Ցեղասպանության արդարացում

Ցեղասպանության արդարացումն այն պնդումն է, որ ցեղասպանությունը բարոյապես արդարացված է կամ անհրաժեշտ, ի տարբերություն ցեղասպանության ժխտման, որը մերժում է այն փաստը, որ ցեղասպանություն է տեղի ունեցել։ Հանցագործները հաճախ պնդում են, որ ցեղասպանության զոհերը լուրջ սպառնալիք էին ներկայացնում, ինչը նշանակում է, որ նրանց սպանությունը ազգի կամ պետության օրինական ինքնապաշտպանություն էր։ Ժամանակակից միջազգային քրեական իրավունքի համաձայն՝ ցեղասպանությունն արդարացում չի կարող ունենալ։

Ցեղասպանությունը հաճախ քողարկվում է որպես ռազմական գործողություն մարտիկների դեմ, և ժխտման և արդարացման միջև տարբերությունը հաճախ մշուշոտ է։

Ցեղասպանության արդարացման օրինակներ են՝ թուրք ազգայնականների պնդումները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ, նացիստների հիմնավորումները Հոլոքոստի հետևում, հակաթութսի քարոզչությունը Ռուանդայի ցեղասպանության ժամանակ, սերբ ազգայնականների հիմնավորումները Սրեբրենիցայի կոտորածի վերաբերյալ և Մյանմարի կառավարության պնդումները՝ ռոհինջաների ցեղասպանության մասին։

Օրինականություն 
Ցեղասպանության ժխտման դեմ մի քանի օրենքներ նույնպես արգելում են ցեղասպանության հիմնավորումը։ Բացի այդ, որոշ երկրներ ունեն օրենքներ ընդդեմ ցեղասպանության արդարացման, բայց ոչ ցեղասպանության ժխտման։ Օրինակ՝ Իսպանիայում ցեղասպանությունների ժխտումը քրեականացնող օրենքը Իսպանիայի Գերագույն դատարանի կողմից չեղյալ է համարվել որպես հակասահմանադրական։ Շարունակվող սպանությունների ժամանակ Ցեղասպանության արդարացումը կարող է ներկայացնել Ցեղասպանության հրահրում, որը միջազգային քրեական իրավունքի համաձայն որակվում է որպես քրեական հանցագործություն։

Ընդհանուր 
Ըստ Վ. Մայքլ Ռայզմանի՝ «միջազգային ամենասարսափելի հանցագործություններից շատերում շատ անմիջական պատասխանատվություն կրողներ գործում են մշակութային տիեզերքի շրջանակներում, որը շրջում է մեր բարոյականությունը և նրանց գործողությունները դասում խմբային, ցեղային կամ ազգային պաշտպանության բարձրագույն ձևի»։ Բեթինա Առնոլդը նկատել է՝ «մի ժողովրդի մյուսի կողմից համակարգված բնաջնջման սարսափելի հեգնանքներից մեկն այն է, որ նրա արդարացումը անհրաժեշտ է համարվում։ Նա նաև պնդել է, որ հնագիտությունն ու հնագույն պատմությունը երբեմն օգտագործվել են Ցեղասպանությունն արդարացնելու համար»։ Ռոբերտ Զայոնցը գրել է՝ «ես չկարողացա գտնել զանգվածային սպանությունների մասին որևէ զեկույց, որը նրանց կատարողների կողմից չի դիտվում որպես ճիշտ և անհրաժեշտ»։ Ցեղասպանության ռացիոնալացումն օգնում է հանցագործներին ընդունել իրենց գործողություններն ու դերը ցեղասպանության մեջ՝ պահպանելով իրենց մասին իրենց պատկերացումները։

Ըստ «Ցեղասպանության հանրագիտարանի»՝ եվգենիկայի ջատագով Ֆրենսիս Գալթոնը սահմանակից է եղել ցեղասպանության արդարացմանը, երբ հայտարարել է որ՝«գոյություն ունի կարծիք, որը մեծ մասամբ լիովին անհիմն է, ընդդեմ ստորադաս ցեղի աստիճանական ոչնչացմամ»։

Օրինակներ

1804 Հայիթիի կոտորած 
Ըստ պատմաբան Ֆիլիպ Ռ. Ժիրարի՝ Հաիթիի հեղափոխությունից հետո ֆրանսիացի կրեոլների ցեղասպանությունն արդարացվել է դրա հեղինակների կողմից՝ հիմնվելով հետևյալ հիմնավորումների վրա՝

 Հաիթիում ֆրանսիական զորքերի կողմից  իրականացված վայրագությունները թույլ տվեցին վրեժ լուծել։
 Պատերազմի հաղթանակն ապահովելու և  ստրուկներին ազատելու համար անհրաժեշտ էին արմատական միջոցներ։
 Արմատական միջոցներ էին անհրաժեշտ պատերազմում հաղթանակ ապահովելու և ստրուկներին ազատելու համար։
 Սպիտակները մարդ չէին
 Սևամորթ առաջնորդները հույս ունեին տիրանալ պլանտացիաներին, որոնք նախկինում պատկանում էին սպիտակամորթներին։

Ժիրարը նշում է, որ ջարդից հետո դրա պատվիրատուն՝ Ժան-Ժակ Դեսալինը, հայտարարել է՝ «Մենք այդ մարդակերների պատերազմին պատասխանել ենք պատերազմով, հանցագործությանը՝ հանցագործությամբ, վրդովմունքին՝ վրդովմունքով»։ Դեսալինի համար, գրում է Ժիրարը՝ «ցեղասպանությունը պարզապես հավասարազոր էր վրեժխնդրության, նույնիսկ արդարադատության»։ Պատմաբան Ք.Լ.Ռ.Ջեյմսը գրել է, որ ջարդը միայն ողբերգություն էր դրա հեղինակների համար՝ ստրկատիրության դաժան պրակտիկայի պատճառով։

Ադամ Ջոնսը և Նիկոլաս Ռոբինսոնը սա դասակարգել են որպես ենթադաստիարակչական ցեղասպանություն, որը նշանակում է «ճնշվածների կողմից իրականացված ցեղասպանություն», և որ այն պարունակում է հատուցման կամ վրեժի «բարոյապես հավանական» տարրեր։ Ջոնսը նշում է, որ ցեղասպանությունների այս տեսակն ավելի քիչ հավանական է, որ դատապարտվի և կարող է նույնիսկ ողջունվել՝ չնայած կղզում հազարավոր կանանց ու երեխաների խոշտանգումների և մահապատժի։

Հայկական ցեղասպանություն 

Հայոց ցեղասպանության հարցում արդարացումն ու ռացիոնալացումը սովորական բան են, քանի որ ոճրագործները սպանությունները ներկայացնում էին որպես օրինական պաշտպանություն հայերի դեմ, որոնք ընկալվում էին որպես դավաճաններ և պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանի հետ համագործակցող:Ե՛վ այն ժամանակ, և՛ ավելի ուշ պնդում էին, որ հայերի տեղահանությունը հիմնավորվել է ռազմական անհրաժեշտությամբ։ Պատմաբան Հանս-Լուկաս Քիզերը պնդում է. «ցեղասպանությունն արդարացնելու համար Թալեաթը ստեղծել է մի ամբողջ դիսկուրս և մի շարք փաստարկներ, այնպես որ սպանությունների և ավերածությունների ինքնագոհ արդարացումը արմատավորված է մնացել հետագա հուշերում, քաղաքականության և պատմագրության մեջ»։ 1915 թվականի մայիսին Բեռլինյան Թագեբլաթին տված հարցազրույցում Թալեաթը հայտարարել է՝ «մեզ մեղադրում էին մեղավոր և անմեղ հայերի միջև խտրականություն չտալու մեջ,[դա անել] անհնար էր։ Իրերի բնույթի պատճառով նա, ով այսօր դեռ անմեղ է, վաղը կարող է մեղավոր լինել։ Թուրքիայի անվտանգության մասին մտահոգությունը պարզապես պետք է լռեցներ մնացած բոլոր մտահոգությունները։ Մեր գործողությունները թելադրված էին ազգային և պատմական անհրաժեշտությամբ»։ Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարության ժամանակ գերմանական մի քանի թերթեր, ինչպիսիք են Deutsche Allgemeine Zeitung-ը, Frankfurter Zeitung-ը կամ Berliner Lokal-Anzeiger-ը, հրապարակել են հոդվածներ և էսսեներ, որոնցում արդարացվել է հայ ժողովրդի ոչնչացումը։

1919 թվականին Մուստաֆա Քեմալը հայտարարել է՝Պատմաբան Էրիկ Յան Ցյուրխերը մեկնաբանում է՝ «այստեղ առկա են բռնի ագրեսիայի պաշտպանության բոլոր դասական տարրերը. նրանք իրենք են խնդրել դա, իրականում դա այնքան էլ վատ չէր, և, ամեն դեպքում, մյուսները նույնն էին անում և ավելի վատ»։

1920 թվականին խորհրդարանական Հասան Ֆեհմին հայտարարել է՝Ըստ Ֆաթմա Մյուգե Գյոչեքի՝ «Թուրքական պետության և բնակչության տրամադրությունները այս առաջնորդների նկատմամբ լավագույնս արտացոլված են մեկ հուշագրության մեջ, որտեղ նշվում է.Միջպատերազմյան դարաշրջանում շատ գերմանացիներ կարծում էին, որ Հայոց ցեղասպանությունն արդարացված է։ Գրող Ստեֆան Իրիգը պնդում է, որ 1920-ականների սկզբին գերմանացիները, ովքեր հերքել էին Հայոց ցեղասպանությունը, անցան այն արդարացնելուն՝ ընդունելով իրադարձությունների պատմականությունը։

Հոլոքոստ 
Նացիստները գերադասում էին արդարացնել հրեաների սպանությունը, քան ամբողջությամբ հերքել այն։ Հիտլերի մարգարեությունն օգտագործվել է Հոլոքոստն արդարացնելու համար։ Նացիստական արդարացման մեկ այլ օրինակ է 1943 թվականի Պոզենի ելույթները, որոնցում ՍՍ-ի ղեկավար Հենրիխ Հիմլերը պնդել է, որ հրեաների համակարգված զանգվածային սպանությունը անհրաժեշտ և արդարացված է եղել։

