstaat): Բարձրագույն մարմինը միութենական ժողովն էր (Բունդեսվերսամմլունգ), որի նիստերն անցկացվել են Մայնի Ֆրանկֆուրտում։ Ամբողջ կազմով (Plenum) (69 ձայն, պետություններից յուրաքանչյուրն ուներ 1-ից 4 ձայն) Միության Սեյմի նիստերը շատ հազվադեպ էին, հիմնականում բոլոր որոշումները կայացվել են նեղ ժողովում (Engern Versammlung) (17 ձայն)։ Միութենական ժողովի նախագահը Ավստրիայի ներկայացուցիչն էր, նրա բացակայության դեպքում՝ Պրուսիայի ներկայացուցիչը, Վերջինիս բացակայության դեպքում՝ Բավարիայի ներկայացուցիչը։ Ժողովի նիստերի տարեկան ընդմիջման ժամանակ (4 ամիս) կազմվում էր արձակուրդային կոմիտե (Ferien-Ausschuss)՝ երկու լիազորներից և նախագահից։ Գերմանական առանձին դաշնակից պետությունների միջև վեճերը քննարկում էր ավստրեգալ ատյանը (Austrägalnstanz):

Միության մեջ միավորված պետություններից յուրաքանչյուրն ուներ ինքնիշխանություն և կառավարման սեփական համակարգ։ Մի մասում պահպանվում էր բացարձակությունը, մյուսներում գործում էին ոչ կանոնավոր դասակարգային ներկայացուցչական մարմիններ, և միայն յոթում ընդունվել էին միապետի իշխանությունը սահմանափակող սահմանադրություններ (Բավարիա, Բադեն, Վյուրթեմբերգ, Հեսսեն-Դարմշտադտ, Նասաու, Բրաունշվայգ և Սաքսեն-Վայմար)։

Գերմանական միությունը գոյությունը պահպանեց մինչև 1866 թվականը և լուծարվեց Ավստրո-պրուսական պատերազմում Ավստրիայի պարտությունից հետո (մինչև 1866 թվականն այն ներառում էր 32 պետություն)։ Նրա միակ անդամը, որը պահպանել է անկախությունը և չի ենթարկվել ռեժիմի ոչ մի փոփոխության, Լիխտենշտայնի իշխանությունն էր։

Ուժային կառույցներ 
 Դաշնային բանակ (Bundesheer)
 Դաշնային նավատորմ (Bundesflotte)

Արտաքին քաղաքականություն 
Գերմանիայի Դաշնային ժողովին կից հավատարմագրվել են ինչպես միության առանձին պետությունների (Բավարիա, Ավստրիա, Համբուրգ, Բրեմեն և Լյուբեկ), այնպես էլ օտարերկրյա պետությունների (Ֆրանսիա, Սարդինիա (1862 թվականից՝ Իտալիա), Նիդերլանդների, Դանիայի, Շվեդիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Իսպանիայի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, 1840 թվականից՝ Բելգիայի) դեսպանորդներ, Դաշնային ժողովը չուներ սեփական դեսպանորդներ օտարերկրյա պետություններում։ Միության պետություններից սեփական դեսպանատներ ունեին ինչպես օտարերկրյա պետություններում, այնպես էլ միության այլ պետություններում Ավստրիական կայսրությունը, Պրուսիայի թագավորությունը, Բավարիայի թագավորությունը, Սաքսոնիայի թագավորությունը, Վյուրթեմբերգի թագավորությունը, Բադենի մեծ դքսությունը և հանզեական քաղաքները։ Միության նույն պետություններում գոյություն են ունեցել օտարերկրյա պետությունների դեսպանություններ։

Վիեննայի վեհաժողովի հետևանքներ 

Վիեննայի վեհաժողովում (1814-1815) Անգլիան, ձգտելով կանխել Ֆրանսիայի ապագա հնարավոր ուժեղացումը, նպաստեց Պրուսիային իր տարածքի տարածմանը մինչև Հռենոս։ Միևնույն ժամանակ, Անգլիայի ծրագրերը չէին ներառում Պրուսիայի չափազանց ուժեղացումը և այն գերիշխող եվրոպական տերության վերածելը։

