Ամենափրկիչ խաչքար (Մայր Աթոռ)

Ամենափրկիչ խաչքար, որը գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի հյուսիսային պարսպապատի խաչքարերի շարքում՝ ժամացույցի աշտարակի հարևանությամբ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.9)։

Տեղադրություն 

Մայր Աթոռի հյուսիսային պարսպապատի խաչքարերի շարքում` ժամացույցի աշտարակի հարևանությամբ։ Կանգնեցված է պատվանդանին։ Արարատի մարզի Ուրցաձոր գյուղից մոտ 25 կմ արևելյան ուղղությամբ հեռու գտնվող Ջղինգյոլ գյուղատեղիից։

Քանդակ 
Արևն ու լուսինը պատկերված են համապատասխանաբար արծվի և ցուլի մեջքին, խաչյալ Քրիստոսի և խաչի երկու կողմում կանգնած են Մարիամ Աստվածածինն ու Հովհաննես ավետարանիչը, ներքևում` Հովսեփ Արեմաթացին և Նիկոդիմոսը, իսկ պատվանդանին պատկերված է ձին հեծած Գրիգոր իշխանը` առյուծին խոցելիս։ Համբարձման տեսարանը բացակայում է։ Ետնախորքի բուսական մշակումը, որը կազմված է արմավի ու շուշանի մոտիվների միախառնումով, շատ ավելի մանրամասն է ու համաչափ, քան Հաղպատի Ամենափրկիչ խաչքարինը։ Գողգոթան յոթակամար է, կենտրոնական կամարում Ադամի գլուխն իր չափերով անհամեմատ փոքր է մնացած բոլոր կերպարների գլուխխներից։

Վիմական արձանագրություն 
Խաչքարը հարուստ է վիմական արձանագրություններով.

Արձանագրություն 1 

Խաչքարի քիվին՝ ելնդագիր, 2 տող.

 ՏՐ ԱԾ  ՈՂՈՐՄԻ ՊԱՐՈՆ ԳՐԻԳՈՐՈՅ ԵՒ 
 ՄԱՄՔԱՆԱ` ՀԱՒՐ ԵՒ ՄԱՒՐ ՄԱՄԻԿՈՆԻՆ։                                                                                      

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը պատվիրել են Գրիգորն ու Մամքանան, ի հիշատակ Մամիկոնի հորն ու մորն։

Արձանագրություն 2 

Խաչի ցուցանակին պիղատոսյան հեգնախոսքերը, ելնդագիր, 2 տող.

ՍԱՅ Է ԹԱԳ
ԱՒՈՐ ՀՐԷԻՑ։                                                                                      

Համաձայն արձանագրության վիմագրից, խաչքարը հանդիսանում է թագավորի տապանաքարը։

Արձանագրություն 3 

Խաչեցյալից աջ՝ առասպելական թրչունի մեջքին արեգակն է, 2 տող.

ԱՐԵԳ
ԱԿՆ

Արձանագրություն 4 

Խաչեցյալից ձախ՝ առասպելական եղջերուի մեջքին լուսինն է, 2 տող.

ԼՈՒ
ՍԻՆ

Արձանագրություն 5 

Խաչաթագին և վերին ուղղահայաց խաչաթևին՝ ելնդատառ, 2 տող.

ԱՋ ՏՆ
ՀՈԳ
Ի ԱՅ

Արձանագրություն 6 

Խաչի վերին ուղղահայաց խաչաթևին՝ փորագիր, 1 տող.

ՅՍ ՔՍ

Արձանագրություն 7 

Խաչի հորիզոնական խաչաթևին՝ փորագիր, 2 տող.

ՁԵՌՔ, ՈՐ ԶԵՐԿԻՆՍ ԱՐԱՐԻՆ Տ
ԱՐԱԾԵՑԵՐ Ի ԽԱՉԻՍ

Արձանագրություն 8 

Խաչից իջեցվելիք Տիրոջը գրկելու պատրաստ Արեմաթացու և ունելիով գամը քաշող հավատավորի լուսապսակներին, փորագիր, 1 տող.

ՅՈՎՍԷՓ, [ՆԻԿՈԴԻՄ]ՈՍ

Արձանագրություն 9 

Խաչեցյալի ոտքերի տակ, փորա 
գիր, 9 տող.

ՍԲ ԵՒ
ՀԶԱՒՐ
ՍԲ ԵՒ ԱՆ
ՄԱՀ,  ՈՐ
Խ[Ա]ՉԵՑ
ԱՐ, ՈՂ
ՈՐՄԵԱՅ ՊԱՐ
ՈՆ ՄԱՄԻԿՈՆ
ԻՆ

Արձանագրություն 10 

Պատվանդանին, փորագիր, 2 տող.

[ԵՍ]` ՄԱՄԻԿՈՆ Ծ[ԱՌԱՅ], ԿԱՆԿՆԵ
ՑԻ ԶԱՄԵՆԱՓՐԿԻՉՍ Ի ԲԱՐԷ[ԽԱՒՍ]

Այլ տեղեկատվություն 

Խաչքարը կոտրված վիճակում 1968 թվականին Վաղարշապատ է բերել Ս. Բարխուդարյանը։
Խաչքարն իր քանդակային մոտիվներով նման է Հաղպատի և Դսեղի «Ամենափրկիչ» խաչքարերի հետ։ Չի բացառվում, որ դրանք միևնույն վարպետի գործն են։ Դսեղի «Ամենափրկիչ» խաչքարի պատվանդանի վերին աստիճանի հյուսիսային ճակատին փորագրված է հետևյալը. «ՎԱՐՀԱՄ ՅԻՇԵՑԷՔ»։ Վահրամը խաչքարագործն է, որին մասնագետներն վերագրում են նաև Վաղարշապատում գտնվող հիշյալ խաչքարը։
Խաչքարի այն բեկորը, որի վրա փորագրված է եղել խաչքարի կերտման տարեթիվը` ԹՎԻՆ ՉԻԸ (1279), չի բերվել Մայր Աթոռ։
Խաչքարի կազմողը հավանաբար Վահրամն է։

Տես նաև 

 Էջմիածնի Մայր Տաճար
 Ամենափրկիչ խաչքար (Հաղպատ)
 Մարցի Ամենափրկիչ խաչքար (Ճքնըվերի խաչ)
 Հայրապետի և Հրէպէկայի խաչքար (Սևանավանք)
 Ովանես իրիցի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)

Ծանոթագրություններ 

Մայր Աթոռի խաչքարեր
Տեղահանված խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ամենափրկիչ խաչքարեր