Կառավարական ճգնաժամ Մեծ Բրիտանիայում (2022)

2022 թվականի հուլիսի սկզբին վարչապետ և Պահպանողական կուսակցության առաջնորդ Բորիս Ջոնսոնի երկրորդ աշխատասենյակում ավելի քան վաթսուն պատգամավորներ հրաժարական են տվել իրենց պաշտոններից։ Հուլիսի 7-ին իր հրաժարականի մասին հայտարարել է նաև Ջոնսոնը։

Հուլիսի 5-ին Քրիս Պինչերի հետ կապված սկանդալի ֆոնին, Գանձապետարանի կանցլեր Ռիշի Սունակը և առողջապահության նախարար Սաջիդ Ջավիդը հրաժարական են տվել։ Մեծ թվով այլ կառավարության անդամներ նույնպես սկսել են հրաժարական տալ։ Հուլիսի 7-ին խորհրդարանի վաթսուն անդամներ հրաժարական են տվել կառավարական և կուսակցական պաշտոններից։ Մեծ Բրիտանիայի բնակարանային կոմունալ տնտեսության, համայնքների և տեղական ինքնակառավարման նախարար Մայքլ Գոուվը հուլիսի 6-ին ազատվել է պաշտոնից։

Հուլիսի 7-ին Ջոնսոնը հայտարարել էր Պահպանողական կուսակցության առաջնորդի պաշտոնից հեռանալու մտադրության մասին՝ նշելով, որ դա կանի նոր առաջնորդի հայտարարությունից հետո։ Մինչ այդ նա հերքել էր պաշտոնից հնարավոր հեռացումը։

Նախապատմություն 
Պահպանողական կուսակցությունը պարտություն է կրել 2022 թվականի հունիսի 23-ի լրացուցիչ ընտրություններում Ուեյքֆիլդ և Թիվերտոն և Հոնիտոն ընտրատարածքներում՝ համապատասխանաբար զիջելով Լեյբորիստական կուսակցությանը և Լիբերալ դեմոկրատների կուսակցությանը։ Դա հանգեցրել է Պահպանողական կուսակցության նախագահ Օլիվեր Դոուդենի հրաժարականին։

2022 թվականի հունիսի վերջին սկանդալ էր հասունացել Քրիս Պինչերի անվան շուրջ։ Նրան մեղադրել են երկու տղամարդկանց նկատմամբ սեռական ոտնձգություններ իրականացնելու մեջ։ Մի քանի օր անց նրա դեմ նոր մեղադրանքներ են առաջադրվել։

Իրադարձություններ 
2022 թվականի հուլիսի 5-ին առողջապահության նախարար Սաջիդ Ջավիդը և գանձապետարանի կանցլեր Ռիշի Սունակը հրաժարական են տվել վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի այն հայտարարությունից հետո, թե սխալ էր Քրիս Պինչերին պաշտոնում նշանակել սեռական ոտնձգությունների մեղադրանքներից հետո։ Ջավիդի և Սուդակի հրաժարականները հանգեցրել են նրան, որ խորհրդարանի մյուս նախարարները և անձնական քարտուղարները նույնպես հրաժարական են տվել։ Նրանց մեծ մասը վկայակոչում էր Ջոնսոնի ազնվության և պարկեշտության բացակայությունը։ Հաջորդ 24 ժամվա ընթացքում 36 մարդ հրաժարական է տվել կառավարությունում իր պաշտոններից։ Պետական կառավարման ինստիտուտի գնահատականներով՝ պաշտոնանկությունների այս շարքը ամենախոշորն է դարձել առնվազն 1900 թվականից ի վեր։

Հուլիսի 6-ին Ջոնսոնը, չնայած ինչպես ընդդիմության, այնպես էլ կառավարության ճնշումներին, հերքել է հնարավոր պաշտոնաթողությունը։ Գանձապետարանի նոր կանցլեր Նադիմ Զահավին և ներքին գործերի նախարար Պրիտի Պատելը հավաքվել են Դաունինգ սթրիթում, 10, որպեսզի Ջոնսոնին կոչ անեն հրաժարական տալ։ Դրանից հետո Ջոնսոնի մյուս կաբինետի անդամները, ինչպիսիք են Նադին Դորիսը, նույնպես հավաքվել են թիվ 10 տանը։

Հուլիսի 6-ի երեկոյան, չնայած այն հանգամանքին, որ այլ բարձրաստիճան նախարարները, այդ թվում՝ ներքին գործերի նախարար Փրիթի Պատելը, բնակարանային կոմունալ տնտեսության, համայնքների և տեղական ինքնակառավարման նախարար Մայքլ Գոուվը և տրանսպորտի նախարար Գրանթ Շեփփսը, հաղորդվում է, որ վարչապետին կոչ են արել հրաժարական տալ, հայտարարություն է տարածվել, որը հաստատում է, որ Ջոնսոնը կամավոր հրաժարական չի տա։ Նույն օրը Ջոնսոնը աշխատանքից ազատել է Մայքլ Գոուվին։ Ավելի ուշ նույն երեկոյան Սայմոն Հարթը՝ Ուելսի գործերի նախարարը, հրաժարական է տվել նախարարների կաբինետից՝ հայտարարելով, որ «իրեն այլ ընտրություն չի մնացել»։

Գլխավոր հավատարմատար Սուելա Բրավերմանը միացել է Ջոնսոնի՝ հրաժարական տալու կոչերին, սակայն հրաժարվել է հրաժարական տալ կառավարությունում՝ պատճառաբանելով պարտքի զգացումով։ Նա նաև հայտարարել է, որ առաջադրվելու է պահպանողական կուսակցությունում առաջնորդության համար կայանալիք ցանկացած մրցույթում։ Բրեկոնից և Ռեդնորշիրից խորհրդարանի անդամ Ֆեյ Ջոնսը հայտարարել է, որ եթե Ջոնսոնը հուլիսի 7-ին հրաժարական չտա, նա կհեռանա պաշտոնից։

Հուլիսի 7-ի առավոտյան Հյուսիսային Իռլանդիայի գործերի նախարար Բրենդոն Լյուիսը հրաժարական է տվել։ Միշել Դոունլանը կրթության նախարարի պաշտոնում նշանակվելուց երկու օր անց նույնպես հրաժարական է տվել։

60-ից ավելի պատգամավորներ հրաժարական են տվել։ Հրաժարականները հանգեցրել են նրան, որ շատ կառավարական գերատեսչություններ կորցրել են իրենց գրեթե բոլոր պատասխանատու նախարարներին։ Կրթության նախարարությունում, օրինակ, մնացել է խորհրդարանական քարտուղարի միայն մեկ տեղակալ, իսկ բոլոր նախարարները հրաժարական են տվել։

Պահպանողական պատգամավորներից ոմանք աջակցություն են հայտնել Ջոնսոնին, այդ թվում՝ մշակույթի նախարար Նադին Դորիսին, Brexit-ի հնարավորությունների կրտսեր նախարար Ջեյքոբ Ռիս-Մոգը, Շոտլանդիայի գործերի նախարար Ալիսթեր Ջեքը, Հյուսիսային Իռլանդիայի գործերի պետական նախարար Քոնոր Բըրնսը, Ջոնսոնի անձնական քարտուղար Լիա Նիքին և Ուելինգբորոյի խորհրդարանի անդամ Փիթեր Բոունը։

Ընդդիմության առաջնորդ Քեյր Սթարմերը քննադատել է Ջոնսոնին և կաբինետում մնացած պահպանողականներին՝ հայտարարելով, որ վարչապետին հավատարմության պահպանումը նշանակում է, որ «նրանք ոչ մի կաթիլ ազնվություն չունեն»։

Բորիս Ջոնսոնի հրաժարականը 
Հուլիսի 7-ի առավոտյան Ջոնսոնը զանգահարել է թագուհուն, որպեսզի նրան հայտնի հրաժարական տալու իր մտադրության մասին։ Հուլիսի 7-ին ժամը 12:30-ին նա Դաունինգ սթրիթում հայտարարել է կուսակցության առաջնորդի և վարչապետի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին՝ նշելով, որ ժամանակավորապես կշարունակի պաշտոնավարել այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի ընտրվել կուսակցության նոր առաջնորդը։

Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին կարեկցանք է հայտնել, ինչպես նաև շնորհակալություն է հայտնել Ջոնսոնին՝ Ռուսաստանի ներխուժման ժամանակ Ուկրաինային աջակցելու համար։

Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը արձագանքել է իրավիճակին՝ հայտարարելով. «Նա (Բորիս Ջոնսոնը) մեզ չի սիրում։ Մենք էլ նրան չենք սիրում»։ Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտարարել է, որ Ջոնսոնը «ապշած էր արձակված բումերանգից»։

ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն ու Մեծ Բրիտանիան կմնան «ամենամտերիմ ընկերներն ու դաշնակիցները», և որ երկրների միջև հարաբերությունները մնում են ամուր։ Բայդենը նաև հույս է հայտնել, որ Ջոնսոնի հետնորդը հավատարիմ կմնա Ուկրաինային աջակցելու գործին։ Սակայն Սպիտակ տան պաշտոնյաները հրաժարվել են մեկնաբանել Ջոնսոնի հեռանալը՝ հայտարարելով, որ նրանք «չեն պատրաստվում մեկնաբանել այլ կառավարության ժողովրդավարական գործընթացը»։

Ծանոթագրություններ 

Քաղաքական ճգնաժամեր
2022 քաղաքականությունում
Բորիս Ջոնսոն