Նոկտյուրն (գեղանկարչություն)

Նոկտյուրն (գեղանկարչություն), տերմին, որը հորինել է Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերը բնութագրելու համար գեղանկարչության ոճը, որը պատկերում է գիշերային կամ մթնշաղային տեսարաններ, կամ տեսարաններ, որտեղ բացակայում է ուղղակի լույսը։ Ավելի լայն իմաստով տերմինը սկսել է բնութագրել գիշերային տեսարաններ պատկերող ցանկացած նկար, ինչպիսին է Ռեմբրանդ վան Ռեյնի «Գիշերային դետք»ը։

Նկարագրություն 
Ուիսթլերը այս երաժշտական տերմինը օգտագործել է իր ստեղծագործությունների վերնագրերում՝ «երազկոտ, մտածկոտ տրամադրություն» ստեղծելու համար։ Ընդհանուր առմամբ իր ստեղծագործությունների վերնագրերի համար նա կիրառել է նաև այլ երաժշտական տերմիններ, ինչպիսիք են «սիմֆոնիա», «հարմոնիա», «վերադաշնակում», որպեսզի ընդգծի ստեղծագործության տոնային որակները և հանի շեշտը գեղանկարչության պատմողական և նկարագրողական ասպեկտի վրայից։

«Նոկտյուրն» տերմինի կիրառությունը կարող է կապված լինել տոնալիզմի ընթացքի հետ, որը ի հայտ է եկել 19-րդ դարում Ամերիկայում և որը «բնութագրվում է մեղմ, ցրված լույսով, խլացված տոներով և օբյեկտների մառախլապատ նկարագրություններով․ այս ամենը աշխատանքները ներծծում են տրամադրության ուժեղ զգացմով»։ Ձմեռային տեսարաններին զուգահեռ, նոկտյուրները եղել են տանալիզմի ընդհանուր թեմա։ Ֆրեդերիկ Ռեմինգտոնը այս տերմինը օգտագործել է նաև վայրի արևմուտքը պատկերող գիշերային տեսարանների համար։

Նոկտյուրներ նկարիչների աշխատանքներում

Ռեմբրանդ 
Առաջին նկարիչը, որը աստիճանաբար ստեղծել է նոկտյուրն ոճով աշխատանքներ, եղել է Ռեմբրանդը (1606—1669)։ Տեսարաններից բացի, նրա դիմանկարներից շատերը եղել են նկարված այս ոճով։ Օրինակ «Հողմաղացը» (1645), և նրա բնանկարների մեծ մասը նկարվել է այնպես, որ նոկտյուրնի նման զգացողություն առաջացնի։

Ջեյմս Ուիսթլեր 

«Նոկտյուրնը» եղել է տերմին, որը սովորաբար գործածվել է որոշակի տեսակի երաժշտական ստեղծագործություններում մինչև Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերը (1834-1903), ոգեշնչված երաժշտության լեզվով, սկսել է օգտագործել այս բառը իր բազմաթիվ աշխատանքներում՝ («Նոկտյուրն՝ կապույտով և արծաթով» (1871)՝ Թեյթ պատկերասրահի հավաքածուում (Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա))։

Ֆրեդերիկ Ռեմինգտոն 
Ֆրեդերիկ Ռեմինգտոնը (1861-1909) այնքան հայտնի է եղել վայրի արևմուտքի իր նոկտյուրներով, որ 2003-2004 թվականներին կազմակերպվել է «Ֆրեդերիկ Ռեմինգտոն։ Գիշերվա գույն» ցուցահանդեսը, որը ցուցադրվել է Արվեստի ազգային պատկերասրահում և Գիլկրիզի թանգարանում։ Ռեմինգտոնը իր նոկտյուրների մեծ մեծ մասը վրձնել է կյանքի վերջին տարիներին՝ նկարազարդումից նկարիչ-իմպրեսիաոնիստի կարերիային անցում կատարելիս։ Նմանատիպ օրինակներից է «Խուճապային փախուստ»-ը (1908)։

Ամերիկյան իմպրեսիոնիստների և այլ ամերիկյան ռեալիստների գիշերային տեսարաններ 

 Թոմաս Քոուլ, (1801—1848), Լուսնի լույս (1833-34)
 Ջորջ Ինսես(1825—1894), Ավազան անտառում, 1892, Վուստերնի գեղարվեստի թանգարան, Վուստեր, Մասաչուսետս
 Ջոն Հենրի Թվոքթման, Վենետիկ ջրանցք , 1878, մասնավոր հավաքածու
 Ջոն Հենրի Թվոքթման (1853—1902), Էթանգ, 1884, մասնավոր հավաքածու
 Ալբերտ Պինկհեմ Ռայդեր (1847—1917), «Մահ Սպիտակ ձիու վրա», 1910, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարան, Օհայո
 Ֆրենկ Թենի Ջոնսոն (1874—1939), Rough Riding Rancheros, 1933
 Էդվարդ Հոփեր (1882—1967), Նայմհոքս, 1942, Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ, Չիկագո, Իլինոյս

Այլ շարժումների նկարիչների գիշերային տեսարաններ 

 Յակոբ վան Ռյոյսդալ (1628—1682), Բնանկար եկեղեցով (մոտ 1660)
 Յակոբ վան Ռյոյսդալ, բնանկար (մոտ 1665)
 Ավգուստ Լեոպոլդ Էգ (1816—1863), Անցյալը և ներկան համար երեք (մոտ 1853)]
 Ջոն լա Ֆարժ (1835—1920), Լեդի Շալոմ (1862)
 Էդգար Դեգա (1834—1917), Ինտերիեր (հայտնի է նաև որպես Բռնաբարում) (1868—1869), Ֆիլադելֆիայի գեղարվեստի ակադեմիա
 Վինսենթ վան Գոգ(1853—1890), Աստղալից գիշեր Ռոնի վրա (1888)

Տես նաև 

 Նկարիչներ, որոնք այս տերմինն են օգտագործել իրենց շարքի համար
 Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր
Ռեմբրանդ վան Ռեյն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Holden, Donald. Whistler: Landscapes and Seascapes. Lakewood, New Jersey: Watson-Guptill Publications, 1984.
 Anderson, Nancy with Alexander Nemerov and William Sharpe. Frederic Remington: The Color of Night. Washington, D.C.: National Gallery of Art, 2003.
 Sharpe, William C. New York Nocturne: The City After Dark In Literature, Painting, and Photography, 1850—1950. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2008.
 Simpson, Marc and others. Like Breath on Glass: Whistler, Inness, and the Art of Painting Softly. Williamstown, Massachusetts: Sterling and Francine Clark Art Institute, 2008 (printed by Yale University Press).

Արվեստի ժանրեր
Գեղանկարչական տեխնիկաներ
Գեղանկարչություն