Լասլո Շոյոմ

Լասլո Շոյոմ (, ), Հունգարիայի նախագահը 2005 թվականի հունիսի 7-ից մինչև 2010 թվականի օգոստոսի 5-ը, իրավաբան, սահմանադրական իրավունքի մասնագետ։ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (2001 թվականից)։ Ակտիվորեն մասնակցել է իրավապաշտպան և բնապահպանական կազմակերպությունների գործունեությանը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1942 թվականի հունվարի 3-ին Պեչե քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Պեչայի համալսարանի քաղաքական և իրավաբանական գիտությունների ֆակուլտետը։ Այդ ժամանակ էլ նա ստացել է գրադարանավարի որակավորում։ Զբաղվել է գիտական և դասախոսական աշխատանքով Յենում և Բուդապեշտում, 1969 թվականին ստացել է դոկտորի աստիճան։ 1982 թվականին սկսել է դասավանդել Բուդապեշտի համալսարանի իրավունքի ֆակուլտետում։

1980-ականների սկզբից ակտիվորեն մասնակցել է իրավապաշտպան և բնապահպանական կազմակերպությունների աշխատանքին։ 1987 թվականին եղել է Հունգարական ժողովրդավարական ֆորումի հիմնադիրներից մեկը, որը հետագայում դարձել է երկրի խոշոր քաղաքական ուժերից մեկը։ 1989 թվականին Հունգարիայի խորհրդարանը նրան ընտրել է Սահմանադրական դատարանի անդամ։ 1990-ից 1998 թվականներին եղել է Սահմանադրական դատարանի նախագահ։ 1993-ից մինչև 1996 թվականը գլխավորել է նաև Եվրոպական սահմանադրական դատարանների խորհրդաժողովը։

1996 թվականից դասավանդել է Պետեր Պազմանի կաթոլիկ համալսարանում, 1999 թվականին հրավիրվել է դասավանդելու Քյոլնի համալսարանում։ 2000 թվականին դարձել է խորհրդատու Nagy and Trocsanyi իրավաբանական ընկերությունում։ 2001 թվականին ընտրվել է Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ Դասախոսության հետ միաժամանակ ակտիվ հասարակական գործունեություն է ծավալել շրջակա միջավայրի պահպանության բնագավառում։ 2000 թվականի սկզբին գլխավորել է Թիսա և Դունայ ցիանիդների գետերը ռումինական ձեռնարկություններից թափելու հետաքննության հանձնաժողովը, որը հանգեցրել է Հունգարիայում ձկան զգալի քանակի վերացմանը։ Միևնույն ժամանակ եղել է Vedegylet բնապահպանական կազմակերպության նախագահության անդամ, որի կազմում ընդգրկված էին մի շարք գրողներ, արվեստի գործիչներ և «Կանաչների» ակտիվիստներ։ 2002 թվականին հաղորդվել էր հունգարական հատուկ ծառայությունների արխիվների բացման հարցերով զբաղվող հանձնաժողովին նրա մասնակցության մասին։

2005 թվականի հունիսի 7-ին Հունգարիայի խորհրդարանն ընտրեց Շոյոմին, որը հանդես էր գալիս որպես ընդդիմության թեկնածու, երկրի նախագահ։ Նա մի քանի ձայների առավելությամբ հաղթանակ է տարել սոցիալիստ թեկնածու, խորհրդարանի նախագահ Կատալին Սիլի նկատմամբ։

2006 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին տեղի ունեցած անկարգությունների ընթացքում, որոնք սկսվել էին վարչապետ Ֆերենց Դյուրչանի ելույթի հրապարակումից հետո, որը վկայում էր նախընտրական արշավի ժամանակ նրա ճշմարտությունը թաքցնելու մասին, Շոյոմը հանդես եկավ վարչապետի քննադատությամբ և պաշտպանեց նրա պաշտոնաթողության պահանջները։ Սակայն, չնայած նախագահի կոչերին, Դյուրչանը հրաժարվել է լքել իր պաշտոնը։

Հաջորդ տարիներին քանիցս իրեն թույլ է տվել Դյուրչանի քաղաքական և տնտեսական գործունեության քննադատությունը և Հունգարիայի վարչապետի գլխավորած սոցիալիստական կուսակցությունը։ Նախագահը հրաժարվել է ստորագրել օրենքը՝ պատճառաբանելով բարեփոխումների նախագծի հանրային աջակցության բացակայությամբ և այն հանգամանքով, որ բարեփոխումը չի երաշխավորել հավասար բժշկական ապահովում Հունգարիայի բոլոր քաղաքացիների համար։ 2008 թվականի մարտին երկրում տեղի է ունեցել Շոյոմի նախաձեռնած առողջապահության բարեփոխման հանրաքվեն, որի արդյունքում քվեարկածների մեծամասնությունը դեմ է արտահայտվել դրա անցկացմանը այն ձևով, ինչպես այն առաջարկվել էր սոցիալիստների կողմից։

