Լյու Ծոնյուեն

Լյու Ծոնյուեն, (), գիտնական, գրող և մտածող Թան դինաստիայի կեսին, բնիկ Հետոնից էր, նա նաև հայտնի է որպես Լյու Հետոն և Լյու ԼյուՃոու։ Լյու Ծոնյուենի ընտանիքը նշանավոր էր և հարուստ տարիներ շարունակ այս ընտանիքի սերունդները պաշտոնյաներ էին։ Երբ երիտասարդ էր, նա հպարտանում էր իր կարիերայով և մասնակցում էր Վան Շուվենի ՅոնՃոու (քաղաք) բարեփոխմանը, բայց, ցավոք, ամեն ինչ ձախողվեց, և նա դատապարտվեց ՅոնՃոուի անունը նվաստացնելու համար, և այդ ժամանակվանից նա երկար ժամանակ աքսորված էր և ֆիզիկապես ու հոգեպես միայնակ։ Տասը տարի անց նրան նաև վերագրվեց ԼյուՃոուի սպանության պատմությունը։

Լյու Ծոնյուեն մահացավ քառասունվեց տարեկանում։ Նա հայտնի է գրականության, մտքի, սուրբ գրության և կրոնի բնագավառներում ունեցած իր նվաճումներով։ Գրականության առումով Լյու Ծոնյուենը նույնքան հայտնի էր, որքան Հան Յուն հին արձակում, Նա Թան դինաստիայի հնագույն արձակի շարժման առաջնորդն է՝ ջատագովելով, որ քաղաքակրթությունը լինի մաքուր և ոչ պղտոր։ Նրա գլուխգործոցները պահպանվել են, նա ավելի շատ արտահայտել է իր վիշտը և բարկությունն իր վրձնով։

Ընտանիք 
Լյու Ծոնյուենը սերում էր Հետոնում գտնվող Լյու կլանի արևմտյան ընտանիքից։ Հինգ Հուսի և Տասնվեց Թագավորությունների ժամանակաշրջանում Լյու Գոնը՝ Լյու Ծոնյուենի նախահայրը, առաջնորդեց իր կլանը դեպի հարավ, իսկ նրա ծոռը՝ Լյու Սենսին, 500 թվականին միացավ Հյուսիսային Վեյ դինաստիային և հարավային Ցի դինաստիային և դարձավ բարձրաստիճան պաշտոնյա։ Լյու Սենսիի որդիները նույնպես ծառայում էին որպես բարձրաստիճան պաշտոնյաներ Արևմտյան Վեյ դինաստիայում։ Սուի և վաղ Թան դինաստիաների ժամանակ Լյու ընտանիքը որոշ ժամանակ հայտնի էր և ուշադրության կենտրոնինում էր, քանի որ փորձում էր մոտ լինել կառավարությանը և բազմիցս այդ ընտանիքի անդամներրը ամուսանցել էին թագավորական ընտանիքի հետ։ Լյու Շիի զարմուհին կայսր Գաոծոնի կայսրուհի Վանն էր։ Ծեթյանի իշխանության գալուց հետո կայսրուհի Վանը պաշտոնանկ արվեց և մահապատժի ենթարկվեց, իսկ Լյու Շին նույնպես ստիպված եղավ հրաժարական տալ վարչապետի պաշտոնից։ Նրա ընտանիքի անդամներին ուղարկեցին ստրուկների կամ աքսորիների մոտ, իսկ Լյու կլանի մեծ մասը, ովքեր պաշտոնյա էին, նվաստացած էին։ Այդ ժամանակից ի վեր Հետոնում գտնվող Լյու կլանը երբեք չի վերականգնել իր նախկին քաղաքական դիրքը՝ դառնալով սովորական «հին կլան»՝ շատ ավելի ցածր սոցիալական հեղինակություն ունեցող։ Ինչ վերաբերում է Շանտոնի մյուս ազնվականներին, ինչպիսիք են Պոլինում Կուի կլանը և Ճաոծունում Լի կլանը, ժամանակակից գիտնական Չեն Ռուոշուին մեկնաբանել է, որ այս ժամանակ Լյու կլանը դարձել էր «առաջին շարքի երկրորդ կարգի կլան»:

Լյու կլանը հավատարիմ էր հյուսիսային ազնվականների ավանդույթներին, հետևում էր կոնֆուցիական բարոյական նորմերին և վարվելակարգին, կարդում էր կոնֆուցիական դասականներ և երկար ժամանակ ապրում էր Չանանում՝ առանց տուն վերադառնալու։ Անշիի ապստամբության ժամանակ Լյու Ծոնյուենի հայրը՝ Լյու Ճենը, առաջնորդեց ընտանիքին փախչելու՝ սկզբում գետի արևելքում գտնվող Վանվու լեռը, իսկ հետո հարավում՝ Վուդի։ Պատերազմի ավարտից հետո Լյու Ճենը վերադարձավ Չանան՝ որպես պաշտոնյա, բայց այդ ժամանակ Հետոնում գտնվող Լյու ընտանիքը աստիճանաբար անկում ապրեց, բայց նա դեռևս սերտ կապ ուներ Կուենլոն խմբի հետ։ Լյու Ծոնյուենի կինը Հոննոն Յանի ընտանիքից էր, իսկ սկեսրայր Յան Պինը Չանանի նահանգապետն էր։ Հետոնի Լյու կլանի կանայք նաև ամուսնացել է Շանդունի պարոնայքների հետ, ինչպիսիք են Լյու Ծոնյուենի մայրը Ֆանյան Լու տոհմից և նրա հորեղբոր կինը՝ Չժաո շրջանի Լի տոհմից։ Լյու Ծոնգյուենը ծնվել է հարուստ ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը մի քանի հեկտար հող ուներ Չանանի արևմտյան արվարձանում և առատաձեռն աշխատավարձ էր ստանում։ Նրա ընտանեկան կրթությունը գերազանց էր, ունեին գրքերի հարուստ հավաքածու, սիրում էին գեղագրություն և երաժշտություն։

Կյանք

Չանանի ժամանակաշրջան 

Լյու Ծոնգյուենն ունեցել է խաղաղ մանկություն։ Երեք տարեկանում մոր մոտ պոեզիա է սովորել և հայտնի էր որպես մանկական հրաշամանուկ։ Երբ նա ավելի քան տասը տարեկան էր, նա հետևեց իր հորը՝ Լյու Ճենին մինչև Յանցզի գետի միջին հոսանքը։ 789 թվականին, տասնվեց տարեկան հասակում, նա մասնակցեց կայսերական քննությանը, հանձնեց քննությունը և վերջապես հասավ միջնակարգ դպրոց։ 793 թվականին, երբ մահացավ նրա հայրը՝ Լյու Ճենը, Լյու Ծոնյուենը սկսեց սուգ պահել։ Այս ընթացքում նա չէր կարող պաշտոնյա լինել։ Նա հետևեց իր հորեղբորը դեպի Պինճոու և Նինչճոու շրջաններ, և ճանապարհորդեց դեպի Ցինճոու և սահմանամերձ շրջանի այլ վայրեր: 796 թվականին նրա հորեղբայրը մահացավ, և Լյու Ծոնյուենը նույն թվականին ամուսնացավ Յանի հետ։ Պաշտոնական կարիերայի մեջ մտնելու համար նա պատրաստվել է երկու տարի և հաջողությամբ հանձնցլ «Մեծ խոսքի իմացություն» քննությունը։ 798 թվականին Լյու Ծոնյուենը սկզբում նշանակվեց Ճոնգու նահանգի Ծիսյան ակադեմիայի խմբագիր, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվեց Լանթիեն շրջանի հրամանատար։ Երբ Լյու Ծոնյուենը Չանանում էր, նա ընկերացավ գրական առաջնորդների՝ Քուան Դեյուի, Կույ Չժիհանի և գիտնական առաջնորդ Վեյ Ճիիի հետ և ընկերացավ Հան Յուի, Սյաո Յուի, Լի Ծյենի, Ցույ Ցունի, Ցույ Յունին և այլնի և հատկապես Հան Թայի, Լի Ծինծյանի, Լյու Յուսիի, Լու Վենի և այլնի հետ: ԵՎ հատկապես Չեն Ծիան, Հան Յե, Լինգ Չժուն և այլնի հետ շատ մտերիմ են եղել։ Նրանք մտահոգված էին քաղաքական բարեփոխումներով և ցանկանում են քննարկել և փոխել երկիրը կառավարելու արվեստը: Վան Շուվենը, Վեյ Ճին և Լու Չունը բոլորն էլ այս փոքր շրջանակի առաջնորդներներն էին 805 թվականի հունվարին Թան Շունծոնը գահ բարձրացավ, և Վան Շուվենն արագ զավթեց իշխանությունը՝ առաջնորդելով Լյու Ծոնյուենին և միջին մակարդակի այլ մոտ 12 պաշտոնյաների Յոնճոուի բարեփոխում իրականացնելու՝ կադրերի և համակարգերի բարեփոխման, բայց մեծամասնության բարձրաստիճան պաշտոնյաների և այկ կարգի պաշտոնյաների կողմից այն համարվեց որպես խախտում և զավթելով իշխանությունը՝ առաջացնելով ընդդիմություն: Նույն թվականի օգոստոսին Շունծոնը հրաժարվեց գահից ներքինիների պատճառով։ Լյու Ծոնյուենը, Վան Շուվենը, Լյու Յուքսին, Հան Թայը և այլ տասը հոգի դատապարտվեցին և նվաստացվեցին և ավերիչ հարված ստացան։ Լյու Ծոնյուենը իջեցվել է Շաոճոուի պաշտոնից և սեպտեմբերին լքել Չանանը։

Արտագնա շրջան

Վերնագրի տեքստ 

ՅոնՃոուի բարեփոխման ձախողումը շրջադարձային դարձավ Լյու Ծոնյուենի կյանքում, և նա երկար ժամանակով աքսորվեց։ 805 թվականին, երբ Լյու Ծոնյուենը գնում էր Շաոճոու, նրան լրացուցիչ պատժեցին և տեղափոխեցին ավելի հեռավոր Յոնճոու, Սիմա։ Մոր և եղբորորդու Լու Ցունի ուղեկցությամբ նա տարեվերջին հասավ Յոնճոու, իսկ հաջորդ տարի մայրը մահացավ։ Այդ ժամանակ Լյու Ծոնյուենը այնքան մեղավոր էր իրեն զգում, որ մտածում էր ինքնասպանության մասին։ Նա Յոնճոում մնաց տասը տարի և երկար ժամանակ ամուրի էր : Նա միայն մի աղջիկ ուներ։ Նա երկար ժամանակ հիվանդ էր, ֆիզիկապես թույլ, ապրում էր միայնակ ու ցավոտ կյանքով։ Նա զգում էր, որ աշխարհն իր դեմ է, և որ ցավի մեջ կյանքը կարծես երբեք չի ավարտվի։ Շատ ընկերներ նրան օտարել էին, նույնիսկ հին գրերը ոչնչացրել։ Նա ուներ միայն Յոնճոում Վու Վուլինգի համախոհ ընկերը, և նա չուներ վարչական պարտականություններ։ Քանի որ Սիմայում գործը հիմնականում վտարված պալատական պաշտոնյաներին ծառայալն է, նա ընդամենը կարող էր գրել նամակներ իր վերադասների համար.: Գրեթե անհույս վիճակում Լյու Ծոնյուենը վերածվեց գրողի և գիտնականի։ Ինչպես հետագայում ասաց Հան Յուն, եթե աքսորը չլիներ, Լյու Ծոնյուենը չէր կարողանա ստեղծագործություններ ստեղծել, որոնք կփոխանցվեին հետագա սերունդներին։ Նա տքնաջան աշխատեց կարդաց և գրեց, ուսումնասիրեց Յոնճոուի ամայի լեռները, մնաց լեռների և գետերի միջև և մխիթարություն գտավ լեռներից և ջրերից, և գրեց հայտնի էսսեներ հետագա սերունդներին ճանապարհորդությունների մասին։

