Ականց անապատի գրչության կենտրոն

Ականց անապատի գրչության կենտրոն, գրչության, մանրանկարչության և գիտության կենտրոն՝ Սսից մոտ 40 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Ակներ գյուղի մերձակայքում։

Պատմություն 
Ականց անապատի գրչության կենտրոնի մասին վկայություններ են թողել Սամվել Անեցին (12-րդ դար), Կիրակոս Գանձակեցին (13-րդ դար), Վահրամ Րաբունին (13-րդ դար), Հեթում Պատմիչը (14-րդ դար), Դավիթ Բաղիշեցին (17-րդ դար)։

Գրչության դպրոցից մեզ հասած ամենահին ձեռագիրը 1215 թվականից է, ամենաուշը՝ 1342 թվականից. ընդօրինակվել են հոգևոր ճառերի ժողովածուներ, ժամանակագրություններ, Ավետարաններ, Մաշտոց, Նարեկ, Շարակնոց, Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն Հայոցը», Մեկնություններ (մեզ է հասել շուրջ 30 ձեռագիր)։ 

Բարձրարվեստ են գրիչներ Պետրոսի, Դավթի, Բարսեղի, Ղազարի, Վարդանի, Ներսեսի, նրա որդի Սերովբեի և այլոց ձեռագրերը։ Առանձնանում է գրիչ Գրիգոր Ակներցին։

Ականց անապատի գրչության կենտրոնի Գռների և Բարձրբերդի գրչատների հետ կազմել է Հովհաննես Արքաեղբայր րաբունապետի մանրանկարչական «դպրոցը», որտեղ մշակվել է գրքի գեղարվեստական ձևավորման նոր ոճ, որին բնորոշ են մարդու մարմնի համաչափությունների և զարդապատկերների առանձին դրվագների ճիշտ վերարտադրությունը, պատկերագրական որոշ կանոնների ինքնատիպ լուծման ձգտումը, կատարման յուրահատուկ
գրաֆիկական տեխնիկայի կիրառումը։ 

Ականց անապատի գրչության կենտրոնում ընդօրինակված և պատկերազարդված ձեռագրերից նշանավոր են 1287 թվականի Ավետարանը, «Վասակ իշխանի Աւետարանը», որոնց նախատիպը եղել է «Կեռան թագուհու Աւետարանը» (1272 թվական)՝ նվիրված «Ի վանս որ կոչի Ակներ»։

Ականց անապատի գրչության կենտրոնում են գործել Պողոս, Գրիգոր, Կարապետ, Հովհաննես ծաղկողները, Ըռուբեն, Բարսեղ քահանա կազմողները։

Հայ գրչության կենտրոններ