Շևալյե դը Սեն Ժորժ

Շևալյե դե Սեն Ժորժ, Ժոզեֆ Բոլոնդյե Սեն Ժորժ, Ժոզյեֆ Բուլոն (, ), ֆրանսիացի երգահան, դիրիժոր, վիրտուոզ ջութակահար, թագավորական հրացանակիր, ծնվել է Գվադելուպայում։ Ստացել է Սևամորթ Մոցարտ մականունը (նրան անվանել են նաև սևամորթ Դոն Ժուան)։

Ֆրանսիայում առաջին սևամորթ մասոններից մեկն է եղել։ Ֆրանսիական բանակի առաջին սևամորթ գնդապետն է եղել (1792 թվականին)։

Կենսագրություն 
Սևամորթ Մոցարտի հայրական կողմի նախնիները եղել են նիդեռլանդցի բողոքականներ, որոնք 1645 թվականին բնակություն են հաստատել Արևմտյան Հնդկաստանում։ Ինքը եղել է ֆրանսիացի խոշոր հողատիրոջ և նրա սևամորթ ստրկուհու որդին, այլ կերպ ասած՝ ստրուկ է ծնվել։ Սպանության կեղծ մեղադրանքից հետո նրա հայրը ստիպված է եղել 1747 թվականին կնոջ և որդու հետ փախչել Ֆրանսիա, որտեղ երկու տարի անց եղբոր՝ թագավորի խորհրդական Պիեռ դե Բոլոնիեյի միջնորդությամբ թագավորը ներում է շնորհել, և նա կարողացել է վերադառնալ Գվադելուպա։ 1753 թվականին հայրը որդուն ուղարկել է Փարիզ՝ մշատական բնակության, 1757 թվականին ստացել է ազնվականի կոչում։ 

Ժոզեֆը միաժամանակ զբաղվել է ռազմական և երաժշտական գործունեությամբ։ Առանձնացել է սլացիկ կեցվածքով (1մ 80 սմ հասակ է ունեցել)։ 13 տարեկանից սովորել է սուսերամարտի արվեստը, հայտնի սուսերամարտիկ Նիկոլյա Տեքսյե դե լա Բոեսյերի մոտ, ինչպես նաև սովորել է ձիավարություն, գրականություն, նաև՝ ջութակի և կլավեսինի վրա նվագել։ 1761 թվականին աշխատանքի է անցել թագավորական ոստիկանությունում։ Երաժշտություն սովորել է Ժան Մարի Լեկլերից։ Հավանաբար, ազդվել է նաև Գավինյեից։ 1763 թվականին նա թագավորի խորհրդականի տեղ և ասպետական կոչում է գնել։ Սեն Ժորժի համար՝ որպես վիրտուոզ-ջութակահարի, երաժշտություն են գրել Անտոնիո Լոլին, Կառլ Ստամիցը, Ֆրանսուա Ժոզեֆ Գոսեկը։ Նա համերգներով հանդես է եկել Անգլիայում և Ֆրանսիայում։ 

1769 թվականին Ժոզեֆը դարձել Է Գոսեկի հիմնադրած Concert des Amateurs պետական նվագախմբի անդամ, իսկ շուտով նաև նրա դիրիժորը։ Երաժշտական ալմանախ (1775 թվականին) ամսագրում նվագախումբը լավագույնն է ճանաչվել Փարիզում, գուցե նաև Եվրոպայում։ Այնուհետև նա ղեկավարել է մասոնական Օլիմպիական օթյակի նվագախումբը (նա Ֆրանսիայում առաջին սևամորթ մասոններից մեկն է եղել)։ Նվագախումբը Յոզեֆ Հայդնին պատվիրել է վեց սիմֆոնիաներ (այսպես կոչված Փարիզյան սիմֆոնիաներ, 1785-1786 թվականներին), և շևալյե դե Սեն-Ժորժի ղեկավարությամբ դարձել է դրանց առաջին կատարողը։ Պրեմիերային ներկա են եղել Մարի Անտուանետան, նրան ավելի շատ դուր էր եկել 85-րդ սիմֆոնիան, որն այդ պատճառով ստացել է Թագուհի անվանումը։ Լուի XVI-ը շևալյե դե Սեն-Ժորժին թագավորական օպերայի տնօրեն նշանակելու մտադրություն է ունեցել, սակայն նշանակումը տեղի չի ունեցել մի քանի դերասանուհիների բողոքի պատճառով (մասնավորապես՝ Սոֆի Արնուի և Մարի Մադլեն Գիմարիի), որոնք իրենց արժանապատվությունից ցածր են համարել մուլատի ղեկավարությամբ աշխատելը։ Այս պատմության մասին ժամանակի հայտնի հրապարակախոս բարոն Ֆրեդերիկ Մելհիոր ֆոն Գրիմը գրել է իր Նամակագրությունում։

