Նախաճանաչում (շոտլանդական օրենք)

Նախաճանաչում, շոտլանդական օրենսդրության մեջ վկային նախապես ճանաչելու պրակտիկա է, այսինքն՝ վկաներից փաստացի ցուցմունք վերցնելը և՛ մեղադրող կողմի, և՛ պաշտպանվող կողմի կողմից՝ մեղադրական եզրակացությունից կամ հայցից հետո, բայց մինչ դատավարությունը։ Դա հաճախ ձեռնարկում են պրակտիկանտ իրավաբանները կամ ընկերություններում աշխատող մասնագետները. անեկդոտային ապացույցները ցույց են տալիս, որ նրանցից շատերը նախկին ոստիկաններ են։

Այս ընթացակարգը կիրառվում է ինչպես քաղաքացիական, այնպես էլ քրեական գործերով։ Հետագա հայտարարությունն ընդհանուր առմամբ անընդունելի է որպես ապացույց դատավարության ժամանակ, սակայն այն թույլ է տալիս Շոտլանդիայի դատախազին կամ փաստաբանին ներկայանալ Շոտլանդիայի դատարաններին՝ իմանալով, թե յուրաքանչյուր վկա ինչ ապացույցներ կարող է ներկայացնել։ Բեուրսկենսի՝ ընդդեմ HM փաստաբանի [2014] HCJAC 99 դատողության համաձայն՝ վերաքննիչ դատարանի վճռից հետո հնարավոր է, որ նախաճանաչումը համարվի որպես հայտարարություն և, հետևաբար, ընդունելի լինի որպես ապացույց դատարանում։

Պատմականորեն նախաճանաչումները ոչ միայն շոտլանդական քրեական դատավարության տարբերակիչ հատկանիշն էին, այլև կենսական նշանակություն ունեն պաշտպանության համար։ Մինչ «Քրեական արդարադատության և արտոնագրման» (Շոտլանդիա) 2010թ. օրենքի ընդունումը, մեղադրող կողմը սահմանափակ կերպով բացահայտում էր պաշտպանությանը։  Օրենքի 121-րդ հոդվածը պահանջում էր դատախազից բացահայտել բոլոր այն տեղեկությունները, որոնք «էապես կթուլացնեն կամ կխաթարեն ապացույցները... մեղադրող կողմի կողմից», «էականորեն կամրապնդեն մեղադրյալի գործը» կամ «կկազմեն այն ապացույցների մաս, որոնք պետք է լինեն դատախազի կողմից»։ Սա պատասխան էր Լորդ Քուլսֆիլդի 2007 թվականի վերանայմանը։ Մինչ այդ, մեղադրյալն իրավունք ուներ ստանալ մեղադրական եզրակացության պատճենը՝ իրեն առաջադրված բոլոր մեղադրանքներով, ինչպես նաև՝ մեղադրող կողմի վկաների և ցուցմունքների (այլ ապացույցների) ցուցակի, ինչպես նաև մեղադրող կողմի կողմից ընդունված բոլոր ցուցմունքների և վկաների՝ նախկինում քրեական գործի իմացության։

Շոտլանդիայի ոստիկանության աշխատակիցներին կարող են խնդրել պաշտպանական կողմի փաստաբանները ներկա գտնվել նախաճանաչման համար, և հնարավոր է, որ նրանք հրաժարվեն մասնակցել (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ շերիֆը երդումով նախազգուշացում է պատվիրում):Այնուամենայնիվ, 2013 թվականի օգոստոսի 7-ի դրությամբ Շոտլանդիայի ոստիկանությունը որևէ արձանագրություն չուներ այն մասին, թե քանի սպա է հրաժարվել պաշտպանական երևույթին մասնակցել։

Նախաճանաչման տեսակները 
Կան նախաճանաչման երկու հիմնական տեսակ՝ պատմողական ամփոփագրեր (գրված են նախաճանաչման սպայի կողմից) և նախաճանաչումներ երդման վրա, որոնք բառացի գրառումներ են։

Ամփոփումներ 
Սովորական նախաճանաչումն ընդունվում է նախաճանաչման ծառայողի կողմից, որն աշխատում է փաստաբանների կամ ապահովագրական ընկերությունների մոտ՝ գնահատելու վկայությունը, որը կարող է տրվել վկայի երդման ժամանակ։ Ինքնին նախաճաչումը կլինի պատմական ամփոփում, որը պատրաստվել է նախաճանաչման սպայի կողմից և չի լինելու հարցերի և պատասխանների բառացի նկարագրությունը, ինչպես նաև չի ստորագրվի վկայի կողմից՝ որպես նրանց խոսքերի ճշգրիտ նկարագրություն։ Ամփոփ ճանաչողությունը չի կարող օգտագործվել վկայի երդման տակ տված ցուցմունքներն ուղղակիորեն վիճարկելու համար։ Սա նախաճանաչման այն տեսակն է, որը կարող է ներկայացնել պաշտպանը, սակայն վկան օրենքով չի պահանջվում նման նախաճանաչում տալ (չնայած դա Թագավորության գրասենյակի ուղեցույցն է, որ վկան պետք է դա անի)։

Նախաճանաչումներ երդման վրա 
1995թ. Քրեական դատավարության (Շոտլանդիա) ակտի 194H բաժնի համաձայն՝ Շերիֆն իրավասու է վկայակոչելու միջնորդություն, որպեսզի վկան ներկայանա նրանց պալատներում. ներկայանալուց հրաժարվելը տուգանքի կամ ազատազրկման ենթակա հանցագործություն է։ Երդման ժամանակ վկան հարցաքննվում է հարկային կամ պաշտպանական փաստաբանի կողմից Շերիֆի առջև, իսկ սղագրագիրը բառացի նշումներ է անում դատավարության վերաբերյալ։ Այնուհետև կազմվում է սղագրություն, ընթերցվում և ստորագրվում ինչպես վկայի, այնպես էլ շերիֆի կողմից։ Նման մակագրությունը կարող է օգտագործվել դատարանում՝ վիճարկելու վկայի տված ցուցմունքները, դատավարության ժամանակ, երդման տակ։ Պաշտպանական կողմը բողոքողին կարող է զանգահարել միայն սեռական բնույթի հանցագործությունների դեպքում, երբ կասկածյալը ներկա չէ։

Ծանոթագրություններ 

Իրավունք