Պապատաչիի տենդ

Պապատաչիի տենդ (Pappataci fever), Ֆլեբոտոմուսային, մլակային, եռօրյա, տրանսմիսիվ, տենդային, արբովիրուսային ինֆեկցիա, պայմանավորված ֆլեբովիրուսի երեք սերոտիպերով:Անունը ՝pappa (սովորաբար դա օգտագործվում է որպես սննդի ընդհանուր անուն, բայց այս դեպքում այն բայ է, նշանակում է «ուտել») և taci (լուռ) բառերի միությունն է,որն արտահայտում է այս միջատների տարբերությունն արյունով սնովող այլ մլակներից։

Տարածվածություն 
Հիվանդությունը տարածված է Արևելյան կիսագնդի մերձարևադարձային գոտում հյուսիսային լայնության 20°-ից մինչև 45°, մասնավորապես Հարավային Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Բալկաններում, Միջերկրական ծովի արևելյան հատվածում, Իրաքում, Իրանում, Պակիստանում, Աֆղանստանում և Հնդկաստանում։

Պատճառագիտություն 
Հիվանդությունը փոխանցվում է Phlebotomus ցեղի մլակների խայթոցներով, մասնավորապես՝ Phlebotomus papatasi, Phlebotomus perniciosus և Phlebotomus perfiliewi:Հայտնի է Ֆլեբովիրուսի հարուցչի երեք սերոտիպ՝ նեապոլական, սիցիլիական և Տոսկանայի։ Մլակներն իրենց արտաքին տեսքով հիշեցնում են մոծակներին,բայց շատ ավելի փոքր են նրանցից (2-2.5 մմ)։ Մլակի մարմինը շատ նուրբ է, կիսաթափանցիկ, այնպես որ հանգիստ վիճակում պատի վրա նստած մլակին դժվար է նկատել։ Բազմացումը ճշգրիտ ուսումնասիրված չէ։ Նրանց թրթուրները գտնվել են հողե հատակ ունեցող շենքերում, հողում, կրծողների բներում և աղբում։ Ձմեռում են թրթուրային փուլում։ Խայթում են առավելապես գիշերը։ Խայթոցն անցավ է, սակայն առաջացնում է սաստիկ քոր։ Առաջանում է փոքրիկ հանգույց, որի վրա բշտիկ է գոյանում, այնուհետև կեղևակալվում է ։ Մլակը վարակվում է վարակված մարդուն կծելու ժամանակ՝ տենդի սկսվելուց 48 ժամ առաջ և տենդի ավարտից 24 ժամ հետո, որից հետո միջատը կրում է վարակը ողջ կյանքի ընթացքում։ Բացի մարդուց միջատին փոխանցման հորիզոնական ուղուց վիրուսը փոխանցվում է նաև տրանսօվարիալ՝ վարակված էգից իր սերնդին։

Նախանշաններ և ախտանիշներ 
Վարակիչ խայթոցից մի քանի օր անց առաջանում է թուլության զգացում, որովայնային անհանգստություն և դող, որին հաջորդում է 39-40 °C (102-104 °F) ջերմությունը, ճակատային շրջանում ուժեղ գլխացավերը, մկանների և հոդերի ցավերը, դեմքի կարմրությունն ու հաճախասրտությունը։ Երկու օր անց ջերմությունը սկսում է նվազել, և ջերմաստիճանը դառնում է նորմալ։ Հոգնածությունը, հազվասրտությունը և թերճնշումը կարող են պահպանվել մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթ, սակայն որպես կանոն վերականգնումը ամբողջական է լինում։ Գաղտնի շրջանը տևում է 3-8 օր:Ունի սուր ընթացք։ Լեզուն խիստ չոր է և փառակալված:Լեզվակը այտուցված է, հիպերեմիկ,դեմքը՝ կարմիր, աչքերը ՝փայլուն:Հաճախ նկատվում է մենինգիզմ։ Անոթազարկը՝ 80-90 զարկ րոպեում։ Բնորոշ է փորափքանքը (մետեորիզմ), փորկապությունը, երբեմն՝ փորլուծությունը; Լյարդն ու փայծաղը չեն շոշափվում։ Մաշկի վրա, մլակների կծման հետքերից զատ, երբեմն առաջանում են զանազան ցաներ՝ էրիթեմա,եղնջացան,պապուլաներ,ռոզեոլաներ։ Տենդը դադարում է 2-3 օր անց։ Գլխացավն ու ընդհանուր թուլությունը պահպանվում են մոտ մի քանի շաբաթ։ Ռեցիդիվները տևում են առաջին նոպայից ավելի կարճ։

Ախտորոշում 
Հիվանդությունը ճանաչվում է բնորոշ կլինիկական պատկերով։ Բնորոշ լեյկոպենիան, լիմֆոցիտոզն ու մոնոցիտոզը դեռ պահպանվում են ապաքինումից մեկ ամիս անց։ Ախտորոշումը կարելի է հաստատել շճաբանական հետազոտությամբ և ՊՇՌ թեստերով։

Բուժում 
Հիվանդության հատուկ բուժում չկա։ Կիրառվում է սիմպտոմատիկ բուժում։

Կանխարգելում 
Պաշտպանիչ ցանցերը կարող են բավարար չլինել մլակների խայթոցը կանխելու համար։ Կանխարգելման համար անհրաժեշտ է ինսեկտիցիդներով պայքարել մլակների բազմացման և խայթման դեմ։

Համաճարակաբանություն 
Պապատաչիի տենդը հազվադեպ է ճանաչվում էնդեմիկ շրջաններում, քանի որ զուգակցվում է մանկական այլ հիվանդությունների հետ։ Առավել հաճախ հանդիպում է զինվորականների և էնդեմիկ շրջաններից ներգաղթածների շրջանում։

Ծանոթագրություններ 

Հիվանդություններ
Վիրուսային վարակներ
Արևադարձային հիվանդություններ
2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