Էվգենիուս Վարմինգ

Հովհաննես Էվգենիուս (Եվգենի) Վարմինգ (, ), դանիացի բուսաբան, ալգոլոգաբան, սնկաբան, մանրէաբան, համալսարանական պրոֆեսոր։

Եվգենի Վարմինգը էկոլոգիա կենսաբանական բաժնի հիմնադիրներից մեկն է։ Հրատարակել է բույսերի էկոլոգիայի վերաբերյալ առաջին գիրքը («Экологическая география растений», 1896)։ Համալսարանական էկոլոգիա առարկայի առաջին դասավանդողն է եղել։

Բույսերի էկոլոգիական մորֆոլոգիայի հիմնադիրներից մեկն է։ Նա բույսերի տարածվելը կապել է կենսական որոշակի պայմանների հետ։ Մշակել է «կենսաձևերի» ուսմունքը, որի ներքո հասկացել է «ձևը, ըստ որի բույսի (առանձնյակի) վեգետատիվ կառուցվածքն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում ներդաշնակ է շրջակա միջավայրի հետ՝ ծնունդից մինչև գերեզման, սերմից մինչև մահ»։ Վարմինգը համարել է, որ բուսաբանության և էկոլոգիայի ուսումնասիրության օբյեկտները պետք է լինեն կենսաձևերը, համայնքները և համայնքների դասերը․ համայնքը հիմնական միավոր է, որը բնութագրվում է երեք հատկություններով՝  որոշակի դիմագծերով, որոշակի էկոլոգիայով և կենսաձևերի որոշակի շարքով։ 1895 թվականին բուսաբանության մեջ ներմուծել է էֆարմոնիա եզրույթը («эфармония») և առաջարկել է  բույսերի կենսաձևերի էֆարմոնիկ դասակարգում։

Եվգենի Վարմինգը գրել է մի շարք դասագրքեր բուսաբանության, կենսաշխարհագրության, էկոլոգիայի, մանրէաբանության և բույսերի համակարգի ու զարգացման վերաբերյալ («Plantesamfund» և «Haandbog i den systematiske Botanik»), որոնք, թարգմանվելով են մի քանի լեզուներով, ինչպես իր ժամանակին, այնպես էլ հետագայում էականորեն ազդել են բուսաբանության և ընդհանուր առմամբ էկոլոգիայի զարգացման գործընթացի վրա։

Ռուսաստանում լայն տարածում են գտել Վարմինգի 1879 թվականին լույս տեսած «Բույսերի դասակարգում» (Систематика растений, 1893) և 1900 թվականին լույս տեսած «Բույսը և նրա կյանքը» (Растение и его жизнь, 1904) ռուսերեն թարգմանությունները։

Կյանք և գիտական ուղի 

1859 թվականից Կոպեհագենի համալսարանում սկսել է ուսումնասիրել բնական պատմություն  ( — натуральная история) առարկան, սակայն երեք ու կես տարի՝ 1863-1866 թվականներին թողել է ուսումը, որպեսզի որպես օգնական աշխատի դանիացի հնէաբան և կենդանաբան Պիտեր Վիլհելմ Լունդի մոտ, որն ապրում էր Բրազիլիայի արևադարձային անտառներում՝ Լագոա-Սանտայում (Մինաս Ժերայս նահանգ)։

Վերադառնալով Եվրոպա Մյունխենի համալսարանում մեկ տարի ուսանել է Նեգելի, Մարցիուսի և Ռադլկոֆերի մոտ, իսկ 1871 թվականին Բոննի համալսարանում  Ֆոն Հանշտայնի մոտ ուսումնասիրել է մանրէաբանություն։ Այդ նույն տարում Կոպենհագենում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը:

Կոպենհագենի համալսարանի պրոֆեսոր Ա. Ս. Էրստեդի մահից հետո բուսաբանության դասախոսի պաշտոնը թափուր է մնացել, և այդ պաշտոնի համար լավագույն թեկնածուն Վարմինգն է եղել, սակայն այդ պաշտոնում նշանակվել է Ֆերդինանդ Դիդրիխսենը։ Իսկ Վարմինգը նույն համալսարանում, ինչպես նաև Պոլիտեխնիկական և դեղագործական քոլեջում (1873-1882) նշանակվել է բուսաբանության դոցենտ։

	

1882- 1886 թվականներին Վարմինգը եղել է Ստոլկհոլմի բարձրագույն դպրոցում (հետագայում՝ Ստոկհոլմի համալսարան) բուսաբանության պրոֆեսոր։ Այդ ընթացքում մասնակցել է Նորվեգիայի նահանգներն ուսումնասիրող արշավներին՝ 1884 թվականին լինելով Արևմտյան Գրենլանդիայում, 1885 թվականին՝ Նորվեգիայի հյուսիսում գտնվող Ֆինմարկ կոմսությունում, 1887 թվականին՝ Օփլան կենտրոնական ֆյլուքեում։

