Ջոն Բասմաջյան

Ջոն Վ. Բասմաջյան (, ), կանադահայ ակադեմիկոս և գիտնական։ Հայտնի էր վերականգնողական գիտության ոլորտում իր աշխատություններով, մասնավորապես՝ էլեկտրոնագրաֆիայի և կենսահետադարձ կապի ոլորտում։ Օնտարիոյի շքանշանի և Կանադայի շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն 
Ջոն Վ. Բասմաջյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում՝ հայ ծնողներից՝ Միհրանից և Մարիամից։ Ընտանիքը Կանադա է տեղափոխվել 1923 թվականին։ Նրանք հաստատվել են Օնտարիոյի Բրանտֆորդ քաղաքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ծառայել է Կանադայի թագավորական բանակի բժշկական կորպուսում՝ կապիտանի կոչումով։ Պատերազմից հետո 1945 թվականին Տորոնտոյի համալսարանից ստացել է դոկտորի աստիճան։

1949 թվականին նա ստանձնել է Տորոնտոյի համալսարանի կազմախոսության դասախոսի պաշտոնը։ 1951 թվականին նշանակվել է պրոֆեսորի օգնական, 1951 թվականին՝ ադյունկտ-պրոֆեսոր (դոցենտ), 1956 թվականին՝ պրոֆեսոր։ 1957 թվականին նա ստանձնել է պրոֆեսորի և կազմախոսության ղեկավարի պաշտոնը Քուինս համալսարանում, որտեղ մնացել է մինչև 1969 թվականը։ Օնտարիոյի Քինգսթոն քաղաքում բնակվելիս եղել է Քինգսթոնի կրթական խորհրդի նախագահ և մասնակցել Սուրբ Լոուրենս քոլեջի հիմնադրմանը։ 1969-1977 թվականներին նա Ատլանտայի Ջորջիայի հոգեկան առողջության ինստիտուտի նյարդաֆիզիոլոգիայի գծով տնօրենն էր։ Նա նաև եղել է Էմորիի համալսարանի կազմախոսության, ֆիզիկական բժշկության և հոգեբուժության պրոֆեսոր։ Վերադառնալով Կանադա՝ Բասմաջյանը 1977 թվականից մինչև 1986 թվականը եղել է Մաքմաստերի համալսարանի բժշկության պրոֆեսոր։ Այնուհետև նա նշանակվել է բժշկության և կազմախոսության պատվավոր պրոֆեսոր։ Նա մեկ ժամկետով եղել է Հյուսիսային Ամերիկայի անատոմիստների միության նախագահ։ Մաքմաստերի համալսարանում աշխատելու ընթացքում նա նաև զբաղեցրել է Չեդոկ վերականգնողական բժշկության կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը։

Բասմաջյանն առողջապահական հետազոտությունների և կլինիկական միջամտությունների աշխարհում իրական հսկա էր։ Նա ակտիվորեն մասնակցում էր բազմաթիվ մասնագիտական ընկերությունների հիմնադրմանը, Ուիլյամսի և Ուիլկինսի հրատարակած նրա գրքերը տպագրվել են մեծ տպաքանակներով։ Դոկտոր Բասմաջյանը մի քանի լեզվով հրատարակել է բժշկական գիտության վերաբերյալ գրքեր և հեղինակել է ավելի քան 400 գիտական հոդված։ Նա եղել է վերականգնողական բժշկության 22-հատորանոց գրադարանի խմբագիրը և դասախոսել է աշխարհի ավելի քան 100 համալսարաններում։

Նա նաև բժշկական սարքավորումների գյուտարար էր, բայց հրաժարվել է դրա դիմաց փոխհատուցումից։ Նա եղել է հանգիստ մարդասեր՝ ավելի շատ մտահոգվելով, թե իր ներդրումներն ինչ օգուտ են տալիս ուրիշներին, այլ ոչ թե մտածել է ճանաչում ձեռք բերելու մասին։

Կարիերայի մեծ մասի ընթացքում նա եղել է պահանջված հիմնական բանախոս և դասախոս՝ աշխարհի տարբեր համալսարաններում, կառավարություններում և բժշկական ընկերություններում։ Երբ 1988 թվականին նրա հայրենի Հայաստանում տեղի էր ունեցել Սպիտակի երկրաշարժը, նա մասնակցել է օգնություն է ցույց տվող «Հույս» առաքելության աշխատանքներին։ 

Բասմաջյանը կենսահետադարձ կապի ոլորտի ռահվիրաներից էր. նա կատարել է մի քանի ուսումնասիրություններ՝ օգտագործելով նուրբ մետաղալարով էլեկտրամիոգրաֆիա՝ ցույց տալու համար, որ սուբյեկտները կարող են կամավոր կառավարել մկանները, նույնիսկ մեկ շարժիչային միավորի մակարդակում, որը վերահսկվում է ողնուղեղի մեկ նեյրոնի կողմից։ Հետագայում նա հեղինակել է կենսահետադարձ կապի մասին գիրք, որը մի քանի տասնամյակ այս թեմայի սպառիչ աղբյուր էր։

Համակարգիչների ժամանակակից աշխարհում նրա ստեղծած կենսահետադարձ կապի տեխնիկան կիրառվում է բազմաթիվ ինտերակտիվ ծրագրերի համար, որոնք նախատեսված են նյարդաբանական խանգարումներ ունեցող անհատներին օգնելու համար։

1991 թվականին նա պարգևատրվել է Օնտարիոյի շքանշանով։ 1994 թվականին նա արժանացել է Կանադայի շքանշանի ասպետի կոչման՝ «էլեկտրոնագրաֆիայի ոլորտում իր աշխատանքի համար, որը նշանակալի ազդեցություն է ունեցել կենսահետադարձ կապի տեխնիկայի զարգացման վրա»։

Ջոն Բասմաջյանը կարճատև հիվանդությունից հետո մահացել է 2008 թվականի մարտի 18-ի առավոտյան։

Ընտանիք 
Ջոն Բասմաջյանն ամուսնացած էր Դորա Լուկասի հետ։ Նրանք ունեն երեք երեխա՝ Հայկը, Նենսին և Սալլին։ Թոռներն են Մեթյուն, Քոլինը, Ջոսելինը և Փիթերը։

Ծանոթագրություններ 

Կանադահայ բժիշկներ
Կանադայի շքանշանի ասպետներ
Կանադահայ պրոֆեսորներ
Կանադահայ կենսաբաններ