Պյոտր Տոդորովսկի

Պյոտր Եֆիմովիչ Տոդորովսկի (, ), խորհրդային ռուս կինոօպերատոր, ռեժիսոր, սցենարիստ և կոմպոզիտոր։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985), Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։ ՌԴ պետական մրցանակի (1996) և «Նիկա» մրցանակի դափնեկիր։ «Օսկար» մրցանակի հավակնորդ «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում «Ռազմադաշտային սիրավեպ» ֆիլմի համար։

Կենսագրություն 
Պյոտր Տոդորովսկին ծնվել է 1925 թվականի օգոստոսի 26-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեց քաղաքում՝ հրեական ընտանիքում։ Ծնողները եղել են Եֆիմ Գիլևիչ Տոդորովսկին և Ռոզալիա Ցալևնա Օստրովսկայան։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանը։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին ծնողների հետ տարհանվել է Ստալինգրադ, հոր հետ էլեկտրակայանում աշխատել է որպես ածխի բեռնաթափող։ 1941 թվականի նոյեմբերին գերմանացիների առաջխաղացման պատճառով ընտանիքը կրկին ստիպված է եղել փախչել։ Գրեթե երկու տարի աշխատել է Սարատովի մարզի Նովոուզենսկի շրջանի «Песчаный Мар» (խոսակցական լեզվում՝ «Шишка») կոլտնտեսությունում։

1943 թվականի ապրիլին զորակոչվել է Կարմիր բանակ, եղել է Սարատովի ռազմական հետևակային ուսումնարանի կուրսանտ, 1944 թվականի օգոստոսից՝ 76-րդ հրաձգային դիվիզիայի 2-րդ հրաձգային գումարտակում ականանետային դասակի հրամանատար, որը մտնում էր 1-ին Բելառուսական ճակատի 47-րդ բանակի կազմի մեջ։ Մասնակցել է Վարշավայի, Բիդգոշչի, Շչեցինի ազատագրմանը և Բեռլինի գրավմանը։ Պատերազմն ավարտել է Էլբայի ափին՝ Շյոնհաուզենի մոտ։ 1945 թվականի մարտին ենթարկվել է կոնտուզիայի։

Պատերազմից հետո ծառայել է Պեսոչնոե կայազորում՝ Կոստրոմայի մոտ։ Աշխատանքից ազատվելուց հետո աշխատել է ապակու գործարանում, նկարչության դասեր է ստացել և միաժամանակ ավարտել է տասներորդ դասարանը։

1949 թվականին ընդունվել է ՎԳԻԿ-ի օպերատորական ֆակուլտետ (Բորիս Վոլչեկի արվեստանոց)։ 1954 թվականին ավարտելուց հետո աշխատել է Քիշնևի ժամանակագրական և վավերագրական ֆիլմերի կինոստուդիայում, նկարահանել է «Սովետական Մոլդավիա» կինոամսագրի համար, խաղարկային կինոյում նորամուտը նշել է «Մոլդովական երգեր» (, 1955) ֆիլմով։ 1955 թվականից մոտ տասը տարի աշխատել է Օդեսայի կինոստուդիայում, այնուհետև «Մոսֆիլմում»։

Որպես դերասան նկարահանվել է «Մայիս ամիսն էր» (, 1970), «Ճահիճ» (, 1977) ֆիլմերում։ Եղել  մի շարք ֆիլմերի կոմպոզիտոր և երգահան, ռուսական յոթլարանի կիթառի նվագի իմպրովիզատոր և նվագակցող. նվագակցել է Վլադիմիր Վիսոցկուն նրա երգերի ձայնագրությունների ժամանակ։ Եղել է «Ես ունեմ մի ընկեր» (, 1974) ֆիլմի գեղարվեստական ղեկավարը։

2002-2007 թվականներին Նատալյա Ռյազանցևայի հետ համատեղ ռեժիսորական սեմինարներ է վարել Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների ժամանակ։

ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ (Մոսկվա)։

2013 թվականի ապրիլի 29-ին Պյոտր Տոդորովսկին սրտի կաթված է տարել, որից հետո չի կարողացել ապաքինվել։ Մահացել է 2013 թվական մայիսի 24-ին Մոսկվայում։ Ռեժիսորի հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել մայիսի 28-ին Կինոյի տան մեծ դահլիճում, թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Ընտանիք 
 Առաջին կինը՝ Նադեժդա Չերեդնիչենկո (1927-2019), դերասանուհի,
 Երկրորդ կինը՝ Միրա Գրիգորիևնա Տոդորովսկայա (Գերման, ծնվ.՝ 1933), պրոդյուսեր,
 Որդին՝ Վալերի Տոդորովսկի (ծնվ.՝ 1962), կինոռեժիսոր,
 Եղբայրը՝ Իլյա Եֆիմովիչ Տոդորովսկի (1924-1942), զոհվել է Լենինգրադի մարտերում։

Ֆիլագրություն

Օպերատոր 
  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» № 31 (հատուկ թողարկում) 
  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» № 1
  – կինոամսագիր «Советская Молдавия» (հատուկ թողարկում) 
  – Մոլդովական երգեր () (Ռադոմիր Վասիլևսկու հետ համատեղ)
  – Գարունը Զարեչնայա փողոցում () (Ռադոմիր Վասիլևսկու հետ համատեղ)
  – Իմ դուստրը ()
  – Երկու Ֆեոդոր ()
  – Ծարավ ()
  – Երբեք ()

Ռեժիսոր

  – Երբեք ()
  – Հավատարմություն ()
  – Աճպարարը ()
  – Քաղաքային ռոմանս ()
  – Սեփական հողը ()
  – Վերջին զոհը ()
  – Տոնի օրը ()
  – Մեխանիկ Գավրիլովի սիրելի կինը ()
  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
  – Ինտերաղջիկը ()
  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
  – Ռետրո երեքով ()
  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
  – Ցլի համաստեղությունում ()
  – Ռիոռիտա ()

Սցենարիստ 

  – Հավատարմություն (, Բուլատ Օկուջավայի հետ համատեղ) 
  – Քաղաքային ռոմանս (, Ֆելիքս Միրոների հետ համատեղ)
  – Վերջին զոհը (, Վլադիմիր Զուևի հետ համատեղ)
  – Տոնի օրը (, Վալենտին Կոնովալովի հետ համատեղ)
  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
  – Ինտերաղջիկը ()
  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
  – Ռետրո երեքով ()
  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
  – Ցլի համաստեղությունում ()
  – Պաշտոնական անձանց անձնական կյանքը ()
  – Ռիոռիտա ()
  – Հանդիպում Էլբայի ափին ()

Կոմպոզիտոր 
  – Փոթորկից ավելի ուժեղ ()
  – Մեր վերևում Հարավային խաչն է ()
  – Ռազմադաշտային սիրավեպ ()
  – Իմ ժամանակակիցները ()
  – Գլխավոր փողոցով նվագախմբի հետ ()
  – Ինտերաղջիկը ()
  – Անկոր, էլի՛ անկոր ()
  – Ինչ հրաշալի խաղ է ()
  – Ռետրո երեքով ()
  – Կյանքը լի է զվարճություններով ()
  – Տոն ()
  – Ցլի համաստեղությունում ()
  – Պաշտոնական անձանց անձնական կյանքը ()
  – Ռիոռիտա ()

Դերասան 
  – Մայիս ամիսն էր () – ավագ լեյտենանտ Վլադիմիր Յակովենկո
  – Ճահիճ () – էպիզոդ
  – Կուրսանտները () (հեռուստասերիալ)
  – Դիմակահանդեսային գիշեր 2, կամ 50 տարի անց () – հյուր ամանորյա երեկույթում

