Հուդայի համբույր

Հուդայի համբույր, հատված Ավետարանից։ Ավետարանի հեղինակների համաձայն՝ Հիսուսի աշակերտ Հուդա Իսկարիովտացին դավաճանել է նրան։ Քրիստոսին ցույց տալու համար նա գիշերով թիկանապահների հետ անցնելիս համբուրել է Հիսուսին Գեթսեմանի այգում։ Հուդայի համբույրը քրիստոնեության մեջ պատկանում է Քրիստոսի մոլությունների թվին և անմիջապես հաջորդում է Հիսուսի Գեթսեմանական աղոթքը։ Հուդայի համբույրը դավաճանության խորհրդանիշն է։

Ավետարանական պատմություն 
Հուդայի համբույրի տեսարանը նկարագրել են բոլոր ավետարանիչները՝ բացառությամբ Հովհաննեսի, որը միայն նկարագրել է Հիսուս Քրիստոսի ձերբակալության տեսարանը։

Ապոկրիֆային գրականություն 
«Խոսք Հովհաննես Մկրտիչի՝ դժոխք գալստյան մասին» ապոկրիֆում, որը սկիզբ է առնում Եվսեվի Ալեքսանդրիացու և Եվսեվի Էմեսկու բյուզանդական ստեղծագործություններից, մանրամասն պատմվում է, թե ինչպես է սատանան Հուդային մղում դավաճանության և հաղորդում հետևյալ դատողությունը Գեթսեմանի այգում նրա համբույրի մասին․

Աստվածաբանական մեկնաբանություն 

Նոր Կտակարանի ուսումնասիրողները նշում են, որ Հուդայի կողմից զինվորների համար պայմանական նշան ընտրված համբույրը հրեաների ավանդական ողջույնի ձևն է։ Դավաճանությունից առաջ համբուրվելը հայտնի է դեռ Հին Կտակարանից։ Դավիթ արքայի զորահրամանատար Իոավը Ամեսսայի սպանությունից առաջ․

Ընդ որում` մեկնաբանները գրում են․ «Այս գործողությունը, որը սովորաբար օգտագործվում է որպես բարեկամության և սիրո արտահայտություն, Հուդան օգտագործեց իբրև դավաճանության նշան, որը նրա մեջ ցույց է տալիս խորամանկություն՝ ցանկություն մինչև վերջ Հիսուս Քրիստոսից թաքցնել նրա դեմ ուղղված զազրելի մտադրությունը, ծայրահեղ չարություն՝ ծաղրանքով օգտագործելով բարի զենքը ծայրահեղ վնաս պատճառելու համար, կամ անհեթեթություն, որը չի հասկանում օգտագործված գործողությունների ներքին իմաստը»։

Ֆեոֆիլակտ Բուլղարացին իր Ավետարան ըստ Ղուկասի եկնաբանությունում գրում է․

Հովհաննես Ոսկեբերանը իր «Հուդայի դավաճանության մասին» զրույցում գրում է, թե ինչու է Հուդան խաղաղության նշանը դավաճանության նշան դարձրել․ «Գիտեմ՝ ով է քեզ դավադրական համբույրի ուղին ցույց տվել․ սատանան է քեզ ներշնչել այդպիսի ողջագուրանքի, իսկ դու հնազանդվելով չար խորհրդականին, կատարում ես նրա կամքը»։

Մշակույթում 
«Հուդայի համբույրը» դարձել է իդիոմա, որն արտահայտում է անձի նենգություն ամենաբարձր աստիճանը, ինչպես նաև դավաճանության խորհրդանիշն է։ Ուղղափառ եկեղեցում պատարագի ժամանակ հաղորդվելուց առաջ աղոթք է ընթերցվում, որի ժամանակ հավատացյալները Աստծուն խնդրում են իրենց դարձնել նրա Գաղտնիքների հաղոդակիցը և խոստանում են չվարվել Հուդայի պես։

Հուդայի համբույրի տեսարանը հաճախ հանդիպում է կերպարվեստում, հատկապես եկեղեցական որմնանկարներում և ֆրեսկոներում, որտեղ կա տանջանքների ամբողջական շարք Հիսուսի ձերբակալության կոմպոզիցիաներից։

Կինեմատոգրաֆիա 

 Արման Բուր «Հուդայի համբույր» (), 1908 թվական (Le Film d’Art կինոստուդիա)
 Ռաֆայել Գիլ «Հուդայի համբույր», 1954 թվական
 Սեբաստիան Գուտերես «Հուդայի համբույր» (), 1998 թվական
 Սիմես Րի «Հուդայի համբույր» (), 2003 թվական
 Ջ․ Տ․ Տեպնապա «Հուդայի համբույր» (), 2011 թվական

Երաժշտություն 

 U2 խմբի «Until the End of the World» երգ (ալբոմ՝ «Achtung Baby», 1991)
 «Դեփեշ Մոդ» խմբի «Judas» երգ  (ալբոմ՝ «S ongs of Faith and Devotion», 1993)
 «Stratovarius» խմբի «The Kiss of Judas» երգ (ալբոմ՝ «Visions», 1997)
 «The Academy Is...» խմբի «Judas Kiss» երգ (EP The Academy Is...) 2004
 «Metallica» խմբի «The Judas Kiss» երգ (ալբոմ՝ «Death Magnetic», 2008)
 «W.A.S.P.» խմբի «Babylons Burning» երգ (ալբոմ՝ «Babylon», 2009)
 Լեդի Գագայի «Judas» երգ (ալբոմ՝ «Born This Way », 2011)
 Վիլյամ Քոնթրոլի «Kiss Me Judas» երգ (ալբոմ՝ «Silentium Amoris», 2012)
 Korea խմբի «Հուդայի համբույր» երգ (ալբոմ՝ «Աստվածների կառքեր», 2012)
 ռեփեր Խասկիի «Հուդա» երգ (2018 թվական)
 «Էլեկտրոֆորեզ» խմբի «Ալկոհոլն իմ թշնամին է» երգ (2019 թվական)

Զանգվածային մշակույթ 

 «Հուդայի համբույր», քվեստ, 2008 թվական

Տես նաև 

 Հուդա Իսկարիովտացի

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ալպատով Մ․ Վ․ «Հուդայի համբույր» (հոդված Սկրովենիայի կապելլայում Ջոտտոյի ֆրեսկոյի մասին)
 Նիկոլաևա Օ․ Ա․ Հուդայի համբույր
 Իով (Գումերով) Православие.Ru կայքում

Հիսուս Քրիստոս
Աստվածաշունչ
Նոր Կտակարան
Քրիստոսը գեղանկարչության մեջ
Խորհրդանիշներ
Քրիստոնեություն