Նինա Սազոնովա

Նինա Աֆանասևնա Սազոնովա (, ), խորհրդային և ռուսական թատրոնի ու կինոյի դերասանուհի, երգչուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Նինա Սազոնովան իր կյանքի մեծ մասը (1938-2002) նվիրել է Խորհրդային բանակի կենտրոնական թատրոնում աշխատելուն, որտեղ խաղացել է բազմաթիվ դերեր։ Հիշարժան դերեր է խաղացել «Կանայք», «Վիպակ կրակոտ տարիների մասին», «Պարզ պատմություն», «Ապրում էր այդպիսի տղա», «Օրը, օրից հետո» (հեռուստասերիալ), «Հաջողության զիգզագ» ֆիլմերում։

Կենսագրություն

Մանկություն և պատանեկություն    
Նինա Սազոնովան ծնվել է Վլադիմիրի նահանգի Ալեքսանդրովսկի գավառի Կոնստանտինովո գյուղում (այժմ՝ Սերգիևո-Պոսադսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ)։ Աֆանասի Միխայլովիչի և Մատրյոնա Սեմյոնովնա Սազոնովի ընտանիքը հինգ երեխա է ունեցել՝ Սերաֆիման, Տատյանան, Նիկոլայը, Բորիսը և Նինան, ամենափոքրը։ Հայրը կիթառ է նվագել, մայրը՝ ջութակ, իսկ եղբայրները՝ բայան։ Ընտանիքում հաճախ են անցկացվել համերգ-ներկայացումներ։

1920-ական թվականներին ընտանիքը տեղափոխվել է Կիմրի և բնակություն հաստատել Տրոիցկայա փողոցում գտնվող կոմունալ բնակարանում։ 1925-1929 թվականներին սովորել է թիվ 4 տարրական դպրոցում, 1929-1932 թվականներին՝ միջնակարգ դպրոցում։ Այդ տարիներին Նինան առաջին անգամ  դրսևորել է իր դերասանական տաղանդը։ Նրա առաջին ուսուցչուհին՝ Աննա Միխայլովնա Կուրյատնիկովան, նկատել է իր աշակերտուհու հակվածությունը դեպի արվեստը և ամեն կերպ նպաստել դրա զարգացմանը։ Հետագայում դերասանուհին հիշել է․ «Մենք նստում էինք մեր նստարանների մոտ և տառեր էինք սովորում։ Եվ հենց որ սկսում էինք հոգնել, կամ շեղվել, լսում էինք Աննա Միխայլովնայի ձայնը. «Եկեք երգենք»։ Նա կիթառը հանում էր, նստում նստարանի վրա և ասում․ «Մենք հանգիստ ենք երգելու»։ Մենք նրա հետ երգում էինք բոլոր ռուսական երգերն ու ռոմանսները։ Մենք պատմում էինք բոլոր հեքիաթները և խաղում  դերերը։ Իմ առաջին դերը Կոլոբոկն էր։ Այդ հրաշալի դերն ինձ մոտ ստացվեց, բայց  կայտառ, ճարպիկ աղջիկը ընկճված էր։ Այսպիսով, իմ առաջին ուսուցիչը իմ մեջ սեր արթնացրեց ստեղծագործության նկատմամբ, ամեն ինչի հանդեպ,  կենդանի, պայծառ, տոնի համար, որն օգնում էր հաղթահարել ցավը» 

Ուսումնառությունից, իսկ ավելի ուշ՝ աշխատանքից ազատ ժամանակ (1932-1934 թվականներին Սազոնովան աշխատել է որպես հաշվապահ Կիմրի քաղաքային սպառողական ընկերությունում)։ Նինան քրոջ՝ Տատյանայի հետ միասին հաճախել է «Կրասնայա Զվեզդա» կոշիկի գործարանի «Կարմիր կոշկագործ» դրամատիկական խմբակ։ Խմբակի ղեկավար Դ. Պ. Բիչենկովն աղջկա մեջ տեսել է արտասովոր ունակություններ, շատ է աշխատել նրա հետ՝ կատարելագործելով նրա դերասանական հմտությունները։

