Վլադիսլավ Տորնովոյի սպանություն

Վլադիսլավ Տորնովոյի սպանությունը տեղի է ունեցել Վոլգոգրադի Կրասնոարմեյսկի շրջանում 2013 թվականի մայիսի 9-ի լույս 10-ի գիշերը՝ Հաղթանակի օրվա տոնակատարությունից հետո։ Երիտասարդները դաժանաբար ծաղրել են Տորնովային, որից հետո սպանել են նրան՝ ջարդելով գլուխը 20 կիլոգրամանոց քարով։ Բոլոր երեք մասնակիցները՝ Ալեքսեյ Բուրկովը, Անտոն Սմոլինը և Պավել Սեմիկինը, ձերբակալվել են։ Սմոլինի խոստովանությամբ՝ սպանությունը կատարվել է համասեռամոլների նկատմամբ ատելության հողի վրա։ Հանգամանքների ուսումնասիրությունից հետո սպանության մեղադրանք է առաջադրվել միայն Բուրկովին և Սմոլինին, Սեմիկինն ներկայացել է որպես վկա։ Փակ դատավարությունը սկսվել է 2013 թվականի հոկտեմբերին և շարունակվել մինչև 2014 թվականի հունիսը, իսկ մեղադրական դատավճիռը կայացվել և հրապարակվել է 2014 թվականի հունիսի 24-ին։ Սմոլինը դատապարտվել է 21 տարի և 2 ամիս ազատազրկման, իսկ Բուրկովը՝ 21 տարվա ազատազրկման։ 2014 թվականի սեպտեմբերին ՌԴ Գերագույն դատարանը դատապարտյալների վերաքննիչ բողոքը թողել էր առանց բավարարման։

Տեղի ունեցածի ակնարկ 
22-ամյա Վլադիսլավ Տորնովոյի մարմինը (ծնվ. 1990 թվականի օգոստոսի 4-ին) բազմաթիվ մարմնական վնասվածքներով, այդ թվում՝ սեռական օրգանների շրջանում, հայտնաբերվել է 2013 թվականի մայիսի 10-ի առավոտյան ժամը 7-ի սահմաններում Վոլգոգրադ քաղաքի Կրասնոարմեյսկի շրջանի Ռոսիյսկայա փողոցի թիվ 16 տան բակում։ Սպանվածի գլուխը քարով ջարդված է եղել, և զոհի սրբան է մտցվել գարեջրի շիշը։ Ամենայն հավանականությամբ, մարդասպանները նույնպես փորձել են այրել մարմինը, սակայն, ըստ երևույթին, դա նրանց չի հաջողվել։ Քննության տվյալներով՝ սպանությունը կատարվել է գիշերվա ժամը 1-ին։ 

Զոհը պարզվել է, և քննիչները հետքերով արագ պարզել են սպանվածի շփման շրջանակը և հայտնաբերել կասկածյալներին։ Նրանք սպանված Բուրկովի 22-ամյա ընկերներն են, ովքեր միասին սովորել են նույն դպրոցում, և նրա 27-ամյա ծանոթը, ով նախկինում դատապարտվել է գողության համար, Սմոլինն է։ Բացի այդ, ևս մեկ երիտասարդ Սեմիկինը, ով չի մասնակցել հանցագործությանը, սակայն հետևել է դրան, ներկայացել է որպես վկա։ Միջոցառման բոլոր երեք մասնակիցները Վլադիսլավ Տորնովոյի մտերիմ ընկերներն էին և հաճախ էին նրան հյուրընկալում։

Իրադարձությունների մանրամասն ժամանակագրություն

Նախորդող իրադարձություններ 
Մայիսի 9-ի երեկոյան, 22:10-ին ավարտված Հաղթանակի օրվա կապակցությամբ տոնական հրավառությունից հետո, Վլադիսլավ Տորնովոյը երկու նախկին դասընկերների հետ միասին, որոնց հետ նա հինգ տարի առաջ ավարտել էր թիվ 134 դպրոցը, և նրանց աղջիկները հեռացել են իրենց տարածքից։ Տորնովոյի ընկերները իրենց աղջիկներին տուն են տարել, իսկ Վլադիսլավը գնացել էր բուքմեյքերական գրասենյակ։

