Խորվաթիայի նախագահ

Խորվաթիայի Հանրապետության նախագահ (), պետության ղեկավարը Խորվաթիայում։ 2010 թվականի սահմանադրական փոփոխություններից հետո հիմնականում արարողակարգային գործառույթներ է իրականացնում, ինչպես նաև բանակի և դիվանագիտության ղեկավարումը։

1990 թվականի դեկտեմբերի 22-ի Սահմանադրությամբ Խորվաթիան դարձել է նախագահական հանրապետություն. նախագահն ուներ լայն լիազորություններ՝ ներառյալ կառավարության ղեկավար նշանակելու իրավունքը և կառավարության լուծարման իրավունքը։ 2000 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո ձևավորված կառավարությունը՝ Խորվաթիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավորությամբ, բարեփոխել է քաղաքական համակարգը՝ զգալիորեն մեծացնելով խորհրդարանի, կառավարության և վարչապետի լիազորությունները և խաղաղ պայմաններում երկրի նախագահի գործառույթները հասցնելով առավելապես արարողակարգային համակարգի։

Ներկայումս Խորվաթիայի նախագահն ընտրվում է համաժողովրդական գաղտնի քվեարկությամբ՝ 5 տարով և չի կարող վերընտրվել մեկ անգամից ավելի։ Ընտրվելուց հետո նոր նախագահը պետք է թողնի անդամակցությունը քաղաքական կուսակցությանը։ Նախագահի մահվան, հրաժարականի կամ պաշտոնից հեռացման դեպքում նրա լիազորությունները մինչև նոր ընտրություններ անցնում են խորհրդարանի նախագահին։

Խորվաթիայի անկախ պետություն (1941-1945) 
Խորվաթիան անկախ պետություն (խորվ․՝ Nezavisna Država Hrvatska) հռչակվել է 1941 թվականի ապրիլի 10-ին՝ օկուպացիայից և Հարավսլավիայի բաժանումից հետո։ Փաստորեն 1941-1943 թվականներին Գերմանիայի և Իտալիայի համատիրությունն էր և 1943-1945 թվականներին Գերմանիայի սատելիտը։

Նրա կազմը ներառում է ժամանակակից Խորվաթիայի մի մասը, ինչպես նաև ժամանակակից Բոսնիա և Հերցեգովինան, Սլովենիայի և Սրեմի որոշ շրջաններ։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Խորվաթիան գրավեց Դալմացիայի տարածքը, որը նախկինում  Իտալիայի կողմից օկուպացված էր։

Պետության ղեկավարը հանդիսանում է պոգլավնիկը (խորվ․՝ poglavnik՝ «առաջնորդ», «լիդեր»)։ 1941 թվականի մայիսի 18-ից մինչև 1943 թվականի հուլիսի 31-ը պետության անվանական ղեկավարը եղել է թագավոր Տոմիսլավ II-ը, որի հրաժարականից հետո 1943 թվականի սեպտեմբերի 2-ից պոգլավնիկը դարձել է պետության ղեկավարի պաշտոնական պաշտոնակատարը։

1945 թվականի մայիսի 6-ին, երբ գերմանական բանակը հեռացավ Բալկանից, Խորվաթիայի կառավարությունը լքեց Զագրեբը։ Շուտով Հարավսլավիայի Ժողովրդական ազատագրական բանակը՝ Իոսիպ Բրոզ Տիտոյի հրամանատարությամբ, վերահսկողություն է հաստատել Խորվաթիայի անկախ պետության ողջ տարածքի վրա։

Դեմոկրատական Դաշնային Հարավսլավիայի կազմում (1943-1945) 
Խորվաթիայի Ժողովրդական ազատագրման համար ցամաքային հակաֆաշիստական խորհուրդը (սերբախորվաթ․՝ Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske), որի առաջին ժողովը տեղի է ունեցել 1943 թվականի հունիսի 13-ին Օտոշաչում, Խորվաթիայի ազգային-ազատագրական շարժման քաղաքական բարձրագույն մարմինն էր, բայց իրականում իրականացրել է պետության առջև դրված խնդիրները։ Այս ժողովում ստեղծվեց Գործադիր կոմիտե (սերբախորվաթ․՝ Izvršni odbor), որի նախագահը (սերբախորվաթ․՝ predsjednik) գրող Վլադիմիր Նազորն էր։

1943 թվականի նոյեմբերի 29-ին բոսնիական Յայցե քաղաքում Հարավսլավիայի ժողովրդական ազատագրման հակաֆաշիստական վեչեի երկրորդ նստաշրջանում որոշում կայացվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հարավսլավական Ժողովուրդների դեմոկրատական դաշնային պետության կառուցման մասին՝ Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության ղեկավարության ներքո։ Դրվեցին երկրի դաշնային կառուցվածքի հիմքերը 6 մասից (Սերբիա, Խորվաթիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Սլովենիա, Մակեդոնիա և Մոնտենեգրո)։

