Թեհրանի կոմյունիկե

Թեհրանի կոմյունիկեն, հայտնի է որպես պետությունների ղեկավարների համատեղ հայտարարություն Թեհրանում, Իրանի նախագահ Ակբար Հաշեմի Ռաֆսանջանիի միջնորդությամբ պատրաստված համատեղ կոմյունիկե, որը ստորագրվել է Ադրբեջանի նախագահի պաշտոնակատար Յաղուբ Մամեդովի և Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից 1992 թվականի մայիսի 7-ին՝ Լեռնային Ղարաբաղի մարզի, Ադրբեջանական ԽՍՀ նախկին ինքնավար մարզի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև չորս տարվա մարտական գործողություններին վերջ դնելու մտադրությամբ։

Նախապատմություն 
1988 թվականի սկզբին սկսված հակամարտությունը Ադրբեջանական ԽՍՀ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի շուրջ զարգացավ առանց խոչընդոտների և խլեց բազմաթիվ խաղաղ բնակիչների, ներքին զորքերի և բանակի կյանքեր։ Իրանական կողմի նախաձեռնությամբ, Լեռնային Ղարաբաղի և հայ-ադրբեջանական սահմանին իրադրության կարգավորման ուղղությամբ դիվանագիտական ջանքերի շրջանակներում, 1992 թվականի մայիսի 7-ին Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարները հրավիրվել էին Թեհրան բանակցությունների։ Հրավերը դիտարկվել է որպես Իրանի խաղաղ ջանքերի երրորդ փուլ։ Միջնորդության առաջին փուլը սկսվել է8 փետրվարին, երբ իրանցի բանագնաց Ալի Աքբար Վելայաթին այցելել էր Բաքու, Երևան և Ղարաբաղ, սակայն արագ դադարեցվել էր Իվանյան գրավման և հայկական զորքերի կողմից իրականացված Խոջալուի հետագա կոտորածի պատճառով։ Երկրորդ փորձը կատարվել էր մարտին, երբ Իրանի բանագնաց Մահմուդ Վաեզին անցկացրել էր մաքոքային դիվանագիտության շրջայց երկու հանրապետություններում և մի քանի հանդիպում անցկացրեց, որի արդյունքում Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարները մայիսին պաշտոնապես հրավիրվեցին Թեհրան։

Կոմյունիկեի ստորագրում 
Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև բանակցությունների ընթացքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ հանդիպումներ կկազմակերպվեն երկու երկրների բարձրագույն մակարդակի ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ զինծառայողների միջև, և կողմերի միջեւ բոլոր վեճերը կլուծվեն խաղաղ միջոցներով՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության խորհրդակցության (ԵԱՀԽ, այժմ ԵԱՀԿ) և միջազգային իրավունքի սկզբունքի հիման վրա։ Կողմերը հավատարիմ են միջազգային իրավական նորմերին և ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը` ապահովելու սահմանների խաղաղությունն ու կայունությունը, ինչպես նաև լուծելու փախստականների շարունակվող ճգնաժամը։ Բանակցությունների արդյունքում կողմերը պայմանավորվեցին բացել բոլոր հաղորդակցությունները Իրանի բանագնաց Մահմուդ Վաեզիի Բաքու, Ստեփանակերտ և Երևան կատարած հետագա այցից հետո և ԵԱՀԽ դիտորդներին ներգրավել միջնորդական ջանքերը շարունակելու համար։

Սակայն խաղաղության ջանքերը ձախողվեցին հաջորդ օրը, 1992 թվականի մայիսի 8-ին, երբ Շուշիում սկսվել են մարտեր և խախտվել է հրադադարի մասին համաձայնագիրը։ Դա էապես խաթարել է խաղաղ ջանքերի արդյունքները։ Պաշտոնական Բաքուն ապավինում էին բանակցություններում Թեհրանի ներկայությանըի օգուտ Ադրբեջանի, և Շուշիի կորստով, նույնիսկ նախքան Յագուբ Մամեդովը Բաքու վերադառնալը, Ադրբեջանի իշխանությունները Իրանին բարոյապես պատասխանատու էին համարում։ Շուշիի անկումից հետո Բաքու և Երևան կատարած այցով հրադադարի հասնելու Վաեզիի վերջին փորձը անհաջող  է եղել` 1912 թվականի մայիսի 18-ի հակամարտության սրման և հայկական զորքերի կողմից Բերձորի գրավման պատճառով։

Տես նաև 
 Բիշքեկյան արձանագրություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Полный текст Тегеранского коммюнике
 Текст всех мирных соглашений между Арменией и Азербайджаном

Հաշտության համաձայնագրեր
Հայաստանի պայմանագրեր
Արցախյան պատերազմ
Ադրբեջանի պայմանագրեր
Թեհրան