Կեսգիշերին մոտ, վերադառնալով տուն, Տորնովոյը փողոցում գտնվող թիվ 16 տան մոտ դիմավորել է իր ընկերներին՝ բակի հարևան Անտոն Սմոլինին և իր մտերիմ ընկեր Ալեքսեյ Բուրկովին, ում հետ նա սովորել է էլեկտրատեխնիկայի վերանորոգման և սպասարկման № 33 ուսումնարանում։ Երիտասարդները խաղահրապարակի մոտ գտնվող նստարանի վրա գարեջուր են խմել։

27-ամյա Անտոն Սմոլինն արդեն բազմիցս դատվել է կողոպուտի և գողության համար և երեք ժամկետ է անցկացրել ճաղերի ետևում։ Նա ավարտել է նույն դպրոցը, ինչպես Վլադիսլավ Տորնովոյը, բայց 5 տարի առաջ։ Հարևաններն ու ծանոթները Սմոլինին անվանում են հոգեկան անհավասարակշիռ։ Տորնովոյի համադասարանցիների խոսքով՝ Անտոն Սմոլինը և Ալեքսեյ Բուրկովան նախկինում էլ կոնֆլիկտներ են եղել Վլադիսլավի հետ, ինչի հետևանքով նրանք նրան մի քանի անգամ ծեծել են։

Սպանությունն ըստ մեղադրյալների վարկածի 

Անտոն Սմոլինը քննչական փորձի ժամանակ պատմել է, թե ինչպես է տեղի ունեցել Վլադիսլավի սպանությունը։ Զրույցի ընթացքում Տորնովոյը իբր խոստովանել է իր ընկերներին իր համասեռականության մեջ, ինչը առաջացրել է ընկերության բաժանում։ Շատ ԶԼՄ-ներ գրել էին այն մասին, որ երիտասարդները վիրավորվել են իրենց «հայրենասիրական զգացմունքներից», սակայն Կրասնոարմեյսկի շրջանի քննչական բաժնի Ռուսական ծառայությանը տրված Բի-բի-սի հարցազրույցում հերքել է տեղեկատվությունն այն մասին, որ կասկածյալները հարցաքննության ժամանակ բարձրացրել են հայրենասիրության թեման։

Սմոլինի խոսքերով, նա և նրա նախկինում դատապարտված ընկերը սկսել են ծեծել Վլադիսլավին, հարվածել նրան ոտքերով, կոտրել նրա կողերը։ Այնուհետև երիտասարդները զոհին մերկացել են և սկսել են շշի կոտրված ապակիյով կտրել հետույքն ու ոտքերը։ Դրանից հետո Սմոլինը կես լիտրանոց գարեջրի շիշը մտցրել է զոհի հետանցքը։ Շուտով նրան մոտեցել է Բուրկովը և ոտքով հարվածել շշին, այնպես որ նա գրեթե ամբողջությամբ մտել է արդեն անգիտակից վիճակում գտնվող Տորնովոյի մեջ։ Դրանից հետո երիտասարդները մտցրել են երկրորդ շիշը և փորձել են մտցնել երրորդ շիշը, սակայն այն արդեն ամբողջությամբ չի մտել։

Շուտով խաղահրապարակում հայտնվել է Պավել Սեմիկինը՝ Բուրկովի ընկերը։ Քննիչ Բադմա Գիլանդիկովը պնդում է, որ Սեմիկինը փորձել է կանգնեցնել իր ընկերներին, սակայն դա նրան չի հաջողվել։ Բայց դրանից հետո երիտասարդը չի փորձել զանգահարել ոստիկանություն և հետևել է կատարվածին։

Սմոլինը շարունակել է հարվածել անգիտակից վիճակում պառկած Տորնովոյի ոտքերին, ինչի հետևանքով մեկ շիշ դուրս է եկել զոհի մարմնից։ Երիտասարդները մարմինը տեղափոխել են ստվարաթղթի մեջ և այրել, սակայն ստվարաթուղթը գրեթե անմիջապես մարել է։ Տղամարդիկ որոշել են հեռանալ, Սակայն Սմոլինը որոշել է մեկ անգամ էլ հարվածել զոհին, որպեսզի նա չարթնանա և չդիմի ոստիկանություն։ Այնուհետև նա վերցրել է 20 կիլոգրամանոց սալաքարը և դրանով մի քանի անգամ հարվածել Տորնովոյի գլխին։

Հետագա իրադարձություններ 
Գիշերը ժամը 2-ին Վլադիսլավ Տորնովոյի տատիկը, ում մոտ նա ապրում էր, փորձել է գտնել թոռանը։ Վլադիսլավի ծնողները ամուսնալուծվել են, երբ նա դեռ տարրական դպրոցում էր սովորում։ Ամուսնալուծությունից հետո, ծնողները շուտով նոր ընտանիք են կազմել, և Վլադիսլավը գրեթե ամբողջ ժամանակ ապրել է տատիկի հետ։ Չսպասելով թոռանը՝ տատիկը զանգահարել է Բուրկովային, որի հետ Տորնովան մտերիմ ընկերական հարաբերությունների մեջ էր։ Սակայն նրան պատասխանել է մի անհայտ կին՝ ասելով, որ Բուրկովը քնած է։ Տորնովոյի հայրն այդ ժամանակ գտնվել է Տոբոլսկում, որտեղ նա երկար ժամանակ աշխատել է հերթափոխով։ Այն բանից հետո, երբ նա իմացել է տեղի ունեցածի մասին, նա մոտակա չվերթով անմիջապես մեկնել է Վոլգոգրադ։

Քննիչ Բադմա Գիլանդիկովի խոսքով՝ Սմոլինը ձերբակալվել է սեփական բնակարանում և դիմադրություն չի ցուցաբերել։ Բուրկովը հերքել է իր մեղքը և վկայակոչել ալկոհոլային հարբեցողության հետևանքով հիշողության կորուստը։ Երկու տղամարդկանց բնակարաններում հայտնաբերվել են արյան հետքեր, որոնք ուղարկվել են փորձաքննության։

Վլադիսլավ Տորնովոյի հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի մայիսի 14-ին՝ փակ դագաղում։

Հետաքննություն և դատ

Քննիչների մեկնաբանություններ 
Քննիչ Բադմա Գիլանդիկովի վարկածով՝ սպանության պատճառը անձնական հակակրանքն էր։

Քննչական կոմիտեի մարզային քննչական բաժնի ավագ քննիչ Անդրեյ Գապչենկոյի խոսքով՝ հանցագործության կատարման շարժառիթը սպանվածի համասեռականության մասին տեղեկատվությունն էր։ Սակայն Գապչենկոն նշել է, որ այդ տեղեկությունը ոչ մի կերպ չի ստուգվել և չի ստուգվելու։ «ՌԻԱ Նովոստի»-ին տված հարցազրույցում Գապչենկոն հայտարարել է, որ կասկածյալներից մեկի խոսքով՝ ալկոհոլ օգտագործելու ընթացքում Տորնովան խոստովանել է իր միասեռական կողմնորոշումը, ինչի արդյունքում իր ընկերները որոշել են ծիծաղել նրա վրա և կատակի վերածելով սկսել են պոկել նրա հագուստը, որպեսզի տուն ուղարկեն մերկ, սակայն նրանք շատ հեռու են գնացել։ Միևնույն ժամանակ Գապչենկոն պնդել է, որ այդ պահին եղել են նաև այլ վարկածներ հանցագործության դրդապատճառների վերաբերյալ, սակայն դրանք բոլորն էլ քննության գաղտնիք են։

