Ժամանակի ապաստան

Ժամանակի ապաստան (), բուլղարացի գրող Գեորգի Գոսպոդինովի 2020 թվականի վեպը։ 2021 թվականին վեպի իտալական տարբերակը՝ «Cronorifugio» վերնագրով և Ջուզեպպե Դել'Ագատայի թարգմանությամբ արժանացել է Strega եվրոպական մրցանակին։  2023 թվականին վեպի անգլերեն տարբերակը, որը անգլերեն թարգմանել է Անժելա Ռոդելը, դարձել է առաջին բուլղարալեզու վեպը, որը և՛ առաջադրվել է, և՛ արժանացել Բուքերյան միջազգային մրցանակի։   50.000 ֆունտ ստերլինգ մրցանակը հավասարապես կիսվել է Գոսպոդինովի և Ռոդելի միջև։

Նկարագրություն 
Վեպը հետևում է անանուն պատմողին և հոգեբույժ Գաուստինին, որ Ցյուրիխում Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապողների համար կլինիկա է ստեղծում։ Կլինիկայի յուրաքանչյուր հարկ բոլոր մանրամասնություններով վերստեղծում է յուրաքանչյուր տասնամյակ՝ նպատակ ունենալով հիվանդներին ժամանակով հետ տանել՝ վերանայելու իրենց հիշողությունները։ Կլինիկայի համար անցյալի արտեֆակտներ հավաքելու առաջադրանքով պատմողը ճանապարհորդում է տարբեր երկրներում։  Շուտով առողջ մարդիկ դիմում են կլինիկա՝ փախչելու իրենց միապաղաղ կյանքից, և այդ գաղափարը լայն տարածում է ստանում, երբ ավելի շատ կլինիկաներ են բացվում։ Եվրոպայում անցկացվում են հանրաքվեներ՝ որոշելու, թե որ վերջին տասնամյակում պետք է ապրի յուրաքանչյուր երկիր ապագայում։

Զարգացում 
«Ժամանակի ապաստանը» Գոսպոդինովի երրորդ վեպն է, որը լույս է տեսել անգլերենով։  The Booker Prizes- ին տված հարցազրույցում Գոսպոդինովը բացահայտել է, որ իր ոգեշնչումը եկել է 2016 թվականին պոպուլիզմի շարժման վերելքից, ինչպես նաև Բրեքսիթից, և որ իր գրականության վրա ազդել են գրողներ Թոմաս Մանն ու Խորխե Լուիս Բորխեսը։

Ընդհանուր առմամբ, վեպը գրելու համար պահանջվել է մոտ երեք տարի և անգլերեն թարգմանելու համար մոտ վեց ամիս։

Ընդունելություն

Քննադատություն 
«Ժամանակի ապաստանը»  արժանացել է քննադատների միջազգային գովասանքին։ Գրախոսականների ագրեգատոր Book Marks կայքը հայտնել է վեպի ընդհանուր «Դրական» գնահատականը՝ հիմնված 8 գրախոսականների վրա. 2 քննադատներ տվել են «խանդավառ» գրախոսություն, իսկ 6-ը՝ «դրական»։

2022 թվականին վեպը The New Yorker ամսագրի կողմից ճանաչվել է տարվա լավագույն գրքերից մեկը։ Kirkus Reviews-ը նկարագրել է Time Shelter-ը որպես «հավակնոտ, տարօրինակ, ժամանակի ծալովի մանվածք», մինչդեռ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օլգա Տոկարչուկը վեպը նկարագրել է որպես «ժամանակի և դրա անցնող մեր ընկալման վերաբերյալ գրականության ամենագեղեցիկ տեսակը` գրված վարպետ և բոլորովին անկանխատեսելի ոճով»։ Իր վերանայման մեջ The Guardian-ը մեկնաբանել է «կոմունիզմից մինչև Բրեքսիթի հանրաքվեն և Եվրոպայում հակամարտությունը, բուլղարական այս զվարճալի, բայց վախեցնող վեպը ուսումնասիրում է նոստալգիայի զենքը»։

Պարգևներ և մրցանակներ 
2021 թվականին «Ժամանակի ապաստանի» իտալերեն թարգմանությունը արժանացել է Իտալիայի ամենահեղինակավոր գրական՝ Strega եվրոպական մրցանակին։ Առաջին անգամ  մրցանակը տրվել է արևելաեվրոպական գրողի։

2023 թվականին վեպի անգլերեն թարգմանությունն արժանացել է Բուքերյան միջազգային մրցանակի։ Մրցատյանի հանձնաժողովի նախագահ Լեյլա Սլիմանին վեպը նկարագրել է որպես «փայլուն վեպ՝ լի հեգնանքով և մելամաղձությամբ»։ Վեպն ընտրվել է առաջարկված վեց գրքերից բաղկացած կարճ ցուցակից։  Մրցանակը շահելիս հեղինակ Գոսպոդինովը մեկնաբանել է` «սովորաբար ենթադրվում է, որ «մեծ թեմաները» վերապահված են «մեծ գրականություններին» կամ մեծ լեզուներով գրված գրականությանը, մինչդեռ փոքր լեզուներին, ինչ-որ կերպ լռելյայն, մնում են տեղական և էկզոտիկ թեմաները։ Միջազգային Բուքերյան մրցանակի նման մրցանակները փոխում են այդ ստատուս քվոն, և դա շատ կարևոր է»։

Ծանոթագրություններ 

2020 վեպեր
Բուքերյան մրցանակի դափնեկիրներ