ՆԱՏՕ-ի կրկնակի որոշում

«ՆԱՏՕ-ի երկկողմանի որոշումը» (գերմ.՝ NATO-Doppelbeschluss) ռազմական և ռազմավարական որոշումների համակարգ է, որն ընդունվել է Միացյալ Նահանգների, Միացյալ Թագավորության, Ֆրանսիայի և Արևմտյան Գերմանիայի ղեկավարների կողմից 1979 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, 1979թ. ՆԱՏՕ. Այն վերաբերում էր խորհրդային միջին հեռահարության հրթիռային համալիրների տեղակայմանը, որոնք հայտնի են որպես ՍՍ-20, և որպես հակազդեցություն՝ Արևմտյան Եվրոպայում ամերիկյան միջին հեռահարության հրթիռային համակարգերի աստիճանական տեղակայմանը։ Որոշումն ուղեկցվել է Մոսկվայի հետ միջին հեռահարության հրթիռների վերացման շուրջ շարունակվող բանակցություններով։

Նախապատմություն 
1974 թվականին Խորհրդային Միությունը սկսեց փորձարկումները, իսկ 1976 թվականին այն տեղակայեց «Պիոներ» կոչվող միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռային համակարգը, որը չէր ընկնում 5500 կիլոմետրից ավելի հեռահարության զենքի սահմանափակումների տակ։ Pioneer համակարգն ուներ մինչև 5500 կիլոմետր արդյունավետ հեռահարություն։ Առաջին հրթիռային գունդը մարտական ​​հերթապահություն մտավ 1976 թվականի օգոստոսին Բելառուսի Պետրիկովի մոտ, իսկ 1978 թվականից Pioneer համակարգը սկսեց մեծ մասշտաբով փոխարինել միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռների հին համակարգերին, ինչպիսիք են R-12-ը և R-14-ը։ . Pioneer համակարգի ամենատարածված փոփոխություններից մեկն ուներ երեք անհատական ​​կառավարվող միջուկային մարտագլխիկներ, մինչդեռ նախորդ տարբերակն ուներ միայն մեկը։ Համակարգը նաև առանձնացրել է բարելավված ճշգրտություն և շարժունակություն։ Բացի այդ, Խորհրդային Միությունը վերափոխեց գերձայնային Tu-22M ռմբակոծիչը ռազմավարական մակարդակի, որը նշանակվեց որպես Tu-22M2 (ՆԱՏՕ-ն ճանաչեց նրա ռազմավարական կարգավիճակը 1976 թվականին)։

1972-1979 թվականներին Վաշինգտոնի և Մոսկվայի միջև բանակցություններ են վարվել ռազմավարական սպառազինությունների սահմանափակման վերաբերյալ (OCB-2/SALT-2): Սակայն միջին հեռահարության «Պիոներ» հրթիռները դուրս են եկել երկու գերտերությունների երկկողմ բանակցային գործընթացի շրջանակներից։

Առաջինը, ով ուշադրություն հրավիրեց Արևմտյան Եվրոպայի համար նոր հրթիռային համակարգերի վտանգի վրա, Արևմտյան Գերմանիայի դաշնային կանցլեր Հելմուտ Շմիդտն էր։ Նա հայտնի էր պաշտպանական հարցերում իր փորձառությամբ և հավասարակշռության ռազմավարությանը իր ամուր նվիրվածությամբ։ Արեւմտյան գերմանացի քաղաքական գործիչը առաջին անգամ հանրության ուշադրությանն է ներկայացրել 1977 թվականին Լոնդոնի Ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտում ունեցած իր ելույթի ժամանակ։ Շմիդտը հայտարարեց, որ նոր տեղակայված խորհրդային հրթիռները զգալիորեն խաթարեցին Եվրոպայում ռազմա-ռազմավարական հավասարակշռության ընդհանուր իրավիճակը։ Նա ՆԱՏՕ-ի իր դաշնակիցներին կոչ է արել հակաքայլեր ձեռնարկել։ Նրա հիմնական գաղափարը այսպես կոչված կապն էր, որը ներառում էր Միացյալ Նահանգների պատրաստակամությունը՝ որպես Արևմուտքի առաջատար միջուկային տերություն, պաշտպանել իր ազգային անվտանգությունը՝ միաժամանակ կատարելով իր արևմտաեվրոպական դաշնակիցների պաշտպանական երաշխիքները։ Կանցլեր Շմիդտը և նրա կողմնակիցները մտավախություն ունեին, որ ԱՄՆ-ը, չվտանգվելով SS-20 հրթիռներով, կարող է հետ կանչել իրենց երաշխիքները՝ առանց Հյուսիսային Ամերիկայի դեմ ռազմավարական միջուկային զենք ներգրավելու՝ ի պատասխան Խորհրդային Միության կողմից Արևմտյան Գերմանիայի դեմ այդ հրթիռների հիպոթետիկ օգտագործմանը, Միացյալ Թագավորություն, Իտալիա և Բենիլյուքսի երկրներ։ Որպես սիմետրիկ պատասխան՝ Շմիդտը պատկերացնում էր միջին հեռահարության նմանատիպ ամերիկյան հրթիռային համակարգերի տեղակայումը Արևմտյան Եվրոպայում։ Նախագահ Ջիմի Քարթերի վարչակազմն ավելի շատ հակված էր ռազմավարական սպառազինությունների կրճատման բանակցություններին՝ որպես «դատենտային» քաղաքականության մաս։ Խաթարված հավասարակշռությունը վերականգնելու համար ԱՄՆ-ը մտադիր էր նեյտրոնային զենք տեղակայել Արևմտյան Գերմանիայում։ Թեև նման ծրագրերը զգալի հնչեղություն առաջացրեցին Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում, սակայն դրանք չլուծեցին հիմնական խնդիրը. ԱՄՆ-ը չէր տվել իր հիմնարար համաձայնությունը և դեռ միջոցներ չուներ Արևմտյան Եվրոպայում միջին հեռահարության հրթիռային համակարգեր տեղակայելու համար։

