Նիկոլո Պիզանո

Նիկոլո Պիզանո ( ),  Պրոտոռենեսանսի ճարտարապետ և քանդակագործ։ 

Իտալական քանդակագործության հիմնադիր, ճարտարապետ և քանդակագործ Ջովանի Պիզանոյի հայրը։

Կենսագրություն  
Նիկոլո Պիզանոյի ծննդյան տարեթիվը հայտնի չէ։ Ծնվել է Ապուլիայում։ Սիենայի Մայր տաճարի արխիվներում  նրան անվանում են Պիետրոյի որդի՝ Ապուլիայից։ Հավանաբար սովորել է տեղի արվեստանոցներում, որոնք աշխատում էին Ֆրիդրիխ ॥ կայսեր պալատի համար, որն էլ հանդիսանում էր դասական ավանդույթների տարածման կենտրոն ։ Հվանաբար, մոտավորապես 1245 թվականին, նա տեղափոխվել է Տոսկանա և աշխատել Պրատոյում, Կաստելո դել կայսեր համար։ Ենթադրվում է, որ դղյակների պորտալում առյուծների պատկերը  քանդակել է Պիզան։ «Աղջկա գլուխը», որը ցուցադրվում է Հռոմում, Պալացցո Վենեցիայի տարածքում, նույնպես համարվում է Պիզանոյի տոսկանյան շրջանի գործերից։

Հետագայում Պիզանոն տեղափոխվել է Լուկկա։ Սուրբ Մարտինի տաճարի ճակատին նա ստեղծել է բարձրաքանդակներ ՝ «Սուրբ Ծնունդ», «Կախարդի երկրպագում» և «Հանումը խաչից» (հյուսիսային թմբուկ ): Քանդակագործը բնակություն է հաստատել Պիզայում 1245–1250 թվականների միջև։ Այստեղ է ծնվել նրա որդին՝ Ջովանին։ Այս ժամանակի փաստաթղթերում հիշատակվում է որպես Նիկոլո Պիզանո։
 
Մոտավորապես 1255 թվականին Պիզանոն Պիզայի մկրտության կաֆեդրան կառուցելու պատվեր է ստացել։ Նա աշխատանքը կատարում է  մի քանի օգնականների հետ, որոնց թվում էին Առնոլֆո դի Կամբիոն և Լապո դի Ռիչևուտոն։

Քանդակագործի հեղինակած այս առաջին աշխատանքը համարվում է նրա գլուխգործոցներից մեկը, որի ընթացքում Պիզանոյին հաջողվել է համատեղել աստվածաշնչյան թեմաները և դրդապատճառները դասական ուշ հռոմեական ոճով։ Ըստ Վազարիի  Պիզանոն ուսումնասիրել է Օգոստոսի ժամանակի հռոմեական քանդակագործությունը, որի ուժեղ ազդեցությունը զգացվում է Պիզայի բապտիստերիայի կաֆեդրայում ։ Սպիտակ, կարմրավարդագույն և մուգ կանաչ մարմարից վեցանկյուն կառուցվածքը հենվում է գոթական եռատերևի տեսքով փորագրված կամարների վրա, որոնք պահվում  են բարձր սյուներով։ Կամարների  անկյուներում տեղադրված են չորս հիմնական բարեգործների քանդակները ՝ (որոնցից ամենահայտնին Ուժի այլաբանությունն է ՝ մերկ Հերկուլեսի կերպարով )  Հովհաննես Մկրտիչի և հրեշտակապետ Միքայելի։ Քանդակագործին հավանաբար ոգեշնչել են հաղթական կամարները, որոնք նա տեսել է Հռոմում Օստիա կատարած ուղևորությունների ժամանակ։ Ինչպես Պիզայի տաճարի, այնպես էլ Կոնստանտինի  Հաղթական կամարների  սյուները պսակում են խոյակները, իսկ ճաղաշարքը զարդարված է բարձրաքանդակներով։

