Կարինե Սարգսյան (էքսպերտ)

Կարինե Վոլոդյայի Սարգսյան, հայ-ավստրիացի բժիշկ, գենետիկ, գիտության կառավարման փորձագետ, ԵՊԲՀ պատվավոր դոկտոր,   նախագահ, WHO և  փորձագետ, Սիդերս Սինայ բժշկական կենտրոնի (Լոս Անջելես) Քաղցկեղի օնկոբանկի գիտական տնօրեն։    

Հիմնադրել է աշխարհի խոշորագույն և Եվրոպայում ամենամեծ (25 միլիոն բիոնմուշ) կլինիկական բիոբանկերից մեկը` Ավստրիայի Գրացի Բժշկական համալսարանի Միջազգային Բիոբանկը, որի գործադիր տնօրեն և կրթության կառավարման տնօրեն է (2007-2019). Գրացի Բժշկական համալսարանի «Բիոբանկինգում և բժշկության մեջ մարդակենտրոն արհեստական ինտելեկտ և մեքենայական ուսուցում» մագիստրոսական ծրագրի գիտական տնօրեն և դասախոս, գիտահետազոտական, կրթական ծրագրերի, կենսանմուշների ուսումնասիրման ծրագրերի գլխավոր պատասխանատու։   

Նաև ապագայի վրա արհեստական բանականության ազդեցության կանխատեսման առաջամարտիկ է, որին անդրադառնում է ամենատարբեր հարթակներում։ Դրան է նվիրված 2023 թվականին լույս տեսած գիրքը` «Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին...»:    

Նա իր նախաձեռնողականությամբ  2016 թվականից դարձել է Բոլոնիայի չափանիշներին համապատասխան Բիոբանկինգի մագիստրոսական ծրագրի առաջին դասախոսը։  

2017 թվականի նոյեմբերից նաև Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ամբիոնի այցելու պրոֆեսոր է։ 

Տիրապետում է յոթը լեզուների։ Դասախոսում է աշխարհի 19 երկրներում։  Փորձագիտական աջակցություն է ցուցաբերում Վիետնամի օնկոլոգիական կենտրոնին, Քաթարի Բիոբանկին, Գերմանիայի, Կիպրոսի ու աշխարհի մի շարք երկրների գիտական կենտրոններին։

Կենսագրություն 
Կարինե Սարգսյանը ծնվել է 1976 թվականի մայիսի  13-ին, Վանաձորում, հայ մանկավարժների ընտանիքում։ Մանկուց երազել է մանկաբույժ դառնալ։ 1992 թվականին ընդունվել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան բժշկական համալսարան։ 1998 թվականին մանկաբույժ կոչում ստանալով` 1999 -2000 թվականներին հատուկ մանկաբուժական ուսուցում է անցել Երևանի Հանրապետական Մանկական հիվանդանոցում (այժմ՝ Արաբկիր կլին«կա)։ 

Ասպիրանտական կրթությունը ստացել է Երևանի պետական համալսարանի Պրակտիկ հոգեբանության ամբիոնում` միաժամանակ Առողջապահության կառավարում ուսանելով Երևանի համալսարանում (2002 -2004)։ 

2004 թվականին Բժշկական գիտությունների հետդոկտորական վերապատրաստում է անցել Մոսկվայի համալսարանում, որը համարժեք է ասպիրանտուրային և հաբիլիտացիային։ Որից հետո վերադարձել է Երևան և 2004 -2005 թվականներին աշխատել է Երևանի Առողջապահության ինստիտուտում որպես Գաստրոէնտերոլոգիայի, լյարդաբանության, դիետոլոգիայի և նյութափոխանակության հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ։

Մանկաբույժ աշխատելու տարիներին սկսել է մանկական հիվանդություններից մեկի լայնամասշտաբ հետազոտական աշխատանք կատարել։ Այդ գաղափարով շահել է դրամաշնորհ և հրավիրվել Ավստրիայի Գրացի բժշկական համալսարան։ 2005 թվականի հունվարին Կարինե Սարգսյանը տեղափոխվել է Ավստրիա։ Այնտեղ նա աշխատել է Համալսարանի մանկաբուժության բաժնում։ Գրացի բժշկական համալսարանում ստացել է բժշկական և կլինիկական դիետոլոգ մասնագետի որակավորում, ապա՝ բժշկական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 

