Բելառուսի պետական կարգ

Բելառուսի Հանրապետություն, Սահմանադրության համաձայն, ինքնուրույն, առանձին, սոցիալական, ժողովրդավարական, իրավական և ունիտար պետություն է։ Պետության ղեկավարը նախագահն է։ Երկրում պետական իշխանությունն իրականացվում է այն օրենսդրական, գործադիր և դատական տարանջատման հիման վրա։ Կառավարման ձևը բնութագրվում է որպես խառը Հանրապետություն, նախագահական հանրապետություն։

Սահմանադրություն  

Սահմանադրությունը Բելառուսի Հանրապետության հիմնական օրենքն է։ Ներկայումս գործող Սահմանադրությունն ընդունվել է Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի կողմից 1994 թվականի մարտի 15-ին։ Հետագայում Սահմանադրության փոփոխություններն ու լրացումները կատարվել են երեք անգամ (միշտ՝ հանրաքվեի միջոցով)։ Համաձայն 1995 թվականի մայիսի 14-ի հանրաքվեի արդյունքների՝ Սահմանադրությունում մտցվել են դրույթներ բելառուսերենով ռուսաց լեզվի հավասար կարգավիճակի մասին, ինչպես նաև խորհրդարանը ցրելու և նոր ընտրություններ նշանակելու հնարավորության մասին՝ վերջինիս կողմից Սահմանադրության և օրենքների կոպիտ կամ համակարգված խախտման դեպքում։ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ի հանրաքվեում ընդունվել է Սահմանադրության նոր խմբագրություն, որն ընդլայնում է նախագահի լիազորությունները և բարեփոխում է երկրի իշխանության մարմինների համակարգը։ 2004 թվականի հոկտեմբերի 17-ի հանրաքվեում Սահմանադրությունից հանվել է նախագահական ժամկետների սահմանափակումը, որը կարող է զբաղեցնել նույն անձը։

Օրենսդիր իշխանություն 
Օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում է երկպալատանի խորհրդարանը՝ Ազգային ժողովը։ Ստորին պալատը Ներկայացուցիչների պալատն է, վերին պալատը՝ Հանրապետության խորհուրդը։

Ազգային ժողովը ստեղծվել է 1996 թվականին՝ Սահմանադրության փոփոխության կապակցությամբ, երբ դադարել են Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի, նախկին խորհրդարանի լիազորությունները մինչ այդ։ Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետը 4 տարի է։

Ներկայացուցիչների պալատի կազմը 110 պատգամավոր է։ Պատգամավորների ընտրությունն իրականացվում է ընդհանուր, ազատ, հավասար, ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա՝ գաղտնի քվեարկությամբ։ Ընտրությունները տեղի են ունենում միամանդատ շրջաններում։ Առաջին գումարման Ներկայացուցիչների պալատը (1996-2000) կազմավորվել է լուծարված Գերագույն խորհրդի պատգամավորներից։ Երկրորդ գումարման Ներկայացուցիչների պալատը գործել է 2000-2004 թվականներին, երրորդը՝ 2004 թվականից։ Ներկայացուցիչների պալատի հիմնական լիազորությունները․

 քննարկում և ընդունում է օրենքների նախագծերը;
 նշանակում է նախագահի ընտրություն;
 համաձայնություն է տալիս նախագահին վարչապետի նշանակման հարցում;
 անվստահության քվե է հայտնում կառավարությանը;
 նախագահի դեմ մեղադրանքներ է ներկայացնում։

Հանրապետության խորհուրդը տարածքային ներկայացուցչության պալատն է։ Այն բաղկացած է 64 անդամից՝ 8 անդամ է ընտրում մարզային և Մինսկի քաղաքային խորհուրդը՝ գաղտնի քվեարկությամբ, ևս 8 անդամ նշանակում է նախագահը։ Հանրապետության խորհրդի հիմնական լիազորությունները։
 Ներկայացուցիչների պալատի ընդունած օրենքների նախագծերի հավանությունը կամ մերժումը;
 ընտրում է Սահմանադրական դատարանի վեց դատավոր և ընտրությունների և Հանրապետական հանրաքվեների անցկացման կենտրոնական հանձնաժողովի վեց անդամ;
 համաձայնություն է տալիս Սահմանադրական դատարանի նախագահի, Գերագույն դատարանի նախագահի և այլ բարձրագույն պաշտոնատար անձանց նախագահի նշանակմանը;
 վերահսկում է պատգամավորների տեղական խորհուրդների աշխատանքները, կարող է վերացնել նրանց որոշումը կամ արձակել օրենսդրության խախտման դեպքում;
 քննարկում է արտակարգ և ռազմական դրություն սահմանելու մասին նախագահի հրամանագրերը;
 որոշում է կայացնում նախագահին պաշտոնանկ անելու մասին։

