Ալան Օկտավիան Հյում

Ալան Օկտավիան Հյում (, ), անգլիացի գաղութարար պաշտոնյա, Հնդկական քաղաքացիական ծառայության աշխատակից, Հնդկական ազգային կոնգրեսի ստեղծման նախաձեռնող, գիտնական թչնաբան։ Ստացել է «Հնդկական թռչնաբանության հայր» պատվանունը։

Ելնելով հնդկական Իթավա շրջանում պաշտոնավարելու իր փորձից՝ 1857 թվականին Հնդկաստանում  բռնկված սիփայների ապստամբությունը համարել է սխալ կառավարման հետևանք և մեծ ջանքեր է գործադրել հասարակ ժողովրդի կյանքը բարելավելու համար։ Նա գտնում էր, որ հնդիկներին պետք է ինքնակառավարման հնարավորություն տալ, և հենց այդ նպատակով էլ նախաձեռնել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի հիմնադրման աշխատանքները, որը, ըստ նրա մտահղացման, պետք է օգներ փոխարքայությանը երկիրը կառավարելու գործում։ Հյումի ղեկավարությամբ Իթավայի շրջանը առաջինների թվում է վերադարձել նորմալ կյանքի և տարիների ընթացքում նրա իրագործած բարեփոխումների շնորհիվ համարվել է զարգացման մոդել-նմուշօրինակ։ Հյումը բարձրացել է ծառայության աստճաններով, 1871 թվականին դարձել փոխարքայության հարկերի, գյուղատնտեսության և առևտրի բաժնի քարտուղար, բայց հանդուգն բնավորության և սուր լեզվի պատճառով 1878 թվականին ազատվել է պպաշտոնից (համարձակվել էր քննադատել փոխարքային՝ լորդ Ռոբերտ Բուլվեր-Լիտտոնին)։

Հյումը հիմնել է Stray Feathers ամսագիրը, որտեղ ինքն ու թղթակիցները հրապարակել են նշումներ, տեղեկություններ, դիտարկումներ Հնդկաստանի տարբեր ծայրերում հանդիպող թչունների մասին։ Բացի այդ, ստեղծել է թռչնանմուշների հսկայական հավաքածու, որը հետագայում նվիրել է Լոնդոնի բնության պատմության թանգարանին. այսօր էլ դա համարվում է հնդկական թռչունների խրտվիլակների ամենաընդարձակ հավաքածուն։ Նա հեետաքրքրություն է հանդես բերել նաև բուսաբանության նկատմամբ և կյանքի վերջին տարիներին հիմնել է Հարավային Լոնդոնի բուսաբանական ինստիտուտը (South London Botanical Institute):

Կենսագրություն 

Ալանը բրիտանական խրհրդարանի շոտլանդացի արմատական պատգամավոր Ջոզեֆ Հյումի կրտսեր որդին էր, նրա ինը երեխաներից ութերորդը։ Ծնվել է Լոնդոնի Վեստմինիստր թաղամասում, մկրտվել Բրայանստոն Սքվերի Սբ. Մարիամ եկեղեցում։ Սովորել է Լոնդոնի համալսարանի բժշկական քոլեջում, աշխատանքի նշանակվել Հնդկական քաղաքացիական ծառայությունում, ինչի պատճառով էլ ուսանել է նաև Արևելահնդկական ընկերության քոլեջում։ 1849 թվականին մեկնել է Հնդկաստան, աշխատանքի անցել գաղութային վարչակազմում։ 1856—1867 թթ. հարկահավաք էր Իթավայի շրջանում։ Մասնակցել է սիփայների ապստամբությունը ճնշելուն, աչքի ընկել խիզախությամբ, պարգևատրվել Բանիի շքանշանով։ Նշանակվել է Իթավայի շրջանային վարչակազմի ղեկավար, իրականացրել մի շարք նշանակալի բարեփոխումներ գյուղատնտսության, կրթության, առողջապահության, քաղաքային ինքնավարության բնագավառներում։ Իթավայում Հյումի հիմնադրած դպրոցը կրում է նրա անունը։ 1871 թվականին Հյումը նշանակվել է Հնդկաստանի փոխարքայության կառավարության եկամուտների, գյուղատնտեեսության և առևտրի դեպարտամենտի ղեկավար, ձգտել է ազատական բարփոխումներ իրականացնել, սուր քննադատության է ենթարկել փոխարքայի՝ լորդ Ռ. Բուլվեր-Լիտտոնի քաղաքականությունը։ 1882 թվականին ազատվել է պաշտոնից։ 1894 թվականին լքել է Հնդկաստանը, վերադարձել Անգլիա, բնակություն հաստատել Լոնդոնում։

