Պորտալ հիպերտենզիա

Պորտալային հիպերտոնիան, դռներակի համակարգում ճնշման բարձրացման համախտանիշ է, որն առաջանում է պորտալ անոթներում, լյարդային երակներում և ստորին սիներակում արյան հոսքի խախտմամբ։ Պորտալ հիպերտենզիան ուղեկցվում է սպլենոմեգալիայով, կերակրափողի և ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացումով, ասցիտով և լյարդային էնցեֆալոպաթիայով։

Պատճառագիտություն 
Պորտալ հիպերտենզիայի պատճառային գործոնների թվում կարող են լինել.

 Հեպատիտներ, ճարպային հեպատոզ, տարբեր ծագման լյարդի ցիռոզներ (ալկոհոլային, վիրուսային, լեղուղիների), որոնք կազմում են բոլոր պատճառների մոտ 70-80%-ը,
 Լյարդի պորտալ ֆիբրոզ (բորբոքային կամ հետվնասվածքային), Կարոլիի հիվանդություն, միելոֆիբրոզ, ենթաստամոքսային շրջանի օրգանների ուռուցքային հիվանդություններ, մակաբուծական հիվանդություններ (շիստոսոմոզ, էխինոկոկոզ, ալվեոկոկոզ),
 Լյարդի անոթների անոմալիաներ,
 Պիկի կարդիալ ցիռոզ,
 Լյարդի երակների և ստորին սիներակի բնածին և ձեռքբերովի ախտաբանություններ․ Կիարիի հիվանդություն (լյարդի երակների էնդոֆլեբիտ), Բադ-Կիարիի համախտանիշ։
 Պիլեֆլեբիտներ, ֆլեբոսկլերոզ, պորտային երակի թրոմբոզ, դռներակի և նրա ճյուղերի բնածին ստենոզ և ատրեզիա։

Ընդհանուր 
Պորտալ հիպերտենզիան ուղեկցվում է սպլենոմեգալիայով (փայծաղի մեծացում), կերակրափողի և ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացմամբ, ասցիտով և լյարդային էնցեֆալոպաթիայով (լյարդային անբավարարություն)։

Նորմալ ճնշումը դռներակի համակարգում 5-10 մմ սս․ է։ 12 մմ սս․-ից բարձր ճնշումը բերում է պորտալ հիպերտենզիայի զարգացմանը։ Երակների վարիկոզ լայնացում դիտվում է, երբ ճնշումը պորտալ համակարգում 12 մմ սս․-ից բարձր է։

Շատ դեպքերում պորտալ հիպերտենզիան հետևանք է լյարդի ցիռոզի, շիստոսոմոզի (էնդեմիկ տարածքներում), լյարդի անոթների կառուցվածքային անոմալիաների։

Եթե պորտալ հիպերտենզիայի դեպքում փոքր լյարդային երակում ճնշումը մեծ է կամ հավասար է 12 մմ սնդիկ սյան, ապա պորտալ համակարգի և համակարգային երակային ցանցի միջև առաջանում է համակողմնային շրջանառություն։ Բերանակցումները (անաստոմոզները) շեղում են պորտալ արյան հոսքի մի մասը լյարդից, որն օգնում է նվազեցնել պորտալ հիպերտենզիան, բայց երբեք այն ամբողջությամբ չի վերացնում։ Բերանակցումներ առաջանում են այն վայրերում, որտեղ մոտ են գտնվում պորտալ և համակարգային երակային ցանցի ճյուղերը՝ կերակրափողի, ստամոքսի, ուղիղ աղիքի լորձաթաղանթում; որովայնի առաջային պատի վրա (պորտային և էպիգաստրալ երակների միջև)։

Պորտալ հիպերտենզիայի ախտորոշումը հաստատվում է կլինիկական գնահատման, պատկերային և էնդոսկոպիկ հետազոտությունների հիման վրա։

Բուժումը բաղկացած է բժշկական և էնդոսկոպիկ միջոցառումներից, որոնք ուղղված են կերակրափողի, ստամոքսի և աղիքների լայնացած երակներից արյունահոսության կանխմանը։ Բուժման վիրաբուժական մեթոդները ներառում են պորտոսիստեմիկ շունտավորում։

