Չեսարի դարպաս

Չեսարի դարպաս, (Բնակելի տուն. Իշխան Չեսար Օրբելյանի ապարանքը), գտնվում է Վայոց Ձորի մարզի Հորս գյուղում։ Գյուղն ունի նաև 12-14-րդ դարերի գերեզմանոց, որտեղ կան մեծ թվով խաչքարեր։

Չեսարի դարպասի մասին մեզ վկայություններ են հասել Ստեփանոս Օրբելյանի ժամանակներից։ Հուսիկ Մելքոնյանը, որը հանդիսանում է ՀՀ Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության ինստիտուտի բաժնի վարիչ, փաստում է, որ Հայաստանում բավականին քիչ են պահպանվել իշխանական տներ և հարակից կառույցներ։ Պահպանված կառույցներից մեկը հանդիսանում է Հորս գյուղում գտնվող Չեսար Օրբելյան իշխանի կողմից կառուցած դարպասը։

Սեդրակ Բարխուդարյանը գրում է․ «Գյուղամիջում կա մի հին բնակելի տուն, որը բաղկացած է եղել երկու մասից՝ տնից և սրահից։ Այդ տունը եղել է ծածկված գերաններով և հենված է եղել քարե սյուների վրա»։ Սյուները եղել են քանդակազարդերով պատված, սյուները պահպանվել են մինչև այսօր։

Պահպանվում են նաև դռան կողմերում գտնվող պատուհանները, որոնք նույնպես կամարակապ են։ Կա վիմագիր արձանագրություն, որտեղ հիշատակված է ինչպես Չեսար իշխանը, այնպես էլ նրա կին Խորիշահը։

Տունը կառուցվել է 13-14-րդ դարերում, այն կառուցված է եղել սրբատաշ կրաշաղախ քարով և կանգուն է եղել մինչև 20-րդ դարի կեսերը։

Այս տան մասին կա գրություններ որոնցից մեկը  Քաջբերունիի կողմից է, նա գրել է՝
Իսկ Սեդրակ Բարխուդարյանն գրում է, որ տունը համարվում է 13-14 դարերի քաղաքացիական ճարտարապետության լավագույն գործերից։

Ծանոթագրություններ 

Դարպասներ
Վայոց ձորի թեմ
Հայկական ճարտարապետություն
Մշակութային ժառանգություն
13-րդ դար