Հակացնցումային դեղեր

Հակացնցումային դեղեր () (սովորաբար նաև հայտնի որպես հակաէպիլեպսիկ կամ հակասառեցման դեղեր) դեղամիջոցների խումբ, որն օգտագործվում են էպիլեպսիկ ցնցումների բուժման մեջ։ Հակացնցումային դեղերը լայնորեն օգտագործվում են նաև երկբևեռ խանգարման և սահմանային անհատականության խանգարման բուժման մեջ, քանի որ շատերը գործում են որպես տրամադրության կարգավորիչներ և նյարդահոգեբանական ցավի բուժման համար։ Հակացնցումային դեղերը ճնշում են նեյրոնների չափազանց արագ այրումը ցնցումների ժամանակ։ Հակացնցումային դեղերը նաև կանխում են ցնցման տարածումը գլխուղեղում։

Սովորական հակաբիլեպսիկ դեղամիջոցները կարող են արգելափակել նատրիումի ալիքները կամ ամրապնդել γ-aminobutyric թթվի (GABA) գործառույթը։ Որոշ հակաէպիլեպսիկ դեղեր ունեն բազմաթիվ և անորոշ ազդեցություններ։ Լրացուցիչ դեղամիջոցները ընդգրկում են կալցիումային ալիքներ, SV2A, և α2δ։ Հակաէպիլեպսիկ դեղերի մյուս նպատակը Ալֆա ռեցեպտորի ակտիվացումն է։ Այս դեղամիջոցները ընդգրկվում են ԱՄՆ-ում ամենաշատ վաճառվող հինգ դեղամիջոցների ցանկում։

Որոշ հակացնցումային դեղեր ունեն հակաէպիլեպսիկ ազդեցություն նաև կենդանական օրգանիզմների վրա։ Նաև այս դեղերը մարդու օրգանիզմում կարող են կանխել էպիլեպտոգենեզը (էպիլեպսիայի մեծ ռիսկայնություն պարունակող տեսակ՝ գլխային վնասվածքներից հետո)։

Տերմին 
Հակացնդումային դեղերը ավելի ճիշտ անվանում են հակաէպիլեպսիկ դեղամիջոցներ և դրանք հաճախ կոչվում են հակասեպտիկ դեղեր քանի որ դրանք ապահովում են միայն սիմպտոմատիկ բուժում և չեն օգտագործվում էպիլեպսիայի ընթացքը փոխելու համար։

Հաստատում 
Թմրամիջոցների հավանության արժանանալու սովորական միջոցը ցույց տալն է որ այն արդյունավետ է պլացեբոյի համեմատ, կամ որ այն ավելի արդյունավետ է, քան գոյություն ունեցող դեղը։ Մոնոթերապիան (որտեղ ընդունվում է միայն մեկ դեղամիջոց) մեծամասնության համար համարվում է ոչ բարոյական` պլացեբո, նոր դեղամիջոց` անորոշ արդյունաբերությամբ փորձարկելու համար։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ չմշակված էպիլեպսիան հանգեցնում է հիվանդի մահվան զգալի ռիսկի։ Հետևաբար, գրեթե բոլոր նոր էպիլեպսիայի դեղերը նախնական հաստատվել են միայն որպես լրացուցիչ բուժում։ Հիվանդները, որոնց էպիլեպսիան ներկայումս չի վերահսկվում իրենց դեղորայքի միջոցով (նրանք պատասխանատու չեն բուժմանը) ընտրվում են` տեսնեշու, արդյոք նոր դողամիջոց ավելացնելը բարելավում է վերահսկողությունը։ Առգրավման հաճախության ցանկացած նվազում `պլացեբոյի համեմատ։ Գոյություն ունեցող բուժման նկատմամբ գերակայության բացակայությունը զուգորդվում է պլացեբո-հսկվող փորձարկումների բացակայությամբ` նշանակում է, որ միայն մի քանի ժամանակակից դեղեր ստացել են PDA-ի հիվանդություն որպես նախնական մենաշնորհ։ Ի տարբերություն Եվրոպայի, անհրաժեշտ է միայն համարժեքություն բուժման առկա մեթոդներին, և հաստատեց շատ ավելին։ Չնայած FDA հիվանդության պակասին, Ամերիկյան Նյարդաբանության ակադեմիան և Ամերիկյան Էպիլեպսիայով զբաղվող հասարակությունը դեռևս խորհուրդ են տալիս այդ մի շարք նոր դեղամիջոցներ որպես նախնական մոնոթերապի։

