Ավտոմատացված քլիրինգային տուն

Ավտոմատացված հաշվարկային պալատը կամ քլիրինգային տունը (ԱՀՊ/ԱՔՏ, ACH - automated clearing house) համակարգչային էլեկտրոնային ցանց է, որը նախատեսված է գործարքներ մշակելու համար , որոնք սովորաբար ներքին ցածր արժեք ունեցող վճարներ են մասնակից ֆինանսական հաստատությունների միջև։ Այն կարող է ապահովել ինչպես վարկային փոխանցումներ, այնպես էլ ուղղակի դեբետներ : ԱՀՊ համակարգը նախատեսված է մշակելու վճարների խմբաքանակներ, որոնք պարունակում են բազմաթիվ տրանսակցիաներ և գանձում են բավականաչափ ցածր վճարներ, որպեսզի խթանեն դրա օգտագործումը ցածրարժեք վճարների համար։

Պատմություն 
Առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատը BACS- ն էր Միացյալ Թագավորությունում, որը սկսեց վճարումներ մշակել 1968-ի ապրիլին ։

1960-ականների վերջին ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգում մի խումբ բանկեր փորձեցին փոխարինել չեկային վճարները։ Դա հանգեցրեց ԱՄՆ – ում 1972 թվականին առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատի ստեղծմանը, որը շահագործվում էր Սան Ֆրանցիսկոյի Դաշնային պահուստային բանկի կողմից։

BACS-ը սկզբում գործում էր զուտ հաշվարկային հիմունքներով։ ԱՀՊ գործարքների զուտացումը նվազեցնում է դեպոզիտների գումարը, որը բանկը պետք է պահի։

Գործողություն 
ԱՀՊ-ները մշակում են մեծ քանակությամբ կրեդիտային և դեբետային գործարքներ։ ԱՀՊ կրեդիտային փոխանցումները նախաձեռնում է վճարողը, և դրանք ներառում են այնպիսի վճարներ, ինչպիսիք են ուղղակի դեպոզիտները, աշխատավարձերը, մանրածախ վճարները և մատակարարների վճարները։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետային հավաքագրումները նախաձեռնում է վճար ստացողը` վճարողի կողմից նախնական թույլտվությամբ։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետները ներառում են սպառողների վճարումները, ինչպիսիք են կոմունալ վճարումները, ապահովագրավճարները, հիփոթեքային վարկերը և այլ տեսակի վճարներ։ Օրվա ընթացքում բանկի կողմից ստացված գործարքները պահվում և խմբաքանակով փոխանցվում են ԱՀՊ։ ԱՀՊ-ները զուտ հաշվարկային համակարգեր են, ուստի հաշվարկը կարող է հետաձգվել օրերով, և կա որոշակի հաշվարկային ռիսկ։ ԱՀՊ-ները կարող են թույլ տալ փոխանցել սահմանափակ քանակությամբ լրացուցիչ տեղեկատվություն վճարման հրահանգների հետ միասին։

ԱՀՊ վճարումները հակադրվում են իրական ժամանակի համախառն հաշվարկների (ԻԺՀՀ, RTGS - real-time gross settlement) վճարներին, որոնք անմիջապես մշակվում են կենտրոնական RTGS համակարգի կողմից և ենթակա չեն սպասման որևէ ժամանակահատվածի։ ԱՀՊ համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են ցածրարժեք, ոչ հրատապ գործարքների համար, մինչդեռ RTGS համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են բարձրարժեք և անհետաձգելի գործարքների համար։

Գործառնություններ 
Այս բաժինը ընդհանուր ձևով նկարագրում է ԱՀՊ համակարգի աշխատանքը։ Յուրաքանչյուր ԱՀՊ համակարգ ունի իր առանձնահատկությունները. օրինակ,Միացյալ Նահանգներում Nacha ԱՀՊ ցանցի   համար.

