Հիպերսեքսուալություն

Հիպերսեքսուալություն, համարվում է լիբիդոյի չափազանց հաճախակի կամ հանկարծակի բարձրացում։ Ներկայումս կան հակասական կարծիքներ առ այն, թե արդյոք պետք է հիպերսեքսուալությունը հոգեկան առողջության մասնագետների կողմից դրվի որպես կլինիկական ախտորոշում, թե ոչ։ Այս վիճակը նկարագրելու համար ժամանակին օգտագործվում էին նիմֆոմանիա և սատիրիազիս տերմինները, համապատասխանաբար կանանց և տղամարդկանց համար։

Հիպերսեքսուալությունը կարող է լինել ինչպես առաջնային, այնպես էլ հանդիսանալ այլ հիվանդությունների և բժշկական վիճակների ախտանիշ, օրինակ՝ Կլյուվեր-Բյուսիի համախտանիշի կամ երկբևեռ խանգարման դեպքում։ Հիպերսեքսուալությունը նաև կարող է դիտվել որպես որոշ դեղամիջոցների օգտագործման կողմնակի էֆեկտ, օրինակ՝ Պարկինսոնիզմի դեպքում կիրառվող դեղորայքի դեպքում։ Բժիշկները դեռ պետք է գան համաձայնության, թե ինչպես ավելի ճիշտ նկարագրել հիպերսեքսուալությունը որպես առաջնային վիճակ, կամ որոշեն նման պահվածքը և իմպուլսները որպես առանձին պաթոլոգիա դասակարգելու համապատասխանությունը։

Հիպերսեքսուալ պահվածքը տարբեր բժիշկների և թերապևտների կողմից դիտվում է որպես օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարում (ՕԿԽ) կամ «ՕԿԽ-ոլորտի խանգարում», որպես կախվածություն կամ որպես իմպուլսիվության խանգարում։  Բազմաթիվ հեղինակներ չեն ճանաչում սա որպես պաթոլոգիա, այլ համարում են, որ այս վիճակը արտացոլում է մշակութային խորշումը բացառիկ սեռական վարքի նկատմամբ։

Պայմանավորված նրանով, որ հիպերսեքսուալության պատճառի վերաբերյալ մասնագետները չեն եկել վերջնական համաձայնության, տարբեր հեղինակներ հիպերսեքսուալությունը նկարագրելու համար օգտագործում են տարբեր պիտակներ, երբեմն միմյանց փոխարինող, բայց մեծ մասամբ կախված նրանից, թե որ տեսությանն են նրանք ավելի համակրում, կամ որ յուրահատուկ ն գիծն են ուսումնասիրել։ Ժամանակակից անվանումներն են՝ կոմպուլսիվ մաստուրբացիա, կոմպուլսիվ սեռական բնազդ, կախվածություն կիբերսեքսից, Էրոտոմանիա, «ավելորդ սեռական հակվածություն», հիպերֆիլիա, հիպերսեքսուալություն, հիպերսեքսուալ խանգարում, խնդրահարույց հիպերսեքսուալություն, կախվածություն սեքսից, սեռական կոմպուլսիվություն, սեքսուալ կախվածություն, սեքսուալ իմպուլսիվություն, «հսկողությունից դուրս սեռական բնազդ», և պարաֆիլիա-ասոցացված խանգարում։

Պատճառներ
Հիպերսեքսուալության պատճառների վերաբերյալ մասնագետների համաձայնեցումը շատ չնչին է։ Որոշ ուսումնասիրություններ փաստում են, որ որոշ դեպքեր կարող են կապված լինել բիոքիմիական կամ հոգեբանական փոփոխությունների հետ, որոնք ուղեկցում են դեմենցիային։ Հոգեբանական կարիքները բարդացնում են բիոքիմիական բացատրությունը, ըստ որի քունքային/ճակատային բիլթը հանդիսանում է ուղեղի այն հատվածը, որը կարգավորում է մարդու սեռական հակումը (լիբիդոն)։ Այն մարդիկ, ովքեր ունեն ուղեղի այս հատվածի վնասում, ավելի հակված են ագրեսիվ պահվածքի և այլ վարքագծային խնդիրների՝ անձի փոփոխության և սոցիալապես անընդունելի սեռական վարքագծի առաջացման, ինչպիսին է հիպերսեքսուալությունը։ Նույն ախտանիշները կարող են առաջանալ միակողմանի քունքային լոբոտոմիայից հետո։ Կան հիպերսեքսուալության հետ կապված այլ բիոլոգիական գործոններ, օրինակ՝ նախադաշտանային փոփոխություններ և մանկական տարիքում կամ ներարգանդային կյանքի ընթացքում վիրիլիզացնող հորմոնների ազդեցություն։

