Բյուջետավորում

Բյուջետավորում (), բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորում և մշակում, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգ, ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

Սահմանում 
Բյուջետավորումը բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորումը և մշակումն է, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգն է և ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

Բյուջետավորման և ֆինանսական պլանավորման հիմնական տարբերությունը ֆինանսական պատասխանատվության փոխանցումն է։ 21-րդ դարի բյուջեի կառավարումը 20-րդ դարից տարբերվում է կառավարվող ժողովրդավարության սկզբունքով, երբ բյուջեի կառավարման համակարգը հիմնված է բյուջետային հանձնաժողովի կոլեգիալ որոշումների կայացման սկզբունքի վրա, որտեղ որոշումների ընդունումը կախված է ոչ թե մեկ, այլ մի խումբ մենեջերների կողմից։ Վերևից ներքև կառավարման որոշումները միշտ չէ որ օպտիմալ են, դրանք թույլ են զարգացած և ավելի վատ են իրականացվում։

Հաճախ բյուջետավորումը հասկացվում է որպես բյուջեների միջոցով կազմակերպությունը կառավարելու տեխնոլոգիա, բյուջեի կառավարման համակարգ, սակայն այն լիարժեք չի սահմանում։ Բյուջեի կառավարումը ընկերության կառավարման տեխնոլոգիա է, կազմակերպչական միջոցառումների և գործառնությունների շարք, որոնք ուղղված են բյուջեի կառավարման համակարգի մշակմանը և ներդրմանը։

Բյուջեի կառավարման համակարգը բյուջեների միջոցով ֆինանսական պատասխանատվության կենտրոնների կողմից ընկերության կառավարման համակարգ է, որը թույլ է տալիս ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման միջոցով հասնել ձեր ընկերության նպատակներին։ Գործելով ընկերության տնտեսական գործունեության մասին տեղեկատվության հիման վրա՝ բյուջեի կառավարման համակարգը օգնում է ընկերության ղեկավարությանը վերլուծել և որոշումներ կայացնել, երբ բյուջեի ֆինանսատնտեսական ցուցանիշներում փաստը շեղվում է պլանից։

Անգլիացի պրոֆեսոր Քոլին Դրուրին բյուջետավորումը սահմանում է որպես գալիք ժամանակաշրջանի (տարվա) երկարաժամկետ պլանավորումը վերափոխելու գործընթաց։ Երբ երկարաժամկետ պլանավորումը դիտարկվում է որպես առաջիկա մի քանի տարիների համար ռազմավարական պլանավորում՝ համարվում է ընկերության զարգացման ուղղություն, իսկ կարճաժամկետ (մեկ տարվա ընթացքում) բյուջետավորումը պլաններ են շարունակական բիզնեսի համատեքստում, որոնք սահմանվում են նախորդ որոշումների հիման վրա և ընդունվել են որպես ծրագրի մաս։

Կազմակերպությունում բյուջետավորման խնդիրներն ու նպատակները 
Բյուջետավորման նպատակները՝ ըստ Կ. Դրուրի
 տարեկան գործունեության պլանավորում,
 ընկերության ստորաբաժանումների գործունեության համակարգում և դրանց փոխգործակցություն,
 իրազեկում, ծանոթացում ընկերության գործունեության համար պատասխանատու աշխատակիցների պլաններին,
 անձնակազմի մոտիվացիա՝ հասնելու ընկերության նպատակներին
 գործունեության կառավարում,
 ղեկավարների արդյունավետության գնահատում

Բյուջետավորման խնդիրները՝

 ձեռնարկության բոլոր իրադարձությունները թիրախավորելու և համակարգելու միջոցով բարձրացնել կազմակերպության արդյունավետությունը
 ռիսկերի բացահայտում և դրանց մակարդակի նվազեցում
 ճկունության և փոփոխության նկատմամբ հարմարվողականության բարձրացում

Բյուջետավորման հիմնական նպատակը արտադրական և առևտրային գործընթացին անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներով ապահովելն է։

Այս նպատակին հասնելու համար պետք է իրականացվեն հետևյալ նպատակները.
 Բյուջետավորման օբյեկտների ստեղծում
 Գործառնական և ֆինանսական բյուջեների համակարգի մշակում
 Համապատասխան բյուջետային ցուցանիշների հաշվարկ
 Ձեռնարկության հաշվեկշռի ֆինանսական կայունության, վճարունակության և իրացվելիության ապահովման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների քանակի հաշվարկ։
 Ներքին և արտաքին ֆինանսավորման չափի հաշվարկ և պահուստների բացահայտում լրացուցիչ ներգրավման համար
 Կազմակերպության եկամուտների, ծախսերի և կապիտալի կանխատեսում

Բյուջետավորման փուլերը 
Ըստ Կ․ Դրուրի, բյուջե կազմելիս առանձնանում են հետևյալ փուլերը.
 բյուջետավորման գործընթացի համար պատասխանատու աշխատակազմին տեղեկացում
 արտադրանքը սահմանափակող գործոնների որոշում
 արտադրանքի վաճառքի համար բյուջեի պատրաստում
 ընկերության բյուջեի տարբեր տարբերակների նախնական պատրաստում
 ընկերության բյուջեի քննարկում ավագ ղեկավարության հետ
 ընկերության բյուջեի համակարգում և վերլուծություն
 ընկերության բյուջեի վերջնական հաստատում
 ընկերության բյուջեի հետագա վերլուծություն

Հաղորդակցություն այլ համակարգերի հետ 
Բյուջետավորման համակարգի գործունեության համար անհրաժեշտ է կադրերի մոտիվացիայի ներդրված համակարգ։ Դա պայմանավորված է հաստատված բյուջեները կատարելու աշխատակիցների մոտիվացիայով։ Հաճախ մոտիվացիոն համակարգը իրականացվում է բյուջետավորման համակարգին զուգահեռ կամ դրանից առաջ։

Տես նաև 
 Բյուջե
 Զրոյական բազայով բյուջետավորում
 Կառավարչական հաշվառում
 Բիզնես պլանավորում

Ծանոթագրություններ 

Բյուջե
Պլանավորում
Ֆինանսների կառավարում
Մենեջմենթ