Կայարան երկուսի համար

«Կայարան երկուսի համար» (), ռեժիսոր Էլդար Ռյազանովի խորհրդային մելոդրամատիկ կինոֆիլմը, որը թողարկվել է 1982 թվականին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Օլեգ Բասիլաշվիլին և Լյուդմիլա Գուրչենկոն։ 1983 թվականին ընդգրկվել է Կաննի կինոփառատոնի պաշտոնական մրցութային ծրագրում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1984)։

Սյուժե 
Ցրտաշունչ ձմեռային երեկոյին Սիբիրում ինչ-որ տեղ ուղղիչ-աշխատանքային գաղութում անցնում է երեկոյան ստուգումը։ Ստուգայցից հետո բանտարկյալ Պլատոն Սերգեևիչ Ռյաբինինին հայտնում են, որ նրա մոտ ժամադրության է եկել կինը և բանտից 10 կմ հեռավորության վրա գտնվող գյուղում վարձել սենյակը, ինչպես նաև նրան հրահանգում են գնալ տեղացի վարպետի մոտ և վերցնել ակորդեոնը։ Նա իրավունք ունի հրաժարվել ժամադրության գնալուց, բայց չի կարող հրաժարվել ղեկավարության հանձնարարությունը կատարելուց։ Նրան  թողնում են մինչև առավոտյան ստուգումը՝ զգուշացնելով, որ ուշացումը հավասարազոր է փախուստի։ Պլատոնւ գյուղ գնալու ճանապարհին հիշում է այն, ինչ տեղի էր ունեցել իր հետ դատապարտվելուց առաջ։

Պլատոնը Մոսկվա-Դուշանբե գնացքով մեկնում է Գրիբոյեդով քաղաք։ Զաստուպինսկ միջանկյալ կայարանում նա պատրաստվում է ճաշել կայարանամերձ ռեստորանում։ Ճաշը այնքան նողկալի է լինում, որ Պլատոնը հրաժարվում է ուտել և որոշում է հեռանալ։ Մատուցողուհի Վերա Նեֆյոդովան պահանջում է վճարել, Պլատոնը հրաժարվում է, և վեճի ընթացքում նա չի նկատում, թե ինչպես է իր գնացքը հեռանում։ Կայարանի պետի տեղակալը Պլատոնին խոստանում է նստեցնել հաջորդ գնացքը նույն օրվա երեկոյան։ Ոստիկանության լեյտենանտ Նիկոլաշան Պլատոնին համոզում է, որ ավելի լավ է վճարել ճաշի համար, քանի որ արձանագրությունը կլինի ավելի թանկ, և Պլատոնը Վերային վճարում է այն ճաշի համար, որն ինքը չէր կերել։

Անցնող գնացքով գալիս է Վերայի սիրեկանը՝ ուղեկցորդ Անդրեյը։ Նա բերում է երկու ճամպրուկ սեխ, որպեսզի Վերան դա «իրացնի» տեղական շուկայում, և Վերայի հետ առանձնանում է կուպեում՝ Պլատոնին խնդրելով հսկել սեխը և որպես գրավ վերցնելով նրա անձնագիրը։ Գնացքի կանգառի ժամանակը կրճատվում է, Անդրեյը մոռանում է վերադարձնել Պլատոնի անձնագիրը և այն տանում է իր հետ։ Այսպիսով, Պլատոնը չի կարող նստել հաջորդ գնացքը և ստիպված է մնալ Զաստուպինսկում երկու օր, մինչև Անդրեյը վերադառնա և բերի իր անձնագիրը։

