Կազիմիր Լիշչինսկի

Կազիմիր Լիշչինսկի (լեհերեն՝ Kazimierz Łyszczyński, բելառուսերեն՝ Казімір Лышчынскі, ), 17-րդ դարի աթեիստ փիլիսոփա, որը գործել է Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածքում։ Իր հայացքների համար 55 տարեկան հասակում դատապարտվել է մահվան։ Մեր օրերում լեհ աթեիստները նրան համարում են իրենց հովանավորը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1634 թվականին, Ռեչ Պոսպոլիտայի մաս հանդիսացող Լիտվայի մեծ իշխանության Բրեստի գավառի Լիշչիցի գյուղում, ազնվականի ընտանիքում (Լիշչիցին նրանց տոհմական կալվածքն էր)։ Սովորել է Բրեստի ճիզվիտական կոլեգիումում, ապա՝ Վիլնոյի (Վիլնյուսի) ակադեմիայում։ Մասնակցել է մոսկովյան, շվեդական, թուրքական զորքերի դեմ Ռեչ Պոսպոլիտայի մղած մարտերին։ 1658 թվականին անդամագրվել է ճիզվիտական օրդենին, ապա մի քանի տարի փիլիսոփայություն ու աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Կրակովում, Կալիշիում, Լվովում։ 1666 թվականին դուրս է եկել օրդենից, որպեսզի ամուսնանա և վերադառնա հայրենի կալվածք։ Պաշտոնավարել է դատական ատյաններում, բազմիցս ընտրվել Բրեստի գավառի ներկայացուցիչ-դեսպան վարշավյան սեյմում։ Բացի այդ, հայրենի գյուղում դպրոց է բացել ու դասավանդել երեխաներին, որոնք ոչ միայն գրագետ են դարձել, այլև խորացել են մաթեմատիկայի, փիլիսոփայության, բժշկագիտության մեջ, ծանոթացել այլ գիտությունների հիմունքներին։

Ճիզվիտական օրդենի հետ իր կապերը խզելուց հետո Լիշչինսկին գրել է «Աստծո չգոյության մասին» () ծավալուն տրակտատը։ Աշխատությունը բաղկացած է եղել 530 էջից в 15 тетрадях), որոնցից պահպանվել է ընդամենը 5 հատված (դրանք 1957 թվականին հայտնաբերել է լեհ փիլիսոփա և պատմաբան Անջեյ Նովիցկին)։ Դրանցում հեղինակը ժխտում է Աստծո գոյությունը և կղերականներին մեղադրում է «բանականության լույսը մարելու մեջ», հայտարարում է, որ Աստվածը հորինվածք է,՝մարդկային գիտակցության մեջ մի քիմեռ, որին պետությունն ու եկեղեցին օգտագործում են իրենց նպատակներին հասնելու համար։ Ընդ որում՝ Աստվածաշունչն էլ այնպիսի մարդիկ են գրել, ովքեր սուտը, կեղծիքը, խաբեությունն են պաշտպանում նրա միջոցով։

Ճիզվիտական գործակալ Յան Բժոսկան գողացել է գրքի ձեռագիրը և հանձնել իր վերադասին։ 1687 թվականին եկեղեցական դատարանը Լիշչինսկուն մեղավոր է ճանաչել ծանրագույն հանցանքի՝ աթեիզմի մեջ և դատապարտել է մահվան՝ խարույկում այրելու միջոցով։ Դատապարտյալի աղերսանքին ընդառաջելով՝ վճիռը մեղմացվել է. մահապատիժը իրկանացվել է գլխատման միջոցով, որից հետո նրա մարմինը նետվել է խարույկ և այրվել իր «հերտիկոսական» գրքի հետ միասին։

Լիշչինսկու դատական գործը նոր ժամանակների Լեհաստանում ու Բելառուսում սուր քննադատության է ենթարկվել՝ դիտվելով որպես կրոնական հողի վրա կատարված սպանությունը օրինականացնելու փորձ
 Լեհ ռացիոնալիստների ընկերությունն ամեն տարի անց է կացնում «Լիշչինսկին քաղաք է վերադառնում» խորագրով գործողություն։

2009 թվականին՝ Լիշչինսկու ծննդյան 375-ամյակի կապակցությամբ Բելառուսում թողարկվել են նրան նվիրված փոստային ծրար ու դրոշմանիշ։

Գրականություն 
 Łyszczinskij L. Rod dworian Łyszczinskich. — S. Pietierburg, 1907.
 Nowicki A. Pięć fragmentów z dzieła «De non existentia dei» Kazimierza Łyszczyńskiego (by a script from Library of Kórnik nr 443) // Euhemer. — Nr. 1. — 1957. — pp. 72–81.
 Nowicki A. Aparatura pojęciowa rozważań Kazimierza Łyszczyńskiego (1634—1689) o religii i stosunkach między ludźmi // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne// — Nr. 3. — 1962. — pp. 53–81.
 Nowicki A. Studia nad Łyszczyńskim // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 22–83.
 Nowicki A. Pięć wiadomości o Łyszczyńskim w gazecie paryskiej z roku 1689 // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 40–44.
 Nowicki A. Sprawa Kazimierza Łyszczyńskiego na Sejmie w Warszawie w świetle rękopisu Diariusza Sejmowego, znajdującego się w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Gdańsku // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 23–39.
 Nowicki A. Ateizm Kazimierza Łyszczyńskiego // Wykłady o krytyce religii w Polsce. — Warszawa 1965. — pp. 51–68.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Фрагменты трактата «О несуществовании бога».
 Историческое и подробное сообщение о заключении в тюрьму и смерти Казимира Лыщинского.
 Суплика Лыщинского, поданная его величеству королю из тюрьмы в 1688.
 Анджей Новицкий. Дело Лыщинского на сейме в Варшаве по рукописным материалам протоколов его заседания.
 Анджей Новицкий. Пять сообщений о Лыщинском из парижской «Газетт» 1689.
 Эпитафия Казимиру Лыщинскому, сочиненная им самим.
 Краткая библиография по К. Лыщинскому.

Փիլիսոփաներ
Աթեիստներ
Լեհ փիլիսոփաներ
Բելառուս փիլիսոփաներ
Լեհ գիտնականներ
Բելառուս գիտնականներ
Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Լեհ ռազմական գործիչներ
Լեհ գրողներ
Լիտվացի գրողներ
Լիտվացի փիլիսոփաներ