Հակոբ Հարությունյան (պատմաբան)

Հակոբ Ժորայի Հարությունյան (), հայ պատմաբան, Հին Հայաստանի և հին աշխարհի պատմության մասնագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր, Երևանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր։

Կենսագրություն  
Ծնվել է Լենինականում։ Ավարտել է մաթեմատիկական թեքումով դպրոցը։ 1975-1976 և 1979 թվականներին աշխատել է Լենինականի տեքստիլ կոմբինատում, 1976-1978 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ Գորիի և Բաթումի տանկային զորքերում։

1979-1984 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում, 1984-1987 թվականներին՝ ԵՊՀ ասպիրանտուրայում (ընդհանուր պատմության ամբիոն)։ 1989 թվականի նոյեմբերին Հարությունյանին շնորհվել է պատմական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, ատենախոսության թեման՝ «Հռոմեական կայսրության տիրապետության ժամանակաշրջանի արևելյան քաղաքականությունը և Հայաստանը  (մ.թ. IV դար)»։ 2008 թվականին պաշտպանության է ներկայացրել իր դոկտորական ատենախոսությունը «Արևելյան Միջերկրծովյան տարածաշրջանի երկրներ, Իրան և Հայաստան՝ միջպետական ​​սահմանների և վարչատարածքային բաժանման  հարցեր (մ.թ.ա. 189 - մ.թ. 298 թ.)» թեմայով։

Պատմական գիտությունների դոկտորի ատենախոսության թեման է եղել «Հին Հայաստանը Արևելյան Միջերկրծովյան երկրների և Իրանի միջև (մ.թ.ա. II դ. - III դար) միջպետական ​​սահմանների դինամիկան և վարչատարածքային բաժանումը», հունիս, 2016, Բելգորոդի պետական ​​ազգային հետազոտական ​​համալսարան։ Դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը կատարվել է Դաշնային պետական կրթական հաստատության բարձրագույն մասնագիտական կրթության՝ Բելգորոդի պետական ​​ազգային հետազոտական ​​համալսարանում և նրան շնորհվել է պատմական գիտությունների դոկտորի աստիճան՝ 07.00.03 մասնագիտությամբ՝ «Համապատասխան ժամանակաշրջանի (հին աշխարհ)» «Ընդհանուր պատմություն»։ ՀՀ բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի կողմից 2017 թվականի մարտի 22-ին վավերացվել է պատմության դոկտորի դիպլոմը։

Մասնագիտական ​​գործունեություն 
1988-1993 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և քարտեզագրության լաբորատորիայում որպես գիտաշխատող, 1993 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ընդհանուր պատմության ամբիոնիում, 2004 թվականից՝ դոցենտ, 2021 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Տիրապետում է հայերենի, ռուսերենի, անգլերենի, հին հայերենի (գրաբար), հին հունարենի, լատիներենի։

Անդամակցություն 
 Պատմության ֆակուլտետի գիտխորհրդի անդամ։ ԵՊՀ, Ատենախոսական խորհուրդ 069 (Համաշխարհային պատմություն), ԵվրԱզԷՍ ակումբ (Հայաստան)։
 Կրթության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս,
 Ամսագրերի խմբագրական խորհրդի անդամ՝
 «Ռուսաց լեզուն Հայաստանում» (Երևան),
 «Ժամանակակից ռուսագիտության հիմնախնդիրներ» (Երևան),
 «ԲելՊՀ-ի գիտական ​​հայտարարություններ։ Սերիաների պատմություն, քաղաքագիտություն» (Բելգորոդ), այժմ Via in tempore: Պատմություն։ Քաղաքագիտություն։
 «Նյութեր հին և միջնադարյան Ղրիմի հնագիտության և պատմության վերաբերյալ» (Սևաստոպոլ-Տյումեն-Նիժնեվարտովսկ),
 Ուրալյան արևելագիտություն. Միջազգային Ալմանախ» (Եկատերինբուրգ)։
 «Պատմություն և մշակույթ»։ Հայագիտական ուսումնասիրություններ» (Երևան),
 Հյուսիսային Կովկասը պատմական և հնագիտական ​​հարթություններում։ Վ. Բ. Վինոգրադովի Կովկասագիտության գիտամանկավարժական դպրոցի տեղեկագիր, Վ. Բ. Վինոգրադովի Կովկասագիտության դպրոցի միջազգային սեմինարի զեկույցներն ու հաղորդումները (Արմավիր, Ստավրոպոլ)։

