Ժան-Լուի Գեզ դը Բալզակ

Ժան-Լուի Գեզ դը Բալզակ (, ), ֆրանսիացի գրող, ով ժամանակին աչքի է ընկել հատկապես էպիստոլյար (նամականու) ժանրում ստեղծած գրական-գեղարվեստական արժեքներով, միաժամանակ զգալի ավանդ է ներդրել ֆրանսերենի՝ որպես գրական լեզվի մշակման ու զարգացման գործում՝ գեղարվեստական արձակի լեզուն ժողովրդա-խոսակցականին մոտեցնելու գործում կատարելով նույն դերը, ինչ կատարել էր Մալերբը պոեզիայի բնագավառում և նպաստելով ֆրանսիական գեղարվեստական արձակի զարգացմանը։ Ծանոթ-բարեկամներին ու աստիճանավորներին հասցեագրած իր նամակներում, որոնք 1624-1654 թվականներին հրատարակվել են տասը հատորով, դը Բալզակը արտահայտել է իր քաղաքական հայացքները, տարածել ստոիկյան փիլիսոփայությունը,  քննադատել է Սրբազան աթոռը, կաթոլիկ կղերականների վարքուբարքը, աշխարհիկ իշխանավորներին... Նրա խայթող, խարազանող երգիծանքի արվեստը վառ կերպով դրսևորվել է հատկապես Le Prince-ում, որ Լուի Տասներեքերորդի կեղծ գովքն է (pseudo-éloge de Louis XIII de France)։

Ժան-Լուի Գեզ դը Բալզակը Ֆրանսիական ակադեմիայի հիմնադիր անդամներից է (ակադեմիկոս է ընտրվել 1634 թվականին).։

Կենսագրություն 
Գեզ դը Բալզակը, որին շնորհվել է «ֆրանսերենի վերանորոգիչ - le restaurateur de la langue française » պատվանունը, այն գրողներից է, ով առավելագույն ավանդ է ներդրել ֆրանսերենի բարեփոխման գործում։ Նա զավակն էր Անգուլեմի քաղաքապետ Գիյոմ Գեզի, ով ասպետական-ազնվականական տիտղոսի էր արժանացել և իրավունք ստացել իր տոհմանվանը կցելու Շարանտ գետի ափին ընկած իր Բալզակ կալվածքի անվանումը (հենց այդ կալվածքում էր նա կառուցել իր դղյակը՝ Château de Balzac-ը)։

Ժան-Լուին սովորել է Անգուլեմի ճիզվիտական դպրոցում, ապա աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Պուատիեի համալսարանում։ Հետագայում ուսանել է նաև Լեյդենի համալսարանում, որտեղ մտերմացել է լիբերտինիզմի հետևորդ, գրող Թեոֆիլ դը Վիոյի հետ (Théophile de Viau) (տարիներ անց վերջինիս նույնպես նամակներ է հասցեագրել)։ Եղել է Էպերոնի դուքսի քարտուղարը Մեցում, որից հետո երկու տարի՝ 1621-ից  1623 թթ., անցկացրել է Հռոմում՝ որպես կարդինալ դը Լա Վալետայի գործակալ։ Վերադառնալով Փարիզ՝ հասարակության ազդեցիկ շրջանակներում ներկայացրել է ծանոթներին ու բարձրաստիճան պալատականներին հասցեագրած և նրանցից ստացած մի շարք նամակներ, և դա լայն ճանաչում է բերել նրան, արժանացրել նաև կարդինալ Ռիշելիեի ուշադրությանը։ Վերջինս Ժան-Լուիին շնորհել է պատմագրի պաշտոն, նրան ընդգրկել արքայի խորհրդականների խմբում՝ խոստանալով 2 հազար լիվր ռոճիկ (ըստ որոշ աղբյուրների՝ Ռիշելիեն խոստումը չի կատարել)։

Գեզ դը Բալզակի՝ 1624 թվականին լույս տեսած նամակների ժողովածուի առաջին հատորը միանգամից հռչակավոր է դարձրել նրան, արժանացրել «Մեծն նամակագիր» պատվանունի, ինչպես նաև մարկիզուհի մադամ Ռամբույեի համբավավոր գրական սալոնում՝ Ժան Շապլենի, Մալերբի հետ հավասար՝ պարբերաբար հյուրընկալվելու բարձր պատվին։ Սակայն նամակներին բնորոշ ազատամտության պատճառով գիրքը 1626 թվականին ենթարկվել է ճիզվիտ Ֆրանսուա Գառասի կատաղի հարձակումներին։ Դրանից մեկ տարի անց էլ ֆելյանտինցիների վանական օրդենի ղեկավար Ժան Գուլուն գրքի հեղինակին Lettres de Phyllarque à Ariste պամֆլետում մեղադրել է անտիկ ու նոր շրջանների գրողներից գրագողություն կատարելու մեջ։

