Առաձգական վերադարձի տեսություն

Երկրաբանության մեջ առաձգական վերադարձի տեսությունը բացատրում է, թե ինչպես է էներգիան ազատվում երկրաշարժի ժամանակ։ Երբ երկրակեղևը դեֆորմացվում է, ժայռերը, որոնք տարածվում են խզվածքի հակառակ կողմերով, ենթարկվում են ճեղքման սթրեսի։ Դանդաղ դրանք դեֆորմացվում են, մինչև դրանց ներքին կոշտությունը գերազանցվի։ Այնուհետև նրանք առանձնանում են խզվածքի երկայնքով. հանկարծակի շարժումն ազատում է կուտակված էներգիան, և ժայռերը հետ են դառնում գրեթե իրենց սկզբնական ձևին։ Նախկինում պինդ զանգվածը բաժանվում է երկու դանդաղ շարժվող թիթեղների միջև, այն էներգիան, որն արտանետվում է շրջակա միջավայրով սեյսմիկ ալիքով։

Տեսություն 
1906 թվականի Սան Ֆրանցիսկոյի մեծ երկրաշարժից հետո երկրաֆիզիկոս Հարի Ֆիլդինգ Ռիդը ուսումնասիրեց գետնի մակերեսի տեղաշարժը Սան Անդրեասի խզվածքի երկայնքով երկրաշարժից 50 տարի առաջ։ Նա այդ ընթացքում 3,2 մ ծռվելու ապացույցներ է գտել։ Նա եզրակացրեց, որ երկրաշարժը պետք է լիներ խզվածքի երկու կողմերում գտնվող ժայռերում կուտակված լարվածության էներգիայի առաձգական ետադարձի արդյունքում։ Հետագա չափումները, օգտագործելով գլոբալ տեղորշման համակարգը, մեծապես հաստատում են Ռեյդի տեսությունը՝ որպես սեյսմիկ շարժման հիմք։

Բացատրություն 
Ակտիվ, բայց կողպված խզվածքի երկու կողմերը կամաց-կամաց շարժվում են տարբեր ուղղություններով, որտեղ առաձգական լարվածության էներգիան կուտակվում է դրանց հարող ցանկացած ժայռային զանգվածում։ Այսպիսով, եթե ճանապարհը կառուցված է ուղիղ խզվածքի վրայով, ինչպես նկարի վահանակի ժամանակ 1-ում, այն ուղղահայաց է խզվածքի հետքին E կետում, որտեղ խզումը կողպված է։ Խզվածքի ընդհանուր շարժումը (մեծ սլաքներ) հանգեցնում է նրան, որ կողպված խզվածքի վրայի ժայռերի մոտ առաջանում է առաձգական դեֆորմացիա, ինչպես ժամանակ 2-ում։ Այս դեֆորմացիան կարող է առաջանալ տարեկան մի քանի սանտիմետր արագությամբ։ Երբ կուտակված լարումը բավականաչափ մեծ է ժայռերի ուժը հաղթահարելու համար, արդյունքը հանկարծակի ճեղքվածք է կամ հնարավորինս վերադառնում սկզբնական ձևին, ցնցում, որը զգացվում է մակերեսի վրա որպես երկրաշարժ։ Այս հանկարծակի շարժումը հանգեցնում է ճանապարհի մակերեսի տեղաշարժի, ինչպես ցույց է տրված Ժամանակ 3-ում։ Պահպանված էներգիան թողարկվում է մասամբ ջերմության, մասամբ ժայռի փոփոխության և մասամբ սեյսմիկ ալիքի տեսքով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին կապեր 
 https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/events/1906calif/18april/reid.php

Սեյսմոլոգիա
Սալերի տեկտոնիկա
Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