Ջենիֆեր Դուդնա

Ջենիֆեր Էնն Դուդնա (, ), ամերիկացի կենսաքիմիկոս և գենետիկ, գենոմիկայի հետազոտող, «CRISPR-Cas9» գենոմի փոփոխման տեխնոլոգիայի ստեղծողներից մեկը։ Աշխատությունները հիմնականում նվիրված են կառուցվածքային կենսաբանության և կենսաքիմիայի ոլորտներում։ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (2020, Էմանուել Շարպանտիեի հետ համատեղ)՝ գենոմի փոփոխման մեթոդի մշակման համար։

Հայտնի է դարձել որպես ՌՆԹ-ինտերֆերենցիայի հետազոտող և «CRISPR» գենոմի փոփոխման տեխնիկայի հայտնաբերիչ։ 2012 թվականին Դուդնան և Էմանուել Շարպանտիեն դարձել են առաջիններն, ովքեր առաջարկել են, որ «CRISPR/Cas9» մեխանիզմը կարող է օգտագործվել գեների ծրագրավորված խմբագրման համար, ինչը գնահատվում է որպես կենսաբանության պատմության մեջ ամենանշանակալի հայտնագործություններից մեկը։

Փիլիսոփայության դոկտոր (1989), Բերքլիի կալիֆոռնյան համալսարանի պրոֆեսոր, Հովարդ Հյուզի բժշկական ինտիտուտի հետազոտող (1997 թվականից), ԱՄՆ գիտությունների (2002) և բժշկական (2010) ակադեմիաների անդամ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանցի անդամ (2016)։

Կենսագրություն 
Երբ նա յոթ տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվել է Հավայան կղզիներ, որտեղ նրա հայրն սկսել է անգլերեն գրականություն դասավանդել Հավայան համալսարանում, իսկ մայրը՝ տեղական քոլեջում։

Կապուտաչյա Ջենիֆերն իրեն օտար էր զգում այնտեղի երեխաների մեծ մասի շրջանում, որոնք ունեին պոլինեզիական և ասիական ծագում, և հաճախ «փախչում» էր գրքեր կարդալու, կամ էլ ուսումնասիրում էր կղզու կտրատված հրաբխային լանդշաֆտը, լողափերը և փարթամ բուսականությունը։

Ավարտել է Պոմոնական քոլեջը (քիմիայի բակալավր, 1985)։ 1989 թվականին ստացել է կենսաքիմիայի գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան Հարվարդի բժշկական դպրոցում՝ Ջեք Շոստակի ղեկավարությամբ, որը հետագայում արժանացել է 2009 թվականի Նոբելյան մրցանակի։ Նրա դոկտորական ուսումնասիրությունները վերաբերում են ՌՆԹ-ին։

2002 թվականից աշխատում է Բերքլիի կալիֆոռնյան համալսարանում, որտեղ այժմ քիմիայի և մոլեկուլային ու բջջային կենսաբանության պրոֆեսոր է։

Արվեստի և գիտության ամերիկյան ակադեմիայի անդամ է (2003), «National Academy of Inventors»-ի (2014) և Քաղցկեղի հետազոտությունների ամերիկյան ասոցիացիայի ակադեմիայի (AACR Academy, 2017) գործող անդամ է (ֆելոու)։

Ավելի քան 200 գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Ամուսինը՝ Ջեյմի Քեյթը, Բերքլիի կալիֆոռնյան համալսարանի պրոֆեսոր է։ Որդին՝ Էնդրյու Դուդնա-Քեյթը (ծնված 2002 թվականին), «հետաքրքրված է համակարգիչներով և մաթեմատիկայով»։

Մրցանակներ և պարգևներ 

 1996՝ Beckman Young Investigators Award
 1999՝ Ուիլյամ Բեյքերի մրցանակ՝ հետազոտության մեջ նախաձեռնությունների համար
 2000՝ Ալան Ուոթերմանի մրցանակ
 2001՝ Eli Lilly Award in Biological Chemistry
 2013՝ Mildred Cohn Award in Biological Chemistry, ASBMB (առաջին մրցանակակիր)
 2014՝ Փոլ Յանսենի մրցանակ՝ կենսաբժշկական հետազոտության համար
 2014՝ Lurie Prize in Biomedical Sciences
 2014՝ Gabbay Award
 2015՝ Բժշկության ոլորտում առաջնամուտի մրցանակ
 2015՝ Գրուբերի մրցանակ
 2015՝  Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ
 2015՝ Մեսրիի մրցանակ
 2015՝ Քիմիայի Thomson Reuters Citation Laureate մրցանակ
 2015՝ Ընդգրկվել է «Time 100» ցանկում
 2016՝ Լ՛որեալ-ՅՈՒՆԵՍԿՕ
 2016՝ Փաուլ Էրլիխի և Լյուդվիգ Դարմշտադտերի մրցանակ
 2016՝ Գայրդների միջազգային մրցանակ
 2016՝ Ուորեն Ալփերթի հիմնադրամի մրցանակ
 2016՝ Հեյնեկենի մրցանակ
 2016՝ Դիքսոնի մրցանակ (բժշկություն)
 2016՝ Թանի մրցանակ
 2016՝ «Նակասոնեի մրցանակ՝ HFSP» (Էմանուել Շարպանտիեի հետ համատեղ)
 2016՝ BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award
 2016՝ Ֆիլադելֆիայի Ջոն Սքոթի մեդալ
 2016՝ Kavli Lecturer, CSSP
 2017՝ Ճապոնիայի մրցանակ
 2017՝ Ֆ․ Ա․ Քոթոնի մեդալ
 2017՝ Օլբանիի բժշկական կենտրոնի մրցանակ
 2017՝ Դիքսոնի մրցանակ (գիտություն)
 2017՝ «Carl Sagan Prize for Science Popularization»
 2018՝ Լոնդոնի թագավորական ընկերության Քրունիանական լեկցիա
 2018՝ Քիմիական գիտությունների գծով ԱՄՆ ԳԱԱ մրցանակ
 2018՝ Fiat Lux Faculty Award, Cal Alumni Association
 2018՝ Քավլիի հիմնադրամի համանուն մրցանակ (Էմանուել Շարպանտիեի և Վիրգինյուս Շիկշնիսի հետ համատեղ)
 2018՝ Pearl Meister Greengard Prize, Ռոքֆելլերի համալսարան
 2018՝ Lila Gruber Memorial Cancer Research Award, Մաշկաբանության ամերիկյան ակադեմիա
 2018՝ Քաղցկեղի ամերիկյան հասարակության Պատվո մեդալ
 2018՝ Հարվիի մրցանակ
 2019՝ Lui Che Woo Prize
 2019՝ Նիրենբերգի մրցանակ, «Scripps Institution of Oceanography»
 2020՝ բժշկության ոլորտում Վոլֆի մրցանակ
 2020՝ Գուգենհայմի կրթաթոշակ
 2020՝ Vanderbilt Prize in Biomedical Science
 2020՝ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ

Եյլի (2016) և Հոնկոնգի (2017) համալսարանների պատվավոր դոկտոր է։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Դուդնան «What is Biotechnology» կայքում

ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ամերիկացի քիմիկոսներ
Ամերիկացի կին գիտնականներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Ամերիկացի մանկավարժներ
Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ամերիկացի կենսաքիմիկոսներ