Իր հերթին Պրուսիան համաձայնեց Ռուսաստանին միանալ Վարշավայի մեծ դքսությանը՝ որպես պատասխան քայլ Սաքսոնիայի՝ Պրուսիային միանալու համաձայնության։ Թալեյրանը, որն այն ժամանակ Ֆրանսիայի վարչապետն էր, օգտագործեց «սաքսոնական հարցը» Ֆրանսիայի միջազգային մեկուսացումը դադարեցնելու համար և աջակցեց Ավստրիային և Անգլիային, որոնք գաղտնի համաձայնագիր կնքեցին այդ ծրագրերը խափանելու համար։ Արդյունքում Սաքսոնիայի տարածքի 40 %-ը տեղափոխվեց Պրուսիա։

Արդյունքում դաշնային կազմավորումը բաղկացած էր 34 պետություններից և 4 քաղաքներից՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտ, Լյուբեկ, Համբուրգ և Բրեմեն։ Պետությունները իրավունք չունեին միանալ դաշինքներին, որոնք սպառնում էին ֆեդերացիային կամ նրա առանձին անդամներին, բայց կարող էին ունենալ իրենց սահմանադրությունները։ Բունդեսթագի դաշնային մարմինը հավաքվում էր Ավստրիայի ղեկավարության ներքո Մայնի Ֆրանկֆուրտում՝ պետությունների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ Ֆեդերացիայի գերիշխող անդամների՝ Ավստրիայի և Պրուսիայի կողմից ընդունված որոշումները կարող էին չեղյալ համարվել նույնիսկ այն դեպքում, եթե չորս թագավորությունների պատվիրակություններ՝ Սաքսոնիա, Բավարիա, Հանովեր և Վյուրտեմբերգ, հանդես գան իրենց օգտին։ Այն ժամանակվա Գերմանիան կապված էր միայն լեզվի և մշակույթի ընդհանրության հետ։

Բազմաէթնիկ Ավստրիական կայսրությունը, որում այդ ժամանակ գերմանացիների թիվը չէր գերազանցում ամբողջ բնակչության 1/3-ը, քաղաքական առումով շատ թույլ էր։

Պրուսիան, որում Հարդենբերգը մինչև իր մահը՝ 1822 թվականը, իրականացրեց իր բարեփոխումները, եկավ այն եզրակացության, որ վերադարձը բացարձակ միապետության ժամանակ անհնար դարձավ։ Այնուամենայնիվ, լիբերալ-բուրժուական հասարակության ձևավորումը խոչընդոտվում էր իշխանական կառույցներում և հատկապես բանակում արիստոկրատիայի ուժեղ ազդեցությամբ։

Ֆեդերացիայում լիբերալիզմի զարգացումը չափազանց անհավասար էր. Ավստրիան և Պրուսիան անտեսեցին Դաշնային ակտի 13-րդ հոդվածը, որը պարտավորեցնում էր սահմանադրական կառավարման ձև մտցնել։ Բայց Սաքսեն-Վեյմարում այն ներդրվել է 1816 թվականին, Բադենում և Բավարիայում՝ 1818 թվականին, Վյուրթեմբերգում՝ 1819 թվականին, Հեսսեն-Դարմշտադտում՝ 1820 թվականին։

Գերմանական հասարակություն 
Նախորդ դարի համեմատ՝ 19-րդ դարի գերմանական հասարակությունը արտաքուստ հավասարազոր էր։ Հագուստի, վարքի և ճաշակի էական տարբերություն չկար։ Էական գույքային տարբերությունները թաքնված էին համընդհանուր հավասարության ճակատի հետևում։ Նախկին արիստոկրատիայի ներկայացուցիչների և բարեկեցիկ խավերի միջև ամուսնությունները սովորական դարձան։ Ընդ որում, ամուսնությունները կատարվել են փոխադարձ համաձայնությամբ։ Արդեն 1840 թվականին արտադրության մեջ զբաղվածների մոտ 60%-ը բանվորներ և փոքր սեփականատերեր էին։ Սոցիալական անհավասարության հին ձևերը փոխարինվեցին նորերով։ Բնակչության 20-30%-ը դիմել է տարբեր բարեգործական կազմակերպությունների օգնությանը։

