Միխայիլ Ցեխանովսկի

Միխայիլ Միխայլովիչ Ցեխանովսկի (, ), խորհրդային նկարիչ և մուլտիպլիկացիայի ռեժիսոր։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964)։

Կենսագրություն 
Միխայիլ Ցեխանովսկին ծնվել է 1889 թվականի մայիսի 26-ին (հունիսի 7) Ռուսաստանի կայսրության Պոդոլսկի նահանգի Պրոսկուրով քաղաքում։ Հայրը՝ իսկական պետական խորհրդական, շաքարագործարանատեր և իրավաբան Միխայիլ Ցեխանովսկին, 1918 թվականին արտագաղթել է Գերմանիա, ապա տեղափոխվել Փարիզ, որտեղ էլ մահացել է։ Մայրը՝ Զինաիդա Գրիգորևնան, մահացել է 1899 թվականին, 32 տարեկան հասակում։

Միխայիլ Ցեխանովսկին Սանկտ Պետերբուրգի առաջին գիմնազիայի շրջանավարտ է։ Նկարել սկսել է գիմնազիայում, 1908-1910 թվականներին աշխատել է Փարիզում՝ քանդակագործության մասնավոր արվեստանոցում։ 1911-1914 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում (չի ավարտել), ապա սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում, 1918 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը։ 1918 թվականից մինչև 1923 թվականը ծառայել է Կարմիր բանակում, որտեղ զբաղվել է կիրառական արվեստով և քանդակագործական աշխատանքով, ապա վերադարձել է Պետրոգրադ, որտեղ շարունակել է զբաղվել կիրառական աշխատանքներով և աշխատել է որպես հրահագիչ-նկարիչ Պետական գեղարվեստաարդյունաբերական տեխնիկումում։

Գրքերի նկարազարդում 
1926 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Радуга» հրատարակչությունում և Լենգիզի մանկական հրատարակչությունում՝ Վլադիմիր Լեբեդևի մոտ։ Ցեխանովսկին Սոլոմոն Տելինգատերի հետ միասին մասնակցել է Էլ Լիսիցկու առաջարկած կոնստրուկտիվիստական գրաֆիկական մեթոդին։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նկարազարդել է այնպիսի հեղինակների գրքեր, ինչպիսիք են Իլյա Իոնովը (Տոպոտունն ու գրքույկը», ռուս․՝ «Топотун и книжка»), Մ. Իլյինը («Գրպանային ընկեր», ռուս․՝ «Карманный товарищ», «Մարդն ու տարերքը», ռուս․՝ «Человек и стихия»), Սամուիլ Մարշակը («Փոստ», ռուս․՝ «Почта», «Սեղանի ու աթոռի արկածները», ռուս․՝ «Приключения стола и стула», «Յոթ հրաշք», ռուս․՝ «Семь чудес»), Բորիս Ժիտկովը («Փոթորիկ», ռուս․՝ «Ураган», «Հեռագիր», ռեւս․՝ «Телеграмма», «Պատմվածքներ տեխնիկայի մասին», ռուս․՝ «Рассказы о технике», «Այս գրքի մասին», ռուս․՝ «Про эту книгу»)։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նաև տպագրել է այսպես կոչված «կինոգրքույկներ»՝ «Գնդակ» (ռուս․՝ «Мяч»), «Բիմ Բոմ» (ռուս․՝ «Бим-Бом»), «Գնացք» (ռուս․՝ «Поезд»), որոնց էջերը թերթելիս ստացվել է կարճատև մուլտիպլիկացիա, որը պարունակել է կինեմատոգրաֆիական որոշ հնարքներ։

Մուլտիպլիկացիա 

1928 թվականից մինչև 1936 թվականը և 1938 թվականից մինչև 1942 թվականը Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է որպես ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Լենինգրադի «Սովկինո» կինոֆաբրիկայում (հետագայում՝ «Լենֆիլմ»)։ Ցեխանովսկու առաջին կինոաշխատանքը եղել է «Փոստ» (, 1929) մուլտֆիլմը, որը հիմնված է Սամուիլ Մարշակի գրքի՝ Ցեխանովսկու ստեղծած նկարազարդումների վրա և զարգացնում է գրքում իրականացված կոնստրուկտիվիստական մեթոդը։ 1929 թվականին Միխայիլ Ցեխանովսկին Եվգենի Շոլպոյի ու Արսենի Ավրաամովի հետ միասին կանգնած է եղլե «նկարված ձայնի»՝ կինոժապավենի վրա ձայնուղիների գրաֆիկական պատկերման միջոցով երաժշտական ստեղծագործությունների սինթեզավորման աունքներում։

