Գլորիա Սթայնեմ

Գլորիա Մարի Սթայնեմ (, ), ամերիկացի ֆեմինիստ, լրագրող, սոցիալական և քաղաքական ակտիվիստ, ազգային ճանաչված առաջնորդ և 1960-ական թվականների վերջին և 1970-ական թվականների սկզբին ֆեմինիստական շարժման ներկայացուցիչ։

Սթայնեմն աշխատել է որպես «New York Magazine»-ի մեկնաբան և եղել «Ms» ամսագրի հիմնադիրներից մեկը։ 1969 թվականին Սթայնեմը հրատարակել է հոդված «After Black Power, Women's Liberation» վերնագրով, որը նրան ազգային ճանաչում է բերել որպես ֆեմինիստական շարժման առաջնորդ։

2005 թվականին Սթայնեմը, Ջեյն Ֆոնդան և Ռոբին Մորգանը դարձել են «Women's Media Center» ոչ առևտրային կազմակերպության համահիմնադիրները, որի նպատակն էր ԶԼՄ-ներում կանանց դրական կերպարի ստեղծումը։

Ժամանակի մեծ մասը հատկացրել է հանրային ելույթներին` նվիրված հավասարության թեմային, երկրի տարբեր մասերում հանդես է եկել դասախոսություններով։

Վաղ կյանք 
Սթայնեմը ծնվել է 1934 թվականի մարտի 25-ին Օհայոյի Տոլեդո քաղաքում` Ռուֆ (ծննդյամբ` Նունևիլեր) և Լեո Սթայնեմների ընտանիքում։ Մայրը եղել է պրեսբիտերական, ունեցել է գերմանական (այդ թվում պրուսական), ինչպես նաև շոտլանդական արմատներ։ Հայրը հրեա էր, որի ծնողները ներգաղթյալներ էին Գերմանիայից և Լեհաստանից։ Հայրական տատը՝ Պոլին Պերլմատտեր Սթայնեմը, եղել է կանանց ընտրական իրավունքի ազգային ասոցիացիայի կրթական կոմիտեի նախագահ, կանանց միջազգային խորհրդի 1908 թվականի պատվիրակ և Տոլիդոյի կրթության խորհրդում ընտրված առաջին կինը, ինչպես նաև մասնագիտական կրթության շարժման առաջատարը։ Պոլինը իր ընտանիքի բազմաթիվ անդամներին փրկել է Հոլոքոստից։

Սթայնեմի ընտանիքն ապրել և ճամփորդել է անվավոր շարժական տնակով, որի պատճառով հայրն զբաղվել է հնավաճառությամբ։ Մինչ Գլորիա Սթայնեմի ծնվելը, նրա մայրը, որն այդ ժամանակ 34 տարեկան էր, նյարդային խախտում է ունեցել, ինչի հետևանքով հաշմանդամ է դարձել։ Նա դարձել էր «եռանդուն, ուրախ, գրքասեր անձնավորություն, որը վախենում էր միայնակ մնալ»։ Սակայն հազվադեպ էր կարողանում կենտրոնանալ գրքի ընթերցանության վրա։ Ռուֆը երկար ժամանակ անցկացրել է հոգեկան հիվանդների առողջարանում։ Սթայնեմը տասը տարեկան էր, երբ նրա ծնողները 1944 թվականին ամուսնալուծվել են։ Նրա հայրը աշխատանք գտնելու նպատակով տեղափոխվել էր Կալիֆոռնիա, իսկ նա մոր հետ շարունակել է ապրել Տոլիդոյում։

Չնայած, որ նրա ծնողներն ամուսնալուծվել էին մոր հիվանդության հետևանքով, Սթայնեմը դա չէր համարում հոր կողմից շովինիզմի դրսևորում, Սթայնեմը պնդել է, որ «հասկացել է և երբեք նրան չի մեղադրել ամուսնալուծության մեջ»։ Այնուամենայնիվ այդ իրադարձությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա անձի ձևավորման վրա։ Սթայնեմը եկել է այն եզրակացության, որ աշխատավայրում մնալու մոր անկարողությունը վկայում է աշխատող կանանց նկատմամբ ընդհանուր թշնամանքի մասին։ Նա նաև եկել է այն եզրակացության, որ իր մոր նկատմամբ բժիշկների ընդհանուր անտարբերությունը ծագել է կանանց հանդեպ նախապաշարմունքի պատճառով։ Մոր փորձից Սթայնեմը համոզվել է, որ կանանց պակասում է սոցիալական և քաղաքական հավասարությունը։

