Թագավոր Ու-Վան

Թագավոր Ու-Վան (, ), հնագույն Չինաստանի Չժոու արքայատոհմի առաջին թագավոր։ Նրա թագավորության ժամանակագրությունը ենթակա է կասկածի, բայց ընդհանրապես կարծում են, որ այն սկսվել է մ․թ․ա․ մոտավորապես 1046 թվականին և ավարտվել է երեք տարի անց՝ մ․թ․ա․ 1043 թվականին ։

Թագավոր Ու-ի տոհմական անունը Ցզի էր (), իսկ անձնանունը՝ Ֆա ()։ Նա թագավոր Վեն-Վան Չժոուի և թագուհի Թայսիի երկրորդ որդին էր։ Գրառումների մեծ մասում սովորաբար նշվում է, որ նրա ավագ եղբայր Բո Յիկաոն մահացել է իր հորից առաջ՝ Շան արքայատոհմի վերջին թագավոր Դի Սինի ձեռքով։ «Ծիսագրքում», սակայն, նշվում է, որ Չժոու տոհմում սովորույթ է եղել ավագ որդու փոխարեն կրտսեր որդու կողմից գահի ժառանգումը։ (Ֆայի պապը՝ Ջիլին, նույն կերպ ժառանգել էր Չժոուր գահը, չնայած երկու ավագ եղբայներ ունենալուն)։

Գահ բարձրանալուն պես Ֆան աշխատել է իր աներոջ՝ Ցզյան Ցզիայի հետ՝ Շան թագավորությունը կործանելու կիսատ գործն ավարտին հասցնելու համար։ Մ․թ․ա․ 1048 թվականին Ֆան զինված անցել է Հուանհե գետով դեպի Մինցզին շրջան, որտեղ հանդիպել է ավելի քան 800 դուքսերի։ Նախնիններին նվիրված մի հուշատախտակ է կառուցել և այն անվանել իր հոր՝ Վեն-Վան Չժոուի անունով՝ այն տեղադրելով շրջանի կենտրոնում, մի կառքի վրա։ Ժամանակն անբարենպաստ համարելով, սակայն, նա չի հարձակվել Շան թագավորության վրա։ Մ․թ․ա 1046 թվականին թագավոր Ու-Վանը Շանի անմիաբանությունից օգտվելով հարևանությամբ գտնվող դուքսերի հետ հարձակում սկսելու հնարավորություն է ստացել։ Մուեի ճակատամարտում Շանի զորքերը ջախջախվել են և Շանի թագավոր Չժոուն հրկիզել է իր պալատն ու մահացել ներսում։

Թագավոր Ու-Վանը (անունը նշանակում է «մարտական») հաղթանակից հետո իր 16 կրտսեր եղբայրների և ամուսնության շնորհիվ դաշնակցած տոհմերի հետ հիմնել է բազմաթիվ հաստատություններ, բայց երեք տարի անց նրա մահը պատճառ է դարձել իր երիտասարդ ժառանգ Չեն-Վանի և նրա խնամակալ Չժոու-Գունի դեմ մի քանի ապստամբությունների, որոնց մասնակցել են նույնիսկ իր երեք եղբայրները։

Շենսի նահանգի Սյանյան համայնքի Զոուլինգ քաղաքում գտնվող գերեզմանը, ենթադրվում էր, որ պատկանել է թագավոր Ու-Վանին։ Գերեզմանաքարը կրում էր Ցին կայսրության Ու-Վան թագավորի անունը։ Ժամանակակից հնագիտությունը, սակայն, եզրակացրել է, որ գերեզմանն այնքան հին չէ, որ պատկանի Չժոու կայսրության ժամանակաշրջանին, և որ ավելի հավանական է, որ այն պատկանի Հան դինաստիայի թագավորի։ Թագավոր Ու-Վանի գերեզմանի ճշգրիտ վայրը մնում է անհայտ, բայց ամենայն հավանականությամբ այն գտնվում է Սյանյանի տարածքում։

Ու-Վանը Խուան-Դիի և Յույ Մեծի հետ համարվում է Չինաստանի մեծագույն հերոսներից մեկը։

Ընտանիք
Թագուհիներ․
 Իցզյան, Ցզյան Ցզիայի առաջին դուստրը, Սյունի և Յույի մայրը։

Որդիներ․
 Արքայազն Սյուն (, մ․թ․ա․ 1060–1020 թնականներ), ղեկավարել է մ․թ․ա․ 1042-1021 թվականներին որպես թագավոր Չեն-Վան։ 
 Երկրորդ որդին ղեեկավարել է որպես Յույի միապետ։ Նրա անունից առաջացել է Յույ ազգանունը։ 
 Երրորդ որդին՝ արքայազն Տան Շու-Յույը (), ղեկավարել է մ․թ․ա․ 1042 թվականից որպես Ցզին թագավորության մարքիզ։ 
 Որդի, որը եղել է Յինգ թագավորության մարքիզը ()։
 Որդի, որը եղել է Հան թագավորության մարքիզը։

Դուստրեր․
 Առաջին դուստր Դա Ջի ()
 Ամուսնացել է Չենի Հուի դքսի հետ  (մ․թ․ա․ 1071–986 թվականներ)
 Փոքր դուստր, անձնանունը՝ Լան ()
 Ամուսնացել է Քիի Յի դքսի հետ (մահացել է մ․թ․ա․ 933 թվականին)։

Ծանոթագրություններ 

Ծննդյան տարեթիվն անհայտ