Մաք Մերդո

Մաք Մերդո կայան (), ամերիկյան անտարկտիկական հետազոտական կայան, նավահանգիստ, տրանսպորտային հանգույց։ Պատկանում է ԱՄՆ անտարկտիկական ծրագրին, սակայն սպասարկում է նաև այլ պետությունների կայաններն ու հետազոտական ծրագրերը։ Այն գտնվում է Ռոսս կղզու հարավային ծայրամասում՝ Ռոսս սառցադաշտի կողքին, Նոր Զելանդիայի տարածքային պահանջների գոտում։ Հեռավորությունը Նոր Զելանդիայից դեպի հյուսիս 3500 կմ է, մինչև նորզելանդական Սքոթ Բեյզ հետազոտական կայան՝ 2 կմ։ Անտարկտիդայի ամենամեծ բնակավայրն է։ Նախկինում բնակչությունն ամռանը կարող էր հասնել 1258-ի (1996 թվական), ձմռանը՝ մոտ 150 մարդու (1999 թվական)։ Այժմ բնակչության թիվը կայունացել է․ այնտեղ շուրջ 1300 մարդ է ապրում։

Պատմություն
Կայանի մոտ պահպանվել է Ռոբերտ Սքոթի խրճիթը, որի կառուցումից (1902 թվական) սկսվեց «Անտարկտիդայի մայրաքաղաքի» պատմության հետհաշվարկը։ Այժմ կայանը ֆունկցիոնալ ժամանակակից գիտական կենտրոն է և Անտարկտիդայի ամենամեծ համայնքը, ունի երեք օդանավակայան (որոնցից երկուսը սեզոնային), ուղղաթիռի վայրէջքի վայր և ավելի քան 100 շինություն։ Կայանը գործում են ծաղկաջերմոցներ, որոնք անձնակազմին թարմ արտադրանք են մատակարարում։ Այստեղ է գտնվում նաև Ձյուների եկեղեցին՝ աշխարհի ամենահարավային կրոնական շենքը։

1960-1972 թվականներին կայանում գործել է մայրցամաքի առաջին և միակ ատոմակայանը։ Անտարկտիդայում ատոմային էներգիայի օգտագործման արգելքի, ինչպես նաև ռեակտորի շահագործման ընթացքում նկատված խնդիրների պատճառով (ընդհանուր առմամբ, գրանցվել է 438 անսարքություն, այդ թվում՝ ջրի արտահոսք և ռեակտորում ճաքեր), կայանը դադարեցվել է և ուղարկվել է ամբողջությամբ Սան Դիեգո։ Հաղորդվում է, որ մի շարք նավաստիներ, որոնք մասնակցել են ռեակտորի տարհանմանը, հետագայում մահացել են քաղցկեղից։ Ներկայումս ատոմակայանի տարածքում մնացել է միայն բրոնզե հուշատախտակ։

Կայանը չորս հեռուստաալիք է ստանում կայանից 40 կմ հեռավորության վրա գտնվող արբանյակային կենտրոնի միջոցով։ Որոշ ժամանակ Մաք Մերդոյում գործում էր Անտարկտիդայի միակ հեռուստաընկերությունը՝ AFAN-TV-ն, որը վարում էին զինվորականները։

Կայանը որոշ քննադատությունների է արժանացել ԱՄՆ-ում՝ թափոնների հեռացման ոչ էկոլոգիական մեթոդի պատճառով, ինչպես նաև՝ կապված Տրանսանտարկտիկական մայրուղու կառուցման հետ, որը պետք է միացնի կայանը Հարավային բևեռին և Ամունդսեն Սքոթ կայարանին։ Շրջակա միջավայրի պահպանության արձանագրության համաձայն՝ 2003 թվականին գործարկվել է թափոնների վերամշակման նոր կայան։

Մաք Մերդո կայանը միակ վայրն է Անտարկտիդայում, որտեղ ցույց է տեղի ունեցել Իրաք առաջիկա ներխուժման դեմ։ Ցույցը տեղի է ունեցել 2003 թվականի փետրվարի 15-ին, որին մասնակցել են 50 գիտնականներ և կայանի աշխատակիցներ։

