Թափորի ելքը Էջմիածնի Մայր տաճարից

«Թափորի ելքը Էջմիածնի Մայր տաճարից», նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավ։ Նկարվել է 1895 թվականին, հավանաբար Խաչվերաց նախատոնի առթիվ, այժմ ներկայացվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում մշտական ցուցադրությամբ։ Սուրենյանցի արվեստում քրիստոնեական թեման մասնավորապես ի հայտ է եկել 1890-ական թվականներին։ Օսմանյան կայսրության հակահայ բիրտ քաղաքականությունը ամենևին չէր շրջանցում նաև այլ քրիստոնյա ժողովուրդներին, և պատմությանը քաջատեղյակ նկարիչը չէր կարող չխորհել ժողովրդի և եկեղեցու միջև անհրաժեշտ կապի մասին։ Այս կապն էլ արտացոլվել է Սուրենյանցի այս և մի շարք այլ կտավներում։

Թեմատիկա 

Առիթ կա ենթադրելու, որ նկարը ոչ թե ստեղծագործական ներշնչման պահանջով, այլ հանձնարարություն է Էջմիածնի կողմից։ Պատկերից առաջին հերթին այն տպավորությունն է ստացվում, որ թեման շատ է կաշկանդել նկարչին՝ հնարավորություն չտալով ազատ գործելու։ Պատճառն այն է, որ թափորը ինքնըստինքյան թատերականացված մի ծիսակատարություն է, որը տեղի է ունենում սահմանված, խստորեն պահպանվող կանոններով ու ձևով։ Պատկերի մշակման մեջ նկատվում է պաշտոնականություն, սառնություն․ դա առկա է թե՛ կոմպոզիցիայի կառուցվածքի մեջ, թե՛ զսպվածությամբ կիրառված գեղանկարչական միջոցների մեջ։

Նկարագրություն 

«Թափորի ելքը Էջմիածնի Մայր տաճարից» կատվը իրական կյանքի փաստական, անաչառ վերարտադրումն է․ Էջմիածնի տաճարից ծիսական զգեստներով և պարագաներով զուգված, ըստ աստիճանի շարք կազմած, պատշաճ հանդիսավորությամբ դուրս է գալիս հոգևորականների թափորը։ Աշակերտներին հաջորդում են տիրացուները, քահանաները, վարդապետները, եպիսկոպոսները՝ ձեռքներին մոմեր, գրքեր, բուրվառներ, խաչեր, գավազաններ։ Սուրենյանցը անաչառորեն է պատկերել իրականությունը՝ ներկայացնելով հոգևորականներին իրենց պարտականությունները ներքին դժկամությամբ կատարող պաշտոնյաների դերում, ովքեր ամեն օր ստիպված են կատարել միակերպ ծիսակատարություններ։

Սուրենյանցը մեծ ջանք է գործադրել թափորի հանդիսավորությունը պահպանելու ուղղությամբ։ Չափի կատարյալ զգացումով է ներդաշնակված եկեղեցու քանդակազարդ մուտքը, որը ծառայելով որպես ֆոն՝ մեծ հանդիսավորություն է տալիս թափորին։ Թափորն առանձնապես աչքի չի ընկնում իր կոլորիտով։ Սուրենյանցը չի փորձել հանդգնել, թերևս միայն լույսի առկայությունն է առավելություն հանդիսանում, որով ողողված է ամբողջ պատկերը։

Աղբյուրներ 

 Մարտիկյան Ե․ «Հայկական կերպարվեստի պատմություն», Երևան, 1975
 Ստամբոլցյան Ա․, Վարդգես Սուրենյանց-150

Ծանոթագրություններ 

Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
1895 նկարներ