Վերներ Կրաուս

Վերներ Կրաուս (, ), գերմանացի դերասան, որը հայտնի է գերմանական էքսպրեսիոնիզմի դարաշրջանի ֆիլմերի դերերով։ Նկարահանվել է 134 ֆիլմում։

Կենսագրություն  
Վերներ Յոհաննես Կրաուսը ծնվել է 1884 թվականի հունիսի 23-ին՝ Կոբուրգին մոտ գտնվող Գեստունգսհաուզենում, փոստային պաշտոնյա Պաուլ Կրաուսի և նրա կնոջ՝ Կարոլինա Վուստի ընտանիքում։ Մեծացել է պապի՝ Գեստունգսհաուզենի քահանայի մոտ։ 1887 թվականին, նրա մահից հետո վերադարձել է Վրոցլավ՝ ծնողների մոտ։ 1891 թվականին Կրաուսի հորը տեղափոխել են Լայպցիգ, իսկ այնուհետև հեռացրել և որոշել են տեղափոխել հոգեբուժարան։ 1893 թվականին Կրաուսը մոր հետ միասին վերադարձել է Վրոցլավ։ 1898 թվականից, ընտանիքի ցանկությամբ սովորել է Վրոցլավի ավետարանական ուսուցչական ինստիտուտի նախապատրաստական բաժանմունքում։ 1901 թվականից Կրոյցբերգում մասնակցել է ուսուցչական դասընթացների։ 1902 թվականին Կրաուսին հեռացրել են ինստիտուտից՝ Վրոցլավի թատրոնի բեմում ստատիստ ելույթների պատճառով․ Կրաուսը որոշել է դառնալ դերասան և ելույթ է ունեցել շրջիկ թատերախմբերում և գավառական թատրոններում։ 1913 թվականին տեղափոխվել է Բեռլին, և ընդունվել Մաքս Ռայնհարդի թատրոնի թատերախումբ։ 1915 թվականին զորակոչվել է բանակ և Քիլում կադետի եռամսյա ծառայությունից հետո ազատվել է։

1916 թվականին Կրաուսը սկսել է կանոնավոր կերպով նկարահանվել կինոներում, քանի որ Ռայնհարդի մոտ հանդես է եկել փոքր դերերով։ Ռիչարդ Օսվալդի  «Գոֆֆմանի հեքիաթները» ֆիլմի առաջնելույթից հետո, որի վրա շատ է աշխատել, դրանք նախ և առաջ դետեկտիվներ էին, մելոդրամներ և, այսպես կոչված «լուսավորչական ֆիլմեր»։ Թատրոնում և կինոյում Կրաուսի կարիերայի վերելքը սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ «Դոկտոր Կալիգարիի կաբինետը» (Das Cabinet des dr. Caligari, 1919) ֆիլմում Կրաուսը Կոնրադ Ֆեյդտի հետ գիշերաշրջիկ Չեզարի դերում կարողացել է իր կատարողական ոճը տեղավորել էքսպրեսիոնիստական դեկորացիաների ներքո և դրանով իսկ պահպանել հավասարակշռությունը իրականության և երևակայության միջև։ Ժան Ռենուարը, ում մոտ Վերներ Կրաուսը Էմիլ Զոլի համանուն վեպի հիման վրա նկարահանված «Նանա» (1926) ֆիլմում խաղացել է Կոմս Մյուֆի դերը, իր հուշերում գրել է, որ նա ստիպել է նրան հասկանալ դերասանների նշանակությունը։ Ընդ որում, Կրաուսը ներողամտորեն է վերաբերվել նրա անփորձությանը որպես բեմադրիչ՝ լինելով «արդեն այն մարդը, որը կմնա, լավագույն դերասան, որը խաղում էր գերմաներեն»։

1923 թվականի նոյեմբերից մինչև 1924 թվականը հունիսը Կրաուսը եղել է Նյու Յորքում, որտեղ մասնակցել Մաքս Ռայնհարդի «Հրաշք» մնջախաղի բեմադրությանը։ Վերադառնալուց հետո Կրաուսն աշխատել է Պետական թատրոնում (1924-1926, 1931-1933), գերմանական թատրոնում (1926-1931) և Վիեննայի Բուրգեթատրում (1928-1929)։

1930-ական թվականների սկզբին գերմանական թատրոնում կատարել է իր ամենահաջողակ և սիրված դերերը՝ Վիլհելմ Ֆոգտը «Կեպենիկի Կապիտան»-ում և Մաթիաս Կլաուզենում «Արևից առաջ»-ում։

