Գեղարվեստի ակադեմիաներ

Գեղարվեստի ակադեմիաները արվեստի վարպետների, գիտակների և արվեստասերների ստեղծագործական համայնքներ և կազմակերպություններ են, ինչպես նաև բարձրագույն մասնագիտացված ուսումնական հաստատություններ, որոնք կոչված են պահպանելու և զարգացնելու արվեստի ավանդույթները, մասնակցելու «դարաշրջանի գեղագիտական հայացքների, գեղարվեստական ստեղծագործության չափանիշների ու նորմերի ձևավորմանը, ինչպես նաև դրա հիման վրա մասնագիտական կրթությամբ արվեստի դպրոցի ստեղծմանը»։ Արվեստի առաջին ակադեմիաները ի հայտ են եկել Վերածննդի ժամանակ Իտալիայում՝ կապված հնության նկատմամբ առաջացող հետաքրքրության հետ, որպես գեղարվեստական ստեղծագործության իրական հիմք։ Նրանք սկիզբ են առել արհեստագործական համայնքներից և նկարիչների արհեստանոցներից, որտեղ նրանց ուսանողներն ու աշակերտները նախնական վերապատրաստում են անցել։

Արվեստագետների պատրաստման դպրոցներ ստեղծվել են տարբեր մարդկանց, մանկավարժների և հովանավորների, ինչպես նաև պետական այրերի ու միապետների կողմից։ Ուստի XVII-XVIII դարերի կլասիցիզմի դարաշրջանում Արևմտյան Եվրոպայի և Ռուսաստանի ակադեմիաների մեծ մասը կոչվում էր թագավորական կամ կայսերական։ Համալսարանները կամ նկարչական մասնավոր դպրոցները հիմք են հանդիսացել ապագա ակադեմիաների համար։ Բայց նրանք նաև պահանջում էին հասարակության և կառավարությունների աջակցությունը։ Գծագրական դպրոցները ուսանողներին տարրական գիտելիքներ են տվել գեղանկարչության, նկարչության և քանդակագործության վերաբերյալ, ինչպես նաև կրթություն բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում էին նվիրվել արվեստի ուսումնասիրությանը։ Նման դպրոցները, ինչպես նաև նկարների պարբերական և մշտական ցուցադրությունները դարձել են գեղարվեստական դաստիարակության միջոց։ Օրինակ՝ Սանկտ Պետերբուրգի Արվեստների խրախուսման նկարչական դպրոցը, Գեղարվեստի ակադեմիայի երեկոյան նկարչական դասընթացները, Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության դպրոցը, Բարոն Շտիգլիցի տեխնիկական գծագրության կենտրոնական դպրոցը, բարեգործական ընկերություններում և արդյունաբերական ձեռնարկություններում նկարչական դպրոցները։

Առանց ակադեմիաների գործունեության անհնար է պատկերացնել 19-20-րդ դարերի գեղարվեստական մշակույթի զարգացումը։ Բայց սրա հետ մեկտեղ ակադեմիաները հաճախ «վերածվում էին պահպանողականության հենակետի և քննադատվում էին նորարարական գեղարվեստական շարժումների ներկայացուցիչների կողմից»։ Դրանով է բացատրվում մասնավոր «ակադեմիաների» և առաջատար նկարիչների կողմից ստեղծված նկարչական ստուդիաների ի հայտ գալը՝ Ժյուլիանի, Կարերի և Ռանսոնի ակադեմիաները Փարիզում, Ա. Աշբեի դպրոցը Մյունխենում։