Օրվա ընթացքում Պլատոնն ու Վերան մի քանի անգամ բախվում են կայարանում և ի վերջո հաշտվում։ Հարսանեկան խնջույքից հետո Վերան որոշում է օգնել, որ Պլատոնը գիշերելու տեղ ստանա «Ինտուրիստ» հյուրանոցում, սակայն հերթապահ Մարինան մերժում է։ Երեկոյան Վերան ուշանում է վերջին ավտոբուսից և ստիպված է գիշերել կայարանում՝ Պլատոնի հետ միասին, նրա հետ կիսելով նաև «ցարական» ընթրիքը՝ հարսանեկան խնջույքի ճաշատեսակների մնացորդները։ Գիշերը գրպանահատը գողանում է քնած Պլատոնի դրամապանակը։ Ինչ-որ կերպ գումար ձեռք բերելու համար Պլատոնը ստիպված է շուկայում վաճառել Անդրեյի սեխերը սպեկուլյացիոն գնով։ Երեկոյան նա Վերային հրավիրում է կայարանամերձ ռեստորան։ Ընթրիքի համար նա գումար է վաստակում դաշնամուր նվագելով տեղացի «երաժիշտ» Շուրիկի մեծահոգի թույլտվությամբ։

Պլատոնը Վերային ցույց է տալիս իր կնոջը, որը հեռուստատեսությամբ վարում է եղանակի տեսությունը, և պատմում է, թե ինչպես է նա մեքենա վարելիս մահացու վրաերթի  ենթարկել մի մարդու, իսկ ինքն իր վրա է վերցրել նրա մեղքը՝ ասելով, որ ինքն է վարել մեքենան։ Այժմ Պլատոնն սպասում է դատին՝ ստորագրություն տալով չհեռանալու մասին, իսկ Գրիբոյեդով նա գաղտնի է գնացել, որպեսզի տեսնի ծանր հիվանդ հորը, որին վախենում է ազատ արձակվելուց հետո ողջ չտեսնել։ Վերան երկրորդ անգամ փորձում է գիշերելու տեղ գընել Պլատոնի համար «Ինտուրիստում»։ Հերթապահ Յուլիան համաձայնում է, սակայն որոշ ժամանակ անց հրաժարվում է, քանի որ վատ եղանակի պատճառով  պետք է բերեն Մոսկվա թռչող զբոսաշրջիկների խումբ։ Պլատոնն ու Վերան գիշերն անցկացնում են դեպոյում կանգնած վագոնի կուպեում։

Հաջորդ օրը Անդրեյը գալիս է և վերադարձնում է Պլատոնի անձնագիր։ Վերան խզում է հարաբերությունները Անդրեյի հետ։ Նրա ու Պլատոնի միջև տեղի է ունենում քաշքշուկ, բայց Անդրեյ հարթում է կոնֆլիկտը ոստիկանության հետ ու մեկնում։ Վերան Պլատոնի համար գնում է գնացքի տոմս։ Այնուհետև նա հայտնում է, որ հեռախոսով կապ է հաստատել Պլատոնի կնոջ հետ (նախկինում Պլատոնը նրան տվել է իր տան հեռախոսի համարը), որպեսզի համոզի նրան չխորտակել ուրիշի կյանքը։ Վերջինս ասել է, որ ինքն ընդհանրապես չի կարողանում մեքենա վարել։ Կառամատույցում Վերան ու Պլատոնը հրաժեշտ են տալիս միմյանց, և Պլատոնը հեռանում է Զաստուպինսկից։

Հուշը ընդհատվում է։ Այդ նույն պահին Պլատոնը հասնում է գյուղ, արհեստանոցից վերցնում է ակորդեոնը և դժկամությամբ գնում ժամադրության իր կնոջ հետ, բայց պարզվում է, որ իր մոտ է եկել ոչ թե կինը, այլ Վերան։ Առավոտյան ոչ Պլատոնը, ոչ էլ Վերան չեն լսում զարթուցիչի ձայնը, իսկ երբ նրանք արթնանում են, մինչև ստուգման սկիզբը մնում է ընդամենը 1 ժամ 20 րոպե։ Պլատոնը ստիպված է վազել մինչև գաղութ 10 կիլոմետր՝ տանելով ակորդեոնով, իսկ Վերա վազում է նրա հետ։ Արդեն բավականին մոտ է ճամբարի ցանկապատը և աշտարակները, բայց հոգնածությունից Պլատոնը այլևս չի կարող գնալ և չի հասցնում ստուգմանը։

