Ռիո Աբիսեո ազգային պարկ

Ռիո Աբիսեո ազգային պարկ (իսպ. Parque Nacional del Río Abiseo), ազգային պարկ, որը գտնվում է Պերուի Սան Մարտին շրջանում։ 1990 թվականից այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Այգում բնակվում են  բուսական և կենդանական աշխարհի բազմաթիվ տեսակներ, ինչպես նաև կան նախակոլումբոսյան շրջանի ավելի քան 30 հնագիտական ​​տեղամասեր։ 1986 թվականից զբոսայգու որոշ հատվածներ փակվել են զբոսաշրջիկների համար` ինչպես բնական, այնպես էլ հնագիտական ​​միջավայրերի փխրունության պատճառով։

Աշխարհագրություն և կլիմա 
Ռիո Աբիսեո ազգային պարկը գտնվում է Պերուի Անդերի արևելյան լանջին՝ Մարանիոն և Ուալյագա գետերի միջև, ընդգրկում է 2745,2 կմ² տարածք։ Մասնավորապես, այգին ընդգրկում է Աբիսեո գետի ավազանի մոտ 70 %-ը։ Այգին գտնվում է ծովի մակարդակից 350 մ-ից մինչև 4200 մ բարձրության վրա։

Այգին տեղակայված է յոթ կլիմայական գոտիներում՝ սկսած ալպյան մարգագետիններից և լեռնային անտառներից մինչև չոր անտառներն ու արևադարձային խոնավ անտառները։ Տեղումները տատանվում են տարեկան 500-ից 2000 մմ-ի սահմաններում։ Խոնավ լեռնային անտառը, որն զբաղեցնում է այգու մեծ մասը, բաղկացած է ցածր ծառերից, մամուռներից և քարաքոսերից։ Այս էկոհամակարգը գոյություն ունի մոտ 2300 մ բարձրությունների վրա։ Խոնավությունը կայուն է, անձրևներն տեղում են ամբողջ տարվա ընթացքում, հատկապես մեծ բարձրությունի վրա։ Հողը թթվային է։

Վայրի բնություն 
Այգում բնակվում է դեղնապոչ կապիկը (Oreonax flavicauda), որը որոշ ժամանակ համարվել է անհետացած և հանդիսանում է տարածաշրջանի էնդեմիկ։ Մեծ մասամբ հենց ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող այդ տեսակի առկայության պատճառով է, որ տարածքն ստացել է ազգային պարկի կարգավիճակ և հայտնվել Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցուցակում։

Այգու կենդանական աշխարհի այլ հայտնի ներկայացուցիչներից են՝

 Անդյան պենելոպա (Penelope montagnii)
 Կարմիր կապիկը (Alouatta seniculus)
 Սպիտակաճակատ կոատա (Ateles belzebuth, վտանգի տակ)
 Յագուար  (Panthera onca)
 Թագավորական անգղ (Sarcoramphus papa)
 Միրիկինա (Aotus trivirgatus)
 Սալիվանյան կրաքս (Mitu salvini)
 Պերուական եղջերու (Hippocamelus antisensis, վտանգի տակ)
 Լեռնային պաքա (Agouti taczanowskii, վտանգի տակ)
 Տաչանովսկու սուզաբադ (Podiceps taczanowskii)
 Կարմրաչք սուզաբադ (Netta erythrophthalma)
 Ակնոցավոր արջ (Tremarctos ornatus, վտանգի տակ)
 Անգղ-հնդկահավ (Cathartes aura)
 Սպիտակաճակատ կապուցին (Cebus albifrons cuscinus)
 Սուրինամյան ամազոն (Amazona ochrocephala)
 Երկարաքիթ արմադիլլո (Dasypus pilosus)
 Phacellodomus berlepschi (վտանգի տակ)
 Դեղնահոնք տուկանետ (Aulacorhynchus huallagae, վտանգի տակ)

Ընդհանուր առմամբ, այգու լեռնաշխարհում գրանցվել է 980 բուսատեսակ, որոնցից 13-ը էնդեմիկ են, իսկ նրա ամբողջ տարածքում՝ շուրջ 5000 բուսատեսակ։

Հնագիտություն 
Այգու տարածքում ամենամեծ և ամենահայտնի հնագիտական տարածքը Գրան Պահատենն է, որը գտնվում է տարածաշրջանի սահմանի մոտ գտնվող բլրի գագաթին։ Մոտակայքում են գտնվում Լոս Պինչուդոսի ավերակները (բացվել է 1965 թվականին), որը քարե գերեզմանների շարք է։ Այգու տարածքում կատարվող հնագիտական ուսումնասիրությունների մեծ մասը անցկացվում է Կոլորադոյի համալսարանի աշխատակիցների կողմից։

Ծանոթագրություններ 

Պերուի ազգային պարկեր
Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Համաշխարհային ժառանգություն Պերուում