Մրցանակներ 
 ԵՊՀ հիմնադրման 95-ամյակի կապակցությամբ (Երևանի պետական ​​համալսարան) պարգևատրվել է հուշամեդալով և պատվոգրերով, 2014,
 «Գիտությանը ծառայության համար» հատուկ մրցանակ, Միացյալ Թագավորության Կրթության II աստիճանի ակադեմիա, 2019։

Հրապարակումների ցանկ 
Հարությունյանը հեղինակ է ավելի քան 200 հրապարակումների, 5 մենագրության և 1 համալսարանական դասագրքի (Հայաստանում և արտերկրում՝ Ռուսաստան, Բելառուս, Ուկրաինա, Ղազախստան, Ավստրիա, Լիբանան, Մոլդովա, Նորվեգիա)։

Մենագրություններ 
 Армения, государства Восточного Средиземноморья и Иран (189 г. до н. э. — 298 г. н. э.), Ростов-на-Дону, Изд. ЮФУ, 2015, 370 с.
 Столица Великой Армении Тигранакерт в  контексте армяно-римско-ближневосточных межгосударственных отношений  (296-301гг.), Ростов-на-Дону-Таганрог, изд. Южного федерального  университета, 2019, 260 с.
 Պրոֆեսոր Վալտեր Արտաշեսի Դիլոյան.։ Պատմագրական ուրվագիծ կամ memento vivere։ Երևան, 2020, Լիմուշ հրատ. 142 էջ։
 Հնագույն Իրանի պատմություն։ Դասագիրք (Էլամ,Մարաստան)։ Երևան, Լիմուշ հրատ. 2020. 445 էջ։ 
 Անվանի զինվորականը և տեսաբանը. Սարգիս Վարագի Սարգսյանի կյանքը և գիտական ժառանգությունը (1899-1981 թթ.), Երևան, 2021, Լիմուշ հրատ. 144 էջ։
 Պերճ Սերգեյի Բոշնաղյան. Ուրվագծեր ռազմական, գիտական և հասարակական-քաղաքական գործունեությունից կամ MEMENTO VIVERE. Երևան, 2022, Լիմուշ հրատ. 200 էջ։

