Օլթիի գավառ

Օլթիի գավառ, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ 1878-1918 թվականներին մտել է Կարսի մարզի կազմում։ Գավառի կենտրոնը Օլթի քաղաքն էր։

Օլթիի գավառն արևելքում սահմանակցում էր Արդահանի և Կարսի, հարավ-արևելքում՝ Կաղզվանի գավառին։ Հյուսիսում այն կապված էր Արդվինի գավառին (Քութայիսի նահանգ), իսկ հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևմուտք Օսմանյան կայսրության սահմանն էր։

Ներառված է հիմնականում ժամանակակից Թուրքիայի Էրզրումի նահանգի կազմում։

Անվանում 
«Օլթի» անվանման «Ուղթիս» կամ «Ողթիք» ձևը հասնում է մինչև զարգացած միջնադար. Բագրատունիների թագավորության շրջանում այստեղ գոյություն է ունեցել բերդ-ամրոց։ Այն Տայքի կյուրոպաղատության կենտրոնն էր։ Թյուրքալեզու արաբատառ աղբյուրներում նշվում է որպես «Օլթու», ինչպիսի անունով էլ այժմ գոյություն ունեցող բնակավայր է Թուրքիայում։ Վրացական աղբյուրներում հայտնի է որպես «Օլթիս»։

Պատմություն 
Գավառը կազմվել է 1878 թվականին՝ ռուս-թուրքական պատերազմի (1877-1878) արդյունքում՝ ընդգրկելով Կարսի մարզի արևմտյան՝ լեռնային հատվածը։ 1881 թվականին կատարվել են սահմանային որոշ փոփոություններ։ Օլթին հայկական գավառներից տարածքով ամենափոքրն էր՝ 2,960 կմ2, և ամենասակավամարդը (31,519 մարդ)։ Քաղաքի ու գավառի հայերի մի մասը դեռ 50 տարի առաջ արտագաղթել էր Ախալցխա և Ախալքալաք, նրանց փոխարեն այստեղ ստվարացել էր թուրք բնակչությունը։

1918-1920 թվականներին գավառը փաստացի եղել է Թուրքիայի, ապա՝ Անգլիայի վերահսկողության տակ, թեև իրավաբանության տեսանկյունից մտել է Հայաստանի առաջին հանրապետության կազմ։ Անգլիայի հետաքրքրվածությունը բացատրվում էր տեղի քարածխի հանքերի առկայությամբ։ Բացի այդ, գավառի հանդեպ հավակնություններ ուներ նաև Վրաստանը։ Վրացական վերնախավը ձգտում էր միավորել Բագրատիոնիների նախորդների՝ Բագրատունիների կալվածքները՝ Տայք-Կղարջքը (Արդվին, Արդահան, Օլթի)։ Գավառի տարածքում տեղի են ունեցել քուրդ-թաթարական խռովություններ, Օլթին ազատագրվել է հայկական զորքերի կողմից։ 1920 թվականի Ալեքսանդրապոլի հաշտությունից հետո՝ Թուրքիայի կազմ, որում որպես վարչատարածքային միավոր մտել է Էրզրումի նահանգի կազմ։

Բնակչություն 
1897 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառի բնակչությունը 31,519 մարդ էր, որի ավելի քան 2/3-ը թուրքեր էին (19719), գրեթե հավասար քանակությամբ էին քրդերը (3505), հայերը (3125) և հույները (2704)։ Օլթի քաղաքի բնակչությունը հաշվվում էր 2373 մարդ, այդ թվում՝ 1056 հայեր և 709 ռուսներ։

Վարչական բաժանում 
1913 թվականին գավառը բաժանված էր 5 գյուղական համայնքի՝

Օլթիի շրջան
 Բարդուսի
 Լեսպեքսի
 Քոսորի
Տաուսկերի շրջան
 Պանասկերտի 
 Տաուսկերի

Տես նաև 
 Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում

Ծանոթագրություններ 

Կարսի մարզի գավառներ
1878 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