Արևադարձային սփրու

Արևադարձային սփրու, թերսնուցման հիվանդություն, որը հաճախ հանդիպում է արևադարձային գոտում, դրսևորվում է աղիքային թավիկների ոչ նորմալ հարթեցմամբ և բարակ աղու լորձաթաղանթի բորբոքմամբ։ Այն նշանակալիորեն տարբերվում է ցելիակիայից։ Ըստ երևույթի, այն հանդիսանում է էկոլոգիական էնտերոպաթիայի ծանր ձևը։

Ախտանշաններ 
Հիվանդությունը սովորաբար սկսվում է սուր փորլուծությամբ, ջերմությունով և անհանգստության զգացումով, որին, կարճատև փոփոխական շրջանից հետո, հաջորդում է խրոնիկական փորլուծությունը, ստեատորեան, քաշի կորուստը, անորեքսիան և սնուցման անբավարարությունը։

Արևադարձային սփրուի ախտանշաններն են՝
 Փորլուծություն
 Ստեատորեա կամ ճարպային կղանք (հաճախ տհաճ հոտով և սպիտակավուն գույնի)
 Դիսպեպսիա
 Աղեխիթեր
 Քաշի կորուստ կամ թերսնուցում
 Թուլություն

Չբուժելու դեպքում արևադարձային սփուով հիվանդների մոտ կարող է զարգանալ սննդարար նյութերի և վիտամինային անբավարարություն։ Դրանք կարող են հանդես գալ հետևյալ ախտանշաններով՝ 
 Վիտամին A անբավարարություն՝ հիպերկերատոզ կամ մաշկի թեփոտում
 Վիտամին B12 և ֆոլաթթվի անբավարարություն՝ սակավարյունություն
 Վիտամին D և կալցիումի անբավարարություն՝ սպազմ, ոսկրային ցավեր, թմրածություն և ծակծկոցի զգացում
 Վիտամին K անբավարարություն՝ կապտուկներ

Պատճառ 
Արևադարձային սփրուի պատճառը անհայտ է։ Այն կարող է հարուցվել մշտական բակտերիալ, վիրուսային, ամեոբիալ և մակաբուծային վարակներով։ Ֆոլաթթվի անբավարարությունը, անբավարար ճարպի ազդեցությունը աղիքային շարժունակության վրա և բարակ աղիքային բակտելիալ ֆոնի կայուն աճը համադրվելով կարող են առաջացնել հիվանդությունը։ Ենթադրվում է, որ աղիքում բակտերիալ աճի և արևադարձային սփրուի միջև կապը պայմանավորված է հետվարակային գրգռված աղու համախտանիշով։

Ախտորոշում 
Արևադարձային սփրուի ախտորոշումը կարող է դժվարացած լինել, քանի որ շատ հիվանդություններ ունեն նմանատիպ ախտանշաններ։ Հետևյալ հետազոտության արդյունքները հանգեցնում են՝

 Էնդոսկոպիկ հետազոտության արդյունքում աղիքային թավիկների ոչ նորմալ հարթեցում և բարակ աղու լորձաթաղանթի բորբոքում։
 Բարակ աղու հյուսվածքի բիոպսիայում բորբոքային բջիջների (ամենահաճախը լիմֆոցիտների) առկյություն։ 
 Վիտամիններ A, B12, E, D և K, ինչպես նաև շիճուկային ալբումինի, կալցիումի և ֆոլաթթվի ցածր քանակություն, որոնք հայտնաբերվում են արյան քննությամբ։
 Կղանքում ավելորդ ճարպի առկայություն (ստեատորեա)։
 Բարակ աղու հաստացած ծալքեր, որոնք տեսանելի են բժշկական վիզուալիզացմամբ։

Արևադարձային սփրուն գլխավորապես տեղակայված է հասարակածից 30 աստիճան դեպի հարավ և հյուսիս։ Ոչ վաղ ճանապարհորդությունը դեպի այդ տարածաշրջան կարևոր գործոն է այս հիվանդության ախտորոշման համար, այն մադկանց մոտ, ովքեր ապրում են վերոնշյալ աշխարհագրական տարածաշրջանից դուրս։