Ժամանակակիցների վկայությամբ՝ Գեզ դը Բալզակը մեծ ձգտումներով, բայց նաև հիվանդագին կասկածամտությամբ աչքի անկնող անձնավորություն է եղել։ Կյանքի վերջին տարիներին նա իր ամբողջ կարողությունը նվիրաբերել է բարեգործության, ապա քաշվել կապուցինների անգուլեմյան վանք, որտեղ էլ 56 տարեկան հասակում կնքել է իր մահկանացուն՝ 12 հազար լիվր կտակելով Անգուլեմի բուժարանին և սրբության սքեմով պարուրված։ Նրա աճյունն ամփոփված է Անգուլեմի հիվանդանոցի մատուռում պատրաստված շիրիմում։

Երկեր 
 Œuvres diverses (1644). Paris, Honoré Champion, 1995 
Le Barbon (1648), pamphlet fustigeant les pédants
Les entretiens (1657), Éd. Bernard Beugnot, Paris, M. Didier, 1972 (2 vol.)
Aristippe, ou De la cour (1658)
 Les entretiens de feu monsieur de Balzac (1657)
 Les premières lettres de Guez de Balzac, 1618-1627, Paris, E. Droz, 1933-1934
 Œuvres (1665) Genève, Slatkine Reprints, 1971
 Œuvres choisies, Paris, Larousse, 1936
 Le prince, Éd. Christian Leroy. Paris։ Table ronde, 1997 
 Épîtres latines Sous la direction de Jean Jehasse, préface de Bernard Yon, Saint-Étienne, Presses Universitaires de Saint-Étienne, 1982 ASIN 2867240115
 Socrate chrestien par le Sr De Balzac et autres œuvres du mesme Autheur. Amsterdam, Pluymer, 1662. In-12, [1 (titre frontispice)], [1 bl.], [22 (avant-propos, table)], 271 (en réalité 281 puisqu’une erreur typographique ajoute dix pages à l’ouvrage։ p. 1-192, puis p. 183-271), [1 bl.], 126, [22 (table)].

Գրականություն 
 Jean Louis Guez  de Balzac de l'Académie française, dans Charles Perrault, Les Hommes illustres qui ont paru en France pendant ce siècle, chez Antoine Dezallier, 1697, tome 1,  (lire en ligne)
 Bernard Beugnot, Les débuts littéraires de Guez de Balzac, Torino, Società editrice internazionale, 1968
 Bernard Beugnot, Jean-Louis Guez de Balzac : bibliographie générale, Saint-Étienne, Université de Saint-Étienne, 1967
 Bernard Beugnot, J.L. Guez de Balzac. Bibliographie générale. Supplément I, PUM, Montréal, 1973
 Bernard Beugnot, J.L. Guez de Balzac. Bibliographie générale: Supplément II, Publications de l'Université de Saint-Etienne, 1979
 Bernard Beugnot, Fortunes de Guez de Balzac : actes du colloque de Balzac, 16-|19 septembre 1997, Paris, H. Champion, 1998
 Bernard Beugnot, Guez de Balzac, Paris, Memini, 2001
 Mathilde Bombart, Guez de Balzac et la querelle des Lettres. Ecriture, polémique et critique dans la France du premier XVIIe siècle, H. Champion, 2007
 Gustave Cohen, Écrivains français en Hollande dans la première moitié du  1879-1958, Paris, Champion, 1920
 Joseph Declareuil, Les idées politiques de Guez de Balzac, Paris, V. Giard & E. Brière, 1907
 Gaston Guillaumie, J.L. Guez de Balzac et la prose française ; contribution à l’étude de la langue et du style pendant la première moitié du XVIIe siècle, Paris, A. Picard, 1927
 C. Hippeau, Étude sur Jean-Louis Guez de Balzac, Paris, Académie française, 1850-1859
 Jean Jehasse, Guez de Balzac et le génie romain : 1597-1654, Saint-Étienne, Université de Saint-Étienne, 1977
 Ulrike Michalowsky, L’usage du « je » et la peinture du moi dans les lettres de Guez de Balzac. Thèse pour le doctorat de l’université de la Sarre, 1994
 Jean-Émile Sabrazès, Les propos aigres-doux de Guez de Balzac sur Montaigne, Bordeaux, A. Destout, 1933
 Jean-Baptiste Sabrié, Les idées religieuses de J.-L. Guez de Balzac, Paris, F. Alcan, 1913
 Jean Sabrazes, Les pensées de Guez de Blazac ; notes et remarques, Bordeaux, A. Destout, 1934
 F. E. Sutcliffe, Guez de Balzac et son temps ; littérature et politique, Paris, A.G. Nizet, 1959
 Youssef Zobeidah, Polémique et littérature chez Guez de Balzac, Paris, A.G. Nizet 1972
 Roger Zuber, Les « Belles infidèles » et la formation du goût classique. Perrot d’Ablancourt et Guez de Balzac, Paris, A. Colin, 1968

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Գեզ դը Բալզակի կյանքն ու գործն ուսումնասիրող գրականագետ Բեռնար Բյոնոյի կայքէջը 
Գեզ դը Բալզակի էջը Ֆրանսիական ակադեմիայի կայքում, mit Bild
Seite Balzac im Webauftritt des Gymnasiums, das seinen Namen trägt, französisch, mit Bild
 www.britannica.com

17-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Ֆրանսիայի հրեաներ
Ֆրանսալեզու գրողներ
Ֆրանսիացի գրողներ