Սոլոմոն Պլակի

Սոլոմոն Չեկիզո Պլակի (, ), հարավաֆրիկացի հասարակական գործիչ, լրագրող, գրող, Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի առաջին գլխավոր քարտուղարը։

Կենսագրություն 
Պլակին ծնվել է 1876 թվականին Նարնջագույն ազատ պետության Բոսհոֆի մոտ գտնվող Դոորնֆոնտեյն ֆերմայում։ Նա թսվանա կոչվող ժողովրդներից էր։

Պլակին ուսումը ստացել է Սնիլայում, որտեղ նա ոչ միայն դպրոց է հաճախել, այլև լրացուցիչ դասեր է ստացել միսիոներ Էռնեստ Վեստֆալի կնոջից՝ Էլիզաբեթից։ Նա Պլակիին ծանոթացրել է անգլիական գրականությանը, ինչպես նաև դաշնամուր և ջութակ նվագել սովորեցրել։ Ավելի ուշ Պլակիին աշխատանքի է տեղավորվել Քիմբերլիի փոստային ծառայությունում։ Նա տիրապետել է լեզվական զարգացած ունակությունների և առնվազն յոթ լեզվի, այդ թվում՝ հայրենի թսվաներենին։ Դրան մեծապես նպաստել է գրեթե բոլոր խոշորագույն էթնիկ համայնքների ներկայացուցիչների հետ շփումը, որոնք այդ ժամանակ ապրել են Քիմբերլիում։ Նրա կինը՝ Էլիզաբեթը, ում հետ նա ծանոթացել էր Քիմբերլիում, ծագումով մֆենգու էր։

1899-1902 թվականներին՝ անգլո-բուրական պատերազմի սկզբին, Պլակին գնացել է Մաֆիկենգ, որտեղ աշխատել է որպես թարգմանիչ։ Նա վերապրել է այդ քաղաքի պաշարումը։1973 թվականին հրատարակվել է օրագիր, որը Պլակին վարել է Մաֆեկինգի պաշարման ժամանակ՝ 1899 թվականից հոկտեմբերից մինչև 1900 թվականի մարտի վերջ։ Այս ստեղծագործությունը եզակի աղբյուր է ոչ միայն 1899-1902 թվականների անգլո-բուրական պատերազմի պատմության մեջ, այլ նաև ուսումնասիրելու նոր աֆրիկյան եվրոպական կրթված էլիտայի պատկերացումները, որի առաջատար ներկայացուցիչներից մեկը Պլակին էր։

Պլակին, լինելով թսվանա ծագումով և ապրելով քոսիի տանը (այսպես են թսվանաներն անվանել իրենց ավանդական տիրակալներին և տոհմական երեցներին), բարոլոնգ Սայլես Մոլեմայի հետ սերտորեն կապված էր Մաֆեկինգի աֆրիկյան բնակչության հետ։ Պաշարման ժամանակ նրա ծառայողական պարտականությունները ներառել են ոչ միայն թարգմանչի գործառույթները, այլև աֆրիկացիների վիճակի և քաղաքի պաշտպանության մեջ նրանց ներդրման մասին կանոնավոր հաշվետվությունների կազմումը։ Պլակին նաև համակարգել է լազուտիկների և կապավորների գործունեությունը բարոլոնգների թվից և նրանց նվիրատվությունների հիման վրա կազմել բրիտանական կայազորի հրամանատարության զեկույցները։ «Մաֆեքինգ Մեյլ» թերթում Պլակին պարբերաբար հրապարակել է աֆրիկյան իրազեկիչներից ստացված հաշվետվությունները և հաղորդագրությունները։ Նրանց տեղեկությունները, որոնք ուղղակիորեն ձեռք են բերվել բուրյան ճամբարից, ավելի օպերատիվ բնույթ են ունեցել, քան պաշտոնական հեռագրերը, որոնք մեծ դժվարությամբ են գտնվել քաղաքում։

