Կրեպուսկուլյար ճառագայթներ

Մթնշաղային շողեր կամ կրեպուսկուլյար ճառագայթներ (), արևի լույսի ճառագայթների անվանում, որոնք անցնում են ամպերի ճեղքերի կամ այլ առարկաների միջով և ձևավորում «լուսային սյուներ» կամ «ալիքներ»։ Մթնշաղային ճառագայթները տեսանելի են դառնում այն պատճառով, որ Արեգակից լուսավորված օդով տարածությունը հստակորեն առանձնացված է ստվերված տարածությունից։ Կրեպուսկուլյար ճառագայթներն իրենց բնույթով և տեսողականորեն շատ նման են հակակրեպուսկուլյար ճառագայթներին (), սակայն ի տարբերություն նրանց՝ տեսանելի են Արեգակի կողմից և տեսողականորեն «դուրս են հոսում» մի կետից։

Կրեպուսկուլյար ճառագայթները նկատելի են, երբ լույսի և մութի միջև հակադրությունն առավել ակնհայտ է։

Նկարագրություն 

եԱրեգակի ճառագայթները տարածվում են ուղիղ գծերով, սակայն երկրագնդի վրա այդ գծերի ելքի շնորհիվ նրանք նման են կոր աղեղների։ Հետևաբար, Արեգակից բխող ուղղագիծ կրեպուսկուլյար ճառագայթները կարող են նորից համախմբվել հակաարեգակնային կետում () և ձևավորել հակակրեպուսկուլյար ճառագայթներ։ Այսպիսով, մթնշաղային և հակամթնշաղային ճառագայթներն ունեն նույն բնույթը։ Դրանք տեսանելի են մթնոլորտում առկա տարբեր քիմիական միացությունների շնորհիվ։ Դիֆրակցիայի, արտացոլման և ցրման միջոցով այս քիմիական միացությունները մարդու աչքի համար տեսանելի են դարձնում կրեպուսկուլյար և հակակրեպուսկուլյար ճառագայթները։

Կրեպուսկուլյար ճառագայթները սովորաբար ունենում են կարմիր կամ դեղին երանգ, քանի որ մթնոլորտում քիմիական նյութերը ցրում են կարճալիք ճառագայթները (կապույտ և կանաչ) շատ ավելի լավ, քան երկարալիք ճառագայթները (կարմիր և դեղին)։

Ամենից հաճախ, մթնշաղային ճառագայթները լինում են, երբ արևի ճառագայթները մասամբ անցնում են որոշ խոչընդոտների, ինչպիսիք են ամպերը, լեռների գագաթները կամ ծառերի սաղարթները։ Մթնշաղային ճառագայթների երեք հիմնական ձև կա.

 Լույսի շողեր, որոնք թափանցում են ցածր ամպերի բացվածքներով (լուսանցք)։ Հայտնի է նաև որպես «Հակոբի սանդուղք»։
 Լույսի փնջեր (), որոնք թեքվում են ամպերի ետևում
 Գունատ, վարդագույն կամ կարմրավուն շողեր, որոնք դուրս են գալիս հորիզոնից ցածր մի կետից։ Նրանք հաճախ սխալմամբ շփոթում են լուսային (արևային) սյուների () հետ։

Որոշ դեպքերում երկրորդ և երրորդ ձևերի ճառագայթները կարող են զուգակցել մի կետում և ստեղծել հակակորպուսկուլյար ճառագայթներ։

Կրեպուսկուլյար ճառագայթները երբեմն կարող են նաև տեսանելի լինել ջրի տակ, հատկապես արկտիկական տարածքներում՝ սառցակույտերի և սառույցի ճաքերի պատճառով։

Անվանումներ 

 «Հակոբի սանդուղք» ().
 «Արև, որը ջուր է քաշում»։ Հին հույները կարծում էին, որ արևի ճառագայթները ջուր են «փոխադրում» դեպի երկինք։ Այս ենթադրությունը գոլորշիացման գործընթացը նկարագրելու վաղ փորձ է։
 «Արևի ձգաններ»։ Նավավարության տերմին, ըստ որի առագաստանավի կայմը շրջապատող ճամփորդական լարերը նույն կերպ են ձգվում։ 
 «Մաուի ճոպան» (taura a Maui)։ Տերմինը ծագում է մաորիներ ցեղի լեգենդից, ըստ որի՝ Մաուի Պոտիկին () արևը կապել է պարաններով, որ երկարացնի օրվա տևողությունը
 «Արևի ճառագայթներ» ()
 «Լուսային ճառագայթներ» ()
 «Դարպասներ դեպի դրախտ» ()
 «Աստիճաններ դեպի դրախտ» ()
 «Աստծո շողեր» ().

Պատկերասրահ

Տես նաև 

 Արևային սյուն
 Արեգակնային ճառագայթում
 Ֆոտոմետեոր

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Հղումներ 

 Atmospheric Optics/ Sunrays — նկարագրություն և նկարներ
 Детальное объяснение образования сумеречных лучей
 
 
 

Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Օպտիկական երևույթներ
Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Օդերևութաբանություն
Արեգակնային երևույթներ
Աստղագիտական երևույթներ
Գեղանկարչական տեխնիկաներ
Երկրի մթնոլորտ
Բնության երևույթներ
Ամպեր
Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