Մոսկովյան թերթերից մեկում Բիչենկովը կարդացել է հայտարարություն Կարմիր բանակի կենտրոնական թատրոնի ստուդիա լրացուցիչ ընդունելության մասին և առաջարկել նրան փորձել ընդունվել այդտեղ։ Չնայած մոր առարկություններին, 1934 թվականին Սազոնովան մեկնել է Մոսկվա։ 

Ստուդիա ընդունվելու ցանկություն ունեցողների թվաքանակը մի քանի հարյուր է եղել։ Ընդունող հանձնաժողովն ուսումնասիրության համար պետք է ընտրեր միայն երեքին։ Քննության ժամանակ Սազոնովան գրավել է հանձնաժողովի անդամներին պիեսներից և ռուսական ժողովրդական երգերից մենախոսությունների կատարմամբ և չնայած բարձր մրցակցությանը, անցել է մրցույթը և ընդունվել ստուդիա։ Երիտասարդ դերասանուհու դաստիարակը ստուդիայում Ալեքսեյ Պոպովն է եղել։ Ըստ գրաքննադատ Նատալյա Ստարոսելսկայայի՝ նա իսկական Պոպովի աշակերտուհին է եղել, նա օրգանապես կլանել է այն ամենը, ինչ ասել է ուսուցիչը դերասանի աշխատանքի մասին, նրա ներաշխարհի կրթության մասին, առանց «դրամատիկական նյութի, որի կերպարը թվացել է սովորական, զուրկ մարդկային հատկություններից և անհատականության գծերից»։ 

Դերասանուհին իր դեբյուտը կատարել է 1938 թվականին Սերգեյ Գերասիմովի «Ուսուցիչը» պիեսում Մանկա Լագուտինայի դերում։ Ե՛վ մայրը, և՛ Նինայի առաջին ուսուցչուհին՝ Աննա Կուրյատնիկովան, եկել են Կիմրիից Կարմիր բանակի կենտրոնական թատրոնում կազմակերպված ներկայացմանը։ Ըստ այլ աղբյուրների՝ Նինա Աֆանասիևնայի առաջին դերը եղել է Մաշայի դերը «Լև Գուրիչ Սինիչկին» վոդևիլում։

Հայրենական մեծ պատերազմ    
Պատերազմի սկսվելուց հետո՝ 1941 թվականի ամառային մի օր, թատրոնում հերթական փորձի ժամանակ հայտնվել է Ալեքսեյ Պոպովը, ով անմիջապես հրամայել է արտիստներին գնալ Բելոռուսական երկաթուղային կայարան, որտեղից ռազմաճակատ են ճանապարհել մոբիլիզացվածներին։ Հանպատրաստից կահավորված բեմում բայանի նվագակցությամբ տեղի է ունեցել փոքրիկ համերգ։

Որոշ ժամանակ անց դերասանուհին ինքը թատերական բրիգադի հետ մեկնել է ռազմաճակատ։ Թատրոնի դերասանների հետ հանդես է եկել զորամասերում, հիվանդանոցներում, առաջնագծում։ Մոսկվայի համար մղվող մարտերի ժամանակ նա ելույթներ է ունեցել բոլոր առաջավոր զորամասերում։ Ձմռան մի օր դերասանների բրիգադը ելույթներ է ունեցել առաջնագծի Էնսկի զորամասում։ Դերասաններին ուղեկցելու համար զինվորական է եկել, ով պետք է նրանց անտառի միջով տաներ մեկ այլ զորամաս։ Ճանապարհի ականապատված լինելու պատճառով դերասանները ստիպված են եղել մեկ շարքով իրար հետևից գնալ։ Սազոնովան քայլել է շարքի մեջտեղում, բայց ինչ-որ պահի նա սայթաքել է և ոտքը դրել հակատանկային ականի վրա։ Զինվորականը հրամայել է․ «Կանգնի՛ր, չշարժվե՛ս»։ Նա դերասաններին ավելի առաջ է տարել, իսկ Նինա Աֆանասևնային ասել․ «Եթե ուզում ես ողջ մնալ, չշարժվե՛ս։ Մենք դեռ տասնհինգ րոպե պետք է քայլենք մինչև տեղ հասնենք։ Ես կհասցնեմ դերասաններին և կվերադառնամ սակրավորի հետ»։ Դերասանուհին մոտ մեկ ժամ կանգնել է ականի վրա՝ մինչև սակրավորի ժամանելը։ 

