Իրենա Կարպա

Իրենա Իգորևնա Կարպա (, ), ուկրաինացի գրող, երգիչ, լրագրող, հեռուստահաղորդավար։ 2015 թվականի հոկտեմբերից՝ Ֆրանսիայում Ուկրաինայի դեսպանության մշակութային հարցերի գծով առաջին քարտուղար։

Կենսագրություն 
Իրենա Կարպան ծնվել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Չերկասիում։ Երկու տարի անց ընտանիքը տեղափոխվել է Իվանո-Ֆրանկիվսկ, իսկ այնտեղից՝ Յարեմչե՝ Անդրկարպատների Յարեմչե քաղաք։ Կարպան սովորել է գեղարվեստի դպրոցում։ 

1998 թվականին ընդունվել է Կիևի ազգային լեզվաբանական համալսարան՝ ֆրանսիական բանասիրության բաժին։ 2003 թվականին ավարտելով համալսարանը՝ ստացել է արտասահմանյան բանասիրության մագիստրոսի աստիճան՝ մասնագիտանալով անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուների գծով։ Նրա դիպլոմային աշխատանքի  թեման եղել է «Մեծ մոր նախօրինակի դրսևորումները Միշել Ուելբեքի «Տարրական մասնիկներ» և Յուրկա Իզդրիկի «Կրկնակի առյուծ» վեպերում»։

Երաժշտություն 

Դեռևս դպրոցում սովորելու տարիներին Կարպան հանդես է եկել հոգևոր երգչախմբում։ 16 տարեկանում նա ձայնագրել է իր առաջին երգը՝ «Ես չեկատիմուն եմ»։ Համալսարանում սովորելու ընթացքում զբաղվել է վոկալով և այդ ժամանակ ծանոթացել է կիթառահար և «Фактично Самі» խմբի ղեկավար Օլեգ Արտիմի հետ։ Փորձնական կարգով նրա հետ ձայնագրել է «Повітря» էլեկտրոնային թրեքը՝ Կարպան շուտով միացել է «Фактично Самі»-ին և դարձել խմբի վոկալիստն ու բասիստը։ Իր առաջին «D.дькова гра»ալբոմը գաղտնի ձայնագրել է երեք գիշերվա ընթացքում այն ստուդիայում, որտեղ աշխատել է Արտիմը։

Առաջին ալբոմից հետո խմբին է միացել Կարպայի ընկերը՝ Արթուր Դանիելյանը, ստանձնելով բաս-կիթառիստի դերը։ 2000 թվականին նրանք երեքով սկսել են ձայնագրել իրենց երկրորդ ալբոմը՝ «Б. П. П. (Болєзні Пєвчіх Птіц)»-ն, որն ավարտել են  2001 թվականին արդեն իր Fuck!Submarine ստուդիայում։ Հաջորդ ալբոմը՝ «Космічний вакуум»-ն, ձայնագրվել է մեկ տարի անց։ Միաժամանակ ձայնագրվել է խմբի դեբյուտային տեսահոլովակը՝ «Код» երգը «Космічного вакуума»-ից։ 

2003 թվականին Կարպան ձայնագրել է վոկալ դերերգեր հաջորդ երկու ալբոմների համար և մեկ տարով մեկնել է Ինդոնեզիա։ Նրա բացակայության ժամանակ Արտիմը և Դանիելյանը շարունակել են աշխատել ալբոմների վրա, իսկ թավջութակահար Եվգենյա Սմոլյանինովան միացել է խմբին։ 2004 թվականի վերջին թողարկվել է Kurva Cum Back-ը, որին հաջորդել է 2005 թվականին «Lo-Fi TRавми» ալբոմը։ Համաուկրաինական շրջագայության ընթացքում նրան ուղեկցել է նոր թմբկահար Անդրեյ Կոգուտը։

2007 թվականին «Фактично Самі» խումբը թողարկել է նախկինում ձայնագրված «Космічний вакуум»-ը և փոխել է իր անունը՝ Qarpa: Արդեն նոր կարգավիճակով խումբը նույն թվականին ներկայացրել է ևս մեկ «IN ЖИР» ալբոմը։ Երգերից մեկը՝ «Клей»-ը գրել է «Սկրյաբին»-ի ղեկավար Անդրեյ Կուզմենկոն, իսկ «Լեդի Դու» երգում Կարպայի հետ միասին երգել է «Տարտակ»-ի վոկալիստ Սաշկո Պոլոժինսկին։

2011 թվականի սեպտեմբերին Կիևի Crystal Hall ակումբում տեղի է ունեցել &Imadeaman ալբոմի շնորհանդեսը։ Ալբոմը գրվել է ավելի քան տասը տարի և ներառել է անգլերեն, իսպաներեն և ֆրանսերեն երգեր։  Ըստ ժանրի այն իրենից ներկայացրել է տրիփ-հոփի, եվրո-փոփի, ինդուստրիալ և լատինական միքս։ 2012 թվականի դեկտեմբերին Կարպան խմբի հետ միասին հանդես է եկել Կիևում Մերիլին Մենսոնի համերգի բացման արարողության ժամանակ։

2015 թվականի մայիսին Qarpa-ն թողարկել է Made in China ալբոմը, իսկ հուլիսին նրանք ներկայացրել են «Розмір має значення» տեսահոլովակն ալբոմից «До побачення» երգի համար։ 2015 թվականի նոյեմբերին խումբը ելույթ է ունեցել Kozak System-ի հետ համատեղ համերգին Կիևի Sentrum ակումբում՝ կատարելով թրեք Made in China-ից։

Գրականություն  
2001 թվականին «Фактично Самі» խմբի նախկին պրոդյուսեր Օլեգ «Մոխ» Գնատիվը (ով հետագայում դարձել է «Պերկալաբի»-ի պրոդյուսերը), Կարպայի տեքստերը ցույց է տվել իր ընկեր՝ «Հինգշաբթի» գրական ամսագրի գլխավոր խմբագիր Յուրի Իզդրիկին։ Արդյունքում՝ «Հինգշաբթի»-ում նախ տպագրվել է «Բելյավչիկը», իսկ հետո՝ «Իերիխոնի երազները»։ Միևնույն ժամանակ Կարպան սկսել է հրապարակվել «Молоко» երիտասարդական ամսագրում, որտեղ մինչև 2009 թվականը, «Սոյա Լոս» կեղծանունով վարել է սեքսի մասին խորագիր։ 

Կարպայի առաջին գիրքը՝ «Знес Паленого»-ն, լույս է տեսել 2002 թվականին Իվանո-Ֆրանկովսկում։ Այդտեղ, ի թիվս այլ բաների, ներառված են եղել «50 хвилин трави» վիպակը և «Իերիխոնի երազները» պատմվածքը։ Այդ նույն ստեղծագործությունները, «Ґанеша і Синкопа» պատմվածքի և «Полювання в Гельсінкі» ինտերակտիվ վեպի հետ միասին կազմել են «Ֆոլիո» հրատարակչության կողմից 2004 թվականին հրատարակված «50 хвилин трави» գիրքը։ Նույն թվականին «Ֆոլիո»-ն հրատարակել է «Фройд би плакав» վեպը, որը Հարավարևելյան Ասիայում Կարպայի ճանապարհորդության արդյունքն է եղել։ Նրա չորրորդ գիրքը դարձյալ վեպ է՝ «Մարգարտյա պոռնո (Супермаркет самотності)», որը հրատարակվել է 2005 թվականին «Դուլիբի» հրատարակչության կողմից, իսկ հինգերորդը՝ «Bitches Get Everything» վեպը, որը հրատարակվել է 2006 թվականին «Ընտանեկան ժամանցի ակումբ»-ի (ԸԺԱ) կողմից։ 

2006 թվականին լույս է տեսնում «Фройд би плакав» վեպի լեհերեն թարգմանությունը, ինչպես նաև «Մարգարտյա պոռնո» վեպի չեխերեն և բուլղարերեն թարգմանությունները, իսկ 2007 թվականին՝ «50 хвилин трави» լեհերեն թարգմանությունը և «Մարգարտյա պոռնո»-ի ռուսերեն թարգմանությունը։ 2008 թվականին ԸԺԱ-ն վերահրատարակել է «Մարգարտյա պոռնո»-ն՝ «Супермаркет самотності։ Перламутрове порно» վերնագրով և թողարկել Կարպայի «Добло і Зло» նոր գիրքը, որը ներկայացվել է Լվովի հրատարակիչների ֆորումում։ «Добло і Зло»-ն բաղկացած է երկու մասից՝ «Привиди моєї школи» մանկության կարճ տեսարաններով և «Планета тьолок»՝ մեծահասակների կյանքի պատմություններով։ 2009 թվականի սկզբին «Добло і Зло» գիրքն արժանացլ է «Золота булька» հակամրցանակի։ Միևնույն ժամանակ, ըստ «Корреспондент» ամսագրի ընթերցողների վարկանիշի, գիրքն ընդգրկվել է 2009 թվականի լավագույն ուկրաինական գրքերի տասնյակում։ 

2010 թվականին Կարպայի «Цукерки, фрукти і ковбаси» պատմվածքը ներառվել է «Декамерон. 10 українських прозаїків останніх десяти років» ժողովածուում, որը թողարկվել է ԸԺԱ հրատարակչության տարեդարձին։ 2011 թվականի սեպտեմբերին լույս է տեսել «Піца „Гімалаї“» գիրքը։ Կարպան այն գրել է Հիմալայներում գտնվելու ժամանակ և նկարագրել դրա բովանդակությունը որպես «երկխոսություն քրիստոնեության և բուդդիզմի միջև»։ 2012 թվականին ԸԺԱ-ն թողարկել է Կապայի ևս մեկ վերահրատարակություն՝ «Bitches Get Everything» «Շան որդիք հերքում են դա» վերնագրով և թողարկել իր նոր գիրքը՝ «З Роси, з Води і з Калабані»: Վերջինս հեգնանքով նկարագրում է Յարեմչեի կյանքը ԽՍՀՄ վերջին տարիներին և Ուկրաինայի անկախացումից հետո, ինչպես նաև Փարիզում աշխատող ուկրաինուհի Կրապիվայի պատմությունը։ Գիրքն առաջին տեղն է զբաղեցրել «Գրքի զինանոց»-ում ԸԺԱ հրատարակչության լավագույն 5 վաճառքների մեջ։ 

2013 թվականին մեկնարկել է գրողի ինտերակտիվ նախագիծը՝ «Історії моїх жінок» անվանումով։ Այդ նախագիծը ստեղծվել է, որպեսզի կանայք կարողանան կիսվել իրենց պատմություններով ուրիշների հետ։ Շուտով լույս է տեսել համանուն պարբերական։ 2014 թվականին լույս է տեսել Կարպայի «Письменниця, співачка, мандрівниця» ժողովածուն, որտեղ ներառված են եղել հարցազրույցներ Կարպայի, նրա սյունակագիրների և նոր ուրվագծագիրների հետ։ Նույն թվականին «Ընտանեկան ժամանցի ակումբ» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Babytravel. Подорожі з дітьми або, Як не стати куркою» գիրքը, երեխաների հետ աշխարհի տարբեր երկրներով ճանապարհորդելու մասին հեգնական պատմություններով։ 2015 թվականի գարնանը Կարպան կազմել է «Волонтери. Мобілізація добра» ժողովածուն , որն ընդգրկում է անձամբ Կարպայի մի քանի ստեղծագործություններ, ինչպես նաև ուկրաինացի այլ հեղինակների բանաստեղծություններ, պատմվածքներ և էսսեներ։

