Վիկտիմիզացիա

Վիկտիմիզացիա (, ), անձի կամ անձանց խմբի հանցավոր ոտնձգության զոհ դառնալու գործընթաց կամ վերջնական արդյունք։ Վիկտիմիզացիան ուսումնասիրվում է վիկտիմոլոգիայի, քրեաբանության և հարակից այլ առարկաների շրջանակներում։

Պոզիտիվիստական, ինչպես նաև ներքին վիկտիմոլոգիայում ընդունված է տեսական դրույթ, ըստ որի հանցագործություններից տուժողներն ունեն որոշակի առանձնահատկություններ (անհատականության կամ վարքի առանձնահատկություններ), որոնք նպաստում են նրանց վնաս պատճառելուն։ Այս տեսական մոդելում վիկտիմիզացիայի հայեցակարգը օգտագործվում է զոհի այնպսի հոգեբանական առանձնահատկությունները նկարագրելու համար, ինչպիսիք են՝ իրենց իրավունքները պաշտպանելու անկարողությունը, հնազանդությունը, դյուրահավատությունը, անլրջությունը, պատասխանատվություն ստանձնելու դժկամությունը, չտարբերակված հաղորդասիրությունը, խոնարհությունը, ներշնչելիությունը և այլն. զոհի այս հատկությունները, որպես կանոն, չեն գիտակցվում և վտանգ են ներկայացնում որոշակի իրավիճակներում։

Արտասահմանյան վիկտիմոլոգիայում այս մոտեցումը սուր քննադատության է ենթարկվում և նշվում է «տուժողի պախարակում» տերմինով։ Ավելի ուշ վիկտիմոլոգիական տեսություններում վիկտիմիզացիան դիտվում է որպես գործընթաց, որը սկսվում է հանցագործության կատարման պահին։

Վիկտիմիզացիայի գործընթաց 
Վիկտիմիզացիան բարդ գործընթաց է, որը կարող է ներառել մի քանի քայլ։ Դրանցից առաջինը՝ առաջնային վիկտիմիզացիան ներառում է հանցագործի և զոհի փոխազդեցությունը հանցագործության կատարման գործընթացում, ինչպես նաև այդ փոխազդեցության կամ բուն հանցագործության հետևանքները։ Երկրորդ փուլը զոհի արձագանքն է հանցագործությանը, ներառյալ ինքնընկալման հնարավոր փոփոխությունները, ինչպես նաև այն պաշտոնական միջոցները, որոնցով զոհը կարող է արձագանքել հանցագործությանը։ Երրորդ փուլը զոհի հետագա փոխազդեցությունն է այլ մարդկանց, այդ թվում՝ իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների հետ, որոնց նա կարող է դիմել։ Եթե այս փոխազդեցությունը նույնպես բացասական ազդեցություն է ունենում զոհի վրա, ապա այն կոչվում է կրկնակի վիկտիմիզացիա։

Կրկնակի վիկտիմիզացիա 
Կրկնակի վիկտիմիզացիան լրացուցիչ վիկտիմիզացիա է, որը տեղի է ունենում առաջնային վիկտիմիզացիայից հետո։ Կրկնակի վիկտիմիզացիայի օրինակներ են տուժողին մեղադրելը, առողջապահության ոլորտի մասնագետների կամ այլ մասնագետների կողմից տուժողի նկատմամբ անպատշաճ վարքագիծը կամ հայտարարությունները, որոնց դիմում է զոհը, և այլ գործողություններ, որոնք խորացնում են զոհի տառապանքը։ Զոհերը կարող են կրկնակի վիկտիմիզացիայի ենթարկվել նաև իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից։ Բյուրոկրատական գործընթացների վրա ժամանակ և նյութական ռեսուրսներ կորցնելով՝ զոհերը հաճախ անտեսվում են դատական պրիստավների և դատական համակարգի այլ աշխատողների կողմից, չեն ստանում տեղեկատվություն իրենց գործի վերաբերյալ, օրինակ դատական ​​նիստերի հետաձգումը։ Արդյունքում, նրանց ապակողմնորոշումը և հուսահատությունը կարող են հանգեցնել ապատիայի և դատավարությանը մասնակցելուց հրաժարվելուն։

Զոհի խաղ 
Կա նաև զոհի դերի ինքնակամ ընդունում (ինքնավիկտիմիզացիա)՝ պայմանավորված տարբեր պատճառներով (հոգեկան խանգարումներ) կամ օգուտներով (ուշադրություն գրավելը, Մյունխհաուզենի համախտանիշը, պատասխանատվությունից խուսափելը, դաժանության արդարացումը, նպաստ ստանալը և այլն)։ Անբարեխիղճ զոհի խաղերը առանձնանում են, օրինակ, գործարքային վերլուծության մեջ, այնպիսի մանիպուլյատիվ խաղերում, ինչպիսիք են՝ «տեսեք, թե որքան եմ ես տանջվել» և «փայտե ոտքը», որտեղ անտեսվում են իրավիճակը բարելավելու սեփական հնարավորությունները։

Տես նաև 
 Ստոկհոլմի համախտանիշ
 Ձեռքբերովի անօգնականություն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Գրքեր
 
 

Տուժողի հոգեբանություն
Անհատականության տեսություններ