Einsatzgruppen-ի դատավարության ժամանակ Օտտո Օլենդորֆը, որը պատասխանատու է 90,000 հրեաների մահվան համար, չի հերքել, որ հանցագործությունները տեղի են ունեցել կամ ինքն է պատասխանատու դրանց համար։ Փոխարենը, նա հիմնավորեց սիստեմատիկ սպանությունը որպես ակնկալվող ինքնապաշտպանություն մահացու վտանգի դեմ, որը ենթադրաբար ներկայացնում էին հրեաները, գնչուները, կոմունիստները և այլք։ Օլենդորֆը պնդել է, որ հրեա երեխաների սպանությունը անհրաժեշտ է, քանի որ իմանալով, թե ինչպես են մահացել իրենց ծնողները, նրանք ատելու են Գերմանիան։ Օլենդորֆի հայցերը չընդունվեցին դատարանի կողմից, և նա դատապարտվեց մահապատժի մարդկության դեմ հանցագործությունների համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր Հոլոքոստի արդարացման դեպքեր են նկատվել նաև Իրանում, արաբական աշխարհում և Արևելյան Եվրոպայում, որոնցում հրեաների ենթադրյալ վարքագիծը հակասեմիտիզմ է առաջացնում և արդարացնում հրեաների սպանությունը։ Որոշ մոլդովացի պատմաբաններ պնդում էին, որ Ռումինիայում Հոլոքոստը արդարացվել է միջպատերազմյան շրջանում ռումինական պետության հանդեպ հրեաների ցուցաբերած հավատարմության բացակայությամբ։

Ռուանդայի ցեղասպանություն 
Ռուանդայի ցեղասպանությունը արդարացվել է իր հեղինակների կողմից՝ որպես օրինական պատասխան Ռուանդայի Հայրենասիրական ճակատի ռազմական արշավին, այդ թվում՝ դրա կազմակերպիչ Թեոնեստե Բագոսորայի կողմից, որը կրկնել է այս փաստարկները դատավարության ժամանակ, որի արդյունքում  դատապարտվել է ցեղասպանության համար։

Բոսնիայի ցեղասպանություն 
Սրեբրենիցայի կոտորածն արդարացված է սերբ ազգայնականների կողմից, ովքեր պնդում են, որ անհրաժեշտ էր պաշտպանվել «մուսուլմանների սպառնալիքից», կամ որպես արդարացված վրեժ 1993 թվականին Կրավիցայի հարձակման համար։ Այնուամենայնիվ, սերբ ազգայնականները չեն ընդունում, որ ցեղասպանություն է տեղի ունեցել Բոսնիայում՝ չնայած Նախկին Հարավսլավիայի միջազգային քրեական տրիբունալ-ի դատավճռին, և պնդում են, որ բոսնիացիների զոհերի թիվը էականորեն ավելի ցածր է, քան պատմաբանները և Նախկին Հարավսլավիայի միջազգային քրեական տրիբունալը եզրակացրել են։ Բոսնիայում սերբերի հետ հարցազրույցներ վարելով՝ Ժանին Նատալյա Քլարկը պարզել է, որ շատ հարցվածներ հավանություն են տվել այն գաղափարին, որ «Սրեբրենիցայում սպանվածները եղել են մարտիկներ և, հետևաբար, օրինական ռազմական թիրախներ», ինչպես նաև այն համոզմունքները, որ ջարդը չափազանցված է եղել։

Ռոհինջաների ցեղասպանություն 
Մյանմարի առաջնորդ Աուն Սան Սու Չժին պաշտպանում է զինվորականների գործողությունները Ռոհինջաների ցեղասպանության ժամանակ, սակայն նա հերքում է, որ Մյանմարում ցեղասպանություն է տեղի ունեցել։ Արդեն 2017 թվականին The Intercept-ը հայտնել է, որ նա «ցեղասպանության, էթնիկ զտումների և զանգվածային բռնաբարությունների ջատագով է»։ 2019 թվականի դեկտեմբերին միջազգային դատարանում նրա ելույթից հետո ամերիկացի քաղաքագետ Ուիլյամ Ֆելիսը գրել է, որ նա օգտագործել է «նույն փաստարկները, որոնք ցեղասպանության և էթնիկ զտումների կազմակերպիչները օգտագործել են ամբողջ 20-րդ դարի ընթացքում՝ զանգվածային սպանությունները հիմնավորելու համար»։ Բժիշկները հանուն մարդու իրավունքների կազմակերպությունը նշում է, որ Մյանմարը «շարունակում է արդարացնել [Ռոհինջաների] զանգվածային ոչնչացումը որպես «ահաբեկչական գործողությունների» ողջամիտ պատասխան»։ Փախստականների միջազգային կազմակերպությունը ասել է, որ նա «պաշտպանում է ամենաանպաշտպան հանցագործությունը»՝ ցեղասպանությունը։

Ծանոթագրություններ 

Աղբյուրներ՝

 

Ցեղասպանություն
Ատելության խոսք
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