Դիֆայ

«Դիֆաի» կազմակերպությունը (ադր. Difai, Zashchita) գաղտնի կազմակերպություն է, որը ստեղծվել է 1905 թվականին Գանձակ քաղաքում՝ ընդդեմ հայկական  Դաշնակցություն կուսակցության։

Պատմություն 
Կազմակերպությունը ստեղծվել է 1905 թվականին, Գանձակում Խուդադաթ բեկ Ռաֆիբեյլիի, Շաֆի բեկ Ռուստամբեկովի, եղբայրներ Ագալար և Խալիլ Խասմամեդովների, Իսմայիլ Զիյաթխանովի, Նասիբ բեկ Ուսուբբեկովի, Ախմեդ-բեկ Ագաևի և Հասան-բեկ Աղաևի կողմից։

Դիֆայը, ստեղծվելով որպես հակաահաբեկչական ուժ ընդդեմ հայկական կուսակցության, իրոք դիմեց անհատական ​​ահաբեկչության, հիմնականում ցարական պաշտոնյաների ՝ ոստիկանության և զինվորականների դեմ, որոնք ըստ ամերիկացի պատմաբան պրոֆեսոր Թադեուշ Սվետոխովսկու, խրախուսում էին հայերին ներգրավվել հակամուսուլմանական էկսցեսներում ...

Դիֆայի  անդամների թվում էին նաև Կարա Կարաբեկովը, Բեհբուդ Խան Ջավանշիրը, Գերայբեկ Գերայբեկովը, Մամեդ Հասան Հաջինսկին, Իսաբեկ Աշուրբեկովը և Նիֆթալի բեյ Բեյբուտովը։ Կազմակերպության ղեկավարները կարծում էին նաև, որ Ռուսաստանի իշխանությունները սատարում են հայերին` Անդրկովկասում բախումներ հրահրելու համար` դրա բնակիչների միավորմանը դիմակայելու համար։ Ուստի «Դիֆայ» -ն իր ջանքերն ուղղեց նաև մի շարք ռուս պաշտոնյաների դեմ ՝ կազմակերպելով նրանց սպանությունը։

Միջհամայնքային վեճերին վերջ տալու համար «Դիֆաին» սկսեց կապեր պահպանել Դաշնակցության և Օսմանյան ապակենտրոնացման լիգայի հետ։

1909 թվականից հետո նրա գործունեությունը դադարեցվեց, մինչև 1917-ի Փետրվարյան հեղափոխությունը, երբ նա միացավ Գանձակի հասարակական կազմակերպությունների գործադիր կոմիտեին։

Աղբյուրներ