1979 թվականի հունիսի 18-ին Վիեննայում ձեռք է բերվել արձակման սարքերի սահմանափակման մասին համաձայնագիրը (OCB-2/SALT-2):

«Կրկնակի որոշման» մշակումն ու ընդունումը 1979 թ 
1979 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում, որին մասնակցում էին ՆԱՏՕ-ի անդամ բոլոր երկրների ներկայացուցիչները, բացի Ֆրանսիայից, երկու մասից բաղկացած որոշում ընդունվեց.

 ՆԱՏՕ-ն Եվրոպայում միջին հեռահարության 572 հրթիռներ տեղակայելու որոշում կայացրեց 1979 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։ Դրանց թվում էին 108 Pershing-2 բալիստիկ հրթիռներ, որոնք կփոխարինեն Pershing-1A հրթիռներին Գերմանիայի Բադեն-Վյուրտեմբերգում (Heilbronn, Schwäbisch Gmünd և Neu-): Ուլմ) և 464 ցամաքային արձակված BGM-109G Tomahawk թեւավոր հրթիռներ՝ 160 Միացյալ Թագավորությունում, 96՝ Արևմտյան Գերմանիայում, 112՝ Իտալիայում, 48՝ Նիդեռլանդներում և 48՝ Բելգիայում։ Pershing-2-ն ուներ մոտավորապես 1770 կիլոմետր արդյունավետ հեռահարություն, մինչդեռ BGM-109G Tomahawk-ն ուներ մոտ 2500 կիլոմետր արդյունավետ հեռահարություն։ Խաղաղ ժամանակ հրթիռները հիմնված էին ստորգետնյա ամրացված ապաստարաններում։ Ռազմական սպառնալիքի դեպքում հրթիռային մարտկոցները պետք է տեղակայվեին նախապես որոշված ​​դասակարգված դիրքերում։ Յուրաքանչյուր հրթիռ կրում էր մեկ մարտագլխիկ։ Ի հակադրություն, Խորհրդային Միության մոդիֆիկացված Pioneer հրթիռն ուներ մոտավորապես 5500 կիլոմետր արդյունավետ հեռահարություն և երեք առանձին թիրախավորված մարտագլխիկներ։  2. ՆԱՏՕ-ն առաջարկել է Խորհրդային Միությանը բանակցություններ վարել միջին հեռահարության հրթիռների երկկողմանի սահմանափակումների համար։

Արդյունքներ 
Pershing-2 հրթիռների տեղակայումը սկսվել է Արևմտյան Գերմանիայում 1983 թվականի նոյեմբերի 30-ին (Able Archer 83 զորավարժություններից հետո) և ավարտվել 1985 թվականի վերջին։ Ընդհանուր առմամբ տեղակայվել է 108 արձակման կայան։

Բացի այդ, տեղակայվել են նաև Tomahawk հրթիռներ։ 1987-ին զինաթափման պահին ծրագրված 464-ի փոխարեն տեղակայվել էր 304 հրթիռ։ Բաշխումը հետևյալն էր. պլանավորված), 16-ը Նիդեռլանդներում (պլանավորված 48), և ոչ մեկը Բելգիայում (պլանավորված 48)։

Հղումներ 

 Արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարների հատուկ հանդիպում («Կրկնակի ուղու» որոշումը թատրոնի միջուկային ուժերի վերաբերյալ) nato.int-ում
ԽՍՀՄ-ԱՄՆ հարաբերություններ
Սառը պատերազմ
ՆԱՏՕ