Մերլ Գրին Ռոբերտսոն

Մերլ Գրին Ռոբերտսոն (, ), ամերիկացի նկարիչ, արվեստի պատմաբան, հնագետ, դասախոս և մայաիստ հետազոտող, որը հայտնի է իր ծավալուն աշխատանքով մայաների քաղաքակրթության արվեստի, պատկերագրության և մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի գրչության ուսումնասիրման և պահպանման ուղղությամբ։ Նա առավել հայտնի է մայաների փորագրված ստելաների, քանդակագործության և փորագրված քարերի ստելլաներով, հատկապես մայաների Տիկալ և Պալենկե վայրերում։

Վաղ կյանք և կրթություն 
Ռոբերտսոնը ծնվել է 1913 թվականին Մոնտանա նահանգի Մայլս Սիթի փոքրիկ քաղաքում՝ Ադա Էմմա Ֆուտի և Դարել Իրվինգ ՄաքՔենի ընտանիքում։ Ութ տարեկանում տեղափոխվել է Մոնտանա նահանգի Գրեյթ Ֆոլս։ Այստեղ նա մեծապես հետաքրքրվել է բնիկ ամերիկացիների մշակույթով և նույնիսկ սովորել հնդկական ժեստերի լեզուն Բլեքֆութ (Blackfoot) հնդիկ առաջնորդներից, որոնց հետ մտերիմ էր նրա հայրը։ Բայց ավելի կարևոր է, որ նա հանդիպել է նկարիչ Չարլզ Մ. Ռասելին Great Falls-ում, ով Մերլին սովորեցնել է նկարել։ Դեռահաս տարիքում տեղափոխվել է Սիեթլ (Վաշինգտոն), այնտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և հաճախել Վաշինգտոնի համալսարան։

Չափահասություն 
Մերլը սկսել է աշխատել որպես կոմերցիոն նկարիչ և ոսկյա թերթավոր փեղկերի նկարիչ-դրվագող։ Ամառները նա աշխատել է Տապավինգո ճամբարում։ Ավարտելուց հետո Մերլին ամուսնացել է իր քոլեջի ընկերոջ՝ Ուոլաս ՄակՆիլ Գրինի հետ։ Զույգն ամուսնացած է եղել տասներեք տարի և ունեցել երկու երեխա՝ Դեյվիդն ու Բարբարան։ Այնուամենայնիվ, ամուսնությունը լուծարվել է, երբ Մերլը իմացել է, որ համատեղ կյանքում իր ամուսինն ունեցել է մի քանի սիրավեպեր։ Ամուսնալուծությունից հետո Մերլը երեխաների հետ տեղափոխվել է Կալիֆորնիա, որտեղ նա սկսել է դասավանդել Սան Ռաֆայելի ռազմական ակադեմիայում։ Այնտեղ նա առաջին անգամ հանդիպել է դեկան Բոբ Ռոբերտսոնին, որը հետագայում դարձել է նրա ամուսինը։ Նա և պարոն Ռոբերտսոնը մեկնել են Սալվադոր՝ այցելելու կադետներ Քինոնեսին, Էսկալոնին և Սագրերայի և սալվադորյան հնագիտության մասին տեղեկանալու։ Հետագայում նա որոշել է վերադառնալ դպրոց և տեղափոխվել Սան Միգել դե Ալենդե քաղաք (Մեքսիկա, Գուանախուատո)։

Նա ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում Գուանախուատոյի համալսարանում, որտեղ սովորել է ջրանկարչություն, յուղանկարչություն, լուսանկարչություն և որմնանկարչություն Մեքսիկայի լավագույն նկարիչներից մեկի՝ Ջեյմս Պինտոյի մոտ։ Իր մագիստրոսականն ավարտելուց հետո Մերլը սկսել է աշխատել Տիկալ նախագծի վրա Փենսիլվանիայի համալսարանի հետ 1961 թվականին։ Նա երեք ամառ անցկացրել է՝ նկարելով Կենտրոնական Ակրոպոլիսի ճարտարապետությունը։ Նա նաև սկսել է իր հայտնի ռուբինգ կրկնօրինակումներն՝ արվեստը դարձնելով մայաների ռելիեֆային քանդակների մասին տեղեկատվությունը փաստագրելու և պահպանելու միջոց։ Մինչ նա այնտեղ էր, նրան առաջարկել են ճանապարհորդել Գվատեմալայով և վերարտադրել ստելլաներն այլ վայրերում։

Մինչ Մերլն իր համար ճանապարհ էր հարթում որպես մայաիստ, նա շարունակում է դասավանդել նահանգային դպրոցներում։ Նա և իր ամուսին Բոբը երկուսն էլ աշխատում էին Կալիֆորնիայի Փեբլ Բիչ քաղաքի Սթիվենսոնի դպրոցում։ Այստեղ Մերլն առաջին անգամ սկսել է երիտասարդ ուսանողների շրջանում սեր սերմանել մայաների հանդեպ։ Նա դասավանդել է մեզոամերիկյան հնագիտություն և իր ուսանողներից շատերին տարել Կենտրոնական Ամերիկայի ջունգլիներ արշավների։ Նրա ուսանողներից ոմանք նույնիսկ շարունակել են սովորել հնագիտության քոլեջում և շարունակել կարիերան՝ ուսումնասիրելով մայա քաղաքակրթությունը, որոնց լավագույն օրինակներից մեկը մայաիստ Առլեն Ֆ. Չեյզն էր։

