Բլեքլիսթինգ

«Բլեքլիսթինգը»-ը մարդկանց, երկրների կամ այլ կազմակերպությունների «սև ցուցակ» կազմող խմբի կամ իշխանության գործողությունն է, որոնցից պետք է խուսափել կամ անվստահություն հայտնել՝ որպես անընդունելի համարվող ցուցակ, եթե մարդիկ գտնվում են սև ցուցակում, ապա համարվում է, որ նրանք ինչ-որ բան սխալ են արել, կամ անվստահելի են։ Որպես բայ՝ բլեքլիստը կարող է նշանակել անհատին կամ կազմակերպությանը նման ցուցակում տեղադրել։

Տերմինի ծագումը 

Անգլիացի դրամատուրգ Ֆիլիպ Մասինգերը օգտագործել է «սև ցուցակ» արտահայտությունը իր 1639 թվականի «Անբնական մարտը» ողբերգության մեջ։

Այն բանից հետո, երբ Ստյուարտի վերականգնուման ժամանակ Անգլիայի Չարլզ II-ը թագավորը գահ բարձրացավ 1660 թվականին, նրա ռեգիցիդների ցուցակում նշվեցին այն մարդկանց անունները, որոնք պետք է պատժվեն իր հոր՝ Չարլզ I-ի մահապատիժը կազմակերպելու համար։ Չարլզ II-ի պետական թղթերում ասվում է. «Եթե որևէ անմեղ հոգի գտնվի այս սև ցուցակում, թող չնեղանա ինձնից, այլ մտածի, թե արդյոք ինչ-որ սխալ սկզբունք կամ շահ չի՞ մոլորեցրել նրան քվեարկելու համար»։

Էդվարդ Գիբբոնը Անդրոնիկոսի մասին գրված «Հռոմեական կայսրության անկման պատմությունը» (1776) գրքում գրել է, որ «Նրա հիշողությունը պահվում էր  թշնամիների և հակառակորդների սև ցուցակով, որոնք մատնանշել էին նրա վաստակը, հակադրվել նրա մեծությանը կամ վիրավորել նրա դժբախտությունները»։

Պատմություն

Աշխատանք 

Առաջին հրապարակված հղումը աշխատողի սև ցուցակին թվագրվում է 1774 թվականին։ Սա դարձավ զբաղվածության կարևոր խնդիր ամերիկյան հանքարդյունաբերական քաղաքներում, որտեղ սև ցուցակում հայտնվելը կարող է նշանակել գործադուլ հայտարարած աշխատողների ապրուստի միջոցների ամբողջական կորուստ։ Արդյունաբերական հանձնաժողովի 1901 թվականի զեկույցում ասվում էր. «Աշխատողների մտքում կասկած չկար սև ցուցակի համակարգի գոյության մասին, թեև գործնականում անհնար էր դրա ապացույցները ձեռք բերել»։ Այն մեջբերել է մի նորություն, որ 1895 թվականին նախկին երկաթուղու աշխատողը Ատլանտյան և Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղում ինքնասպան է եղել՝ գործադուլից հետո գործազուրկ լինելու պատճառով։

Թեև 1935 թվականի Ազգային աշխատանքային հարաբերությունների մասին օրենքը արգելեց պատժիչ սև ցուցակներն այն աշխատողների նկատմամբ, ովքեր քննադատում էին իրենց գործատուներին, այդ պրակտիկան շարունակվեց ընդհանուր օգտագործման մեջ։ 1947 թվականի Աշխատանքային կառավարման հարաբերությունների մասին ակտը 1947 թվականին փոփոխություններ կատարեց, որոնք պահանջում էին արհմիության առաջնորդներին տալ հավատարմության երդում, որոնք ունեին նույն ազդեցությունը, ինչ Հոլիվուդի սև ցուցակը։ Այդ ժամանակից ի վեր, սև ցուցակում հայնտվելը կատարվում է գաղտնի է կամ ոչ պաշտոնական ձևով, սակայն այն մնում է տարածված։

Հոլիվուդի սև ցուցակ 

Հոլիվուդի սև ցուցակը ստեղծվել է House Un-American Activities Committee կողմից 1947 թվականին՝ արգելում էին սցենարիստներին և հոլիվուդյան այլ մասնագետներին, ովքեր ենթադրաբար ունեն կոմունիստական համակրանք աշխատել։ Այն սկսվեց ժամանցի ոլորտի 151 մասնագետների ցուցակով և տևեց մինչև 1960 թվականը, երբ փաստացիորեն հերքվեց այն փաստը, որ սև ցուցակում ընդգրկված մասնագետները երկար տարիներ աշխատել են ենթադրյալ անուններով։

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմը և սև ցուցակի կոմունիստները 

Առնվազն Միջազգային բրիգադների մեկ կամավոր Ջորջ Դրևերը, ով գնաց Իսպանիա՝ կռվելու Ֆրանկո ֆաշիստների դեմ, և որը նաև հայտնի էր Բրիտանական կոմունիստական կուսակցությունում 1930-ականներին ոստիկանությունից  տեղեկացրեցին, որ  զինվորական կարիերայում կամ աշխատանքի ոլորտում ձախողման պատճառը եղել է իր կամավորությունը և գաղափարները։

Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում բրիտանական կառավարությունն ընդունեց «սև ցուցակ»՝ հիմնված 1915 թվականի դեկտեմբերի 23-ի Խորհրդի հրամանի վրա, որն արգելում էր բրիտանական հպատակներին առևտուր անել չեզոք երկրներում որոշակի ընկերությունների և անհատների հետ։ Ցուցակները հրապարակվել են «The London Gazette» ամսագրում։

1940 թվականի ամռանը SS-ը տպագրեց գաղտնի ցուցակ, որը կոչվում էր Sonderfahndungsliste G.B. որպես Նացիստական Գերմանիայի ներխուժման նախապատրաստման մի մասը ծածկագրված Օպերացիա ծովային առյուծ – երբ այս գրքույկը գտնվեց պատերազմից հետո, այն սովորաբար կոչվում էր Սև գիրք և նկարագրվում է որպես սև ցուցակ։

Բժշկություն 

1907 թվականին Հարավային Աֆրիկայի Տրանսվաալի բժշկական միությունը սև ցուցակում ներառեց հիվանդներին, եթե նրանք չկարողանային գումարը նախապես վճարել։

2004 Վենեսուելայի հետկանչման հանրաքվե 

2004 թվականի Վենեսուելայի հետկանչման հանրաքվեից հետո իշխող կուսակցության պատգամավոր Լուիս Տասկոն իր կայքում հրապարակեց ավելի քան 2,400,000 վենեսուելացիների տվյալների բազա, ովքեր ստորագրել էին նախագահ Ուգո Չավեսին հետ կանչելու մասին խնդրագիրը՝ իրենց քաղացիական նույնականացման քարտի համարների հետ միասին («cédula»): Ցուցակը «պաշտոնական դարձրեց աղանդավորությունը», և Չավեսի դեմ ստորագրած վենեսուելացիները զրկվեցին աշխատանքից, նպաստներից և փաստաթղթերից և հաճախ ենթարկվեցին ոտնձգությունների։ Ցուցակը հրապարակվելուց հետո Չավեսը «Venezolana de Televisión» հեռարձակման ժամանակ խրախուսեց կայքի օգտագործումը՝ «ազգային ինքնության քարտերի ապօրինի օգտագործումը ստուգելու համար»։ Առողջապահության նախարար Ռոջեր Կապելլան հայտարարել է, որ «նրանք, ովքեր ստորագրել են նախագահ Չավեսի դեմ, կհեռացվեն աշխատանքից, քանի որ նրանք ահաբեկչական գործողություն են կատարում»։ Հանրային դժգոհություն եղավ, մասնավորապես Súmate կազմակերպության կողմից, և այն հաղորդագրությունների պատճառով, որոնց պատճաժռով կառավարությունում աշխատող մարդիկ հեռացվել են աշխատանքից, կամ մերժվել են պաշտոնական փաստաթղթեր  տրամադրվելուց՝ ցուցակում հայտնվելու պատճառով։

Համակարգչային ոլորտ 

Հաշվարկների մեջ սև ցուցակը մուտքի վերահսկման համակարգ է, որն արգելում է մուտք գործել օգտվողների, ծրագրերի կամ ցանցային հասցեների որոշակի ցուցակ (կամ սահմանված տիրույթ)։

Հակասություններ 

2018 թվականին բժշկական ամսագրի գիշատիչ հրատարակության վերաբերյալմեկնաբանություն  հրապարակվեց՝ պնդելով, որ «սպիտակ ցուցակը», «սև ցուցակը», ի թիվս այլ տերմինների, ամրապնդում են առկա ռասայական կողմնակալությունները և պետք է չօգտագործվեն բժշկական գրականության մեջ։ Մեկնաբանությունը հանրության ուշադրությունը գրավեց 2020 թվականի ամռանը ԱՄՆ-ում Ջորջ Ֆլոյդի բողոքի ցույցերից հետո երբ մի սևամորթ տղամարդ մահացել էր Մինեապոլիսի ոստիկանների կողմից կալանվելու ժամանակ՝ բողոքի ցույցեր առաջացնելով ոստիկանության դաժանության դեմ։

Մեկնաբանության մեջ բերվում են «սևի» օգտագործման օրինակներ՝ որոնք հաճախ օգտագործվում են անհարգալից և այլ բացասական կոնտեկստներում, իսկ «սպիտակ»ը՝ վստահելիության և անվտանգության։ Հոդվածում նշվում է նաև «սև ցուցակի» ծագումը որպես արհմիություններում ներգրավված աշխատողներին պախարակելու և պատժելու պիտակ, և որ տերմինի վաղ օգտագործումը համընկնում է Ամերիկայում ստրկություն աճի հետ, բայց չի պնդում իր ստուգաբանությունը, քանի որ ուղղակիորեն վերաբերում է մաշկի գույնին։ Այնուամենայնիվ, հեղինակները քննադատում են «բլեքլիսթինգի» և նմանատիպ բառերի շարունակական օգտագործումը որպես անպատշաճ և վնասակար՝ «սպիտակ» և «սև» բառերի տարածման պատճառով՝ որպես ընդհանուր լեզվով ռասայական խմբերի նկարագրիչներ՝ պնդելով, որ այս տեսակի լեզվի օգտագործումը հանգեցնում է ռասիզմի պահպանմանը։

ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