Բարոյական խուճապ

Բարոյական խուճապ (), սոցիալական երևույթ, երբ հասարակության մեջ ինչ-որ բանի վերաբերյալ զանգվածային հիստերիա է տարածվում (անկախ նրանից, թե ինչ գաղափարախոսություն է), իբր այն սպառնում է հասարակության անվտանգությանը և/կամ նրա բարոյական արժեքներին։ Բարոյական խուճապի հիմնական բնութագիրը սպառնալիքին տրվող արձագանքի անհամաչափությունն է, երբ տրիվիալ նշանակություն ունեցող իրադարձությունները համատարած անհանգստության և վախ են առաջացնում։

Ընդհանուր բնութագիր 
«Moral panic» բառակապակցությունն առաջին անգամ հայտնվել է անգլալեզու մամուլում 1830 թվականին, սակայն այս երևույթի գիտական հետազոտությունն սկսվել է Սթենլի Քոենի «Ժողովրդական սատանաները և բարոյական խուճապը» աշխատությունից, որը հրատարակվել է 1972 թվականին։ Պետք է նշել, որ Մարշալ Մակլյուենն այս եզրույթն օգտագործել է ավելի շուտ իր «Մեդիայի ըմբռնումը» (1964) գրքում։

Բարոյական խուճապի ձևավորման և տարածման գործում մեծ դեր են խաղում ԶԼՄ-ները։ Հենց նրանք են, ըստ Քոենի, ունակ արագ և դրամատիկ կերպով ստեղծել որոշակի սոցիալական խնդիրներ և առաջ բերել նոր բարոյական խուճապ։ Ընդ որում, ԶԼՄ-ներում դրանց լայն լուսաբանումը ոչ միայն կարող է որոշ սոցիալական խմբերի փոխանցել ոչ էական կամ թվացյալ ոչ էական հասարակական վտանգ, չափազանցված բացասական նշանակություն, այլև, հակառակը, ստեղծել դրանց համար գովազդ՝ դնելով ենթամշակութային նմուշի կանոն և ապահովելով նոր անդամների ներհոսք դեպի գովազդված խմբեր։

Բարոյական խուճապի հիմնական նշաններ 
 Վստահություն, որ խուճապ առաջացրած սոցիալական խմբի պահվածքը բացասաբար է անդրադառնում հասարակության վրա,
 վերոնշյալ սոցիալական խմբի տարանջատում, հստակ բաժանում «մենք»-ի և «նրանք»-ի,
 պահանջ «անհապաղ կոշտ միջոցներ ձեռնարկել»,
 հասարակության մեծ մասի համաձայնությունն այն բանի հետ, որ իրենք լուրջ վտանգի առջև են,
 բարոյական խուճապը, որպես կանոն, շատ արագ անցնում և մոռացվում է ԶԼՄ-ներում հիստերիայի բորբոքման դադարեցումից կամ հասարակության մեջ քննարկման այլ հայտնի թեմայի հայտնվելուց հետո։

Օրինակներ 
Որպես բարոյական խուճապի օրինակներ՝ կարելի է դիտարկել միջնադարյան Եվրոպայում վհուկների որսը, հրեական ջարդերը, բռնաճնշումները Ստալինի օրոք «ժողովրդի թշնամիների» դեմ, մաքարթիզմը, 1980-ականներին ԱՄՆ-ում սատանայական խուճապը, ինչպես նաև պեդոհիստերիան։ Նշվել է նաև, որ «թմրադեղերի դեմ պատերազմ» սկսելու որոշումը թելադրված էր ոչ այնքան ռացիոնալ պատճառներով, որքան բարոյական խուճապով։

Ճապոնացի իրավաբան Կոիտի Համաին նշում է, որ չնայած Ճապոնիան համարվում է հանցագործությունների ցածր մակարդակ ունեցող երկիր, սակայն 1990 թվականներին հանցագործությունների հաշվառման մեթոդիկաները փոփոխելու շնորհիվ ճապոնական հասարակության մեջ տարածվեց այն միտքը, որ հանցագործությունների մակարդակը կտրուկ աճել է, և հանցագործությունները դարձել են ավելի դաժան։ Արդյունքում բարոյական խուճապը «քայքայվող անվտանգ հասարակության» պատճառով նույնիսկ ազդել է 2003 թվականի ընտրությունների արդյունքների վրա։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Громов Д. В. «Моральная паника» как механизм развития ряда молодежных сообществ Советского Союза и России // Историческая психология и социология истории. — М., 2012. — Т. 5, № 1. — С. 164—178.
 Сычёв А. А. Моральная паника как форма существования скандала в современном мире // Скандал: социофилософские очерки / Дмитриев А. В., Сычев А. А.. — М. : ЦСПиМ, 2014. — С. 185—204.
 Ефанов А. А. Моральные паники как фактор социальных изменений: дис. … канд. социол. наук: 22.00.04 / А. А. Ефанов. Саранск, 2016. 179 с.

Արտաքին հղումներ 
 Բոլորին շտապ խուճապի մատնել․ ինչ է բարոյական խուճապը 

Սոցիալական հոգեբանություն
Հասարակագիտություն
Քրեաբանություն
Հույզեր
Զանգվածային հիստերիա
Ամբոխի հոգեբանություն