Վասիլի Ռադլով

Վասիլի Վասիլևիչ Ռադլով կամ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Ռադլոֆ (, հունվարի 17, 1837, Բեռլին, Պրուսիա – մայիսի 12, 1918, Պետրոգրադ, Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն), գերմանական ծագումով ռուս թուրքաբանության հիմնադիր, ով ուսումնասիրում էր թյուրք ժողովուրդները։ Ըստ թուրքագետ Յոհան Վանդեվալեի . նա գիտեր բոլոր թյուրքական լեզուներն ու բարբառները, ինչպես նաև գերմաներեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, հունարեն, լատիներեն, մանչուերեն, մոնղոլերեն, չինարեն, արաբերեն, պարսկերեն և եբրայերեն։

Կարիերա 
Աշխատելով Բառնաուլում որպես դպրոցի ուսուցիչ՝ Ռադլովը հետաքրքրվեց Սիբիրի բնիկ ժողովուրդներով և իր ազգագրական բացահայտումները հրապարակեց «Սիբիրից» ազդեցիկ մենագրությունում (1884 թվական)։ 1866 թվականից 1907 թվականներին թարգմանել և թողարկել է թյուրքական բանահյուսության մի շարք հուշարձաններ։ Ամենակարևորը՝ նա առաջինն էր, ով հրատարակեց Օրհոնի արձանագրությունները։ Նրա թյուրքական լեզուների համեմատական բառարանի չորս հատորները հաջորդեցին 1893 թվականից 1911 թվականներին։ Ռադլովը օգնեց հիմնադրել Ազգագրության ռուսական թանգարանը և 1884-1894 թվականներին ղեկավարել է Սանկտ Պետերբուրգի Ասիական թանգարանը։

Ռադլովն օգնեց Գրիգորի Պոտանինին իր «Սալար լեզվի», «Արևմտյան Յուգուրի » և «Արևելյան Յուգուրի լեզվի» բառարանի հրատարակման հարցում և Պոտանինի ռուսալեզու «Չինաստանի և Կենտրոնական Մոնղոլիայի Տանգուտ-տիբեթյան սահմանները» աշխաությանը 1893 թվական։

1930-ականների վերջի ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի և պետական գիտական ապարատը հանգուցյալ (էթնիկապես գերմանացի) Ռադլովին մեղադրեցին պանթուրքիզմի մեջ։ Արդեն մահացած Ռադլովի հետ ենթադրյալ կապը դիտվում էր որպես մեղադրական ապացույց արևելագետների և թուրքագետների դեմ, որոնցից ոմանք մահապատժի են ենթարկվել, այդ թվում՝ Ալեքսանդր Սամոյլովիչը 1938 թվականին։

Հրապարակումներ 

 Radloff W. (1883). Aus Sibirien, Leipzig: T.O. Weigel Aus Siberien : vol.1 Aus Siberien : vol.2
 Atlas der Alterthümer der Mongolei : vol.1 (1892)
 W. Radloff. Versuch eines Wörterbuch der Türk-Dialekte.
 Band I, 1. 1893
 Band I, 2. 1893
 Band II, 1. 1899
 Band II, 2. 1899
 Radloff W.; trans. (1930). Suvarṇaprabhāsa: aus dem Uigurischen ins Deutsche übersetzt, Leningrad: Akad. Nauk SSSR.
 Radlov, Vasilij V (1913–1917). Suvarṇaprabhāsa: (sutra zolotogo bleska) ; tekst ujgurskoj redakcij, Sanktpeterburg. Imperatorskaja Akad. Nauk. XV. Reprint, Osnabrück. Biblio-Verlag 1970.
 Aus Sibirien. Lose Blätter aus meinem Tagebuche (1893)
 Tisastvustik; ein in türkischer Sprache bearbeitetes buddhistisches Sutra. I. Transcription und Übersetzung von W. Radloff. II. Bemerkungen zu den Brahmiglossen des Tisastvustik-Manuscripts (Mus. A. Kr. VII) von Baron A. von Stäel-Holstein (1910)

Գրականություն 

 Laut, Jens Peter, Radloff, Friedrich Wilhelm, in: Neue Deutsche Biographie 21 (2003), S. 96–97
 Տեմիր, Ահմեթ (1955). Leben und Schaffen von Friedrich Wilhelm Radloff (1837–1918): Ein Beitrag zur Geschichte der Türkologie, Oriens 8 (1), 51–93.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ռուսական կենսագրություն 
 Առցանց կոնֆերանս Radloff 2012
 Վասիլի Ռադլովի «Կունասի Իմ Պուսար»-ի թարգմանությունը թուրքերեն

Articles with hCards
Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշանակիրներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Ռուս մարդաբաններ
Ռուս լեզվաբաններ
Ռուս արևելագետներ
1918 մահեր
1837 ծնունդներ
Բեռլին քաղաքում ծնվածներ
Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Թյուրքագետներ ըստ ազգության
Թյուրքագետներ