Պտղոմեոս XV Կեսարիոն

Պտղոմեոս XV, ամբողջական անվանմամբ՝ Պտղոմեոս Ֆիլոպատոր Ֆիլոմետար Կեսար (, ), առավել հայտնի է որպես Կեսարիոն, Վերին և Ստորին Եգիպտոսի փարավոն, Պտղոմեոսյան հարստության վերջին ներկայացուցիչը, որն իշխել է մ․թ․ա․ 44-30 թվականներին։ Կեսարիոնի ունեցած փարավոնի տիտղոսը անչափահաս լինելու պատճառով կրում էր ձևական բնույթ․ իրականում Եգիպտոսի ամբողջ իշխանությունը կենտրոնացած էր նրա մոր՝ Կլեոպատրա թագուհու ձեռքում։

Մոր և նրա սիրեկան Մարկոս Անտոնիոսի մահվանից հետո Պտղոմեոս Կեսարիոնը կառավարում է որպես միահեծան ղեկավար, սակայն մի քանի օր անց մանկահասակ տարիքում սպանվում է եռապետ, ապագա Օգոստոս և Կեսարի որդեգիր Օկտավիանոսի ձեռքով։ Այդ քայլով Օկտավիանոսը ցանկանում էր ազատվել իր ապագա միահեծանության կայունությանը սպառնացող հնարավոր գործոնից։ Լինելով Հուլիոս Կեսարի միակ կենսաբանական որդին (այս փաստը գիտական շրջանակներում միանշանակ չէ, սակայն այդ մասին հավաստում են պատմիչների ճնշող մեծամասնությունը)՝ Պտղոմեոս Կեսարիոնը հավակնում էր տիրել ոչ միայն եգիպտական, այլ նաև Հռոմի կայսերական գահին, մինչդեռ հռոմեական իրավունքի տեսանկյունից՝ վերջինս ապօրնածին էր (peregrinus) և չէր կարող ունենալ այդօրինակ հավակնություններ։

Վաղ տարիների կյանք 

Կեսարիոնը (անունը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ Կեսար») ծնվել է մ․թ․ա․ 47 թվականի հունիսի 23-ին Ալեքսանդրիայում։ Նրա մայրը Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրան էր, որը պնդում էր, որ Կեսարիոնը իր և Հռոմի դիկտատոր Հուլիոս Կեսարի որդին է։ Կլեոպատրան հավաստում էր, որ Կեսարիոնը ժառանգել է իր հոր արտաքինն ու վարվալաձևը, մինչդեռ ինքը՝ Հուլիոս Կեսարը, վերջինիս չի ճանաչել որպես իր պաշտոնական որդի։ Կեսարի մտերիմներից Գայոս Օպիոսը գրավոր աշխատությունում փորձում էր ապացուցել, որ Կլեոպատրան և Կեսարը չունեն ընդհանուր որդի։

Այնուամենայնիվ, այս հանգամանքը չէր խանգարում Եգիպտոսի ապագա փարավոնին կրել «Կեսար» անունը։ Որոշ բժշկական աղբյուրներում նշված է, որ Կեսարիոնը տառապել է էպիլեպսիայով՝ ժառանգական հիվանդություն, որը ըստ երևույթի փոխանցվել է հորից։ Գիտնականների մի մասը հակառակ է արտահայտվում այս դիրքորոշմանը, պնդելով, որ էպիլեպտիկ նոպաների մասին առաջին հիշատակումները ի հայտ են գալիս միայն և միայն 20-րդ դարի վեպերում։ Այսկերպ, ուսումնասիրողները հերքում են նաև Կեսարի՝ էպիլեպսիայով հիվանդ լինելու հանգամանքը։

Կեսարիոնի կյանքի առաջին տարիները (մ․թ․ա․ 46-44 թվականներ) անց են կացվել Հռոմում։ Կլեոպատրան հույս ուներ, որ իր որդին մեծանալով կկարողանար իրավահաջորդության կարգով դառնալ Հռոմեական հանրապետության հաջորդ ղեկավարը՝ միևնույն ժամանակ ժառանգելով նաև Եգիպտոսը։ Հուլիոսի սպանությունից հետո՝ մ․թ․ա․ 44 թվականի մարտին, Կլեոպատրան և Կեսարիոնը վերադառնում են Ալեքսանդրիա։ Նույն տարվա սեպտեմբերի 2-ին Կեսարիոնն ընդունում է Պտղոմեոս XV Ֆիլոպատոր անունը՝ դառնալով Վերին և Ստորին Եգիպտոսի փարավոն (մոր գահակցությամբ)։ Այդ ժամանակ Կեսարիոնը դեռևս երեք տարեկան էր և այդ տիտղոսը կրում էր միայն ձևական կերպով։ Կլեոպատրան իր և որդու հարաբերությունները համեմատում էր եգիպտական Իսիդա աստվածուհու և վերջինիս որդու՝ փարավոնների իշխանության հովանավոր Հորի հետ։ Մ․թ․ա․ 44-ից մինչև մ․թ․ա․ 36 թվականների ընթացքում Կեսարիոնի կյանքում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին պատմագիտական աղբյուրները բացակայում են։