Բիդերմայեր 

Նապոլեոնյան պատերազմներին հաջորդած դարաշրջանը, երբ հասարակությունը սկսեց հանգստանալ պատերազմի ժամանակի անկայունությունից և անորոշությունից, Գերմանիայում կրում է Բիդերմայեր անվանումը։ Այս պահին հասարակության մեծ մասի բարեկեցության աճի շնորհիվ, որն առաջացել է տնտեսական վերելքի և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման հետևանքով, աստիճանաբար սկսեց ձևավորվել նոր դաս, որը հետագայում կկոչվի միջին խավ, որը հիմք դարձավ պետության կայունության համար։ Այս դասի ներկայացուցիչները, իրենց հարաբերական անվտանգության պատճառով, չպետք է ամեն օր կատաղի պայքար մղեին կյանքի համար։ Նրանք ազատ ժամանակ և միջոցներ են ունեցել ընտանիքի և երեխաների դաստիարակության հարցերով լրջորեն զբաղվելու համար։ Ավելին, ընտանիքը պաշտպանություն էր տալիս արտաքին աշխարհի դժվարություններից։ Նախորդ դարի ռացիոնալիզմը փոխարինվեց կրոնին ուղղված կոչով։ Այս դարաշրջանն իր համոզիչ արտացոլումը գտավ գերմանացի նկարիչ Շպիցվեգի չեզոք և կոնֆլիկտային ստեղծագործության մեջ։

Գիտություն և կրթություն 
Դարի առաջին կեսին Գերմանիան «բանաստեղծների և մտածողների երկիր» էր, որն աշխարհին տվեց բազմաթիվ նոր գաղափարներ։ Շելինգը և «բնական փիլիսոփաների» խումբը դեմ էին նյուտոնյան մատերիալիզմին՝ պնդելով, որ բնությունը կարելի է ճանաչել միայն արտացոլման և ինտուիցիայի ներգրավման հիման վրա։ Վիեննայից բժիշկներ Ֆեյխթերսլեբենը և Մյունխենից Ռիգզայսը հանդես են եկել բժշկության նկատմամբ նյութապաշտական մոտեցումը վերացնելու և բուժման հիմքում աղոթք և մեդիտացիա դնելու գաղափարով։

Ի տարբերություն ռացիոնալիզմի ժխտման այս դրսևորումների, գերմանական գիտության մեջ հայտնվեցին անուններ, որոնք զգալիորեն ազդեցին ժամանակակից գիտական գիտելիքների զարգացման վրա։ Հայտնի գիտնական էր Յուստուս Լիբիգը, որը մեծ գիտության մեջ մտցվեց Ալեքսանդր Հումբոլդտի կողմից։ Լիբիխը փաստորեն դարձավ ժամանակակից ագրոքիմիայի ստեղծողը։

Գրականության մեջ իրեն դրսևորեց «Երիտասարդ Գերմանիա» քաղաքականապես ներգրավված գրողների մի խումբ, որի մեջ մտավ Հայնրիխ Հայնեն, որի գնահատականները տատանվում էին լայն տիրույթում՝ «կրակոտ հայրենասերից» մինչև «ցինիկ դավաճան» և «սկզբունքային հանրապետականից» մինչև «վճարովի լակեյ»։

Արմատական ազգայնականություն 

Ազատամարտի տարիներին շատ լայն տարածում գտավ այն գաղափարը, որ Բունդեսթագը պետք է դառնա գործուն դաշնային մարմին՝ ողջ գերմանական ազգի ֆորում։ Այս գաղափարը շարունակում էր ապրել ուսանողական հասարակություններում, հատկապես Հեսսենում և Իենում, որտեղ ամենաարմատական ուսանողներն ընկնում էին հեղափոխական գործունեության մեջ։

