Խոնավացուցիչ

Խոնավացուցիչ կամ փափկեցնող, կոսմետիկ պատրաստուկ, որն օգտագործվում է մաշկը պաշտպանելու, խոնավացնելու և յուղելու համար։ Այս գործառույթները սովորաբար կատարում է առողջ մաշկը իր  արտադրող ճարպի միջոցով։

Գործողության մեխանիզմ 
Մարդու մարմնում ջուրը մշտապես արտահոսում է մաշկի խորը շերտերից՝ ազդեցության միջոցով, որը հայտնի է որպես տրանսէպիդերմալ ջրի կորուստ (TEWL): Կարգավորելով ջրի պարունակությունը՝ մարդու մաշկը բնականաբար պահպանում է չոր, հեշտությամբ թափվող մակերեսը՝ որպես պատնեշ հարուցիչների, կեղտի կամ վնասի դեմ՝ միաժամանակ պաշտպանելով իրեն չորանալուց և փխրուն ու կոշտ դառնալուց։ Խոնավությունը պահպանելու ունակությունը կախված է մաշկի մահացած բջիջների միջև լիպիդային երկշերտից։

Խոնավեցնող միջոցները փոփոխում են ջրի կորստի արագությունը, ընդ որում խոնավեցնող միջոցների ակտիվ բաղադրիչները բաժանվում են երկու կատեգորիաներից մեկի՝ օկլյուզիվների և խոնավեցնող նյութերի։

Օկլյուզիվները մաշկի մակերեսին կազմում են հիդրոֆոբ ծածկույթ, որը թույլ չի տալիս խոնավությունը դուրս գալ։ Որքան շատ խցիկ է ձևակերպումը, այնքան մեծ է ազդեցությունը։ Քսուքներն ավելի օկլյուզիվ են, քան ջրային քսուքները, որոնք ավելի օկլյուզիվ են, քան լոսյոնները։ Մաշկի միջոցով ջրի կորուստը սովորաբար կազմում է մոտ 4–8 գ/(մ²⋅ժ)։ Նորմալ մաշկի վրա կիրառվող նավթային շերտը կարող է նվազեցնել այդ կորուստը 50–75%-ով մի քանի ժամվա ընթացքում։ Մարդու մարմնի կողմից բնականորեն արտադրվող յուղերը խոնավացնում են այս նույն մեխանիզմի միջոցով։

Խոնավացնող նյութերը հիդրոֆիլ են և կլանում են ջուրը։ Նրանք կարող են ներծծել այս ջուրը օդից և խոնավացնել մաշկը, երբ խոնավությունը 70%-ից ավելի է, բայց ավելի հաճախ նրանք դերմիսից ջուր են քաշում էպիդերմիս՝ դարձնելով մաշկը չորացնող։ 2001 թվականին «Skin Research and Technology»-ում հրապարակված հետազոտությունը կապ չի գտել խոնավեցնող նյութերի և խոնավեցնող ազդեցության միջև ։ Երբ օգտագործվում են գործնական կիրառություններում, դրանք գրեթե միշտ զուգակցվում են օկլյուզիվների հետ։

Խոնավեցնող միջոցները հաճախ պարունակում են ջուր, որը հանդես է գալիս որպես ժամանակավոր խոնավացնող միջոց, ինչպես նաև որոշ բաղադրիչների կլանման և խոնավացնողի գոլորշիացման միջոց։ Նրանք նաև օգնում են հարթեցնել մաշկը՝ փակելով մաշկի մահացած բջիջների միջև եղած բացերը։

Տեսակներ 
Կան բազմաթիվ տարբեր տեսակի խոնավեցնող միջոցներ։ «Petrolatum»-ը ամենաարդյունավետ խոնավեցնող միջոցներից մեկն է, թեև այն կարող է սիրված չլինել իր յուղոտ հետևանքների  պատճառով։

Այլ հայտնի խոնավեցնող միջոցներն են՝ ցետիլային սպիրտ, ցետեարիլ սպիրտ, կակաոյի կարագ, իզոպրոպիլ միրիստատ, իզոպրոպիլ պալմիտատ, լանոլին, հեղուկ պարաֆին, պոլիէթիլեն գլիկոլներ, շի կարագ, սիլիկոնե յուղեր, ստեարաթթու, ստեարիլ սպիրտ և գերչակի յուղ, ինչպես նաև այլ յուղեր։

Խոնավեցնող միջոցները կարող են հասանելի լինել նաև որպես լոսյոններ, քսուքներ, քսուքներ, լոգանքի յուղեր կամ օճառի փոխարինիչներ։

Հանքային յուղերը և մոմերը զգայուն չեն օքսիդացման կամ թթվայնության նկատմամբ։ Այդ պատճառով նրանք էապես փոխարինել են բուսական յուղերը փափկեցնող միջոցների և տեղական դեղամիջոցների մեջ։

Խոնավեցնող կոսմետիկ միջոցները կարող են լրացուցիչ պարունակել հակաօքսիդանտներ, կերամիդներ, էմուլգատորներ, բուրավետիչներ, ներթափանցման ուժեղացուցիչներ, կոնսերվանտներ և լուծիչներ։ Որոշ ապրանքներ վաճառվում են որպես հակակնճիռների և մաշկի բարելավման համար  ազդեցություն ունեցող միջոցներ։ Բուսական և կենդանական շատ էքստրակտներ պնդում են, որ մաշկին օգուտներ են հաղորդում՝ առանց գիտական ​ ապացույցների։

