Ասպետ կինը

«Ասպետ կինը» նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավ։ 1909 թվականին կատարված այս աշխատանքը գաղափարապես առնչվում է պատմական թեմաներով նկարների հետ, այն ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարի առկայծումն է։ Պատկերի հերոսուհին Անի քաղաքի պաշտպանության ժամանակ սելջուկների դեմ վարած կռվում անօրինակ հերոսությամբ աչքի ընկած Այծեմնիկն է, ով քաջաբար դիմադրելով թշնամուն, նույնիսկ նետերով խոցված, շարունակել է կռվել ոսոխի դեմ՝ իր հերոսական օրինակով քաջալերելով մարտիկներին։

«Ասպետ կինը» կտավը 1909 թվականին ցուցադրվել է Շարժական գեղարվեստական ցուցահանդեսների ընկերության 38-րդ ցուցահանդեսում։ Այժմ գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդապահոցում։

Թեմատիկա 

Նիկոլաևյան-գոլիցինյան հակաժողովրդական օրենքների տարիների ազգային ճնշումների հետևանքով ուժեղացած հայ ժողովրդի գաղութային ծանր վիճակը առիթ է տալիս Սուրենյանցին վերհիշելու երբեմնի պետականություն ունեցող Հայաստանի պատմական անցյալը՝ իր հերոսական էջերով, երբ նույնիսկ հայրենասեր կանայք,տղամարդկանց հետ կողք կողքի, անձնվիրաբար կռվում էին օտար բռնակալների դեմ՝ հայրենիքի պաշտպանության դիրքերում։

Անեցի Այծեմնիկը, միանալով իր համաքաղաքացիների հերոսական պայքարին՝ամիրա Փատլունի արշավանքի դեմ, արհամարհելով սովը, թշնամու նետերը, օրհասական ճակատամարտում զրկվելով նժույգից և զենքից, բարձրանում է քաղաքի անառիկ պարիսպների վրա և իր իսկ վերքերի միջից հանելով նետերը՝ ետ վերադարձնում թշնամուն՝ անձնազոհության և հայրենասիրության կենդանի օրինակ ծառայելով շատերին։

Այս կտավում Այծեմնիկի խիստ, արտաքնապես հաղթանակ արտահայտող կեցվածքը հեռու է Սուրենյանցի հոգեբանական լիարժեք կերպարներից, իսկ կոմպոզիցիայի ծանրաբեռնվածությունը, գեղանկարչական ձևերի փոքր կոպտությունը խանգարում են ընդհանուր արտահայտչականությանը։

Նկարագրություն 

Իր ստեղծագործություններից շատերում Սուրենյանցը հակված է դեպի այն թեմաները, որոնք գաղափար են տալիս դադարի կամ կանգառի մասին, «Ասպետ կինը» կտավում հերոսուհին անշարժացել է սպասման դիրքում՝ ինքնամփոփ վիճակում։ Նկարն ընդհանրացված ստեղծագործություն է՝ մտահղացված և կառուցված կոթողային ձևով։ Նկարիչն անկասկած պատկերացրել է Անիի շրջանում մղվող կռիվներին մասնակցած ազգային կնոջը։ Նրա կեցվածքին վեհաշուք տեսք է հաղորդվել՝ հաղթանակի հավասար։ Ասպետ կնոջը Սուրենյանցը զուգորդել է եվրոպական գեղանկարչության մեջ այնքան երգված, հայրենանվեր աղջկա՝ Հուտիտի կերպարին։

Նկարչի համար հերոսության իդեալ հանդիսացող օրիորդը ներկայացված է բարձրահասակ, զուսպ, ինքնամփոփ, մտախոհ։ Ինչպես երևում է դիմացի պատի ներքևի խաչաքանդակ ֆրիզից, ասպետուհին եկել է ինչ-որ սրբավայր՝ երդման ուխտով՝ որոշելով իր կյանքը զոհաբերել մայր հայրենիքի պաշտպանության գործին։ Մեծ չափերով պատկերված Այծեմնիկը և նրա հուժկու երիվարը, որոնք որոշ հատվածներում դուրս են մնում շրջանակից, պատկերին տալիս են հատվածային տպավորություն, սակայն նկարիչն այդպես է վարվել բովանդակության արտահայտչականությունն ուժեղացնելու համար։

Գրականություն 

 Մարտիկյան Ե․, «Հայկական կերպարվեստի պատմություն», Երևան 1975
 Ղազարյան Մ․, «Վարդգես Սուրենյանց», Երևան 1960
 Զոհրաբյան Շ․, «Վարդգես Սուրենյանցի նկարների կոմպոզիցիոն-տարածաչափական առանձնահատկությունները», Երևան 2014

Ծանոթագրություններ 

Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
1909 նկարներ