Եվսեյ Մոիսեենկո

Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկո (, ), խորհրդային, բելառուս և ռուս նկարիչ, գրաֆիկ, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1970)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)։ Լենինյան մրցանակի (1974) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1983) դափնեկիր։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն 
Եվսեյ Մոիսեենկոն ծնվել է 1916 թվականի օգոստոսի 15 (28)-ին Ուվարովիչի բնակավայրում (ներկայում՝ գյուղ Բելառուսի Գոմելի մարզի Բուդա-Կոշելյովսկի շրջանում)։

7-րդ դասարանն ավարտելուց հետո մեկնել է Մոսկվա, որտեղ 1931 թվականին ընդունվել է Մ. Կալինինի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնարան՝ մետաղի վրա փորագրման և պապիե-մաշեի բաժին։ 1931-1935 թվականներին սովորել է այս ուսումնարանում՝ Բ. Լանգի, Ֆիլիմոնովի, Նիկոլաևի մոտ։ Ավարտել է ուսումնարանի պապիե-մաշեի փորագրման բաժինը։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Չապաև» թղթապանակ-հասցեն։

1935 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ։ Մանկավարժների թվում եղել են Ի. Բրոդսկին և Վ. Յակովլևը։ Նկարչի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ա. Օսերկինը, որի արվեստանոցում նա սովորել է։

Կրթությունն ընդհատել է պատերազմը։ 1941 թվականի հուլիսի 5-ին կամավոր միացել է ժողովրդական աշխարհազորայիններին։ Լենինգրադի մատույցներում իր զորամասի հետ հայտնվել է շրջափակման մեջ և գերի ընկել ֆաշիստների մոտ։ Մինչև 1945 թվականի ապրիլը գտնվել է Ալտենգրաբովի համակենտրոնացման ճամբարում։ Երբ բանտարկյալներն ազատ են արձակվել դաշնակից զորքերի կողմից, Մոիսեենկոյին ուղարկել են հայրենիք։ Պատերազմն ավարտել է 3-րդ գվարդիական հեծելազորային կորպուսում։

Զորացրվելուց հետո՝ 1945 թվականին, վերադարձել է ինստիտուտ և 1947 թվականին ավարտել այն Ալեքսանդր Օսմյորկինի արվեստանոցում՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Գեներալ Դովատոր» նկարը։

Եվսեյ Մոիսեենկոն եղել է բնանկարի, նատյուրմորտի վարպետ։ Նկարչին ճանաչում են բերել հաստոցային նկարները քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների թեմաներով, այդ թվում՝ «Կարմիրները եկան» (1961), «Մայրեր, քույրեր» (1967), «Կեռաս» (1969), «Հաղթանակ» (1972), «Մայիսի 9» (1975)։ Այդ աշխատանքներում նա փիլիսոփայորեն վերաիմաստավորում է պատերազմի թեման։

«Առաջին հեծյալ», «Կարմիրները եկան, «Լրաբերներ», «Կեռաս» կտավների համար արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարչի (1970) կոչման։

1970-1980-ական թվականներին թեմատիկ գեղանկարչության հետ մեկտեղ հանդես է եկել որպես տաղանդավոր դիմանկարիչ։ 

Կյանքի վերջին տարիներին անդրադարձել է ավետարանական սյուժեներին («Խաչելություն», 1988)։

1958 թվականից մինչև կյանքի վերջ ղեկավարել է անհատական արվեստանոց Ի․ Ե․ Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ Դաստիարակել է նկարիչների մի քանի սերունդ։ 1963 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում. 

Նկարչի ոճին հատուկ են սուր գրաֆիկականությունը, երբեմն հասնելով էքսպրեսիայի վրձնով ազատ աշխատանքի հետ համատեղ, արվեստանոցային կոմպոզիցիան, վառ, մաքուր գույները։

ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս է (1973, թղթակից անդամ՝ 1962): ԽՍՀՄ Նկարիչների միության (1947), Նկարիչների միության գեղանկարչական բաժանմունքի բյուրոյի, Լենինգրադի նկարչների միության վարչության և նախագահության անդամ է (1956), ԽՍՀՄ նկարիչների միության քարտուղար (1973)։ 

Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկոն մահացել է 1988 թվականի նոյեմբերի 29-ին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։

