Ֆուլդա (քաղաք)

Ֆուլդա (), քաղաք Գերմանիայի Դաշնության Հեսսեն երկրամասում։ Մեծությամբ այդ երկրամասի իններորդ բնակավայրն է և Արևելյան Հեսսեն տարածաշրջանի վարչական կենտրոնը։ Ընկած է Ֆուլդա գետի ափին, Մայնի Ֆրանկֆուրտից մոտավորապես 100 կիլոմետր դեպի հյուսիս, Գերմանիայի կենտրոնական մասում և առավելագույնը երեքժամյա ուղևորությամբ է հեռու գերմանական խոշոր քաղաքներ Բեռլինից, Քյոլնից, Համբուրգից, Մյունխենից։ Իսկ Եվրամիության աշխարհագրական կենտրոնն էլ գտնվում է հարևան Գելնհաուզենում։ Ֆուլդայի մերձակայքում է առանձնացված Գերմանիայի 14 կենսոլորտային արգելոցներից մեկը։

Կլիմա 
Ֆուլդան գտնվում է մեղմ, բարեխառն կլիմայի գոտում։
 Միջին տարեկան առավելագույն ջերմաստիճանը՝ 12,6 °C 
 Միջին տարեկան նվազագույն ջերմաստիճանը՝ 4,8 °C 
 Տեղումների միջին տարեկան քանակը՝ 664,7 մմ 
 Միջին օրական արևաջերմ ժամանակամիջոցը՝ 3,8 ժամ

Պատմություն 
Քաղաքի ներկայիս տարածքում դեռ Մերովինգների ժամանակներում բերդամրոց է եղել։

Վաղ միջնադարում՝ 742 թվականին Բոնիֆացիուսն այստեղ հիմնել է առաջին եկեղեցին։ Դրանից երկու տարի անց կազմավորվել է աբբայությունը, որի՝ այսպես կոչված՝ «Բարձր տաճարում» հետագայում ամփոփվել են սրբադասված Բոնիֆացիուսի՝ «գերմանացիների առաքյալի» մասունքները։ Վանահոր պաշտոնում նրան հաջորդել է Բաուգուլֆոն։ 751 թվականին այստեղ կառուցված ոչ մեծ եկեղեցին 790-ից հետո վերակառուցվել է, ստացել նավակերպ բազիլիկի տեսք՝ ապսիդի շուրջը ունենալով երկու շրջանաձև աշտարակ։ Աբբայության շուրջը ժամանակի ընթացքում կազմավորվել է բնակավայրը, որին 1114 թվականին շնորհվել է քաղաքի կարգավիճակ։ Իր ծոցում պահած պաշտամունքային կարևորագույն կառույցի շնորհիվ Ֆուլդան պատկերավոր կերպով անվանվել է կաթոլիկության օրրան, դարձել Հյուսիսային Եվրոպայի մշակութային կենտրոններից մեկը։ 965 թվականին Ֆուլդա է այցելել իսպանահպատակ արաբ (ըստ որոշ աղբյուրների՝ հրեա) ճանապարհորդ Իբրահիմ իբն Յակուբը, որը, տպավորված, իր գրքում նկարագրել է աբբայությունն ու վանական գանձերը։

Ֆուլդան, իշխանի ու եպիսկոպոսի տիտղոս ունեցող վանահայրերի գլխավորությամբ, մինչև 19-րդ դարի սկիզբը պահպանել է իր քաղաքական ինքնուրույնությունը;

Մեր օրերում Ֆուլդան համբավված է ոչ միայն վանական համալիրով, այլև կիրառական գիտությունների խոշոր ու հեղինակավոր համալսարանով, բեռնատար ավտոմեքենաների անվադողեր արտադրող մեծ ձեռնարկությամբ, արդյունաբերության ավտոմատացման համակարգեր ու տվիչներ-ցուցիչներ թողարկող Jumo գործարանով...

Անվանի անձինք 
 Ադամ Ֆուլդացի (մոտ. 1445—1505) — երաժշտության տեսաբան, կոմպոզիտոր
 Գեորգի Ադելման (1811—1888) — վիրաբույժ, մանկավարժ
 Ալֆրեդ Դրեգգեր — ՔԴԿ-ի առաջնորդներից, 1956—1970 թթ. Ֆուլդայի օբեր-բուրգամիստր
 Կառլ Ֆերդինանդ Բրաուն (1850—1918) — ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
 Հենրիխ Բուրհարդ (1894—1945) — Երրորդ ռայխի զորահրամանատարներից մեկը, զենիթային զորքերի գեներալ
 Վոլֆգանգ Դրաֆ (1940—2011) — բժիշկ
 Սեբաստիան Կել (ծնվ. 1980) — ֆուտբոլիստ
 Ֆրանց Լեբլայն (1744—1810) — բուսաբան
 Թոբիաս Սամմետ (ծնվ. 1977) — կոմպոզիտոր, երգիչ, Edguy և Avantasia երաժշտախմբերի հիմնադիր
 Հուգո Շտելե (1826—1848) — կոմպոզիտոր

Գործընկեր քաղաքներ 
  Առլ, Ֆրանսիա, 1964
  Կոմո, Իտալիա, 1960
  Քրեդիտոն, Մեծ Բրիտանիա
  Դոկկում, Նիդերլանդներ
  Լիտոմերիցե, Չեխիա, 2001
  Սերգիև Պոսադ, Ռուսաստան, 1991,
  Վայմար, Գերմանիա
  Վիլմինգտոն, ԱՄՆ, 1997

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
  Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
  Městský archiv Fulda

Գերմանիայի բնակավայրեր
Գերմանիայի քաղաքներ
Գերմանիայի աշխարհագրություն
Գերմանիայի պատմություն