Ալեքսանդրա Իշիմովա

Ալեքսանդրա Օսիպովնա Իշիմովա (, ), ռուս մանկագիր, թարգմանիչ, մանկական ամսագրերի հրատարակիչ։

Կենսագրություն 
Ալեքսանդրա Իշիմովան ծնվել է 1804 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Կոստրոմայում, Օսիպ (Իոսիֆ) Ֆիլիպովիչ Իշիմովի ընտանիքում։ Նրա հայրը, որը ծագումով Վյատկայից էր, մինչ ամուսնությունը ծառայել է Վյատկայի և Կազանի նահանգների գեներալ-նահանգապետ Արքայազն Մեշչերսկիի գրասենյակում։ Իր անհանգիստ բնավորության և ճշմարտության փնտրտուքի համար նա աքսորվել է Տոբոլսկ, որտեղ շուտով ծառայության է անցել հասարակական բարեգործության կարգով կոլեգիական ասեսորի կոչումով, եղել է Տոբոլսկի հիմնական հանրակրթական ուսումնարանի տնօրենը։ Տոբոլսկում Իշիմովն ամուսնացել է քաղաքացիական պալատի նախագահի դստեր հետ։ Շուտով երիտասարդ ընտանիքը տեղափոխվել է Կոստրոմա, իսկ 1805 թվականին նրա հայրը, արքունի խորհրդականի կոչումով, տեղափոխվել Սանկտ Պետերբուրգ։

Կրթությունը ստացել է աղջիկների գիշերօթիկ դպրոցում և տանը՝ զբաղվել ինքնակրթությամբ, աչքի է ընկել օտար լեզուներ սովորելու առանձնահատուկ տաղանդով։ 1818 թվականին Ալեքսանդրան ավարտել է գիշերօթիկ դպրոցը և պատրաստվել ընդունվել Եկատերինյան ինստիտուտ, սակայն Ալեքսեյ Արակչեևի ազգականներից մեկի դեմ անհաջող դատավարությունից հետո նրա հորը Սանկտ Պետերբուրգից վտարել են Վոլոգդա, այնուհետև՝ Ուստ-Սիսոլսկ և Նիկոլսկ։ Ընտանիքը տարիներ շարունակ մնացել է առանց ապրուստի միջոցների։ 1825 թվականին Օսիպ Իշիմովին տեղափոխել են Արխանգելսկի նահանգի Կեմ քաղաք և նախատեսվել է նրան արտաքսել Սոլովեցի մենաստան։

1825 թվականին Ալեքսանդրա Իշիմովան մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ, ցարից ունկնդրություն է ստացել և բարձրագույն ներում խնդրել հոր համար։ Այնուհետև նա բացել է մասնավոր դպրոց, զբաղվել գրական թարգմանություններով։ Նրա գրական դեբյուտը ֆրանսիացի բարոյախոս գրող Ֆրանսուա Ժոզեֆ Դրոզի «Երջանիկ լինելու արվեստը» գրքի թարգմանությունն է եղել (1831)։ Այդ ժամանակ նա ծանոթացել է Վյազեմսկու, Ժուկովսկու, Պուշկինի և այլ գրողների հետ։

1834 թվականի օգոստոսից Ալեքսանդրա Իշիմովան աշխատել է «Ռուսաստանի պատմությունը երեխաների համար պատմվածքներում» գրքի վրա՝ գրողի գլխավոր գիրքը, որը նրան համառուսաստանյան համբավ է բերել։ Մանկական  թարգմանություններից մեկի թողարկումից հետո նրան խորհուրդ են տվել գրել Ռուսաստանի պատմություն երեխաների համար, «ինչպես, Վալտեր Սքոթն էր պատմում Անգլիայի պատմությունը անգլիացի երեխաներին»։ Նախկինում Իշիմովան ուսումնասիրել է Ռուսաստանի պատմության վերաբերյալ այն ժամանակվա բոլոր աղբյուրները և առաջին հերթին, Նիկոլայ Կարամզինի «Ռուսական պետության պատմությունը»։ Գրողի առաջին պատմվածքները խանդավառությամբ են ընդունվել ինչպես ռուս առաջատար գրողների, այնպես էլ երիտասարդ ընթերցողների կողմից։

 