1815 թվականին Ենայում կազմակերպվեց համալսարանական ուսանողների եղբայրությունը (Burschenschaft), որը դարձավ ամենաազդեցիկ կազմակերպությունը, որը կոչ է անում իրականացնել սահմանադրական բարեփոխումներ, ձեռք բերել քաղաքացիական ազատություններ և ազգային միավորում։ Որպես միավորող խորհրդանիշ՝ նրանք ընտրեցին սև-կարմիր-ոսկե դրոշ, որը կրկնում էր Գերմանիայի ազատագրական պատերազմի ժամանակաշրջանի «Լյուտցովի» համազգեստի գույները։

1817 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ուսանողները Էյզենախում Մեծ Դքսի թույլտվությամբ Վարթբուրգ ամրոցի պատերի մոտ անցկացրեցին իրենց փառատոնը՝ նվիրված Ռեֆորմացիայի սկզբի 300-ամյակին և Լայպցիգի մոտ «ժողովուրդների ճակատամարտի» քառամյա հոբելյանին։ Մոտ 500 մարդ էր հավաքվել։ Առաջին իսկ օրը առավել արմատական խմբերը խարույկ կազմակերպեց, որի վրա նրանք սկսեցին այրել «ոչ գերմանական» գրքերը, ներառյալ «Նապոլեոնի օրենսգրքի» տեքստերը և հին ռեժիմի բռնաճնշումները խորհրդանշող առարկաներ։ Ոստիկանությունը ձերբակալություններ է իրականացրել, սակայն ուսանողական կազմակերպությունները շարունակել են գաղտնի գոյություն ունենալ։

1819 թվականի օգոստոսի 23-ին արմատական ուսանողներից մեկը՝ Կառլ Լյուդվիգ Զանդը, Մանհայմում սպանեց Ռուսական կայսրության հայտնի գրող և դիտորդ, գերմանական ռոմանտիզմի հակառակորդ Ավգուստ ֆոն Կոցեբուին։ Թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ III-ը, որը հակված էր գերագնահատել արմատական տրամադրությունների ազդեցությունը, այն ժամանակ ազգայնական շարժման մեջ, որը շատ չափավոր էր իր նպատակների համար, ձեռնարկեց մի շարք վճռական միջոցառումներ։

Զանդը հրապարակավ գլխատվեց 1820 թվականի մայիսի 29-ին, և նրա հերոսական պահվածքը նրան վերածեց շարժման կուռքի։ Նրա պատվին 1859 թվականին հուշարձան է կանգնեցվել։

1830 թվականի հուլիսին Փարիզում հեղափոխություն տեղի ունեցավ, և «բուրժուական թագավոր» Լուի Ֆիլիպը Կառլի փոխարեն գահ բարձրացավ։ Այս իրադարձությունն արձագանքեց Գերմանիայում լիբերալ տրամադրությունների հետագա զարգացմանը և նրա հյուսիսային հողերում սահմանադրությունների ընդունմանը՝ հիմնվելով երկրի հարավում արդեն տեղի ունեցածի վրա։

Հրեաները գերմանական հասարակության մեջ 
1816 թվականին սեփական գործն ունեցած հրեաները կազմում էին Գերմանական կայսրության բնակչության մոտ 1,1%-ը։ 1871 թվականին այդ մասնաբաժինը գրեթե չի փոխվել՝ 1,2%։ Այս ընթացքում հրեական համայնքը նկատելիորեն շերտավորվել է։ Հրեական համայնքը, պետական պաշտոնյաների հետ միասին, փորձեր արեց այս զանգվածին ծանոթացնել գյուղատնտեսության մեջ աշխատանքի հետ, բայց ապարդյուն։ Ազդեցություն ունեցավ տարանջատման դարավոր պրակտիկան, որում առավել մատչելի մասնագիտությունները առևտուրն ու ֆինանսն էին։ Արդեն 1882 թվականին բանկային աշխատողների և բորսաների աշխատողների 20%-ը հրեաներ էին։ Մյուս կողմից, դարի վերջին փողոցային առևտրով զբաղվող հրեաների թիվը նվազեց մինչև 2%։

