Իրաքի հեղաշրջումը (1963-ի նոյեմբեր)

Իրաքում պետական հեղաշրջումը տեղի ունեցավ 1963-ի նոյեմբերի 13-ի և 18-ի միջև, երբ ներկուսակցական տարաձայնություններից հետո իրաքցի սպաները կազմակերպեցին Բաաս կուսակցության դեմ ռազմական հեղաշրջումը։ Չնայած նրան, որ հեղաշրջումը անարյուն էր, 250 մարդ սպանվել է գործողությունների հետ կապված։

Նախապատմություն

1963-ի փետրվարին Իրաքի պետական իշխանության զավթումից հետո Բաասի պրո- և հականասերյան առաջնորդների, ինչպես նաև պանարաբական ազգայնական աջ և ձախ առաջնորդների միջև տարաձայնությունները Բաասի ներսում 1963-ի նոյեմբերին Իրաքյան Բաասի առաջին կառավարության փլուզման պատճառ դարձան, իսկ 7000 իրաքցի կոմունիստներ մնացին անազատության մեջ։

Նախկին տեղակալ Քասիմ Աբդուլ Սալամ Արիֆը (որը բաասիստ չէր) ստացել է նախագահի արարողակարգային կոչում, մինչդեռ հայտնի բաասիստ գեներալ Ահմեդ Հասան Ալ-Բաքրը նշանակվել է վարչապետ։ Նոր կառավարության ամենաազդեցիկ առաջնորդը Իրաքի Բաաս կուսակցության գլխավոր քարտուղար Ալի Սալիհ աս-Սաադին էր, որը վերահսկում էր Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը։ Նա հեղաշրջումից հետո կազմակերպեց հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր, կասկածյալ կոմունիստների և ուրիշ այլախոհների զանգվածային սպանությունը։

ալ-Սաադին աջակցում էր Սիրիայի հետ միությանը, մինչդեռ ավելի պահպանողական ռազմական թևը պաշտպանում էր Քասիմի «իրաքյան քաղաքականությունը»։ Ազգային գվարդիայի անփույթ պահվածքը և վերաբերմունքը ստիպեցին ռազմական թևին հեղաշրջում սկսել կուսակցության ղեկավարության դեմ․ ալ-Սաադին արտաքսվեց Իսպանիա։ ալ-Բաքրը, փորձելով փրկել կուսակցությունը, Բաաս կուսակցության ազգային հրամանատարության նիստ է հրավիրել։ Հանդիպումը սրեց կուսակցության խնդիրները։ Աֆլակը, ով իրեն համարում է պանարաբական բաասիստական շարժման առաջնորդ, հայտարարել է իր մտադրության մասին․ իր վերահսկողության տակ վերցնել իրաքյան Բաաս կուսակցությունը։ «Իրաքի առաջին թևը» վրդովված էր, նախագահ Արիֆը կորցրեց համբերությունը Բաասի նկատմամբ, և կուսակցությունը հեռացվեց կառավարությունից 1963-ի նոյեմբերի 18-ին։ Բաասի կառավարության 12 անդամները ստիպված էին հրաժարական տալ, իսկ Ազգային գվարդիան փոխարինվեց հանրապետականով։

Հեղաշրջումը
Նոյեմբերի 12-ին ՝ երեքշաբթի օրը, Ալ Սաադին և նրա 18 գործընկերները ձերբակալվել են և տեղափոխվել Մադրիդ։ Հաջորդ օրը, չհիշատակելով ալ-Սաադի մասին, Բաղդադի ռադիոն հայտարարել է, որ բաասիստների իշխող կուսակցությունն այժմ ղեկավարում է 15 անդամից բաղկացած խորհուրդը ՝ Ալ-Բաքրի գլխավորությամբ։ Ժամը 11:00-ից մի քանի րոպե առաջ ռադիոն անջատվել է, և կործանիչները գնդակոծել են Բաղդադի նախագահական պալատը, իսկ ալ-Սաադի կողմնակիցների մեծ բազմությունը ցույց է անցկացրել Բաղդադում։ Կեսօրին վարչապետ Ալ Բաքրի զորքերը վերականգնել են վերահսկողությունը։ Հաջորդ երեկո Մադրիդում ալ-Սաադին հայտարարեց, որ Բաասի ութ նոր առաջնորդներ տապալվեցին և ուղարկվեցին Բեյրութ, և որ ալ-Սաադին կվերադառնա Բաղդադ սիրիացի բաասիստների հետ միասին։ Նոյեմբերի 18-ին Իրաքի նախագահ Աբդուլ Սալամ Արիֆը, նրա եղբայրը ՝ բրիգադի գեներալ Աբդուլ Ռահման Արիֆը և Իրաքի բանակի նրանց կողմնակիցները ճնշել են Բաասի Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը (որը 5000-ից ավելացել է մինչև 34 000 1963 թվականի փետրվարից մինչև օգոստոս ամիսների ընթացքում) և ռմբակոծել Բաասի Ազգային գվարդիայի շտաբը, մինչդեռ այլ բարձրաստիճան սպաներ և  Աբդուլ Սալամ Արիֆի աջակիցներ, ինչպիսիք են Հալիլ Ջասիմ Ալդաբբաղը, Սաիդ Համոն, Աբդուլ Ազիզ Ալ Ակիլին և Յունիս Աթարը Բաշին, վերահսկողության տակ են վերցրել չորրորդ և երրորդ դիվիզիաները ր ճնշել Բաասի Ազգային գվարդիայի աշխարհազորը Մոսուլում և Քարքուքում։ Ալ-Սաադին չի ընդգրկվել նոր խորհրդի մեջ և մնացել աքսորի մեջ։

Արդյունքում Բաասի առաջին կառավարությունը տապալվեց, և ստեղծվեց նոր, համարակալված կառավարություն Աբդուլ Սալամ Արիֆի հետ ՝ որպես պետության ղեկավար։ Իրաքի Բաաս արաբա-սոցիալիստական կուսակցությունն արգելվել է մյուս բոլոր քաղաքական կուսակցությունների հետ միասին, իսկ Իրաքի Արաբական սոցիալիստական միությունը հայտարարվել Է Իրաքի Հանրապետությունում միակ օրինական կուսակցությունը։

Տես նաև
Հուլիսի 14-ի հեղափոխություն
Ռամադանի հեղափոխություն
Սիրիայի հեղաշրջումը (1961)
Սիրիայի հեղաշրջումը (1963)

Հղումներ

1960-ականների հեղաշրջումները և հեղաշրջման փորձերը Իրաքում
1963-ը Իրաքում
Արաբական ազգայնականությունը Իրաքում
Արաբական ազգայնական ապստամբություններ
Բաասիզմ
1963 թվականի հակամարտությունները
Բաաս կուսակցության պատմությունը
Ռազմական հեղաշրջումներ Իրաքում
Նասերականություն
Ապստամբություններ Իրաքում