Յոհան Ֆրիդրիխ Բլումենբախ

Յոհան Ֆրիդրիխ Բլումենբախ (Բլյումենբախ, , ), հայտնի գերմանացի անատոմիստ, մարդաբան և բնագետ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Գյոթինգենի գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1784), Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1793), Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիա (1830, թղթակից 1805 թվականից), Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1826)։

Կենսագրություն 
Յոհան Ֆրիդրիխ Բլումենբախը ծնվել է 1752 թվականի մայիսի 11-ին Թյուրինգիայում՝ հնագույն Գոթա քաղաքում։

Սովորել է Ենայում, 1776 թվականից եղել է բժշկության պրոֆեսոր և Գյոթինգենի բնական պատմության կաբինետի վարիչ։ Որպես magister Germaniae, Բլումենբախը բարձր է գնահատվել իր ժամանակակիցների կողմից՝ իր հզոր խոսքով ներգրավելով ունկնդիրներին աշխարհի տարբեր ծայրերից։ Նրա ամենամեծ արժանիքները պատկանում են համեմատական անատոմիայի ոլորտին, որի զարգացման համար Բլումենբախը շատ բան է արել ինչպես իր բանավոր ուսուցմամբ, այնպես էլ իր «Handb. der vergleichenden Anatomie und Physiologie»-ով, որը թարգմանվել է գրեթե բոլոր եվրոպական լեզուներով։ Բլումենբախի ուսումնասիրության սիրված առարկան մարդու բնական պատմությունն էր, և նա առաջինն էր, ով հաստատել է ցեղերի բաժանումը, որը գերակշռում էր գիտության մեջ մինչև վերջին ժամանակները։ Համաշխարհային ճանաչում ունի նրա «Collectionis craniorum diversarum gentium decades VII» և «Nova pentas collectionis suae craniorum» գանգերի հավաքածուն (1828, կրկին մշակվել է 1873 թվականին Իգերինգի կողմից), որոնք հիմք են հանդիսանում գանգաբանության համար։

Որպես ֆիզիոլոգ՝ Բլումենբախը իր վրա ուշադրություն հրավիրել է «Ueber den Bildungstrieb und das Zeugungsgesch ä ft» տրակտատով՝ «կրթական բնազդի» կամ կրթական ուժի ներքո, նա հասկանում էր որոշակի ձև ստանալու, այս ձևը սննդի միջոցով պահելու և վնասի դեպքում վերականգնելու բոլոր օրգաններին նորոշ ցանկությունը։ Ընդհանրապես, նա առանձնացրել է կյանքի հինգ սկզբունք՝ զգայունություն, դյուրագրգռություն, ինքնին կենսունակություն և վերը նշված կրթական բնազդը, որի դրսևորումները Բլումենբախը համարում է ոչ միայն սնուցումն ու աճը, այլև բեղմնավորումը։

Բլումենբախի բնական պատմության ուղեցույցը («Handb. d. Naturgeschichte») 12 հրատարակություն ունեցավ (1780-1830, ռուսերեն լեզվով թարգմանվել է Պ. Նաումովի և Ա. Տերյաևի կողմից, Սանկտ Պետերբուրգ. 1796. նրա «Ֆիզիոլոգիան» հատորը թարգմանել է Բարսուկ Մոիսեևը, Սանկտ Պետերբուրգ, 1796)։ 18-րդ դարի վերջին Անգլիա կատարած իր ուղևորության ժամանակ, Բլումենբախը ընկերակցել է այնտեղի բնագետների հետ։ Ամբողջ 60 տարի նա շարունակել է իր ակադեմիական գործունեությունը և վայր է դրել այն միայն այն ժամանակ, երբ ֆիզիկական ուժերը լիովին փոխեցին նրան։ Մահացել է 1840 թվականի հունվարի 22-ին։

Բլումենբախի ռասայական դասակարգման համակարգ 

Կռանիոմետրիկ ուսումնասիրությունների հիման վրա Բլումենբախը մարդկային սորտերը բաժանել է հինգ ցեղերի.

 Կովկասյան՝ սպիտակ ռասա
 Մոնղոլոիդ՝ դեղին ռասա
 Մալայական՝ շագանակագույն ռասա
 Նեգրոիդ՝ սև ռասա
 Ամերիկոիդ՝ կարմիր ռասա։

Իր դասակարգման մեջ մոնղոլոիդ ռասան ներառում էր ամբողջ Արևելյան Ասիան և Կենտրոնական Ասիայի մի մասը։ Բլումենբախը բացառեց Հարավարևելյան Ասիայի կղզիների և Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների ժողովուրդներին իր սահմանումից, քանի որ կարծում էր, որ դրանք մալայական ցեղի մաս են կազմում։ Նա հավատում էր, որ հնդիկները ամերիկյան ցեղի մի մասն են։

Ֆրիդրիխ Բլումենբախը ապացուցեց, որ ֆիզիկական բնութագրերը, ինչպես մաշկի գույնը, գանգուղեղային պրոֆիլը և այլն, փոխկապակցված են որոշակի խմբերի և կարողությունների հետ։ Նա մեկնաբանել է կռանիոմետրիկան և ֆրենոլոգիան՝ ապացուցելու համար, որ ֆիզիկական տվյալները կապ ունեն ռասայական հատկությունների հետ։ Բլումենբախի աշխատանքը ներառում էր վաթսուն մարդկային գանգերի նկարագրությունը, որոնք ի սկզբանե հրատարակվել էին առանձին հրատարակություններում, որպես «Տասնամյակի կռանիոմետրիկայի կոլեկցիոն պատկերազարդ ձեռնարկ» (Collectionis suae craniorum diversarum gentium illustratae Göttingen, 1790-1828): Դա գանգաբանության հիմքն էր։

Բլումենբախը իդեալ էր համարում մի մարդու, որի ծագումը վրացական է՝ հավատալով, որ դա սպիտակ մարդու նախատիպն է։ Բլումենբախը գրել է.

Բլումենբախի վաղ գաղափարներն խրախուսել են գիտական ռասիզմը և ընդունվել են այլ հետազոտողների կողմից ։ Բլումենբախի աշխատանքը օգտագործվել է տասնիններորդ դարում բազմաթիվ կենսաբանների և համեմատական անատոմիստների կողմից, ովքեր հետաքրքրված էին ցեղերի ծագմամբ՝ Ուիլյամ Ուելս, Ուիլյամ Լոուրենս, ջեյմս Պրիչարդ, Հենրի Հաքսլի և Ուիլյամ Ֆլաուեր։

Տես նաև 
 Եվրոպեոիդ ռասա
 Ռասա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Маркс, «Andenken an В.» (Гетт., 1840).
 Сборник биографий «Геттингенских профессоров».
 Иностранные члены Российской академии наук XVIII−XXI вв.: Геология и горные науки. / Отв. редактор И. Г. Малахова. М.: ГЦ РАН, 2012. − 504 с. ISBN 978-5-904509-08-8 (эл. версия).
 
Радзюн А.Б., Хартанович М.В. Кунсткамера петербургской Академии наук XVIII в.: у истоков антропологических знаний в России // Вестник Московского университета. Серия XXIII. Антропология, 2015; 2/2015; с. 114-122.

 
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