Սթայնեմը սովորել է Տոլիդոյի Ուեյթի միջնակարգ դպրոցում և Վաշինգտոնի Արևմտյան միջնակարգ դպրոցում։ Այնուհետև նա ընդունվել է Սմիթի քոլեջ, որի հետ մինչ օրս կապ է պահպանում, և որը նա ավարտել է որպես Phi Beta Kappa ընկերության անդամ։

22 տարեկանում Սթայնեմը աբորտ է արել։

1950-ական թվականների վերջին Սթայնեմը Չեսթեր Բոուլսի հիմնադրամի կրթաթոշակով երկու տարի անցկացրել է Հնդկաստանում։ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո նա աշխատել է Անկախ կազմակերպության հետազոտական ծառայության տնօրեն, որը ֆինանսավորում էր անանուն հովանավորը, որը պարզվել է ԿՀՎ-ն է։ Նա աշխատել է ոչ կոմունիստական ամերիկացի ուսանողներին 1959 թվականի երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային փառատոնին ուղարկելու համար։ 1960 թվականին նրան վարձել է «Ուորեն» հրատարակչությունը, նա դարձել է «Օգնություն» ամսագրի առաջին աշխատակիցը։

Լրագրողական գործունեություն 
«Esquire» ամսագրի խմբագիր Քլայ Ֆելկերը արտահաստիքային հեղինակին տվել է գաղտնի հանձնարարություն, որը հետագայում Սթայնեմը անվանել է իր առաջին «լուրջ աշխատանքը»։ Նա գրել էր բեղմնականխման մասին հոդված։ Հոդվածի առաջին տարբերակը խմբագրին դուր չի եկել, և Սթայնեմը ստիպված է եղել այն նորից գրել։

Ֆեմինիստական տեսակետեր 
Չնայած Սթայնեմը առավել հաճախ դասվում է ազատական ֆեմինիստների շարքին, այնուամենայնիվ նա իրեն անվանում է արմատական ֆեմինիստուհի։ Նա սովորաբար դա բացատրում է նրանով, որ համաձայն չէ ֆեմինիզմի դասակարգմանը և այն համարում է «կոնկրետ խնդիրների նկատմամբ ոչ կառուցողական»։ «Ես պարբերաբար կարող եմ հայտնվել կատեգորիաներից որևէ մեկում, ուստի ինձ համար դժվար է լուրջ ընկալել այդ բաժանումը»,- ասել է նա։

Այնուամենայնիվ Սթայնեմը բավականին կայուն կարծիք ունի կոնկրետ հարցերի վերաբերյալ։

Ֆեմինիստական տեսություն 
Սթեյնեմը բազմիցս քննադատել է ֆեմինիզմի տեսության ներկայացման ոճը, որը, նրա կարծիքով, ծանրաբեռնված է ակադեմիական լեզվով և աբստրակցիաներով։

Ֆեմինիզմի ակադեմիական աշխատանքները քչերին են հետաքրքիր։ Դրանք գրվում են հանուն գործունեության։ Ակադեմիայում խեղճ կանայք պարտավորված են զգում խոսել այս հիմար լեզվով, որը ոչ ոքի հասկանալի չէ... Բայց ես հասկանում եմ, որ դա այն պատճառով է, որ մենք ունենք այս հիմար համակարգը, որտեղ որքան դժվար է հասկանալ տեղեկատվությունը, այնքան դա ավելի շատ է գնահատվում ակադեմիական շրջանակներում։

Կանանց և տղամարդկանց թլպատում 
Սթայնեմը գրել է «The International Crime of Female Genital Mutilation» հոդվածը, որտեղ նա ամերիկյան հանրությանը պատմում է կանանց թլպատման մասին։ Հոդվածը հրապարակվել է 1979 թվականի մարտին Ms ամսագրում։

Հոդվածում պատմվում է «կանացի թլպատման հետևանքով տուժած 75 միլիոն կնոջ մասին»։ Ըստ Սթայնեմի` «կանանց թլպատման իրական պատճառները կարող են բացատրվել միայն պատրիարքության համատեքստում. տղամարդիկ ցանկանում են վերահսկել կանանց մարմինները, որոնք օգտագործվում են ծնունդ տալու համար, նրանք ցանկանում են սահմանափակել կնոջ սեռականությունը»։

Հոդվածը պարունակել է փաստարկներ, որոնք հետագայում լրամշակել է փիլիսոփա Մարտա Նուսբաումը։

