Թռիչքուղի (ֆիլմ)

«Թռիչքուղի» (), ֆրանսիացի ռեժիսոր Քրիս Մարկերի 1962 թվականին նկարահանված սև-սպիտակ, 28 րոպեանոց ֆանտաստիկ ֆիլմը, արժանացնել է Ժան Վիգոյի մրցանակին։ Պատրաստված է ֆոտո վեպի տեխնիկայով. շարքը բաղկացած է միմյանց փոխարինող պատկերավոր լուսանկարներից։ Մարկերի ֆիլմը կինոյի պատմության մեջ է ֆանտաստիկայի ամենանշանակալի և ազդեցիկ օրինակներից մեկն է։

Սյուժե 
Ֆիլմը բացվում է Ալեքսանդր Նիևսկու տաճարի երգչախմբով Պետր Գոնչարովի «Քո խաչի» հանդիսավոր պատարագի կատարմամբ։ Երրորդ համաշխարհային պատերազմի ջերմամիջուկային հարվածից հետո ողջ մնացած փարիզցիները ապրում են Փարիզի ստորգետնյա անձավներում։ Նրանք փորձում են ճանապարհորդել ժամանակի միջով՝ ապագայում ժառանգներ գտնելու և նրանցից սննդամթերք, դեղորայք և էներգետիկ սարքավորումներ ստանալու «անցյալի և ապագայի անունով օգնելով ներկան» հույսով։ 

Գլխավոր հերոսը, լինելով գերի, ստիպված համաձայնվում է ճանապարհորդել ժամանակի միջով։ Նրան անընդհատ հետապնդում է իր մանկության մի դրվագ, որում նա ականատես է լինում Օրլի օդանավակայանի տերմինալում տեղի ունեցած սպանությանը։ Այս դրվագը օգտագործվում է ժամանակի մեջ ճանապարհորդության ժամանակ։ Ճամփորդին ավելի ու ավելի են նետում դեպի անցյալը։ Ճամփորդը հանդիպում և զրուցում է մի կնոջ հետ, որը այն ժամանակ սպանված տղամարդու հետ էր։ Անցյալում հաջող ճանապարհորդությունից հետո փորձարարները գլխավոր հերոսին նետում են դեպի ապագա։ 

Ապագայում նա հանդիպում է վերակենդանացված հասարակության մարդկանց հետ։ Ներկա վերադառնալուն պես հերոսին  դատապարտում են մահվան, բայց ապագայի մարդիկ առաջարկում են նրան տեղափոխել ապագա և միանալ իրենց։ Նա հրաժարվում է՝ խնդրելով իրեն վերադարձնել անցյալ՝ Օրլի օդանավակայանի տերմինալ։ Անցյալ վերադառնալուց հետո նա հասկանում է, որ սպանված անձը, որին նա տեսել է մանկության տարիներին, ինքն է, և որ ինքը կողքից տեսել է իր իսկ մահը։

Դերասանական կազմ 

 Ժան Նեգրոնի՝ պատմող
 Հելեն Շատելեյն՝ կին
 Դավո Անիշ՝ տղամարդ
 Ժակ Լեդու՝ փորձարար
 Լիգիա Բրանիցե՝ կինն ապագայից
 Ժանին Կլեյն՝ կինն ապագայից
 Ուիլյամ Քլյայն՝ տղամարդն ապագայից

Կինոքննադատություն 

«Թռիչքուղի»-ն հայտնի կինոռեժիսոր Քրիս Մարկերի միակ գեղարվեստական կինոնկարն է և սուբյեկտիվորեն փորձված ժամանակի միջով ճանապարհորդության մասին պատմող առաջին ֆիլմերից մեկը։ Կինոքննադատները համեմատում են Բորխեսի պատմվածքների և Մարկերի 1950-ականների վավերագրական նախագծերի գործընկեր Ալեն Ռենեի «Վերջին ամառը Մարիենբադում» պատմությունների հետ։ Իրենց կարիերայի ընթացքում Մարկերը և Ռենեն հիացած էին ժամանակի զորությամբ և միևնույն ժամանակ հիշողության անկատարությամբ. : Ինչպես գրում էր Allmovie կինոնկարների հանրագիտարանը հեղինակների մասին.

Հետաքրքիր փաստեր 
 Ֆիլմի հիմնական երաժշտությունը «Քո խաչը» պատարագային երգի երաժշտությունն է, որի հեղինակը Պյոտր Գոնչարովն է։ 
 Ըստ Ջիմ Հոբերմանի ենթադրության՝ «Թռիչքուղնի» Ալֆրեդ Հիչքոքի «Գլխապտույտ» դասական ֆիլմի արդյունքում ստեղծված առաջին ֆիլմն էր, որտեղ գլխավոր հերոսը մոլուցքով գնում է իր ճակատագրի հետևից, փորձում է վերստեղծել հոգեբանական ցնցման նվիրական պահը։

Ազդեցություն 
 1966 թվականի հոդվածում Ջեյմս Բալարդը որպես հաջողված գիտաֆանտաստիկայի օրինակ բերում է «Թռիչքուղին»։
 Միակ շարժողական տեսարանը, որտեղ աղջիկը աչքով է անում, հղում է Ռիդլի Սքոթի «Շեղբի վրայով վազողը» (1982) կուլտային ֆիլմին։ 
 Թռիչքուղու պատմողական տեխնիկան և սյուժեն, մինչև Հիչքոկի «Գլխապտույտի» հիշատակումները, հիմք են հանդիսացել «12 կապիկներ» ֆիլմի սցենարիստների համար (1995), չնայած վերջինիս ռեժիսոր Թերի Գիլիամը հարցազրույցում անգլիացի կինոքննադատ Յան Քրիստին համոզում  է, որ ինքը չի տեսել Մարկերի ֆիլմը, այլ միայն թերթել է «Թռիչքուղի» ֆիլմի լուսանկարներով հրատարակված գիրքը՝ առանց կարդալու ձայնագրմանն ուղեկցող տեքստը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

  
  
 Թռիչքուղին Criterion Collection կայքում
 Senses of Cinema: Platonic Themes in Chris Marker’s La Jetée

Ֆրանսիական ֆիլմեր
1962 ֆիլմեր
Գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կարճամետրաժ ֆիլմեր
Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Ֆիլմ-հակաուտոպիա
Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Գերմաներեն ֆիլմեր