Նինա Մոլևա

Նինա Միխայլովնա Մոլևա (, դեկտեմբերի 5 , ըստ այլ աղբյուրների , Մոսկվա, Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս գրող, պատմաբան, արվեստաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր, արվեստագիտության թեկնածու, պրոֆեսոր, գրողների միության և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ։ Ավանգարդ նկարիչ և արվեստի տեսաբան Էլիյ Բելյուտինի կին։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանի ուսանողների ընտանիքում։ Հայրը՝ Միխայիլ Դմիտրիևիչ Մոլևը, ծագումով Կուբանի կազակ էր Արխանգելսկայա գյուղից (ըստ այլ աղբյուրների, բնիկ Սլովենիայից), հետագայում էներգետիկ ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, Մոսկվայի պողպատի և համաձուլվածքների ինստիտուտի ուսուցիչ։ Մայրը՝ Տատյանա Իվանովնա Մատվեևան, Արևմտյան ճակատի պահեստային զորքերի տեսուչի բաժնի նախկին հերթապահ շտաբի սպայի միակ դուստրն է, գնդապետ Իվան Գավրիլովիչ Մատվեևի և ռուսական կրթական ակտիվիստի, Սորբոնի (Փարիզի համալսարան) մաթեմատիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտ Սոֆիա Ստեֆանովնա Լավրովայի դուստր, հետագայում խորը հանքերի էլեկտրիկ ինժեներ, դոցենտ, Համամիութենական ածխի ինստիտուտի և Մոսկվայի լեռնահանքային ինստիտուտի դասախոս։ Սովորել է Մոսկվայի թիվ 528 միջնակարգ դպրոցում, 1931-1936 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի Կենտրոնական փորձարարական լաբորատորիայում (դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի դասարան, ղեկավար պրոֆեսոր Գ.Պ. Պրոկոֆև), 1936 թվականից՝ Մոսկվայի գեղարվեստական արտահայտչության ստուդիայում։ Պիոներների տուն (ուսուցիչ՝ Աննա Բովշեկ, գեղարվեստական ղեկավար՝ Վլադիմիր Յախոնտով)։ Ալեքսանդր Սերգեեվիչ Պուշկինի մահվան 100-րդ տարելիցին նվիրված Համամիութենական մանկական մրցույթում 1936 թվականին արժանացել է առաջին մրցանակի։ 1936-ից 1942 թվականներին նա մասնակցել և վարել է մայիսյան և հոկտեմբերյան հանդիսավոր համերգները Մոսկվայի Մեծ թատրոնում, կառավարական համերգները Կրեմլում (ըստ ինքը՝ Նինա Մոլևայի, Իոսիֆ Ստալինը, ով ներկա է եղել իր առաջին ներկայացումներից մեկին, նրան անվանել է «ռուս աղջկա խորհրդանիշ»)։ 1939 թվականի մարտին նա գլխավորեց ԽՍՀՄ դպրոցականների պատվիրակությունը ԽՄԿԿ (բ) XVIII համագումարում, միևնույն ժամանակ ընտրվել է Մոսկվայի դպրոցականների ակտիվի նախագահ։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին, Վյաչեսլավ Մոլոտովի պաշտոնական ելույթից երկու ժամ անց, ով հայտարարեց ԽՍՀՄ-ի տարածք նացիստական Գերմանիայի զորքերի հարձակման մասին, նա ռադիոյի օգնությամբ խորհրդային դպրոցականներին կոչեց, որ իրենց «մոբիլիզացված առանց օրակարգի» համարեն։ Մինչև 1941 թվականի վերջը աշխատել է որպես բուժքույր, վիրահատող բուժքույր տեսակավորման հիվանդանոցում, մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Համամիութենական Լենինյան երիտասարդ կոմունիստական լիգայի Կենտկոմի հրամանով նշանակվել է թատրոնի և զվարճանքի բրիգադի ղեկավարի տեղակալ՝ առաջնագծի ստորաբաժանումների սպասարկման համար (նախ որպես տեղային հակաօդային զորամիավորումների մաս, այնուհետև՝ 2-րդ Բելառուսական ճակատ)։ Նա մերձմոսկովյան Նեմչինովկայից գնացել է Քյոնիգսբերգ (2256 ներկայացում), ցնցվել է արկերից։ Զորացրվել է ավագ լեյտենանտի կոչումով։ Պարգևատրվել է մարտական մեդալներով, Լեհաստանի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշանի սպայական խաչ  ։

