Ռեզերպին

Ռեզերպին դեղամիջոց, օգտագործվում է արյան բարձր ճնշման բուժման համար՝ սովորաբար թիազիդային միզամուղի կամ վազոդիլատորի հետ համատեղ։ Խոշոր կլինիկական փորձարկումները ցույց են տվել, որ ռեզերպինի և թիազիդային միզամուղի հետ համակցված բուժումը նվազեցնում է հիպերտոնիա ունեցող մարդկանց մահացությունը։ Ռեզերպինը ներկայումս չի կիրառվում մոնոթերապիայի տեսքով, քանի որ այն ընդունվել է FDA-ի կողմից 1955 թվականին։ Սակայն այն կիրառվում է թիազիդային միզամուղների կամ վազոդիլատատորների հետ զուգակցված այն հիվանդների որոնց մոտ չի գրանցվում զարկերակային ճնշման համարժեք նվազում միայն առաջին կարգի դեղորայքային բուժման միջոցով։ Ռեզերպին-հիդրոքլորոթիազիդ համակցված հաբը 17-րդն էր ամենից հաճախ նշանակված 43 համակցված հակահիպերտոնիկ հաբերից, որոնք հասանելի էին 2012 թվականին։ Ռեզերպինի հակահիպերտոնիկ ազդեցությունը մեծապես պայմանավորված է նրա հականորադրեներգիկ ազդեցությամբ, պայմանավորված ծայրամասային սիմպաթիկ նյարդերի վերջավորություններ կատեխոլամինների սպառմամբ (ի թիվս այլ մոնոամին նեյրոհաղորդիչների)։ Այս նյութերը սովորաբար ներգրավված են սրտի կծկումների, սրտի կծկման ուժի և ծայրամասային անոթային դիմադրության վերահսկման մեջ ։

Օրական 0,05-ից 0,2 մգ չափաբաժիններով ռեզերպինը ցուցաբերում է բարձր տոլերանտություն, ամենատարածված կողմնակի ազդեցությունը քթի խցանումն է։

Ռեզերպինը նաև օգտագործվել է հոգեկան ախտանիշներից ազատվելու համար.: Հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ շիզոֆրենիա ունեցող մարդկանց մոտ ռեզերպինը և քլորպրոմազինը ունեին կողմնակի ազդեցությունների նմանատիպ ցուցանիշներ, սակայն ռեզերպինը ավելի քիչ արդյունավետ էր, քան քլորպրոմազինը մարդու գլոբալ վիճակը բարելավելու համար։

Կիրառում

բժշկական կիրառում 
Ռեզերպինը JNC 8-ի կողմից առաջարկվում է որպես հիպերտոնիայի բուժման այլընտրանքային դեղամիջոց։ 2016 թվականի Cochrane-ի վերանայումը ցույց տվեց, որ ռեզերպինը նույնքան արդյունավետ է, որքան մյուս առաջին շարքի հակահիպերտոնիկ դեղամիջոցները՝ արյան ճնշումն իջեցնելու համար։ Ռեզերպին-թիազիդ միզամուղ համակցությունը այն սակավաթիվ դեղամիջոցներից մեկն է, որը ցույց է տվել, որ նվազեցնում է մահացությունը։ Ռեզերպինը ներառվել է որպես երկրորդային հակահիպերտոնիկ տարբերակ այն հիվանդների համար, ովքեր չեն հասել արյան ճնշման իջեցման թիրախներին ALLHAT հետազոտության մեջ։

Այն նախկինում օգտագործվում էր Հանթինգթոնի հիվանդությամբ հիվանդների մոտ դիսկինեզիայի ախտանիշները բուժելու համար, սակայն այսօր նախընտրելի են այլընտրանքային դեղամիջոցները ։ Հակահիպերտոնիկ բուժման ժամանակ ռեզերպինի օրական չափաբաժինը կազմում է 0,05-ից 0,25 մգ։ Ռեզերպինի օգտագործումը որպես հակափսիխոտիկ դեղամիջոց գրեթե ամբողջությամբ դուրս էր մղվել, բայց վերջերս այն վերադարձավ որպես օժանդակ բուժում՝ այլ հակափսիխոտիկ միջոցների հետ համակցված, հիվանդների մեծամասնությունը ստանում են դոֆամինային ընկալիչների պաշարում մյուս հակափսիխոտիներից, իսկ դոֆամինի սպառումը ռեզերպինից։ Օժանդակ բուժման դեպքում կիրառում են ռեզերպինի ավելի ցածր դոզաներ։ Ի սկզբանե, օրական 0,5 մգ-ից մինչև 40 մգ չափաբաժիններ օգտագործվում էին հոգեկան հիվանդությունների բուժման համար:Ի սկզբանե, օրական 0,5 մգ-ից մինչև 40 մգ չափաբաժիններ օգտագործվում էին հոգեկան հիվանդությունների բուժման համար։ 
Օրական 3 մգ-ից ավելի չափաբաժինները հաճախ պահանջում էին հակախոլիներգիկ դեղամիջոցի օգտագործում՝ խոլիներգիկ ակտիվության, ինչպես նաև պարկինսոնիզմի դեմ պայքարելու համար։ Օժանդակ բուժման համար չափաբաժինները սովորաբար կազմում են 0,25 մգ օրը 2 անգամ կամ ցածր։

