Հարձակումներ ԱՄՆ դիվանագիտական առաքելությունների վրա (2012)

2012 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, ի պատասխան YouTube տեսահոսթինգում տեղադրված «Մուսուլմանների անմեղությունը» վերնագրով ֆիլմի թրեյլերի, որը շատ մուսուլմաններ սրբապղծություն են համարել, բողոքի մի շարք ակցիաներ են սկսվել։ Առաջին ելույթները տեղի են ունեցել Կահիրեում (Եգիպտոս) և Բենգազիում (Լիբիա), և ակցիաներն արագորեն տարածվել են ամբողջ իսլամական աշխարհում։ Բողոքի առարկա է դարձել այս ֆիլմում իսլամի և Մուհամմադ մարգարեի քննադատությունը։

Կահիրեում խումբը բարձրացել է ԱՄՆ դեսպանատան պատին և պոկել ամերիկյան դրոշը՝ այն փոխարինելով սև իսլամիստական դրոշով։ Եգիպտոսում մեկ մարդ զոհվել է, ավելի քան 200-ը՝ վիրավորվել։

Բենգազիում նռնականետերից և հրաձգային զենքերից գնդակոծվել է հյուպատոսությունը, ինչի հետևանքով շենքում հրդեհ է բռնկվել, որի հետևանքով զոհվել է Լիբիայում ԱՄՆ դեսպան Քրիստոֆեր Սթիվենսը, զոհվել են նաև դիվանագիտական ծառայության տեղեկատվության կառավարման բաժնի աշխատակից Շոն Սմիթը, ամերիկացի մասնավոր անվտանգության աշխատակից Գլեն Դոհերտին, ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նախկին հատուկ նշանակության ջոկատայիններ Թայրոն Վուդսը և լիբիացի տասը ոստիկան, ևս երկուսը վիրավորվել են։ Հետագա զեկույցներում պաշտոնյաները հայտարարել են, որ Բենգազիում հյուպատոսության վրա հարձակումը «բարդ» աշխատանք էր և մանրակրկիտ պլանավորված։ Ամերիկացի պաշտոնյաները անանունության պայմանով հայտարարել են, որ կարծում են, որ հարձակումը նախապես համաձայնեցված և պլանավորված էր, այլ ոչ թե ֆիլմն էր պատճառը։

Սեպտեմբերի 13-ին բողոքի ցույցերը տարածվեցին Սանաայում ԱՄՆ դեսպանատան վրա. արդյունքում զոհվեցին բողոքի ցույցերի 4 մասնակիցներ, վիրավորվեցին 35 ցուցարարներ և անվտանգության ուժերի անդամներ։

Սեպտեմբերի 14-ին Չենայում ամերիկյան հյուպատոսությունը հարձակման է ենթարկվել. վիրավորվել է 25 մարդ։

Թունիսում ցուցարարները մագլցել են ԱՄՆ դեսպանատան պատերը և այրել նրա տարածքում գտնվող ծառերը։ Կառավարական աղբյուրների տվյալներով՝ Թունիսում սեպտեմբերի 15-ին տեղի ունեցած բողոքի ակցիաների ժամանակ առնվազն 4 մարդ է զոհվել, 46-ը՝ վիրավորվել։

Հետագա բողոքի ցույցերը տեղի են ունեցել ամերիկյան դիվանագիտական առաքելությունների մոտ և այլուր՝ առաջին հարձակումից հետո առաջին օրերին։ Փոխկապակցված բողոքի ցույցերը հանգեցրել են բազմաթիվ մարդկային զոհերի և վիրավորների ամբողջ Մերձավոր Արևելքում և Աֆրիկայում։

Ընդհանուր ֆոն

Բենգազիում հարձակման նախապատմություն 
Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում Ալ-Կաիդան կազմակերպել է մի շարք ահաբեկչական հարձակումներ Միացյալ Նահանգների վրա, այդ թվում՝ 1998 թվականին՝ պայթյուններ Նայրոբիում և Դար էս Սալամում Միացյալ Նահանգների դեսպանատների մոտ, ինչպես նաև 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններ։ Պոտենցիալ թշնամական տարածքում աշխատող դիվանագետները ենթարկվում են տարբեր վտանգների, որոնք դժվար և թանկ են պատշաճ կերպով լուծելու համար։

Բանտարկյալների բրիգադ Աբդուլ Ռահման Օմարն Ալ-Քաիդական խմբավորում է, որն իր վրա է վերցրել 2012 թվականի մայիսին Բենգազիում Կարմիր խաչի միջազգային գրասենյակի վրա հարձակման և 2012 թվականի հունիսին ԱՄՆ հյուպատոսությունից դուրս պայթուցիկ սարքերի պայթեցման պատասխանատվությունը։ Հյուպատոսության վրա հարձակումը նկարագրվել է թռուցիկներում, որոնք մնացել են տեղում, որպես վրեժ «Լիբիայում Ալ-Քաիդայի № 2» Աբու Յահյա Ալ-Լիբիի մահվան համար՝ ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքի հարձակման արդյունքում։ Սեպտեմբերի 11-ին Ալ-Քաիդայի առաջնորդ Այման ալ-Զավահիրին կոչ է արել վրեժ լուծել Լիբիայի ավագ առաջնորդի մահվան համար՝ Լիբիայում մահաբեր հարձակումից քիչ առաջ։

