Մայտրիպալա Սիրիսենա

Պալեուատե Գամարալագե Մայտրիպալա Յապա Սիրիսենա (, ; ), Շրի Լանկայի պետական և քաղաքական գործիչ, Շրի Լանկայի 7-րդ նախագահը 2015 թվականի հունվարի 9-ից մինչև 2019 թվականի նոյեմբերի 18-ը։

Կենսագրություն

Երիտասարդ տարիներ 
Մաիտրիպալա Սիրիսենան ծնվել է 1951 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ցեյլոնի Յուանում։ Նրա հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերան Ալբերտ Սիրիսենան է՝ Ցեյլոնի վարչապետի օրոք D. S. Senanayake-ին շնորհվել է հինգ ակր բրնձի դաշտեր Պոլոնարուվ քաղաքում՝ Պարակրամա Սամուդրա լճի մոտակայքում։ Նրա մայրը ուսուցչուհի էր։

Մաիտրիպալան կրթություն է ստացել Պոլոննարուվա թագավորական Կենտրոնական քոլեջում։ Այնուհետև երեք տարի սովորել է Կունդասալի Շրի Լանկայի գյուղատնտեսական դպրոցում։ 1980 թվականին ստացել է ԽՍՀՄ Ա. Մ. Գորկու անվան գրական ինստիտուտի քաղաքական գիտությունների դիպլոմ։

Քաղաքական գործունեության սկիզբը 
15 տարեկանում հետաքրքրվել է կոմունիզմով, անդամակցել Ցեյլոնի Կոմունիստական կուսակցությանը (մաոիստական), որտեղ սերտորեն համագործակցել է գլխավոր քարտուղար Նագալինգամ Շանմուգաթասանի հետ։ 1967 թվականին Մաիտրիպալան միացավ Ազատության կուսակցության երիտասարդական լիգային Պոլոննարուվ քաղաքում։ 1971 թվականի հեղափոխության ողջ ընթացքում, թեև չի մասնակցել դրան բայց շինծու  մեղադրանքներով բանտ է նստել Բատիկալոայում։ 1972 թվականին ազատ արձակվելուց և արդարացումից հետո, աշխատել է Պալուգասդամանի բազմաֆունկցիոնալ կոոպերատիվում, ինչպես նաև եղել է գյուղական սպա։ 1978 թվականին եղել Է Հավանայում (Կուբա), երիտասարդների և ուսանողների փառատոնին, սակայն կառավարությունը արձակուրդ չի տվել և հրաժարական է տվել պետական ծառայությունից։ 1979 թվականին դարձել է կուսակցության շրջանային կազմակերպության քարտուղար, 1981 թվականին՝ բյուրոյի անդամ, իսկ 1983 թվականին՝ ամբողջ կղզու երիտասարդական լիգայի նախագահ։ Նույն թվականին այցելել Է ՉԺՀ։

Կարիերա 
1989 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում, Սիրիսենա «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցության անդամ է ընտրվել Պոլոնարուվա շրջանից։ Այդ ժամանակից ի վեր, նա շարունակաբար վերընտրվել է 18 տարի։ 1994 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում հաղթել է որպես «Ժողովրդական դաշինք» կուսակցության թեկնածու։ Դրանից հետո նա նշանակվել է ոռոգման փոխնախարար նոր կառավարությունում՝ Չանդրիկա Կումարատունգայի գլխավորությամբ։ 1997 թվականին Կումարատունգան Սիրիսենային նշանակեց Մահավելիի զարգացման նախարարի պաշտոնում։ 2000 թվականի օգոստոսին նա փորձեց դառնալ Ազատության կուսակցության գլխավոր քարտուղար, սակայն պարտություն կրեց Ս. Բ. Դիսանայակեից, որից հետո նշանակվել է նրա տեղակալ։ Սիրիսենան վերընտրվել է 2000 թվականին և պահպանեց իր նախարարական պորտֆելը։ 2001 թվականի հոկտեմբերին Դիսսանայակի փախուստից հետո Միացյալ ազգային կուսակցություն։

2001 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով Սիրիսենան կրկին վերընտրվեց, սակայն ժողովրդական դաշինքը պարտվեց, և նա կորցրեց իր նախարարական պաշտոնը։ 2004 թվականի հունվարին Ազատության կուսակցությունը Ժողովրդական ազատագրական ճակատի հետ միասին ձևավորեց քաղաքական դաշինք, որը կոչվում էր Ազատության Միացյալ Ժողովրդական դաշինք, որից Սիրիսենան նույն թվականին վերընտրվել է խորհրդարանում։ 2004 թվականի ապրիլին Նախագահ Կումարատունգան նրան նշանակեց Ռաջարատայի զարգացման նախարար նոր կառավարությունում, իսկ ավելի ուշ նա ընտրվեց պալատի առաջնորդ։ 2005 թվականի հուլիսին Սիրիսենայի պաշտոնը սկսեց կոչվել «Մահավելիի և Ռաջարատայի ոռոգման և զարգացման նախարար», և օգոստոսին նա հրաժարական տվեց պալատի ղեկավարի պաշտոնից։

2005 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո ընտրված նախագահ Մահինդա Ռաջապաքսեն նոյեմբերին Սիրիսենային նշանակեց Մահավելիի գյուղատնտեսության, շրջակա միջավայրի պահպանության, ոռոգման և զարգացման նախարար։ 2006 թվականի մարտի 27-ին Նրա անձնական քարտուղար Մ. լ. Դարմասիրին սպանվել է անհայտ զինված անձանց կողմից Արանանգաուիլում։ 2007 թվականի հունվարին նախարարների կաբինետում տեղի ունեցած վերադասավորումներից հետո Սիրիսենան նշանակվել է գյուղատնտեսության զարգացման և ագրարային ծառայությունների նախարար։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Սիրիսենայի ավտոշարասյունը հարձակման ենթարկվեց «Թամիլ Իլամի ազատագրման Վագրեր» խմբավորման մահապարտ ահաբեկչի կողմից Բորալեսգամուվա շրջանում Կոլոմբոյում։ Պայթյունի հետևանքով մեկ մարդ զոհվել է, յոթը՝ վիրավորվել։ Սիրիսենան վերընտրվել է 2010 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ապրիլին նշանակվել է առողջապահության նախարար։

Նախագահի թեկնածու 

ԶԼՄ-ներում շահարկումներից հետո 2014 թվականի նոյեմբերի 21-ին Սիրիսենան հայտարարել է, и выступит որ դուրս է գալիս կառավարության կազմից և 2015 թվականի նախագահական ընտրություններում հանդես կգա գործող նախագահ Ռաջապաքսեի դեմ՝ որպես ընդհանուր ընդդիմության թեկնածու։ Ռաջապաքսեն ավելի ուշ հայտարարել է, որ այդ քայլը «դանակով հարված է մեջքին»։ Սիրիսենան իր մտադրությունները հիմնավորել է նրանով, որ Շրի Լանկայում ամեն ինչ վերահսկվում է մեկ ընտանիքի կողմից, եւ որ երկիրը շարժվում է դեպի սանձարձակ կոռուպցիայի, նեպոտիզմի և իրավունքի գերակայության խախտման բռնապետություն։ Իր հաղթանակի դեպքում նա խոստացել է ընտրվելուց հետո 100 օրվա ընթացքում հեռացնել գործադիր նախագահությունը, չեղարկել վիճահարույց տասնութերորդ և վերադարձնել տասնյոթերորդ ուղղումը, ինչպես նաեւ վարչապետի պաշտոնում նշանակել ՕՆՊ-ի առաջնորդ Ռանիլ Վիկրամասինգեին։

Սիրիսենան ստացել է ՕՆՊ գլխավոր ընդդիմադիր կուսակցության, թամիլների Ազգային Դաշինքի աջակցությունը, նախկին նախագահ Չանդրիկա Կումարատունգայի և նրա հետ հեռացած Օնաս-ի մի քանի պատգամավորների՝ Դումինդա Դիսանայակեի, Վասանտա Սենանայակե, Ռաջիտա Սենարատե, Ռաջիվա Վիջեսինհա։ Սիրիսենայի՝ իր մտադրությունների մասին հայտարարելուց հետո նա և իրեն աջակցող մի քանի այլ նախարարներ զրկվեցին իրենց պաշտոններից, հեռացվեցին Ազատության կուսակցությունից, նրանցից խլել են ծառայողական ավտոմեքենաները և հանվել թիկնազորը։

Ընտրությունների նախնական արդյունքներով, որոնք հրապարակվել են 2015 թվականի հունվարի 9-ին՝ քվեարկության հաջորդ օրը, Սիրիսենան հավաքել է 51,3 տոկոս, իսկ Ռաջապաքսեն՝ 46,9 տոկոս։ Չսպասելով վերջնական արդյունքներին ՝ Ռաջապաքսեն ընդունել է իր պարտությունը և խոստացել ապահովել «իշխանության սահուն անցումը ժողովրդի ցանկությամբ»։

Շրի Լանկայի նախագահի պաշտոնը 
Հունվարի 9-ին Սիրիսենան նախագահական երդում է տվել Գերագույն դատարանի անդամ Կանագասաբապատի Սրիպավանին նշելով, որ ապագայում չի առաջադրվելու երկրորդ ժամկետով։ Սիրիսենան խոստացել է պաշտպանել խոսքի ազատությունը, նախկին ռեժիմի բոլոր քաղաքական ընդդիմախոսներին կոչ է արել վերադառնալ հայրենիք, կարգադրել է հանել ընդդիմադիր կայքերի գործունեության սահմանափակումները, ինչպես նաև խոստացել է դադարեցնել լրագրողներին և քաղաքական գործիչներին լրտեսելը։ Այսպիսով, նա դարձավ Շրի Լանկայի 7-րդ նախագահը և Ռանիլ Վիկրամասինգհեին նշանակեց վարչապետի պաշտոնում։

Ընտրություններից հետո Սիրիսենայի կողմը, որին աջակցում են խորհրդարանի 225 անդամներից 89 պատգամավորներ, անցել են ավելի քան 40 պատգամավորներ Ռաջապաքսե կուսակցությունից։ Միևնույն ժամանակ, Նախագահ Ռաջիթ Սենարատեի ներկայացուցիչը Կոլոմբոյում կայացած մամուլի ասուլիսում հայտնել է, որ Ռաջապաքսեն համաձայնել է հեռանալ իր պաշտոնից միայն այն բանից հետո, երբ բանակի գլխավոր հրամանատարն ու ոստիկանության պետը հրաժարվել են աջակցել իրեն իշխանությունը պահելու հարցում, ինչի արդյունքում հետաքննություն կանցկացվի «հեղաշրջման փորձի» վերաբերյալ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Маитрипала Сирисена. Официальный сайт

Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ապրող անձինք
20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Անձինք այբբենական կարգով