Լյու Ծոնյուենը բազմաթիվ նամակներ է գրել ազդեցիկ մարրդկանց՝ խնդրելով օգնել իրեն ներում ստանալ։ 815 թվականի սկզբին Լյու Ծոնյուենը հետ է կանչվել կայսերական արքունիքից և երկու ամիս անց վերադարձել Չանան և կրկին ծառայել որպես Լյուճոու նահանգապետ։ Ինչպես Յոնճոուն, այնպես էլ Լյուճոում այն ժամանակ գիտնականների կողմից դիտվում էր որպես երկրի բարբարոս հաճախ ենթարկվում էր հարևան բնիկների կողմից ոտնձգությունների : Լյուճոում աշխարհ եկավ նրա որդին Լյու Շապաթը (Լիու Գաո), կենտրոնացավ քաղաքական գործերի վրա և կրճատեց գրությունը։ 819 թվականին Լյու Ծոնյուենը մահացավ Լյուճոում 46 տարեկան հասակում և թաղվեց Չանանում: Նրա մահից հետո ծնվել է երկրորդ որդին՝ Լյու Ճոուին: Լյուճոուի բնակիչները Լուոցիում կառուցել են տաճար՝ ի հիշատակ Լյու Ծոնյուենի։ Հետագայում աշխատանքները ներառվել են 45-րդ հատորում։

Գրականության տեսություն

Արձակ 
Լյու Ծոնյուենի գրական միտքը պատկանում էր այն ժամանակվա գրականության հին տեսության հիմնական հոսքին և նման էր Հան Յուի գրին։ Հիմնական գաղափարն այն էր, որ գրականությունը ոչ միայն պետք է առաջ տանի կոնֆուցիականությունը, այլև հետամուտ լինի գեղարվեստական նվաճումների: Հոդվածի ոճը նույնքան կարևոր է, որքան բովանդակությունը։ Նրա հին արձակի տեսությունը ժառանգել է Լի Հուայի և Յուան Ջիեի և այլ հին նախորդների գաղափարները ինչպես նաև ոգեշնչվել է Հան Յուից։ Երբ նա երիտասարդ էր, Լյու Ծոնյուենը մեծ ուշադրություն չէր դարձնում գրականությանը և գրական ստեղծագործությունը համարում էր հռետորական հմտություն, որը քիչ կարևոր է, քան քաղաքական գործերը, և ոգևորված չէր հին գրականությամբ։ Հետագայում նա կարծում էր, որ գրականությունը գործիք է, որն օգտագործվում է «Տաո»-ն պարզաբանելու համար։ Իսկ կոնֆուցիականության «արմատը» պարզաբանելու համար լավ ստեղծագործությունը կարող է ավելի արդյունավետ կերպով բացատրել կոնֆուցիականությունը, քան գեղարվեստական արժեք չունեցող ստեղծագործությունը։ Այնուամենայնիվ, նա դեռ հավատում էր, որ կոնֆուցիականությունը խթանելու գրականության կարողությունը սահմանափակ է, և որ միայն քաղաքականությամբ զբաղվելով կարող է իրականացնել կոնֆուցիական իդեալները: Թեև գրականությունը կարող էր բացատրել կոնֆուցիականությունը, այն հնարավոր չէր իրականացնել:

Ճանապարհորդական գրառումներ  
Լյու Ծոնգուենի գրելու ոճը հանգիստ է, ի տարբերություն Հան Յուի ագրեսիվ ոճի։ Նա առավել հայտնի է իր բնանկարային ճանապարհորդական նոտաներով և առակներով, հատկապես իր ճամփորդական գրառումներով՝ «ՅոնՃոուի ութ գրառումները»: Նա ճամփորդում էր Յոնճոու՝ լեռների ու գետերի հետ ծանոթանալու համար և ցանկանում էր օգտագործել բնապատկերը՝ իր ներքին ցավից ազատվելու համար։ Բնանկարների ճամփորդական գրառումները միտումնավոր գրված էին հանգիստ և անկաշկանդ կերպով: նրա ներքին վիշտը այն էր, որ Յոնճոուի բնությունը արհամարհված է աշխարհի կողմից, ճիշտ այնպես, ինչպես Լյու Ծոնյուենին ուստի նա հատուկ գրառում է գրել Յոնճոուի բնապատկերի համար՝ մատնելով իր վիշտն ու զայրույթը: Այն ոչ միայն բնության գովքն է, այլ նաև վրդովմունք է սեփական դժբախտության վրա։ Այնտեղ ընդգծվում է Յոնճոուի լեռների և գետերի գեղեցկությունը, բայց այն լքված է, քանի որ այն հազարավոր կիլոմետրեր հեռու է մայրաքաղաքից։ Թեև այն չէր զիջում հյուսիսի գեղատեսիլ վայրերին, այն լավ չընդունվեց և նույնիսկ համարվում էր ոչինչ. Ինքը՝ Լյու Ծոնյուենը, նույնպես լքված էր։ «Ճանապարհորդություն դեպի արևմտյան լեռ» ում նկարագրում է լեռան անհամեմատելիությունը և անուղղակիորեն համեմատում է հեղինակի սեփական եսի հետ։ ԵՎ արձանագրում բնության հետ միաձուլվելու խորհրդավոր փորձը և զգում է, որ նա գտնվում է ներդաշնակության մեջ ամեն ինչի հետ: Մտքի ազատությունը . «Կոբալտ Տանտանի պատմությունը» արտացոլում է, որ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մարդը վայելում է այնտեղ գտնվելու հաճույքը. բնության ընկերակցությունը, աշխարհի ցավերն ու անախորժությունները դեռ խորն են իր սրտում : «Ճանապարհորդություն դեպի արևմտյան լեռ»-ը ողբում էր, որ տաղանդը վատնվել է հեռավոր և անծանոթ վայրում «Նախաբանը» արձանագրում է, որ նա գնել է հողատարածք Ռանսիում՝ կալվածք կառուցելու համար, վերանվանվել է Ռանսի Յուսի, բլուրը վերանվանվել է Յուկիու, ինչպես նաև Յուքուան, Յուգու, Յուչի, Յուդաո և իր սեփական տունը, որը կոչվում էր Յութան, և Յութինի տաղավարը նույնպես։ Հոդվածը ավելի շուտ երկիծում է նրա անցյալի հիմարությունը, սխալները, և արտահայտում է բողոք և արհամարհանք, քան ափսոսանք։

