Պիա Արկե

Պիա Արկե (, ծննդյամբ՝ Գանտ (), ), կալաալիտցի և դանիացի վիզուալ արվեստի և պերֆորմանսի ոճով ստեղծագործող նկարչուհի, գրող և լուսանկարիչ։ Հայտնի է  Գրենլանդիայի բնանկարների իր ինքնանկարներով և Գրենլանդիայի բնապատկերների լուսանկարներով, ինչպես նաև իր կտավներով, ստեղծագործություններով, որոնք արտացոլում են իր երկրի գաղութային պատմությունը և Դանիայի և Գրենլանդիայի միջև բարդ էթնիկ և մշակութային հարաբերությունները։ Որպես նկարիչ իր գեղարվեստական և հետազոտական կարիերայի ընթացքում Արկեն օգտագործել է իր խառը ժառանգության փոխաբերությունը («կիսատոհմիկ»)՝ որպես այդ պատմական հարաբերությունները պատկերելու միջոց, ինչպես նաև անդրադառնալու Արկտիկայի բնիկ ժողովուրդների ինքնության և պատկերման կարևոր խնդիրներին։

Կենսագրություն 
Պիա Արկեն ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Գրենլանդիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Իլլոկորտորմիուտ քաղաքում՝ դանիացի հեռագրող Յորգեն Գանտի և գրենլանդացի Յուստին Պիպարայիկ Բիրգիտեի ընտանիքում։ Մեծացել է հյուսիսային Գրենլանդիայի Տուլե շրջանում և հարավային Քակորտոք քաղաքում, սակայն նման ծագման շատ երեխաների պես նա երբեք չի սովորել գրենլանդերեն խոսել։ Ընտանիքի հետ ապրել է ինչպես Գրենլանդիայի արևելքում, այնպես էլ արևմուտքում։ Գրենլանդիայի դանիական դպրոցներում նախնական կրթություն ստանալուց հետո՝ 13 տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Դանիա։ 1987 թվականին Արկեն տեղափոխվել է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագեն, որտեղ հաճախել է Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա՝ սովորելով գեղանկարչություն Մոգենս Մյոլլերի և Պեր Բակ Ենսենի մոտ, որն ավարտել է 1993 թվականին։              

1993 թվականին Արկեն ընդունվել է նույն ակադեմիայի տեսության և հաղորդակցության ֆակուլտետ։ 1995 թվականին ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում «Էթնո-Էսթետիկա» (Ethno-Esthetics/Etnoæstetik) վերնագրով հրապարակված ատենախոսությամբ, որտեղ նա խստորեն քննադատել է արևմտյան ռոմանտիկ և պարզունակ կարծրատիպերը «Էսկիմոսական» արվեստի վերաբերյալ՝ ընդգծելով արվեստում մշակութային ինքնության և իսկականության քննադատական հարցերը։

Կարիերա  
1980-ականների վերջերին Արկեն սկսել է ցուցադրել իր նկարները։ 1988 թվականին նկարչուհին ստեղծել է իր սեփական իրական չափերի կետային անցքերով խցիկը (աբսկուրի խցիկ), որը պատրաստել է իր  ձեռքով սոճուց և նրբատախտակից, որպեսզի լուսանկարի Գրենլանդիայի բնապատկերները, որոնց նա ծանոթացել է երեխա հասակում։ Այդ աշխատանքի արդյունքները ներկայացվել են նրա «Երևակայական հայրենիք» ցուցահանդեսում 1990 թվականին։ Այդ խցիկն ունեցել է փոքրիկ մուտք, որով նկարիչը ներս է մտնում և թաղանթն ամրացնում հետևի պատին։ Արտաքին լույսը ներթափանցում է ներքին տարածության հակառակ ծայրում գտնվող փոքրիկ բացվածքով։ Նկարչուհին հաճախ օգտագործել է դանդաղ լուսակայման պրոցեսը (15-ից 30 րոպե)՝ մնալով տուփի մեջ, կարգավորելով գործընթացը սեփական մարմնով, որը տեսանելի ստվեր է գցում պատրաստի պատկերի վրա։ 

1997 թվականին Editors' introduction to Pia Arke. Arctic Hysteria-ում Իբեն Մոնդրուպը նկարագրել է, թե ինչպես է իր ցուցահանդեսը կանխամտածված վերնագրվել  «Արկտիկական հիստերիա»՝ հղում կատարելով հակասական, իռացիոնալ վարքագծին, որը երբեմն ցուցադրում են բնիկ կանայք։ Նրա ցուցահանդեսները և դրան ուղեկցող  քննարկումները դրդել են դանիական հասարակությանը վերանայել Գրենլանդիայի գաղութային պատմությունը։ Նրա կենդանության օրոք նրա ցուցահանդեսներից միայն մի քանիսն են անցկացվել, Դանիայում նրա աշխատանքների առաջին խոշոր ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել միայն 2010 թվականին՝ նրա մահից հետո՝ Tupilakosaurus (2010) անվանումով։

Իր արվեստի և լուսանկարների միջոցով նա կրկին հետազոտել է մանուկ հասակում ապրած վայրերը՝ բացահայտելով Դանիայի ռեպրեսիվ գաղութացումը։ Tupilakosaurus ցուցահանդեսի ցուցադրությունը բաղկացած է եղել ավելի քան 70 լուսանկարներից, կտավներից, տեսանյութերից, ինստալյացիաներից և տեքստերից։ Արդյունքում, Արկեն ձեռք է բերել Սկանդինավիայի հետգաղութային ամենակարևոր քննադատներից մեկի համբավը՝ շնորհիվ իր գեղարվեստական հետազոտությունների, որոնք նա անցկացրել է ավելի քան երկու տասնամյակ։

Ցուցահանդեսներ 
 2019 – «16-րդ Ստամբուլի բիեննալե։ Յոթերորդ մայրցամաք», համադրող՝ Նիկոլաս Բուրիո, Պերա թանգարան, Ստամբուլ, Թուրքիա
 2019 – «Պիա Արկե. Հրաշքների երկիր», համադրող՝ Կատրինե Էլիզ Պեդերսեն, Թրոնհեյմի պատկերասրահ, Թրոնհեյմ, Նորվեգիա

Ճանաչում   
Պիա Արկեն մահացել է քաղցկեղից 2007 թվականի մայիսին 48 տարեկան հասակում։ Նրա «Ethno-Aesthetics» (1995) և «StoriesfromScoresbysund» (2003) գրքերը վերահրատարակվել են և թարգմանվել անգլերեն, դանիերեն և գրենլանդերեն լեզուներով։ 2010 թվականին Դանիայի ազգային թանգարանում անցկացված ցուցահանդեսը այնուհետև անցկացվել է Շվեդիայում և Գրենլանդիայում։

Հրատարակված աշխատանքներ

Ծանոթագրություններ 

Դանիացի կին գրողներ
Կին լուսանկարիչներ
Դանիացի լուսանկարիչներ
Դանիացի նկարչուհիներ
Քաղցկեղից մահացածներ