Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)

Հայրենական մեծ պատերազմ (; ; ), տերմին, որն օգտագործվում է Ռուսաստանում և նախկինում ԽՍՀՄ-ի մաս կազմող այլ հանրապետություններում (բացի Բալթյան երկրներից և Ուկրաինայից), և որը նկարագրում է 1941 թվականի հունիսի 22-ից մինչև 1945 թվականի մայիսի 9-ը ընկած ժամանակահատվածում ընթացքող և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատում տեղի ունեցող ռազմական բախումը, որի կողմերն էին Ֆաշիստական Գերմանիան և Խորհրդային Միությունը։ Որոշ իրավական նկատառումներից ելնելով՝ այս ժամանակահատվածը երբեմն երկարաձգվում է մինչև 1945 թվականի մայիսի 11՝ Պրահայի օպերացիայի ավարտը։

Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտը տոնվում է մայիսի 9-ին։

Պատմություն 

«Հայրենական պատերազմ» տերմինը վերաբերում է նաև ռուսների դիմադրությանը ընդդեմ Նապոլեոն I-ի ղեկավարությամբ ներխուժած ֆրանսիացիների, ինչը հայտնի է դարձել «1812 թվականի հայրենական պատերազմ» անվամբ։ Ռուսերենում «отечественная война» տերմինը սկզբնապես նշանակում է պատերազմ սեփական տիրույթների համար («отечество» նշանակում է «հայրենի հող»)՝ ի հակադրություն սեփական տարածքներից դուրս մղված պատերազմներին ()։ Երբեմն 1812 թվականի հայրենական պատերազմը նույնպես անվանվում է «Հայրենական մեծ պատերազմ» (): Արտահայտությունը առաջին անգամ հայտնվել է ոչ ուշ քան 1844 թվականը, ինչից հետո հայտնի է դարձել 1812 թվականի հայրենական պատերազմի հարյուրամյակի նախօրեին։

1914 թվականից հետո արտահայտությունը կիրառվել է նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Դա Սանկտ Պետերբուրգի հատուկ ամսագրի՝ «Թատրոն և կյանք»-ի () պատերազմական ժամանակի հատուկ հավելվածի անունն էր և վերաբերում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատում ընթացող պատերազմին, որտեղ Ռուսական կայսրության պատերազմում էր ընդդեմ Գերմանական և Ավստրո-Հունգարիայի կայսրությունների։ Հայրենական երկրորդ պատերազմ () և Հայրենական համաշխարհային մեծ պատերազմ () տերմինները Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նույնպես օգտագործվել են Ռուսաստանում։

Հայրենական մեծ պատերազմ տերմինը 1941 թվականի հունիսի 23-ին՝ Ֆաշիստական Գերամանիայի՝ ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակման հենց հաջորդ օրը, նորից հայտվել է խորհրդային լրագրերում։ Այդ հոդվածի վերնագիրն էր «Խորհրդային ազգերի հայրենական մեծ պատերազմ» (Velikaya Otechestvennaya Voyna Sovetskogo Naroda), որի հեղինակն էր «Պրավդա» թերթի խմբագիրների կոլեգիայի անդամ Եմելյան Յարոսլավսկին։ Արտահայտության նպատակը ժողովրդին մոտիվացնելն էր, որպեսզի նրանք պաշտպանեն խորհրդային հայրենիքը և դուրս մղեն հակառակորդին։

«Отечественная война» տերմինը () պաշտոնապես ընդունվել է 1942 թվականի մայիսի 20-ին՝ Հայրենական պատերազմի շքանշանի հաստատմամբ, որով պարգևատրվում էին սխրանքներ գործած անձինք։

Օգտագործում 

Սովետական Միության տարածքից դուրս տերմինը սովորաբար չի գործածվել և իմաստով ամենամոտ տերմինը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատ (1941-1945) տերմինն է։ Այս տերմիններից ոչ մեկը իր մեջ չի ներառում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական փուլը, որի ընթացում ԽՍՀՄ-ը միմյանց վրա չհարձակվելու պայմանագիր է կնքել Գերմանիայի հետ, օկուպացրել է Լեհաստանի արևելյան մասը (1939), Բալթյան երկրները (1940), Բեսարաբիան և Հյուսիսային Բուկովինան (1940) և պատերազմել ընդդեմ Ֆինլանդիայի (1939-1940)։

Ռուսաստանում և այլ հետխորհրդային երկրներում տերմինին տրվել է մեծ կարևորություն․ այդ երկրներում ընդունված է այն համարել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենակարևոր փուլը։

2015 թվականի ապրիլի 9-ին Ուկրաինայի ազգային ժողովը երկրի օնրենքում «Հայրենական մեծ պատերազմ» տերմինը փոխարինել է «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ» տերմինով, ինչը ապախորհրդայնացման օրենքների մաս է կազմում։ Տերմինը քաղաքական է․ այն ընդունելը նշանակում է ընդունել պատերազմի նկատմամբ ԽՍՀՄ-ի ունեցած տեսակետը, իսկ մերժումը նշանակում է հեռացում խորհրդային ժառանգությունից, ինչպես Ուկրաինայի դեպքում։

Տես նաև 
Հայրենական մեծ պատերազմ
Բարբարոսա (ռազմական գործողություն)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Documentary films and newsreels about the Great Patriotic War 
 Poems about the Great Patriotic War
 Bryan Fugate, Operation Barbarossa: Strategy And Tactics On The Eastern Front, 1941

ԽՍՀՄ-ը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Հայրենական մեծ պատերազմ
Ռուսերեն բառեր և արտահայտություններ