Գործադիր իշխանություն 
Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ Բելառուսի Հանրապետության Նախարարների խորհուրդը։ Այն բաղկացած է վարչապետից, նրա տեղակալներից, նախարարներից, պետական կառավարման հանրապետական ղեկավար մարմիններից և ղեկավարում է իրեն ենթակա պետական կառավարման մարմինների և գործադիր իշխանության այլ մարմինների համակարգը ։

Դատական իշխանություն 
Դատական իշխանությունը պատկանում է դատարաններին, դատական համակարգը կառուցվում է տարածքային և մասնագիտացման սկզբունքների հիման վրա։ Արդարադատությունն իրականացվում է գործընթացում կողմերի մրցակցության և հավասարության հիման վրա։ Պետությունում նորմատիվ ակտերի սահմանադրականության նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանը։ Դատական համակարգը բաղկացած է շրջանային և քաղաքային դատարաններից՝ առաջին ատյանի դատարաններից, մարզային և Մինսկի քաղաքներից, Գերագույն դատարաններից, տնտեսական դատարաններից։

Նախագահ 

Բելառուսի Հանրապետության նախագահը պետության ղեկավարն է, Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրության, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորը։ Այն ներկայացնում է Բելառուսի Հանրապետությունը այլ պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում։ Ունի լիազորությունների լայն շրջանակ, որոնցից հիմնականը․
 որոշում Է Բելառուսի Հանրապետության կառավարության կառուցվածքը, պաշտոնի նշանակում և պաշտոնից ազատում է վարչապետի տեղակալներին, նախարարներին և կառավարության այլ անդամներին, որոշում է ընդունում կառավարության կամ նրա անդամների հրաժարականի մասին;
 նշանակում է պետական կառավարման հանրապետական մարմինների ղեկավարներին և որոշում նրանց կարգավիճակը;
 ստորագրում է օրենքներ. իրավունք ունի Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով վերադարձնել օրենքը կամ դրա առանձին դրույթները՝ իր առարկություններով Ներկայացուցիչների պալատ;
 իրավունք ունի չեղյալ հայտարարել կառավարության ակտերը;
 Բելառուսի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է
 նշանակում է Հանրապետական հանրաքվե;
 կարող է հրապարակել օրենքի ուժ ունեցող հրամանագրեր։

Բելառուսի Հանրապետությունում առաջին նախագահական ընտրությունները տեղի են ունեցել 1994 թվականի հուլիսի 10-ին։ Հաղթել է Ալեքսանդր Լուկաշենկոն։ Նա նաև հաղթել է բոլոր հետագա ընտրություններում՝ 2001, 2006, 2010, 2015 և 2020 թվականներին։

Տեղական ինքնակառավարում 
Բելառուսի Հանրապետությունը ունիտար պետություն է, ուստի տեղական ինքնակառավարումը հիմնականում լուծում է տեղական հարցերը։ Տեղական կառավարումը և ինքնակառավարումը քաղաքացիների կողմից իրականացվում են պատգամավորների տեղական խորհուրդների, գործադիր և կարգադրիչ մարմինների, տարածքային հասարակական ինքնակառավարման մարմինների, տեղական հանրաքվեների միջոցով։

Տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը կարգավորվում է Բելառուսի Հանրապետության Բելառուսի Հանրապետությունում տեղական կառավարման և ինքնակառավարման մասին 2010 թվականի հունվարի 4-ի թիվ 108-ը օրենքով՝ փոփոխություններով և լրացումներով։ Պատգամավորների տեղական խորհուրդների իրավասությունը կարգավորվում է օրենքի 17-րդ հոդվածով։

Քաղաքական կուսակցություններ 

Բելառուսի Հանրապետությունում կուսակցական համակարգը զարգացած չէ, ինչը բացատրվում է տարբեր պատճառներով, որոնց թվում են կուսակցականության ավանդույթի բացակայությունը, մեծամասնական ընտրակարգով բոլոր ընտրությունների անցկացումը, կուսակցությունների գրանցման և գործունեության համար բարդ պայմանները, քաղաքացիական հասարակության թույլ զարգացումը և այլ կուսակցություններ գործնականում ազդեցություն չեն թողնում քաղաքականության վրա։ Հիմնական կուսակցություններն են․

 Բելառուսի կոմունիստական կուսակցություն;
 Աշխատանքի և արդարության հանրապետական կուսակցություն;
 Բելառուսի ձախերի «Արդար աշխարհ կուսակցություն»;
 ԲԱՃ կուսակցություն;
 ԲԱՃ պահպանողական-քրիստոնեական կուսակցություն
 Միավորված քաղաքացիական կուսակցություն;
 Բելառուսական Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն (Գրոմադա);
 Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն։

Բելառուսի ՊԱԿ 

 Բելառուսի Հանրապետության պետական անվտանգության կոմիտե ()

Ծանոթագրություններ 

Բելառուսի պատմություն
Բելառուս