Օթյուքեն

Օթյուքեն (, «Օթյուքենի անտառ», 𐰵𐱅𐰜𐰤:𐰘𐰼, Ötüken jer, «Օթյուքենի երկիր», հին ույղ.՝ 𐰵𐱅𐰜𐰤:𐰘𐰃𐱁 Ötüken yïš), Թյուրքական խաքանության և Ույղուրական խաքանության մայրաքաղաքը: Օթյուքենը զբաղեցնում է կարևորագույն տեղ թյուրքական դիցաբանությունում և թենգրիականությունում: Օթյուքենը նաև Մայր Բնության անուններից մեկն է:

Հավանաբար, Օթյուքենի տեղում հետագայում կառուցվել է Օրդու Բալըք քաղաքը:

Օթյուքենը և բնությունը 
Համաձայն հին հավատալիքների, Եր սուբի և Օթյուքենի տրամադրությունը կարելի է տեսնել ծառերի վիճակի մեջ: Եթե ծառերը առողջ, ուժեղ և պտղատու են, ապա համարվում է, որ Օթյուքենը գոհ է մարդկանցից: Այդպիսով Օթյուքենին հասցեագրված աղոթքները հղում էին ծառերին:

Օթյուքենը ապրում էր Տիեզերքի կենտրոնում, իսկ իր նստավայրը Կենտրոնական Ասիայում էր՝ Խանգանյա հարթավայրում: Հին թյուրքերը այդ վայրը անվանում էին Օթյուքենի հայրենիք:

Լեռ 
Օթյուքենը բառ օգտագործվում էր նաև հին թյուրքերի սրբազան լեռան անվանման համար: Այդ իմաստով է Օթյուքենը հիշատակվում Երկրորդ թյուրքական խաքանության խաքան Բիլգե Խաքանի (683-734) Օրխոնյան արձանագրություններում՝ որպես «վայր, որտեղից ցեղերը կարող են վերահսկվել»: Համարվում էր, որ Օթյուքեն լեռից էր տարածվում ղութ (քութ) անունով մի ուժ, շնորհելով տեղի ցեղապետերին թյուրքական ցեղերին իշխելու աստվածային իրավունքը:

Չնայած Օթյուքենյան լեռները երբեք հստակ չեն տեղորոշվել, հավանական է, որ «դրանք ձգվում էին Կենտրոնական Մոնղոլիայի Խանգայ բարձավանդակից մինչև Տուվայի Սայանյան լեռները, իսկ դրանց կենտրոնում գտնվում էր Օրխոնյան դաշտավայրը», որը դարեր շարունակ համարվում էր տափաստանների կայսերական իշխանության նստավայրը:

Հին հիշատակումներ 
 Դիվան լուղաթ աթ-թուրք

Համաձայն Մահմուդ ալ-Քաշգարիի Դիվան լուղաթ աթ-թուրք աշխատության "Օթյուքենը (اتوكان) Թարթարիայի անապատների մեջ մի վայրի անվանում է: Այն մոտ է Ույղուրների երկրին:"

Օրխոնյան արձանագրություններ

Արձանագրությունները հստակ փաստում են տարածաշրջանի սրբազան կարևորության մասին, որի մասին վկայում է Երկրորդ թյուրքական խաքանության քաղաքական և ռազմական գործիչ Թոնյուքուքը (646-724)՝ "Եթե դուք մնաք Օթյուքենի երկրում, և այնտեղից քարավաններ ուղարկեք, ապա դուք չեք ունենա որևէ խնդիր: Եթե դուք մնաք Օթյուքենի լեռներում, ապա դուք կապրեք հավերժ, իշխելով ցեղերին:":

Տես նաև
 Եր Թանրը
 Էթուգեն Էկե

Գրականություն
 C. E. Bosworth: Artikel „ÖTÜKEN“ in: Encyclopaedia of Islam; Leiden. Digitale Edition

Արտաքին հղումներ
 Өтүген/Ötügen  
  Ötüken Forest Song
 Күлтегін (Kültigin)

Ծանոթագրություններ 

Թյուրքական առասպելաբանություն
Սյուեյանտո
Կրոնը Մոնղոլիայում
Մոնղոլիայի պատմություն
Մայր աստվածուհիներ