Պարգևներ և կոչումներ 
 Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)
 ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)
 ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1965)
 ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ(1970)
 Լենինյան մրցանակ (1974) – «Մարտական  տարիներ» («Կարմիրները եկան», «Ընկերներ», «Կեռաս», «Հաղթանակ») նկարների շարքի համար
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1983) – «Հիշողություն» («Մանկությունից», «Վետերաններ», «Երգ», «Հիշողություն», «Օգոստոս») նկարների շարքի համար
 Ի. Ե. Ռեպինի անվան ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակ (1966) «Կարմիրները եկան» նկարի համար
 Լենինի շքանշան (1986)
 Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (1967)
 Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1976) 
 Մեդալ «Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի»
 «Տարվա լավագույն նկարի համար» մեդալ (1967)
 ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալ (1962)
 Մ. Բ. Գրեկովի  անվան ոսկե մեդալ (1970)
 Կիրովի գործարանի 1-ին մրցանակ (1972)

Աշակերտներ 
 Դմիտրի Շուվալով
 Շալվա Բեդոև
 Անդրեյ Վիստրապով
 Ժումակին Կայրամբաև
 Սերգեյ  Կիչկո
 Ելենա Օրլովա Աֆինոգոնևա
 Ալեքսանդր Պետրով
 Նիկոլայ Ռամանով
 Օլգա Խորոշևա
 Ալեքսեյ Խուդյակով
 Վալենտին Չիկով
 Անդրեյ Յակովլև
 Մատլյուբա Յախյաևա
 Մամեդ Մամեդով, «Յոթնյակ» խմբի մասնակից

Հիշատակ 
 Սանկտ Պետերբուրգի այն տան պատին, որտեղ 1953 թվականից մինչև 1988 թվականը ապրել և ստեղծագործել է Եվսեյ Մոիսեենկոն (Սուվորովի պողոտա, 56), տեղադրվել է հուշատախտակ։
 Գոմելի մարզում՝ Բուդա-Կոշելևոյում, 2007 թվականի օգոստոսի 25-ին բացվել է Եվսեյ Մոիսեենկոյի անվան պատկերասրահը՝  ի նշան Բուդա-Կոշելևսկի շրջանի բնակիչների երախտագիտության։
 2016 թվականի փետրվարին նկարչի «Ազատություն»․նկարը գործարար Անդրեյ Ֆիլատովի մասնավոր հավաքածուից անհատույց երկարաժամկետ ցուցադրության է հանձնվել Իսրայելի Յադ Վաշեմ հուշահամալիրին։

Տես նաև 
 Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միություն

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 

 Земская М. За правду жизни и большую мысль. К итогам осенней выставки ленинградских художников // Смена, 1954, 18 декабря.
 Бродский В. Жизнеутверждающее искусство // Ленинградская правда, 1957, 11 октября.
 Шведова В. Над чем работают ленинградские художники // Художник. 1959, № 9.
 Герман М. Первые впечатления. Заметки о живописи и графике на осенней выставке // Вечерний Ленинград, 1961, 23 сентября.
 Григорьева Н. Всесоюзная художественная // Ленинградская правда, 1963, 26 декабря.
 Бетхер-Остренко И. Художественная летопись истории // Вечерний Ленинград, 1964, 28 января.
 Аникушин М. Солнце на полотнах // Ленинградская правда, 1964, 3 ноября.
 Колесова О. Две тысячи встреч. На выставке «Ленинград» // Ленинградская правда, 1964, 4 ноября.
 Буткевич О. От находок к открытиям. Заметки с выставки «Ленинград». // Советская культура, 1964, 26 декабря.
 Кривенко И. «Ленинград» (раздел живописи) // Художник. 1965, № 3. С.27-36.
 Вторая Республиканская художественная выставка «Советская Россия». Живопись. Скульптура. Графика. Монументально-декоративное и театрально-декорационное искусство. Каталог. — М: Советский художник, 1965. — с.6,27.
 Леонова Н. Живописец Моисеенко // Художник. 1965, № 7. С.13-19.
 Иванов П. Лицо современника // Искусство. 1965, № 8. С.5-10.
 Третья Республиканская художественная выставка «Советская Россия». Каталог. М., МК РСФСР, 1967. C.38.
 Аникушин М. О времени и о себе. // Вечерний Ленинград, 1967, 17 октября.
 Щеглов Е. Эпоха Ленина в творчестве художников России // Советская культура, 1970, 28 февраля.
 Колесова О. Широка страна моя … Творческий отчёт ленинградских художников, посвящённый 50-летию образования СССР. // Ленинградская правда, 1972, 23 сентября.
 Богданов А. Славя страну труда. // Вечерний Ленинград, 1972, 10 октября.
 Арбузов Г. С мыслью о родине // Ленинградская правда, 1972, 10 октября.
 Богданов А. Ярче, но и глубже // Вечерний Ленинград, 1973, 25 декабря.
 Яковлева Л. Величие подвига // Вечерний Ленинград, 1975, 27 мая.
 Губарев А. На полотнах — человек труда. Выставка «Наш современник» // Ленинградский рабочий, 1975, 11 октября.
 Дмитренко А. Мир современника // Ленинградская правда, 1975, 12 октября.
 Леняшин В. Думая о будущем. Время. Художник. Творчество // Вечерний Ленинград, 1976, 26 января.
 Изобразительное искусство Ленинграда. Каталог выставки. — Л: Художник РСФСР, 1976. — с.23,73.
 Выставка произведений ленинградских художников, посвященная 60-летию Великого Октября. — Л: Художник РСФСР, 1982. — с.3,17.
 Кекушева-Новосадюк, Г. В. Евсей Евсеевич Моисеенко. — Л., 1977
 Дмитренко А. Человек на своей земле // Ленинградская правда, 1977, 20 ноября.
 Леняшин В. Поиски художественной правды // Художник. 1981, № 1. С.8-17.
 Левандовский С. Живопись на Ленинградской зональной // Искусство. 1981, № 2. С.62.
 Кекушева, Г. В. Евсей Моисеенко. Альбом. — М.: Сов. художник, 1981
 Нехорошев Ю. Романтика трудных дорог // Художник. 1981, № 9. С.18-28.
 Евсей Евсеевич Моисеенко. Каталог выставки. — Л., Художник РСФСР, 1982. — 84 с.
 Герман, М. Евсей Моисеенко // Искусство Советского Союза. Альбом. — Л.: Аврора, 1985. — 514—529
 
