Կոռուպցիայի տարածվածության գործակից

Կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը  հաշվարկվում է 1995 թվականից սկսած յուրաքանչյուր տարի «Թրանսպարենսի ինտերնաշնալ»-ի կողմից, որը երկրները դասակարգում է ըստ այդ երկրներում կոռուպցիայի տարածվածության  մակարդակի, ինչը որոշվում է փորձագետների գնահատականների և տարբեր մարդկանց կարծիքների հարցման միջոցով։ Կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը, ընդհանուր առմամբ, սահմանում է կոռուպցիան, որպես պետական իշխանությունների չարաշահում, մասնավոր շահի համար ։

2019 թվականի կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը, որը հրապարակվել է 2020 թվականի հունվարին, ներառում է 180 երկիր և կոռուպցիայի տարածվածությունը գնահատում է 100-ից(առանց կոռուպցիայի) 0(խիստ կոռումպացված) բալային համակարգով ։  Դանիան, Նոր Զելանդիան, Ֆինլանդիան ըստ կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի համարվում են ամենաքիչ կոռումպացված երկրները աշխարհում՝  հետևողականորեն ապահովելով  ֆինանսական թափանցիկության բարձր մակարդակ։ Մինչդեռ աշխարհի ամենակոռումպացված երկիրը համարվում է Սոմալին, այստեղ 2012 թվականից ի վեր կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը  կազմում է    8-10՝ 100 միավորից ։ Հարավային Սուդանը նույնպես համարվում է աշխարհի ամենակոռումպացված երկրներից մեկը՝ կայուն սոցիալական և տնտեսական ճգնաժամերի պատճառով,այստեղ 2018 թվականին  գործակիցը կազմել է 13՝ 100-ից ։

Մեթոդներ 

«Թրանսպարենսի ինտերնաշնալ»-ը  Պասսաուի Յոհան Գրաֆ Լամբսդորֆ համալսարանին հանձնարարեց ստեղծել կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը ։ 2012 թվականի կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը ընդգրկում  էր  12 տարբեր հաստատությունների կողմից սահմանված 16 հետազոտություններ և գնահատականներ։  12 հարցումները/գնահատումները ներառում են կա՛մ գործարար մարդկանց շրջանում անցկացված հարցմները, կարծիքները, կամ վերլուծաբանների խմբի կողմից կատարվող գնահատումները։ Սկզբնական շրջանում կեռուպցիայի տարածվածության գործակիցը հիմնականում հիմնված էր հարցումների վրա, որոնց միջոցով պարզ էր դառնում հասարակության կարծիքը։ 

Հիմնական հաստատություններն են․
 Աֆրիկայի Զարգացման Բանկը (գտնվում է Կոտ դ'Իվուար)
 Բերտելսման Հիմնադրամը (գտնվում է Գերմանիայում)
 Տնտեսագետ Հետախուզական ստորաբաժանումը  (գտնվում է Մեծ Բրիտանիայում)
 Ֆրիդոմ Հուսը (գտնվում է ԱՄՆ-ում)
 Գլոբալ ինսայթը (գտնվում է ԱՄՆ-ում)
 Կառավարման զարգացման միջազգային ինստիտուտը (գտնվում է Շվեյցարիայում)
 Քաղաքական և տնտեսական ռիսկերի խորհրդատվությունը (գտնվում է Հոնկ Կոնգում)
 ՓԻ ԷՌ ԷՍ գրուպը (գտնվում է ԱՄՆ-ում)
Համաշխարհային Տնտեսակն Ֆորումը
Համաշխարհային Բանկը
 Համաշխարհային արդարադատության նախագիծը (գտնվում է ԱՄՆ-ում)

Կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի հաշվարկման համար  երկրները պետք է գնահատվեն առնվազն 3 հաստատության կողմից ։ Կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը չափում է կոռուպցիայի ընկալումը՝  կոռուպցիայի բացարձակ մակարդակների չափման դժվարության պատճառով ։

