Տույա

Տույա (, հաճախ թարգմանվում է որպես Տուիյու, Տույու), եգիպտացի ազնվականուհի և Տիյա թագուհու մայր, որը Յույա թագավորի կինն էր։ Եղել է Էխնաթոն փարավոնի տատիկն ու Թութանհամոնի նախատատը։

Կենսագրություն 
Ենթադրվում է, որ Տույան Յախմոս-Նեֆերտարի թագուհու ժառանգներից էր և բազմաթիվ պաշտոնական դիրքեր է զբաղեցրել Հին Եգիպտոսի կրոնի մեջ և կառավարությունում։ Նա ներգրավված էր բազմաթիվ կրոնական պաշտամունքներում. նրա կոչումներում ներառված էին ինչպես «Հաթորի փառաբանողն», այնպես էլ Ամոնի և Մինի «Զվարճացողների ղեկավարը»։ Զբաղեցրել է նաև Ախմիմի Մին և Թեբեի Ամոն աստվածների կանանոցի վերակացուի ազդեցիկ պաշտոնները։ Ամուսնացել է տասնութերորդ դինաստիայի հին եգիպտական հզոր պալատական Յույայի հետ։ Ենթադրվում է, որ մահացել է մ․թ․ա․ շուրջ 1375 թվականին 50 տարեկանում։

Զավակներ 
Յույան ու Տույան Տիյա անունով դուստր են ունեցել, որը դարձել է փարավոն Ամենհոտեպ III-ի մեծ թագուհին։ Վերջինս եգիպտական բարձրագույն կրոնական պաշտոն էր և պաշտոնական արարողություններում և ծեսերում ներկա էր լինում փարավոնի կողքին։   

Յույան ու Տույան նաև Անեն անունով որդի են ունեցել, որը կրել է Ստորին Եգիպտոսի ղեկավարի, Ամոնի երկրորդ մարգարեի, Հելիոպոլիսի քահանայի ու Աստվածային հայր կոչումները։  

Հնարավոր է, որ Էյեն նույնպես նրանց որդին եղած լինի, որը փարավոն Էխնաթոնի օրոք գործունեություն ծավալած եգիպտական պալատական գործիչ էր ու Թութանհամոնի մահից հետո փարավոն է դարձել։ Այնուամենայնիվ, Յույայի և Էյեի հարազատության վերաբերյալ հաստատուն ապացույցներ չկան, չնայած, անշուշտ, երկուսն էլ ծագումով Ախմիմից են եղել։

Գերեզման 

Տույան հուղարկավորվել է Արքաների հովտի KV46 դամբարանում իր ամուսնու՝ Յույայի հետ, որտեղ էլ 1905 թվականին հայտնաբերվել է նրանց հիմնականում չպղծված գերեզմանը։ Դա թագավորների հովտում նախքան Թութանհամոնի դամբարանը հայտնաբերելը պեղված լավագույնս պահպանված գերեզմանն էր։ Այն հայտնաբերվել է ամերիկացի միլիոնատեր Թեոդոր Դեյվիսի անունից հնէաբան Ջեյմս Քվիբելի կողմից ղեկավարված բանվորների թիմի կողմից։ Թեև դամբարանը թալանել էին հնագույն ժամանակներում, դրա պարունակության մեծ մասը դեռևս առկա էր՝ մահճակալներ, տուփեր, սնդուկներ, մեկ կառք ու գերեզմանատերերի սարկոֆագները, դագաղները և մումիաները։ 

Տույայի մեծ ոսկեզօծ և սև ներկված փայտե սարկոֆագը դրվել է դամբարանի հարավային պատի մոտ։ Ուղղանկյուն և թեք տանիքի տեսք ունեցող կափարիչով այս սարկոֆագը տեղադրված էր դեկորատիվ սահնակի վրա, որը չսահելու համար դրա տակ երեք ձողեր էին ամրացված։ Այս սարկոֆագի մեջ, մեկը մյուսի մեջ դրված էին մարդկային կերպարանքով Տույայի երկու դագաղները։ Նախկին կողոպտիչները մասամբ այն փչացրել էին՝ կափարիչն ու երկար կողմերից մեկը դնելով դամբարանի մյուս կողմում, իսկ մյուս երկար կողմը հենել էին հարավային պատին։ Մարդկային կերպարանքով առաջին ոսկեզօծ դագաղը հեռացվել էր, դրա կափարիչը դրվել էր մահճակալների վրա, իսկ ներքևի մասը՝ դամբարանի հեռավոր անկյունում։ Երկրորդ դագաղի՝ նույնպես ոսկեզօծ կափարիչը վերցվել ու դրվել էր մի կողմ, թեև ներքնամասն ու մումիան մնացել էին սարկոֆագի մեջ։ Քվիբելը սա բացատրել է այս դագաղի կափարիչը հանելիս կողոպտիչների ունեցած որոշակի դժվարությամբ։

