Ռաիսա Ազարխ

Ռաիսա Մոիսեևնա Ազարխ  (, ), խորհրդային բժիշկ, գրող, էսսեիստ, հուշագրագետ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, քաղաքացիական, ֆիննական և հայրենական մեծ պատերազմների մասնակից, կամավոր Իսպանիայում (1936)։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1917 թվականից։

Կենսագրություն  
Ռաիսա Ազարխը 1917 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1917 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է հոկտեմբերյան զինված ապստամբությանը։ Եղել է Համառուսաստանյան կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ, քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, Վյատկայի հատուկ դիվիզիայի, ապա ԲԳԿԲ 3-րդ բանակի կոմիսար։ Հետագայում ղեկավարել է սանիտարական ջոկատները, եղել ուկրաինական ռազմաճակատի սանիտարական վարչության պետը, 5-րդ Կարմիր բանակի սանիտարական ծառայության պետը, Անդրբայկալիայի գլխավոր սանիտարական վարչության պետը։ Եղել է Սիբիրում տիֆի համաճարակի դեմ պայքարի կազմակերպիչը,   Խորհրդային Ռուսաստանում առաջին կանանցից մեկը, ով պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով (1928)։

Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո կատարել է կուսակցական և արհմիութենական աշխատանքներ Դոնի Ռոստովում և Տոմսկում, եղել է մի շարք ամսագրերի և թերթերի խմբագիր։ Սովորել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի գրական բաժնում, եղել է Պրոլետարական գրողների ռուսաստանյան ասոցիացիայի (ՊԳՌԱ) անդամ, 1934 թվականից՝ Խորհրդային գրողների միության անդամ։ Բնակվել է Ուկրաինայի այն ժամանակվա մայրաքաղաք Խարկովում, որտեղ աշխատել է Ուկրաինայի պետական հրատարակչությունում։ Եղել է Մատե Զալկայի կինը և 1936 թվականի նոյեմբերին ամուսնու` Իսպանիայի Հանրապետական բանակի 12-րդ ինտերնացիոնալ բրիգադի հրամանատար «գեներալ Լուկաչի» հետ միասին անլեգալ ժամանել է Իսպանիա։ Մասնակցել է 1936-1937 թվականների Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին, եղել է Հանրապետական բանակի և Առողջապահության նախարարության խորհրդական, Հանրապետական բանակի սանիտարական ստորաբաժանումների կազմակերպիչ։

1937 թվականին ձերբակալված Ա. Գուդցի ցուցմունքներից պարզվում է, որ Ռաիսան կապեր է ունեցել տրոցկիստների հետ, որի համար նկատողություն է ստացել կուսակցության պատմությունը տրոցկիստական ոգով աղավաղելու համար։

1937 թվականի ապրիլի 25-ին Ն. Եժովը հատուկ հաղորդագրությամբ առաջարկել է Իոսիֆ Ստալինին ձերբակալել գրող Ազարխին։ Չնայած համաձայնություն է տրվել, սակայն ձերբակալությունը տեղի չի ունեցել։

1939 թվականին Կարմիր բանակի լեհական արշավանքի, ապա՝ խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ (1939-1940) եղել է ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողկոմի լիազոր ներկայացուցիչը։

Եղել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, 1941-1944 թվականներին որպես ռազմական թղթակից թղթակցել մի շարք թերթերի։ 1947 թվականին Ռաիսային ձերբակալել են  Աննա Ալիլուևայի հետ ծանոթության համար և բանտարկել մինչև 1954 թվականը։

Ռաիսա Ազարխը մահացել է 1971 թվականին, Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդեվիչի գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություններ   
Ռաիսա Ազարխի ստեղծագործությունները սկսել են  հրատարակվել 1917 թվականից։ Հեղինակ է մի շարք գրքերի, այդ թվում՝ հուշագրությունների.
 «Հոկտեմբերը Մոսկվայում» (1921),
 «Պայքարը շարունակվում է» (1930),
 «Հինգերորդ բանակ» (1935),
 «Ժողովրդի որդիները» (1941),
 «Պատվո ճանապարհ» (1956),
 «Մեծ ակունքների մոտ» (1967) և այլն։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Азарх Раиса Моисеевна
 Кто вы, доктор Азарх? 

Խորհրդային հուշագիրներ
Խորհրդային խմբագիրներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կանայք պատերազմում
ԽՄԿԿ անդամներ
Խորհրդային գրողներ
Ռուս կին քաղաքական գործիչներ
Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Ռուս բժիշկներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