Ռազմական միջամտություն Լիբիայում (2011)

Ռազմական միջամտություն Լիբիայում, միջազգային կոալիցիայի (հիմնականում ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների) ուժերի ռազմական միջամտությունը Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմին, որը հաստատվել էր ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1973 բանաձևով, որով որպես զինված միջամտության նպատակ կարող էր նախատեսվել խաղաղ բնակչության պաշտպանությունը (մարդասիրական միջամտություն)։ Տասը կողմ և հինգ ձեռնպահ ձայներով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը նախատեսում էր «Լիբիայում անհապաղ զինադադար հաստատել , այդ թվում՝ դադարեցնել ընթացիկ հարձակումները խաղաղ բնակչության դեմ», որոնք, ըստ Անվտանգության խորհուրդի, կարող էին լինել «մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ»։  Լիբիայի օդային տարածքը հայտարարվեց ոչ թռիչքային գոտի, ինչպես նաև խստացվեցին Մուամար Քադաֆիի վարչակարգի և նրա կողմնակիցների հանդեպ պատժամիջոցները։

Ամերիկյան և բրիտանական ռազմածովային ուժերն արձակեցին ավելի քան 110 Tomahawk թևավոր հրթիռներ, միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայի ռազմաօդային ուժերը, Բրիտանիայի թագավորական ռազմաօդային ուժերը և Կանադայի թագավորական ռազմաօդային ուժերն արտագրոհ ձեռնարկեցին Լիբիայում, իսկ կոալիցիայի ուժերի կողմից իրականացվեց ծովային շրջափակում։ Ֆրանսիայի ինքնաթիռներն ավիահարվածներ հասցրին լիբիական բանակի տանկերին և մեքենաներին։ Ռազմական միջամտության ժամանակ օտարերկրյա ցամաքային զորքեր չներգրավվեցին։

Չնայած Լիբիայի զինանոցում առկա էր 30 ծանր, 17 միջին  և 55 թեթև զենիթային կառավարվող հրթիռ (ընդհանուր առմամբ 400–450 արձակման կայանք, ներառյալ 130–150 2Կ12 «Կուբ» և անհայտ քանակությամբ 9Կ33 «Օսա» ինքնագնաց զենիթահրթիռային համակարգեր) և 440–600 ՀՕՊ կարճ հեռահարության հրանոթային համակարգեր, կառավարության արձագանքը կոալիցիայի հարձակմանը բացարձակապես անարդյունավետ եղավ, քանի որ Քադաֆիի ուժերին չհաջողվեց խոցել անգամ մեկ ՆԱՏՕ-ի ինքնաթիռ։ Ռազմական միջամտությունների գործողություններն 

Սկզբնական ռազմական գործողությունները Միացյալ Նահանգների հետ համատեղ հրամանատարությամբ գլխավորում էին Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան։ Իտալիան սկզբում դեմ արտահայտվեց ռազմական գործողությունների իրականացմանը, սակայն ավելի ուշ միացավ կոալիցիայի՝ պայմանով, որ առաքելության ղեկավարությունն առանձին երկրների (մասնավորապես Ֆրանսիայի) փոխարեն  ստանձնի հենց ՆԱՏՕ-ն։ Պայմանի բավարարումից հետո Իտալիան համաձայնեց դաշնակիցներին տրամադրել ռազմաբազաներ և հետախուզական տվյալներ։ Ռազմական միջամտության սկզբից Բելգիայի, Կանադայի, Դանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Նորվեգիայի, Կատարի, Իսպանիայի, Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի սկզբնական կոալիցիան ընդլայնվեց մինչև տասնինը պետության, ընդ որում՝ նոր ներգրավված երկրները հիմնականում մասնակցում էին Լիբիայի օդային տարածքում ոչ թռիչքային գոտու հարկադրմանը և ծովային շրջափակմանը, ինչպես նաև տրամադրում նյութատեխնիկական օգնություն։ 2011 թվականի մարտի 23-ին, «Միասնական պաշտպան» գործողության շրջանակում, ՆԱՏՕ-ն իր վերահսկողության տակ վերցրեց զենքի էմբարգոն։ Մարտի 24-ին ՆԱՏՕ-ն համաձայնեց վերահսկողության տակ առնել ոչ թռիչքային գոտին, իսկ ցամաքային ստորաբաժանումների թիրախավորման հրամանատարությունը մնաց կոալիցիոն ուժերին։ Հանձնումը տեղի ունեցավ 2011 թվականի մարտի 31-ին, տեղական ժամանակով ժամը 08:00-ին: 

Լիբիայում մարտերն ավարտվեցին հոկտեմբերի վերջին՝ Մուամար Քադաֆիի մահից հետո։ ՆԱՏՕ-ն հայտարարեց, որ Լիբիայում ռազմական գործողությունները կդադարեցվեն հոկտեմբերի 31-ին։ Լիբիայի նոր կառավարությունը պահանջեց, որ ՆԱՏՕ-ի առաքելությունը երկարաձգվի առնվազն մինչև տարեվերջ, սակայն հոկտեմբերի 27-ին Անվտանգության խորհուրդը միաձայն քվեարկեց հոկտեմբերի 31-ին ռազմական գործողությունների մանդատը դադարեցնելու օգտին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1973 բանաձև

2011 հակամարտություններ