Քեն Բըրնս

Քենեթ Լորին Բըրնս (, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր և վավերագրական ֆիլմերի պրոդյուսեր։ Բըրնսի բնորոշ ոճն արխիվային ֆիլմերի և լուսանկարների օգտագործումն է։ Առավել հայտնի են The Civil War (1990), Baseball (1994), Jazz (2001), The War (2007), The National Parks: America's Best Idea (2009), Prohibition (2011), The Central Park Five (2012), The Roosevelts (2014), The Vietnam War (2017) աշխատանքները։

Բըրնսի ֆիլմերը երկու անգամ առաջադրվել են «Օսկարի» և երկու անգամ նվաճել «Էմմի»։

Վաղ տարիներ 
Քեն Բըրնսը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 29-ին Ռոբերտ Քայլ Բերնսի՝ Կոլումբիայի համալսարանի մշակութային մարդաբանության ուսանողի, և կենսատեխնոլոգ Լիլա Սմիթ Բըրնսի ընտանիքում Լիլա Սմիթ Բըրնսի ընտանիքում (ի ծնե` Թափեր)։ Բըրնսի պաշտոնական կայքը որպես նրա ծննդյան վայր նշում է Բրուքլինը, Նյու Յորք, սակայն այլ աղբյուրներ նաև անվանում են Էնն Արբորը, Միչիգան, իսկ Նյու Յորք Թայմսը ներկայացնում է երկու տարբերակ։

Բըրնսի ընտանիքը հաճախ է տեղափոխվել, սակայն Քենի լավագույն ընկերները նրան երբեք չեն լքել։ Մելանի Նոլանն ու Ջոշ Ֆոլքներն աջակցել են Բըրնսին՝ հաջողության հասնելու երկար ճանապարհին։ Այն վայրերը, որոնք նրանք կարող էին անվանել իրենց տունը, Սեն-Վերանը (Ֆրանսիա), Նյուարկը (Դելավեր) և Էնն-Արբորնն (Միչիգան) էին, որտեղ Քենի հայրը դասավանդել է Միչիգանի համալսարանում։ Երբ Բըրնսը երեք տարեկան էր, նրա մոր մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղ են հայտնաբերել, և ութ տարի անց նա մահացել է։ Դա ազդել է ապագա ռեժիսորի կարիերայի վրա։ Ինչպես պարզել է նրա հոգեբան ազգակիցներից մեկը, Բըրնսի ամբողջ աշխատանքն ուղղված է եղել նրան, որ վաղուց մահացած մարդիկ կրկին կենդանի լինեն։ 17-ամյակին 8 միլիմետրանոց կինոժապավեն ստանալով՝ Բըրնսը վավերագրական ֆիլմ է նկարահանել Էնն Արբորի ֆաբրիկայի մասին։ 1971 թվականին նա ավարտել է դպրոցը, հրաժարվելով Միչիգանի համալսարանում ուսման կրճատ կուրսից, Բըրնսն ընդունվել Է Մասաչուսեթսի Ամհերսթ քոլեջ, որտեղ ուսումը կատարվել է այլընտրանքային ծրագրով. ուսանողները բանավոր, այլ ոչ թե գրավոր քննություններ են հանձնել, և ինքնուրույն կազմել են ծրագիր ավանդական մասնագիտացման ընտրության փոխարեն։ Ուսման վարձը վճարելու համար Բըրնսն աշխատել է երաժշտական խանութում։ 1975 թվականին Բըրնսը ստացել է կինոյի և դիզայնի արվեստի բակալավրի աստիճան՝ սովորելով այնպիսի հայտնի օպերատորների հետ, ինչպիսիք են Ջերոմ Լիբլինգը և Էլանի Մեյսը։ Քոլեջն ավարտելուց հետո 22-ամյա Բըրնսը երկու համակուրսեցիների հետ հիմնադրել է Florentine Films ընկերությունը, որը ստեղծվել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Ուոլպոլ քաղաքում։ Նա աշխատել է BBC-ում, իտալական հեռուստատեսության և այլ ընկերություններում որպես կինոօպերատոր, իսկ 1977 թվականին, նկարահանելով մի քանի վավերագրական կարճամետրաժ ֆիլմեր, նա սկսել է էկրանավորել Դեյվիդ Մաքքլոյի «Մեծ կամուրջը» գիրքը, որը նվիրված է Բրուքլինի կամրջի կառուցմանը։ Այս լիամետրաժ ֆիլմում առաջին անգամ ի հայտ է եկել Բըրնսի բնորոշ ոճը, իսկ աշխատանք 1981 թվականին արժանացել է «Օսկարի»՝ «Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։ ԱՄՆ-ում ֆիլմը ցուցադրվել է PBS-ում։

