Ալեքսանդր I (Սերբիայի թագավոր)

Ալեքսանդր I (),Սերբիայի թագավոր 1889-1903 թվականներին, երբ նա և նրա կինը՝ Դրագա Մաշինը, սպանվել են Սերբիայի թագավորական բանակի սպաների խմբի կողմից՝  կապիտան Դրագուտին Դիմիտրիևիչի գլխավորությամբ։

Գահ բարձրանալը 

Ալեքսանդրը ծնվել է 1876 թվականի օգոստոսի 14-ին Սերբիայի թագավոր Միլանի և Նատալի թագուհու ընտանիքում։ Պատկանել է Օբրենովիչ դինաստային ։

1889 թվականին Միլան թագավորը անսպասելիորեն հրաժարվեց գահից և հեռացավ անձնական կյանքից՝ Ալեքսանդրին հռչակելով Սերբիայի թագավոր ռեգենտության տակ, մինչև որ նա հասնի իր չափահասությանը տասնութ տարեկանում։ Մայրը դարձավ նրա ռեգենտը։ 1893 թվականին Ալեքսանդր թագավորը տասնվեց տարեկան հասակում կամայականորեն իրեն մեծահասակ հռչակեց, պաշտոնանկ արեց ռեգենտներին ու նրանց կառավարությանը և վերցրեց թագավորական իշխանությունը իր ձեռքը։ Նրա գործողությունը, ինչպես նաև արմատական նախարարության նշանակումը արժանացավ ժողովրդի աջակցությունը։ 1894 թվականի մայիսին Ալեքսանդր թագավորը կամայականորեն վերացրեց Միլան թագավորի 1888 թվականի ազատական սահմանադրությունը և վերականգնեց 1869 թվականի պահպանողականը։ Հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1897 թվական) խիստ չեզոքություն պահպանեց ։

1894 թվականին երիտասարդ թագավորը իր հորը՝ Միլանին, վերադարձրեց Սերբիա և 1898 թվականին նրան նշանակեց սերբական բանակի գլխավոր հրամանատար։ Այդ ընթացքում Միլանը համարվում էր երկրի դե ֆակտո տիրակալը ։

Ամուսնություն 

1900 թվականի ամռանը Ալեքսանդր թագավորը հանկարծակի հայտարարեց իր նշանադրության մասին Դրագա Մաշինի հետ, որը անհայտ ինժեների այրի էր ։ Ալեքսանդրը հանդիպել էր Դրագային 1897 թվականին, երբ նա ծառայում էր իր մորը որպես պատվո սպասուհի։ Դրագան թագավորից տասներկու տարով մեծ էր, Բելգրադի հասարակության կողմից ոչ պոպուլյար, հայտնի իր ենթադրաբար բազմաթիվ սեռական կապերով, և լայնորեն ենթադրվում էր, որ նա անպտուղ էր ։ Քանի որ Ալեքսանդրը մինուճար երեխա էր, անհրաժեշտ էր ապահովել ժառանգությունը՝ ժառանգ ունենալով։ Քաղաքական դասերի մեջ Մաշինի դեմ ընդդիմությունն այնքան բուռն էր, որ թագավորը որոշ ժամանակ անհնար էր համարում համապատասխան թեկնածուներ հավաքագրել բարձր պաշտոնների համար ։

Հայտարարությունն անելուց առաջ Ալեքսանդրը չխորհրդակցեց իր հոր հետ, ով հանգստանում էր Կառլովի Վարիում, և միջոցներ էր ձեռնարկում գերմանացի արքայադուստր Ալեքսանդրա Կարոլին ցու Շաումբուրգ-Լիպեի՝ Վյուրթեմբերգի թագուհի Շառլոտայի քրոջ ձեռքը որդու համար ապահովելու համար։ Ալեքսանդրի մայրը նույնպես դեմ էր ամուսնությանը և հետագայում վտարվեց թագավորությունից։

Միության դեմ հակադրությունը որոշ ժամանակ կարծես թուլացավ, երբ հրապարակվեց Ռուսաստանի Նիկոլայ II-ի շնորհավորանքը թագավորին նշանադրության և հարսանիքի գլխավոր վկա հանդես գալու համաձայնության կապակցությամբ։ Ամուսնությունը տեղի է ունեցել 1900 թվականի օգոստոսին։ Այնուամենայնիվ, միության ոչ ժողովրդականությունը թուլացրեց թագավորի դիրքերը բանակի և ընդհանուր առմամբ երկրի աչքերում։

Քաղաքականություն և սահմանադրություն 

Ալեքսանդր թագավորը փորձեց հաշտեցնել քաղաքական կուսակցություններին՝ 1901 թվականին իր նախաձեռնությամբ ընդունելով լիբերալ սահմանադրությունը՝ Սերբիայի սահմանադրական պատմության մեջ առաջին անգամ ներմուծելով երկու պալատների համակարգը (սկուպշտինա և սենատ)։ Սա հաշտեցրեց քաղաքական կուսակցություններին, բայց չհանդարտեցրեց բանակը, որն արդեն դժգոհ էր թագավորի ամուսնությունից, ավելի շատ դժգոհություն առաջացավ այն խոսակցություններից, որ Դրագա թագուհու երկու ոչ հանրաճանաչ եղբայրներից մեկը՝ լեյտենանտ Նիկոդիջեն, պետք է հռչակվեր թագավորի գահի ենթադրյալ ժառանգորդ ։

