Կոյոտ (դիցաբանություն)

Կոյոտ, Միացյալ Նահանգների հյուսիս-արևմուտքում հաճախ հանդիպող առասպելական կերպարներից։ Ստեղծագործություններում կոյոտի առկայությունը կապված է տվյալ տարածքում նրա տարածվածության և յուրահատուկ լինելու հետ։ Հայտնի է հետևյալ ժողովուրդների դիցաբանության մեջ. նավահո,նե-պերսե, չինուկի, յակամա:Կոյոտը ստեղծագործություններում սովորաբար հանդես է գալիս որպես երկրորդական կերպար։ Այն կարող է օգտագործվել ի հակադրություն գլխավոր հերոսի և, ի տարբերություն նրա, օժտված է լինում մարդկային որակներով, այլ ոչ թե հերոսական հատկություններով։ Սովորաբար խաղում է հնարամիտ խաբեբայի դեր, որը նման է Լոկիին՝ սկանդինավյան դիցաբանության մեջ։ Մի շարք դիցաբանություններում կոյոտը կատարում է նաև այլ դիցաբանական դերեր, օրինակ՝ նավախոյի դիցաբանության մեջ Կոյոտը մնալով  հնարամիտ-խաբեբա, «համատեղությամբ» նաև համարվում է որսորդության, պատերազմի և սիրո աստվածություն:

Մեծամասամբ կոյոտի արարքները դրական բնույթ են կրում։

Կոսմոգոնիական առասպելներում նա երբեմն ստեղծում է աշխարհը և առաջին մարդկանց։

Այն ստեղծագործություններում, որոնք գրվել են այն ժամանակ, երբ Ամերիկայի արևմուտք եկան եվրոպացիները,  կոյոտն օժտվում է նոր գործառույթով։ Նա դառնում է հնդկական ավանդական մշակույթի պաշտպան, երգիծական կերպար, ով պայքարում է եվրոպացիներիի դեմ։ Օրինակ, ժամանակակից պատմություններից մեկում կոյոտը ընկնում  է մարդաբանի թակարդը, ով ցանկանում է ստանալ պատմություններ կոյոտի մասին, բայց նա խաբում է օտարին՝  թողնելով նրան միայն արտաթորանքից աղտոտված գրառումներ։

Կոյոտի մասին պատմությունների կարևորությունն ու ուսանելիություն ընդգծվում է նրանով, որ հնդիկները դրանք օգտագործել են ձմռանը, երբ տնտեսական աշխատանքները կրճատվում էին և ազատ ժամանակը կարելի էր նվիրել հոգևոր տոնակատարություններին։ Գարնանից մինչ վաղ աշուն կոյոտի մասին պատմություններ չէին պատմում։

Կոյոտը ժամանակակից մշակույթում 
Կոյոտը Թոմաս Սիդելի «Դվեր Բաններկրիգ»  () վեբկոմիքսի հիմնական հերոսներից է։

Գրականություն

Ծանոթագրություններ 

Արխետիպներ
Բնիկ ազգեր
Դիցաբանական էակներ
Բնիկ ամերիկացիներ
Կերպարներ այբբենական կարգով