Ներդրում մայա ուսումնասիրություններում

Ռուբբինգ կամ դրոշմապիտակում 

Ի սկզբանե նկարչական կրթություն ունենալով՝ Ռոբերտսոնն առաջինն է սկսել մայաների մոնումենտալ քանդակների և արձանագրությունների պատկերները ռուբբինգ (rubbing-դրոշմապիտակում) տեխնիկայով կրկնօրինակել՝ ստեղծելով դրանցից ավելի քան 4000-ը չորս տասնամյակ տևած կարիերայի ընթացքում (2000-ը՝ հուշարձան)։ Շատ դեպքերում այս վերատպումների շնորհիվ պահպանվել են արվեստի գործերի մանրամասները, որոնք դրանից հետո քայքայվել կամ նույնիսկ անհետացել են շրջակա միջավայրի կամ թալանողական գործողությունների պատճառով։ Այս մեթոդն առաջին անգամ օգտագործվել է հին չինացիների կողմից, սակայն Մերլը հետագայում զարգացրել և կատարելագործել է գործընթացը։ Նա մշակել է երկու տեխնիկա՝ օգտագործելով թանաքի երկու տարբեր ձևեր բրնձի թղթի վրա։ Ընտրված թանաքի տեսակը հիմնված էր շրջակա միջավայրի պայմանների և գրանցվող նյութի բնույթի վրա։ Մերլը մայաիստ Տատյանա Պրոսկուրյակովայի և Էդիթ Ռիկետսոնի հետ միասին կանանց համար մայաների հնագիտության ոլորտ մուտք գործելու ճանապարհ է հարթել։ Նա առաջին կինն էր, ով միացավ Տիկալի նախագծին, այն ժամանակ, երբ կանայք չպետք է աշխատեին հնագիտական նախագծերի վրա։

Մերլն առավել հայտնի է Պալենկեի իր աշխատանքով։ 1980-ականներին նա ձեռնարկել է մի նախագիծ՝ փաստագրելու և մանրամասնորեն արձանագրելու ամբողջ քանդակագործական արվեստը։ Սա հանգեցրել է մայաների համաժողովների շարքի անցկացմանը, որը հայտնի է որպես Պալենկեի կլոր սեղաններ, որոնք հանգեցրել են մայաների հետազոտության և հնագույն մայաների գրերի վիմագրական վերծանման ամենակարևոր բեկումներին։ Հանդիպումները սկսվել են 1973 թվականի դեկտեմբերին և ավարտվել 1993 թվականի հունիսին։ Կլոր սեղանի հանդիպումների նյութերից ընդհանուր առմամբ 10-ը հրատարակվել են առանձին հատորով։

Մերլը նաև հայտնի է Չիչեն Իցայում երկարատև աշխատանքով։ Այստեղ նույնպես նա ստեղծել է մի մեծ, ընդգրկող զեկույց՝ տեղանքի բոլոր քանդակների մասին։ Նա ոչ միայն արձանագրել է հիերոգլիֆային և պատկերագրական արձանագրությունները, այլև դրանք մեկնաբանել է հեղինակների աչքերով։ Սա ցույց է տվել նրա եզակի կարողությունները որպես նկարիչ, այլ ոչ թե ֆորմալ կրթություն ստացած հնագետ։

1982 թվականին Մերլը հիմնել է Մինչկոլումբիական մշակույթի ինստիտուտը, որը հրատարակում է PARI Journal-ը։ Այս շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունն աջակցել է մեզոամերիկյան արվեստի, էպիգրաֆիայի և պատկերագրության հետազոտություններին և ֆինանսավորել հնագիտական պեղումները Պալենկում Cross Group նախագծի շրջանակներում։

2004 թվականին Ռոբերտսոնը ստացել է Orden del Pop մրցանակ Գվատեմալայի Popol Vuh թանգարանից՝ ի նշան մայաների հուշարձանների մանրամասն փաստաթղթավորման և հիերոգլիֆային գրության իր տասնամյակների աշխատանքի՝ մայաների մշակութային ժառանգությունը պահպանելու գործում։ Այս Անթրոպոլոգիայի և Պատմության Ազգային Ինստիտուտը (INAH) նաև Մերլին է հանձնել Ացտեկների արծվի շքանշան և նրան շնորհել Պալենկեի կլոր սեղանների պատվավոր նախագահի կոչում, որոնք շարունակվում են առ այսօր։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 

 Pre-Columbian Art Research Institute (PARI), founded by Robertson
 Merle Greene Robertson's Rubbings of Maya Sculpture, at Mesoweb. Contains online database of selected reproductions and some history.
 Merle Greene Robertson receives the Orden del Pop, video of award ceremony, Museo Popol Vuh (WMV format)

Մայանիստներ
Նկարիչներ
Ամերիկացի ազգագրագետներ
Ամերիկացի հնագետներ
Ամերիկացի պատմաբաններ
Ամերիկացի կին արվեստագետներ