Շահին Կոլոնյա

Շահին Կոլոնյա (, , ), ալբանացի լրագրող և քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն 
Շահին Կոլոնյան ծնվել է Սթարիեի գյուղում (այսօրվա Հարավային Ալբանիայի տարածքում), որն այն ժամանակ Օսմանյան կայսրության մեջ էր։

Ավարտել է քաղաքացիական ծառայության դպրոցը և Ադրիանապոլսում եղել իդադիեի մի քանի դպրոցների տնօրեն։ Նա Օսմանյան կայսրությունում ծառայության մեջ գտնվող բազմաթիվ ալբանացիներից մեկն էր, և որոշ ժամանակ Սանջակ Աթոսի մուտասարիֆն էր։ Ավելի ուշ նա ձերբակալվել է Մանաստիրում և դատապարտվել երեք տարի ազատազրկման՝ ալբաներեն ստեղծագործություններ գրելու համար։ 1897 թվականին նա հուշագիր է գրել, ուղղված Օսմանյան իշխանություններին, ալբանական լեզվով թերթ հրատարակելու թույլտվության մասին։ Նրա խնդրանքը մերժվել է։ Երկու տարի անց նա թերթի հրապարակման համար օգնության խնդրանքով դիմել է Մանաստիրի ավստրո-հունգարական հյուպատոսին։ Դժվարությունների և իշխանությունների կողմից մշտական դիտարկման պատճառով նա ստիպված էր լքել երկիրը։ Եղել է Եվրոպայի տարբեր երկրներում՝ վերջնականապես հաստատվելով Սոֆիայում։

1901-1908 թվականներին նա Սոֆիայում հրատարակել է «Դրիտա» ամսագիրը, որը 1884 թվականին հիմնել է Պետրո Պոգան՝ Քրիստո Լյուարասիի և Ավստրո-Հունգարական կայսրության ֆինանսական աջակցությամբ։ Լյուարասին «Պրոգրես» հրատարակչության խմբագիրն էր, որը նախկինում ստեղծվել է Սոֆիայի ալբանական համայնքի կողմից։

Կոլոնյայի և Լյուարասիի թերթի միջոցով ակտիվորեն աշխատել են ալբանացիների ազգային գիտակցության ամրապնդման ուղղությամբ և ներկայացրել ալբաներեն գրքեր։ Կոլոնյայի «Շիկանալ» հոդվծում և այլ հրատարակություններում լուսաբանվել է ալբանական ազգային շարժման սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունը, քննադատվել է Օսմանյան ազնվական դասը, որին պատկանել է նաև Կոլոնյան, նշվել է գյուղացիների ծանր վիճակը։ Կոլոնյան հանդես է եկել ալբանական ազգային վերածննդի գաղափարի և ազգային գոյության անվտանգության օգտին, որն ապահովվել է ալբանացիների և Օսմանյան կայսրության միջև սահմանադրական հարաբերությունների բարելավմամբ։ Բայց միևնույն ժամանակ նա աջակցել է թուրքերի դեմ պայքարող ալբանական պարտիզանների գործունեությանը։

Սոֆիայում Կոլոնյան աջակցել է Մուստաֆա Ռագիբին՝ Բուլղարիայից երիտթուրքական հեղափոխականին։  Օգնությամբ Կոլոնյան վերսկսել է իր «Հասարակական կարծիք» թերթի հրատարակությունը բուլղարերեն և թուրքերեն լեզուներով։ Հետևաբար, այս հրատարակության մեջ լույս են տեսել նաև ալբանական գործերի վերաբերյալ նյութեր։ Դա աննկատ չի մնացել Օսմանյան իշխանությունների կողմից, որոնք հետ են կանչել Ռագիբին, որպեսզի նրան դուրս բերեն Կոլոնյայի ազդեցությունից։

Կոլոնյան չի վստահել արբերեշներին, որոնց նա համարել է խաղազինվոր՝ իտալական կառավարության ձեռքում, որը պաշտպանել է իր շահերը ալբանական հարցում, և հրաժարվել համագործակցել նրանց հետ։ Նա աջակցել է Ավստրո-Հունգարիայի օգնությանը Բալկաններում՝ ալբանական ձգտումների իրականացման գործում։

1904 թվականին Կոլոնյան օսմաներեն է թարգմանել 1889 թվականին լույս տեսած «Շիկանալ» մանիֆեստը։

1908 թվականին Կորչայի օսմանական խորհրդարանից ընտրվել է պատգամավոր ալբանացի ակտիվիստների ֆինանսական աջակցությամբ։ Նա 26 ժողովների նշանավոր անդամ էր, որոնք ներկայացրել էին չորս ալբանական վիլայեթներ։ Նույն թվականին նա դարձել է Մանաստիրի Կոնգրեսի պատվիրակներից մեկը, որի վրա միօրինակացրած էր ալբանական այբուբենը։

Մանասթիրի կոնգրեսի ընթացքում մի շարք պատվիրակների կողմից անցկացված քննարկումներից հետո Կոլոնյան, որպես պատգամավոր, մտադիր էր Օսմանյան կայսրությանը ներկայացնել ալբանական կրթության ծրագիրը։ Նա նախատեսել էր ալբանական տարրական և միջնակարգ կրթություն, ուղղափառ ալբանացի սովորողների հետ հունական դպրոցների պետական ֆինանսավորման կրճատում և Օսմանյան պետական հիմնադրամների ու եկեղեցական սեփականությունից ստացված եկամուտների փոխարինում, ալբանական համալսարանի ստեղծման համար արտասահմանյան գիտնականների պատրաստում, կաթոլիկ և ուղղափառ հոգևորականության պահպանում, որը վճարվում է Օսմանյան կայսրության կողմից, ալբանական հողերում ալբանական զինծառայություն, ալբանական ժանդարմերիա, տեղական ալբանական սեփականություն տրանսպորտային ենթակառուցվածքի և բնական ռեսուրսների շահագործման համար, բաց ու ազատ քվեարկություն և հարկահավաքություն ալբանական ազգի և լեզվի ճանաչմամբ։

1908 թվականին նա անդամագրվել է Ահրար Իսմայիլ Քեմալիի կուսակցությանը, իսկ 1910 թվականին՝ Իբրահիմ Թեմոյի և Աբդուլլա Ջևդեթի կողմից հիմնադրված Դեմոկրատական կուսակցությանը։ Երիտթուրքերի հետ ռազմական գործողությունների պատճառով նա ստիպված էր 1911 թվականին կրկին մեկնել արտասահման։ 1913 թվականին Վլերում մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո, նա իր ընտանիքի հետ 1915 թվականին վերադարձել է Ստամբուլ։ Կոլոնյան ամուսնացած էր Նաիմ Ֆրաշերիի դստեր հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր և մինչև իր մահը՝ 1919 թվականը, նա չի մասնակցել ավելի քաղաքական գործունեության՝ առողջական խնդիրների և ալկոհոլային կախվածության պատճառով։

Ծանոթագրություններ 

Ալբանացի լրագրողներ
Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Ալբանացի թարգմանիչներ
Ալբանիայի քաղաքական գործիչներ
Օսմանյան կայսրության պետական ծառայողներ
19-րդ դարի թարգմանիչներ