Ընթերցանության խանգարում

Ընթերցանության խանգարում, վիճակ, որի ժամանակ նկատվում են ընթերցանության դժվարություններ։ Ընթերցանության խանգարման օրինակները ներառում են՝ զարգացող դիսլեքսիա, ալեքսիա և հիպերլեքսիա։

Սահմանում 
Նյարդաբանական խանգարումների և կաթվածի ազգային ինստիտուտը ընթերցանության խանդարումը կամ դիսլեքսիան սահմանում է որպես․ «ուղեղի սովորելու անկարողություն, որը հատկապես ազդում է մարդու կարդալու կարողության վրա»։ Այս մարդկանց բնորոշ է կարդալու ցածր մակարդակը՝ չնայած նորմալ մտավոր կարողություններին։ Դիսլեքսիա ունեցող մարդկանց բնորոշ է հետևյալ խնդիրները․ տառ առ տառ արտասանությունը, հնչյունաբանական մշակումը և արագ տեսողական-վերբալ հակազդումը։ Մեծերի մոտ դիսլեքսիան սովորաբար առաջանում է գանգուղեղային վնասվածքի կամ դեմենցիայի արդյունքում։ Այս ինստիտուտի սահմանումը չի համապատասխանում գիտական ուսումնասիրությունների ծավալին, ինչը եզրակացնում է, որ չկա ոչ մի ապացույց, որ դիսլեքսիան և մտավոր կարողությունները կապված են։ Սահմանումը մեծ մասամբ համապատասդխանում է ժամանակակից հետազոտություններին և ցույց է տալիս դիսլեքսիայի ախտորոշման հակասությունները․
 Դիսկեքսիան սովորելու դժվարություն է, որը առաջին հերթին ազդում է հստակ և ազատ ընթերցանության և տառ առ տառ արտասանության վրա
 Դիսլեքսիայի բնութագրիչներից է հնչյունաբանական, վերբալ հիշողության և բանավոր գործընթացի մշակման դժվարությունները
 Դիսլեքսիան հանդիպում է տարբեր մտավոր ընդունակություններ ունեցողների մոտ
 Ավելի լավ է այն դիտարկել որպես շարունակություն, այլ ոչ թե առանձին կատեգորիա և այստեղ չկան հստակ սահմաններ
 Համընթաց դժվարությունները կարող են ի հայտ գալ լեզվական, շարժողական, մտավոր  ասպեկտներում

Ընթերցանության անընդունակություն 

Դիսլեքսիան սովորելու դժվարություն է, որն ի հայտ է գալիս ինչպես բառերը վերծաներիս, այնպես էլ՝ կարդալու սահունությունում։ Ըմբռնումը կարող է ախտահարվել ապակոդավորելու դժվարությունների արդյունքում, բայց դա դիսլեքսիայի գլխավոր առանձնահատկությունը չէ։ Ըստ հետազոտությունների դիսլեքսիա ունեն բնակչության 5–17%-ը։ Առաջարկվել է, որ դիսլեքսիան ունենա 3 կոգնիտիվ ենթատեսակներ (լսողական, տեսողական և ուշադրության), չնայած դիսլեքսիայի առանձին դեպքեր առավել լավ բացատրվում են նրա հիմքում ընկած նեյրոֆիզիոլոգիական խանգարումներով և սովորելու դժվարություններով (օրինակ՝ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ, դիսկալկուլիա և այլն)։ Չնայած դա մտավոր հետամնացություն չի, այնուամենայնիվ համարվում է սովորելու դժվորություն և ընթերցանության խանգարում։ Դիսլեքսիան և ինտելեկտի գործակիցը (IQ) փոխկապված չեն, քանի որ ընթերցանությունը և ճանաչողությունը անկախ են զարգանում դիսլեքսիա ունեցող մարդկանց մոտ։

Տես նաև 
 Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ
 Աֆազիա

Ծանոթագրություններ 

Ընթերցանություն