Փարավոնի պաշտոնում 

Մ․թ․ա․ 34 թվականին տեղի է ունենում այսպես կոչված Ալեքսանդրիական նվիրատվությունը, որի շրջանակներում Հռոմի եռապետ Մարկոս Անտոնիոսը Կեսարիոնին, ինչպես նաև իր և Կլեոպատրայի մյուս երեք երեխաներին էր կտակում Հռոմեական հանրապետության արևելյան պրովինցիաները։ Միևնույն ժամանակ նա Կեսարիոնին հռչակում էր աստված, աստծո որդի և «արքաների արքա»։ Այսօրինակ տիտղոսաշարը աննախադեպ էր կամակատար երկրի առաջնորդի համար և Հռոմեական սենատի կողմից դիտարկվում էր «սպառնալիք հռոմեացիների մեծամասնության համար»։ Պտղոմեոս Կեսարիոնը այդ ակտով ճանաչվում էր դիկտատոր Հուլիոս Կեսարի իրական որդի և ժառանգ։ Սա բացահայտ սպառնալիք էր միահեծանության ձգտող Օկտավիանոսի համար (իրեն հռչակել էր «Կեսար»), քանզի վերջինիս իշխանական գլխավոր լծակը իր՝ Կեսարի որդեգիրն ու իրավահաջորդը լինելու հանգամանքն էր։ Այսպիսով, այս նվիրատվությունը առոչինչ ճանաչելու նպատակամղմամբ էլ Օկտավիանոսը արշավում է Եգիպտոս և բացահայտ պատերազմ սկսում Մարկոս Անտոնիոսի ու Կլեոպատրայի դեմ։

Մահ 
Մ․թ․ա․ 31 թվականին տեղի է ունենում Ակցիումի ճակատամարտը, որտեղ Մարկոս Անտոնիոսի և Կլեոպատրայի զորքերը ջախջախիչ պարտություն են կրում Օկտավիանոսի լեգեոններից։ Հընթացս Կլեոպատրան հրաժարվում է «Վերին և Ստորին Եգիպտոսի թագուհի» տիտղոսից՝ Կեսարիոնին դարձնելով Պտղոմեոսյան տերության միակ ղեկավարը։ Հնարավոր է, որ նա մտադրված էր իր սիրեկանի հետ փախչել Եգիպտոսից, քանի որ նույնիսկ պատերազմից հետո Մարկոս Անտոնիոսը կարծում էր, որ կարող է Լեպիդոսի պես լքել քաղաքականությունը և չկրել այլ պատիժ։ Օկտավիանոսը կտրականապես մերժում է Անտոնիոսին, որն էլ շուտով ինքնասպան է լինում։ Կլեոպատրան Կեսարիոնի (վերջինս այդ ժամանակ արդեն 17 տարեկան դեռահաս էր) անվտանգությունից ելնելով նրան ուղարկում է Հնդկաստան։ Պլուտարքոսը նշում է, որ նա ուղևորվում էր Հնդկաստան, մինչդեռ համակված էր եգիպտական թագը վերականգնելու ձգտմամբ։
Մ․թ․ա․ 30 թվականի օգոստոսի 1-ին Օկտավիանոսը գրավում է Ալեքսանդրիան՝ պաշտոնապես անեքսիայի ենթարկելով ամբողջ Եգիպտոսը։ Հաջորդիվ մեկը մյուսի ետևից ինքնասպանություն են գործում Անտոնիոսը և Կլեոպատրան։ Փառքի ձգտող Կեսարիոնը իր դաստիարակներին լսելով վերադառնում է Եթովպիայի ճանապարհից։ Այստեղ նա մահապատժի է ենթարկվում Օկտավիանոսի կողմից (նրա խորհրդականներից Արիոս Դիդիմոսը պնդում էր, որ «չափազանց շատ Կեսարները լավ չեն»։ Ընդունված է համարել, որ Կեսարիոնը խեղդամահ է եղել, սակայն նրա սպանության իրական հանգամանքները բացահայտ չեն։

Տես նաև 

 Կլեոպատրա
 Հուլիոս Կեսար
 Օգոստոս Օկտավիանոս

Ծանոթագրություններ 

Եգիպտոսի փարավոններ
Պտղոմեոսների դինաստիա