Կետա (Գանա)

Կետա (), քաղաք Գանայում։ Գտնվում է նույնանուն ծովալճակի և Գվինեական ծոցի ափի միջև գտնվող նեղ շերտի վրա, Վոլտա գետի ակունքից և Ադա քաղաքից արևելք և Տոգոյի մայրաքաղաք Լոմեից հարավ-արևմուտք։ Վոլտայում գտնվող նույնանուն մունիցիպալիտետային շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Գեղարվեստական արհեստների (կտորների, կերամիկայի և ոսկերչական իրերի արտադրության) կենտրոն է։

Պատմություն 
 

Տարածաշրջանը բնակեցված է էվե ազգի անլո ենթախմբով, որոնք 17-րդ դարում գաղթել են Բենինի Կետու քաղաքի տարածաշրջանից։ Կետան 14-րդ դարում եղել է կարևոր առևտրային կետ։

1734 թվականին հոլանդացիները Կետայում կառուցել են Սինբելենբյուրգ (Fort Singelenburgh) ամրոցը։

Անլոները տիրապետում էին Վոլտա գետի մենաշնորհին, նրանք հարկեր էին վերցնում գետի երկայնքով ապրանքներ փոխադրելու համար, և եթե վաճառականները հրաժարվում էին վճարել, նրանք պարզապես առգրավում էին ողջ ապրանքը, իսկ վաճառականներին՝ ձերբակալվում։ 1784 թվականին նրանք այդպես են վարվել դանիացի վաճառականի հետ և այդպիսով դանիացիներին պատրվակ են տվել անլոների դեմ պատերազմ սկսելու։ Դանիացիներին հաջողվել է մեծ բանակ հավաքել, որտեղ իրենց զինվորներին են ուղարկել անլոյի թշնամիները՝ գայերը, ադաները, կրոնբոները, ակվապիմները, կպեմեները և անլոներին մի քանի անգամ պարտություն են մատնել։ Արդյունքում, անլոները ստիպված է եղել համաձայնել Վոլտա գետով նավարկության ազատությանը, Կետայում դանիական ամրոցի կառուցմանը, դանիացիներին անլոների երկրում առևտրի բացառիկ իրավունք տալուն, ինչպես նաև հրաժարվել են պատերազմներ վարել իրենց հարևանների դեմ։

1784 թվականին դանիացիները Կետայում կառուցել են Պրինսենստեն ամրոցը՝ Գանայի ափին գտնվող եվերպական ամրոցների ցանցի ամենաարևելյանը։ Ամրոցը մինչև 1803 թվականը եղել է ստրուկների տրանսատլանտյան առևտրի կենտրոն։ 1850 թվականին ամրոցը դանիական Ոսկե Ափի մնացած մասի հետ վաճառվել է Մեծ Բրիտանիային։ Կետան դարձել է բրիտանական գաղութների մի մասը։ Ամրոցը օգտագործվել է որպես բանտ։

1979 թվականին Վոլտայի, Մեծ Ակրայի, Կենտրոնական և Արևմտյան շրջանների ամրոցներն ու ամրություններն ընդգրկվել են Գանայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը, ինչպես նաև 1965 թվականին Ակոսոմբոյի ամբարտակի կառուցումը և Թեմա նավահանգստի ընդլայնումը հանգեցրել են այն բանին, որ ափամերձ էրոզիան ոչնչացրել է Կետա քաղաքի և Պրինսենստեն ամրոցի մի մասը։ Պրինսենստեն ամրոցի պաշտպանությունը ուժեղացվել է ի հաշիվ 1991 թվականին ծովային պաշտպանական պարտի կառուցման, ջանքեր են գործադրվում մնացած մասերի կայունացման համար։

Քաղաքը նկարագրված է աֆրոամերիկացի բանաստեղծուհի Մայա Անժելայի, որը չորս տարի ապրել է Գանայում, հինգերորդ ինքնակենսագրական «Աստծո բոլոր զավակներին պահանջվում են քայլարշավային կոշիկներ» (All God ' s Children Need Traveling Shoes, 1986) գրքում։

Ծանոթագրություններ 

Գանայի քաղաքներ
Բնակավայրեր այբբենական կարգով