Դասակարգում 
Դասակարգումը հիմնված է պորտալի բլոկի տեղայնացման վրա

1. Վերլյարդային․

 լյարդի երակային թրոմբոզ (Բադ-Կիարիի համախտանիշ, ուռուցքային ինվազիա);
 ստորին սիներակի խցանում;
 սրտանոթային համակարգի հիվանդություններ (կոնստրիկտիվ պերիկարդիտ, ծանր եռափեղկային անբավարարություն)։

2. Ներլյարդային․

2.1 Նախածոցային․

 Ռանդյու-Օսլերի հիվանդություն;
 լյարդի բնածին ֆիբրոզ;
 լյարդային երակի ճյուղերի թրոմբոզ (ծանր բակտերիալ խոլանգիտ, չարորակ նորագոյացություններ);
 լեղուղիների առաջնային խոլանգիտ, առաջնային սկլերոզային խոլանգիտ;
 գրանուլոմատոզ (շիստոսոմոզ, սարկոիդոզ, տուբերկուլյոզ);
 քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ;
 միելոպրոլիֆերատիվ հիվանդություններ;
 հանգույցիկների հիպերպլազիա;
 իդիոպաթիկ (ոչ ցիռոզային) պորտալային հիպերտենզիա;
 Վիլսոնի հիվանդություն;
 հեմոքրոմատոզ;
 պոլիկիստոզ;
 ամիլոիդոզ;
 թունավոր նյութերի (պղինձ, մկնդեղ, 6-մերկապտոպուրին) ազդեցություն;

2.2 Ծոցային․

 լյարդի ցիռոզի բոլոր դեպքերը;
 սուր ալկոհոլային հեպատիտ;
 ծանր վիրուսային հեպատիտ;
 հղի կանանց սուր ճարպային լյարդ;
 վիտամին A-ով թունավորում;
 համակարգային մաստոցիտոզ;
 լյարդային ծիրանացում;
 ցիտոտոքսիկ դեղամիջոցներ;

2.3 Հետծոցային․

 Երակ-օկլյուզիոն հիվանդություն;
 ալկոհոլային կենտրոնաձև հիալինային սկլերոզ;

3. Ենթալյարդային․

 պորտալ երակների թրոմբոզ;
 պորտալ երակների խորշիկային վերափոխում;
 փայծաղի երակների թրոմբոզ;
 ընդերային զարկերակ-երակային ֆիստուլա;
 իդիոպաթիկ արևադարձային սպլենոմեգալիա.

4. Խառը.

Պորտալի հիպերտենզիայի դասակարգումը՝ ըստ դռներակի համակարգում ճնշման բարձրացման մակարդակի.

 I աստիճան - 250-400 մմ H2O
 II աստիճան - 400-600 մմ H2O
 III աստիճան - ավելի քան 600 մմ H2O

Ըստ կերակրափողի վարիկոզ լայնացման մակարդակի (N.Soehendra, K.Binmoeller 1997)․

 տրամագիծը 5 մմ-ից փոքր - փոքր, երկարաձգված, որը գտնվում է կերակրափողի միայն ստորին երրորդում;
 5-10 մմ - միջին, ոլորապտույտ, որը գտնվում է կերակրափողի միջին երրորդում;
 ավելի քան 10 մմ - մեծ, լարված, բարակ պատով, որոնք գտնվում են միմյանց մոտ, «կարմիր մարկերներ» երակների մակերեսին։

Կերակրափողի երակների վարիկոզ լայնացման դասակարգման մեկ այլ տարբերակ՝ ըստ դրանց չափի.

 I աստիճան - միայնակ երակներ, որոնք փոքրանում են դրանց վրա էնդոսկոպով սեղմելիս;
 II աստիճան - երակների մի քանի սյուներ, որոնք չեն միաձուլվում կերակրափողի շրջագծի շուրջ, բայց չեն փոքրանում, երբ նրանց վրա ճնշում է գործադրվում էնդոսկոպով.
 III աստիճան - երակները միաձուլվում են կերակրափողի ամբողջ շրջագծի շուրջ։

Պորտալ հիպերտենզիայի ուսումնասիրման ճապոնական գիտական ընկերությունը 1991 թվականին մշակել է կերակրափողի և ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացման (ԵՎԼ) էնդոսկոպիկ նշանների գրանցման կանոններ՝ բաղկացած 6 հիմնական դիրքից.

