Մաշկի վարակ

Մաշկի վարակ, մարդու և կենդանիների հիվանդություն, կարող է ազդել նաև հարակից փափուկ հյուսվածքների վրա, ինչպիսիք են փուխր շարակցական հյուսվածքը և լորձաթաղանթները։ Դրանց մեջ մտնում են մի քանի կատեգորիաներ, որոնցից են մաշկի և մաշկի կառույցների վարակները կամ մաշկի և փափուկ հյուսվածքների վարակները և սուր բակտերիալ վարակները։ Նրանք տարբերվում են դերմատիտից (մաշկի բորբոքում), թեև կարող են հանգեցնել մաշկի բորբոքման։

Պատճառներ

Բակտերիալ 

Մաշկի բակտերիալ վարակը ախտահարել է մոտ 150 միլիոն մարդու, իսկ 2013 թվականին ցելյուլիտը՝ մոտ 600 միլիոն մարդու։ Մաշկի բակտերիալ վարակները ներառում են՝

 Ցելյուլիտը շարակցական հյուսվածքի դիֆուզ բորբոքումն է, որն ընդգրկում է մաշկը և ենթամաշկային ճարպային բջջանքը։ Ցելյուլիտը դասակարգում են թարախային և ոչ թարախային տեսակների՝ հիմնվելով ամենահավանական պատճառագիտական գործոնի և կլինիկական ախտանիշների վրա։ Թարախային ցելյուլիտը հաճախ հարուցվում է Staphylococcus aureus-ի կողմից, ներառյալ մեթիցիլին զգայուն (MSSA) և մեթիցիլին կայուն S. aureus (MRSA)։ Ոչ թարախային ցելյուլիտն ավելի հաճախ հարուցվում է A բետա հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկից, ինչպիսին է օրինակ՝ Streptococcus pyogenes-ը։ Հազվադեպ վարակը կարող է վերածվել նեկրոտիկ ֆասցիտի, որը լուրջ և պոտենցիալ մահացու վարակ է։
 Էրիսիպելասը բակտերիալ վարակ է, որի դեպքում առաջին հերթին ախտահարում են մաշկի մակերեսային շերտերը, և հաճախ ընդգրկվում է նաև մակերեսային ավշային հանգույցները։ Ի տարբերություն ցելյուլիտի այս դեպքում չեն ախտահարվում մաշկի խորանիստ շերտերը։ Հիմնական հարուցիչներն են A բետա հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկերը, իսկ ամենից հաճախ Streptococcus pyogenes-ը։
 Ֆոլիկուլիտի դեպքում բուն մաշկում տեղակայված մազային ֆոլիկուլը վարակվում և բորբոքվում է։ Այն հիմնականում առաջանում է Staphylococcus aureus-ով վարակման հետևանքով, ինչը հանգեցնում է մակերեսային բակտերիալ ֆոլիկուլիտի։ Ֆոլիկուլիտի այլ հարուցիչներ կարող են լինել սնկերը (հատկապես Malassezia տեսակները), վիրուսները (օրինակ՝ herpes simplex վիրուսը) և տզերը (Demodex տեսակի)։
 Իմպետիգոն մաշկի խիստ վարակիչ սուր բակտերիալ վարակ է, որը տարածված է նախադպրոցական երեխաների շրջանում և հիմնականում հարուցվում է S. aureus-ի և S. pyogenes-ի կողմից։ Իմպետիգոն բնութագրվում է բնորոշ արտաքին տեսքով՝ բերանի, կզակի և քթի շուրջը դեղին (մեղրի գույնի), կեղևավորված վերքերով։ Հաշվարկվել է, որ յուրաքանչյուր պահի աշխարհում վարակվում է մոտ 140 միլիոն մարդ։ Ոչ բուլյոզ իմպետիգոն ամենատարածված ձևն է և ախտորոշվում է մոտ 70% դեպքերում։ Մնացած 30% դեպքերում ախտորոշվում է բուլյոզ իմպետիգո, որի հարուցիչը առաջին հերթին S. aureus-ն է ։ Հազվագյուտ դեպքերում բուլյոզ իմպետիգոն կարող է տարածվել և հանգեցնել ստաֆիլոկոկային այրված մաշկի համախտանիշի զարգացմանը, որը կյանքին սպառնացող վարակ է։

Սնկային 
Մաշկի սնկային վարակները կարող են դրսևորվել որպես մաշկի, մազերի և եղունգների մակերեսային կամ խորը վարակ։ Միցետոման սնկային վարակների լայն խումբ է, որին բնորոշ է ոտնաթաթի մաշկի և ենթամաշկային ճարպային հյուսվածքներում տեղակայումը։ Ժամանակին և ճիշտ չբուժվելու դեպքում միցետոմայի վարակները կարող են տարածվել ավելի խորը հյուսվածքների վրա, ինչպիսիք են ոսկրերը և հոդերը, առաջացնելով օստեոմիելիտ։ Ընդարձակ օստեոմիելիտը կարող է ոսկրերի վիրաբուժական հատումների և նույնիսկ ստորին վերջույթների ամպուտացիայի անհրաժեշտություն պատճառ դառնալ։ 2010 թվականի դրությամբ ամբողջ աշխարհում դրանով տառապում էին մոտ մեկ միլիարդ մարդ։ Մաշկի տարածված սնկային վարակների որոշ օրինակներ են՝