Կլիմա 

Բոլոր ամիսների ընթացքում միջին ջերմաստիճանը ցրտից ցածր է 0 °C կետից․ Մաք Մերդոն ունի բևեռային սառցե գլխարկի կլիմա (Köppen EF): Այնուամենայնիվ, ամենատաք ամիսներին (դեկտեմբեր և հունվար) ամսական միջին բարձր ջերմաստիճանը երբեմն կարող է բարձրանալ 0 °C-ից։ Կայանը պաշտպանված է Անտարկտիդայի ներքին ցուրտ ալիքներից Տրանսանտարկտիկական լեռներով, ուստի −40°-ից ցածր ջերմաստիճանները հազվադեպ են՝ համեմատած ավելի բաց տարածքների հետ, ինչպիսին է Նոյմայեր կայարանը, որը սովորաբար ունենում է այդ ջերմաստիճանը տարին մի քանի անգամ․ մայիսին, իսկ երբեմն նույնիսկ ապրիլին՝ 0 °C-ից բարձր։ Մաք Մերդոյում երբևէ գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 10,8 °C, 1987 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Ամռանը ձնհալի չափը բավարար է, որը նպաստում է սահմանափակ քանակությամբ բուսականության աճին (մասնավորապես մամուռի և քարաքոսի մի քանի տեսակներ)։

Տրանսպորտ

Ցամաք 
Մաք Մերդոն աշխարհի ամենահարավային նավահանգիստն է։ Բազմաթիվ ճանապարհային և արտաճանապարհային մեքենաներ մարդկանց և բեռներ տեղափոխում են կայարանի տարածքով, ներառյալ «Ivan the Terra» ավտոբուսը (բառախաղ Իվան Ահեղ (Ivan the Terrible) անվամբ)։ Մաք Մերդոյից դեպի Նոր Զելանդիայի Սքոթ բազա կա ճանապարհ, ինչպես նաև գործում է դեպի Հարավային բևեռ մայրուղին։

Օդ 
Մաք Մերդոն սպասարկում է երեք սեզոնային օդանավակայաններ.
 Phoenix Airfield (ICAO: NZFX), հարթեցված ձյան թռիչքուղի, որը փոխարինեց Pegasus Field-ին (ICAO: NZPG) 2017 թվականում
 Sea Ice Runway (ICAO: NZIR), ամենամյա թռիչքուղի, որը կառուցվում է ծովի սառույցի վրա՝ մոտակա Մաք Մերդո կայարանում
 Williams Field (ICAO: NZWD), մշտական ձյան թռիչքուղի

Պատմական վայրեր 

Ռիչարդ Բըրդի պատմական հուշարձանը կանգնեցվել է Մաք Մերդոում 1965 թվականին։ Այն ներառում է բրոնզե կիսանդրի սև մարմարի վրա, 150 սմ × 60 սմ (5 ոտնաչափ × 2 ոտնաչափ) քառակուսի, փայտե հարթակի վրա, որը պարունակում է մակագրություններ, որոնք նկարագրում են բևեռային հետազոտության նվաճումները։ Այն համարվել է որպես պատմական վայր կամ հուշարձան (HSM 54)՝ հետևելով Անտարկտիկայի պայմանագրի Խորհրդատվական հանդիպմանը Միացյալ Նահանգների առաջարկին։

Ատոմակայանի բրոնզե հուշատախտակն ունի մոտ 45 սմ × 60 սմ (18 × 24 դյույմ) չափս, և ամրացված է մի մեծ ուղղահայաց ժայռի վրա՝ դիտորդական բլրի արևմտյան մասի կեսին, նախկին PM-3A միջուկային ատոմակայանի նախկին տեղում՝ էներգիայի ռեակտոր Մաք Մերդոյի կայանում։ Գրությունը մանրամասնում է Անտարկտիդայի առաջին ատոմակայանի ձեռքբերումները։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 
 Անտարկտիդա

Արտաքին հղումներ 
 NSF page on McMurdo
 Virtual Tour — McMurdo Station Antarctica
 Zimbio — McMurdo Station Antarctica
 Life and work at the McMurdo Station — from USA Today
 The Adventures of Sandwich Girl at McMurdo station
 Phil Jacobsen
 bigblueglobe
 United States Antarctic Program
 Raytheon Polar Services
 Big Dead Place
 McMurdo Flights Disc Golf Course
 Art of Antarctica (including the Mechanical Equipment Center Alternative Art Gallery, or MAAG)
 Страница станции Мак-Мердо на сайте Национального Научного Фонда
 Веб-камера с видом станции Мак-Мердо

1956 հիմնադրումներ Անտարկտիկայում
1902 հիմնադրումներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