Իվո Տիյարդովիչ

Իվո Տիյարդովիչ  (, ), խորվաթ կոմպոզիտոր, գրող, նկարիչ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ 1942 թվականի մայիսի 15-ից մինչև 1943 թվականի սեպտեմբեր ամիսը եղել է Սպլիտի քաղաքապետը, այնուհետև միացել է հարավսլավացի պարտիզաններին, մարտնչել ֆաշիստ զավթիչների դեմ։ 1945—1947 թթ. ղեկավարել է Խորվաթիայի կոմպոզիտորների միությունը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1895 թվականին, Սպլիտում, որն այն ժամանակ գտնվում էր Ավստրո-Հունգարիայի կազմում։ Երաժշտության և նկարչության լրացուցիչ պարապմունքների հաճախել է դեռևս գիմնազիայում սովորելու տարիներին (ի դեպ, այդտեղ նրա ուսուցիչների թվում էր անվանի պատմաբան Գրգա Նովակը): Այնուհետև երաժշտության գաղտնիքների ու նրբությունների մեջ խորամուխ է եղել Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում, որտեղ նաև ճարտարապետություն է ուսումնասիրել։ Որպես կամավոր՝ մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

1922 թվականին ավարտել է Զագրեբի դրամատիկական դպրոցը, որպես նկարիչ ու դիրիժոր՝ աշխատանքի անցել Սպլիտի քաղաքային թատրոնում (ներկայումս՝ Խորվաթիայի ազգային թատրոն, 1922-1929 թթ.), 1933-1939 թթ. ղեկավարել է այդ թատրոնի երաժշտական մասը, ապա նշանակվել գեղարվեստական ղեկավար (1939-1941 թթ.): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին պարտիզանների շարքերում զենքը ձեռքին կռվելու հետ մեկտեղ հայրենասիրական երգեր է հորինել։ 1944 թվականին վերադարձել է ազատագրված Սպլիտ քաղաքը, վերակենդանացրել հայրենի բնօրրանի թատրոնը։ 1945—1949 թվականներին ղեկավարել է Զագրեբի խորվաթական ազգային թատրոնը, 1949—1954 թվականներին՝ Խորվաթիայի մայրաքաղաքի ֆիլհարմոնիայի նվագախումբը։

Որպես կոմպոզիտոր՝ Տիյարդովիչը հենվել է Ադրիատիկի ծովափնյա շրջանների՝ իր հայրենի Դալմաթիա երկրամասի երաժշտական բանահյուսության վրա։ Գրել է ութ օպերետ (հիշարժան են հատկապես  Mala Floramye, Splitski akvarel և Սպլիտի «Հայդուկ» ֆուտբոլային ակումբին նվիրված Kraljica lopte/«Պարահանդեսի թագուհին» օպերետները), երեք օպերա, որոնք նվիրված են հին ու նորագույն պատմության դրամատիկ թեմաների։ Հեղինակել է նաև «Partizansko kolo» բալետը, «Plac majke nad mrtvim sinom» կանտատը, նվագախմբային երկու նախերգանք, գործիքային պիեսներ, երգչախմբային ստեղծագործություններ, երգեր, երաժշտություն կինոնկարների համար... Այս ամենի հետ մեկտեղ՝ աշխատել է որպես բեմանկարիչ ու պատկերազարդող։

Ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար Իվո Տիյարդովիչն արժանացել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակի։ Մահացել է 1976 թվականին, Զագրեբում։

Երկեր 
 Օպերետներ
 Pierrot Ilo, 1922, Սպլիտ 
 Mala Floramye (Փոքրիկ Ֆլորամին), 1926, Սպլիտ
 Splitski Akvarel, 1928, Սպլիտ
 Zapovijed maršala Marmonta (Մարշալ Մորմոնտի պատվիրանը), 1929, Սպլիտ
 Jurek i Štefek, 1931, Զագրեբ
 
 Katarina Velika (Կատերինա Մեծը, 1929, Զագրեբ
 Օպերաներ
 Dimnjaci uz Jadran (Smokestacks on the Adriatic), 1951 Զագրեբ
 Marko Polo, 1960 Զագրեբ
 Dioklecijan (Diocletian), 1963 Զագրեբ

Գրականություն 
 Rlamenac J. В., I. Tijardovic, Split, 1954; 
 Крешимир Ковачевич|Kovacevic K., Hrvatski kompozitori i njihova djela, Zagreb, I960, s. 487-93; 
 Крешимир Ковачевич|Kovacevic K., The history of Croatian music of the 20th century, Zagreb, 1967. 
 Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982. 
 Volker Klotz: Operette. Porträt und Handbuch einer unerhörten Kunst, München (Piper) 1991, ISBN 3492030408

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Werkauswahl bei operone.de
 Hrvatski skladatelji klasične i folklorne glazbe
 Ivo Tijardović na vijesti.hrt.hr

Աղբյուրներ 
Koraljka Kos. The New Grove Dictionary of Opera, edited by Stanley Sadie (1992).  and 

Խորվաթիայի արվեստ
Խորվաթ կոմպոզիտորներ
Խորվաթ երաժիշտներ
Խորվաթ դիրիժորներ
Խորվաթ նկարիչներ
Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Խորվաթ գրողներ
Խորվաթ պետական գործիչներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