Ռիգոր Բարադուլին

Ռիգոր Բարադուլին (, ), հայտնի է նաև Дядько Ригор անունով, բելառուս բանաստեղծ, արձակագիր, էսսեիստ, թարգմանիչ։ Արժանացել է Բելառուսի ժողովրդական բանաստեղծի պատվավոր կոչման։

Կենսագրություն 
Ռիգոր Բարադուլինը ծնվել է  1935 թվականի փետրվարի 24ին, Բելառուսի Վիտեբսկի մարզի Ուշաչիի շրջանի Վերեսովկա գյուղում, Իվան և Մարիա Բարադուլինների ընտանիքում։ 1954 թվականին ավարտելով Ուշաչիի միջնակարգ դպրոցը՝ ուսումը շարունակել է Մինսկում՝ բելառուսական պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ Որպես խմբագիր՝ շխատել է „Белорусия“ և „Художествена литература“ հրատարակչություններում, „Съветска Белорусия“ օրաթերթի և  „Брезичка“ ու „Пламък“ ամսագրերի խմբագրություններում։ Անդամագրվել է «Բելառուսի ժողովրդական ճակատ» կուսակցությանը, Բելառուսի գրողների միությանը, ՊԵՆ ակումբի բելառուսական կենտրոնին, որի նախագահն է եղել 1990-ից մինչև 1999 թվականը։ 1995-1997 թթ. ընդգրկված է եղել Ջորջ Սորոսի հիմնադրած «Բաց հասարակության ինստիտուտի» բելառուսական մասնաճյուղի վարչության կազմում։

Մահացել է 2014 թվականի մարտի 2ին, ծանր ու երկարատև հիվանդությունից։

Ստեղծագործություններ 
Բարադուլինի գրական առաջին ստեղծագործությունները լույս են տեսել 1953 թվականին, „Червена смяна“ պարբերականում։ Իսկ նրա բանաստեղծական առաջին ժողովածուն՝ „Маладзік над стэпам“ խորագրով, հրատարակվել է 1959 թվականին։ Ռիգոր Բարադուլինը հեղինակել է շուրջ յոթ տասնյակ բանաստեղծական ժողովածուներ (այդ թվում՝ երգիծական և մանկական չափածո ստեղծագործություններ), քննադատական հոդվածներ, էսսեներ, գեղարվեստական թարգմանություններ։ 2006 թվականին Ռիգոր Բարադուլինի թեկնածությունն առաջադրվել է գրականության Նոբելյան մրցանակով պարգևատրելու համար։

Անվանի գրողը բելառուսերեն է թարգմանել Յան Ռայնիսի, Էդոոուարդաս Մեժելայտիսի, Ադամ Միցկևիչի, Վլադիսլավ Բրոնևսկու, Անդրեյ Վոզնեսենսկու,  Սերգեյ Եսենինի, Եվգենի Եվտուշենկոյի, Ջորջ Բայրոնի, Պաբլո Ներուդայի, Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի և հանրահայտ այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններև։

Պարգևներ 
Ռիգոր Բարադուլինը վերջին ստեղծագործողն էր, ում  շնորհվել է Բելառուսի ժողովրդական բանաստեղծի կոչում (1992 թ.): Նա պարգևատրվել է նաև Բելառուսական ԽՍՀ Յանկա Կուպալայի անվան պետական մրցանակով (1976 թ.),, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով, Պատվո նշանով, լատվիական «Երեք աստղ» շքանշանով, «Ֆրանցիսկ Սկորինա» մեդալով։ Բարադուլինին շնորհվել են բելառուսական պետական համալսարանի պատվավոր դոկտորի, Ուշաչիի պատվավոր քաղաքացու կոչումներ։

Ուշագրավ փաստեր 
Երբեմն Բարադուլինին է վերագրվում «Лука Мудищев — президент» բանաստեղծության հեղինակությունը. համացանցում լայնորեն սփռված այդ չափածո երկը, որ ստորագրված է Ведьмак Лысогорский կեղծանունով, խայթող երգիծանք է Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հասցեին։

Երկեր

Բանաստեղծական ժողովածուներ 
 Маладзік над стэпам. Мн., 1959 (перавыд. 2010, Мінск);
 Рунець, красаваць, налівацца! Мн., 1961;
 Мех шэрых, мех белых. Мн., 1963;
 Нагбом. Мн., 1963;
 Дойны конь. Мн., 1965;
 Красавік. Мн., 1965;
 Неруш. Мн., 1966;
 Адам і Ева. Мн., 1968;
 Лінія перамены дат. Мн., 1969;
 Экзамен. Мн., 1969;
 Ай! Не буду! Не хачу! Мн., 1971;
 Вяртанне ў першы снег. Мн., 1972;
 Журавінка. Мн., 1973;
 Рум. Мн., 1974;
 Свята пчалы. Мн., 1975;
 Суровая вымова. Мн., 1976;
 Прынамсі… Мн., 1977;
 Што было б тады, калі б? Мн., 1977;
 Абсяг. Мн., 1978;
 Белая яблыня грому. Мн., 1979;
 Вечалле. Мн., 1980;
 Ці пазяхае бегемот? Мн., 1981;
 Паэма прызнання. Мн., 1982;
 Амплітуда смеласці. Мн., 1983;
 Выбраныя творы: У 2 т. Мн., 1984;
 Абразы без абразы. Мн., 1985;
 Азбука не забаўка. Мн., 1985;
 Індыкала-кудыкала. МН., 1986;
 Маўчанне Перуна. Мн., 1986;
 Парастак радка, галінка верша: Артыкулы, эсэ. Мн., 1987;
 Бервенізацыя. Мн., 1988;
 Мудрэц са ступаю. Мн., 1988;
 Вяртанне. Разам з В. Ждановічам. Мн., 1988;
 Кобра ў торбе. Мн., 1989;
 Самота паломніцтва. Мн., 1990;
 Міласэрнасць плахі. Мн., 1992;
 Трэба дома бываць часцей. Мн., 1993;
 Азбука — вясёлы вулей. Мн., 1994;
 Асобы рознай пробы. Мн., 1994;
 Евангелле ад Мамы. Мн., 1995;
 Аратай, які пасвіць аблокі: Эсэ і некананізаваныя ўспаміны. Мн., 1995;
 Слаўлю чысты абрус. Мн., 1996;
 Грышка, Мішка і Шчыпай ехалі на чоўне. Мн., 1996;
 Здубавецце. Мн., 1996;
 Збор твораў: У 4 т. Мн., «Мастацкая літаратура»: т. І — 1996, т. ІІ — 1998, т. ІІІ — 1999, т. IV — 2002;
 Ішоў коця па канапе. Мн., 1997;
 Як воўк калядаваў. Мн., 2000;
 Лісты ў Хельсінкі. Мн., 2000;
 Зорка спагады. Мн., 2000;
 Босая зорка. Мн., 2001;
 Калі рукаюцца душы: Паэзія з прозай. З Васілём Быкавым. Мн., 2003;
 Дуліна ад Барадуліна. Радыё Свабодная Еўропа. Радыё Свабода, 2004;
 Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны. Мн., 2005;
 Ксты. Мн., 2005;
 Ксты/Ksty. Мн., 2006;
 Быць!/To Be! Мн., 2006;
 Рымскі дыпціх. Полацк, 2006;
 Рымскі трыпціх. Роздумы. Полацк, 2006;
 Руны Перуновы. Мн., 2006;
 Ксты. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2006;
 Ксты/Ksty. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2007;
 Выбраныя творы. Беларускі кнігазбор. Мн., 2008;
 Выпаў грук у грома з рук. Мн., 2009;
 Навошта. Мн., 2009;
 Ксты. Выданне трэцяе, дапоўненае. Мн., 2009;
 Халодная памяць вады. Мн., 2010;
 Перакуленае/Опрокинутое. М., 2010;
 «Вяльмуе Бог абраннікаў сваіх». Полацк, 2011;
 Толькі б яўрэі былі!.. Мн., 2011;
 Anima. Мн., 2011;
 Сябры. Мн., 2013;
 Лепей: Рукапісы 1952—2013. Мн., 2013.

