Զիգմունտ Կրասինսկի

Նապոլեոն Ստանիսլավ Ադամ Ֆելիքս Զիգմունտ (Սիգիզմունդ) Կրասինսկի, , ), լեհ կոմս, բանաստեղծ, թատերագիր]], արձակագիր. համարվում է ռոմանտիզմի դարաշրջանի լեհ երեք մեծ բանաստեղծներից մեկը՝ Ադամ Միցկևիչի և Յուլիուշ Սլովացկու հետ մեկտեղ։

Գրականություն մուտք է գործել 1828 թվականին՝ հանդես գալով որպես մռայլությամբ տոգորված գոթական հեքիաթների հեղինակ։ Արդեն իսկ այդ ժամանակ ի հայտ են եկել Կրասինսկու՝ որպես գրողի, առավել բնութագրական գծերը. տառապանքի, ոչնչացումի ու մահվան գաղափարներով խելահեղության աստիճանի տարված լինելը և դրա հետ մեկտեղ ներքին կոնֆլիկտը, որի պատճառը կյանքի պայմանականությունների և ազգի ազատագրման համար ռոմանտիկ պայքարի միջև առկա հակասությունն էր։ Այդ ներքին, հոգեկան բախումներից ծնունդ են առել գրական բազմաթիվ երկեր, որոնք տոգորված են խելահեղությամբ, դժոխային պատկերներով, կրոնական ու սոցիալական աններդաշնակություններով։ Ավելի ուշ՝ 1847 թվականից հետո, Կրասինսկու ստեղծագործություններում ծայրահեղ վհատությանը փոխարինելու են եկել քրիստոնեական բարոյականության ուղերձները, մեսիական գաղափարները, աստվածաշնչյան սիրով միմյանց սիրելու բոցավառ կոչերը։

Կենսագրություն 

Սերել է մագնատական հայտնի տոհմից. մայրը իշխանուհի Մարիա Ուրսուլա Ռաձիվիլն էր, հայրը՝ Վինցենտի Կրասինսկին (), որ Նապոլեոն Բոնապարտի գեներալներից էր, հետո իրեն դրսևորել է որպես ռուսական կայսեր հավատարիմ հպատակ։

Զիգմունտն ավարտել է Վարշավայի լիցեյը, այնուհետև իրավունք է ուսումնասիրել նախ՝ Վարշավայի, ապա Ժնևի համալսարանում։ Ժնևում ուսանելիս ծանոթացել է Ադամ Միցկևիչի հետ, ով էական դեր է խաղացել նրա գրական հայացքների ձևավորման գործում։ 1829 թվականից Կրասինսկին ապրել է արտասահմանում, հիմնականում Ֆրանսիայում ու Իտալիայում և միայն դեպքից դեպք է հայրենիք այցելել։

1838 թվականի դեկտեմբերին ծանոթացել է Մեչիսլավ Պոտոցկու կնոջ՝ Դելֆինայի հետ, ով երկար տարիներ դարձել է նրա ներշնչանքի աղբյուրը՝ մուսան։ Պահպանվել է նրանց նակակագրությունը՝ բաղկացած շուրջ 7 հարյուր նամակից։ Գրողի էպիստոլյար ողջ ժառանգությունը մի քանի հատորով հրատարակվել է 1960-1970-ական թվականներին։

Զիգմունտը, հոր ճնշմամբ, 1843 թվականի հուլիսի վերջերին ամուսնացել է ռուսական բանակի գեներալ-մայոր, կոմս Վլադիսլավ Բրանիցկու դստեր՝ կոմսուհի Էլիզա Բրանիցկայի (:pl:Eliza Branicka (1820—1876) հետ, ով լեհական արքունիքի ֆրեյլիններից էր։ Ունեցել են երկուական որդի և դուստր։

Զիգմունտ Կրասինսկին մահացել է 1859 թվականի փետրվարի 23-ին Փարիզում, տուբերկուլյոզից։ Այդ կապակցությամբ հոգեհանգստյան ծես է կատարվել Փարիզում, Բեռլինում, Վարշավայում, Պոզնանում, Լվովում, Եվրոպայի մի շարք այլ քաղաքներում։ Բանաստեղծի աճյունը տեղափոխվել է Կրասինսկիների տոհմի ազնվականական բույնը համարվող, լեհական Ցեխանուվ քաղաքի մոտ գտնվող Օպինոգուրա գյուղը, որտեղ ներկայումս գտնվում է ռոմանտիզմի թանգարանը. ընդ որում՝ թանգարանային ցուցանմուշների զգալի մասն առնչվում է Զիգմունտ Կրասինսկու հետ։ Ամուսնու մահից մեկ տարի անց նրա այրի՝ Էլիզա Կրասինսկա-Բրանիցկան, ամուսնացել է Լյուդվիկ Յոզեֆ Կրասինսկու հետ (:PL:Ludwik Józef Krasiński (1833—1895):

Ստեղծագործություններ 
Լեհական ռոմանտիզմի երեք մարգարե-բանաստեղծներից մեկը համարվող Զիգմունտ Կրասինսկին եռյակի մյուս անդամների՝ Ադամ Միցկևիչի և Յուլիուշ Սլովացկու համեմատ առավել պահպանողական էր սոցիալ-քաղաքական տեսակետից և համարվում է նրանցից պակաս ազդեցիկ (իր գաղափարներով ու ստեղծագործությամբ)։

Կրասինսկին գրական առաջին գործերը գրել է Վարշավայում ուսանելու տարիներին։ Լույս ընծայած երախայրիքը եղել է «Ռայխստալների ընտանիքի գերեզմանը» (, 1828) գրվածքը, որն ստեղծելիս հեղինակը հետևել է «սարսափ վեպի» ավանդույթներին և Վալտեր Սքոթի որոշ հնարքներին։ Վաղ շրջանի բանաստեղծություններում էլ նկատվում է Ջորջ Բայրոնի ազդեցությունը։

Առավել նշանակալի երկերը Կրասինսկին գրել է 1830-ական թվականներին։ Ինչպես Միցկևիչի ու Սլովացկու, այնպես էլ Կրասինսկու ներաշխարհի ու ստեղծագործության վրա խոր հետք է թողել 1830-1831 թվականների լեհական ապստամբությունը, որը դաժանորեն ճնշվել է ցարական զորքերի կողմից։ Արտասահմանում գտնվող Կրասինսկին հեղափոխական իրադարձությունների սկզբում ցանկացել է վերադառնալ հայրենիք, մասնակցել ապստամբական գործողություններին, բայց հետո ետ է կանգնել իր այդ մտադրությունից։ Հետագայում նա համարել է, որ սխալ էին թե՛ ապստամբները, թե՛ ապստամբությունը ճնշողները, և հայրենիքին օգտակար լինելու նպատակով՝ լեհական հարցի բարենպաստ լուծմանը փորձել է հասնել Հռոմի պապ Պիոս IX-ի և Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Երրորդի միջամտությանը դիմելով։ Կրասինսկու՝ այդ շրջանի գործերից առանձնապես լայն արձագանք է ստացել 1835 թվականին հրատարակած «Անաստվածային կատակերգություն» ( չափածո թատերգությունը, որը լույս էր ընծայել անանուն, ինչպես իր երկերի զգալի մասը, ինչի պատճառով նրան տրվել է «Լեհաստանի անանուն բանաստեղծ» մականունը (իր ստեղծագործություններն անանուն էր հրատարևակում ցարական ծառայության մեջ գտնվող հորը չվնասելու ցանկությունից ելնելով)։ Չնայած Կրասինսկու հետ շատ հարցերում ունեցած անհամաձայնություններին՝ Ադամ Միցկևիչը իր հեղինակած «Սլավոնական գրականությունների դասընթաց» («Kurs literatur slowianskich») գրքում «Անաստվածային կատակերգություն»-ը բնորոշել է որպես ռոմանտիզմի դարաշրջանի մեծագույն դրամաներից մեկի։ Ընթերցողների ու գրականագետների բարձր գնահատանքին է արժանացել նաև «Իրիդիոն» (, 1833—1836) դրաման, որի նյութը վերցված է Հին Հռոմի անկման շրջանից։ Ինչպես «Անաստվածային կատակերգություն»-ը, այնպես էլ «Իրիդիոն»-ը մինչև օրս էլ շարունակում են բեմականացվել։

Կրասինսկու նշանակալից երկերից են համարվում նաև հետևյալ գործերը.
 «Ագայ խան» (; 1834). պատմավեպ, որի գլխավոր հերոսը սիրահարված է Մարինա Մնիշեկին.
 «Լուսաբացից առաջ» (; 1843). պոեմ-տեսլական 
 «Գալիքի սաղմոսներ» (; 1845—1848).