1885 թվականին Վարմինգը դարձել է Կոպենհագենի բուսաբանական համալսարանի պրոֆեսոր և Կոպենհագենի բուսաբանական այգու տնօրեն՝ այդ պաշտոնում աշխատոլով մինչև 1911 թվականը։ 1891-1892 թվականներին շարունակել է արշավներով երթերը՝ լինելով Վենեսուելայում, Տրինիդադ կղզում և Վիրջինյան կղզիներում (այն ժամանակ գաղութ՝ Դանիական Արևմտյան Հնդկաստան), 1895 թվականին Ֆարերյան կղզիներում։

1878 թվականից մինչև մահ Վարմինգը եղել է Դանիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Նա եղել է Բուսաբանության միջազգային ասոցացիայի նախագահ (1913 թվականից, ֆր․ Association internationale des botanistes), Լոնդոնի թագավորական ընկերության պատվավոր անդամ, Դանիական բուսաբանական ընկերության պատվավոր անդամ, պարգևատրվել է դանիական՝ Դանեբրոգի առաջին աստիճանի ասպետ շքանշանով, անգլիական՝ Վիկտորիանական թագավորական շքանշանով, բրազիլական՝ Վարդի կայսերական շքանշանով։

Անվանակոչումներ Վարմինգի պատվին

 Վարմինգիա բույսի տեսակ  Խոլորձների ընտանիքից (Orchidaceae)
 1994 թվականից Մինաս Ժերայսի անվան համալսարանում (Բրազիլիա) դասախոսություններ են անցկացվում «Վարմինգյան ընթերցումներ էկոլոգիայի էվոլյուցիայի վերաբերյալ» թեմայով։

Տպագիր աշխատանքներ 

Warming, E. Über die Entwicklung des Blütenstandes von Euphorbia. // Flora, 1870, 53: 385—397
 Le Cyathium de l’Euphorbia est-il une fleur ou une inflorescence? Kjøbenhavn, 1873
 Recherches sur la ramification des phanerogames et sur la partition du point v égé tatif. Kjøbenhavn, 1873
 Sur les différences entre les trichomes et les épiblastèmes d’un ordre plus élevé. Kjøbenhavn, 1873
 Untersuchungen über pollenbildende Phyllome // Hausteins botan. Abhandlungen, II, 1873
 Symbolæ ad Floram Brasiliæ centralis cognoscendam, 1873—1893 
 Bemerkungen über die Eichen // Bot. Zeitung, 1874
 Om nogle ved Danmarks Kyster levende Bakterier. Kjøbenhavn, 1876
 Un dersogelser og Betragtinge over Cycaderne. Kjøbenhavn, 1877
Warming, E. Haandbog i den systematiske Botanik (nærmest til Brug for Universitets-Studerende og Lærere) Kjøbenhavn, 1878  
Warming, E. De l’Ovule. Annales des Sciences Naturelles — Botanique et Biologie Vegetale sér. 6: 1878, 177—266
Warming E. Den almindelige botanik: En Lærebog, nærmest til Brug for Studerende og Lærere. — Kjøbenhavn: P.G. Philipsens, 1880.
 Etudes anatomiques et physiologiques sur la famille des Podostomacées. Kjøbenhavn, 1881—1882
Warming, E. Familien Podostemaceae — Etudes sur la famille des Podostemacees. Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 1881—1899
Warming, E. Om Skudbygning, Overvintring og Foryngelse. Naturhistorisk Forenings Festskrift: 1884, 1—105
Warming, E. Om Grønlands Vegetation. Meddelelser om Grønland, 1887, 12: 1—223
Warming, E. Lagoa Santa: Et Bidrag til den biologiske Plantegeografi med en Fortegnelse over Lagoa Santas Hvirveldyr. // Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 1892. 6. Rk. vol. 6 (3): 153—488
Warming, E. Lagoa Santa — Étude de Geographie Botanique // Revue Générale de Botanique. 1893. 5: 145—158, 209—233.
Warming E. Plantesamfund — Grundtræk af den økologiske Plantegeografi. — Kjøbenhavn: Philipsens Forlag, 1895.
Warming, E. Zbiorowiska Roślinne zarys ekologicznej geografii roślin by Edward Strumpf and Jósef Trzebiński. Warszawa, 1900
Warming Eug. Plantelivet: Lærebog i Botanik for Skoler og Seminarier. København, 1900
Е. Варминг, профессор университета и директор Ботаническаго сада в Копенгагене. Введение в изучение растительных сообществ. Перевод с немецкаго издания, измененнаго и дополненнаго автором, под редакцией М. Голенкина и В. Арнольди, пр.-доцентов Имп. Московскаго университета. С дополнениями по русской флоре и 100 рисунками в тексте. Москва. Типография И. А. Баландина, Волхонка, д. Михалкова. 1901
Warming, E. Botany of the Faeroes, vol. I—III. London. 1901 
Warming E., Graebner P. Lehrbuch der ökologischen Pflanzengeographie. 2. Aufl. — Berlin: Gebruder Borntraeger, 1902.{{ref+| Վարմինգի կողմից չլիազորված թարգմանություն՝ հրատարակված Փոլ Գրեբների կողմից, որը  տիտղոսաթերթի վրա հեղինակի անունից հետո տեղադրել է իր անունը։ Այնուամենայնիվ, գրքի բովանդակության մեջ փոփոխություններ չկան։ Այս հրատարակությունը կրկնվել է ևս երկու անգամ<ref>'Warming, E. & Graebner, P. Eug. Warming’s Lehrbuch der ökologischen Pflanzengeographie, 3. Aufl., Berlin, Gebrüder Borntrager, 1918; 4. Aufl., 1933</ref>։|Ն}} Вармингъ Е. Распредъленіе растеній въ зависимости отъ внъшнихъ условій — (ойкологическая географія растеній) / Перевод со 2-го немецкаго издания А. Г. Генкеля; с дополнениями, касающимися растительности России, Г. И. Танфильева. — СПб.: Брокгауз—Ефрон, 1902—1903. — Вып. 1. — 1902.; вып. 2. — 1903.; вып. 3 и последний: Главнейшия черты растительности Россіи, Г. И. Танфильева. — 1903.Warming, E. Dansk Plantevækst. — Gyldendalske Boghandel Nordisk Forlag. 1906—1917Warming E. Om planterigets livsformer. — Kjobenhavn: Festskr. udg. Univ. Kjobenhavn, 1908.Warming, Eugenio. Lagoa Santa: Contribuição para a geographia phytobiologica, Alberto Löfgren, Belo Horizonte, 1908Warming, E. etc. The structure and biology of Arctic flowering plants. Meddelelser om Grønland, 36, 1908—1921Warming E. Oecology of Plants. An introduction to the study of plant communities. 1909Rosenvinge, L. Kolderup & Warning, E. The Botany of Iceland, vol. 1—3. Copenhagen, J. Frimodt, 1912—1945Warming, E. with M. Vahl. Oecology of Plants — an introduction to the study of plant-communities by P. Groom and I. B. Balfour. Oxford: Clarendon Press, 1909Warming Eug. Frøplanterne (Spermatofyter). Kjøbenhavn, Gyldendalske Boghandel/Nordisk Forlag. 1912Warming, E. Økologiens Grundformer — Udkast til en systematisk Ordning. Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter — Naturvidenskabelig og Mathematisk Afdeling, 8. Rk., vol. 4, 1923: 120—187Warming, E., Ferri, M. G. Lagoa Santa — a vegetação de cerrados brasileiros. São Paulo. 1973