Ընտրյալ հոդվածներ 
 Реформы Арташеса I и эллинизация древнеармянского государства. Научная мысль Кавказа. Ростов-на-Дону, 2007, № 4. С. 46-55. 
 Феодализация древнеармянского государства в аспекте границ полномочий царей династии Аршакидов и феодал-нахараров. Вестник СПбУ. серия 2. История. 2008, № 1. С. 134—138. 
 Из истории Ереванского государственного университета. Научная мысль Кавказа. Ростов-на-Дону. 2008, № 2. С. 68-73 (соавтор В. С. Петросян). 
 Арташес I и основание древнеармянской профессиональной армии. ВДИ. 2009, № 2. С. 129—137. 
 О местонахождении «Castellum Volandum» согласно Корнелию Тациту (историко-лингвистическое и географическое исследование).  Вестник СПбУ. серия 2. История. 2010, № 2. С. 154—159. 
 К вопросу территории расселения древневосточных славян согласно трудам Мовсеса Хоренаци. Каспийский регион, политика, экономика, культура,  Астрахань. 2012, № 2. С. 365—371. 
 О численности армии Тиграна II. Мнемон. Исследования и публикации по истории античного мира. вып. 11. Под ред. проф. Э.Д. Фролова. СПб., 2012. С. 127—136.
 Возникновение института губерний на территории древнеармянского государства (согласно античным историкам). Материалы по археологии и истории античного и средневекового Крыма. Вып. IV. Севастополь — Тюмень. 2012. C. 47-54.    
 Контуры древней армяно-грузинской границы в спорном освещении грузинских авторов. Сохранение культурного наследия и проблемы  фальсификации истории. Материалы всероссийской молодёжной конф. в рамках фестиваля науки 19-21 сентября 2012. Астрахань. Т. 2. С. 81-86
 Ориентация древнеармянской карты «Ашхарацуйц». Восток (Oriens). Афро-азиатские общества: история и современность. Москва. 2013, № 3. C. 88-94.  
 Знаменитый выпускник Санкт-Петербургского университета: Жизнь и творчество Николая Георгиевича Адонца (1871—1942 гг.). Вестник СПбУ. серия 2. История, 2014, вып. 1. С. 83-90 (соавт. П.О. Оганесян). 
 Армения и Великая Армения в историко-географической концепции Страбона. Материалы по археологии и истории античного и средневекового Крыма. Вып. V. Севастополь-Тюмень, 2013. С. 5-13. 
 Административно-территориальное деление Аршакидской Армении согласно «Географии» Клавдия Птолемея (северные губерни). Каспийский регион.  Политика, экономика, культура. Астрахань, 2014, № 2. С. 14-21. 
 Восточная политика императора Марка Аврелия (160—181 гг.) и Аршакидская Армения. Вестник Томского государственного университета. История, Томск. 2014, № 4 (30). C. 51-53. 
 К разгадке тайны имени Лукулла-Вайкуна. Вестник Удмуртского университета. серия 5. История и филология. Ижевск, 2014. вып. 3. С. 81-86.  
 Административно-территориальное деление Аршакидской Армении согласно «Географии» Клавдия Птолемея (южные губерни). Каспийский регион. Политика, экономика, культура. Астрахань, 2014, № 3. С. 15-23. 
 Греция согласно данным «Ашхарацуйц»-а. Материалы по археологии и истории античного и средневекового Крыма. вып. 8. Севастополь-Тюмень-Нижневартовск, 2016. C. 335-345.
 Древний Китай согласно данным  «Древнеармянской географии» или «Ашхарацуйц»-е. Материалы по археологии и истории античного и  средневекового Крыма. вып. 9. Севастополь-Тюмень-Нижневартовск, 2017. C. 367-374.
 К 90-летию со дня рождения Гагика Хореновича Саркисяна. ВДИ. 2017, № 1. С. 236-237. 
 Северный Кавказ и сопредельные территории согласно данным древнеармянской географии (или «Ашхарацуйц-А»). Гуманитарные и юридические  исследования. Научно-теоретический журнал. Ставрополь. 2017, № 2. С. 25-30.  
 К 110-летию со дня рождения Сурена Тиграновича Еремяна. ВДИ. 2018, № 2. С. 215-218. 
 Древнеиранские государства (Элам и Мидия) согласно данным «Древнеармянской географии» или «Ашхарацуйц». Tractus aevorum, 5(1). Белгород, 2018 весна. С. 111-134.
 Крым и сопредельные территории по данным «Древнеармянской географии» («Ашхарацуйц», V-VIIвв.). Боспорский феномен. Общее и особенное в историко-культурном пространстве античного  мира. Материалы межд. научн. конф. Часть 2. СПб.: ИПЦ СПбГУПТД, 2018. С. 321-326.