Հակաբակտերիալ ազդեցություն 
Ռեզերպինը արգելակում է Staphylococcus aureus-ի կողմից կենսաթաղանթների ձևավորումը և արգելակում է կենսաթաղանթներում առկա բակտերիաների նյութափոխանակության ակտիվությունը ։

Անբարենպաստ ազդեցություններ 
Օրական 0,2 մգ-ից պակաս չափաբաժիններով ռեզերպինը քիչ անբարենպաստ ազդեցություն ունի, որոնցից ամենատարածվածը քթի խոռոչների խցանումն է ։ Ռեզերպինը կարող է առաջացնել՝ սրտխառնոց, փսխում, քաշի ավելացում, ստամոքսի անհանդուրժողականություն, ստամոքսի խոց (ստամոքսի հյուսվածքի խոլիներգիկ ակտիվության բարձրացման և լորձաթաղանթի որակի խախտման պատճառով), ստամոքսի ցավեր և լուծ։ Դեղը առաջացնում է հիպոտենզիա, բրադիկարդիա և կարող է վատթարացնել ասթման։ Խցանված քիթը և էրեկտիլ դիսֆունկցիան ալֆա-պաշարիչ մյուս հետևանքներից են ։

Կենտրոնական նյարդային համակարգի ազդեցությունները բարձր չափաբաժիններով (0,5 մգ կամ ավելի) ներառում են քնկոտություն, գլխապտույտ, մղձավանջներ, պարկինսոնիզմ, ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն ։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դեղի բարձր չափաբաժինները կրծողների մոտ առաջացնում են կրծքագեղձի ֆիբրոադենոմա և սերմնահպարկի չարորակ ուռուցքներ։ Վաղ առաջարկություններն այն մասին, որ ռեզերպինը կանանց մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղ է առաջացնում (ռիսկը մոտավորապես կրկնապատկվել է) չեն հաստատվել։ Այն կարող է նաև առաջացնել հիպերպրոլակտինեմիա ։
Ռեզերպինը անցնում է կրծքի կաթի մեջ և վնասակար է կրծքով կերակրվող երեխաների համար, և, հետևաբար, հնարավորության դեպքում պետք է խուսափել կրծքով կերակրման ժամանակ։
Այն կարող է առաջացնել արյան ճնշման կտրուկ անկում անհանգստության, դեպրեսիայի կամ փսիխոզի բուժման համար անհրաժեշտ չափաբաժիններով ։

Ազդեցության մեխանիզմ

Ռեզերպինը անդառնալիորեն արգելափակում է H+-ով զուգակցված վեզիկուլյար մոնոամին փոխադրողները՝ VMAT1 և VMAT2: VMAT1-ը հիմնականում արտահայտված է նեյրոէնդոկրին բջիջներում։ VMAT2-ն առավելապես արտահայտված է նեյրոններում։ Այսպիսով, ռեզերպինի կողմից նեյրոնային VMAT2-ի շրջափակումն է, որ արգելակում է կլանումը և նվազեցնում նորէպինեֆրինի, դոֆամինի, սերոտոնինի և հիստամինի պաշարները նեյրոնների սինապտիկ վեզիկուլներում  : VMAT2-ը սովորաբար տեղափոխում է ազատ ներբջջային նորէպինեֆրինը, սերոտոնինը և դոֆամինը նախասինապտիկ նյարդային տերմինալում դեպի նախասինապտիկ վեզիկուլներ՝ հետագայում սինապտիկ ճեղք («էկզոցիտոզ»)։ Անպաշտպան նեյրոհաղորդիչները մետաբոլիզվում են MAO-ով (ինչպես նաև COMT-ով), կցվում են միտոքոնդրիումների արտաքին թաղանթին աքսոնային տերմինալների ցիտոզոլում և, հետևաբար, երբեք չեն գրգռում հետսինապտիկ բջիջը։ Այսպիսով, ռեզերպինը մեծացնում է մոնոամին նեյրոհաղորդիչների հեռացումը նեյրոններից՝ նվազեցնելով նեյրոհաղորդիչների պաշարների չափը և դրանով իսկ նվազեցնելով նեյրոհաղորդիչների ազատման ուժգնությունը ։ Քանի որ օրգանիզմից կարող են պահանջվել օրերից շաբաթներ՝ սպառված VMAT-ները լրացնելու համար, ռեզերպինի ազդեցությունը երկարատև է ։

Բիոսինթեզ 
Ռեզերպինը Rauvolfia serpentina բույսից մեկուսացված տասնյակ ինդոլ ալկալոիդներից մեկն է ։ Rauvolfia բույսում տրիպտոֆանը ռեզերպինի կենսասինթետիկ ուղու սկզբնական նյութն է և տրիպտոֆան դեկարբոքսիլազա ֆերմենտի միջոցով վերածվում է տրիպտամինի։ Տրիպտամինը զուգակցվում է սեկոլոգանինի հետ՝ ստրիկոսիդին սինթետազ ֆերմենտի առկայության դեպքում և ստացվում է ստրիկոզիդին։ Տարբեր ֆերմենտային փոխակերպման ռեակցիաները հանգեցնում են ռեզերպինի սինթեզին ստրիկոզիդինից ։

Ծանոթագրություններ 

Ալկալոիդներ
Հոգեմետ դեղեր
Ինդոլի ածանցյալներ
Բույսերի տոքսիններ
Պիպերիդիններ
Կարբոնաթթուների էսթերներ