Կաթոլիկ եկեղեցու և ուստաշների հարաբերություններ

: 

Կաթոլիկ եկեղեցու և ուստաշների հարաբերությունների մասին միասնական տեսակետ դեռևս չի ձևավորվել ուսումնասիրողների շրջանում, և դրանց տրվող գնահատականները մնում են շատ դեպքերում վիճահարույց։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին տարիներին կաթոլիկ եկեղեցին, թեև անհաջող՝ փորձել է դավանափոխ հրեաներին պաշտպանել Խորվաթիայում 1941 թվականին իշխանության գլուխ անցած ուստաշական բարբարոս վարչակարգի բռնություններից, բայց այդ փորձերը չեն տարածվել հրեական ամբողջ համայնքի վրա, որն անխնա հալածանքների է ենթարկվել և ուղարկվել համակենտրոնացման աշխատանքային ու մահվան ճամբարներ։

Խորվաթիայի կաթոլիկ եկեղեցու գլուխ, Զագրեբի եպիսկոպոս Ալոիսիուս Ստեպինացի և երկիրը ղեկավարող ուստաշական առաջնորդների հարաբերությունները աճող տեմպերով վատացել են։ Խորվաթիայի անկախության հռչակման առթիվ սկզբնական շրջանում բռնկված ոգևորվածությանը (անկախություն, որը ողջունել ու պաշտպանել էր նաև Ստեպինացը) հաջորդել են ուստաշական իշխանությունների էքսցեսներն ու դրանց կապակցությամբ եկեղեցու ղեկավարության արտահայտած բողոքները, որոնք մշտապես մերժվել են կառավարության կողմից, և փոխադարձ հարաբերությունները գնալով վատթարացել են։

Մյուս կողմից՝ խորվաթական ցածրաստիճան կղերականության մի նշանակալի հատված ջերմորեն պաշտպանում էր Անտե Պավելիչի ղեկավարած ուստաշական շարժումը  և նույնիսկ ավելի հեռուն գնալով՝ մասնակցում էր քաղաքացիական հասարակության նկատմամբ ուստաշների ձեռնարկած չարագործություններին։ Անտե Պավելիչի գլխավորած ֆաշիստական վարչակարգն իր հերթին աշխատել է օգտագործել կաթոլիկ եկեղեցին և ծառայեցնել իր նպատակներին հասնելուն։ Այսպես, կաթոլիկ կրոնավոր, ֆրանցիսկյան ուխտի անդամ Միրոսլավ Ֆիլիպովիչն ստանձնել է Յասենովացի, այնուհետև՝ Ստարա Գրադիշկայի համակենտրոնացման մահվան ճամբարների ղեկավարությունը և անմիջական մասնակցություն ունեցել տասնյակ հազարավոր սերբերի ու  հրեաների զանգվածային դաժան կոտորածների կազմակերպմանը՝ արժանանալով «Յասենովացի ճիվաղ» մականունին։ Գործած ոճիրների համար նրան պատերազմի ավարտին դատապարտել են մահապատժի և կախաղան հանել (սակայն չի կարելի ժխտել, որ եղել են նաև կաթոլիկ կրոնավորներ, ովքեր սերբերին ու հրեաներին փրկել են տեղահանությունից ու մահից)։ Ըստ տարբեր հաշվարկների՝ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ուստաշների ու նրանց սպասարկուների ձեռքով սպանվել են 197 հազարից մինչև 800 հազար քաղաքացիական անձինք։

Գրականություն 
 Mark Biondich - Radical Catholicism and Fascism in Croatia, 1918-1945, 2007, Totalitarian Movements and Political Religions, 8, 2, 383-399,http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14690760701321346
Mark Biondich - Controversies surrounding the Catholic Church in wartime Croatia, 1941–45, 2006, Movements and Political Religions, volumen 7, 4, páginas 429-457, http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a759275441
 Mark Biondich - Religion and nation in wartime Croatia: Reflections on the Ustasa policy of forced religious conversions, 1941-1942, 2005, Slavonic and East European review, volumen 83, 1, páginas 71-116,http://www.jstor.org/pss/4214049
 http://www.state.gov/www/regions/eur/rpt_9806_ng_links.html|título=U.S. and Allied Wartime and Postwar Relations and Negotiations With Argentina, Portugal, Spain, Sweden, and Turkey on Looted Gold and German External Assets and U.S. Concerns About the Fate of the Wartime Ustasha Treasury|fechaacceso=9 de julio de 2012|autor=Departamento de Estado de los Estados Unidos|fecha=|obra=|idioma=inglés|urlarchivo=https://archive.today/20121214090125/http://www.state.gov/www/regions/eur/rpt_9806_ng_links.html|fechaarchivo=14 de diciembre de 2012}}
 Gitman, Esther - A Question of Judgement: Dr. Alojzije Stepinac and the Jews, 2006, Review of Croatian History, volumen 1, páginas =47-72,
http://hrcak.srce.hr/file/24034
 Kolstø, Pål - The Croatian Catholic Church and the long road to Jasenovac, 
2011, Nordic Journal of Religion and Society, volumen 24, número 1, páginas =37-56
http://tapir.pdc.no/pdf/NJRS/2011/2011-01-3.pdf
https://web.archive.org/web/20160322063631/http://tapir.pdc.no/pdf/NJRS/2011/2011-01-3.pdf
 Krišto, Jure - The Catholic Church and the Jews in the Independent State of Croatia. 2007, Review of Croatian History, volumen 1, número 1, páginas 13-47
http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=e91cadfc-aca0-44e4-9cf7-58fb957a2df9&articleId=921b2801-ae3f-459f-999f-856881f7babd 
Ogyanova , Irina Religion and church in the ustasha ideology, 2006, Croatica Christiana Periodica, volumen 64, número 2, páginas 157 - 190 
http://hrcak.srce.hr/file/80852
Shelah, Menachem - The Catholic Church in Croatia, the Vatican and the Murder of the Croatian Jews, 1989, Holocaust and Genocide Studies, volumen 4, número  3, páginas =323–39

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 The Vatican's Holocaust - Avro Manhattan 
 Улога римокатоличке цркве у НДХ (-{Peter Wiener}-)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