Սառա Քեյն

Սառա Քեյն (անգլ.՝ Sarah Kane, ), բրիտանացի դրամատուրգ և սցենարիստ։ Առավել հայտնի է իր պիեսներով, որոնք վերաբերվում են փրկագնող սիրո, սեռական ցանկության, ցավի, խոշտանգումների, ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հոգեբանական, ինչպես նաև խելագարության և մահվան թեմաներին։ Նրա աշխատանքները բնութագրվում են բանաստեղծական լարվածությամբ, կտրված լեզվով և թատերական ձևերի ուսումնասիրությամբ։ Նրա վաղ աշխատանքներում օգտագործվել են էքստրեմալ և բռնի բեմական գործողություններ։

Սառա Քեյնը, ինչպես նաև նրա աշխատանքների հետազոտողները, ինչպիսիք են Գրեմ Սոնդերսը, նրա ոգեշնչումներից մի քանիսը սահմանում են որպես «էքսպրեսիոնիստների թատրոն» և «Յակոբի ողբերգությունը»։ Քննադատ Ալեքսեյ Սիերցը նրա ստեղծագործությունները դիտարկել է որպես այն բանի մաս, ինչ նա անվանել է դրամայի ձև, որը կտրվել է նատուրալիստների թատրոնի պայմաններից։ Սառա Քեյնի հրատարակված աշխատանքները բաղկացած են հինգ պիեսներից, մեկ կարճամետրաժ ֆիլմից և «Խնամակալը» The Guardian ամսագրի համար նախատեսված երկու թերթային հոդվածներից։

Կենսագրություն 
Սառա Քեյնը ծնվել է 1971 թվականի փետրվարի 3-ին Բրենդվուդում՝ ավետարանիչների խորը կրոնական ընտանիքում, Էսսեքս կոմսությունում։ Շենֆիլդի Բարձրագույն դպրոցն ավարտելուց հերո, Սառան ընդունվել է Բրիստոլի համալսարան, որտեղ սովորել է դրամատուրգիան։ Ավարտելով համալսարանը 1992 թվականին՝ Սառա Քեյնը ընդունվել է Բիրմինգհեմի համալսարանի ասպիրանտուրա, որտեղ սովորել է հայտնի բրիտանացի դրամատուրգ Դեյվիդ Էդգարի դասընթացը։ Ուսումնառության ավարտից հետո նա համագործակցել է Paines Plough թատրոնի հետ, որի համար գրել է պիեսներ և որտեղ եղել է հաստիքային դրամատուրգ 1998 թվականին։ Համագործակցել է նաև Լոնդոնի «Բուշ» թատրոնի հետ։

Մի շարք տարիների ընթացքում Սառա Քեյնը տառապում էր մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզով և մի քանի անգամ կամավոր բուժման կուրս էր անցել Լոնդոնի Մոդսլեյ հոգեբուժարանում։ 1999 թվականին նա ընդունվել է Լոնդոնի կենտրոնում գտնվող Թագավորական քոլեջի հիվանդանոց, որտեղ խորը դեպրեսիայի վիճակում ինքնասպան է եղել՝ կախվելով լոգարանում գտնվող լարերից։

Ստեղծագործական գործունեությունը 
Սառա Քեյն ի սկզբանե ուզում էր դառնալ բանաստեղծ, սակայն ավելի ուշ որոշել է, որ չի կարող իր մտքերն ու զգացմունքները փոխանցել պոեզիայի միջոցով։ Նա գրել է, որ իրեն գրավել է տեսարանը, քանի որ «թատրոնը չունի հիշողություն, ինչը դարձնում է նրան առավել գոյատևելի արվեստ... Ես շարունակում եմ վերադառնալ այն հույսով, որ ինչ-որ մեկը մութ սենյակում ինչ-որ տեղ ցույց կտա ինձ մի պատկեր, որն այրում է ինձ իմ մտքում»։

Սառա Քեյնի առաջին պիեսը՝ «Պայթածները» (1995), հայտնվել է Էդվարդ Բոնդի պիեսում, Լոնդոնի թատերական սկանդալում, երեխայի կողմից քարկոծման տեսարանից հետո խոշորագույն պիեսի կենտրոնում։ Թատերական քննադատները հարվածել են Սառա Քեյնին՝ երիտասարդ գրողի դեբյուտային աշխատանքն անվանելով «զզվելի» և համեմատելով բեմադրության դիտումը «գլխի ընկղմումը աղբամանի մեջ»։ 

Հետագայում Սառա Քեյնը սցենար է գրել «Կաշի» կարճամետրաժ ֆիլմի համար «Ֆեդերայի սերը» (1995), իսկ հետո սկսել է գրել պիեսը (1996), որն անվանել է «Իմ կատակերգությունը»։ 

Նրա երրորդ «Մաքուր» պիեսի պրեմիերան (1998) կայացել է «Յորքի Դուքսը» թատրոնում, 1998 թվականի ապրիլին Ջեյմս Մաքդոնալդը հանդես է եկել որպես ռեժիսոր։ Այն ժամանակ դա ամենաթանկ բեմադրությունն էր թագավորական պալատի պատմության մեջ։ Քեյնը պիեսը գրել է՝ կարդալով Ռոլան Բարտի այն պնդումը, թե՝ «սիրված լինելը դա Օսվենցիմում լինելն է»։ 

