Ֆրանցիսկո Այալա (փիլիսոփա)

Ֆրանցիսկո Խոսե Այալա (, ), իսպանական ծագմամբ ամերիկացի կենսաբան և փիլիսոփա։

Կենսագրություն 
Սալամանկայի համալսարանի շրջանավարտ Այալան նախկին Դոմինիկյան քահանա է, ձեռնադրվել է 1960 թվականին։ Բայց հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում ծառայությունը թողել է։ 1961 թվականին Իսպանիայից տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Այնտեղ Կոլումբիայի համալսարանում սովորել Է Թեոդոսիա Դոբժանսկու ղեկավարությամբ և 1964 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։

1995 թվականին նա գլխավորել է Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցիացիան։

Այժմ Ֆրանցիսկո Այալան աշխատում է Իրվայնի Կալիֆորնիայի համալսարանում՝ լինելով կենսաբանության, էկոլոգիայի և էվոլյուցիոն կենսաբանության (School of Biological Sciences), փիլիսոփայության պրոֆեսոր (School of Humanities), գիտության տրամաբանության և փիլիսոփայության պրոֆեսոր (School of Social Sciences)։

Հետազոտական և հասարակական գործունեություն 
Առաջին հերթին Այալան հայտնի է պոպուլյացիոն և էվոլյուցիոն գենետիկայի ոլորտներում իր աշխատանքներով։ Նա առաջիններից մեկն էր, ով կիրառել է մոլեկուլային կենսաբանության տեխնիկան՝ ուսումնասիրելու էվոլյուցիոն գործընթացները։ Նաև նրա «հետազոտությունները բացել են նոր մոտեցումներ այն հիվանդությունների բուժման համար, որոնք ազդում են ամբողջ աշխարհում միլիոնավոր մարդկանց վրա», ներառյալ Շագասի հիվանդությունը։

Այալան հրապարակավ քննադատում Է ԱՄՆ իշխանություններին սաղմնային ցողունային բջիջների հետազոտությունների դաշնային ֆինանսավորման սահմանափակման համար։ Նա «Սահմանադրության պաշտպանության արշավի» դիտորդական խորհրդի անդամ է (), որը լոբբինգ է անում Կոնգրեսի համար՝ վերացնել այդ ուսումնասիրությունների ֆինանսավորման սահմանափակումները։ Այալան նաև գիտական կրեացիոնիզմի և խելամիտ մտահղացման հայեցակարգի հայտնի քննադատ է։ Նա կարծում է, որ դրանք ոչ միայն կեղծ գիտական են, այլև սխալ են աստվածաբանական տեսանկյունից։ Նա պնդում է, որ էվոլյուցիայի տեսությունը լուծում է չարի խնդիրը՝ այդպիսով լինելով մի տեսակ թեոդիցիա։ Ֆրանցիսկո Այալան սովորաբար չի քննարկում իր սեփական կրոնական հայացքները։

Մրցանակներ և գիտական ճանաչում 
1977 թվականին ստացել է Գուգենհայմի կրթաթոշակ։ 2001 թվականին Այալան պարգևատրվել է ԱՄՆ ազգային գիտական մեդալով։ 2010 թվականին նա ստացել է Թեմփլթոնի մրցանակ։ Ֆրանցիսկո Այալան նաև բազմաթիվ այլ գիտական մրցանակների դափնեկիր է։

Ֆրանցիսկո Այալան ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1980) անդամ է, Ամերիկյան արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի, Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ։ Բազմաթիվ գիտությունների ազգային ակադեմիաների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի (1994 թվական), Դեի Լինչեի ազգային ակադեմիայի, Մեքսիկայի գիտությունների ակադեմիայի, Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ է։ Այալան ունի մի քանի խոշոր համալսարանների պատվավոր աստիճաններ։

Ծանոթագրություններ 

 
Ամերիկացի կենսաբաններ
Ամերիկացի փիլիսոփաներ