Նինա Վելեխովա

Վելեխովա Նինա Ալեքսանդրովնա (ծնյալ՝ Կանենբերգ ), ռուս գրող-քննադատ, Սովետական միության  և նրանից հետո 50-90 -ական թվականների՝ թատրոնի  հայտնի վերլուծաբան։  Ռուսաստանի Դաշնության թատերական գործիչների միության (1951) և ԽՍՀՄ Գրողների միության (1964) անդամ։ Վսևոլոդ Մեյերխոլդին և նրա ռեժիսորական դպրոցին նվիրված մի շարք գրքերի հեղինակ է։

Կենսագրություն 

Ծնվել է Մոսկվայում։ Նրա հայրը ծնունդով գերմանացի  Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Կանենբերգն էր, ով Ռուսաստանի նավթաարդյունահանող Ս․Գ․ Լիանոզովի իրավաբանական խորհրդատուն էր և հիմնական բնակություն էր հաստատել Մոսկվայում նախորդ դարի սկզբներին։ Մեծ ահաբեկչության տարիներին Նինան կորցրեց է իր սիրելի եղբորը  ։ Պատերազմի ընթացքում, իր կյանքի գնով փրկել է հորը, ով վտանգված էր իր էթնիկ ծագման համար։ Թաքցնելով հորը, նա ներկայացավ հարցաքնման և հրաժարվեց հայտնել նրա  կեցության վայրը։ Այդ դժվարին ժամանակներում նրան չլքեց իր կուրսընկեր Յուլի Շուբը, ում  հորն արդեն իսկ  գնդակահարել էին։ Երկար ժամանակ պահակախումբը հսկեց Սպիրիդոնովկ 16 հասցեում գտնվող նրանց կացարանը և արդյունքի չհասնելով դադարեցվեց հետապնդումը։

Թատրոնի նկատմամբ սերն արթնացել է դեռևս մանուկ հասակում։ Վելեխովայի մայրն աշխատում էր այժմյան՝ Մոսկվայի պատանի  հանդիսատեսի թատրոնում։ Լև Պոտեմկինը, Գեորգի Դեբրիեն, Վալենտին Կոլեսաևը, մարինա Զորինան, Նինա Սիտինան և թատրոնի այլ գործիչներ մեծ ազդեցություն ունեցան նրա մասնագիտական կողմնորոշման վրա։ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնից բացի նա սիրում էր հաճախել նաև Վախթանգովսկի թատրոն, որտեղ նրա սիրելի դերասանական զույգը՝ Դմիտրի Դորլիակը և Վալենտինա Վագրինան, ներկայացնում էին  Բալզակի «Մարդկային կատակերգություն» ներկայացումը։

Մասնագիտական գործունեություն 

1944 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտը. Աշակերտել է Բ․Վ․ Ալպերսի մոտ։ 1945 թվականից զբաղվել է գրականագետի կարիերայով և գրեթե կես դար ստեղծել է պարբերականներ։ Հայտնի ամսագրերում և լրագրերում տպագրված նրա սուր, պոլեմիկ հոդվածներն ու ակնարկները մասնագետների և ընթերցողների շրջանակներում  բուռն քննարկումների առիթ էին հանդիսանում։  Ոմանք կիսում էին ռեժիսոր Անատոլի Էֆրոսի մասին հնչեցրած նրա քննադատական կարծիքը, մնացածները՝ ոչ։ Մարդ, ում համար անկախությունը համոզմունք էր, երբևէ չի հարել «աջ» կամ «ձախ» խմբավորումներին։ Այդ տարիներին, որն այսօր պարադոքսալ է թվում, «աջերը» կոչվում էին հավատարիմ իշխանություններ, կոմունիստական ​​ուղղափառություն, իսկ «ձախերը» կոչվում էին լիբերալ ճակատայիններ։

Իրականում, նա առաջինն էր հայրենական թատրոնի ուսումնասիրություններում, որը վերլուծեց ռեժիսորական լեզուն որպես այդպիսին ՝ այդպիսով կատարելով «Օխլոպկովսկու ներկայացման պատկերը» (1947) աշխատության մեջ, այնուհետև զարգացրեց այն շատ հոդվածներում և գրքերում։

նրա՝  «Մեյերհոլդի  հետ խոսելիս» հիմնարար աշխատությունը (1969) ռեժիսորի բարի անվան վերականգնման   առաջին փորձն էր` հասկանալու նրա նորարարական ներդրումը թատերական արվեստում։ Հետագայում, Մեյերհոլդի անունը կարմիր գծի նման անցավ նրա ողջ ստեղծագործական կյանքով։ Նրա թատերական աշխատություններից  երեքը նվիրվել են Մեյերհոլդի աշակերտներից՝ Նիկոլայ Օխլոպկովին, Բորիս Ռավենսկուն և Վալենտին Պլուչեկին։

Սովետական շատ դերասաններ պարտական են Նինա Վելեխովային՝ իրենց գրական վառ կերպարների շնորհիվ։ Դրանց թվին են պատկանում՝ Եվգենի Սամոյլովի- Համլետ, Ռուբեն Սիմոնովի- Սիրանո դե Բերժերակ, Միխայիլ Ուլյանովի- Ռիչարդ III, Գենադի Բորտնիկով- Սմերդյակով Հանս Շնիրի- Ծաղրածուի աչքերով, Անդրեյ Միրոնովի- Ֆիգարո, Խլեստակով և մի շարք այլ հաջողված դերեր։

Վելեխովան մեծ դեր ունի դրամատուրգիայում, վերլուծելով այն որպես  գրականության ինքնուրույն ճյուղ, այնուամենայնիվ, միշտ դիտարկելով պիեսները թատերական գործընթացի համատեքստի մաս։ Նրա  «Серебряные трубы» գիրքը բացառապես դրամատուրգիական աշխատություն է։

Նրա մասնագիտական ​​հետաքրքրությունների և նախասիրությունների շրջանակը շատ լայն էր։ Նինա Վելեխովան գրել է նաև էստրադայի և կրկեսային արվեստի մասին։

Ն․Ա․ Վելեխովան թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Ընտանիք 
Նրա ամուսինն ու դաշնակիցը, ում հետ ծանոթացել էր դեռևս Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտում,  նույնպես հանդիսանում էր իր ժամանակների  թատերական գործիչ, ՌԽՖՍՀ  վաստակավոր գործիչ, Տեատր ամսագրի գլխավոր խմբագիր՝ Յուլի Շուբն էր։

Ն․ Ա․ Վելեխովայի և Յ․ Գ․ Շուբայի որդին ռուս լրագրող Լեոնիդ Վելեխովն է։

Ստեղծագործական կյանք

Գրքեր 
 Ոճային քննարկումներում 1963
 Օխլոպկովն ու փողոցային թատրոնը  1970
 Երբ բացվում է  վարագույրը 1975
 Մոսկվա․ Թատրոններ 1979
 Դերասաններ  1980
 Արծաթե շեփորներ։ Սովետական դրմանա երեկ և այսօր 1983
 Մի կյանք կամ ռեժիսոր Բորիս Ռավենսկու պատմությունը  1990
 Վալենտին Պլուչեկը և կատակերգուների ձախողումը հաղթանակի գագաթնակետին 1999

Հոդվածներ և ակնարկներ 
 Մեյերհոլդի հետ խոսելիս 1969 թ.
 Օխլոպկովսկու ներկայացման պատկերը 1954, № 6
 Բոլո՞ր ճանապարհներն են հայտնի 1957, № 4
 Ո՞վ է ձեզնից բարձրահասակը 1967, № 5
 Անհետացող տարածք  Մոլդովա, 1973, 2 հունիս
 Դրաման ՝ որպես արվեստի կառույց 
 Մարդը և աշխարհը Յոհան Դրուցեի պիեսներում
 Փոթորիկ
 Զգացմունքների վերահսկում 1972, 16 փետրվար
 Կատարողական քննություն 1973, 4 հուլիս

Ծանոթագրություններ

Հումներ 
 http://www.russkoekino.ru/theatre/theatre-0044.shtml
 Книги Н. А. Велеховой на сайте ozon.ru
 webirbis.aonb.ru
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2029
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2032
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2028
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2034
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2033
 http://amironov.ru/?chrazdel=5&chmenu=17&r=press&idsource=2031
 http://olga-yakovleva.ru/?chrazdel=5&chmenu=18&r=recenz&idsource=150

Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Ռուս գրողներ
Ռուս քննադատներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