Եվրասիական տնտեսական միության ընդլայնում

Եվրասիական տնտեսական միության ապագա ընդլայնումը տեսականորեն բաց է հետխորհրդային ցանկացած պետության և պոտենցիալ Եվրոպայի կամ Ասիայի ցանկացած երկրի համար։ Միանալու համար պետությունը պետք է կատարի որոշակի տնտեսական և քաղաքական պահանջներ։ Միության ընդլայնումը նաև կախված է գործող բոլոր անդամների համաձայնությունից և ԵԱՏՄ գործող օրենքների թեկնածուի ընդունումից և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի ավելի վաղ ընդունած որոշումների իրագործումից։ Եվրասիական տնտեսական միության ընդլայնման ներկայիս օրակարգն առաջին հերթին ուղղված է Տաջիկստանին։ Մինչդեռ Մոլդովան դիտորդի կարգավիճակ է ստացել 2017 թվականի ապրիլին։

ԵԱՏՄ մասնակիցների կազմը 2017 թվականի ապրիլի դրությամբ 
Միավորման լիիրավ անդամներ
  (2015 թվականի հունվարի 1-ից)
  (2015 թվականի հունվարի 1-ից)
  (2015 թվականի հունվարի 1-ից)
  (2015 թվականի հունվարի 2-ից)
  (2015 թվականի օգոստոսի 12-ից)

Պոտենցիալ թեկնածուներ 
Մաքսային միության հիմնադիր պետությունների պաշտոնատար անձինք բազմիցս հայտարարել են, որ այդ կազմակերպությունը դիտարկում են որպես բաց այլ երկրների, առաջին հերթին Եվրասիական տնտեսական ընկերակցության (ԵվրԱզԷՍ) և ԱՊՀ-ի անդամ երկրների անդամակցության համար։

Մաքսային միությանն անդամակցելու մասին հայտարարած երկրներ 

 
 

2010 թվականի հուլիսին նախագահ Ռահմոնը հայտարարել է. «Ինչ վերաբերում է Մաքսային միությանը Տաջիկստանի անդամակցությանը, ապա մենք դրանով շատ լուրջ ենք զբաղվում»։ Սակայն 2012 թվականի հուլիսի դրությամբ Մաքսային միությանը Տաջիկստանի անդամակցության շուրջ բանակցություններն այդպես էլ չեն սկսվել «Մենք ուսումնասիրում ենք, թե այդ միացումը որքանով կարող է մեզ համար շահավետ լինել։ Եթե Ղրղզստանը միանա, մենք ավելի վստահ կլինենք միությանն անդամակցելու հիմնավորվածության հարցում»,- 2012 թվականի մայիսի 18-ին հայտարարել Է Տաջիկստանի արտաքին գործերի նախարար Համրոխոն Զարիֆին։

2019 թվականի կեսերին Տաջիկստանի նախագահին կից Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնը 70 էջանոց փաստաթուղթ է մշակել, որը ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու դեպքում դիտարկում է միգրացիոն, տնտեսական, քաղաքական և աշխարհաքաղաքական ասպեկտներում հնարավոր փոփոխությունները։

 

2016 թվականի օգոստոսին ՌԴ-ում Թունիսի դեսպան Ալի Գուտալին հայտարարել էր. «մենք կցանկանայինք նաև անդամակցել ԵՏՄ-ին, որպեսզի նման տնտեսական գոտիներ ստեղծեինք այդ միավորման և Թունիսի միջև, ինչը թույլ կտար մեզ արտահանել մեր արտադրանքը և, համապատասխանաբար, ներմուծել ռուսական արտադրանքը։ Մենք պայմանավորվածություն ձեռք բերեցինք այս հարցի շուրջ վերջին ժամանակներս, և դա շատ կարևոր էր, քանի որ Ռուսաստանը, ինչպես գիտեք, դիմել է հակազդեցությունների և արգելել գյուղատնտեսական և այլ արտադրանքի ներկրումը»։

Աջակցություն Մաքսային միությանը այլ երկրներում 

 

2009 թվականին եվրոպամետ կուսակցությունների իշխանության գալուց հետո Մաքսային միությանն անդամակցելու Մոլդովայի հնարավորությունն անիրագործելի դարձավ։ Եվրոպամետ կուսակցությունները մի քանի անգամ միավորվել են դաշինքների համար Եվրոպական ինտեգրման (AE, AE2, AE3). Եվրոպամետ դաշինքների բոլոր ջանքերն ուղղված էին ԵՄ-ին Մոլդովայի անդամակցությանը։ Նախկին վարչապետ Վլադ Ֆիլատի ձերբակալությունից և կոռուպցիայի մեջ մեղադրվելուց հետո ձևավորվել է նոր իշխող մեծամասնություն, որը շարունակել է երկրի եվրոպական ուղին։

2012 թվականի մայիսին իշխող խորհրդարանական մեծամասնությունը դեմ է Մաքսային միությանը միանալուն։ Միացմանը սատարում են Մոլդովայի Հանրապետության խոշորագույն ընդդիմադիր Սոցիալիստական կուսակցությունը, արտախորհրդարանական Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը։ Վերջինս փորձել է նախաձեռնել Մաքսային միությանը Մոլդովայի անդամակցության վերաբերյալ Ազգային հանրաքվե, սակայն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը և նախկին նախագահ Նիկոլաե Տիմոֆտին մերժել են հանրաքվե կազմակերպելու առաջարկը։