Բողոքների հիմք 
«Մուսուլմանների անմեղությունը» ֆիլմի թրեյլերը, որը Reuters գործակալությունը նկարագրել է որպես տեսահոլովակ, որում Մուհամմադը պատկերված է «որպես հիմար, կնամոլ և կրոնական խաբեբա» և պատկերված է սեքսով զբաղվելիս, ցուցադրվել է YouTube-ում։ Ֆիլմը գովազդել է ամերիկացի հովիվ Թերի Ջոնսը, որն ավելի վաղ զայրացրել էր մուսուլմաններին Ղուրանը հրապարակայնորեն այրելու իր ծրագրերով։ Շաբաթ օրը՝ սեպտեմբերի 8-ին, եգիպտական al-Nas հեռուստաալիքում Reuters գործակալության կայքի կողմից «Մուսուլմանների անմեղությունը» ֆիլմի թրեյլերից հատվածների հեռարձակումը, որը կազմակերպել էր շեյխ Խալիդ Աբդալլան, «հուզումների պոռթկում» էր։ Մինչև 2011 թվականի հեղափոխությունը Եգիպտոսի իշխանությունները պարբերաբար դադարեցնում էին al-Nas-ի հեռարձակումը՝ վերջինիս «կրոնական կամ աղանդավորական ատելության» խրախուսման պատճառով։

Սեպտեմբերի 11-ին, հարձակումներից մի քանի ժամ առաջ, ի պատասխան ֆիլմի առաջխաղացման և բողոքի ցույցերի սպասելիս, Կահիրեում ԱՄՆ դեսպանատունը հանդես է եկել հետևյալ հայտարարությամբ. «Այսօր 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների (ահաբեկչական հարձակումներ ԱՄՆ-ի վրա) 11-րդ տարելիցն է, ամերիկացիները պատիվ են տալիս մեր հայրենասերներին և նրանց, ովքեր ծառայում են մեր ազգին՝ որպես արժանի հակահարված ժողովրդավարության թշնամիներին։ Կրոնական համոզմունքների հարգանքը ամերիկյան ժողովրդավարության հիմնաքարն է։ Մենք վճռականորեն մերժում ենք նրանց գործողությունները, ովքեր չարաշահում են խոսքի ազատության համընդհանուր իրավունքը՝ նպատակ ունենալով վիրավորել այլ մարդկանց կրոնական համոզմունքները»։

2012 թվականի սեպտեմբերի 13-ից հայտարարությունն այլևս առցանց չէ։

Հարձակումներ

Եգիպտոս 
Եգիպտոսում բողոքի ակցիան կազմակերպել էր սալաֆիների առաջնորդ Ուեսամ Աբդել-Վարեթը և Եգիպտոսի Հեկմա հեռուստաընկերության նախագահը, որը սեպտեմբերի 11-ին, երեկոյան ժամը 5-ին ԱՄՆ դեսպանատան առջև հավաքվելու կոչ էր արել՝ ի նշան բողոքի ֆիլմի դեմ, որը նա, միտումնավոր, անվանել էր «Մուհամմադի փորձությունը»։ Գրեթե 3000 ցուցարար սալաֆիների և ուլտրա-արձագանքել է իր կոչին. տասնյակ տղամարդիկ բարձրացել են դեսպանատան պատերին, որից հետո նրանցից մեկը պոկել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դրոշը և այն փոխարինել սև իսլամիստական դրոշով, որի վրա գրված է եղել շահիաթ. «Չկա աստվածություն, բացի Ալլահից և Մուհամմադը Ալլահի մարգարեն է»։ Ալ-Ջազիրցի Շերին Թադրոսի խոսքով՝ ցուցարարները պահանջել են, որ ֆիլմը հանվի «շրջանառությունից», և որ ցուցարարներից մի քանիսը, որոնցից շատերը սալաֆիներ էին, կմնան տեղում, քանի դեռ դա տեղի չի ունեցել։ Դեսպանատան մոտ գտնվող հազարավոր եգիպտացի ոստիկաններ ի վերջո համոզել են ցուցարարներին առանց ուժի կիրառման լքել դեսպանատան տարածքը։ Դրանից հետո ընդամենը մի քանի հարյուր ցուցարարներ մնացին համալիրի սահմաններից դուրս։

Սեպտեմբերի 14-ին Սինայի թերակղզու Շեյխ Զուվեյդ քաղաքում ցուցարարները գրոհել են բազմազգ ուժերի և դիտորդների համալիրը, որը նախատեսված է Եգիպտոսի և Իսրայելի միջև խաղաղության պայմանագրի մոնիթորինգի համար։ Խաղաղապահ ուժերը կրակ են բացել հարձակվողների ուղղությամբ։ Խաղաղապահ ուժերի երկու անդամ վիրավորվել է։

Լիբիա 

Պարզ չէ, թե արդյոք Բենգազիում տեղի ունեցած հարձակումը պետք է դիտարկել որպես բողոքի ավելի լայն շարժման մաս։ Ի տարբերություն բողոքի այլ ակցիաների, ամերիկացի պաշտոնյաներն ասել են, որ Բենգազիում հարձակումը «բարդ» է։ Ամերիկացի պաշտոնյաները, որոնք հանդես էին գալիս անանունության պայմանով, պնդում էին, որ Բենգազիում հարձակումը նախապես ծրագրված էր, այլ ոչ թե ֆիլմի պատճառով է տեղի ունեցել.