1942 թվականի ամռանը Կարմիր բանակի թատրոնի համերգային բրիգադը Խարկովի մոտ շրջափակման մեջ է ընկել։ Գերմանացիների հետ մարտերի արդյունքում շատերը զոհվել են, բրիգադից Սազոնովան և Կարմիր բանակի գնդապետը կարողացել են թաքնվել թշնամիներից խոտի դեզի մեջ։ Գերմանացի զինվորները, սանրելով տարածքը, եղանով ստուգել են բոլոր խոտի դեզերը, նրանք չեն շրջանցել նաև Նինա Աֆանասևնայի և գնդապետի թաքստոցը։ Սպային դուրս են հանել դեզից, բայց Նինային չեն նկատել։ Հաջորդ օրը առավոտյան նա դուրս է եկել խոտի դեզից և որոշ ժամանակ անց հանդիպել տեղացի մի բնակչուհու։ Գյուղացի տատիկը պատսպարել է աղջկան, հաջորդ օրը նրան տվել գյուղական շորեր ու մի ճիպոտ․ «Եթե հանդիպես գերմանացիների կասես, որ կովն է կորել»։ Ճանապարհին հանդիպած գերմանացիները ձեռք չեն տվել դերասանուհուն։ Հոգնած և ուժասպառ դերասանուհուն հայտնաբերել են խորհրդային հետախույզները, որոնց հետ նա անցել է առաջին գիծը և հայտնվել պետական անվտանգության աշխատակիցների ձեռքում, որոնք նրան հարցաքննության են ենթարկել։ Այդ ամենը մեծապես ազդել է դերասանուհու հոգեկան առողջության վրա՝ հետագայում նրա մոտ շիզոֆրենիա է ախտորոշվել։         

Ըստ իր՝ դերասանուհու հուշերի, երբ նա, վերադարձել է Մոսկվա և եկել հայրենի թատրոն, պահակը չի ճանաչել նրան և թույլ չի տվել, որ նա ներս մտնի, քանի որ պատերազմում անցկացրած տարիների ընթացքում շատ է փոխվել նրա արտաքինը։ Բայց որոշ ժամանակ անց նա ստիպված է եղել կրկին վերադառնալ ռազմաճակատ։

Պատերազմից հետո 
Պատերազմի ավարտից հետո Սազոնովան շարունակել է աշխատել Խորհրդային բանակի թատրոնում, իսկ 1950-ականների վերջերից սկսել է ակտիվ նկարահանվել ֆիլմերում։

1951 թվականին ավարտել է ՀամԿ (բ) Կ Մոսկվայի քաղաքային կոմիտեի մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանը (ԽՍՀՄ նկարիչների կենտրոնական տան մասնաճյուղին կից)։

1958 թվականին Դովժենկոն դերասանուհուն առաջարկում է զինվորի մոր՝ Ստեպանիդայի դերը, ով ռազմաճակատում կորցրել էր յոթ որդիներին («Պոեմ ծովի մասին» ֆիլմը)։ Ռեժիսորը, չնայած դերասանուհու ունակությունների հետ կապված կասկածներին, նրան համոզել էր նկարահանվել ֆիլմում՝ ասելով, որ նա «մոր աչքեր ունի»։ «Պոեմում» կատարած դերը դարձավ նրա  կինոդեբյուտը։

Նրա կատարմամբ կինոյի հերոսուհիները ձեռք են բերել համազգային համբավ։ Հիմնականում դերասանուհին խաղացել է կանանց, մայրերի, մորաքույրների դերեր։ Ըստ Ստարոսելսկայայի, դերասանուհու դերի բավականին տարօրինակ ամպլուայի հետևում թաքնված է եղել «հերոսին ամենափոքր մանրուքներից կերտելու և  որոշակի, ճանաչելի ու ընկալվող կերպար դարձնելու կարողությունը»։

