Պանտոպրազոլ

Պանտոպրազոլ, դեղամիջոց, որն օգտագործվում է ստամոքսի խոցի բուժման համար, էրոզիվ էզոֆագիտի կարճաժամկետ բուժման մեջ, որն առաջացել է գաստրոէզոֆագյալ ռեֆլյուքսի արդյունքում, էրոզիվ էզոֆագիտի վերականգնման և պաթոլոգիական հիպերսեկրեցիայի պայմաններում, ներառյալ Զոլինգեր-էլլիսոնի համախտանիշը։ Այն կարող է օգտագործվել նաև այլ դեղամիջոցների հետ մեկտեղ `Helicobacter pylori-ի էլիմինացիայի համար։ Արդյունավետությունը նման է պրոտոնային պոմպի այլ ինհիբիտորներին։ Այն հասանելի է պերօռալ և երակային ներարկումների դեղձևերով։

Ընդհանուր կողմնակի երևույթները ներառում են գլխացավեր, փորլուծություն, փսխում, որովայնի ցավ և հոդացավեր։ Ավելի լուրջ կողմնակի երևույթները կարող են ներառել ծանր ալերգիկ ռեակցիաներ, քրոնիկ բորբոքման մի տեսակ, որը հայտնի է որպես ատրոֆիկ գաստրիտ, Clostridium disticile-ով հարուցված կոլիտ, ցածր մագնեզիում և B12 վիտամին դեֆիցիտ։  Պանտոպրազոլը պրոտոնային պոմպի ինհիբիտոր է, որը նվազեցնում է աղաթթվի արտազատումը։ Այն աշխատում է ստամոքսում H+/K+-ATPase պոմպը ինակտիվացնելու եղանակով։

Պանտոպրազոլի ուսումնասիրություններըը սկսվել են 1985 թ.-ին, և այն բժշկական օգտագործման մեջ է մտել Գերմանիայում 1994 թ․ Այն հասանելի է նաև որպես ջեներիկ դեղամիջոցների ձևով։  2018 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում դեղահատերի մեծածախ արժեքը պակաս է, քան մեկ դոզայի համր 0,10 ԱՄՆ դոլարը։ Միացյալ Թագավորությունում կարժենա ավելի քիչ, քան 0,05 ֆունտ, մինչդեռ ներերակային դեղաձևը արժե մոտ հինգ ֆունտ մեկ դոզան։ 2016-ին Պանտոպրազոլը Միացյալ Նահանգներում 25-րդ ամենատարածված դեղամիջոցն էր ՝ ավելի քան 25 միլիոն դեղատոմսով։

Բժշկական կիրառում
Պանտոպրազոլը օգտագործվում է կերակրափողի էրոզիայի և խոցերի կարճաժամկետ բուժման համար, որը առաջացել է գաստրոէզոֆագյալ ռեֆլյուքս հիվանդությունից։ Այն կարող է օգտագործվել որպես աջակցող թերապիա երկարատև օգտագործման համար `նախնական պատասխան ստանալուց հետո, բայց 12 ամիս տևողությամբ պանտոպրազոլի օգտագործման վերաբերյալ չի եղել որևէ վերահսկվող ուսումնասիրություն։ Պանտոպրազոլը կարող է օգտագործվել նաև հակաբիոտիկների հետ համատեղ `Helicobacter pylori- ի հետևանքով առաջացած խոցերը բուժելու համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև Զոլինգեր-էլլիսոնի համախտանիշի երկարատև բուժման համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև կանխելու համար Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների պատճառով առաջացող ստամոքսախոցային խոցերը։

Կողմնակի երևույթներ

 Ինֆեկցիա։ Աղաթթուն դեր ունի բակտերիաների ոչնչացման գործում։ Աղաթթվի նվազումը կարող է բերել վարակների զարգացման, հատկապես հոսպիտալացված հիվանդների մոտ։