Վավերականություն 

2002 թվականին հրապարակված ուսումնասիրության արդյունքում պարզ դարձավ, որ ուժեղ կոռելացիոն կապ գոյություն ունի կոռուպցիայի տարածվածության գրծակցի և սև շուկայի գործունեության ու կանոնակարգերի գերբեռնվածության միջև ։  Վերջիններս ուժեղ կոռելացիոն կապի մեջ են նաև մեկ շնչի հաշվով իրական համախառն ներքին արդյունքի հետ։ Մեկ շնչին բաժին ընկմող իրական համախառն ներքին արդյունքի և կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի միջև կապն ամենաուժեղն է, դրանց հարաբերակցությունը կազմում է վերջիններիս տարբերության, մոտավորապես, երեք չորրորդից ավելին (Նկատի ունենալով, որ այս մասշտաբով ավելի ցածր ցուցանիշը արտացոլում է ավելի մեծ կոռուպցիա, այնպես որ, ավելի բարձր մեկ շնչին բաժին ընկնող իրական համախառն արդյունք ունեցող երկրները, ընդհանուր առմամբ, ունեն ավելի քիչ կոռուպցիա)։

Տնտեսական հետևանքները 

2007 և 2008 թվականներին հրապարակված հետազոտական փաստաթղթերում ուսումնասիրվել են կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի, սահմանած կոռուպցիայի ընկալման տնտեսական հետևանքները։ Հետազոտողները գտել են հարաբերակցություն ավելի բարձր կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի և ավելի երկարաժամկետ տնտեսական աճի  , ինչպես նաև ՀՆԱ-ի աճի և երկրի կոռուպցիայի տարածվածության յուրաքանչյուր միավորի միջև  ։  ՈՒսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կոռուպցիայի տարածվածության ավելի բարձր գնահատականը կապված է երկրում  օտարերկրյան ներդրումների ավելի բարձր տեմպերի հետ։

Դասակարգում

2012–2019 թվականներ

2011 թվական 
 
Աղյուսակում ներկայացված են 20 լավագույն երկրները կամ շրջանները, որոնք դասակարգվել են, որպես կոռուպցիայի տարածվածության ամենացածր մակարդակ ունեցող երկրներ (գնահատման սանդղակը 10-ից 1)։

 

Աղյուսակում ներկայացված են այն 20 երկրները, որոնք դասակարգվել են, որպես կոռուպցիայի տարածվածության ամենաբարձր մակարդակ ունեցող երկրներ։

2010 թվական 

Աղյուսակում ներկայացված են 20 լավագույն երկրները կամ շրջանները, որոնք դասակարգվել են, որպես կոռուպցիայի տարածվածության ամենացածր մակարդակ ունեցող երկրներ (գնահատման սանդղակը 10-ից 1)։

Աղյուսակում ներկայացված են այն 20 երկրները, որոնք դասակարգվել են, որպես կոռուպցիայի տարածվածության ամենաբարձր մակարդակ ունեցող երկրներ։

Քննադատություն և սահմանափակումներ 

Գործակիցը քննադատվել է իր մեթոդաբանության համար ։ Քաղաքագետ Դեն Հոֆի խոսքով ինդեքսը ունի 3 թերություն ․
 Կոռուպցիան շատ բարդ հասկացություն է, որը չի կարող բնութագրվել մեկ հասկացությամբ։ Օրինակ Կանզասի գյուղական համայնքում կոռուպցիայի բնույթը տարբերվոմւ է Նյու Յորքի քաղաքական վարչակազմից, բայց կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը դրանք չափում է նույն ձևով։
 Չափելով կոռուպցիայի ընկալումները, ի տարբերություն ինքնին կոռուպցիայի, գործակիցը կարող է պարզապես ամրապնդել առկա կարծրատիպերը։
 Գործակիցը չափում է միայն պետական հատվածի կոռուպցիան՝ անտեսելով մասնավոր հատվածը։ 

Լրատվամիջոցները հաճախ օգտագործում են  կոռուպցիայի տարածվածության նախնական ցուցանիշները, որպես կառավարության գործունեության չափանիշ՝  առանց հստակեցնելու թե ինչ են նշանակում դրանք։ Բանգլադեշում տեղակայված «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ»-ի տեղական բաժինը հերքեց լրատվամիջոցների կողմից հրապարակված տեղեկատվությունը  կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի  վերաբերյալ, այն բանից հետո, երբ մեթոդաբանության փոփոխությունից հետո երկրի գործակիցը մեծացավ, և լրատվամիջոցները դա  մեկնաբանեցին, որպես «բարելավում» ։ 

2013 թվականի Արտաքին քաղաքականության մեջ Ալեքս Քոբհեյմն իր հոդվածում առաջարկում էր, որ կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը պետք է հանել հանուն «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ»-ի բարորության։ Նա պնդում էր, որ կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը ներառում է հզոր և ապակողմնորոշող կողմնակալություն՝ հասարակության կողմից կոռուպցիայի ընկալումներում՝  նպաստելով արատավոր շրջապտույտին և միևնույն ժամանակ խթանելով քաղաքականության ոչ պատշաճ արձագանքներին։ Քոբհեյմը գրում է․ «Կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը փչացնում է կոռուպցիայի ընկալումները, և դժվար է տեսնել արդարացում գործակցի շարունակական հրապարակման համար» ։

Այնուամենայնիվ վերջին էկոնոմետրիկ վերլուծությունները՝  հիմնված բնական փորձերի վրա, համեմատել են կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը այլ սուբյեկտիվ ցուցանիշների հետ, և պարզվել է, որ թեև կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը կատարյալ չէ, այնուամենայնիվ վերջինս համապատասխանում է կոռուպցիայի միաչափ չափումներին ։

ԱՄՆ-ում շատ փաստաբաններ խորհուրդ են տալիս միջազգային բիզնեսին  ուսումնասիրել տարբեր երկրներում արտասահմանյան կոռուպցիայի պրակտիկայի մասին գործերը, ինչպես նաև  տարբեր երկրների կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը՝  խախտումների ռիսկը գնահատելու համար։ Այս մոտեցումը քննադատության է ենթարկվել Մինեսոտայի «Միջազգային օրենք» ամսագրի կողմից, որը գրել էր, որ կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը կարող է ենթարկվել ընկալման կողմանակլության, հետևաբար, փաստաբանները չպետք է կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցը համարեն, որպես կոռուպցիոն ռիսկի չափորոշիչ ։  «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ»-ը հրապարակում է նաև «Կոռուպցիայի գլոբալ բարոմետր», որը դասակարգում է երկրները ըստ կոռուպցիայի մակարդակի՝ օգտագործելով ուղղակի հետազոտություններ՝ ընկալված փորձագիտական կարծիքների փոխարեն, որը քննադատվեց  հզոր էլիտայի կողմից զգալի կողմնակալության համար։ «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ»-ը նախազուգշացրել էր, որ մաքուր կոռուպցիայի տարածվածության գործակից ունեցող երկիրը, միևնույն ժամանակ, միջազգային մակարդակում կարող է կապված լինել կոռուպցիայի հետ։ Օրինակ մինչև 2015 թվականը Շվեդիան լավագույն կոռուպցիայի տարածվածության գործակից ունեցող երկրների շարքում երրորդն էր, սակայն նրա պետական ընկերություններից մեկը՝ «TeliaSonera»-ը կաշառակերության մեղադրանքների առաջ էր կանգնած ՈՒզբեկստանում ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Պաշտոնական կայք
 
 Կոռուպցիայի տարածվածության գործակիցները 2013 թվականին
 Կոռուպցիայի տարածվածության գործակցի ինտերակտիվ քարտեզ։ 2000-2008 թվականներ 
 Կոռուպցիայի չափման ուղեցույց critiques the CPI and similar indices.
 Համաշխարհաին ամբողջականության ինդեքս
 Համաշխարհային զարգացման ինդեքսների ցուցակ և դասակարգման աղյուսակներ

Երկրների ցանկեր
Ընկալում