Վերադասները զեկուցում են բանտարկյալի բացակայության մասին և պատրաստվում են դա համարել փախուստ։ Վերան Պլատոնին խնդրում է նվագել ակորդեոնը, բանտի բակում լսում են նվագը և հաշվում, որ նա ներկայացել է առավոտյան ստուգմանը նշանակված ժամին։

Ֆիլմում նկարահանվել են

Գլխավոր դերերում 
 Լյուդմիլա Գուրչենկո – Վերա Նիկոլաևնա Նեֆյոդովա, մատուցողուհի կայարանամերձ ռեստորանում
 Օլեգ Բասիլաշվիլի – Պլատոն Սերգեևիչ Ռյաբինին, դաշնակահար

Դերերում 
 Նիկիտա Միխալկով – Անդրեյ, ուղեկցորդ, Վերայի սիրեկանը
 Նոնա Մորդյուկովա – «քեռի Միշա», վերավաճառող
 Միխայիլ Կոնոնով – Նիկոլաշա, ոստիկանության լեյտենանտ
 Անաստասիա Վոզնեսենսկայա – Յուլյա, հերթապահ «Ինտուրիստում»
 Տատյանա Դոգիլևա – Մարինա, հերթապահ «Ինտուրիստում»
 Օլգա Վոլկովա – Վիոլետա, մատուցողուհի
 Ալեքսանդր Շիրվինդտ – Ալեքսանդր Անատոլևիչ (Շուրիկ), դաշնակահար ռեստորանում
 Ռաիսա Էտուշ – Լյուդա, մատուցողուհի
 Թեմուրմալիկ Յունուսով – սեխ վաճառող (լուսագրերում նշված է որպես «Թեմուր Յունուսով»)
 Ստանիսլավ Սադալսկի – հարբեցող կայարանում
 Նինա Պալադինա – սեխ գնող
 Ալլա Բուդնիցկայա – Մաշա, Պլատոնի կինը, եղանակի տեսության վարող հեռուստատեսությամբ
 Վիկտոր Բորցով – ռեստորանի ոչ սթափ հաճախորդ
 Էլդար Ռյազանով – Իվան Կուզմիչ, երկաթուղային կայարանի պետի տեղակալ

Ստեղծողներ 
 Ռեժիսոր՝ Էլդար Ռյազանով
 Սցենարի հեղինակ՝ Էմիլ Բրագինսկի, Էլդար Ռյազանով
 Բեմադրող օպերատոր՝ Վադիմ Ալիսով
 Բեմադրող նկարիչ՝ Ալեքսանդր Բորիսով
 Կոմպոզիտոր՝ Անդրեյ Պետրով
 Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Չերտոկ
 Մոնտաժող՝ Վալերիա Բելովա
 Հնչյունային օպերատոր՝ Օլեգ Զիլբերշտեյն
 Երգի տեքստի հեղինակ՝ Էլդար Ռյազանով
 Դիրիժոր՝ Սերգեյ Սկրիպկա
 Հագուստի նկարիչ՝ Էդիտ Պրիեդե
 Օպերատոր՝ Պյոտր Կուզնեցով
 Նկարիչ-գրիմարարներ՝ Լյուբով Կուլիկովա, Իրինա Մորոզովա
 Խորհրդատու՝ Նիկոլայ Գրիդասով
 Խմբագիր՝ Լյուբով Գորինա
 Երաժշտական խմբագիր՝ Ռաիսա Լուկինա
 Ֆիլմի տնօրեն՝ Լազար Միլկիս

Ստեղծման պատմություն 
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ ճանապարհային պատահարի մեղքն իր վրա վերցրած մարդու պատմությունը վերցվել է կոմպոզիտոր Միքայել Թարիվերդիևի և նրա սիրելիի՝ դերասանուհի Լյուդմիլա Մաքսակովայի կյանքից։ Թարիվերդիևը դատապարտվել է երկու տարվա ազատազրկման, բայց քանի որ հետաքննությունը, իսկ այնուհետև դատը տևել է երկու տարի, կոմպոզիտորին ազատել են համաներմամբ։

Լյուդմիլա Մաքսակովան ներկայացրել է իրադարձությունների իր վարկածը, ըստ որի՝ ղեկին եղել է Թարիվերդիևը, ընդ որում՝ եղել են վկաներ։

