Ամադ (նախագիծ)

«Ամադ» նախագիծ (, ), Իրանի 2000-2003 թվականների գաղտնի գիտահետազոտական նախագիծը, որի նպատակը բալիստիկ հրթիռի համար միջուկային մարտագլխիկի մշակումն ու փորձարկումն էր։

Իսրայելի կառավարության հայտարարության համաձայն, որը արվել էր 2018 թվականի ապրիլի 30-ին, նախագիծը շարունակում է իրականացվել։ Սակայն մայիսի 1-ին հրապարակվել է ԱԷՄԳ-ի հայտարարությունը, որում նշվում է, որ գործակալությունը 2009 թվականից հետո հավաստի տեղեկություններ չի ստացել, որոնք կարող էին մատնանշել միջուկային զենք արտադրելու Իրանի մտադրությունը ():

Նախագիծ

Տեղեկատվության աղբյուրներ 
2011 թվականի նոյեմբերին Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը (ԱԷՄԳ) որոշում է ընդունել հրապարակել իրանական միջուկային ծրագրի «Հնարավոր ռազմական մոտեցումները» () առանձին հավելվածով՝ 2016 թվականի դրությամբ, այս մանրամասն տասներկուերորդ փաստաթուղթը «Ամադ» նախագծի մասին տեղեկատվության հիմնական աղբյուրն էր։

Մեկնարկ 
«Ամադ»-ի ապագա նախագծի առաջին էսքիզները հայտնվել են 2000 թվականին (այլ տվյալներով՝ նախագիծը ստեղծվել է դեռեւս 1989 թվականին՝ երկակի նշանակության տեխնոլոգիաներ ձեռք բերելու նպատակով). ենթադրվում է, որ Մոսխեն Ֆահրիզադե-Մահաբադին պատասխանատու էր նախորդ հետազոտությունները նոր նախագծի վերակազմավորելու համար։ Նախագծի միջոցառումների մեծ մասը սկսվել է 2002 թվականին Լավիզան-Շիանում (Lavizan-Shian), բայց իրականացվել են նաև այլ օբյեկտներ. ընդհանուր համակարգումն իր կենտրոնական գրասենյակից իրականացրել է նաև Ֆահրիզադե-Մահաբադին։

Աշխատանքների ընթացք

5 և 4 ենթածրագրեր

Ենթագիծ 3

110 և 111 ենթածրագրեր

«Սառեցում» 
Համաձայն անդամ երկրների կողմից ԱԷՄԳ-ի կողմից ներկայացված տեղեկատվության՝ (մասնավորապես, ըստ ԿՀՎ-ի տվյալների), «Ամադ» նախագիծը հանկարծակի դադարեցվել էր 2003 թվականի վերջին՝ համապատասխան հրաման ստանալուց հետո () իրանցի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից։ Ընդ որում, սկզբնապես տարբեր ենթածրագրերում աշխատող աշխատակիցները, ենթադրաբար, մնացել են իրենց աշխատատեղերում, գրառումներ կատարելու և այդ ժամանակ ձեռք բերված արդյունքների մասին հաշվետվություն ներկայացնելու համար։ Դրանից հետո՝ 2003 թվականի վերջից մինչև 2004 թվականի սկիզբ ընկած ժամանակահատվածում, ինչպես սարքավորումները, այնպես էլ նախագծին մասնակցող աշխատակիցների աշխատատեղերը ոչնչացվել են՝ հնարավորինս քիչ հետք թողնելու նպատակով, որոնք կարող էին մատնանշել կատարված աշխատանքի «նրբանկատ» () բնույթը։

2018

Իսրայելի կառավարության հայտարարության համաձայն, որն արվել է 2018 թվականի ապրիլի 30-ին, նրա ձեռքում են հայտնվել «Ամադ» նախագծի մասին 100 հազար թղթային և թվային փաստաթղթեր, իսկ նախագիծը շարունակում է իրականացվել։

Իրանի ԱԳ նախարարի տեղակալ Աբաս Արաքչին Բենյամին Նեթանյահուի մեղադրանքները «անհեթեթ շոու» է անվանել»։

