Մարտիրոս եպիսկոպոսի խաչքար (Հռիփսիմե, Վաղարշապատ)

Մարտիրոս եպիսկոպոսի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի արևելյան մասում, Մեսրոպ Մաշտոց - Գրիգոր Նարեկացի փողոցների խաչմերուկ մոտ գտնվող Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցում, որն ընդգրկված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/17.9.6)։

Տեղադրություն 

Գտնվում է Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու արևելյան կողմում՝ պարսպի մոտ։ Նախկինում գտնվել է Մայր Աթոռի ժառանգավորաց դպրոցում։

Խաչքարի նկարագրություն 

Հայտնաբերվել է 1896-1897 թվականներին Մայր Աթոռում ընթացող հին վեհարանի, տպարանի և ժառանգավորաց դպրոցի ավերակների մաքրման ժամանակ։ Խաչքարի վերնամասն ու ստորին ձախ հատվածը՝ կոտրված է։ Խաչքարը իր քանդակային և հնագրական արձանագրություններով թվագրվում է 16-րդ դար։

Խաչքարի վիմական արձանագրություն 

Խաչքարի ստորին մասում ելնդագիր 3 տող վիմական արձանագրություն է.

ՍԲ ԽԱՉՍ Բ[Ա]ՐԵԽ[Ա]ՒՍ
ՄԱՐՏ[Ի]Ր[Ո]Ս ԵՊ[ԻՍ]Կ[ՈՊՈ]ՍԻՆ
…[Գ]Ց[Է] ՆՈՐՈԳՄԱՆ ՀՐ[ԱՄԱ]Ն[Ա]Ւ Մ[Ե]ԼՔ[ԻՍԵԹ] Կ[Ա]Թ[ՈՂԻԿՈՍԻ]

Խաչքարը կանգնեցվել է ոմն Մարտիրոս եպիսկոպոսի հիշատակին, ով ինչ­-որ նորոգություն է արել Մելիքսեթ (Մելքիսեդեկ) կաթողիկոսի հրամանով։ Վերջինս Լուսավորչի աթոռի միահեծան գահակալ չի եղել, և այդ պատճառով Մ. Օրմանյանից սկսած նրա անունը չի հիշատակվում հայոց կաթողիկոսների անվանացանկում։

Գ. Տեր­-Մկրտչյանը խաչքարը կորած է համարել և արձանագրության վերծանությունն արել է ըստ նախորդ տարիներին հանված էստամպաժի։

Հր. Աճառյանը հիշատակում է ոմն Մարտիրոս եպիսկոպոս Ամթեցու, որն իբրև նվիրակ մեկնել է Լեհաստան` Միքայել կամ Մելիքսեթ (Մելքիսեդեկ) կաթողիկոսի կողմից։ Ամենայն հավանականությամբ խոսքը միևնույն անձի մասին է։

Տես նաև 

 Էջմիածնի Մայր Տաճար
 Սուրբ Շողակաթ եկեղեցի
 Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (Վաղարշապատ)

Ծանոթագրություններ 

Հռիփսիմե եկեղեցու խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Տեղահանված խաչքարեր