Դերասանուհուն հիանալի կերպով հաջողվել է կատարել ժողովրդի ծոցից ելած հասարակ կանանց դերեր։ Ըստ ժամանակակիցների «Ապրում էր այսպիսի երիտասարրդ տղա» ֆիլմի պրեմիերայից հետո, որտեղ նա խաղում էր մորաքույր Անիսիայի դերը, կինոռեժիսոր Վ. Մ. Շուկշինը նամակ է ստացել հետևյալ բովանդակությամբ․ «Ընկեր ռեժիսոր, ո՞վ է կատարում այդ մորաքույր Անիսիայի դերը։ Եթե մեր գյուղացի կինը, բացատրեք, թե ինչպես են նրան սովորեցրել խաղալ։ Իսկ եթե նա դերասանուհի է, ինչո՞ւ է նա այդքան գյուղական»։ 

«Օրըստօրե» ֆիլմի ցուցադրությունից հետո, որտեղ դերասանուհին մարմնավորել է մորաքույր Պաշայի դերը, հազարավոր նամակներ են եկել Մոսկվա ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներից, որոնցից մի քանիսի վրա գրված է եղել միայն՝ «Մոսկվա։ Պաշա մորաքրոջը»։ Նույնիսկ նման նամակները հասել են հասցեատիրոջը։ Սազոնովան առաջին երգի կատարողն է եղել «Ես կանգնած եմ կիսակայարանում» ֆիլմում, որը հետագայում հայտնի կատարել է Վալենտինա Տոլկունովան, Սազոնովան այդ երգը կատարել է բայանի նվագակցությամբ, ավելի դանդաղ տեմպով։ 

Դերասանուհու խոստովանությամբ ինքը սիրել է հյուրախաղերով հանդես գալ տարբեր երկրներում։ 1970-ականներին նա համերգներով հանդես է եկել է այլ երկրներում և ԽՍՀՄ շատ քաղաքներում։ Նա բազմիցս այցելել է Կիմրի քաղաք, որտեղ անցկացրել է իր մանկությունն ու պատանեկությունը։ «Եթե քեզ հրավիրում են, մերժելը մեղք է, բացի այդ, եթե դու դեռ կաող ուժ ես։ Իսկ ինչ վերաբերում է շեֆական համերգներին, ինչպե՞ս կարելի է հրաժարվել զինվորների ու բանվորների հետ հանդիպելուց։ Ի վերջո, ես չեմ սիրում գողական լսարանը», - ասել է նա։

1977 թվականի մարտի 2-ին դերասանուհուն շնորհվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչում։

1980-ականների վերջերին դերասանուհու առողջական վիճակը վատացել է և չնայած հիվանդություններին՝ նա չի ընդհատել ստեղծագործական գործունեությունը։ 1987 թվականին Խորհրդային բանակի կենտրոնական թատրոնի մեծ դահլիճում տեղի է ունեցել նրա հոբելյանական երեկոն։ Նրան բազմաթիվ նվերներ են նվիրել երկրի տարբեր ծայրերից, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանական այգու աշխատակիցների պատրաստած ծաղկեփունջը։ Սայանո-Շուշենսկայա ՀԷԿ-ի շինարարներից շնորհավորական հեռագիր է ստացվել, որում աշխատողները շնորհակալություն են հայտնում դերասանուհուն իր կատարումների համար և հրավիրել կայանի առաջիկա բացմանը։

Կյանքի վերջին տարիներ           
2001 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, 2002 թվականի հունվարի 1-ի Ամանորի գիշերը դերասանուհու որդին` Միխայիլը հարբած վիճակում ծեծի է ենթարկել նրան։ Նա կորցրել է գիտակցությունը, իսկ որդին գնացել է քնելու։ Առավոտյան Միխայիլը հատակին անգիտակից վիճակում հայտնաբերել է մոր դին և որոշելով, որ ինքը սպանություն է կատարել, իրեն ցած է նետել Սելեզնյովսկայա փողոցի 11 հարկանի շենքի պատուհանից։ Դերասանուհին ծանր վիճակում տեղափոխվել է Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության հոսպիտալի վերակենդանացման բաժանմունք։ 

Դուրս գրվելուց հետո դերասանուհուն խնամել է հիվանդապահուհի՝ բուժքույր Լարիսա Սվիրենկոն, ով իրեն ներկայացրել է որպես դերասանուհու զարմիկ։ Այսպես կոչված «խնամակալությունը» ավարտվել է նրանով, որ 2002 թվականի մարտին Սազոնովան հայտնվել է Նովոզագարիեյի հիվանդանոցում, որը հայտնի է որպես «ծերանոց»[24], իսկ նրա նախկին բնակարանը վաճառվել է մի քանի հարյուր հազար դոլարով, քանի որ ժողովրդական արտիստը նախկինում վերագրանցել է բնակարանը Սվիրենկոյի անունով։ Ինքը՝ դերասանուհին, դրական է արտահայտվել իր բուժքրոջ մասին։

Դեպքից անմիջապես հետո դերասանուհու թոռը՝ Եվգենին փորձել է դերասանուհուն Կիպրոս տանել, սակայն բժիշկների հակացուցումների պատճառով չի կարողացել դա անել։ Մամուլում Եվգենիին ներկայացրել են որպես նյութապես շահագրգիռ անձնավորություն, ով չի հետաքրքրվել իր տատիկի ճակատագրով, ըստ Սվիրենկոյի՝ Սազոնովան թոռանը բացասաբար է վերաբերվել։ Թոռը նաև նշել է, որ Սվիրենկոյի ջանքերով դերասանուհին մեկուսացվել է իր հետ շփումներից։ Որոշ ժամանակ անց Սազոնովայի բնակարանից սկսել են անհետանալ թանկարժեք իրեր, անհետացել է նաև Լենինի շքանշանը, որը դերասանուհուն շնորհվել է 1987 թվականին։

Հիվանդության ընթացքում նա երկու անգամ կաթված է տարել, նորից սկսել է քայլել, հոդաբորբը սրացել է, ինչպես նաև ախտորոշվել է դեմենցիա։ 2003 թվականի սեպտեմբերի վերջին Լարիսա Սվիրենկոն բնակարան էր վարձել Մոսկվայի ծայրամասում և բնակություն հաստատել այնտեղ դերասանուհու հետ։ 

2004 թվականի փետրվարի 24-ին դերասանուհու առողջական վիճակը կտրուկ վատացել է, նրան տեղափոխել են Մոսկվայի 56-րդ հիվանդանոց։ Սազոնովան մահացել է 2004 թվականի փետրվարի 29-ի լույս մարտի 1-ի գիշերը սրտի սուր անբավարարությունից։ Թաղված է Վագանկովսկի գերեզմանատանը (թիվ 25 տեղամաս), հուղարկավորության ծախսերը ստանձնել է Ռուսական բանակի թատրոնը։

Անձնական կյանք  
Պատերազմից հետո դերասանուհին ամուսնացել է արվեստի պատկերասրահի տնօրեն Ալեքսանդր Կապիտոնովիչ Բորիսովի հետ։ Նրանք ունեցել են որդի՝ Միխայիլին, սակայն Բորիսովի հետ ամուսնությունը երկար չի տևել։

Առաջին ալիքին տված հարցազրույցում դերասանուհի Լ. Ի. Կասատկինան պատմել է․ «Ինչո՞ւ նա չամուսնացավ։ Նրան բավականին հետաքրքիր տղամարդիկ էին առաջարկություններ արել։ Եվ Խոլոդիլինը, ով հրաշալի դերասան էր, և Վեշնյակովը, բայց նա հրաժարվել էր, քանի որ շատ էր սիրում իր որդուն, գուցե նույնիսկ չափազանց շատ»։ 

