Ատչաֆալայա (գետ)

Ատչաֆալայա (), Միսիսիպի դելտայի և Ռեդ Ռիվերայի բազուկ, մոտավորապես 225 կմ երկարությամբ, Հարավային Լուիզիանայում, ԱՄՆ։ Գետը նավարկելի է և մեծ նշանակություն ունի նահանգի համար։ Գետին համապատասխան վիճակում աջակցություն է ցուցաբերում ԱՄՆ բանակի ինժեներների կորպուսը ավելի քան մեկ դար։

Ատչաֆալայան առաջանում է Միսիսիպիի և Ռեդ Ռիվերայի միաձուլման արդյունքում առաջացած բնական ջրանցքից, որը կոչվում է Օլդ Ռիվեր, որի երկարությունը 11 կմ է։ Այնուհետև գետը շարունակումլ է իր հոսքը Միսիսիպիի հիմնական հոսանքից մի փոքր արևմուտք և թափվում Մեքսիկական ծոց՝ Մորգան Սիթի քաղաքից մոտ 25 մղոն (40 կիլոմետր) հարավ։

Մերձգետաբերանային շրջանում գտնվում է Ատչաֆալայա-Բեյսին հսկայական ճահիճը։

Պատմություն 
Մինչև 15-րդ դարը Միսիսիպին և Կարմիր գետը հոսում էին միմյանց զուգահեռ, բայց հետո Միսիսիպիի հունը շրջվել է դեպի արևմուտք՝ կազմելով թեքություն (Թուրնբուլի թեքություն), որը միացվել է Կարմիր գետին։ Վերին հոսանքի Կարմիր գետը դարձել է Միսիսիպիի վտակ, իսկ Կարմիր գետի նախկին ստորին հոսանքը, որն այժմ Միսիսիպիի ճյուղն է, կոչվում է Ատչաֆալայա։

1830-ական թվականներին հայտնի ինժեներ Հենրի Շրիվի ղեկավարությամբ մաքրվել է «Մեծ Լաստանավը»՝ ընկած ծառերի հսկայական խցանումը, որը դժվարացնում էր Ատչաֆալայայի և Ռեդ Ռիվերայի հոսքը և անհնար էր դարձնում նավարկությունը։ Շրիվը նաև ջրանցք է փորել Միսիսիպիի նախկին ջրանցքի տեղում։ Թերնբուլի թեքության հյուսիսային հատվածը դրանից հետո լցվել է նստվածքային ապարներով, իսկ հարավայինը՝ Օլդ Ռիվերը, շարունակել է միացնել երեք գետերը։

Շրիվի փորած ջրանցքը փոխեց իրերի բնական կարգը։ Միսիսիպիից և Ռեդ Ռիվերից դեպի Ատչաֆալայա ջրի հոսքը մեծացավ, և գետը սկսեց լայնանալ ու խորանալ։ 1850-1950 թվականներին Միսիսիպիից Աթչաֆալայա ջրի արտահոսքը 10%-ից հասավ 30%-ի։ Վտանգ կար, որ Միսիսիպիի հունը կփոխի իր ընթացքը և կընկնի Ատչաֆալայա, որի ճանապարհը մինչև օվկիանոս 2 անգամ կարճ է։

Օլդ Ռիվերի Կառավարման Համալիր 
1950-ականներից ի վեր ԱՄՆ ինժեներական ուժերը կառուցել են հիդրոտեխնիկական կառույցներ՝ գետերի հոսքն իրենց հուններում զսպելու, Միսիսիպիից Աթչաֆալայա ջրի արտահոսքը 30%- ով կարգավորելու և պահպանելու համար, իսկ ջրհեղեղների ժամանակ Աթչաֆալայա ջրի վերահսկվող արտահոսքը։ Ափերն ամրացվեցին,  վերևում ամբարտակով և ջրհորդանով լրացուցիչ արտահոսքի ալիք փորվեց, իսկ Օլդ Ռիվերը փակվեց։ 1963 թվականին ավարտվել են Գոլդ Ռիվերի վերահսկողության համալիրի ստեղծման աշխատանքները։

1973 թվականին Միսիսիպիի խոշոր ջրհեղեղը վնասել է ամբարտակը ՝ գրեթե փլուզելով այն։ Կատարված վերանորոգման աշխատանքները չէին կարող ամբողջությամբ վերականգնել դրա ամրությունը։ Ծանրաբեռնվածության թեթևացման համար ստեղծվել է լրացուցիչ ջրանցք և ամրություններ։ Օլդ Ռիվերի վրա տեղադրվել է նավիգացիոն դարպաս, իսկ Ատչաֆալայան կրկին նավարկելի է դարձել։ 1980-ականների կեսերին Միսիսիպին արտահոսքի ջրանցքին կապող մեկ այլ ջրանցքի վրա կառուցվել է հիդրոէլեկտրակայան։

Ծանոթագրություններ