Այստեղ նա հղացել է տարբեր մասնագիտացված բիոբանկերը համախմբելու գաղափարը։ Նա սկզբում ստեղծել է բաժին, որից հետո գիտահետազոտական ենթակառուցվածք և  2007 թվականից ստանձնել է Գրացի Բիոբանկի տնօրենի պաշտոնը, որն այդուհետ բաց է բոլոր համալսարանական ասպիրանտների համար։

Նախնական գիտական գործունեություն

Հայաստանում 
Մինչ Ավստրիա մեկնելը Կարինե Սարգսյանն աշխատել և իրականացրել է բազում ծրագրեր Հայաստանի առողջապահության նախարարության և առողջապահության ոլորտի մի շարք այլ կազմակերպությունների հետ։  Որպես մասնագետ աշխատել է նաև Արաբկիր բժշկական կենտրոնի Երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտի բժշկական և կլինիկական դիետոլոգիա, մետաբոլիկ խանգարումներ բաժնում։ Նաև 2004 -2005 թվականներին gghhhh համագործակցել է Ցյուրիխի գլխավոր հիվանդանոցի Փորոքային օժանդակման սարքավորումների ասոցիաիցիայի ( AKH Zurich - VAD Association) և Երևանի Առողջապահության ինստիտուտի Բժշկական և կլինիկական դիետոլոգիական գիտությունների ոլորտում։

Ավստրիայում 
2005 -2007 թվականներին եղել է Գրացի Բժշկական համալսարանի մանկաբուժության և մեծահասակների բժշկության ամբիոնի գիտաշխատող` Գաստրոէնտերոլոգիայի և լյարդաբանության աշխատանքային խմբում։ 2006 - 2007 թվականներին եղել է Գրացի Բժշկական համալսարանի բժշկության և քիմիայի լաբորատոր ախտորոշման գիտաշխատող. զբաղվել է Շտիրիայում անչափահասների գիրության ուսումնասիրությամբ։

Պրոֆեսոր և գիտության կառավարման փորձագետ 
2007 թվականից Գրացի Բժշկական համալսարանի Biobank Graz  (բիոտվյալների բազայի) գործադիր տնօրենն է։ Իսկ 2009-2011 թվականներին ստանձնել է Competence Centre K BioPersMed Անհատականացված բժշկության բիոմարկերների իրավասությունների K կենտրոնի գիտական տնօրենի պաշտոնը։ 2016 թվականից Գրացի Բիոբանկինգի մագիստրոսական ծրագրի գիտական փոխտնօրեն և դասախոս (պրոֆ.) է։

2017 թվականի նոյեմբերից Գրացի համալսարանի Biobank Graz-ի գործադիր տնօրեն Կարինե Սարգսյանը դարձել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ամբիոնի այցելու պրոֆեսոր։

Կարինե Սարգսյանը Գրացի Կարլ-Ֆրանցի համալսարանի (Շտիրիա) Միջմշակութային հաղորդակցության և միգրացիայի կառավարման գծով գիտական փոխտնօրեն և դասախոս է` պրոֆեսոր։ Նա հիմնադրել և ղեկավարում է Sargsyan&Hartl OG էլիտար ակադեմիան, որտեղ դասախոսում է Առողջապահության ոլորտում կառավարում, Փոփոխությունների կառավարում, Նորարարությունների կառավարում դիսցիպլինները։

2023 թվականի մայիսին նշանակվել է Սիդերս Սինայի բժշկական կենտրոնի (Լոս Անջելես) Քաղցկեղի օնկոբանկի գիտական ղեկավար։

Բեկումնային բիոբանկային նախագծեր 
Կարինե Սարգսյանը, նախքան Սեդարս-Սինայ բժշկական կենտրոնի OncoBiobank Քաղցկեղի կենտրոնի հաշվարկային բժշկության և պաթոլոգիայի բաժիններում, բիոբանկային և տվյալների բանկավորման ժամանակակից գործունեության զարգացման պատասխանատուի աշխատանքին անցնելը, ղեկավարել է բազմաթիվ բեկումնային բիոբանկային նախագծեր։ Եղել է մի քանի դրամաշնորհների PI և Co-PI, այդ թվում՝

 «Ավստրիայում բիոբանկերի և կենսաբանական ռեսուրսների համար ենթակառուցվածքի ստեղծում»
 «Եվրոպայում բիոբանկերի և կենսաբանական ռեսուրսների համար հետազոտական ենթակառուցվածքի ստեղծում»։

(Ներդրում #1): Ինչը հանգեցրել է    Համաեվրոպական հետազոտական ենթակառուցվածքի ստեղծմանը, որը 2016 թվականին «Կյանքի մասին գիտությունների միջազգային մրցանակաբաշպությանը» ճանաչվել է «Առողջապահության հետազոտությունների եվրոպական լավագույն կազմակերպություն»։ 

Կարինե Սարգսյանը հիմնադրել է`

 Գրացի Բիոբանկը, որը լայնորեն ճանաչված է որպես աշխարհում ամենաարդյունավետ, որակյալ և օգտագործվող բիոբանկերից մեկը՝ տարեկան մոտ 300 գիտական նախագծերով։ 
 Competence Centre K BioPersMed -ը, որը համարվում է Ավստրիական հետազոտությունների խթանման գործակալության (FFG) ամենամրցունակ «մեկնարկային դրամաշնորհային ծրագրերից» մեկը (Ներդրում #2): 
Կարինե Սարգսյանը վերահսկել է ԵՄ «Horizon 2020»-ի երկու լայնածավալ դրամաշնորհային ծրագրեր, որոնք կենտրոնացած են ուռուցքաբանական բիոբանկում կրթության և գիտելիքի փոխանցման վրա, ինչպես նաև քաղցկեղի հետազոտության կազմակերպման և կառավարման վրա՝ համագործակցելով ավելի քան 33 տարբեր ոլորտների գործընկերների հետ։ Դրանք են`
 Կիպրոսի Բիոբանկ (CY-Biobank)
 Հայաստանի Բիոբանկ ():

Նախաձեռնել է Բոլոնիայի կոնվենցիայով հաստատված առաջին մագիստրոսական ծրագիրը բիոբանկում և դասախոսել է նմանատիպ ծրագրերում ողջ Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում։ 

(Ներդրում #3): Դյուրացրել է որակի ապահովումը և ներդաշնակեցումը համաշխարհային Բիոբանկում և հեղինակել է Բիոբանկերի ISO ստանդարտների նորմերը (ISO 20387) : Նախաձեռնել է տվյալների ներդաշնակեցում ազգերի միջև` ներդնելով արհեստական ինտելեկտի և մեքենայական լեզվի (AI և ML) նոր մեթոդներ, որոնք օգտագործվում են բիոբանկային տվյալների մեջ, հատկապես քաղցկեղի դեպքում, ինչի արդյունքում դարձել է «Մարդակենտրոն արհեստական ինտելեկտ և մեքենայական ուսուցում բժշկության մեջ» համալսարանական դասընթացի համահեղինակ։

Անդամակցություն և գիտական խորհրդատու 
Նա ունի բազմաթիվ ինստիտուցիոնալ պարտականություններ, ինչպիսիք են Ասիայի կոհորտային կոնսորցիում - Լյարդի քաղցկեղի միջազգային համաճարակաբանական կոնսորցիումի ( - ) խորհրդատու, Վիետնամում Ուռուցքաբանության հետազոտության, Կատարի Բիոբանկում կրթական գործունեության պատասխանատու խորհրդատու, Գերմանիայի տիեզերական գործակալության, BBMRI Լեհաստանի SEAB անդամ և շատ ավելին։

Նա անդամակցում է տարբեր գիտական ընկերությունների, ինչպիսիք են` Կենսաբանական և բնապահպանական պահեստների միջազգային միությունը (), Համաճարակաբանության ավստրիական միությունը և Կենսապահպանման և կենսաբանկի եվրոպական, մերձավորարևելյան և աֆրիկյան միությունը ()։ 2022 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2023 թվականի մայիսը եղել է -ի նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատարը։

