Լունա 15

Լունա-15, կամ Ե-8-5 համար 401 (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Երկիր վերադարձնել Լուսնի գրունտի նմուշ։ Արձակվել է 1969 թվականի հուլիսի 13-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Իջեցվող սարքը բախվեց Լուսնի մակերևույթին 1969 թվականի հուլիսի 21-ին։ Լունա 15-ը Խորհրդային այս տիպի երկրորդ առաքելությունն էր։ Առաջին առաքելության կայանը համարակալված էր որպես Ե-8-5 համար 402։ Կայանը չհաջողվեց դուրս բերել Երկրի ուղեծիր կրող հրթիռի երրորդ աստիճանի չմիանալու պատճառով։ 

Հատկանշական է, որ Լունա 15-ը սկսեց վայրէջքը այն պահին, երբ Ապոլոն 11-ի աստղագնացները վերջացնում էին իրենց առաջին ելքը Լուսնի մակերես։ Կայանի բախումը Լուսնի մակրևույթին տեղի ունեցավ 15:50 UTC, ամերիկյան տիեզերանավի Լուսնից մեկնարկից մի քանի ժամ առաջ։

Կայանի կառուցվածք
Լունա 15-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ Ե-8-5։ Այն բաղկացած էր երեք մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, վերադարձվող սարքից, և փրկվող սարքից (այսպես էր անվանվում Երկիր վերադարձող գնդաձև սարքը)։

Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով հնարավոր էր կատարել մերձլուսնային տարածությունը, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտը, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծությունը։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով հնարավոր էր նաև կատարել Լուսնի նկարահանումներ։

Թռիչք
«Լունա 15» կայանը արձակվեց 1969 թվականի հուլիսի 13-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր հուլիսի 17-ին։ Կայանը մնաց Լուսնի ուղեծրում, մինչ կառավարման մասնագետները ստուգում էին կայանի սարքերի աշխատանքը և կատարում երկու ուղեծրի ճշգրտման մանյովրներ։

52 լուսնային ուղեծրի պտույտ և 86 տվյալների հաղորդման սեանս կատարելուց հետո կայանը սկսեց վայրէջքի գործընթացը։ Տվյալների փոխանցումը ընդհատվեց չորս րոպե անց, Լուսնի մակերևույթից հաշվարկված 3 կմ բարձրության վրա։ Համաձայն գնահատականներին կայանը բախվել էր լեռան ստորոտին։ Բախման վայրը ընկնում է Ճգնաժամների ծովում, այս վայրը գտնվում է Ապոլոն 11-ի վայրէջքի կետից 554 կմ հեռավորության վրա։

Հետևանքներ
Զույգ՝ Լունա 15 և Ապոլոն 11 առաքելությունների իրականացումը դարձավ տիեզերական մրցավազքի կարևորագույն պահերից մեկը։ 

Այս առաքելությունների իրականացման ժամանակ տեղի ունեցավ առաջին Խորհրդա-Ամերիկյան հաղորդակցումը՝ Խորչհրդային Միությունը հրապարակեց Լունա 15-ի թռիչքի պլանը, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել Ապոլոն 11-ի հետ բախումից։

Տես նաև 
 Լունա ծրագիր
 Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 NASA NSSDC Master Catalog

Լունա ծրագիր
1969 թվականին արձակված տիեզերանավեր