ԲՆանկարային առումով Լյու Ծոնգյուանը հատկապես լավ է նկարագրում սարերն ու ժայռերը: Որոշ գիտնականներ նաև կարծում են, որ Յոնճոուի ութ գրառումները ճամփորդական գրառումներ չեն: Հուան Յաոկունը կարծում է, որ «Ճանապարհորդություն դեպի Խիշան»-ում նկարագրված ճանապարհորդությունները և նույնիսկ Արևմտյան լեռները հորինված են, և հոդվածը միայն առակ է։ Լիեծիի մտքերն արտահայտելու ձևը, լեռնային շրջագայությունը պարզապես մի տեսակ մեդիտացիա է։ Նի Հաոշին կարծում էր, որ Յոնճոու բառերի և արտահայտությունների վրա ազդել է լեգենդար Լի Գոծոուի «Նանկեի կենսագրությունը»:

Ստեղծագործության ճանապարհ 
Լյու Ծոնգյուանը միշտ եղել է հայտնի գրող, և սոցիալական և ոգեկոչման հոդվածները, ինչպիսիք են նրա գրած «նախաբանը», երբ նա Չանանում էր, շատ տարածված էին։ Նրա գործերից շատերը պատկերում են խիստ կառավարությունից տառապող մարդկանց։ Ամենահայտնին  «օձ որսացողն ասում է» աշխատանքը, որը պատմում է, որ Յոնճոու անապատում որոշ մարդիկ նախընտրում են վտանգի ենթարկվել թունավոր օձի կողմից, քան օձ բռնել այնտեղ (հարկեր վճարելու փոխարեն): Լյու Ծոնյուենի մոտ 12 պահպանված գործեր կան, որոնք բոլորն էլ «լեգենդար» ոճով են գրված։ Համեմատած այլ լեգենդների հետ՝ Լյու Ծոնյուենը ը միշտ ուղղակիորեն գրում է պատմության իմաստը՝ հոդվածն ավելի շատ նմանեցնելով փաստարկային էսսեի, իսկ պատմությունը միայն փաստարկ է։։ «Ծառ տնկող Գուո Ցիայոի լեգենդը» նշում է, որ Գուո Ցիաոյի հաջողությունը կայանում է նրանում, որ հետևում է ծառի խնամքին և փոխաբերական իմաստով կառավարում է երկիրը ճիշտ. «Լի Չիի կենսագրությունը» պատմում է մի խելագարի մասին, ով սիրահարվեց աստվածուհուն, արհամարհեց իր ընկերներին, և ի վերջո խեղդվեց, և պատմության դասն այն է, որ աշխարհում բացարձակ ճիշտն ու սխալը չկա։ Կան մոտ տասը փրկված առակներ Լյու Ծոնյուենի կողմից գրված, որոնք հալածում են և իշխանության մեջ գտնվողներին, որոնց նմանեցնում է ձկներին, կապիկներին, արծիվներին, օձերին և այլն։ Առակները նաև գովերգում են նրա անմեղությունն ու ազնվությունը Յոնճոուի հեղափոխության ժամանակ: Հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք մարդիկ իրենց էությամբ հիմարներ են, և մարդիկ պայքարում են չնայած իրենց դժբախտությանը: Կարիճի հեքիաթը միջատներին և կարիճներին որպես օրինակ օգտագործում է մատնանշելու, որ անհագ, ագահ մարդիկ մահանում են։ Այս ամենը ներկայացված է այլաբանության ձևով։ Հիշելով Յուսի աստծո պատասխանատվության մասին հերոսը մաքուր է, և՛ գեղեցիկ, և՛ օգտակար է աշխարհին, բայց այն չի ճանաչվում աշխարհի կողմից և կոչվում է «հիմար» այն պատճառաբանությամբ, որ այն ապրում է հեռավոր վայրում և անհայտ է։ Լյու Ծոնյուենը, որպես մեղավոր, հաճախ օգտագործում է երրորդ դեմքը սակայն այս ամենն իրականում ինքնապատում է։

Պոեզիա 
Կան ավելի քան 140 բանաստեղծություններ, որոնք փոխանցվել են Լյու Ծոնգյուանի կողմից, որոնցից մոտ 30%-ը բնապատկերային բանաստեղծություններ են։ Հայտնի ստեղծագործությունը «Ցզյան Սյու» «Հազարավոր լեռներ և թռչուններ թռչում են հեռու, և մարդիկ անհետանում են հազարավոր ճանապարհներից: Միայնակ նավակը և կարիճը, մենակ ձկնորսություն են անում գետի սառը ձյան մեջ»: Ձկնորսելը զարդարելու ձյան տեսարանը՝ արտացոլելով հեղինակի միայնությունը և զիջելու չկամությունը Նրա բնանկարային բանաստեղծությունները բավականին ազդված են Հարավային դինաստիայի Սի Լինգյունի կողմից:

Ցի Ֆու  
Լյու Ծոնյուենը ժամանակին ընդօրինակել է Լի Սաոին և գրել տասնյակ բանաստեղծություններ։ Դրանցից «Ֆու սարի բանտարկյալը»-ը որտեղ  Ցի Ֆու սարը նկարագրել է որպես բանտ, և նա բանտարկվել է բանտի հատակում, համեմատել իրեն խոզ ու կովի հետ։ Եվ այնտեղի շունը մռնչում է, կարծես հսկում է իրեն չարից։ Նա նաև գրում է դժոխքի մռայլ նկարագրության մասին։ Նա իրեն նկարագրում է որպես մաքուր և ազնիվ, շփվելով բոլորի հետ և անհամբեր սպասում է ամեն օր հաջողությունների հասնել կայսր Յաոյի և Շունի մոտ։ Սակայն բարեփոխումների ձախողման համար նա մեղադրեց անզգույշներին, զրպարտությանը և խանդին, այնպես որ նա դատապարտվեց և հեռացվեց: Նա դատապարտվեց միայն այն պատճառով, որ նա հրաժարվեց համաձայնվել աշխարհի հետ, և նա չափազանց շատ էր հավատում իդեալներին։ «Չժու Բի Ֆանգվենը» քննադատել է Յոճոուի բնակիչներին տարօրինակ Բի Ֆանգ թռչնի նկատմամբ սնահավատության համար՝ կարծելով, որ Բի Ֆանգը հրդեհ է առաջացրել։ Լյու Շին հայտնի էր իր բնապատկերների նկարագրությամբ և ոճերի բազմազանությամբ և հաճախ նրան համեմատում էին Տաո Յուանմինի հետ։ Լյու Ծոնյուենը հոգ էր տանում մարդկանց տառապանքի և մարդկանց բարօրության մասին, նա իրեն համարում էր Կոնֆուցի հետևորդ Միջին Թան դինաստիայում Կոնֆուցիական վերածննդի շարժման ներկայացուցիչ։ Նա կարծում էր, որ դրախտն ու բնությունը կապ չունեն մարդկային գործերի հետ, հերքում էր սնահավատությունն ու սովորույթները և ժառանգել էր Սյունզիի և Վան Չոնգի ռացիոնալիզմը։ Նա կարծում էր, որ կոմսական համակարգը գերազանցում է ֆեոդալական համակարգին, և որ ֆեոդալիզմը սրբերի առաջնային նպատակը չէր, և նրա «Ֆեոդալիզմ» գիրքը ոգեշնչեց բազմաթիվ սերունդների: Ինչ վերաբերում է դասականների ուսումնասիրությանը, ապա Լյու Ծոնյուենը հետևեց Ծիճուի և Լու Չունի «Գարնանային և աշնանային ուսումնասիրություններ»-ով և նա այն մտքին էր, որ դասականների ուսումնասիրությունը չպետք է «ծեծված լինի», այլ պարզաբանի իմաստունների արդարությունը և ազդի հետագա սերունդների ուսումնասիրությունների վրա։ Կրոնական լեզվով ասած՝ Լյու Ծոնգյուենը համաձայնել է բուդդիզմում առկա շատ օրենքների հետ և օգտագործել այն իր կարիերայում։ Նա կարծում է, որ կոնֆուցիականության և բուդդիզմի միջև հակամարտություն չկա, և նրանք կարող են գոյակցել և լրացնել միմյանց։ Ավելի ուշ աշխարհին տրվեց Լյու Ծոնյուենի «Լիուհե արևելյան հավաքածուն»։

Մտքեր

Կոնֆուցիականություն 
Լյու Ծոնյուենը իրեն համարում էր կոնֆուցիական բարեփոխիչ՝ Կոնֆուցիուսի ուղու և ժողովրդի խաղաղության առաքելությամբ։ նա մատնանշում էր, որ կոնֆուցիական ճանապարհը հաճախ անտեսվում է աշխարհի կողմից, և նա ցանկանում է վերակենդանացնել կոնֆուցիականությունը այս աշխարհում: ԵՎ այն, ինչ նա հետապնդում է, խոսքն է, հին լեզուն, հին ճանապարհը։ Հան Յուի և այլոց ազդեցության տակ նա խրախուսեց երիտասարդ գիտնականներին սովորել հին ճանապարհը և դառնալ հետևորդ: «Դաո»-ն վերաբերում է երկու կայսրերի և երեք թագավորների ուղուն, մարդկության հինգ հաստատունների ճանապարհին «Կոնֆուցին» վերաբերում է հին իմաստունների խոսքերին և գործերին, իսկ հնագույն ճանապարհը կոնֆուցիական իդեալն է։ կոնֆուցիական իմաստունները, ինչպիսիք են Կոնֆուցիուս Յաո Շունը, ամենահիասքանչ և գիտակ հին մարդիկ են, ովքեր գրել են, որ «իմ երկնային ճանապարհը գալիս է Յաոյից, Շունից, Յուից, Թանգից, Գաոզոնգից, Վեն թագավորից, Վու թագավորից, Չժոուի դուքսից և կոնֆուցիուսից»։ Մենսիուսը կարծում էր, որ բարեգործությունն ու արդարությունը պետք է ընդգծվեն առանց շահ փնտրելու, մինչդեռ Լյու Ծոնյուենը դեմ էր՝ հավատալով, որ այդ տեսությունը անտեսվում է սոցիալական իրականության կեղմից:

Լյու Ծոնյուենի վերջնական մտահոգությունը ժողովրդի բարեկեցությունն է: Կոնֆուցիական ճանապարհը ժողովրդին բարեկեցություն բերելն է, և կոնֆուցիական հավատքը հիմնված է ժողովրդի տառապանքների հանդեպ կարեկցանքի և սրբերի կարեկցանքի և ժողովրդի տառապանքը թեթևացնելու վրա։ Կոնֆուցիոսի ամենաազնիվ հատկությունն այն է, որ նա չի հանդուրժեում ժողովրդի տառապանքը: Սովորական գիտնականները կարող են դժվարանալ խուսափել եսասիրական շահեր փնտրելուց, բայց նրանք միշտ պետք է մտածեն երկնային կյանքի մասին։ Քաղաքականություն մտնելը կոնֆուցիականություն կիրառելու ամենաարդյունավետ միջոցն է: Կոնֆուցիական ճանապարհը կառավարման ուղին է, այն նաև աշխարհը կառավարելու միջոց է, և գիտնականի համար ավելի արժեքավոր է պաշտոնյա դառնալը, քան կոնֆուցիացի գիտնական լինելը, և կառավարելու փոխհարաբերությունները. աշխարհն ու կոնֆուցիականությունը ավելի մոտ են, քան գրականության և կոնֆուցիականությունը։ Լյու Ծոնյուենը հավատում էր, որ բացի աշխարհիկ կյանքից կոնֆուցիականության, կային կյանքի այլ ռացիոնալ ձևեր, ինչպիսիք են Դաոսիզմը կամ բուդդիզմը, և նա հոգևոր դաշտում տրվեց բուդդիզմին և Դաոիզմին, առանց վիճարկելու «բուդդայի ներսում կոնֆուցիականության» նախադրյալը։