 Պատվիրող հաճախորդը կատարում է գործարքի նախաձեռնում, որը կարող է իրականացվել կամ ձեռքով, կամ գործարկման ֆայլ ուղարկելով բանկ։
 Բանկը հավաքում է ԱՀՊ- ի գործարքների բոլոր նախաձեռնությունները, որոնք գալիս են տարբեր հաճախորդներից (համատեղելով ձեռնարկը և ֆայլերի վրա հիմնվածը)։
 Պարբերաբար, բանկը ստեղծում է մի ֆայլ, որն ուղարկում է ԱՀՊ օրվա վերջում կամ օրվա ընթացքում։
 ԱՀՊ օպերատորը համատեղում է յուրաքանչյուր ցիկլի ընթացքում բանկերի կողմից ներկայացված տեղեկատվությունը (հիմնականում ԱՀՊ- ները օրվա ընթացքում ունեն մի քանի ցիկլ)։
 ԱՀՊ օպերատորը յուրաքանչյուր բանկին տեղեկացնում է հաշվարկային զուտ գումարի մասին, որի համար նրանք պատասխանատու են ցիկլի համար։
 ԱՀՊ օպերատորը ապահովում է, որ հաշվարկի գումարները ստացվեն բոլոր մասնակիցներից ցիկլի համար, որպեսզի ցիկլը կատարվի։
 ԱՀՊ- ի օպերատորը տեղեկացնում է ստացողի բանկին գործարքի մանրամասների մասին։
 Երբ գործարքը հասնում է նպատակակետային բանկ, բանկը կատարում է գործարքը։

Գոյություն ունեցող համակարգեր 
Ամբողջ աշխարհում կան տարբեր ԱՀՊ համակարգեր։ Համաշխարհային բանկը 2010թ. իրենց հետազոտության մեջ հայտնաբերել է այդպիսի 87 համակարգ  և 2012 թ. իրենց հետազոտության ընթացքում՝ 98 համակարգ , մինչդեռ այլ աղբյուրներ կատարել են ավելի փոքր թվով ԱՀՊ համակարգերի որակական վերլուծություն։

Բացի այդ, կան տարբեր ԱՀՊ ասոցիացիաներ, ինչպիսիք են Եվրոպական ավտոմատացված հաշվարկային պալատների ասոցիացիան։

ԱՀՊ վճարային համակարգի օգտագործումը 
Գոյություն ունեն ԱՀՊ համակարգերի տարբեր կիրառություններ և տարբեր երկրներում տարբեր տիպի գործարքների հետ կապված տերմինաբանություններ։ ԱՀՊ վճարային համակարգերի մեծ մասն ապահովում է հետևյալ տեսակները.

 Կրեդիտային փոխանցում . Մանրածախ առևտրի հաճախորդների կողմից վճարումների և բիզնեսից բիզնես անհետաձգելի վճարումների համար տարբեր ֆինանսական հաստատությունների հաշիվների միջև ֆինանսական միջոցների անհապաղ փոխանցում։
 Սպառողական վճարների ուղղակի դեբետային վճարում, ինչպիսիք են գրավները, վարկերը, կոմունալ ծառայությունները, ապահովագրավճարները, վարձավճարները և ցանկացած այլ կանոնավոր կամ անդամության ոճի վճարումներ։ Այս տեսակի վճարումները սովորաբար օգտագործվում են այն ձեռնարկությունների կողմից, որոնք հավաքում են նույն հաճախորդից ընթացիկ վճարումներ։

Տես նաև 

 Քլիրինգ (ֆինանսներ)
 Հաշվարկային պալատ (ֆինանսներ)
 Էլեկտրոնային միջոցների փոխանցում
 Համաեվրոպական ավտոմատացված հաշվարկային պալատ
 Վճարման համակարգ
 Համաշխարհային միջբանկային ֆինանսական հեռահաղորդակցության հասարակություն
 Լարային փոխանցում

Հղումներ 

Համակարգչային ցանցեր
Բանկային համակարգ