Թոմբոյ

Թոմբոյ (անգլ. tomboy-չարաճճի աղջիկ), հավաքական տերմին է, վերաբերում է այն աղջիկներին, որոնք ցուցաբերում են տղաներին բնորոշ վարք. տղայի հագուստ կրել, մասնակցել խաղերում կամ այլ պարապմունքներում, որոնք ունեն ֆիզիկական բնույթ և բազմաթիվ մշակույթներում համարվում են իգական սեռին ոչ համապատասխան։

Ծագում 
Համաձայն Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի «թոմբոյ» տերմինը գոյություն ունի դեռևս 1592 թվականից, սակայն այս բառը հանդիպում է Նիկոլաս Յուդալի գրած «Ռալֆ Ռոյստեր Դոստեր» պիեսում, որը գրվել է 1553 թվականին և հրատարակվել է 1567 թվականին։ XIX դարում ամերիկյան մշակույթում «թոմբոյ» նշանակում էր հստակ վարքագիծ, որը աղջիկներին թույլ էր տալիս զբաղվել ֆիզիկական վարժություններով, կրել «պրակտիկ հագուստ» և «դիետա պահել»։ Թոմբոիզմը՝ առողջ ապրելակերպի վրա շեշտ դնելու շնորհիվ, այդ շրջանում շատ արագ հայտնի դարձավ, որպես կանանց վարքագծում իշխող այլընտրանք և ընդլայնեց կանանց ֆիզիկական շարժը։ 1898 թվականին գրված «Կանայք և էկոնոմիկան» գրքում գրող-ֆեմինիստ Շառլոտտա Պերկինս Գիլմանը բարձր է գնահատում «թոմբոյի» առողջությունը, ինչպես նաև նրանցց գենդերային ազատությունը։ Մանկական փաստաբան Ժոզեֆ Լին 1915 թվականին իր կարծիքը հայտնեց այն մասին, որ թոմբոիզմի ի հայտ գալը 8-ից 13 տարեկանում աղջիկների մոտ համարվում է բնական, հատկապես ֆիզիկական զարգացման առումով։ Թոմբոիզմը հասարակության և գրականության մեջ հայտնի դարձավ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ, իսկ կինեմատոգրաֆիայում ավելի ուշ։

XX դարի ընթացքում հոգեբան Ֆրոյդը և ԼԳԲՏ սոցիալական շարժումը բերեցին այն միտքը, արդյոք թոմբոիզմը չի հանգեցնում լեսբուհի դառնալուն։

Գիտնական Ջուդիթ Խալբերստամը պնդում է, որ չնայած սեռային դերի մերժմանը, որը հաճախ է հանդիպում երիտասարդ և դեռահաս աղջիկների մոտ, նրանք տղաներին հատուկ վարքագիծ դրսևորում են որոշակի ճնշման տակ։

Արևմտյան երկրներում ավանդական հագուստ՝ կիսաշրջազգեստ կամ զգեստ հագնող կանանց թիվը նվազել է։ Կանանց շրջանում սպորտային միջոցառումների և այլ տիպի գործունեության ձևերի զարգացումը, ընդլայնեց հանդուրժողականությունը թոմբոյի նկատմամբ և նվազեցրեց տերմինի վատ իմաստը։ Բացի այդ, ինչպես նշում է սոցիոլոգ Բարրի Բորնը, կանանց որոշակի խումբ հպարտությամբ ասում է. «ես եղել եմ (կմնամ) անկախ և ակտիվ, ես ինձ արժանավայել կերպով եմ պահել (կպահեմ) տղաների և տղամարդկանց հետ, և արժանացել եմ նրանց ընկերությանն ու հարգանքին, ես պայքարում եմ (կշարունակեմ պայքարել) գենդերային կարծրատիպերի դեմ»։

Ողջ պատմության ընթացքում պահպանվել է կապը թոմբոյների և լեսբուհիների միջև։ Օրինակ, հոլիվուդյան ֆիլմերում մեծ թոմբոյներին համարում էին «գիշատիչ շուն»։ Tomboys! Tales of Dyke Derring-Do գրքի խմբագիրներ Լին Յամագուչին և Կարեն Բարբերը պնդում էին, որ «շատ լեսբուհիների համար թոմբոիզմը ավելին է քան պարզապես փուլ», «այն բառացիորեն որպես հիմք է մեր չափահաս կյանքի համար»։

Հոգեվերլուծող Դայան Էլիզը իր էսսեում գրել է, որ «լեսբուհիները ավելի շատ ուզում են թոմբոյ լինել, քան կին»։ Այնուամենայնիվ, որոշ թոմբոյներ հետագայում դեռահասության կամ չափահասության շրջանում հայտաբերում են իրենց լեսբուհի դառնալու միտումը, սակայն աղջիկների կողմից տղաներին բնորոշ վարք դրսևորելը դեռևս չի համարվում սեռական կողմնորոշման ցուցիչ։

Ուսումնասիրություն 
Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են իրականացվել կանանց վարքի և հետաքրքրությունների իգական սեռին չհապատասխանելու պատճառահետևանքային կապը գտնելու համար։ Այդ ուսումնասիրություններից մեկի արդյունքում պարզվեց, որ նախադպրոցական տարիքի աղջիկները, իրենց տղամարդու նման պահելով, օրինակ տղաների համար նախատեսված խաղալիքներով խաղալով, գտնվում են գենետիկական և նախածննդյան գործոնների ազդեցության տակ։ Թոմբոյները առանձնահատուկ կերպով են հետաքրքրվում գիտությամբ և տեխնիկայով։

Մշակույթ 
Թոմբոյի հատկանիշները բնորոշ է մի շարք հորինված կերպարների։

Գրականություն 

 Ջորջ Մարթինի Սառույցի և կրակի երգ վեպերի շարքի Արյա Ստարքը

Մուլֆիլմեր և կինո 

 Լաուրան Сорванец ֆիլմում
 Մուլանը Мулан մուլտֆիլմում
 Մերի Քեյթ Բյորկը Двое в своём роде հեռուստասերիալում
 Ռադուգա Դեշը  Дружба — это чудо մուլտֆիլմում
 Ականե Տենդոն Ранма ½ մուլտֆիլմում
 Կամիյա Կաորուն Rurouni Kenshin մուլտֆիլմում
 Ցուկասա Նիսինոն  Strawberry 100% մուլտֆիլմում

Խաղեր 

 Բայքեն Guilty Gear խաղերի շարքում

Ծանոթագրություն 

Զարգացման հոգեբանություն
Մանկան հոգեբանություն