Ավդեյ Տեր-Օհանյան

Ավդեյ Ստեպանովիչ Տեր-Օհանյան (), խորհրդային և ռուս նկարիչ, «Արվեստ կամ մահ» ընկերակցության, Տրյոխպրուդնի նրբանցքում գտնվող պատկերասրահի և «Առաջ» պատկերասրահի  հիմնադիր։ Մոսկովյան ակցիոնիզմի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն  
Ավդեյ Տեր-Օհանյանը ծնվել է 1961 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, Դոնի Ռոստովում։ Սովորել է արվեստի մանկական դպրոցում, որտեղ հանդիպել է (ինչպես ինքն է կարծում) իր միակ իսկական ուսուցչին՝ քանդակագործ Բորիս Իվանովիչ Միգասին։ Եղել է «Это» ակումբի անդամ։ 1978-1982 թվականներին սովորել է Ռոստովի Մ. Բ. Գրեկովի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, սակայն այն այդպես էլ չի ավարտել, քանի որ երկու անգամ հեռացվել է գեղագիտական անհամատեղելիության պատճառով։ 1988 թվականին Դոնի Ռոստովում հիմնադրել է «Արվեստ կամ մահ» ընկերությունը։ 1988 թվականին Ռուսաստանում առաջին անգամ նա կազմակերպում է գործընկերության ցուցահանդես ռոստովյան հասարակական կոոպերատիվ պճնազարդարանում։ 1989 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ղեկավարել է Տրյոխպրուդնի նրբանցքի պատկերասրահը և «Առաջ» պատկերասրահը։

1995-1998 թվականներին ղեկավարել է «Ժամանակակից արվեստի դպրոցը», որտեղ դեռահասներին (ներառյալ իր որդի Դավիթին) դասավանդել է ավանգարդ և հետավանգարդյան արվեստի տեսություն և պրակտիկա, որոնցից մի քանիսը սկսել են գործել որպես Ռադեկ ընկերություն։ 1998 թվականի դեկտեմբերի 4-ին «Արտ Մանեժ-98» ցուցահանդեսում Ավդեյ Տեր-Օհանյանը հանդես է եկել «Երիտասարդ անաստվածը» պերֆորմանսով, որտեղ հրապարակայնորեն կացնով կտրատել է ուղղափառ սրբապատկերների վերարտադրությունները, որից հետո նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել կրոնական ատելություն հրահրելու մեղադրանքով (Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 282-րդ հոդված)։ Ավդեյ Տեր-Օհանյանը, չսպասելով դատավարությանը, արտագաղթել և քաղաքական ապաստան է ստացել Չեխիայում, բնակվել և աշխատել է Բեռլինում, որտեղ վերսկսել է Ժամանակակից արվեստի դպրոցի և «Առաջ!» պատկերասրահի աշխատանքները։ Ըստ «Կոմերսանտ»-ի լրագրող Աննա Տոլստովայի՝ նա «հետխորհրդային Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին քաղաքական արտագաղթյալ նկարիչն է»։ Տեր-Օհանյանի ստեղծագործությանը և ճակատագրին է նվիրված Միրոսլավ Նեմիրովի «Ա. Ս. Տեր-Օհանյան։ Կյանքը, ճակատագիրը և ժամանակակից արվեստը» (1999) գիրքը։ Որոշ քննադատներ կարծում են, որ Ավդեյ Տեր-Օհանյանը և Տրեխպրուդնիի բոլոր նկարիչները պատկանում էին արվեստագետների այն կատեգորիային, ովքեր «սահմանեցին իննսունականների ոգին» Մոսկվայում։

Ավդեյ Տեր-Օհանյանը զբաղեցրել է 23-րդ տեղը «Արտխրոնիկա» ամսագրի «2010 թվականի ռուսական արվեստի 50 ամենաազդեցիկ մարդիկ» վարկանիշում։ 2016 թվականին Պրահայում կազմակերպել է «Խորհրդային նկարիչների միություն» միջազգային կազմակերպությունը, որպես շարժման հիմք հռչակելով խորհրդային արվեստի դպրոցի ավանդույթները՝ աշխատանք բնօրինակով, կերտարվեստի ձևեր, պլեներային գեղանկարչություն։ Միության հիմնադիր համագումարը տեղի ունեցավ 2016 թվականի սեպտեմբերին Պրահայի Tranzitdisplay պատկերասրահում։ Ավելի քան 20 տարի ապրել և աշխատել է Պրահայում և Բեռլինում։

