Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Երուսաղեմ)

Տառապանքի տիրամոր եկեղեցի (), հայ կաթողիկե եկեղեցի և քրիստոնեական ուխտագնացության վայր Երուսաղեմի Հին քաղաքի մուսուլմանական թաղամասում՝ Առյուծի դարպաս տանող ճանապարհին, Դամասկոսյան դարպասից և ավստրիական պանդխտահյուրանոցից ոչ հեռու։ Իրենից ներկայացնում է համալիր, որի մեջ ներառված են հայկական պանդխտահյուրանոցը, Վշտագին Աստվածածնի մատուռը և Երուսաղեմի հայ կաթոլիկ պատրիարքարանի կենտրոնակայանը։ Եկեղեցին գտնվում է Խաչի ճանապարհի երրորդ կանգառում՝ Վիա Դոլորոզայի վրա։ Տաճարը կառուցվել է այն վայրում, որտեղ, ենթադրաբար, կայացել է Հիսուս Քրիստոսի հանդիպումը մոր հետ Գողգոթա տանող ճանապարհին:

Պատմություն   

Եկեղեցու տակ գտնվող դամբարանում կա 4-ից 6-րդ դարի հատակային խճանկար, որը հավանաբար մնացել է բյուզանդական եկեղեցուց, որի  ստույգ  ծագումը հաստատված չէ։

Առաջին կաթոլիկ եկեղեցին կառուցվել է բյուզանդական եկեղեցու տեղում 12-րդ դարում՝ Երուսաղեմի թագավորության օրոք։ 13-րդ դարում մուսուլմանները զավթեցին եկեղեցին։ Ուխտավորները հայտնում են 15-րդ դարում տեղի ունեցած  ավերածությունների մասին:

17-րդ դարում եկեղեցու մնացորդները ոչնչացվեցին և այդ վայրում մուսուլմանները կառուցեցին «Համամ ալ-Սուլթան» բաղնիքը։

1876 թվականին հայ կաթողիկե եկեղեցին գնել է շենքը և վերակառուցել եկեղեցին 1881 թվականին՝ օգտագործելով եկեղեցու միջնադարյան մնացորդները որպես դամբարան։ Տաճարը լևանտական նեոբյուզանդական էտյուդի տիպիկ շինություն է՝ խաչաձև գմբեթով և խաչաձև եկեղեցու տեսքով։

Տառապանքի տիրամոր եկեղեցին վերականգնվել է գեներալ Անդերսի բանակի զինվորների ջանքերով։ Դրսի դռան բարձրաքանդակը ցույց է տալիս մոր և որդու հանդիպումը։ Այն ստեղծել է լեհ քանդակագործ Թադեուշ Զելինսկին, ով այդ բանակի սպա է եղել։ 

Դամբարանն ունի քառակուսի հատակագիծ, որի գմբեթը բարձրանում է սյուների վրա և ունի երեք կիսաշրջանաձև ելուստներ։ Սա ցույց է տալիս խաչակիրների ժամանակաշրջանի բնորոշ ճարտարապետական ոճը։ Դամբարանի ելքը եկեղեցու կողային մատուռից է։

20-րդ դարում կառուցվել է նոր մատուռ։

1981 թվականից տաճարը համարվում է  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Գտնվելու վայր և գործառույթներ   
Շենքը ներառում է Մարիամ Աստվածածնին նվիրված մատուռը, այդ պատճառով էլ այն կոչվել է նրա պատվին՝ Տխրության Տիրամոր անունով։ Լինելով Երուսաղեմի Հայ Կաթողիկե պատրիարքական աթոռի և Հայ Կաթողիկե եկեղեցու Երուսաղեմի և Ամմանի աթոռանիստ վայր, Արևելյան կաթողիկե հատուկ եկեղեցին sui iuris լիովին հաղորդակցվում է Հռոմի Պապի և Կաթոլիկ եկեղեցու հետ, եկեղեցու շենքը ունի մայր  տաճարի կարգավիճակ։ Այս հաստատությունը համարվում է նաև հայկական պանդխտահյուրանոց Երուսաղեմում։

Գրականություն 
 Отмар Киль, Макс Кюхлер: места и пейзажи Библии: руководство и учебный путеводитель по Святой Земле. Том 4, Vandenhoeck & Ruprecht, 2007, ISBN 978-352550170-2, с. 406 (, без иллюстраций).
 Эрхард и Андреа Горыс: путеводитель по искусству Дюмона: священная земля: 10 000-летняя культурная страна между Средиземным морем, Красным морем и Иорданом.

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
Kapelle von der Ohnmacht Unserer Lieben Frau на Israelmagazin.de

Արևելյան կաթոլիկ եկեղեցական շենքեր Երուսաղեմում
Արևելյան կաթոլիկ տաճարներ Իսրայելում
Երուսաղեմի առաջնորդության վանքեր և եկեղեցիներ