Ծառայում էին երկու ընկեր

«Ծառայում էին երկու ընկեր» (), 1968 թվականի գեղարվեստական ֆիլմը, որը նկարահանել է ռեժիսոր Եվգենի Կարելովը Յուլյա Դունսկու և Վալերի Ֆրիդի սցենարով։ Ֆիլմի գործողությունները պատմում են Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի։

Սյուժե 
Ֆիլմում ներկայացված են երկու զուգահեռ սյուժետային գծեր, որոնք հատվում են։ Առաջինը պատմում է կարմիրբանակային երկու ընկերների, երկրորդը՝ սպիտակգվարդիական սպաների մասին։

1920 թվականի նոյեմբերի սկիզբն է։ Շարունակվում է քաղաքացիական պատերազմը։  Ղրիմում շրջափակվել են բարոն Վրանգելի զորքերը։ Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակը պատրաստվում է վերջին գրոհին։

Կարմիր բանակի մարտիկ Անդրեյ Նեկրասովին, որը նախկին լուսանկարչ է, գնդի հրամանատարը հանձնարարում է ռազմավարային  Debrie Parvo կինոտեսախցիկի օգնությամբ աերոպլանից նկարահանել հակառակորդի զորքերի դիրքը Պերեկոպի շրջանում։ Նեկրասովը փորձում է բացատրել, որ ծանոթ չէ նկարահանող տեխնիկային, բայց գնդի հրամանատարը պնդում է իր ասածը։ Նեկրասովին օգնելու համար նրա հետ ուղարկվում է վաշտի նախկին հրամանատար Իվան Կարյակինը, որը աստիճանազրկվել էր ու դարձել շարքային ռազական մասնագետի՝ ցարական բանակի նախկին գնդապետի ինքնակամ գնդակահարության համար։

Կարյակինը կարծում է, որ պետք է ոչ միայն օգնի Նեկրասովին, այլև հոգ տանի «ուրիշի ապրանքի» համար․ Նեկրասովն իր մասին ասում է. «Ես, ինչպես ասում են, տերտերորդի եմ։ Ինձ դաստիարակել է քահանա հորեղբայրս»։

Նկարահանումների ընթացքում աերոպլանը վթարի է ենթարկվում, օդաչուն մահանում է, իսկ Նեկրասովն ու Կարյակինը գերի են ընկնում մախնովականների մոտ։ Չնայած այն ժամանակ Մախնոն ու Կարմիր բանակը դաշնակիցներ էին, Նեկրասովին ու Կարյակինին գնդակահարություն է սպառնում։ Նեկրասովը հանդուգն փախուստ է ծրագրում, ընդ որում՝ նա կարողանում է վերադարձնել տեսախցիկը։

Փախչելով մախնովականներից՝ ընկերները հայտնվում են կարմիրների դիրքում։ Սակայն այստեղ էլ նրանց ձերբակալում են։ Կին կոմիսարը չի հավատում փաստաթղթեր չունեցող երկու անհայտ անձանց, բացի այդ, տաչանկայում գտնվել է սպիտակգվարդիականի համազգեստ։ Նա հրամայում է գնդակահարել այդ երկուսին, մանավանդ որ Նեկրասովին նույնացնում է հակահետախուզության ժամանակ նրան կտտանքների ենթարկած սպայի հետ։ Սակայն պատահականությունն օգնում է մարտիկներին խուսափել մահից. Նեկրասովը ճանաչում է  մեքենայով անցնող շտաբի պետին, և նա չեղարկում է գնդակահարությունը։

Գնդի հրամանատարությունը պատրաստվում է դիտել հետախուզական նկարահանումների արդյունքները, սակայն ժապավենը փչացած է։ Կարյակինն անմիջապես Նեկրասովին մեղադրում է դավաճանության մեջ, սակայն դիվիզիայի հրամանատարությունը վստահ է, որ Նեկրասովի անհաջողության մեջ դիտավորություն չկա։ Նեկրասովը, որը լուսանկարչական հիշողություն ունի, նկարում է թշնամու ամրությունների պլանը, նրա նկարի մանրամասները համընկնում են փախստակներից ստացված տեղեկությունների հետ։ Հրամանատարներից մեկը Նեկրասովին պարգևատրում է մաուզերով, իսկ հուսալքված Կարյակինը կրկին փորձում է լավ հարաբերություններ հաստատել նրա հետ։

Սևաստոպոլում պորուչիկ Բրուսենցովը հյուրանոցում պատահաբար սպանում է իր ընկերոջը՝ Սերգեյ Լուկաշևիչին։ Սպանվածի մոտ է կանչվել գթության քույր Սաշան։ Տնային կալանքի տակ թողնված Բրուսենցովը ծանոթանում է նրա հետ։ Շուտով Բրուսենցովին ուղարկում են մասնակցելու Պերեկոպի պաշտպանությանը։

Կարմիր բանակի զորքերը գրոհով գրավում են Պրեկոպը՝ անցնելով Սիվաշ ծովածոցը։ Շատերի նման Բրուսենցովը փախչում է Սևաստոպոլ, որտեղից հեռանում են վերջին շոգենավերը։ Ճանապարհին նրան նկատում է Կարյակինը և ցանկանում է գնդակահարել նրան։ Նեկրասովը խնդրում է նրան չանել դա, իսկ այդ ժամանակ Բրուսենցովն ու սպիտակգվարդիական մյուս սպան թաքնվում են։ Բրւսենցովը, չնայած իր ուղեկցի խնդրանքներին, որոշում է օգտագործել նրա հրացանի վերջին փամփուշտը։ Նրա զոհը դառնում է Նեկրասովը։

Սևաստոպոլի տարհանման ժամանակ Բրուսենցովը պսակադրվում է գթության քրոջ՝ Ալեքսանդրայի հետ։ Վերջին պահին նա մենակ նետվում է հեռացող շոգենավ։ Նրա հավատարիմ ձին՝ Աբրեկը, նետվում է ջուրը այն նավի հետևից, որի վրա իր տերն է։ Բրուսենցովը չի դիմանում դրան և ինքնասպանություն է գործում։

Դերերում 
 Օլեգ Յանկովսկի – Անդրեյ Նեկրասով
 Ռոլան Բիկով – Իվան Կարյակին
 Վլադիմիր Վիսոցկի – Ալեքսանդր Բրուսենցով, պորուչիկ
 Իա Սավվինա – Սաշա, գթության քույր
 Անատոլի Պապանով – գնդի հրամանատար
 Նիկոլայ Կրյուչկով – դասակի հրամանատար
 Պյոտր Կռիլով – շտաբի պետ
 Բ. Սիլանտև – բրիգադի հրամանատար
 Նիկոլայ Բուրլյաև – Սերգեյ Լուկաշևիչ
 Ալլա Դեմիդովա – կոմիսար
 Ռոստիսլավ Յանկովսկի – գնդապետ Վասիլչիկով
 Ռոման Տկաչուկ – սպիտակգվարդիական սպա
 Նիկոլայ Դուպակ – բանակի հրամանատար
 Ապոլոն Յաչնիցկի – Սաշայի հարևանը նավի վրա
 Վասիլի Ֆուշչիչ – Սավչուկ, մախնովական
 Վալերի Ֆրիդ – Սեմյոն Մարկովիչ, ռազմական բժիշկ
 Բորիս Մոլոդան – Սեմյոն Պանասյուկ, ժամապահ
 Վալենտինա Բերեզուցկայա – խորտակված դույլի տիրուհին
 Յուոզաս Բուդրայտիս – կարմիրների շտաբի անդամ
 Նիկոլայ Պարֆյոնով – սպիտակգվարդիական սպա
 Վենիամին Սմեխով – բարոն Կրաուզե
 Կիրիլ Զամոշկին – մախնովականների պարագլուխ
 Ալեքսանդր Տոլստիխ – մախնովական
 Վադիմ Շավրով – օդաչու
 Յուրի Կուզմենկով – գնդի շտաբի մոտ նստած մարտիկ
 Վիկտոր Օտիսկո – գնդի շտաբի մոտ նստած մարտիկ

Փաստեր 

 «Служили два товарища, ага…» երգի տեքստի հեղինակը խորհրդային բանաստեղծ Աբրամ Մարկովիչ Արգոն է։
 Սցենարիստներն ֆիլմն օգտագործել են ԳՈՒԼԱԳ-ի իրենց նախկին ծանոթներին գտնելու համար.
Նույն կերպ մենք փորձում էինք գտնել նրա ևս մեկ ընկերոջ՝ Սաշա Բրուսենցովին՝ հերոսական տղայի, նախկին լեյտենանտի։ Նրա անունը, հայրանունը, ազգանունը և նույնիսկ զինվորական կոչումը մենք շնորհել ենք «Ծառայում էին երկու ընկեր» ֆիլմի հերոսներից մեկին՝ պորուչիկ Ալեքսանդր Նիկիտիչ Բրուսենցովին։
 Կարմիրբանակայինների համար չափածո դասախոսություն կարդացող բժիշկ Սեմյոն Ֆրիդի կերպարը հիմնված է Վալերի Ֆրիդի հոր՝ Սեմյոն Ֆրիդի կյանքից իրական դեպքի վրա ։
 Ռոստիսլավ Յանկովսկին, որը կատարել է գնդապետ Վասիլչիկովի դերը, Նեկրասովի դերակատար Օլեգ Յանկովսկու ավագ եղբայրն է։
 Ֆիլմը նկարահանվել է նաև Օդեսայի մարզի Սուվորովո գյուղում։ Ղրիմում նկարահանումներն անցկացվել են Արբատի ամրոցում, որը գտնվում է Արբատի սլաքի սկզբում և ֆիլմում կատարել է Պերեկոպի ամրությունների դերը։ Ֆիլմում այնտեղ տեղակայված էին Վրանգելի զորքերը, և այստեղ նկարահանվում էր նրանց գրոհը Կարմիր բանակի կողմից։ Այստեղ նաև նկարահանվել է այն տեսարանը, երբ Բրուսենցովն սպանում է Նեկրասովին։
 Վլադիմիր Վիսոցկին հիասթափված էր ֆիլմից, որովհետև  նրա հերոսի էկրանային ժամանակն զգալիորեն կրճատվել է. նկարահանված նյութի մեծ մասը ֆիլմում տեղ չի գտել։
 Գրող Անատոլի Կուչերովի «Ծառայում էին  երկու ընկեր» վիպակը, որը հրատարակվել է 1954 թվականին և բազմիցս վերահրատարակվել, կապ չունի համանուն ֆիլմի հետ։ Այն պատմում է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Լենինգրադի պաշտպանությանը երիտասարդության մասնակցության մասին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
  

1968 ֆիլմեր
«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ռուսերեն ֆիլմեր
Խորհրդային ֆիլմեր
Ռուսական ֆիլմեր
Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Խորհրդային դրամա ֆիլմեր