Նատուրալիզմ 
Լյու Ծոնյուենը քննադատում էր Հան Ռուի երկնային ինդուկցիայի տեսությունը և բնական աղետները չէր համարում մարդկանց համար երկնային նախազգուշացումներ կամ պատիժներ։ Երկինք կոչվածը նյութական է երկիրը, բնությունը, ինչպես երկրի վրա գտնվող բոլոր երևեւյթները, նյութական են, և բնության փոփոխությունները անգիտակից են, իսկ մարդու գործունեությունը գիտակցված է: դրախտը չի կարող ո՛չ գովել տալ, ո՛չ պատժել դժբախտությամբ, իսկ աշխարհի դժբախտություններն ու օրհնությունները դրախտի հետ կապ չունեն. Սխալ է բողոքել դրախտից կամ մտածել, որ դրախտային ճանապարհը բարեգործական է և կփրկի աշխարհը: Լյու Ծոնյուենը հոդված է գրել «Երկնային ասույթներ» վերնագրով, որտեղ ցույց է տալիս, որ դրախտն ու մարդը կապ չունեն, մինչդեռ Շանչեն Սյունզին և Վան Չոնգժին քննադատում են ընդհանուր կոնֆուցիական համոզմունքը, որ դրախտը կարող է տիրել մարդուն, պարգևատրել բարին և պատժել չարին։ Երկինքը և լեռնային ու գետային այլ խոտաբույսերը բնական երևույթներ են, և թեև կան տատանումներ, բայց դրանք ոչ մի կապ չունեն մարդկանց հետ: Լյու Ծոնյուենը նաև գրել է «տարվա եղանակների տեսությունը» և քննադատել «ծեսերի գիրքը»։ Նա կարծում էր, որ բնակա երևույթները, աղետները, բնության փոփոխությունը առհասարակ կապ չունեն մարդկության հետ և նա չի կարող լիովին հասկանալ այդ գործառույթները, բայց հաստատ է, որ այդ գործառույթները նախատեսված չեն մարդկանց համար։

Մարդկային բարոյականությունը նույնպես կապ չունի դրախտի հետ, կա աշխարհի ընտրություն, դա բարոյական կոդ է, և չկա այլ տիեզերական կամ մետաֆիզիկական ճշմարտություն։ նա հատկապես զայրացած էր «դրախտի»՝ որպես արժեքի աղբյուրի մասին ավանդական կոնֆուցիական տեսակետից և ծայրաստիճան դեմ էր «երկնային ճանապարհին»։ նա ասում էր, որ բարոյական կոդերը աշխարհիկ են, չկա գերբնական, տրանսցենդենտալ, մետաֆիզիկական աղբյուր կամ հիմք, չկա կապ իրական աշխարհի և մյուս աշխարհի միջև: Կոնֆուցիական ճանապարհով չգնալն անպայման չի հանգեցնում աղետի։ Լյու Ծոնյուենի ըմբռնումը սահմանափակված է մարդկային հասարակության և աշխարհիկ մակարդակով և չունի ապրիորի կամ տիեզերաբանական հիմք ։

Քաղաքականություն և հասարակություն 
Լյու Ծոնյուենը միշտ ուշադրություն է դարձրել տուժված մարդկանց, հատկապես նրանց, ովքեր տառապում են բռնակալությունից։ նա պաշտպանում էր հավատարմությունը կայսերական արքունիքին, և որ կառավարությունը պետք է նվազեցնի իր միջամտությունը ժողովրդին՝ արտացոլելով նրա դեմ այն ժամանակվա ֆեոդալական քաղաքների բաժանմանը և ռազմական ծախսերը հոգալու կառավարության ձգտումը։ «օձ որսացող» ի մեջ նա քննադատել է միջին և Թանգ դինաստիաների հարկային համակարգը՝ արտացոլելով գյուղի դեպրեսիան և ավերակությունը։ նա մերժեց մանդատի հայեցակարգը և պաշտպանեց այն պնդումը, որ ժողովրդի աջակցությունը դինաստիայի օրինականության միակ աղբյուրն է, և դա ժողովրդի աջակցությունն է, որն ամրացնում է թագավորի իշխանությունը, և դա ժողովուրդն էր, որ ձեռնադրվեց ոչ թե երկնքի, այլ ուրիշների կողմից: նա միակ գիտնականն էր չինական ավանդույթի առաջատար մտածողներից, ով կոպտորեն հարձակվեց նախախնամության ուսմունքի վրա: Միապետը չի հաստատվում ոչ ժողովրդի աջակցությամբ, ոչ էլ աստվածային հրամաններով։ նա հրամայեց վերացնել խիստ և անարդար հարկերը՝ հավատալով, որ հասարակ ժողովուրդն աշխարհի տերն է, իսկ պաշտոնյաները միայն իրենց պետական ծառայողները: դաժան վերաբերմունքը նրանց նկատմամբ, ովքեր իրենց կողմից վարձվում են իրենց ծառայելու համար, ամենալուրջ անարդարությունն է։ Սա, հավանաբար, ամենամոտ գաղափարն է չինական ինտելեկտուալ ավանդույթի դեմոկրատիայի գաղափարին, և նույնիսկ Ցին դինաստիայի Հուան Ցոնգսիի նման լուսավոր մարդիկ չէին վիճարկում պաշտոնյաների պատասխանատվությունը այն տեսակետից, որ պաշտոնյաները պետական ծառայողներ էին,, ինչպես արեց Լյու Ծոնյուենը։ Նրա տեսակետները քաղաքականության ծագման և քաղաքական իշխանության հիմքերի վերաբերյալ կարելի է բնութագրել որպես կոնֆուցիական «հերետիկոսությանը» մոտ։

Հին մարդկանցից շատերը կարծում էին, որ ֆեոդալական աշխարհը դրախտի որդու բաժանման արդյունքն է, սակայն Լյու Ծոնյուենի «ֆեոդալական տեսությունը» հակադարձեց հին տեսությունը և կարծում էր, որ ֆեոդալական աշխարհը փոքր քաղաքական կազմակերպությունների զարգացման վերջնական արդյունքն է դեպի մեծ։ նա պնդում է, որ հին ֆեոդալական համակարգը ոչ թե սրբերի մտադրությունն էր և ոչ թե մարդկային ուժի, այլ պատմական զարգացման արդյունք, «հետևաբար, ֆեոդալիզմը սրբերի նպատակը չէ, այլ ներուժը։ Ֆեոդալիզմը սուրբ չէ Գիտնականները վերանայել են «ֆեոդալական տեսություն» հոդվածը՝ հղում կատարելով Դու Յուի «ընդհանուր դասականների» տեսակետներին նա աջակցում էր ազնվականության անկմանը, հավատալով, որ բոլոր մարդիկ ըստ էության հավասար են և ծնվում: Մարդու հասարակական-քաղաքական կարգավիճակը պետք է որոշվի նրա որակներով, այլ ոչ թե ծագմամբ ։

