Բնական ռեսուրսների շահագործում

Բնական ռեսուրսների շահագործում, բնական ռեսուրսների օգտագործումն է տնտեսական աճի համար՝ երբեմն նաև շրջակա միջավայրի վատթարացման հաշվին։ Այն ի հայտ է եկել 19-րդ դարում՝ արդյունաբերական մասշտաբով, քանի որ հումքերի (օրինակ՝ հանքարդյունաբերություն, շոգեքարշի արտադրություն և մեքենաշինություն) արդյունահանումն ու վերամշակումը զարգացել էին ավելի շուտ, քան եղել է նախաարդյունաբերական տարածքը։  20-րդ դարում էներգիայի սպառումն արագորեն աճեց։ Այսօր աշխարհի էներգիայի սպառման մոտ 80%-ը ապահովվում է հանածո վառելիքի արդյունահանմամբ, որը բաղկացած է նավթից, ածուխից և գազից։ Մարդկանց կողմից շահագործվող չվերականգնվող ռեսուրսներ  են նաև  օգտակար հանածոները, ինչպիսիք են օրինակ՝ թանկարժեք մետաղները, որոնք հիմնականում օգտագործվում են արդյունաբերական ապրանքների արտադրության մեջ։ Ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը արտադրության այնպիսի եղանակի օրինակ է, որը խոչընդոտում է բնական միջավայրի շատ ասպեկտներին, օրինակ՝ երկրային էկոհամակարգում անտառների քայքայմանը և ջրային էկոհամակարգում ջրերի աղտոտմանը։ Աշխարհի բնակչության թվի աճի հետ մեկտեղ տեղի է ունենում նաև տնտեսական աճ, որի հետևանքով  հումքի ոչ կայուն արդյունահանման վրա ազդող բնական ռեսուրսները հայտնվում են ոչնչացման եզրին, ինչը մտահոգության տեղիք է տալիս։

Ինչո՞ւ են ռեսուրսները ճնշման տակ
Տեխնոլոգիայի զարգացմանը համընթաց բնական ռեսուրսների արդյունահանումը գնալով ավելի արագ և արդյունավետ է դառնում։ Օրինակ՝ անցյալում կարող էր մեկ ծառ կտրելը ժամեր տևել, իսկ այժմ տեխնոլոգիայի զարգացման շնորհիվ անտառահատման մակարդակները և ծավալները մեծապես աճել են։ Մարդկանց թիվն աճում է։ Միավորված ազգերի կազմակերպության տվյալներով՝ 2017 թվականին մարդկանց թիվը եղել է 7,6 միլիարդ։ Այս թիվը, ըստ կանխատեսումների, 2050 թվականին կհասնի մոտ 10 միլիարդի, իսկ 2100 թվականին՝ մոտ 11 միլիարդի։

Նյութապաշտական հայացքները հանգեցնում են ոսկու և ադամանդի հանքարդյունաբերության՝ զարդեր արտադրելու, որը մարդկային կյանքի և առաջխաղացման համար անհրաժեշտ ապրանք համարել չի կարելի։ Սպառողականությունը հանգեցնում է նաև ռեսուրսների արդյունահանումը՝ մարդկային կյանքի անհրաժեշտ ապրանքատեսակների արտադրության համար, բայց այն ավելի օգտակար է, քանի որ մարդիկ դրանից ավելի շատ են շահում։

Ինտենսիվ մրցակցության շնորհիվ ավելորդ պահանջարկը հաճախ հանգեցնում է կոնֆլիկտների. Կազմակերպություններ՝  ինչպիսիք են Global Witness-ը և ՄԱԿ-ը, հաստատել են այդ կապը։ Բնակչության շրջանում իրազեկության պակասը զգալի է։ Հասարակությունը տեղյակ չէ նյութերի քայքայումը և շահագործումը նվազեցնելու եղանակների մասին:

Ռեսուրսների շահագործման հետևանքներ
Բնական ռեսուրսները անսպառ չեն, հետևաբար դրանց ոչ ճիշտ օգտագործումը կարող է հանգեցնել այդ ռեսուրսների սպառման։

 Անտառահատում,
 Անապատացում,
 Տեսակների ոչնչացում,
 Հարկադիր արտագաղթ,
 Հողի էրոզիա,
 Նավթի կորուստ,
 Օզոնի քայքայում,
 Էներգիայի մեծ հոսք,
 Ջրի աղտոտվածություն,
 Բնական վտանգ / Բնական աղետ,
 Մետաղների և հանքանյութերի քայքայում

Ազդեցությունը տեղական համայնքների վրա

Գլոբալ Հարավ  
Գլոբալ Հարավը գոյություն ունեցող տերմին է, որն օգտագործվում է Համաշխարհային բանկի և այլ կազմակերպությունների կողմից` նույնականացնելով երկրները, որի հիմքում ընկած է Հյուսիս-Հարավ գլոբալ բաժանումը։

Երբ հանքարդյունաբերական ընկերությունը Գլոբալ Հարավում գտնվող զարգացող երկիր է մտնում հումք արդյունահանելու համար՝ պաշտպանելով արդյունաբերության ներկայության առավելությունները և նվազագույնի հասցնելով հավանական բացասական հետևանքները, ձեռք է բերում տեղի բնակչության վստահությունը։ Տնտեսական զարգացման արդյունավետ գործոնները  ստեղծում են  առողջապահական կենտրոններ, ոստիկանության բաժանմունքներ և դպրոցներ։ Այնուամենայնիվ, տնտեսական զարգացմամբ, փողը դառնում է հետաքրքրության գերագույն առարկա, ինչը կարող է հանգեցնել այնպիսի խոշոր կոնֆլիկտների, որոնք նախկինում այդ երկրում տեղի չէին ունեցել։ Այս հակամարտությունները հիմնականում ծագում են եսակենտրոն տնտեսության շրջանում՝ սպառողական արժեքների ազդեցության տակ։

BHP-ն, որն այժմ BHP Billiton-ն է, մտավ Պապուա Նոր Գվինեա պղինձը և ոսկին շահագործելու համար, որի արդյունքում բնիկ ժողովուրդների տնտեսությունը բարգավաճեց։

BHP Group Limited և BHP Group plc, անգլո-ավստրալիական բազմազգ հանքարդյունաբերության, մետաղների և նավթային երկակի ցուցակման հասարակական ընկերության առևտրային կազմակերպություն է, որը գտնվում է Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի Մելբուրն քաղաքում։ Չնայած նրանց կյանքի որակը բարելավվել է, սակայն սկզբում վեճերը տեղացիների շրջանում բավական շատ էին՝ հողային իրավունքի ձեռքբերման առումով, քանի որ նրանք պետք է օգուտ քաղեին հանքարդյունաբերության նախագծից։ 

Ok Tedi բնապահպանական աղետը ցույց է տալիս բնական պաշարների շահագործման բացասական հետևանքները։ Բանը նրանում է, որ Պակի-Նոր Գվինեայի արևմտյան նահանգում գտնվող հանքարդյունաբերական ձեռնարկության գործունեության արդյունքում Ok Tedi գետի 1.000 կմ երկարությամբ տեղի է ունեցել ջրամատակարարման համար թունավոր աղտոտում, ինչը պատճառ է դարձել ջրային կյանքի համատարած ոչնչացման։

Երբ հանքարդյունաբերական ընկերությունը ավարտում է նախագիծը զարգացող երկրի տարածքից հումքը հանելուց հետո, տեղի բնակիչներին մնում է կառավարել իրենց համայնքին հասցված շրջակա միջավայրի վնասը և հանքարդյունաբերական ընկերության ներկայությամբ խթանված տնտեսական օգուտների երկարաժամկետ կայունությունը վերափոխվում է մտահոգության։

Ծանոթագրություններ 

Բնական պաշարներ
Բնության խնդիրներ