Ժովենել Մոիզի սպանություն

Հայիթիի Հանրապետության նախագահ Ժովենել Մոիզի սպանությունը տեղի է ունեցել 2021 թվականի հուլիսի 7-ին ՝Պետոնվիլ քաղաքում (երկրի Արևմտյան դեպարտամենտ)։ Քաղաքական գործիչն ու նրա կինը սպանվել են մի խումբ անհայտ գրոհայինների կողմից իրենց առանձնատան տարածքում ՝տեղական ժամանակով մոտավորապես գիշերվա ժամը մեկին։

Միջադեպ 
2021 թվականի հուլիսի 7-ի գիշերը Հաիթիի ժամանակով մոտավորապես ժամը 1։00-ին (UTC-5), մի խումբ անհայտ զինված անձինք հարձակվել են Հաիթիի նախագահ Ժովենել Մոիզի մասնավոր նստավայրի վրա։ Պետության ղեկավարին գնդակահարել են։ Միջադեպի հետևանքով տուժել է նաև երկրի առաջին տիկին Մարտին Մոիզը։ Ավելի ուշ նրան ծայրահեղ ծանր վիճակում տարհանել են Միացյալ Նահանգների հիվանդանոց։

Ըստ իշխանությունների՝ նստավայրի տարածք մուտք գործելու համար հանցագործները ներկայացել են որպես ԱՄՆ թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչության գործակալներ։

Հուլիսի 11-ին Հայիթիի վարչապետը հայտարարել է, որ նախագահը մահից առաջ խոշտանգումների է ենթարկվել։

Մարդասպաններ 
Հանրապետության վարչապետ Կլոդ Ժոզեֆի խոսքով՝ նախագահի մարդասպանները եղել են մի խումբ անհայտ անձինք, որոնցից ոմանք խոսում էին իսպաներեն։

Հուլիսի 8-ին Հայիթիի ոստիկանության ղեկավար Լեոն Շառլը հայտարարել է կասկածյալների ձերբակալության մասին։ «Նրանցից չորսը սպանվել են, ևս երկուսը գտնվում են մեր հսկողության տակ և հարցաքննվում են։ Պատանդ վերցված երեք ոստիկան ազատ են արձակվել»,- ասել է Շառլը։

Ըստ Հայիթիի իշխանությունների՝ հարձակումն իրականացվել է լավ զինված և կազմակերպված խմբի կողմից, որի կազմում եղել են թոշակի անցած 26 կոլումբիացի զինվորականներ և երկու հայիթցի-ամերիկացիներ։ Հարցաքննության ժամանակ ամերիկացիներն ասել են, որ իրենք միայն թարգմանիչներ են, և որ ակցիայի նպատակը հետաքննող դատավորի որոշակի հրամանի կատարման շրջանակում նախագահ Մոիզի ձերբակալումն էր, այլ ոչ թե սպանությունը։ Թայվանի դեսպանատանը հուլիսի 9-ին բերման է ենթարկել 11 կասկածյալների։ Որոնողական աշխատանքները համակարգվել են թայվանցի դիվանագետների հետ։ Հայիթին այն երկրներից է, որը ճանաչում է Թայվանը որպես անկախ պետություն և դիվանագիտական ​​հարաբերություններ է պահպանում նրա հետ։

Հուլիսի 9-ի դրությամբ կալանավորվել էր 17 կասկածյալ, երեքը սպանվել են անվտանգության ուժերի հետ հրազենային բախումների ժամանակ, և առնվազն ութը շարունակում են թաքնվել։

Ըստ Մարտին Մոիզի՝ իր ամուսնու սպանողներին չի գոհացրել Հայիթիի զարգացման վերաբերյալ նրա տեսակետները, մասնավորապես՝ երկրում ընտրություններ և հանրաքվե անցկացնելու նախագահի մտադրությունները։

Հուլիսի 11-ին Լեոն Շառլը հայտարարել է հայիթիցի բժիշկ Քրիստիան Էմանուել Սանոնի ձերբակալության մասին, որը վերջին քսան տարին ապրում էր Ֆլորիդայում։ Շառլի խոսքով՝ 2021 տարվա հունիսից Սանոնը գտնվում էր Հայիթիում և վարձել էր կոլումբիացիների թիմ՝ քաղաքական դրդապատճառներով նախագահին սպանելու համար։

Օգոստոսի 3-ին Հայիթիի իշխանությունները ՄԱԿ-ից օգնություն խնդրեցին նախագահի սպանության միջազգային հետաքննություն անցկացնելու համար։

Հետևանքներ 
Վարչապետ Կլոդ Ժոզեֆն իրեն հայտարարել է երկրի նախագահի պաշտոնակատար։

Հայիթիի սահմանադրության համաձայն՝ նախագահի մահվան, անգործունակության կամ հրաժարականի դեպքում Գերագույն դատարանի նախագահը պետք է ժամանակավորապես ստանձնի այդ պարտականությունները, սակայն նա մահացել է COVID-19-ից։ Հաջորդն այդ շարքում երկրի վարչապետն է։ Նախագահ Մոիզը 2018 թվականից ի վեր 6 անգամ փոխել է վարչապետներին, իսկ սպանությունից երկու օր առաջ նշանակել է յոթերորդին՝ Արիել Հենրիին։ Սակայն Հենրին չի հասցրել երդվել, իսկ նախորդ վարչապետ Կլոդ Ժոզեֆը չի ճանաչել նրա լիազորությունները։

Մոիզի սպանությունից անմիջապես հետո Կլոդ Ջոզեֆը հայտարարել ռազմական դրություն մտցնելու մասին։

Հուլիսի 9-ին Հայիթիի ընտրական հարցերի նախարար Մաթիաս Պիերը ԱՄՆ-ին խնդրել է ուղարկել մոտ 500 հոգուց բաղկացած ռազմական կոնտինգենտ՝ կարգուկանոն պահպանելու համար, մինչդեռ կառավարությունը նաև ՄԱԿ-ից է զորքեր խնդրել։ ԱՄՆ-ն մերժել է նախարարի խնդրանքը։ Նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները նշանակված էին 2021 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ Հաիթիում։

2021 թվականի հուլիսի 20-ին վարչապետ Արիել Հենրին դարձել է նախագահի պաշտոնակատար։

Արձագանք 
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը ցավակցություն է հայտնել Հաիթիի ժողովրդին՝ պետության ղեկավարի մահվան կապակցությամբ։ Միջադեպը դատապարտել է նաև ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը։ Ի թիվս այլոց՝ Ֆրանցիսկոս պապը, Կիրիլ պատրիարքը, Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ժան-Իվ Լը Դրիանը, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը։ Իր հերթին, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը կատարվածն անվանել է «գարշելի արարք» և աջակցություն հայտնել Հայիթիի ժողովրդին։

Ծանոթագրություններ 

Հայտնիների սպանություններ
Հայտնի սպանվածներ
Սպանված քաղաքական գործիչներ
2021 քաղաքականությունում
Քաղաքական ճգնաժամեր
Պետության սպանված ղեկավարներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