Վարտիքավոր ամպը

«Վարտիքավոր ամպը» (), Վլադիմիր Մայակովսկու պոեմը, որ գրվել է 1914-1915 թվականներին։

Ստեղծման պատմություն  
Վլադիմիր Մայակովսկին պոեմի վրա աշխատել սկսել 1914 թվականի երկրորդ կեսին, ինչի մասին վկայում է հենց հեղինակը իր «Ես ինքս» () ինքնակենսագրության մեջ. «14 թվականի սկիզբ։ Զգում եմ վարպետություն։ Կարող եմ տիրապետե թեմային։ Լրջորեն։ Դնում եմ հարց թեմայի մասին։ Հեղափոխական։ Մտածում եմ «Վարտիքավոր ամպի» վրա» ()։ Ըստ Վլադիմիր Մայակովսկու ընկերների վկայությունների՝ պոեմի առաջին գլխի վրա աշխատելիս բանաստեղծին ոգեշնչել է Ռուսաստանում ֆուտուրիստների խմբի ուղևրության ժամանակ տեղի ունեցած ռոմանտիկական միջադեպը։ Օդեսայում, որտեղ նրանք ելույթ են ունեցել 1914 թվականի հունվարի 16-19-ը, նա ծանոթացել է գեղեցկուհի Մարիա Դենիսովայի հետ, որին սիրահարվել է։ Չնայած բանաստեղծի նկատմամբ ունեցած համակրանքին՝ աղջիկը հրաժարվել է մտերիմ հարաբերություններ հաստատել նրա հետ։ Պոեմի վրա աշխատանքն ավարտվել է 1915 թվականի հուլիսին Կուոկկալայում (ներկայում՝ Ռեպինո Սանկտ Պետերբուրգի մոտ)։

Սկզբում պոեմը կոչվել է «Տասներեքերորդ առաքյալը» (), սակայն ցարական գրաքննության պահանջով հեղինակը փոխել է այն՝ դարձնելով «Վարտիքավոր ամպը»։ Ստեղծագործության նախաբանից և 4-րդ մասից հատվածներ տպագրվել են «Աղեղնավոր» ժողովածուում դեռ 1915 թվականի փետրվարին։ Երկրորդ և երրորդ մասերից մի քանի տող հեղինակը մեջբերել է իր «Տարբեր Մայակովսկիների մասին» (), որ հրատարակվել է 1915 թվականի օգոստոսին «Журнал журналов» պարբերականում։ Երկու դեպքերում էլ պոեմը Վլադիմիր Մայակովսկին կոչել է ողբերգություն։ Հետագայում առանձին հրատարակության մեջ նա ստեղծագործությանը տվել է «тетраптих» ենթավերնագիրը՝ նշելով, որ կառուցվածքի տեսանկյունից այն կազմված է չորս մասից։

Պոեմի առաջին հրատարակությունը թողարկել է Օսիպ Բրիկը 1915 թվականի սեպտեմբերին։ 1916 թվականին այն վերահրատարակել է «Парус» հրատարակչությունը «Простое как мычание» ժողովածուում նույնպես զգալի գրաքննական փոփոխություններով։ Ռուսաստանում Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո «Новый сатирикон» ամսագիրը 1917 թվականի մարտին հրատարակել է պոեմի՝ նախկինում գրաքննության կողմից արգելված հատվածները հեղինակի «Վերականգնում եմ» () ենթավերնագրով։

Պոեմն ամբողջությամբ առաջին անգա հրատարակվել է 1918 թվականի սկզբին Մոսկվայում «АСИС» («Սոցիալիստական արվեստի ասոցիացիա») հրատարակչության կողմից։

Կառուցվածք 
1918 թվականին պոեմի առաջին ամբողջական հրատարակության նախաբանում Վլադիմիր Մայակովսկին գրել է. 

Պոեմն ունի ոչ մեծ ներածություն։

Քննադատություն 

Պոեմին մեծ օրիգինալություն է հաղորդում նրա՝ փոխաբերություններով հարուստ լինելը, նրանում գրեթե ամեն տող այլաբանական է։ Նյութականացված փոխաբերության օրինակ կարող է ծառայել տողը բանաստեղծի «սրտային հրդեհի» մասին, որ հանգցնում են հրշեջները։

Ամպում երևում է Մայակովսկու մտածողության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը՝ իրարից բոլորովին հեռու թեմաների, կերպարների, սյուժեների հզոր ասոցիատիվ մոտեցման ունակությունը։ Ի՞նչն է ընդհանուր Սևերյանինի, Բիսմարկի ու «туши лабазников»։ Ի՞նչ կապ ունեն նրանք տառապող մերժված սիրահարի հետ։

Աստվածանարգությունը, ագրեսիվ բառապաշարը, փողոցային կոպտությունն ու միտումնավոր հակաէսթետիզմը բացահայտում են... պոեմի խռովարարական տարերքը։ Ու թեև Մայակովսկին, աստվածանարգելով, բարձրացնում է մարդուն, բայց տարերքը կլանում է նրան։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Маяковский В. В. Полное собрание сочинений: В 13 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Гос. изд-во худож. лит., 1955—1961.
 Маяковский В. В. Полное собрание сочинений: В 13 т. / Т.1. [Стихотворения, трагедия, поэмы и статьи 1912—1917 годов] / Подгот. текста и примеч. В. А. Катаняна; Ред. З. Паперный. — М.: Гос. изд-во худож. лит., 1955. — 464 с.

Արտաքին հղումներ 
 

Վլադիմիր Մայակովսկու ստեղծագործություններ