Պետական քաղաքականություն

Պետական (հրապարակային) քաղաքականություն, պետական իշխանության մարմինների, նախևառաջ գործադիր իշխանության մարմինների համար գործելու սկզբունքային ուղեցույց, որը վերաբերում է նրանց գործունեության որոշակի ուղղություններին, որոնք համապատասխանում են օրենքներին և սոցիալական սովորույթներին։ Պետական (հրապարակային) քաղաքականության հիմքերն են սահմանադրական օրենքներն ու կանոնները, օրենքների մեկնաբանությունը և իրավական կարգավորումը։

Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը սահմանում է նաև որպես գործողությունների, կարգավորիչ միջոցների, օրենքների և այս կամ այն ուղղությամբ ֆինանսական առաջնահերթությունների համակարգ, որը հռչակվել է պետական իշխանության մարմնի կամ նրա ներկայացուցիչների կողմից։ Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը սովորաբար իրականացվում է սահմանադրություններում, օրենսդրական ակտերում և դատական որոշումներում։

Ռուսական գիտության համար ավանդական պետական քաղաքականություն հասկացության մեջ ընդգծվում Է պետության ակտիվ դերը պետական կառավարման նպատակների ձևավորման և իրականացման գործում. Դրանում տեղի է ունենում պետական կառավարման նպատակների համակարգի հիմնական քաղաքական սուբյեկտների հետ մշակում և համաձայնեցում, ինչպես նաև այդ համակարգի նպատակները պետական կառավարում իրականացնող սուբյեկտներին հասցնելը (Կարա-Մուրզա Ս. Գ.)։

Հանրային քաղաքականություն հասկացության մեջ, առանձնանում է պետության կողմնորոշումը քաղաքացիների անձնական և հասարակական շահերի իրագործման համար․ այն գործունեություն է, որը բնութագրվում է պետության, մասնավոր հատվածի, քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների, բազմատեսակ սոցիալական, մասնագիտական խմբերի և  շերտերի, հասարակական միավորումների համակարգային փոխազդեցությամբ՝ անձնական և հասարակական շահերի իրացման, հանրային ռեսուրսների արտադրության, բաշխման և օգտագործման և բարիքների իրականացման վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով ժողովրդի կամ որոշակի տարածքների բնակչության կամարտահայտությունը  (Միխեև Վ. Ա.)։

Պետական (հանրային) քաղաքականության ձևավորում 
Հանրային խնդիրները հայտնաբերվում և լուծվում են նոր պետական քաղաքականություն ստեղծելու կամ գոյություն ունեցող պետական քաղաքականությունը բարեփոխելու միջոցով. Հանրային խնդիրները առաջանում են տարբեր ձևերով և պահանջում են տարբեր պատասխան միջոցներ (օրինակ` կանոնակարգեր, սուբսիդիաներ, քվոտաներ և օրենքներ) տեղական, ազգային կամ միջազգային մակարդակով։

Պետական քաղաքականության մշակումը հետադարձ կապի մեխանիզմների հետ շարունակական գործընթաց է։ Ստուգումը և գնահատումը կարևոր են այս համակարգի գործունեության համար. Հանրային խնդիրները, որոնք ազդում են պետական քաղաքականության ձևավորման վրա, կարող են լինել տնտեսական, սոցիալական կամ քաղաքական բնույթ։ Յուրաքանչյուր համակարգ գտնվում է տարբեր հասարակական խնդիրների ազդեցության տակ և հետևաբար պահանջում է տարբեր պետական քաղաքականություն։

Պետական քաղաքականության մշակման մեջ բազմաթիվ անհատներ և շահերի խմբեր մրցակցում և համագործակցում են քաղաքական գործիչների վրա ազդելու և նրանց որոշակի ձևով գործելու դրդելու համար։ Պետական քաղաքականության մշակման գործընթացին մասնակցում են տարբեր գործոններ, ինչպիսիք են քաղաքական գործիչները, պետական ծառայողները, լոբբիստները, առարկայական ոլորտի մասնագետները և արդյունաբերության ներկայացուցիչները։ Նրանք օգտագործում են տարբեր մարտավարություն և գործիքներ իրենց նպատակներին հասնելու համար, այդ թվում՝ հրապարակայնորեն պաշտպանելով իրենց դիրքերը, փորձում են ազդել կողմնակիցների և հակառակորդների վրա և մոբիլիզացնել դաշնակիցներին այս կամ այն հարցում։ Շատ գործոններ կարող են կարևոր դեր խաղալ պետական քաղաքականության մշակման գործընթացում, այնուամենայնիվ, վերջին խոսքը մնում է պետական պաշտոնյաների ետևում։ Ընդ որում, ենթադրվում է, որ պետական պաշտոնյաները պահպանում են պետական հատվածում ընդունված էթիկական նորմերը և հաշվի են առնում բոլոր շահագրգիռ կողմերի պահանջները։

Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը համարվում է ուժեղ, երբ այն խնդիրները լուծում է որակապես և արդյունավետ, ծառայում է արդարությանը, աջակցում է կառավարական հաստատություններին և նրանց գործունեությանը, և խթանում է ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշումը։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում հասարակության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները հանգեցրել են նաև պետական քաղաքականության ձևավորման ոլորտում փոփոխությունների։ Այսօր պետական քաղաքականությունը դառնում է ավելի նպատակասլաց, նպատակաուղղված չափելի արդյունքների և նպատակների, շեշտադրելով այն որոշումները, որոնք պետք է ընդունվեն անմիջապես։ Բացի այդ, զանգվածային հաղորդակցությունները և տեխնոլոգիական փոփոխությունները հանգեցրել են նրան, որ պետական քաղաքականության համակարգը դառնում է ավելի բարդ և փոխկապակցված։ Այս բոլոր փոփոխությունները նոր խնդիրներ են դնում ընթացիկ պետական քաղաքականության համար և ճնշում են գործադրում նրա վրա, որպեսզի այն զարգանա և մնա արդյունավետ ու գործուն։

Որպես ուսումնական կարգապահություն 
ԱՄՆ-ում հանրային քաղաքականության հայեցակարգը վերաբերում է ոչ միայն քաղաքականության արդյունքին, այլ ավելի լայն իմաստով որոշման ընդունման և կառավարական որոշումների վերլուծությանը։ Որպես կրթական կարգապահությունը, պետական քաղաքականությունը ուսումնասիրվում է պրոֆեսորների և ուսանողների դպրոցներում հանրային քաղաքականության խոշոր բուհերի ամբողջ երկրում։ Հանրային քաղաքականության վերլուծության և հանրային կառավարման ամերիկյան ասոցիացիան միավորում է պրակտիկաներին, հետազոտողներին, գիտնականներին և ուսանողներին։

Որպես կրթական կարգապահություն, պետական (հանրային) քաղաքականությունը կրում է բազմաթիվ հասարակական գիտությունների, այդ թվում, տնտեսագիտության, հասարակագիտության, քաղաքատնտեսության, ծրագրերի գնահատման, քաղաքական վերլուծության և հանրային կառավարման տարրեր։ Միևնույն ժամանակ, հանրային քաղաքականության ուսումնասիրությունը տարբերվում է քաղաքագիտությունից կամ տնտեսական գիտությունից, քանի որ այն հիմնականում կենտրոնանում է տեսության կիրառման պրակտիկայի վրա։ Թեև սովորաբար համալսարաններ առաջարկում են մագիստրոսական և դոկտորական աստիճանի վերաբերյալ հրապարակային քաղաքականության մեջ, որոշ համալսարաններ նաև առաջարկում է բակալավրի կրթական ծրագրեր

Հանրային քաղաքականության դպրոցները տարբեր կերպ են մոտենում քաղաքական վերլուծությանը։ Չիկագոյի համալսարանի Հանրային քաղաքականության Հարրիսի դպրոցում ավելի շատ օգտագործվում է քանակական մոտեցում տնտեսության և քաղաքականության նկատմամբ, Հայնցի քոլեջը Կարնեգի Մելոն համալսարանում օգտագործում է հաշվողական և էմպիրիկ մեթոդներ, մինչդեռ Հարվարդի համալսարանի Ջոն Ֆ. Քենեդիի կառավարական դպրոցում ավելի շատ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական գիտությունների և առաջնորդության վրա։ Ինդիանայի համալսարանի հանրային և բնապահպանական քաղաքականության դպրոցում իրականացվում է հանրային քաղաքականության ավանդական ուսուցում՝ կենտրոնանալով շրջակա միջավայրի գիտությունների և շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների կառավարման միջդիսցիպլինար մոտեցման վրա։ Բացի այդ, Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանը հանրային քաղաքականության ոլորտում կադրերի պատրաստման ժամանակ ընդգծում է քաղաքականության մշակման ժամանակ որոշումների կայացման փուլերը (օրինակ՝ օրակարգի սահմանումը), ինչպես նաև քաղաքականության ձևավորման գործընթացում ֆրեյմինգի և ճանաչողական սահմանափակումների ազդեցության կարևորությունը։