Ընդհանուր

 Ստամոքս-աղիքային. Որովայնի ցավ (6%), լուծ (9%), մետեորիզմ (4%), սրտխառնոց (7%), փսխում (4%)

 Նյարդաբանական. Գլխացավ (12%), գլխապտույտ (3%)
 նեյրոմկանային և կմախքայիան․ հոդացավեր (3%)

Հազվադեպ 
 Ստամոքս-աղիքային. Փորկապություն, չորություն բերանում, հեպատիտներ
 Արյան հետ կապված խնդիրներ ՝ լեյկոպենիա, թրոմբոցիտոպենիա]
 Իմունոլոգիական. Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ, թունավոր էպիդերմալ նեկրոզ
 Մետաբոլիկ. կերատինա կինազայի բարձրացում, խոլեստերոլի մակարդակի բարձրացում, լյարդի ֆերմենտների բարձրացում (AST / ALT), այտուցներ
 Կմախքամկանային. Մկանային խանգարումներ, ոսկրերի կոտրվածք և վարակ, Clostridium difficile վարակ, օստեոպորոզի հետ կապված ազդրի գլխիկի կոտրվածք, ռաբդոմիոլիզ
 Երիկամներ. ինտերստիցյալ նեֆրիտ
 Սննդանյութեր. Կարող է նվազեցնել որոշ կարևոր սննդանյութերի, վիտամինների և հանքանյութերի կլանումը, ներառյալ որոշ դեղամիջոցներ

Երկարաժամկետ օգտագործում
 Օստեոպորոզ և ոսկորների կոտրվածք նկատվել է այն մարդկանց մոտ, ովքեր օգտագործել են պրոտոնային պոմպի ինհիբիտատորներ բարձր դոզայով և (կամ) երկարաժամկետ (ավելի քան մեկ տարի ժամկետով)։
 Հիպերմագնեզեմիան նկատվել է մարդկանց մոտ, ովքեր օգտագործել են պանտոպրազոլի նման դեղամիջոցներով, երբ դրանք ընդունվում են ավելի երկար ժամանակահատվածներով (ընդհանուր առմամբ մեկ տարի կամ ավելի, չնայած որ դեպքերեն հաղորդվել երեք ամսվա կտրվածքով)։

Դադարեցում
Մարդկանց մոտ, ովքեր ընդունում են պրոտոնային պոմպի ինհիբիտատորներ ավելի քան վեց ամիս տևողությամբ, պետք է հաշվի առնել դոզայի նվազեցումը նախքան դադարեցումը։ Չափավոր և բարձր դոզա ստացող անձանց համար դա կարող է իրականացվել ամեն շաբաթ 50 տոկոսով մինչև ամենացածր դեղաչափը։ Մեկ շաբաթ անց այն կարող է դադարեցնել։

Փոխազդեցություններ

 Թթվայնություն. Ստամոքսի թթվայնության նվազեցման պատճառով պանտոպրազոլի օգտագործումը կարող է ազդել pH-ի նկատմամբ զգայուն դեղամիջոցների կլանման վրա, ինչպիսիք են ամպիցիլինի էսթեր, կետոկոնազոլ, ատազանավիր, երկաթի աղեր։

Ֆարմակոլոգիա

Պանտոպրազոլի ազդեցության մեխանիզմը աղաթթվի արտադրության վերջին քայլը պաշարելն է։ Ստամոքսի պարիետալ բջիջներում պանտոպրազոլը կովալետ կապով կապվում է H+/K+ ATP պոմպին՝ աղաթթվի և բազալ թթվի սեկրեցիան արգելակելու համար։ Կովալենտ կապը կանխում է թթվի սեկրեցիան մինչև 24 ժամ և ավելի երկար։

Պանտոպրազոլը լյարդում մետաբոլիզվում է ցիտոքրոմ P450 համակարգով։ Մեթաբոլիզմը հիմնականում բաղկացած է CYP2C19- ի կողմից դեմեթիլացումից, որին հաջորդում է սուլֆացիան։ Մեկ այլ նյութափոխանակության ուղին CYP3A4- ի կողմից օքսիդացումն է։
Կարծում են, որ Պանտոպրազոլի արգասիքները չունեն ոչ մի դեղաբանական նշանակություն։ Այն հաճախ տրվում է պրոկինետիկ դեղամիջոցների հետ ստամոքսի թթվային միջավայրում ինակտիվության պատճառով։ Պանտոպրազոլը անդառնալիորեն կապում է H + K + ATPase-ին (պրոտոնի պոմպեր)` թթվի սեկրեցիան ճնշելու համար։ Պոմպերի անդառնալիորեն կապված լինելու պատճառով անհրաժեշտ է առաջանան նոր պոմպեր թթվային արտադրությունը վերսկսելու համար։ Կիսադուրսբերման ժամանակը պլազմայից կազմում է մոտ 2 ժամ։

Պատմություն
Պանտոպրազոլը հայտնաբերվել է գիտնականների կողմից «Byk Gulden»-ում, որը հանդիսանում «Altana» դուստր ձեռնարկությունը, դեղամիջոցի հայտնաբերման ծրագիրը սկսվել է 1980 թ.-ին, և որի արդյունքում արտադրվել է պանտոպրազոլ 1985 թ.-ին `միացությունն իրականում ստեղծվել է քիմիկոսների կողմից, որոնք աշխատում էին այլ քիմիական նյութի ստեղծման վրա։ «Byk Gulden» համագործակցում էր «Smith Kline & French» հետ 1984 թվականին։ Ծրագրի զարգացման անվանումներն էին BY1029 և SK&F96022։ 1986 թ.-ին ընկերությունները ստեղծեցին նատրիումական աղը, պանտոպրազոլի նատրիումական սեսկվիհիդրատը և որոշեցին զարգացնել այն, քանի որ այն ավելի լուծելի և կայուն էր, և ավելի համատեղելի էր բաղդրիչների հետ, որոնք օգտագործված էին կազմության մեջ։ Այն առաջին անգամ շուկա հանվեց Գերմանիայում 1994 թվականին։ «Wyeth» արտոնագրեց ԱՄՆ պատենտը «Altana»-ից, և ստացավ մարկետինգի թույլատվությունը ԱՄՆ FDA-ի կողմից 2000 թվականին «Protonix» վաճառքային անվան տակ։

2004 թ.-ին դեղամիջոցի ամբողջ աշխարհում վաճառքը կազմել է 3,65 միլիարդ դոլար, որի մոտ կեսը եղել է ԱՄՆ-ում։

2007-ին «Altana» դեղագործական կազմակերպությունը ձեռք բերվեց «Nycomed»-ի կողմից։ Իր հերթին «Nycomed»-ը ձեռք բերեց «Takeda»-ն 2011 թվականին
, իսկ «Wyeth» ձեռք բերվեց «Pfizer»-ի կողմից 2009 թվականին։

Pfizer-ի և Takeda-ի արտոնագրային բացառիկությունը լրացավ 2010-ին, և ադմինիստրացիոն բացառիկությունը, որ նրանք ունեին մանկաբուժության օգտագործման համար, ավարտվեց 2011-ի հունվարին, և սկսվեց լիարժեք ջեներիկների մրցակցություն։

Հասարակություն և մշակույթ

2017 թվականի դրությամբ, դեղը վաճառվում էր ամբողջ աշխարհի շատ բրենդների ներքո ՝ ներառյալ որպես համակցված դեղամիջոց ՝ դոմպերիդոնի հետ, իտեպրիդի հետ համակցության ձևով, համակակցությամբ և ամոքսիցիլինի և կլարիտրեմիցի հետ, լեվոսուլպիրիդի հետ համադրությամբ և նապրոքսենի հետ համակցությամբ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Դեղեր
Գաստրոէնտերոլոգիա
Պիրիդիններ
Սուլֆօքսիդներ
Ֆտորօրգանական միացություններ
Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով