Կանայք Հաագայում

Կանայք Հաագայում, Կանանց միջազգային կոնգրեսի կոնֆերանս, որը տեղի է ունեցել Հաագայում (Նիդեռլանդներ) 1915 թվականի ապրիլի 28-ից մայիսի 1-ը տասներկու երկրներից 1136 պատվիրակներով։ Կոնգրեսի շրջանակներում ստեղծվել է Կանանց միջազգային կոմիտե հանուն մշտական խաղաղության () Ջեյն Ադամսի նախագահությամբ։ Այն հետագայում` 1919 թվականին Ցյուրիխում կայացած երկրորդ կոնգրեսում վերանվնավել է Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային լիգա ()։

Նախապատմություն 
1915 թվականի հունիսին Կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային դաշինքի կոնգրեսը պետք է հանդիպեր Բեռլինում։ Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Կանանց ընտրական իրավունքի գերմանական միությունը (Deutscher Verband für Frauenstimmrecht) հրաժարվեց մասնակցել։ 

Կանանց միջազգային միության () պաշտոնական Jus Suffragii (լատիներենից թարգմանաբար` «Ընտրական իրավունք») ամսագրի 1914 թվականի դեկտեմբերի համարում հրապարակվել է ծանուցում կոնգրեսի չեղյալ հայտարարելու մասին։ Նույն համարում ծանուցմանն ի պատասխան հրապարակվել է հոլանդացի պացիֆիստ, ֆեմինիստ և սուֆրաժիստ Ալետտա Ջեյքոբսի առաջարկը` համաժողովն անցկացնել Նիդեռլանդներում` որպես չեզոք երկիր։ Հասկանալով, որ IWSA-ն չէր կարող հովանավորել կոնֆերանս, որտեղ քննարկելու էին արտաքին քաղաքականությունը և պատերազմը հակամարտության ընթացքում,  ակտիվիստներից Քրիսթալ Մակմիլանը Ջեյքոբսին մասնավոր կերպով առաջարկել էր, որ կարելի է անհատներ և կազմակերպություններ հրավիրվել առանց համաժողովի հովանավորման: IWSA-ի շատ անդամներ, այդ թվում՝ գերմանացի առաջնորդներ Անիտա Աուգսպուրգը և Լիդա Գուստավա Հեյմանը, արձագանքել էին համաժողովի անցկացման անհրաժեշտությանը և ընդգծել, որ այն պետք է ինքնավար լինի, որպեսզի չվնասի կանանց շարժման նպատակները:

Նախապատրաստություններ 
Այդ կապակցությամբ Ջեյքոբսը հակամարտության երկու կողմերի ներկայացուցիչներին և չեզոք կանանց հրավիրել էր հանդիպման պլանավորման համար, որը տեղի է ունեցել Ամստերդամում 1915 թվականի փետրվարի սկզբին։ Կոնգրեսի նպատակն էր բողոքել այն ժամանակ Եվրոպայում մոլեգնող պատերազմի դեմ և առաջարկել պատերազմը ապագայում կանխելու ուղիներ։ Ներկաների թվում էին Բելգիայից՝ Ֆլոր Բարտոն, տիկնայք Մուլլը և Վան Պրագը; Բրիտանիայից՝ Քեթլին Քորթնի, Էմիլի Լիֆ, Մակմիլանը, Քեթրին Մարշալը և Թեոդորա Ուիլսոն Ուիլսոնը; Գերմանիայից` Աուգսպուրգը, Հեյմանը, Ֆրիդա Պերլենը և տիկին Ֆոն Շլումբերգերը; և քսանվեց ակտիվիստներ Նիդերլանդներից: Այս հանդիպման ժամանակ կազմվել է նախնական ծրագիր, և համաձայնություն է ձեռք բերվել՝ խնդրելով հոլանդացի կանանց ստեղծել հանձնաժողով՝ Կոնգրեսի բոլոր պայմանավորվածությունները ստանձնելու և հրավերները տրամադրելու համար։ Կոնգրեսի ծախսերը երաշխավորում էին ներկա բրիտանացի, հոլանդացի և գերմանացի կանայք, որոնք բոլորը համաձայնեցին հավաքել պահանջվող գումարի մեկ երրորդը:

Կոնգրեսին մասնակցելու հրավերներ են ուղարկվել կանանց և խառը կազմակերպություններին, ինչպես նաև առանձին կանանց ամբողջ աշխարհում։ Յուրաքանչյուր կազմակերպությունից հրավիրվել էր երկու պատվիրակ։ Միայն կանայք կարող էին դառնալ Կոնգրեսի անդամ, և նրանցից պահանջվում էր ընդհանուր համաձայնություն արտահայտել նախնական ծրագրի վերաբերյալ բանաձևերի հետ։ Այս ընդհանուր համաձայնագիրը մեկնաբանվել է որպես համոզմունք,

ա) որ միջազգային վեճերը պետք է լուծվեն խաղաղ ճանապարհով 

բ) որ պատգամավորական իրավունքը տարածվի կանանց վրա:

Համաժողով 

Կոնգրեսը բացվել է 1915 թվականի ապրիլի 28-ին, որին մասնակցել է 1136 մասնակից ինչպես չեզոք, այնպես էլ պատերազմող երկրներից։ Համագումարն ընթացել է երկու կարևոր կանոններով, ըստ որոնց Կոնգրեսի շրջնակներից դուրս էին.

 այս պատերազմի ազգային պատասխանատվության կամ վարման վերաբերյալ քննարկումները
 բանաձևերը, որոնք վերաբերում են այն կանոններին, որոնց համաձայն պատերազմ է ծավալվելու ապագայում:

Ուշադրության կենտրոնում մնալու էր հակամարտության ավարտից անմիջապես հետո խաղաղության հաստատման և կայուն խաղաղապահ միջոցառումներ մշակելը:

Կոնգրեսն ընդունեց Կանանց խաղաղության կուսակցության () պլատֆորմի մեծ մասը, որն ընդունվել էր հունվարին Վաշինգտոնում կայացած համագումարում։ WPP պլատֆորմը ներառում էր սպառազինությունների սահմանափակում, պատերազմի դիվանագիտական միջնորդություն, պատերազմը կանխարգելելու օրենսդրության և տնտեսական քաղաքականության մշակում, ինչպես նաև ազգային ռազմական ուժի փոխարեն միջազգային ոստիկանական ուժի ստեղծում: 

Ներկաների ընդունած բանաձևերի թվում էին խաղաղության հաստատման անհրաժեշտությունը և խաղաղ կարգավորման ընթացքում տարածքային փոխանցումներ չտրամադրելը առանց տուժած բնակչության համաձայնության: Մյուս բանաձևերը պարունակում էին միջազգային մշտական խորհուրդ ստեղծելու կոչ՝ խաղաղ միջնորդությամբ ապահովելու ազգերի միջև տարաձայնությունները, կանանց ներգրավումը խաղաղ գործընթացներում և կանանց ընտրական իրավունքը: Համաժողովի մասնակիցները ստեղծեցին Կանանց միջազգային կոմիտեն հանուն մշտական խաղաղության, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Կանանց միջազգային լիգա հանուն խաղաղության և ազատության (WILPF)՝ Ջեյն Ադամսի նախագահությամբ:

Պատվիրակություններ 
Պատերազմի ժամանակ 1200 կանանց հավաքելու հետ կապված խնդիրներ կային։ Մեծ Բրիտանիայի Արտաքին գործերի նախարարությունը իր երկրի պատվիրակությունը կրճատել էր մինչև 24 պատվիրակ, որոնցից միայն երկուսն (կամ երեքը) էին հասել Հաագա։ Իտալիան կարողացել էր միայն մեկ պատվիրակ ուղարկել, որն էլ ցանկացել էր նշել, որ չի ներկայացնում իր երկիրը։ Կանադայից եկել էր մի կին և ներկայացնում էր այն ժամանակվա կանադական «գաղութները»։ 

Ֆրանսիան և Ռուսաստանը պատվիրակություններ չէին ուղարկել պատերազմի պատճառով, և այն մեկնաբանմամբ, որ ներկաները կարող էին դավաճաններ համարվել:

Բելգիայի պատվիրակությունը ժամանել էր ուշ, քանի որ նրանք պետք է ճամփորդական փաստաթղթեր ստանային Օկուպացված Բելգիայի գերմանական իշխանություններից, անցնեին Բելգիայի Էսսենի սահմանային անցակետը, այնուհետև երկու ժամ քայլելով հասնեին մինչև Ռուզենդալ, որտեղից գնացքով հասնեին Հաագա։ Համագործակցության ոգին ամրապնդելու համար Բելգիայի բոլոր հինգ պատվիրակներին Աուգսպուրգը հրավիրել էր բարձրանալ և նստել ամբիոնում: Նրանցից միայն Եվգենի Համերն է համաձայնվել՝ նախազգուշացնելով, որ իրեն թույլ տրվի ելույթ ունենալ համագումարում, ինչը տրվել է:

Ներկայացված երկրներից էին Միացյալ Նահանգները, որը սուզանավային պատերազմի պայմաններում հատել էր Ատլանտյան օվկիանոսը և ուղարկել 47 անդամ։ Շվեդիան ուղարկել էր 12 պատվիրակ, Նորվեգիան` 12, Նիդեռլանդները` 1000, Իտալիան` 1, Հունգարիան` 9, Գերմանիան` 28, Դանիան` 6, Կանադան` 2, Բելգիան` 5 Ավստրիան` 6, Մեծ Բրիտանիան` 3, չնայած այնտեղից ևս 180-ին թույլ չէին տվել նավարկել, քանի որ Հյուսիսային ծովը փակ էր ռազմական պատճառներով։ Համագումարը, որին ներկա էին ինչպես մեծ թվով այցելուներ, այնպես էլ անդամներ, հաջողվել է։ Ընթացքում վարույթն իրականացվել է մեծագույն բարի կամքով, և դրան ուղեկցող որոշումներն ընդունվել են գործնական նիստերում։

Ծանոթագրություններ 

Միջազգային կոնֆերանսներ
1915 իրադարձություններ
20-րդ դարը Նիդերլանդներում
Պացիֆիզմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմ