Հանրային տեղեկատվության հասանելիությունը Ուկրաինայում

Հանրային տեղեկատվության հասանելիություն և տեղեկատվության ազատությունը (FOI) վերաբերում են պետական մարմինների տրամադրության տակ գտնվող տեղեկատվության հասանելիության իրավունքին, որը հայտնի է նաև որպես «իմանալու իրավունք»։ Ենթադրվում է, որ Հանրային տեղեկատվության հասանելիությունը հիմնարար է ժողովրդավարական համակարգերի արդյունավետ գործունեության համար, քանի որ այն մեծացնում է կառավարությունների և պետական պաշտոնյաների հաշվետվողականությունը, ընդլայնում է մարդկանց մասնակցությունը և թույլ է տալիս նրանց գիտակցաբար մասնակցել հասարակական կյանքին։ Հանրային տեղեկատվություն մուտք գործելու իրավունքի հիմնարար նախադրյալն այն է, որ պետական մարմինների կողմից պահվող տեղեկատվությունը սկզբունքորեն հանրային է և կարող է թաքնված լինել միայն այն օրինական պատճառների հիման վրա, որոնք պետք է մանրամասն նկարագրվեն օրենքում։ Հանրային տեղեկատվության մատչելիության իրավունքի հիմնարար նախադրյալն այն է, որ հանրային տեղեկատվությունը, որը գտնվում է պետական հաստատություններում, սկզբունքորեն հանրային է և կարող է թաքնված լինել միայն այն օրինական պատճառների հիման վրա։

2011 թվականի հունվարի 13-ին Գերագույն Ռադան (Ուկրաինայի խորհրդարան) ընդունեց տեղեկատվության հասանելիության մասին երկու օրենք՝ «Հանրային տեղեկատվության հասանելիության մասին» Ուկրաինայի օրենքը և «տեղեկատվության մասին» Ուկրաինայի օրենքի նոր խմբագրությունը (1992)։ Դրանք ուժի մեջ են մտել 2011 թվականի մայիսի 9-ից։

«Տեղեկատվության մասին» Ուկրաինայի օրենքի 5-րդ հոդվածը նախատեսում է «Տեղեկատվության իրավունք», որը ներառում է մարդու իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի իրականացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ազատ հավաքման, օգտագործման, տարածման, պահպանման և պաշտպանության հնարավորությունը։

Երկու օրենքներն էլ քննադատության են ենթարկվել 2012 թվականին Լոնդոնում տեղակայված 19-րդ հոդվածի խոսքի ազատության ասոցիացիայի կողմից, որը կարծում էր, որ դրանցում բացակայում են դրույթներ, որոնք երաշխավորում են գաղտնիության, խոսքի և տեղեկատվության ազատության իրավունքների պատշաճ հավասարակշռությունը։

2015 թվականի ապրիլի 9-ին Ուկրաինայի խորհրդարանը հավանություն տվեց օրենքին, որը խրախուսում է պետական հաստատություններին հրապարակել և ավելի շատ տեղեկություններ տրամադրել երկրի արխիվից, որը պարունակում է խորհրդային դարաշրջանի ԱԱԾ ինֆորմացիաներ։ Այս տեղեկությունը փոխանցվելու է ազգային հիշողության ինստիտուտին և գաղտնազերծվելու է։ Ավելին, նույն օրենքը խրախուսում է գործառնական տվյալների, վիճակագրության և հաշվետվությունների անվճար Հրապարակումը պետական կայքերում և ազգային բաց տվյալների վեբ հարթակում։

2014 թվականի մարտի 27-ին Ուկրաինայի Գերագույն Ռադան ընդունեց թիվ 0947 օրինագիծը։ Փորձագետների կարծիքով՝ դա մի շարք բարելավումներ է մտցնում տեղեկատվության հասանելիության հետ կապված։ Ի թիվս այլ բաների, ավելացվում են տուգանքներ տեղեկատվության բացահայտման անհիմն մերժումների, տեղեկատվության ժամանակին կամ թերի տրամադրման կամ ոչ հավաստի տեղեկատվության տրամադրման համար։

Ըստ Open Government Partnership-ի (OPG) անկախ հաշվետվության մեխանիզմի (IRM), որը հրապարակվել է 2016 թվականին, Ուկրաինայի առաջընթացը տեղեկատվության հասանելիության բարելավման, կոռուպցիայի կանխարգելման մեխանիզմների և պետական որոշումների կայացման գործընթացում քաղաքացիների ներգրավման հարցում «իսկապես տպավորիչ է», հատկապես հաշվի առնելով բարդ քաղաքական իրավիճակը։ Սակայն, ըստ IRM-ի, երկիրը չի կատարել կառավարության հաշվետվողականության բարելավման և կոռուպցիայի դեմ պայքարի վերաբերյալ տրված խոստումները։ Մասնավորապես, փորձագետի կարծիքով, Ուկրաինային անհրաժեշտ է հետագայում ևս բացել պետական պայմանագրեր, այդ թվում՝ պետական սեփականություն հանդիսացող ձեռնարկություններում, և բարձրացնել բնական ռեսուրսների արդյունահանման թափանցիկությունը։ Ըստ IRM-ի, Ուկրաինան իր հաջորդ OPG ազգային ծրագրում պետք է իր պարտավորությունների մեջ նախատեսի տեղեկատվության էլեկտրոնային բացահայտման համակարգ, որպեսզի պետական պաշտոնյաների ակտիվները ստուգելի լինեն։

Տե՛ս նաև
 Ուկրաինայում գիտական հաղորդակցության բաց հասանելիություն

Ծանոթագրություն

Արտաքին հղումներ 
 
 
 

ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