Սակայն «Հետաքննությունը վարել են...» (ռուս․՝ «Следствие вели…») հաղորդման թողարկումներից մեկում պատմվել է ֆիլմի հետ գրեթե նույնական մի պատմություն, որը տեղի է ունեցել 1972 թվականին Պետուշկի քաղաքում, և որն ավելի քրեական բնույթ է ունեցել, ինչը թույլ է տալիս պնդել, որ հենց դա է հիմք դարձել ֆիլմի սյուժեի համար։

Արձակումից ուշանալու պատմությունը նույնպես վերցված է իրական կյանքից. 1953 թվականին Յարոսլավ Սմելյակովին, որը պատիժը կրում էր ճամբարում, ազատ են արձակել ընկերների հետ հանդիպման գնալու համար՝ կալանավայրից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։ Նա առավոտյան ուշ է արթնացել և կարող էր ուշանալ առավոտյան ստուգումից, և ընկերները նրան օգնել են տեղ հասնել։

«Քեռի Միշայի» հանգուցյալ ամուսնու լուսանկարը Վադիմ Սպիրիդոնովի նկարն է Ֆեոդոր Սավելևի դերում «Հավերժական կանչ» () ֆիլմից։ Ֆիլմում օգտագործվել են «Sony» ընկերության առաջին գունավոր հեռուստացույցներից մեկը, մոդել «Trinitron KV-1210» և ճապոնական «JVC» ընկերության VHS ստանդարտի առաջին շարժական տեսամագնիտոֆոններից մեկը, «HR-4100 EG» մոդելը՝ արտաքին «AA-P41EG» էներգամատակարարման համակարգով։

Խորհրդային ժամանակներում մահվան ելքով ավտովթարի համար դատապարտվածը պետք է պատիժը կրեր ոչ թե ֆիլմում ցուցադրված ռեժիմային գաղութում, այլ գաղութ-ավանում, որտեղ նրան կարող էին թույլ տալ ապրել ընտանիքի հետ։

Նկարահանումներ 
 Առաջինը նկարահանվել է եզրափակիչ տեսարանը, որտեղ գլխավոր հերոսները դաշտով վազում են դեպի գաղութ։ Լյուդմիլա Գուրչենկոյի խոսքով՝ նկարահանումներն անցկացվել են «ինչ-որ տեղ Լյուբերցիում» 28 աստիճան սառնամանիքի պայմաններում։
 Գնացքների ժամանման ու մեկնումի կադրերը նկարահանվել են Մոսկվայի Ռիգայի կայարանում, որը փակուղային է, չնայած սյուժեի համաձայն՝ երկաթուղային կայարանը տարանցիկ է։ Սպասասրահում Պլատոնի ու Վերայի գիշերելու և Պլատոնի մեկնումից առաջ նրանց զրույցի տեսարանները նկարահանվել են Լենինգրադի Վիտեբսկի կայարանում։ Պլատոնի ու Վերայի անցումը կանգնած վագոն և դրա ներսի նկարահանումները կատարվել են ոչ հեռու գտնվող Ամերիկյան կամուրջների և Լենինգրադ-Մոսկովյան վերանորոգման ու սարքավորման դեպոյում (վագոնի լվացում)։ Կառամատույցնի շատ տեսարաններ, ինչպես նաև կամրջով գլխավոր հերոսուհու անցումը նկարահանվել է «Լոսինոոստրովսկայա» կայարանում։ Վագոնը, որտեղ գլխավոր հերոսները գիշերել են, «Էքսպրես» ֆիրմային գնացքի վագոն է (կադրում, որտեղ գնում են վագոնների ստուգողները, երևում է «Էքսպրես» գրությունը)։
 Շուկայի տեսարանները նկարահանվել են Մոսկվայում՝ Տիշինսկի շուկայում։
 Տեսարանը, որտեղ Պլատոնը Վերային տանում է սայլակով, նկարահանվել է Տագանսկայա հրապարակում։
 Գաղութը որտեղ Ռյաբինինը կրում է իր պատիժը նկարահանվել է Իշկանսկայա անչափահասների դաստիարակչական գաղութում՝ Մոսկվայի մարզի Դմիտրովսկի շրջանի Նովոյե Գրիշինո գյուղում։  Նույն շրջանի Կովերյանկի գյուղում գտնվում են այն տները, որտեղ նկարահանվել է Վերայի հետ Պլատոնի հանդիպումը (տներից մեկը նկարահանվել է ճակատամասից, իսկ մյուսում իրականացվել են ինտերիերային նկարահանումներ։