Անցանկալի սեռական վարքագիծը, մասնավորապես հիպերսեքսուալությունը շտկելու համար հակաանդրոգենների օգտագործման արդյունավետության ուսումնասիրության արդյունքում պարզ դարձավ, որ տեստոստերոնը հանդիսանում է սեռական հակման համար անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման։ Այլ առաջարկվող գործոններից են ֆիզիկական մոտիկության անբավարարությունը և ոչ վաղ անցյալի նկատմամբ մոռացկոտությունը։

Ուղեղի դոպամինէրգիկ մեզոլիմբիկ ուղիների ախտաբանական գերակտիվությունը (որը առաջանում է հոգեծին երևույթների, օրինակ՝ մանիայի ժամանակ, կամ որպես դեղորայքի կողմնակի էֆեկտ,օրինակ՝ դոպամինի ագոնիստների, մասնավորապես D3-ագոնիստների կիրառման դեպքում) կապված է տարբեր կախվածությունների առաջացման հետ և ապացուցված է, որ ոմանց մոտ կարող է բերել հիպերսեքսուալ վարքագծի առաջացման։ Ենթատեսաթմբային-հիպոֆիզար-մակերիկամային համակարգի խանգարումները նույնպես կապված են հիպերսեքսուալ խանգարման հետ։

Սեռական Կախվածության Թերապիայի Ամերիկական Ասոցիացիան բիոլոգիական գործոնները համարում է որպես սեռական կախվածության հիմնական պատճառ։ Այլ ասոցացված գործոններ են հոգեբանական կոմպոնենտները (որոնք ազդում են տրամադրության և մոտիվացիոն ոլորտի, ինչպես նաև հոգեշարժական և կոգնիտիվ ֆունկցիաների վրա), հոգևոր հսկողությունը, տրամադրության խանգարումները, սեռական տրավման և ինտիմության անոռեքսիան որպես սեռական կախվածության պատճառ կամ տեսակ։

Որպես ախտանիշ
Հայտնի է, որ հիպերսեքսուալությունը կարող է հանդես գալ որպես ախտանիշ բազմաթիվ հոգեկան և նյարդաբանական խանգարումների դեպքում։ Սահմանային անձնային խանգարումներով (ՍԱԽ) մարդիկ կարող են լինել նշանակալի իմպուլսիվ, սեդուկտիվ և չափազանց սեքսուալ։ Բազմաթիվ սեռական կապեր ունենալը, սեռական կախվածությունը և հիպերսեքսուալությունը շատ հաճախ հանդիպող ախտանիշներ են ՍԱԽ ունեցող ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց մոտ։ Որոշ դեպքերում կարող են նաև դիտվել պարաֆիլիկ հակումների և ցանկությունների ծայրահեղ դրսևորումներ։ «Սահմանային» պացիենտները, որոշների կարծիքով անձի պառակտման հետևանքով, զգում են սերը և սեռականությունը անկայուն ձևերով։

Երկբևեռ խանգարումով մարդկանց մոտ, կախված տրամադրությունից, կարող են դրսևորվել սեռական հակման հսկայական փոփոխություններ։ Ինչպես նշված է DSM-IV-TR-ում, հիպերսեքսուալությունը կարող է լինել երկբևեռ խանգարման կամ շիզոաֆեկտիվ խանգարման դեպքում դիտվող հիպոմանիայի կամ մանիայի ախտանիշ։ Պիկի հիվանդությունը բերում է ուղեղի քունքային/ճակատային բլթի վնասման․ Պիկի հիվանդությունով տառապող հիվանդների մոտ դրսևորվում են սոցիալապես անընդունելի պահվածքի բազմաթիվ տեսակներ։