Փոխհարաբերությունները աշխարհի հետ 
Լյու Ծոնյուենը կարծում էր, որ որպես մարդ՝ մենք պետք է խելամիտ լինենք պաշտպանելու մեզ և գոյատևելու համար, հանդուրժել բոլոր տեսակի անախորժությունները և ներդաշնակորեն ապրենք ուրիշների հետ՝ վնասից խուսափելու համար «աշխարհում լավ մարդիկ քիչ են, վատ մարդիկ՝ շատ, իսկ կառքի նման լինելու համար պետք է ներսից և դրսից կլոր լինել»՝ նկատի ունենալով սեփական սկզբունքները և սահուն վարվել այս անկատար աշխարհի հետ: Նա վկայակոչում է կոնֆուցիական դրույթներ, ինչպիսիք են ցույց տալու անհրաժեշտությունը. լինել խոնարհ և հնազանդ։ Կոնֆուցիականությունը և Լաո Ցզիի մտքերը ըստ էության չեն տարբերվում, և երկուսն էլ սովորեցնում են մարդկանց լինել խոնարհ և ինքնաբավref name="陳" />։

Կրոնական գրություն 
Լյու Ծոնյուենը հետևում էր Շուսուկեի և Լու Չունի «գարնանային և աշնանային» ուսումնասիրություններին, ջատագովելով, որ սուրբ գրությունների ուսումնասիրությունը չպետք է բավարարվի գլուխների և նախադասությունների աննշան ուսումնասիրությամբ: Նա եղել է գրագիր Լու Չունի անվանական աշակերտը և մոտ 802 թվականին Լյու Յուքսիի և Հան Թայի հետ սովորել է բանաստեղծությունների ժողովածու Գուոջիջյան ուսուցիչ Շի Շիքիից: Յոնչժոուում նա խորապես ուսումնասիրում էր սուրբ գրությունները՝ հավատալով, որ և՛ Մարոնգը, և՛ Չժեն Սյուանը պարզապես «գրի վարպետներ» էին, որ կարողաում էին բացատրել սուրբ գրությունները միայն մի քանի բառով։ նա վիճարկեց սուրբ գրությունների վերաբերյալ ավանդական մեկնաբանությունների վրա հիմնված մոտեցումը և պնդեց, որ սուրբ գրությունների նպատակն է հասկանալ սրբերին և «ուղու ակունքները»: այնուամենայնիվ, սուրբ գրությունների օբյեկտիվ ըմբռնումը հիմք է հետագա ուսումնասիրության համար, և նախորդ սերունդների մեկնաբանությունները կարևոր են:

Կրոն

Բուդդիզմ և Դաոսիզմ 
Լյու Ծոնյուենը հավատացյալ բուդդայական չէր, բայց նա բուդդայականությամբ էր զբաղվում իր ողջ կյանքում։ նա մանկուց սիրում էր բուդդիզմը, և երբ նա Չանանում էր, ճանապարհորդում էր հարավային վանականների հետ: երբ նա առաջին անգամ ժամանեց Յոնճոու, նա ապրելու տեղ չուներ և ապրում էր Յոնճոուի արևմտյան արվարձանում գտնվող Լոնգսինգ տաճարում, քանի որ սիրում էր հավատալ բուդդիզմին, նրան նույնպես դուր եկավ այս նոր բնակավայրը, և նրա դուստրը դարձավ միանձնուհի: Լյու Ծոնյուենը չէր նստում մեդիտացիայի և բուդդայական երգեր արտասանում, այլ կարդում էր բուդդայական սուրբ գրություններ և մտքեր փոխանակում վանականների հետ։ նա կարծում էր, որ բուդդայականությունը իմաստության աղբյուր է, լուսավորված, որը թույլ է տալիս մարդկանց ավելի խորը թափանցել ճշմարտության մեջ, չծանրաբեռնվել առօրյան և այն եղել է նրա հոգու սյունը: նա մտերիմ հարաբերություններ ուներ Յոնճոուի տեղի բուդդայականների հետ, հատկապես՝ Թենդայ և Վինայա հետ, իսկ նրա ամենամոտ հոգևոր գործընկերը Լոնգսինգ տաճարի վանահայր Չոնգչունն էր, ինչպես նաև կապեր ուներ Նանյուե Հենշանի վանականների հետ։ նա գիտակցաբար և խորապես հասկանում էր բուդդայական ուսմունքը հիանում է «միջին ճշմարտությունների» գաղափարներով և կարծում էր, որ բուդդիզմի միջին ճշմարտությունները ընկած են բուդդայական ուսմունքների հիմքում Լյու Ծոնյուենի բուդդայական զգացմունքները հիմնականում արձագանք են սեփական կարիերայի անհաջողություններին։ Բուդդայական միտքը կարող էր նրան անկողմնակալ վերաբերմունք ցուցաբերել իր երկրային ձախողումների նկատմամբ առանց վարանելու: նա պաշտպանում էր Բուդդայի ներքին և արտաքին մտքերը։ Ենթադրվում է, որ բուդդիզմն ու կոնֆուցիականությունը չեն հակասում և կարող են գոյակցել։ Բուդդայականությունը խոսում է Բուդդայի, այսինքն՝ Կոնֆուցիականության բնույթի մասին, բուդդայականության և կոնֆուցիականության մեջ հակասություն չկա, կենտրոնական գաղափարը հիմնականում նույնն է, Կոնֆուցիուսից հետո կոնֆուցիականությունը անկում է ապրել, բարեբախտաբար, բուդդիզմը եկել է վերականգնելու Կոնֆուցիական ճանապարհը. կարելի է ասել, որ բուդդայականությունը պետք է լինի ոչ թե կոնֆուցիականության թշնամին, այլ շարունակությունը։ Լյու Ծոնյուենը քննադատում էր Զեն բուդդայականությունը՝ համարելով, որ Զեն բուդդայականության համար Բուդդա դառնալու ուղիղ ճանապարհ չկա, և անհնար է մաքրվել առանց վարքագծի կանոնների և կանոնների պահպանման։ նա նաև քննադատեց Զեն բուդդիզմի ուսմունքը Բուդդայական սուրբ գրությունները չկարդալու և հակաինտելեկտուալ հակումների համար։