Դեղեր
Ցանկում ներկայացված հակացնցումային դասին պատկանող դեղերը։

Ալդեհիդներ

 Պարալդեհիդներ (1882)։ Ամենահին հակացնցումային դեղն է։ Օգտագործվել է որպես հակաէպիլեպսիկ դեղամիջոց։

Հոտավետ ալլելիկ ալկոհոլներ
 Ստիրիպենտոլ (2001)։

Բարբիտուրատներ

 Ֆենոբարբիտալ (1912)
 Մեթիլֆենոբերբիտալ (1935)
 Բարբեքսացիլոն (1982)

Բենզոդիազեպին

Հակացնցումային դեղամիջոցներ

 Քլոբազամ (1979)
 Քլոնազեպամ (1974)
 Քլորազեպատ (1972)
 Դիազեպամ (1963)
 Միդազոլամ (N/A)
 Լորազեպամ (1972)

Բրոմիդներ

 Կալիումի բրոմիդ (1857)

Կարբամատներ

 Ֆելբամատներ (1993)

Կարբոքսամիդ

 Կրբամազեպին (1963)
 Օքսկարբազեպին (1990)
 Էսլիքարբազեպինի ացետատ (2009)

Ճարպաթթուներ

 Վիգաբատրին (1989)
 Պրոգաբիդ (1987)
 Տիագաբին (1996)

Ֆրուկտոզ

Տոպիրամիտ (1995)

Հիդանտոիններ

Էթոտոին (1957)
Փենիտոին (1938)
Մեֆեիտոին
Ֆոսֆենիտոին (1996)

Օքսազոլիդինեդիոններ

 Պարամեթադիոն
 Տրիմեթադիոն (1946)
 Էթադիոն

Պրոպիոնատներ

 Բեսլամիդ

Պիրեմիդիոնոիդներ

 Պիրեմդիոն (1952)

Պիրոլիդիններ

 Բրիվարացետամ (2016)
 Էթիրացետամ 
 Լևետիրացետամ (1999)
 Սելետրացետամ

Սուցցինիմիդներ

 Էթհոսուքսիմիդ (1955).
 Փենսուքսիմիդ
 Մեսուքսիմիդ

Սուլֆոնամիդներ 

 Ացետազոլամիդ (1953)
 Սուլթիամ
 Մեթազոլամիդ
 Զոնիսամիդ (2000)

Տրիազիններ

 Լամոթրիգին (1990)

Ուրեաներ

Ֆենետուրիդ
Ֆենացեմիդ

Վալպրոյլամիդներ

 Վալպրոմիդ
 Վալնոքտամիդ

Այլ
 Պերամպանել
Ստիրիպենտոլ
 Պիրիդօքսին (1939)

Ոչ ֆարմացեպտիկ հակացնցումային դեղամիջոցներ
Երբեմն կետոգենիկ դիետաները կամ թափառող նյարդի խթանումը նույնպես նկարագրվում է որպես «հակացնցումային» թերապիա, սակայն դրանք չունեն հակացնցումային դեղերի ազդեցությունը։

Մշակում
Ամերիկյան նյարդաբանության ակադեմիայի և Ամերիկյան էպիլեպսիայի հասարակության առաջարկությունների համաձայն, որոնք հիմնականում հիմնված են 2004 թվականի հիմնական հոդվածների վերանայման վրա, էպիլեպսիայով հիվանդության նոր ախտորոշմամբ հիվանդները, ովքեր բուժման կարիք ունեն, կարող են նշանակվել ստանդարտ հակացնցումային դեղամիջոցներով, ինչպիսիք են կարբամազեպինը, ֆենիտոինը և այլն։ Հակացնցումային դեղամիջոցների ընտրությունը կախված է հիվանդի անհատական բնութագրերից։ Թե մերձավոր թե հին դեղերը սովորաբար հավասարապես արդյունավետ են նոր էպիլեպսիայում։ Նոր դեղերը հակված են ավելի քիչ կողմնակի բարդությունների։ Նոր ախտորոշված մասնակի կամ խառը առգրավման համար կա ապացույց, որ մոնոթերապիա է գաբապենտինի կամ թոպիրամետի օգտագործումը։ Լամոտրոգինը կարող է ներառվել առգրավման նոր ախտորոշված բացակայության դեպքում երեխաների համար։

Պատմություն 
Առաջին հակացնցումային դեղամիջոցը բրոմիդն էր, որը առաջարկվել էր 1857-ին բրիտանացի գինեկոլոգ Չարլզ Լոկի կողմից, որն այն օգտագործում էր «հիստերիկ էպիլեպսիայով» կանանց բուժելու համար (հավանաբար կատամենական էպիլեպսիա)։ Բրոմիդները արդյունավետ են էպիլեպսիայի դեմ, ինչպես նաև առաջացնում են իմպոտենցիա, ինչը կապված չէ նրա հակաէպիլեպտիկ ազդեցության հետ։ Բրոմիդը նույնպես ազդել է վարքի վրա` ներկայացնելով էպիլեպսիկ անձի գաղափարը, որն իրականում բուժման արդյունք են։ Ֆենոբարբիտալն առաջին անգամ օգտագործվել է 1912 թվականին ինչպես իր հանգստացնող, այնպես էլ հակաէպիլեպտիկ հատկությունների համար։ 1930-ական թվականներին էպիլեպսիայի ուսումնասիրության մեջ կենդանիների մոդելների զարգացումը հանգեցրեց ֆրիտիտոինի զարգացմանը Թրեյսի Պուտնամի և Հ. Հյուսթոն Մերիտտի կողմից, ինչը հիանալի առավելություն էր ծառայում էպիլեպտիկ նոպաների պակաս բուժման հետ։ Մինչև 1970 ական թվականները առողջապահության ազգային ինստիտուտների հակացնցումային ցուցադրման ծրագիր նախաձեռնությունը որը ղեկավարում էր Ջ. Քիֆին Փենին, ծառայեց որպես դեղագործական ընկերությունների հետաքրքրությունները ու հնարավորությունները գրավելու մեխանիզմ` նոր հակատանկային միջոցներ մշակելու համար։

Մարքեթինգային պատմություն
Ցանկը ներկայացնում է դեղը, այն օգտագործել սկսելու տարեթիվը, երկիրը և քանակը

Հղիություն 
Հղիության ընթացքում մի քանի հակավուլյացիոն նյութափոխանակություն է փոխվում։ Կարող է լինել մաքրման աճ, և որպես հետևանք լամոտրիգինի ֆենիտորինի և ավելի փոքր չափով, արյան մեջ կարբամազեպինի համակենտրոնացման նվազում հնարավոր է` լևետիրացետամի մակարդակի և օքսքարբազեպսինի ածանցյալ նյութափոխանակության ակտիվ նյութափոխանակության նվազում Դրա համար էլ այդ դեղերի օգտագործումը հղիության ընթացքում պետք է վերահսկվի։

Հաղորդվել է որ հաճախ օգտագործվող դեղերից շատերը ինչպիսիք են վալպրոպատը, ֆենիտոինը, կարբամազեպսինը ֆենոբարբիտոնը և գաբապենտինը առաջացնում են ծննդյան արատների մեծ ռիսկ։ Հակաբեղմնավորիչների շարքում թերևս լևիտրացետամը և լամոթրիգինը ծննդյան թերությունների նվազագույն ռիսկ պարունակող դեղամիջոցներն են։ Կա կարծիք, որ չբուժվող էպիլեպսիայի ռիսկը ավելի մեծ է, քան այս դեղերի պատճառած կողմնակի ազդեցությունները որոնք պահանջում են շարունակական հակաէպիլեպտիկ բուժում։

Վալպրոիկ թթուները և դրա նմաններն, ինչպիսիք են նատրիումի վալպրոատը և նատրիումի դիվալպրոեքսը, առաջացնում են ճանաչողական անբավարարություն երեխայի մոտ, և չափաքանակի մեծացման հետ աճում է մտավոր հետամնացությունը։ Մյուս կողմից էլ կարբամազեպինը ավելացնում է մարմնական անոմալիաների աճը։
Նույն կերպ արգանդում լամոտրիգինի կամ ֆենիտորինի ենթարկված երեխաները, կարծես չեն տարբերվում իրենց ունակություններով, համեմատած կարբամազեպինի ենթարկված երեխաների հետ։

Չկան բավարար ապացույցներ` պարզելու համար, թե արդյոք հակաալվուլյացանտներ ընդունող էպիլեպսիայով հիվանդ կանանց նորածիններն ունեն նորածնի հեմոռագիկ հիվանդության էականորեն աճող ռիսկ, թե՝ ոչ։

Ինչ վերաբերում է կրծքով կերակրմանը, ապա որոշ հակավուլգոզանտներ, ամենայն հավանականությամբ կփոխանցվեն կրծքի կաթին կլինիկական նշանակալի քանակությամբ ներառյալ պրիմիդիոնը և լևետիրացետամը։

Ոչ էպիլեպտիկ պատճառներով (այդ թվում դեպրեսիան և երկբևեռ խանգարում ունեցող), հակաէլիպտիկ դեղեր ընդունող կանանց ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ եթե հղիության առաջին եռամսյակի ընթացքում դեղամիջոցի բարձր չափաբաժինները ընդունվում են ուրեմն ավելի մեծ վտանգ կա բնածին արատների համար։

Հղիության պլանավորումը դիտվում է որպես մեթոդ որը կարող է նվազեցնել հնարավոր բնածին արատների ռիսկը։ Քանի որ առաջին եռամսյակը պտղի զարգացման համար առավել ենթակա ժամանակաշրջան է, առաջին եռամսյակի ավելի անվտանգ ապահովող հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցի կանխարգելիչ դոզան պլանավորելը կարող է օգտակար լինել հղիության բարդությունների կանխարգելման գործում

Կենդանիների մոդելներում ցույց են տրվել մի քանի հակաբեղմնավորիչ դեղամիջոցներ, որոնք զարգացող ուղեղում առաջացնում են նեյրոնային ապոպրոզ։

Ծանոթագրություններ

Այլ ընթերցանություն
Anti epileptic activity of novel substituted fluorothiazole derivatives by Devid Chutia, RGUHS

Արտաքին հղումներ 
 eMedicine: Հակաէպիլեպսիկ դեղամիջոցներ
 NINDS: Հակացնցումային ստուգման համակարգ 
 Հակացնցումային դեղերի օգտագործումը Բրոնխյալ Ասթմայի ժամանակ
 MDNG: Հակացնցումային դեղեր և ոսկրային հիվանդություններ
 Մայամիում երեխաների ուղեղի հիվանդությւոնների ինստիտուտ՝ հակացնցումային դեղեր
 Էպիլեպսիկ դեղերի օգտագործումը
 Էպիլեպսիա։ Մեծ Բրիտանիայի հակաէպիլեպսիկ դեղամիջոցների ցանկը 

Դեղեր
Հակաէպիլեպսիկ դեղեր