Մողոլերեն

Մողոլերեն (կամ մողոլի; դարի՝  ), խիստ վտանգված կամ, հնարավոր է, անհետացած մոնղոլական լեզու, որը տիրապետում են Աֆղանստանի Հերաթ նահանգում՝ Կունդուր և Քարեզ-ի-Մուլլա գյուղերում։ Բանախոսները մողոլներն էին, որոնք 1970-ականներին կազմում էին 2000 մարդ։ Նրանք սերում են 13-րդ դարում Աֆղանստանում տեղակայված Չինգիզ խանի մոնղոլական բանակի մնացորդներից։

1970-ականներին, երբ գերմանացի գիտնական Միխայել Վեյերսը դաշտային աշխատանք կատարեց այս լեզուն ուսումնասիրելիս, քչերն էին խոսում նրանով, շատերը գիտեին այն պասիվորեն, և  նրանցից մեծ մասը 40 տարեկանից մեծ էր։ Անհայտ է, կան այժմ այս լեզվով խոսողներ։

Լեզուն պարսկերենից ուժեղ ազդեցություն է կրել իր հնչյունաբանությամբ, ձևաբանությամբ և շարահյուսությամբ, ինչը ստիպել է Վեյերսին հայտարարել, որ այն ունի «իսկական ներասիական կրեոլ լեզվի տեսք»։

Տառեռ 
Պատմականորեն մողոլերենը գրառվել է պարսկա-արաբական գրի փոփոխված տարբերակով։  Գոյություն ունեցող մողոլական գրականությունը ներառում էր իսլամական տեքստեր, պոեզիա, մողոլի-պարսկական բառագործածություններ և մողոլական քերականություն։

Քերականություն 
Մողոլական քերականությունը զգալի ազդեցություն է ունեցել պարսկերենից՝ փոխառելով նույնիսկ այլ մոնղոլական լեզուներում չգտնվող բառերի դասերը։

Գոյականները նշվում են թվի և գործի համար։ Բայերը նշվում են անձի, թվի, լարվածության և եղանակի համար։ Ածականները համեմատական և գերադասական աստիճանի համար թեքվում են պարսկական -թառ և -թարիին վերջածանցներով, բայց ոչ թվի և գործի համար։

Հնչյունաբանություն 
Մողոլի հնչյունաբանությունը ունի պարսկերենի ազդեցություն։ Այն ունի վեց ձայնավոր որակների համակարգ՝ առանց երկարության հակադրության.  :

Դերանուններ 
Մողոլական անձնական  դերանուններն են՝

Ցուցական դերանուններն են՝

 inah ~ enah «սա»
 inat ~ enad «սրանք»
 mun ~ munah «դա»
 munat ~ mutah ~ mutat «նրանք»

Հարցական դերանուններն են՝

 emah ~ imah ~ imas «ինչ»
 ken ~ kiyan «ով»
 kenaiki «ում»
 emadu ~ imadu ~ emaji ~ imaji ~ emagalah 'ինչու'
 էմաուլա- «անել ինչ»
 ked ~ keddu «որքան»
 keja «երբ»
 ոշտին «ինչպես»

Փոխադարձ դերանուններն են՝

 orin «ես»
 orindu-nah «իր համար»
 usa-nah «ես»

Ծանթոագրություններ

Աղբյուրներ 

 GJ Ramstedt. 1906 թ. «Մողոլիկա. Beiträge zur kenntnis der moghol-sprache Աֆղանստանում»: JSFOu 23-4.
 Լուի Լիգետի. 1954 թ. «Le lexique moghol de R. Leech », AOH 4.
 Լ. Լիգետի. 1954 թ. «О монгольских и тюркиских языках и диалектах Афганистана», AOH 4 .
 Շ. Iwamura եւ HF Schurmann. 1954 թ. «Ծանոթագրություններ Աֆղանստանում մոնղոլական խմբերի մասին», Կիոտոյի համալսարանի Զինբուն-Կագակու-Կենկյուսյոյի արծաթե հոբելյանական հատոր։ Կիոտոյի համալսարան.
 Շինոբու Իվամուրա. 1961 թ. Զիրնի ձեռագիր. պարսկերեն-մոնղոլական բառարան և քերականություն . Կիոտոյի համալսարան .
 HF Schurmann. 1962 թ. Աֆղանստանի մողոլները . Mouton & Co.
 Մայքլ Վայերս. 1972 թ. Die Sprache der Moghol der Provinz Herat Աֆղանստանում (Sprachmaterial, Grammatik, Wortliste) : Opladen: Westdeutscher Verlag.

ISO language articles citing sources other than Ethnologue
Աֆղանստանի լեզուներ
Կցական լեզուներ
Մոնղոլերեն