Նյութըն Մորթոն

Նյութըն Էննիս Մորթոն (), ամերիկյան պոպուլյացիոն գենետիկ և գենետիկական համաճարակաբանության ոլորտի հիմնադիրներից ։

Կյանքի վաղ շրջան և կրթություն 
Մորթոնը ծնվել է Նյու Ջերսի նահանգի Քեմդըն քաղաքում։ Երեք ամսականում  նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Քոնեքթիքութ նահանգի Նյու Հեյվըն քաղաք։ Գիտության հանդեպ նրա հետաքրքրությունը սկսվել է վաղ տարիքից, թիթեռներ հավաքելով։ Մորթոնը հաճախել է Հոփքինսի դպրոց, ավելի ուշ երկու տարով տեղափոխվել Սվարթմոր քոլեջ։ Նա կորցրել է էնտոմոլոգիայի նկատմամբ ոգևորությունը,  ոգեշնչվելով Դոբժանսկու Գենետիկա և տեսակների ծագումը գրքից որոշելով դրա փոխարեն զբաղվել գենետիկայով։

Մորթոնն ամուսնացել է Հավայան կղզիներից մի կնոջ հետ, որոշել է հաճախել Հավայան համալսարան կենդանաբանության բակալավրի կոչում ստանալու համար և այն ստացել 1951 թվականին։ Վիսքոնսինի համալսարանում նա ավարտել է դրոզոֆիլ ճանճի վերաբերյալ թեզը, բայց նրան ավելի շատ հետաքրքրում էր Ջեյմս Էֆ Քրոուի և Սյուըլ Րայթի աշխատանքը։ Այնուհետև, 1952–1953 թվականներին Մորթընը Քրոուի հետ աշխատել է Ճապոնիայում Ատոմային ռումբի զոհերի հանձնաժողովում։ Դա նրան ոգեշնչել է իր կարիերան իրականացնել մարդու գենետիկայի բնագավառում։ Նյութընը գենետիկայի դոկտոր է դարձել Վիսքոնսինի համալսարանում 1955 թվականին։

Ակադեմիական կարիերա 
Մորթոնի կարիերան սկսվել է Ճապոնիայում  Ատոմային ռումբի զոհերի հանձնաժողովում աշխատով։ Նա ուսումնասիրել է ատոմային ռումբերից անպաշտպանվածությունը, ներառյալ`  սերունդներից առաջինի վրա ազդեցությունը, հրատարակել է փաստաթղթեր արյան խմբերի և հիվանդությունների կապի վերաբերյալ, կայացած արյունակից ամուսնությունը, ծննդյան պահին մարդու քաշի կապը ժառանգականության հետ։ 1955–1956 թվականներին Մորթոնը  դարձել է Վիսքոնսինի համալսարանի քաղցկեղի ազգային ինստիտուտի հետդոկտորական գործընկեր։ 1956 թվականին նա աշխատել է համալսարանում, նախ՝ որպես պրոֆեսորի օգնական, հետագայում, 1960 թվականին՝ երկու տարով դարձել դոցենտ։ Համալսարանում Մորթոնը իրականացրել է ավելի քան 180,000 ծնունդների ուսումնասիրություն։

1962 թվականին Մորթոնը շահել է Վիլյամ Էլըն մրցանակը մարդու գենետիկայի բնագավառում ունեցած ներդրման համար։ Նույն թվականին նա ստեղծել է գենետիկայի ամբիոն։ Հասկանալով, որ ամբիոնը վարչական խնդիրների պատճառով այլևս անկայուն է, նա փոխարենը 1954 թվականին որոշում է ստեղծել բնակչության գենետիկայի լաբորատորիա Հավայան կղզիներում։ Նշանակվելով՝ հաստատության տնօրեն է մնացել է 21 տարի շարունակ։ 1985 թվականին հեռանալով Հավայան կղզիներից երկու տարի անցկացրել է Նյու Յորքի Սլոան Քաթերինգ Մեմորիրալ քաղցկեղի կենտրոնում ՝ որպես համաճարակաբանության և կենսավիճակագրության ամբիոնի վարիչ։ 1988 թվականին Մորթոնը ստացել է Սաութհեմփթոնի համալսարանի գենետիկ համաճարակաբանության քաղցկեղի հետազոտական շարժման հետազոտական խմբի ղեկավար պրոֆեսորի և տնօրենի պաշտոն։ 1999 թվականին ի պատիվ նրա ծննդյան յոթանասունամյակի լույս է տեսել գենետիկ համաճարակաբանության վերջին զարգացումների մասին գիրք։ Նա 1995 թվականից մինչև 2011 թվականը եղել է մարդկային գենետիկայի Ավագ մասնագետ գործընկեր։ Մորթոնը Սաութհեմփթոնի համալսարանից 2011 թվական ապրիլին անցել է թոշակի տարիքի և Ալցհեյմերի հիվանդության հետ կապված առողջական խնդիրների պատճառով։

Անձնական կյանք 
Մորթոնն ավելի քան 40 տարի ամուսնացած էր իր երկրորդ կնոջ՝ պրոֆեսոր Պատրիսիա Ջեյքոբսի հետ։ Իր առաջին կնոջից Մորթոնը հինգ զավակ և յոթ թոռ ունի։

Նա մահացել է 2018 թվականի փետրվարի 7-ին, 88 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