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի տվյալներով՝ սեպտեմբերի 11-ին, Կենտրոնական Աֆրիկայի ժամանակով ժամը 22:00-ին Բենգազիում ԱՄՆ հյուպատոսությունը գրոհել են գրոհայինները, որոնք մի քանի րոպեում ներխուժել են համալիր։ Գլխավոր շենքը, որտեղ գտնվել են դեսպան Սթիվենսը, դիվանագիտական ծառայության աշխատակից Շոն Սմիթը և անվտանգության ծառայության աշխատակիցը, նռնականետից հարվածելուց հետո ծածկել է կրակը։ Նրանք բաժանվեցին, և անվտանգության աշխատակիցը դարձավ միակ ողջ մնացած մարդը։ Հարձակումից 45 րոպե անց անվտանգության աշխատակիցը փորձել է վերադառնալ գլխավոր շենք, սակայն նրա փորձը հաջողությամբ չի պսակվել, և նա նահանջել է դեպի կցակառույց։

Լիբիական ուժերի օգնությամբ ամերիկյան անվտանգության ծառայություններին հաջողվել է ողջ մնացած ամերիկացիներին տարհանել ԿՀՎ-ի հյուպատոսությունից մեկ մղոն հեռավորության վրա գտնվող մասնաճյուղի տարածք, որն իրենից գաղտնի ամրացված բազա էր ներկայացնում։ Կեսգիշերին (սեպտեմբերի 12-ին) մասնաճյուղը հարձակման ենթարկվեց, և ևս երկու ամերիկացի սպանվեց։ Կենտրոնական Աֆրիկայի ժամանակով ժամը 2:00-ին Լիբիայի և ԱՄՆ-ի Անվտանգության ուժերը «վերականգնել են իրավիճակի վերահսկողությունը»։ Այնուամենայնիվ, նրանք չեն կարողացել գտնել դեսպան Սթիվենսի մարմինը, որն արդեն տեղափոխվել է տեղի հիվանդանոց։ Սթիվենսուի հիվանդանոցում 90 րոպե շարունակ բժիշկ Զեդ Բուզաիդը սիրտ-թոքային վերակենդանացում է իրականացրել։ Դոկտոր Բուզաիդի խոսքով՝ Սթիվենսը մահացել է ծխի ներշնչման հետևանքով առաջացած շնչահեղձությունից, թեև դեսպանի մահվան հանգամանքների վերաբերյալ դեռևս հետաքննություն է ընթանում։ Այս գիշերվա իրադարձությունները հիմք են հանդիսացել Միտչել Զուկոֆի «13 ժամ. Բենգազիի գաղտնի զինվորները» գրքի և Մայքլ Բեյի համանուն ֆիլմի համար։

Դիերը տեղափոխվել են Բենգազին սպասարկող Բենինի միջազգային օդանավակայան, որտեղից մեկնել են Տրիպոլի, որտեղից ուղևորվել են Գերմանիայում գտնվող ԱՄՆ ավիաբազա։ Լիբիայի անվտանգության գերագույն կոմիտեի խոսնակ Աբդել-Մոնեմ Ալ-հուրը ասել է. «ամերիկացի աշխատակիցներից մեկը մահացել է, շատերը վիրավորվել են բախումների ընթացքում։ Լիբիական բանակի և զինված զինյալների միջև կատաղի բախումներ են տեղի ունենում ԱՄՆ հյուպատոսության սահմաններից դուրս», հավելելով, որ դեպի համալիր տանող ճանապարհները արգելափակվել են, և Լիբիայի պետական անվտանգության ուժերը շրջապատել են շենքը։

Լիբիայի ներքին գործերի փոխնախարար վանիս Ալ-Շարեֆը սեպտեմբերի 13-ին հայտարարել է, որ հյուպատոսության վրա հարձակումները, հավանաբար, նվիրված են եղել սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների 11-րդ տարելիցին, և զինյալները հակաիսլամական ֆիլմի դեմ բողոքի ցույցերն օգտագործել են որպես իրենց հարձակման ծածկույթ։ Նա հարձակումը նկարագրեց որպես հարձակում, որը բաղկացած է երկու փուլից՝ հարձակում հյուպատոսության և գաղտնի ապաստանի վրա։

Հարձակման ժամանակ զոհված չորս ամերիկացիներից երկուսը ճանաչվել են որպես ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նախկին հատուկ ջոկատայիններ։

Ուրբաթ օրը՝ սեպտեմբերի 14-ին, Լիբիայի իշխանությունները ժամանակավորապես փակել են Բենգազիի օդային տարածքը այն բանից հետո, երբ իսլամիստները զենիթային զենքեր են օգտագործել ամերիկյան ենթադրյալ հետախուզական անօդաչու թռչող սարքի վրա հարձակվելու համար։ Լիբիայի ներքին գործերի փոխնախարար Վանիս ալ Շարիֆի խոսքով՝ ԱՄՆ-ն Բենգազիի վրա երկու անօդաչու սարք է օգտագործել՝ այդ մասին տեղյակ չպահելով լիբիական իշխանություններին։

Եմեն 
Եմենում բողոքի ցույցերը սկսվել են սեպտեմբերի 13-ին այն բանից հետո, երբ Աբդուլ Մաջիդ Ալ Զինդանին՝ հոգևորական և Ուսամա բեն Լադենի նախկին դաստիարակը, կոչ է արել հետևորդներին հետևել Եգիպտոսում և Լիբիայում հարձակումների օրինակին։

Մի քանի ժամ անց ցուցարարները գրոհել են Սանայում ԱՄՆ դեսպանատան դիմաց գտնվող հարթակները։ Ոստիկանությունը ստիպված է եղել օդ կրակել՝ հույս ունենալով զսպել ամբոխին, սակայն այդ գործողությունները չեն կարողացել խանգարել ցուցարարներին մուտք գործել համալիրի տարածք և հրկիզել մեքենաները։ Սանայում պահակները արցունքաբեր գազ և ջրցան մեքենաներ են կիրառել ամբոխին հետ մղելու համար։ Բողոքի ցույցերի առնվազն 4 մասնակից սպանվել է, 35-ը՝ վիրավորվել, որոնց մեծ մասը անվտանգության ուժերի անդամներ են եղել։

ԱՄՆ-ը հարձակմանը պատասխանել է Եմեն ծովային հետևակայինների ստորաբաժանում ուղարկելով։

Լիբանան 
Բռնությունները տարածվել են Լիբանանի վրա ուրբաթ օրը՝ սեպտեմբերի 14-ին։ Բեյրութում ցուցարարները հարձակվել և հրկիզել են ամերիկյան խորտկարանները առևտրի կենտրոնում։ Հրդեհի հետևանքով մեկ մարդ է մահացել։

Սուդան 
Բողոքի ցույցերին սպասելիս Սուդանի իշխանությունները «շատ ու շատ հատուկջոկատայիններ» են տեղակայել ԱՄՆ դեսպանատան մոտ։ Այնուամենայնիվ, սեպտեմբերի 14-ին բողոքի ակցիայի մասնակիցները կոտրել են համալիրի արտաքին պատը և բախման մեջ մտել անվտանգության աշխատակիցների հետ, երեք մարդ սպանվել է։

Բացի այդ, սեպտեմբերի 14-ի ուրբաթօրյա աղոթքից հետո ցուցարարները հարձակվել են Խարթումում բրիտանական և գերմանական դեսպանատների վրա։ Հարձակվողները պոկել են Գերմանիայի դեսպանատան դրոշը։ Ցուցարարները գերմանական դեսպանատան վրա բարձրացրել են իսլամիստական սև դրոշը՝ սպիտակ տառերով գրելով. «Չկա Աստվածություն Ալլահից բացի, և Մուհամմադը նրա մարգարեն է»։ Քարոզիչները կոչ են արել վտարել բրիտանացի և գերմանացի դիվանագետներին։ Հաղորդվում է, որ հարձակումները հրահրվել են նաև Սուդանի ԱԳՆ-ի հինգշաբթի օրը արած հայտարարությամբ, որը ամերիկյան արտադրության «Մուսուլմանների անմեղությունը» հակաիսլամական ֆիլմը կապել է Գերմանիայում իսլամի դեմ աջ ցույցերի հետ։

Թունիս 
Թունիսի մայրաքաղաքում սեպտեմբերի 14-ին ցուցարարները շենքի պատը հաղթահարելուց հետո մտել են ԱՄՆ դեսպանատան տարածք և հրդեհել համալիրի տարածքում գտնվող բազմաթիվ ծառեր։ Ցուցարարները հարձակվել են նաև Թունիսի ամերիկյան համատեղ դպրոցի վրա և հրկիզել այն։

Աֆղանստան 
Աֆղանստանի «Թալիբան» շարժումը ստանձնել է Հարավային Գիլմենդ նահանգում Քեմփ բաստիոնի վրա հարձակման պատասխանատվությունը, որի արդյունքում ամերիկացի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ սպանվել են 2 ամերիկացի ծովային հետևակայիններ՝ հավելելով, որ հարձակումը պատասխան էր Մուհամմադ մարգարեին վիրավորող ֆիլմի։ Քեմփ Բաստիոնը, Հարավային Գիլմենդ նահանգում, ուրբաթ ուշ երեկոյան՝ սեպտեմբերի 14-ին, ընկել է ականանետների, ռեակտիվ նռնակների և հրաձգային զենքերի գնդակոծության տակ։ Հարձակման թիրախը Մեծ Բրիտանիայի արքայազն Հարրին էր։

Հնդկաստան 
Սեպտեմբերի 14-ին Չենայում ԱՄՆ հյուպատոսության վրա հարձակում է տեղի ունեցել, որի մասնակիցները քարեր և կոշիկներ են նետել հյուպատոսության շենքի վրա։ Ոստիկանությունը ցրել է ամբոխը, ինչի հետևանքով աննշան վնասվածքներ են ստացել բողոքի ակցիաների մինչև 25 մասնակից։

Բողոքի ակցիաներ 

Բացի դիվանագիտական օբյեկտների վրա հարձակումներից և ռեստորանի ջարդերից, որոնք առաջացել են այս ֆիլմի պատճառով, եղել են նաև զանգվածային բողոքներ այս ֆիլմի դեմ։

 - Ջելալաբադում ֆիլմի դեմ անցկացվել է մոտ 1000 հոգանոց ցույց։ Ցուցարարները այրել են ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի խրտվիլակը։

