Ֆինանսական գրագիտություն

Ֆինանսական գրագիտություն (), ֆինանսավորման հետ կապված իրազեկության, գիտելիքների, հմտությունների, վերաբերմունքի և վարքի համադրություն է, որոնք անհրաժեշտ են առողջ ֆինանսական որոշումներ կայացնելու, ինչպես նաև անձնական ֆինանսական բարեկեցություն ձեռք բերելու համար։ Ենթադրվում է, որ ֆինանսական գրագիտության զարգացումը հնարավորություն է տալիս պահպանել և բարելավել ֆինանսական բարեկեցությունը։

Կառուցվածք 
Ֆինանսական գրագիտությունը ներառում է չորս առանցքային ոլորտ՝ փող և գործարքներ, ֆինանսական պլանավորում և կառավարում, ռիսկ և վարձատրություն և ֆինանսական դաշտ։

Բնութագիր 
Ընդհանուր առմամբ ֆինանսական գրագիտության մակարդակը անբավարար է, և որոշակի սոցիալական խմբերի (կանայք, տարեցներ և ցածր կրթական մակարդակ ունեցող անձինք) համար այն լուրջ խնդիր է։ Լրացուցիչ ռիսկի գործոն է ֆինանսական հարաբերությունների ընդհանուր բարդությունը, կենսաթոշակային պահուստի ընտրության հարցում պետության կողմից քաղաքացիների պատասխանատվության բարձրացումը, փոխառու միջոցներ ստանալու եղանակները և այլն։

Որպես իրենց ամենօրյա գործունեության մի մաս, մարդիկ մշակում են գործողությունների օպտիմալ ալգորիթմներ։ Բայց կարևոր իրադարձություններ (օրինակ՝ գրավ վերցնելը, կրթություն ստանալը, երկարաժամկետ ներդրումներ կատարելը) հազվադեպ են լինում, ուստի անձի սեփական փորձը հաճախ պակասում է։ Այստեղ է, որ կարևորվում է դրսից ստացված հատուկ ֆինանսական գիտելիքները։

Ֆինանսական գրագիտության ինքնագնահատումը գիտական հետազոտությունների ընդհանուր հիմք է։ Այնուամենայնիվ, կան այլ մոտեցումներ, որոնք ավելի օբյեկտիվ են։ Օրինակ՝ Շվեդիան օգտագործում է մի մեթոդ, որը հաշվի է առնում մարդկանց զգայունությունը երեք տարբեր տեսակի ֆինանսական «սխալների» նկատմամբ՝ դիվերսիֆիկացիայի պակաս, ռիսկի դիմելու իներցիա և բաժնային սեփականության իրավունքի դիրքի ազդեցություն։

Ֆինանսական գրագիտությունը տեսականորեն տնտեսական իրավիճակը բարելավելու ուղիներից մեկն է։ Այնուամենայնիվ, ըստ հետազոտողների, խիստ կանոնակարգումը, ապրանքների գների, պայմանների կամ բնութագրերի վերաբերյալ տեղեկատվության պարզեցումը, գործողություններ կատարելու խթանները՝ բոլորն էլ նույն էաազդեցությունն են ունենում ավելի ցածր ծախսերով.

Հետազոտություններ Ռուսաստանում 

Ռուսաստանում ֆինանսական գրագիտությամբ զբաղվում են Ռուսաստանի Դաշնության Ֆինանսների նախարարությունը, Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկը, Ռոսպոտրեբնաձորը, Ռուսաստանի կրթության և գիտության նախարարությունը, այլ պետական (քաղաքային) մարմինները, ֆինանսական շուկայի հաստատությունները և շահագրգիռ այլ կողմեր։

Սբերբանկն ընդլայնել է իր մասնակցությունը Կենտրոնական բանկի «Ֆինանսական գրագիտության առցանց դասեր» նախագծում։

2016 թվականին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը հրապարակել է 30 երկրներում ֆինանսական գրագիտության միջազգային համեմատական ուսումնասիրության արդյունքները։ Ռուսաստանում այս ուսումնասիրությունը նախաձեռնել է Ֆինանսների նախարարությունը՝ «Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակչության ֆինանսական գրագիտության մակարդակի բարձրացմանն ու ֆինանսական կրթության զարգացմանը աջակցություն» ծրագրի շրջանակներում։ Ուսումնասիրության արդյունքների համաձայն, բոլոր երկրների համար ֆինանսական գրագիտության միջին գնահատականը 13,2 միավոր է առավելագույն 21-ից։ ՏՀԶԿ երկրներում միջին գնահատականը 13,7 միավոր է։ Ռուսաստանը ստացել է 12,2 միավոր (25-րդ տեղ)։

2019 թվականի փետրվարին հայտնի է դարձել, որ Ռուսաստանը G20-ի երկրների շարքում բնակչության ֆինանսական գրագիտության վարկանիշով զբաղեցնում է իններորդ տեղը։ Ռուսների շրջանում ֆինանսական գրագիտության միջին ցուցանիշը 21-ից 12,12 միավոր էր. G20-ի երկրների միջին միավորը 12,7 միավոր է.

Երեխաների ֆինանսական գրագիտություն 
Ըստ հետազոտության արդյունքների, բանկային քարտ ունեցող երեխաների գրեթե երկու երրորդը (63%) գիտի խարդախների դեմ պաշտպանության այնպիսի ձևեր, ինչպիսիք են քարտը կանխիկ դրամից առանձին պահելը, 61%-ը գիտի SMS-ով տեղեկանալու և դրա օգտագործմամբ բանկային քարտով գործարքներին հետևելու հնարավորության մասին։
Միևնույն ժամանակ (ըստ VTsIOM հարցման) 15-17 տարեկան դպրոցականների շրջանում յուրաքանչյուր հինգերորդը (20%) համարում է, որ իրենց տեղեկացվածությունը ֆինանսատնտեսական ոլորտում անբավարար է և ցանկանում է ավելի լայն գիտելիքներ ստանալ։ 

Ռուսաստանի որոշ դպրոցներ դասավանդում են ֆինանսական գրագիտության հիմունքներ։

Հետազոտություններ Հայաստանում 
Ֆինանսական կրթման ծրագրերի շնորհիվ գյուղական շրջաններում բնակիչների ֆինանսական կայունության մակարդակը բարձրացել է 20 տոկոսով (50.1 տոկոսից մինչև 70.6 տոկոս)։ Դա նշանակում է, որ այն մարդիկ, ովքեր մասնակցել են ֆինանսական կրթման ծրագրերին, 20 տոկոսով ավելի պատրաստված և վստահ են գործում ֆինանսական շոկերի դեպքում և պահպանում իրենց ֆինանսական կայունությունը։ Ազգային ռազմավարության համաձայն, Հայաստանի բնակչության մոտ 90-95 տոկոսը պետք է տիրապետեն ֆինանսական կրթության հիմունքներին։ Հայաստանի բնակիչներըի միայն 25-30 տոկոսն են կարողանում իրականացնել սեփական ֆինանսների երկարաժամկետ կառավարում, իսկ ֆինանսական հնարավորությունների ցուցիչը կազմում է 44 տոկոս։

Ծանոթագրություններ 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Նորւթյուններ
 НАФИ: Иллюзии собственной финансовой грамотности: более половины населения по-прежнему не ведет личный бюджет доходов и расходов 14.01.2009
 Исследование финансовой грамотности ОЭСР 12.10.2016

Արտաքին հղումներ 
 Библиотека материалов по финансовой грамотности
 Школа финансового выживания 
 Fingramota.org 
 Жилфин.рф 
 Fincult.info
Ֆինանսներ
Կրթություն