Ալիս Սփրինգս

Ալիս Սփրինգս կամ Էլիս Սփրինգս (), քաղաք Հյուսիսային Ավստրալիայի հարավային մասում։ Գտնվում է երկրի գրեթե ճշգրիտ աշխարհագրական կենտրոնում։ Տեղացիները քաղաքը հաճախ անվանում են ուղղակի «Էլիս» (Alice): Բնիկների լեզվով քաղաքը հայտնի է «Մպարտնվե» (Mparntwe) անունով։ Բնակչությունը կազմում է 23 726 մարդ (2016), ինչը քաղաքը Դարվինից և Պալմերստոնից հետո դարձնում է մեծությամբ երրորդը տարածաշրջանում։ Ալիս Սփրինգը գրեթե հավասարապես հեռու է հարավում գտնվող Ադելաիդա քաղաքից և հյուսիսում գտնվող Դարվին քաղաքից։ Քաղաքի արևմուտքում է գտնվում Լիբիգ լեռը։ Ալիս Սփրինգսը համարվում է Կենտրոնական Ավստրալիայի կենտրոնը։

Պատմություն 
Քաղաքը հիմնադրվել է որպես գյուղ` մայրցամաքի հյուսիսը և հարավը միացնող քարավանային ճանապարհի կեսին հեռագրային կայանում։ Սկզբնապես կոչվել է Ստյուարտ՝ ի պատիվ մայրցամաքային Ավստրալիայի հանրահայտ հետախույզ՝ Ջոն Ստյուարտի։ Գյուղը գտնվել է մի անվերջ աղբյուրի մոտ, որը կոչվել է Ալիս-Սփրինգս, այդ իսկ պատճառով քաղաքը հաճախ կոչվել է նույն անունով։ 1929 թվականին Ադելաիդայից երկաթուղի է գծվել, և քաղաքը ավելի մոտ է դարձել կայանին։ 1933 թվականինին, շատ բանավեճերից հետո, քաղաքը պաշտոնապես վերանվանվել է Ալիս Սպրինգ։ Բայց Ադելաիդան և Դարվինը միացնող մայրուղին պահպանել է իր անունը՝ «Ստյուարտ հայվեյ» (Stuart Highway):

Ալիս Սփրինգսը տեղակայված է Ավստրալիայի գրեթե ամենաաշխարհագրական կենտրոնում, մոտակա ծովափից հեռավորությունը մոտ՝ 1200 կմ է, մոտակա խոշորագույն քաղաքից`1500 կմ։ Քաղաքը նաև մայրցամաքի հյուսիսը և հարավը միացնող երկաթուղիների և մայրուղիների կենտրոնն է։

1966 թվականից ի վեր քաղաքում գործում է ամերիկյան «Փայն Գեփ» բազան, որն իրականացնում է արբանյակային պաշտպանության մոնիտորինգ և վերահսկողություն, որի մեջ աշխատում են ԱԱԾ-ի, ԿՀՎ-ի և Ռազմական տիեզերական հետախուզության ազգային գրասենյակի ավելի քան 1000 աշխատակիցներ։ «Փայն Գեփի» օբյեկտը հայտնի է որպես Միացյալ Նահանգների արտասահմանյան էլեկտրոնային հետախուզության խոշորագույն կայաններից մեկը։ Ներառված է «Էշելոնի» ցանկում։ Երկար ժամանակ բազան քաղաքի համար եկամտի հիմնական աղբյուրն է եղել, բայց ներկայումս քաղաքային եկամտի հիմնական ձևը տուրիզմն է։

Քաղաքի օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 14 կմ հարավ։ Այն կառուցվել է 1940 թվականին (հին օդանավակայանի փոխարեն, որը գոյություն ուներ 1920 թվականից) և այդ ժամանակից ի վեր բազմիցս ընդլայնվել է։ Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ օդանավակայանը կարևոր դեր է ունեցել ռազմական տրանսպորտային ինքնաթիռների համար։ Այժմ այն ​​ոչ միայն ընդունում է քաղաքացիական ինքնաթիռներ, այլև օգտագործվում է տարբեր տեսակի գիտական ​​սարքավորումներ ունեցող մեքենաներ։

Բնակչություն 
2001 թվականի մարդահամարի համաձայն քաղաքի բնակչության թիվը կազմում է 23 384 մարդ, որից 17 % հանդիսանում են ավստրալիայի աբորիգեններ։ 2005 թվականին ամբողջ բնակչությունը գնահատվել է 26 486 մարդ, իսկ 2012 թվականին հասել է առավելագույնը 28 605 մարդ։ 2013 թվականից ի վեր Ալիս Սփրինգսի բնակչությունը սկսել է նվազել և 2016 թվականին նվազել է մինչև 23 726 մարդ։

Ամերիկյան բնակչություն 
Ամերիկացիներն Ալիս Սփրինգսում ապրում են անընդհատ, ԱՄՆ-ի 421-րդ ռազմաօդային բազայի հիմնադրումից սկսած։ Ներկա պահին այն գտնվում է Շվարց Կրեսցենտում և համարվում է ամերիկա-ավստրալիական նախագծի մի մասը, որը կոչվում է Համատեղ երկրաբանական և աշխարհագրական հետազոտական կայան (JGGRS):

Ներկա պահին Ալիս Սփրինգսի շրջանի մոտ 2000 ռեզիդենտներ ունեն ամերիկյան քաղաքացիություն։ Նրանց մեծ մասը, ինչպես նաև ավստրալիացիների որոշակի քանակություն, նշում են ամերիկյան խոշոր տոները, ինչպես, օրինակ ԱՄՆ անկախության օրը և Գոհաբանության օրը։ Ալիս Սփրինգսի ամերիկացիները հայտնի են նաև որպես բազմաթիվ սպորտային թիմերի և ակումբների մասնակիցներ, այդ թվում բեյսբոլի, բասկետբոլի և ֆուտբոլի։

Կլիմա

Ջերմաստիճանային տատանումներն ամեն օր հասնում են 20 °C-ի։ Ամռանը, ցերեկային ժամին ջերմաստիճանը հաճախ հասնում է 40 °C-ի, բացարձակ առավելագույնը՝ 48 °C-ի։ Ձմռանը ջերմաստիճանը շատ ավելի ցածր է, երբեմն լինում են մինչև −7 °C-ի հասնող ցրտահարություններ, իսկ բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը հասնում է −10 °C-ի , չնայած նրան, որ քաղաքը գտնվում է Հարավային արևադարձային լայնությունում։  Կլիման շատ չորային է, տեղումների մեծ մասը թափվում է ամռանը։

Տնտեսություն 
Ալիս Սպրինգսի տնտեսությունը ծաղկում է, և քաղաքն Ավստրալիայի ամենահարուստ քաղաքներից մեկն է։ Քաղաքի եկամտի հիմնական աղբյուրներն են.
 Զբոսաշրջություն՝ հիմնականում Ուլուրու լեռը, որը քաղաքին տարեկան տալիս է ավելի քան 500,000 զբոսաշրջիկ։
 Բյուջեի զգալի ֆինանսավորումը կապված է մեծ թվով աբորիգեն բնակչության հետ։
 «Փայն Գեպ» բազայից եկամուտը տարեկան կազմում է մոտ 12 միլիոն դոլար։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ալիս Սփրինգ, պաշտոնական կայք
 Indigenous Law Resources
 Ալիս Սփրինգսի խանութները
 Կենտրոնաավստրալիական տուրիստական ասոցիացիա
 ECHELON համակարգում գտնվող բազա

Ավստրալիայի քաղաքներ
1872 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նախկին մայրաքաղաքներ