Լեգիտիմություն

Լեգիտիմություն (լատ. Legitimus- ից «համաձայն են օրենքների հետ, իրավական, օրինական») - ժողովրդի համաձայնությունը իշխանությունների հետ, նրանց   կամավոր ճանաչումը պարտադիր որոշումներ կայացնելու իրավունքի վերաբերյալ։

Որքան ցածր է լեգիտիմության մակարդակը, այնքան ավելի հաճախ իշխանությունը հույսը դնելու է հարկադրանքի վրա։ Լեգիտիմ գործողությունը արարք է, որը չի վիճարկվում որևէ «խաղացող

ի» կողմից, որն իրավունք և հնարավորություն ունի վիճարկել այս գործողությունը։ Գործողությունը դադարում է լեգիտիմ լինել, երբ գործողության առարկան ստիպված է հատուկ ջանքեր գործադրել `պաշտպանելու իր ւ իրավունքը վարվել այնպես, ինչպես վարվել է։

Քաղաքագիտության մեջ լեգիտիմությունը քաղաքական և իրավական հասկացություն է, որը նշանակում է երկրի կամ պետության բնակիչների, մեծ խմբերի, հասարակական կարծիքի (ներառյալ `օտարերկրյա) բնակիչների դրական վերաբերմունքը որոշակի պետությունում կամ երկրում գործող ուժային ինստիտուտներին և նրանց օրինականության ճանաչում։

Լեգիտիմացման գործընթացը կառավարության կամ քաղաքական առաջնորդի գործողությունների հանրային ճանաչման գործընթաց է։

Երբ ժողովրդի վստահությունը կորցնում է, իշխանությունները գաղտնազերծվում են, որի ծայրահեղ ձևը լեգիտիմության ճգնաժամն է։ Այս իրավիճակի պատճառ կարող են հանդիսանալ ժողովրդի և քաղաքական էլիտայի շահերի բախումը, կառավարման ճյուղերի միջև բախումները, ազգայնականության աճող սպառնալիքը և այլն։

Քաղաքական լեգիտիմություն 
Ինչ վերաբերում է քաղաքական լեգիտիմությանը, բրիտանացի հայտնի քաղաքագետ Դեյվիդ Բիթհեմը (անգլ. David Beetham) մշակել է «Քաղաքական լեգիտիմության նորմատիվային դաշտ», որն ընդգծված է «Իշխանության լեգիտիմացում» աշխատության մեջ.

իշխանությունը համապատասխանում է հասարակության մեջ ընդունված կամ հաստատված կանոններին.

այս կանոններն արդարացված են ՝ հղում կատարելով կառավարվող և կառավարվողների կողմից կիսված  համոզմունքի.

առկա են գոյություն ունեցող իշխանության հարաբերություններին համաձայնության վկայություններ։

Լեգիտիմությունը ի սկզբանե նույնն է, ինչ օրինականությունը։ Քաղաքագիտության մեջ լեգիտիմությունը բնակչության կողմից իշխանության ճանաչումն է, իսկ օրինականությունը օրինականությունն է, իրավական նորմերին (օրենքին կամ ենթաօրենսդրությանը) համապատասխանելը։

Լեգիտիմի և լեգալի հարաբերությունները 
«Լեգիտիմություն» տերմինը ծագել է 19-րդ դարի սկզբին և արտահայտել է Ֆրանսիայում թագավորի գերիշխանությունը վերականգնելու ցանկությունը, որպես միակ օրինական, ի տարբերություն ուզուրպալի իշխանության։ Հետո այս բառը ձեռք բերեց մեկ այլ նշանակություն `այս մակարդակի պետական ​​իշխանության և պետության տարածքի միջազգային մակարդակի ճանաչում։ Իշխանությունների օրինականության պահանջն առաջացավ որպես հակազդեցություն ընդդեմ իշխանության բռնի փոփոխության և պետական ​​սահմանների վերանայման, կամայականության և օկլոկրատիայի դեմ։