Որոշ նյարդաբանական վիճակներ, ինչպիսին է Ալցհեյմերի հիվանդությունը, աուտիզմը, ուղեղի տարբեր տեսակի վնասվածքներ, Կլյուվեր-Բուսիի համախտանիշը, Քլայնե-Լեվինի համախտանիշը և մի շարք այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններ կարող են առաջացնել հիպերսեքսուալ վարքագիծ։ Կան տվյալներ, որ տանը, հատուկ խնամքի հաստատություններում կամ հիվանդանոցային պայմաններում ապրող Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապող պացիենտների 7-8%-ի մոտ առկա է անընդունելի սեռական վարքագիծ։ Հիպերսեքսուալությունը նաև դիտվել է որպես Պարկինսոնիզմի բուժման համար կիրառվող որոշ դեղորայքների կողմնակի ազդեցություն։ Որոշ թմրանյութեր, օրինակ՝ մեթամֆետամինը, նույնպես կարող են բերել հիպերսեքսուալ վարքագծի առաջացման։

Նաև հայտնաբերվել է դրական կապ դեմենցիայի ծանրության աստիճանի և անընդունելի պահվածքի դրսևորման միջև։ Դեմենցիան կարող է բերել հիպերսեքսուալության առաջացմանը մի քանի ուղիներով, ներառյալ օրգանական հիվանդության պատճառով առաջացող դիսինհիբիցիան, սոցիալական ազդակների ոչ ճիշտ ընկալումը, այլ բնազդների կորուստի հետևանքով սեռական բնազդների ավելի ակտիվ դրսևորումը, և դեմենցիան բուժելու համար կիրառվող դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցությունները։ Դեմենցիայի հետ կապված հիպերսեքսուալության առաջացման այլ հնարավոր պատճառներն են ինտմիության նկատմամբ չափազանց շատ հոգեբանական պահանջը և ոչ վաղ անցյալի նկատմամբ մոռացկոտությունը։ Հիվանդության հարաճման հետ մեկտեղ աճող հիպերսեքսուալությունը ենթադրվում է, որ ունի հարմարվողական բնույթ նվազող ինքնագնահատականի և կոգնիտիվ ֆունկցիաների համար։

Հիպերսեքսուալության ախտանիշները նման են սեռական կախվածության նշաններին, քանի որ նրանք մարմնավորում են միանման հատկանիշներ։ այս ախտանիշներն են ինտիմ կապ հաստատելու անհնարինությունը (ինտիմության անոռեքսիա), դեպրեսիան և երկբևեռ խանգարումը։ Սրանց հետևանքով առաջացող հիպերսեքսուալությունը կարող է ազդեցություն ունենալ մարդու սոցիալական և մասնագիտական հմտությունների վրա, եթե հիմքում ընկած ախտանիշները ունենան բավականին լայն համակարգային ազդեցություն։

Որպես խանգարում
2010 թվականին առաջարկությունը, որ սեռական կախվածությունը ներառվի Հոգեկան Խանգարումների Ախտորոշիչ և Վիճակագրական Ձեռնարկի մեջ ( Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM)), չստացավ Հոգեբույժների Ամերիկական Ասոցիացիայի աջակցությունը։

Առթղջապահության Համաշպարհային Կազմակերպության կողմից թողարկված Հիվանդությունների և առողջության հետ կապված խնդիրների միջազգային վիճակագրական դասակարգում 10-ում (ՀՄԴ-10, անգլ.՝ International Classification of Diseases (ICD), International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) կան երկու նմանատիպ գրառումներ։ Մեկը «չափազանց մեծ սեռական հակում» (կոդավորված որպես F52.7),որը բաժանված է սատիրիազիսի տղամարդկանց համար և նիմֆոմանիայի կանանց համար։ Մյուսը «չափազանց շատ մաստուբացիա» կամ «օնանիզմ (չափազանց շատ)»  (կոդավորված որպես F98․8)։