Ռիգոր Բարադուլինի ստեղծագործությունների ժողովածուներ՝ այլ լեզուներով 
 Аист на крыше: Стихи. М., 1966;
 Избранная лирика. М., 1969;
 Раскидач: Весёлые стихи. Мн., 1969;
 Баллада Брестской крепости. Мн., 1975;
 Небо твоих очей: Стихи и поэма. М., 1976;
 Озеро у горизонта: Стихи. М., 1979;
 Праздник пчелы. М., 1980;
 Поэма признания: Стихи и поэмы. Мн., 1982;
 Каждый четвёртый. Стихи. М., 1984;
 Избранное: Стихотворения. Поэмы. 1955—1983. М., 1985;
 Кошки в лукошке: Весёлые стихи и сказки. Мн., 1985;
 Белая яблоня грома: Стихи. М., 1989.

 Siena laiks. լատիշերեն. Ռիգա, 1967;
 Kas jōehobu naigutab? էստոներեն. Տալլին, 1976;
 Свято бджоли. ուկրաիներեն. Կիև, 1978;
 Gandras ant stogo. լիտվերեն. Վիլնյուս, 1981;
 Small Anthology of the Poetry by Ryhor Baradulin/Transl. G. Wallace, V. Rich, W. May, P. Tempest. Նյու Յորք, 1984;
 Ei buey negro de mis cuitas… իսպաներեն. Мн., 1985;
 Święto pszczoły. լեհերեն. Լոձ, 1986;
 Valoda. Լատիշերեն. Rīga, 1987;
 Järv silmapiiril. Էստոներեն. Tallinn, 1988;
 Трофейная тръба: Лірика. բուլղարերեն. Սոֆիա, 1988;
 Ситораи дидор. տաջիկերեն. Դուշանբե, 1989;
 Kiedy witają się dusze. Annus Albaruthenicus. Год беларускі 2005, ред. С. Яновіч. Крынкі, 2005, с. 315—330. Լեհերեն թարգմանությունը՝ Չ. Սենյուխի. Лісты 1-22;
 Gdy witają się dusze. Poezija i proza. Վասիլի Բիկովի ստեղծագործությունների հետ։ Լեհերեն թարգմանությունը՝ Չ. Սենյուխի։ Лісты 1-22;
 Žit! չեխերեն. Թարգմանությունը՝ Ֆ. Սոկոլովայի։ Նախաբանը՝ Վացլավ Հավելի . Պրահա, 2006;
 祈りの風 (Молитва вітру). ճապոներեն. Թարգմանիչ՝ Կաշին Հոու. Յոկոհամա, 2007.

Նամակագրություն 
 Листи до Василя Бикова. У кн.: Дажыць да зялёнай травы… Լվով, 2008;
 Паслаў бы табе душу… Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954—1971). Мн., 2009.

Գիտա-հանրամատչելի երկեր 
 Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна. Мн., 2013.

Գրականություն 
 Беларускія пісьменнікі : Біябібліяграфічны слоўнік. Т. 1. — Мінск: издательство БелЭн імя П. Броўкі, 1992. — С. 210—235. — ISBN 5-85700-060-2
 Дуброўскі А. Паэтыка Рыгора Барадуліна : рытмічная арганізацыя верша. — Мінск: Рэйплац, 2006. — 128 с. — ISBN 985-90065-1-2

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Պաշտոնական կայքէջը 
 Некаторыя творы Барадуліна ;
 Старонка пра Рыгора Барадуліна;
 Вершы Рыгора Барадуліна;
 Рыгор Барадулін чытае свае вершы.
 Рыгор Барадулін. 25 сакавіка
Selected poems by Baradulin 
 Рыгор Бородулин читает свои стихи
 [knihi.com/Ryhor_Baradulin/ Рыгор Бородулин] на сайте Беларуская палічка.

Բելառուսի մշակույթ
Բելառուսի գրականություն
Բելառուս գրողներ
Բելառուս բանաստեղծներ
20-րդ դարի գրողներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
21-րդ դարի գրողներ
21-րդ դարի բանաստեղծներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Բելառուս թարգմանիչներ
Բելառուս մանկագիրներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով