Անհպում վճարում

Անհպում վճարումներ () կատարվում են վարկային ու դեբետային քարտերի, խելացի քարտերի կամ այլ սարքերի, ներառյալ սմարթֆոնների և այլ շարժական սարքերի միջոցով, որոնք գործածում են ռադիոհաճախականության նույնականացում (RFID) կամ մերձդաշտային հաղորդակցություն (NFC, օրինակ՝ Samsung Pay, Apple Pay, Google Pay, Fitbit Pay կամ ցանկացած բանկային բջջային հավելված, որն ունի անհպում գործարք կատարելու հնարավորություն), և թույլ են տալիս կատարել անվտանգ վճարումներ։ Ներկառուցված ինտեգրալ սխեմայի չիպը և ալեհավաքը սպառողներին հնարավորություն են տալիս իրենց քարտը մոտեցնել վաճառքի կետում տեղադրված վճարային տերմինալի ընթերցողին և վճարում կատարել։ Անհպում վճարումը կատարվում է ֆիզիկապես մոտ տարածությունում, ի տարբերություն բջջային վճարումների այլ տեսակների, որոնք կիրառում են անլար բջջային կամ WiFi ցանցեր և չեն պահանջում ֆիզիկական մերձություն։ EMV-ն (Europay + Mastercard + Visa) միջազգային ստանդարտ տեխնոլոգիա է, որը գործածում են քարտերի և սմարթֆոնների խոշոր ընկերությունները՝ գործարքներ կատարելու համար։

Անհպում խելացի քարտերը, որոնք գործում են որպես պահված արժեքի քարտեր, հիմնականում կիրառվում են տրանսպորտի ուղեվարձի վճարման համար, ինչպիսիք են Oyster քարտը կամ RioCard-ը։ Դրանք հաճախ կարող են ունենալ ոչ գնային արժեք (օրինակ՝ ամսական կտրոնները)՝ կանխիկ կամ էլեկտրոնային վճարումով գնված ուղեվարձի արժեքին համապատասխան։ 

Որոշ մատակարարներ պնդում են, որ անհպում գործարքը կարող է գրեթե երկու անգամ ավելի արագ լինել, քան սովորական կանխիկ, վարկային կամ դեբետային քարտով գնումը։ Քանի որ սովորաբար ստորագրություն կամ PIN-ի հաստատում չեն պահանջում, անհպում վճարումներ սովորաբար կատարում են ոչ մեծ արժողությամբ գնումների ժամանակ։ Խոշոր ֆինանսական հաստատությունները և միջազգային կորպորացիաներն այժմ հաճախորդներին առաջարկում են անհպում վճարային համակարգ, քանի որ անհպում քարտերը լայն տարածում են ստացել ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում և այլուր, քանի որ սպառողները, օգտագործելով քարտը, ավելի շատ են գումար ծախսում փոքր գործարքներ կատարելու հնարավորության շնորհիվ։ Անհպում քարտերի քանակի աճի պայմաններում, այս մեթոդով վճարումների թիվը զգալիորեն ավելացել է հատկապես ծախսի սահմանաչափի բարձրացումից հետո։ Քարտով կատարված գնումներն այժմ գերազանցում են կանխիկով կատարվողներին, և օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում կազմում են քարտով կատարված բոլոր գործարքների մոտավորապես մեկ երրորդը։ Անհպում վճարումները շատ հայտնի դարձան հատկապես Ավստրալիայում՝ 2019 թվականին գործածվելով առևտրային կետերի 55 տոկոսի կողմից։

Քարտ թողարկողները նշում են, որ կմեծացնեն անհպում քարտերի հասանելիությունը սպառողների համար։ Միայն Մեծ Բրիտանիայում օգտագործվում են ավելի քան 58 միլիոն անհպում քարտ և ավելի քան 147,000 տերմինալ։ VISA-ի գնահատմամբ՝ մինչև 2020 թվականի վերջը ԱՄՆ-ում պետք է թողարկվեր 300 միլիոն անհպում քարտ՝ 2019 թվականին կանխատեսված 100 միլիոնի դիմաց։

