Էգո

Էգո (,  «ես»), հոգեվերլուծական տեսության համաձայն՝ մարդու անհատականության այն հատվածը, որն ընկալվում է որպես «ես» և ընկալման միջոցով շփվում է արտաքին աշխարհի հետ։ Էգոն պլանավորում, գնահատում, հիշում և այլ կերպ արձագանքում է ֆիզիկական և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը։

Էգոն Ֆրեյդի հոգեվերլուծության մեջ 

Էգոն, id-ի (նա) և Սուպեր էգոյի (Սուպեր Ես) հետ Զիգմունդ Ֆրոյդի առաջարկած երեք հոգեբանական սուբյեկտներից մեկն է մարդկային հոգեկանի դինամիկան նկարագրելու համար։ Էգոն, ըստ Ֆրոյդի, կատարում է գործադիր գործառույթներ՝ լինելով արտաքին և ներքին աշխարհների միջնորդ, ինչպես նաև Id-ի և Սուպեր էգոյի միջև։ Այն ապահովում է վարքագծի շարունակականություն, բայց հետևողականություն՝ գիտակցելով անձնական հղման կետը, որտեղ անցյալի իրադարձությունները (հիշողության մեջ հիշվում են) փոխկապակցված են ներկա և ապագա իրադարձությունների հետ (ներկայացված հեռատեսությամբ և երևակայությամբ)։ Էգոն չի համընկնում ո՛չ հոգեկանի, ո՛չ մարմնի հետ, թեև մարմնական սենսացիաները կազմում են անհատի վաղ փորձի առանցքը։ Էգոն, հասնելով զարգացման, կարող է փոխվել ողջ կյանքի ընթացքում, հատկապես սպառնալիքի, հիվանդության և գոյության պայմանների փոփոխությունների ազդեցության տակ։

Երբ ցանկացած անհատ զարգանում է, տեղի է ունենում էգոյի տարբերակում և Սուպեր էգոյի զարգացում։ Սուպեր էգոն ներառում է արգելակումներ և բնազդային ազդակների վերահսկում ծնողական և սոցիալական չափանիշների ընդունման միջոցով։ Եվ այսպես, առաջանում է բարոյական հակամարտություն, որն անհրաժեշտ է անհատի աճի ու հասունացման համար։ Էգոն միջնորդի դեր է կատարում Սուպեր էգոյի և Id-ի միջև՝ անգիտակցաբար ստեղծելով պաշտպանիչ մեխանիզմներ՝ ժխտում, փոխարինում, պրոյեկցիա, ռացիոնալացում, ռեակտիվ ձևավորում, տարիքային հետընթաց, արտամղում, սուբլիմացիա և այլն։ Երբ ճանաչվում է մեկ պաշտպանական մեխանիզմ, այն զիջում է մյուսներին։ Ենթադրվում է, որ օգտագործման դեպքում էգոյի ուժը նվազում է։

Անմիջական արձագանքից մինչև վերահսկվող վարքագիծը, նախաբանից մինչև ռացիոնալ մտածողություն, առաջընթացը դանդաղ է և տեղի է ունենում բազմաթիվ հաջորդական փուլերում ամբողջ մանկության ընթացքում։ Նույնիսկ ֆիզիկական հասունության հասնելով՝ մարդիկ միմյանցից էապես տարբերվում են էգոյի գործունեության ձևերով և արդյունավետությամբ։ Այս կարևոր հատկությունը Ֆրոյդն անվանել է «էգոյի ուժ»։

«Ուժեղ էգո» ունեցող մարդն ունի հետևյալ հատկանիշները՝ նա օբյեկտիվ է շրջապատող աշխարհի և իր գնահատականներում, նրա գործունեությունը կազմակերպվում է ավելի երկար ժամանակով, որպեսզի հնարավոր լինի պլանավորել և պատվիրել, կարողանում է կատարել ընդունված որոշումները և առանց վարանելու ընտրել առկա այլընտրանքներից, կուրորեն չի ենթարկվում իր ձգտումներին և կարող է դրանք ուղղորդել դեպի սոցիալական օգտակար ալիք, կարողանում է դիմակայել ֆիզիկական և սոցիալական միջավայրի անմիջական ճնշմանը՝ մտածելով և ընտրելով իր ուղին։

Մյուս կողմից, «թույլ էգոն» ավելի շատ երեխայի է նման. իրականության և սեփական անձի ընկալումը խեղաթյուրված է, նա ավելի քիչ հաջողությունների է հասնում արդյունավետ աշխատանքում, քանի որ նրա էներգիան ծախսվում է իր մասին խեղաթյուրված և անիրատեսական գաղափարների պաշտպանության վրա, կարող է տառապել նևրոտիկ ախտանիշներով։

Էգոն Կարլ Յունգի վերլուծական հոգեբանության մեջ 

Կարլ Յունգի վերլուծական հոգեբանության մեջ էգոն հասկացվում է որպես գիտակցության բոլոր բովանդակությունը ներառող բարդույթ, որն անգիտակցականի հետ հոգեկանի կառուցվածքի մի մասն է՝ բաղկացած անձնական և կոլեկտիվ անգիտակցականից։

«Այն տվյալների համալիր է, որը կառուցված է առաջին հերթին սեփական մարմնի, գոյության ընդհանուր գիտակցմամբ, իսկ հետո՝ հիշողության տվյալներով․ մարդն ունի որոշակի պատկերացում իր անցյալի մասին, հիշողության որոշակի հավաքածուներ (շարքեր)։ Այս երկու բաղադրիչները էգոյի հիմնական բաղադրիչներն են։ Ուստի Էգոն կարելի է անվանել հոգեկան գործոնների համալիր։ Այս համալիրն ունի գրավչության հսկայական էներգիա, ինչպես մագնիսը։ Այն բովանդակություն է քաղում անգիտակից, այդ մութ անհայտ թագավորությունից, ինչպես նաև դրսից է գրավում տպավորությունները, և երբ շփվում են էգոյի հետ՝ իրականանում են»։

Էգոն Ժակ Լաքանի հոգեվերլուծության մեջ 
Էգոն Ժակ Լաքանի հոգեվերլուծության մեջ () նշանակում է երևակայական դեպք, որը ձևավորվում է 1949 թվականին նրա նկարագրած հայելային փուլն անցնելու արդյունքում։

Հոգեվերլուծության տեսության մեջ եսը, Էգոն հակադրվում է պարզապես եսի հետ՝ ընդգծելով, որ դրանցից առաջինը ներկայացում է, հոգեկանի երևակայական օրինակ, որի կառուցումը խնդիր է մտավոր ապարատ, որը ամենևին էլ անհիշելի ժամանակներից տրված չէ որպես վերլուծողի ակնհայտ աջակցություն, կլինիկայում «վերլուծող մասը» և «էգոյի խանգարված մասը»։ Հոգեվերլուծության մեջ նման հակադրություններ գոյություն չունեն, քանի որ «Ես»-ը միշտ բխում է ուրիշի հետ անգիտակցական հարաբերությունից և հանդիսանում է նույնականացումների գումար։ 

Այնուամենայնիվ, երբ Զիգմունդ Ֆրոյդը հոգեվերլուծության ներածություն 31-րդ դասախոսության մեջ ասում է. «Wo Es war, soll Ich werden» («Որտեղ Նա եղել է, Ես պետք է լինեմ») նա նկատի չունի պարզապես Ես-ի ամրապնդման և անգիտակցական ներկայացումների մասին իրազեկվելու գործընթացը, ինչպես երբեմն ենթադրվում է, այլ ասում է, որ Եսը հիմնականում անգիտակից է, և դրա ձևավորումը հայտնվում է որպես ապագայի համար բաց գործընթաց։

Էգոն այլ ուղղություններով 
Զիգմունդ Ֆրոյդից և Կարլ Յունգից հետո այլ գիտնականներ նույնպես բացել են էգոյի հայեցակարգը։ Էգոն դիտվում է որպես «վարքի աղբյուր և անձի միացնող կենտրոն իր մարդկային միջավայրում» (Metzger, Psychologie, 1941): Էգոն մարդու զարգացման գործընթացում առանձնացված է մեկ սկզբնական գիտակցությունից, որն անբաժանելի միասնության մեջ ընդգրկում է «արտաքին աշխարհը» և սեփական անհատականությունը։ Անընդհատ ուղեկցվում է «իր հետ նույնական լինելու» գիտակցությամբ. եթե մարդը հստակ ճանաչում է իր մարմնական և մտավոր-հոգևոր փոփոխությունները, ապա նա գիտի, որ չնայած դրանց, նա «իր հիմքում» (այսինքն՝ իր Էգոյի խորքում) մնում է միշտ նույնը։ Էգոյի տեսողական ոլորտը ներառում է մարմինը և այն ամենը, ինչը կարող է ծառայել այս ոլորտի ընդլայմանը (որը մշտական ​​ձգտման առարկա է)՝ հագուստ, զարդեր, ինչպես նաև գույք, որի մեջ էգոն կարող է «աճել»։ Հաճախ Էգոն դիտվում է որպես ստեղծագործական միասնություն. իրականությունը իմաստ է ստանում միայն այն դեպքում, երբ դրա հետ փոխկապակցված է. Ֆիխտեն դա արտահայտում է՝ «Էգոն պահանջում է, որ այն ընդգրկի ողջ իրականությունը և հասնի անվերջության»։ Նիցշեն, ընդհակառակը, էգոյի մասին ասում է. «Էգոն անձնական (personenarten) ուժերի բազմություն է, որոնցից մեկը կամ մյուսը առաջ է գալիս»։

Տես նաև 
 Ալտեր էգո
 «Ես» կոնցեպցիա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Ֆրեյդ Զ. Դասախոսություններ հոգեվերլուծության ներածության վերաբերյալ
Հոգեվերլուծություն
Հոգեբանություն
Զիգմունդ Ֆրոյդ