Բանակում ծառայելու անհնարինությունը, որը հնարավորություն էր տալիս բարձրանալ սոցիալական սանդուղքով, ստիպեց հրեա երիտասարդներին դիմել համալսարանական կրթություն ստանալու համար։ Զգալի թվով բժիշկներ, իրավաբաններ և ազատ մասնագիտությունների տեր անձինք նույնպես հրեաներ էին։ Բայց միայն 1859 թվականին նրանցից մեկը գրավեց Գյոթինգենի պրոֆեսորադասախոսական կազմը, իսկ մյուսը միայն 1860 թվականին դարձավ Համբուրգում հրեաների առաջին դատավորը։

Կենցաղային և վարչական հակասեմիտիզմը խոր արմատներ է գցել եվրոպական պատմության մեջ։ Այն ունի արտահայտման տարբեր ձևեր, այդ թվում՝ ամբողջ ազգի նկատմամբ անվստահության և կասկածանքի տեսքով, որը հիմնված է ձուլման գործընթացում հրեական համայնքների կողմից բնակչության շարունակական խառնուրդի կատեգորիկ մերժման վրա։ Հրեական բնակչության ուղղափառ ներկայացուցիչները արդարացիորեն վախենում էին ձուլումից, որը սպառնում էր Մովսեսի օրենքի հեղինակության անկմանը։ Նույն մտահոգությունները կիսում էին նաև ռաբբի հոգևորականները։ 19-րդ դարում հակակրանքի բոլոր դրսևորումներին ավելացավ նաև նախանձը այն հաջողությունների հանդեպ, որոնք հրեականությունը ցուցաբերում էր իրեն հասանելի դարձած ասպարեզներում։

Այնուամենայնիվ, հրեական մշակույթի ազդեցությունը գերմանական մշակույթի վրա և հակառակ ազդեցությունը, անշուշտ, բեղմնավոր էին կողմերից յուրաքանչյուրի համար։

Մաքսային միություն 

Գերմանիայի տարածքում ազատական վերափոխումներն առավել ինտենսիվորեն տեղի են ունեցել տնտեսության ոլորտում, որտեղ ի հայտ է եկել ընդհանուր գերմանական շուկայի ձևավորման միտում։ Այս ուղղությամբ գործում էր նաև բարձր մաքսավճարների համակարգ, որը որոշակիորեն պաշտպանում էր ֆեդերացիայի շրջանակներում արտադրված ապրանքները Անգլիայի մրցակցությունից։ Այս հարցում նախաձեռնողը Պրուսիան էր, որում 1818 թվականին վերացվեցին պրուսական նահանգների միջև նախկինում գոյություն ունեցող բոլոր մաքսատները, և Պրուսիան դարձավ ազատ առևտրի տարածք։ Ավստրիան դեմ էր առևտրի ազատության բուն գաղափարին, որը ֆեդերացիայի անդամների մեջ գտնում էր աճող թվով կողմնակիցներ։ 1834 թվականի հունվարի 1-ին ստեղծվեց գերմանական մաքսային միությունը (Zollverein), որի կազմում էին Բավարիան, Պրուսիան և ևս 16 գերմանական իշխանություն։ Արդյունքում պրուսական բյուրոկրատիայի վերահսկողության տակ է հայտնվել ֆեդերացիայի 18 անդամներից 25 միլիոն բնակչություն ունեցող տարածքը։ Պրուսական մետաղադրամը՝ թալերը, դարձավ Գերմանիայում օգտագործվող միակ մետաղադրամը։ Ավստրիան Մաքսային միության անդամ չի եղել։