Ռազմական գործունեություն 
Երաժշտությունից հեռացվելով՝ շևալյեն իր բոլոր ուժերը ներդրել է սուսերամարտի արվեստում և հռչակվել է որպես փայլուն սուսերամարտիկ։ Հայտնի է լեգենդար շեվալյե դը' Էոնի հետ մենամարտը, որի ժամանակ ներկա էր Ուելսի արքայազնը, ապագա թագավոր Գեորգ IV-ը (1787 թվականին)։ Նա ֆրանսիական բանակի առաջին սևամորթ գնդապետն էր (1792 թվականին)։ Կռվել էր ավստրիացիների հետ։ Նրա ղեկավարությամբ է ծառայել Թոմաս Ալեքսանդր Դյուման (որը նույնպես մուլատ էր)՝ ապագակում Երեք հրացանակիրների հեղինակի հայրը։ Հեղափոխությունից հետո թագավորական պալատին մոտ լինելու պատճառով պաշտոնազրկվել է, ձերբակալվել (1793 թվականին), մոտ մեկ տարի անցկացրել է Շանթիի և Օնդենվիլի (Ուազ դեպարտամենտ) բանտերում։ 1797 թվականից թվականից ղեկավարել է Գերմանիայի խմբակ նվագախումբը։

Երաժշտական գործունեություն 

Մի քանի համերգային սիմֆոնյաների, լարային կվարտետների, ջութակի կոնցերտների, ջութակի և կլավեսինի համար գրված սոնատների, Էռնեստինի (լիբրետո՝ Շոդեռլո դը Լակլո, 1777 թվականին), Օխոտայի (1778 թվականին) երաժշտական կոմեդիաների և այլ ստաղծագործությունների հեղինակ է։ Ղեկավարել է հերցոկ Օռլեանսկու կտիկնոջ՝ տիկին դը Մոնտեսոնի երաժշտական թատրոնը։ 1779 թվականին երաժշտության դասեր է տվել Մարիա Անտուանետին։

Օպերաներ 

 Ernestine, կոմիկական օպերա 3 գործողությամբ, որի պրեմիերան կայացել է Փարիզում, Comédie Italienne, 19 հուլիսի 1777 թվականին, կորած է (պահպանվել են մի քանի համարներ)

 La Partie de chasse, կոմիկական օպերա 3 գործողությամբ
 L'Amant anonyme
 La Fille garçon, պրեմիերան Փարիզում, Comédie Italienne, 1787 թվականի օգոստոսի 18-ին (կորած)
 Aline et Dupré, ou le marchand de marrons, 1788 թվականին (կորած)
 Guillaume tout coeur ou les amis du village, մեկ գործողությամբ կոմիկական օպերա, Մոնեի լիբրետոն, պրեմիերան Լիլում, 1790 թվականի սեպտեմբերի 8-ին (կորած)։

Հիշատակ 

2001 թվականին Փարիզի Rue Richepance փողոցը՝ առաջին և ութերորդ շրջանների միջև, վերանվանվել է՝ Rue Chevalier de Saint-Georges։ Գվադելուպայում տեղի է ունեցել նրան նվիրված ցուցահանդես, 2009 թվականին հիմնադրվել է նրա անվան միջազգային երաժշտական փառատոնը, գործում է կոմպոզիտորի միություն։ Ֆրանսիայում, Գվադելուպայում, Կուբայում նրա մասին դրամատիկական և երաժշտական ներկայացումներ են բեմադրվում։ Նրա երաժշտությունը կատարվում և ձայնագրվում է․ ջութակի մի քանի համերգները ձայնագրել է Ժան Ժակ Կանտորովը, լարային կվարտետները՝ «Ապոլոն» քառյակը։ Ռուսաստանում նրա ջութակի կոնցերտներից մեկը 2006 թվականին կատարել է Մոսկվայի սիմֆոնիկ նվագախումբը։

Մշակութային պատկեր 

Որպես դարաշրջանի կոլորիտային գործիչ հիշատակվում է Դյումայի (Թագուհու կախազարդը, Մարկիզի դուստրը և այլն) և Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյի վեպերում։ Նրա մասին գրվել են մի քանի վեպեր և պիեսներ.
 Beauvoir R. de. Le Chevalier de Saint-Georges. Paris: H.-L. Delloye, 1840 թվական (վերատպված 1869 թվական)
 Brival R. Le Chevalier de Saint-Georges, Éditions Lattès, 1991 թվական
 Picouly D. La treizième mort du chevalier. Paris : Grasset, 2004 թվական
 Marciano D. Le chevalier de Saint-Georges, le fils de Noémie. École-Valentin: Thepsis, 2006 թվական 
Կան նաև Մելվիլի և Ռ.դե Բովուարի «Շևալյե դե Սեն Ժորժ» երաժշտական կատակերգությունը (1840 թվական, վերահրատարակ. 2001 թվական), Ալեն Գեդեի «Սևամորթը լուսավորության դարաշրջանում » օպերան (2005 թվական, 2009 թվական), կուբայական բալետ "Սևամորթ Մոցարտ" (2006 թվական)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Կոմպոզիտորի երաժշտությունը on line
 Կոմպոզիտորի մասին կանադական վավերագրական հեռուստաֆիլմ, 2003
 Հեռուստաֆիլ IMDB կայքում

Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Օպերային կոմպոզիտորներ
Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Դասական կոմպոզիտորներ