Քննադատական կարծիքի փոփոխությունը տեղի է ունեցել Քեյնի չորրորդ՝ Ցանկություն (1998) պիեսում, որի ռեժիսորը Վիկի Ֆեզետստոունն էր և որը ներկայացրել է Պեյնս Պլուգը 1998 թվականին Էդինբուրգի Թրավերս թատրոնում։ Այս պիեսը գրվել է Մարի Քելվեդոն կեղծանվամբ (Մարին նրա երկրորդ անունն էր), մասամբ այն պատճառով, որ այդ գաղափարը զվարճացնում էր Սառային, բայց նաև այն բանի համար, որ պիեսը կարելի էր դիտել առանց վարկաբեկելու նրա հեղինակի տխրահռչակ հեղինակությունը։ «Ցանկությունը» նշանավորում է Սառայի նախորդ աշխատանքների բեմական բռնության խզումը և անցումը նամակի ավելի ազատ, երբեմն լիրիկական ոճին, որը երբեմն ոգեշնչված է Աստվածաշնչի և Թոմաս Սթեռնս Էլիոթի ընթերցմամբ։ Այդ ժամանակ Քեյնը այն համարում էր իր գրած պիեսներից «ամենածանրը», երբ նա կորցրել էր հավատը սիրո նկատմամբ ։

Նրա վերջին պիեսը «Պսիխոզ 4,48» (1999), ավարտվել է նրա մահից քիչ առաջ բեմադրվել է 2000 թվականին Թագավորական բակում՝ ռեժիսոր Ջեյմս Մաքդոնալդի կողմից։ Սա Քեյնի ամենակարճ և հատվածական թատերական աշխատանքն է, այն առանց սյուժեի և բնույթի է և չկա որևէ նշում, թե քանի դերասան պետք է խաղան պիեսում։ Այն գրվել է այն ժամանակ, երբ Քեյնը տառապում եր ծանր դեպրեսիայից և նկարագրվել է նրա գործընկեր, դրամատուրգ և ընկեր Դևիդ Գրեյգի կողմից, որպես իր առարկայի «հոգեբանական միտք» ունեցող։ Գրեյգի խոսքով անվանումը գալիս է ժամանակից՝ առավոտյան 4:48-ին, երբ Քեյնը, գտնվելով ընկճված վիճակում, հաճախ արթնանում էր առավոտյան։

Սառա Քեյնի ստեղծագործության վրա զգալի ազդեցություն ունեցած դրամատուրգներից թվում էին Էդվարդ Բոնդը, ինչպես նաև Գեորգ Բյուխները, Անտոնեն Արտոն և Սեմյուել Բեքեթը, ովքեր Մեծ Բեիտանիայում «ուղիղ դեմքին» նորաձև ոճի վառ ներկայացուցիչներ էին։ Սառա Քեյնի պիեսները մեծ ժողովրդականություն են վայելում տարբեր երկրների ժամանակակից ռեժիսորների մոտ։

Քննադատություն և ժառանգություն 
Չնայած Սառա Քեյնի պիեսները Մեծ Բրիտանիայում մեծ լսարանի համար երբեք չեն բեմադրվել և սկզբում մերժվել են բազմաթիվ թերթերի քննադատների կողմից, սակայն նրա պիեսները լայնորեն բեմադրվել են Եվրոպայում, Ավստրալիայում և Հարավային Ամերիկայում։ 2005 թվականին թատերական ռեժիսոր Դոմինիկ Դրոմգուլը գրել է, որ նա «անկասկած ամենահետաքրքիր նոր գրողն էր միջազգային ասպարեզում»։

Նրա գործընկեր դրամատուրգ Մարկ Ռավենհիլը հայտարարել է, որ իր պիեսները «գրեթե անկասկած հասել են կանոնական կարգավիճակի»։ Ինչ-որ պահի Գերմանիայում նրա պիեսների 17 միաժամանակյա բեմադրություններ են եղել։ 2010 թվականի նոյեմբերին թատերական քննադատ Բեն Բրենթլին ներկայացումը Նյու Յորք Թայմսից  անվանել է «Պայթեցնող», «Ցնցող», որը բացվել է երկու տարի առաջ Սոհոյում և դարձել է «Նյու Յորքի՝ տասնամյակի կարևորագույն վարչապետներից մեկը»։ Դրամատուրգ Ռոբերտ Ասքինսը, ով Թոնի մրցանակի է արժանացել 2015 թվականին, Ձեռք առ Աստված պիեսի համար՝ մեջբերել է Սառա Քեյնին որպես հիմնական ոգեշնչողի։

Գրականություն 
 Sarah Kane: Complete Plays. London: Methuen (2001),

Պիեսներ 
 Պայթածները (1995)
 Ֆեդերայի սերը (1996)
 Մաքուր (1998)
 Ցանկություն (1998)
 Պսիխոզ 4.48 (1999)

Սցենարներ 
 Կաշի (1995)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Мемориальный сайт Сары Кейн
 Биография Сары Кейн на сайте In-yer-face-theater

 
Ինքնասպան գրողներ
Անգլիացի դրամատուրգներ
Անգլալեզու դրամատուրգներ
20-րդ դարի բրիտանացի գրողներ
Բիրմինգհեմի համալսարանի շրջանավարտներ
Անգլիացի սցենարիստներ
Անգլիացի գրողներ