Սուրմառիի ծուղակ

Սուրմարիի ծուղակ, ռազմական խորամանկության միջոցով թյուրք-սելջուկների բանակի ոչնչացում։ 1053 թվականին շարունակվող թյուրքական արշավանքները ավերածություններ էին պատճառում երկրին։ Երկիր ներխուժած Գթլմուշը ավելում է Կարսի շրջակայքը, սակայն չի կարողանում գրավել Կարսի միջնաբերդը։ Այս անհաջողությունից հետո նա շարժվում է դեպի Սուրմարի, որտեղ հայերը եկվորների համար ծուղակ են պատրաստում և գիշերային անակնկալ հաձակման միջոցով սպանդ իրականացնում, որից կարողանում է փրկվել հրամանատար Գթլմուշը՝ մի փոքր ջոկատի հետ միասին։

Նախապատմություն 

Բյուզանդական կայսրությունը շարունակում էր անտարբերությամբ հետևել, թե ինչպես են թյուրք-սելջուկները ասպատակում Հայաստանը։ 1045 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին IX Մոնոմախոսը, տեսնելով, որ Բագրատունյաց վերջին արքա Գագիկ Բ-ն փորձեր է անում ամրացնել երկիրը, նրան կանչում է Կոստանդնուպոլիս, որեպսզի բանակցի նրա հետ Անիի հարցի շուրջ։ Գագիկը մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք, որտեղ, սակայն, պարզվում է, որ Կոստանդինը դավադրություն է կազմակերպել։ Գագիկ Բ-ն արգելափակվում է Բյուզանդիայի արքունիքում, որից հետո ձեռնարկվում են մի շարք արշավանքներ դեպի Անի, որի արդյուքնում է անկում է ապրում Անիի Բագրատունյաց թագավորությունը։

Այս ամենից հետո Հայաստանում ստեղծվում է այնպիսի իրավիճակ, որ հակառակորդը չի կարողանում չօգտվել դրանից ու արշավում է Հայաստան։ Սելջուկ-թյուրքերի առաջին ներխուժումները տեղի են ունենում 1047 թվականին՝ 100 հազարանոց զորքով։ Դրանք շարունակվում են նաև հետագայում։ 1051-1052 թվականներին Հայաստանում հարաբերական անդորր էր։

Ներխուժում 

1053 թվականին Իբրահիմը ապստամբում է սելջուկների առաջնորդ Տուղրիլ բեկի դեմ, որից հետո փախչում է և պատսպարվում նույնպես ապստամբած Գթլմուշի մոտ։ Պարտություններ կրելով՝ Գթլմուշը փախուստի է դիմում դեպի Վիրքի սահմաններ՝ իր հետ տանելով սեփական 60-հազարանոց բանակը։ Վիրքի սահմաններից նա ներխուժում է Վանանդի (Կարսի) թագավորություն և պաշարում մայրաքաղաք Կարսը։ Հառակորդը կարողանում է գրավել Կարսի շրջակայքը, ավերել և թալանել այն, սակայն չի կարողանում գրավել Կարսի միջնաբերդը։

Չկարողանալով գրավել Կարսի միջնաբերդը՝ սելջուկները շարժվում են դեպի Դվին։

Ծուղակ 

Դվին գնալու ճանապարհին հակառակորդը գիշերում է Սուրմարիում (Սուրբ Մարի, հետագաում՝ Սուրմալու)։ Հայերը, իմանալով, որ հակառակորդը Կարսում մեծ ավերածություններ և թալան է կատարել, այնուամենայնիվ մեծ տոնախմբությամբ ու խնջույքներով ընդունում են հակառակորդին։ Դա ռազմավարական քայլ էր, որով հայերը թույլացնում էին հակառակորդի զգոնությունը։ Ամբողջ զորքը տեղավորվում է Սուրմարիի տներում և խնջույքից հարբած՝ քնում։

Երբ հակառակորդը գրեթե ամբողջությամբ արդեն քնած էր, երբ Սուրմարիի քաղաքապետ իշխանի ազդանշանով հայերը սկսում են գիշերային սպանդը։ Գրեթե ամբողջովին կոտորում հակառակորդի անակնկալի եկած զինվորներին։ Կարողանում են փրկվել միայն Գթլմուշը և նրա փոքրաթիվ ջոկատը։ Հայերը, ցանկանալով իրենց գրոհը ամբողջացնել, սկսում են հետապնդել հակառակորդին, որը փոախուստի է դիմում և հեռանում Հայաստանից։

Տես նաև 

Սելջուկ-թյուրքերի արշավանքները Հայաստան

Ծանոթագրություններ 

Հայաստանի ճակատամարտեր
Սելջուկյան սուլթանության ճակատամարտեր
1053
Սելջուկների ներխուժումները Հայաստան