Տատյանա Ժդանոկ

Տատյանա Ժդանոկ (, ), լատիշ մաթեմատիկոս և քաղաքական գործիչ, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր։ Լատվիայի ռուսական խորհուրդ կուսակցության վարչախմբի համանախագահ։ 2004-2018 թվականներին և 2019 թվականից Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր (Կանաչների կուսակցախումբ և Եվրոպական ազատ դաշնակցություն)։

Կենսագրություն 
Տատյանան ծնվել է 1950 թվականի մայիսի 8-ին Ռիգայում։ Հայրը Արկադի Խեսինն է՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, ռադիոտեղորոշման մասնագետ, մայրը Թամարա Իվանովնան է՝ մաթեմատիկայոի ուսուցիչ։

1972 թվականին Տատյանան ավարտել է Լատվիայի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, շարունակել է կրթությունը Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանում և Մոնպելիեի համալսարանում։ 1980 թվականին ստացել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1972-1990 թվականներին դասավանդել է Լատվիայի պետական համալսարանում։

1975 թվականին ամուսնացել է Ալեքսանդր Ժդանոկի հետ, 1980-ական թվականների վերջին ամուսնալուծվել են։

Եղել է ԽՄԿԿ կազմում։ 1988 թվականին ընդգրկվել է Լատվիայի Ժողովրդական ճակատում։ Այն բանից հետո, երբ Լատվիայի Ժողովրդական ճակատում ուժգնացել են ազգայնական միտումները, և Ճակատը իր նպատակ սահմանել է Լատվիական Հանրապետության անկախության վերականգնումը, Տատյանա Ժդանոկը 1989 թվականին սկսել է գործել Լատվիայի Ժողովրդական ճակատին ընդդիմադիր Լատվիական ԽՍՀ աշխատավորների ինտերնացիոնալ ճակատում, որը պայքարում էր ԽՍՀՄ-ի կազմում Լատվիայի մնալու համար։ 1989 թվականին ընտրվել է Ռիգայի քաղխորհրդի պատգամավոր (մինչև 1994 թվականը)։ 1990 թվականին ընտրվել է Լատվիայի բարձրագույն խորհրդի պատգամավոր (մինչև 1993 թվականը)։

1992 թվականին ստացել է մաթեմատիկայի դոկտորի աստիճան, դարձել է Մարդու իրավունքների լատվիական կոմիտեի հիմնադիրներից մեկը։

1993 թվականին դարձել է «Իրավահավասարություն» շարժման առաջնորդներից մեկը և Լատվիայի խորհրդարանում այդ ֆրակցիայի խորհրդատուներից մեկը։

1995 դարձել է Մարդու իրավունքների լատվիական կոմիտեի համանախագահ (մինչև 2004 թվականը)։

1996 թվականին դատարանի միջոցով ճանաչվել է Լատվիայի քաղաքացի։ «Իրավահավասարություն» շարժման՝ կուսակցություն վերաձևակերպվելուց հետո դարձել է դրա նախագահը։

1997 թվականին ընտրվել է Ռիգայի խորհրդի պատգամավոր, 1999 թվականին դատարանի կողմից զրկվել է մանդատից 1991 թվականին Լատվիայի կոմկուսում գործունեության համար (Ժդանոկի գործի դատավարության հետ կապված հատուկ հայտարարություն է ընդունել ՌԳ պետդուման)։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում վիճարկել է որոշումը, ինչպես նաև Լատվիայի խորհրդարանում ընտրվելու արգելքը։ 

2001 թվականին դարձել է «Իրավահավասարություն» կուսակցության առաջնորդը։ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների կոմիտեում հաղթել է Իգնատանեն ընդդեմ Լատվիայի դատը։

2004 թվականի հունիսի 12-ին ընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր։

2004 թվականի հունիսի 17-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը որոշում է ընդունել հօգուտ Ժդանոկի։ Այն Բարձրագույն դատարանում վիճարկել է Լատվիայի կառավարությունը, իսկ 2006 թվականի մարտի 16-ին որոշում է ընդունվել Լատվիայի կառավարության օգտին։

2009 թվականին վերընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանում։

2010 թվականին Լատվիայի ռուսական խորհուրդ կուսակցության կողմից առաջադրվել է որպես թեկնածու։

2014 թվականին կրկին ընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր Լատվիայի ռուսական խորհրդի կողմից։ 

2006-2014 թվականին եղել է արտասահմանում ապրող Ռուս հայրենակիցների կոորդինացիոն համաշխարհային խորհրդի անդամ։

2019 թվականին կրկին վերընտրվել է Եվրոպական խորհրդարանում։

Մասնակի մատենագրություն 
 1979՝ «Вероятностный аналог теоремы Хана-Банаха и его применение к исследованию случайных операторных уравнений» Ուկրաինական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի զեկույցներ, Կիև
 1980՝ «Случайные линейные операторы в Банаховых пространствах», Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուական հայցորդման դիսերտացիայի ավտոռեֆերատ, Դոնեցկ
 1982՝ «Задачи-тесты по высшей математике» (Մ. Խազանովի համահեղինակությամբ), Լատվիայի պետական համալսարան, Ռիգա
 1983՝ «Opérateurs et fonctionnelles aleatoires dans les champs mesurables». Seminaire d’analyse convexe, Montpellier
 1985՝ «Matemātikas rakstiskā iestājeksāmena uzdevumi 1983—1984» (Ս. Կրոնկալնեի համահեղինակությամբ)
 1986՝ «Случайные линейные функционалы на измеримых полях нормированных пространств», Մաթեմատիկական գիտությունների հաջողությունները, Մոսկվա
 1988՝ «Matemātikas rakstiskā iestājeksāmena uzdevumi 1987» (Պ. Զելչեմի համահեղինակությամբ)
 2004՝ «25 вопросов Татьяне Жданок» հոդվածների և հարցազրույցների ժողովածու
 2006՝ «The Last Prisoners of the Cold War. The Stateless People of Latvia in their own Words» (համահեղինակությամբ), Riga: Averti-R
 2008՝ «Citizens of a Non-Existent State» (համահեղինակությամբ, 2012 թվականին վերանայված տարբերակը թարգմանվել է ֆրանսերեն որպես «Citoyens d’un etat non-existant»)
 2009՝ «Европейский дневник» հոդվածների ժողովածու, Ռիգա, Averti-R
 2017՝ Жданок Т. А., Митрофанов М. Б.,Ռիգա,  Averti-R, 2017. ISBN 978-9934-8672-0-0

Մրցանակ 
Բարեկամության շքանշան (2009 թվականի հոկտեմբերի 28, Ռուսաստան), Ռուսաստանի Դաշնության հետ մշակութային կապերի զարգացման մեջ մեծ ներդրման համար՝ պահպանելով և տարածելով ռուսաց լեզուն և ռուսական մշակույթը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Татьяна Жданок на сайте Русского союза Латвии
 Страница Жданок на портале Европарламента  
 Интернет-справочник «Русские Латвии»
 Интервью:
 Двадцать пять вопросов Татьяне Жданок (2004);
 Интервью на портале providus.lv (2004)
 Ответы читателям bbcrussian.com (2005);
 Татьяна Жданок в Европарламенте (Интервью газете «Русская мысль», 2009)
 «Теорема Жданок», 2009
 Дискуссия на радиостанции «Эхо Москвы» (2004)
 Выступление представителя Жданок в ЕСПЧ, 2003 // Обращение в Европейский Суд по правам человека. Учебное пособие М.: Мемориал, 2006 ISBN 5-902962-02-1 стр. 463—475 (стр. 513—525 файла)
 Первое постановление ЕСПЧ по делу Жданок (2004): полный текст   и справка на русском;
 Второе постановление ЕСПЧ по делу Жданок (2006):   
 отклик  бюро Жданок на него
 Статьи Dr. iur. Г. Фелдхуне о деле Жданок: 2004 и 2006 гг.
 Бауринг Б. Позиция Европейского суда по правам человека в вопросе об избирательных правах граждан в контексте латвийской практики: критический взгляд // Права человека. Практика Европейского суда по правам человека № 6/2008
 Речи на конференции ЗаПЧЕЛ  (2002), I  (2004), II  (2005), III  (2006), IV  (2007), V  (2007), VIII  (2008) IX  (2011) съездах ЗаПЧЕЛ

Լատվիայի հրեաներ
20-րդ դարի կանայք
Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Կին մաթեմատիկոսներ
Փոքրամասնության իրավունքների ակտիվիստներ
Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Լատվիայի կին քաղաքական գործիչներ