1930 թվականին թողարկվել է «Փոստ» մուլտֆիլմի հնչուն տարբերակը (կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Դեշևով, կոնֆերանսը՝ Դանիիլ Խարմսի), որը դարձել է խորհրդային առաջին հնչուն մուլտֆիլմը։ «Փոստը» դարձել է նաև խորհրդային առաջին մուլտֆիլը, որ ունեցել է լայ ն լսարան, լայնորեն ցուցադրվել է արտասահմանում, իսկ ձեռքով ներկված տարբերակը դարձել է խորհրդային առաջին գունավոր ֆիլմը։ Նոր են եղել նաև անսպասելի ռակուրսները և ռիթմիկ, սինխրոն ձայնը, նկարի կազմակերպումը։ «Պասիֆիկ 231» (1931 թվական, 10 րոպե) փորձարարական հնչուն ֆիլմը, որն ստեղծվել է Արթուր Հոնեգերի երաժշտությամբ, օգտագործել է ձայնի ու պատկերի լիակատար համաժամանակության գաղափարը վիզուալ-ձայնային ճկուն կոմպոզիցիայում, որը ներառել է դիրիժորի ու նվագածմբի գործողությունների նկարահանման մոնտաժ, որը համադրվել են շոգեքարշի բաղադրիչ մասերի շարժումների հետ։

«Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը» մուլտֆիլմը, որ նկարահանվել է Ալեքսանդր Պուշկինի համանուն ստեղծագործության հիման վրա, պետք է դառնար Միխայիլ Ցեխանովսկու առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը և հինգերորդ ֆիլմը, որի երաժշտությունը գրել է Դմիտրի Շոստակովիչը։ Մուլտֆիլմի վրա աշխատանքներն սկսվել են 1933 թվականին, Շոստակովիչը պարտիտուրայի մի մասը գրել է 1933-1934 թվականներին։ 1936 թվականին Շոստակովիչն ստիպված է եղել դադարեցնել աշխատանքը «Սումբուր երաժշտության փոխարեն» ()հոդվածի հրապարակումից հետո, որում քննադատվել է կոմպոզիտորի աշխատանքներում առկա «ձևապաշտությունը» ()։ Կազմակերպչական խնդիրներ են առաջացել նաև կինոստուդիայում, իսկ սև-սպիտակ կերպարների մեխանիկական փոխկապակցված շարժումները քննադատները համարել են «պուշկինյան հեքիաթի բարձր ոճին» հակասող։ Ի վերջո ֆիլմի մուլտիպլիկացիան ամբողջությամբ նկարահանվել է ու հանձնվել պահպանության «Լենֆիլմի» արխիվում, որտեղ այն ոչնչացել է Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում՝ 1941 թվականին, Լենինգրադի ռմբակոծման հետևանքով տեղի ունեցած հրդեհի արդյունքում։ Լիամետրաժ ֆիլմից պահպանվել է միայն երկու րոպե տևողությամբ (60 մ ժապավեն) «Շուկա» հատվածն Ալեքսանդր Վվեդենսկու բանաստեղծություններով և Շոստակովիչի անավարտ պարտիտուրան, որը վերականգնել ու ավարտին է հասցրել կոմպոզիտորի աշակերտ Վադիմ Բիբերգանը 2005 թվականին։ Ցեխանովսկին իր օրագրերում մուլտֆիլմի ճակատագիրը կոչել է «աղետ»։

1942 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում որպես ռեժիսոր։ Նրա մուլտֆիլմերը բազմիցս արժանացել են մրցանակների միջազգային կինոփառատոններում։

Միխայիլ Ցեխանովսկին մահացել է 1965 թվականի հունիսի 22-ին Մոսկվայում։

Ընտանիք 
 Առաջին կինը՝ Անտոնինա Վիսարիոնովնա Կիտաևա, 
 Երկրորդ կինը (1926 թվականից)՝ Վերա Ցեխանովսկայա (Շենգելիձե, 25 դեկտեմբերի, 1902 – 25 ապրիլի, 1977), աշխատել է որպես օգնական և համառեժիսոր ամուսնու ֆիլմերում։

Ցեխանովսկու ստեղծագործության ուսումնասիրություն 
2013 թվականին Արխիվային կինոյի «Белые Столбы» XVII փառատոնի շրջանակներում Ռուսաստանի Պետֆիլմֆոնդում ցուցադրվել է Միխայիլ Ցեխանովսկու «Гопак» (1931) փորձարարական ֆիլմը, որը խորհրդյային առաջին հնչուն մուլտֆիլմերից մեկն է, որը գտնել են Նիկոլայ Իզվոլովն ու Սերգեյ Կապտերևը չեխական կինոարխիվում։

Մատենագիտություն 
Նկարազարդումների հեղինակ
 М. Ильин. Карманный товарищ. Гиз, М. — Л. 1927
 М. Ильин. Человек и стихия. Л.: Гидрометеоиздат, 1947
 И. Ионов. Топотун и книжка. Л.: Гиз, 1926
 Б. Житков. Ураган. М.— Л., Гиз, 1926
 Б. Житков. Телеграмма. М. — Л., Гиз, 1927, 30 с.
 Б. Житков. Рассказы о технике. М. — Л.: Детгиз, 1947
 С. Маршак. Почта. Работа на камнях В. В. Цехановской и П. Соколова. «Радуга», Ленинград, Москва. 1927. 10 с.
 С. Маршак. Семь чудес. Работа на камнях П. Соколова. «Радуга», Ленинград-Москва, 1927. 8 с.
 С. Маршак. Приключения стола и стула. Работа на камнях В. В. Цехановской. «Радуга», 1928. 10 с.
 С. Маршак. Почта. Детиздат ЦК ВЛКСМ, 1937. 21 с.
 Е. Полонская Про пчёл и про Мишку-медведя. Л. — М.: Гиз, 1927. — 10 с.
 Л. Савельев Пионерский устав. Л.: Гиз, 1926. — 12 с.
 Հոդվածների հեղինակ
 
 
 
 Միխայիլ Ցեխանովսկու մասին

Ֆիլմագրություն 

Ռեժիսոր
 1929 – Փոստ ()
 1931 – Гопак (Пляс)
 1931 – Պասիֆիկ 231 ()
 1936 – Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը (, մեծ մասը չի պահպանվել)
 1936 – Ազգի դրոշը (, մուլտպլիկացիոն հատված խաղարկային ֆիլմում)
 1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին ()
 1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ (, ծաղիկների վալսը «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետից)
 1942 – Տոնածառը (Ամանորյա հեքիաթ) (, Պյոտր Նոսովի հետ համատեղ)
thumb|300px|«Հեռախոս» (1944), ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու չափածո հեքիաթի
 1944 – Հեռախոս ()
 1948 – Յոթներանգ ծաղիկը () – Մարիանսկե Լազնեի կինոփառատոնի մրցանակ (1949) լավագույն մանկական ֆիլմի համար
 1950 – Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին () – Կառլովի Վարիի կինոփառատոնի մրցանակ (1951)
 1952 – Կաշտանկա ()
 1954 – Գորտ արքայադուստրը () – «Կաղնու արծաթե տերև» մրցանակ (1960) Մար դել Պլատայի կինոփառատոնում
 1956 – Աղջիկը ջունգլիներում (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ) – Համամիութենական կինոփառատոնի խրախուսական մրցանակ (1958)
 1958 – Ասք Չապաևի մասին (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1959 – Լեգենդ արաբի կտակի մասին (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1960 – Աղվեսը, կուղբը և մյուսները (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1962 – Վայրի կարապները (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1964 – Փոստ (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ ()
Սցենարի հեղինակ
 1931 – Պասիֆիկ 231 ()
 1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին ()
 1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ ()
 1964 – Փոստ (, Սամուիլ Մարշակի, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
Բեմադրող նկարիչ
 1929 – Փոստ
 1944 – Հեռախոս (, Իվան Իվանով-Վանո, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
 1964 – Փոստ (Բորիս Կոռնեևի հետ համատեղ)
Նկարիչ
 1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ ()

 Ֆիլմեր Միխայիլ Ցեխանովսկու մասին
 Միխայիլ Ցեխանովսկի։ Դրամատիկական գրաֆիկա (, 1995) 56 րոպե, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սերյոգին
 Որոնելով կորած «Փոստը» (, 2014), ռեժիսոր՝ Դմիտրի Զոլոտով, սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Կապտերև, Նիկոլայ Իզվոլով (Առաջին սերիա Երկրորդ սերիա)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Цехановский Михаил Михайлович  — РГАЛИ
 Միխայիլ Ցեխանովսկին russiancinema.ru կայքում
 Միխայիլ Ցեխանովսկին animator.ru կայքում

Ռուս մուլտիպլիկատորներ
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Խորհրդային նկարիչներ
Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Խորհրդային սցենարիստներ
Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ
20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