Հակաօքսիդանտ

Հակաօքսիդանտ, միացություններ, որոնք արգելակում են օքսիդացումը։

Օքսիդացումը քիմիական ռեակցիա է, որը կարող է բերել ազատ ռադիկալների առաջացման, դրանով իսկ սկիզբ տալով այնպիսի շղթայական ռեակցիաների, որոնք կարող են վնասել կենդանի բջիջներին։ Հակաօքսիդանտներն, օրինակ թիոլները կամ ասկորբինաթթուն (վիտամին C) խզում են այդ շղթայական ռեակցիաները։ Օքսիդային սթրեսը կարգավորելու համար բույսերը և կենդանիներն ունեն հակաօքսիդանտային բարդ համակարգեր, որոնք սինթեզվում են օրգանիզմում, ինչպես օրինակ՝ գլյուտաթիոնը և որոշ ֆերմենտներ (օր․՝ կատալազ կամ սուպերօքսիդ դիսմուտազ), կամ էլ օրգանիզմ են թափանցում սննդի հետ միասին, ինչպես վիտամին C-ն և վիտամին E-ն։

«Հակաօքսիդանտ» տերմինը մեծամասամբ կիրառվում է երկու իրարից խիստ տարբեր խմբերի նյութերի համար. արդյունաբերական քիմիական միացությունների, որոնք ավելացվում են արտադրանքին՝ օքսիդացումը կանխելու համար, և բնական ծագում ունեցող միացությունների, որոնք առկա են սննդի և հյուսվածքների կազմում։ Առաջին խմբի նյութերն՝ արդյունաբերական հակաօքսիդանտներն, ունեն բազմապիսի կիրառություններ․ սննդի և կոսմետիկայի կազմում գործում են որպես պահպանիչներ, իսկ վառելիքների կազմում՝ որպես օքսիդացման արգելակիչներ ։

Ցույց չի տրվել, որ հակաօքսիդանտային սննդային հավելումները լավացնում եմ մարդու առողջությունը կամ էլ արդյունավետ են հիվանդությունների կանխարգելման գործընթացում ։ Բետա - կարոտինի, վիատամին A-ի և վիտամին E-ի հավելումները չունեն դրական ազդեցություն մահացության աստիճանի կամ քաղցկեղի ռիսկի վրա։ Բացի դրանից, սելենով կամ վիտամին E-ով հավելումը չի նվազեցնում սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիսկը։

Ազդեցությունը առողջության վրա

Կապը սննդակարգի հետ 
Չնայած սննդակարգում վիտամինների որոշակի քանակությունն անհրաժեշտ է առողջ լինելու համար, մինչ օրս կան զգալի բանավեճեր այն մասին, թե արդյոք հակաօքսիդանտներով հարուստ սնունդը պաշտպանում է օրգանիզմը հիվանդություններից, թե ոչ։ Ավելին, եթե նրանք իրոք օգտակար են, ապա դեռ պարզ չէ, թե ո՞ր հակաօքսիդանտներն են օգտակար առողջության համար նորմալ սննդակարգում և որոնք նորմայից բարձր քանակություններում ։ Որոշ հեղինակներ բանավիճում են այն վարկածի շուրջ, որ հակաօքսիդանտային վիտամինները կարող են կանխարգելել քրոնիկ հիվանդությունները , այլ գիտնականներ պնդում են, որ այդ վարկածն ապացուցված չէ և մոլորեցնող է։ Պոլիֆենոլները, որոնք in vitro պայմաններում ցուցաբերում են հակաօքսիդանտային ակտիվություն, ունեն անհայտ հակաօքսիանտային ակտիվություն in vivo պայմաններում՝ մարսողությունից հետո էքստենսիվ նյութափոխանակության և կլինիկական ապացույցների սակավության պատճառով ։

Փոխազդեցություններ 
Հակաօքսիդանտային ակտիվությամբ օժտված տարածված դեղանյութերը (և հավելումները) կարող են արդյունավետ կերպով փոխազդել որոշակի հակաքաղցկեղային դեղանյութերի և ճառագայթային թերապիայի հետ ։

Բացասական ազդեցություններ 

Համեմատաբար ուժեղ վերականգնող թթուները կարող են ունենալ հակասնուցող ազդեցություն, քանի որ աղիներում կարող են կապվել սննդային հանքանյութերի, ինչպես օրինակ երկաթի ու ցինկի, հետ և արգելակել նրանց ներծծումը աղիների էպիթելով։ Որպես օրինակ կարող ենք ներկայացնել օքսալաթթուն, տանինները և ֆիտաթթուն, որոնք առավել մեծ քանակություններով պարունակվում են բուսական սննդում։ Զարգացող երկրներում հազվադեպ չեն հանդիպում կալցիումի և երկաթի անբավարարությունները, քանի որ այնտեղ ավելի քիչ միս է օգտագործվում ու լոբու և բաղարջի հացահատիկային հացից ֆիտաթթվի մեծ սպառում կա։ Այնուամենայնիվ, ծլումը, թրջելը կամ մանրէների խմորումը տնային տնտեսության բոլոր ռազմավարություններն են, որոնք նվազեցնում են չզտված հացահատիկի ֆիտաթթվի և պոլիֆենոլների պարունակությունը։ Աղիներով երկաթի, ցինկի և կալցիումի կլանման աճ է նկատվել այն մեծահասակների մոտ, որոնք սնվել են դեֆիտինացված հացահատիկներից պատրաստված հացով, ի տարբերություն իրենց այն հարազատների, որոնք սնվել են առանց վերամշակման ենթարկված վերոնշյալ հացահատիկներով։

Ծանոթագրություններ