Կարիերա 
Բըրնսը նկարահանել է ևս երկու վավերագրական ֆիլմ՝ «The Shakers: Hands to Work, Hearts to God» (1984) և «The Statue of Liberty» (1985)։ Վերջինիս համար նա երկրորդ անգամ արժանացել է «Օսկար» մրցանակի։

Բըրնսի կարիերան, որպես վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր և պրոդյուսեր, հաջող է զարգացել։ Լավ ընդունելության են արժանացել նրա տարբեր թեմաներով մինի-սերիալները․ քաղաքական (Thomas Jefferson, 1997), սպորտային (Baseball, 1994, ավելացված սերիա՝ 10th Inning, 2010), երաժշտական (Jazz, 2001), գեղարվեստական (Thomas Hart Benton, 1988), գրական (Mark Twain, 2001), տեխնիկայի և ԶԼՄ-ների պատմությունների մասին (Empire of the Air: The Men Who Made Radio, 1991) և պատերազմական (The War, 2007՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին, The Civil War, 1990՝ ԱՄՆ քաղաքացիական պատերազմի մասին, The Vietnam War, 2017՝ Վիետնամական պատերազմի մասին)։

Ոճ 
Քեն Բըրնսը, աշխատելով Ֆիլմերի վրա, վերամշակել է իր սեփական ոճը։ Նա հաճախ է «կենդանացրել» լուսանկարներ՝ սահուն կերպով տեղափոխվելով նկարով մեկ և բռնելով մարդկանց դեմքերը, որոնց մասին կադրից դուրս գնում է խոսքը։ Նույն կերպ նա արագորեն կարող էր մի լուսանկարից անցում կատարել մյուսին, իսկ հետո ցույց տալ ժամանակակից տեսաշարքը՝ շարադրված հայտնի դերասանի կողմից կամ հիմնված ժամանակակից հետազոտությունների վրա, ինչը կենդանություն է հաղորդել պատմությանը։ Այս տեխնոլոգիան կարող է վերարտադրվել բազմաթիվ սիրողական և պրոֆեսիոնալ վիդեոխմբագրիչներում. Apple ընկերության iPhoto, iMovie և Final Cut Pro X ծրագրերում այս մեթոդը կրում է «Ken Burns effect» անվանումը։

PBS-ի համար Բըրնսի կողմից օգտագործած էֆեկտներն այդ ժամանակ համարվել են հնացած, նրանց փոխարինելու են եկել համակարգչային տեխնոլոգիաները։ Սակայն Բըրնսն օգտագործել է հին մեթոդները նոր մակարդակով՝ նրանց հաղորդելով տեսք և լրացնելով բարդ տեքստային ձևակերպմամբ։

2011 թվականի հարցազրույցում Բըրնսը նշել է, որ նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ռեժիսոր Էրոլ Մորիսը։

Որպես երաժշտական ձևակերպում Բըրնսը հաճախ է օգտագործել պարզ մեղեդիներ։ Օրինակ՝ «The Civil War» ֆիլմում նա օգտագործել է Ashokan Farewell հիշվող ջութակային լեյտմոտիվը, որը ֆիլմի համար կատարել է դրա հեղինակ Ջեմ Ունգարը։ Քննադատներից մեկը նկատել է․ «The Civil War-ի հիշվող պահը երկրորդական, կրկնվող ջութակային մեղեդի էր․ բարձր և թախծալի նոտաներն ինչ-որ կերպ համատեղել էին իրենց մեջ մեծ հակամարտության ամբողջ պաթոսը»։

Անձնական կյանք 
1982 թվականին Բըրնսն ամուսնացել է Էմի Ստեկլերի հետ, նրանք ունեցել են երկու դուստր՝ Սառան, ծնված 1983 թվականին, և Լիլին՝ 1987 թվականին, ամուսնությունն ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։ 2011 թվականի դրությամբ Բըրնսը բնակվել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Ուոլպոլ քաղաքում, երկրորդ կնոջ՝ Ջուլի Դեբորա Բրաունի հետ, որի հետ ամուսնացել է 2003 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։

Քեն Բըրնսի կրտսեր եղբայրը՝ Ռիկ Բըրնսը, նույնպես զբաղվում է վավերագրական ֆիլմերի ստեղծմամբ։