1944 թվականի մայիսի 9-ին Տոպուսկո քաղաքում կայացած հակաֆաշիստական վեչեի երրորդ նստաշրջանում, ի հակակշիռ կոլաբորացիոնիստական անկախ պետության, Խորվաթիան հռչակվեց Խորվաթիայի դաշնային պետություն (սերբախորվաթ․՝ Federalna Država Hrvatska)։ 1945 թվականի հուլիսի 21-ին ազատագրված Զագրեբում անցկացված հակաֆաշիստական վեչեի չորրորդ նստաշրջանում հակաֆաշիստական վեչեն վերածվել է խորհրդարանի՝ Խորվաթիայի ժողովրդական սաբորի (սերբախորվաթ․՝ Narodni sabor Hrvatske), Վլադիմիր Նազորը ընտրվել է իր նախագահության նախագահ (սերբախորվաթ․՝ Predsjednik Predsjedništva Narodnoga sabora)։

1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի հիմնադիր սկուպշչինան վերջնականապես վերացրեց միապետությունը և հռչակեց Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետությունը՝ դաշնային պետությունների վերածելով Ժողովրդական Հանրապետության, որոնց թվում էր նաև Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։

Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմում (1945-1963) 
1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետության՝ Հարավսլավիայի հիմնադիր սկուպշչինա հռչակվելուց հետո Դեմոկրատական Դաշնային Հարավսլավիայի կազմում ընդգրկված պետությունները վերափոխվեցին Ժողովրդական Հանրապետության, որոնց թվում էր նաև Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը (սերբախորվաթ․՝ Narodna Republika Hrvatska)։ Պաշտոնապես այս անունը ընդունվել է 1946 թվականի փետրվարի 26-ին։

1947 թվականի հունվարի 18-ին Ազգային ժողովի հինգերորդ նստաշրջանը, որը վերափոխվեց Սահմանադրական ժողովի (), հռչակվեց Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետության Սահմանադրությունը, համաձայն որի`իր ղեկավարն էր Ազգային ժողովի նախագահության նախագահը, իսկ 1953 թվականի փետրվարի 6-ից` Ազգային ժողովի նախագահը։

Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմում (1963-1991) 
Հարավսլավիայի նոր սահմանադրությունը, որն ուժի մեջ է մտել 1963 թվականի ապրիլի 7-ին, երկիրը հռչակել է սոցիալիստական պետություն, ըստ որի նրա անվանումը փոխվեց Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետություն, իսկ նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետությունները ստացել են սոցիալիստական, ներառյալ Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն անվանումը (սերբախորվաթ․՝ Socijalistička Republika Hrvatska): Պաշտոնապես այս անունը ընդունվել է 1963 թվականի հունիսի 9-ին։

Նոր Սահմանադրությամբ հանրապետության խորհրդարանը ստացել է Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության խորհրդարան (սերբախորվաթ․՝ Predsjednik Predsedništva Sociјalističke Republike Hrvatske) անվանումը։

1974 թվականի մայիսի 8-ին Խորվաթիայում ստեղծվեց արտախորհրդարանական բարձրագույն կոլեգիալ կառավարման մարմին՝ Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության նախագահությունը՝ նախագահության նախագահի գլխավորությամբ ()։

1990 թվականի հուլիսի 25-ին հանրապետության անվանումը փոխարինվեց Խորվաթիայի Հանրապետությամբ ()։ Միաժամանակ փոխվել է երկրի ղեկավարի անվանումը, ղեկավար է դարձել նախագահը ()։

1991 թվականի հունիսի 25-ին Խորվաթիայի Հանրապետությունը հռչակվեց անկախ պետություն։

Անկախության ժամանակաշրջան (1991 թվականից) 
1991 թվականի մայիսի 19-ին Խորվաթիայի Հանրապետությունում անցկացվեց անկախության հանրաքվե, որի արդյունքում 1991 թվականի հունիսի 25-ին երկիրը հռչակվեց անկախ պետություն, պետական լեզու հռչակվեց խորվաթերեն։ Բրիոնյան համաձայնագրով Խորվաթիան երեք ամսով՝ 1991 թվականի հուլիսի 8-ից մինչև 1991 թվականի հոկտեմբերի 8-ը, դադարեցրել է Անկախության հռչակագրի գործողությունը, սակայն դա չի նպաստել սերբ փոքրամասնության հետ հարաբերություններում առաջացած լարվածության նվազմանը, ինչի արդյունքում խթան է հանդիսացել լայնածավալ պատերազմի սկսվելուն, որն ավարտվել է 1995 թվականին։

2000 թվականին սահմանադրական փոփոխությունների ընդունումից հետո ընտրված նախագահը պետք է անդամակցի քաղաքական կուսակցության։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ured Predsjednika Republike Hrvatske 
 Խորվաթիայի ղեկավարների ցանկ 

Խորվաթիայի նախագահներ
Նախագահների ցանկեր