2019 թվականի հունիսին՝ քրեական գործի կարճումից հետո, Ավդեյ Տեր-Օհանյանը վերադարձել է Ռուսաստան։ Վերադառնալուց հետո իր առաջիկա ծրագրերի մասին հարցին Տեր-Օհանյանը պատասխանել է․ «Ես նկարիչ եմ, շարունակում եմ իմ պարզ գործունեությունը։ Ես նախատեսում եմ զբաղվել արվեստով, որովհետև այլ բանով զբաղվել չեմ կարող»։

2020 թվականի հունվարին, բազմամարդ  հավաքի ժամանակ, նա Ռոստովի «Ռոստով» արվեստի պատկերասրահում կարդացել է «Ինչպես հասկանալ ժամանակակից արվեստը» դասախոսությունը։

Տեր-Օհանյանի աշխատանքները Լուվրի «Ռուսական կոնտրապունկտ» ցուցահանդեսում    

2010 թվականի սեպտեմբերին Ավդեյ Տեր-Օհանյանի աշխատանքների տպագիր աշխատանքներ շարքից «Ռադիկալ աբստրակցիոնիզմ»-ը (2004) դուրս է մնացել «Ռուսական կոնտրապունկտ» / «Le contrepoint Russe» Լուվրի ցուցահանդեսի ծրագրից, որը պատրաստվում էին անցկացնել Ֆրանսիայում Ռուսաստանի տարվա շրջանակներում։ Ժամանակակից արվեստի պետական կենտրոնի ներկայացուցչի խոսքով Տեր-Օհանյանի աշխատանքները որոշվել էր չուղարկել արտերկիր, քանի որ դրանք «պարունակում էին Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական կարգը բռնությամբ փոխելու կոչ, ինչպես նաև միջկրոնական ատելության և թշնամանքի հրահրում»։ «Արմատական աբստրակցիոնիզմ» շարքի այդ աշխատանքները «Ռոսոխրանկուլտուրա»-ից արտահանման թույլտվություն չէին ստացել և մնացել էին Մոսկվայում»։  2010 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Տեր-Օհանյանը հանդես էր եկել բաց նամակով, որում հրաժարվել էր մասնակցել ցուցահանդեսին, եթե չկատարվեն երկու պայմաններ՝ 1. Պաշտոնապես թույլատրել Մոսկվայից տանել նրա աշխատանքները, ցուցահանդեսի մասնակցելու համար 2. Նկարիչ Օլեգ Մավրոմատտիի ռուսական անձնագրի ժամկետի երկարացում, որը քրեական հետապնդման էր ենթարկվում  Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածով, ում սպառնում էր արտահանձնում Ռուսաստանին։ Նկարիչների և հասարակության մի շարք բողոքներից հետո Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարությունը թույլատրեց   ստեղծագործությունների արտահանումը Ռուսաստանից։ Քանի որ վերջնագրի 2-րդ կետը (Օլեգ Մավրոմատտիի վերաբերյալ) չկատարվեց, Տեր-Օհանյանը հայտարարեց ցուցահանդեսը բոյկոտելու մասին և ցուցահանդեսի մնացած մասնակիցներին կոչ արեց միանալ իրեն։ Սակայն ցուցահանդեսի կազմակերպիչները, չնայած Ավդեյ Տեր-Օհանյանի՝ ցուցահանդեսին մասնակցելու պաշտոնական մերժմանը, ցուցադրեցին նրա այն  չորս աշխատանքները, որոնք նախապես հայտարարվել էին։ Ինքը՝ Տեր-Օհանյանը, նույնիսկ ցուցահանդեսի բացման հրավեր չէր ստացել, այլ իր հաշվին եկել էր այն  բոյկոտելու և Մավրոմատտիին պաշտպանելու նպատակով։

Աշխատանքները գտնվում են հետևյալ հավաքածուներում՝  
 Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա,
 Ռուսական պետական թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգ,
 Ժամանակակից արվեստի ազգային կենտրոն, Մոսկվա,
 Ժամանակակից արվեստի թանգարան ART4.RU, Մոսկվա,
 Ռոստովի կերպարվեստների մարզային թանգարան, Դոնի Ռոստով։
 Ալբերտո Սանդրետտիի հավաքածու, Իտալիա,
 Օկլահոմայի արվեստի թանգարան, Քրիստիան Կիզիի հավաքածու, Օկլահոմա Սիթի, ԱՄՆ,
 Հավաքածու 16thLINE art-gallery, Դոնի Ռոստով,
 Եվգենի Նուտովիչի հավաքածու, Մոսկվա։

