Մայքլ Քերթիս

Մայքլ Քերթիս (, հայտնի է նաև Manó Kaminer, Mihály Kertész, Michael Kertész անուններով. ), ծագումով հունգարացի հրեա կինոռեժիսոր, դերասան ու գրող, ով համարվում է 1930-1940-ական թվականների հոլիվուդյան ամենահամբավավոր և ամենաբեղմնավոր կինոգործիչներից մեկը. ընդհանուր առմամբ նկարահանել է 166 ֆիլմ, որոնցից 102-ը՝ Հոլիվուդում։

Կենսագրություն 
Մայքլ Քերթիսը ծնվել է Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում, հրեական ունևոր ընտանիքում։ 17 տարեկանում անդամագրվել է կրկեսի ստեղծագործական խմբին, որոշ ժամանակ աշխատել որպես կրկեսի դերասան, ապա ընդունվել է Markoszy համալսարան, այնուհետև՝ թատերական արվեստի թագավորական ակադեմիա (ներկայումս՝ թատրոնի և կինոյի համալսարան), որն ավարտել է 1906 թվականին։ 1912-ից, Mihály Kertész անվամբ, ծավալել է իր ստեղծագործական գործունեությունը որպես դերասան և բեմադրիչ: 1913-ին տեղափոխվել է Դանիա և Nordisk Film ստուդիայում մասնակցել «Ատլանտիս» ֆիլմի նկարահանումներին՝ որպես դերասան և ռեժիսորի օգնական։ Աշխատել է նաև Շվեդիայում՝ իբրև նորություններ նկարահանող օպերատոր և ռեժիսորներ Վիկտոր Շյոստրյոմի ու Մորից Ստիլլերի օգնական։ 1914 թվականին վերադարձել է Հունգարիա և զգալի ավանդ ներդրել հունգարական կինոյի կայացման գործում. մինչև 1917 թվականը հասցրել է նկարահանել 14 կինոնկար, այդ թվում՝ հունգարական ազգային կինեմատոգրաֆիայի առաջին լուրջ հաջողությունը համարվող Bánk bán-ը (1914): 1919 թվականին, երբ ծավալվել են քաղաքացիական կռիվներն ու «սպիտակ տեռոր»-ը հրեաների, կոմունիստների ու մտավորականների նկատմամբ, ստիպված՝ լքել է Հունգարիան և անցել Ավստրիա։ Կինոյում նրա կարիերան կարելի է բաժանել չորս փուլի. հունգարական (1912-1918), ավստրիական (1919-1925), գերմանական (1925-1926) և ամերիկյան (1926-1961)։

Քերթիսը Հոլիվուդ է եկել 1926 թվականին, Ուորներ Բրազերսի հրավերով և 1930-1940-ական թվականներին դարձել այդ ստուդիայի առավել կարևոր ռեժիսորը։ Այստեղ նա նկարահանել է մի ամբողջ շարք ֆիլմեր, որոնք դասվել են կինոյի դասական երկերի շարքը։ Ահա դրանց ոչ ամբողջական ցանկը. Captain Blood (1935), The Charge of the Light Brigade (1936), The Adventures of Robin Hood (1938), The Sea Hawk (1940), Casablanca (1942) (վերջինիս համար արժանացել է հեղինակավոր Օսկար կինոմրցանակի)...

Մայքլ Քերթիսը մահացել է 1962 թվականին, Հոլիվուդում, քաղցկեղից։ Թաղվել է Գլենդեյլում, Forest Lawn Memorial Park-ում։ 1960 թվականի փետրվարի 8-ին Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում տեղի է ունեցել նրա անունը կրող աստղի բացման հանդիսավոր արարողությունը։

Քերթիսի մասին 
Ըստ որոշ աղբյուրների՝ 1928 թվականին աստվածաշնչյան թեմաներով «Նոյի տապանը» ֆիլմի ջրհեղեղի տեսարանը նկարահանելիս Քերթիսը, անտեսելով գլխավոր օպերատորի խորհուրդը, ստատիստներին չի փոխարինել մանեկեններով։ Հետևանքը եղել է այն, որ երկու հոգի վիրավորվել են, երեք հոգի էլ՝ խեղդվել:

Ֆիլմագրություն

Գրականություն 
Christian Viviani, Michael Curtiz, Anthologie du cinéma n° 73, L'Avant-scène, 1973  ; repris dans Anthologie du cinéma tome 8, L'Avant-scène : C.I.B., 1974 
 René Noizet, Tous les chemins mènent à Hollywood : Michael Curtiz, L'Harmattan, 1997 
The Many Cinemas of Michael Curtiz, par  R. Barton Palmer, sous la direction de Murray Pomerance, éd.  University of Texas Press, 2018,
Michael Curtiz: A Life in Film, par Alan K. Rode, éd.  The University Press of Kentucky, 2017,
The American Films of Michael Curtiz, par R. J. Vitone, éd.  Scarecrow Press, 1986.

Հոդվածներ և հարցազրույցներ 

'Casablanca' director Michael Curtiz is finally getting the recognition he deserves, par Kenneth Duran pour le Los Angeles Times, 2018,
No Mistakes, par David Thomson, pour The New York Review of Books, 2018,
The versality, vitriol and vision of Michael Curtiz, par Mark Burger pour Yes! Weekly, 2018
The unknown director behind one of the most famous movies of all time, par J.P O'Malley pour The Times of Israël, 2018,
A Nice Guy in Noirland Reaches 'The Breaking Point''', par James Plath pour le webzine PopMatters, 2017,François d’Assise superstar (Francis of Assisi, Michael Curtiz, 1961), par Charlotte Aumont pour la revue Double Jeu, 2016,The Essentials: 5 Of Michael Curtiz's Greatest Films, par Oliver Lyttelton pour IndieWire, 2012,The Comancheros (1961),  par Christopher Lloyd, pour The Film Yap, 2011,Actor With Guitar, par  Howard Thomson, pour The New York Times, 1958,The screen :Three newcomers arrive here, 'I'll See You in My Dreams,' a Picture About Gus Kahn, Opens at Music Ha''ll, par Bosley Crowther pour The New York Times, 1951

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Literature on Michael Curtiz
Kertész Kaminer Manó (aka Kertész Mihály) profile

Հունգարացի կինոռեժիսորներ
Օսկարակիրներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Հունգարացի սցենարիստներ
Հունգարացի գրողներ
Հունգարացի դերասաններ