Ավտոմատացում

Ավտոմատացում, ինքնակարգավորվող տեխնիկական միջոցներ և մաթեմատիկական մեթոդներ օգտագործող գիտատեխնիկական առաջընթացի ոլորտներից մեկը, որպեսզի մարդուն էներգիայի, նյութերի, արտադրանքի կամ տեղեկատվության ձեռքբերման, փոխարկման, փոխանցման և օգտագործման գործընթացներին մասնակցությունից ազատելու կամ այս մասնակցության կամ իրականացվող գործողությունների բարդության աստիճանը էապես նվազեցնելու նպատակով։ «Ավտոմատացում» տերմինը, որը հիմնված է ավելի վաղ «ավտոմատորեն» բառի վրա (ծագում է ավտոմատ բառից), լայն տարածում չէր գտել մինչև 1947 թվականը, երբ Ֆորդը ստեղծեց ավտոմատացման բաժինը։ Հենց այս ժամանակ էր, որ արդյունաբերությունն արագորեն ընդունեց հետադարձ կապի կարգավորիչներ, որոնք ներդրվել էին 1930-ական թվականներին։

Ավտոմատացվում են․
 արտադրական գործընթացները,
 նախագծումը,
 կազմակերպումը, պլանավորումը և կառավարումը,
 գիտական հետազոտությունները,
 կրթությունը,
 բիզնես գործընթացը
 և մարդկային գործունեության այլ ոլորտներ։

Ավտոմատացումը թույլ է տալիս բարձրացնել արտադրողականությունը, բարելավել արտադրանքի որակը, օպտիմալացնել կառավարման գործընթացները, մարդուն հանել առողջության համար վտանգավոր արտադրություններից։ Ավտոմատացումը, բացառությամբ ամենապարզ դեպքերի, պահանջում է ինտեգրված, համակարգված մոտեցում խնդրի լուծմանը։ Կիրառված հաշվարկման մեթոդները երբեմն պատճենում են մարդու նյարդային և մտավոր գործառույթները։

Ավտոմատացման մակարդակը կարող է տարբեր լինել։

Վաղ պատմություն 

Միջնադարյան հույների և արաբների առանձնահատուկ մտահոգությունը (մ․թ․ 3-րդից մինչև 13-րդ դարերի միջև ընկած ժամանակաշրջան) ընթացիկ ժամանակի ​​Ճշգրիտ հաշվարկն էր։ Պտղոմեոսյան Եգիպտոսում մ.թ. մոտ 270 թվականին գյուտարար Կտեսիբիոսը հայտնագործել և նկարագրել է ջրի ժամացույցի հատուկ կարգավորիչ, սարք, որը հիշեցնում էր զուգարանի բաքի ջրի մակարդակի կարգավորիչը։ Դա առաջին սարքն էր, որն ուներ հակադարձ կառավարման գործառույթ։ 14-րդ դարում մեխանիկական ժամացույցների ի հայտ գալը ջրային ժամացույցները, իրենց առաջադեմ ավտոմատ կառավարման սարքով, տեղափոխեց հնացած կատեգորիաների շարք։

Պարսկաստանի նշանավոր գիտնականներ Մուհամեդ, Ահմեդ և Հասան եղբայրները, որոնք հայտնի են որպես «Մուսայի որդիներ», իրենց Խորամանկ սարքերի գրքում (մ.թ.ա. 850 թվականին) նկարագրում էին ավտոմատ կառավարման ֆունկցիայով միանգամից մի քանի սարքեր։ Դրանցից մեկն ապահովում էր հեղուկի մակարդակի երկաստիճան հսկողություն, որը, ըստ էության, առաջին սարքն էր փոփոխական կառուցվածքով շարունակական գործընթացի ավտոմատ կառավարման համար։ Եղբայրները նկարագրեցին նաև հետադարձ կապի տիպիկ վերահսկիչ։

Ավտոմատացման համակարգերի հիմնական տեսակներ 
 պլանավորման ավտոմատացված համակարգ
 գիտական հետազոտությունների ավտոմատացված համակարգ
 ավտոմատացված նախագծման համակարգեր
 ավտոմատացված փորձարարական համալիր
 ճկուն ավտոմատացված արտադրություն և տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարման ավտոմատացված համակարգ,
 շահագործման կառավարման ավտոմատացված համակարգ և ավտոմատ կառավարման համակարգ։

Ժամանակակից ավտոմատացման համակարգերը կարող են լինել շատ բարդ։ Ավտոմատացման համակարգերը ներառում են ցուցիչներ (զգայուն տարրեր), մուտքային սարքեր, կառավարման սարքեր (կարգավարներ), ակտիվացուցիչներ, ելքային սարքեր, համակարգիչներ, սերվերներ, աշխատակայաններ։

Ավտոմատացման համակարգերի զարգացման հիմնական գաղափարն ուղղված է ավտոմատ համակարգերի ստեղծմանը, որոնք առանց մարդու միջամտության ունակ են իրականացնել որոշակի գործառույթներ կամ ընթացակարգեր։ Մարդու դերը նախնական տվյալների պատրաստումն է, ալգորիթմը (լուծման եղանակը) ընտրելը և արդյունքների վերլուծությունը։ Բացի այդ, նման համակարգերը նախատեսում են աստիճանաբար աճող պաշտպանություն ոչ ստանդարտ իրադարձություններից (դժբախտ պատահարներից) կամ դրանց շրջանցման ուղիներ (աղետների գիտության տեսանկյունից սա նույնը չէ)։

Այնուամենայնիվ, լուծելի առաջադրանքներում Էվրիստիկայի ​​կամ բարդ ծրագրավորված ընթացակարգերի առկայությունը բացատրում է ավտոմատացված համակարգերի լայն տարածումը (նաև կախված է որոշ ուսումնասիրությունների տերմինաբանությունից, կիսաավտոմատ համակարգերից)։ Այստեղ մարդը ներգրավված է որոշումների կայացման գործընթացում, օրինակ՝ կառավարում է այն, մուտքագրում է միջանկյալ տվյալներ։ Նման դեպքերում նրանք սկզբունքորեն խնայում են պաշտպանությունը հազվագյուտ և բարդ ոչ ստանդարտ իրադարձություններից՝ դրա դերը մարդուն տալով։

Ավտոմատացման աստիճանի վրա ազդում են ոչ ստանդարտ իրադարձությունների (դժբախտ պատահարների) հավանականությունը և բազմազանությունը, խնդրի լուծման համար հատկացված ժամանակի երկարությունը և դրա տեսակը՝ բնորոշ, թե ոչ բնորոշ։ Այնպես որ, ոչ ստանդարտ խնդրի լուծման հրատապ որոնման մեջ պետք է հույս դնել միայն ինքն իր վրա։

Տես նաև 

 Արտադրության ավտոմատացում
 Ծրագրավորման գործընթացի ավտոմատացում
 Տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացում
 Ռեստորանների ավտոմատացում
 Կոմպյուտերիզացիա
 Ինֆորմատիկա
 Կիբեռնետիկա
 Ռոբոտ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 Бердяев Н. Человек и машина // Вопросы философии. — № 2. — 1989.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Мещеряков В. Устрашали не одним видом… // Техника — молодежи. — № 10. — 1979.

Արտաքին հղումներ 
Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation
 Викиучебник

Ավտոմատացում