Լայնույթ (հագուստի մաս)

Լայնույթ, տաբատի կամ ներքնազգեստի դիմացի հատվածի բացվածքն է, որը փակվում է կայծակաճարմանդով կամ կոճակներով։ Տղամարդկանց հագուստի վրա լայնույթը միշտ բացվում է դեպի աջ, իսկ կանացի հագուստի վրա այն կարող է բացվել կամ դեպի ձախ կամ աջ։

Պատմություն 

Ի սկզբանե տաբատը առանց հանելու՝ ֆիզիոլոգիական կարիքը հոգալու համար չի ունեցել լայնույթ կամ այլ բացվածքներ։ Տաբատին ամրացված առանձին ծածկույթի օգտագործումը հայտնի է դարձել 16-րդ դարի Եվրոպայում՝ ի վերջո վերածվել է տաբատին կցված բացվող հատվածի։ Լայնույթի տաբատի մաս կազմող և բացվող տարբերակը հայտնվել է ավելի ուշ<։

Արևմտաեվրոպական պատմական տարազում լայնույթը գոտու առջևի մասում ամրացված փականի տեսք է ունեցել և ծածկել է տաբատի ճեղքը։ Սա դեռ օգտագործվում է որոշ ժողովրդական հագուստներում, օրինակ՝ գերմանական լեդերհոզե () զգեստում։

13-14-րդ դարերից տղամարդիկ սկսել են հագնել զուգագուլպանե, որոնց հետ մեկտեղ կրում էին եռանկյունաձև լայնույթ-փական՝ զարդարված ժապավեններով և ծոպերով։ 15-րդ դարի սկզբին լայնույթ-փականը վերածվե լէ աճուկը ծածկող ծավալուն պարկի. այս ձևը տարածված է մնացել մինչև 16-րդ դարի վերջը։ 16-րդ դարից  տղամարդկանց զուգագուլպաները վերափոխվեցին բրիջ-տաբատների, որոնք ունեին դիմացից ճարմանդ ունեին։

18-րդ դարում ժիլետները կարճանալու պատճառով տաբատների վերին մասը բացվել է, և 1730-ական թվականներին արտաքին տեսքը բարելավելու համար տաբատի բացվածքը փակող լայն փեղկ է հայտնվել, որը ամրացվում էր գոտուն։ Չծածկված կոճակներով ճարմանդները պահպանվել են մինչ մեր օրերը, բայց նորաձևությունից դուրս են։

1820-ական թվականներին հայտնվել է արդիականին նմանվող կոճակներով լայնույթը՝ գործվածքի շերտով ծածկված տաբատի կոճակներով։ Որոշ հետազոտողներ տաբատի նման լայնույթի տեսքը վերագրում են 1823 թվականին, մյուսները՝ «ամերիկյան» շալվարակալների ի հայտ գալու՝ 1787 թվականին։ Սկզբում նոր լայնույթը հանդիպեց դիմադրության՝ 1830 թվականին The Gentleman's Magazine of Fashion  ամսագիրը այն անվանել է «անտակտ և զզվելի»։ Փականով լայնույթը գոյատևել է մինչև 1840-ական թվականները, իսկ ձիավարության հագուստում մինչև 19-րդ դարի վերջը։ Նոր ոճը չեն ընդունել բնակչության որոշ խավեր, օրինակ՝  հին կարգերի հետևորդ ամիշները։

Լայնույթներում կայծակաճարմանդների օգտագործման տարածումը կապված է 1930-ականների կեսերին ամերիկյան ճարմանդներ արտադրողների կողմից ակտիվ գովազդային արշավի հետ, որը դրա ստեղծողներից մեկը՝ Սեմ Քիննին նկարագրել է որպես «ճակատամարտ լայնույթի համար»։ Գովազդային արշավում ակտիվորեն գովազդում էին, որ կայծակաճարմանդները վերացնում են կոճակների միջև մնացած բացերը, օդի, լույսի և անհամեստ աչքերի անցանկալի մուտքը մարմին։

Դիրք 
Ավանդաբար, լայնույթը ծածկող գործվածքի շերտը տղամարդկանց տաբատի  կայծակաճարմանդը ձախից աջ է փակում։ Ժամանակակից կանացի տաբատները սովորաբար օգտագործում են հակառակ ուղղությունը՝ աջից ձախ, սակայն թույլատրվում է նաև ամրացման «արական» տարբերակը և նույնիսկ ծածկույթի բացակայությունը Մինչև 20-րդ դարի կեսերը կանացի տաբատներում ճարմանդը սովորաբար օգտագործվել են ոչ թե դիմացից, այլ տաբատի հետևի կամ կողքի մասում։

Գրականություն 
 Gundula Wolter. Die Verpackung des männlichen Geschlechts : eine illustrierte Kulturgeschichte der Hose. Marburg : Jonas, 1991. 224 с.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Beth Marie Kosir. Modesty to Majesty: The Development of the Codpiece 
 

Հագուստ
Հագուստի պատմություն