Սպոնդիլոարթրոպաթիա

Սպոնդիլոարթրոպաթիա, սպոնդիլոարթրիտ, ողնաշարի հոդային հիվանդություն է։ Որպես այդպիսին, այն հիվանդությունների դաս կամ կատեգորիա է, այլ ոչ թե մեկ, կոնկրետ, առանձին հիվանդություն։ Այն տարբերվում է սպոնդիլոպաթիայից, որն ինքնին ողնաշարի հիվանդություն է, բայց կան շատ առանձնահատկություններ, որոնք վերաբերում են և՛ սպոնդիլոպաթիային, և՛ սպոնդիլոարթրոպաթիային։

Ողնաշարի և սակրոիլեալ հոդերի բորբոքումով պայմանավորված սպոնդիլոարթրոպաթիան կոչվում է առանցքային, աքսիալ սպոնդիլոարթրիտ։ Սպոնդիլոարթրոպաթիա տերմինը վերաբերում է ողնաշարի հոդերի ցանկացած տեսակի հոդային հիվանդությանը, ներառյալ ռևմատոիդ արթրիտը և օստեոարթրիտը, բայց տերմինը հաճախ օգտագործվում է որոշակի ընդհանուր հատկանիշներով խանգարումների համար, որոնց հաճախ անվանում են սերոնեգատիվ սպոնդիլարտրոպաթիաներ։ Սերոնեգատիվ սպոնդիլարտրոպաթիաներին բնորոշ է կապը HLA-B27 գենի հետ, ինչպես նաև բացասական ռևմատոիդ գործոնն ու հակակորիզային հակամարմինները (ANA):

Ապոնդիլոարթրոպատիաներին բնորոշ է ասիմետրիկ ծայրամասային (դիստալ) արթրիտը (որը տարբերվում է ռևմատոիդ արթրիտից), ոտքի մատների միջֆալանգեալ հոդերի արթրիտը, նրբերշիկանման մատները, աքիլեսի ջլի բորբոքումը (տենդինիտ), պլանտար ֆասցիտը, ոսկրաճառաբորբը, իրիտը և լորձաթաղանթային վնասվածքները։ Մեջքի ստորին ցավը սպոնդիլոարթրոպաթիաների ամենատարածված կլինիկական դրսևորումն է, այն յուրահատուկ նշան է, քանի որ նվազում է հիվանդության ակտիվության նվազմանը զուգահեռ։

Սերոնեգատիվ սպոնդիլոարթրոպաթիա
Սերոնեգատիվ սպոնդիլոարթրոպաթիանները կամ սերոնեգատիվ սպոնդիլոարթրիտները հիվանդությունների խումբ են, որոնց դեպքում դիտվում է առանցքային կմախքի՝ ողնաշարի, ախտահարում և ունեն սերոնեգատիվ ստատուս։ Այս հիվանդությունները սերոնեգատիվ են քանի որ չունեն ռևմատոիդ գործոն, ինչպես նաև տարբերվում են ռևմատոիդ արթրիտից իրենց զարգացման պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներով։

Պայմաններ 
Հետևյալ պայմանները սովորաբար ներառվում են սերոնեգատիվ սպոնդիլարթրոպաթիաների խմբում․

Որոշ աղբյուրներ ներառում են նաև Բեհչետի հիվանդությունը և Ուիփլի հիվանդությունը։

Ընդհանուր բնութագրեր 
Այս հիվանդություններն ունեն հետևյալ ընդհանուր նշանները՝
 Սերոնեգատիվ սպոնդիլոարթրոպաթիաներ են (ռևմատոիդ գործոնը բացասական է)
 Դրանք ասոցածված են HLA-B27-ի հետ
 Բորբոքային աքսիալ սպոնդիլոարթրիտ, սակրոիլեիտ և սպոնդիլիտ
 Ասիմետրիկ օլիգոարթրիտ
 Էնթեզիտ (էնթեզների՝ ջլերի ու կապանների ոսկրին կպնելու հանվածներ, բորբոքում), օրինակ պլանտար ֆասցիտ, աքիլեսյան տենդինիտ, ոսկրաճառաբորբ
 Ընտանեկան անամնեզ
 Արտահոդային դրսևորումներ, ինչպիսիք են աչքերի (առաջային ուվեիտ), մաշկի, միզասեռական համակարգի ախտահարումները  և աորտալ անբավարարությունը
 Խաչաձև (overlap) հիվանդություն

Դասակարգում 
Կան սպոնդիլոարթրիտի միջազգային ընկերության (ASAS) գնահատման չափանիշներ, որոնք օգտագործվում են առանցքային սպոնդիլոարթրիտի դասակարգման համար։ Այդ չափանիշներն են 3 ամիս և ավել մեջքի ցավեըր, հիվանդության սկիզբ 45 տարեկանից փոքր տարիքում։ Գոյություն ունեն 2 տիպի դասակարգումներ։
 Սակրոիլեիտ և սպոնդիլոարթրիտի 1 ախտանիշ
 HLA-B27 և սպոնդիլոարթրիտի 2 ախտանիշներ
Սակրոիլեիտ
 Սպոնդիլոարթրիտի հետ կապված սակրոիլեիտ, ՄՌՏ-ով երևում է ակտիվ (սուր) բորբոքում
 Հստակ ռադիոգրաֆիկ փոփոխություններով սակրոիլեիտ
Սպոնդիլոարթրիտի ախտանիշներ
 Բորբոքային բնույթի մեջքի ցավ
 Արթրիտ
 Էնթեզիտ
 Առաջային ուվեիտ
 Դակտիլիտ
 Փսորիազ
 Կրոնի հիվանդություն կամ ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ
 ՈՍՀԲԴ-ների նկատմամբ լավ ռեակցիա
 Սպոնդիլոարթրիտի ընտանեկան անամնեզ
 HLA-B27
 CRP-ի բարձրացած մակարտակ

Բուժում
Շատ հիվանդներ ունեն սպոնդիլոարթրիտ հիվանդության մեկից ավելի դրսևորումներ։ Որոշ իմունոսուպրեսիվ դեղամիջոցներ արդյունավետություն են ցուցաբերել մեկից ավելի հիվանդությունների դեպքում, օրինակ՝ ուռուցք մեռուկացնող գործոնի (TNF) ինհիբիտորները։ Բայց որոշ իմունոպրեսիվ դեղամիջոցներ հատկապես արդյունավետ են որոշակի բորբոքված հյուսվածքների և օրգանների համար, և դրանց կիրառումը հաստատված են միայն մեկ կամ երկու հիվանդությոընների բուժման համար, ուստի պահանջվում է այդ դեղերի օգտագործման հսկողություն։

Համաճարակաբանություն 
Սպոնդիլոարթրոպաթիայի տարածվածությունն ամբողջ աշխարհում կազմում է մոտավորապես 1,9%։

Ծանոթագրություններ

Հոդաբորբեր
Ռևմատոլոգիա
Աուտոիմուն հիվանդություններ
Հիվանդություններ