Տորատաու

Տորատաու (, ,  բաշկիրերենից թարգմանած՝ նշանակում է Բերդասար), միայնակ սար՝ շիհան Ուրալյան լեռնաշղթայից հարավ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Բաշկորտոստանի Ինքնավար Հանրապետության Իշիմբայի շրջանում։

Հակիրճ տեղեկատվություն 
Տորատաուն ունի խութային ծագում. կազմավորվել է ավելի քան 230 միլիոն տարի առաջ, ստորին պերմյան  (ուշ պալեոզոյան) ժամանակներում, արևադարձային ծովում։ Հնագույն ծագման, ինչպես նաև գեղեցիկ տեսքի շնորհիվ ներառվել է Համաշխարհային երկրաբանական ժառանգության և Ռուսաստանի եզակի երկրաբանական օբյեկների ցանկերում։ Բացի այդ, սարի լանջերին աճում են ռելիկտային բուսատեսակներ, կատարին էլ հայտնաբերվել են հին բնակավայրի ավերակներ, և այդ ամենը նկատի առնելով՝ Տրատաուին շնորհվել է հնագիտության  և բնության համալիր հուշարձանի կարգավիճակ։ Սարն ընդգրկվել է «Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքներ» նախագծի կարճ ցանկում։
 
Չնայած այս ամենին՝ սարի ապագան կարող է վտանգվել. իշխանություններն ու սոդայի արտադրության բաշկիրական ընկերությունը շահագրգռված են շահագործելու սարի հանքավայրը։

Մեր օրերում Տորատաուն ոչ միայն զբոսաշրջիկների, այլև պարապլաներիստների սիրած այցելավայր է։ 1999 թվականի հուլիսի 3-ին Վիկտոր Ֆյոդորովը, մեկնարկելով այս սարից, Ռուսաստանի ռեկորդ է սահմանել՝ մեկ անգամից ճախրելով 143 կիլոմետր։
 
Տորատաուն արտացոլված է բազմաթիվ գեղանկարչական, գրական, երաժշտական, բանահյուսային ստեղծագործություններում։ Իշիմբայ քաղաքի և նույնանուն շրջանի խորհրդանիշն է՝ պատկերված դրանց դրոշներին ու զինանշաններին։ Սարի վրա գտնվող հնավայրից հայտնաբերված առարկաները, իրերը ցուցադրվում են Ստեռլիտամակի պատմա-երկրագիտական թանգարանում։

Ստուգաբանություն 
Լայնորեն տարածված վարկածի համաձայն՝ Տորատաու անվանումն առաջացել է բաշկիրերեն «тора» — «բերդ, ավան», և «тау» — «սար» արմատներից։ Սարի գագաթին դեռ երկաթի դարի ժամանակներում սրբավայր է հիմնվել՝ շրջապատված պարսպանման հողաթմբերով։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Ռ. Գ. Կուզեևի կարծիքով՝ սարի անվանումը բուլղարների հին լեզվով ստուգաբանվում է որպես Աստվածասար (Դիցասար) կամ Սրբատեղի սար։ Ըստ մեկ ուրիշ՝ այլընտրանքային վարկածի՝ Տորատաու նշանակում է «Բարձրագույն օրենքի սար»
:

Ֆիզիկական բնութագիրը 
Տորատաուի երկարությունը մոտավորապես մեկ կիլոմետր է, լայնությունը՝ 850 մետր, բարձրությունը Բելայա գետի նկատմամբ՝ 220 մ, գետնից՝ 200 մ, ծովի մակերևույթից՝ 338 մ։ Կոնաձև է։ Լանջերն ունեն 20-30 աստիճան թեքություն, զուրկ են կարծրապար ժայռերից։ Հյուսիսային լանջին՝ հիմքի մոտ աղբյուրներ են բխում, որոնցից մեկը ծծմբային միացություններով հագեցած ջուր է պարունակում։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 «Торатау юрматылар өсөн бик ҡәҙерле»: фекер. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 7 декабрь 2018 йыл
 Фотографии шихана Тратау с разных сторон
 А. П. Рождественский, И. М. Япаров. Шиханы 
 Фото
 Фото М. Сёминой
  
 Сферические панорамы с видом на Тратау 
 Ҡәғбә кеүек уның һәр ташы 

Բնության հուշարձաններ
Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Լեռներ այբբենական կարգով