Ջեք Աղազարյան

Ջեք Չարլզ Ստանմոր Աղազարյան (, ), բրիտանացի գործակալ, որը աշխատել է Ֆրանսիայում հատուկ գործողությունների գործադիր (ՀԳԳ) համար։ Նա գերեվարվել և սպանվել է նացիստների կողմից, երբ փորձում էր նացիստների հետ փոխզիջման գալ։

Կենսագրություն 
Աղազարյանը ծնվել է Լոնդոնում, հայրը հայ՝ Բերժ Ռուպեն Աղազարյան, իսկ մայրը ֆրանսիացի՝ Ժակլին Մարի-Լուիզա Լե Շևալի Աղազարյան, որը վեց երեխաներից երկրորդն է։ Նա կրթություն է ստացել Ֆրանսիայի և Անգլիայի՝ Դուլվիչի քոլեջում։ Կրթությունն ավարտելուց հետո նա հայրիկի հետ աշխատել է ընտանեկան բիզնեսում։

1940 թ.-ին պատերազմական օդուժին միանալուց և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկումից անմիջապես հետո նա ՀԳԳ-Ի կողմից զորակոչվեց որպես ռադիո օպերատոր։ Նրա կրտսեր եղբայր Նոել Աղազարյանը նույնպես միացավ պատերազմական օդուժին, որպես կործանիչ ինքնաթիռի օդաչու, Բրիտանիայի պատերազմում նախքան 1941 թվականի մայիսի 16-ին կատարվող գործողություններում սպանվելը, նա եղել է թռչող մարզիկ։

Աղազարյանը պատվավոր հոնորար է ստացել՝ որպես օդաչու սպա ՊՕԿՊ-ում 1942 թվականի սեպտեմբերի 10-ին  իսկ 1942-ի դեկտեմբերին նա վերադարձել է Փարիզ՝ միանալու ՀԳԳ-ի առաջադեմ ցանցին, և ավելի ուշ նրան է միացել կինը՝ Ֆրանսինը։ Ժամանակ առ ժամանակ նա աշխատում էր Ֆրանսիայի օդուժի նախկին օդաչու Հենրի Դերիխուրտի համար, որի աշխատանքը վայրէջքի վայրեր գտնելն և ընդունելություններ կազմակերպելն էր օդային ժամանող ՀԳԳ-ի գործակալների համար։ Այս պահին նա սկսեց կասկածի տակ առնել Դերիկուրտի հավատարմությունը և Լոնդոնին հաղորդեց իր և այլ գործակալների կասկածների մասին։

1943-ի հունվարի 12-ին Աղազարյանին շնորհեցին պատվավոր թռչող սպայի կոչումով։

Գեստապոն ճանաչեց Աղազարյանին, և նա մի քանի անգամ խուսափեց ձերբակալությունից։

ՀԳԳ շրջանի ղեկավար՝ Ֆրանցիսկ Սութիլը Աղազարյանի շարունակական ներկայությունը համարեց անվտանգության ռիսկ։ 1943 թ. Հունիսի 16-ին Աղազարյանը վերադարձավ Անգլիա, որտեղ նա պատմեց  իր մտահոգությունները, Դերիկուրտի հավատարմության մասին Նիկոլաս Բոդինգթոնի և Մորիս Բուքմաստերի նկատմամբ, ովքեր, այնուամենայնիվ չհամոզվեցին։ Այնուամենայնիվ, երբ գործակալ Նուր Ինայաթ Խանը կորցրեց կապը առաջադեմ խմբի հետ, շտաբն ավելի ու ավելի մտահոգվեց։ Լեո Մարկսը, ՀԳԳ-ի կոդերի և ծածկագրերի ղեկավարը համոզվեց, որ խմբի ռադիո օպերատոր Գիլբերտ Նորման, հաղորդում է գերմանական վերահսկողությանը։

Աղազարյանը միացավ Բոդինգթոնին (որը դեռևս թերահավատ էր) առաքելություն կատարելով Ֆրանսիայի՝ առաջադեմ ցանցի կարգավիճակը որոշելու համար, մեկնեց 1943-ի հուլիսի 22-ին։ Բոդինգթոնը շտաբի միջոցով հանդիպում կազմակերպեց Գիլբերտ Նորմանի հետ Հռոմի Գարե Սանտ-Լազարեի մերձակայքում՝ նախապես կազմակերպված հասցեով, բայց նա հանդիպեց Աղազարյանին, այլ ոչ թե Բոդինգթոնին։

Առաջադեմ ցանցի վերաբերյալ մտահոգությունները հիմնավորված էին։ Գերմանական ուժերն իսկապես վարկաբեկել էին ցանցը, և հանդիպման ժամանակ Աղազարյանին բանտարկեցին։ Ցանցի երեք անդամներ՝ սուրհանդակ Անդրի Բորելը, առաջնորդ Ֆրանսիս Սուտիլը և ռադիո օպերատոր Գիլբերտ Նորման, հունիսի 23-ից գտնվում էին կալանքի տակ, իսկ Նորմանի փոխանցումներն իսկապես կատարել էին գերմանացիները։ Անրի Դերիկուրտի դերը առաջադեմ ցանցի կորստի գործում անհայտ է մնում. պատերազմից հետո նրան դատեցին որպես կրկնակի գործակալ, բայց արդարացվեց ապացույցների բացակայության պատճառով։ Իրականում նա եռակի գործակալ էր, ով աշխատում էր Գաղտնի հետախուզության ծառայության համար, և ՀԳԳ-ի գործակալները զոհաբերվեցին՝ Գերմանիայի ուշադրությունը Սիգիլյաների և Նորմանդիայի վայրէջքներից շեղելու համար։

Առաջադեմ ցանցի մասին շատ բան իմացող Աղազարյանի ձերբակալությունը գերմանացիների համար զանգվածային հեղաշրջում էր։ Վեց ամիս տևեց նրա խոշտանգումները Ֆրեզնեսի բանտում և այնուհետև տեղափոխվեց Ֆլոսսենբորգի համակենտրոնացման ճամբար։ Աղազարյանին մահապատժի են ենթարկել 1945-ի մարտի 29-ին։

Ջեք Աղազարյանը մեծարվում է Անգլիայի Սուրեյ քաղաքում գտնվող Ռունմեդեդի հուշահամալիրում, Ֆլոսսենբորգի ՀԳԳ-ի հուշահամալիրում , ինչպես նաև Պատվո շքանշանով Ֆրանսիայի Ինդրե շրջանում գտնվող Վալենչիա քաղաքի ՀԳԳ-ի հուշահամալիրում։ 1946 թվականի հունիսի 13-ին նա հետմահու դիսպետչերների հիշատակություն ստացավ , ինչպես նաև Ֆրանսիայի կողմից պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի և Պատերազմական խաչի շքանշանով ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ջեք Աղազարյան` նացիստական Գերմանիայի լրտեսներին բացահայտած հայազգի գաղտնի գործակալ
 Jack Agazarian

Մահապատժի ենթարկված լրտեսներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Հայ հետախույզներ
Բրիտանացիներ հայկական սերմամբ