1933 թվականի հունվարից պետական թատրոնում պայմանագրի ավարտից հետո կրկին աշխատել է Վիեննայի Բուրգթատրոնում։ Նրա առաջին դերերից մեկը եղել է Նապոլեոնի դերը՝ Բենիտո Մուսոլինիի և Ջովակինո Ֆորցանոյի «Հարյուր օր» պիոսի հիման վրա ներկայացման մեջ։ 1933 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին «Մինչև մայրամուտը» պիեսով (անգլերեն), հյուրախաղերով հանդես է եկել Լոնդոնում։ 1934 թվականից ի վեր Կրաուսը, բացի Վիեննայում աշխատելուց, կրկին աշխատել է Բեռլինի պետական թատրոնի բեմում։ 1935 թվականին երկար շրջագայության է մեկնել դեպի Լատինական Ամերիկա։ 1937 թվականի ամռանը Զալցբուրգի փառատոնում վերջին անգամ աշխատել է Մաքս Ռայնհարդի հետ. նրա «Ֆաուստա» բեմադրությունում Կրաուսը մարմնավորել է Մեֆիստոյին։

Կրուսը հազվադեպ է հայտնվել ձայնային ֆիլմերում, մինչդեռ հիմնականում մասնակցել է «հատկապես արժեքավոր քաղաքական և հասարակական կապեր ունեցող ֆիլմերի նկարահանումներին», ինչպիսիք են՝ «Ռոբերտ Քոչը, մահվան հաղթողը» (Robert Koch, der Bekämpfer des Todes, 1939), «Հրաժարականը» (Entlassung, 1942) և «Պարացելս»-ը (Paracelsus, 1943):

«Հրեա Զյուս» («Jud Süß», 1940) հակասեմական ֆիլմում Կրաուսը կատարել է հրեաների հինգ տարբեր դերեր, որպեսզի, ռեժիսոր Ֆայտ Հարլանի խոսքով, ցույց տա, որ «այդ բոլոր տարբեր խառնվածքներն ու կերպարները ( ... ), ի վերջո, ունեն մեկ արմատ» (Der Film, 20.01.1940):

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Կրաուսին գտել են Զալցկամերգուտի Մոնդսե քաղաքում գտնվող իր տանը։ 1946 թվականի օգոստոսին նրան աքսորում են Ավստրիայից, և նա բնակություն է հաստատում Շտուտգարտում։ 1948 թվականի մայիսին, քաղաքացիական դատավարության երրորդ դատաքննության ընթացքում, նրան դասել են մի խումբ մարդկանց՝ «չնչին արատավորների մակարդակին» շարքին և դատապարտել են վճարել դատական  ծախսեր 5000 մարկի չափով - «Զյուս հրեան» կինոնկարին մասնակցելուց բացի, նա մեղադրվում էր նաև 1943 թվականին Բուրգ թատրոնի «Վենետիկի վաճառական» բեմադրությանը Շեյլոքին որպես «հակասեմական ծաղրանկար» նկարագրելու համար։

Կրաուսը վերադառնում է Վիեննա, ստանում ավստրիական քաղաքացիություն և աշխատում Բուրգ թատրոնում։ 1958 թվականի հոկտեմբերի 23-ին «Արքա Լիր» ներկայացման ժամանակ նա ուշագնաց է եղել։ Մահացել է Վիեննայում 1959 թվականի հոկտեմբերի 20-ին շարունակական հիվանդությունից։

Ընտրված ֆիլմագրություն 
 1917 — Չինաստանի նազելի արքայադուստրը / Die schöne Prinzessin von China - Կայզեր
 1919 — Մազեպա, Ուկրաինայի ազգային հերոսը / Mazeppa, der Volksheld der Ukraine - Իվան Մազեպա
 1920 — Բժիշկ Կալիգարիի աշխատասենյակը / Das Cabinet des Dr. Caligari - Կալիգարի
 1921 — Կարամազով եղբայրներ / Die Brüder Karamasoff - Սմերյադկով
 1921 — Դանթոն - Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռ
 1921 — Լեդի Գամիլթոն - Լոր Ուիլյամ Գամիլթոն
 1922 — Օթելլո - Յագո
 1922—1923 - Ֆրիդրիխ 1 արքա / Fridericus Rex — 1 - Գրաֆ Կաունից
 1923 — Վենետիկի վաճառական / Der Kaufmann von Venedig - Շեյլոք
 1923 — Հիսուս Նազարեթցի, Հրեաների Թագավոր / I.N.R.I. — Պիղատոս Պոնտացի
 1925 — Տարթյուֆ / Herr Tartüff - Օրգոն
 1926 — Պրահայի ուսանող - Սկապինելի
 1929 — Նապոլեոնը սբ․ Ելենա կղզում / Napoleon auf St. Helena - Նապոլեոն Բոնապարտ
 1935 — Hundert Tage - Նապոլեոն
 1939 — Ռոբերտ Կոխ, մահին հաղթողը / Robert Koch, der Bekämpfer des Todes - Ռուդոլֆ Վիրխով
 1940 — Զյուս հրեան / Jud Süß - հրեացի քահանա Լոև, քարտուղար Լևի, Իսահակ Շեխթեր, Ալթ
 1942 — Կղբենու մուշտակ / Der Biberpelz - Վերգան
 1943 — Պարացելս - Պարացելս
 1955 — Առանց հայրենիքի որդին / Sohn ohne Heimat - Վիլհելմ Հարթման

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 

Գերմանացի դերասաններ
Համր կինոյի դերասաններ
Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Թատրոնի դերասաններ