Վելկո Պետրովիչ

Վելկո Պետրովիչ, հայտնի է որպես Հայդուկ Վելկո (, ), սերբ հայդուկ, վոյեվոդա, Օսմանյան կայսրության լծի դեմ ուղղված սերբական ազատագրական շարժման և Սերբական առաջին ապստամբության առաջնորդներից մեկը։

Ընդգրկվել է 100 ամենահայտնի սերբերի ցանկում, որ 1993 թվականին կազմել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիան։

Կենսագրություն 

Ծնվել է Զայեչար քաղաքի մոտ գտնվող Լենովեց գյուղում, հարուստ գյուղացի Պետարի և Պետրինյայի ընտանիքում։ Հորն անվանել են Սիրենյար Պետար (Պետար Պանրագործ) շատ անասուններ ունենալու և մեծ քանակությամբ պանիր վաճառելու համար։ Համարվում է, որ Վելկոյի մայրը եղել է բուլղարուհի։ Նրա եղբայր Միլկո Պետրովիչը գլխավորել է բուլղարական չետա ռուսական բանակի կազմում ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1828-1829)։

Պատանեկան տարիքում Վելկո Պետրովիչը եղել է հովիվ։ Տասնհինգ տարեկանում ծառայության է անցել հարուստ թուրքի մոտ Վիդին քաղաքում, սակայն շուտով հեռացել է նրանից և միացել հայդուկների ջոկատին (չետա)։ Գոյություն ունի լեգենդ, ըստ որի՝ նա երեք տարի անցկացրել է թուրքական բանտում, որվհետև չի ցանկացել ընդունել օսմանյան կրոնը։ Քսաներկու տարեկանում սպանել է իր քրոջ վրա հարձակված երկու թուրքերին և դարձել օրենքից դուրս։ 1803 թվականին դարձել է իսկական ավազակ։

1804 թվականին մասնակցել է թուրքերի դեմ ուղղված առաջին ապստամբությանը։ 1806 թվականին աչքի է ընկել օսմանյան իշխանության դեմ Բելգրադի համար մի քանի չետաների մղած մարտում։

1805 թվականին սերբական իշխանությունները միջոցներ են ձեռնարկել, որ Վելկո Պետրովիչի ժողովրդականությունն օգտագործելով ժողովրդին համոզեն ապստամբել թուրքերի դեմ։ Վելկոն աչքի է ընկել չափազանց խիզախությամբ, ինչի շնորհիվ մեծ ճանաչում է ձեռք բերել ինչպես սերբերի, այնպես էլ բուլղարների շրջանում։ Սակայն սերբական իշխանություններին դուր չի եկել նրա անհնազանդությունն ու ինքնագլխությունը։

Վելկոն ցանկացել է օսմանյան լծից ազատագրել Տիմոկյան երկրամասն Օսմանյան Սերբիայում և այնտեղ ստեղծել իշխանություն։ Նա ակտիվ բանակցություններ է վարել սերբ իշխան Կարագեորգիի հետ, դիմել բուլղարացի կամավորականների՝ կոչ անելով պայքարել սերբական բանակի կազմում, սակայն իշխանը որոշակի փուլում սկսել է զգուշանալ Վելկոյի ազդեցությունից, ինչի պատճառով նրան մեղադրել է Սերբիայի բնակիչներին թալանելու մեջ և հեռացրել զորքից։

1810 թվականին Վելկոն պարգևատրվել է արիության համար ռուսական շքանշանով։ Նույն թվականին նա մարտում վիրավորվել է ձախ ձեռքից՝ մինչև կյանքի վերջը մնալով հաշմանդամ։ Սակայն դա նրան չի խանգարել հայդուկների կողմից ընտրվել վոյեվոդա։

1813 թվականին թուրքերը նրա ջոկատին ստիպել են փակվել Նեգոտին ամրոցում։ Ըստ լեգենդի՝ երբ պաարվածների զինամթերքը վերջացել է, վոյեվոդա Վելկոն հրամայել է փամփուշտներ ձուլել գդալներից ու մոմակալներից, իսկ թնդանոթները մանրագնդակի փոխարեն լիցքավորել մետաղադրամներով։

Վելկո Պետրովիչն սպանվել է 1813 թվականի հուլիսի 20-ին թնդանոթի ռմբագնդով։

Հայրենիքում Վելկո Պետրովիչը համարվում է ազգային հերոս, որը հայտնի է իր արիությամբ և գովերգվում է ժողովրդական երգերում։ Լեգենդներում «Վելկոն եղել է բոլոր ապստամբների սիրելին, նա կարծես ծնվել է ատրճանակը ծոցում և աշխարհում ամենաշատը սիրել է կռվել։ «Աստված տա,— ասում էր,— որ սերբերը չհաշտվեն թուրքերի հետ, քանի դեռ ես ողջ եմ, իսկ երբ մեռնեմ, թող իրենց համար հանգիստ ապրեն»։ Կռիվներից ձեռք բերաշ շատ փող է անցել նրա ձեռքը, բայց նա սիրել է հայթայթել այն, որովհետև էլ ավելի սիրել է բաժանել։ Փառավորապես ապրեց Վելկո Պետրովիչը և զոհվեց, ինչպես վայել է կտրիճին»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Putevima Hajduk Veljka Petrovića

Սերբ հեղափոխականներ
Հայդուկներ