Ալեքսանդրի լավ հարաբերությունները և երկրի աճող կախվածությունը Ավստրո-Հունգարիայից ատելի էին սերբ հասարակության կողմից ։ Երկու միլիոն սերբեր ապրում էին Ավստրո-Հունգարիայում, ևս մեկ միլիոնը՝ Օսմանյան կայսրությունում, չնայած շատերը վերադարձան Սերբիա։

Միևնույն ժամանակ, Սենատի և Պետական խորհրդի անկախությունը մեծ զայրույթ առաջացրեց Ալեքսանդր թագավորի մոտ։ 1903 թվականի մարտին թագավորը կես ժամով կասեցրեց սահմանադրությունը, ինչը բավական ժամանակ էր հրապարակելու հրամանագրեր՝ պաշտոնանկ անելու և փոխարինելու պետական հին սենատորներին և խորհրդականներին։ Այս կամայական արարքը մեծացրեց դժգոհությունը երկրում։

Սպանություն 
Ընդհանուր տպավորությունն այն էր, որ որքան էլ սենատը լի էր թագավորական զույգին նվիրված տղամարդկանցով, և կառավարությունը մեծամասնություն ստացավ համընդհանուր ընտրություններում, Ալեքսանդր թագավորն այլևս չէր վարանի հռչակել թագուհի Դրագայի եղբորը՝ որպես գահի ենթադրյալ ժառանգորդ։ Չնայած դրան, Սերբիայի  հետ պայմանավորվածություն էր ձեռք բերվել, որ Չեռնոգորիայի արքայազն Միրկոն, ով ամուսնացած էր Միլան թագավորի մորաքրոջ՝ արքայադուստր Անկա Օբրենովիչի թոռնուհու՝ Նատալյա Կոնստանտինովիչի հետ, ենթադրաբար ժառանգորդ կհռչակվի, եթե Ալեքսանդր թագավորի և Դրագա թագուհու ամուսնությունն անզավակ լիներ ։

Ըստ երևույթին, որպեսզի թագուհի Դրագայի եղբորը ենթադրաբար ժառանգ չանվանեն, բայց իրականում Ալեքսանդր Օբրենովիչին Պյոտր Կարաջորջևիչով փոխարինելու համար բանակի մի խումբ սպաների կողմից կազմակերպվեց դավադրություն՝ կապիտան Դրագուտին Դիմիտրիևիչի, որը նաև հայտնի է որպես «Ապիս», և Նովակ Պերիշիչի գլխավորությամբ, ով երիտասարդ սերբ ուղղափառ զինյալ էր, ով վարձատրվում էր Ռուսական կայսրության կողմից,  ինչպես նաև «Սև ձեռք» գաղտնի ընկերության ղեկավարն էր, որը սպանելու էր էրքհերցոգ Ֆրանց Ֆերդինանդին 1914 թվականին։ Մի քանի քաղաքական գործիչներ նույնպես դավադրության անդամներ էին, որոնց թվում էր նախկին վարչապետ Նիկոլա Պաշիչը ։ Արքայական զույգը պալատ ներխուժել էին, և նրանք թաքնվել են թագուհու ննջասենյակի պահարանում։ (Կա ևս մեկ հնարավորություն, որն օգտագործվում է սերբական հեռուստատեսային պատմության «Օբրենովիչ դինաստիայի վերջը» սերիալում, որտեղ թագավորական զույգը գտնվում էր ընդհանուր ննջասենյակի հայելու հետևում թաքնված գաղտնի ապահով սենյակում։ Սենյակն ուներ մուտք դեպի պալատից դուրս տանող գաղտնի անցուղի, սակայն մուտքն անհասանելի էր՝ հարսանիքից հետո թագուհու զգեստապահարանի վրա դրված լինելու պատճառով։)

Դավադիրները խուզարկեցին պալատը և ի վերջո հայտնաբերեցին թագավորական զույգին և սպանեցին նրանց 1903 թվականի հունիսի 11-ի վաղ առավոտյան։ Նրանց վրա կրակել են, իսկ մարմինները անդամահատել, որից հետո, ականատեսների վկայությամբ, պալատի երկրորդ հարկի պատուհանից նետել են այգու գոմաղբի կույտերի վրա ։ Թագավորն ընդամենը 26 տարեկան էր։ Ալեքսանդր թագավորը և թագուհի Դրագան թաղվել են Բելգրադի Սուրբ Մարկոս եկեղեցու դամբարանում։

Պարգևներ 

  
 Սուրբ Ղազար իշխանի շքանշանի հիմնադիր, 1889 թվականի հունիսի 28
 Միլոշ Մեծի շքանշանի հիմնադիր, 1898 թվական
 ։ Սուրբ Ստեփանոսի շքանշանի Մեծ Խաչ, 1891 թվական 
  Բադեն 
 Հավատարմության տան ասպետ, 1894 թվական
 Բերթոլդ Առաջինի շքանշանի ասպետ, 1894 թվական
 ։ Ավետման շքանշանի ասպետ, 1896 թվականի նոյեմբերի 25 
 ։ Եռակի շքանշանի մեծ խաչ,1893 թվականի օգոստոսի 5 
 ։ Սուրբ Անդրեասի շքանշանի ասպետ 
 ։ Կառլոս III-ի շքանշանի մեծ խաչ, օձիքով, 1897 թվականի սեպտեմբերի 24

Ծանոթագրություններ 

Պետության սպանված ղեկավարներ
1903 մահեր
1876 ծնունդներ
Սերբիայում մահացածներ
Բելգրադ քաղաքում ծնվածներ