Մեջբերումներ

Անհատական ցուցահանդեսներ   
 2019 - «Լավ-Վատ. Հետադարձ հայացք։ «VS unio» պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2013 - «Fucked or Museum of Russian Futurists. 1978-2013 թթ. Tranzit Display Gallery, Պրահա,
 2009 - «SHIT IN ART» (Իվարս Գրավլեիսի հետ համատեղ)։ Պատկերասրահ «36», Օլոմոուց,
 2008 - «The Medium is the Message 2008» (Իվարս Գրավլեիսի հետ համատեղ)։ Պատկերասրահ «Ateliér Josefa Sudka», Պրահա,
 2008 - «20-րդ դարի արվեստի դեմքերը» (Վացլավ Մագիդի հետ միասին)։ «Ֆուտուրա» պատկերասրահ, Պրահա,
 2008 - «Օլգա Սվիբլովա՝ խենթը, կամ քննադատական բանավեճի վերջը» (Զոյա Չերկասկայայի հետ միասին)։ Մարատ և Յու. Գելմանների պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2006 - Ավանգարդիզմի դպրոց, Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2006 - Telefonrechnung. «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2006 - «Rot» (Է. Կոլբասինայի հետ համատեղ)։ «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2006 - «After Kitup»։«Առաջ» պատկերասրահ «Առաջ», Բեռլին,
 2006 - «Ձայներ» (աուդիո ռեդի-մեյդ, Ալեքսեյ Բուլդակովի հետ համատեղ)։ «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2006 - «Avdey Ter-Oganian. Retrospective»/ Ավդեյ Տեր-Օհանյան. Հետադարձ հայացք. Ստավանգեր, Նորվեգիա,

 2005 - «Luftfolie»։ «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2005 - «Ձախ երթ», պերֆորմանս-ինտերվենցիա Պրահայի 2-րդ բիենալեի վերնիսաժում։ Space for Contemporary Art, Պրահա,
 2005 - Ավանգարդիզմի դպրոց. «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2005 - «Project of the assertion of the new. Avdey Ter-Oganian 1982-2005. Retrospective» / Ավդեյ Տեր-Օհանյան։ Հետադարձ հայացք. Kulturhus Stavanger, Նորվեգիա,
 2004 -  «Ready-made now»։ «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2004 - «Հորստ Էբաուեր՝ աշխարհի չեմպիոն» (Իլյա Կիտուպի հետ համատեղ), «Առաջ» պատկերասրահ, Բեռլին,
 2004 - «Գծիկներ», Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2003 - «Արտասովոր նկարչություն», Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2003 -  «Yves Klein, Exercise», Display - Space for Contemporary Art, Պրահա,
 2000 - «Առաջ» պատկերասրահ։ Պատկերասրահ NoD, Պրահա,
 1999 - «Ավդեյ Տեր-Օհանյանի աշխատանքները Մարատ Գելմանի պատկերասրահի հավաքածուից»։ Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1999 - «10 տարի արվեստում», Ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Մոսկվա,
 1998 - «Դուրս արի արվեստից», Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1996 - «Արևը գավաթի մեջ», Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1993 - «Ժամանակակից արվեստի ստեղծագործությունների վերականգնման որոշ խնդիրներ»։ Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրեխպրուդնի նրբանցքում,
 1992 - «Նատյուրմորտ մոմակալով», Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1992 - «L.H.O.O.Q». - Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրյոխպրուդնի նրբանցքում,
 1992 - «Նորից», Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրյոխպրուդնի նրբանցքում,
 1992 - «Դեպի օբյեկտի կողմը», Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրյոխպրուդնի նրբանցքում,
 1992 - «Առաջ», Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրյոխպրուդնի նրբանցքում,
 1992 - «Թզուկներ», (Իլյա Կիտուպի հետ միասին), Պատկերասրահ Մոսկվայի Տրեխպրուդնի նրբանցքում,
 1991 - «Վատ գեղանկարչություն» (Վ. Սիտնիկովի հետհամատեղ), Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1981 - «Ավդեյ Տեր-Օհանյան», Քաղաքային հոգեբուժական դիսպանսեր, Դոնի Ռոստով,
 1980 - «Ավդեյ Տեր-Օհանյան», «ԷՏՕ» երիտասարդական կենտրոն, Դոնի Ռոստով։

Պատկերասրահ

Որոշ խմբակային ցուցահանդեսներ    
 2021 - «Գնդակներ և շրջանակներ». XL պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2021 - Էնդի Ուորհոլը և ռուսական արվեստը՝ Արտսոլուս հիմնադրամ, Սեվկաբել նավահանգիստ, Սանկտ Պետերբուրգ,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», «Վերարկու» պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», Այրվող բրածոների ինստիտուտ, Մոսկվա։ Ցուցահանդեսը չեղյալ է հայտարարվել ինստիտուտի ղեկավարության կողմից,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», Զվերևի Ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Մոսկվա։ Ցուցահանդեսը չեղարկվել է Զվերևի կենտրոնի կողմից,
 2014 - «Գրաքննություն թեթևաբարո կին», «Մշակութային դաշինք» պատկերասրահ (նախագիծը՝ Մարատ Գելմանի), Մոսկվա,
 2010 - «Ձայնակարգություն՝  ժամանակակից ռուսական արվեստ». Լուվր, Փարիզ, Ցուցահանդեսը բոյկոտել է Տեր-Օհանյանը,
 2010 - «Ազատությո՜ւններ...»։ Բնակարանային  ցուցահանդես, Մոսկվա,
 2009 - «Գիշերը թանգարանում»։ Պերմի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Պերմ,
 2009 - «Արվեստ կամ մահ» ընկերակցություն։ Ժամանակակից արվեստի պետական թանգարան, Մոսկվա,
 2009 - «Տեսլական»՝ Պերմի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Պերմ,
 2009 - «Ռեմեյք», M-պատկերասրահ, Դոնի Ռոստով,
 2009 - «ՄոսկվաԱպոլիս»՝ Պերմի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Պերմ,
 2008 - «Ռուսական աղքատություն»՝ Գետային նավահանգիստ, Պերմ,
 2008 - «Մահկանացուի մասին արվեստում. Նիկոլայ Կոնստանտինովի հիշատակին»՝ M-պատկերասրահ, Դոնի Ռոստով,
 2007 - «Արգելված արվեստ - 2006»։ Ա. Դ. Սախարովի թանգարան, Մոսկվա,
 2003 - «Զգույշ, կրոն է»։ Ա. Դ. Սախարովի թանգարան, Մոսկվա,
 1994 - «Մայիսյան ցուցահանդես», Մոսկվայի նկարիչների տուն «Կուզնեցկի Մոստ»-ում, Մոսկվա,
 1991 - «Շաբաթ երեկոյան», Նախկին Լենինի թանգարան, Լվով,
 1990 - «Մշակութային հանգստի համար» (Իլյա Կիտուպի հետ միասին)։ Մոսկվա «Կաշիրկայի վրա» ցուցասրահ,
 1990 - «Սպասում եմ հանգստի» (Իլյա Կիտուպի հետ միասին), Պետրովսկի գծանցի մշակութային կենտրոն, Մոսկվա,
 1990 - «Գեղանկարչության մեծ կախարդները», Պերեսվետով, Մոսկվա,
 1989 - «Ցուցահանդես, որը չի հաշվվում, քանի որ ամեն ինչ շատ վատ է»։ «Յունոստ» հյուրանոց, Մոսկվա,
 1989 - «Իտալիան ունի կոշիկի տեսք», Նկարիչների միության ցուցասրահ, Դոնի Ռոստով,
 1988 - «Գավառական ավանգարդ», Կոոպերատիվ արդուզարդի սրահ  «Պրոգրես», Դոնի Ռոստով,
 1988 - «Խրտվիլակ»։ Նկարիչների միության ցուցասրահ, Դոնի Ռոստով,
 1988 - «Մեկօրյա ցուցահանդես»։ «Պրիբոյ» գործարանի մշակույթի տուն, Տագանրոգ։

Ակցիաներ և պերֆորմանսներ   
 1998 - «Երիտասարդ  անաստվածը»։ Մանեժ, Մոսկվա,
 1998 - Ակցիա Գրանովսկու փողոցում, Մոսկվա,
 1997 - «Ժամանակակից արվեստի դպրոց» («Ոսկե դիմակ» փառատոնի շրջանակներում)։ Առևտրի Համաշխարհային կազմակերպություն, Մոսկվա,
 1996 - «Վպերյոդ» պատկերասրահում ներկայացվել են մոսկովյան նկարիչների պերֆորմանսներ» (Արևելյան Եվրոպայի պերֆորմանսների փառատոնի շրջանակներում)։ Տիմոշոարա, Ռումինիա, Բեռլին, Գերմանիա,
 1992 - «Ֆուտուրիստները գնում են Կուզնեցկի» (ակցիա)։ «Կուզնեցկի մոստ», Մոսկվա։

