Միխայիլ Շատրով

Միխայիլ Ֆիլիպովիչ Շատրով (, իսկական ազգանունը՝ Մարշակ (Маршак),  ), ռուս դրամատուրգ և սցենարիստ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1983)։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1932 թվականի ապրիլի 3-ին Մոսկվայում, ինժեներ Ֆիլիպ Սեմյոնովիչ Մարշակի (1900-1938, գնդակահարվել է) և Ցեցիլիա Ալեքսանդրովնա Մարշակի (ծնվ.՝ 1904, ձերբակալվել է 1949 թվականին, համաներմամբ ազատ արձակվել 1954 թվականին) ընտանիքում։ Եղել է Սամուիլ Մարշակի ազգականը։ Հորաքրոջ՝ Նինա Սեմյոնովնա Մարշակի (1884-1938) առաջին ամուսինը եղել է Կոմինտերնի ղեկավար Օսիպ Պյատնիցկու հետ, երկրորդ ամուսինը՝ խորհրդային պետական գործիչ Ալեքսեյ Ռիկովը։

Միխայիլ Շատրովը դպրոցն ավարտել է արծաթե մեդալով և ընդունվել Լեռնային ինստիտուտ (սովորել է Մոսկվայի ապագա փոխքաղաքապետ Վլադիմիր Ռեսինի հետ նույն կուրսում)։

1950-ականների սկզբին պրակտիկա է անցել Ալթայում, որտեղ աշխատել է որպես հորատող, այնտեղ էլ սկսել է ստեղծագործել։ 1954 թվականին գրել է առաջին պիեսը՝ «Մաքուր ձեռքեր» ()։ 1958 թվականին դարձել է Գրողների միության անդամ։ 1961 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։

ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր է (1983), Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի (1982) և Ժողովուրդների Բարեկամության շքանշանի (1984) ասպետ։

1990 թվականին դարձել է «Ապրիլ» (ռուս.՝ «Апрель») կազմակերպության համանախագահներից մեկը։ Եղել է Ռուսաստանի միավորված սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության հանրային խորհրդի անդամ։

1990-ականների կեսերից եղել է «Մոսկվա — Կարմիր բլուրներ» (ռուս.՝ «Москва — Красные холмы») ՓԲԸ-ի նախագահ և տնօրենների խորհրդի նախագահ, որը ղեկավարել է 2003 թվականին բացված «Կարմիր բլուրներ» ռուսական մշակութային և գործարար կենտրոնը, որի կազմում, մասնավորապես, մտնում է «Սվիսոթել Կարմիր բլուրներ»-ը։ Ըստ Շատրովի՝  նա ոչ մի կապ չի ունեցել ֆինանսական և տնտեսական գործունեության հետ, այլ զբաղվել է միայն ստեղծագործական գործունեությամբ։

1962-1980 թվականներին ընտանիքի հետ ապրել է «Советский писатель» կոոպերատիվում՝ 2-րդ Աերոպորտովսկայա փողոց, տուն 16, շենք 3 (1969 թվականից՝ Կրասնոարմեյսկայա փողոց, տուն 23)։

Միխայիլ Շատրովը մահացել է 2010 թվականի մայիսի 23-ին Մոսկվայում գտնվող իր բնակարանում սրտի կաթվածից։ Թաղված է Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Ընտանիք 
 Առաջին կինը՝ դերասանուհի Իրինա Միրոնովա,
 Դուստրը՝ Նատալյա Միրոնովան (Շատրովա, ծնվ.՝ 1958, Մոսկվա), ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը, բանասեր-սլավիստ։ Ամուսնացած է եղել Անդրեյ Կարաուլովի հետ, ունեցել է երկու երեխա ՝ Ֆիլիպ և Սոֆյա Սառա,
 Երկրորդ կինը՝ Իրինա Միրոշնիչենկո (ծնվ.՝ 1942), դերասանուհի, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1988),
 Երրորդ կինը՝ Մարիա Վիկտորովնա Միխայլովա, բանասեր,
 Չորրորդ կինը՝ Ելենա Գորբունովա, ամուսնությունից 11 օր անց նա հեռացել է տնից, ավելի ուշ դարձել Բորիս Բերեզովսկու կինը,
 Հինգերորդ կինը՝ Յուլյա Չեռնիշևա,
 Դուստրը՝ Ալեքսանդրա-Միշել, ծնվել է 2000 թվականին ԱՄՆ-ում։

Քննադատություն 
Ֆաինա Ռանևսկայան, նկատի ունենալով Լենինի մասին Շատրովի բազմաթիվ պիեսները, նրա մասին այսպես է ասել. «Շատրովը Կրուպսկայան է ներկայում»։

Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Օլեգ Տաբակովը Շատրովի մահից հետո ասել է.
Միխայիլ Շատրովը հետխրուշչովյան դարաշրջանի սովետական թատրոնի շատ ինքնուրույն և հատուկ գործիչ է։ Շատրովի մահը ծանր կորուստ է մեր թատրոնի համար։

Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախկին նախարար Միխայիլ Շվիդկոյն ասել է.
Նրա անվան հետ է կապված մեր դրամատուրգիայի և խորհրդային հասարակական կյանքի մի ամբողջ դարաշրջան։ Հեղափոխության և քաղաքացիական պատերազմի դարաշրջանում մեր երկրի կյանքին նվիրված նրա պիեսներն արտացոլում էին այդ տարիների ռոմանտիկան՝ իրենց բոլոր բարդություններով և հակասություններով։

Շվիդկոյի խոսքով՝ Շատրովն իր պիեսներում ստեղծել է Խորհրդային Միությունում հասարակական ուժերի կայացման և զարգացման մի ամբողջ պատմական հեռանկար։ Դրամատուրգը նաև իր բնորոշ նպատակասլացությամբ և խորությամբ վերլուծել է այն գործընթացները, որոնք տեղի էին ունենում խրուշչովյան ձնհալի և բրեժնևյան լճացման ժամանակ։

Ըստ Արսենի Զամոստյանովի.
1980-ականներին Շատրովը՝ «նոր ձնհալի» գաղափարախոսներից մեկը, ոչ միայն լիովին հաշիվները փակել է ստալինիզմի հետ (նա տանել չէր կարողանում այն), այլև փորձել է կանխել վերակառուցման «թռչուն-եռյակի» անդունդն ընկնելը՝ երկրի փլուզումը։ Շատրովի իդեալը եղել է բուխարինա-ռիկովյան ուղղության սոցիալիզմը՝ լի վաճառասեղաններով, առանց զորանոցային գրաքննության

Ստեղծագործություն

Պիեսներ 
Լենինի մասին

 «Հանուն հեղափոխության» (, 1957)
 «Հուլիս վեցը» (, 1964)
 «Բոլշևիկներ» (, «Երեսունը օգոստոսի», ռուս.՝ «Тридцатое августа», 1968)
 «Կապույտ ձիեր կարմիր խոտի վրա» (, «Հեղափոխական էտյուդ», ռուս.՝ «Революционный этюд», 1979)
 «Այսպես կհաղթենք» (, 1982)
 «Խղճի բռնապետություն» (, 1986)
 «Բրեստյան խաղաղություն» (, 1987)
 «Հեռու... հեռու... հեռու...» (, 1988)
 «Մաքուր ձեռքեր» (, 1955)
 «Տեղը կյանքում» (, 1956, ստեղծվել է Վիկտոր Ռոզովի «В добрый час» պիեսի ազդեցությամբ)
 «Մերիդիան 361-րդ» (, 1958)
 «Ժամանակակից երեխաները» (, 1962)
 «Լռության օր» (, 1965)
 «Պրժևալսկու ձին» (, 1972, խոպանի յուրացմանը մասնակցող ուսանողների մասին (էկրանավորում՝ «Իմ սերը երրորդ կուրսում», 1976)
 «Վաղվա եղանակը» (, 1974, ավտոգործարանի մասին)
 «» (, 1977, ջուլհակուհիների երեք սերնդի մասին)
 «Գլեբ Կոսմաչյով» (, 1961)
 «Անձրևը թափվում էր ինչպես դույլից» (, 1973, Ալեքսանդր Խմելիկի հետ համահեղինակությամբ)
 «Երբ մյուսները լռում էին» (, 1986)

Երկերի վերջին 5-հատորանոց ժողովածուն լույս է տեսել թուրքական «Էնկա» շինարարական ընկերության կորպորատիվ հրատարակչությունում։

Պիեսների բեմադրություններ 
Շատրովի պիեսները բեմադրվել են Ռուսաստանի շատ թատրոններում։
ԽՍՀՄ-ում եղել է ամենաշատ բեմադրվող դրամատուրգներից մեկը։

 «Սովրեմեննիկ».
 1967– «Բոլշևիկները», ռեժ.՝ Օլեգ Եֆրեմով, Գալինա Վոլչեկ – Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի առթիվ
 «Լենկոմ».
 Մոսկվայի Մ. Երմոլովայի անվան դրամատիկական թատրոն
 Արխանգելսկի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան դրամատիկական թատրոն
 Պերմի դրամատիկական թատրոն.
 «Կապույտ ձիերը կարմիր խոտի վրա»
 Ռիգայի պատանի հանդիսատեսի թատրոն.
 1962 – «Գլեբ Կոսմաչով»

