Հայեր ըստ երկրի

Հայ բնակչությունն ըստ երկրների, հայկական գաղթօժախներ գոյություն ունեն ամբողջ աշխարհում։ Չնայած Հայկական սփյուռքի գաղթօջախներ գոյություն են ունեցել դեռևս հնագույն ժամանակներից, Հայաստանից դուրս բնակվող հայերի մեծ մասը Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածների ժառանգներն են կամ վերջերս Հայաստանից արտագաղթածները։ Տարբեր գնահատականներով, աշխարհում հայերի ընդհանուր թիվը կազմում է 7-ից 9 միլիոն մարդ, որոնց կեսից պակասն ապրում է Հայաստանում և դե ֆակտո անկախ Արցախի Հանրապետությունում։ 

Ստորև բերված աղյուսակներում թվարկված են այն երկրներն ու տարածքները, որտեղ բնակվում են հայերը․ ներկայացված տվյալները բերվում են ըստ տարբեր անհատների, կազմակերպությունների և լրատվամիջոցների պաշտոնական տվյալների և գնահատականների։

Թվաքանակ 

Թվաքանակի մասին գնահատականները կարող են տարբեր լինել, քանի որ որոշ երկրներում չկան հավասի տվյալներ։ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իսպանիայում, Նիդերլանդներում, Հունաստանում, Սիրիայում, Իրանում, Լիբանանում և շատ այլ երկրներում բնակչության վերջին մարդահամարների ժամանակ էթնիկ պատկանելությունը հաշվի չի առնվել, և այնտեղ բնակվող էթնիկ հայերի փաստացի թիվը որոշել գրեթե անհնար է։ Չնայած օտարազգի (արտասահմանում ծնված կամ օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող) անձանց վերաբերյալ տվյալները Եվրոպական միության երկրների մեծ մասում կան, սակայն դրանք ամբողջ պատկերը չեն ներկայացնում և դժվար թե կարող են վերցվել որպես հայերի ընդհանուր թվի աղբյուր, քանի որ շատ երկրներում, հատկապես Ֆրանսիայում, հայերի մեծ մասը հայաստանցիներ չեն։ Բացի այդ, Հայաստանի ոչ բոլոր քաղաքացիներն ու Հայաստանում ծնված մարդիկ են էթնիկ հայեր, բայց նրանց ճնշող մեծամասնությունը հայեր են, քանի որ երկրի բնակչության մոտ 97,9%-ը հայեր են։ Այլ երկրներում, որոնցից է Ռուսաստանը, հայերի պաշտոնական թիվը, շատերի կարծիքով, ցածրացված է, քանի որ երկրում շատ աշխատանքային միգրանտներ են ապրում։

Ամենաթարմ հաշվարկներ 

Հայ բնակչությունը ըստ երկրի կամ տարածքի

Պատմական

1911 

Գիտնական և Պոլսո Հայոց նախկին պատրիարք Մաղաքիա Օրմանյանը 1911 թվականին գրված իր «Հայկական եկեղեցի» գրքում գնահատել է Հայ Առաքելական եկեղեցու հետևորդ քրիստոնյա հայերի թիվը։ Այդ տվյալները բնակչության բաշխման առավել մանրամասն տվյալներն են, որոնք հասանելի են մինչև Հայոց ցեղասպանությունը։ Ռոբերտ Հյուզենը գրել է․ «Օրմանիանի թվերը թվում են չափավոր և խելամիտ, թեև դա պարտադիր չէ, որ դրանք ճշգրիտ լինեն»։

1922 

1922 թվականի նոյեմբերին «Աշխարհի մոտավոր հայերի թիվը» վերնագրով փաստաթղթում ԱՄՆ Պետդեպարտամենտն ամփոփեց հայ բնակչության թվաքանակը։ 3 004 000 հայերից 817 873-ը Թուրքիայից փախստականներ են եղել․ այդ տեղեկությունը հիմնված էր Կոստանդնուպոլսում բրիտանական դեսպանատան և Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտեի գործակալների կողմից 1921 թվականին տրամադրած տեղեկատվությունների հիման վրա։ Այդ թվի մեջ չեն մտնում ո՛չ քեմալականների կողմից պահվող աշխատունակ հայերը, ո՛չ կանայք ու երեխաները, որոնք Ազգերի Լիգայի տվյալներով ստիպված են եղել իսլամ ընդունել՝ մոտավորապես 95 հազար մարդ։

1966 

Ռիչարդ Դոքմեջյանը, մեջվերելով 1966 թվականի դեկտեմբերի 4-ին տպագրված «Հայրենիքի ձայն» ամսագիրը, 1968 թվականին տվյալներ է հայտնել «Խորհրդային հետազոտություններ» ամսագրում․ նույն ամսագիրը մեջբերվել է նաև Դեյվիդ Մարշալ Լանգի և Քրիստոֆեր Ջոզեֆ Ուոքերի կողմից 1976 թվականին գրված հայերի մասին հոդվածում։

Խորհրդային հանրապետություններ (1926–1989) 

Խորհրդային Միությունում և նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետություններում բնակվող հայերի թվաքանակի մասին ստույգ տվյալներ կան, քանի որ ԽՍՀՄ-ում բոլոր մարդահամարներում մարդիկ թվագրվում էին ըստ էթնիկ պատկանելության։

1986 

Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր XIII («Խորհրդային Հայաստան»), 1987

2012 

Հայաստան հանրագիտարան, 2012

Տես նաև 

Հայկական սփյուռք

Աղբյուրներ 
Նշումներ

Մեջբերումներ

Գրականություն 

 (archived)