Այն բանից հետո, երբ 2009 թվականի մարտին Դյուրչանը հայտարարեց վարչապետի պաշտոնը լքելու իր մտադրության մասին, քանի որ Հունգարիայի խորհրդարանը չաջակցեց տնտեսական ճգնաժամից երկիրը դուրս բերելու նրա նախագծին, Շոյոմը կոչ արեց արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնել։ Սակայն խորհրդարանը սահմանափակվել է կառավարության փոփոխությամբ, և 2009 թվականի ապրիլին Շոյոմը հաստատել Է նախարարների նոր կաբինետը՝ Գորդոն Բայնայի գլխավորությամբ, որը Դյուրչանի կառավարությունում աշխատել է Ազգային զարգացման և էկոնոմիկայի նախարար։

Զբաղեցնելով նախագահի պաշտոնը՝ շարունակում էր զգալի ուշադրություն դարձնել շրջակա միջավայրի և էկոպոլիտիկայի հարցերին։ 2007 թվականի նոյեմբերին Հունգարիայի նախագահը հանդես եկավ ՄԱԿ-ին առընթեր շրջակա միջավայրի պահպանության միջազգային կազմակերպության ստեղծման նախաձեռնությամբ։ 2008 թվականի մայիսին մատնանշել էր էկոսոցիալական գլոբալիզացիայի և շրջակա միջավայրի պահպանության գործում համաշխարհային ջանքերի միավորման անհրաժեշտությունը, որն առաջացել էր ամբողջ աշխարհում նկատվող կլիմայական փոփոխություններով։

Ակտիվորեն հանդես է եկել ռումինական հունգարացիներին ինքնավարություն տրամադրելու օգտին և այդ հարցը բազմիցս բարձրացրել է Ռումինիայի նախագահ Տրայան Բեսեսկուի հետ հանդիպումների ժամանակ, սակայն 2009 թվականի փետրվարին Բեսեսկուն հայտարարել էր, որ քանի դեռ Ռումինիան ինքնիշխան և միասնական պետություն է, հունգարական ինքնավարությունը չի ստեղծվել։ 2009 թվականի մարտին Շոյոմը հայտարարել էր ռումինացի հունգարացիներին այցելելու մտադրության մասին, սակայն Ռումինիայի իշխանությունները Հունգարիայի նախագահի ինքնաթիռին վայրէջքի թույլտվություն չէին տվել, այնպես որ Շոյոմը ստիպված էր ավտոմեքենայով հասնել։ Այս միջադեպը հանգեցրել է Ռումինիայի և Հունգարիայի միջև հարաբերությունների սառեցմանը։

2009 թվականի օգոստոսին նմանատիպ պատմություն տեղի ունեցավ, երբ Շոյոմը փորձեց մասնավոր այցով այցելել Սլովակիայի Կոմառնո քաղաք, որի զգալի մասը հունգարացիներն են։ Սլովակիայի վարչապետ Ռոբերտ Ֆիցոն Շոյոմի այցը որակել Է սադրանք, իսկ Հունգարիայի նախագահին՝ անցանկալի հյուր։ Արդյունքում Շոյոմը ստիպված է եղել շրջադարձ կատարել սլովակ-հունգարական սահմանին, ինչը Հունգարիայի վարչակազմը որակել է որպես աննախադեպ իրադարձություն եվրոպական ազատ տեղաշարժի պայմաններում։

2010 թվականի հունիսի 29-ին Հունգարիայի խորհրդարանում տեղի ունեցան երկրի նոր նախագահի ընտրություններ։ Շոյոման առաջարկել է երկրորդ ժամկետով վերընտրել միայն Քաղաքականությունը կարող է այլ լինել կուսակցության պատգամավորական խումբը, սակայն նրանց չի բավականացրել նրա թեկնածությունն առաջադրելու համար ձայները, ուստի նախագահ է ընտրվել ավելի վաղ խորհրդարանի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող Պալ Շմիտը։ Լասլո Շոյոմի՝ որպես պետության ղեկավարի լիազորությունները լրացել են 2010 թվականի օգոստոսի 5-ին, որից հետո Շմիտտը ստանձնել Է Հունգարիայի նախագահի պաշտոնը։

Տիրապետել է անգլերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն լեզուներին։

Շոյոմը ամուսնացած էր, ունի երկու չափահաս երեխա և ինը թոռ։

Մրցանակներ 
 Մարիամի երկրի խաչի շքանշան (Էստոնիա, 2006 թվականի մարտի 22)
 Սպիտակ աստղի շքանշան (Էստոնիա, 2009 թվականի սեպտեմբերի 29)
 Վիտաուտաս Մեծի շքանշան (Լիտվա, 2006)
 Բարեկամության 1-ին աստիճանի շքանշան (Ղազախստան, 2007)
 Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի 1-ին աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա, 2008 թվականի հուլիսի 7)՝ ուկրաինա-հունգարական հարաբերությունների զարգացման գործում ակնառու անձնական ներդրման համար
 Athir Ազգային արժանիքների շքանշան (Ալժիր, 2007 թվականի հունիսի 2)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Официальный сайт Президента Венгрии

Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