Շադդադյանների ներխուժումը Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն

Շադդադյանների ներխուժումը Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն, ռազմական բախում Տաշիր-Ձորագետի թագավորության և Շադդադյանների միջև, որը տեղի է ունեցել 1040 թվականին։ Ցանկանալով հաթանակ տանել հայերի նկատմամբ և իր գերիշխանությունը հաստատել Բագրատունիների և նրանց ենթակա թագավորությունների վրա՝ Աբու ալ-Ասվարը 1040 թվականին իր բազմահազարանոց բանակով ներխուժում է Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն, որի արքան էր Դավիթ Անհողինը, վերջինս օգնություն է պահանջում Անիի Բագրատունյաց թագավորության արքա Հովհաննես-Սմբատից։ Համախմբելով մի քանի հայ իշխանների և թագավորների ուժերը՝ Դավիթ Անհողին կարողանում է հաղթանակ տոնել Շադդադյանների նկատմամբ։

Նախապատմություն 

1001 թվականին Դավիթ Անհողինը ապստամբում է կենտրոնական իշխանության՝ Անիի Բագրատունյաց թագավորության դեմ, որի արքան էր Գագիկ Ա-ն։ Վերջինիս օրոք Անիի Բագրատունյաց թագավորությունը գտնվում էր իր հզորության գագաթնակետին։ Նույն ժամանակմիջոցում հզորանում էր նաև Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը, որի արքա Դավիթ Անհողինը կարողացել էր ճնշել մի շարք ապստամբություններ իր թագի դեմ (Դմանիսի, Տփղիսի ամիրայության, Գարդմանի) և ձեռք էր բերել նաև ռազմավարական նշանակություն ունեցող նոր դաշնակիցներ, որոնցից էր Կախեթ-Հերեթի թագավորությունը։ Սակայն Գագիկ Ա-ն կարողանում է գլխի ընկնել Դավիթ Ա-ի մտադրությունները և եռամսյա արշավանքի միջոցով կարողանում է ճնշել ապստամբությունը։ Նա գրավում է Շամշուլդեն, ապա Գագ ամրոցը։ Ի պատասախան սրա՝ Դավիթը ասպատակում է Շիրակի բնակավայրերը, որոնք գտնվում էին Գագիկի իշխանության տակ։ Այս քայլով նա Գագիկին ստիպում է բանակցություններ սկսել, որի ժամանակ Դավիթը ընդունում է իր պարտությունը, սակայն հետ է ստանում իր թագավորությունները։ Այս իրադարձություններից հետո Դավիթը ստացել է «Անհողին» մականունը։

Ներխուժում 

Օգտվելով Անիի Բագրատունյաց թագավորության թուլացումից՝ Շադդադյանները 1040 թվականին ներխուժում են Տաշիր-Ձորագետի և Գանձակի թագավորություններ, որտեղ իշխում էր Դավիթ Անհողինը։

Աբու ալ-Ասվարը կարողանում է գրավել Տաշիր-Ձորագետի թագավորության արևելյան գավառները։ Բացի բուն Շադդադյաններից՝ հարձակմանը մասնակցում էին նաև հարևան ամիրայությունների զորքերը։

Հայերի ռազմական դաշինք 

Դավիթ Անհողինը, հասկանալով, որ դեռևս չի կարող դիմադրել հակառակորդի բազմահազարանոց բանակին, պաշտպանողական դիրք բռնել և բերդերում թողնում է կայազորներ։ Նա դիմում է Անիի Բագրատունյաց թագավորության արքա Հովհաննես-Սմբատին և պահանջում օգնական ուժեր ուղարկել։ Տեսնելով, որ Հովհաննես-Սմբատը օգնելու մեծ ցանկություն չունի՝ Դավիթ Անհողինը նրան սպառնում է, որ եթե նա օգնություն չտրամադրի, ապա նա կմիանա հակառկորդին ու կասպատակի Անիի Բագարտունյաց թագավորության տիրույթները։ Հասկանալով, որ Դավիթը այլևս կորցնելու բան չունի՝ Հովհաննես-Սմբատը օգնություն է տրամադրում նրան՝ 4 հազար զինվոր։ Սյունիքի Սմբատ Աշոտյան արքան նույնպես համաձայնվում է 2 հազարանոց զորք տրամադրել։ Դաշինքին են միանում նաև ափխազաց զորագնդերը։

Ռազմական բախում 

Հայերի դաշինիք ստեղծումը կարևոր նշանակություն ունեցավ հայոց զորքի բարոյահոգեբանական պատրաստության վրա։ Հասկանալով, որ ժամանակը աշխատում է հայերի օգտին՝ Աբու ալ-Ասվարը սկսում է ռազմական գործողություններ։ Երկու բանակները շարժվում են միմյանց հանդիման։ տեսնելով հայոց զորքի ոգևորությունը՝ հակառակորդի բանակի տագնապը մեծանում է։

Ճակատամարտի տեղանքը նպաստավոր էր հայոց բանակի համար։ Քանի որ հայերը նախահարձակ էին եղել և հակառակորդին հետ մղել իր ճամբարի մոտ, նա զրկվել էր ազատ մարտական գործողություններ վարելու հնարավորությունից։ Ճակատամարտի սկզբնական մասում հայերը կարողանում են ճեղքել հակառակորդի կենտրոնական մասը։ Քիչ անց հակառակորդը վերականգնում է մարտակարգը և հակագրոհի անցնում։ Դավիթը որոծում է հակռակորդի հակագրոհը թույլ չտալու համար ռազմադաշտ մտցնել պահեստազորը։ Համալրված հայկական բանակը նորից անցնում է հարձակման և ճեղքում հակառակորդի մարտակարգը։ Աբու ալ-Ասվարը չի կարողանում մարտի մեջ մտցնել իր պահեստազորը, որը թողնում է ռազմաճամբարը և փախոստի դիմում։ Դրանից հետո ճամբարում գտնվող ամբողջ ռազմավարը անցնում է հայոց բանակին։

Այսպիսով ավարտվում է պատերազմը՝ ի օգուտ Տաշիր-Ձորագետի թագավորության։

Տես նաև 

Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն
Շադդադյաններ
Դավիթ Անհողին

Ծանոթագրություններ 

Շադդադյանների պատերազմներ
Տաշիր-Ձորագետի թագավորության պատերազմներ
Հայաստանի պատերազմներ
1040