Ֆիրդուսին կարդում է «Շահ-Նամե» պոեմը Շահ Մահմուդ Ղազնևիին

«Ֆիրդուսին կարդում է «Շահ-Նամե» պոեմը Շահ Մահմուդ Ղազնևիին», նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավը։ 1913 թվականին այս նկարը Սուրենյանցը ցուցադրում է Շարժական գեղարվեստական ցուցահանդեսների ընկերության 42-րդ ցուցահանդեսում։ Այժմ գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ներկայացված է մշտական ցուցադրության։

Պատմություն 

Սուրենյանցի ստեղծագործության մեջ առանձնանում են պարսկական թեմաներով կատարված աշխատանքները, որոնք նկարչի կողմից դեպի արևելքն ունեցած մեծ հետաքրքրության արդյունք են։ Պարսկական էտտյուդների շարքը, որը բերել էր 1885-1886 թվականներին Պարսկաստան կատարած ճանապարհորդությունից, նա ցուցադրում է 1892-1893 թվականներին Մոսկվայում «Արվեստը սիրողների ընկերության» ցուցահանդեսում։ Այդ էտյուդների որոշ մասն է հասել մեզ՝ «Պարսկական տան ճակատ Ջուղայում», «Էտյուդ խաչքարով», «Դուռ ստալակտիտով», «Երիտասարդ պարսիկի դիմանկարը» և այլն։ Սրանք հետագայում խոշոր կտավներ ստեղծելու նպատակով կատարած էտյուդներ են։

Հետագայում Սուրենյանցը շարունակում է ստեղծագործել արևելյան թեմաներով՝ վրձնելով «Հաֆիզի երգը», «Սերենադ» մեծարժեք կտավները։ Սուրենյանցին հուզում է նաև արևելյան անմահ երգիչներից մեկի՝ Ֆիրդուսու կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Ֆիրդուսուն անդրադառնալով նա անմիջականորեն արծարծել է նաև իրանական վիպերգությունը՝ ի դեմս Շահնամե պոեմի։ Նշվում է, որ մոտ 35 տարի աշխատելուց հետո Ֆիրդուսին Մահմուդ Ղազնևիին է ուղարկում պոեմը և սպասում խոստացված վարձատրությանը։ Չստանալով վարձատրությունը՝ նա ի դժգոհություն երգիծական տողեր է գրում շահի հասցեին։ Սուրենյանցը պատկերել է այն պահը, երբ Ֆիրդուսին կարդում է Շահի համար «Շահ-Նամե»-ն՝ պատմական կերպարների հետ հավերժացնելով նաև պոեմը։ Նկարի ստեղծման պատմությունը լրացնելու տեսանկյունից կարևոր է այդ ստեղծագործությանը նախատիպ ծառայած պատկերներից մեկի՝ «Շահի հանգիստը» կտավի հիշատակությունը։ Շահին պատկերող նկարները Սուրենյանցի մոտ աստիճանական զարգացում են ապրում։

Նկարագրություն 

Ֆիրդուսին Շահի առջև ծնկաչոք կարդում է իր Թագավորների գիրքը։ Կտավում Ֆիրդուսու դեմքը չի երևում, սակայն դիտողը զգում է այդ պահին նրան համակած ոգևորությունը։ Պալատականների խորամանկ, իսկ երբեմն ոչինչ չասող, բութ հայացքները, գահին բազմած խստափայլ աչքերով շահը, և որպես նրա ուժի հզորության սիմվոլ՝ ոտքերի տակ նստած հովազը, հետևում կանգնած զինված թիկնապահները հայելու նման արտացոլում են այն կյանքը, որի մասին արևելյան բազմերանգ գույներով շարադրված է Ֆիրդուսու ձեռքին բռնած թերթիկներում։ Գահի, զգեստների բազմագույն խայտաբղետ զարդանկարները, ծառերի ճյուղերն ու տերևները պատկերված են հորիզոնական դիրքով։ Ընդհանուր կապույտի, կարմիրի, կանաչի և նարնջագույնի մեջ Ֆիրդուսու կերպարը միակ ամբողջական մոխրագույն գիծն է աշխատանքում։

Սուրենյանցը, հարազատ մնալով կատարման ռեալիստական սկզբունքներին՝ միաժամանակ կիսում է պուանտելիզմին բնորոշ հնարքներ, որոնք հիմնականում օգտագործվել են զգեստների, գորգերի և գահի զարդանկարների պատկերման ժամանակ։ Դեմքերը պատկերված են զուսպ ռեալիստական ուժով։

Աղբյուրներ 
 Ղազարյան Մանյա, «Վարդգես Սուրենյանց», Երևան, 1960
 Զոհրաբյան Շուշանիկ, Վարդգես Սուրենյանցի նկարների կոմպոզիցիոն-տարածաչափական առանձնահատկությունները, Երևան, 2014

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Սուրենյանց Վարդգես/Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ
 Վարդգես Սուրենյանց/Կենսամատենագիտություն

Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
1913 նկարներ