Բրիտանական խոհանոց

Բրիտանական խոհանոց, ուտեստների պատրաստման սովորույթներ և ավանդույթներ Մեծ Բրիտանիայում։ Բրիտանական խոհանոցը ոչ այնքան վատ համբավ ունի, հիմնականում ուշադրություն են դարձնում սննդի այն բաղադրիչների որակի վրա, որոնք սովորաբար տեղական արտադրություն ունեն ։ Բրիտանական ավանդական խոհանոցի սոուսներն ու համեմունքները համեմատաբար հեշտ են պատրաստվում, և դրանք օգտագործում են, որպեսզի ընդգծեն սննդի բնական համը, այլ ոչ թե փոխեն այն։ Մեծ Բրիտանիայի ծաղկման ժամանակաշրջանում բրիտանական խոհանոցը ենթարկվել է մի շարք երկրների` առաջին հերթին Հնդկաստանի խոհանոցի ազդեցությանը։ Այսպես, օրինակ անգլո-հնդկական ուտեստը՝ պատրաստված հավից` տիկա մասալան, համարվում է բրիտանական ազգային ուտեստ։ Բրիտանական խոհանոցի հետևում ստեղծվեց «երևակայությունից զուրկ և ծանր» խոհանոցի համբավ։ Բրիտանական խոհանոցը միջազգային ճանաչում է ստացել լավագույն նախաճաշով և ավանդական Ծննդյան տոների ընթրիքով։ Այս հեղինակությունը հատկապես ամրապնդվեց Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակահատվածներում, երբ կառավարությունը Մեծ Բրիտանիայում ներդրեց սննդի ռացիոնալացումը։ Բրիտանական ավանդական ուտեստներն են՝ ձուկ ու ֆրի, կարտոֆիլի թխվածքաճաշ մսով և կարտոֆիլի պյուրե։

Բրիտանական խոհանոցն ունի մի շարք ազգային և տարածաշրջանային տարբերակներ, ինչպիսիք են օրինակ՝ անգլիական, շոտլանդական,  Ուելսի, ջիբրալթարյան և անգլո-հնդկական խոհանոցները, որոնցից յուրաքանչյուրը մշակել է իր տարածաշրջանային կամ տեղական ուտեստները,և դրանցից շատերը ստացել են սննդի ծագման տեղի անունը, ինչպես օրինակ Չեշիր պանիրը, Մանչեսթերյան տտիպը, Յորքշիրյան պուդինգը և ուելսյան բովված հացը պանրով .

Տերմինաբանություն 
Որոշ խոհարարական տերմինների և ապրանքների անուններ անգլերեն և հայերեն լեզուներով կարող են համահունչ լինել, բայց նշանակությամբ չհամապատասխանեն։ Այս առումով, հաճախ խառնաշփոթություն է առաջանում անգլերեն-հայերեն մենյուն կազմողների համար կամ խոհարարական գրքերի բաղադրատոմսերի թարգմանությունների մեջ (այսպես կոչված լեզվական խնդիր)։ Խոհարարական տերմինների և ապրանքների ճիշտ և սխալ ուղղագրության մի քանի օրինակներ ։

Սնման ավանդույթներ և յուրահատուկ ուտեստներ 
Մեծ Բրիտանիայում առավոտն սկսվում է անգլիական ավանդական նախաճաշով, որն իր մեջ ներառում է ձվածեղ, նրբերշիկ, հաց կամ բեկոն, լոլիկ, սունկ, լոբի` լոլիկի սոուսով, օմլետ, վարսակի փաթիլներ, խաշած ձու ։ Ուտելու ժամանակ մատուցվում է թունդ սև թեյ` կաթով կամ սուրճով։

Ճաշին ուտում են սենդվիչ լցոնով, օրինակ՝ ձկով, եգիպտացորենով և մայոնեզով, խոզապուխտով, պանրով, հավ սոուսով կամ ձու մայոնեզով։

Հայտնի անգլիական ավանդույթ է երեկոյան ժամը հինգին թեյ խմելը, որի հետ մատուցվում են չամիչով թխվածքաբլիթներ (նման է զատկական կարկանդակի), ինչպես նաև ջեմ և կարագ։ Ճաշին Միացյալ Թագավորությունում նախընտրում են բանջարեղենային սուպ-պյուրեներ (օրինակ լոլիկի), որի հետ տրվում է նաև մի կտոր հաց կարագով։ Երկրորդական ուտեստներից բրիտանացիները նախընտրում են են տավարի մսից սթեյքներ, խոհարարության տարբեր գլուխգործոցներ՝ զարդարված կարտոֆիլով կամ բանջարեղենով։ Անգլիական խոհանոցում սոուսներ գրեթե չեն օգտագործում։ Աշխարհում հայտնի է «անգլիական մանանեխ»-ը։

Բացի դրանից՝ բրիտանացիների մոտ գոյություն ունի նաև «կիրակնօրյա ճաշի» ավանդույթը, որը տարածվել է նաև Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Սովորաբար որպես այդպիսի կերակրի մաս մատուցվում է հնդկահավի տապակած միս, տավարի միս, հավի միս, խոզի միս, գառան միս, բանջարեղեն, կարտոֆիլ կամ  ավանդական պուդինգ, որը մատուցվել է հիմնական ուտեստից առաջ։

Հայտնի անգլիական ճաշատեսակներն են ձուկը (հաճախ ձողաձուկ) և ֆրի, որոնք վաճառվում են ձկների և չիպսերի խանութներում։
 Քորնի մածուկ - ոչ փոքր ձվաձև թխված բլիթ, որը հաճախ շերտավորվում է բոլոր տեսակի լցոններով։ Դասական տարբերակը համարվում է կարտոֆիլով, սոխով և տավարի կտորներով։ Պանրի, հավի և խոզի կարկանդակները նույնպես հայտնի են։
 Շոտլանդական ձու - խաշած ձվեր, որոնք պատված են աղացած մսով, իսկ այնուհետև տապակած պաքսիմատով։
 Հովիվի կարկանդակ - կարտոֆիլի թխվածքաճաշ` լցոնված աղացած տավարի մսով
 Պանրով կրեկետներ
 Տապակած միս - տավարի մսի մեծ կտոր, որը պատրաստվում է ջեռոցում։
 Սենդվիչ վարունգով - պատրաստում է նաև ինքը` անգլիական թագուհին
 Ջեմ բանջարեղենից
 Խնձորով կարկանդակներ

Սրան զուգահեռ Մեծ Բրիտանիայի տարբեր շրջաններ ունեն իրենց նրբահամ ուտեստները։
 Ուելս - գառ` պատրաստված անանուխի սոուսով
 Շոտլանդիա - վարսակի ապուր՝ մսով և համեմունքներով
 Անգլիա - սթեյքներ
 Հյուսիսային Իռլանդիա - կարմրախայտ

Ժամանակագրական տվյալներ Մեծ Բրիտանիայի սննդամթերքի և խոհարարության մասին

Նախապատմություն (մինչև 43 թվականը) 
 Հաց սերմերի խառնուրդից - մոտավորապես մ.թ.ա. 3700 տարի առաջ
 Վարսակ - մ.թ.ա. 1000 տարի առաջ
 Ցորեն- մոտավորապես մ.թ.ա. 500 տարի առաջ
 Ճագար- երկաթի դարի վերջ / հռոմեական դարաշրջանի սկիզբը

Հռոմեական դարաշրջան (43 - 410թվականները) 
 Խնձորներ
 Ծնեփակ
 Նեխուր
 Սոխ
 Գինձ
 Վարունգ
 Սուսամբար
 Գլուխ սոխ
 Վայրի գազար
 Ոլոռ
  Փասիան
 Հազրեվարդ
 Անանուխ
 Շաղգամ
 Գինի

Միջնադար։ Նոր աշխարհը հայտնաբերելուց առաջ (410-1492 թվականներ) 
 Ապխտած ձուկ - սկսած 9-րդ դարից  (ներմուծվում է Դանիայից և Նորվեգիայից)
 Տարեկանի հաց - վիկինգների դարաշրջան,շուրջ 500 տարի 
 Դեղձ - անգլո-սաքսոնական ժամանակարջան
 Նարինջ - 1290 թվական
 Շաքարեղեգ - XIV դար
 Գազար - XV դար

1492-1914թվականներն ընկած ժամանակաշրջան 
 Հնդկահավ - 1524 թվական
 Կարմիր պղպեղ և մաղադանոս- 1548 թվական
  Ռաֆինացված շաքար - 1540-ական թվականներ
 Լիմոն - 1577 թվական
 Դեղձ - XVI դար
 Կարտոֆիլ - 1586 թվական
 Ծովաբողկ - XVI դար
 Թեյ - շուրջ 1610 թվական կամ ավելի ուշ
 Բանան - 1633 թվական
 Սուրճ - 1650 թվական
 Շոկոլադ - 1650-ական թվականներ
 Պաղպաղակ - առաջին գրավոր տեղեկությունը 1672 թվականին
  Բրոկոլի - սկսել է օգտագործվել 1724 թվականից
 Լոլիկ - սկսել են գործածել 1750-ական թվականներին
 Սենդվիչ - ստացել է իր անգլերեն անվանումը () XVIII դարում
 Կարրի (ուտեստ) - առաջին անգամ հայտնվել է մենյույի մեջ 1773 թվականին
 Խավարծիլ - սկսել է օգտագործվել սննդի մեջ XIX դարի սկզբից
 Առաջին հնդկական ռեստորանը բացվել է 1809 թվականին
 Ձուկ և ֆրի («Ֆաստֆուդ») - 1858 կամ 1863 թվականին
 Marmite (համեմունք`պատրաստված գարեջրի խմորիչներից - 1902 թվական

1914 թվականից հետո 
 Շաքարեղեգ - 1914-1918 թվականներ
 Կտրտած հաց - 1930 թվական
 Առաջին չինական ռեստորանը բացվել է 1937 թվականին

Ծանոթագրություններ 

Մեկնաբանություններ

Աղբյուրներ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Բրիտանական խոհանոցի ապուրների բաղադրատոմսեր
 Անգլիական խոհանոցի բաղադրատոմսեր

Բրիտանական խոհանոց
Միացյալ Թագավորության մշակույթ
Ուտեստ և ըմպելիք
Եվրոպական խոհանոց
Անգլիական խոհանոց