Շնչառական ուղիների վարակ

Շնչառական ուղիների վարակները վարակիչ հիվանդություններ են, որոնք ընդգրկում են շնչուղիները։ Այս տեսակի վարակը սովորաբար հետագայում դասակարգվում է որպես վերին շնչուղիների վարակ կամ ստորին շնչուղիների վարակ։ Ստորին շնչուղիների վարակները, ինչպիսիք են թոքաբորբը, շատ ավելի ծանր ընթացք ունեն, քան վերին շնչուղիների վարակները, ինչպիսիք են սովորական մրսածությունը։

Տեսակներ

Վերին շնչուղիների վարակ 
Վերին շնչուղիները համարվում են շնչուղիների այն հատվածը, որը գտնվում է՝ գլոտիսից կամ ձայնալարերից վեր, երբեմն այն ընդունվում է որպես կրիկոիդ աճառի վերևում գտնվող տրակտ։ Տրակտի այս հատվածը ներառում է քիթը, սինուսները, ըմպանը և կոկորդը։ Վերին շնչուղիների տիպիկ վարակները ներառում են տոնզիլիտը, ֆարինգիտը, լարինգիտը, սինուսիտը, միջին ականջի բորբոքումը, գրիպի որոշ տեսակներ և սովորական մրսածությունը։ Վերին շնչուղիների վարակի ախտանիշները կարող են ներառել հազը, կոկորդի ցավը, հարբուխը, քթի փակվածությունը, գլխացավը, ցածր աստիճանի ջերմությունը, դեմքի ճնշումը և փռշտոցը։

Ստորին շնչուղիների վարակ 
Ստորին շնչուղիները բաղկացած են շնչափողից, բրոնխային խողովակներից, բրոնխիոլներից և թոքերից։ Ստորին շնչուղիների վարակները հիմնականում ավելի ծանր են, քան վերին շնչուղիների վարակները։ Ստորին շնչուղիների վարակները բոլոր վարակիչ հիվանդությունների մեջ մահացության հիմնական պատճառն են։ Ստորին շնչուղիների երկու ամենատարածված վարակներն են բրոնխիտը և թոքաբորբը։ Գրիպն ազդում է ինչպես վերին, այնպես էլ ստորին շնչուղիների վրա, սակայն ավելի վտանգավոր շտամները, ինչպիսին է բարձր վնասակար H5N1-ը, հակված են կապվելու թոքերի խորքում գտնվող ընկալիչների հետ:

Ախտորոշում 

Ախտորոշման համար կատարվում է թոքերի ֆունկցիայի թեստ, որը թույլ է տալիս գնահատել շնչառական ուղիների անցանելիությունը և ֆունկցիոնալ ամբողջականությունը, ինչպես նաև շնչառական տրակտի մի շարք վարակների ախտորոշման նպատակով։ Մեթոդները, ինչպիսիք են գազի նոսրացման տեխնիկան և պլետիզմոգրաֆիան, օգնում են որոշել ֆունկցիոնալ մնացորդային հզորությունը և թոքերի ընդհանուր հզորությունը։ Պարզելու համար, թե արդյոք կատարել թոքային ֆունկցիայի առաջադեմ թեստավորում, թե ոչ, հիմնված կլինի նախորդ թեստի արդյունքների աննորմալ բարձր արժեքների վրա։

Բուժում 
Բակտերիաները միաբջիջ օրգանիզմներ են, որոնք առկա են Երկրի վրա, կարող են զարգանալ տարբեր միջավայրերում, ներառյալ մարդու մարմնում։ Հակաբիոտիկները դեղամիջոցներ են, որոնք նախատեսված են բակտերիալ վարակների բուժման համար, որոնք պահանջում են ավելի խիստ բուժման ընթացք. հակաբիոտիկների օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում սովորական բակտերիալ վարակների դեպքում, քանի որ մարմինը, ամենայն հավանականությամբ, կբուժի դրանք։ Այս դեղերը արդյունավետորեն չի բուժում վիրուսային վարակները, ինչպիսիք են կոկորդի ցավը, գրիպը, բրոնխիտը, սինուսիտը և շնչառական ուղիների ընդհանուր վարակները։ Դա պայմանավորված է հակաբիոտիկ հատկություններով, որոնք թույլ են տալիս միայն բակտերիաների ոչնչացումը, հակաբիոտիկները չեն ստեղծվել վիրուսների բուժման համար։ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը հայտնել է, որ հակաբիոտիկների դեղատոմսերի քանակը բարձր է։ 2018 թվականին ԱՄՆ-ում 47 միլիոն դեղատոմս է ընդունվել այն վարակների համար, որոնք հակաբիոտիկների բուժման կարիք չեն ունեցել։ Խորհուրդ է տրվում խուսափել հակաբիոտիկների օգտագործումից, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ բակտերիալ ինֆեկցիաները ծանր են, փոխանցելի կամ հետագա բարդությունների բարձր ռիսկ ունեն։ Հակաբիոտիկների անհարկի օգտագործումը կարող է մեծացնել հակաբիոտիկների նկատմամբ բակտերիաների կայունությունը, ազդել մարսողական համակարգի վրա, առաջացնել ալերգիկ ռեակցիաներ և այլ ինտենսիվ կողմնակի ազդեցություններ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նեղ սպեկտրի հակաբիոտիկները, ինչպիսին է ամոքսիցիլինը, նույնքան արդյունավետ է, որքան լայն սպեկտրի այլընտրանքային դեղերը, երեխաների մոտ սուր շնչառական տրակտի վարակների բուժման համար, բայց ունեն կողմնակի ազդեցությունների ավելի ցածր ռիսկ։

