Անդրեա Պրադեր

Անդրեա Պրադեր (), շվեյցարացի գիտնական, բժիշկ և մանկական էնդոկրինոլոգ, ով բացահայտել է Պրադեր-Վիլի համախտանիշը։ Պրադերին է պատկանում նաև մարդու վերարտադրողական համակարգի ֆիզիոլոգիական զարգացման աստիճանի գնահատման երկու սանդղակների ստեղծումը՝ Պրադերի և օրխիդոմետրի։

Կենսագրություն  
Անդրեա Պրադերը ծնվել է Սամեդանում Գրաուբյունդենում (Շվեյցարիա), բայց կյանքի մեծ մասն ապրել է Ցյուրիխում։ Սովորել է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական քոլեջում։ 1944-1946 թվականներին օրդինատուրայում աշխատել է Գ. Թյոնդուրիի ղեկավարությամբ Ցյուրիխի անատոմիայի ամբիոնում, այնուհետև 1947 թվականին Լոզանի ամբուլատոր բժշկության ամբիոնում՝ Ա. Վաննոտտիի (А. Vannotti) մոտ։ 1947 թվականին աշխատել է Ցյուրիխի մանկական հիվանդանոցի բժիշկ-ասիստենտ։ 1950 թվականից սկսում է նրա կարիերան որպես մանկական էնդոկրինոլոգ։ Իր առաջադիմական հետազոտությունները նրան տարան ԱՄՆ 1950-ականների սկզբին՝ Պրադերը իր մասնագիտացումն անցել է Նյու Յորքի Բելվյու հիվանդանոցում՝ Լյութեր Էմմեթ Հոլթի որդու՝ Լ. Է. Հոլթ կրտսերի ղեկավարությամբ։ Էնդոկրինոլոգիայի նկատմամբ նրա չթուլացող հետաքրքրությունը կապվում է Լոուսոն Ուիլկինսի հետ ունեցած շփումների հետ։ Պրադերը դոկտորի կոչում է ստացել 1957 թվականին։ 1962 թվականին դարձել է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ 1965 թվականին ամբիոնի երկարամյա ղեկավար Գիդո Ֆանկոնին թոշակի է անցել, և Պրադերը նրան փոխարինել է որպես պրոֆեսոր և Ցյուրիխի համալսարանի մանկաբուժության ամբիոնի վարիչ։ Նաև ստանձնել է մանկական հիվանդանոցի (Kinderspital) տնօրենի պաշտոնը՝ պաշտոնավարելով մինչև 1986 թվականը։

