Փիտարեթի վանք

Փիտարեթի վանք (), XIII դարի գործող վանական համալիր Վրաստանի Քվեմո Քարթլի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում։ Գտնվում է Քռի վտակ Խրամի կիրճում, Թեթրիծղարո քաղաքից 12 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, երկրի մայրաքաղաք Թբիլիսիից մոտավորապես 100 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Պատկանում է վրացական ուղղափառ եկեղեցու Բոլնիսի թեմին։ Վանքում պահվում է XVII դարի Ավետարան, որը գրչագրել է Բեդիսմծերլիշվիլին։

Պատմություն 

Վանքը կառուցվել է 1213—1222 թվականներին՝ վրաց թագավոր Գիորգի Լաշայի օրոք։ Գիորգի Լաշան՝ Կաչաբիձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի նախահայրերից մեկը, սկզբում կառուցել է Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին։ Վանքը եղել է Կաչիբաձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի սեփականությունն ու հանգստարանը (1536 թվականից փոխանցվել է նրանց տոհմական մի ճյուղը հանդիսացող Օրբելիշվիլիներին (Օրբելիանիներին)։

Խորեզմցիների ու մոնղոլների արշավանքներից վանքը մասամբ ավերվել է, XIV դարի առաջին կեսին՝ վրաց Գիորգի V թագավորի օրոք, վերականգնվել։ XVII դարում Ղափլան Բարաթաշվիլու ջանքերով վանքը նորոգվել ու նորացվել է. կառուցվել են զանգակատունը, պարիսպները, մառանը (թվագրվում է 1696-ով), հանգստարանը, տնտեսական շինություններ։ 

1750 թվականին վանքը ենթարկվել է լեզգիների հարձակմանը, մեծապես վնասվել և 1752 թվականին փակվել։ Հետագայում Փիտարեթի գյուղում բնակություն են հաստատել օսերը, որոնք էլ սկսել են օգտագործել վանքը։ Պաշտամունքային այս կառույցը վնասվել է նաև 1988 թվականի երկրաշարժից. վնասվել են Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու ծածկերը։

1990-ական թվականներին օսերը լքել են Փիտարեթի գյուղը՝ հիմնականում տեղափոխվելով Հյուսիսային Օսեթիա։ 

1990-ական թվականների վերջերին վանքը վերականգնվել է, դեկտեմբերի 4-ին վեստին օծվել, դասվել գործողների շարքին։

Մի ժամանակ եկեղեցու ներսն ամբողջությամբ զարդարված է եղել որմնանկարներով, որոնցից միայն պատառիկներ են տեղ-տեղ պահպանվել։

Վանքի գլխավոր կառույցը՝ Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, հունական խաչի տեսք ունեցող հատակագծով, գմբեթավոր շինություն է։ Ունի 15 մետր երկարություն, 13 մետր լայնություն, 23 մետր բարձրություն։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Zakaraia, P. (1990), ქართული ხუროთმოძღვრება XI-XVIII სს. (11-18-րդ դարերի վրացական ճարտարապետությունը). Tbilisi: pp. 96–113.

Արտաքին հղումներ 

 Pitareti, Monument.ge. Retrieved on 2008-07-11. 
 Pitareti monastery. Parliament of Georgia. Retrieved on 2008-07-11.

Վրաստանի եկեղեցիներ
Վրաստանի տեսարժան վայրեր