Կանխարգելում 
Չնայած ին վիտրո (in vitro) կատարված հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ չնայած N95 ֆիլտրացնող դեմքի ռեսպիրատորների գերազանց զտման կարողությանը, կլինիկական ապացույցներն անբավարար են համարել, որ ստանդարտ վիրաբուժական դիմակները և N95 զտիչ դեմքի շնչառական սարքերը համարժեք են բուժաշխատողներին շնչառական վարակներից կանխարգելելու համար։

Վերակենդանացման բաժանմունքներում մեծահասակները շնչառական ուղիների վարակ ձեռք բերելու ավելի մեծ ռիսկ ունեն։ Կանխարգելիչ կերպով ընդունված տեղային և համակարգված հակաբիոտիկների համադրությունը կարող է կանխել վարակը և նվազեցնել մեծահասակների ընդհանուր մահացությունը չափահաս հիվանդների համար, ովքեր ստանում են արհեստական օդափոխություն առնվազն 48 ժամ, իսկ տեղային հակաբիոտիկների պրոֆիլակտիկան հավանաբար նվազեցնում է շնչառական վարակները, բայց ոչ մահացությունը։ Չկան բավարար ապացույցներ, որոնք խորհուրդ են տալիս օգտագործել հակաբիոտիկներ՝ 5 տարեկանից ցածր երեխաների մոտ անհայտ պատճառներով շնչառական ուղիների վարակից առաջացած բարդությունները կանխելու համար։ Շնչառական վարակներ առաջացնող վիրուսները ավելի շատ փոխանցվում են շատ բարձր կամ ցածր հարաբերական խոնավության պայմաններում։ Ներքին տարածքների համար իդեալական խոնավությունը 40-ից 60% է։ Հետևաբար, այս միջակայքում հարաբերական խոնավությունը կարող է օգնել նվազեցնել աերոզոլի փոխանցման վտանգը։

Համաճարակաբանություն 
Շնչառական վարակները հաճախ ունենում են ուժեղ սեզոնային բնույթ, ձմռանը կլիմայական պայմաններն ավելի շատ են նպաստում վարակի զարգացման և ծանրացմանը։ Մի քանի գործոններ բացատրում են շնչառական վարակների ձմեռային գագաթնակետերը, ներառյալ շրջակա միջավայրի պայմանները և մարդկանց վարքագծի փոփոխությունները։ Վիրուսները, որոնք առաջացնում են շնչառական վարակներ, ազդում են շրջակա միջավայրի պայմաններից, ինչպիսիք են հարաբերական խոնավությունը և ջերմաստիճանը։ Բարեխառն կլիմայական ձմեռներն ունեն ավելի ցածր հարաբերական խոնավություն, ինչը, ինչպես հայտնի է, մեծացնում է գրիպի փոխանցումը։

Մարդկանց մոտ շնչառական վարակներ առաջացնող վիրուսներից շատերն ունեն տարածվածության սեզոնային տատանումներ։ Գրիպը, մարդու օրթոպնևմովիրուսը (RSV) և մարդու կորոնավիրուսները ավելի տարածված են ձմռանը։ Մարդու բոկավիրուսը և Մարդու մետապնևմովիրուսը առաջանում են ամբողջ տարին, ռինովիրուսները (որոնք առաջացնում են սովորական մրսածություն) հիմնականում առաջանում են գարնանը և աշնանը, իսկ մարդու պարագրիպի վիրուսները ունեն փոփոխական գագաթնակետեր՝ կախված կոնկրետ շտամից։ Էնտերովիրուսները, բացառությամբ ռինովիրուսների, ամռանը հակված են առավելագույնի հասնելու։

Ծանոթագրություններ 

Վարակիչ հիվանդություններ
Շնչառական համակարգ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