Ջորջ Էտիեն Կարտիե

Ջորջ Էտիեն Կարտիե (, ), կանադացի քաղաքական գործիչ, Կանադա պրովինցիայի և Արևելյան Կանադայի վարչապետ՝ Կանադայի պահպանողական կուսակցությունից։ Համարվում է կանադական համադաշնության հայրերից մեկը, քանի որ մասնակցել է նրա կազմավորմանը նախորդող բոլոր երեք կոնֆերանսներին։

Կենսագրություն 
Ջորջ Էտիեն Կարտիեն ծնվել է 1814 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Կանադայում՝ Ժակ Կարտիեի և Մարգարիտա Պարադիզի հարուստ ընտանիքում։ Նրա հայրը կարծում էր, որ հանդիսանում է Կանադայի առաջին հայտնագործող Ժակ Կարտիեի կրտսեր եղբոր ժառանգը։ Պատմաբանները կարծում են, որ այդ կարծիքը սխալ է, սակայն չեն բացառում հայտնի ծովագնացի հետ ազգակցությունը։ Ջորջ Էտիեն Կարտիեի նախնիները զբաղվել են աղ և ձուկ վաճառելով, իսկ նրա պապը Մոնրեալից մոտ 50 կմ հեռավորության վրա Saint-Antoine բնակավայր է հիմնել և հարստացել հացահատիկի առևտրով։ Ջորջ Էտիենը եղել է ընտանիքի ութ երեխաներից 7-ը և մկրտության ժամանակ ստացել է Ջորջ անունը՝ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ III-ի պատվին։ Ջորջ Էտիեն Կարտիեի կրթությամբ սկզբում զբաղվել է մայրը, իսկ 1824 թվականին ընդունվել է Մոնրեալի քոլեջ։ 1831 թվականին նա կրթություն է ստացել և սկսել գործունություն ծավալել հայրենասերների կուսակցության ակտիվ անդամ Ռոդիեի փաստաբանի գրասենյակում։ 1835 թվականի նոյեմբերի 9-ին Կարտիեն մտել է ստորին Կանադայի փաստաբանների միություն և սկսել աշխատել իր նախկին գործատուի հետ։

1834 թվականի հունիսի 24-ին Մոնրեալում անցկացվող Քվեբեկցի հայրենասերների ժողովում առաջին անգամ կատարվել է Կարտիեի «O՜ Կանադա։ Իմ երկիր, իմ սեր» երգը։ Այն օրը, երբ կատարվել է երգը (այժմ մոռացված), հռչակվել է Քվեբեկի Ազգային տոն։

Ստույգ հայտնի չէ` արդյոք Կարտիեն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հայրենասերների ապստամբությանը, թե ոչ։ 1834 թվականին մասնակցել է Լուի Ժոզեֆ Պապինոյի և Ռոբերտ Նելսոնի նախընտրական ծրագրին, իսկ ավելի ուշ՝ 1837 թվականին, մասնակցել է հայրենասերների որոշ ժողովների։ Մի շարք խոսակցությունների ժամանակ նա կատակով իրեն ապստամբ է անվանել, սակայն 1838 թվականի սեպտեմբերի 20-ին լորդ Դարեմի քարտուղարին ուղղված նամակում Ժորժ Էթյեն Կարտիեն գրել է, որ չի կարող «Ստորին Կանադա նահագում Նորին մեծության կառավարությանը տված երդումը տալ» (): Դրա հետ մեկտեղ հայտնի է, որ 1837 թվականին նա ապստամբների հետ եղել է Սեն Դենիում տեղի ունեցած ընդհարումների ժամանակ։

Ապստամբությունը ճնշելուց հետո Կարտիեն ստիպված է եղել որոշ ժամանակ թաքնվել, բայց արդեն 1838 թվականին վերադարձել է ընդհուպ մինչև 1845 թվականն ակտիվորեն զբաղված գործելակերպին։

Քաղաքական գործունեություն 
1842 թվականից Կարտիեն հայտնվել է տարածաշրջանի քաղաքական կյանքում։ Նա աջակցում էր Լուի-Իպոլիտ Լաֆոնտենին, իսկ 1844 թվականից նրան բազմիցս առաջարկել էին մտնել կառավարություն և զբաղեցնել նախարարական պաշտոնը։ Կարտիեն համաձայնվել է միայն 1848 թվականին՝ դառնալով Միացյալ Կանադայի օրենսդիր ժողովի անդամ։

1852 թվականին Կարտիեն կառավարություն է ներկայացրել Grand Trunk Railway երկաթուղային ընկերության ստեղծման մասին օրինագիծը, իսկ 1853 թվականին դարձել Է Արևելյան Կանադայի կառավարությանն առընթեր իրավաբանական խորհրդական։ Դա թույլ է տվել նրա ընդդիմախոսներին անհաջող կերպով մեղադրել Կարտիեին կոռուպցիայի մեջ։ Միևնույն ժամանակ, Կարտիերը մեծապես ներգրավված էր ընկերության գործերին, նա ցանկանում էր Մոնրեալին տրանսկոնտինենտալ առևտրի կենտրոն դարձնել։ Կարտիեն քվեբեկի շնորհիվ ստացել է քաղաքացիական օրենսգիրք և վերացվել է երկրի բաժանման նվազագույն համակարգը։

1858-1862 թվականներին Կարտիեն եղել է Արևելյան Կանադայի վարչապետը։

1867 թվականին, չնայած իր անցյալին, Կարտրիեն դարձել է Կանադայի Համադաշնային ոստիկանության առաջին նախարարը։ 1872 թվականին Կարտիեն պարտվել է դաշնային կառավարության ընտրություններում՝ եկեղեցու դժգոհության շնորհիվ։

Ժառանգություն 
Կարտիենի պատվին Կանադայում բազմաթիվ օբյեկտներ են անվանակոչվել, այդ թվում՝ Մակդոնալդ-Կարտեի միջազգային օդանավակայանը և Օտտավայի Մաքդոնալդ-Կարտեի կամուրջը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Alastair Sweeny, George-Étienne Cartier: A Biography Web version
 

Կանադայի քաղաքական գործիչներ
Կանադայի վարչապետներ
Կանադացի հասարակական գործիչներ