Ալբերտ Գրյունվեդել

Ալբերտ Գրյունվեդել (, ), գերմանացի տիբեթոլոգ, հնէաբան և Կենտրոնական Ասիան հետազոտող, հնդկական (հատկապես բուդդայական) արվեստի ոլորտի մասնագետ։

Կենսագրություն 

Ալբերտ Գրյունվեդելը ծնվել է 1856 թվականին Մյունխենում՝ նկարիչ Կարլ Գրյունվեդելի ընտանիքում։ Սովորել է Մյունխենի Մաքսիմիլիանի գիմնազիայում։ Մյունխենի համալսարանում սովորելու ընթացքում (1876-1882)  ուսումնասիրել է արվեստի պատմություն, հնէաբանություն, դասական լեզուներ և ասիական մի շարք լեզուներ, այդ թվում՝ սանսկրիտ, պալի, ավեստերեն և տիբեթերեն։ 1883 թվականին համալսարանում ստացել է դոկտորական աստիճան։ 1881 թվականին Բեռլինի ազգաբանության թանգարանում աշխատել է որպես ընթերակա, իսկ 1883 թվականին նշանակվել է ազգաբանական հավաքածուի գծով տնօրենի տեղակալ։ 1904 թվականին նշանակվել է նույն թանգարանի ասիական ցանցի գլխավոր։ Գրյունվեդելը ստացել է ճանաչում իր՝ բուդդայական արվեստին, Կենտրոնական Ասիայի հնագիտությանը և տարբեր լեզուներին վերաբերող բազմաթիվ հոդվածներով։ Մասնավորապես ճանաչվել են նրա երկու գործերը՝ «Բուդդայական արվեստը Հնդկաստանում» (, 1893) և «Բուդդիզմի դիցաբանությունը Տիբեթում և Մոնղոլիայում» (, 1900), որոնք վերաբերում էին Գանթհարայի հունա-բուդդայական արվեստի հունական ակունքներին և վերջինիս զարգացմանը Կենտրոնական Ասիայում։

1899 թվականին Գրյունվեդելին առջարկվել է միանալ ռուսական հնագիտական արշավախմբին, որը ղեկավարում էին Վասիլի Ռադլովը և Կարլ Զալեմանը, որի նպատակը Սինծիան և Չինաստանի հյուսիսային նահանգներն էին։ 1900 թվականին դարձել է Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի, իսկ 1901 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգի ռուսական կայսերական հնէաբանական ընկերության թղթակից անդամ Սանկտ Պետերբուրգում։ 1902-1903 թվականներին Գրյունվեդելը գլխավորել է առաջին գերմանական գիտարշավը Թուրվան և Սինծիան։ Նրա բացառիկ հայտնագործություններից է Հաոչանի մոտ զանգվածային ավերակների հայտնաբերումը։ Իր «Bericht über archäologische Arbeiten in Idikutschahri und Umgebung im Winter 1902-1903» գրքում (1905) նկարագրել է գիտարշավի ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Գրյունվեդելը 1905-1903 թվականին ինքն է գլխավորել է դեպի Տուրֆան երրորդ գերմանական գիտարշավը, որոնց արդյունքները հրատարակվել են «Altbuddhistische Kultstätten in Chinesisch-Turkistan»-ում (1912)։ Գրյունվեդելի գիտարշավները ֆինանսավորում էին Կրուպպ դինաստիայի ներկայցուցչները։ Նա միացել է Հենրիխ Լյուդերսուին, որը վիմագրության գտածոների վերլուծության մեջ հիմնական ներդրումն է ունեցել, այն բանից հետո, երբ 1909 թվականին Հումբոլդտի համալսարանում վերցվել է որպես արևելյան լեզուների պրոֆեսոր։

Գրյունվեդելը եղել է առաջին գիտնականներից մեկը, որը զբաղվել է լեպչի լեզվի ուսումնասիրությամբ։ 1988 թվականին հրատարակվել է նրա կազմած լեպչա-անգլերեն բառարանը։

1921 թվականին Գրյունվեդելը անցել է թոշակի և 1923 թվականին տեղափոխվել է Բավարիա, որտեղ իր վերջին տարիներն անցկացրել է Բադ Տյոլցում՝ գրելով մի շարք գիտական աշխատություններ։ Մահացել է Լենգրիսում 1935 թվականին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Buddhistische Kunst in Indien, 2. Auflage (Berlin 1920)
 Mythologie des Buddhismus in Tibet und der Mongolei: Führer durch die lamaistischen Sammlungen des Fürsten E. Echtomskij (Leipzig 1900)
 Bericht über archäologische Arbeiten in Idikutschahri und Umgebung im Winter 1902—1903 (München 1905)
 Altbuddhistische Kultstätten in Chinesisch-Turkistan (Berlin 1912)
 Alt-Kutscha: archäologische und religionsgeschichtliche Forschungen an Temperagemälden aus buddhistischen Höhlen der ersten acht Jahrhunderte nach Christi Geburt. (Berlin, 1920).
 Die Teufel des Avesta und ihre Beziehungen zur Ikonographie des Buddhismus Zentral-Asiens (Berlin, 1924).
 Die Legende des Na Ro Pa, des Hauptvertreters des Nekromanten- und Hexentums: Nach einer alten tibetischen Handschrift als Beweis für die Beeinflussung des nördlichen Buddhismus durch die Geheimlehre der Manichäer, übersetzt von A. Grünwedel (Leipzig, 1933).
 Tusca (Leipzig, 1922).
 
Հուլիսի 31 ծնունդներ
1856 ծնունդներ
Մյունխեն քաղաքում ծնվածներ
Հոկտեմբերի 28 մահեր
1935 մահեր
Գիտնականներ այբբենական կարգով
Գերմանացի հնագետներ
Գերմանացի լեզվաբաններ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Գերմանացի արվեստագետներ
Գերմանացի ճանապարհորդներ
Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Գերմանացի արևելագետներ