Պատմություն

1990–ականներից՝ 2000–ականներ 
Mobil-ը այս տեխնոլոգիայի առաջին մշակողներից մեկն էր և դեռևս 1997 թվականին առաջարկեց իր անհպում "Speedpass" վճարային համակարգը Mobil–ի բենզալցակայանների համար։ Չնայած Mobil-ը միացել է Exxon-ին, ծառայությունը դեռևս գործում է բազմաթիվ ExxonMobil կայաններում։ Freedompay-ը նաև առաջինն էր անհպում վճարումներ առաջարկում Bank of America-ի և McDonald's-ի հետ համատեղ։

2002 թվականին Philips-ը միավորվեց Sony-ի հետ՝ մշակելու NFC ստանդարտը։ Այնուհետև Philips Semiconductors-ը դիմեց մերձդաշտային հաղորդակցության վեց հիմնական արտոնագրերը ստանալու համար, որոնք հորինել են ավստրիացի և ֆրանսիացի ինժեներներ Ֆրանց Ամտմանը և Ֆիլիպ Մոգարսը, որոնք 2015 թվականին ստացել են Եվրոպական գյուտարարի մրցանակը։

2004 թվականի հուլիսին Sony-ն, որը Ճապոնիայում ներդրել էր անհպում RFID խելացի քարտը՝ FeliCa–ն, ներկայացրեց Osaifu-Keitai (おサイフケータイ) համակարգը (բառացի թարգմանությամբ՝ «դրամապանակ-հեռախոս»), որը մշակվել է NTTC DoCoaMo բջջային օպերատորի հետ Feli–ի բազմաթիվ համակարգերի վրա, ինչպիսին է 2006 թվականի հունվարի 28-ին ստեղծված Edy-ն Mobile Suica-ում, որը հիմնականում կիրառում էին JR East-ին պատկանող երկաթուղային ցանցերում։

Անհպում վճարումները Գերմանիայում առաջին անգամ փորձարկեցին 2005 թվականին՝ օգտագործելով Philips-ի և Sony-ի NFC ստանդարտը Hanau–ի տրամվայների և ավտոբուսների վրա։

2005թ. հոկտեմբերին վայրկյանական անհպում վճարումը առաջին անգամ փորձարկեց Ֆրանսիան՝ 6 ամիս տևած փորձակման ընթացքում կիրառելով Orange-ի Samsung NFC սմարթֆոնը և գործակցելով Philips Semiconductors-ի հետ։ Առաջին անգամ «Fly Tag»-ի շնորհիվ համակարգը թույլ տվեց ստանալ նաև աուդիովիզուալ տեղեկություն, օրինակ՝ ավտոբուսների չվացուցակները կամ կինոթատրոնների թրեյլերները։

2007 թվականին հունիսին Փարիզի տարբեր հաստատություններում անհպում բանկային քարտով վճարումը փորձարկումն անցել է արդեն չորս օպերատորների տրամադրված NFC սմարթֆոններով (Orange, Bouygues Telecom, SFR և NRJ Mobile)։ 2007 թվականի նոյեմբերի 5-ին Orange-ը և տրանսպորտային ընկերություններ SNCF-ը և Keolis-ը գործակցեցին մետրոյում, ավտոբուսում և TER գնացքներում 2 ամիս տևած անհպում վճարային համակարգը։

Առաջին անհպում քարտերը Մեծ Բրիտանիայում թողարկել է Barclaycard-ը 2007 թվականի սեպտեմբերին։ PayPass-ը 2007 թվականին Նյու Յորքում փորձարկեց աշխարհի առաջին NFC-ով միացված հեռախոսը՝ Nokia 6131 NFC-ն։

2008 թվականի մարտին Eat-ը դարձավ առաջին ռեստորանային ցանցը, որն ընդունեց անհպում վճարումներ։

2009 թվականի հունվարի 19-ին մերձդաշտային հաղորդակցությունն աշխարհում առաջին անգամ գործածվեց Չինաստանի տրամվայներում և ավտոբուսներում։

2010-ականներ 
2010 թվականի հունվարին Barclaycard-ը բջջային հեռախոսակապի Orange ընկերության հետ Մեծ Բրիտանիայում թողարկեց անհպում վարկային քարտ։ Orange-ը և Barclaycard-ը 2009 թվականին նաև հայտարարել էին, որ կգործարկեն բջջային հեռախոս առանց կոնտակտային տեխնոլոգիայի։

2005 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2006 թվականի նոյեմբերը 27 օգտվողների հետ անցկացված փորձարկումից հետո՝ 2010 թվականի մայիսի 21-ին, Nice Régie Lignes d'Azur-ի տրանսպորտային կառույցը Եվրոպայում հասարակական տրանսպորտի առաջին մատակարարն էր, որն առաջարկեց անհպում վճարումներ։ Իր տրամվայների և ավտոբուսների ցանցում կա՛մ NFC բանկային քարտով, կա՛մ սմարթֆոնի հավելվածով։ Առաջարկը ներառում էր նաև տրանսպորտային անվանումների վավերացում ու այդ անվանումների բեռնում սմարթֆոնի վրա՝ աբոնեմենտային անհպում քարտին կից։ Այս ծառայությունը նախ փորձարկվել, այնուհետև ներդրվել է NFC սմարթֆոնների համար 2013 թվականի հունիսի 18-ին և 25-ին Քենի և Ստրասբուրգի տրամվայներում և ավտոբուսներում։ NFC-ն Սեուլում 2010 թվականի մարտին ներդրեց Homeplus առևտրային ընկերությունը, իսկ Տոկիոյում այն փորձարկվեց, այնուհետև ավելացվեց գոյություն ունեցող համակարգերին 2010 թվականի մայիսից։ NFC ստանդարտը առաջին անգամ մետրոյի ցանցում ներդրել է China Unicom-ը Պեկինում 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։

2011 թվականի հոկտեմբերին հայտնվեցին Mastercard PayPass և Visa payWave սերտիֆիկացումով առաջին բջջային հեռախոսները։ PayPass կամ payWave հաշիվը կարող է վերագրվել հեռախոսների մեջ ներկառուցված անվտանգ տարրին և/կամ SIM քարտին։

2013 թվականին Հոնկոնգում, գործածելով մերձդաշտային հաղորդակցության (NFC) տեխնոլոգիան, ստեղծվեց «3 Citi Wallet»–ը՝ շարժական դրամապանակի բազմաֆունկցիոնալ ծառայություն, որը ներառում էր բջջային վճարումներ, գործարքների պատմություն և որոնման գործառույթ, որը հաճախորդներին ուղղորդում էր իրենց մոտակայքում գտնվող լավագույն գործարքները։ 3Citi դրամապանակը գործածվում էր սմարթֆոնների լայն տեսականիների հետ՝ Samsung-ի, Sony-ի, HTC-ի, LG-ի և iPhone-ի։ Հոնկոնգում Visa payWave-ի ավելի քան 9000 ընթերցող սարք կարողացավ ընդունել անհպում վճարումներ հենց 1-ին օրը։

2014 թվականի փետրվարին Mastercard-ը հայտարարեց, որ գործակցելու է Weve-ի հետ՝ կենտրոնանալով բջջային վճարումների վրա։ Գործակցության նպատակն էր նպաստել «անհպում բջջային վճարային համակարգերի» զարգացմանը՝ դրա համար ստեղծելով ունիվերսալ հարթակ Եվրոպայում։

2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Apple–ը, iPhone 6-ի թողարկմամբ, հայտարարեց Apple Pay–ի ստեղծման մասին, որը սմարթֆոնին ինտեգրված անհպում վճարումների սեփական համակարգ է։

2014 թվականի սեպտեմբերին London's Tube-ի տրանսպորտը սկսեց ընդունել անհպում վճարումներ։ Ավարտված անհպում ճանապարհորդությունների թիվն այժմ գերազանցել է 300 միլիոնը։ 2015թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին՝ ուրբաթ օրը, որն ամենածանրաբեռնվածն է, կատարվել է ռեկորդային 1,24 միլիոն ճանապարհորդություն ավելի քան 500 հազար եզակի անհպում քարտով։

2016 թվականին Erste Group-ը Ավստրիայում գործարկեց միայն մերձդաշտային հաղորդակցության դեբետային քարտ։ Այն կարող է գործածվել ցանկացած NFC աջակցող տերմինալում՝ անսահմանափակ գումարով գործարքների համար, սակայն 25 եվրոյի սահմանաչափը գերազանցող գործարքների համար անհրաժեշտ էր PIN՝ գործարքը հաստատելու համար։

2016–ին անհպում վճարումները սկսում են ավելի լայն տարածում ստանալ, քանի որ գնալով ավելի շատ սարքեր էին առաջարկում վճարման այս տարբերակը։

2020-ականներ 

Քովիդ–19–ի համավարակի ընթացքում որոշ բանկեր բարձրացրին անհպում վճարման սահմանաչափերը։ Միացյալ թագավորությունում 2020 թվականի մարտին չափը 30 ֆունտ ստերլինգից դարձավ 45։ Անհպում վճարումները համարվում են ավելի անվտանգ վճարային համակարգ՝ համեմատած կանխիկ փոխանցումների և Chip և PIN քարտերով վճարումների հետ։

Ընդունումն ու կիրառումը 
Google Pay-ը Google-ի Android օպերացիոն համակարգով աշխատող սարքերի համար նախատեսված հավելված է, որը թույլ է տալիս օգտատերերին գնումներ կատարել NFC-ի միջոցով, որն ի սկզբանե պահանջում էր ֆիզիկական անվտանգ տարր, սակայն այն փոխարինվեց հյուրընկալող քարտի էմուլյացիայով, որը ներդրվել էր Android 4.4-ում (KitKat): Softcard (նախկինում հայտնի է որպես Isis շարժական դրամապանակ), Cityzi և Quick Tap դրամապանակները, օրինակ, օգտագործում են անվտանգ SIM քարտ՝ կոդավորված անձնական տեղեկությունները պահելու համար։ Միացված բջջային հեռախոսներով անհպում վճարումները դեռևս տեղի են ունենում փոքր մասշտաբով, սակայն ամեն ամիս ավելի ու ավելի շատ բջջային հեռախոսներ են հավաստագրվում։

2012 թվականին Mastercard Advisors-ը գրեց, որ սպառողները, ամենայն հավանականությամբ, ավելի շատ փող կծախսեն՝ օգտագործելով իրենց քարտերը՝ փոքր գործարքների հեշտության շնորհիվ։ Mastercard Կանադան ասում է, որ իր Mastercard անհպում RFID վարկային քարտերի օգտագործողները «մոտ 25 տոկոսով» ավելի շատ են ծախսում։

2014 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Միացյալ Թագավորությունում օգտագործվել է մոտ 58 միլիոն անհպում միացված քարտ և ավելի քան 147,000 տերմինալ։ 2017 թվականի հունիսին քարտով կատարված գնումները գերազանցել են կանխիկով կատարվողներին։ Հաղորդվում է, որ դա պայմանավորված է անհպում վճարումների աճով, որը կազմում է Միացյալ Թագավորությունում քարտային բոլոր գործարքների մոտավորապես մեկ երրորդը։ Այս մեթոդով վճարումների թիվը զգալիորեն աճել էր այն բանից հետո, երբ ծախսերի սահմանաչափը 20 ֆունտից բարձրացվեց մինչև 30 ֆունտ։ 

2018 թվականին Ավստրալիայի Westpac բանկային ընկերությունը բացահայտեց 2017 թվականի անհպում վճարումների վիճակագրությունը և զեկույցում պնդեց, որ անհպում վճարումները մոտեցել են հագեցվածության կետին՝ կիրառվելով գնումների ավելի քան 90%–ը կատարելիս։ Ավստրալական St.George բանկը հաղորդում է նույն ժամանակահատվածում օգտագործման 94,6%-ի մասին։

Visa-ի և ԱՄՆ այլ քարտ թողարկողների վերջին հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ մոտ ապագայում նրանք կբարձրացնեն անհպում քարտերի հասանելիությունը ԱՄՆ սպառողների համար։ Visa-ի հաշվարկներով մինչև 2020 թվականի վերջը ԱՄՆ-ում պետք է թողարկվեր 300 միլիոն անհպում քարտ՝ 2019 թվականի վերջում կանխատեսված 100 միլիոնի դիմաց։

Հեռահաղորդակցության օպերատորները սկսում են ներգրավվել անհպում վճարումների ոլորտ՝ գործածելով NFC-ով աշխատող հեռախոսներ։ Belgacom-ի Pingping-ն, օրինակ, ունի պահված արժեքի հաշիվ և Alcatel-Lucent-ի Touchatag-ի հետ գործակցության միջոցով ապահովում է անհպում վճարման գործառույթը։

Խոշոր ֆինանսական կազմակերպությունները, որոնք այժմ առաջարկում են անհպում վճարային համակարգեր, ներառում են Mastercard–ը, China UnionPay–ը, Citibank–ը, JPMorgan Chase–ը, American Express–ը, KeyBank–ը, Barclays–ը, Barclaycard–ը, HSBC–ն, Lloyds Banking Group–ը, FreedomPay–ը, The Co-operative Bank–ը, Nationwide Building Society–ը և NatWest Group–ը։ Visa payWave-ը, American Express Expresspay-ը և Mastercard Contactless-ը անհպում վարկային քարտի օրինակներ են, որոնք լայն տարածում են գտել ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում։

Տեխնոլոգիա 
EMV ստանդարտով վճարային տերմինալներում ընդունված է անհպում վճարումների երկու հիմնական ստանդարտի գործածում։

EMV չիպ

Թողարկված բանկային քարտի վրա դրվում է խելացի չիպ կամ կրիպտոգրաֆիկ չիպ, որը հայտնի է որպես խելացի քարտ և թույլ է տալիս անլար վճարումներ կատարել EMV չիպից վճարային տերմինալի միջակայքում՝ օգտագործելով EMVCo ստանդարտին համապատասխան RFID տեխնոլոգիա։ Երբ խելացի քարտը հպվում է վճարային տերմինալին, որը նույնականացնում է քարտ թողարկողների տվյալները մի շարք PIN փոխազդեցությունների միջոցով, վճարումը համարվում է հաջողված։

Թոկենիզացիա (նշանավորում)