Ավանդաբար հրապարակային քաղաքականությունը, ինչպես նաև ուսումնական կարգապահությունը կենտրոնացած է ներքին քաղաքականության մեջ։ Սակայն 21-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին տեղի ունեցած տնտեսական գլոբալիզացիայի ալիքը գլոբալ կառավարմանն ուղղված հանրային քաղաքականության ուսումնասիրության անհրաժեշտություն է առաջացրել, հատկապես, քանի որ դա վերաբերում է այն հարցերին, որոնք դուրս են գալիս պետական սահմաններից, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխությունը, ահաբեկչությունը, միջուկային զենքի տարածումը և տնտեսական զարգացումը։ Հանրային քաղաքականության շատ ավանդական դպրոցներ ստիպված են եղել հարմարեցնել իրենց ուսումնական ծրագրերը և մշակել նոր ծրագրեր, որպեսզի հարմարվեն հանրային քաղաքականության նոր լանդշաֆտին։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների դպրոցը ստեղծվել է որպես միջազգային նոր պայմանների պատասխան։

Հանրային քաղաքականությունը և քաղաքական վերլուծությունը, որպես ուսումնական առարկաներ, տարածվել են Ռուսաստանի և ԱՊՀ երկրների բուհերում։

Ֆեմինիզմն ու հանրային քաղաքականությունը 
Հանրային քաղաքականության վերլուծության ժամանակ կանանց իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից գիտնականները հակված են դիտարկել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են սոցիալական պետությունը, աշխատանքային պրակտիկան, աշխատավարձը, զբաղվածությունը և գործազրկությունը։

Գենդերային վերլուծությունը նպաստում է պետական քաղաքականության մշակմանը՝ մակերևույթի վրա դնելով այն հարցերը, որոնց բախվում են կանայք հանրային ոլորտում, ինչպիսիք են աշխատավարձի հավասարությունը, մայրությունը և ծննդաբերության արձակուրդը, երեխաների խնամքը, ընտանեկան բռնությունը և սեռական բռնությունը, որոնցից յուրաքանչյուրը հասարակական հնչեղություն է առաջացնում։ 2015 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ուժի մեջ մտած քաղաքականությունը մորն ու հորը թույլ է տալիս միասին կամ հերթով արձակուրդ վերցնել և աշխատանքի հարմարունակ ժամանակացույց խնդրել։ Դրանով իսկ ճանաչվում է հնարավորություն ընձեռելու անհրաժեշտությունը, որպեսզի հայրերը մեծ դեր խաղան իրենց երեխաների խնամքի գործում։ Այս քաղաքականությունը թույլ է տալիս կանանց շարունակել իրենց գործունեությունը աշխատավայրում, չնայած մայրության հաշվին պոտենցիալ գործատուի և սպառողի։

Տես նաև 
 Փաստաբանություն
 Հարոլդ Լասսուել
 Օվերտոնի պատուհան
 Մանդատ (քաղաքական)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Ackelsberg, Martha A. «Feminist analyses of Public Policy Women, Household and the Economy by Lourdes Benreia: Catharine Stimpson: Women, Power and Policy: Toward the Year 2000 by Ellen Boneparth: Emily Stoper: Feminism and Politics: A Comparative Perspective by Joyce Gelb: Women and Public Policies by Joyce Gelb: Marian Lief Palley: Heroes of Their Own Lives: The Politics and History of Family Violence by Linda Gordon: Women, the State, and Welfare by Linda Gordon: Women and t…» Comparative Politics 24.4 (1992): 477—493. Web. 5 May 2013.
 «Flexible parental leave to give mothers 'real choice' over work-life balance» BBC News: UK Politics. BBC. 13 Nov. 2012. Web. 7 May 2013.
 Jackson-Elmoore, Cynthia. «How gender Impacts Who Gets to Influence Public Policy». Gender and Public policy. International Conference on Public Policy, 2013. Web. 6 May. 2013.
 Newman, Jacquetta., and Linda A. White. Women, Politics, and Public Policy: The Political struggles of Canadian Women. Don Mills: Oxford University Press, 2012. Print.

Գրականություն 
 Беляева Н. Ю. «Публичная политика» как термин, понятие и научная категория. Электронная библиотека «Гражданское общество».
 David B. Audretsch, Gilbert, Brett Anitra; McDougall, Patricia P. (2004), The Emergence of Entrepreneurship Policy, Small Business Economics 22
 Cohen, Nissim (2012) «Policy entrepreneurs and the design of public policy: Conceptual framework and the case of the National Health Insurance Law in Israel» Journal of Social Research & Policy, 3 (1): 5-26.
 David B. Audretsch; Grilo, Isabel; Thurik, A. Roy (2007), Explaining entrepreneurship and the role of policy: a framework, in: David Audretsch, Isabel Grilo and A. Roy Thurik (eds.), Handbook of Research on Entrepreneurship Policy, Edward Elgar Publishing
 David B. Audretsch und Beckmann, Iris A.M. (2007), From Small Business to Entrepreneurship Policy, in: David Audretsch, Isabel Grilo and A. Roy Thurik (eds.), Handbook of Research on Entrepreneurship Policy, Edward Elgar Publishing
 Considine,Mark (2005) Making Public Policy Polity Press

Քաղաքագիտություն
Սոցիալական քաղաքականություն