Մի շարք մասնագիտական համալսարանների խորհուրդների անդամ է, որպես կամավոր ակտիվ գործունեություն է ծավալում Գրացի հայկական համայնքում, ինչպես նաև մասնագիտական և ոչ մասնագիտական մի շարք կազմակերպություններում։

Բացի այդ, նա բարձր գնահատված մենթոր և կապող օղակ է Ամերիկյան Ավստրիական Հիմնադրամի այցելու բժիշկների համար (Գրացի գործնական փորձառության ծրագրի շրջանակներում):

Այլ հարթակներ 
Կարինե Սարգսյանն արհեստական բանականության ապագա ազդեցությունների և այդ ազդեցությունների ապագայի մասին անդրառառնում է իր դասախոսություններում, նաև TEDx հրապարակային ելույթներում, ինչպես նաև Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումներում։ Ապագայագիտությանն է նվիրված նրա համահեղինակած գիրքը՝«Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին...»: 

Կարինե Սարգսյանը որպես TEDx-ի կազմակերպիչ և խոսնակ, հանդես է եկել MedUniGraz 2020 խոսքով` «Մի՛ հանձնվիր, եթե սիրում ես», որը ձայնագրվել է՝ 44-օրյա պատերազմի բռնկումից ընդամենը օրեր առաջ` 2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ Կարինե Սարգսյանը բարձրաձայնում է այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ հրաժարվում ենք սիրած բաներից և ինչ ազդեցություն է թողնում պատերազմը մեր մոլորակի և կլիմայի վրա։

Ոլորտի դասախոս և առաջամարտիկ 
Կարինե Սարգսյանը բիոբանկային ոլորտում որակի միջոցառումների և կարգավորման պահանջների մասին բարձրաձայնող առաջամարտիկներից է, ինչպես նաև բիոբանկային կրթության առաջամարտիկ է. Նա դասախոսում է աշխարհի 19 երկրների կրթական հաստատություններում, որոնցից են`

 Սեդարս Սինայի բժշկական կենտրոնը (Լոս Անջելես)
 Գրացի Բժշկական համալսարանի Բիոբանկինգի մագիստրատուրայի բաժինը
 Գրացի Բժշկական համալսարանի Բիոբանկերի և համալիր տվյալների կառավարման մագիստրատուրայի բաժինը
 Լազուր Ափի համալսարանը - Côte d'Azur University  (Նիս, Ֆրանսիա)
 Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ինստիտուտը (Հայաստան)։

Պարգևներ և մրցանակներ 
Կարինե Սարգսյանն արժանացել է մի շարք մցանակների, այդ թվում.

 2009 թվականին - «Academic Management Award for Biobank Graz» [ «Գրացի Բիոբանկի համալսարանական կառավարման» ] մրցանակ
 2014 թվականին - «s : Biobank of the Year 2014»  [ «Բիոբանկի ուսումնասիրության տարվա մրցանակ. 2014 տարվա Բիոբանկ»] մրցանակ
 2016 թվականին - «Healthcare & Life Sciences Awards 2016: Most outstanding academic Biobank»  [«Առողջապահության և կյանքի գիտությունների մրցանակաբաշխություն 2016. Ամենակարկառուն ակադեմիական բիոբանկ»] մրցանակ
 2016 թվականին «International Life Sciences Awards 2016: Best European Academic Biobank», [«Կյանքի գիտությունների միջազգային մրցանակաբաշխություն 2016. Լավագույն եվրոպական համալսարանական Բիոբանկ»] մրցանակ։
 Վիետնամի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է։
 Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պատվավոր դոկտոր-պրոֆեսոր է և հրավիրված դասախոս։

Բայց ամենակարևոր ձեռքբերումը համարում է ԵՊԲՀ Գենետիկայի ամբիոնի հետ միասին ԵՄ Twinning փորձի փոխանակման ծրագրով Քաղցկեղի հետազոտության հայկական հետազոտական ենթակառուցվածքի  ( )`  Բիոբանկի ստեղծումը։

