Ստեֆան Տուրչակ

Ստեպան (Ստեֆան) Վասիլևիչ Տուրչակ (, ), խորհրդային, ուկրաինացի դիրիժոր, մանկավարժ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1988)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)։ Ուկրաինական ԽՍՀ Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակի (1980) և Վրացական ԽՍՀ Զ. Պալիաշվիլի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1973)։

Կենսագրություն  
Ստեֆան Տուրչակը ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 28-ին Պերեմիշլի մոտ գտնվող Մացկովիչի գյուղում (այժմ՝ Լեհաստանի Պոդկարպատիե վոևոդության Պերեմիշլի գավառի Ժուրավիցա համայնքում)։ Մանկությունն ու երիտասարդությունն անցել են Դուբլյանիում։ 1955 թվականին ավարտել է Լվովի Ֆիլարետ Կոլեսսայի անվան երաժշտա-մանկավարժական ուսումնարանը։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Սոկալի մանկավարժական ուսումնարանում որպես երաժշտության և երգեցողության  ուսուցիչ։ 1957 թվականին ընդունվել է Լվովի Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան կոնսերվատորիա (այժմ՝ Լվովի Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան ազգային երաժշտական ակադեմիա) Նիկոլայ Կոլեսսայի դիրիժորական դասարան, որն ավարտել է 1962 թվականին։ Ուսման տարիներին՝ 1960-1962 թվականներին, եղել է Լվովի Ի. Ֆրանկոյի անվան օպերային թատրոնի դիրիժոր։ 1962 թվականին տեղափոխվել է Կիև։ 1963-1967 թվականներին և 1973-1977 թվականներին եղել է Ուկրաինական ԽՍՀ պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։ Նվագախմբի երգացանկում կարևոր տեղ է հատկացվել Նիկոլայ Լիսենկոյի, Բորիս Լյատոշինսկու, Ստանիսլավ Լյուդկևիչի, Լև Ռևուցկու ուկրաինական երաժշտությանը, ինչպես նաև խորհրդային կոմպոզիտորներ՝ Դմիտրի Շոստակովիչի (7-րդ, 8-րդ, 15-րդ սիմֆոնիաներ), Սերգեյ Պրոկոֆևի (5-րդ սիմֆոնիա), Տիխոն Խրեննիկովի, Արամ Խաչատրյանի, Անդրեյ Շտոգարենկոյի և մյուսների ստեղծագործություններին։ 1967-1973 թվականներին և 1977 թվականից եղել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր դիրիժորը։ Թատրոնում աշխատանքի տարիների ընթացքում նրա նախաձեռնությամբ բեմադրվել են շուրջ երկու տասնյակ օպերային ու բալետային նոր ներկայացումներ։ Հատկանշական է նրա դիրիժորական եռանդուն խառնվածքը։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել ինչպես դասական երաժշտությանը, այնպես էլ իր ժամանակակիցների, հատկապես ուկրաինացի հեղինակների ստեղծագործություններին։

1966 թվականից եղել է Կիևի կոնսերվատորիայի (այժմ՝ Ուկրաինայի Չայկովսկու անվան ազգային երաժշտական ակադեմիա) սիմֆոնիկ նվագախմբի ղեկավար և օպերային ու սիմֆոնիկ դիրիժորության ամբիոնի վարիչ (1973 թվականից՝ դոցենտ, 1986 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել արտասահմանում (Մեծ Բրիտանիա, Ճապոնիա, Իտալիա, Բուլղարիա, Լեհաստան, Հունգարիա, Իսպանիա)։

Մահացել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 23-ին (այլ տվյալներով՝ նոյեմբերի 23) Կիևում՝ գլխուղեղի քաղցկեղից։ Թաղված է Բայկովո գերեզմանատուն։

Ընտանիք 
 Կինը` Գիզելլա Ալբերտովնա Ցիպոլա (ծն.՝ 1944), ուկրաինացի խորհրդային օպերային երգչուհի (քնարական-դրամատիկական սոպրանո), մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)։

Պարգևներ և կոչումներ   
 Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1988)
 Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964)
 Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)
 Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակ (1980)՝ Մ. Ի. Գլինկայի «Իվան Սուսանին», Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», Գ. Ի. Մայբորոդի «Միլանա» օպերային ներկայացումների դիրիժորության համար։
 Վրացական ԽՍՀ Զ. Պ. Պալիաշվիլիի անվան Պետական մրցանակ (1973) - Կիևում Զ. Պալիաշվիլիի «Աբիսողոմ և Էթերի» օպերայի բեմադրության համար։
 Ուկրաինական ԽՍՀ Լենինյան կոմերիտմիության Ն. Ա. Օստրովսկու անվան մրցանակ (1968)
 Լենինի շքանշան (1988)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
 «Կիևի 1500-ամյակի» մեդալ
 Մեդալներ

Ստեղծագործություններ

Օպերային ներկայացումներ 

 1967 - Ջուզեպպե Վերդիի «Օթելլո»
 1967 - Վիտալի Գուբարենկոյի «Նավատորմի վախճանը»    
 1970 - Վիտալի Գուբարենկոյի «Մամայ» 
 1974 - Դմիտրի Շոստակովիչի «Կատերինա Իզմայիլովա»
 1975 – Գեորգի Մայբորոդի «Յարոսլավ Իմաստուն» 
 1985 - Ալեքսանդր Բիլաշի «Պրապորոնցի»
 Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»
 Մոդեստ Մուսորգսկու «Խովանշչինա»
 Նիկոլայ Լիսենկոյի «Տարաս Բուլբա»  
 Զաքարիա Փալիաշվիլիի «Աբիսողոմ և Էթերի» 
 Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»
 Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Ոսկի աքլորիկը»
 Միխայիլ Գլինկայի «Իվան Սուսանին»
 Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա»
 Գեորգի Մայբորոդայի «Միլանա»

Բալետային ներկայացումներ 
 1969 - Վ. Ս. Գուբարենկոյի «Քարե տիրակալը»,
 1982 - Է. Ֆ. Ստանկովիչի «Օլգա»,
 1986 - Եվգենի Ստանկովիչի «Պրոմեթևս»,
 Պյոտր Չայկովսկու «Կարապի լիճը»,
 Միխայիլ Սկորուլսկու «Անտառային երգը»։

Հիշատակ  
 Կիևում հուշատախտակ է տեղադրվել այն տան վրա, որտեղ ապրել է Ս. Վ. Տուրչակը։
 1994 թվականից Կիևում 4 տարին մեկ անցկացվում է Ս. Տուրչակի անվան դիրիժորների ազգային մրցույթը։ 2006 թվականից անցկացվում է որպես միջազգային մրցույթ։
 Կիևում գործում է արվեստի մանկական դպրոց, որը կոչվում է դիրիժորի անունով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Լենինի շքանշանի ասպետներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Ուկրաինացի կոմպոզիտորներ
Ուկրաինացի դիրիժորներ
Ուկրաինացի մանկավարժներ
Խորհրդային դիրիժորներ
Խորհրդային մանկավարժներ
Քաղցկեղից մահացածներ