Մերլեզոնյան բալետ

Մերլեզոնյան բալետ (հաճախ նաև` Մարլեզոնյան բալետ, , ֆրանսերենից բառացի թարգմանաբար նշանակում է «Կեռնեխի բալետը», այսինքն` «Բալետ կեռնեխների որսի մասին»), բալետ, որը բեմադրել է ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIII-ը, բաղկացած է 16 գործողությունից։ Նման պալատական բալետների անցկացման ավանդույթը հայտնվել է Ֆրանսիայում Հենրիխ III-ի կառավարության տարիներին և ծաղկում է ապրել Լյուդովիկոս XIII-ի դարաշրջանում։ Այս բալետները հաճախ զուգակցվելով խորեոգրաֆիայի, վոկալ և գործիքային երաժշտության, պոեզիայի և թատրոնի հետ, եղել են գունեղ ներկայացումներ, որոնք կատարում էին թագավորական ընտանիքի անդամները, պալատականները և պրոֆեսիոնալ պարողները։ 

Մերլեզոնյան բալետը ներկայացվել է 1635 թվականի մարտի 15-ին, Շանտիյի պալատում և մարտի 17-ին` Ռոյմոնի աբբայությունում։ Լուի XIII-ը մանկուց հրապուրված լինելով երաժշտությամբ և պարով` ստացել է փայլուն երաժշտական կրթություն և հանդես է եկել որպես Մերլեզոնյան բալետի հեղինակ (նաև սյուժեի, երաժշտության, խորեոգրաֆիայի, ձևավորման էսքիզների և զգեստների հեղինակ)։ Բալետի սյուժետային հիմք է հանդիսացել կեռնեխների որսը, որը թագավորի սիրած զվարճանքներից մեկն էր։ Հենց ինքը Լուին բալետում կատարել է երկու փոքր դերեր` մարմնավորելով խայծերի վաճառականի (3-րդ գործողության մեջ) և գյուղացու (13-րդ գործողության մեջ)։

Բալետի երաժշտություն  
1967 թվականին Nonesuch RecordsВ ամերիկյան լեյբլը թողարկել է ձայնապնակ (կատալոգային համարը H-71130) 11 գործողությամբ բալետի երաժշտությամբ, որը կատարել է Փարիզի հին երաժշտական գործիքների անսամբլը ()` Ռոժե Կոտի () ղեկավությամբ և գործիքային անսամբլը` Ժակ Շաֆի () ղեկավարությամբ։ 12 րոպե 39 վարկյան տևողությամբ ձայնագրությունը պարունակում է հետևյալ մասերը (entrée, արտիստների ելքը).
 Les Flamands` «Ֆլամանդացիները» 
 Les pages` «Պաժեր»
 Les Lorrains` «Լոթարինգիացիները»
 Les picoreurs` «Որսկանները»
 Thomas le boucher` «Մսավաճառ Տոման»
 Les arbalestriers` «Աղեղնազեններ»
 Les Nobles` «Ազնվականներ»
 Les fermiers` «Գյուղացիներ»
 Le Roi` «Թագավոր»
 Le printemps` «Գարուն»
 Grand ballet` «Մեծ բալետ»
Բացի Մերլեզոնյան բալետից սկավառակի վրա ներկայացված էին Լյուդովիկ XIII-ի ևս մի քանի ստեղծագործությունները, իսկ երկրորդ կողմում` Մարկ Անտուան Շարպանտի ստեղծագործությունը։

Բալետի վերաբեմադրություն 
2011 թվականին բալետը վերաբեմադրել է L’Eclat des Muses ընկերությունը, խորեոգրաֆ` Քրիստին Բեյլ (), որը թողարկել է DVD սկավառակ` ներկայացման տեսագրությամբ։

