Վաղ երեկո

«Վաղ երեկո» («Taperaa mahana», «Իրիկնադիմի ժամ»), ֆրանսիացի նկարիչ Պոլ Գոգենի նկարը Էրմիտաժի հավաքածուից։ Մտնում է նրա նկարների տահիտական ցիկլի մեջ։

Նկարում պատկերված է վեց կանանցից բաղկացած մի խումբ, որոնք նստած են ծառի տակ և զրուցում են, կանանցից մեկի կողքին պառկած է շունը, ևս երեք կանայք նրանց կողքից գնում են տարբեր ուղղություններով։ Նկարի աջ և ձախ անկյուններում ծառերի արանքից երևում են հյուղակները։ Առաջին պլանում կռվում են երկու աքաղաղ։ Աջից ներքևում Գոգենը գրել է նկարի տահիտերեն անվանումը՝ Taperaa mahana, նաև  դրել է ստորագրությունը և ամսաթիվը՝ P Gauguin — 92։ Շուրջ 2 սմ լայնությամբ կտավի մի մասը բոլոր կողմերից թեքված է եզրերի վրա. հավանաբար նկարը Ֆրանսիա է ուղարկվել գլանափաթեթ արված և վաճառքի է պատրաստվել արդեն Փարիզում եղած ժամանակ։

Էրմիտաժի արևմտաեվրոպական արվեստի բաժնի գիտաշխատող արվեստագիտության դոկտոր Ա. Գ. Կոստենևիչը նշում էր․ 

Գոգենի նկարը պարադոքսալ է։ Մի կողմից դա զուտ ժանրային ստեղծագործություն է, որը կազմված է առօրյա կյանքի տարբեր մանրամասներից։ Կանայք անշտապ զրուցում են, շունը կուչ եկած պառկած է, երկու աքաղաք կռվում են։ Սակայն սա և մյուս մանրամասները չեն բերում զգալի ժանրային հետաքրքրականություն։ Գլխավոր շեշտադրությունը արվում է ոչ թե սյուժեի պատմողական հրապուրանքի, այլ մաքուր գույնի ներշնչող, սուգգեստիվ ուժի վրա։

Նկարը ստեղծվել է 1892 թվականին Տահիտիում։ Տահիտիում Գոգենի կյանքը ուսումնասիրող Բենգտ Դանիելսոնը աջում գտնվող շինությունը նույնականացնում Գոգենի՝ Տաիտիում գտնվող սեփական տան խոհանոցի հետ, որը մի անգամ չէ, որ պատկերել է նկարիչը, օրինակ՝ «Տահիտական գյուղ քայլող կնոջով» Կարլսբերգի՝ Կոպենհագենում գտնվող Նոր քանդակաքարերի ժողովածուից․ այս նկարից ամբողջությամբ կրկնված են նաև սև շորով քայլող կնոջ և նստած կանանց կերպարները։ Ինքը՝ Գոգենը, բազմիցս անդրադարձել է ծառերի տակ նստած և զրուցող կանանց սյուժեին, հայտնի են նրա աշխատանքները «Զրույց (Les Parau Parau)»՝ Էրմիտաժից և «Շշուկով ասված խոսքեր (Parau parau)»՝ Եյլի համալսարանի արվեստի պատկերասրահից։

Գոգեն մահից հետո նկարը երկար ժամանակ եղել է նրա ընտանիքի սեփականությունը։ 1928 թվականին այն ցուցադրվել է Լոնդոնի Նեդլերի պատկերասրահում, որտեղ այն գնել է արդյունաբերող և հավաքորդ Օտտո Կրեբսը։ Կտավը պահպանվել է Վեյմարի մոտ գտնվող Կրեբսի հոլցդորֆյան կալվածքում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կրեբսի հավաքածուն թաքցվել է հատուկ սարքավորված չհրկիզվող պահարանում, որը կառուցվել է կալվածքի տնտեսական շինություններից մեկի տակ։ 1945 թվականին Հոլցդորֆը զբաղեցված էր Խորհրդային զորքերով, Կրեբսի կալվածքում տեղակայված էր Գերմանիայում խորհրդային ռազմական վարչությունը։ Հավաքածուն հայտնաբերվել և տեղում նկարագրվել է խորհրդային ռազմավարային թիմերի կողմից, որոնք զբաղվում էին արվեստի գործեր հավաքելով և դրանք ԽՍՀՄ արտահանելով, որից հետո ուղարկվել է պետական Էրմիտաժ, որտեղ երկար ժամանակ պահվել է պահուստներում և հասանելի չի եղել լայն հանրությանը և անգամ ուսումնասիրողներից շատերին, ավելին՝ Արևմուտքում կարծել են, որ Կրեբսի հավաքածուն ոչնչացել է Երկրորդ աշխարհամատի ժամանակ, իսկ նկարը հայտնի է եղել միայն սև-սպիտակ լուսանկարով, որը պահպանվում էր Լոնդոնում՝ Կուրտոյի արվեստի ինստիտուտում։

Նկարը հանրությանը ցուցադրվել է միայն 1995 թվականին ռազմավարի արվեստի էրմիտաժյան ցուցադրությունում։ 2001 թվականից այն պատկանում է Էրմիտաժի մշտական էքսպոզիցիաների թվին և 2014 թվականի վերջից ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի շենքում՝ Սերգեյ Շուկինի և Մորոզով եղբայրների հիշատակի պատկերասրահում։

Ծանոթագրություններ 

Պոլ Գոգենի նկարներ
1892 նկարներ
Էրմիտաժի նկարներ