Պաևգևներ և կոչումներ 

 Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (20 մարտի, 1945) – գերմանական զավթիչների դեմ պայքարի ճակատում հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և այդ ընթացքում ցուցաբերած անձնվիրության  ու արիության համար
 Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (7 մայիսի, 1945) – գերմանական զավթիչների դեմ պայքարի ճակատում հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և այդ ընթացքում ցուցաբերած անձնվիրության  ու արիության համար
 «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ (1945)
 «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ (1945)
 «Պատվո նշան» շքանշան (24 նոյեմբերի, 1960) – ի նշանավորումն խորհրդային գրականության և արվեստի զարգացման գործում ունեցած ակնառու վաստակի  և Մոսկվա քաղաքում ուկրաինական գրականության և արվեստի տասնամյակի կապակցությամբ
 «ՈՒԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում (1967)
 «ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ» պատվավոր կոչում (23 օգոստոսի, 1985) – խորհրդային կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար
 Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (21 փետրվարի, 1987) – գերմանաֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարում ցուցաբերած արիության, տոկունության և խիզախության համար և ի նշանավորումն 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային ժողովրդի հաղթանակի 40-ամյակի
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (11 օգոստոսի, 1995) – պետությանը մատուցած ծառայությունների և աշխատանքում ունեցած հաջողությունների, ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար
 Ռուսաստանի Դաշնության 1995 թվականի պետական մրցանակ գրականության և արվեստի բնագավառում (27 մայիսի, 1996) – վերջին տարիների գեղարվեստական ֆիլմերում հումանիստական իդեալների մարմնավորման համար
 Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի շնորհակալագիր (11 հուլիսի, 1996) – 1996 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ընտրարշավի կազմակերպմանն ու անցկացմանը ակտիվ մասնակցության համար
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» III աստիճանի շքանշան (26 օգոստոսի, 2000) – կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած անձնական մեծ ավանդի համար
 Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հատուկ մրցանակ «Ռուսական կինոյի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար» (12 հունիսի, 2000)
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշան (31 դեկտեմբերի, 2005) – հայրենական կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում ունեցած ակնառու ավանդի և բազմամյա ստեղծագործական գործունեության համար
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

Մրցանակներ կինոփառատոններում 

 Համամիութենական կինոփառատոնի դափնեկիր «Օպերատորի աշխատանքի համար երկրորդ մրցանակ» անվանակարգում (1960)
 Լավագույն դեբյուտի մրցանակ Վենետիկի 26-րդ կինոփառատոնում («Հավատարմություն» ֆիլմ, 1965)
 «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում («Անկոր, էլի՛ անկոր», 1992)
 «Կինոտավր» կինոփառատոնի «Մեծ մրցույթի» գլխավոր մրցանակ (1993)
 «Կինոշոկ» կինոփառատոնի մրցանակ լավագույն ռեժիսուրայի համար («Ինչ հրաշալի խաղ է», 1995)
 «Ոսկե Խոյ» մրցանակ («Ինչ հրաշալի խաղ է», 1995)
 «Նիկա» մրցանակ «Պատիվ և արժանապատվություն» անվանակարգում (2003)

Հիշատակ 
Պյոտր Տոդորովսկին Վլադիսլավ Վինոգրադովի «Իմ ժամանակակիցները» վավերագրական ֆիլմի հերոսներից է (1984)։

2004 թվականին Տոդորովսկու «Հիշիր, մի հիշիր (Մեր կյանքի լավագույն տարիները)» () ինքնակենսագրական վեպի մոտիվներով նկարահանվել է «Կուրսանտներ» հեռուստասերիալը (ռեժ.՝ Ա. Կավուն), որն առաջադրվել է «Emmy International» մրցանակի։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Тодоровский Пётр Ефимович // История кинематографа
 Тодоровский Пётр Ефимович  // Энциклопедический проект «Личности»
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Ռուս կինոռեժիսորներ
Ռուսաստանի «Նիկա» կինեմատոգրաֆիական արվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Երաժիշտներ այբբենական կարգով
«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
21-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Խորհրդային կինոօպերատորներ
Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Ուկրաինայի հրեաներ
Խորհրդային սցենարիստներ
Ռուս սցենարիստներ