Փաստաթղթերի հրապարակումից մի քանի ժամ անց Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ զրուցել է «Իրանի ռազմա-միջուկային ծրագրի» թեմայով. զրույցի ընթացքում Պուտինը հաստատել է, որ Ռուսաստանը կշարունակի կատարել ԳՀՀԾ-ի վերաբերյալ իր պարտավորությունները այնքան ժամանակ, քանի դեռ դա կանեն նաև մյուս մասնակիցները։ Նույն օրը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ այդ տվյալները կարեւոր գործոն է համարում ԳՀՀԾ-ից դուրս գալու մասին որոշում կայացնելիս (և արդյունքում, դա հանգեցրել է մայիսի 8-ին համաձայնագրից երկրի դուրս գալուն)։

Մայիսի 1-ին հրապարակվել է ԱԷՄԳ-ի հայտարարությունը, որում նշվում է, որ գործակալությունը 2009-ից հետո հավաստի տեղեկություններ չի ստացել, որոնք կարող էին մատնանշել միջուկային զենք արտադրելու Իրանի մտադրությունը (): Մայիսի 3-ին ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ Իրանի միջուկային զենքի առկայության մասին իսրայելական տվյալները կարող են անցյալին վերաբերել։ Իսրայելի կառավարության հայտարարության համաձայն, որն արվել է 2018 թվականի ապրիլի 30-ին, նրա ձեռքում են հայտնվել «Ամադ» նախագծի մասին 100 հազար թղթային և թվային փաստաթղթեր, իսկ նախագիծը շարունակում է իրականացվել։

Իրանի ԱԳ նախարարի տեղակալ Աբաս Արաքչին Նեթանյահուի մեղադրանքները «անհեթեթ շոու» է անվանել։

Փաստաթղթերի հրապարակումից մի քանի ժամ անց Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ զրուցել է «Իրանի ռազմա-միջուկային ծրագրի» թեմայով. զրույցի ընթացքում Պուտինը հաստատել է, որ Ռուսաստանը կշարունակի կատարել ԳՀՀԾ-ի վերաբերյալ իր պարտավորությունները այնքան ժամանակ, քանի դեռ դա կանեն նաև մյուս մասնակիցները։ Նույն օրը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ այդ տվյալները կարեւոր գործոն է համարում ԳՀՀԾ-ից դուրս գալու մասին որոշում կայացնելիս (և արդյունքում, դա հանգեցրել է մայիսի 8-ին համաձայնագրից երկրի դուրս գալուն)։

1Մայիսի 1-ին հրապարակվել Է ԱԷՄԳ-ի հայտարարությունը, որում նշվում է, որ գործակալությունը 2009 թվականից հետո հավաստի տեղեկություններ չի ստացել, որոնք կարող էին մատնանշել միջուկային զենք արտադրելու Իրանի մտադրությունը (): Մայիսի 3-ին ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ Իրանի միջուկային զենքի առկայության մասին իսրայելական տվյալները կարող են անցյալին վերաբերել։

Համատեղ համապարփակ գործողությունների ծրագիր 
Չնայած այն բանին, որ ԱԷՄԳ-ն «Ամադ» նախագծի մասին տվյալներ է հրապարակել դեռևս 2011 թվականին, տվյալ ծրագրի շրջանակներում աշխատանքների մասին տեղեկատվությունը հրապարակայնորեն չի քննարկվել 2015 թվականին՝ Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի (ԳՀՀԾ) կնքման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Prime Minister Benjamin Netanyahu to Issue Statement on Significant Development Regarding the Nuclear Agreement with Iran (en)
 Iran may be researching nuclear warhead, claims watchdog // The Guardian, 8 Nov 2011
 Nuclear deal: Netanyahu accuses Iran of cheating on agreement // The Guardian, 30 Apr 2018

2000 հիմնադրված կազմակերպություններ
Իրանի արտաքին հարաբերություններ
2018 ապրիլի իրադարձություններ
ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Իսրայելի արտաքին հարաբերություններ
2018 Իրանում