Ատլանտյան խարտիա

Ատլանտյան խարտիա, հակահիտլերյան կոալիցիայի հիմնական ծրագրային փաստաթղթերից մեկը։ Քննարկվել և ընդունվել է «Riviera» Ատլանտյան խորհրդաժողովում Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ու. Չերչիլի և ԱՄՆ նախագահ Ֆ. Դ. Ռուզվելտի կողմից՝ Նյուֆաունդլենդի Արջենտիա ռազմածովային բազայում, ինչի մասին հայտարարվել է 1941 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Ավելի ուշ՝ 1941 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, խարտիային միացան ԽՍՀՄ-ն ու այլ երկրներ։

Ատլանտյան խարտիան կոչված էր որոշելու խաղաղության հարցը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում դաշնակիցների հաղթանակից հետո, չնայած Միացյալ Նահանգները դեռ պատերազմի մեջ չէր մտել։ ՄԱԿ-ի ստեղծման հիմքը, ինչպես նաև ապագա քաղաքական և տնտեսական աշխարհակարգի հիմքը։

Փաստաթղթի կառուցվածք 

Փաստաթուղթը ներառում է հետևյալ կետերը։
 Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի կողմից տարածքային պահանջներից հրաժարվելը։
 Երկու տերությունների հրաժարումը աջակցել տարածքային փոփոխություններին, որոնք «շահագրգիռ ժողովուրդների ազատ արտահայտված ցանկության հետ համաձայնության» մեջ չեն։
 Ազգերի իրավունքն է ընտրել իրենց կառավարման ձևը, վերականգնել «այն ժողովուրդների ինքնիշխան իրավունքներն ու ինքնավարությունը, որոնք զրկված են եղել այդ բռնի ճանապարհով»։
 Բոլոր ազատ երկրների մուտքը դեպի համաշխարհային  և հումքի ռեսուրսների առևտուր,որը  անհրաժեշտ է պետություններիտնտեսական բարգավաճման համար։
 Գլոբալ տնտեսական համագործակցություն և բարեկեցության բարձրացում։ Երկու պետական գործիչներն էլ իրենց ցանկությունն են հայտնել տնտեսական ոլորտում բոլոր երկրների միջև ամբողջական համագործակցություն իրականացնելու՝ կյանքի ավելի բարձր մակարդակ ապահովելու, տնտեսական զարգացման և սոցիալական ապահովության համար (նոր ստեղծվող համաշխարհային կազմակերպության նպատակը, որը հետագայում դարձավ ՄԱԿ-ը)։
 Ազատություն կարիքից և վախից։ Վեցերորդ կետով «Նացիստական բռնապետության վերջնական ոչնչացումից հետո», ԱՄՆ-ի նախագահը և Միացյալ Թագավորության վարչապետը " հույս ունեն խաղաղության հաստատման, որը բոլոր երկրներին հնարավորություն կտա իրենց տարածքում ապրել անվտանգության մեջ, ինչպես նաև ապահովել այնպիսի դրություն, որի դեպքում բոլոր մարդիկ բոլոր երկրներում կկարողանան ապրել ՝ չիմանալով ոչ վախը, ոչ էլ կարիք»։
 Ծովերի ազատություն։ Նման աշխարհը կարող է բոլոր ժողովուրդներին հնարավորություն ընձեռել ազատորեն, առանց որևէ խոչընդոտների նավարկել ծովերով և օվկիանոսներով։
 Ագրեսոր պետությունների զինաթափումը, ընդհանուր զինաթափում, պատերազմից հետո։ «Նրանք (ԱՄՆ-ի նախագահը և Միացյալ Թագավորության վարչապետը) կարծում են, որ աշխարհի բոլոր պետությունները պետք է իրատեսական և հոգևոր կարգի նկատառումներով հրաժարվեն ուժի կիրառումից, քանի որ ոչ մի ապագա աշխարհ չի կարող պահպանվել, եթե պետությունները, որոնք սպառնում են կամ կարող են ագրեսիայով սպառնալ իրենց սահմաններից դուրս, շարունակեն օգտվել ցամաքային, ծովային և օդային սպառազինություններից։ Չերչիլը և Ռուզվելտը կարծում են, որ այսուհետ մինչև համընդհանուր անվտանգության ավելի լայն և հուսալի համակարգի հաստատումը նման երկրները պետք է զինաթափվեն։»

Հինգերորդ կետն ընդունվել է Ջոն Գիլբերտ Ուայնանտի առաջարկով, ով թեև չի մասնակցել խորհրդաժողովին, այդ կետն առաջարկել է Չերչիլին և Ռուզվելտին, դեռևս՝ Լոնդոնում։

1941 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Լոնդոնում տեղի ունեցած հաջորդ խորհրդակցության ժամանակ, խարտիայի սկզբունքներին համաձայնություն են հայտնել Բելգիայի (արտագաղթի), Չեխոսլովակիայի (արտագաղթի), Հունաստանի, Լյուքսեմբուրգի (արտագաղթի), Նիդեռլանդների (արտագաղթի), Նորվեգիայի (արտագաղթի), Լեհաստանի (արտագաղթի), ԽՍՀՄ-ի և Հարավսլավիայի կառավարությունների, ինչպես նաև «Ազատ Ֆրանսիայի» Շառլ դը Գոլ ներկայացուցիչները։

Ստորագրող երկրներ

Փաստաթղթի մշակող երկրները, որոնք այն ստորագրել են 1941 թվականի օգոստոսի 14-ին 

  (նախագահ Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտ)
  (վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը, որը լիազորված է Գեորգ VI թագավորի կողմից)

1941 թվականի սեպտեմբերի 24-ին փաստաթղթին միացած երկրներ 

  
  (Լեհաստանի վտարանդի կառավարության ներկայացուցիչ Վլադիսլավ Սիկորսկու գլխավորությամբ)
  Շառլ դը Գոլի գլխավորությամբ
  (աքսորի մեջ)
  (աքսորի մեջ)
  (աքսորի մեջ)
  (աքսորի մեջ)
  (աքսորի մեջ)
  (աքսորի մեջ)
 Հարավսլավիայի թագավորություն (աքսորի մեջ)

Տես նաև 
  Հյուսիսատլանտյան պայմանագիր

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Эллиот Рузвельт. Его глазами (мемуары) — Глава вторая. Атлантическая Хартия

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Պայմանագրեր այբբենական կարգով
Միջազգային առևտրի պատմություն
Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտ