Սարայ Բերկե

Սարայ Բերկե (Սարայ ալ-Ջեդիդ), միջնադարյան քաղաք, 14-րդ դարի սկզբից՝ Ոսկե հորդայի մայրաքաղաք։

Պատմություն 
Ըստ Ալեքսանդր Յակուբովսկու, Սարայ Բերկեն հիմնադրել է Ոսկե հորդայի տիրակալ Բերկեն (շուրջ 1260 թվական)), և Ուզբեկ-խանի օրոք պետության մայրաքաղաքն այնտեղ է տեղափոխվել Սարայ Բաթու քաղաքից, և քաղաքը հայտնի դարձավ Սարայ Ալ-Ջեդիդ (Նոր Սարայ) անունով։

Սարայ Բերկեի (Սարայ ալ-Ջեդիդ) զարգացման գագաթնակետը թվագրվում է 14-րդ դարի առաջին կեսով։ 1361 թվականից հետո՝ «Մեծ զեմյատնյայի» ժամանակաշրջանում, քաղաքը ձեռքից ձեռք է անցել տարբեր հարձակվողների կողմից, որոնք հավակնում էին խանի գահին, իսկ 1395-ին այն քանդվել է Լենկթեմուրի կողմից Թոքթամըշի հետ պատերազմի ժամանակ։

1402-ին Սարայ ալ-Ջեդիդը վերականգնվեց, բայց այլևս չկարողացավ հասնել իր նախկին շքեղությանն ու փայլին։

Մոտ 1469 թվականին քաղաք է այցելել Աֆանասի Նիկիտինը, որն այն նշել է իր «Ճանապարհորդություն երեք ծովերից այն կողմ» ճանապարհորդական գրառումներում։

1471 թվականին Սարայ Բերկեն գրավեցին և թալանեցին Վյատկայի ուշկույնիկները (նովգորոդյան ծովահենները)։

Քաղաքը վերջնականապես ավերվեց 1480-ին իշխան Վասիլի Նոզդրովատի-Զվենգորոդսկիի ավերելուց և նրան հաջորդած Ղրիմի խան Մենգլլի Գերայի կողմից 1502 թվականին նվաճելուց հետո։

Վադիմ Եգորովը, Յակուբովսկու տեսակետը համարելով անապացույց, նշում է, որ հնագիտական տվյալները և գրավոր աղբյուրները վկայում են Սարայ Ալ-Ջեդիդի հիմնադրման ավելի ուշ շրջանի մասին՝ 1330-ական թվականներին։ Ըստ Իբն Արաբշահի, քաղաքը գոյություն է ունեցել  63 տարի, ուստի այն հիմնադրվել է 1332 թվականին։

Իբն Բատուտան, որը Ոսկե հորդա է այցելել 1334  թվականին, Սարայ Բերկե անվանումը կապում է Բաթուի հիմնադրած քաղաքի հետ։ Եգորովը ենթադրում է, որ Սարայ Բերկեն Սարայ Բաթուի այլ անունն է։

Գտնվելու վայր 
Համաձայն վարկածներց մեկի՝ Սարայ Բերկեն տեղակայված էր  Ախտուբայի ձախ ափին,Վոլգայի թև, ժամանակակից Վոլգոգրադի մարզի Լենինսկի շրջանի Ցարև գյուղի մոտ, բայց կա վարկած, որ Ցարևյան քաղաքատեղը Գյուլիստան քաղաքի ավերակներն է և կապված չէ Սարայ Ալ-Ջեդիդի հետ։

Ըստ Ա. Վ. Պաչկալովի հետազոտության, որը կատարվել է XXI դարի սկզբին, Սարայ Բերկեն Սելիտրեննոյե քաղաքատեղն է Աստրախանի մարզի Խարաբալինսկի շրջանի Սելիտրեննոյե գյուղի մոտակայքում, քանի որ քաղաքատեղում բացակայում են 13-14-րդ դարերի մետաղադրամների գտածոները։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 

Ոսկե Հորդա
Նախկին մայրաքաղաքներ
Անհետացած քաղաքներ
Ռուսաստանի պատմություն
Մոնղոլական կայսրություն