Քաղաքականություն 
Բըրնսը Դեմոկրատական կուսակցության վաղեմի կողմնակիցն է, նրա ներդրումները հիմնադրամին կազմում են շուրջ 40 000 դոլար։ 2008 թվականին Democratic National Committee-ն ընտրեցլ է Բըրնսին՝ սենատոր Էդվարդ Քենեդիի ելույթի համար ներածական հոլովակ ստեղծելու համար, որն արտաբերվել էր նրա կողմից 2008 թվականի օգոստոսին կուսակցության համագումարում։ Politico-ն գրել է, որ Քենեդին տեսանյութում ներկայացված է որպես Ուլիս, որն իր համախոհներին տուն է տանում։ 2009 թվականի օգոստոսին՝ սենատորի մահից հետո, Բըրնսը նկարահանել է կարճ տեսաերիզ, որը ցուցադրվել է հողարկավորության ժամանակ։ Բարաք Օբամային աջակցելով 2007 թվականի նախագահական ընտրություններում՝ Բըրնսը նրան համեմատել է Աբրահամ Լինքոլնի հետ։ Բըրնսը նաև հայտնել է, որ պատրաստվում է պարբերաբար իր ներդրումն ունենալ Current TV-ով թողարկվող Countdown with Keith Olbermann ծրագրում։

Մրցանակններ
 Օսկար 
 1982՝ Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմի համար. «Brooklyn Bridge»
 1986՝ Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմի համար. «The Statue of Liberty»

 Էմմի
 1995՝ Outstanding Informational Series. «Baseball»
 2010՝ Outstanding Non-fiction Series. «The National Parks: America's Best Idea»

Բըրնսն արժանացել է ավելի քան 20 պատվավոր կոչման։

The Civil War ֆիլմը ստացել է ավելի քան 40 խոշոր մրցանակ, ներառյալ երկու «Էմմի», երկու «Գրեմմի», «Տարվա պրոդյուսեր»՝ «Producer Guild of America»-ի, «People's Choice Award»-ի, «Peabody Award»-ի, «duPont-Columbia Award»-ի, «D. W. Griffith Award»-ի կողմից և 50,000 դոլար՝ «Lincoln Prize»-ի կողմից։

2010 թվականին Jerome Liebling Center for Film, Photography and Video-ում բացվել է Քեն Բըրնսի մասնաճյուղը Հեմփշիր Քոլեջում։

2004 թվականին Բըրնսը ստացել է S. Roger Award for Greatest Public Service by a Private Citizen ամենամյա մրցանակը, որը տրվում է Jefferson Awards-ի շրջանակներում։

2013 թվականին Բըրնսը ստացել է John Steinbeck Award ամենամյա մրցանակը, որը հանձնվում է Ջոն Սթեյնբեքի ամագ որդու կողմից՝ John Sterinbeck Family Foundation-ի, National Steinbeck Center-ի և Սան Հոսեի համալսարանի մասնակցությամբ։

2013 թվականին ստացել է «Առաջադիմության մեդալ»։

Ֆիլմագրություն 

Brooklyn Bridge (1981)
The Shakers: Hands to Work, Hearts to God (1984)
The Statue of Liberty (1985)
Huey Long (1985)
The Congress (1988)
Thomas Hart Benton (1988)
The Civil War (1990)
Empire of the Air: The Men Who Made Radio (1991)
Baseball (1994)
Վայրի Արևմուտքի յուրացումը / The West (1996)
Thomas Jefferson (1997)
Lewis & Clark: The Journey of the Corps of Discovery (1997)
Frank Lloyd Wright (1998)
Not For Ourselves Alone: Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony (1999)
Jazz (2001)
Mark Twain (2001)
Horatio's Drive: America's First Road Trip (2003)
Unforgivable Blackness: The Rise and Fall of Jack Johnson (2005)
The War (2007)
The National Parks: America's Best Idea (2009)
Prohibition (2011)
The Dust Bowl (2012)
The Central Park Five (2012)

 The Vietnam War (2017)
Yosemite: A Gathering of Spirit (դեկտեմբերի 8, 2013)
The Roosevelts (2014)
Jackie Robinson (2015)
Country Music (2018)
Ernest Hemingway (2019)

Բըրնս Քենի անվան տակ
The West (1996)

Կարճամետրաժ ֆիլմեր
William Segal (Biography) (1992)
Vezelay (1996)
In the Marketplace (2000)
The Address (2013)

Դերասանական աշխատանքներ
 Gettysburg'' (1993)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Florentine Films՝ Քեն Բըրնսի ընկերությունը
 Քեն Բըրնսը Public Broadcasting Service-ում
 Քեն Բըրնսի մատենագրություն
 Քեն Բըրնսը Կոնգրեսի գրադարանում՝ 54 գրառում

Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Ամերիկացի պրոդյուսերներ
«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ամերիկացի կինոօպերատորներ
Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Ամերիկացի սցենարիստներ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