Գիրքն արտացոլում է Ռուսաստանի պատմության բոլոր կարևոր իրադարձությունները հնագույն ժամանակներից մինչև Նիկոլայ I-ի գահակալության սկիզբը։ Գրքի առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի կողմից վեց մասից 1837-1840 թվականներին, տպաքանակը կազմել է 1200 օրինակ։ Գրքի առաջին մասը լույս է տեսել Ալեքսանդր Պուշկինի մահից քիչ առաջ։ Իշիմովան Պուշկինի վերջին թղթակիցն է եղել, նամակ է գրել նրան իր պատմական պատմությունների մասին և գիրքն ուղարկել թարգմանության Դանտեսի հետ մենամարտի օրը՝ 1837 թվականի հունվարի 27-ին։ 

Երկրորդ հրատարակությունը լույս է տեսել 1841 թվականին։ Այն նույնպես բարձր է գնահատվել ժամանակակիցների կողմից և նույն թվականին արժանացել է Դեմիդովի անվան մրցանակի։ 

Ալեքսանդրա Իշիմովան հրատարակել է երկու մանկական ամսագրեր՝ «Աստղիկ» (1842-1863) և «Ճառագայթներ» («աղջիկների համար» առաջին ամսագիրը) (1850-1860)։ «Աստղիկ» ամսագիրն առանց հոնորարների է եղել։ Նրա հրատարակման համար Իշիմովան երաշխավորված ֆինանսավորում է ստացել կայսերական ընտանիքից։ Հետագայում նման եղանակով ֆինանսավորվել է նաև «Ճառագայթներ» ամսագիրը։ Երկու հրապարակումների բովանդակությունն հասցեագրված է եղել համապատասխանաբար պետական և մասնավոր կանանց ուսումնական հաստատությունների սաներին, ձևավորվել է զվարճանքի, տեղեկատվության և դիդակտիկայի սկզբունքների համադրման հիման վրա։ Միևնույն ժամանակ «Ճառագայթներ»  ամսագիրը հասցեագրված է ավելի մեծ տարիքային խմբին, իսկ «Աստղիկ»-ը՝ կրտսեր տարիքին, հետևաբար նյութերի ընտրության ժամանակ հաշվի են առնվել ոչ միայն երեխաների, այլև ծնողների և մանկավարժների խնդրանքները։ Հեղինակ է երեխաների համար մի շարք յուրօրինակ պատմվածքների, որոնցից առավել հայտնի են «Ծեր կնոջ հեքիաթները» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1839), «Սրբազան պատմություններ փոքրահասակ երեխաների համար զրույցներում», որը 1841 թվականից ի վեր վերահրատարակվել է 6 անգամ, «Զանգակը», մանկատներում ընթերցանության համար (Սանկտ Պետերբուրգ, 1849), «Առաջին ընթերցանություն և առաջին դասեր երեխաների համար» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1856-1860), «Պատմվածքներ սրբազան պատմություններ գյուղացի երեխաների համար» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1878)։ Իշիմովան շատ է թարգմանել ֆրանսերենից և անգլերենից, մասնավորապես, նրան են պատկանում Ֆենիմոր Կուպերի արկածային վեպերի ռուսերեն առաջին թարգմանությունները։

Մահացել է 1881 թվականին, Սանկտ Պետերբուրգում։ Թաղված է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ալեքսանդր Նևսկի մայրավանքի Նիկոլսկի գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություններ 
 1-е издание: История России в рассказах для детей. — Санкт-Петербург. 1837. В тип. Имп. Росс. Академии. В 4-х частях. В I — 269, во II — 314, в III — 308, —IV — 436 стр.
 1-е издание: История России в рассказах для детей. — Санкт-Петербург. 1839. В тип. Имп. Росс. Академии. В V — 454 стр.
 1-е издание: История России в рассказах для детей. — Санкт-Петербург. 1840. В тип. Е. Фишера. В VI — 447 стр.
 2-е издание: История России в рассказах для детей. — Санкт-Петербург. 1841. В тип. Е. Фишера. В 8-ю д. л. В трех частях. В I — 377, во II — 366, в III — 426 стр.

Գրականություն 
 Аверьянова Л. Н. Александра Осиповна Ишимова — известная русская писательница XIX века, педагог и переводчик//«Школьная библиотека» № 5, 2004 г. с. 31 — 37
 Ишимова, Александра Иосифовна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1894. — Т. XIIIa. — С. 605.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Биография на сайте Elibron
 Ильчук Н. Ишимова. Биографическая справка

Ռուսական կայսրության մանկագիրներ
Ռուս մանկագիրներ
Ռուս մանկավարժներ
Կին մանկագիրներ
Ռուս կին գրողներ
Ռուս թարգմանիչներ
Ռուս հրատարակիչներ
Ռուս խմբագիրներ