«Երեք հրացանակիրներ» վեպում 
Մերլեզոնյան բալետը նկարագրվել է «Երեք հրացանակիրներր» վեպում` որպես թագուհի Աննայի ալմաստե կախազարդարերի հետ կապված ինտրիգի հանգուցալուծման ասպարեզ (առաջին մաս 22-րդ գլուխ)։ Այստեղ Դյուման մերլեզոնյան բալետը նկարագրում է որպես «թագավորի սիրելի բալետ», սակայն վեպում, ինչպես գեղարվեստական ստեղծագործությունում, քիչ ժամանակ է հատկացվում ժամանակագրական մանրամասնություններին և պատմական վավերագրություններին ամբողջովին։ Դյումայի նկարագրած բալետի տարբերակը ավելի շուտ համարվում է սպիտակ (երկրպագուները պարում են կանանց հետ), քան թատերականացված ներկայացում, միաժամանակ իրադարձությունները տեղի են ունենում ոչ թե Շանտիյում կամ Ռոյոմոնում, այլ Փարիզի քաղաքապետարանում։ Ըստ սյուժեի` բալետը կատարվել էր մինչև 1627 թվականը` Լա Ռոշելի պաշարումը, այսինքն ավելի վաղ, քան 1635 թվականը, թեև վեպում պարահանդեսի հստակ թվագրումը շատ դժվար էր։ Վեպը սկսվում է Դ'Արտանյանի Փարիզ մեկնումով 1625 թվականի ապրիլին, 15-րդ գլխում կարդինալ Ռիշելյոն առաջարկում է Լյուդովիկոսին պարահանդեսը կազմակերպել հոկտեմբերի 3-ին։ Ըստ դեպքերի հաջորդականության կարելի է ենթադրել, որ մինչ պարահանդեսը անցել է կես տարուց ոչ ավելի, այս կերպ Ռիշելյոն կարող էր նկատի ունենալ 1625 թվականի հոկտեմբերի 3-ը։ Սակայն ալմաստե կախազարդերի շուրջ գործողություններին հաջորդում է զինվորական գործողությունների շուտափույթ նախապատրաստումն ընդդեմն հուգենոտների, 28-րդ գլխում հայտնում են, որ Լյուդովիկոսը զինվորական գործողությունները մտադիր է սկսել մայիսի 1-ին, արդյունքում նշվում է, որ Լա Ռոշելի պաշարումը սկսվել է 1627 թվականի սեպտեմբերի 10-ին (11-րդ գլուխ երկրորդ մասում), նշանակում է, որ պարահանդեսը վեպում կարող էր կատարվել 1626 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Այդ ամենի հետ միասին 21-րդ գլխում Դ’Արտանյանը հայտնում է Բեքինհեմ դքսին, որ պարահանդեսը կկազմակերպվի երկուշաբթի, սակայն հոկտեմբերի 3-ը երկուշաբթի չէր ո՛չ 1625 թվականին, ո՛չ էլ 1626 թվականին։

Լյուդովիկոսի բալետները թղթագլաններով Փարիզի քաղաքապետարանում տեղ են գտել պատմության մեջ. դրանք էին «Բիլբաոյի հարուստ այրու մեծ պարահանդեսը» (), որը կատարվել է 1626 թվականի փետրվարի 24-ին և «Լրջորեն և գրոտեսկային» բալետը (), որը կատարվել է 1627 թվականի փետրվարի 16-ին։

«Դ’Արտանյանը և երեք հրացանակիրները» ֆիլմում
Հեռուստատեսային «Դ’Արտանյանը և երեք հրացանակիրները» ֆիլմում ավելացվել է կատակերգական տեսարան` կապված բալետի հետ, որը բացակայում է վեպում։ Պարահանդեսի կազմակերպիչը հանդիսավոր հայտարարում է. «Մարլեզոնյան բալետի երկրորդ հատվածը», որից հետո շտապում է հասցնել թագուհու կախազարդերը, այնուհետև Դ’Արտանյանը ներխուժում է դահլիճ և ոտքին հարվածելով` գցում է նրան։

«Հրացանակիրների վերադարձը կամ Մազարինի կարդինալի գանձերը» ֆիլմում Դ’Արտանյանը նույնպես «հիշում» է բալետի մասին։ Երդվյալ թշնամու` դե Ժյուսակի հետ մենամարտից առաջ նա բացականչում է. «Մարլեզոնյան բալետի վերջին մասը», իսկ մենամարտի ընթացքում գոչում է` «բալետի ավարտ»։

Տես նաև 
 Ժան Բատիստ Լյուլլի

Ծանոթագրություններ 

 

17-րդ դարի բալետներ
Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Երեք հրացանակիրներ
Լյուդովիկոս 13-րդ
1635 բալետներ