Հին թեյի ճանապարհ

Հին թեյի ճանապարհ (չին․՝ 茶馬古道|茶马古道, chámǎgǔdào, չամագուդաո), առևտրային ուղիների ամբողջության անունը, որոնք դարեր շարունակ Չինաստանը կապել են Հարավային Ասիայի հետ ։

Պատմություն 
Հին թեյի ուղին կամ Չամագուդաոն առաջացել է Թան դինաստիայի (618-907) և հասել է իր ծաղկմանը Սուն դինաստիայի (907-1270) ժամանակներում, երբ ամեն տարի Լհասա էր տեղափոխվում մինչև յոթուկես տոննա թեյ։ Չինաստանի հարավ-արևմուտքում՝ լեռների խորքում, անցել են թեյի ճանապարհի քարավանների երթուղիները։ Դրանք աշխարհի ամենաբարձր լեռնային ճանապարհներից են՝ ուղիները, որոնք Տիբեթը կապում են երկրի ներքին շրջանների հետ և վկայում են հաների, տիբեթցիների և այլ ժողովուրդների միջև գոյություն ունեցած համագոյակցության և բարիդրացիական հարաբերությունների պատմական վկայությունների մասին։

Սկզբում թեյը փոխանակում էին տիբեթյան ձիերի, իսկ հետո՝ կենդանիների կաշվի, բրդի, ոսկու, արծաթի, դեղամիջոցների հետ։ Լեռնային արահետը, որով թեյ էին տեղափոխում Յաանյայից (Սիչուան նահանգում, որտեղ թեյ էին աճեցնում) մինչև Լհասա (Տիբեթում), ձգվում էր գրեթե 2250 կիլոմետր։ Տիբեթից թեյը տեղափոխում էին Բութան, Նեպալ, Հնդկաստան, իսկ հետագայում՝ ընդհուպ մինչև Արաբական թերակղզի։ 

Թեյը տանում էին բեռնակիր կենդանիներ՝ ձիեր, ջորիներ, ավանակներ, յակեր, իսկ ամենադժվար վայրերում այն տանում էին բեռնակիրները։ Թե մարդիկ, թե ձիերը ծանր բեռներ էին տանում․ թեյ կրողները երբեմն տեղափոխում էին ավելի քան 60-90 կգ, ինչը հաճախ գերազանցում էր իրենց մարմնի քաշը։ Բեռնակիրների դարաշրջանն ավարտվել է միայն 1958 թվականին, երբ կառուցվել է Սիչուան-Տիբեթ ավտոմոբիլային ճանապարհը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Forbes, Andrew ; Henley, David (2011). China's Ancient Tea Horse Road. Chiang Mai: Cognoscenti Books.
 Forbes, Andrew ; Henley, David (2011). Traders of the Golden Triangle. Chiang Mai: Cognoscenti Books.

Արտաքին հղումներ 
 Silk Road Foundation - An authoritative article about the ancient tea route by Yang Fuquan, director of the Yunnan Academy of Social Sciences.
 Documentary: Insight on Asia - Asian Corridor in Heaven  - Made by KBS. TV Program.
 Tea Horse Road - National Geographic Magazine 
 "The Tea Horse Road" , Jeff Fuchs, The Silk Road, Vol.6, No.1 (Winter 2008).
 Interview: Jeff Fuchs , Gokunming, August 11, 2010.
 Bob Rogers and Claire Rogers , "Traveling Today's Tea Horse Road", Desert Leaf magazine, February 2011.

Առևտրային ճանապարհներ
Պատմական ճանապարհներ և ուղիներ
Չինաստանի պատմություն