Կինոսցենարներ
  – Հանուն հեղափոխության ()
  – Վ. Ի. Լենինի դիմանկարի լրացումներ ()
  – Հուլիսի վեցը ()
  – Վստահություն (, Վլադլեն Լոգինովի և Վյայնյո Լիննի հետ համատեղ)
  – Իմ սերը երրորդ կուրսում (, ըստ «Պրժևալսկու ձին» պիեսի, 1972)
  – Թեհրան-43 (, Ալեքսանդր Ալովի և Վլադիմիր Նաումովի հետ համատեղ)
  – Երկու տող մանր տառատեսակով (, Վլադլեն Լոգինովի և Վիտալի Մելնիկովի հետ համատեղ)
  – Երբ մյուսները լռում էին (, , Ռալֆ Կերստենի և Պետեր Վուսի հետ համատեղ)
  – Այսպես կհաղթենք (, հեռուստաներկայացում)
  – Նադեժդայի յոթ օրը (, հեռուստաֆիլմ)

Հրատարակություններ 

 Избранное. — М., Искусство, 1982
 Чистые руки. — М., Искусство, 1956
 Место в жизни. — М., Искусство, 1957
 Именем революции. — М., Искусство, 1958
 Меридиан 361-й. — М., Искусство, 1958
 Шестое июля. — М., Искусство, 1966
 18-й год. — М., Советский писатель, 1974
 Лошадь Пржевальского. Погода на завтра. — М., Искусство, 1975
 Доверие (в соавторстве с В. Логиновым). — М., Искусство, 1977
 Февраль (в соавторстве с В. Логиновым). — М., Советский писатель, 1989
 Две строчки мелким шрифтом. — М., Искусство, 1982
 Пьесы. — М., Советский писатель, 1983
 Так победим! — М., Искусство, 1985
 Тегеран-43 (в соавторстве с А. Аловым и В. Наумовым). — М., Искусство, 1986
 Необратимость перемен. — М., Правда, 1988
 Дальше… дальше… дальше. — М., Книжная палата, 1989
 Диктатура совести. — М., Искусство, 1989
 Дальше… дальше… дальше… — Рига, 1990

Հետաքրքիր փաստեր 
 Մ. Շատրովի «Այսպես կհաղթենք» () պիեսի վերնագիրը հորինվել է շտապ՝ 19.12.1981 (Բրեժնևի ծննդյան օրը) պրեմիերայի համար և համահունչ է «Сим победиши!» արտահայտությանը։
 Երբ Միխայիլ Մարշակը 1955 թվականին Կենտրոնական մանկական թատրոն է տարել իր «Մաքուր ձեռքեր» առաջին պիեսն ու ներկայացրել երիտասարդ ռեժիսոր Օլեգ Եֆրեմովին, նա, իմանալով, որ երիտասարդ դրամատուրգի ազգանունը Մարշակ է, նրան համարել է գիժ, որը վերցրել է անհաջող կեղծանուն։
 Երբ Միխայիլ Մարշակն սկսել է գրել, նրա ազգական Սամուիլ Մարշակը նրան ասել է. «Դու հասկանում ես, որ երկու Մարշակ  չի կարող լինել»։ Արդյունքում դրամատուրգը դարձել է Միխայիլ Շատրով։
 Ռոլան Բիկովի խորհրդով Միխայիլ Մարշակը որպես կեղծանուն վերցրել է իր «Մաքուր ձեռքեր» առաջին պիեսի հերոսներից մեկի ազգանունը։
 2003 թվականի ամռանը Միխայիլ Շատրովին հայտնել են, որ Պերեդելկինոյի իր ամառանոցում ռումբ է տեղադրված։ Ժամանած մասնագետները ռումբ չեն հայտնաբերել։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Шатров Михаил Филиппович // Кто есть кто в современной культуре : В 2 вып. / Гл. ред. С. М. Семёнов, авт. и сост. Н. И. Шадрина, Р. В. Пигарев и др. — М.: МК-Периодика, 2006—2007. — ISBN 5-93696-007-3, 5-93696-010-2.
 Михаил Шатров на радио «Эхо Москвы» 11 августа 2002 года
 Человек-небоскрёб

Խորհրդային դրամատուրգներ
Ռուս սցենարիստներ
Խորհրդային սցենարիստներ
Ռուս դրամատուրգներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Սցենարիստներ այբբենական կարգով
20-րդ դարի սցենարիստներ