1848 թվականի հեղափոխություն 
Դարի կեսերին Եվրոպայում սով սկսվեց։ Զանգվածային գործազրկությունը, սովը և աղքատությունը տարածեցին Գերմանիայի շատ հողեր։ 1845 թվականին հաջորդած բերքի մի շարք ձախողումներ սոված ապստամբություններ առաջացրին Բեռլինում, Վիեննայում, Շտուտգարտում և Ուլմում։ Վերին Սիլեզիայում գրանցվել է տիֆի ավելի քան 80,000 դեպք։ Մահացել է 18 000 հիվանդ։ Կարտոֆիլը, որն այդ ժամանակ դարձել էր Ժողովրդական սննդակարգի հիմնական ուտեստներից մեկը, դարձել էր անարժեք սննդի համար՝ իրեն պատուհասած հիվանդության պատճառով։ Սա 1847 թվականին Բեռլինում «Կարտոֆիլի ապստամբություն» առաջացրեց։ Արդյունաբերական աշխատողների իրական աշխատավարձը 1844-1847 թվականներին ընկել է 45%-ով։ Աղետալի իրավիճակը հաստատվել է լիբերալ բժշկական պրոֆեսոր, բժշկության և կենսաբանության մեջ բջջային տեսության ստեղծող Ռուդոլֆ ֆոն Վիրխովի լայնորեն տարածված զեկույցով։

Առավել ծանր իրավիճակում են հայտնվել Սիլեզիայի մի խումբ մանր ձեռներեցներ, որոնք ունեցել են 116 832 հնացած տեքստիլ արտադրություն։ Դրանցից միայն 2628-ն են մեքենայացվել։ Սիլեզյան ջուլհակները չկարողացան մրցել անգլիական ապրանքների հետ։ Այս ամենը հանգեցրեց ապստամբության։ Բանվորները ջարդել են գործարաններն ու գրասենյակները, այրել պարտքային գրքերը։ Մոտեցող բանակը երեք օրվա ընթացքում վերականգնել է կարգուկանոնը։

Լիբերալ արվեստի գործիչներ, ինչպիսիք են Հայնեն, Գերհարդտ Հաուպտմանը և Կետե Կոլվիցը, իրենց համակրանքն են հայտնել ապստամբների նկատմամբ՝ նրանց համարելով արդյունաբերական հեղափոխության անմեղ զոհեր։ Իրականում տեղի ունեցած իրադարձությունները Կարլ Մարքսի համար հիմք հանդիսացան նրա հայտնի ընդհանրացման համար, որը պարունակում էր այն պնդումը, որ բանվոր դասակարգի ապուպերացումը արդյունաբերական կապիտալիզմի անխուսափելի առանձնահատկությունն է։

1848 թվականից առաջ տնտեսության վիճակը սկսեց զգալիորեն բարելավվել, և ուրվագծվեց դրա արագացված վերելքը։ Սակայն 1848 թվականի փետրվարի 24-ին Փարիզում սկսվեցին բարիկադների մարտերը։ Լուի-Ֆիլիպ I թագավորը փախավ, և Ֆրանսիան կրկին դարձավ հանրապետություն։ Մարտին արմատականները հունգարացի ազգայնական Կոշուտի ղեկավարությամբ առաջ քաշեցին Հաբսբուրգների միապետության վերացման հարցը։ Սա արտացոլվեց գերմանական հողերում, իսկ Բադենի խորհրդարանում դրվեց ֆեդերացիան պետության վերածելու հարցը՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների օրինակով։

Հեղափոխական խմորումը, որը ներկայացնում էր տարբեր սոցիալական խմբերի հաճախ հակասական շահերը, ընդգրկեց երկիրը։ Բունդեսթագը 1848 թվականի մայիսի 9-ին եռագույն դրոշը ճանաչեց որպես պետական դրոշ։ Գերմանական շատ նահանգներում կառավարությունները փոխարինվեցին ավելի ազատական պետություններով։ Ավստրիայում Մետերնիխը ստիպված էր փախչել, իսկ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ը մարտի 18-ին հրաման արձակեց վերացնել գրաքննությունը և կարծիք հայտնեց Սահմանադրության ընդունման օգտին։ Ամբոխը լցրեց Բեռլինի ամրոցը և կարգուկանոն հաստատելու համար գեներալ Պրիթվիցը ստիպված եղավ զորքերին հրաման տալ ցրել ամբոխը։ Ի պատասխան՝ բարիկադներ առաջացան, և մարտերում զոհվեց 230 մարդ։ Այդ ժամանակ թագավորը մարտի 19-ին զորքերին հրամայեց լքել քաղաքը, անձամբ մասնակցեց բախումների զոհերի հուղարկավորությանը և եռագույն թևկապ կրելով՝ անցավ փողոցներով։ Նույն օրը նա հրապարակեց մի հայտարարություն, որը պարունակում էր մի արտահայտություն, որի իմաստը մնում էր անորոշ. «այսուհետ Պրուսիան մտնում է Գերմանիա»։

