Բյորլ Այվզ

Բյորլ Այկլ Իվանո Այվզ (, ), ամերիկացի դերասան և ֆոլկ ոճի երգիչ, արժանացել է «Օսկար», «Ոսկե գլոբուս» և «Գրեմմի» մրցանակների։

Կենսագրություն

Պատանի տարիներ 
Բյորլ Այվզը ծնվել է Իլլինոյսկ ոչ մեծ քաղաքում՝ ֆերմերի ընտանիքում, որտեղ նրանից բացի կար ևս վեց երեխա։ Նա իր երգչի տաղանդը առաջին անգամ ցուցադրել է դեռ երեխա տարիքում, երբ նա զինվոր-վետերանների հանդիպման ժամանակ իր կենդանի ձայնով կատարեց մի քանի բալլադ։

Իր երգերի ձայնագրման առաջին փորձը նա նախաձեռնել է 1929 թվականին։ բայց այդ ժամանակ նրան հետևում էր անհաջողությունը։ 1930-ական թվականներին Այվզը շատ էր ճանապարհորդում ԱՄՆ-ում՝ տարբեր սևագործ աշխատանքների միջոցով գումար աշխատելով, ինչպես նաև կատարելով իր երգերը բանջոյի ներքո։ Իր ճանապարհորդության ընթացքում, նա հայտնվելով Յուտա նահանգի Մոնա քաղաքում, Բյորլ Այվզը գոհացրեց բանտարկյալներին իր թափառաշրջիկությամբ և  «Foggy, Foggy Dew» երգի կատարումով, որը քաղաքի ղեկավարությունը համարում էր անպարկեշտ։

Կարիերայի սկիզբը 
1931թ. Այվզը սկսեց ելույթ ունենալ Ինդիանա ռադիոյում, և հենց այդ ժամանակ որոշեց ստանալ ավելի լավ կրթություն՝ ընդունվելով Ինդիանայի պետական մանկավարժական քոլեջ։ 1940 թվականին նա դարձավ իր հեղինակային երաժշտական ռադիոհաղորդման հաղորդավար, այնտեղ հաջողությամբ կատարելով նախկինում հայտնի շատ բալլադներ։ Նրա շնորհիվ կրկին հանրաճանաչ դարձան այնպիսի ազգային երգեր, ինչպիսիք են «Foggy, Foggy Dew», «Blue Tail Fly» և «Big Rock Candy Mountain»:

1942թ. սկզբին Այվզին զորակոչեցին բանակ, որտեղ հաջորդ տարում նա ստացավ կապրալի աստիճան։ 1943 թվականի սեպտեմբերին առողջական խնդիրների պատճառով դուրս են գրել որպես պահեստային զինծառայող։ Նույն թվականի դեկտեմբերին Բյորլ Այվզը տեղափոխվեց Նյու-Յորք, որտեղ ստացավ աշխատանք ռադիո «CBS»-ում։

1945թ. դեկտեմբերին նա ամուսնացավ սցենարիստ Հելեն Պեկ Էրիխի հետ, ով 1949 թվականին դարձավ նրանց որդի Ալեքսանդրի մայրը։

1946թ. մեծ էկրանի վրա ցուցադրվեց Բյորլ Այվզի առաջին ելույթը «Սմոկի» ֆիլմում։ Նրա համար հաջող էր 1949 թիվը, երբ «Իմ սրտին շատ թանկ» կինոյում նրա կատարմամբ հնչեց «Lavender Blue» երգը, որը ներկայացվել է «Օսկարի»։

1950թ. սկզբին Այվզը ընկավ Հոլիվուդի Սև ցուցակը՝ կոմունիստների հետ կապեր ունենալու կասկածանքով, որը տասնամյակի սկզբում էապես նվազեցրեց կինոյում լավ դեր խաղալու նրա հնարավորությունը։ Նա համագործակցեց Հակաամերիկյան հետաքննության հանձնաժողովի հետ և կարողացավ նրանց համոզել, որ ինքը որևէ կապ չունի կոմունիստական կուսակցության հետ։ Բյորլ Այվզը հանվեց Սև ցուցակից, բայց փչացրեց հարաբերությունները իր երաժիշտ-գործընկերների հետ, որոնք նրան համարում էին դավաճան։

Հաջողություն և ճանաչում 
1958թ. դերասանը, Ռուֆուս Խեննեսսի դերակատարման համար նա ներկայացվեց «Օսկար» մրցանակի՝ երկրորդ պլանում լավագույն դերակատարման համար։

1960-ական թթ. սկզբին Բյորլ Այվզը ավելի հաճախակի էր զբաղվում երաժշտությամբ, վերջին տարիներին ձայնագրելով մի քանի տասնյակ երգեր քանթրի ոճով, տարբեր ժամանակներում զբաղեցնելով հաջողված դիրքեր ազգային չարտերում։ Միևնույն ժամանակ շարունակելով իր կարիերան կինոյում, հեռուստատեսությունում, ինչպես նաև Բրոդվեի թատերական բեմերում։ Այվզը հանդիսանում է ինքնակենսագրության, երկու երգարանների և մի քանի գեղարվեստական գրքերի հեղինակ։ 1971թ. իր առաջին կնոջ հետ բաժանվելուց հետո նա նորից ամուսնացավ Դորոթի Կոսթեր Փոլի հետ։

Բյորլ Այվզը մահացել է 1995թ. 85 տարեկանում հասակում՝ բերանի խոռոչի քաղղկեղից։

Ընտրված ֆիլմագրություն

Մրցանակներ 
Օսկար 1959 — «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» («Մեծ երկիր»)
Ոսկե գլոբուս 1959 — «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» («Մեծ երկիր»)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Columbia Records-ի երգիչներ
ԱՄՆ-ի ֆոլկ-վոկալիստները
ԱՄՆ-ի բանջոիստները
Թատրոնի դերասաններ
Ամերիկացի երգիչներ
Ամերիկացի դերասաններ
Ամերիկացի գրողներ
Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Օսկարակիրներ
«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Ինքնակենսագիրներ
Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Ամերիկացի երաժիշտներ
Ամերիկացի կիթառահարներ
Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Ամերիկացի գործարարներ
Ամերիկացի հնչյունավորողներ
Քաղցկեղից մահացածներ