Ամազոն գետի դելտա

Ամազոն գետի դելտա () իրենից ներկայացնում է բավականին արտասովոր ալյուվիալ ձևավորում, որը ձևավորվել է Ամազոն (աշխարհի ամենաջրառատ գետը) և Տոկանտինս գետերի միախառնման արդյունքում։ Տեղակայված է Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային հատվածում։ Անմիջապես դելտայի և էստուարի մեջ են լցվում ավելի քան հարյուր մանր գետեր ու գետակներ։ Ամեն տարի դելտա է լցվում միջինում 6591 կմ³ ջուր և ավելի քան 1 մլրդ տոննա պինդ նստվածքներ։ Դելտայի տարածքը մտնում է բրազիլական Պարա և Ամապա նահանգների կազմի մեջ։ Դելտայի ներսում և նրա վտակներում գտնվող կղզիները ծածկված են արևադարձային անտառներով։

Ատլանտյան օվկիանոսի մակընթացային ուժեղ հոսանքների հետևանքով, որոնք քայքայում են գետի նստվածքները, Ամազոնի դելտան յուրահատուկ է նրանով, որ այն չի մտնում Ատլանտյան օվկիանոսի մեջ, այլ  ընկած է 200-350 կմ խորությամբ էստուարի մեջ։ Մոտ 4մ բարձրությամբ մակընթացային ալիքը մինչև 25 կմ/ժ արագությամբ բարձրանում է դելտայով վերև։ Դրա պատճառով զգալի չափեր ունեցող դելտան (100 հզ կմ²) այնուամենայնիվ զիջում է համեմատ ավելի սակավաջուր դելտա ունեցող Միսիսիպի գետին (150 հզ կմ²) և Գանգեսին, որոնց գետաբերանները ակտիվորեն մեծանում են ուժեղ մակընթացությունների բացակայության պատճառով։ Ամեն դեպքում դելտայի իրական չափթրի մասին հարցը դեռ քննարկման առարկա է։ Ծովային մակընթացային ալիքների շնորհիվ դելտայի կենդանական և բուսական աշխարհները տարբերվում են իրենց ինքնատիպությամբ (ծովային մակընթացությունները զգացվում են գետի հոսանքով 1000 կմ վերև հեռավորության վրա)։ Մյուս կողմից, քաղցրահամ ջրերի զգալի մուտքը Ատլանտյան օվկիանոս հանգեցրել է այս հատվածում լայնածավալ աղազերծված տարածքի ձևավորման, որը ստացել է Քաղցրահամ ծով անունը և դելտային հարում է արևելյան հատվածից։

Ամազոնի դելտայի ամենալայն հատվածը կազմում է 325 կմ, դրա հիմնական բաղդրիչը համարվում է Մարաժո կղզին, որի ափերը ողողում են Բրագանս կամ Ռիո-Մակապու գետը (հյուսիսից), Տաժապուրու և Ռիո-Պարա (հարավից) գետերը։  Դելտայում մյուս խոշոր կղզիներն են՝ Իլհա Գչանդե դե Գուրուպան, Բայլիկին, Կուռուան, Ժանաուկուն, Կավիանան, Մեշիանան։ Մարդու ամենահին բնակավայրը Ամազոնի դելտայում հիմնվել է մոտ 10 400 տարի առաջ։ Բեռնի համալսարանի գիտնականները եկել են այս եզրակացությանը, տեղի գտածոներով ածխաջրածնային հետազոտություններ անցկացնելով։ Ներկա պահին դելտայում տեղակայված են մի քանի տասնյակ մանր և խոշոր բնակավայրեր։

Ծանոթագրություն 

Ամազոն
Հարավային Ամերիկայի աշխարհագրություն
Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