1902 թվականին Պլակին թողել է պետական ծառայությունը և դարձել թսվանա  «Բեչուանովի թերթ»-ի (Koranta ea Bechuana) խմբագիր։ Հետագայում մասնակցել է նաև թսվանա ուղղագրության շուրջ վեճերին, հրատարակել  «Բեչուանների ընկերը» (Tsala ea Becoana) և «Ժողովրդի ընկերը» (Tsala ea Batho) թերթերը։ Թսվանայի պատմության վերաբերյալ գրել է բազմաթիվ հրապարակախոսական հոդվածներ և ակնարկներ, ինչպես նաև թրագմանել Շեքսպիրի մի շարք պիեսներ։

1914 թվականին մեկնել է հարավաֆրիկյան տուզեմնայա ազգային կոնգրեսի պատվիրակության կազմում գտնվող, ինչպես այն ժամանակ կոչվել է՝ ՀԱԿ, Մեծ Բրիտանիա՝ բողոքելու «տուզեմցիների հողերի մասին» օրենքի դեմ, որը լրջորեն սահմանափակել էր սևամորթ բնակչության իրավունքները։ Նրա դրույթների համաձայն՝ աֆրիկյան բնակչության տրամադրության տակ մնացել է Հարավաֆրիկյան Միության ողջ տարածքի 8%-ը։ Մեծ Բրիտանիայում գտնվելու ընթացքում նա գիրք է գրել, որտեղ նկարագրել է Հարավային Ասիայի աֆրիկյան բնակչության կյանքի դժվարությունները։ Այդ տարիներին տպագրվել են նաև 1916 թվականին գրված «Սեչուանների ասացվածքները՝ իրենց գրական թարգմանություններով և եվրոպական անալոգներով» և «Սեչուանի տեքստերի քրեստոմատիան միջազգային հնչյունաբանական ուղղագրության մեջ» գրքերը։ Ավելի ուշ՝ 1919-1920 թվականներին, նա կրկին այցելել է Մեծ Բրիտանիա։ Այդ երկիր իր երկրորդ այցելության ժամանակ Պլակին հարավաֆրիկյան սևամորթ գործիչների պատվիրակության կազմում հանդիպել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դ. Լլոյդ Ջորջի հետ, ում նա ներկայացրել է Հարավաֆրիկյան Միության անարդար կարգերի և ռասիստական օրենսդրության վերաբերյալ աֆրիկացիների հիմնական բողոքները։ 1921-1922 թվականներին նա այցելել է ԱՄՆ և Կանադա, որից հետո վերադարձել է Հարավային Աֆրիկա։ 1931 թվականին ուղևորվել է բելգիական Կոնգո քաղաք՝ ուսումնասիրելու պղնձի գոտու տարբեր ցեղերի ներկայացուցիչների (Կոպպերբելտ) փոխհարաբերությունները։

1930 թվականին լույս է տեսել նրա պատմական վեպը՝ «Mhudi»-ն, որը գրել է Հարավային Աֆրիկայից անգլիացի սևամորթ հեղինակի կողմից։

Պլակին մահացել է 1932 թվականին Յոհանեսբուրգում գրիպից առաջացած բարդությունների պատճառով։ Դրա մի մասն անվանվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Հյուսիսային Կապի նահանգի մունիցիպալիտետը։

Ծանոթագրություններ

Գրականույթուն 
 Plaatje S. T. The Mafeking Diary of Sol T. Plaatje. Cape Town, 1999 (1973).
 Sol Plaatje Selected Writings / Ed. by Brian Willan. Athens (Ohio), 1997.
 Willan, Brian. Sol Plaatje, South African Nationalist. London, 1984
 De Villers, G. E. ''Servant of Africa: The life and times of Sol T. Plaatje. Pretoria, 2000
 Давидсон А. Б. Южная Африка: становление сил протеста (1870—1924). М., 1972.

Արտաքին հղումներ 
 Պլակիի կենսագրությունը ՀԱԿ-ի կայքում
ՀԱՀ-ի քաղաքական գործիչներ
Հարավաֆրիկացի լրագրողներ
Թոքաբորբից մահացածներ