Տաճատ Սահակյան

Տաճատ Մկրտչի Սահակյան (), հայ պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ։ Պրոֆեսոր, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ»։ ԽՄԿԿ անդամ (1942): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն 
Տաճատ Սահակյանը ծնվել է 1916 թվականին, Սիսիանի շրջանի Բռնակոթ գյուղում։ Անվանակոչվել է Նիկողայոս Ադոնցի կողմից՝ Ավարայրի ճակատամարտի նահատակ Տաճատ Գնթունու պատվին։

Երկու տարեկանում զրկվել է հորից։ 1936 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Սիսիանի միջնակարգ դպրոցը, նույն թվականին ընդունվել է և 1940 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Վերադարձել է գյուղ և աշխատել այնտեղի միջնակարգ դպրոցում։

1940 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ զինվորական ծառայության։ Կիևի զինվորական հատուկ օկրուգի 4-րդ հրետանային գունդը 1941 թվականի հունիսի 22-ին տեղակայվել էր Բրոդի քաղաքում, որը պատերազմի առաջին օրը ենթարկվել էր գերմանական զորքերի հարձակմանը։ Սահակյանը ծառայել է գնդում որպես քաղղեկի տեղակալ։ 1941 թվականի օգոստոսին գրոհներից մեկում վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո կրկին ծառայության է անցել Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգում՝ սկզբում Թբիլիսիում, այնուհետև, 1942 թվականի փետրվարից՝ հայկական դիվիզիայի հրաձգային գնդում։ 1942 թվականին Սահակյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1942 թվականի սեպտեմբերին 408-րդ հայկական դիվիզիայում մասնակցել է Տուապսեի շրջանում մղվող մարտերին։ Տուապսե-Գոյթղ ուղղությունում և Օստրովսկու կիրճում կատաղի կռիվներից մեկում վիրավորվել է և բուժվելուց հետո զորացրվել։ Ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է «Արիության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանով և Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։ 

1943-1944 ուսումնական տարում Տաճատ Սահակյանը մանկավարժական աշխատանքի է անցել հայրենի Բռնակոթ գյուղի միջնակարգ դպրոցում որպես ուսմասվար և պատմության ու գերմաներենի ուսուցիչ։ 1944 թվականի սեպտեմբերին ընդունվել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրան և աշխատել նույն ինստիտուտի հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնում։ 1949 թվականին նա պաշտպանել է «Սյունյաց թագավորությունը» թեմայով թեկնածուական թեզը և ստացել պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 1956 թվականին արժանացել է դոցենտի կոչման։ Նա 50 տարի շարունակ հայ ժողովրդի պատմության հատուկ դասընթաց է կարդացել Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության և բանասիրական ֆակուլտետներում։

1991 թվականի նոյեմբերի 29-ին Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնը, նկատի ունենալով Տաճատ Սահակյանի գիտամանկավարժական բազմամյա արգասավոր գործունեությունը, նրան ներկայացրել է պրոֆեսորի կոչման։

Տաճատ Սահակյանը զբաղվել է հասարակական ակտիվ գործունեությամբ։ Նա հանրապետության տարբեր հիմնարկ-ձեռնարկություններում կարդացել է գիտական զեկուցումներ, անցկացրել դասախոսություններ, պատմել հայագիտության նորագույն նվաճումների մասին։ 

Տաճատ Սահակյանը վախճանվել է 1999 թվականի հունվարի 16-ին, Երևանում։ Թաղված է հայրենի Բռնակոթ գյուղում։ Իր խնդրանքի համաձայն՝ շիրմաքարին փորագրված է Րաֆֆու հետևյալ բանաստեղծական տողը. «Արդյո՞ք գալու է մի օր ժամանակ…»։

Ընտանիք 
Տաճատ Սահակյանն ամուսնացած է եղել քիմիկոս, մանկավարժ Քնարիկ Սահակյանի (1922-2020) հետ։ 

Զավակներ.
 Աշոտ Սահակյան (1947), ճարտարապետ
 Վահան Սահակյան (1949), կիբեռնետիկ-ճարտարագետ
 Հասմիկ Սահակյան (1953), բանասեր
 Սահականուշ Սահակյան (1960), բանասեր, թարգմանիչ, կինոպրոդյուսեր, ժուռնալիստ

Աշխատություններ 

Պատմաբան Տաճատ Սահակյանը մի շարք գիտական հոդվածների և աշխատությունների հեղինակ է.
«Սյունիքը 13-15-րդ դարերում»
«Սյունյաց նախարարության դերը Արշակունիների թագավորության ժամանակաշրջանում»
«Սյունիքը մարզպանական շրջանում»
«Արշակունյաց թագավորության անկումը»
«Րաֆֆու հայ ազգային-ազատագրական շարժման գաղափարախոսությունը»
«481-484 թվականների հայ ազատագրական պատերազմը»
«Հայաստանի պետական անկախության վերականգնումը 9-րդ դարի վերջին քառորդում»
«Սյունյաց թագավորության հիմնումը և նրա քաղաքական դերը 11-րդ դարում»
«Հայաստանը և հայ մշակույթը աշխարհի անվանի մարդկանց գնահատմամբ»
«Ռուսաստանի հետ Արևելյան Հայաստանի միավորման առաջադիմական նշանակությունը»

Տաճատ Սահակյանի «Գյուղացիական ապստամբությունը Սյունիքում 10-րդ դարում» գիտական աշխատությունը 1964 թվականին ֆրանսերենով հրատարակվել է Փարիզում։

Պարգևներ 
 Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (1985)
 «Արիության համար» մեդալ
 «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
 «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան
 ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգիր
 Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

Հիշատակ 

2023 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Երևան քաղաքի ավագանու 2022 թվականի մայիսի 24-ի «Հուշատախտակների տեղադրման մասին» հ.587-Ա որոշման հիման վրա Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց, 17 հասցեի շենքի պատին փակցվել է Տաճատ Սահակյանի հիշատակը հավերժացնող հուշաքար։ 

Հուշաքարի հեղինակն է ճարտարապետ, ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամ Աշոտ Սահակյանը («Հայհեղինակ» ՀԿ, թիվ 08/5830, 03․02․2022), քանդակագործը՝ Կամսար Վարդանյանը, քարագործ վարպետները՝ Նարեկ Վարդանյանը և Արթուր Վարդանյանը։

Ծանոթագրություններ 

Հայ մանկավարժներ
ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Արիության մեդալակիրներ
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Հայ պատմաբաններ
Հայ հայագետներ
Հայ պրոֆեսորներ
Պատմական գիտությունների թեկնածուներ