Կուրատորական նախագծեր    
 2021 - «Գնդակներ և շրջանակներ»։ XL պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», «Վերարկու» պատկերասրահ, Մոսկվա,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», Այրվող բրածոների ինստիտուտ, Մոսկվա։ Ցուցահանդեսը չեղյալ է հայտարարվել ինստիտուտի ղեկավարության կողմից,
 2021 - «Ընդդեմ Նավալնիի», Զվերևի Ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Մոսկվա։ Ցուցահանդեսը չեղարկվել է Զվերևի կենտրոնի կողմից,
 2016 - «Խորհրդային նկարիչների միություն»,
 1998 - «Դուրս արի արվեստից»։ Մարատ Գելմանի պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1997 - «Դյուրակիր թանգարան» (հիմնված «Ցարիցինո» թանգարան-արգելոցի ժամանակակից արվեստի հավաքածուի վրա)։ Սորոսի ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Մոսկվա, «Արե-Ֆորում» պատկերասրահ, Յարոսլավլ,
 1995 - «Վարժություններ», Ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Մոսկվա,
 1992 - «Աբստրակցիոնիզմի համար», Պատկերասրահ Տրեխպրուդնիում, Մոսկվա,
 1992 - «Արվեստի հիմնախնդիրներ», L պատկերասրահ, Մոսկվա,
 1992 - «Ձև և բովանդակություն» (Կ. Ռեունովի հետ համատեղ)։ Պատկերասրահ Տրեխպրուդնի նրբանցքում, Մոսկվա,
 1991 - «Շաբաթ երեկոյան», Նախկին Լենինի թանգարան, Լվով,
 1990 - «Մշակութային հանգստի համար» (Իլյա Կիտուպի հետ համատեղ)։ Մոսկվա ցուցասրահ «Կաշիրկայի վրա»,
 1990 - «Հանգստի սպասելիս» (Իլյա Կիտուպի հետ միասին)։ Մշակութային կենտրոն Պետրովսկու գծանցների վրա, Մոսկվա,
 1990 - «Նկարչության մեծ կախարդներ», Պերեսվետով նրբանցք, Մոսկվա,
 1989 - «Ցուցահանդես, որը չի հաշվվում, քանի որ ամեն ինչ շատ վատ է»։ «Յունոստ» հյուրանոց, Մոսկվա,
 1989 - «Իտալիան ունի կոշիկի տեսք», Նկարիչների միության ցուցասրահ, Դոնի Ռոստով,
 1988 - «Գավառական ավանգարդ»։ «Պրոգրես», Կոոպերատիվ արդուզարդի սրահ, Դոնի Ռոստով,
 1988 - «Խրտվիլակ»։ Նկարիչների միության ցուցասրահ, Դոնի Ռոստով։

Ֆիլմագրություն  
 «Կոշլյակով, Շաբելնիկով, Տեր-Օհանյան, Սիգուտին»։ Վավերագրական ֆիլմ, «Art via video», 2006։

Ընտանիք  
 Լազար Մարկովիչ Սերեբրյակով (1792-1862) - նախապապը, ծովակալ, կովկասյան արշավների և Ղրիմի պատերազմի մասնակից, ծովակալության խորհրդի անդամ։
 Հակոբ Մելիք-Միրզոևիչ Մելիք-Հակոբյան (1835-1888) - պապի հորեղբայրը, հայ գրող և բանաստեղծ, պատմավեպերի, գեղարվեստական և ազգագրական ակնարկների հեղինակ։
 Աննա Վլադիմիրովնա Բրաժկինա (1959) - կինը, բանասեր և թարգմանիչ։
 Դավիթ Ավդեևիչ Տեր-Օհանյան (1981) - որդին, նկարիչ։
 Իվան Ավդեևիչ Բրաժկին (1985) - որդին, նկարիչ։

Ծանոթագրություններ 

Ռուս ժամանակակից արվեստագետներ
Ռուս նկարիչներ
Խորհրդային նկարիչներ
Խորհրդային լուսանկարիչներ
Ռուս լուսանկարիչներ
Հայ նկարիչներ