Լիլիան Ուոլդ

Լիլիան Ուոլդ (, ), ամերիկացի բուժքույր, որը հայտնի է նաև Մարդու իրավունքների ոլորտում ունեցած ավանդով, եղել է ամերիկյան բուժքույրական ընկերության հիմնադիրը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1867 թվականի մարտի 10-ին Ցինցինատիում, Օհայո նահանգ, գերմանա-եվրոպական ընտանիքում. հայրն օպտիկայի վաճառող էր։

1878 թվականին ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվում է Ռոչեստեր, Նյու Յորք նահանգ։ Լիլիանը հաճախել է անգլո-ֆրանսիական Miss Cruttenden Boarding գիշերօթիկ դպրոց և երիտասարդ տիկնանց Day School for Young Ladies դպրոց։ Նա ցանկացել է ընդունվել Vassar College, բայց այդտեղ նրան համարել են չափազանց երիտասարդ։ 1889 թվականին աղջիկն ընդունվել է Նյու Յորքի բուժքույրերի դպրոց՝  New-York Presbyterian Hospital, 1891 թվականին անցել է  New York Hospital-ի դասընթացը, ապա ավարտել է Woman's Medical College-ի բժշկական դասընթացը։ Միևնույն ժամանակ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի New York Juvenile Asylum անչափահասների ապաստարանում (ներկայումս՝ Children's Village): 1893 թվականին Ուոլդը թողել է ուսումը և սկսել է օգնել Նյու Յորքի ներգաղթյալ աղքատ ընտանիքներին, ինչպես նաև ուսուցանել բուժքույրություն Hebrew Technical School for Girls-ում։ Շուտով նա սկսել է հոգ տանել Ներքին Իսթ Սայդում գտնվող հիվանդների մասին՝ որպես պատրոնաժային քույր։ Մեկ այլ բուժքրոջ՝ Մերի Բրյուսթերի () հետ նա ապրել է սպարտային պայմաններում՝ իրենց հիվանդների կողքին, որպեսզի ավելի լավ հոգ տանեն նրանց մասին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է, որ նա ստեղծել է «Հանրային առողջության բուժքույրություն» տերմինը։

Լիլիան Ուոլդն ստեղծել է Henry Street Settlement կազմակերպությունը, որն օգնել է նշանավոր հրեա բարերար Ջեյքոբ Շիֆին, որը օժանդակել Նյու Յորքի տարբեր տարիքի բնակիչների, մասնավորապես Ռուսաստանից ներգաղթյալ աղքատ հրեաներին։ 1906 թվականի սկզբին կազմակերպությունում աշխատել են 27 բուժքույր։ Ուոլդը կարողացել է նաև ֆինանսական աջակցություն ստանալ հայտնի կին մեկենաս Էլիզաբեթ Անդերսոնից, և մինչև 1913 թվականը կազմակերպության աշխատակազմը հասել է 92 մարդու։ Ի վերջո Henry Street Settlement-ը ընդլայնվել է Միացյալ Նահանգներում հովանավորչական խոշորագույն կազմակերպություններից մեկում՝ Visiting Nurse Service of New York, որը գործում էր Նյու Յորքում, ։

Նա դարձել է ազգային բուժքույրական National Organization for Public Health Nursing կազմակերպության առաջին նախագահը, հարաբերություններ է հաստատել ապահովագրական Metropolitan Life Insurance Company (ներկայումս՝ MetLife) ընկերության հետ, առաջարկել է առողջության ապահովագրության ազգային սխեմա և օգնել հիմնել Կոլումբիայի համալսարանի բուժքույրական դպրոց (): Ուոլդը առողջության հետ կապված երկու գրքի հեղինակ է՝ The House on Henry Street (1911) և «Windows on Henry Street» (1934)։

Մահացել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Վեսթփորթ քաղաքում, Կոնեկտիկուտ նահանգում, ուղեղի արյունազեղումից։ Թաղված է Ռոչեստերում՝ Մաունթ Հոուփ գերեզմանատանը։

Լիլիան Ուոլդը ամուսնացած չի եղել։ Երբեմն նա հարաբերություններ է պահպանել կանանց հետ, որոնք Mabel Hyde Kittredge-ի կողակիցներին էին տնտեսագիտության մասին գրքերի հեղինակ Մեյբլ Հայդ Քիթրեջը և իրավաբան Հելեն Արթուրը։ Ընդհանրապես, նա նախընտրել է անձնական անկախությունը, ինչը նրան թույլ էր տալիս լինել ճկուն և համարձակ գործել։

Հիշողություն 

 1992 թվականին «The New York Times»-ը Լիլիան Ուոլդին անվանել է ամերիկացի 12 մեծագույն կանանցից մեկը՝ հետագայում նրան շնորհելով հատուկ Lincoln Medallion՝ որպես Նյու Յորքի ականավոր քաղաքացի։
 1937 թվականին նրա 70-ամյակին նվիրված ռադիո հաղորդման ժամանակ Սառա Դելանո Ռուզվելտը կարդացել է իր որդու՝ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի նամակը, որում նա գովերգում էր Ուոլդին «ուրիշների երջանկությունն ու բարեկեցությունը խթանելու անձնուրաց աշխատանքի համար»։
 1970 թվականին Ուոլդը ընդգրկվել է Ամերիկյան մեծ փառքի սրահում, որտեղ տեղադրվել է ամերիկացի կին քանդակագործ Էլեոնոր Պլատի ստեղծած նրա կիսանդրին։
 Լիլիան Ուոլդն ընդգրկվել է հրեա-ամերիկյան փառքի սրահում (), որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից պարգևատրվել է անվանական յուրօրինակ մեդալով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Լիլիան Ուոլդ (1867-1940) 
 Լիլիան Դ. Ուոլդ 

Ամերիկացի բուժքույրեր
Ամերիկացի կանայք
Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կաթվածից մահացածներ
Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Ամերիկացի սոցիալական աշխատողներ