Խրիմյան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը

Խրիմյան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը, հայ գեղանկարչության մեջ պատմական ժանրի հիմնադիր Վարդգես Սուրենյանցի 1906 թվականին ստեղծած կտավն է։ Նկարը ցուցադրվում է  Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Նկարիչը այս ստեղծագործությունով իր բողոքն է արտահայտում հայ ժողովրդի նկատմամբ ռուսական միապետության կիրառած հակաազգային քաղաքականության դեմ։

Պատմություն 
1903 թվականի հունիսի 12-ին Ռուսաստանի ցարական կառավարությունը «Ռուսաստանի Հայ-Գրիգորյան եկեղեցու ունեցվածքի կառավարման կենտրոնացման օրենք» անվանումով հրահանգ է հրապարակել։ Օրենքի համաձայն՝ հայ եկեղեցուն և հոգևոր հաստատություններին պատկանող ամբողջ անշարժ գույքն ու կապիտալը անցնում էին պետության տնօրինությանը։ Պետականացված գույքից և դրամական միջոցներից ստացված եկամուտներից բաժին էր հանվելու դրանց իրավատիրոջը՝ հայ հոգևոր հաստատություններին։ Գրող Մաքսիմ Գորկին հունիսի 12-ի օրենքը բնորոշել է «ինքնակալական կառավարության կողմից Հայաստանի եկեղեցական ունեցվածքի թալանի ամենախայտառակ ակտ»։

Նկարագրություն 
Վարդգես Սուրենյանցը պատկերել է Հայոց կաթողիկոսին բազմած իր թիկնաթոռին, այն պահն է երբ կաթողիկոսը ստացել է տխրահռչակ 1903 թվականի հունիսի 12-ի օրենքը հայ եկեղեցու գույքը բռնագրավելու մասին, ինչը նշանակում էր հայ թեմական դպրոցների փակում։ 

Նամակը փակ ծրարում ընկած է Վեհափառի առջև, գորգածածկ հատակին, որի բովանդակությունը սակայն հայտնի է նրան. այդ մասին հայտնել էր նամակաբերը՝ նույն այդ օրենքի նախաձեռնողներից մեկը՝ Երևանի նահանգապետ Նակաշիձեն։

Վարդգես Սուրենյանցը պատկերել է Խրիմյան Հայրիկին դիմանկարի պլանով, բայց կտավը ըստ իր բովանդակության վերածվել է սյուժետային պատկերի։ Կաթողիկոսի դեմքի անբավականությունը, բռունցք արած ձեռքերը, ինքնագոհ բազկաթոռին հենվելը ցույց են տալիս նրա արհամարհական վերաբերմունքը հրովարտակին։

Խրիմյան Հայրիկը մանուշակագույն տնային վերնազգեստով է։ Դահլիճում միայն ինքն է։ Սուրենյանցը կաթողիկոսին միայնակ է պատկերել ազատ սենյակում՝ առավել արտահայտիչ դարձնելու համար նրա կերպարը։

Ծանոթագրություններ 

Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
1906 նկարներ