Երաժշտություն 
Ավանդույթի համաձայն՝ ֆիլմի գլխավոր երգի համար տեքստը գրել է Էլդար Ռյազանովը, սակայն, ինչպես նախկինում է եղել, նա չի համարձակվել նրանց առաջարկել կոմպոզիտոր Անդրեյ Պետրովին իր անունից և նրան ներկայացրել է որպես  Դավիթ Սամոյլովի բանաստեղծություն։ Մեղեդին, որը երգում է Վերան, «Raindrops Keep Fallin’ on My Head» երգն է, որը գրել է կոմպոզիտոր Բերտ Բակարակը «Բուտչ Քեսիդի և Սանդենս Քիդ» ֆիլմի համար։ Խորհրդային Միությունում հայտնի էր երգի ֆրանսերեն տարբերակը՝ «Toute la pluie tombe sur moi» Սաշա Դիստելի կատարմամբ։

«Քեռի Միշան» ներկայացնում է մագնիտոֆոնը մոզամբիկյան երգիչ Աֆրիկ Սիմոնի «Hafanana» երգի ձայնագրությունով։ Այնուհետև «Քեռի Միշայի» մենախոսության ֆոնին հնչում է ABBA խմբի «So Long» երգը։

Ֆիլմում օգտագործվել են նաև Եվգենի Մարտինովի «Яблони в цвету», Ադրիանո Չելենտանոյի «Մնաս բարով», Ռայմոնդ Պաուլսի «Старинные часы», Վլադիմիր Վիսոցկու  «Москва — Одесса» երգերը (Գեորգի Գարանյանի ղեկավարած «Мелодия» համույթի հետ կատարմամբ) և այլն։

Պարգևներ և մրցանակներ 
 :
 XVI համամիութենական կինոփառատոն Լենինգրադում
 Մրցանակ կնոջ դերակատարման համար (Լյուդմիլա Գուրչենկո)
 Մրցանակ խորհրդային կինոկատակերգության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար (Էլդար Ռյազանով)
 «Տարվա լավագույն ֆիլմ» և «Տարվա լավագույն դերասանուհի» «Советский экран» հանդեսի հարցման արդյունքներով
 
 «Վարշավայի սիրեն» քննադատների մրցանակ տարվա լավագույն արտասահմանյան ֆիլմի համար Լեհաստանում
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակ

Մասնակցություն կինոփառատոններին 
 1983 – Կաննի կինոփառատոն (Ֆրանսիա)
  – Ռուսական կինոյի փառատոն Օնֆլերում (Ֆրանսիա)
  – «Յունիվերկինո» ռուսական ֆիլմերի կինոփառատոն Նանտում (Ֆրանսիա)
  – Ռուսական կինոն «Arlequin» կինոփատրանում, Փարիզ (Ֆրանսիա)
  – «Արբանյակ Լեհաստանի վրա» կինոփառատոն Վարշավայում (Լեհաստան)
  – «Ռուսական վերածնունդ» փառատոն Սիդնեյում (Ավստրալիա)
  – «Արբանյակ Լեհաստանի վրա» կինոփառատոն Վարշավայում (Լեհաստան)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 «Կայարան երկուսի համար» ֆիլմը «Մոսֆիլմի» կայքում 
 «Կայարան երկուսի համար» ֆիլմը  «Энциклопедия отечественного кино» կայքում 

1982 ֆիլմեր
Խորհրդային ֆիլմեր
Ռուսերեն ֆիլմեր
Էլդար Ռյազանովի ֆիլմեր
«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Ռուսական ֆիլմեր
Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր