Իրենա Սավիցկա

Իրենա Սխյոր-Սավիցկա (, ), լեհ հնէաբան, ազգագրագետ, կրթական ու կոմունիստական շարժման ակտիվիստ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ միացել է Լեհ աշխատավորների կուսակցությանը և  պատերազմի ընթացքում Ժեգոտայի (Հրեաների օգնության խորհուրդ) հետ միասին ակտիվ գործունեություն իրականացրել լեհական դիմադրության մեջ՝ օգնելով հրեա փախստակններին Վարշավայի գետտոյից։ Մահացել է Վարշավայի ապստամբության ժամանակ։

Կենսագրություն 
Սխյոր-Սավիցկան ծնվել է Օստրոեկա նահանգի Գուչին քաղաքում։ Հայրը՝ Յան Սխյորը, եղել է ֆրանսիացի գաղթական Էլզասից, մոր օրիորդական ազգանունը Վլոդարկիևիչ է։ Կրթվել է մասնավոր կրկնուսույցների մոտ և Կրակովում և Վարշավայում կանանց համար կազմակերպված փոքր դասընթացներում։ Շատ արագ զբաղվել է ակտիվ կրթական գործունեությամբ՝ դասավանդելով փողոցի երեխաներին։ 1915 թվականին ամուսնացել է հնէաբան Լյուդվիգ Սավիցկու հետ։ Երեխաներ չեն ունեցել։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1916 թվականին, չկարողանալով Մինսկից վերադառնալ Վարշավա, նա և իր ամուսինը աշխատանք են գտել Մոսկվայի լեհ գաղթականների կազմակերպություններում, հետագայում Հեռավոր Արևելքում զբաղվել են հնագիտական արշավներով (ներառյալ 1916-1918 թվականներին մեկնել են Հարբին)։ 1918 թվականին վերադառնալով Լեհաստանի երկրորդ հանրապետություն` նա ակտիվ գործունեություն է ծավալել մեծահասակներին կրթություն տրամադրող կազմակերպություննեում, ինչպես նաև ամուսնուն ուղեկցել է հնագիտական հետազոտությունների ընթացքում, անցնելով Վարշավայի գիտական ընկերության առաջարկած հնագիտության մի քանի դասընթացներ։ 1920-ականների սկզբից Լեհաստանի կառավարության կազմում աշխատել է որպես պահպանող-վերականգնող և հրատարակել է մի շարք գիտական հոդվածներ։ 1922-1927 թվականներին եղել է նաև Լեհաստանի նախապատմական ընկերության () քարտուղար։

1920-ականների վերջին Սավիցկայի ուշադրությունը հնագիտությունից տեղափոխվել է կրթության բնագավառ, ներգրավվել է մեծահասակների կրթության մեջ կենտրոնացած մի շարք կազմակերպություններում և հաստատություններում, ինչպիսիք են Մեծահասակների կրթության ինստիտուտը () և Մեծահասակների կրթության 3-րդ կենտրոնը ():

1930-ականներին Սավիցկան ներգրավվել է Լեհաստանի Կոմունիստական կուսակցության կազմում։ Գերմանիայի Լեհաստան ներխուժումից հետո նա ոչ բռնի  ակտիվ գործունեություն է իրականացրել լեհական դիմադրության կազմում, ինչպիսիք են հրեաների ստորգետնյա կրթության ապահովումն ու հրեաների փրկությունը Վարշավայի գետտոյից։ Ադոլֆ Բերմանը նրան նկարագրել է որպես Ժեգոտայի հայտնի անդամ։ 1942 թվականին Սավիցկան միացել է նորաստեղծ Լեհաստանի աշխատավորների կուսակցությանը, որի կազմում Զոլիբորզ և Մոկոտով շրջաններում եղել է բարձրաստիճան պաշտոնյա և  Արմիա Լուդովայի պարտիզաններին ապահովել մթերքով ու պաշարով։

Իրենա Սավիցկան մահացել է Վարշավայի ապստամբության առաջին օրերին՝  սպանվել է գերմանական կրակոցներից։ Մահվան ամսաթիվ նշվում է կա՛մ օգոստոսի 1-ը, կա՛մ օգոստոսի 4-ը։

Ծանոթագրություններ 

Կին հնագետներ
Լեհ կոմունիստներ
Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Լեհ ազգագրագետներ