Օգտագործում 
Խոնավեցնող միջոցները օգտագործվում են որոշ մաշկային հիվանդությունների բուժման համար, ինչպիսիք են փսորիազ, իխտիոզ, քսերոդերմա և «pruritus» ատոպիկ դերմատիտի դեպքում։ Ավելի հաճախ դրանք հիմքեր կամ փոխադրամիջոցներ են տեղական դեղամիջոցների համար, ինչպես օրինակ Ուիթֆիլդի քսուքում։ Դրանք հաճախ զուգակցվում են խոնավացնող նյութերի հետ, ինչպիսիք են սալիցիլաթթուները և միզանյութը։

Խոնավեցնող միջոցները լայնորեն օգտագործվում են նաև արևապաշտպան միջոցների, քրտինքի դեմ, մաշկը մաքրող միջոցների, սափրվելու քսուքների, սափրվելուց հետո և մազերի տոնիկի համար։

Խոնավեցնող միջոցներն օգտագործվում են միանգամյա օգտագործման անձեռոցիկների մեջ՝ կանխելու մաշկի չորությունը և «անձեռոցիկի» դերմատիտը։

«Cochrane » ակնարկը նշել է, որ խոնավեցնող միջոցները որոշ օգտակար ազդեցություն են ունենում էկզեմայի դեպքում։ Նույն վերանայումը չի գտել ապացույցներ, որ մեկ խոնավացնող միջոցն ավելի լավն է, քան մյուսը։

Հնարավոր առողջական վտանգներ

Չափից շատ խոնավացում 
Ջրի ազդեցության հետևանքով մաշկի մշտական խոնավացումը կարող է նպաստել ալերգիկ ռեակցիայի կամ գրգռիչ կոնտակտային դերմատիտի և կարող է հանգեցնել օտար առարկաների ներթափանցմանը։

Մաշկի նորմալ էկոլոգիական միջավայրի փոփոխությունները՝ մաշկի մեջ կամ մաշկի վրա, կարող են նաև նպաստել պաթոլոգիական օրգանիզմների գերաճին ։

Ալերգեններ 
Որոշ բույրեր կամ սննդային հավելումներ պարունակող խոնավեցնող միջոցները կարող են առաջացնել իմունային ռեակցիա կամ նույնիսկ առաջացնել օգտատերերի մոտ նոր ալերգիա։ Ներկայումս «հիպոալերգեն» տերմինի օգտագործման վերաբերյալ որևէ կարգավորում չկա, և նույնիսկ պիտակով մանկական մաշկի արտադրանքները դեռևս ալերգեններ են պարունակում։ Էկզեմայով տառապողները հատկապես խոցելի են լոսյոնների և քսուքների հետ ալերգիկ ռեակցիայի նկատմամբ, քանի որ նրանց վնասված մաշկի պատնեշը թույլ է տալիս կոնսերվանտներին կապվել և ակտիվացնել իմունային բջիջները։

«Ալերգիայի, ասթմայի և իմունոլոգիայի ամերիկյան ակադեմիան»  2014 թվականին նախազգուշացում է հրապարակել, որ բնական լոսյոնը, որը պարունակում է սննդի մեջ սովորաբար հանդիպող բաղադրիչներ (օրինակ՝ այծի կաթ, կովի կաթ, կոկոսի կաթ կամ յուղ) կարող է առաջացնել նոր ալերգիա և ալերգիկ ռեակցիա, երբ դրանք սնունդը հետագայում սպառվում է ։ 2021 թվականին Լոնդոնի Սենթ Ջորջի համալսարանի հետազոտողների կողմից հրապարակված մի հոդվածում պարզվել է, որ մաշկի հաճախակի խոնավացումը վաղ տարիքում կարող է նպաստել սննդային ալերգիայի զարգացմանը, նույնիսկ երբ հաշվի են առնվում մաշկային հիվանդությունները, ինչպիսին էկզեմա է։

Հրդեհի վտանգ 
Պարաֆինի վրա հիմնված մաշկի խնամքի միջոցները և աղտոտված հագուստը կարող են հրդեհի լուրջ վտանգ ներկայացնել։ 2010-ից 2018 թվականներին պարաֆինը կապված է եղել Մեծ Բրիտանիայում 50 հրդեհների հետ (որոնցից 49-ը մահացու ելքով)։ Արևմտյան Յորքշիրի հրշեջ-փրկարարական ծառայության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ միայն 21% պարաֆին պարունակող կրեմով աղտոտված հագուստը ամբողջությամբ այրվել է, ընդամենը 3 վայրկյանում։ Դեղերի և առողջապահական ապրանքների կարգավորող գործակալությունը (MHRA) 2008 թվականին նախազգուշացում է հրապարակել պարաֆինի վրա հիմնված արտադրանքի դյուրավառության մասին։ MHRA-ն խորհուրդ է տալիս, որ պարաֆին օգտագործող մարդկանց թերթիկները կանոնավոր կերպով փոխվեն, և մարդիկ ձեռնպահ մնան ծխելուց կամ պարաֆին օգտագործող հիվանդների շուրջը բաց կրակ բերելուց։ MHRA-ն նաև խորհուրդ է տալիս, որ ցանկացած պարաֆին պարունակող մաշկի քսուքները փաթեթավորման վրա ունենան դյուրավառության նախազգուշացում։

Խոնավեցնող միջոցներ արտադրող բրենդներ 

Artistry
Aveeno
Bath & Body Works
CeraVe
Cetaphil
Curel
Dial
Eucerin
Gold Bond
Garnier
Jergens
Johnson & Johnson
Lux
Neutrogena
Nivea
Olay
Sebamed
Sensavor
Simple Skincare
Suave
Vaseline

Ծանոթագրություններ 

Կոսմետիկա
Դեղագիտություն
Բժշկություն
Առողջություն
Դեղագործություն
Կոսմետիկ նյութեր
Մաշկաբանություն
Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023