 Դերմատոֆիտոզը, որը նաև հայտնի է որպես խուզող մկանատամ, մաշկի մակերեսային սնկային վարակ է, որը հարուցվում է սնկերի մի քանի տարբեր տեսակների կողմից։ Մարդկանց մաշկի վարակի պատճառ հանդիսացող սնկեր են Trichophyton-ը, Epidermophyton-ը և Microsporum-ը։ Չնայած դերմատոֆիտոզը մաշկի բավականին տարածված սնկային վարակ է ամբողջ աշխարհում, բայց ավելի տարածված է այն տարածաշրջաններում, որտեղ առկա է բարձր ջերմաստիճան և խոնավություն։ Ենթադրվում է, որ աշխարհի բնակչության մոտավորապես 20-25 %-ը տառապում է մակերեսային սնկային վարակներով, որտեղ գերակշռում է դերմատոֆիտոզը։
 Բերանի կանդիդոզը, սնկային վարակ է, հարուցվում է հիմնականում Candida albicans սնկի կողմից, որն ազդում է բերանի խոռոչի և լեզվի լորձաթաղանթների վրա։ Սունկը բերանի նորմալ ֆլորայի մի մասն է և վարակ առաջացնում է միայն այն դեպքում, երբ տեր օրգանիզմի իմունային համակարգը խաթարված է, ինչը հնարավորություն է տալիս C. albicans-ին գերաճելու։ Հետազոտությունները պարզել են, որ ամբողջ աշխարհում տարեկան մոտավորապես 2 միլիոն մարդ վարակվում է բերանի խոռոչի կանդիդոզով։
 Օնիխոմիկոզը սնկային վարակ է, որի դեպքում հիմնականում ախտահարվում են ոտքերի եղունգները։ Օնիխոմիկոզի երկու ամենատարածված հարուցիչներն են Trichophyton mentagrophytes-ը և Trichophyton rubrum-ը։ Հիմնական նշաններն ու ախտանիշներն են եղունգների գունաթափումը և հաստացումը, անջատումը եղնգափոսից և փխրունությունը։

Մակաբուծային 
Մաշկի մակաբուծային վարակները պայմանավորված են օրգանիզմների մի քանի ներկայացուցիչներով, ինչպիսիք են Անելիդան, Արթրոպոդան, Էխինոդերմատան, Խորդատան և այլն։

Վիրուսային 
Մաշկի վիրուսային ախտահարումները կարող են հարուցվել ինչպես ԴՆԹ, այնպես էլ ՌՆԹ պարունակող վիրուսներով։ Վիրուսային ախտահարումների օրինակներ են՝

 Գորտնուկը բարորակ հիվանդություն է, որը հարուցվում է մարդու պապիլոմավիրուսով (HPV)։ Գորտուկները տարբերվում են իրենց ձևով, չափերով, արտաքին տեսքով և մարմնի վրա տեղակայմամբ։ Օրինակ՝ ոտնաթաթի գորտնուկները, առաջանում են ոտքերի ներբանների վրա և հայտնվում են հաստ կոշտուկների տեսքով։ Գորտուկների այլ տեսակներ են սեռական օրգանների, հարթ, խճանկարային և կողային գորտուկները։ Բուժման համար կարող է կիրառվել սալիցիլաթթու և կրիոթերապիա հեղուկ ազոտով։
 Ջրծաղիկը խիստ վարակելի վիրուսային հիվանդություն է, որը հարուցվում է varicella-zoster վիրուսով (VZV)։ Այն բնութագրվում է քոր առաջացնող բշտիկանման ցանով, որը պատում է ամբողջ մարմինը։ Ջրծաղիկն ավելի տարածված է այն երկրներում, որտեղ չկան համապատասխան պատվաստման ծրագրեր։
 Ձեռքի, ոտքի և բերանի հիվանդությունը (HFMD) տարածված, հաճախ ինքնասահմանափակվող վիրուսային հիվանդություն է, որով սովորաբար վարակվում են նորածինները և երեխաները, սակայն այն կարող է առաջանալ նաև մեծահասակների մոտ։ Այն բնութագրվում է ցածր աստիճանի տենդով և մակուլոպապուլյար ցանով ձեռքերի ափերի, ոտքերի ներբանների և բերանի շուրջ։ Այն հարուցվում է մարդու էնտերովիրուսով և կոկսակի վիրուսով, որոնք ունեն միաշղթա ՌՆԹ։

Ծանոթագրություններ 

Մաշկային հիվանդություններ
Վարակիչ հիվանդություններ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