Քրեական դատավարության և օպերատիվ-հետախուզական գործունեության վերահսկողության վարչության ավագ դատախազ Անդրեյ Կուխարենկոյի փոխանցմամբ՝ Վլադիսլավ Տորնովոյի համասեռականության մասին պնդումը մեղադրյալների պաշտպանության միջոց է։ Կուխարենկոյի խոսքով՝ ոչ մի «օբյեկտիվ տվյալներ», որոնք վկայում են «տուժողի ոչ ստանդարտ վարքագծի» մասին, քրեական գործի քննության ընթացքում չի պարզվել։

Դատական նիստ և դատավճիռ 
Վլադիսլավ Տորնովոյի սպանության գործը Վոլգոգրադի շրջանային դատարան է փոխանցվել 2013 թվականի հոկտեմբերին, իսկ դատավարությունը սկսվել է ձմռանը և հարազատների խնդրանքով անցել է փակ դռների հետևում։ Վոլգոգրադի շրջանային դատարանի մամուլի քարտուղար Վլադիմիր Շևչենկոյի խոսքով՝ գործընթացը փակվել է «սպանվածի անձնական կյանքի հանգամանքների քննարկման» պատճառով։ Շևչենկոյի խոսքով՝ դատախազն ու փաստաբանները ևս չեն մեկնաբանել գործը։ Մամլո հաղորդագրությունները ևս բացակայել են։ Տորնովոյի ընտանիքը նույնպես անտեսել է գործընթացը։

Վոլգոգրադի շրջանային դատարանի կայքում դատավարության պաշտոնական քարտի համաձայն, 2-8/2014-ի գործով նախնական լսումները սկսվել են 2013 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Գործով առաջին նիստը տեղի է ունեցել 2013 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, որի արդյունքում որոշում է կայացվել մեղադրյալներին հոգեբուժական փորձաքննության ուղարկել Մոսկվայի Սերբական ինստիտուտ։ Գործի հետագա նիստերը տեղի են ունեցել 2014 թվականի ապրիլի 18-ին և 23-ին։

Ամբաստանյալները բողոքարկել են դատավճիռը ՌԴ Գերագույն դատարանում, սակայն Գերագույն դատարանը հիմքեր չի գտել փոխելու նախկինում կայացված դատարանի որոշումը, և նախնական դատավճիռն ուժի մեջ է թողնվել։

Սպանության արձագանք

ԼԳԲՏ համայնքի արձագանք 

Վլադիսլավ Տորնովոյի դաժան սպանությունը ցնցել է ռուսական ԼԳԲՏ համայնքը և մեծ արձագանք է գտել սոցցանցերում՝ ԼԳԲՏ խմբերում։ Ռուս ԼԳԲՏ ակտիվիստները և ԼԳԲՏ իրավունքների պաշտպանները սպանությունը համարել են հոմոֆոբիայի հողի վրա բռնության աճի դաժան օրինակ։ Սոցիալական ցանցերում նույնիսկ մի քանի հատուկ խմբեր են հայտնվել՝ նվիրված սպանվածի հիշատակին։ Որոշ ակտիվիստներ Ելենա Միզուլինային Twitter-ում սարկաստիկ հարցեր են ուղղել. «Դուք կարողանու՞մ եք քնել, Ելենա Բորիսովնա։ Վոլգոգրադի տղան ձեր երազներում չի՞ հայտնվում», դրանով մեղադրելով հոմոֆոբիա բորբոքելու մեջ երկրում հիմնական գաղափարախոսին։ Շատերն իրենց ավատարների վրա սգո լուսանկարներ են տեղադրել սպանվածի պատկերով։