1942 թվականի մայիսին նա ստացավ բարձրագույն կարգի նկարիչ-ընթերցողի դիպլոմ՝ հանդես գալով վարկային մենահամերգով Միությունների տան հոկտեմբերյան դահլիճում։ Նույն թվականի աշնանը նա հեռակա ընդունվեց Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արվեստի պատմության բաժին և Փոքր թատրոնի հովանու տակ գտնվող Մ. Ս. Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարան (տարին երկու անգամ հեռակա ուսում ստացող զինվորները տասնօրյա աշխատանքից ազատվում էին նիստերն մասնակցելու նպատակով)։ Երբ պատերազմն ավարտվեց, նա ստացավ Շչեպկինսկու անվան դպրոցի դիպլոմ, նշանակվեց Մալի թատրոնի թատերախումբ։ 1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը; «Մոսկվայի Սուրբ Կլիմենտի եկեղեցու վերագրում» դիպլոմային աշխատանք, որը կատարվել է ակադեմիկոս Իգոր Էմանուիլովիչ Գրաբարի գլխավորությամբ, արժանացել է գիտական ուսանողական աշխատանքների համամիութենական մրցույթի առաջին մրցանակի։ Նույն թվականին նա ընդունվեց Մոսկվայի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան, սկսեց ուսանողական սեմինար անցկացնել 18-րդ դարի ռուսական արվեստի վերաբերյալ, հրատարակեց իր առաջին աշխատանքները գիտական պարբերականներում («ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի տեղեկագիր» և այլն)։ 1949 թվականին ամուսնացել է նկարիչ Էլի Բելյուտինի հետ (պաշտոնապես ամուսնացած է 1955 թվականից)։ 1950 թվականին ավարտելով ասպիրանտուրան՝ բաշխման միջոցով նշանակվել է Կուսակցության Կենտկոմի մշակույթի բաժնի գեղարվեստական խորհրդատու, «Պրավդա» հրատարակչական համալիրի (մինչև 1969 թվականը)։ 1952 թվականից ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Ամուսնու հետ հրատարակել է առաջին գիրքը՝  «Պավել Չիստյակով՝ տեսաբան և ուսուցիչ» (1953), ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի դահլիճներում կազմակերպել է «Չիստյակովը և նրա աշակերտները» ցուցահանդեսը, աշխատել է քառահատոր մենագրության վրա։ Ռուսական կերպարվեստի տեսությունը 17-րդ դարի կեսերից մինչև 1917 թվականի հոկտեմբերը (1956-1967 թվականներին 1920-1930-ական թվականներին վերաբերող հատորը տպագրվելու թույլտվություն չուներ), տեսական հիմքերը դրեց «Նոր իրականություն» արվեստի շարժման համար, որը դեմ էր սոցիալիստական ռեալիզմին խորհրդային միությունում ։ 1958-1964 թվականներին դասավանդել է ստեղծման հոգեբանության և արվեստօ ընկալման դասընթացներ է վարել ԽՍՀՄ Գրողների միությանը կից գրական բարձրագույն կուրսերում։ 1968 թվականից նա ռուսական և սլավոնական մշակույթների վերաբերյալ դասախոսություններով մեկնել է Վարշավա, Փարիզ, Միլան, դասավանդել Շվեյցարիայի բազմաթիվ համալսարաններում։ 1975-1989 թվականներին Փոքր թատրոնի դերասաններ Միխայիլ Ցարևի, Ելենա Գոգոլևայի, Էդուարդ Մարցևիչի և այլոց, Մեծ թատրոնի երգիչների և Մոսկվայի կոնսերվատորիայի երաժիշտների հետ միասին կազմակերպել և ղեկավարել է Բեմական պատմության թատրոնը։ 1966 թվականից՝ Խորհրդի նախագահության անդամ, Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության համառուսաստանյան ընկերության Մոսկվայի քաղաքային կազմակերպության մեթոդական խորհրդի նախագահ (MGO VOOOPIK): 2000 թվականից մինչ 2008 թվական եղել է Մոսկվայի քաղաքային դումայի մոնումենտալ արվեստի հանձնաժողովի անդամ ։