Քաղաքացիական ու փիլիսոփայական պոեզիայի դրսևորումներ հանդիսացող իր բանաստեղծություններում արտահայտելով մեսիական գաղափարներ՝ Կրասինսկին Լեհաստանը ներկայացնում է որպես «ժողովուրդների Քրիստոսի», լեհերին էլ՝ իբրև ընտրյալ ազգի, որին, իր կարծիքով, պետք է առաջնորդի արիստոկրատիան, ում նախկին նվաճումները արժանի են դարձնում ստանձնելու այդպիսի վեհ առաքելություն։

Ստեղծագործական վերջին շրջանի աշխատանքներից հիշարժան է հատկապես «Գալիքի սաղմոսներ» (; 1845—1848) ժողովածուն, հանգավորված մի տրակտատ, որտեղ հեղինակը սուր քննադատության է ենթարկում հեղափոխական-դեմոկրատ Հենրիկ Կամենսկու հայացքները, դատապարտում, խարազանում է հակաֆեոդալական շարժումները և սոցիալական հեղափոխություն է կանխագուշակում։ Այս գրքում արտացոլված գաղափարների առնչությամբ գրական սուր բանավեճ է բորբոքվել Կրասինսկու և Յուլիուշ Սլովացկու միջև։

Կրասինսկին ստեղծագործել է նաև ֆրանսերեն։ Նա լեհական ազգային մշակույթի ականավոր դեմքերից է, ում ստեղծագործություններից շատերը թարգմանվել են աշխարհի տասնյակ ժողովուրդմերի լեզուներով։

Երկեր 
 Powieści gotyckie
 Agaj-Han
 Irydion
 Nie-Boska komedia
 Przedświt
 Psalmy przyszłości
 Fantazja życia
 Listy do Delfiny Potockiej
 Na Sybir

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Базилевский А. Б. Призвание — сплин // Красинский З. Всегда и всюду, или молитва среди ночи. Поэзия, театр, проза. — М.: Вахазар; Пултуск: Гуманитарная академия, 2013. — 760 с.
 Лавров А. В. Александр Блок и Зыгмунт Красинский // Литература и искусство в системе культуры. М., 1987.
 Вячеслав Козляков. Владислав Ходасевич и Зыгмунт Красинский // Начало века. Из истории международных связей русской литературы. СПб., 2000. С.319-329.
 Listy do Delfiny Potockiej. I. 1839–1843. Zygmunt Krasiński, przysposobił do druku Adam Żółtowski. Poznań 1930, wyd. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
 Listy do Delfiny Potockiej. II. 1843–1845. Zygmunt Krasiński, przysposobił do druku Adam Żółtowski. Poznań 1935, wyd. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
 Listy do Delfiny Potockiej. III. 1846–1848. Zygmunt Krasiński, przysposobił do druku Adam Żółtowski. Poznań 1938, wyd. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

 : Volume 1, Volume 2)

Արտաքին հղումներ 

 
 
 Zygmunt Krasiński biography and poems at poezja.org
 Красинский Зигмунд в Литературной энциклопедии
 Profiles: Zygmunt Krasinski
 Zygmunt Krasiński
 Zygmunt Krasiński, hrabia, 1812—1859.
 Zygmunt Krasiński, hrabia, 1812 – 1859  (пол.)
 Profiles: Zygmunt Krasinski  (англ.)
 Зигмунд Красинский в Литературная энциклопедия (рус.)

Ռոմանտիզմ
Լեհ գրողներ
Լեհ բանաստեղծներ
19-րդ դարի բանաստեղծներ
Թատերագիրներ