Բիոբանկ Հայաստանում 
Թվինինգի աջակցությամբ Հայաստանում Քաղցկեղի հետազոտման համար ենթակառուցվածք () է ստեղծվել` ելնելով քաղցկեղի շատ բարձր հաճախականության և մահացության մակարդակի տեսանկյունից: 

Կարինե Սարգսյանը Հայաստանում Քաղցկեղի հետազոտման համար ենթակառուցվածքի ()` Բիոբանկի ստեղծման նախագծի պատասխանատուն է։ Այն իրականացվում է 2020 թվականից, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան բժշկական համալսարանի Գենետիկայի ամբիոնի և ոլորտում աշխարհի առաջատար կազմակերպությունների  (Գրացի բժշկական համալսարան-Ավստրիա, Կառլիի համալսարան-Չեխիա և IARC- Քաղցկեղի ուսումասիրության միջազգային գործակալություն-Ֆրանսիա) հետ Թվինինգ համագործակցությամբ։  Նաև հեշտացվել է իրավասությունների տարածումը ինստիտուցիոնալ, ազգային և տարածաշրջանային մակարդակներում։ 

Քաղցկեղի հետազոտության հայկական հետազոտական ենթակառուցվածքի () առկայությունը կմեծացնի Հայաստանում քաղցկեղի հետազոտության ոլորտում հետազոտական ենթակառուցվածքի կարողությունները՝ ինտեգրելու ամուր պաթոլոգիա և գենոմային ֆոն։

Անձնական կյանք և նախասիրություններ 
Կարինե Սարգսյանը ամուսնացած է Վարդան Քյուրումյանի հետ, որը ծնվել է Վանաձորում։ Վերջինս ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ախատում է վաճառքի տեխնիկական ինժեներ և մենեջեր։ Նրանք ունեն դուստր`Աստղիկ Քյուրումյան (Astghik Kyurumyan), որը Ավստրիա տեղափոխվելիս (2005) չորս տարեկան էր։ Աստղիկը TEDx-ի  խոսնակ (Don’t measure people []) է և բեմի դիզայներ։  

Ազատ ժամանակ Կարինե Սարգսյանը սիրում է ընթերցել, նկարել, դաշնամուր նվագել, լողալ։ Կամավորական գործունեություն է ծավալում Գրացի հայկական համայնքում, ինչպես նաև մասնագիտական և ոչ մասնագիտական մի շարք կազմակերպություններում։  

Կարինե Սարգսյանը լուրջ խնդիր է տեսնում մեր օրերում առցանց հաղորդակցության, համացանցում նավարկման համակարգի զարգացման և ընդհանրապես, անհատականության գնահատումը թվերի մակարդակին հասցնելու պրակտիկայի հարցում, ինչպիսիք են թվանշանով կամ առցանց հավանումների` լայքերի քանակով մարդկանց գնահատելը։

Մատենագրություն 
2023 թվականին լույս տեսած գիրքը` «Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին...»  ապագայագիտության` ապագան հաշվարկելու կանխատեսման մոդելավորման մասին է, արհեստական բանականության առաջնորդության, գլոբալ մարտահրավերների լուծման ապագայի և բնության հետ ներդաշնակ ապրելակերպի ձևավորման մասին է։

Կարինե Սարգսյանը 50-ից ավելի մասնագիտական հոդվածների, ինչպես նաև գրքերի հեղինակ և համահեղինակ է։

Ընտրանի 

   (առցանց բեռնում)
  (առցանց բեռնում) 
 Biobanks in Low- and Middle-Income Countries: Relevance, Setup and Management
  (առցանց բեռնում) 
  
  (առցանց հղում)

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 
 Կարինե Սարգսյանի որոշ մեջբերումների հրապարակումներ
 
 EUROPE BIOBANK WEEK 2021, նիստի երկու նախագահներից մեկը Կարինե Սարգսյանն է` որպես Միջազգային կենսաբանկի և կրթության գործադիր տնօրեն (Գրացի բժշկական համալսարան)։

ԵՊՀ դասախոսներ
Հայ մանկաբույժներ
Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ
Հայ պրոֆեսորներ
Ապրող անձինք
Գրացի համալսարանի դասախոսներ