Բարձրաքանդակներում պատկերված են տեսարաններ Քրիստոսի կյանքից. Ավետիս և Սուրբ Ծնունդ, Կախարդի երկրպագում, Բերումը տաճար, Խաչելություն, Վերջին Դատաստան: Բարձրաքանդակները, բացառությամբ  Խաչելության և Վերջին Դատաստանի, արտացոլում են նրա ծանոթությունը Կամպոսանտոյի հին հռոմեական սարկոֆագների վրայի պատկերների հետ։ Ավելին, Պիզանոն իր գործերում օգտագործում էր անտիկ վարպետների տեխնոլոգիան: Միևնույն ժամանակ, քանդակագործը վերաիմաստավորում է դասական պատկերները  քրիստոնեական ձևով ՝ դրանք լրացնելով նոր բովանդակությամբ։ Խաչելություն  կոմպոզիցիայի հիմքում ընկած են բյուզանդական կերպարները, որոնք հայտնի են փղոսկրյա իրերով, Վերջին Դատաստանի խորհուրդը մեկնաբանվում է ֆրանսիական գոթիկայի ոգով։ Ի սկզբանե կարառական մարմարից բարձրաքանդակները ներկված էին՝ դրանք ավելի արտահայտիչ դարձնելու նպատակով։

1260–1264 թվականների ընթացքում Պիզանոն ավարտում է Պիզայում գտնվող մկրտության գմբեթի կառուցումը, որը սկսվել էր ճարտարապետի կողմից։ 

Նա ավելացում է բապտիստերիայի  բարձրությունը և այն պսակում  երկու համակցված գմբեթների համակարգով` կիսագնդաձև և հատյալ կոնաձև։  

Մկրտության ճակատը քանդակներով ձևավորել  է Նիկոլո Պիզանոյի որդին՝ Ջովանին՝ 1277-1284 թվականներին։ 1264 թվականին Պիզանոյին  բոլոնական Սան Դոմենիկայի բազիլիկայում սուրբ Դոմենիկի մասունքների համար տապան են պատվիրում ։

Նա, իհարկե, մշակում է տապանի գծագիրը, բայց գաղափարի իրացման գործում նրա ներդրումը, հավանաբար, նվազագույն էր։  

1265 թվականին քանդակագործն արդեն աշխատում էր Սիենայի Մայր տաճարի կաֆեդրայի վրա։ Ութանկյուն կաֆեդրան (ավարտվել է 1268 թվականի նոյեմբերին) նման է պիզայականին, բայց ավելի մեծ է չափերով և  առավել շքեղ  ձևավորված։ Նրա բազմաշերտ բարձրաքանդակները՝ Վերջին Դատաստանի և փրկության թեմաներով, կրում են ֆրանսիական գոթիկայի ազդեցության կնիքը։ Այս կաֆեդրայի վրա կատարված աշխատանքներում Պիզանոյին օգնում էին նրա որդին՝ Ջովանին, Լապո դի Ռիչևուտոն, Առնոլֆո դի Կամբիոն և այլ վարպետներ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 ռուսերեն
 Ալպատով Մ․ Վ. Դանտեի և Ջոտտոյի դարաշրջանի իտալական արվեստը։ Ռեալիզմի ակունքները Արևմտյան Եվրոպայի արվեստում։ Մ․ Արվեստ , 1939 թվական ,էջ 332 
 Վիպպեր Բ․ Ռ. Իտալական Վերածնունդ XIII-XVI դարեր։ Թ. Ի. Մ., Արվեստ, 1977թվական, էջ 468
 Գիացինտով  Վ․Գ. Իտալական քանդակի վերածնունդը Նիկոլո Պիզանոյի ստեղծագործություններում։ Մոսկվա. Համալսարանի տպարան, 1900 թվական , էջ137 
 Կրասնովա Օ․Բ. Միջնադարի և Վերածննդի արվեստ։ Մոսկվա. Օլմա-Պրես, 2002 թվական ,էջ 318  ISBN 5-94849-063-7
 Լազարև Վ․Ն.   Իտալական վերածննդի ծագումը։ Պրոտովերածննդի արվեստ ։ Մոսկվա. ԽՍՀՄ ԳԱ հրատարակչություն, 1956 թվական , էջ 80-87 
 Սմիրնովա Ի․Ա.  XIII-XV դարավերջի իտալական արվեստը։ Մոսկվա. Արվեստ, 1988.144 էջ։ («Համաշխարհային արվեստի հուշարձաններ». Թողարկում VIII (երկրորդ շարք)) ։
 այլ լեզուներով
 Benezit E. Dictionnaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs. Paris: Librairie Gründ, 1976. ISBN 2-7000-0155-9.
 Nicola Pisano // Encyclopædia Britannica

Իտալացի քանդակագործներ
Իտալացի ճարտարապետներ