Ձևավորվեց չափավոր ազատական կառավարություն՝ բանկիր Ռուդոլֆ Կամպհաուզենի և արդյունաբերող Դեյվիդ Հանզեմանի գլխավորությամբ, որը վարում էր տնտեսական աճի և միապետության աջակցության դասընթաց։ Արմատական խմբավորումներն այն ժամանակ բավականին թույլ էին։ Արմատական Ֆրիդրիխ Հեկկերի՝ զինված ճանապարհով հանրապետություն հաստատելու փորձը բանակի կողմից առանց դժվարության դադարեցվեց։ Մյուս կողմից, աջակողմյան ընդդիմությունը՝ ի դեմս Բիսմարկի, արքայազն Վիլհելմի և Գերլախի, հայտնվեց մեկուսացման մեջ։

Մայիսի 18-ին Մայնի Ֆրանկֆուրտում հին սխեմայով ընտրված խորհրդարան էր հավաքվել 350 պատվիրակների մասնակցությամբ Սբ. Պողոս եկեղեցում։ Բունդեսթագը լուծարվեց, և Գերմանիան ստացավ նոր, լիովին իմպոտենտ կառավարություն, որը չուներ լիարժեք իշխանություն, չուներ փող, չուներ զինված ուժերի իշխանություն։ Գարնանը և ամռանը Պրուսիայում կարելի էր հաշվել պահպանողական ուղղվածության 50 ասոցիացիաներ, 300 լիբերալ սահմանադրական կազմակերպություններ և դեմոկրատների 250 խմբեր։ Բայց ամենակազմակերպված բազմությունը կաթոլիկներն էին, որոնք պահանջում էին, որ եկեղեցու իրավունքները գրանցվեն Սահմանադրության մեջ։ Հոկտեմբերին նրանք Մայնցում անցկացրեցին համագերմանական կաթոլիկ կոնգրեսը, որը դարձավ ամենաազդեցիկ արտախորհրդարանական կազմակերպությունը։

Այն ժամանակ Գերմանիայում դեռ քաղաքական կուսակցություններ չէին ձևավորվել, իսկ ինքնորոշվող խմբավորումների մասնակիցները հավաքվում էին գարեջրի բարերում և հյուրանոցներում, որոնց անունով էլ կոչվում էին խորհրդարանական խմբակցությունները։ Ինչպես նշել է Բիսմարկը, բազմաթիվ բանաձևեր են ընդունվել և քվեարկություններ են անցկացվել, բայց գրեթե ոչ մի արժեքավոր բան չի արտահայտվել։

Բայց լուրջ խնդիր էին ներկայացնում ազգայնական միտումները։ Իրենց իրավունքների երաշխավորումը պնդում էին լեհական հողերի, Հարավային Տիրոլի, Բոհեմիայի և Մորավիայի, ինչպես նաև Դանիայի պատվիրակները։ Դեկտեմբերին Ֆրիդրիխ Վիլհելմը լուծարեց Ազգային ժողովը և հռչակեց նոր Սահմանադրություն։

Ֆրանկֆուրտի խորհրդարանը պնդում էր, որ Ավստրիան ներառվի կայսրության մեջ, բայց առանց նրան պատկանող տարածքների, որոնք բնակեցված չէին գերմանացիներով, ինչը անընդունելի էր Ավստրիայի երիտասարդ կայսր Ֆրանց Ջոզեֆի համար, քանի որ դա նշանակում էր նրա կայսրության բաժանում։ Այնուհետև խորհրդարանը որոշեց թագ առաջարկել Ֆրիդրիխ-Վիլհելմ IV-ին, որը հրաժարվեց ընդունել «անօթևանների թագը»։ Նրա մերժումը վերջ դրեց Գերմանիայի միավորման հույսերին, Պրուսիան մերժեց խորհրդարանի լեգիտիմությունը և մայիսի 14-ին հետ կանչեց իր պատվիրակներին։

