Հարավային Ամերիկայի տնտեսություն

Հարավային Ամերիկայի տնտեսությունը կազմում են տասներկու ազգերում և երեք տարածաշրջաններում ապրող մոտ 410 միլիոն մարդ։ Այն ընդգրկում է աշխարհի բնակչության 6 տոկոսը։

1930-ից մինչև 1980-ականները Հարավային Ամերիկայի երկրները օգտագործում էին ներմուծման փոխարինող՝ տնտեսական քաղաքականություն, որը փոխարինում է օտարերկրյա բիզնեսներին, ինչպես նաև արտահանումներին՝ տեղական արտադրությամբ։ Այս քաղաքականությունը ստեղծվել էր՝ ավելի զարգացած արտադրություն ստեղծելու և օգնելու տեղական բիզնեսների աճին, որոնք մրցակցային չեն միջազգային արդյունաբերությունների հետ։ Այնուամենայնիվ, այս քաղաքականությունը ստեղծեց պարտքային ճգնաժամ Հարավային Ամերիկայում։

Հարավային Ամերիկան արևմտյան երկրներից ավելի հեռու էր ընկնում նախորդ երկու դարերում։ Սա կարող է բացատրվել Հարավային Ամերիկայի առաջնային ապրանքների վրա բարձր համակենտրոնացմամբ, ինչպես նաև կրթական համակարգի վիճակով և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքով, որոնցից որոշները դեռևս կապված են իրենց գաղութային անցյալի հետ, մյուսներն էլ՝ վերջերս եղած քաղաքական զարգացումների հետ։

1990-ականներից սկսած Հարավային Ամերիկան անցավ ազատ-շուկայական տնտեսության համակարգի։ Սա վերջապես Հարավային Ամերկայի երկրներին դուրս հանեց պարտքային ճգնաժամից։ Այժմ, տնտեսական գլխավոր զբաղմունքներն ընդգրկում են գյուղատնտեսությունը, արդյունաբերությունը, անտառաբուծությունը և հանքարդյունաբերությունը։

2016 թվականին 4 երկրներ՝ Բրազիլիան, Էկվադորը, Արգենտինան և Վենեսուելայի Բոլիվարյան Հանրապետությունը, արտադրության անկում ապրեցին։ Շրջանի այլ երկրներում նկատվում էր տնտեսական աճի դանդաղում։ Բրազիլիան այս արտադրության անկումը տեսավ գործազրկության աճող մակարդակի, ֆինանսական վատացող պայմանների և քաղաքական խնդիրների պատճառով, ինչը, իր հերթին, հանգեցրեց մասնավոր ներքին սպառման և ներդրումների նվազմանը։ Արգենտինան նույնպես ներքին սպառման և ներդրումների անկում ապրեց, այնուամենայնիվ, դրա պատճառը գնաճի կարճաժամկետ աճի պատճառով պետական ծառայության սուբսիդիաների հանելն էր։ Ի հակադրություն դրա՝ Պերուն տարածաշրջանի այլ երկրներից տարբերվում էր՝ պղնձի արտադրության շնորհիվ ցուցաբերելով աճի մակարդակների բարձրացում։

2017 թվականին տնտեսությունը 2014 թվականից ի վեր առաջին անգամ սկսեց ապաքինվել։ Տնտեսության աճի գլխավոր գրավականը մասնավոր սպառումն էր։ Բրազիլիայում մանրածախ առևտրի և արդյունաբերական արտադրանքի ավելացումը 2017 թվականին բերեց իր տնտեսության 1%-ով ընդլայնմանը։ Ավելի բարձր մակարդակի պետական ներդրումների և մասնավոր սպառման արդյունքում Արգենտինայի տնտեսությունը աճեց 2016թ․-ի իր անկման համեմատ։

2017 թվականին գնաճի տեմպերի մոտ անկման միտում էր նկատվում հիմնական տնտեսությունների մեծ մասում։ Պատճառներն էին՝ փոխարժեքի նախնական արժևորումները և մթերքի գնի իջեցումը։ 2019 թվականին որոշ երկրներում անգամ սպասվում էր իրենց թիրախային խմբերի իջեցում։

Տնտեսական ոլորտներ

Գյուղատնտեսություն 
Պատմության ընթացքում, գաղութային ժամանակաշրջանից սկսած, բնական ռեսուրսների արտահանումը Հարավային Ամերիկայի տնտեսության հիմնական գործոնն էր։ Մի հողով, որը կարելի է բաժանել չորս կլիմայական շրջանների (արևադարձային, բարեխառն, չոր և սառը) Հարավային Ամերիկան բազմազան հող է, որը հարուստ է բնական ռեսուրսներով։ Այն ունի գյուղատնտեսական ապրանքների, հանքային հարստությունների, առատ քաղցրահամ ջրի և հարուստ ձկնաբուծարանների լայն բազմազանություն։

