Տանանա (գետ)

Տանանա ( ), գետ Ալյասկայում (ԱՄՆ), Յուկոնի ձախ  վտակ։

Պատմական տեղեկություններ 
1843 թվականի ամռանը Տանանայի  գետաբերանին հասել է ռուս հետազոտող Լ. Ա. Զագոսկինի արշավախումբը։

20-րդ դարում գոյություն ուներ Ալյասկայի բնակիչների համար վիճակախաղ։ Դրա էությունը Նենանա գյուղով հոսող Տանանա գետի վրա գարնանային սառույցի դրեյֆի սկիզբը գուշակելն էր։ Ամեն ձմեռ մետաղյա եռոտանու մեջ ջուր էր լցվում, այն մալուխով միանում էր ափին գտնվող ժամացույցին, որն ազդարարում էր գարնանը սառույցի տեղաշարժի սկիզբը։ Յուրաքանչյուր մասնակցից հավաքված 2 դոլարից կազմվում էր մեծ գումար, որը բաժանվում էր հաղթողների միջև։

1923 թվականին Նենանայում կառուցվել է Ալյասկայի երկաթուղու կամուրջը։

Հիդրոնիմ 
Ըստ վարկածներից մեկի՝ գետի անվանումը գալիս է կոյուկոն լեզվից, որով կոչվում է «ճամփորդական գետ» ():

Աթաբասկյան լեզուներով գետն անվանվում է նաև Tth’itu, որը նշանակում է «ուղիղ գետ», կոյուկոն լեզվով Tene No''' ՝ «ջրային ճանապարհ», գետի հյուսիսում գտնվող կուչիններն այն անվանում են Tanan Gwinjik, որի թարգմանությունը պարզ չէ։

Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Տանանայի անգլերեն անվանումը գալիս է  Tey Nda'-ից՝ «առևտրային  գետ», քանի որ այստեղ ապրել են «առևտրական մարդիկ» (Ten Xʉt'ænæ)՝ տանանա ժողովուրդը։ 1887 թվականին Հենրի Ալենը նշել է, որ գետաբերանից վերև գտնվող գետը կոչվում է Նաբեսնա, իսկ ներքև՝ Տանանա։

Հնդկացիների շրջանում Նաբեսնայի փոխարեն առավել տարածված է Tth’itu անունը''։

Աշխարհագրություն և ջրագրություն 
Գետի երկարությունը 940 կմ է, իսկ  ավազանի մակերեսը 113 959 կմ։ Ջրի միջին սպառումը 1184 մ/վ է։ Նավագնացություն կարելի է կատարել գետաբերանից 360 կմ դեպի վերև։

Տանանայի ակունքը գտնվում է Ալյասկայի արևելքում, Վրանգելի լեռներում։ Առաջանում է Չիզան և Նաբեսն գետերի միացմամբ, Հյուսիսային Նորթուեյ բնակավայրից դեպի հյուսիս։ Հյուսիս-արևմուտք է հոսում Ալյասկայի մայրուղուն գրեթե զուգահեռ։ Կենտրոնական Ալյասկայում այն հոսում է հարթավայրային ճահճային տեղանքով, որը ծածկված է եղևնու անտառներով և հայտնի է որպես Տանանայի հովիտ։ Տանանայի հովտում գետն ընդունում է մի քանի խոշոր վտակներ, այդ թվում՝ Նենանա, Չենա և Դելտա, և ձևավորում է բազմաթիվ վտակներ և հին հուներ։ Հոսում է Ֆերբանկս քաղաքից հարավ։ Թափվում է Յուկոն գետը Մենլի Հոթ Սփրինգս գյուղում, Տանանա քաղաքից ոչ հեռու։

Բարձր հոսքում կան բազմաթիվ շեմեր։ Գետը սառցապատված է հոկտեմբերից մինչև մայիս։ Սնուցումը ձյունային է և անձրևային։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 

ԱՄՆ-ի գետեր