 - 2022 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սիդնեյում ԱՄՆ-ի գլխավոր հյուպատոսությունից դուրս ֆիլմի դեմ բողոքելու համար հավաքվել էր մինչև 500 մարդ։ Ցուցարարները կրում էին «կտրել բոլոր նրանց գլուխները, ովքեր վիրավորում են մարգարեին» գրությամբ պաստառներ և վանկարկում էին իսլամամետ և Ուսամա բեն Լադենամետ կարգախոսներ։ Ոստիկանությունը փորձել է շղթա կազմել ցուցարարների առջև, սակայն շղթան ճեղքվել է։ Ոստիկանությունը ստիպված է եղել արցունքաբեր գազ կիրառել և ոստիկանական շներին բաց թողնել ցուցարարների հետ կատաղի բախումների ֆոնին։ Ոստիկանության վեց աշխատակիցներ, մի քանի ցուցարարներ և քաղաքացիական անձինք վիրավորվել են, ոստիկանության երկու մեքենաներ նույնպես վնասվել են այս բողոքի ակցիայի ժամանակ։

 - 2000 մարդուց բաղկացած բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Դիրազում՝ սուննի միապետության նկատմամբ շիաների ընդդիմության համակարգող կենտրոնում։

 - «Հելաֆաթ Անդոլոն» խմբի 1000 անդամները, փորձել են գնալ Դաքքայում ԱՄՆ դեսպանատուն, սակայն նրանց կանգնեցրել են ոստիկանները դեսպանատանը մոտենալիս։

 - Մեծ Բրիտանիայում 200 հոգուց բաղկացած ցույցը հավաքվել է Լոնդոնում ԱՄՆ դեսպանատան շենքի մոտ՝ այրելով ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դրոշները։ Բողոքի ակցիաների ղեկավարը Անջեմ Չուդարին էր։

 - Իսրայելում իսլամական շարժման շուրջ 50 անդամներ բողոքել են Թել Ավիվում ԱՄՆ դեսպանատան առջև՝ պնդելով, որ ԱՄՆ կառավարությունը հովանավորում է «փոքր մարդկանց», որոնք ցավ են պատճառում իսլամին և մուսուլմաններին։ Աքրայում բողոքի ակցիաներին մասնակցող արաբները հայտարարել են, որ «աշխարհում միայն իսլամական կառավարությունն է խաղաղ լինելու։ Հրեաներն ու քրիստոնյաները կկարողանան ապրել առանց վախի իսլամի թևի տակ», սակայն, մինչդեռ բողոքի ցույցերի մի քանի այլ մասնակիցներ աջակցություն են վանկարկել Ուսամա բեն Լադենի հասցեին։

 - Շրինագարում ցույցեր են տեղի ունեցել, քանի որ տեղի իմամները դատապարտել են ֆիլմը՝ ասելով․ «Դա մեր իրավունքն է բողոքելու մուսուլմանների զգացմունքներին ցավ պատճառելուն ուղղված այս նողկալի արարքի դեմ։ Այնուամենայնիվ, մենք չպետք է զբաղվենք վանդալիզմով։ Մենք պետք է խաղաղ մնանք»։

 - Հակա-ամերիկյան և հակա-սիոնիստական ցույցերը շուրջ 200 ցուցարարներով անցել են Ջակարտայում դեսպանատան արտաքին պարագծով։

 - Ամմանում 200 սալաֆիտների երթ են իրականացրել դեպի ամերիկյան դեսպանատուն, մինչդեռ մուսուլման եղբայրների 1400 կողմնակիցներ քաղաքի կենտրոնում են։

 - Իրանում բողոքի ցույցերը տեղի են ունեցել Թեհրանում Շվեյցարիայի դեսպանատան սահմաններից դուրս, որը ներկայացնում է ԱՄՆ շահերը Իսլամական Հանրապետությունում։ Իրանի ոստիկանությունը խանգարել է ցուցարարներին հասնել դեսպանատան դարպասներին։

 - Հարյուրավոր մարդիկ բողոքել են ֆիլմի դեմ Սադր Սիթիում և Բասրայում։ Ավելի փոքր ամբոխը բողոքել է Էն Նաջաֆում։ Ցուցարարները այրել են ամերիկյան դրոշները, վանկարկել «Մահ Ամերիկային» և կոչ արել Իրաքի կառավարությանը վտարել ամերիկացի դիվանագետներին։ Բողոքի ցույցերը կազմակերպել էր շիաների առաջնորդ Մուքթադա աս-Սադրը, և առնվազն Բասրայում ցույցերին մասնակցել են ինչպես սուննի, այնպես էլ շիա հոգևորականներ։ Հարավային Հիլլ շրջանում այրվել են ամերիկյան և իսրայելական դրոշները։ Սամարայում հոգևորականները պահանջել են բոյկոտել ամերիկյան ապրանքները։

 - Քուվեյթում մոտ 200 ցուցարարներից բաղկացած հակաամերիկյան ցույց է տեղի ունեցել ԱՄՆ դեսպանատան շենքի մոտ։

 - Մալայզիայում բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել Կուալա Լումպուրում ԱՄՆ դեսպանատան մոտ, ինչպես նաև Բաթուի քարանձավներում։

 - Հարյուրավոր տղամարդիկ և կանայք ՄԱԿ-ի շենքի առջև քայլեցին որպես բողոքի արտահայտություն «Մուսուլմանների անմեղությունը» հակաիսլամական ֆիլմին։

 - Մարոկկոյում 300-400 ցուցարարներ սեպտեմբերի 12-ին հավաքվել են Կասաբլանկայում ԱՄՆ հյուպատոսության մոտ՝ Մարոկկոյի ոստիկանության ուժեղացված ներկայության ֆոնին։ Բողոքի ակցիան ոչ բռնի էր և կազմակերպվել էր սոցիալական ցանցերի միջոցով։ Մոտ 200 արմատական իսլամիստներ հավաքվել են Մարոկկոյի մայրաքաղաքի քույր քաղաքներից մեկում՝ Ռաբատում, հակաամերիկյան կարգախոսներ գոռալով և ամերիկյան դրոշներ այրելով։

 - Նիգերիայում իսլամական բարձրագույն հոգևորականությունը դատապարտել է ֆիլմը, սակայն դեմ է արտահայտվել ցուցադրությանը։ Այս քաոսը պետք է դատապարտվի ամբողջ աշխարհի կրոնական առաջնորդների կողմից։

 - Սեպտեմբերի 14-ին Ամստերդամում ամերիկյան հյուպատոսությունը սովորականից շուտ է փակվել բողոքի ակցիայի նախաշեմին։ Մոտ 30 մարդուց բաղկացած խաղաղ ցույցը տեղի է ունեցել Ամստերդամի կենտրոնում գտնվող Դամ հրապարակում։

 - Ջամաաթ-ի-Իսլամի կազմակերպած ցույցերը տեղի են ունեցել Իսլամաբադում և Փեշավարում, Կարաչիում ԱՄՆ դեսպանատների մոտ, միևնույն ժամանակ Թեհրիկ-ի-Խուրմաթ-է-Ռասուլի կազմակերպած ցույցերը տեղի են ունեցել Լահորում, իսկ Ջամիաթ Թալբա Արաբիայի կազմակերպած ցույցերը՝ Մուլթանում։ Սեպտեմբերի 16-ին մի շարք ՀԿ-ներ բողոքի նոր ակցիա են կազմակերպել։ 1 մարդ Է զոհվել, երբ անհայտ անձինք կրակ են բացել Պակիստանի Հարավային Հայդարաբադ քաղաքում տեղի ունեցած բողոքի ակցիայի ժամանակ։ Կարաչիում բողոքի ակցիայի մոտ 1000 մասնակիցներ, որոնք շարժվում էին դեպի ամերիկյան հյուպատոսություն, սկսել են քարեր նետել, ոստիկանությունը ստիպված է եղել արցունքաբեր գազ կիրառել և նախազգուշական կրակ բացել օդում։ Այնուամենայնիվ, երկու ոստիկան և երեք ցուցարար վիրավորվել են։ Մոտ 4000 մարդ ցույց է անցկացրել Արևելյան Լահոր քաղաքում և մոտավորապես նույնքան մարդ է մասնակցել Պակիստանի հյուսիսում՝ Կիրրի Շամոզայում տեղի ունեցած բողոքի ակցիային։

 - Բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել Գազայի հատվածում՝ Պաղեստինյան Օրենսդիր խորհրդի շենքի դիմաց։ Տասնյակ պաղեստինցիներ բողոքել են, իսկ ոմանք այրել են ամերիկյան և իսրայելական դրոշները՝ վանկարկելով «Մահ Ամերիկային։ Մահ Իսրայելին»։ Միջազգային կառույցները, որպես նախազգուշական միջոց, ամբողջ օրը փակել են իրենց գրասենյակները Գազայի հատվածում։ Հաջորդ օրը Գազայի հատվածում 30,000 պաղեստինցիներ բողոքեցին ֆիլմի դեմ։ Գազա քաղաքում 25.000 մարդ դուրս է եկել փողոց, այրել ամերիկյան և իսրայելական դրոշները, ինչպես նաև այրվել է ֆիլմի պրոդյուսերի խրտվիլակը։ Մի քանի հարյուր մարդ բողոքել է Արևմտյան ափի հյուսիսում գտնվող Նաբլուսում և այրել ամերիկյան դրոշը։

 - Սաուդյան Արաբիայում բողոքի ակցիան տեղի է ունեցել Բուրայդայի McDonald's-ի սահմաններից դուրս։

 - Սիրիայում 200 մարդուց բաղկացած ցույց է անցկացվել Դամասկոսում ԱՄՆ-ի դատարկ դեսպանատան մոտ։

 - Սոմալիում մոտ հազար մարդ բողոքել է Մոգադիշոյի ֆիլմի դեմ։

 - «Սուդանի երիտասարդություն» կոչվող խմբի մի քանի հարյուր ցուցարարներ սեպտեմբերի 12-ին հավաքվել էին Խարթումում ԱՄՆ դեսպանատան մոտ։ Դեսպանությունը հանդիպել է ցուցարարների երեք ներկայացուցիչների հետ, որոնք գրավոր պահանջներ են ներկայացրել՝ ներողություն խնդրել և ջնջել տեսանյութերը YouTube-ից։

 - Թուրքիայում հարյուրավոր մարդիկ են հավաքվել Ստամբուլի Բեյազըթ հրապարակում՝ Թուրքիայի իսլամիստական «Սաադաթ» կուսակցության կողմից հավաքված ֆիլմի դեմ ցույցի ժամանակ։

 - 2012 թվականի սեպտեմբերի 15-ի ցերեկը Փարիզում ԱՄՆ դեսպանատան մոտ 250 ցուցարարներ հավաքվել էին ի պատասխան Facebook-ում տեղադրված հակաիսլամական ֆիլմի դեմ բողոքի հավաքվելու կոչի։

 - Շրի Լանկայի արևելքում բողոքի ցույցեր են անցկացվել ֆիլմի դեմ։

Արձագանք 
Տարբեր երկրներ հայտարարություններ են հրապարակել՝ ի պատասխան դիվանագիտական ներկայացուցչությունների վրա հարձակումների և բուն ֆիլմի։

Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն 
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը դատապարտել է ամերիկացի դիվանագետների սպանությունը «Չկա արդարացում նման բռնության համար, որը տեղի է ունեցել Բենգազիում, մենք դատապարտում ենք այդ հանցագործությունը և ցավակցություն ենք հայտնում զոհվածների հարազատներին»,- հայտարարել է համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Ջեֆրի Ֆելթմանը՝ ելույթ ունենալով ՄԱԿ-ի ԱԽ-ի Լիբիայում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ նիստում։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Գի Մունը դատապարտել է Բենգազիում ԱՄՆ հյուպատոսության վրա հարձակումը. «ոչինչ չի արդարացնում երեկ Բենգազիում տեղի ունեցած դաժան բռնությունը»։ Նա նաև ողջունել է լիբիական իշխանությունների հավաստիացումները, որ նրանք կպատժեն մեղավորներին։

Եգիպտոս 
Եգիպտոսի վարչապետ Հիշամ Քանդիլը դատապարտել է բռնությունը՝ ասելով. «Ես ցավում եմ այն բանի համար, ինչ տեղի է ունեցել Կահիրեում ամերիկյան դեսպանատանը, դրա համար արդարացում չկա։ Մենք խնդրում ենք ամերիկյան կառավարությանը միջազգային խարտիաների շրջանակներում ամուր դիրքորոշում որդեգրել այս ֆիլմի արտադրողների նկատմամբ, ընդհուպ մինչև քրեական պատասխանատվություն»։ Եգիպտոսի նախագահ Մոհամեդ Մորսին իրադարձություններից 24 ժամ անց հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ ասելով. «նախագահն ափսոսանք է հայտնում Մուհամմադին վիրավորելու ամենաարատալի փորձերի համար և դատապարտում է այն մարդկանց, ովքեր նկարահանել են այս ծայրահեղական ֆիլմը» և ԱՄՆ նախագահից խնդրել է ֆիլմի դեմ ուղղված գործողություններ։

Լիբիա 
Լիբիայի իշխանությունները հյուպատոսության վրա հարձակումը «վախկոտ չարաճճիություն» են անվանել։ Լիբիայի ղեկավարությունը պաշտոնական ներողություն է խնդրել ԱՄՆ-ից դեսպանի մահվան համար։ Լիբիացի մի շարք պաշտոնյաներ, որոնք դատապարտել են Բենգազիում բռնության ակցիան, դրա պատասխանատվությունը դրել են տապալված բռնապետ Մուամար Քադաֆիի կողմնակիցների վրա, որի ռեժիմի դեմ ամերիկացիները բացահայտ պայքարում էին։ Լիբիայի ՆԳՆ ներկայացուցիչը ենթադրել է, որ Մուամար Քադաֆիի կողմնակիցները կարող էին այդ կերպ վրեժ լուծել տապալված կառավարության անդամներից մեկին Լիբիա արտահանձնելու համար։

Եմեն 
Եմենի նախագահ Աբդ Ռաբբո Մանսուր ալ-Հադին շատ արագ է արձագանքել Սանայում տեղի ունեցած հարձակմանը և ներողություն է հայտնել ԱՄՆ-ի հասցեին։ Վաշինգտոնում Եմենի դեսպանատան տարածած հայտարարության մեջ ասվում է, որ նախագահը հանձնարարել է պաշտոնյաներին «օպերատիվ և մանրակրկիտ հետաքննություն անցկացնել այսօրվա իրադարձությունների վերաբերյալ» և հաստատել է այն փաստը, որ բոլոր մեղավորները «հետապնդվելու են օրենքի ողջ խստությամբ»։

ԱՄՆ

Կառավարություն 

ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարել է, որ «խստորեն դատապարտում է ամերիկյան դիվանագիտական հաստատությունների վրա այս աղաղակող հարձակումը»։ Բացի այդ, նա կարգադրել է մեծացնել անվտանգությունը բոլոր նման օբյեկտներում։ Անվտանգության պահպանման հարցում օգնելու նպատակով Լիբիա է ուղարկվել ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ծովային հետևակայինների ջոկատ։

ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնն ասել է. «ոմանք փորձել են արդարացնել այս արատավոր վարքագիծը՝ ի պատասխան համացանցում տեղադրված աղաղակող նյութերի։ Միացյալ Նահանգները ափսոսանք է հայտնում ցանկացած կանխամտածված ջանքերի համար, որոնք նսեմացնում են ուրիշների կրոնական համոզմունքները, բայց թույլ տվեք պարզաբանել։ Այս տեսակի բռնի գործողությունների համար երբեք հիմք չկա»։ ԱՄՆ-ի մի քանի կոնգրեսականներ տեղեկացել են Եգիպտոսին և Լիբիային օգնության տրամադրումը դադարեցնելու կամ կրճատելու հնարավորության մասին։

