Աշխարհի հրաշալիքներ

Աշխարհի հրաշալիքների զանազան ցուցակներ կազմվել են հին ժամանակներից մինչ օրս. աշխարհի ամենագեղատեսիլ բնական հրաշալիքների և տեխնածին կառույցների կատալոգում։

Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքները դասական հնության ամենանշանակալի ստեղծագործությունների առաջին հայտնի ցանկն են. այն հիմնված էր հելլենիստական տեսարժան վայրերում տարածված ուղեցույցների վրա և ընդգրկում է միայն Միջերկրական ծովի շրջանի և Միջագետքի շրջակայքում տեղակայված աշխատանքները։

Յոթ թիվը ընտրվել է այն պատճառով, որ հույները հավատում էին, որ դա կատարելություն է, և քանի որ այն հնագույն մոլորակների թվին էր, որոնք հայտնի էին հին ժամանակներում, պլյուս արևը և լուսինը։
Նմանատիպ շատ ցուցակներ են կազմվել։

Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներ 

Պատմաբան Հերոդոտոսը (մ.թ.ա. 484 - մ.թ.ա. 425) և Կյուրենացի գիտնական Կալիմաչուսը (մ.թ.ա. 305–մ.թ.ա. 240), Ալեքսանդրիայի թանգարանում, կազմել են յոթ հրաշալիքների հնագույն ցուցակները։ Նրանց գրվածքները չեն պահպանվել, բացառությամբ վկայակոչումների։

Դասական յոթ հրաշալիքներն էին.

Գիզայի բուրգեր, Գիզա, Եգիպտոս, միակը, որը մինչ օրս գոյություն ունի։
Հռոդոսի կոթող, Հռոդոսում, Հունական նույնանուն կղզու վրա
Բաբելոնի կախովի այգիներ, Բաբելոնում, մերօրերի Հիլլահ, Բաբիլը, Իրաք, 
Ալեքսանդրիայի փարոս, Ալեքսանդրիայում, Եգիպտոս։
Հալիկառնասոսի դամբարան, Հալիկառնոսում,Աքեմենյան պետություն, մերօրյա Թուրքիան
Զևսի արձանը Օլիմպոսում, Օլիմպոս, Հունաստան
Արտեմիսի տաճարը Եփեսոսում (մերօրյա Թուրքիա)

Ցուցակներ այլ դարաշրջաններից

19-րդ և 20-րդ դարասկզբի որոշ գրողներ գրել են իրենց ցուցակները՝ այնպիսի անուններով, ինչպես՝ Միջնադարի հրաշալիքները, Միջնադարի յոթ հրաշալիքները, Միջնադարյան մտքի յոթ հրաշալիքները և Միջնադարի ճարտարապետական հրաշալիքները։ Այնուամենայնիվ, քիչ հավանական է, որ այդ ցուցակները սկիզբ են առել միջնադարում, քանի որ մինչև լուսավորության դարաշրջան չի ստեղծվել «միջնադարյան» բառը, և միջնադարի հայեցակարգը հանրաճանաչ չի դարձել մինչև 16-րդ դար։ Բրյուերի ֆրասոլոգիայի բառարանը վերաբերում է նրանց որպես «հետագա ցուցակ»[ներ], նշելով, որ ցուցակները ստեղծվել են միջնադարից հետո։

Այս ցուցակների կառույցներից շատերը կառուցվել են միջնադարից շատ առաջ, բայց հայտնի էին։

Սովորաբար ներկայացուցիչներն են.

Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում տեղակայված Կոմ էլ Հասաֆայի կատակոմբները։
Կոլիզեյը Հռոմի կենտրոնում, Իտալիա։
Չինական Մեծ պատը, որը կառուցվել է Չինաստանի պատմական հյուսիսային սահմաններում։
Յագիա Սոֆիա Ստամբուլում, Թուրքիա։
Պիզայի թեք աշտարակ, Պիզայում, Իտալիա։
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Նանջինգ քաղաքում գտնվող Նանջինգի նահանգի ճենապակյա աշտարակը։
Սթոունհենջը, Անգլիայում։

Վերջին ցուցակները

Դասական ցուցակի ավանդույթին հետևելով ՝ ժամանակակից մարդիկ և կազմակերպությունները կազմել են հնագույն և ժամանակակից հրաշալի իրերի ցանկերը։ Առավել ուշագրավ ցուցակներից մի քանիսը ներկայացված են ստորև։

Քաղաքացիական ճարտարագետների ամերիկյան ասոցիացիա 

1994 թվականին Քաղաքացիական ինժեներների ամերիկյան հասարակությունը կազմեց «Ժամանակակից աշխարհի յոթ հրաշալիքների» ցուցակը ՝ հարգանքի տուրք մատուցելով «20-րդ դարի քաղաքաշինության մեծագույն նվաճումներին»։

ԱՄՆ-ի այսօրվա նոր 7 հրաշալիքները 

2006 թվականի նոյեմբերին ամերիկյան USA Today ազգային թերթը և ամերիկյան Good Morning America հեռուստածրագիրը ցույց տվեցին «Նոր յոթ հրաշալիքները» ցուցակը, որոնք ընտրեցին վեց դատավորները։ Ութերորդ հրաշալիքը ընտրվեց 2006 թվականի նոյեմբերի 24-ին ՝ հեռուստադիտողի արձագանքներից։

Աշխարհի յոթ բնական հրաշալիքները 

Հրաշքների մյուս ցուցակների նման, աշխարհի յոթ բնական հրաշալիքների ցանկում համաձայնություն չկա, և քննարկումներ են եղել այն մասին, թե որքան մեծ պետք է լինի այդ ցուցակը։ Բազմաթիվ գոյություն ունեցող ցուցակներից մեկը CNN- ի կողմից կազմվել է 1997 թվականին։

Ավրորա բարձրադիր գոտիներում գտնվող հյուսիսափայլ։
Մեծ կիրճ, Արիզոնա, ԱՄՆ
Great Barrier Reef off the coast of Queensland, Australia.
Հարբոր. Ռիո դե Ժանեիրո, Բրազիլիա 
Էվերեստ լեռ
Պարիկուտին հրաբուխը՝ Մեքսիկայի Միչոական նահանգում։
Վիկտորիա ջրվեժը՝ Զամբիայի և Զիմբաբվեի սահմանին։

Աշխարհի նոր 7 հրաշալիքները

2001 թ.-ին շվեյցարական New 7 Wonders հիմնադրամը նախաձեռնել էր աշխարհի նոր 7  հրաշալիքների ընտրություն `200 քվեարկող հուշարձանների ընտրությունից` առցանց քվեարկությամբ։ Գիզայի Մեծ Բուրգը, որը մնաց յոթ հին հրաշալիքներից միակը, 2007-ին հայտարարված հաղթողներից չէր, բայց ավելացվեց որպես պատվավոր թեկնածու։

Բնության նոր 7 հրաշալիքները 

Բնության նոր 7 հրաշալիքները (2007–2011), համաշխարհային փորձի միջոցով ընտրված յոթ բնական հրաշալիքների ցանկը ստեղծելու ժամանակակից ջանքերը, կազմակերպվել էր նույն խմբի կողմից, ինչ New 7 Wonders of the World -ի կողմից

Իգուազա ջրվեջ. Արգենտինայի և Բրազիլիայի սահմանին։
*Հալոնգ ծովախորշ, Վիետնամում։
*Ջեջու կղզի Հարավային Կորեայում
*Պուերտո Պրինցեսա ստորգետնյա գետը Ֆիլիպիններում։
*Սեղանաձև լեռ Հարավային Աֆրիկայում։
*Կոմոդոն՝ Ինդոնեզիայի 17.508 կղզիներից մեկը
Ամազոնի անտառներ, Բրազիլիայում։

Ծանոթագրություններ

Աշխարհագրական վայրերի ցանկ
Մշակութային աշխարհագրություն
Հնագույն պատմություն ըստ տարածաշրջանի