Արևադարձային սփրուն պետք է տարբերակված լինի այլ նմանատիպ վիճակներից։ Ցելիակիան կամ գլուտեն զգայուն էնտերոպաթիան ունի նմանատիպ ախտանիշներ, թավիկների հարթեցմամբ և բարակ աղու լորձաթաղանթի բորբոքմամբ, և առաջանում է գենետիկորեն զգայուն մարդկանց մոտ սննդով ընդունած գլուտենին ի պատասխան աուտոիմուն խանգարումների հետևանքով։ Ներծծման խանգարումներ կարող են նաև առաջանալ նախակենդանիներով հարուցված հիվանդությունների, պալարախտի, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, իմունային անբավարարության և աղիների բորբոքային հիվանդության ժամանակ։ Էկոլոգիական էնտերոպաթիան ավելի մեղմ արտահայտված, ենթակլինիկական վիճակ է, որը նման է արևադարձային սփրուին։

Կանխարգելում 
Արևադարձային երկրների այցելուների համար, որտեղ կա այս հիվանդությունը, պրոֆիլակտիկ միջոցառում է հանդիսանում մարդկանց գաստրոէնտերիտից պաշտպանումը։ Սա կարող է ներառել միայն շշալցված ջրերի օգտագործումը, ատամների մաքրումը և սննդամթերքի լվացումը, կոյուղաջրերով ջրված մրգերի օգտագործման խուսափումը (կամ մաքրվող մրգերի օգտագործումը, ինչպես բանանը և նարինջը)։ Հիմնական սանիտարական պայմանները անհրաջեշտ են նվազեցնելու համար ֆեկալ-օրալ ճանապարհով ախտահարումները և էկոլոգիական էնտերոպաթիայի ազդեցությունը զարգացող երկրներում։

Բուժում 
Արդեն ախտորոշված արևադարձային սփրուն կարելի է բուժել տետրացիկլինի կամ սուլֆամետազոլ/տրիմետոպրիմ (կո-տրիմոքսազոլ) երեքից վեց ամիսների ընթացքում։ Վիտամին B12-ով և ֆոլաթթվով սննդի հագեցումը կարող է բարելավել ախորժակը և հանգեցնել քաշի վերականգնման։

Կանխատեսում 
Արևադարձային սփրուի կանխատեսումը բուժումից հետո կարող է գերազանց լինել։ Այն սովորաբար չի կրկնվում այն մարդկանց մոտ ովքեր ձեռք էին բերել հիվանդությունը ճանապարհորդության ընթացքում։ Բնիկների համար հանդիպման հաճախականությունը կազմում է 20%, բայց մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տալիս, որ փոփոխությունները կարող են պահպանվել մի քանի տարի։

Համաճարակաբանություն 
Արևադարձային սփրուն տարածված է Կարիբյան կղզիներում, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում, Հնդկաստանում և Հարավարևելյան Ասիայում։ Կարիբյան կղզիներում ավելի հաճախ հանդիպում է Պուերտո Ռիկոյում և Հայիթիում։ Հարավային հնդկաստանում դիտվել է էպիդեմիկ բռնկում։

Պատմություն 
Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրվել է Ուիլիամ Հիլարիի կողմից 1759 թ. Բարբադոսում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բոլոր ուժերի մահերի մեկ վեցերորդը Հնդկաստանում և Հարավարևելյան Ասիայում արևադարձային սփրուի հետևանք էր։

Ֆոլաթթվի և վիտամին B12 կիրառումը որպես արևադարձային սփրուի բուժման միջոց առաջ է քաշվել 1940-ականների վերջում Ալաբամայի համալսարանի բժիշկ Թոմ Սփայսի կողմից, Պուերտո Ռիկոյում և Կուբայում հետազոտություններ կատարելու ընթացքում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Աղեստամոքսային տրակտի հիվանդություններ
Թերասնում
Արևադարձային հիվանդություններ
Մարսողական համակարգի հիվանդություններ