Իրավապաշտպան և ԼԳԲՏ ակտիվիստ Նիկոլայ Ալեքսեևի խոսքով, այն ժամանակ քննարկվող «միասեռականության քարոզչության» մասին օրինագիծը, ինչպես նաև Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությունն այն մասին, որ միասեռականներն ազդում են Ռուսաստանում ծնելիության անկման վրա, դարձել են «լուռ աջակցություն» և նմանատիպ հոմոֆոբ հանցագործությունների կոչ։ Ալեքսեևն իր հայտարարության մեջ պնդել է, որ Վլադիսլավ Տորնովոյի սպանությունը ցույց է տալիս երկրում վարվող հոմոֆոբ քաղաքականության պտուղները։ Ըստ իրավապաշտպանի՝ Ռուսաստանում նման հանցագործություններն ավելի շատ կլինեն, եթե այդ քաղաքականությունը չփոխվի։ Նա նաև նշել է, որ նման դեպքերը կարող են ավելի քիչ լինել միայն այն ժամանակ, երբ ԼԳԲՏ անձանց նկատմամբ ատելության շարժառիթը հանցագործություններ կատարելիս Ռուսաստանում համարվի ծանրացուցիչ հանգամանք։ Բացի այդ, ակտիվիստը մտահոգված էր, որ Տորնովոյի սպանությունը դիտվել է որպես կենցաղային հանցագործություն։

Տեղի Վոլգոգրադի ԼԳԲՏ համայնքը նույնպես չէր հավատում սպանվածի համասեռականությանը։ Եթե Տորնովան համասեռական է եղել, ապա նա դա թաքցրել է և ԼԳԲՏ կազմակերպությունների մեջ չի եղել։ Միևնույն ժամանակ, ըստ ռուսական ԼԳԲՏ ցանցի նախագահ Իգոր Կոչետկովի, ԼԳԲՏ ակտիվիստների համար հարց է ծագում, թե արդյոք Վլադիսլավ Տորնովան համասեռական է, թե ոչ, սկզբունքային նշանակություն չունի, կարևորն այն է, որ նրան սպանել են միայն այն բանի համար, որ գեյ են համարել։

Ի նշան հանգուցյալ Վլադիսլավ Տորնովոյի և հոմոֆոբիայի և տրանսֆոբիայի բոլոր զոհերի հիշատակի օրը ԼԳԲՏ կազմակերպություններից շատերը որոշել են փոխել հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվան նվիրված ամենամյա «ծիածանագույն ֆլեշմոբի» անցկացման ձևը։ 2013 թվականի մայիսի 17-ին Սանկտ Պետերբուրգում Մարսովյան դաշտում «ծիածանագույն ֆլեշմոբ» է տեղի ունեցել, որին մասնակցել է 100 մարդ։ Մասնակիցները երկինք են բաց թողել ծիածանագույն և սգո սև փուչիկներ։ Ոստիկանությունը 15 րոպե անց դադարեցրել է հանրահավաքը՝ անհանգստանալով ԼԳԲՏ ակտիվիստների անվտանգության համար, որոնց դիմակայում էին շուրջ 200 ազգայնականներ, կազակներ, դեսանտայիններ և ուղղափառ արմատականներ, որոնք հակա-ԼԳԲՏ կարգախոսներ Էին վանկարկում։

Սպանվածի հարազատների և մտերիմների կարծիքներ 
Սպանված Վիոլետա Նիկոլաևնայի մոր խոսքով՝ Վլադը գեյ չի եղել, իսկ մարդասպանները, հայտարարելով այդ մասին, հույս ունեն, որ այդ պնդումը մեղմացուցիչ հանգամանք կծառայի իրենց համար։ Սպանվածի հայրը՝ Անդրեյ Տորնովոյը, կարծում է, որ նախկինում դատված Ալեքսեյ Բուրկովը կարող էր ինքն էլ «բաց թողնված» լինել։ Լիլիա Լինովայի տատիկը  վստահեցնում է, որ թոռը ընկերուհիներ է ունեցել։ Եղե՞լ է արդյոք Վլադիսլավը գեյ, արդեն անհնար է իմանալ, սակայն Վլադի ընտանիքի համար ամենագլխավորը դարձել է «պաշտպանել որդու պատիվը»։ The New Times ամսագրին տված հարցազրույցում Անդրեյ Տորնովոյը պատմել է, թե ինչպես է ինքը սպառնացել քննիչ Անդրեյ Գապչենկոյին այն պատճառով, որ նա մամուլին հնչեցրել է հոմոֆոբիայի հողի վրա սպանության վարկածը։

