Ոտնահարված սրբություն

«Ոտնահարված սրբություն», նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավ։ Նկարել է 1895 թվականին, այս կտավը ցուցադրվել է Պերեդվիժնիկների 23-րդ ցուցահանդեսում։ Այժմ ներկայացվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում մշտական ցուցադրությամբ։ 

Նկարի համար նյութ է ծառայել 1895 թվականին Վանի Վարագա ս. Նշան վանքի կողոպուտը։ Թեմայի կոնկրետությանը նպաստում են ոչ միայն կոթողի որոշակի պատմական և հնագիտական վերարտադրությունը, այլև Սուրենյանց-արվեստագետի անձնական հույզերը՝ կապված այդ դեպքերի հետ։

Թեմատիկա 

Սուրենյանցը ստեղծել է հայ ժողովրդի պատմությունը, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայկական կոտորածները պատկերող թեմատիկ կոմպոզիցիաների բարձրարվեստ շարք։ «Ոտնահարված սրբությունը» ի ցույց է դնում թուրքական իշխանությունների բարբարոսությունը հայ ժողովրդի կյանքի և հոգևոր բարձր մշակույթի հանդեպ։ 

Սուրենյանցի «Ոտնահարված սրբությունը» կտավում իր գեղարվեստական արտացոլումն է գտել հայ ժողովրդի ողբերգությունը, կտավն ինքնին բողոք է ընդդեմ հնադարյան հայկական մշակույթի բարբարոսական ոչնչացման։

Նկարագրություն 

Պատկերված է հին հայկական եկեղեցու սրահը, որտեղից նոր միայն հեռացել է թշնամին։ Մոխրագույն քարերը, հավասար ցերեկային լույսը, որը ողողել է կոմպոզիցիան, շեշտում են դեպքերին հաջորդած լռությունը։ Զուսպ, խիստ սյուների, գեղեցիկ ճարտարապետական զարդաքանդակներով հարուստ կամարների, ինչպես նաև հատակի քառակուսիների համաչափ ռիթմիկ ֆոնի վրա անկարգ թափված գրքերը, սպանված քահանայի դիակը, պոկված վարագույրը լակոնիկ և միաժամանակ մեծ տրագիզմով պատմում են թշնամու վայրագությունների մասին։ Նկարի կենտրոնում ընկած են դարերի ընթացքում հայ ժողովրդի ստեղծած ձեռագրերը, մագաղաթյա մատյանները, որոնք ներկայացված են որպես հայ ժողովրդի պայքարով և հերոսությամբ լցված անցյալի մարմնացումներ։

«Ոտնահարված սրբություն» կտավում, ինչպես և Սուրենյանցի այլ երկերում ճարտարապետական ինտերիերը ներկայացված է եկեղեցու ներսի պատկերումով։ Եկեղեցու ներքին տարածությունը ներկայանում է որպես ճարտարապետական կոթող, որպես երկնայինի ու երկրայինի, աշխարհի տարածության ամբողջություն։ 

Ի տարբերություն խաչքարի և սրբապատկերով սյունի, որոնք զուգահեռ են նկարի հարթությանը և ունեն ճակատային տեղադրություն, հորինվածքը կառուցված է անկյան տակ, որի վկայությունն է կիսաբաց դուռը և այն պսակող կամարը։

Ստեղծագործական եղանակի յուրահատկությունը ձևավորել է նաև պատկերի գաղափարական իմաստը։ Սուրենյանցը գիտակցաբար դիտողի հայացքն ուղղել է դեպի գրքերը, որոնք նաև բանալի են դառնում նկարի տարածական ընկալման համար։ Ստեղծագործության ընդհանուր հորինվածքը ստեղծված է ուղղահայացներից՝ որմնասյուների ու խաչքարի, շեղ գծերից՝ գրքերի տեսքով, ինչպես նաև անկյունագծով՝ նկարի խորքը գնացող մյուս պատկերների հաջորդականությամբ։

Աղբյուրներ 

 Զոհրաբյան Շ. «Վարդգես Սուրենյանցի նկարների կոմպոզիցիոն-տարածաչափական առանձնահատկությունները»
 Ադամյան Ա. «Վարդգես Սուրենյանց/Կենսամատենագիտություն»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 ՀԱՊ/ Շտեմարան
 Коллективный портрет армянской души Вардгеса Суренянца
 Մի կտավի պատմություն/ Ոտնահարված սրբություն

Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
1895 նկարներ