 Գրականություն 

 Raunkiær, C. Warming // Dansk Biografisk Lexikon, XVIII, 1904
 Urban, Ignatius. Warming Vitae // Flora Brasiliensis, enumeratio plantarum in Brasilia hactenus detectarum: quas suis aliorumque botanicorum studiis descriptas et methodo naturali digestas partim icone illustratas / ediderunt Carolus Fridericus Philippus de Martius et Augustus Guilielmus Eichler; iisque defunctis successor Ignatius Urban; Fasc. CXXX (ultimus) — VITAE ITINERAQUE COLLECTORUM BOTANICORUM Etc. 1906
 Mentz A., Ostenfeld С. Н., Botanikeren E. Warming // Sartryck ur Nordisk tidskrift, 1924, р. 247—260.
 Christensen C. F. A. Den danske botaniks historie, med tilhørende bibliografi. — København: H. Hagerup, 1924—1926. — I. Den danske botaniks historie fra de aeldste tider til 1912. — 1924.; II. Bibliografi. — 1926.
 Christensen, C. Eugenius Warming. // Meisen, V. Prominent Danish Scientists through the Ages. University Library of Copenhagen 450th Anniversary. Levin & Munksgaard, Copenhagen, 1932, 156—160
 Costantin J. N. Aperçu historique des progrès de la botanique depuis cent ans (1834—1934). — Paris: Masson, 1934.
 Goodland, R. J. The tropical origin of ecology: Eugen Warming’s jubilee // Oikos, 26, 1975, 240—245
 Prytz, S. Warming — botaniker og rejsende. Lynge, Bogan. 1984
 Coleman W. Evolution into ecology? The strategy of Warming’s ecological plant geography // Journal of the History of Biology, 19 (2), 1986, 181—196
 Klein, Aldo Luiz.'' Eugen Warming e o cerrado brasileiro um século depois. São Paulo, UNESP. 2000։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 

 Encyclopaedia Britannica Online: Warming 
 

Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Դանիացի գիտնականներ
Բնապահպաններ
Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Դանիացի բնագետներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