Մողեսակոնքավորներ

Մողեսակոնքավորներ, կամ մողեսակոնքավոր դինոզավրեր, կամ զավրիսքներ , դինոզավրերի՝ ավանդաբար առանձնացվող երկու հիմնական ճյուղերից մեկը (թռչնակոնքավորների հետ մեկտեղ), որը պատմականորեն դիտարկվում է որպես կենդանիների կարգ։ Ի տարբերություն թռչնակոնքավորների՝ մողեսակոնքավորների pubic ոսկրերը նախապես թեքված են եղել առաջ  (որոշ ներկայացուցիչների՝ գերերազավրիդների, տերիզինոզավրիդների, դրոմեոզավրիդների և թռչունների մոտpubic ոսկրերը ետ են թեքված)։ Ուշագրավ է, որ ոչ թե թռչնակոնքավորները, այլ հենց մողեսակոնքավորներն են թռչունների ծագման սկիզբը դրել, իսկ թռչունները, հնէաբանների շրջանում գերիշխող պատկերացումների համաձայն, մողեսակոնքավորների միակ խումբն են, որ հաղթահարել, վերապրել են կավճա-պալեոգենային զանգվածային մահացման շրջանը։

Մողեսակոնքավորները սովորաբար համարվում են մոնոֆիլետիկ («բնական») խումբ, որի մեջ ներառվում են eusaurischia-ի («իսկական մողեսների») խմբի կազմում ընդգրկված թերոպոդների (Theropoda) և զավրոպոդոմորֆների (Sauropodomorpha) մեծաքանակ ճյուղավորումներ, ինչպես նաև Herrerasauria-ի կողային բազալ ճյուղը, որը երբեմն որոշ մասնագետների կողմից տեղադրվում է թերոպոդների կազմում։ Ըստ այլընտրանքային տեսակետի՝ թերոպոդները թռչնակոնքավորներին ավելի՛ մոտ են, քան զավրոպոդոմորֆներին, ուրեմնև՝ մողեսակոնքավորները ավանդական ընկալմամբ պարաֆիլետիկ («արհետական») խումբ են, որը կամ պետք է կազմացրվի, կազմալուծվի, կամ վերասահմանվի, վերաորոշարկվի (վերջինիս դեպքում նրա կազմը արմատապես կփոխվի)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Ռուսերեն 
 Брусатти С. - Время динозавров. Новая история древних ящеров։ науч. ред. А. О. Аверьянов, 2019։ оригинал=The Rise and Fall of the Dinosaurs։ A New History of a Lost World|; М., издательство Альпина нон-фикшн, страниц=358, isbn 978-5-91671-893-5
 
 Очерки по эволюции рептилий-291, часть=Ящеротазовые динозавры, или заврисхии, с=68—125

Անգլերեն 
 
 
 
 
 
 
 
 

Կենդանիներ այբբենական կարգով
Դինոզավրեր
Սողունների կարգեր