Օբամայի վարչակազմը հետաքննություն է սկսել այն հարցի շուրջ, թե արդյոք Լիբիայում տեղի ունեցած հարձակումը ծրագրված ահաբեկչական հարձակում էր սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչության 11-րդ տարելիցի կապակցությամբ, քանի որ այդ հարձակումը «չափազանց լավ համակարգված էր», այլ ոչ թե ինքնաբուխ ամբոխի հարձակումը, որը զայրացել էր YouTube-ում իսլամը քննադատող տեսանյութեր։ Ըստ The New York Times-ի և CNN-ի, Օբամայի վարչակազմի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ կարծում են, որ Բենգազիում հարձակումը կանխամտածված է, այո, և զեկույցները ցույց են տալիս, որ. հնարավոր է, որ հարձակմանը մասնակցել են մեկ կամ մի քանի հայամետ Ալ-Քաիդական խմբեր։

ԱՄՆ ՌԾՈՒ-ն Լիբիայի ափ է ուղարկել 2 ականակիր, որոնք համալրված են Տոմահավկ թևավոր հրթիռներով, իսկ ամերիկյան անօդաչուները թռիչքներ են կատարում Լիբիայի վրայով՝ հարձակման մեղավորներին գտնելու համար։

Պենտագոնը հայտարարել է, որ ծովային հետևակայինների ջոկատ է ուղարկել Եմեն՝ հարձակումից հետո ամերիկյան դեսպանատան անվտանգությունն ապահովելու նպատակով։

The Independent թերթը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ին նախազգուշացրել են Լիբիայում նախապատրաստվող հարձակման մասին, սակայն նախազգուշական միջոցներ չեն ձեռնարկել։ Օբամայի վարչակազմը հերքում է դա։

Ամերիկյան մուսուլմանական համայնք 
ԱՄՆ-իսլամական հարաբերությունների խորհուրդը դատապարտել է հարձակումը։ Հյուսիսային Ամերիկայի Իսլամական ընկերության նախագահ Իմամ Մուհամեդ Մագիդը, որը միավորում է տարածաշրջանային մուսուլմաններին, դատապարտել է բռնությունը մամուլի ասուլիսի ժամանակ՝ կանգնած Բապտիստ քահանայի, ռաբբիի և ԱՄՆ-ում Լիբիայի դեսպան Ալի Աուջալիի կողքին։

Թալիբանն իր մարտիկներին և բոլոր աֆղանցիներին կոչ է արել վրեժ լուծել ամերիկացի զինվորականներից «Մուսուլմանների անմեղությունը» ֆիլմի համար։ Շարժման հայտարարության մեջ ասվում է, որ Մուհամմադ մարգարեին ուղղված հայհոյանքը չպետք է անպատիժ մնա։ Ընդ որում, Աֆղանստանի իշխանությունները որոշ ժամանակով փակել են YouTube ծառայության հասանելիությունը, որտեղ հրապարակվել է ժապավենը։

ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենը և Եվրամիության դիվանագիտության ղեկավար Քեթրին Էշթոնը վճռականորեն դատապարտել են Լիբիայում ԱՄՆ հյուպատոսության վրա հարձակումը։

ՌԴ ԱԳՆ-ն հայտնել է, որ Ռուսաստանը դատապարտում է Լիբիայում և Եգիպտոսում ԱՄՆ դիվանագիտական առաքելությունների վրա հարձակումները և տարածաշրջանի երկրների իշխանություններին կոչ է անում այսուհետ թույլ չտալ նման թշնամական գործողություններ, իսկ Մոսկվայում խորը մտահոգությամբ են ընդունել Կահիրեի և Բենգազիի իրադարձությունները։ «Զոհվածների հարազատներին և մերձավորներին հայտնում ենք անկեղծ ցավակցություն և ցավակցություն»,- ասված է փաստաթղթում։ Սերգեյ Լավրովը ցավակցություն է հայտնել ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնին ամերիկյան դեսպանի մահվան կապակցությամբ. «ցնցված եմ դեսպան Քրիս Սթիվենսի և նրա գործընկերների ողբերգական մահով։ Խնդրում եմ անկեղծ կարեկցանքի խոսքեր փոխանցել զոհվածների ընտանիքներին և մերձավորներին։ Մենք խստորեն դատապարտում ենք այս հանցագործությունը, որը ևս մեկ անգամ հաստատում է ահաբեկչության չարիքի դեմ պայքարում մեր երկրների, ողջ միջազգային հանրության համատեղ ջանքերի անհրաժեշտությունը»։

«Մուսուլմանների անմեղությունը» ֆիլմի արգելափակումը YouTube պորտալում 
YouTube-ն արգելափակել է տեսանյութը Եգիպտոսում և Լիբիայում դիտելու համար Ինդոնեզիայում նույնպես արգելափակվել է այս ֆիլմի դիտումը, իսկ Աֆղանստանում արգելափակվել է YouTube-ի հասանելիությունը։ Հնդկաստանը նաև ծրագրում է արգելափակել տվյալ տեսանյութը, ինչպես նաև նմանատիպ այլ էջեր։ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի վարչակազմը դիմել է Youtube-ին՝ խնդրելով ֆիլմը դիտարկել ընկերության քաղաքականության տեսանկյունից, սակայն Youtube-ն իր հերթին պատասխանել է, որ իրենց տեսանկյունից, այո, ֆիլմն ուղղված է իսլամական կրոնի դեմ, բայց ոչ մուսուլմանների դեմ, ընդհանուր առմամբ։

Ծանոթագրություններ 

Հակակոմունիզմ
2012 իրադարձություններ
Եգիպտոսի արտաքին հարաբերություններ
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