Իտալիայի լեզուներ

Իտալիայում իտալերենի և նրա տարածաշրջանային տարատեսակների հետ մեկտեղ տարածված է նաև ուրիշ արտահայտություններ՝ մի շարք ռոմանական բարբառներ, դիտարկվող առանձին լեզուներ, ինչպես նաև փոքրամասնությունների լեզուներ, չի վերաբերում ռոմանական խմբին։ Ընդ որում, «իտալական բարբառներ» անվանումը վերաբերում է ոճական արտահայտություններին, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ չեն պատկանում իտալա–ռոմանական խմբին։

Ռոմանական խումբ

Իտալերեն լեզվի բարբառներ

Հյուսիսային 

Հյուսիսային բարբառները սովորաբար պարունակում են ոճական արտահայտություններ, տարածված է հյուսիսային Լա Սպեցիա–Ռիմինի ուղղությամբ։ Պատմական զարգացման իր կառուցվածքով և առանձնահատկություններով նրանք մոտ են գալլո-ռոմանական լեզուներին և հաճախ կոչվում են գալլո-իտալական։ Այդ բարբառներից շատերը հաճախ դիտարկվում են որպես առանձին լեզուներ։

Լոմբարդական լեզու (արևմտյան և արևելյան լոմբարտական)
Պիեդմոնտեսե
Վենետիկյան
Վենետիկյան բարբառ (այն հիմնականում գրել է Կառլո Գոլդոնիին և այս խմբում հատուկ տեղ զբաղեցնում է)
Էմիլիան-ռոմանական (երբեմն համարվում է առանձին)
Բոլոնի բարբառ (bulgnais)
Լիգուրիան

Կենտրոնական 
Տունկանական բարբառ (որի հիման վրա ստեղծվել է գրական իտալերեն լեզու)
Հատուկ տեղ այստեղ զբաղեցնում է Ֆլորենցիայի խոսքը

Հարավային

Հարավ-կենտրոնական 
Ի․ Ի․ Չելիշևըն այս գոտին բաժանում է երկու ենթաբաժինների՝
 
Հյուսիս-արևմտյան ենթաբաժին (Ումբրիայի հյուսիս, ներառյալ Պերուջան, Մարկեի կենտրոնը, Լացիոյի հյուսիս-արևմուտք), զգալիորեն ենթարկվում է տունկանականի և ռոմանականի ազդեցությանը)
Հարավ-արևելյան ենթաբաժին, որն ըստ էության «կենտրոնական» տեսակն է։
Պիցենական խոսք (Մարկեի կենտրոն)
Սաբինական խոսք (Ռիետի)
Ռոմանական բարբառ, զգալիորեն ենթարկվել է տուսկան բարբառի և գրական լեզվի ազդեցությանը

Բուն հարավային 
Աբրուցցո բարբառ (բաժանվում է արևելյան և արևմտյան)
Մոլիզե բարբառ
Կամպանական
Նեապոլիտյան բարբառ
Ապուլիան
Լուկանյան
Հյուսիս-արևմտյան լուկանյան
Հյուսիս-արևելյան լուկանյան
Կենտրոնական լուկանյան
Հյուսիս-կալաբրիան
Լաուզբերգի գոտին (մի խումբ հնադարյան բարբառներ, մոտակա սարդիական լեզու)

Հեռավոր հարավային բարբառներ 
Սալենտինյան
հարավկալաբրիան
Սիցիլյան
Արևմտյան
Կենտրոնական
Արևելյան 
Ումբրիա կղզու բարբառներ, Պանտելլերիա և այլն

Այլ ռոմանական լեզուներ

Ռետորոմանյան լեզուներ  
Այս խմբի տեղաբաշխումը հակասական է։ Տարբեր գիտնականներ վերագրում են այս արտահայտությունները իտալո—ռոմանական կամ գալլո–ռոմանական խմբերին կամ ռոմանական խմբերի շրջանակներում դրանց համար առանձնացվել է ենթախումբ։ Կա նաև կարծիք, որ նրանք չեն ձևավորում հատուկ միասնություն, բայց պահպանում են մի շարք հնաոճ հատկություններ, ինչը հաճախ բնորոշ է ծայրամասային բարբառներին։

Ֆրիուլիերեն
Լադինական լեզու

Գալլո–ռոմանական լեզու 
Ֆրանսերեն (Վալլե Դ'Աոստաում)
Ֆրանկո–Պրովանսալական լեզու(Վալլե Դ'Աոստայում և Պիեմոնտի որոշ հովիտներում)
Օքսիտաներեն

Իբերո–ռոմանական լեզու 
Կատալաներեն (Սարդինիայի Ալգերո քաղաքում)

Այլ ռոմանական լեզուներ 
Սարդինյան լեզու
Կենտրոնական բարբառ
Նուորական
Լոգուդորական
Հարավային բարբառ
Կամպիդանական 
Հյուսիսային բարբառ (ըստ մեկ այլ դասակարգման վերաբերվում կորսիկանական լեզվին)
Սասսարական
Գալլուրական 
Եվրո–իտալական լեզու

Այլ հնդեվրոպական լեզուներ

Գերմաներեն 
Գերմաներեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
Սուդտիրոլերեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
Ցիմբրերեն

Սլավոներեն  
Իտալիայում տարածված է մի շարք սլավոնական բարբառներ։ Կան դրանց մշակման փորձեր որպես գրական միկրոլեզուներ։

Ռեսիան միկրոլեզու 
Մոլիզ-խորվատական միկրոլեզու

Այլ լեզուներ 
Գրիկո (իտալո-ռումեներեն)՝ արտահայտություններ, որոնք Մեծ Հունաստանի հնագույն բարբառների շարունակությունն են, կապված հին հունական լեզվի *դորիական մասնաճյուղի հետ։
Սալենտինական բարբառ
Կալիմբրիական բարբառ
Ալբաներեն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Пенни Дж. Языки Италии // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. Под ред. Дж. Бордмэна и др. Пер. с англ. А. В. Зайкова. М., 2011. С. 852—874. — ISBN 978-5-86218-496-9

Իտալիայի լեզուներ