Հեղինակային իրավունքը Բելառուսում

Բելառուսում հեղինակային իրավունքը հիմնված է «հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենքի վրա, որն ուժի մեջ է մտել 2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին։

Հեղինակային իրավունքի օբյեկտները 
Հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ստեղծագործությունները ներառում են՝
 գրական ստեղծագործություններ,
 դրամատիկական և երաժշտադրամատիկական ստեղծագործություններ, խորեոգրաֆիայի և մնջախաղի ստեղծագործություններ և սցենարային այլ ստեղծագործություններ,
 երաժշտական ստեղծագործություններ տեքստով և առանց տեքստի,
 տեսալսողական ստեղծագործություններ (կինո, հեռուստաֆիլմեր և այլն),
 կերպարվեստի գործեր (քանդակ, գեղանկար, գրաֆիկա, վիմագրություն և այլն),
 կիրառական արվեստի և դիզայնի ստեղծագործություններ,
 ճարտարապետության, քաղաքաշինության և պարտեզապուրակային արվեստի ստեղծագործություններ,
 լուսանկարչական աշխատանքներ,
 աշխարհագրությանը, քարտեզագրությանը և այլ գիտություններին վերաբերող քարտեզներ, պլաններ, էսքիզներ, նկարազարդումներ և պլաստիկ աշխատանքներ,
 համակարգչային ծրագրեր,
 գիտության ստեղծագործություններ (մենագրություններ, հոդվածներ, զեկույցներ, գիտական դասախոսություններ, ատենախոսություններ և այլն),
 այլ ստեղծագործություններ

Օրենքը հեղինակային իրավունքի օբյեկտներին է վերաբերում նաև բաղադրյալ և ածանցյալ ստեղծագործությունները։

Հեղինակի իրավունքները 
Հեղինակին պատկանող իրավունքներն օրենքով բաժանվում են անձնական ոչ գույքային իրավունքների, որոնք անօտարելի են և չեն կարող փոխանցվել, և գույքային իրավունքների, որոնք կարող են փոխանցվել։ Հեղինակի անձնական ոչ գույքային իրավունքները ներառում են՝
 հեղինակության իրավունք,
 անվան իրավունք, այսինքն՝ հեղինակի իսկական անունով, մտացածին անունով (կեղծանունով) կամ առանց անունը նշելու ստեղծագործությունն օգտագործելու կամ թույլատրելու իրավունք (անանուն),
 ստեղծագործության անձեռնմխելիության իրավունք,
 ստեղծագործությունը հրապարակելու իրավունքը և հրապարակման մասին որոշումը հետ կանչելու իրավունքը

Գույքային իրավունքները ներառում են հեղինակի կամ այլ իրավատիրոջ՝ ստեղծագործությունն իր հայեցողությամբ ցանկացած ձևով և եղանակով օգտագործելու բացառիկ իրավունքը, ինչպես նաև ստեղծագործության օգտագործման յուրաքանչյուր եղանակի համար հեղինակային վարձատրություն ստանալու իրավունքը։ Գույքային իրավունքները ներառում են նաև հետևելու իրավունք, որը հեղինակի կամ նրա ժառանգների իրավունքն է ՝ ամեն անգամ ստանալ ստեղծագործության գնի 5%-ը՝ կերպարվեստի բնօրինակների, գրողների, կոմպոզիտորների և գիտնականների ստեղծագործությունների ձեռագրերի բնօրինակների հրապարակային վերավաճառքի ժամանակ։ հեղինակային իրավունքի խախտման դեպքում հեղինակային իրավունքի խախտման դեպքում հեղինակային իրավունքի խախտումը կարող է հանգեցնել հեղինակային իրավունքի խախտման։

Ազատ օգտագործումը 
Առանձին դեպքերում թույլատրվում է ստեղծագործություններն օգտագործել առանց իրավատիրոջ թույլտվության և առանց վարձատրություն վճարելու (պայմանով, որ նշված է հեղինակի անունը և պահպանված են նրա մյուս իրավունքները)։ Օրենքը վերաբերում է նման դեպքերին՝
 մեջբերում հետազոտական, կրթական, բանավիճային, քննադատական կամ տեղեկատվական նպատակներով
 ստեղծագործության բնօրինակին իրավաչափ տիրապետող անձի կազմակերպած հրապարակային ցուցադրումը
 ստեղծագործության վերարտադրումը դատավարության նպատակներով
 կրոնական արարողությունների և հուղարկավորությունների ժամանակ երաժշտական ստեղծագործությունների հրապարակային կատարումը
 ստեղծագործությունների հրապարակային կատարումը ոչ պրոֆեսիոնալ կատարողների և գեղարվեստական ստեղծագործության սիրողական խմբերի կողմից
 լուսանկարները, ճարտարապետության, կերպարվեստի ստեղծագործությունները եթերով կամ մալուխով փոխանցելը, եթե այդպիսի ստեղծագործությունները մշտապես գտնվում են ազատ այցելության համար բաց վայրում և հաղորդման հիմնական օբյեկտ չեն հանդիսանում

Օրենքի որոշ հոդվածներ նվիրված են լրատվամիջոցներում ստեղծագործությունների Ազատ օգտագործմանը (հոդված 33), գրադարաններում և արխիվներում (հոդված 37), կույր և թույլ տեսողություն ունեցողների համար ստեղծագործությունների վերարտադրմանը (հոդված 34), ստեղծագործությունների Ազատ օգտագործմանը անձնական (հոդված 35), ինչպես նաև կրթական և հետազոտական նպատակներով (հոդված 36)։

Վավերականության ժամկետ 
Գիտության, գրականության և արվեստի ստեղծագործությունների նկատմամբ անձնական ոչ գույքային իրավունքները պահպանվում են անժամկետ:Գույքային իրավունքները պահպանվում են հեղինակի կյանքի ընթացքում և նրա մահից հետո՝ 50 տարի։ Համահեղինակությամբ ստեղծված ստեղծագործությունների համար գույքային իրավունքների պաշտպանությունը գործում է մյուս համահեղինակներից վերապրած հեղինակի կյանքի ընթացքում և մահից հետո՝ 50 տարի։

Հեղինակային իրավունքի պաշտպանություն 
Հեղինակային իրավունքի օբյեկտի նկատմամբ բացառիկ իրավունքի խախտման դեպքում իրավատերն իրավունք ունի խախտողից իր ընտրությամբ պահանջել վնասների հատուցում կամ փոխհատուցում վճարել տասից հիսուն հազար բազային մեծությունների չափով։

Մասնակցությունը միջազգային պայմանագրերին 
Բելառուսի Հանրապետությունը հեղինակային իրավունքի ոլորտում մասնակցում է հետևյալ միջազգային պայմանագրերին՝

 Հեղինակային իրավունքի մասին համաշխարհային կոնվենցիա-1994 թվականից,
 Գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների պահպանության մասին Բեռնի կոնվենցիա-1997 թվականից,
 Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության հեղինակային իրավունքի պայմանագիր-2002 թվականից։

Ծանոթագրություններ