Սարի (հագուստ)

Սարի, հնդկական  կանացի ավանդական տարազ, որն իրենից ներկայացնում է  4,5-ից 9 մետր երկարությամբ , մինչև 1,2 մետր լայնությամբ կտոր,  որն առանձնահատուկ կերպով փաթաթվում է մարմնի շուրջ։ Սարին հագնում են շապիկի հետ, որը կոչվում է լեհենգա չոլի կամ ռավիկա, և ներքին կիսաշրջազգեստով (հարավում այն անվանում են պավադա , արևելքում՝ շայա)։ Սարին հագնելու ամենատարածված ոճը  նիվին է,  երբ կտորի մի ծայրը երկու անգամ փաթաթում են ազդրի շուրջ՝ ծածկելով ոտքերը, իսկ վերևի ծայրը ամուր գոտիով ամրացվում է ներքին կիսաշրջազգեստին, որից հետո հետ է գցվում մի ուսի վրայով։ Փողոցում կանայք սարիի ազատ անկյան հատվածը (պալլու)  շալի պես գցում են գլխին։
Հնդկաստանում  կնոջ նյութական և սոցիալական վիճակով է պայմանավորված եղել այն կտորը, որից  պատրաստել են սարին, սակայն այն կրելու եղանակը տվյալ տարածաշրջանի համար նույնն է եղել։

Ծագում և պատմություն 
Հնդկական լեգենդի համաձայն սարիի կտորը խորհրդանշում է տիեզերքի ստեղծումը։ «Սուտրան» (թելը) հանդիսանում է հիմքը, իսկ «սուտրադխարան» (դերձակը)՝ տիեզերքի արարիչը։  Սարի բառը ծագել է սատտիկա բառից։Սանսկրիտով « սատի» նշանակում է կտորի շերտ։

Հնդկական հագուստի պատմությունն արմատներով գնում է դեպի հնդկական քաղաքակրթություն, որն իր ծաղկմանն է հասել մ. թ.ա. 2800—1800 թվականներին՝ ժամանակակից Հնդկաստանի տարածքում (Հուջարաթ, Խարյանա և Ռաջաստան, Սինդ և Պենջաբ)։ Ամենահին հայտնի սարին Ինդուս հովտում գտնված քրմուհու արձանի վրա  է քանդակված եղել։

Որոշ տարազագետներ  ենթադրում են, որ տղամարդու դխոտին (ամենահին հնդկական հագուստը) նախորդել է սարիին։ Մինչև XIV դարը  դխոտին  հագել են ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք։
Գանդհարայի արձանը (1-ին—4-րդ դարեր մ.թ.),  պատկերում է աստվածուհու և պարուհու, որի հագուստը ծածկում է ոտքերը, դիմացից ունի ծալքեր։ Գոտկատեղից վերև մարմինը մերկ է։
Այնպիսի գրավոր աղբյուրներից, ինչպիսիք են «Ռամայանան»  և «Մախաբխարատան» հայտնի է, որ կանանց և տղամարդկանց համար ամենօրյա հագուստը կազմված է եղել դխոտիից կամ լունգիից , որը ծածկում էր ոտքերը և ծածկոցից, որը ծածկել է ուսերը, կամ գլուխը։ Միայն կտորի մի հատվածից բաղկացած սարին ավելի ուշ է հայտնվել։ Միայն  մ.թ. 4-րդ դարում ձևավորվել է դխոտիի  և սարիի  հագնելու այլ ոճ, հայտնվում են կանացի և տղամարդու հագուստի առանձնահատուկ տարրեր։ Սակայն սարին հիմնականում հազարամյակներով գրեթե անփոփոխ է մնացել։

Հաճախ վեճի առարկա է դառնում չոլիի  և ներքին կիսաշրջազգեստի պատմությունը։ Որոշ հետազոտողներ հայտնում են, որ դրանք մինչև Հնդկաստանի  բրիտանական գաղութ լինելը հայտնի չեն եղել։ Նախկինում կանայք հագել են միայն մեկ ծածկող կտորից հագուստ, իսկ կուրծքը բաց է եղել։ Այլ պատմաբաններ էլ վկայում են կուրծքը ծածկող բազմաթիվ ծածկոցների, թաշկինակների մասին։

Մինչև 20-րդ դարը Հարավային Հնդկաստանում կանայք հագել են միայն սարի, իսկ մարմնի վերևի հատվածը բաց է եղել։ Նույնիսկ այսօր գյուղական վայրերի որոշ կանայք չոլի  չեն հագնում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Видеоурок по надеванию сари

Հնդկական հագուստներ
Հագուստի ոճեր
Տարազ ըստ ազգի