Անուտա

Անուտա (), մեկուսացված կղզի Մելանեզիայում, պատկանում է Սանտա-Կրուսի խմբին։ Վարչական մաս է կազմում Սողոմոնյան կղզիների Մելանեզիական հանրապետության Տեմոտու նահանգի։

Աշխարհագրություն 

Անուտա կղզին գտնվում է Սողոմոնյան կղզիների արևելքում, Նոր Հեբրիդի հյուսիսում։ Հյուսիս-արևմուտքում մոտ 500կմ հեռավորության վրա է գտնվում Նենդո կղզին, Սանտա-Կրուս կղզեախմբի ամենակարևոր կղզին, մոտ 112կմ հեռավորության գտնվում է Տիկոպիան կղզին, 60կմ հարավ-արևելքում գտնվում է Ֆատուտակա կղզին։ Անուտան իրենից ներկայացնում է հրաբխայինն կղզի։

Անուտան ունի հստակ կլորացված ձև։ Հարավային մասում գտնվում է ափամերձ հարթավայր։ Անուտայի բարձր կետը Տե-Մաունգա բլուրն է, կղզու հյուիսիսային մասում, հասնում է ընդամենը 65 մետրի։ Կղզու տրամագիծը 750 մետր է։

Անուտայի կլիման արևադարձային է, հստակ տարբերվում են երկու եղանակային շրջաններ՝ հով և չոր ապրիլից հոկտեմբեր, և անձրևների շրջան՝ հոկտեմբերից ապրիլ։

Պատմություն 
Անուտա կղզին բնակեցված է եղել լապիտա մշակույթի ժամանակաշրջանից մոտավորապես 3000 տարի առաջ։ Բայց համաձայն լեգենդի այստեղի բնակիչները այստեղ բնակեցվել են ընդամենը 300-350 տարի առաջ Տոնգա և Ուվեա կղզիներից։ Այնուհետև կղզում հայտնվեցին Սամոա և Ռոտումա կղզիներ ներգաթողները, որոնք սերտ կապեր են ստեղծել են հարևան Տիկոպիա կղզու հետ։

Եվրոպացի բացահայտողն ով առաջին անգամ բացահայտել է կղզին,  կապիտան Չերրին է՝ «Պանդորա» նավից, նա նկատել է կղզին 1791 թվականին «Բաունտի» նավի ապստամբներին փնտրելիս։ Անուտա կղզու ամենահին անվանումը Նուկումաիռաոն է, որը նշանակում է «երկիր ներքևում»։

1890 թվականին կղզում տեղակայված էր բրիտանական պրոտեկտորատը։ 1978 թվականից Անուտան համարվում է Սողոմոնյան կղզիների մի մասը։ Կղզու բնակիչները մինչև այսօր շարունակում են պայքարը Անուտան ինքնավար ճանաչելու համար։

Բնակչությունը

Ընդհանուր բնութագիրը 
Անուտա կղզու բնակչությունը կազմում է 270 մարդ 1999 թվականի մարդահամարով։ XX դարի սկզբում կղզում բնակվել է ավելի քան 100-200 մարդ, իսկ 1972 թվականի մարտին 162 մարդ։ Կղզում կա երեք գյուղ՝ Պարե-Արիկին, Ռոտապին և Վատիանան։

Հասարակական և քաղաքական կազմակերպություն  
Կղզում առանձնանում են մարդկանց միավորման երեք տեսակ՝ պոնգոնիա (ընտանիք), կարաանգա (կլամ) և կանոպեունա։ Մարդու պատկանելությունը այս կամ այն խմբին որոշվում է հենվելով պարետային սկզբունքի վրա։

Անուտան ավանդական պոլենեզիական հասարակության մի փոքրիկ մոդել է, որում առաջնորդը զբաղեցնում է ամենաբարձր դիրքը։ Բնակիչների կազմակերպումը խիստ հիերարխիկ է։ Կղզում գտնվում են 4 կլաններ, որոնցից երկուսին ղեկավարում են կղզու ղեկավարները։ Վերին ատյաններին անվանում են Տե-Արիկի-ի-Մուա կամ Տուի-Անուտա, փոքրին՝ Տե-Արիկի-Ի-Մուրի կամ Տուի-Կաինանգա։ Առաջնորդի կոչումը շարունակում է ավագ որդին։

Լեզուներ 
Անուտա կղզու բնակիչները ֆիզիոլոգիապես համարվում են պոլենեզիացիներ։ Տեղացիները խոսում են պոլինեզիական անուտա լեզվով, որում կան շատ փոխառություններ տոնգանական լեզվից։

Տնտեսագիտություն 
Տեղացիների հիմնական զբաղմունքը գյուղակատնտեսությունն է և ձկնորսությունը։ Հիմնական մշակաբույսերն են մանիոկը, տառոն, կոկոսը, պապայան, բանանը, ծխախոտը, արդյունաբերությունը բարձրացնելու համար կղզիներն օգտագործում են ցանքաշրջանառություն, տեռասավորված հողագործությունը, մոլախոտը և ցանկածածկումը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Feinberg, R (1986) The 'Anuta Problem': Local Sovereignty and National Integration in the Solomon Islands, Man 21(3), 438—452.

Արտաքին հղումներ 
 Би-би-си. Жизнь островитян. 

Կղզիներ այբբենական կարգով
Ավստրալիայի և Օվկիանիայի կղզիներ
Սողոմոնյան Կղզիների կղզիներ