Չոր տերև

Չոր տերև (, ), ֆուտբոլում այսպես է կոչվում գնդակն իր թեք առանցքի շուրջը պտտելը։ «Չոր տերև» ասելով առավել հաճախ հասկանում են անկյունայինից ոտնաթաթի արտաքին կամ ներքին կողմի ուղիղ հարվածով խփված գոլը։ Լայն իմաստով, folha seca տերմինը, որն անգլալեզու միջավայրում knuckleball-ի հոմանիշն է, նշանակում է նաև ոտնաթաթի հարված, որպես կանոն, տուգանային հարվածից, որի տարբերակիչ առանձնահատկությունը գնդակի կտրուկ անկումն է։

«Չոր տերևի» ֆիզիկան բացատրվում է Մագնուսի էֆեկտով։

«Չոր տերևի» հայտնվելը 
Սկզբում այս տերմինը նշանակում էր հարված, որից հետո գնդակը թռչում է բարդ հետագծով, այնուհետև կտրուկ ընկնում ներքև՝ հիշեցնելով չոր տերևի անկումը։ Բրազիլիայում «չոր տերև» () կոչվող հարվածի հեղինակը, լրագրող Իգոր Ֆեսունենկոյի կարծիքով, Ռուբենս Սալեսն է, որն այն կատարել է 1914 թվականի Ռոքի գավաթի խաղում Արգենտինայի հավաքականի դեմ։ «Չոր տերև» անվանումը առաջացել է շնորհիվ բրազիլացի Դիդիի, ով առաջին անգամ այդ հարվածը կատարել է 1956 թվականին և հետագայում հաճախ գոլեր է խփել այդ հարվածով։

ԽՍՀՄ-ում այս տերմինը հայտնի է դարձել Վալերի Լոբանովսկու պատճառով, որը համարվում էր այդ հարվածի կատարման վարպետ և հաճախ «չոր տերևով» գոլեր էր խփում անկյունայիններից։ Ժամանակի ընթացքում ռուսալեզու միջավայրում «չոր տերև» տերմինը սկսել է ավելի ու ավելի հաճախ նշանակել հենց այն գոլը, որը խփվել էր ուղիղ անկյունային հարվածից՝ առանց այլ ֆուտբոլիստների կողմից գնդակին դիպչելու։

Գոլ անկյունայինից 

Ի սկզբանե ֆուտբոլային կանոններում չէր խոսվում անկյունային հարվածից գոլի մասին, բայց 1875 թվականին այն արգելվել է, իսկ 1924 թվականի հունիսի 14-ին Ֆուտբոլային ասոցիացիաների միջազգային խորհուրդը թույլատրել է հաշվել անկյունայինից ուղիղ հարվածից հետո խփած գոլը 1924/25 մրցաշրջանից սկսած։ Անկյունայինից առաջին գոլը համարվում է արգենտինացի Սեսարեո Օնսարիի հարվածը Ուրուգվայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում «Սպորտիո Բարակասում» 1924 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ Քանի որ ուրուգվայցիները մի քանի ամիս առաջ առաջին անգամ դարձել էին օլիմպիական չեմպիոն, Օնսարիի գոլը նրանց դարպասը անվանվել է «օլիմպիական գոլ» (), իսկ հետագայում Լատինական Ամերիկայում այդպես սկսել են անվանել անկյունայինից կատարած հարվածով խփած ցանկացած գոլ։

Աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ եղել է երկու «չոր տերև»։ Առաջինը խփել է կուբացի Խոսե Մագրինյան Ռումինիայի հավաքականի դարպասը 1938 թվականին, երկրորդը՝ կոլումբիացի Մարկոս Կոլը՝ գրավելով Լև Յաշինի պաշտպանած դարպասը 1962 թվականին ԽՍՀՄ հավաքականի դեմ խմբային մրցաշարի խաղում։

Երկու անգամ անկյունայիններից գոլեր են խփվել Գավաթակիրների գավաթի եզրափակիչներում, և եթե 1969 թվականին Կարլես Ռեշակի «չոր տերևը» Բրատիսլավայի «Սլովանի» դարպասը չի ազդել խաղի արդյունքի վրա, ապա 1964 թվականին Ժուան Մորաիշի «չոր տերևը» հաղթանակ է բերել «Սպորտինգին» ՄՏԿ-ի նկատմամբ։

«Չոր տերևների» քանակով ռեկորդակիրը, հավանաբար, թուրք Շյուքրյու Գյուլեսինն է, ով անկյունային հարվածներով խփել է 32 գնդակ։ «Չոր տերևներ» կատարել են նաև Ռոբերտո Կառլոսը, Պիեռ Լիտբարսկին, Ջորջ Բեսթը, ինչպես նաև Դեյան Պետկովիչը, որն անկյունայիններից 9 գոլ է խփել միայն Բրազիլիայում ելույթների ժամանակ և այլք։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 

Ֆուտբոլային եզրույթներ