Գելա (սկյութական ցեղ)

Գելան հնագույն սկյութական ցեղ է, որի մասին հիշատակել են Ստրաբոնը և Պլինիոսը, որը, ամենայն հավանականությամբ, եղել է կովկասյան ալբանացիների էթնիկապես տարասեռ ցեղային միության մաս։

Ստրաբոնն իր «Աշխարհագրություններում» գրում է Կասպից ծովի արևմտյան նվաճման մասին, որը գրել է Պատրոկլոս Մակեդոնացին (մ.թ.ա. III դ.). ալբանացիներն ու հայերը, իսկ մեծ մասամբ՝ գելեր, կադուզիներ, ամարդներ, ուտիներ և անարյակիներ.

Մեկ այլ գլխում նա նրբանկատորեն ավելացնում է Թեոփանես Միտիլենացին, Պոմպեոսի ուղեկիցը նրա կովկասյան արշավում (մ.թ.ա. I դար), որ «ամազոնների և ալբանների միջև ապրում են գելեր և լեկեր՝ սկյութներ»։

Պլինիոս Ավագը (1-ին դար) իր «Բնական պատմության» մեջ (գիրք VI, XVIII.48) գելերը նույնացնում է cadusii-ի հետ։ Սա հակասում է ավելի վաղ Ստրաբոնին և ավելի ուշ Պտղոմեոսին (2-րդ դար)։ Վերջինս «Աշխարհագրություն»-ում (գիրք VI) նույնացնում է կադուսացիներին և լեկերին, իսկ գելերին տեղավորում հյուսիսում։ Համեմատելով գոյություն ունեցող բոլոր բեկորները՝ Կայ Բրոդերսենը ենթադրում է, որ Պլինիոսի տեքստում «լեկի» բառը կարող է անհետանալ պատճենահանման ժամանակ։ Այսինքն՝ սկզբնական բեկորը կարդացվել է որպես «<...> գել, լեքս - որը հույներն անվանել են կադուսիա, <...>»։

Ըստ հանգուցյալ դասական հեղինակ Բարդեսանուսի՝ գելերի մեջ տղամարդիկ արտաքնապես կանացի են երևում, իսկ կանայք՝ առնական, ճիշտ ինչպես Բռնակալ Արիստոդեմոսի տիրապետության տակ գտնվող Կոմի բնակիչների շրջանում։

Գել կանայք ցանում են, հնձում, կառուցում և անում են այն ամենը, ինչ սովորաբար անում են բանվորները։ Նրանք հագնում են հասարակ հագուստ, չեն հագնում սանդալներ, չեն օգտագործում հաճելի օծանելիք։ Նրանք չեն նախատվում, եթե շնություն են անում օտարերկրացիների կամ իրենց տանը գտնվող ծառաների հետ։ Մյուս կողմից, գել տղամարդիկ հագնում են գունավոր հագուստներ և ոսկուց ու թանկարժեք քարերից պատրաստված զարդեր և քսվում են հաճելի բուրմունքներով։ Նրանք դա անում են ոչ թե նրա համար, որ շոյված են, այլ ըստ օրենքի։ Տղամարդիկ սիրում են որսորդություն և կռիվ։

Բորովկովա Լ.Ա.-ն իր գրվածքներում գրել է.

Հազիվ թե կարելի է կասկածել, որ խոններն ու գելերը հայերեն անվանված քյոնների և գելոնների ժառանգներն են՝ «հատկապես ռազմատենչ ցեղեր», որոնց հետ, ըստ Ամմիանոս Մարցելինոսի, Շահանշահ Շապուր II-ը նախ 356-358 թթ. կռվել, իսկ հետո 358-ին պայմանագիր կնքել։ Եվ նրանք ալբանացիների հետ միասին 359 թվականին օգնեցին պարսիկներին կռվել հռոմեացիների դեմ Ամիդա քաղաքի մոտ։ Մեր առաջին գլխում պարզվեց նաև, որ խիոնացիներն ու գելոնները ալանական ցեղեր են, որոնք արդեն IV դ. նրա թագավորությունը Հյուսիսային Կովկասում։

Ծանոթագրություններ 

Հին ազգեր
Սկյութներ