Գեղեցիկ Վարթիկը

Գեղեցիկ Վարդիկ, պատմվածք, Րաֆֆու՝ 1872 թվականին գրված, պարսկահայ կյանքը ներկայացնող գործերից։

Բնութագիր 
«Գեղեցիկ Վարդիկ» պատմվածքով Րաֆֆին արձագանքում է տվյալ ժամանակաշրջանի սոցիալական և ազգային-քաղաքական խնդիրներին։ Պատմվածքը ներկայացնում է  պարսկական ավատատիրական իրականությունը, հայ գյուղացիության ստրկական կյանքը։ Հայ շինականների անմխիթար կյանքի թեման Րաֆֆուն հետաքրքրել է երիտասարդության տարիներից սկսած։

Տպագրման պատմություն 
Րաֆֆու՝ պարսկահայության կյանքը ներկայացնող լավագույն ստեղծագործություններից է «Գեղեցիկ Վարդիկ» պատմվածքը, որը գրել է 1872թ․ ապրիլ-մայիս ամիսներին, Թիֆլիսում։ Առաջին անգամ հրապարակվել է «Մշակի» նույն թվականի հունիսի 1-ի, և 8-ի համարներում, իսկ հետադայում պետք է լիներ «Փունջի» իններորդ հատորում։ Այնուհետև հաջորդաբար լույս են տեսնում նրա մյուս պատմվածքները Մելիքզադե ստորագրությամբ։ Հեղինակի անվան կողքին սովորական դարձան «քանքարավոր», «տաղանդավոր» և նման բառերը։ Երևույթը տրամաբանական ավարտին հասցրեց և դրանով նաև իր իրավացի հաղթանակն ազդարարեց «Մշակը»։ Այս պատմվածքը, թեև Րաֆֆին գրել էր Թիֆլիսում, սակայն նրանցում արծարծված խնդիրները վերաբերում են պարսկահայոց կյանքին։ Դրանք այն տպավորությունների գեղարվեստական արձագանքներն էին, որոնք Րաֆֆին իր հետ Թիֆլիս էր բերել ավատական ու խանական Արևելքից։

Սյուժե 
Պատմվածքի դեպքերը տեղի են ունենում Ատրպատականի Ուրմի նահանգի հայաբնակ գյուղերից մեկում։ Դեպքերի կենտրոնում Հայրապետ անունով մի գյուղացու պատմություն է, որը, ապրելով փոքրիկ կավե խրճիթում, կարողացել էր փոքրիշատե բարեկեցիկ կյանքով ապրել։  Չորս որդիների՝ Խաչոյի, Մաթոսի, Պողոսի և Խուդոյի, նրանց կանանց, իր կին Նազլուի գեղեցկատես աղջկա՝ Վարդիկի օրնիբուն աշխատանքի շնորհիվ նրանք բարեկեցիկ կյանք էին վարում։ Բնատուր գեղեցկության, բարձր հասակի, գեղեցիկ կազմվածքի համար տասնյոթ ամյա Վարդիկը ստացել էր Գեղեցիկ մականունը։ Վարդիկը, ինչպես և իր հասակակից շատ աղջիկներ ստիպված էին ամենօրյա ծանր ու դաժան աշխատանք կատարել խանի մշակության դաշտում։ Ամենօրյա աշխատանքը հսկում էր խանի որդին, ով նաև բաց չէր թողնում մշակների մեջ գեղեցիկ աղջիկներ ընտրելու հնարավորությունը։ Նա օր օրի ավելի է տարվում Վարդիկով և նույնիսկ արհամարհելով նրա քրիստոնյա լինելը, առաջարկություն է անում և մերժվում։ Հերթական աշխատանքային օրվա ավարտին խանի որդին առևանգում է Վարդիկին և սպառնում՝ մերժելու դեպքում հաշվեհարդար տեսնել Վարդիկի ընտանիքից։ Վարդիկը չի համակերպվում իր կարգավիճակի հետ և խանի որդու գոտուց դուրս հանելով կեռ դաշույնը՝ ինքնասպան է լինում՝ չցանկանալով արատավորել իր ընտանիքի անունը։ Վարդիկը հերթական զոհն է դառնում, և պարզ էր, որ ոչ մեկ պատիժ չէր կրելու։ Այդ նույն գիշեր քաղաքի բաղնիքների խողովակներից մեկում նետվում է Գեղեցիկ աղջկա արյունով ներկված դիակը։

Գաղափարական բովանդակություն 
«Գեղեցիկ Վարդիկը» պատմվածքում պատկերված են պարսկական խաների և վերնախավի կամայականությունների ողբերգական հետևանքները։ Պատմվածքում հեղինակը ներկայացնում է ոչ միայն ազգային ճնշման ողբերգական պատկերը, այլև բարձրացնում է ազգային ոգու գաղափարը։ Այդ գաղափարով է դրսևորվել Վարդիկի ողբերգական մահը։

Ծանոթագրություններ 

Րաֆֆու պատմվածքներ
Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023