1988 թվականին, Լեվինը և Թրոիդենը հարցականի տակ դրեցին, թե արդյոք խելամիտ է քննարկել հիպերսեքսուալությունը առհասարակ, որպես փաստարկ բերելով այն, որ սեռական ցանկությունները պիտակավորելը որպես «ծայրահեղություն» պարզապես ստիգամտացնում է այն մարդկանց, ովքեր չեն համապատասխանում իրենց մշակութային նորմերին կամ հասակակիցներին, իսկ սեռական կոմպուլսիվությունը ուղղակի առասպել է։ Այնուամենայնիվ, ի հակառակ այս տեսակետին, 30 տարի անց՝ 2018 թվականին, ՀՄԴ-11-ը ստեղծեց նոր վիճակի դսակարգում՝ կոմպուլսիվ սեռական վարքագիծ, որը բնորոշվում է որպես «ուժգին, կրկնվող սեռական իմպուլսների կամ ցանկությունների վերահսկման կայուն անկարողություն, որը բերում է կրկնվող սեռական վարքագծի»։ Այն դասակարգում է այս «վերահսկման անկարողությունը» որպես ոչ նորմալ հոգեկան առողջության վիճակ։

Բուժում
Հիպերսեքսուալությունը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ տվյալ անձի վրա։ Հիպերսեքսուալությունը որպես կախվածություն դիտարկելու կոնցեպտը սկսվել է 1970-ականներին Անանուն Հարբեցողների ակումբի նախկին անդամների կողմից, որոնք զգում էին, որ նրանց մոտ կա սեռական պահվածքի վերահսկման պակասի և կոմպուլսիվության նույնանման հակում ինչպես ալկոհոլի նկատմամբ։ Ներկայումս կան բազմաթիվ ինքնօգնության 12-քայլանի ծրագրերով առաջնորդվող խմբեր այն անձանց համար, ովքեր իրենց որակում են որպես սեքսից կախվածություն ունեցողներ, այդ խմբերից են՝ Sex Addicts Anonymous, Sexaholics Anonymous, Sex and Love Addicts Anonymous, և Sexual Compulsives Anonymous։ Որոշ հիպերսեքսուալներ կարող են բուժել իրենց վիճակը որոշ դեղամիջոցների (օրինակ՝ Կրիպտոտերոնի ացետատ) կամ անաֆրոդիզիակներ (սեռական հակումը իջեցնող նյութեր) պարունակող սնունդներ օգտագործելու միջոցով։ Այլ հիպերսեքսուալներ կարող են ընտրություն կատարել կոնսուլտացիաների, օրինակ՝ հոգեթերապիա, ինքնօգնության խմբակների և խորհրդատվության միջև։

Տերմինաբանություն
Merriam-Webster բառարանը հիպերսեքսուալությունը բնորոշում է որպես «անսովոր կամ չափազանց մեծ հակվածություն սեռական ակտիվության նկատմամբ, կամ վերջինից չափից դուրս շատ հաճույք ստանալու հակվածություն»։ Սեքսոլոգները հիպերսեքսուալություն տերմինը օգտագործում են 1800-ականներից սկսած, երբ Կրաֆտ-Էբինգը 1866 թվականին թողարկված իր գրքում՝Psychopathia Sexualis, նկարագրում էր բացառիկ սեռական վարքագծի մի քանի կլինիկական դեպք։ Հեղինակը հիպերսեքսուալություն տերմինը օգտագործում էր նկարագրելու համար մի վիճակ, որը ներկայումս կոչվում է վաղաժամ սերմնաժայթքում։ Տղամարդկանց մոտ այս վիճակը նկարագրելու համար օգտագործվում են հետևյալ տերմինները՝ դոնժուանիզմ, սատիրոմանիակ, սատիրիակ և սատիրիազիստ, իսկ կանանց համար օգտարծվում են կլիտորոմանիակ, նիմֆո և նիմֆոմանիակ, թելիոֆիլիկ (մեծահասակների նկատմամբ հակում ունեցող) հետերոսեքսուալ կանանց դեպքում անդրոմանիակ, մինչդեռ հիպերսեքսուալսիտ, սեքսահոլիկ, օնանիստ, հիպերֆիլիկ և էրոտոմանիակ տերմինները համարվում են սեռ-անկախ։

Այլ, ավելի շատ պատմական անուններից են՝ Դոն Ժուանիզմ, Մեսսալինայի կոմպլեքս, սեքսահոլիզմ, հիպերլիբիդո և furor uterinus։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
Sex Addiction կամ մարդիկ, որ կախվածություն ունեն սեքսից

Սեռական առողջություն
Կախվածություններ
Հոգեբուժություն
Հոգեբուժական ախտորոշում
Սեռականություն
Սեռական բռնություն
Մարդու սեռականություն
Սեռական խանգարումներ
Սեքսուալություն