Լյու Ծոնյուենը համաձայն էր Լաո Ցզիի փիլիսոփայության հետ, բայց արհամարհում էր այն միտքը,որ անմահությունն անհնար է, որ անմահության ձգտումը եսասիրական է և որ կյանքը անիմաստ է եթե չմեռնես, կարող ես հավերժ ապրել, և նա հարցնում է. եթե ծառերն ու քարերը ողջ են, դա նույնպես համարվում է իրենց ճանապարհը։

Հակասնահավատություն 
Լյու Ծոնյուենը քննադատել է աշխարհի բոլոր գերբնական և սնահավատ հասկացությունները, այդ թվում՝ անմահության, հրաշքների, գուշակության, կախարդության, աստղագուշակություն, ֆեն շույը, նախնիների ինը, բարենպաստ նախանշանները, ուրվականների և աստվածների պաշտամունքը,, և օրվա ընտրություն : Նա ընդիմացել է տարբեր գերբնական հասկացությունների վրա, որոնք գրանցված են «չինական» գրքում «ոչ չինականում» քննադատելով երկնքի տարբեր քննարկումներում, ինչպես նաև ծաղրելով առասպելներն ու լեգենդները, ինչպիսիք են մարդու գլուխը և օձի մարմինը, կարելի է ասել, որ պաշտպանում են էմպիրիզմը և ռեալիզմը։ Չկա որևէ կապ անձնական ճակատագրի և սեփական գործերի միջև, և չկա կարմա կամ բարի կամ չար։ Հին սրբերը երբեմն ստեղծում էին շինծու կրոններ, բայց Լյու Ծոնյուենը կասկածում էր, թե արդյոք իրենք սրբերն իսկապես հավատում էին ուրվականների և աստվածների գոյությանը:

Ազդեցություն 
Լյու Ծոնյուենի համբավն աճում էր, և չնայած նա գտնվում է հարավային անապատում, շատ երիտասարդ գիտնականներ գալիս են խորհրդատվության համար: Նրա նախաձեռնությամբ դրախտի և մարդու հարաբերությունները կարևոր խնդիր դարձան Միջին Թանգ դինաստիաներում, և Հան Յուի, Բայ Ջույի, Յուան Շուի, Լու Վենի, Լյու Յուսիի, Լի աոյի և Նիուի վանականների համար և նրանք պատասխանեցին Լյու Ծոնյուենի առաջ քաշած հարցերին: Վենի համար երկնքի գաղափարը և ընդհանրապես հակադրվել է երկնքի և մարդու ճշմարիտ տեսությանը: Սոն դինաստիայի Օույան Սյուը և Թանի նոր գիրքը «դրախտի գրքի» հինգ տարրերի գլուխը վերաբերում է քաղաքական գործունեությանը: Լյու Ծոնյուենի «գարնանային և աշնանային» ուսումնասիրությունները Սոն դինաստիայի «գարնանային և աշնանային» ուսումնասիրությունների աղբյուրն էին և մեծ ազդեցություն ունեցան: Կան բազմաթիվ ֆեոդալական տեսություններ, որոնք գրվել են հետագա սերունդների կողմից, և նրանք չեն կարող անտեսել Լյու Ծոնյուենի «Ֆեոդալական տեսություն» հոդվածը անկախ այն բանից, նրանք համաձայն են, թե ոչ, Սոնի մարդկանց ֆեոդալական տեսությունը հիմնված է Լյու Զոնգյուանի կողմից ոգեշնչված ցուցումների վրա և Նրա կողմից մշակված, ինչպիսիք են Յե Շիի և Չեն Լիանգի տեսությունը, որը կոչվում է «ֆեոդալական տեսություն» ։

Կարգավիճակ 
Չինական գրականության պատմության մեջ Լյու Ցոնգյուանը նույն մակարդակի էսսեիստ էր, ինչ Հան Յուն կամ նույնիսկ համարվում էր, որ գերազանցել է Հան Յուին որպես էսսեիստ երկուսն էլ Թան դինաստիայից: Հին չինական շարժումների ներկայացուցիչ հսկա, հին չինական շարժումը պաշտպանող ներկայացուցչական գործիչ Լյու Ծոնյուենը անուն է ձեռք բերել իր ակնառու գրական նվաճումների շնորհիվ՝ ցույց տալով, որ պալեո ոճի արձակը մտքեր փոխանակելու և գրական ստեղծագործություններ ստեղծելու հիանալի միջոց է: Սոն դինաստիայի ժամանակներից ի վեր Լյու Ծոնյուենը համարվում է Թան դինաստիայի չորս վարպետներից մեկը, ով Վան Վեյի, Մեն Հաորանի և Վեյ Յինգվուի հետ միասին նկարագրել են բնական տեսարաններն ու ճգնավորների կյանքը իր հիանալի ճանապարհորդական պատմությունների և բնանկարային բանաստեղծությունների համար: Լյու Ծոնյուենը «չինական ճանապարհորդական պատմություններ», «Յոնչժոու Ութ գրառումների»«Ճիշտ խոսքի գրառումը» ի հեղինակն էր: Յոնչժոուի ութ արձանագրություններում ճամփորդական արձակն ունի և՛ զգայունություն, և՛ խելացիություն, և միավորում է տեսարանների գրման, պատմողականության, քնարերգության և արձակի արժանիքները։

Թանի շրջանում բարձր էին գնահատում Լյու Ծոնյուենին, Հան Յուին։ Սակայն նրանց միշտ համեմատում էին մեկը մյուսի հետ և անգամ կային առանձին խմբեր, ովքեր հետևում էին անհատապես մեկ մտածողի։
Գաղափարների պատմության մեջ Լյու Ծոնյուենը միջին Թանգ դինաստիաներում կոնֆուցիականության վերածննդի շարժման առաջնորդն էր և պատկանում էր Թանգ դինաստիայի գիտնականների և բժիշկների առաջին սերնդին, ովքեր սկսեցին ուսումնասիրել կոնֆուցիական ճանապարհը՝ ազդարարելով կոնֆուցիականի վերածննդի ավանդույթը։ նա սահմանեց կոնֆուցիական ուղին որպես մարդկանց ուղի և աշխարհը կառավարելու ուղի, որը ներկայացնում էր կոնֆուցիականության հիմնական գաղափարները Թանգ դինաստիայի ժամանակաշրջանում։ Ժամանակակից չինացի գիտնականները Լյու Ծոնյուենին համարում են մատերիալիստ մտածող։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Չին գրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով