Վերյովկինի քարանձավ

Վերյովկինի քարանձավ, աշխարհի հայտնի ամենախորը քարանձավը, որը գտնվում է Արևմտյան Կովկաս լեռների Գագրայի լեռնաշղթայի Արաբիկա լեռնազանգվածում՝ Աբխազիայի տարածքում Վերջին ուսումնասիրությունների համաձայն այն ունի 2212 մ խորություն։ Քարանձավի մուտքն ունի 3x4 մ տրամագիծ և գտնվում է Ամրոց ու Անձրևանոց գագաթների միջև՝ առավել մոտիկ դեպի Ամրոց գագաթ։ Մուտքային հորի խորությունը 32 մետր է։

Անվանում 
Սկզբնական շրջանում քարանձավն անվանվել է Ս-155 (С-115), այնուհետև՝ Պ1-7 (П1-7)։ 1986 թվականին վերանվանվել է քարանձավախույզ Ալեքսանդր Վերյովկինի անվամբ։ Վերյովկինը զոհվել է 1983 թվականին Կաբարդա-Բալկարիայի Սարի Թալա լեռնազանգվածում գտնվող Սու-Ական քարանձավի սիֆոնն անցնելիս։

Քարանձավի ուսումնասիրության պատմագրություն 
Քարանձավը հայտնաբերվել է 1968 թվականին Կրասնոյարսկից ժամանած քարանձավախույզների կողմից, ովքեր անցել են 115 մ։ Այդ ժամանակ քարանձավն անվանվեց Ս-115 (С-115)։ 14 տարի անց՝ 1982 թվականին, քարանձավը երկրորդ անգամ հայտնաբերվում է Մոսկվայի Պեռովյան քարանձավային ակումբի կողմից։ 1983-1986 թվականներին ակումբի կողմից իրականացված ուսումնասիրության շնորհիվ բացահայտվել է քարանձավի մինչև 440 մ խորությունը։ Այն վերանվանվել է Պ1-7 (П1-7)։ 1986-ից 2000 թվականներին քարանձավում հետազոտական աշխատանքներ չեն իրականացվել։ 2000-ից 2015 թվականներին քարանձավում հետազոտական աշխատանքներ են իրականացրել «Պեռովո» («Perovo») քարանձավային ակումը և իր «Պեռովո-սեպելիո» («Perovo-speleo») խումբը։ Այդ տարիներին քարանձավի բացահայտված խորությունը մնացել է նույնը՝ 440 մ։

2015 թվականի օգոստոսին «Պեռովո» քարանձավային ակումբի կողմից հայտնաբերվեց ջրհոր, որի խորությունը, ինչպես հետագայում պարզվեց, 156 մ է։ Այդ հանգամանքը նշանակում էր, որ առաջիկայում սպասվում էին խոշորագույն նոր հայտնագործություններ։ 2016 թվականի հունիսին «Պեռովո-սեպելիո» խմբի կազմակերպած արշավի ժամանակ արշավախումբը հասնում է մինչև 630 մ խորության։ Նույն թվականի օգոստոսին «Պեռովո-սեպելիո» արշավախումբը «Պեռովո» քարանձավային ակումբի հետ միասին հասնում են մինչև 1010 մ խորության, իսկ հոկտեմբերին՝ մինչև 1350 մ խորության։ 

2017 թվականի փետրվարին «Պեռովո-սեպելիո» թիմի և «Պեռովո» քարանձավային ակումբի համատեղ արշավախումբը հասնում է մինչև 1832 մ խորության։ Այդ բացահայտումը քարանձավը դարձնում է աշխարհում երկրորդ ամենախոր քարաձավը Կրուբերի քարանձավից հետո։ 

2017 թվականի օգոստոսին «Պեռովո» քարանձավային ակումբի հետազոտական արշավախումբը հասնում է մինչև 2151 մ խորության։ Քարանձավի ստորին հատվածներում հայտնաբերվում են ուղղահայաց, ընդարձակ դատարկություններ, որոնք բնորոշ չեն Արաբիկա լեռնազանգվածին։ Ըստ պնդումների՝ դրանք եղել են կարստային հնագույն ջրատար համակարգի հավաքիչներ։Այդ բացահայտմամբ քարանձավը դարձել է աշխարհի երկրորդ ամենախորը քարանձավը և ամենախոշորը, որը հասանելի է առանց ստորջրյա սարքավորումների կիրառման։

2017 թվականի օգոստոսի երկրորդ կեսին «Պեռովո-սեպելիո» արշավախումբը քարանձավով իջել է մինչև 2204 մ՝ այդպիսով սահմանելով նոր համաշխարհային ռեկորդ։ 

2018 թվականի մարտին «Պեռովո-սեպելիո» արշավախումբի կողմից իրականացված հերթական հետազոտական արշավի ընթացքում բացահայտվել են ավելի քան 1 կմ երկարության թունելներ և չափել բացահայտված ամենախորը սիֆոնի «Նեմոյի վերջին կայան» անունը կրող լճի խորությունը։ Այն կազմել է 8․5 մ, ինչը քարանձավի բացահայտված խորությունը դարձրել է 2212 մ։

Պատահարներ 
2021 թվականի օգոստոսի 3-ին «Պեռովո» քարանձավային ակումբի անդամները քարանձավի 1100 մ խորության վրա հայտնաբերել են մարդու դիակ։ Մահացածի անձը բացահայտվել է հետագայում։ Նա միայնակ մտել է քարանձավ 2020 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ ոչ մեկին չհայտնելով իր ուղևորության մասին։ Ենթադրվում է, որ նա արդեն նոյեմբերի 9-ին հասել է այն վայր, որտեղ զոհվել է։ Վերջինը չի կարողացել հաղթահարել հորիզոնական բազրիքների հատվածը։ 2021 թվականի օգոստոսի 17-ին զոհվածի մարմինն ու անձնական իրերը դուրս են բերվել քարանձավից և հանձնվել Աբխազիայի Արտակարգ իրավիճակների նախարարությանն ու իրավապահ մարմիններին։ Էվակուացիոն աշխատանքներին մասնակցել են մի շարք քարանձավային ակումբների անդամներ, փրկարարներ, ընդհանուր հաշվով շուրջ 30 անձ։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Աբխազիայի քարանձավներ
Կարստային քարանձավներ
Կրաքարային քարանձավներ
Գագրայի շրջան