Կոպի օրենք

Կոպի օրենք, կանոն, ըստ որի՝ տեսակների էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում անհատների չափերը հակված են մեծանալու։ Կանոնն անվանվել է՝ ի պատիվ հնէաբան Էդվարդ Կոպի։

Նկարագրություն 
Կանոնը ցուցադրվել է բազմաթիվ օրինակներով (ներառյալ՝ անողնաշարավորներ, դինոզավրեր, կաթնասուններ), այնուամենայնիվ, այն չի դրսևորվում բոլոր տաքսոնոմիական մակարդակներում։ Էդվարդ Կոպը հստակորեն չի ձևակերպել կանոնը, այն ավելի ճանաչելի է դարձել Չարլզ Դեպրեի (Կոպ-Դեպրեի օրենք) և Թեոդոր Էյմերի միջոցով։ «Կոպի օրենք» անվանումն առաջարկել է Բեռնարդ Ռենշը։

Մարմնի չափսերի մեծացումը զուգորդվում է բարելավված հարմարվածության հետ մի շարք պատճառներով, այնուամենայնիվ, ուղեկցվում է ինչպես անհատի, այնպես էլ ողջ պոպուլյացիայի համար որոշ թերություններով։ Առավել մեծ տեսակներից կազմված խմբերը ավելի շատ են հակված ոչնչացման, ինչը կարող է հանդես գալ որպես սահմանափակում ավելի մեծ օրգանիզմների առաջացման համար։

Էվոլյուցիոն առավելություններ և թերություններ 
Չափսերի մեծացման արդյունքում օրգանիզմը կարող է ձեռք բերել էվոլյուցիոն առավելություններ, ներառյալ՝ լավագույն պաշտպանություն գիշատիչների դեմ, սննդի ավելի բազմազան ընտրություն, կյանքի տևողության ավելացում, ուղեղի խոշորացում, դիմակայում կլիմայի երկարաժամկետ փոփոխություններին։

Առավելությունների հետ մեկտեղ ի հայտ են գալիս որոշ թերություններ՝ պտղաբերության նվազում (r-ռազմավարության փոխարեն K-ռազմավարության օգտագործում), ջրի և սննդի մեծ կարիք։

Կիրառելիություն 
Շատ հնէաբաններ կասկածի տակ են դնում Կոպի կանոնի համընդհանուր կիրառելիությունը՝ երբեմն դա համարելով վիճակագրական արտեֆակտ։

Տարբեր երկրաբանական դարաշրջաններում հայտնի են բազմաթիվ օրինակներ, որոնք հակասում են Կոպի կանոնին։ Հաճախ է նկատվում տեսակների չափսերի աճ, բայց այս գործընթացը համընդհանուր չէ։ Օրինակ՝ կավճի ժամանակաշրջանի փափկամարմինների շրջանում չափսերի մեծացումը նկատվում է ավելի հազվադեպ, քան դրանց պահպանումը կամ նվազումը։ Հաճախ Կոպի կանոնը նկատվում է միայն որոշակի տաքսոնոմիական մակարդակներում, օրինակ՝ կանոնը նկատվում է կարգի, այլ ոչ թե ընտանիքի մակարդակում, կամ դրսևորվում է միայն տաքսոնի առանձին խմբերում։

Մինչև մ.թ.ա. 542 միլիոն տարին ընկած ժամանակահատվածում գոյություն ունեցած ծովային կենդանիների շուրջ 15 հազար խմբի վերլուծությունը ցույց է տվել Կոպի կանոնի կիրառելիությունը և կենդանի օրգանիզմների ծավալների մեծացման ընդհանուր միտումը։

Կանոնի կիրառելիությունը հաճախ ցուցադրվում է կաթնասունների էվոլյուցիայում, չնայած էֆեկտն ավելի արտահայտված է խոշոր տեսակների շրջանում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Закон Копа — Джеймс Трефил, «Природа науки. 200 законов мироздания», Geleos, Элементы.ру, 2007 (James Trefil. Cassel’s Laws of Nature: An A-Z of Laws and Principles Governing the Workings of Our Universe, 2002)
 Вернадский В. И. Живое вещество. — М., 1978. — С. 92

Արտաքին հղումներ 
 
 The evolution of large size: how does Cope’s Rule work? — Trends Ecol Evol. 2005 Jan;20(1):4-6.
 COPE'S RULE pp. 209–210 in Pagel, M. (ed.) Encyclopedia of evolution. Oxford University Press, New York. 2006 ISBN 978-0-19-512200-8.

Կենսաբանական օրենքներ
Էվոլյուցիա
Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Կենսաբանություն
Կենդանաբանություն