Հետազոտություններ  
Անդրեա Պրադերի հիմնական հետազոտությունները եղել են մանկական էնդոկրինոլոգիայի գծով, սակայն նրա վաղ աշխատությունների մեջ կան մանկաբուժության բնագավառի այլ թեմաներ։ Ահա նրա սեփական և համատեղ ստեղծագործություններից մի քանիսը, ժամանակագրական կարգով՝
 Մանկական սրտաբանություն Էտտորե Ռոսիի հետ (1948),
 Էնդոկրինային և նյութափոխանակության խանգարումներ,
 Բժշկական գենետիկա (1951),
 Ստերոիդ հորմոնների պաթոֆիզիոլոգիա, ներառյալ ինտերսեքս տատանումները և ստերոիդների սինթեզի թերությունները (1953)։ Նաև մշակել է Պրադերի սանդղակը, որը կոչվել է իր անունով՝ սեռական օրգանների վիրիլացումը նկարագրելու համար։
 Պրադեր-Գուրտների համախտանիշ՝ Հ. Պ. Գուրտների հետ միասին (1955),
 Պրադեր-Լաբհարտ-Վիլի համախտանիշ (1956),
Պրադերը մասնակցել է նաև հետևյալ գիտահետազոտական աշխատանքների բացահայտմանը կամ նկարագրությանը՝
 Վերերիկամային կեղևի լիպոիդ բնածին հիպերպլազիա՝ Զիբենմանի (Siebenmann) հետ միասին (1957),
 Ժառանգական ֆրուկտոզայի անհանդուրժողականություն, Ռ. Ֆրյոշի (R. Froesh), Ա. Լաբհարտի (A. Labhart) համահեղինակությամբ (1957),
 Վիտամին D-ի անբավարարությունը Ռ. Իլլիգի համահեղինակությամբ (1961),
 Ադրենոլեյկոդիստրոֆիա (ALD)։ 1963 թվականին Անդրեա Պրադերը մասնակցել է գիտնականների խմբի գիտահետազոտական աշխատանքներին՝ Գվիդո Ֆանկոնիի գլխավորությամբ, ով ուսումնասիրել և նկարագրել է վերերիկամային խրոնիկական անբավարարության հետ կապված վիճակը՝ ուղեղի և ծայրամասային նյարդային համակարգի դեմելինացնող հիվանդությունների հետ միասին։ Նրանք մշակել են ախտորոշիչ չափանիշներ և այդ ժառանգական համախտանիշի պաթոլոգիայի և կլինիկական դրսևորման նկարագրությունը, որն առաջին անգամ նկարագրվել է Զիմերլինգի և Կրոյցֆելդի կողմից 1923 թվականին իրենց հանդիպած կլինիկական դեպքի հրապարակման մեջ և խումբն այն անվանել է ի սկզբանե Թոմաս Ադիսոնի և Պոլ Ֆերդինանդ Շիլդերի պատվին (Ադիսոն-Շիլդերի հիվանդություն)։ Այժմ հիվանդությունը կրում է այն բժիշկների անունը, ովքեր առաջին անգամ նկարագրել են այն (Զիմերլինգ և Կրոյցֆելդ)։ Հանրությունը հիվանդության դեպքին ծանոթացել է «L'olio di Lorenzo» ֆիլմում։ Դա հիմնականում մանկական պրոգրեսիվ նյութափոխանակության համախտանիշ է, որն առավել հաճախ դրսևորվում է 5-ից 15 տարեկան տղաների մոտ և համատեղում է Ադիսոնի հիվանդության և միելինոկլաստիկ ցրված սկլերոզի (Շիլդերի հիվանդություն) բնորոշ հատկանիշները։ Կանայք այս հիվանդությամբ չեն տառապում, սակայն, քանի որ ժառանգականությունը կապված է X քրոմոսոմի հետ, նրանք համարվում են գենետիկ կրողներ։

Միջազգային ճանաչում    
1972-1974 թվականներին Պրադերը եղել է Շվեյցարիայի մանկաբուժական ընկերության (Schweizerische Gesellschaftfür Pädiatrie) պատվավոր անդամ և նախագահ, նաև «Լեոպոլդինա» Գերմանական գիտությունների ակադեմիայի (1968) պատվավոր անդամ, Լոնդոնի բժիշկների թագավորական քոլեջի անդամ, ստացել է Հելսինկիի համալսարանի մեդալ, Տուրկուի համալսարանի մեդալ, Օտտո Նաեգելի (OttoNaegeli OttoNaegeli ), Օտտո Նաեգելիի մրցանակ, Բերթոլդի մեդալ Գերմանական էնդոկրինոլոգիայի ընկերության կողմից և Ճապոնիական Տոկուսիմա համալսարանի () պատվավոր դոկտորի կոչում։ 1962 և 1971 թվականներին եղել է Մանկական էնդոկրինոլոգիայի եվրոպական միության նախագահ։

Անդրեա Պրադերի մրցանակ  
Անդրեա Պրադերի մրցանակը ամենամյա Առաջնորդության մրցանակ է, որը հիմնադրվել է 1987 թվականին և շնորհվում է Մանկական էնդոկրինոլոգիայի եվրոպական միության անդամներին՝ ի նշան մանկական էնդոկրինոլոգիայի ոլորտում նրանց ձեռքբերումների։ Մրցանակի ստեղծման համար միջոցները տրամադրվել են Ստոկհոլմի Pharmacia & Upjohn ընկերությունների կողմից։ Մրցանակը ներկայումս ֆինանսավորվում է ամերիկյան Pfizer ընկերության կողմից։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ  
 «Ով է կոչել դա» - Անդրեա Պրադերի նվիրված էջ
 Անդրեա Պրադերի մրցանակ

Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Շվեյցարացի մանկական էնդոկրինոլոգներ
Շվեյցարացի բժիշկներ
Լեոպոլդինայի անդամներ
Շվեյցարացի գիտնականներ