16 տարեկանում Միխայիլը տուն է բերել իր առաջին կնոջը՝ Նատալյային։ Ընտանիքը պահելու համար նա ստիպված է եղել թողնել դպրոցը։ Մայրը կտրականապես դեմ է եղել այս ամուսնությանը, ամեն կերպ արհամարհել է հարսին։ Որոշ ժամանակ անց երիտասարդների ընտանիքում ծնվել է որդին՝ Եվգենին, բայց շուտով Միխայիլն ու Նատալյան ամուսնալուծվել են։

Ամուսնալուծությունից հետո Միխայիլը, ով մնացել է մոր հետ ապրելու, սկսել է ալկոհոլ օգտագործել և մոլախաղերով զբաղվել։ Վատ սովորությունների պատճառով երիտասարդ տղան կորցրել է աշխատանքը, պարտքերի տակ ընկել, որը ստիպված է եղել վճարել։

Կյանքի վերջին տարիներին Միխայիլը լիովին մեկուսացված է եղել արտաքին աշխարհից՝ մորը չի թողել հեռախոսի մոտ, հյուրերին չի թողել բնակարան։ Բացառություն է արվել 2002 թվականի Նոր տարվա նախօրեին, Ամանորի գիշերը տեղի ունեցած ողբերգությունից առաջ. Միխայիլը տուն  է թողել թատրոնի ներկայացուցիչներին, ովքեր եկել էին շնորհավորելու դերասանուհուն։

Գնահատականներ և կարծիքներ   
«Մեր տունը» ֆիլմում դերասանուհու գործընկեր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Անատոլի Պապանովը գրել է. «Թվում էր, թե նա ընդհանրապես չի խաղում, այդպիսին էր վերամարմնավորման ուժը, վառ կանացի կերպարների ստեղծումը։ Նա շատ բարի և անկեղծ մարդ էր։ Եվ այնուամենայնիվ, շատ համեստ»։

Կինոռեժիսոր և գրող Վասիլի Շուկշինը, որի ֆիլմերում խաղացել է դերասանուհին, նրա մասին ասել է՝ «Սազոնովան ռուսական մայրության մարմնացումն էր, որին չի կարելի վերաբերվել այլ կերպ, քան ակնածանքի և հարգանքի զգացումից»։

Ըստ մի շարք հեղինակների՝ իրենց հանրաճանաչության համար նրան են պարտական «Քույրիկ», «Կանգնած եմ կիսակայանում», «Մարգարտիտները թաքնվել են», «Բաժանման վալս» ֆիլմերում դերասանուհու կատարած երգերը։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Լյուդմիլա Զիկինան ասել է, որ երբեք չէր համարձակվի կատարել ընկերուհու երգացանկում ընդգրկված երգերը, քանի որ չէր կարող հասնել ապրումների նման խորության։