Հարավային Ամերիկան, որպես աշխարհի գյուղատնետսական ծուկայի ամենակարևոր ներդրողներից մեկը, գյուղատնտեսական ապրանքների համաշխարհային  արտհանման մոտ 10%-ն է հաշվարկում։ Կլիմայական տարբեր շրջանները բերքի տարբեր տեսակների տուն են հանդիսանում։ Արևադարձային կլիմայական գոտում երկու ամենակարևոր փողաբեր բերքերն են սուրճը և կակաոն։ Հարավային Ամերիկան գերակշռում է սուրճի արտադրությամբ համաշխարհային շուկայում՝ Բրազիլիան լինելով աշխարհում սուրճի ամենամեծ արտահանողը։ Բրազիլական սուրճի արտահանման խորհրդի հաշվետվությունը ցույց է տալիս, որ սուրճի արդյունաբերությունը 2016 թվականին վաստակել է 5,6 միլիարդ ամերիկյան դոլար  սուրճի տարբեր սորտերի արտահանումով, որոնք գերազանցում են 34 միլիոն 60 կիլոգրամանոց պայուսակը։ Սա Բրազիլիայի ընդհանուր տարեկան ագրոբիզնեսի 84,9 ԱՄՆ դոլարի արտահանումների 6,4%–ն է հաշվարկում։ Ի հավելումն՝ 2016 թվականին սոյան, աճեցված Հարավային Ամերիկայի բարեխառն կլիմատային գոտում, Բրազիլիայի համար ուներ 19 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի արտահանման արժեք՝ ներկայացնելով ընդհանուր արտահանման 10,4 %-ը, և Արգենտինայի համար 3,23 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ներկայացնելով երկրի ընդհանուր արտահանումների 5,7%-ը։ Ավելին, սոյայի կերակրի արտահանումը ներկայացնում է Արգենտինայի ընդհանուր արտահանման 17,5%-ը 9,96 միլիարդ դոլար արտահանման արժեքով։

Արևադարձային շրջանի այլ արտահանումներ, ինչպես Ամազոնի խոնավ անտառները (ներառված Բրազիլիայով, Պերուով, Կոլումբիայով, Էկվադորով, Բոլիվիա Ֆրանսիական Գվինայով և Սուրինամով), ներառում է զամբյուղի ընկույզ և Բրազիլական ընկույզ, համաշխարհայնորեն ճանաչված որպես նուրբ խորտիկներ, ինչպես նաև շաքար(շաքարավազ), ավոկադո, բանան, անանաս, նարինջ, թուրինջ և մանգո։ Շաքարավազի մշակումը տնտեսության ողնաշարն է եղել սկսած վաղ գաղութային ժամանակներից և Էկվադորը աշխահի ամենամեծ բանանի արտահանողն է (Էկվադորի բանանի արտադրություն)։

Բարեխառն գոտիներում եգիպտացորեն է արտադրվում և այն Արգենտինայում երկրորդ ամենաշատ արտահանվող ապրանքն է։ Ի հավելումն, ցուրտ կլիմայական շրջաններում ինչպես Անդերն են, քվինայի պես բերքի բարձր արտադրություն կա, համազգայնորեն աճող արժեքով, ինչպես նաև լամաների, վիկունյաների և ալպակների արածեցումը։ Այս կենդանիները բուծվում են իրենց բրդի համար և այն համաշխարհայնորեն արտահանվում է որպես բարձր որակի տեքստիլ։

Արդյունաբերություն 
Լատինական Ամերիկայի տարածքում արտադրության 80%-ը բաժին է ընկնում է Արգենտինային, Բրազիլիային և Մեքսիկային։ Բրազիլիան ունի Ամերիկաներում երրորդ ամենամեծ արտադրության ոլորտը։ ՀՆԱ-ի 28,5 տոկոսով, Բրազիլիայի արդյունաբերությունները տարբերվում են ավտոմեքենաներից, պողպատից և նյութաքիմիկատներից մինչև համակարգիչներ, ինքնաթիռներ և սպառողական ամրություններ։

Հանքարդյունաբերություն 
Չիլին ընդունում է աշխարհում պղնձի արտադրության մոտ մեկ երրորդը։ Բրազիլիան աշխարհի առաջատար նիոբիումի և տանտալի արտադրողն է և Պերուն արծաթի ամենամեծ արտադրողն է և երկրորդն է բիսմութի և պղնձի արտադրությամբ։

Տնտեսությունը՝ ըստ երկրի

Տես նաև 
 Հարավային Ամերիկա

Ծանոթագրություններ 

Հարավային Ամերիկայի տնտեսություն
Հարավային Ամերիկա
Գյուղատնտեսություն ըստ երկրի