Հեքիաթ նապաստակի ու առյուծի մասին

«Հեքիաթ նապաստակի և առյուծի մասին» (), ավար և խորհրդային բանաստեղծ ու դրամատուրգ Համզաթ Ցադասայի հեքիաթը։

Գրվել է 20-րդ դարի 40-ական թվականներին ավարերենով, չափածո։  Աշխատանքը համատեղում առակի և հեքիաթի տարրերը՝ խաղարկային տարրերով։ Իր լայնածավալությամբ, պատկերի լայնությամբ, ծավալով և հերոսների թվով հեքիաթը մոտ է պոեմի, ընդ որում՝ զուրկ է որևէ խրատական ասցվածից։ Հեքիաթը ներկայացնում է բարու և չարի բախման մասին բանաստեղծականորեն ձևավորված ժողովրդական սյուժեն, որտեղ թույլը հաղթում է ուժեղին։

Սյուժե 
Առակը սկսվում է Դաղստանի բանահյուսության վրա հիմնված բնության նկարագրության տեսքով ավանդական առասպելական նախերգով։ Առակի հերոսները գազաններ են, որոնք բոլոր կենդանիներին ահաբեկող առյուծի հետ պայմանագիր են կնքում գազանների ազատության դիմաց առյուծին օրական զոհ տրամադրելու վերաբերյալ։ Մի անգամ որպես զոհ գազաններն ընտրում են նապաստակին, որը որոշում է խորամանկել առյուծին։ Խաբեության միջոցով նապաստակը առյուծին տանում է դեպի լիճ։ Առյուծը տեսնում է իր արտացոլումը լճի մեջ և կարծելով, որ դա մեկ այլ առյուծ է, նետվում է լիճը, որտեղ խեղդվում և մահանում է։ Գազանները ցնծում են և տոնում առյուծի նկատմամբ հաղթանակը։ Պատմությունը կրկին վերադառնում է բնության պատկերների նկարագրությանը և դրանով ավարտվում է։

Թատերական-երաժշտական և էկրանավորված բեմադրություններ 
 Դաղստանի տիկնիկային թատրոն, «Առյուծը և նապաստակը» թատերական պիես (պրեմիերա), 1947 թվական,
 «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիա, «Առյուծն ու նապաստակը» անիմացիոն ֆիլմ, 1949։

Հրատարակություններ 
 Цадаса, Гамзат — Сказка о зайце и льве. — Махачкала: Дагкнигоиздат, 1958
 Цадаса, Гамзат — Сказка о зайце и льве. — Махачкала: Дагучпедгиз, 1964
 Цадаса, Гамзат — Сказка о зайце и льве. — Махачкала: Дагучпедгиз, 1969

Ծանոթագրություն

Արտաքին հղումներ 
 Спектакль по мотивам басни «Лев и заяц»
 Литературно-тематический вечер «Дедушкины сказки» в Махачкалинской ЦБС Управления культуры города Махачкалы

Գրական հեքիաթներ
Գրքեր այբբենական կարգով