Մայրեր, քույրեր

«Մայրեր, քույրեր» (), խորհրդային և ռուս գեղանկարիչ Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսենկոյի կտավը։

Ստեղծման պատմություն 
«Մայրեր, քույրեր» կտավը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ռուս կանանց ճակատագրին։ Կտավը Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսենկոն նկարել է հինգ ամսվա ընթացքում, բայց երկու տասնամյակ է պահանջվել գաղափարի ձևավորման համար, որը սկիզբ է առել պատերազմի առաջին օրերին՝ անձնական կենսափորձի հիման վրա։ 

«Ես հիշում եմ, թե ինչպես էր մայրս ինձ ուղեկցում պատերազմ, և ինչպես ես, որպես զինվոր, անցնում էի գյուղերով և լքում դրանք։ Ես չեմ կարող մոռանալ կանանց աչքերը։ Ես կցանկանայի, նրանց մեջ նայել հեռացող մարդու հայացքով։ Պլանները նախ մեծ էին, հետո ավելի ու ավելի փոքր, և կանայք անհետանում են հորիզոնում։ Որպես նրանց հիշատակ` վիշտը, թախիծը և հույսը նստում էին զինվորի հոգում», - հիշում էր Մոիսենկոն։ Կտավի առաջին ուրվագիծը ստեղծվել է 1965 թվականին։ Հետագայում գաղափարը հղկվել է մեծ քանակությամբ նախապատրաստական նյութի մեջ։ Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի գիտական հետազոտությունների թանգարանի հավաքածուում կան նկարներ, որոնք ստեղծվել են 1960-ականներին նկարչի հայրենի Ուվարովիչի գյուղում, որտեղ նա գտել է իր հերոսուհիներին, այդ թվում՝ «Կինը աղջկա հետ», «Լյուբա», «Նաստյա» և շատ ուրիշներ։ «Մայրեր, քույրեր» նկարի առաջին տարբերակը «Կոլտնտեսության բակում» մեծ կտավն էր (յուղաներկ կտավ, 200x257, 1966): Երկրորդ տարբերակը կոչվեց «Մայրեր, քույրեր»։ 

Ստեղծագործությունը բազմիցս ցուցադրվել է արվեստի խոշոր ցուցահանդեսներում և տպագրվել մամուլում։ Կտավն առաջին անգամ ցուցադրվել է Մոսկվայում 1967 թվականին «Խորհրդային Ռուսաստան» երրորդ հանրապետական արվեստի ցուցահանդեսում, այնուհետև` Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության 50-ամյակին նվիրված Համամիութենական հոբելյանական արվեստի ցուցահանդեսում։ Այս կտավի համար Լենինգրադի մշակույթի վարչությունը, ՌՍՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության հետ միասին, նկարչին պարգևատրել են «Տարվա լավագույն նկարի համար» մեդալով։ Այն գտնվում է Պետական ռուսական թանգարանի հավաքածուում (ստացվել է 1970 թվականին ՌՍՖՍՀ ՄՆ-ից)։

