Ռաուֆ Օրբայ

Հուսեյն Ռաուֆ Օրբայ (, ), 20-րդ դարի առաջին կեսի Թուրքիայի ականավոր պետական գործիչ, Թուրքիայի վարչապետը 1922-1923 թվականներին։

Կենսագրություն 

Հուսեյն Ռաուֆը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում՝ աբխազական ընտանիքում։ Լինելով Օսմանյան նավատորմի սպա՝ նա իր գործողություններով աչքի է ընկել Բալկանյան առաջին պատերազմի ժամանակ որպես Համիդիե հածանավի կապիտան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմածովային շտաբի պետ և մինչև 1918 թվականի հոկտեմբեր եղել է ծովային նախարար և ղեկավարել է մի պատվիրակություն, որը ստորագրել է Մուդրոսի զինադադարը։ Ռաուֆ Օրբայը նաև մեծ դեր է խաղացել Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքին օգնելու գործում Ջեմալ փաշայի հետ թշնամանքի ժամանակ։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 31-ին նա ստորագրեց Մուդրոսի զինադադարը՝ որպես ռազմածովային նավատորմի նախարար, որը վերջ դրեց Օսմանյան կայսրության մասնակցությանը Առաջին աշխարհամարտին։ Երբ սկսվեց թուրքական անկախության պատերազմը, նա հրաժարական տվեց և գնաց Անկարա՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հետ համագործակցելու համար։ Նա 1919 թվականի հուլիսի 23-ին ընտրվել է Էրզրումի Կոնգրեսի ներկայացուցչական կոմիտեի անդամ։ Սիվասի Կոնգրեսին միացել է որպես Սիվասի պատվիրակ 1919 թվականի սեպտեմբերի 4-ին և ընտրվել է նախագահի տեղակալ։

Ավարտել է ռազմածովային և ինժեներական ուսումնարանը (1889)։ Ծառայել է որպես սպա Օսմանյան նավատորմում։

Զբաղեցրել է տարբեր պատասխանատու պաշտոններ՝ աշխատելով ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Անգլիայում։

Մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին և Առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ որպես հածանավ Համիդիեի հրամանատար։ Փոխգնդապետի կոչումով նշանակվել է Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր հրամանատար։

Նրա պատվին Նեստոր Լակոբան իր որդուն Ռաուֆ է անվանել։

Թուրքիայի անկախության համար պատերազմի սկսվելուց հետո լքել է կառավարությունը և մեկնել Անկարա՝ աջակցելով Քեմալ Աթաթուրքին։ Սիվասի Կոնգրեսում (1919) եղել է պատվիրակ և փոխնախագահ։

Աթաթուրքի իշխանության գալուց հետո դարձել է նրա մերձավոր զինակիցը։  1922-1923 թվականներին եղել է Թուրքիայի վարչապետի պաշտոնում։ 1924 թվականին հանդես է եկել ընդդիմադիր Առաջադիմական հանրապետական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ Նրա արգելքից հետո 1925 թվականին արտաքսվել է երկրից և 10 տարի անցկացրել երկրից դուրս։

1933 թվականին համաներվեց և 1935 թվականին հնարավորություն ստացավ վերադառնալ հայրենիք։ 1939 թվականին ընտրվել է Մեծ Ազգային ժողովի պատգամավոր Քասթամոնուի մարզից։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին 11942-1944 թվականներին եղել է Մեծ Բրիտանիայում Թուրքիայի դեսպանը։ Հայտնի է Օրբայի և Չերչիլի բարեկամությունը։

Հիշատակ 
Ամեն տարի ականավոր նավատորմիղի ծննդյան օրը ռազմածովային նավատորմի նախարարությունը Ստամբուլի կենտրոնում գտնվող Օրբայի գերեզմանին պատվո պահակ է դնում, իսկ աբխազական սփյուռքի ներկայացուցիչները ծաղիկներ են բերում նրա հուշարձանին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 J. Kutay. Osmanlidan Cumhuriyete. Yuzyilimizda bir In-sanimiz. Huseyin Rauf Orbay (1881—1964). Istanbul, 1992—1995.

Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Թուրքիայի վարչապետներ
Օսմանյան կայսրության նախարարներ
Թուրքիայի նախարարներ
Թուրք-իտալական պատերազմի օսմանյան ռազմական գործիչներ
Օսմանյան կայսրության Հատուկ կազմակերպության անդամներ
Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Թուրք պետական գործիչներ
Բալկանյան պատերազմներում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