Հետաքրքրություն (զգացմունք)

Հետաքրքրություն, դրական գունազարդված հուզական գործընթաց (ըստ Ալեքսեյ Լեոնտևի կարգաբանության՝ զգացմունք), կապված հետաքրքրության առարկայի մասին ինչ-որ բան իմանալու հետ՝ նրա նկատմամբ բարձր ուշադրության պահանջով։

Հետաքրքրիր է այն, ինչը իրենից ներկայացնում է անսպասելի ինչ-որ բան։

Նկարագրություն 
Հետքրքրության տակ հասկացվում է պահանջկոտ վերաբերմունք կամ մոտիվացիոն վիճակ, որը դրդում է ճանաչողական գործունեության։ Հետաքրքրությունը սերտորեն կապված է գիտելիքների ձևով իրականության մարդկային մակարդակով յուրացման հետ և զարգանում է հիմնականում ներքին պլանով։ Հետաքրքրության հիմքում ընկած է իրականության այս կամ այն ոլորտի ճանաչողական ներգրավումը (ցանկությունը)։ Աստիճանաբար կարող է վերաճել առարկայի նկատմամբ ակտիվ, գործուն վերաբերմունքի անհատական պահանջարկի։ Հետաքրքրությունը նկարագրվում է բովանդակության հետաքրքրվածություն, առաջադրանքի մեջ ներգրավվածություն, գործունեության գործընթաց տերմիններով։ Հետաքրքրությունը կարող է մեկնաբանվել որպես զարմանքին մոտ զգացմունքներից մեկը, հետաքրքրասիրություն։

Առանձնացվում են հետաքրքրության հուզական և կամային կողմերը։ Հուզական կողմի տակ ենթադրվում է ինտելեկտուալ հույզը, կամային կողմի տակ՝ մտավոր դժվարությունների հաղթահարման ջանքերը։

Սովորական մարդը հետաքրքրություն ավելի շատ է զգում, քան հուզական վիճակում գտնվող ցանկացած մեկը։ Կ․Է․ Իզարդը դասում է այն մարդու բազային հույզերի շարքին։ Նա նաև այն համարում է աշխատանքում մարդուն գլխավոր մոտիվացնողը և ստեղծագործական գործունեության կարևորագույն տարրը։

Շատ մանրամասնորեն հետաքրքրության հիշողության և հետաքրքրի վրա կանգ է առնում Գոլոսովկերը իր «Առասպելի տրամաբանության» մեջ։ Հետաքրքրության հականիշ նա անվանում է ձանձրույթը, իսկ հետաքրքրության ձև՝ հետաքրքրասիրությունը։ Դրա հետ միասին հետաքրքրությունը հայտնաբերում է գաղտնիքը, օրինակ, երբ խոսում են «հետաքրքրիր վիճակի» մասին՝ հղիության իմաստով։ Փիլիսոփայական ստեղծագործությունները ուսումնասիրելով՝ Գոլոսովկերը նշում է, որ դրանք հազվադեպ են հետաքրքիր լինում, քանի որ երևակայություն չեն արթնացնում։ Դրանով հանդերձ՝ հետաքրքիրը միշտ եթերային է և ժամանակավոր, իսկ ակադեմիական միջավայրում այն ունի մակերեսայնության իմաստ՝ ռիսկային և նույնիսկ սկանդալային։

Միմիկական դրսևորում 

Հետաքրքրության զգացմունքը կարող է դրսևորվել հետևյալ մեկ կամ մի քանի, որպես կանոն, կարճատև (մինչև 4-5 վայրկյան) միմիկական շարժումներով։

 ունքի թեթևակի բարձրացումով կամ իջեցումով 
 հայացքը դեպի օբյեկտը տեղափոխելով
 բերանը թեթևակի բացելով կամ շրթունքները սեղմելով։

Մարդը կարող է հետաքրքրություն զգալ նաև այն բանից հետո, երբ այն դադարել է արտացոլվել նրա միմիկայի վրա, բայց միմիկական արտահայտության երկարատև բացակայությունը դիտվում է որպես հետաքրքրության մարման նշան։

Ֆիզիոլոգիական դրսևորում 
Սովորաբար հետաքրքրության զգացումը ուղեկցվում է սրտի ռիթմի դանդաղեցմամբ, սակայն տևական և ինտենսիվ զգացմունքը առաջացնում է հակառակ ազդեցությունը։

Հետաքրքրված մարդ 
Հետաքրքրված մարդը զգում է հետաքրքրություն-գրգռում։ Դա գրավվածության, հմայվածության և հետաքրքրության զգացմունք է։ Այս զգացողությունն ունեցող անձը ցանկություն ունի ուսումնասիրել, միջամտել, նոր տեղեկատվություն իմանալով ընդլայնել փորձը և նորովի մոտենալ հետաքրքրություն առաջացնող օբյեկտին։ Ինտենսիվ հետաքրքրության դեպքում մարդն իրեն ոգևորված և աշխույժ է զգում։ Հենց այս աշխուժացումը կապ է ապահովում ճանաչողական և շարժողական ակտիվության հետ։ Նույնիսկ հարաբերական շարժունակության դեպքում մարդը զգում է, որ «ապրում և գործում է»։

Տես նաև 

 Ուրախություն
 Արժեք

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 

 

Էմոցիաներ
Հույզեր
Զգացմունքներ