 ԵՎԼ-ի տարածվածության որոշումը կերակրափողում և ստամոքսի ԵՎԼ-ի տարածվածությունը սրտամկանի նկատմամբ։
 Ձևը (տեսքը և չափը)։
 Գույնը՝ որպես ԵՎԼ-ի պատի հաստության անուղղակի նշան։
 «Կարմիր մարկերներ»՝ տելեանգիէկտազիաներ, «կարմիր բալի» բծեր, հեմատոցիստային բծեր։
 Արյունահոսության նշաններ. սուր արյունահոսության դեպքում դրա ինտենսիվությունը հաստատված է, ինքնածին հեմոստազի դեպքում գնահատվում է թրոմբի բնույթը։
 Փոփոխություններ կերակրափողի լորձաթաղանթի մեջ։

«Կարմիր մարկերների» տեսակները.

 «Կարմիր բալի» բծեր - էնդոսկոպիայի ժամանակ նման են կարմիր գույնի թեթևակի ցցված հատվածների, որոնք գտնվում են ենթալորձաթաղանթի վարիկոզային երակների գագաթներին։ Նրանք ունեն մինչև 2 մմ տրամագիծ, հաճախ բազմակի։ Այս ախտանիշը նկատվում է կերակրափողի երակների վարիկոզով հիվանդների 50%-ի մոտ։
 Հեմատոցիստային բծեր - լայնացած ներէպիթելային երակային հանգույցներ են։ Էնդոսկոպիայի ժամանակ նրանք նման են կարմիր վեզիկուլների, սովորաբար սոլիտար (միայնակ), մոտ 4 մմ տրամագծով։ Այս ախտանիշը նկատվում է կերակրափողի երակների վարիկոզով հիվանդների 8%-ի մոտ։ Հեմատոցիստային բծերը վարիկոզ պատի ամենաթույլ հատվածներն են և առատ արյունահոսության առաջացման վայրը։
 Տելեանգիէկտազիաներ - միկրոշրջանառու հունի փոքր ոլորված անոթների ցանց են, որոնք տեղակայված են ենթաէպիթելային թաղանթում՝ հիմնականում կերակրափողի ստորին երրորդում։

Նշումներ

Գրականություն 

 Ерамишанцев А. К. Развитие проблемы хирургического лечения кровотечений из варикозно расширенных вен пищевода и желудка // Анн. хир. гепатол. — 2007. -Т.12, № 2. — С.8-16.
 Шерцингер А. Г., Жигалова С. Б., Мусин Р. А. и др. Осложнения после эндоскопических вмешательств у больных портальной гипертензией // Анн. хир. гепатол. — 2007. — Т.12, № 2. — С.16-21.
 Гарбузенко Д. В. Лечебная тактика при кровотечениях из варикозно расширенных вен желудка // Анн. хир. гепатол. — 2007. — Т.12, № 1.- С.96-103.
 Лебезев В. М., Ерамишанцев А. К., Григорян Р. С. Сочетанные операции в профилактике гастроэзофа-геальных кровотечений у больных с портальной гипертензией // Анн. хир. гепатол. — 2006. — Т.11, № 2. — С.16-20.
 Гарбузенко Д. В. Фармакотерапия портальной гипертензии // Клинич. медицина.- 2004.- № 3. — С.16-20
 Гарбузенко Д. В. Профилактика кровотечений из варикозно расширенных вен пищевода и желудка у больных циррозом печени // Рос. журн. гастроэнтерол., гепатол., колопроктол. — 2004. — Т. 14, № 4. — С. 8-14.
 Ерамишанцев А. К., Киценко Е. А., Нечаенко А. М. Операции на пищеводе и желудке у больных с портальной гипертензией // Клинич. перспективы гастроэнтерол., гепатол. — 2002. — № 6. — С.8-14.
 Гарбузенко Д. В. Патогенез портальной гипертензии при циррозе печени // Рос. журн. гастроэнтерол., гепатол., колопроктол. — 2002. — Т. 12, № 5. — С. 23-29.
 Пациора М. Д. Хирургия портальной гипертензии. — Ташкент։ Медицина, 1984. — 319 с.
 Углов Ф. Г., Корякина Т. О. Хирургическое лечение портальной гипертензии. — Л.։ Медицина, 1964. — 220 с.

Հղումներ 

 Պորտալ հիպերտենզիա և կերակրափողի, ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացում 
 Պորտալ հիպերտենզիա. պատճառներ, ախտորոշում, բուժման հսկողություն, ուսուցողական ֆիլմ

Հեպատոլոգիա
Համախտանիշներ այբբենական կարգով