Տիխեա (դիցաբանություն)

Տիխեան (Տիխե, Տիխյե, Տիխա, Տիխեա, , «պատահականություն», այն, ինչ ընկավ վիճակահանությամբ  ) - հին հունական դիցաբանության մեջ պատահականության աստվածություն է, հաջողության և ճակատագրի աստվածուհին  :

Հին հռոմեական դիցաբանության մեջ համապատասխանում է Ֆորտունա աստվածությանը։ Տիխեան չի հանդիպում դասական դիցաբանության մեջ, բայց, ինչպես նշում է Ա․ Ա․ Տահո-Գոդին, Տիխեան հայտնվել է միայն հելլենիզմի դարաշրջանում՝ որպես անփոփոխ ճակատագրի  հնագույն գաղափարին գիտակցված ընդդիմություն։ Տիխեան խորհրդանշում է աշխարհի փոփոխականությունը, նրա անկայունությունն ու պատահականությունը։

Դրանից հետո Տիխեան դառնում է ոչ այնքան բախտի աստվածուհի, որքան հաջողությունը մարմնավորող աստվածություն ։

Տիխեա անունը, Պերսեփոնեի ուղեկցի և օվկիսնոսուհու անունն է, որն առաջին անգամ հանդիպում է Հոմերոսի Դեմետրայի օրհներգում , բայց այնտեղ նա ոչ մի կապ չունի Տեխեա աստվածուհու հետ ։ Հեսիոդոսը նրան ներկայացնում է որպես Օվկիանոսի եւ Տեթիսի դուստրերից մեկը (theog: 360) :

Արքիկոքոսի ներկայացմամբՏիխեան Մոյրաների կողքին է, Պինդարոսի ներկայացմամբ նա Զևսի դուստրն է եւ մոտ է նաեւ մոյրիամներին  : Պավսանիան համաձայն էր Պինդարոսի այն խոսքերի հետ, որ Տիխեան մուրերից մեկն է և ուժեղ է իր քույրերից ։ Օրփեսականության հետևորդները ասոցացնում էին Տիխեային Արտեմիսի հետ ։

Տիխեայի ատրիբուտը անիվն էր, որի պտույտը՝ «այն, ինչ եղել է վերեւում կլինի ներքևում», - խորհրդանշում է հաջողության փոփոխականության։ Հետևաբար, հռոմեական դիցաբանության մեջ Տիխեայի համապատասխանում է Ֆորտունայի թևավոր արտահայտության հետ՝ «Բախտի անիվը» ։ Նաև նրա հատկանիշը առատության եղջյուրն է ։

Տիխեային սկսեցին երկրպագել Աթենքում մ.թ.ա. 5-րդ դարում , և նրա պաշտամունքը հատկապես լայն տարածում գտավ հելլենիստական դարաշրջանում  : Մի շարք քաղաքներ, մասնավորապես Անտիոքն ու Ալեքսանդրիան, նրան համարում էին իրենց հովանավոր աստվածուհին։

Տիխեան անձնավորված է Եվրիպիդեսի դրամաներում և գործում է որպես հելլենիստական դրամայի կարևոր շարժիչ ուժ ։ Մենանդրոսի «Վահանը» կատակերգության գլխավոր հերոսն է։ Նրա արձանը Պրաքսիտելեսի կողմից կերտված գտնվում է Մեգարայում ։ Արձանը Կորնթոսում  : Ոմանք Տիխեային համարում են Կույս համաստեղության հիմքը  :

1886 թվականին հայտնաբերված Tychea (258) աստերոիդը անվանվել է ի պատիվ Տիխեայի։

Տես նաև 

 Գործ (հին հունական փիլիսոփայություն)

Նշումներ

Գրականություն 

 Тиха // Աշխարհի ժողովուրդների առասպելները Հանրագիտարան. 2 հատորով։ / գլ. խմբ. S.A. Tokarev . - 2-րդ հրատ. - Մ. Սովետական հանրագիտարան, 1988։ - Տ. 2 ՝ Կ -.. - ՄԻԵ։ 515 թ.
 Τύχη // Դասական հնությունների իրական բառարան / հեղինակ-կոմպ. Ֆ. Լուբկեր ; Խմբագրվել է անդամների հասարակության դասական բանասիրության եւ մանկավարժության Ֆ Gelbke, Լ. Georgievsky, Ֆ. Zelinsky, Վ. Kansky, Մ. Kutorga եւ Պ. Նիկիտինի։ - SPb, 1885 թ.
 Նոն Գործեր Դիոնիսոս II 669
 Սինիցին Ա. Ա. 1998. Թուկիդիդեսը և ճակատագրի գաղափարը Մ.թ.ա. ե. Հեղինակ դիս ... կ. և. ն. Սարատով։
 Strohm H., Tyche. Zur Schicksalauffassung bel Pindar und den trühgriechischen Dichtern, Stuttg., 1944:

Աստվածներ այբբենական կարգով
Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ
Հունական աստվածներ
Հունական դիցաբանության ըմբռնում և քննադատություն