Պարտատեր

Պարտատերը կողմ է (օրինակ՝ անձ, կազմակերպություն, ընկերություն կամ կառավարություն), որը պահանջ ունի երկրորդ կողմի ծառայությունների նկատմամբ։ Դա անձ կամ հաստատություն է, որին գումար են պարտք։ Առաջին կողմը, ընդհանուր առմամբ, որոշակի գույք կամ ծառայություն է տրամադրել երկրորդ կողմին այն ենթադրությամբ (սովորաբար պարտադրվում է պայմանագրով), որ երկրորդ կողմը կվերադարձնի համարժեք գույք և ծառայություն։ Երկրորդ կողմին հաճախ անվանում են պարտապան կամ վարկառու։ Առաջին կողմը կոչվում է պարտատեր, որը գույքի, ծառայության կամ փողի փոխատու է։ Պարտատերերը կարելի է ընդհանուր առմամբ բաժանել երկու կատեգորիայի՝ ապահովված և չապահովված։ Ապահովագրված պարտատերը ունի պարտապանի որոշ կամ բոլոր ակտիվների նկատմամբ երաշխավորություն կամ գանձում, որպեսզի ապահովի (այդպիսով նրան ապահովելու համար) իրեն ունեցած պարտքի վերջնական մարումը։ Սա կարող է լինել, օրինակ, հիփոթեքի միջոցով, որտեղ գույքը ներկայացնում է անվտանգությունը։ Չապահովված պարտատերը պարտապանի ակտիվների նկատմամբ գանձում չունի։ Պարտատեր տերմինը հաճախ օգտագործվում է ֆինանսական աշխարհում, հատկապես կարճաժամկետ վարկերի, երկարաժամկետ պարտատոմսերի և հիփոթեքային վարկերի վերաբերյալ։ Իրավագիտության մեջ այն անձը, ով ունի իր օգտին դատարանի կողմից կայացված դրամական վճիռը, կոչվում է վճռի պարտատեր։ Պարտատեր տերմինը բխում է կրեդիտ հասկացությունից։ Բացի այդ, ժամանակակից Ամերիկայում վարկը վերաբերում է վարկանիշին, որը ցույց է տալիս հավանականությունը, որ վարկառուն կվերադարձնի իր վարկը։ Ավելի վաղ ժամանակներում վարկը վերաբերում էր նաև հեղինակությանը կամ վստահելիությանը։ և հիփոթեքային վարկեր։ Իրավագիտության մեջ այն անձը, ով ունի իր օգտին դատարանի կողմից կայացված դրամական վճիռը, կոչվում է վճռի պարտատեր։ Պարտատեր տերմինը բխում է կրեդիտ հասկացությունից։ Բացի այդ, ժամանակակից Ամերիկայում վարկը վերաբերում է վարկանիշին, որը ցույց է տալիս հավանականությունը, որ վարկառուն կվերադարձնի իր վարկը։ Ավելի վաղ ժամանակներում վարկը վերաբերում էր նաև հեղինակությանը կամ վստահելիությանը։ և հիփոթեքային վարկեր։ Իրավագիտության մեջ այն անձը, ով ունի իր օգտին դատարանի կողմից կայացված դրամական վճիռը, կոչվում է վճռի պարտատեր։ Պարտատեր տերմինը բխում է կրեդիտ հասկացությունից։ Բացի այդ, ժամանակակից Ամերիկայում վարկը վերաբերում է վարկանիշին, որը ցույց է տալիս հավանականությունը, որ վարկառուն կվերադարձնի իր վարկը։ Ավելի վաղ ժամանակներում վարկը վերաբերում էր նաև հեղինակությանը կամ վստահելիությանը։

Հաշվապահական հաշվառման դասակարգում 

Հաշվապահական հաշվառման ներկայացման ժամանակ պարտատերերը պետք է բաժանվեն «մեկ տարվա ընթացքում մարվող գումարներ» կամ «մեկ տարուց ավելի ժամկետանց գումարներ»։

Ֆինանսական հաշվետվությունների ներկայացումը հետևյալն է. 
Երկարաժամկետ պարտավորություններ «Երկարաժամկետ պարտատերեր».

