Համաչափություն (ճարտարապետություն)

Համաչափություն, ճարտարապետական տեսության կենտրոնական սկզբունքն է և կարևոր կապը մաթեմատիկայի և արվեստի միջև։ Սա տարբեր առարկաների և տարածությունների փոխհարաբերությունների տեսողական ազդեցությունն է, որոնք կառուցվածք են կազմում միմյանց և ամբողջի հետ։ Այս հարաբերությունները հաճախ կառավարվում են երկարության ստանդարտ միավորի բազմապատիկներով, որը հայտնի է որպես «մոդուլ»։

Ճարտարապետության համաչափությունը քննարկվել է Վիտրուվիոսը, Լեոն Բատիստա Ալբերտի, Անդրեա Պալլադիո և       Լե Կորբույզիե նրանց կողմից։

Հռոմեական ճարտարապետություն

Վիտրուվիոս 

Հռոմեական հնության ճարտարապետությունը հազվադեպ էր փաստաթղթավորվում, բացառությամբ Վիտրուվիուսի «տրակտատ ճարտարապետության մասին» աշխատությունը։ Վիտրուվիոսը ինժեներ է ծառայել Հուլիոս Կեսարի օրոք գալլական առաջին պատերազմների ժամանակ (Մ.թ. ա. 58-50 թթ.)։ Տրակտատը նվիրված Էր Օգոստոս կայսրին։ Քանի որ Վիտրուվիուսը հայեցակարգը սահմանեց տրակտատի առաջին գլուխներում, նա նշեց ճարտարապետության երեք պարտադիր պայմաններ՝ ամրություն (firmitas), հարմարավետություն (utilitas) և հաճույք (venustas), որոնք ճարտարապետներից պահանջում են տարբեր տեսակի կրթություն և գիտելիքներ շատ ոլորտներում։ Ավելին, Վիտրուվիուսը "դիզայնի վեց սկզբունքները" սահմանեց որպես կարգ (կարգադրություն), դասավորություն (դիսպոզիցիա), համամասնություն (eurythmia), համաչափություն (symmetria), համապատասխանություն (Դեկոր) և խնայողություն (distributio): Վեց սկզբունքների շարքում համամասնությունը փոխկապակցում և պահպանում է մնացած բոլոր գործոնները երկրաչափական ձևերով և թվաբանական հարաբերակցություններով։

Symmetria բառը, որը սովորաբար թարգմանվում է որպես «համաչափություն» ժամանակակից թարգմանություններում, հին ժամանակներում նշանակում էր մի բան, որն ավելի սերտորեն կապված էր «մաթեմատիկական ներդաշնակության» և չափելի համամասնությունների հետ։ Վիտրուվիուսը փորձեց նկարագրել իր տեսությունը «մարդու մարմնի կառուցվածքում, որը նա անվանում էր իդեալական կամ ոսկե հարաբերակցություն։ Միավորների սկզբունքները՝ թվանշանը, ոտքը և արմունկը, նույնպես գալիս էին վիտրուվյան մարդու չափերից։ Ավելի կոնկրետ՝ Վիտրուվիուսը օգտագործել է մարդու ընդհանուր հասակը 6 ոտնաչափ, և մարմնի յուրաքանչյուր մասը զբաղեցնում է տարբեր հարաբերակցություն։ Օրինակ՝ դեմքը ընդհանուր բարձրության մոտ 1/10-ն է, իսկ գլուխը՝ ընդհանուր բարձրության մոտ 1/8-ը։ Վիտրուվիուսը օգտագործեց այս հարաբերակցությունները՝ ապացուցելու համար, որ դասական պատվերների կազմը ընդօրինակում է մարդու՝ մարմինը դրանով իսկ ապահովելով գեղագիտական ներդաշնակություն ճարտարապետական սյուներին նայելիս։

Դասական ճարտարապետություն 
Դասական ճարտարապետության մեջ մոդուլը սահմանվում էր որպես դասական սյունակի ստորին ձողի շառավիղ, իսկ համամասնություններն արտահայտվում էին որպես այս մոդուլի Կոտորակ կամ բազմապատիկ։

Լը Կորբյուզիե 
Իր «Մոդուլյատորում» (1948) Լը Կորբյուզիեն ներկայացրեց համամասնությունների համակարգ, որում ոսկե հարաբերակցությունը և ձեռքը բարձրացրած մարդը օգտագործվում էին որպես համամասնությունների մասշտաբային մոդուլներ։

Ծանոթագրություններ

Հետագա ընթերցում 

 P. H. Scholfield (1958). The Theory of Proportion in Architecture. Cambridge University Press.
 Hanno-Walter Kruft (1994). History of Architectural Theory. Princeton Architectural Press. .
Ճարտարապետություն
Երկրաչափություն
Շինարարություն