Թուրքերը Ուզբեկստանում

Թուրքերը Ուզբեկստանում (), Ուզբեկստանի տարածքում բնակվող էթնիկ թուրքեր։

Պատմություն

Օսմանյան միգրացիա 
1926 թվականի Խորհրդային Միության առաջին համամիութենական մարդահամարն արձանագրել է, որ Խորհրդային Միությունում բնակվում էր 8570 թուրք։ Թուրքական ծագում ունեցող անձինք այլևս առանձին չեն հաշվառվում մարդահամարի մեջ, ենթադրվում է, որ նրանք, ովքեր ապրել են Ուզբեկստանում, կամ ձուլվել են ուզբեկական հասարակությանը, կամ լքել են երկիրը։

Թուրք-մեսխեթցիների գաղթը 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միությունը պատրաստվում էր Թուրքիայի վրա ճնշման արշավ սկսել։ Վյաչեսլավ Մոլոտովը, որն այդ ժամանակ արտգործնախարար էր, դիմել է Մոսկվայում Թուրքիայի դեսպանին՝ խնդրելով Թուրքիային հանձնել երեք նահանգները (Կարս, Արդահան և Արդվին): Այսպիսով, Թուրքիայի դեմ պատերազմը հնարավոր էր թվում, և Իոսիֆ Ստալինը ցանկանում էր արտաքսել թուրք բնակչությանը, որը գտնվում էր Մեսխեթիում՝ թուրք-վրացական սահմանի մոտ, քանի որ ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ այդ տարածաշրջանի թուրքերը հավատարիմ էին Օսմանյան կայսրությանը և, հետևաբար, ակնկալվում էր, որ նրանք թշնամաբար կմոտենան խորհրդային մտադրություններին։ 1944 թվականին թուրք-մեսխեթցիները բռնի տեղահանվեցին, հիմնականում Ուզբեկստան, ճանապարհին հազարավոր մարդիկ զոհվեցին։

1989 թվականին անցկացված խորհրդային վերջին մարդահամարի համաձայն՝ ԽՍՀՄ-ում կար 207500 թուրք-մեսխեթցի, որոնց ավելի քան 51,2 %-ը գրանցվել է Ուզբեկստանում։ Մեսխեթցի թուրքերի մեծ մասը բնակություն է հաստատել Ֆերգանայի հովտում, որտեղ նրանցից շատերն ավելի ապահով են դարձել, քան ուզբեկները։ Սակայն 1989 թվականին նրանց բարգավաճումը հանգեցրեց նրանց դեմ ուղղված այլատյացության, որը վերաճեց հակամեսխեթական ջարդերի։ Արդյունքում զոհվել է ավելի քան 100 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 1000-ը։ Դրանից հետո հայտնվեցին ազգայնական տրամադրված ուզբեկների դավադրության նշաններ՝ սպանդը շարունակելու համար. խորհրդային իշխանությունները պաշտոնական որոշում կայացրեցին 17,000 թուրք-մեսխեթցիների, Ֆերգանայի հովտի գրեթե ամբողջ թուրք բնակչությանը Ռուսաստան վտարելու մասին։ Ուզբեկստանի այլ շրջաններից ևս 70,000 մեսխեթցի թուրքեր շուտով հետևեցին միգրանտների առաջին ալիքին և բնակություն հաստատեցին հիմնականում Ադրբեջանում և Ռուսաստանում։ Վրաստան վերադառնալ ցանկացող թուրքերի համար պայման է դրվել ազգանունը թուրքերենից փոխել վրացականի, թուրք-մեսխեթցիների ճնշող մեծամասնությունը մերժել է այդ պայմանները։

Ժողովրդագրություն 
Ուզբեկստանը 1989 թվականից ի վեր մարդահամար չի անցկացրել, ուստի Ուզբեկստանում ներկայիս թուրքական բնակչության վերաբերյալ պաշտոնական վիճակագրություն չկա։ Միջազգային կազմակերպությունները տվել են մոտավոր միջին թվեր։ Ենթադրվում է, որ Տաշքենդում, Սիրդարյինի մարզում, Ջիզակում, Կաշկադարյայի մարզում ապրում է մոտ 15000-20000 թուրք։ Բացի այդ, Բուխարայում բնակվում է 3000 թուրք, Սամարղանդում՝ 4000 և Նավոյի շրջանում՝ 2000 մարդ։

Ծանոթագրություններ

Մատենագրություն 

.
.
 

.
.

.
.
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 
 .
 .

Ուզբեկստանի ազգեր
Թուրքիա
Էթնիկ խմբեր