Ստեղծագործություն

Թատերական աշխատանքներ  
 1939 - Դմիտի Լենսկու «Լև Գուրիչ Սինիչկին»- Մաշա
 1942 - Ալեքսանդր Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ» - բուժքույր Մարուսյա
 1949 - Ալեքսանդր Կոռնեյչուկի «Լայն տափաստան» -Ստեպանիդա Լուկյանովնա
 1957 - Միխայիլ Շոլոխովի «Հերկած խոպան» - Լուշկա
 1959 - Աֆանասի Սալինսկու «Թմբկահարը» - Նատալյա Տուզիկովա
 1960 - Աֆանասի Մակաենկայի «Լևոնիխան ուղեծրում» - Կլավա
 1970 - Վսևոլոդ Վիշնևսկու, Վսևոլոդ Ազարովի, Ալեքսանդր Կրոնի «Ծովը լայն տարածվել էր...»
 1975 - Ռ. Ֆեդենևայի «Ձյուն էր գալիս»  - Ռաիսա Սեմյոնովնա Շիտովա
 1976 - Մաքսիմ Գորկու «Ծերունին» - Զախարովնա
 -Մ. Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա» - Վասսա Ժելեզնովա
 -Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անտառ», ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Մոտիլ- Ռաիսա Գուրմիժսկայա
 1984 - Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Ապուշը»՝ գեներալ Էպանչին
 1986 - Ալեխանդրո Կասոնայի «Ծառերը կանգնած են մահանում» - Դոնա Եվգենիա Բալբոա
 1988 - Նիկոլայ Էրդմանի «Մանդատ», ռեժիսոր Ալեքսանդր Բուրդոնսկի- Գուլյաչկինա 
 1991 - «Խաղացողը» ըստ Ֆեոդոր Դոստոևսկու- տատիկ
 1997 - Ալեքսանդր Օստրովսկու «Սիրտը քար չէ»   - Օգուրևնա
 Ալեքսեյ Արբուզովի և Ալեքսանդր Գլադկովի «Անմահը»՝ Տանյա Բոյցովա
 Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ոչ մի գրոշ չկար, բայց հանկարծ ալտին» - Դոմնա Եվստիգնեևնա
 Ի. Գոնչարովի «Զառիթափ»- Պոլինա Կարպովնա Կրիցկայա
 Նիկոլայ Գոգոլի «Ամուսնություն»- Ֆյոկլա Իվանովնա
 «Նադեժդա Միլովանովա» ըստ Վերա Պանովայի պիեսի «Եկեք խոսենք սիրո տարօրինակությունների մասին» - Տատյանա
 Ժան Կոկտոյի «Սարսափելի ծնողներ» - Իվոն
 Բերտոլդ Բրեխտի «Պարոն Պունտիլան և նրա ծառա  Մատտին» - Էմմա
 Իոն Դրուցեի «Կասա մարե»  
 Իոն Դրուցեի «Մեր երիտասարդության թռչունները»  
 Իոն Դրուցեի «Ձեռք բերում» 
 Լև Շեյնինի «Խաղ առանց կանոնների»

Ֆիլմագրություն  
 1958 - Պոեմ ծովի մասին - Ստեփանիդա
 1960 - Վիպակ կրակոտ տարիների մասին - Մարիայի մայրը
 1960 - Հասարակ պատմություն - Լյուբա, Սաշա Պոտապովայի ընկերուհին
 1960 - Անքուն գիշեր՝փոքրիկ նավակի տիրուհին  
 1961 - Դժվար ժամին - դրվագ
 1963 - Առաջին տրոլեյբուսը - Մարիա Իգնատևնա
 1963 - Երիտասարդություն (կինոալմանախ) («Մանուշակներով մորաքույրը» նովել) - մորաքույրը մանուշակները գլխարկին 
 1964 – Ապրում էր այդպիսի տղա - մորաքույր Անիսիա
 1964 - Հեռավոր աստղի լույսը - Կլաուդիա Վասիլևնա Կորոստիլևա
 1965 - Մեր տունը - Մարիա Իվանովա
 1965 - Վաղ առավոտյան - Գալինա Պետրովնա
 1966 - Կանայք- Եկատերինա Տիմոֆեևնա Բեդնովա
 1966 - Ոչ ամենահաջող օրը՝ Աննա Տրոֆիմովնա
 1967 – Կանանց  թագավորություն - Աննա Սերգեևնա
 1968 - Կոլկա Պավլյուկովի երկար օրը (կարճամետրաժ) - Նաստյա Պավլյուկովա, այրի, Կոլկայի մայրը
 1968 – Հաջողության կեռմաններ - Մարյա Պետրովնա, Ալևտինայի մայրը
 1968 - Նորեկը- Վոլոդյայի մայրը
 1969 - Տարօրինակ մարդիկ (կինոալմանախ) («Խոհեր» նովել) - Մատվեյ Ռյազանցևի կինը 
 1970 - Իմ փողոցը - Կլաուդիա Պետրովնա Զաբրոդինա
 1970-1972 - «Ավերակները կրակում են ...» - Շուրայի մայրը
 1971 - Լյուբավինների վերջը - Ագաֆյա Կոլոկոլնիկովա, Կլաուդիայի մայրը
 1971 - Նյուրկինի կյանքը - Վերա Ալեքսանդրովնա
 1971-1972 - Օր ըստ օրե-մորաքույր Պաշա
 1972 - Սիբիրցի կինը- Գուրիանովա, Թամարայի մայրը
 1973 - Նույնիսկ մեկ տարի չի անցնի ... - Պելագեա Վասիլևնա
 1974 – Յուրկինի  լուսաբացը - Նադեժդա Պետրովնա Խմել, Յուրկայի մայրը
 1993 - Ցնցում

Հեռուստաներկայացում  
 1961 - Կամակորի սանձահարումը - բուժքույր
 1967 - Բեռլինից հյուսիս-արևմուտք - Շուրա
 1973 - Ալիքները մեր վերևում - Օլգա Տրոֆիմովնա
 1975 - Թմբկահարուհին - Տուզիկովա
 1978 - Վասսա Ժելեզնովա - Վասսա Ժելեզնովա
 1990 - Ծերունական գործ - տարեց կին, Ստեփանի կինը
 1993 - Շոպեն- Սոնատ թիվ երկու
Մասնակցություն ֆիլմերում
 1995 - Վալենտինա Վլադիմիրովա (ORT հեռուստաալիքի «Որպիսի հիշեն» հեռուստահաղորդումների շարքից) (վավերագրական)
Արխիվային կադրեր |  
 2007 - Համազգային դերասանուհի Նինա Սազոնովա (վավերագրական)

Պարգևներ և կոչումներ       
Խորհրդային պետական պարգևներ և կոչումներ՝
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (2-ը մարտի, 1977),
 ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (7-ը մայիսի, 1968),
 ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (10-ը հոկտեմբերի, 1959),
 Լենինի շքանշան (6-ը հունվարի, 1987),
 մեդալներ, այդ թվում՝
  հոբելյանական մեդալ «Անձնվեր  աշխատանքի համար։ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հիշատակին» (1970),
  մեդալ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» (1945),
  Մեդալ «Մոսկվայի 800-ամյակի հիշատակին։
Ռուսական պետական պարգևներ՝   
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (23.03.2000) - թատերական արվեստի զարգացման գործում ունեցած մեծ վաստակի համար,
 Բարեկամության շքանշան (21-ը հունիսի 1995) - պետությանը մատուցած ծառայությունների, աշխատանքում ձեռք բերված հաջողությունների, ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում մեծ ավանդի համար։

Հիշատակ      
 Նինա Սազոնովայի հիշատակին 2005 թվականին հուշատախտակ է տեղադրվել Կիմրիի այն տան վրա, որտեղ նա ապրել է իր ընտանիքի հետ 1920-1930-ական թվականներին (Տրոիցկայա փողոց 17)։ Հուշատախտակի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, որին մասնակցել են Տվերի մարզի Օրենսդիր ժողովի նախագահ Ա. Ն. Էպիշինը, Կիմրիի դրամայի և կոմեդիայի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Օ. Ա. Լավրովը, դերասանուհու հարազատները։
 2016 թվականի մայիսին ԶԼՄ-ները հայտնեցլ են, որ դերասանուհու ծննդյան 100-ամյակի առթիվ Մոսկվայի կառավարության և Կապի դաշնային գործակալության մասնակցությամբ նախատեսվել է թողարկել հոբելյանական փոստային դրոշմանիշ։ 2017 թվականի հունվարի 24-ին թողարկվել է «B» տպատառով նկարազարդ բացիկ՝ նվիրված դերասանուհուն։
 Ռուսական բանակի կենտրոնական ակադեմիական թատրոնի ճեմասրահում տեղադրվել է Նինա Սազոնովայի հիշատակի աստղը։

Գրականություն 
 
 
 Сазонова Нина // Кто есть кто в современной культуре : В 2 вып. / Гл. ред. С. М. Семёнов, авт. и сост. Н. И. Шадрина, Р. В. Пигарев и др. — М.: МК-Периодика, 2006—2007. — ISBN 5-93696-007-3, 5-93696-010-2.

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Թատրոնի դերասանուհիներ
Ռուս դերասանուհիներ
Ռուս կինոդերասանուհիներ
Ռուս երգչուհիներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Խորհրդային դերասանուհիներ