Այս որոշումը բողոքի ալիք բարձրացրեց, և նույնիսկ Պրուսիայում Լանդվերի ստորաբաժանումները դուրս եկան կանոնավոր բանակի դեմ։ Ձախ դարձած խորհրդարանական մեծամասնությունը որոշում կայացրեց տեղափոխվել Շտուտգարտ՝ այդպիսով դուրս գալով Ֆրանկֆուրտում տեղակայված ավստրիական և պրուսական զորքերի վերահսկողությունից։

Արքայազն Վիլհելմը (ապագա առաջին կայսրը) վճռականորեն հետապնդեց ապստամբների վատ զինված ջոկատները, ինչի համար նա ստացավ «քարտի իշխան» (Grapeshot Prince) մականունը. արդյունքում, այս տարիներին Գերմանիան լքեցին 1,1 միլիոն գերմանացիներ, որոնք հիմնականում արտագաղթեցին Ամերիկա։ Հեղափոխությունը պարտություն կրեց, քանի որ արմատականները չունեին հստակ արտահայտված դիրքորոշում և միասնական չէին։ Բացի այդ, պարզ դարձավ, որ Ավստրիան, որը պաշտպանում էր հակառուսական ելույթները, վերջնականապես կորցրեց գերմանական միությունում գերիշխող երկիր դառնալու հնարավորությունը։ Պրուսիայի պահպանողական շերտերը պահպանեցին իրենց դիրքերը պետության կառավարման և հատկապես բանակի մեջ։ Բուրժուազիան զիջեց իր քաղաքական հավակնությունները և ուշադրությունը կենտրոնացրեց արտադրության և ֆինանսական գործունեության վրա։ Արդյունքում, 1846-1873 թվականների միջև ընկած տարիները դարձան միջին խավի ձևավորման և նրա բարեկեցության էական աճի տարիներ։

«Երկաթի և արյան» դարաշրջան 

Օտտո ֆոն Բիսմարկը, Դանիայի, Ավստրիայի և Ֆրանսիայի հետ երկաթով և արյունով պատերազմներում, որը ստեղծեց Երկրորդ ռայխը (փոքրը՝ առանց Ավստրիայի), մեծապես բավարարեց գերմանացիներին մեկ երկրում միավորելու վաղուց գոյություն ունեցող անհրաժեշտությունը։ Դրանից հետո նրա խնդիրն էր վերացնել պատերազմի վտանգը երկու ճակատով, որը նա համարում էր ակնհայտորեն պարտվողական պետության համար։ Նա ելքը տեսնում էր գաղութներ ձեռք բերելուց հրաժարվելու մեջ, որոնք զգալիորեն կբարձրացնեին զինված հակամարտության վտանգը, երբ բախվեին գաղութային տերությունների, առաջին հերթին Անգլիայի շահերին։ Նա Անգլիայի հետ բարի հարաբերությունները համարել է Գերմանիայի անվտանգության գրավականը, ուստի բոլոր ջանքերն ուղղել է ներքին խնդիրների լուծմանը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Jürgen Müller. Deutscher Bund und deutsche Nation 1848—1866. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2005, ISBN 3-525-36064-9
 Jürgen Angelow. Der Deutsche Bund. Wiss. Buchgesellschaft, Darmstadt 2003, ISBN 3-534-15152-6

Արտաքին հղումներ 
 Wiener Schlussakte vom 15. Mai 1820
 Forschungsprojekt: Quellen zur Geschichte des Deutschen Bundes
 Der Deutsche Bund
 HGIS Germany
 Deutsche Bundesakte vom 8. Juni 1815
 Karte: Deutscher Bund
 Auszug aus Meyers Konversationslexikon

Գերմանիայի պատմություն
1815 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Եվրոպայի պատմական երկրներ
Գերմանական միություն
19-րդ դարը Գերմանիայում
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