Սյուժե։ Գեղարվեստական առանձնահատկություններ    
«Մայրեր, քույրեր» կտավի սյուժեն լի է դրամատիզմով։ Նկարիչն իր աշխատանքում ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացրել է բաժանման պահին զինվորների կանանց, մայրերի և քույրերի կերպարների վրա։ «Մի խումբ կանայք կանգնած են, ասես, անդունդի եզրին, որին կարող է հետևել անէությունը, ամուր կանգնած՝ մտածելով ոչ թե իրենց, այլ նրանց` հեռացողների մասին» ։ «Նրանցից շատերը կստանան «մահվան» սարսափելի թղթեր, նրանք զրկված են երկիրը պաշտպանելու, պատերազմի դաշտում կրակելու հնարավորությունից, նրանց հերոսությունը հավերժ կմնա առօրյա կյանքում»։ Կտավի հիմնական կերպարը խորհրդանշական է` բարձրահասակ տարեց կինը, բարի երթ է մաղթում ռազմաճակատ մեկնողներին։ Սա է նվաճված հայրենիքի պատկերը։ Այս կտավը նվիրված է նկարչի մորը։ Նրա ճակատագիրը նման է համագյուղացիների ճակատագրին։ Մատրյոնա Սերգեևնան 4 տարի ապրել է օկուպացիայի պայմաններում  և ոչինչ չգիտեր որդու ճակատագրի մասին։ Նկարիչը նրան ներկայացնում է որպես տարեց կին, չնայած պատերազմի տարիներին նա դեռ երիտասարդ էր, և կոմպոզիցիայի մեջ նրա տեղը կարծես զբաղեցնում են նրա հասակակիցները։ «Կտավի անհատական պատկերներն ու մանրամասները կապվում են մեկ հստակ նկարի հետ։ Առաջին պլանում նամակի փոքր-ինչ փշոտ ձեռագիրը կերպարներին դարձնում է ավելի ուրվապատկերային, իսկ հակապատկերային և մոնոտոն գույների համադրությունը ուժեղացնում է անհանգստության, տագնապի և տխրության զգացումը»։ Այս աշխատանքում Մոիսեենկոն մշակել է լույսի և ստվերի գույների համադրությունների բարդ համակարգ։ 1920-ականներին օգտագործելով խորհրդային նկարչության նորարարական փորձը, հատկապես Ալեքսանդր Դեյնեկայի նվաճումները, նկարիչը իր կտավում կիրառեց մոնտաժային կոմպոզիցիայի մեթոդը։ Սանկտպետերբուրգցի հայտնի արվեստաբան Միխայիլ Գերմանը բնութագրել է «Մայրեր, քույրեր» կտավը որպես Մոիսեենկոյի ամենահզոր, ողբերգական կտավներից մեկը, «որտեղ, սրտերում ընդմիշտ թաքնված չթափված արցունքների ողջ ցավը մնում է որպես հուշարձան նրանց համար, ովքեր դիմացել են պատերազմի, թերևս, ամենասարսափելի փորձությանը»։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Третья республиканская художественная выставка «Советская Россия». — М.: Сов. художник, 1967.
 Горин, И. Современная историческая живопись. Очерки современного советского искусства. — М., 1975.
 Изобразительное искусство Ленинграда. Каталог выставки. — Л.: Художник РСФСР, 1976. — С. 23.
 Кекушева-Новосадюк, Г. В. Евсей Евсеевич Моисеенко. — Л., 1977. — C. 33—37.
 Кекушева, Г. В. Евсей Моисеенко. Альбом. — М.: Сов. художник, 1981.
 Ганеева, В., Гусев, В., Цветова, А. Изобразительное искусство Ленинграда. Выставка произведений ленинградских художников. Москва. Ноябрь 1976 — январь 1977. — Л.: Художник РСФСР, 1981. — С. 88—89.
 
 Герман, М. Вселенная живописца // Евсей Евсеевич Моисеенко. Каталог выставки. — Л.: Художник РСФСР, 1982. — С. 15.
 Новожилова, Л. И. // Евсей Евсеевич Моисеенко. Каталог выставки. — Л.: Художник РСФСР, 1982. — С. 7—8.
 Евсей Евсеевич Моисеенко. Каталог выставки. / Вступ. ст. Л. И. Новожиловой. — Л.: Художник РСФСР, 1982. — С. 8.
 Герман, М. Евсей Моисеенко // Искусство Советского Союза. Альбом. — Л.: Аврора, 1985. — С. 520.
 Справочник членов Ленинградской организации Союза художников РСФСР. — Л.: Художник РСФСР, 1987. — С. 88.
 Каменский, А. А. Романтический монтаж. — М.: Сов. художник, 1989. — С. 317.
 Литовченко, Е. Н. Евсей Евсеевич Моисеенко. 1916—1988. Живопись. Графика. Каталог выставки. — СПб.: НИМРАХ, 2006. — 78 с.
 Юбилейный справочник выпускников Санкт-Петербургского академического института живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина Российской Академии художеств. 1915—2005. — СПб.: Первоцвет, 2007.
 Литовченко, Е. Н. Е. Е. Моисеенко. «Коллекция из мастерской». Живопись, рисунок. — СПб.: Ист. иллюстрация, 2012. — 240 с.

1967 նկարներ
Եվսեյ Մոիսեենկոյի նկարներ
Կանայք կտավներում
Ռուսական պետական թանգարանի նկարներ
Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված նկարներ