Արախիշ (համայնք, Քաշաթաղի շրջան)

Արախիշ, համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Ներկայում համայնքի ամբողջ տարածքը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո և Արցախի Հանրապետության կողմից համարվում է օկուպացված։

Աշխարհագրություն 
Համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության արևելակենտրոնական մասում։ Ունի բարձրլեռնային տեղանք։ Համայնքի տարածքն  12607,5 հա է, որից  5729,4 հա-ն անտառային հողեր են։ Համայնքի սահմաններով է հոսում Շալվա գետի վտակը։

Բերձոր շրջկենտրոնից հեռու է 53 կմ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 103 կմ։

Պատմություն

Պատմամշակութային հուշարձաններ 
Արախիշ համայնքի տարածքում առկա էին բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ։ 

Արախիշում են գտնվում 1246 թվականին կառուցված «Զորախաչ» կոչվող եկեղեցին, 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող Արախիշի եկեղեցին, 9-ից 17-րդ դարերով թվագրվող երկու առանձին գերեզմանոցները, 16-ից 17-րդ դարերով թվագրվող խաչքարը, 9-ից 11-րդ դարերով թվագրվող խաչքարը, 17-րդ դարով թվագրվող երկու տապանաքարերը, 1295 թվականով թվագրվող տապանաքարը, 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող ժայռախաչը։ 

Վազգենաշեն գյուղում են գտնվում 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող խաչքարերով գերեզմանոցը, 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող 13 խաչքարերը, 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող եկեղեցին, 15-ից 16-րդ դարերով թվագրվող «Վազգենաշեն» անունով ժայռախաչը, 17-ից 18-րդ դարերով թվագրվող «Կոտրած» անունով կամուրջը։

Աղբրաձոր գյուղում են գտնվում 11-ից 12-րդ դարերով թվագրվող «Մայրեջրի վանք» կոչվող եկեղեցին, 11-ից 12-րդ դարերով թվագրվող «Մայրեջրիվանք» կոչվող գերեզմանոցը, 1641 թվականով թվագրվող տապանաքարը, 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող տապանաքարը, 16-ից 17-րդ դարերով թվագրվող տապանաքարը, 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող 4 խաչքարերը, 1075 թվականով թվագրվող խաչքարը, 11-ից 12-րդ դարերով թվագրվող 3 խաչքարերը, 15-րդ դարով թվագրվող խաչքարը, 1068 և 1069 թվականներով թվագրվող խաչքարերը, 1244 թվականով թվագրվող խաչքարը, 13-րդ դարով թվագրվող խաչքարը, 11-րդ դարով թվագրվող խաչքարի պատվանդանը, 11-ից 13-րդ դարով թվագրվող պարիսպը, մ․թ․ա․ 2-ից 1-ին հազարամյակներով թվագրվող դամբարանաբլուրը։

Վարչատարածքային բաժանում և համայնքային կյանք 
Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Արախիշ համայնքն իր մեջ ներառում է Արախիշ, Աղբրաձոր, Գահանիստ, Հայթաղ, Մովսեսաշեն, Վազգենաշեն, Քարաբակ գյուղերը։

Համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, դպրոց, առևտրային օբյեկտներ։ 

Համայնքն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, հասանելի էին բջջային, ինտերնետ կապի միջոցներն ու ռադիոհեռուստատեսությամբ։

Գործում էր ինքնահոս ջրամատակարարման համակարգ, որը սնվում էր 1 ակունքից։

2015 թվականի դրությամբ համայնքային ճանապարհները բնահողային էին, խճից և չմշակված այլ նյութերից։

Համայնքը միացված էր հանրապետության տրանսպորտային կապին։

Բնակչություն 
Արախիշ համայնքի բնակչությունը 2015 թվականի դրությամբ կազմել է 73 մարդ, որոնք կազմել են 25 տուն։ Նույն թվականի դրությամբ Արախիշ գյուղում բնակվել է 12 մարդ, որոնք կազմել են 5 տուն։ Աղբրաձոր գյուղում բնակվել է 6 մարդ, որոնք կազմել են 1 տուն։ Գահանիստ գյուղում բնակվել է 5 մարդ, որոնք կազմել են 4 տնտնեսություն։ Հայթաղ գյուղում բնակվել է 8 մարդ, որոնք կազմել են 3 տուն։ Մովսեսաշեն գյուղում բնակվել է 19 մարդ, որոնք կազմել են 5 տուն։ Վազգենաշեն գյուղում բնակվել է 23 մարդ, որոնք կազմել են 7 տուն։ 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Քարաբակ գյուղը դեռևս բնակեցված չէր։

Կրթություն 
Արախիշ համայնքում գործում էր Մովսեսաշենի հիմնական դպրոցը, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 12 աշակերտ։

Տնտեսություն 
Համայնքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ՝ հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Համայնքի տարածքի 6386,0 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության են։

Ծանոթագրություններ 

Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