Լեգիտիմությունը նշանակում է բնակչության կողմից այս տերության ճանաչում, նրա կառավարման իրավունքը։ Լեգիտիմ իշխանությունն ընդունվում է զանգվածների կողմից, այլ ոչ թե պարզապես պարտադրվում է նրանց։ Զանգվածները համաձայն են ենթարկվել այդպիսի իշխանությանը ՝ համարելով այն արդար, հեղինակավոր, և առկա կարգը լավագույնն է երկրի համար։ Իհարկե, հասարակության մեջ միշտ կան քաղաքացիներ, ովքեր խախտում են օրենքները, համաձայն չեն տվյալ քաղաքական կուրսի հետ և չեն սատարում կառավարությանը։ Կառավարության լեգիտիմությունը նշանակում է, որ նրան աջակցում է մեծամասնությունը, որ օրենքները կատարվում են հասարակության հիմնական մասի կողմից։

Իշխանության լեգիտիմությունը չպետք է շփոթել իշխանության օրինականության հայեցակարգի հետ, որը գոյություն ունի նաև քաղաքագիտության մեջ։

Իշխանության լեգիտիմությունը դրա իրավական հիմնավորումն է, օրինականությունը, պետությունում առկա իրավական նորմերին համապատասխանելը։ Լեգիտիմը, ի տարբերություն լեգալի, ոչ թե իրավական փաստ է, այլ սոցիալ-հոգեբանական երևույթ։ Ցանկացած կառավարություն, որը թողարկում է օրենքներ, անգամ ոչ պոպուլյար, բայց ապահովում է դրանց կիրառումն օրինական է, բայց կարող է լինել ոչ լեգիտիմ, այսինքն ՝ ժողովրդի կողմից չճանաչված։

Հասարակության մեջ կարող են լինել ապօրինի իշխանություններ, օրինակ ՝ մաֆիա, որը ժողովուրդը (կամ նրանց մի մասը) կարող է ընկալել որպես լեգիտիմ կամ ոչ լեգիտիմ։

Լեգիտիմությունը վստահություն է և հասարակության գիտակցության կողմից իշխանության ընդունում, դրա գործողությունների արդարացում, դա կապված է բարոյական գնահատման հետ։ Քաղաքացիները հավանություն են տալիս իշխանություններին ՝ հիմնվելով իրենց բարոյական չափանիշների, լավի, արդարության, պարկեշտության և խղճի մասին պատկերացումների վրա։ Օրինականությունը կոչված է ապահովելու հնազանդություն, համաձայնություն առանց հարկադրանքի, իսկ եթե այն չի հաջողվում իրականացնել, ապա արդարացնել հարկադրանքը, ուժի գործադրումը։ Լեգիտիմ կառավարությունն ու քաղաքականությունը հեղինակավոր և արդյունավետ են։

Ժողովրդի օրինականությունն ու վստահությունը շահելու և պահպանելու համար իշխանությունները դիմում են իրենց գործողությունների փաստարկմանը(լեգիտիմացմանը) ՝ վկայակոչելով բարձրագույն արժեքները (արդարություն, ճշմարտություն), պատմություն, զգացմունքներ և հույզեր, տրամադրություններ, ժողովրդի իրական կամ մտացածին կամք, ժամանակի թելադրանք, գիտական ​​և տեխնիկական։ առաջընթացը, արտադրության պահանջները, երկրի պատմական խնդիրները և այլն։ Բռնությունը, բռնաճնշումները արդարացնելու համար հաճախ օգտագործվում է մարդկանց բաժանումը «մենք» և «օտարներ»։

Լեգիտիմության (հավատքի) սկզբունքները կարող են ծագել հին ավանդույթներից, հեղափոխական խարիզմայից կամ գործող օրենսդրությունից։ Լեգիտիմության համապատասխանորեն ընդունված տիպաբանությունը ներկայացվեց Մաքս Ուեբերի կողմից։ Ըստ նրա, լեգիտիմության երեք տեսակ համապատասխանում է քաղաքական իշխանության լեգիտիմության երեք աղբյուրներին ՝ ավանդույթ, խարիզմա և ռացիոնալ իրավական հիմք։ Վեբերը շեշտեց, որ խոսքը ոչ թե որևէ տիպի որևէ իրական ռեժիմ վերագրելու, այլ աբստրակցիաների (այսպես կոչված «իդեալական տեսակների») մասին է ՝ այս կամ այն ​​համամասնությամբ համակցված հատուկ քաղաքական համակարգերում։