Արվեստների ակադեմիաները Արևմտյան Եվրոպայում. Առաջացման պատմություն
Հին Հունաստանում ակադեմիան կոչվում էր փիլիսոփայական դպրոց, որը հիմնադրվել էր մ.թ.ա. 388 թվականին Պլատոնի կողմից։ Այն իր անունը ստացել է Աթենքի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող սուրբ պուրակից, որտեղ, ըստ լեգենդի թաղված է հին հունական հերոս Ակադեմը (Էխեդեմ)։ Պուրակը շրջապատված էր պարսպով, այնտեղ կար մուսաների զոհասեղան, Զևսի սրբավայր և գիմնազիաներ, որոնց տարածքում և հարակից այգիներում Պլատոնը հավաքում էր իր աշակերտներին։ Իտալական վերածննդի դարաշրջանում անտիկ փիլիսոփայությունն ուսումնասիրելու նպատակով, 1462 թվականին Ֆլորենցիայում՝ Կոզիմո Մեդիչի արքունիքում, Մ. Ֆիչինոյի մասնակցությամբ ստեղծվում է Պլատոնական ակադեմիան։

1542 թվականին Հռոմում, հին ճարտարապետությունը և Վիտրուվիոսի տրակտատում ամրագրված կանոնները ուսումնասիրելու նպատակով, նշանավոր ճարտարապետ և տեսաբան Ա. Պալադիոն հիմնել է Վիտրուվիանի կամ Արիության ակադեմիան (Accademia della Virtu):

1561 թվականին Ջորջիո Վազարին Ֆլորենցիայում, 1577 թվականին՝ Հռոմում ստեղծել է գծանկարի ակադեմիա։ 1593 թվականին մաներիստ նկարիչ Ֆեդերիկո Ցուկարին Հռոմում հիմնել է Սուրբ Ղուկասի ակադեմիան, որը կրում է բոլոր նկարիչների հովանավոր սուրբի անունը։ 1603 թվականին Հռոմում հիմնադրվել է «Linx-Eyed Ակադեմիան» (Accademia dei Lincei), 1657 թվականին Ֆլորենցիայում՝ Ֆլորենցիայի ակադեմիան։ 16-րդ դարում միայն Իտալիայում կար մոտ հինգ հարյուր ակադեմիա։

1587 թվականին (ըստ որոշ աղբյուրների՝ 1583 կամ 1600 թվականներ) Հենդրիկ Գոլցիուսը, Կոռնելիս Հարլեմսկին և Կարել վան Մանդերը Հարլեմում ստեղծել են Հարլեմի Արվեստի ակադեմիան (Նիդեռլանդներ)։ 1622 թվականին Ուտրեխտում կարավաջիստ Գերիտ վան Հոնթհորստի կողմից բացվել է Գեղանկարչության ակադեմիան, իսկ 1696 թվականին Ակադեմիան բացվել է Հաագայում։ 1673 թվականին Տոսկանայի դուքս Կոսիմո III Մեդիչին Հռոմում ստեղծել է Ֆլորենցիայի ակադեմիան (l'Accademia Fiorentina nell'Urbe)։ 1648 թվականին՝ Ֆրանսիայում, Լյուդովիկոս XIV թագավորի օրոք, կարդինալ Մազարինի ջանքերով ստեղծվել է Գեղանկարչության թագավորական ակադեմիան՝ թագավորի առաջին դիմանկարիչ Չարլզ Լեբրունի գլխավորությամբ։ Այն ղեկավարում էր ֆրանսիացի ականավոր ճարտարապետ, տեսաբան և մանկավարժ Ֆրանսուա Բլոնդել Ավագը։ Առանձին-առանձին գործում էր Արձանագրությունների թագավորական ակադեմիան, որը ստեղծվել էր Լյուդովիկոս թագավորի գործերը փառաբանելու համար։ Ֆրանսիական առաջին հեղափոխությունից հետո ակադեմիաները միավորվել են Արվեստների և գիտությունների ազգային ինստիտուտի մեջ։

Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ակադեմիայի աշխատանքները դադարեցվել են, այնուհետև այն վերանվանվել է Գեղանկարչության և քանդակագործության ակադեմիա (Academie de Peinture et de Sculpture)։ 1816 թվականին տեղի է ունեցել երկու այլ գեղարվեստական կազմակերպությունների՝ (Երաժշտության ակադեմիայի ((հիմնադրվել է 1669 թվականին) և Ճարտարապետության ակադեմիայի (հիմնադրվել է 1671 թվականին)) վերամիավորում, որի արդյունքում ձևավորվել է Գեղարվեստի ակադեմիան։ 1817 թվականից այն հայտնի է դարձել որպես Գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոց (École Nationale Supérieure des Beaux-Arts ENSBA)։

17-րդ դարում կառավարությունների խնդրանքով ստեղծվել են արվեստի ակադեմիաներ։ Արվեստագետների շրջանակները իրենց անդամների նշանակմամբ վերածվել են ակադեմիաների՝ ցուցահանդեսներ կազմակերպելու և արտասահման մեկնելու համար։ Եվրոպական մյուս կառավարությունները սկսել են հետևել Ֆրանսիայի օրինակին։ Փարիզի մոդելով նրանք սկսել են արվեստի ակադեմիաներ ստեղծել Գերմանիայի խոշոր կենտրոններում։ 1694 թվականից Գեղարվեստի ակադեմիան գործում է Բեռլինում, 1692 թվականից՝ Վիեննայում։ Բացի Բեռլինից և Վիեննայից, արվեստի ակադեմիաներ կան Մյունխենում, Դյուսելդորֆում, Նյուրնբերգում և Շտուտգարտում։

1706 թվականին Բոլոնիայում նկարիչ և փորագրիչ Ջամպիետրո Զանոտին և այլ նկարիչներ հանդիպել են Պալացցո Ֆավայում (հարուստ հովանավոր և նկարիչ Էրկոլե Ֆավայի տուն)՝ հիմնելու նոր ակադեմիա։ 1710 թվականի հունվարի 2-ին գիտնական Լուիջի Ֆերդինանդո Մարսիլիի տանը բացվել է նկարիչների ակադեմիան (Accademia dei Pittori): Նրա կանոնադրությունը հաստատվել է Հռոմի Պապ Կլիմենտ XI-ի կողմից 1711 թվականի հոկտեմբերին և ակադեմիան ստացել է «Կլեմենտինայի ակադեմիա» (Accademia Clementina) անվանումը։ Նոր Ակադեմիան դարձել է Ազատական արվեստների և գիտությունների ինստիտուտի (Istituto delle Scienze e Arti Liberali) մի մասը, որը 1711 թվականի դեկտեմբերի 12-ին հիմնադրվել է Պապի աջակցությամբ։ 1714 թվականին ինստիտուտը փոխել է իր անվանումը և դարձել Accademia delle scienze dell'Istituto di Bologna:

Կլեմենտինայում դասավանդել են հայտնի Գալի Բիբիենա դեկորատորների ընտանիքի երեք անդամներ՝ Ֆերդինանդոն, Ֆրանչեսկոն և Ջուզեպպեն, ինչպես նաև՝ Վիտորիո Բիգարին, Գաետանո Գանդոլֆին, Էրկոլե Լելլին, Ֆրանչեսկո Ռոսասպինան և Անջելո Վենտուրոլին։ Կլեմենտինայի ակադեմիան փակվել է 1796 թվականին՝ Իտալիա Նապոլեոնի ներխուժումից հետո։ 1802 թվականին Նապոլեոնի վարչակազմը հիմնել է Գեղարվեստի նոր ազգային ակադեմիան (Accademia Nazionale di Belle Arti di Bologna)։ 1805 թվականին ակադեմիայի անունը փոխվեց Reale Accademia di Belle Arti-ի։ 1815 թվականին Նապոլեոնի պարտությունից և պապական իշխանության վերադարձից հետո ակադեմիան կրկին վերանվանվել է «Accademia Pontificia di Belle Arti»։ Իտալիայի միավորումից հետո դարձել է թագավորական (Regia Accademia di Belle Arti di Bologna):

Անգլիայում դիմանկարիչ Ջ. Ռեյնոլդսը և այլ նկարիչներ 1768 թվականին Լոնդոնում հիմնել են Արվեստի թագավորական ակադեմիան։

Տես նաև 
 Ակադեմիզմ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Հիմնական հետազոտություններ
 
 
 
 
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
 
 

Արվեստի դպրոցներ
Դպրոցների տեսակներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