Հարված կատվին

Հարված կատվին, նաև երբեմն հարված շանը, փոխաբերություն է, որն օգտագործվում է նկարագրելու, թե ինչպես է կազմակերպության՝ համեմատաբար ավելի բարձրաստիճան անձը կամ ընտանիքի ավագը իր հիասթափությունը հանում ավելի ցածր աստիճանի անձի վրա, որն իր հերթին կարող է այն հանել իր ենթակաների վրա։

Իդիոմայի ծագում 
Տերմինը օգտագործվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում առնվազն 19-րդ դարից։

Ժամանակակից օգտագործման մեջ անունը ենթադրում է սցենար, երբ զայրացած կամ հիասթափված աշխատողը աշխատանքից տուն է գալիս՝ փնտրելով իր զայրույթը թափելու ինչ-որ միջոց, բայց միակ բանը, որ առկա է, կատուն է։ Այս սցենարում կատուն կարող է հայտնվել, երբ ինչ-որ մեկը բարկացած է կամ հիասթափված։ Նա ֆիզիկապես չարաշահում է դա որպես իր հիասթափությունը վերացնելու միջոց, չնայած այն հանգամանքին, որ կատուն ոչ մի դեր չի խաղում դրա առաջացման գործում։

Դինամիկան աշխատավայրում կամ ընտանիքում 
«Հարված կատվին» տերմինը սովորաբար օգտագործվում է աշխատողների վարքագիծը նկարագրելու համար, ովքեր բռնություն են գործադրում գործընկերների կամ ենթակաների նկատմամբ՝ որպես սթրեսից ազատվելու մեխանիզմ։ Այս վարքագիծը կարող է հանգեցնել շղթայական ռեակցիայի, երբ ընկերության վերադաս աշխատակիցը վիրավորում է իր ենթականերին, ովքեր դա դուրս են հանում իրենց ենթակաների և այլն շղթայի վրա։ Այս դոմինոյի էֆեկտը կարող է դիտվել նաև ընտանեկան դինամիկայում, երբ հայրը բղավում է մոր վրա, ով բղավում է ավելի մեծ երեխայի վրա, վերջինս բղավում է ավելի փոքր երեխայի վրա, ի վերջո փոքր երեխան բղավում է ընտանի կենդանու վրա։

Ուրիշներին մեղադրելը կարող է հանգեցնել «հարված շանը», որտեղ հիերարխիայում գտնվող անհատները մեղադրում են իրենց անմիջական ենթականերին, և դա տարածվում է հիերարխիայի ներքևում մինչև ամենացածր աստիճանը («շուն»)։ 2009 թվականին կատարված փորձարարական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մեղադրանքը կարող է վարակիչ լինել նույնիսկ անհաղորդ հեռուստադիտողների համար։

Հոգեբանական տեսություններ 

Հարված կատվին փոխաբերությունն անբարենպաստ է ընկալվում և դիտվում է որպես զայրույթի վատ կառավարման նշան։ Հեղինակ Սթիվ Սոնդերմանը պնդում էր, որ «մարդիկ իրենց հույզերի 90 տոկոսն ուղղում են զայրույթի միջոցով»՝ ասելով, որ նրանք կարող են «կատվին հարվածել»՝ որպես վշտի, անհանգստության կամ այլ հույզերի փոխարինող։ Հոգեբանության գրքի հեղինակ Ռաջ Պերսոն առաջ է քաշում մի վարկած, որում ասվում է, որ մարդիկ «ոտքով հարվածում են կատվին»՝ որպես կատարսիսի միջոց, քանի որ վախենում են իրենց հույզերն ամբողջությամբ արտահայտել հասակակիցներին և գործընկերներին։

Ծանոթագրություններ

Բռնություն
Փոխաբերություններ
Կառավարում
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