Մումիա
Տույայի մումիացված մարմինը հայտնաբերվել է սպիտակեղենի մեծ սավանով ծածկված, որը հետևի մասում հանգուցված էր ու չորս բինտով ամրացված։ Այս կապերը ծածկված էին խեժով ու յուրաքանչյուր կապի դիմաց գտնվում էին նրա ոսկեզօծ տիտղոսները՝ ոսկե նրբաթիթեղներից պատրաստված։ Բինտերի ներքին շերտերի խեժածածկույթը պահպանել է լայն ուսեխի տեքսը։ Մումիայի կապանքները, որոնցով մի ժամանակ ծածկված է եղել նրա փաթաթված մումիան, հայտնաբերվել են սենյակի հեռավոր անկյունի կարասների վրա։ 

Մումիայի առաջին ուսումնասիրությունը կատարել է ավստրալիացի դիահերձող Գրաֆտոն Էլիոթ Սմիթը։ Նա պարզել է, որ Տույան եղել է ցածրահասակ տարեց կին, 1․495 մ հասակով ու սպիտակ մազերով։ Երկու ականջաբլթակներն էլ երկու տեղից դակված են եղել։ Ձեռքերն ուղիղ էին ու հենած ազդրերին։ Զմռսելու նպատակով արված կտրվածքը կարված էր թելով, որի ստորին ծայրին ամրացված էր սերդոլիկե տակառաձև ուլունքահատիկ․ նրա մարմնախոռոչը լցված էր խեժով ներծծված սպիտակեղենով։  Երբ ուսումնասիրության ընթացքում Սմիթին օգնող բժիշկ Դուգլաս Դերին (որը հետագայում իրականացրել է Թութանհամոնի մումիայի առաջին ուսումնասիրությունը) բացել է Տույայի ոտքերը՝ հասակի ճշգրիտ չափում անելու համար, նա պարզել է, որ մումիան ոսկե նրբաթիթեղներից սանդալներ է կրում։ Սմիթը նրա տարիքը գնահատել է ավելի քան 50 տարեկան՝ ելնելով միայն արտաքին տեսքից։ Հետագայում արված համակարգչային շերտագրությունը պարզել է, որ մահվան պահին նա եղել է 50–60 տարեկան։ Ուղեղը հեռացված է եղել ու թեև տեղը ոչինչ չեն լցրել, երկու քթանցքներում սպիտակեղեն էր խցկած։ Ակնախոռոչներում տեղադրվել են զմռսման փաթեթներ, իսկ դեմքի կենտրոնական ու ստորին հատվածին ենթամաշկային լիցք է արվել ՝ իրական տեսքը վերականգնելու համար։ Բերանի մեջ և կոկորդում նույնպես զմռսող նյութ է դրվել։ Մահվան ժամանակ ատամները վատ վիճակում են եղել, բացակայել են սեղանատամները։ Ռենտգեն ճառագայթներն արձանագրել են թարախակույտեր ու մաշվածություն։ Սքանավորմամբ պարզվել է, որ տառապել է ծանր սկոլիոզով՝ 25 աստիճանի Քոբի անկյունով։ Մահվան պատճառը բացահայտել հնարավոր չի եղել։ Մումիան կրում է CG 51191 գույքագրման համարը։

Տույային վերաբերող հնագիտական իրեր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 KV 46 (Yuya and Thuyu) - Theban Mapping Project 
 The Theban Royal Mummy Project - View 18th Dynasty Mummies from the Theban Royal Necropolis

Հին եգիպտացիներ
Կին
Հին Եգիպտոս
Անձինք ըստ երկրի
Մումիաներ