Քեթրին Սալիվան

Քեթրին Դուայեր Սալիվան (, ), ամերիկացի կին աստղագնաց, երկրաբան, օվկիանոսագետ։ Եղել է Space Shuttle համակարգի երեք տարբեր տիեզերանավերի անձնակազմերի անդամ, դարձել բաց տիեզերք դուրս եկած առաջին ամերիկուհին։

Կրթություն 
1969 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը (Taft High School) Լոս Անջելեսի Վուդլենդ Հիլզ շրջանում, 1973 թվականին՝ Կալիֆոռնիական համալսարանը Սանտա Կրուսում (ստացել է երկրագիտության բակալավրի աստիճան), 1978 թվականին՝ կանադական Հալիֆաքս քաղաքի Դելհաուզի համալսարանը՝ երկրաբանության դոկտորի գիտական աստիճանով («Նյուֆաունդլենդի ավազանի կառուցվածքն ու էվոլյուցիան» վերնագիրը կրող դոկտորական ատենախոսությունն այդ նույն տարրում լույս է ընծայվել առանձին գրքով)։

Զնվորական ծառայություն 
Քեթրին Սալիվանը զինվորական օվկիանոսագիր է կապիտանի կոչումով։ 1993 թվականին նշանակվել է ԱՄՆ-ի օվկիանոսների ու մթնոլորտի ուսումնասիրության ազգային վարչության հետազոտական աշխատանքների ղեկավար։

Աշխատանք ՆԱՍԱ-ում 
Սալիվանը ՆԱՍԱ-ում 1979 թվականին կազմավորված կին աստղագնացների առաջին թիմի հինգ անդամներից մեկն էր։ Մասնակցել է «Շաթլ» համակարգի տիեզերանավերից երեքով իրականացված տիեզերական թռիչքների։ STS-41-G տիեզերանավով 1984 թվականի հոկտեմբերին կատարած իր առաջին թռիչքի ժամանակ դարձել է բաց տիեզերք դուրս եկած առաջին ամերիկուհին։

STS-31-ով կատարած երկրորդ թռիչքի ժամանակ տիեզերանավի անձնակազմի մյուս անդամների հետ ուղեծիր է դուրս բերել «Հաբլ» տիեզերական հեռադիտակը։ 1992 թվականի ապրիլին իրականացրած երրորդ թռիչքի ժամանակ եղել է STS-45 Atlantis բեռնատար տիեզարանավի հրամանատարը։ ՆԱՍԱ-ից հեռացել է 1993 թվականին։

Տիեզերքում ընդհանուր առմամբ անց է կացրել 532 ժամ, այդ թվում՝ բաց տիեզերքում՝ 3 ժամ 29 րոպե։

2020 թվականի հուլիսին՝ ՆԱՍԱ-ից հեռանալուց քսան տարի անց, 68 տարեկան հասակում Քեթրին Սալիվանը դարձել է աշխարհում առաջին կինը, որ եղել է  օվկիանոսի ամենախոր կետում, և առաջին անձնավորությունը, ով եղել է և՛ տիեզերում, և՛ օվկիանոսի ամենախոր կետում. նա՝ որպես օվկիանոսագիր, մասնակցել է տասը ժամ տևած մի գիտարշավի՝ այցելով Խաղաղ օվկիանոսի ամենախոր՝ Մարիանյան իջվածքի Չելենջերի վիհը և գտնվելով 10 928 մետր խորության վրա։

Պարգևներ և մեծարանք
Քեթրին Սալիվանը ՆԱՍԱ-ից ստացել է հետևյալ պարգևները. 1984, 1990 և 1992 թթ.՝ NASA Space Flight Medal. 1988 և 1991 թթ.՝ NASA Exceptional Service Medal. 1992 թ.՝ NASA Outstanding Leadership Medal. 1996 թ.՝ գնահատանքի հավաստագիր՝ Certificate of Appreciation: Բացի այդ, 1991 թ. արժանացել է  Haley Space Flight Award մրցանակի, 1993 թ.՝ կին աշխարհագրագետների ընկերության ոսկե մեդալի, 1994 թ.՝ նվաճումների ամերիկյան ակադեմիայի Ոսկե ափսե մրցանակի, 2004 թ.՝ Չիկագոյի աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի թանգարանի՝ Adler Planetarium-ի սահմանած Women in Space Science Award մրցանակի, 2020 թ.՝ Նևադայի մեդալի։

Սալիվանը գիտության պատվավոր դոկտորի աստիճան ու կոչում է ստացել Willamette համալսարանից՝ 2013 թ. և Brown համալսարանից՝ 2015 թ.:

2002 թվականին նա ներառվել է Օհայոյի նահանգի փառքի սրահում, 2004 թվականին՝ աստղագնացների փառքի սրահում, 2023 թվականին՝ ազգային օդագնացության փառքի սրահում։ 2016 թվականին ընտրվել է ճարտարագետների ազգային ակադեմիայի, հաջորդ տարում՝ արվեստների ու գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ 2020 թվականին աշխարհագրագետների ամերիկյան ընկերակցությունը նրան շնորհել է պատվավոր աշխարհագրագետի կոչում։ 2014 թվականին Քեթրին Սալիվանը ներառվել է «Թայմ» թերթի կամած աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանց, 2020 թվականին՝ BBC-ի «100 կին» ցանկում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/sullivan_kathryn.pdf

Արտաքին հղումներ 

Kathy Sullivan's podcasts
 Космическая энциклопедия
 

Ամերիկացի տիեզերագնացներ
Անձինք այբբենական կարգով
Ապրող անձինք
Օվկիանոսագետներ
Երկրաբաններ
Գիտնականներ այբբենական կարգով
Երկրաբանության դոկտորներ
Ամերիկացի գիտնականներ
Կին տիեզերագնացներ
Կին գիտնականներ
Ամերիկացի երկրաբաններ
BBC 100 կին
Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