Պսակ (աստղագիտություն)

Պսակ կամ կորոնա (corona), նաև՝ բակ, օդերեւութաբանության մեջ օպտիկական երևույթ, որն առաջանում է արեգակնային կամ լուսնային լույսի (կամ երբեմն պայծառ աստղի լույսի կամ մոլորակի լույսի) ցրման արդյունքում՝ առանձին փոքր ջրի կաթիլների, երբեմն ամպի փոքրիկ սառցե բյուրեղների կամ գոլորշիով պատված ապակու մակերեսի վրա։

Նկարագրություն 

Երբ ​​ամպերը շարժվում են արևի կամ լուսնի առջևով, որոշակի պայմաններում համապատասխան լույսի աղբյուրի շուրջ ձևավորվում են լուսավոր սկավառակներ, որոնք երբեմն շրջապատված են գունավոր օղակներով։ Այս լուսավոր երևույթի գիտական ​​անվանումը պսակ է, իսկ պսակի կենտրոնում գտնվող պայծառ սկավառակը կոչվում է աուրոլ։ Առօրյա լեզվով սա հաճախ կոչվում է բակ, իսկ գունավոր օղակները կոչվում են նաև ծաղկեպսակներ։ Այնուամենայնիվ, տերմինները միշտ չէ, որ օգտագործվում են այս ձևով, և որպես շփոթության հետագա աղբյուր, հալոները հին տեքստերում նշվում են որպես ծաղկեպսակներ։

Իր ամբողջական ձևով պսակը բաղկացած է մի քանի համակենտրոն, պաստելագույն օղակներից, որոնք առաջանում են երկնային օբյեկտի կամ աուրեոլ (aureole) կոչվող կենտրոնական լուսավոր տարածքի շուրջ։

Աուրեոլը հաճախ (հատկապես Լուսնի դեպքում) պսակի միակ տեսանելի մասն է և ունի կապտասպիտակ սկավառակի տեսք, որը դեպի եզրը դառնում է կարմրավուն շագանակագույն։ Պսակի անկյունային տրամագիծը կախված է ներգրավված ջրի կաթիլների չափերից. փոքր կաթիլներն առաջացնում են ավելի մեծ պսակ։ Նույն պատճառով, պսակն առավել ցայտուն է, երբ կաթիլների չափերն առավել միատեսակ են։ 

Պսակները հիմնականում դիտվում են լուսնի շուրջ, ավելի քիչ՝ արևի շուրջ։ Սա ոչ թե այն պատճառով, որ դրանք ավելի քիչ են լինում արևի շուրջը, այլ այն պատճառով, որ արևի լույսը գերազանցում է պսակի երևույթը և, ավելին, ընդհանրապես խուսափում ենք (և պետք է խուսափել՝ աչքերի համար վտանգի պատճառով) արևին նայելուց։ Հետևաբար արևի լույսը պետք է թուլացվի արեգակնային պսակները տեսնելու համար՝ օգտագործելով լուսաֆիլտրեր կամ երևույթը դիտելով ջրի կամ պատուհանի ապակու վրայի հայելային անդրադարձը։ Բարենպաստ պայմաններում պսակները կարող են դիտվել նաև մոլորակների կամ աստղերի շուրջ։ 

Կարելի է նաև դիտարկել կամ ստեղծել արհեստական ​​պսակներ, օրինակ՝ լամպին նայելով գոլորշապատ պատուհանից կամ մառախուղից։

Ծաղկափոշու պսակ 
Օդում կախված ծաղկափոշին նույնպես կարող է առաջացնել արևի լույսի ցրում, որն առաջացնում է պսակ։ Քանի որ ծաղկափոշու հատիկները միշտ չէ, որ գնդաձև են, արդյունքում ստացված ծաղկափոշու պսակները հաճախ ունեն բնորոշ էլիպսանման ձև և դրանցում առկա ավելի պայծառ բծեր։ Դրանք կարելի է տեսնել ծաղկման շրջանում, որտեղ կան ծաղկափոշու զգալի աղբյուր, ինչպիսիք են անտառները։ Դրանք ավելի հեշտությամբ երևում են մայրամուտի կամ արևածագի ժամանակ, քանի որ արևի շողերն ավելի քիչ են, և փոշոտված մթնոլորտի միջով լույսի ճանապարհն ավելի երկար է։

Այլ օպտիկական երևույթներից տարբերություններ 

Պսակները տարբերվում են հալոներից նրանով, որ վերջիններս ձևավորվում են սառցե բյուրեղների համեմատաբար մեծ, այլ ոչ թե փոքր բյուրեղների բեկման միջոցով։ Դիֆրակցիոն օրինաչափությունը կոչվում է Էյրիի սկավառակ (ի պատիվ աստղագետ Ջորջ Էյրիի)։

Պսակը մթնոլորտային օպտիկայի ազդեցության արդյունք է, ի տարբերություն արևապսակի, որն արևի մթնոլորտն է, որը միայն տեսանելի է արևի ամբողջական խավարման ժամանակ։

Տես նաև 

 Գլորիա
 22° լուսապսակ

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Explanation and image gallery - Լես Քոուլի մթնոլորտային օպտիկա 
 Rings around the sun and moon: coronae and diffraction - Օղակներ արևի և լուսնի շուրջ. պսակ և դիֆրակցիա]
 Corona from Fogged Eyeglasses - Կորոնա գոլորշապատ ակնոցներից
 Experimental simulations of pollen coronas - Փոշու պսակների փորձարարական սիմուլյացիաներ
 The Corona - Կորոնան

Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Օպտիկական երևույթներ
Օդերևութաբանություն
Երկրաչափական օպտիկա