Ղարտաշի խաչքար (Գնդեվանք)

Ղարտաշի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի Գնդեվազ գյուղից 1 կմ արևմուտք՝ Գնդեվանք վանական համալիրի գավթի ներսում՝ արևմտյան մուտքի կամարից վեր, պատի խորշի մեջ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (11.16/15.1.7)։

Տեղադրություն 

Գնդեվանք վանական համալիրի գավթի ներսում՝ եկեղեցու արևմտյան մուտքի կամարից վեր, պատի խորշի մեջ։

Քանդակ 

Խաչի հորիզոնական թևերից ցած, խաչքարի երկու կեղքերին երկու քանդակներ կան՝ աջ հատվածում մարդու գրկին նորածին երեխա է, իսկ ձախ կողմում մարդու աջ ձեռքում խաչ է։ Խաչի վերնամասի կամարի ձախ կողմում քանդակված է խաչը բռնած ձեռք։ Խաչի ձախ կողմում քանդակված է ձի, սիկ աջ կողմում մարդու գլուխ, մկրատ, տարա։

Կենտրոնական խաչի ստորին հատվածում քանդակված են 4 ավետարանիչներն,
Մատթեոսը նույնացվում է մարդու հետ, որովհետև նրա Ավետարանը սկսվում է Քրիստոսի մարդեղության պատմությունով։ 
Մարկոսը ներկայացվում է առյուծի խորհրդանիշով, որովհետև իր Ավետարանի սկզբում առյուծի պես քաջաբար հայտարարում է, թե Հիսուս Աստծո Որդին է։
Ղուկասը նույնացվում է եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ նրա Ավետարանը սկսվում է Զաքարիայի`  տաճարում զոհի պատրաստության պաշտամունքի նկարագրությամբ։ Այս պատմությունն իր հերթին դիտվել է իբրև պատրաստություն Քրիստոսի զոհաբերության։
Հովհաննեսը ներկայացվում է արծվի խորհրդանիշով, որովհետև նա իր Ավետարանի սկզբում սավառնում է վեր` հայտարարելով Քրիստոսի աստվածությունը

Վիմական արձանագրություն 

Խաչքարի ստորին հատվածում առկա է 3 տող վիմական արձանագրություն.

ԵՍ ՂԱՐՏԱՇՍ ԿԱԶՄԵ
ՑԻ ԽԱՉՍ.
ԹՎ. :ՌԻԲ։ (1573)։

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցվել է 1573 թվականին։ Խաչագործ վարպետն է Ղարտաշը։

Տես նաև 
 Գնդեվանք
 1551 թվականի խաչքար (Գնդեվանք)

Ծանոթագրություններ 

Վայոց ձորի մարզի խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