Դանիել (ֆիլմ)

Դանիել, բրիտանահայ գրող և ռեժիսոր Կարո Բերբերյանի կարճամետրաժ արտ հաուս ֆիլմ, որը արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։ Ֆիլմը պատմում է հայ գրող Դանիել Վարուժանի կյանքի վերջին ամիսների՝ մինչև Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նրա մահվան պատմությունը 31 տարեկանում՝ որդու ծննդյան օրը։ Ֆիլմը առաջինն է, որտեղ պատմվում է Հայաստանի խոշորագույն բանաստեղծներից մեկի մասին, որը ունի նաև միջազգային համբավ։ Ֆիլմը նկարահանված է լրագրող Արամ Անտոնյանի հուշերի հիման վրա, որը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին այն 250 մտավորականներից մեկն է եղել։ Նրան և մի շարք այլ մտավորականների հայոց ցեղասպանության ժամանակ արտաքսել էին, որոնց շարքերում է եղել նաև Դանիել Վարուժանը։ Մտավորականների տեղահանումը պատմության մեջ մնացել է «Կարմիր կիրակի» անունով։

Ֆիլմը երկու լեզվով է նկարահանված՝ վտանգի տակ գտնվող արևմտահայերենով (ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի) և անգլերենով։ Սաունդթրեքները Ֆիլիպ Գլասի «Glassworks» սյուիտը, որը կատարում է Վալենտինա Լիսիտցան, Մայքլ Նայմանի «Out of the Ruins», Ժորդի Սավալի «Armenian Spirit» և Տիգրան Համասյանի «Luis I Luso» ստեղծագործություններն են։

Ոճ 
Ֆիլմը նկարահանված է նեո նուար ոճով՝ նուար ժանրի ֆիմի նմանությամբ և Օրսոն Ուելսի «Քաղաքացի Քեյնը» և Ռուբեն Մամուլյանի «Զորրոյի նշանը» ֆիլմերի ազդեցությամբ։ Ֆիլմի պատմությունը ներկայացվում է պոեզիայի միջոցով։ Այն նկարահանված է երկու լեզվով. Վարուժանի բանաստեղծությունների տեսարանները ներկայացվում են արևմտահայերենով՝ Եղիա Ագյունի կատարմամբ, իսկ Անգլերենով ներկայացվում է գրող Բեն Հոջսոնի «Indelible» (անջնջելի) պոեմը՝ բազմակի մրցանակակիր Շոն Բինի կատարմամբ։

Ֆիլմի երաժշտությունը գրել են Ֆիլիպ Գլասը, Տիգրան Համասյանը, Մայքլ Նայմանը և այլք։ Առանց նրանց հիանալի երաժշտության պոեզիան և վիզուալը ամբողջական չէին լինի։

Արտադրություն 
Բերբերյանը սկզբում նկարահանումների համար ընտրել էր Ստամբուլը, որտեղ ապրել և աշխատել է Վարուժանը։ Սակայն պլանները անհնարին էին, և Բերբերյանը որոշեց ֆիլմը նկարահանել Գյումրիում։ Դերասանների մեծ մասը հենց Գյումրու պետական դրամատիկական թատրոնի դերասաններն են։

Ֆիլմը նկարահանվել է Գյումրու երկաթուղային հանգույցում, Վարդանանց հրապարակում, Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանում և Կումայրի պատմական թաղամասում, իսկ լրացուցիչ տեսարանները նկարահանվել են Անգլիայի Պորտսմութ քաղաքում և Պորտսմութի համալսարանում։

Պոեզիա 
Ֆիլմում ներկայացվում է պոեզիայի երկու շար՝ արևմտահայերեն և անգլերեն։ Վարուժանի պոեզիան արևմտահայերենով արտասանում է Եղիա Ագյունը, որը ուղեկցվում են Ալիս Սթոուն Բլեքուելի և Թաթուլ Սոնենց-Փափազյանի թարգմանած անգլերեն ենթագրերով։ Երիտասարդ Վարուժանը ականատես է եղել Համիդյան ջարդերին, որը, բնականաբար, մեծ ներգործություն է ունեցել նրա պոեզիայի վրա։ Ֆիլմում օգտագործվում են նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը, որոնք կանխատեսել էին 1915 թվականի իրադարձությունները։ «Դանիել»-ի տեսարանները բացատրվում են հարուստ արևմտահայերենով, որոնցում բանաստեղծը գրել է կորստի, սիրո, աքսորի և մարդկության համար խաղախության իր ցանկության մասին։

Ֆիլմը եզրափակվում է «Ցեղին սիրտը» ժողովածուի «Նեմեսիս» էպիկական պոեմի հետևյալ հատվածով.

«Ո՛հ, ի՜նչ փոյթ կեանքը մեռնող,

Երբոր երազը կ’ապրի,

Երբոր երազն անմա՜հ է։»

Ֆլիմում հնչող անգլերեն «Indelible» բանաստեղծությունը գրել է Բեն Հոջսոնը, որը կարդում է Շոն Բինը։ Այն «Բինի կողմից ընթերցվող իրականության մասին ժամանակակից պատմություններ են, որոնք հետագայում պետք է ցուցադրվեն ֆիլմում»։ Անգլերեն հատվածը ունի արևմտահայերեն ենթագրեր։

2018 թվականի օգոստոսին կայացած Վտանգի տակ գտնվող պոեզիայի նախագծի ժամանակ «Դանիել»-ը և այստեղ օգտագործված Վարուժանի բանաստեղծությունները հայտնվել են Ազգային պոեզիայի գրադարանի գրադարանավար և բանաստեղծ Քրիս ՄաքՔեյբի ուշադրության կենտրոնում։ Հետագայում, երբ նա աշխատում էր անթոլոգիայի և վտանգված լեզուներով գրված ստեղծագործությունների վրա, ՄաքՔեյբը իր համար 50 այլ գործերից առանձնացրել էր Վարուժանի ստեղծագործություններից «Ողորմություն»-ը։ «Ոչնչացման եզրին գտնվող ստեղծագործություններ» անթոլոգիայի մասին հայտարարել են 2019 թվականի մարտին, իսկ հրատարակել են 2019 թվականի սեպտեմբերին։ Այստեղ Վարուժանի բանաստեղծությունը ներկայացվում է և՛ արևմտահայերենով, և՛ անգլերենով՝ բանաստեղծի կյանքի, գրական լեզվի և ոճի մասին պատմող ներածությունով։ Գիրքը հանրության կողմից շատ լավ է ընդունվել և պաշտոնապես ներկայացվել է Southbank Centre-ում կայացած Լոնդոնի գրական փառատոնին։

Դերակատարներ 

 Շոն Բին՝ ընթերցող
 Տիգրան Գաբոյան՝ Դանիել Վարուժան - Taniel Varoujan
 Եղիա Ագյուն՝ Դանիել Վարուժանի ձայնային դերակատար
 Շողակաթ Մլքե Գալստյան՝ Արաքսյա Վարուժան
 Սամվել Գրիգորյան՝ Բեդրի բեյ

Անձնակազմ 

 Կարո Բերբերյան՝ ռեժիսոր
 Կարո Բերբերյան, Բեն Հոջսոն՝ գրողներ
 Նարե Տեր-Գաբրիելյան՝ պրոդյուսեր
 Գուրի Գոլիդաձե, Բեն Հոջսոն՝ օպերատորներ
 Մարիամ Դվալիշվիլի՝ ռեժիսորի օգնական
 Գարիկ Մանուկյան՝ նկարիչ-բեմադրող
 Տաթևիկ Այվազյան՝ գրական պրոդյուսեր
 Լորեյն Ուոնթ՝ խմբագիր
 Ջեսսի Հոջսոն՝ նկարազարդող
 Մարկ Կուրի՝ անիմացիոն դիզայներ
 Ռիչարդ Հինթոն՝ ֆոլի (ձայնային էֆեկտների) դիզայներ

Մրցանակներ և անվանակարգեր 

 2018 — Bermuda International Film Festival: Outstanding Director (for Garo Berberian)
 2018 — Bermuda International Film Festival: Audience Award
 2018 — ARPA International Film Festival: Best Short Film
 2019 — Avanca Film Festival: Don Quixote Special Mention Award
 2019 — L'Age D'or International Arthouse Film Festival: Best Short Film|  Best Poster | Special Mention for the trailer
 2019 — Fresco International Film Festival: Special Mention
 2019 — Monochrome Film Festival: Best Cinematography | Best Foreign Film
 2019 — Cyprus International Film Festival: Best Short Direction
 2019 — Art Visuals and Poetry Film Festival: International Audience Award

«Դանիել»-ը ցուցադրվել և առաջադրվել է Սիդնեյի, Տորոնտոյի, Բուխարեստի, Վաշինգտոնի և մի շարք այլ կինոփառատոններին։ Այն ցուցադրվել է հայկական խոշորագույն Ոսկե ծիրան, նաև ScreenPlay և Մոնտեկատինի Եվրապական ֆիլմերի կինոփառատոններին։

2019 թվականին ֆիլմի առաջին կինոփառատոնը եղել է Նյու Յորքի SR Film Festival-ում՝ մարտին, որին հաջորդել են Բուենոս Այրեսը, Ավանկան և Երևանը։

Նշանավոր մշակութային ցուցադրություններ 

 2018 թվականի հուլիսի 17, Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրի թանգարան
 2018 թվականի նոյեմբերի 16, Film Society of Lincoln Center-ը Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) հետ
 2019 թվականի ապրիլի 19, Հրանտ Դինքի հիմնադրամ, Ստամբուլ
 2019 թվականի մայիսի 3, Գենտի համալսարանը որպես հայագիտական ծրագրի մի մաս՝ Դանիել Վարուժանի մասին ամենամյա դասախոսությամբ՝ Գրիգոր Պըլտյանի կողմից

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 
 
 Official website
 «Ոսկէ ծիրան»ի սեւ-սպիտակ թեմաները Agos
 Short film about Taniel Varoujan wins two awards at Bermuda Int’l Film Festival
 The Socially Relevant Film Festival Highlights Armenian Films
 
 Taniel on British Council Film Directory

2018 ֆիլմեր
2018 դրամա ֆիլմեր
Հայերեն ֆիլմեր
Վավերագրական ֆիլմեր
Անգլերեն ֆիլմեր
Հայոց ցեղասպանություն
Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կարճամետրաժ ֆիլմեր
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