Չի հավատում սպանվածի համասեռականությանը և նրա նախկին համադասարանցի Վալերիան, ով պնդում է, որ Տորնովոյը հարաբերություններ է ունեցել մի քանի աղջիկների հետ, և որ վերջին շրջանում նա անհանգստացել է ոմն Պոլինայի հանդեպ ունեցած անմիտ սիրո պատրվակով։ Միևնույն ժամանակ, Վլադիսլավ Տորնովոյի ընկերների և դասընկերների կողմից որոշ հակասական հայտարարություններ են արվել։ Նույն Իգորի պնդմամբ, սպանվածը «խիստ բացասական» էր վերաբերվում համասեռականներին, միևնույն ժամանակ նրա մեկ այլ համադասարանցի Տատյանան հայտարարել է, որ Տորնովոյի հետևից երբեք հոմոֆոբ արտահայտություններ չեն նկատվել։ Իգորի խոսքով՝ սպանվածի մերձավորներին վիրավորում է այն փաստը, որ Տորնովոյին դասում են համասեռականների շարքին։ Տատյանան պնդում է, որ իրենց հարազատներին նման լուրերը չեն վիրավորում, սակայն վշտացնում են, քանի որ դրանք չեն համապատասխանում իրականությանը։

Ռուս քաղաքական գործիչների կարծիքներ 

Պետդումայի աշխատանքի, սոցիալական քաղաքականության և վետերանների գործերի կոմիտեի փոխնախագահ Նիկոլայ Կոլոմեյցևի խոսքով՝ Պետդումայում Վլադիսլավ Տորնովոյի սպանությունը չեն կապում «միասեռականության քարոզչության» արգելման մասին օրենքների հետ։ Պետդումայի ընտանիքի, կանանց և երեխաների հարցերով պրոֆիլային կոմիտեի ղեկավար և «միասեռականության քարոզչության» դեմ օրինագծի կողմնակիցներից մեկը՝ Ելենա Միզուլինան, մայիսի 14-ին հայտարարել է, որ Վոլգոգրադում աղմկահարույց սպանությունը խոչընդոտ չի դառնա տվյալ օրինագծի ընդունման համար։ Նրա խոսքով՝ չի կարելի մեղադրել «հանցավորության դեմ պայքարողներին» այն բանում, որ նրանք «հանցագործություն են ծնում», քանի որ այդ դեպքում նրանք «դժվար թե հաղթահարեն հանցագործությունը»։

Human Rights Watch միջազգային կազմակերպությունը Ռուսաստանի իշխանություններին կոչ է արել ուսումնասիրել սպանության բոլոր վարկածները և ուշադրություն դարձնել հանցագործության հոմոֆոբ շարժառիթներին, այլ ոչ թե սպանությունը հասցնել կենցաղային հաշվեհարդարների։ Human Rights Watch-ի Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի բաժնի տնօրեն Հյու Ուիլյամսոնի կարծիքով, նշանակություն չունի այն փաստը, թե արդյոք Վլադիսլավ Տորնովոյը նույնասեռական է, այն փաստը, որ ձերբակալվածները վկայակոչում են զոհի համասեռականությունը որպես արդարացում, խոսում է Ռուսաստանում հոմոֆոբիայի բարձր մակարդակի մասին։ Ուիլյամսոնը կարծում է, որ «ավանդական արժեքների» մասին ագրեսիվ հռետորաբանությունը «սննդարար միջավայր» է ստեղծում Ռուսաստանում հոմոֆոբիայի համար։

Զանգվածային մշակույթում 
 Սպանությանը նվիրված է Վասյա Օբլոմովի երգը «Պարոն լավ» երգը «ատելության հինգ րոպե» նախագծում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 
 
 
 
 
 Апелляционное определение Верховного суда РФ по делу № 16-АПУ14-21СП: в базе данных «КонсультантПлюс», на официальном сайте Верховного суда

Սպանություններ Ռուսաստանում
ԼԳԲՏ Ռուսաստանում