Երկեր
 My Scrap Book: Or Rough Notes on Indian Oology and Ornithology (1869)
 List of the Birds of India (1879)
 The Nests and Eggs of Indian Birds (3-volumes)
  (3-volumes, 1879–1881)
 Hints on Esoteric Theosophy
 Agricultural Reform in India (1879)
 Lahore to Yarkand. Incidents of the Route and Natural History of the Countries Traversed by the Expedition of 1870 under T. D. Forsyth
 Stray Feathers (11-volumes + index by Charles Chubb)

Ալան Հյումի անունով կոչված թռչնատեսակներ 

Hume's ground tit, Pseudopodoces humilis
Hume's wheatear, Oenanthe albonigra
Hume's boobook, Ninox obscura
Hume's short-toed lark, Calandrella acutirostris
Hume's leaf warbler, Phylloscopus humei
Hume's whitethroat], Sylvia althaea
Hume's treecreeper, Certhia manipurensis

Այլ կենդանատեսակներից Հյումի անունով են կոչվել մանիպուրյան թփուտների առնետը՝ Manipur bush rat - Hadromys humei, Նարկոնդամ կղզում հանդիպող ցամաքային խեցգետինը, Phylloscopus humei-ը և Հյումի արխարը՝ Ovis ammon humei Lydekker 1913  (ներկայոմս անվանվում է նաև Ovis ammon karelini, Severtzov, 1873):

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Bruce, Duncan A. (2000) The Scottish 100: Portraits of History's Most Influential Scots, Carroll & Graf Publishers.
 
 Mearns and Mearns (1988) Biographies for Birdwatchers. Academic Press. 
 Mehrotra, S. R. (2005) Towards India's Freedom and Partition, Rupa & Co., New Delhi.
 Mehrotra, S. R.; Edward C. Moulton (Eds) (2004) Selected Writings of Allan Octavian Hume: District Administration in North India, Rebellion and Reform, Volume One: 1829–1867. Oxford University Press. 
 Moxham, Roy (2002) The Great Hedge of India.

Արտաքին հղումներ 

Աշխատություններ
 My scrap book: or rough notes on Indian oology and ornithology (1869)
 List of the birds of India (1879)
 The Indian Ornithological Collector's Vade Mecum (1874)
 The Nests and Eggs of Indian Birds: Volume 1 Volume 2 Volume 3
 Game birds of India, Burmah and Ceylon: Volume 1 Volume 2 Volume 3
 Hints on Esoteric Theosophy
 Agricultural Reform in India (1879)
 Lahore to Yarkand. Incidents of the Route and Natural History of the countries traversed by the expedition of 1870 under T. D. Forsyth
 Stray Feathers – volumes 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Index 1–11
Կենսագրական աղբյուրներ
 Biographies of ornithologists
 Hume-Blavatsky correspondence
 South London Botanical Institute
 The Victorian Web
Բուսաբանություն
 Botanical Society of the British Isles
 Herbarium specimens collected by Hume
Արխիվային նյութեր
 
 Works by Allan Octavian Hume at Hathi Trust

Թռչնաբաններ
Անգլիացի գիտնականներ
Հնդկաստան
Անգլիացի բուսաբաններ
Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