Ընթացիկ պարտավորություններ «Ընթացիկ պարտատերեր»

Իրավունքներ 

Պարտատերերի իրավունքները ընթացակարգային դրույթներ են, որոնք նախատեսված են պարտատերերի՝ պարտք ունեցող անձանց՝ իրենց պարտքով գումար հավաքելու կարողությունը պաշտպանելու համար։ Այս դրույթները տարբերվում են մեկ այլ իրավասությունում և կարող են ներառել պարտատիրոջ կարողությունը՝ պարտապանի գույքի վրա արգելանք դնելու, պարտապանի գույքի վրա արգելանք դնելու և հարկադիր վաճառքի, պարտապանի աշխատավարձի փոխհատուցման և որոշակի գնումներ կամ նվերներ, որոնք կատարվել են պարտապանի կողմից, որպես խարդախություն։ Որոշակի պարտատիրոջ իրավունքները սովորաբար մասամբ կախված են պարտքի պարտքի պատճառներից և պարտքը հիշող ցանկացած գրության պայմաններից։

Պարտատերերի առաջնահերթություններ 

Պարտատերերի իրավունքները վերաբերում են ոչ միայն պարտատերերի իրավունքներին ընդդեմ պարտապանի, այլ նաև պարտատերերի իրավունքներին միմյանց նկատմամբ։ Այն դեպքում, երբ մի քանի պարտատերեր պահանջում են գանձման իրավունք որոշակի գույքի նկատմամբ կամ ընդհանրապես պարտապանի հաշիվների նկատմամբ, պարտատերերի իրավունքները կարգավորող կանոնները որոշում են, թե որ պարտատերն ունի որևէ կոնկրետ արտոնության առավել ուժեղ իրավունք։ Ընդհանրապես, պարտատերերը կարող են բաժանվել նրանց միջև, ովքեր «կատարելագործել» են իրենց շահերը՝ ստեղծելով պարտքի և դրա համար որպես գրավ պահանջվող ցանկացած գույքի համապատասխան հանրային գրառում, և նրանց միջև, ովքեր չեն կատարել։

Հատուկ իրավական պրակտիկա 

Որոշ իրավաբաններ ունեն մասնագիտացված պրակտիկա, որը կենտրոնացած է նման պարտքերի հավաքագրման վրա։ Նման փաստաբաններին հաճախ անվանում են հավաքագրման փաստաբաններ։ Փաստաբանները, ովքեր աշխատում են «պարտատիրոջ իրավունքների» ոլորտում, կատարում են հետևյալներից մեկը կամ բոլորը.

Հայցադիմումներ ներկայացնել և օգտագործել սպառողների պարտքերը (այսինքն՝ ֆիզիկական անձանց ունեցած պարտքերը) գանձելու համար դատական հայցեր ներկայացնելու և այլ իրավական հավաքագրման մեթոդների կիրառում

Ներկայացում  պարտատիրոջ շահերը սնանկության գործընթացում Տների կամ առևտրային անշարժ գույքի բռնագանձում, եթե գնորդը չի կատարում վճարումը 
Ապահովված ապրանքների վերականգնում (օրինակ՝ ավտոմեքենաները), եթե գնորդը չի կատարում  վճարումը։

Պարտատիրոջ լիազորությունները սնանկության ժամանակ 

Մեծ Բրիտանիայում պարտատերերին արգելվում է անմիջական կապ հաստատել IVA-ի պայմանների համաձայն։ IVA-ի ողջ ընթացիկ նամակագրությունը նախ պետք է անցնի նշանակված անվճարունակության գործով։ Պարտատերերը  հեշտությամբ կընդունեն տարեկան հաշվետվությունները, երբ դրանք ներկայացվեն։ 2006 թվականի Ընկերությունների մասին օրենքի համաձայն՝ ընկերության պարտատերերը կարող են դիմել դատարան՝ պահանջելով պարտատերերի կամ որոշակի կատեգորիայի մեջ մտնող որոշ պարտատերերի ժողով հրավիրելու մասին՝ ընկերության և նրա միջև փոխզիջման կամ «պայմանավորվածության» քննարկման համար։  Եթե ժողովին ներկա և քվեարկող պարտատերերի կամ պարտատերերի դասի արժեքի 75%-ը ներկայացնող մեծամասնությունը համաձայնում է փոխզիջման, Ժողովը կարող է դիմել դատարան՝ փոխզիջումը կատարելու համար։ Նույն դրույթը կկիրառվի ընկերության անդամների (բաժնետերերի) նկատմամբ, ովքեր ցանկանում են պայմանավորվել ընկերության հետ։ 2020 թվականի Կորպորատիվ անվճարունակության և կառավարման մասին օրենքը նման դրույթ է պարունակում, երբ փոխզիջում է առաջարկվել պարտատերերի կամ անդամների և մի ընկերության միջև, որը «բախվել է կամ հավանաբար կհանդիպի ֆինանսական դժվարությունների։

Ծանոթագրություններ 

Ֆինանսներ
Վարկ
Իրավական եզրեր
Հաշվապահություն
Բանկային գործ
Տնտեսագիտական տերմիններ
Քաղաքացիական իրավունք