Ապրում է Մոսկվայում։

Գրական արվեստ 
Նինա Մոլևա - ռուս նկարիչներ Պավել Չիստյակովի, Իվան Նիկիտինի, Կոնստանտին Կորովինի, Դմիտրի Լևիցկու մասին մենագրությունների հեղինակ, ռուսական և արտասահմանյան արվեստի պատմության ուսումնասիրությունների, հին ռուսական և հին Մոսկվայի ճարտարապետության մասին գրքերի, ներառյալ «Ակադեմիայի մանկավարժական համակարգը»։ 18-րդ դարի արվեստ (Է. Մ. Բելյուտինի հետ միասին, 1956), «Ռուս ականավոր նկարիչներ և ուսուցիչներ» (1962 թ.), «19-րդ դարի առաջին կեսի ռուսական արվեստի դպրոց» և «19-րդ կեսի ռուսական արվեստի դպրոց» — 20-րդ դարի սկիզբ» (երկուսն էլ Է. Մ. Բելյուտինի հետ, 1963-1967), «Քանդակ. Էսսեներ արևմտաեվրոպական քանդակի պատմության և տեսության մասին» (1974), «Մեր Մոսկվայի երկիրը» (1997), «Մոսկվայի կալվածքները» (1998), «Մոսկվան արվեստի ճանապարհներով. Դար XVII - XX դար» (2000), «Մոսկվայի շրջանի կալվածքներ» (2003) և այլք, գեղարվեստական կենսագրություններ» Կանցլերի սխալը» (1987), «Նրան անվանում էին իշխամուհի Տարականովա» (1993), «Արքայադուստր Եկատերինա Դաշկովա» ( 1996), «Ա.Գ.Օռլով-Չեսմենսկի», «Կայսրուհի - Սոֆիա» (երկուսն էլ՝ 2000), «Մարինա Յուրիևնա Մնիշեկ, Համայն Ռուսիո թագուհի» (2001), «Պլատոն Զուբով», «Բեստուժև-Ռյումին» (երկուսն էլ՝ 2002 թվականին), «Նելիդովա . Կայսրուհու պատվո սպասուհին», «Հարսանեկան Ցեզարևնա» (երկուսն էլ՝ 2004), «Առաջին գեներալիսիմուս» (2007), «Գոգոլը Մոսկվայում» (2008), «Դոստոևսկին և նրա կանայք», «Եսենինը առանց Դունկանի» (երկուսն էլ 2010 թվականին)։ Հոդվածներ, ակնարկներ, գրառումներ, որոնցից շատերը տպագրվել են՝ «Ռազմական պատմության ամսագիր», «Աշխարհի շուրջ», «Վոպրոսի իստորիի», «Գրականության հարցեր», «Գիտելիքը ուժ է», «Արվեստ», «Մոսկվա», «Մեր» ամսագրերում։ «Ժառանգություն», «Նոր երիտասարդություն», «Նոր աշխարհ», «Կայծ», «Սովետական երաժշտություն», «Կուլտուրա», «Լիտերատուրնայա գազետա», «Գրական Ռուսաստան» թերթերում, գիտական և գեղարվեստական ալմանախ «Ճանապարհներ դեպի անհայտություն» և այլն։ Մի շարք ստեղծագործություններ թարգմանվել են իտալերեն և լեհերեն։

Բելյուտինի հավաքածու 

2012 թվականի փետրվարի 27-ին ամուսնու մահից հետո Նինա Մոլևան իրավունք է ստացել ժառանգելու հին վարպետների ստեղծագործությունների հավաքածուն (մոտ 1000 իր, որից մոտ 200-ը նկար), ըստ ընտանեկան ավանդույթի, որը հիմնադրել է Է. Մ. Բելյուտինի պապը՝ կայսերական թատրոնների մոսկովյան գրասենյակի նկարիչ Իվան Եգորովիչ Գրինևը։ 2013 թվականի ապրիլի 1-ին հավաքածուն կտակվել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին  ։ Ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների՝ իրերի գնահատված արժեքը կազմում է 400 միլիոնից մինչև 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։ Թե՛ ժողովածուի իսկությունը, և թե՛ դրա ծագման պատմությունը, որը տարբեր տարիներին բազմիցս տարբերվել է Բելյուտինի և Մոլևայի պատմություններում, վիճարկում են մի շարք փորձագետներ և արվեստաբանների կողմից։

Փաստեր 

 Նինա Մոլևան բելառուս գրող Վլադիմիր Կարատկևիչի «Հրաշքը Ներլի վրա» (1960 թվական）բանաստեղծության հասցեատերն է, արվեստի պատմության ուսուցչուհի՝ Իրինա Գորևայի հավանական նախատիպը սեփական «Չես կարող մոռանալ» վեպում (1962) և արվեստաբան Լինա Միխայլովնա Ֆասոլևայի նախատիպը ռուս գրող և լրագրող Ալեքսանդր Գանգնուսի «Մարդն առանց սովորությունների» (1982) ինքնակենսագրական վեպում։
 Էլի Բելյուտինի «Առաջին երթ, վերջին փետրվար» (2012) բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակի նախաբանում հաղորդվում է Նինա Մոլևայի և ռուս գրող Սիգիզմունդ Կրժիժանովսկու անմիջական ընտանեկան կապի մասին (նույն հայտարարությունը հանդիպում է հենց Ն. Մ. Մոլևայի հուշերում)․ «Նա ծնվել է Մոսկվայում՝ Զամոսկվորեչյայում, նախկին ցարական գեներալի, ինժեների և մոր՝ էլեկտրիկ-ինժեների ընտանիքում։ Նրա պապը հրաշալի գրող էր, որը չէր տպագրվել իր ողջ կյանքի ընթացքում՝ «Ռուսական Կաֆկա»՝ Սիգիզմունդ Կրժիժանովսկի»։ Իրականում Նինա Մոլևան թատրոնի դերասան և ռեժիսոր Վլադիմիր Տեզավրովսկու (1880-1955) մեծ զարմուհին է, Սիգիզմունդ Կրժիժանովսկու կնոջ՝ Աննա Գավրիլովնա Բովշեկի քրոջ՝ Եվգենյա Բովշեկի ամուսինը։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Նինա Մոլևայի և Բելյուտինի հավաքածուի մասին 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (en) 

Արվեստագիտության թեկնածուներ
Նկարիչների կանայք
Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Ռուս հավաքորդներ
Ռուս արվեստաբաններ
Ռուս պատմաբաններ
21-րդ դարի ռուս գրողներ
20-րդ դարի ռուս գրողներ
Խորհրդային արվեստաբաններ
Խորհրդային գրողներ