 Историческое обоснование русско-армянского двуязычия и его дальнейшего развития в Республике Армения. Международный конгресс “Языковая политика стран Содружества Независимых Государств”. Сборник тезисов. Минск, 2-4 декабря, 2019 г. Минск, 2019. С. 49-50.
 Тридцать третья страна Всеобщей Азии по «Древнеармянской географии»: Арик (Ариана—Ария) или Парфия?, Материалы по археологии и истории античного и средневекового Причерноморья. вып. 11. Москва, Тюмень, Нижний Новгород, 2019. С. 505-516.
 Образ богини Артемиды в «Истории Армении» Мовсеса Хоренаци. ΣΧΟΛΗ (Schole). Философское антиковедение и классическая традиция. T. 15. Вып. 1. Новосибирск, 2021. С. 78-85.
 Далмация в «Древнеармянской географии». Stratum plus. Археология и культурная антропология. СПб., Кишинев, Одесса, Бухарест, 2020. С. 327-333.
 Италия по данным «Древнеармянской географии». Scripta antiqua. Вопросы древней истории, филологии, искусства и  материальной культуры. Альманах. Т. девятый. М., 2020. С. 131-139.
 Мизия (Мисия) по данным «Древнеармянской географии» (или «Ашхарацуйца»-a). Боспорский феномен. Боспорское царство М.И. Ростовцева. Взгляд из XXI века. Материалы межд. научн. конф. Ч. 2. СПб.: ИПЦ СПбГУПТД, 2020. С. 260-264. 
 Regions of Early Byzantium․ Tractus Aevоrum 7 (2). Fall / Winter 2020. Белгород, изд. НИУ БелГУ. Р. 176-178
 Межкультурная коммуникация в свете архетипа триединства. Norwegian Journal of development of the International Science. 2021. № 61. Vol. 1. Norway, Oslo. Iduns gate. С. 29-33 (И.Р. Саркисян).
 Аравия (Арабия) по данным древнеармянского памятника V–VII веков «Ашхарацуйц». Ученые записки Казанского гос. уиверситета. Серия Гуманитарные науки. 2021. Т. 163. кн. 3. С. 137-150.
 Герасим Артемьевич Эзов: армянин на службе России. Армяне юга России: История, культура, общее будущее. Матер. IV межднар. науч. конф. г. Ростов-на-Дону, 28-29 сентября 2021 г. ЮФУ. С. 48-55.
 Ахеменидский и Сасанидский Иран согласно данным «Древнеармянской географии» или («Ашхарацуйц»-а), Tractus aevorum, 8 (1). Весна/Лето.  Белгород, 2021. С. 33-71.
 Языковая политика РА на современном этапе. II Международный конгресс «Языковая политика стран Содружества Независимых Государств     (СНГ)» (Алма-Ата, 26–28 октября 2021 г.). Сборник тезисов. Алматы. Изд․ Гос. Инстит. русского языка им. А.С. Пушкина. 2021. С. 57-59.
 Скифы (Цисуральские и Трансуральские) по данным «Древнеармянской географии» («Ашхарацуйц»-а). Вестник Полоцкого государственного  университета. Серия А. Гуманитарные науки. Исторические науки. 2022, № 1 (63). С. 26-31.
 Фригия согласно трудам Хоренаци и Ширакаци. Вестник СПбУ. серия 2, История, вып. 3, 2022. С. 789-799. 
 Ликия по данным «Древнеармянской географии» («Ашхарацуйца»). Херсонесский сборнык. Вып. XXIII. Cевастополь, 2022. С.  204-207.
 Историко-географический обзор Галлии в труде «Ашхарацуйц. Журнал Белорусского гос. университета. История. 2023, 2. С. 21-27.

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
  Научно-теоретический журнал, Ставрополь, 2018 № 2, с. 231-233
 Г. Вартанян, Страна Ширак. Ереван, 2009, С. 190 (на арм. яз.)
 90-летие исторического фак. ЕГУ. Под ред. А.Г. Симоняна и Э.Г. Минасяна, Ереван, 2009 С. 228
Акоп Жораевич Арутюнян. Известия высших учебных заведений. Северо-  кавказский регион, Общественные науки, Ростов-на-Дону, 2018 № 2, էջ 142-143
Болгов Н.Н., Рябцева М.Л. Акоп Жораевич Арутюнян – исследователь  пограничных пространств и этнокультурных контактов (к 60-летию со дня  рождения). Классическая и византийская традиция. 2018. Материалы ХII  международной научной конференции. Белгород: ИД «Белгород» НИУ «БелГУ», 2018. С. 353-357
Ереванский государственный университет - Арутюнян Акоп Жораевич. Биографическая энциклопедия, изд. 2-е, Ереван, 2019 С. 378 (на арм. яз.)

Հայագետներ
Հայ պատմիչներ
Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պատմաբաններ
Հայ պրոֆեսորներ
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