2016 թվականի նոյեմբերի 13-ին նախագահական ընտրություններում հաղթանակ է տարել սոցիալիստների կուսակցության առաջնորդ Իգոր Դոդոնը, որը կողմնակից է ԵՏՄ-ին երկրի անդամակցությանը։ 2017 թվականի հունվարի 18-ին Դոդոնը հայտարարել էր խորհրդարանական ընտրություններից հետո ԵՄ-ի հետ ասոցացման պայմանագրի հնարավոր չեղարկման մասին։

2017 թվականի հունվարի 17-ին Մոլդովայի նախագահ Իգոր Դոդոնը հայտարարել էր Եվրասիական տնտեսական միությունում դիտորդ դառնալու Մոլդովայի մտադրության մասին։

2017 թվականի ապրիլի 3-ին Քիշնևում ստորագրվեց ԵԱՏՄ-ի հետ Մոլդովայի համագործակցության մասին հուշագիր։ Հուշագիրը ստորագրել են Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահ Տիգրան Սարգսյանը, իսկ Մոլդովական կողմից՝ Իգոր Դոդոնը։ Ապրիլի 14-ին տեղի է ունեցել Եվրասիական տնտեսական միության գագաթնաժողովը, որտեղ որոշում է կայացվել Մոլդովային կազմակերպությունում դիտորդի կարգավիճակ տրամադրելու մասին։

Գործող համաձայնագրեր 

 

Սերբիայի Հանրապետության և Ռուսաստանի միջև երկկողմ հարաբերություններում ազատ առևտրի ռեժիմը գործում է 2000 թվականից։ Բելառուսի հետ ազատ առևտրի մասին համաձայնագիրը ստորագրվել է 2009 թվականի մարտի 31-ին։ Մաքսային միության երկրների արտաքին առևտրային ռեժիմների միասնականացման նպատակով Ղազախստանը Սերբիայի հետ նմանատիպ համաձայնագիր է կնքել 2010 թվականի հոկտեմբերի 7-ին (ժամանակավորապես կիրառվել է 2011 թվականի հունվարի 1-ից, վավերացվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին), իսկ Բելառուսը և Ռուսաստանը Սերբիայի հետ ստորագրել են գոյություն ունեցող համաձայնագրերում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին արձանագրությունները (արձանագրությունները ժամանակավորապես կիրառվում են, սակայն չեն վավերացվել 2012 թվականի հուլիսի 30-ի դրությամբ):

  

ԱՊՀ-ի ազատ առևտրի գոտու մասին պայմանագիրը ստորագրվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ԱՊՀ-ի մասնակից երկրների կառավարությունների ղեկավարների կողմից, բացի Ադրբեջանից, Թուրքմենստանից և Ուզբեկստանից, որոնք բազմիցս հայտարարել են Մաքսային միությանն անդամակցելու ցանկության մասին։ Պայմանագիրն ուժի մեջ է մտել 2012 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Բելառուսի, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև՝ այն առաջին երեք երկրների հարաբերություններում, որոնք կատարել են դրա վավերացումը։ Պայմանագիրը ստորագրած մյուս հինգ երկրներում 2012 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ շարունակվում է ներպետական ընթացակարգերի կատարումը։

 

2012 թվականի վերջին 2013 թվականի սկզբին Ռուսաստանն ակտիվորեն առաջարկում էր Ուկրաինային միանալ ՄՄ-ին և դառնալ նրա լիիրավ անդամ՝ պատճառաբանելով դա տնտեսական շահի և նպատակահարմարության նկատառումներով՝ այն շահերով, որոնք Ուկրաինան կստանա, մասնավորապես, ռուսական էներգակիրների մատակարարումից ավելի ցածր գներով։ Ընդ որում, սակայն, բոլորովին հաշվի չի առնվել քաղաքական բաղադրիչը՝ Ուկրաինական էլիտաների կոնսենսուսը ԵՄ-ի հետ ինտեգրվելու անհրաժեշտության մասին, ինչպես նաև ուկրաինացի քաղաքական գործիչների (ներառյալ Վիկտոր Յանուկովիչի) պարտավորությունները ԵՄ-ի նկատմամբ։ Արդյունքում Ուկրաինան մերժեց Ռուսաստանի բոլոր առաջարկները ինտեգրման վերաբերյալ, և գործը հանգեց Ուկրաինայի զուտ խորհրդանշական մասնակցությանը։ Յանուկովիչը հայտարարել է, որ Ուկրաինայի համար առաջնահերթությունը ԵՄ-ին ինտեգրումն է, իսկ ՄՄ-ի հետ նա անհրաժեշտ է համարում համագործակցություն կառուցել «3+1 ձևաչափով»՝ ոլորտային մակարդակով։ Սակայն Ռուսաստանի վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևը հայտարարել է, որ «3+1» համագործակցությունն անթույլատրելի է։ Հետագայում Ուկրաինայի նոր իշխանությունները Եվրոմայդանից հետո նույնպես հրաժարվեցին քննարկել ՄՄ-ին անդամակցելու հարցը՝ ամբողջությամբ կենտրոնանալով Եվրոպական միությանը ինտեգրվելու վրա։

Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետական կրթություն 

  (մասամբ ճանաչված պետություն)
 Հայտարարվել է անդամակցության մտադրության մասին՝ 2010 թվականի փետրվարի 16-ին
  (մասամբ ճանաչված պետություն)
 Հայտարարվել է անդամակցության մտադրության մասին՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 15-ին
  (չճանաչված պետություն)
 Հայտարարվել է անդամակցության մտադրության մասին՝ 2014 թվականին
  (չճանաչված պետություն)
 Հայտարարվել է անդամակցության մտադրության մասին՝ 2014 թվականին

Ծանոթագրություններ 

Միջկառավարական կազմակերպությունների ընդարձակում
Եվրասիական տնտեսական միություն