Խելացի քարտերի տեխնոլոգիայի ավելի նոր մոտեցում է քարտը ապարատային սարքին միացնելը, օրինակ՝ Apple Pay հավելվածի միջոցով iPhone բջջային հեռախոսի վրա։ Դրանով իսկ բջջային սարքերին թույլ է տրվում վճարումներ կատարել RFID տեխնոլոգիայով վճարային տերմինալի միջոցով՝ խելացի քարտի անունից՝ գործածելով քարտ թողարկողի կողմից ստեղծված նշանը, որն էլ հայտնի է որպես թոկենիզացիա։ Սարքի հաշվի համարը (DAN), որը նման է ավանդական վճարային շերտի և չիպային քարտերում Անձնական հաշվի համարին (PAN), ստեղծվում է մասնավոր փակ բանալու հետ և ուղարկվում է քարտ թողարկողին՝ ապարատային սարքի վրա խելացի քարտի սկզբնական տեղադրման ժամանակ։ Երբ վճարումները կատարվում են ապարատային սարքի վրա հաստատված հավելվածի միջոցով, DAN-ը և համապատասխան մանրամասները, ինչպիսիք են ժամկետի ավարտը և CCV վավերացման սխեման, վճարային տերմինալի միջոցով ուղարկվում են քարտ թողարկողին գաղտնագրման համար, որտեղ փակ բանալին օգտագործվում է գործարքը թույլատրելու համար։

Անվտանգություն 

2006 թվականին անվտանգության հետազոտողները պարզեցին, որ քարտատիրոջ անունը, վարկային քարտի համարը և գործողության ժամկետը կարող են փոխանցվել անհպում վճարային քարտերով՝ առանց գաղտնագրման։ Նրանք կարողացան գործածել անհպում վարկային քարտից արտահոսած տեղեկությունը առցանց գնումներ կատարելու համար՝ առանց բացելու այն ծրարը, որով ուղարկվել էր քարտը։

Կախված տնտեսական տարածքից, կարող է լինել վճարման սահմանափակում առանձին գործարքների համար՝ առանց PIN մուտքագրելու անհրաժեշտության, և որոշ անհպում քարտեր կարող են օգտագործվել միայն որոշակի քանակությամբ, մինչև հաճախորդից PIN-ը խնդրելը։ Անհպում դեբետային և վարկային քարտերը կիրառում են նույն չիպը և PIN ցանցը, ինչ հին քարտերը և պաշտպանված են նույն խարդախության երաշխիքներով։ Այնտեղ, որտեղ PIN-ը գործում է, քարտի անհպում մասը կարող է չգործել մինչև ստանդարտ չիպի և PIN-ի գործարքի իրականացումը։ Սա օգնում է հասկանալ, որ քարտը առաքվել է իրական քարտապանին։

Խարդախության երաշխիքների ստանդարտների համաձայն՝ ԱՄՆ բանկերը պատասխանատվություն են կրում անհպում քարտից գանձվող ցանկացած խարդախ գործարքի համար։

Նվազագույն սահմանաչափ 

Քանի որ սովորաբար ստորագրություն կամ PIN-ի հաստատում չի պահանջվում, անհպում գնումները յուրաքանչյուր գործարքի ժամանակ հաճախ սահմանափակվում են առավելագույն գումարով, որը հայտնի է որպես Քարտապանի հաստատման սահմանաչափ (CVM): Բանկերն ունեն տարբեր սահմանաչափեր։ Սահմանված CVM սահմանաչափով գործարքների համար սովորաբար պահանջվում է ստուգում (օրինակ՝ PIN, ստորագրություն կամ կենսաչափական նույնականացում)։

Բացի այդ, ավելի ցածր արժեքով գործարքներն ընդունվում են առանց գործարքն առցանց ուղարկելու ընդունող կողմին՝ ստուգելու համար։ Սա հայտնի է որպես նվազագույն սահմանաչափ։

Այս սահմանափակումները սովորաբար չեն կիրառվում, երբ օգտագործվում է CDCVM (Սպառողական սարքի քարտապանի ստուգման մեթոդ) ստուգումը (օրինակ՝ Apple Pay-ում)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 A Comprehensive Technical Overview of Contactless
  is designed to provide information for UK retailers that have an interest in Contactless card acceptance]
 New credit cards pose security problem, CBC News
 Chase's "blink" uses RFID

Բանկային համակարգ
Վճարումներ
Առցանց ծառայություններ
Վաճառք
Տեխնոլոգիա
Բանկեր
Ֆինանսական ծառայություններ