Միրզա Յուսուֆ Ներսեսով

Միրզա Յուսուֆ Ներսեսով (ի ծնե՝ Հովսեփ Ներսիսյանց, ), հայ պատմաբան, թարգմանիչ և գրող, «Ճշմարտացի պատմություն» (պարսկերեն՝ «Թարիխ-ի Սաֆի») աշխատության հեղինակ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1798 թվականին, Հադրութում՝ դարբնի ընտանիքում։ 1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ Հադրութի ազնվական ընտանիքներից մի քանի դեռահասների հետ միասին ղաջարական զորքերի կողմից տարվել է Պարսկաստան։ Այնտեղ ընդունել է մահմեդականություն, ստացել Յուսուֆ անունը և ուղարկվել Թավրիզ՝ ուսման նպատակով։ Սովորել է պարսկերեն և արաբերեն, ստացել «միրզայի» պատվական տիտղոսը և նշանակվել Ղարադաղի տիրակալ Ամիր խան Դավալու-Ղաջարի քարտուղար (վերջինս հետագայում սպանվել է 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմում)։ Թավրիզում ամուսնացել է ադրբեջանուհու հետ։ 

Ռուս-պարսկական պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Արցախ, Շուշիում պարսկերեն է դասավանդել։ Վերադարձել է քրիստնյա հավատքի և մկրտվել Արցախի թեմի առաջնորդ Բաղդասար արքեպիսկոպոս Հասան-Ջալալյանի կողմից։ Բաժանվել է ադրբեջանցի կնոջից և ամուսնացել Շողակաթ անվամբ արցախցի մի հայուհու հետ։ Սկզբում Միրզա Յուսիֆը գրում էր «Ագարսկի» կեղծանվան տակ, իսկ ավելի ուշ շրջանում ստորագրել է «Ղարաբաղի», իսկ ռուսերեն՝ «Շուշինսկի» անուններով։

Դաղստանում Գրիգոլ Օրբելիանիի ծառայության մեջ է անցել իբրև թարգմանիչ, վերջինիս համար արաբերեն նամակագրություն է վարել իմամ Շամիլի և կովկասյան այլ առաջնորդների հետ։ 1856 թվականին ավարտել է իր «Վագիֆի և իր մյուս ժամանակակիցների բանաստեղծությունների ժողովածու» գիրքը, որը բաղկացած էր Մոլլա Փանահ Վագիֆի, Գասիմ բեյ Զաքիրի և Արցախի այլ բանաստեղծների քերթվածքներից։ Միաժամանակ պատրաստել է «Դերբենդի պատմություն» («Դերբենդ-նամահ») երկը ռուսական բանանի սպա՝ ոմն Հակոբ Լազարյանցի պատվերով։ Դաղստանում երեք տարվա ծառայությունից հետո Միրզա Յուսիֆը վերադարձել է Շուշի, որտեղ և մահացել է 1864 թվականին։

Միրզա Յուսուֆի ամենահայտնի աշխատությունն է «Ճշմարտացի պատմությունը» («Թարիխ-ի Սաֆի»), որը նա ավարտել է 1855 թվականին։ Միայն մեկ ձեռագրով մեզ հասած այս գիրքը հիմնականում անդրադառնում է Արցախի պատմությանը, Արցախի մելիքություններին և Կովկասում ռուսական տիրապետության հաստատմանը։ Այս գիրքը պարսկերենից ադրբեջաներեն է թարգմանվել 1991 թվականին, իսկ հայերեն՝ 2000 թվականին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 «Ճշմարիտ պատմության» ամբողջական տեքստի անգլերեն տարբերակը
Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Հայ գրողներ
Հայ պատմաբաններ
Հայ թարգմանիչներ
Հայ գիտնականներ