Նյուրնբերգյան սկզբունքներ

Նյուրնբերգյան սկզբունքներ (, ամբողջական անվանում՝ Նյուրնբերգյան տրիբունալի ստատուտ ճանաչված և այդ տրիբունալի որոշման մեջ արտահայտություն գտած միջազգային իրավունքի սկզբունքներ), հիմնարար իրավական սկզբունքների ժողովածու, որոնք բնութագրում են միջազգային իրավունքին համապատասխան՝ խաղաղության և մարդկության անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություններ համարվող արարքները։

Ստեղծում 
Այդ սկզբունքները ձևակերպվել են Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի կողմից 1950 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեայի հանձնարարությամբ՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիայի նացիստական կուսակցության անդամների նկատմամբ Նյուրնբերգյան դատավարության հիմքում ընկած իրավական սկզբունքների կոդիֆիկացիայի համար, որպեսզի հետագայում դրա հիման վրա ստեղծվի Միջազգային քրեական օրենսգիրքը։

Հարկ է հատուկ նշել, որ Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովը չի զբաղվել նշված սկզբունքների բուն մշակմամբ, այն միայն ամփոփել է Նյուրնբերգյան ռազմական տրիբունալի գործունեությունը և ձևակերպել է հիմնարար սկզբները, որոնք արտահայտություն են գտել դրա որոշման մեջ, և որոնք հետագայում լայնորեն ճանաչվել են համաշխարհային միության կողմից և հիմք են հանդիսացել միջազգային քրեական իրավունքի ճյուղի ձևավորման համար։ Հանձնաժողովի զեկույցը պարունակել է նաև սկզբունքների վերաբերյալ մեկնաբանություններ։

Սկզբունքներ

Սկզբունք I 

Միջազգային իրավունքի համաձայն հանցագործություն ճանաչվող ցանկացած գործողություն կատարած անձ պատասխանատվություն է կրում դրա համար և ենթակա է պատժի։

Սկզբունք II 

Այն հանգամանքը, որ ներքին իրավունքով միջազգային իրավունքի համաձայն հանցագործություն ճանաչվող որևէ գործողության համար պատիժ սահմանված չէ, այդ գործողությունը կատարած անձին չի ազատում միջազգային իրավունքին համապատասխան սահմանված պատասխանատվությունից:

Սկզբունք III 

Այն հանգամանքը, որ միջազգային իրավունքի համաձայն հանցագործություն ճանաչվող գործողություն կատարած որևէ անձ գործել է որպես պետության ղեկավար կամ կառավարության պատասխանատու պաշտոնատար անձ, այդ անձին չի ազատում միջազգային իրավունքով սահմանված պատասխանատվությունից։

Սկզբունք IV 

Այն հանգամանքը, որ որևէ անձ գործել է՝ կատարելով իր կառավարության կամ պետի հրամանի համաձայն, այդ անձին չի ազատում միջազգային իրավունքով սահմանված պատասխանատվությունից, եթե գիտակցված ընտրությունը փաստացի նրա համար հնարավոր է եղել։

Սկզբունք V 

Միջազգային իրավական հանցագործության մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձ ունի փաստերի և իրավունքի հիման վրա գործի արդարացի քննության իրավունք

Սկզբունք VI 

Ստորև նշված հանցագործությունները պատժվում են որպես միջազգային իրավական հանցագործություններ․

а) Խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործությունը․

i) միջազգային պայմանագրերի, համաձայնագրերի կամ հավաստիացումների խախտմամբ պատերազմի կամ ագրեսիվ պատերազմի պլանավորումը, նախապատրաստումը, սանձազերծումը կամ վարումը,

ii) մասնակցությունն ընդհանուր ծրագրի կամ դավադրության, որն ուղղված է (i) կետում նշված ցանկացած գործողությունների իրականացմանը։

b) Ռազմական հանցագործություններ․

Պատերազմի օրենքների և սովորույթների խախտումը և, այդ թվում, բայց ոչ բացառապես, օկուպացված տարածքի քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ կատարվող սպանությունները, դաժան վերաբերմունքը կամ ստրկացումը, ռազմագերիների կամ ծովում գտնվող անձանց սպանությունները կամ նրանց հանդեպ դաժան վերաբերմունքը, պատանդների սպանությունները կամ պետական կամ մասնավոր գույքի կողոպուտը, քաղաքների և գյուղերի անիմաստ ոչնչացումը կամ ավերումը, որը չի արդարացվում ռազմական անհրաժեշտությամբ։

с) Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն․

Քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ կատարվող սպանությունները, կոտորածները, ստրկացումները, վտարումները և այլ անմարդկային գործողությունները կամ հետապնդումները քաղաքական, ռասայական կամ կրոնական շարժառիթներով, եթե նման գործողությունները կատարվում են կամ նման հետապնդումները տեղի են ունենում խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործության կամ ռազմական հանցագործության դեպքում կամ կապված են դրանց հետ։

Սկզբունք VII 

Խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործության, ռազմական հանցագործության կամ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործության հանցակցությունը, որի մասին ասվում է 6-րդ սկզբունքում, համարվում է հանցագործություն ըստ միջազգային իրավունքի:

Նշանակություն 
Նյուրնբերգյան սկզբունքները կարևոր ներդրում են ունեցել Միջազգային քրեական իրավունքի ստեղծման և զարգացման գործում։ Դրանք հիմք են ապահովում Միջազգային քրեական դատարանների գոյության և գործունեության համար։ 2002 թվականին ստեղծվել է մշտապես գործող միջազգային քրեական դատարան։

Բացի այդ, շատ երկրների օրենսդրություններում Նյուրնբերգյան սկզբունքներն իրենց արտացոլումն են գտել և ամրագրվել են ազգային քրեական օրենսգրքերում, որտեղ պատիժ է նախատեսվում խաղաղության և մարդկության անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։

Տես նաև 
 Նյուրնբերգյան դատավարություն
 Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն
 Ռազմական հանցագործություն 
 Խաղաղության և մարդկության անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություն
 Միջազգային մարդասիրական իրավունք
 Միջազգային քրեական իրավունք
 Միջազգային քրեական դատարան
 Թիմային պատասխանատվություն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական տեքստ
 Սկզբունքների տեքստն անգլերենով 
 Միջազգային արդարադատությունն անցյալում և ներկայում
 Յ.Ա. Ռեշետով․ Պայքար խաղաղության և անվտանգության դեմ ուղղված միջազգային հանցագործությունների դեմ։ Միջազգային հանցագործությունների մասին նորմերի ժամանակավոր գործում 
 Նյուրնբերգյան դատավարություն:հետաքննություն, մեղադրանք, դատավճիռ

Միջազգային քրեական իրավունք
Նյուրնբերգյան դատավարություն
Իրավական դոկտրիններ և սկզբունքներ
Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