Կախված այն բանից, թե հասարակության մեջ գերակշռում է բնակչության կողմից քաղաքական նորմատիվային կարգի աջակցության թվարկված դրդապատճառները, ընդունված է առանձնացնել օրինականության հետևյալ տեսակները ՝ ավանդական, խարիզմատիկ և ռացիոնալ։

 ավանդական լեգիտիմություն, որը ձևավորվել է մարդկանց ՝ իշխանությանը ենթարկվելու անհրաժեշտության և անխուսափելիության հանդեպ հավատքի հիման վրա, որը հասարակության մեջ (խմբում) ստանում է ավանդույթի կարգ, սովորույթ, որոշակի անձանց կամ քաղաքական ինստիտուտներին հնազանդվելու սովորություններ։ Այս տեսակի լեգիտիմությունը հատկապես տարածված է կառավարման ժառանգական տիպի, մասնավորապես ՝ միապետական ​​պետություններում։ Կառավարության այս կամ այն ​​ձևն արդարացնելու երկարատև սովորությունը ստեղծում է դրա արդարության և օրինականության էֆեկտ, ինչը կառավարությանը տալիս է բարձր կայունություն և կայունություն
 ռացիոնալ (ժողովրդավարական) լեգիտիմությունը, որն առաջանում է մարդկանց կողմից այդ ռացիոնալ և ժողովրդավարական ընթացակարգերի արդարությունը ճանաչելու արդյունքում, որոնց հիման վրա ձևավորվում է իշխանության համակարգը։ Աջակցության այս տեսակը ձևավորվում է մարդու կողմից արտաքին շահերի առկայության ըմբռնման շնորհիվ, ինչը ենթադրում է ընդհանուր վարքի կանոնների մշակման անհրաժեշտություն, որից հետո ստեղծվում է հնարավորություն իր նպատակների իրականացման համար։ Այլ կերպ ասած, օրինականության ռացիոնալ տեսակը, ըստ էության, ունի նորմատիվ հիմք, որը բնորոշ է բարդ կազմակերպված հասարակություններում իշխանության կազմակերպմանը։
 խարիզմատիկ լեգիտիմություն, որը բխում է մարդկանց կողմից հավատացած քաղաքական առաջնորդի ակնառու որակներից հավատալուց։ Բացառիկ հատկություններով օժտված անսխալ անձնավորության այս կերպարը (խարիզմա) հասարակության կարծիքը փոխանցում է կառավարման ողջ համակարգին։ Անվերապահորեն հավատալով խարիզմատիկ առաջնորդի բոլոր գործողություններին և ձևերին ՝ մարդիկ անքննադատորեն են ընկալում նրա կառավարման ոճն ու մեթոդները։ Բնակչության հուզական ոգևորությունը, որը կազմում է այս բարձրագույն իշխանությունը, առավել հաճախ առաջանում է հեղափոխական փոփոխությունների ժամանակաշրջանում, երբ մարդու համար սովորական սոցիալական կարգերն ու իդեալները փլուզվում են, և մարդիկ չեն կարող ապավինել ոչ նախկին նորմերին և արժեքներին, ոչ էլ դեռևս հայտնվող քաղաքական խաղի կանոններին։ Հետևաբար, առաջնորդի խարիզման մարմնավորում է մարդկանց հավատը և հույսը դեպի լավ ապագա ՝ դժվարությունների պահին։ Բայց բնակչության կողմից իշխողին նման անվերապահ աջակցությունը հաճախ վերածվում է Կեսարիզմի, առաջնորդության և անձի պաշտամունքի։

Քաղաքագիտություն
Քաղաքական կոնցեպտներ