Խրիստիանա Նյուսլայն-Ֆոլհարդ

Խրիստիանա Նյուսլայն-Ֆոլհարդ (, ), գերմանացի կենսաբան, ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում 1995 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Էդվարդ Լյուիսի և Էրիկ Ուիշաուսի հետ միասին) սաղմնային զարգացման գենետիկական վերահսկողության հայտնագործության համար։ Մաքս Պլանկի ընկերության կազմում գտնվող Կենսաբանության զարգացման ինստիտուտի պրոֆեսոր և տնօրեն։

Հայտնի է նաև որպես toll գենի առաջին հայտնագործող, որից հետո էլ հայտնաբերել է toll-անման ընկալիչները։ Լեյբնիցի (1986) և Ալբերտ Լասկերի անվան մրցանակի դափնեկիր բժշկական հիմնարար հետազոտությունների (1991) համար։ Գերմանիայի բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի անդամ (1991), ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1990), Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1990), Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի (2009) օտարերկրյա անդամ։

Կենսագրություն  
Խրիստիանա Նյուսլայն-Ֆոլհարդը ծնվել է Մագդեբուրգում, 1942 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, ճարտարապետ Ռոլֆ Ֆոլհարդի և մանկապարտեզի ուսուցչուհի Բրիջիթ Հաաս Ֆոլհարդի հինգ երեխաներից երկրորդն է։ Մեծացել և դպրոց է գնացել հարավային Ֆրանկֆուրտում, ծանոթացել է արվեստին և երաժշտությանը և այդպիսով «մարզվել է իրերին նայելու և ճանաչելու մեջ»։ Նրա նախապապը եղել է քիմիկոս Յակոբ Ֆոլհարդը, պապը՝ հայտնի ինտերնիստ Ֆրանց Ֆոլհարդը։ Նա քիմիայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակակիր Բենիամին Լիստի մորաքույրն է։

Դեռևս փոքր տարիքում Խրիստիանան որոշել է կենսաբան դառնալ։ Թեև նա միջակ գնահատականներով է ավարտել դպրոցը, ուսուցիչները նկատել են նրա տաղանդը։ Այնուհետև նա մեկնել է Թյուբինհեն՝ կենսաքիմիա սովորելու։ Այնտեղ ԴՆԹ-ի հետազոտության համար ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Բարձրագույն կրթություն է ստացել որպես մոլեկուլային կենսաբան։ 1975 թվականից աշխատանքի է անցել Բազելի լաբորատորիայում, որտեղ ծանոթացել է Է. Վիշաուսի հետ։ 1978 թվականին նրանք պաշտոններ են ստացել Հայդելբերգի Մոլեկուլյար կենսաբանության եվրոպական լաբորատորիայում, որտեղ միասին աշխատել են։ 1980 թվականին նրանք հրատարակել են իրենց հիմնական հոդվածը «Nature»-ում։ 1981 թվականին Նուսլայն-Ֆոլհարդը տեղափոխվել է Թյուբինհենի լաբորատորիա, որտեղ շարունակել է իր աշխատանքը բեղուն ճանճերի վրա։ 1985 թվականից եղել է Մաքս Պլանկի ընկերության կազմում գտնվող Կենսաբանության զարգացման ինստիտուտի տնօրենը։ Ռութ Լեմանը նրա լաբորատորիայում ստացել է գիտության դոկտորի աստիճան (1985)։

2004 թվականին Նյուսլայն-Ֆոլհարդը հիմնել է իր անվամբ հիմնադրամ (Christiane Nüsslein-Volhard Stiftung), որը ֆինանսապես աջակցել է երիտասարդ գերմանացի կին գիտնականներին՝ օգնելով նրանց խնամել երեխաներին և աշխատել տանը։ 2016 թվականին նամակ է ստորագրել, որով կոչ է արել Greenpeace-ին, ՄԱԿ-ին և ամբողջ աշխարհի կառավարություններին դադարեցնել գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների (ԳՁՕ) դեմ պայքարը։

Պարգևներ, մրցանակներ, ճանաչում    
 Լայբնիցի մրցանակ (1986),
 Ռոզենստիլի մրցանակ (1989),
 Սիլլիմանյան դասախոսություն (1989),
 Կարուսի մրցանակ (1989),
 Ալբերտ Լասկերի մրցանակ հիմնարար բժշկական հետազոտությունների համար (1991),
 Keith R. Porter Lecture (1991),
 Լուիզա Գրոս Հորվիցի մրցանակ (1992),
 Օտտո Վարբուրգի մեդալ (1992),
 Ալֆրեդ Սլոանի մրցանակ (1992),
 Louis-Jeantet Prize for Medicine (1992),
 Sir Hans Krebs Medal (1993),
 Ernst Schering Prize (1993),
 Նոբելյան մրցանակ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում (1995),
 Order of Merit of Baden-Württemberg (1996),
 Goetheplakette der Stadt Frankfurt am Main (1996),
 Pour le Mérite (1997),
 Մեծ Խաչ՝ աստղով և ուսի ժապավենով, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշան (2005),
 Deutscher Stifterpreis (2007),
 Erna Hamburger Prize (2007),
 Ավստրիական պատվո նշան «Հանուն գիտության և արվեստի» (2009),
 Սենտ Էնդրյուսի համալսարանի Գիտությունների պատվավոր դոկտոր (2011),
 «Գիտության և արվեստի նվաճումների համար» Մաքսիմիլիանի շքանշան (2014)։
Նյուսլայն-Ֆոլհարդի պատվին աստերոիդ է անվանակոչվել։

Ծանոթագրություններ 

Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Գերմանացի ֆիզիոլոգներ
Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշանակիրներ
Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ
Գերմանացի կենսաբաններ
Գերմանացի հոգեբաններ
Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