Ինչ վերաբերում է տղամարդկանց թլպատմանը, նա մեկնաբանել է. «հայրիշխանական վերահսկողությունը սահմանափակում է նաև տղամարդկանց սեռականությունը... տղամարդկանց խորհրդանշական կերպով խնդրում են իրենց սեռական օրգանի մի մասը մատուցել հայրապետական իշխանությանը։ Այս պրակտիկան 90 % դեպքերում բժշկական տեսանկյունից անհրաժեշտություն չունի։ Ես պաշտպանում եմ իմ եղբայրների պայքարը՝ այս պրակտիկան վերացնելու համար»։

Պոռնոգրաֆիա 
Սթայնեմը պոռնոգրաֆիային վերաբերում է քննադատությամբ՝ նշելով, որ այն տարբերվում է էրոտիկայից։ 

«Էրոտիկան տարբերվում է պոռնոգրաֆիայից, ինչպես սերը՝ բռնաբարությունից, արժանապատվությունը՝ նվաստացումից, զուգընկերությունը՝ ստրկությունից, ցավը՝ հաճույքից»։ 

Սթայնեմը դա հիմնավորում է նրանով, որ շատ կարևոր է տեսնել փոխադարձության և գերիշխանության միջև եղած տարբերությունը։

«Երբեմն ակնհայտ է, երբեմն՝ ոչ այնքան, պոռնոգրաֆիան ցույց է տալիս հարաբերությունների մակարդակը, որտեղ բոլոր զուգընկերները չունեն հավասար իշխանություն և փոխադարձություն։ Ըստ էության` օգտագործում են այն գաղափարը, որ մեկ մարդը մյուսին գերիշխում է ավելի մեծ դրամատիզմի և լարվածության համար»։

Նույնասեռ պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ Սթայնեմը պնդում է, որ․ 

«Անկախ մասնակիցների սեռից, ամբողջ պոռնոգրաֆիան, այդ թվում` տղամարդկանց միջև, տղամարդ-կին հարացույցի նմանակում է, նվաճող-զոհ, և գրեթե բոլորն իրականում պատկերում կամ ենթադրում են ստրկացված կանանց և տիրոջ»։

Պարգևներ և շքանշաններ 
 Հարավային Կալիֆորնիայի քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանության ամերիկյան միություն, Bill of Rights Award։
 Ամերիկյան մարդասիրական ասոցիացիայի 2012 թվականի հումանիստ (2012)։
 Biography ամսագրի վարկածով Սթայնեմը ԱՄՆ-ի 25 ամենաազդեցիկ կանանց ցանկում է։
 «Clarion award»։
 Դիանա ֆոն Ֆյուրստենբերգ, Lifetime Leadership Award (2014)։
 Էմմի, Citation for excellence in television writing։
 «Esquire» ամսագրի վարկածով՝ Սթայնեմը բոլոր ժամանակների 75 մեծագույն կանանց ցանկում է (2010)։
 Ռիդենաուրի մրցանակ (2006)։

Մատենագիտություն 
 The Thousand Indias (1957)
 The Beach Book (1963), New York: Viking Press. OCLC 1393887
 Outrageous Acts and Everyday Rebellions (1983), New York: Holt, Rinehart, and Winston. 
 Marilyn: Norma Jean (1986), with George Barris, New York: Holt. 
 Revolution from Within (1992), Boston: Little, Brown. 
 Moving beyond Words (1993), New York: Simon & Schuster. 
 Doing Sixty & Seventy (2006), San Francisco: Elders Academy Press. 
 As if Women Matter: The Essential Gloria Steinem Reader(2014), co-written with Ruchira Gupta
 My Life on the Road (2015), New York: Random House. 
 The Truth Will Set You Free, But First It Will Piss You Off! (2015), Illustrated by Samantha Dion Baker. New York: Random House.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Education of A Woman: The Life of Gloria Steinem by Carolyn Heilbrun (Ballantine Books, United States, 1995) 
 Gloria Steinem: Her Passions, Politics, and Mystique by Sydney Ladensohn Stern (Birch Lane Press, 1997)

Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական կայք
 Profile at Feminist.com 
 Works by or about Gloria Steinem in libraries (WorldCat catalog) 
 Gloria Steinem Video produced by Makers: Women Who Make America (affiliated with Women Make Movies) 
 Gloria Steinem Papers at the Sophia Smith Collection 
 Appearances on C-SPAN
 Michals, Debra "Gloria Steinem" National Women's History Museum. 2017.

Ամերիկացի կին լրագրողներ
Ամերիկացի սոցիալիստներ
Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Ամերիկացի հումանիստներ
Հրապարակախոսներ
20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ
21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Հրեա ֆեմինիստներ
Ֆեմինիստ գրողներ
Ամերիկացի լրագրողներ
Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ամերիկացի խմբագիրներ
Կին իրավապաշտպաններ