 Моисеенко Е. В неустанном поиске и совершенствовании // Искусство. 1986, № 5. С.14
 Справочник членов Ленинградской организации Союза художников РСФСР. — Л: Художник РСФСР, 1987. — с.87.
 Юрьева Т. Самоотверженность // Советская культура, 1987, 15 октября
 Горчакова Э. Жду разговора трудного // Советская культура, 1988, 19 января
 Каменский, А. А. Романтический монтаж. — М.: Сов. художник, 1989. — С. 317—318
 Леонова Н. Г. Евсей Моисеенко. Л., 1989
 Иванов С. Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. СПб., НП-Принт, 2007. С.9, 15, 19-21, 371, 387, 388, 390—399, 401—403, 405—407. ISBN 5-901724-21-6, ISBN 978-5901724217.
 Дмитренко, А. Чтобы помнили… // Петербургские искусствоведческие тетради. — СПб, 2007, вып. 9. — С. 195—202.
 Шаманов, Б. Уроки мастера // Петербургские искусствоведческие тетради. — СПб, 2007, вып. 9. — С. 187—194.
 Юбилейный Справочник выпускников Санкт-Петербургского Государственного академического института живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина Российской Академии художеств. 1915—2005. — СПб, 2007. С. 58.
 Литовченко Е. Н. Е. Е. Моисеенко. «Коллекция из мастерской». Живопись, рисунок. — Спб.: «Историческая иллюстрация», 2012. — 240 с.
 Кудреватый, М. Г. К вопросу о творческом методе Е. Е. Моисеенко // Петербургские искусствоведческие тетради. Вып. 33. СПб: 2015. С. 96—110.

Արտաքին հղումներ 
 
 Եվսեյ Մոիսեենկոն ArtOnline.Ru կայքում 
 Կենսագրությունը Art-catalog.Ru կայքում
 Կենսագրությունը «Գոմելի մարզի թանգարաններ» կայքում 
 Գոմելի մարզի մշակույթի գործիչներ
 Кудреватый М. Г. Особенности композиционного решения картины Е. Е. Моисеенко «Черешня» // Научные труды. Вып. 26 : Сб. статей / Науч. ред., сост. О. А. Еремеев, В. С. Песиков; А. В. Чувин, Е. М. Елизарова. СПб. : Институт имени И. Е. Репина, 2013. 136 с. C. 3-9.

Խորհրդային նկարիչներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Խորհրդային մանկավարժներ
Ռուս մանկավարժներ
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Մանկավարժներ այբբենական կարգով
20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ
ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Ռուս նկարիչներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
20-րդ դարի նկարիչներ
Ռուս դիմանկարիչներ
Ռուս բնանկարիչներ
Ռուս գրաֆիկներ