Ջոն Գրեյ (սոցիալիստ)

Ջոն Գրեյ (, ), 19-րդ դարի բրիտանացի սոցիալիստ, տնտեսագետ, լրագրի սեփականատեր։ Իր հեղինակած ու հրատարակած առաջին գրքում՝ «Դասախոսություն մարդկային երջանկության մասին» («A Lecture on Human Happiness») աշխատության մեջ, պաշտպանել է Ռոբերտ Օուենի գաղափարները, թեև հետագայում քննադատել է նրան բնորոշ կոմունիտարիզմը։  Պետության նվազագույն միջամտությամբ կապիտալիզմի (laissez-faire capitalism) գրեյյան քննադատությունը սովորաբար զուգադրվում է ռիկարդոյական սոցիալիզմի դպրոցի հետ։ Ջոն Գրեյը եղել է առաջին հեղինակներից մեկը, ով պաշտպանել է կենտրոնից պլանավորվող տնտեսության գաղափարը։

Կենսագրություն 

Ջոն Գրեյի մասին հավաստի տեղեկությունները սակավ են։ Հայտնի է, որ նա կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Էդինբուրգում։ Իր իսկ վկայությամբ՝ աղքատ աշակերտ է եղել, հարկադրված՝ թերի է թողել ուսումնառությունը և մեկնել Լոնդոն՝ ֆաբրիկայում աշխատելու։ Ստիպված է եղել բազմաթիվ դժվարություններ հաղթահարել, և կենսափորձը նրան հանգեցրել է այն համոզման, որ տնտեսական գործող համակարգը արատավոր է։ Այդ կենսափորձը միաժամանակ դրդել է, որ կարդա, ուսումնասիրի Ադամ Սմիթի, Դևիդ Ռիկարդոյի և այլ տնտեսագետների աշխատությունները, հետաքրքրվի հասարակական բարեփոխումների զանազան սխեմաներով։ Եղել է հասարակական բարեփոխիչ Աբրամ Կոմբի երկրպագուներից մեկը, որոշ ժամանակ անդամակցել է Ռոբերտ Օուենի նախաձեռնած կոոպերատիվ շարժմանը։ 

1825 թվականին եղբոր՝ Ջեյմսի հետ հիմնադրել է «Edinburgh and Leith Advertiser», 1826 թվականին՝ North British Advertiser լրագիրը։ 1844-1849 թվականներին եղբայրները գործունեություն են ծավալել Գլազգոյում՝ որպես Gray's Local Advertiser գովազդային ընկերության և ամսագրի սեփականատերեր։ Միաժամանակ Ջոն Գրեյը հոդվածներ է հրատարակել Մեծ Բրիտանիայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում լույս տեսնող պարբերականներում, ինչպես, օրինակ, «Արդյունաբերության բարեփոխում» հոդվածը, որը 1848 թվականին լույս է ընծայվել United States Magazine and Democratic Review ամսագրում։

Կարլ Մարքսը որոշ մեջբերումներ է կատարել է Գրեյի և ռիկարդոյայկան այլ սոցիալիստների աշխատություններից, երբ բանավիճում էր Պիեռ Ժոզեֆ Պրուդոնի հետ, իսկ 1859 թվականին հրատարակած «Ներդրում քաղաքատնտեսության բնագավառում» աշխատության մեջ սուր քննադատության է ենթարկել նրանց։  

1846 թվականին Ջոն Գրեյը հիշատակվել է The Law Times-ում՝ սնանկության առնչությամբ։

Որպես նրա մահվան տարեթիվ՝ որոշ աղբյուրներ նշում են 1883-ը, մյուսները՝ 1850-ը։

Աշխատություններ 
 A Lecture on Human Happiness. (London, 1825)
 A Word of Advice to the Orbistonians. (Edinburgh, 1826)
 An Address to the Printers of Edinburgh. (Edinburgh, 1830)
 The Social System: a Treatise on the Principle of Exchange. (Edinburgh, 1831)
 An Efficient Remedy for the Distress of Nations. (Edinburgh, 1842)
 The Currency Question. (Edinburgh, 1847)
 Lectures on the Nature and Use of Money. (Edinburgh, 1848)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Beer, Max, A History of British Socialism. (George Allen and Unwin, 1919)
 Cole, G.D.H., A History of Socialist Thought. Vol. 1: The Forerunners, 1789–1850. (London and New York, 1953)
 Claeys, Gregory, Machinery, Money and the Millennium. (Princeton University Press, 1987)
 Foxwell, H. S., Introduction to Menger, Anton, The Right to the Whole Produce of Labour. (London, 1899)
 Gray, Alexander, The Socialist Tradition. (Longmans, Green & C0., 1946)
 Kimball, J., The economic doctrines of John Gray, 1799–1883. (Washington, 1948)
 Lowenthal, E., The Ricardian Socialists. (New York, 1911)
 Saad-Filho, A., 'Labour, Money, and "Labour Money": A Review of Marx' Critique of John Gray's Monetary Analysis.' History of Political Economy. 1993 25(1), pp. 65–84.
 Thompson, Noel, The People's Science. (Cambridge, 1984)
 Thompson, Noel, The Market and its Critics: Socialist Political Economy in Nineteenth Century Britain. (London and New York, 1988)
 Thompson, Noel, 'Gray, John (c.1799–1883)', Oxford Dictionary of National Biography. (Oxford University Press, 2004)
 The Great Soviet Encyclopedia. Moscow, 1979.

Բրիտանացի տնտեսագետներ
Բրիտանացի գրողներ