Համբար Քելիքյան

Համբար Քելիքյան (ծննդյան անունը՝ Համբարձում Քեքլիքյան, ), ամերիկահայ օրթոպեդ վիրաբույժ։ Վնասված վերջույթների վերականգնման ռահվիրա։ Մեծ դեր է ունեցել ԱՄՆ սենատոր Բոբ Դոուլի բուժման գործում։

Կենսագրություն 
Համբար Քելիքյանը ծնվել է Հաճնում, 1899 թվականի հունվարի 17-ին։ 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, Համբարի ծնողները տեղահանվել են և հասել Հալեպ։ Թուրքերը սպանել են Համբարի երեք քույրերին։ Երիտասարդ Համբարին հաջողվել է փախչել թուրքական հետապնդումներից, նա չի միացել ծնողներին և հասել է Պոլիս, որտեղից էլ մեկնել է ԱՄՆ։ Վիրաբույժ դառնալու հարցում նրան ոգեշնչել էր հորեղբայրը, ով որպես բժիշկ աշխատել է օսմանյան բանակում։ 1920 թվականին՝ Չիկագո գաղթելուց հետո, Անտրանիկ Ա Պետիկյանի նախաձեռնությամբ Չիկագոյի համալսարանում աշխատել է որպես մատուցող։ Չիկագոյի համալսարանում նախագահ Հարրի Պրատ Ջադսոնից ստացել է կրթաթոշակ՝ սովորելու Չիկագոյի համալսարանում և Ռաշ բժշկական քոլեջում։ Քուկ շրջանի հիվանդանոցում ավարտել է պրակտիկան, իսկ 1929 թվականին դարձել է Ֆիլիպ Կրոյշերի օգնականը, ով գործնականում աշխատել է ոսկրային հյուսվածքի մասնագետ Ջոն Մերֆիի հետ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Քելիքյանը 297-րդ գլխավոր հիվանդանոցում ծառայել է որպես գլխավոր օրթոպեդ և փոխգնդապետ։ Բոբ Դոուլը նրա բազմաթիվ հիվանդներից մեկն էր, և Քելիկյանը հրաժարվել է որևէ վճար ընդունել երիտասարդ վետերանից, քանի որ նրա եղբայր Սիրագանը սպանվել էր Իտալիայում 1943 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ, Քելիկյանը յոթ վիրահատություն է կատարել 1947-1953 թվականներին՝ վերականգնելու Դոուլի ձեռքը՝ փոխպատվաստելով ոտքի ոսկորն ու մկանը աջ ուսին և ձեռքին։ Քելիկյանը փրկել է երիտասարդ Վիկտոր Ա. Լանդիի ձախ ձեռքը, որը հետագայում դարձել է Սարասոտա մոդեռնի առաջատար ճարտարապետ։ Չիկագո վերադառնալուց հետո միացել է Ուեսլի հիվանդանոցի () և Հյուսիսարևմտյան բժշկական դպրոցի անձնակազմին։

Ավելի ուշ Քելիքյանը դարձել է օրթոպեդիկ վիրաբուժության պատվավոր դոցենտ՝ 80 տարեկանում շաբաթական տասը վիրահատություն կատարելով։ Նա գրել է երեք դասական մենագրություն ձեռքի, կոճի և ոտքի վիրահատության, ինչպես նաև մի գիրք հայ պոեզիայի մասին։ Մասնագիտացել է նաև բնածին դեֆորմացիաների, մասնավորապես թալիդոմիդի հետևանքով առաջացած գիգանտիզմի և ֆոկոմելիայի մեջ։ Հայերից երբեք բուժման գումար չի գանձել։

Քելիքյանը մահացել է 1983 թվականի հուլիսի 24-ին՝ 84 տարեկանում, Չիկագոյի Հյուսիսարևմտյան Մեմորիալ հիվանդանոցում։

Ընտանիք 
Ամուսնացել է Օվսաննա Կուպելյանի հետ։ Որդի Արմենը՝ նույնպես վիրաբույժ է եղել։ Դուստրերն են՝ Ալիս և Վիրջինիա։

Պարգևներ 
 Միացյալ Նահանգների բանակում ծառայության տարիներին նախագահ Հարի Թրումանի կողմից արժանացել է մեդալի։
 Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի ձեռամբ պարգևատրվել է «Կիլիկյան Իշխան» շքանշանով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 " Hampar Kelikian
 ‘The unparalleled champion’: Bob Dole’s forgotten fight to get Washington to recognize the Armenian genocide

Աղբյուրներ 
 Արմենեան, Կարօ, Ոչ եւս է հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ, Ա․Մ․Ն․-ի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման դատի առաջամարտիկ, պատերազմի հերոս՝ ծերակուտական Ռապըրթ Տոլ, «Հորիզոն» շաբաթաթեր, 6 դեկտեմբեր 2021։
 Տէր Խաչատուրեան, Արտաշէս, Հայ Գիրքի Մատենագիտական Գործեր, Տոքթ. Համբարձում Քեքլիքեան, «Poetry and the Armenian image», Part II, Ararat (N. Y. ), Vol. II, No 4 (Autumn 1961).

Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Հայ բժիշկներ
Հայ վիրաբույժներ
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