Մանդրագորա

Մանդրագորա (), ցեղ՝ մորմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։ Մանդրագորի տեսակներ հանդիպում են Միջերկրական, Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում, Հիմալայներում։

Այս ցեղի բույսերի արմատները երբեմն նման են մարդու կազմվածքի, ինչպիսիք օրինակ կնոջ մոտ է, որի հետ կապված հնում մանդրագորներին կախարդական ուժ էին վերնագրում։

Նկարագրություն 

Բույսերը հիմնականում անմշակ են անճում։ Արմատները հարուստ են օսլայով։

Տերևները շատ մեծ են և հավաքվում են վարդաշերտով, որի տրամագիծը հասնում է 1-2 մ կամ ավելի։

Տեսակներ 
Ըստ The Plant List տվյալների բազայի, ցեղը ներառում է 3 տեսակ։

 Mandragora caulescens C.B. Clarke (1883)
 Mandragora officinalis Mill.
 Mandragora officinarum L. (1753), դեղային մանդրագորա

Mandragora turcomanica Mizg. (1942), Թուրքմենական Մանդրագորան աճում է Արևմտյան Կոպետդաղում, էնդեմիկ է և պաշտպանվում է պետության կողմից։

Քիմիական կազմություն 
Բույսը թունավոր է։ Պարունակում է 0,4% տրոպանային ալկալոիդներ ՝ հիոսցիամին և սկոպոլամին։

Հոգեմետ հատկություն 
Հնում մանդրագորայի արմատը հաճախ օգտագործվում էր որպես հզոր հալուցինոգեն։ Բույսը հաճախ հիշատակվում է միջնադարյան կախարդական բաղադրատոմսերում։ Առավել բարձր գնահատված և, համապատասխանաբար, ավելի արժեքավոր էին այն արմատները, որոնք ավելի ճշգրիտ էին նման մարդու մարմնին, մանավանդ, եթե սեռը տարբերակված էր, քանի որ ընդունված էր մանդրագորները բաժանել տղամարդկանց և կանանց։

Մանդրագորայի օգտագործումը խիստ արգելվում է, քանի որ հնարավոր է ծանր կողմնակի երևույթներ՝ ներառյալ մահ։

Ուղեղի հիմնական անդառնալի վնասը պայմանավորված է դրանում պարունակվող սկոպոլամինով։

Լեգենդ 
Հին Եգիպտոսի ժամանակներից առասպելներում կախարդական ուժերը վերագրվել են մանդրագորայի արմատներին։ Գերմանական դիցաբանության մեջ բառը սկզբնապես

նշանակում էր մարգարեության «սատանայական ոգի», այնուհետև՝ մի փոքրիկ արարած՝ մարդու քողի տակ, որը կարող էր հարստացնել տիրոջը։ Սնահավատությամբ՝ մանդրագորայի արմատը «գոռում և հառաչում է», երբ նրան դուրս են հանում հողից։ Կա մի լեգենդ, որ մանդրագորան աճում է մարդու սրտից։ Հնում հայտնի էր, որ բույսի արմատը գործում է ափիոնների նման, ուստի այն լայնորեն օգտագործվում էր ամուլետների, սիրո հմայքների պատրաստման մեջ՝ որպես անպտղության բուժման միջոց։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 
 Топоров В. Н. Мандрагора  // Мифы народов мира. — Т. 2. — М., 1992. — С. 102.

Բույսեր այբբենական կարգով
Մորմազգիներ
Թունավոր բույսեր
Դեղաբույսեր
Բույսեր դիցաբանությունում