Պան (Վրուբելի նկար)

«Պան», ռուս նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի նկարը։ Ստեղծվել է 1899 թվականին և պատկանում է այսպես կոչված «Հեքիաթային շրջանին» (այս շրջանի նկարներից են «Հիրիկը», «Կարապ արքայադուստրը», «Գիշերը», «Մարգարտե խեցին») և համարվում է նրա գլուխգործոցը։

Սյուժե 
Նկարում պատկերված է Պանը՝ Հին հունական դիցաբանական հերոսը։ Նա պատկերվել է ռուսական հյուսիսային բնապատկերի ֆոնի վրա (հարթավայր, թեքված կեչի, անտառ, գետ), ինչը համապատասխանում է անտառային ոգու նրա կերպարի հետ։ Հորիզոնում բարձրացել է լիալուսինը, ինչը թույլ է տալիս խոսել այն մասին, որ գործողությունը տեղի է ունեցել առավոտյան աղջամուղջին։ Պանը պատկերվել է կնճռապատ, կապուտաչյա ճաղատ ծերունու կերպարով, փոքր եղջյուրներով, գզգզված մորուքով և ջլապինդ մատներով. նա նստել է ձախ ծունկը ծալած, ձեռքին՝ իր անփոփոխ գործիքը՝ Պանի ֆլեյտան։ Նրա մարմնի ներքևի հատվածը ծածկված է սև մազերով, որոնք նկարի ներքևի հատվածում խառնվում են հողին (ինչի հետևանքով թվում է, թե նա հասակ է առել կոճղից կամ հենց հողից)։ Նման մեկնաբանությունը հերոսի կերպարի մասին, որը սերտորեն կապված է բնության հետ, հատուկ է նաև Վրուբելի «հեքիաթային շրջանի մյուս նկարներին»։ Հյուսիսային մռայլ բնության ֆոնի վրա պատկերված անտառի ոգու՝ Պանի կերպարում Վրուբելը փորձել է որսալ «ազգային հոգեհարազատ երանգը»։

Գլուխը նման է Պանտիկապեոնից գտնված ոսկեդրամին պատկերված գլխին (Ք. ա. 350—320-ական թվականներ), իսկ կեցվածքը նույն հեղինակի «Նստած դևը» ստեղծագործությանը, որտեղ կերպարի հայացքն ուղղված է դեպի հանդիսատեսը։

Ստեղծման պատմություն 
Նկարը ստեղծվել է 1899 թվականին, երբ նկարիչը կնոջ հետ գտնվել է խշխանուհի Մարիա Տենիշևայի կալվածքում (գյուղ Խոտիլևո, Օռլովի նահանգ)։ Անտառային բնանկարի ֆոնի վր Վրուբելն սկսել է պատկերել կնոջ դիմանկարը, սակայն չի ավարտել այն և բառացիորեն մի քանի օրվա ընթացքում նույն կտավի վրա մեկ այլ նկար է ստեղծել։ Վրուբելի ներշնչանքի աղբյուրը Անատոլ Ֆրանսի  «Սուրբ սատիրը (այծամարդը)» պատմվածքն է («Սուրբ Կլարայի ոգեշնչման աղբյուրը» շարքից)։

Անձամբ նկարիչն այս նկարն անվանել է հենց «Սատիր»։ Ըստ Ի. Ռեպինի դիտարկման՝ նկարում «սատիրի ուսը ճմռթված է»։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
  «Պան» նկար Տրետյակովյան պատկերասրահ
 Միխայիլ Վրուբելի «Պան» նկարի նկարագրություն 

Միխայիլ Վրուբելի նկարներ
Նկարներ այբբենական կարգով
1899 նկարներ
Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Դիցաբանական էակներ