Մարդ-առյուծ

Մարդ-առյուծ (), մարդու մարմնով և առյուծի գլխով արձան է, որը հայտնաբերվել է Գերմանիայում հնագետների կողմից։ Մամոնտի ժանիքներից պատրաստված արձանը համարվում է աշխարհի հայտնի հնագույն քանդակներից մեկը և ամենահին կենդանաբանական քանդակը։ Գիտնականները ենթադրում են, որ քանդակը, հավանաբար, իրենից ներկայացնում է աստվածության պատկեր և հանդիսանում  կրոնական պաշտամունքի առարկա։ Ռադիոածխածնի հետազոտությունից հետո որոշվել է մարդ-առյուծի տարիքը՝ 32 հազար տարի։ Ավելի ուշ կատարվել է նոր թվագրում, ըստ որի արձանի տարիքը կազմում է 40 հազար տարի։

Նկարագրություն 
Քանդակն ունի 29,6 սմ բարձրություն, 5,6 սմ լայնություն և 5,9 սմ հաստություն։ Այն փորագրվել է մամոնտի ժանիքներից, օգտագործելով քարե դանակը, որը պատրաստված է կայծքարից։ Քանդակի ձախ ձեռքի վրա փորագրված են յոթ զուգահեռ հորիզոնական գծեր։

Պատմություն 
1930-ական թվականների սկզբին, Ուլմ քաղաքի մոտակայքում գտնվող Սվաբյան Ալբ քաղաքից ոչ հեռու՝  ժայռապատ լեռնազանգվածի Լոնետալյան հովտում, պեղումների ժամանակ գերմանացի հնագետները հայտնաբերել են քարանձավային համակարգ, որտեղ կար մեծ թվով նախապատմական իրեր։ 1937 թվականին պրոֆեսոր Ռոբերտ Վետցելի ղեկավարությամբ Շտադելի () քարանձավում սկսվեցին համակարգված հնագիտական պեղումներ Ասելֆինգենից 2,5 կմ հեռավորության վրա, իսկ 2 տարի անց՝ 1939 թվականի օգոստոսի 25-ին Օտտո Վոլցինգը հայտնաբերեց մամոնտի ժանիքների հարյուրավոր բեկորներ։ Դա պեղումների նախավերջին օրն էր, որն ընդատվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելու պատճառով։ Առանց որևէ գիտական փորձաքննություն կատարելու, գտնված առարկաները հանձնվեցին պահեստ։ 

Երեսուն տարի անց` 1969 թվականին թանգարանում հավաքելով իրերի ցուցակները, պրոֆեսոր Յոահիմ Հանը նկատեց բեկորների նմանությունները և կռահեց, որ դրանք արձանի կտորներն են։ Նա վերականգնման աշխատանքներ է կատարել, մոտավոր երկու հարյուր բեկորներից կազմելով մարդանման պատկեր՝ առանց գլխի և մարմնի տարբեր մասերի։ Ավելի վաղ հնագետները գտել էին միայն արձանիկներ, որոնք տարբեր կենդանիներ ու թռչուններ էին ներկայացնում, բայց մարդու և կենդանու այդպիսի վաղ մորֆոլոգիական համադրություն առաջին անգամ էր հայտնաբերվել։ Յոահիմ Հանը արձանիկը համարել է որպես «քարե դարի մարդկանց առեղծվածային և կրոնական զգացմունքների արտահայտում»։

1987 թվականի աշնանը գիտնականները ձեռքի տակ ունեին որոշակի բեկորներ, որոնց օգնությամբ պատմաբան Էլիզաբեթ Շմիդթը և ռեստավրատոր Ութե Վոլֆը, կես տարվա ընթացքում կրկին վերականգնողական աշխատանքներ կատարեցին Շտուտգարտի Վյուրթեմբերգի պետական թանգարանում՝ վերականգնելով նաև արձանիկի գլուխը։ 1988 թվականից արձանիկը գտնվում է թանգարանի ցուցադրության մեջ։ Ի սկզբանե պրոֆեսոր Հանը արձանիկը համարում էր արական սեռի, սակայն պրոֆեսոր Էլիզաբեթ Շմիդթը լրացուցիչ հետազոտություներից հետո պարզեց, որ այդ պատկերը իգական սեռի է պատկանում և այն անվանեց «կին-առյուծ» ()։ Այս հնագիտական գտնված իրի մեկնաբանությունը շատ բարդ է։ Հետազոտողները նշում են, որ մարդ-առյուծի քանդակը որոշակի նմանություն ունի Ֆրանսիայի քարանձավներում գտնվող ժայռապատկերին, որը, սակայն, թվագրվում է ավելի ուշ շրջանից։ 

Այդ արձանիկը վերականգնելուց և նույնականացնելուց հետո, Գերմանիայի նույն շրջանի քարանձավներից մեկում հնագետները հայտնաբերեցին փոքր չափի նմանատիպ մեկ այլ արձանիկ։ Գիտնականները ենթադրում են, որ մարդ-առյուծը հանդիսացել է կրոնական պաշտամունքի առարկա հին քարե դարի ժորովրդի շրջանում։

Գերմանական կրիշնաները զուգահեռներ են անց կացնում մարդ-առյուծի և հինդուական աստծո՝ Նարասիմխայի, Վիշնու ավատարի միջև, որը գոյություն ունի և մինչ օրս պաշտում են, հիմնականում, Հարավային Հնդկաստանում։

Մարդ-առյուծի քանդակը Ուլմում () գտնվող քաղաքային թանգարանի ցուցադրության մի մասն է (Գերմանիա)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Official Website of the Museum

Նախնադարյան արվեստ
Պալեոլիթ
Քանդակներ
Քարի դարի Եվրոպա
Եվրոպական հնագիտություն
Հնագիտական նմուշներ
Հնագիտությունը Գերմանիայում
Բադեն-Վյուրթեմբերգի պատմություն
Նախնադարյան Եվրոպա
Կենդանիների քանդակներ
1939 Գերմանիայում