Կինո և հեռուստատեսություն   
2005 թվականին Կարպան կարճ ժամանակով դարձել է ICTV-ի Sex Cetera ծրագրի (Playboy նախագիծ) հաղորդավար։ 2006 թվականին Կարպան փորձեր է կատարել՝ իրեն դրսևորելով որպես դերասանուհի («Աուտիզմ», ռեժիսոր՝ Անպիլոգով, Ուկրաինա, «Կոմպոտ», ռեժիսոր՝ Յակուշենկով, Ռուսաստան) և «Kyiv. Limited Edition» կարճամետրաժ ֆիլմի ռեժիսոր, որը ներկայացվել է Երիտասարդություն կինոփառատոնում։ 

Կարպան վարել է նաև «Перша експедиція» ծրագիրը («Бортове чтиво» խորագիր) «Ինտեր» հեռուստաալիքով մինչև 2007 թվականին նրա փակվելը։ 2007 թվականի սեպտեմբերին դարձել է նոր «MTV Ուկրաինա» ալիքի դեմքը՝ որպես MTV News-ի հաղորդավար։ 2008 թվականի սեպտեմբերին նա տեղափոխվել է «Ուկրաինա» ալիք՝ որպես «Шустер live» հեռուստահաղորդման մատենավար։ 2012 թվականի վերջին նա «Նոր ալիք»-ում վարել է «Наши в Раше» հաղորդումը՝ նվիրված ուկրաինական արմատներով ռուսական շոու բիզնեսի աստղերին։

Քաղաքականություն 

2004 թվականի նախագահական ընտրությունների նախօրեին Կարպան ստորագրել է «Տասներկու ապաքաղաքական գրողների բաց նամակը ընտրության և ընտրությունների մասին» ընդդեմ Յանուկովիչի և ի պաշտպանություն Յուշչենկոյի։ 2010 թվականի փետրվարին նա մասնակցել է բողոքի ակցիայի՝ ընդդեմ Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանի որոշման, որով հակասահմանադրական է ճանաչվել կառավարության այն որոշումը, որը հանրակրթական հաստատություններին պարտավորեցրել է «աշխատանքային ժամերին մշտապես օգտագործել ուկրաիներենը»։ 2010 թվականի օգոստոսին նախագահ Յանուկովիչի Բեռլին կատարած այցի ժամանակ Կարպան այնտեղ բողոքի ակցիա է կազմակերպել Ուկրաինայում ժողովրդավարության սահմանափակման դեմ։ 2011 թվականի նոյեմբերին բանտում գտնվող նախկին վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոյի ծննդյան օրը Կարպան լուսանկարվել է Տիմոշենկոյի ոճով շլդիկ նապաստակի հետ և հանդես եկել նրա պաշտպանությամբ։ 2012 թվականի հոկտեմբերին նա մասնակցել է «Բաց աշխարհ բաց Ուկրաինայի համար» արվեստի և շահերի պաշտպանության նախագծին, որը նվիրված է եղել ուկրաինացիների կողմից եվրոպական վիզաների ստացման խնդիրներին։

Եվրամայդանի ժամանակ Կարպան եղել է բողոքի ակցիաների ակտիվ մասնակից, պարբերաբար ելույթներ է ունեցել բեմում, կազմակերպել է իր զգեստապահարանի վաճառքը՝ Մայդանի համար միջոցներ հավաքելու համար, մեկնել է մարզեր՝ աջակցելու տեղական հանրահավաքներին, ցուցարարների համար սնունդ է պատրաստել ու վիրավորներին դուրս բերել։ 2014 թվականի մարտին նա տեսաուղերձ է ձայնագրել Ղրիմի բնակիչների համար՝ դատապարտելով ռուսական ագրեսիան։ 2014 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին Կարպան վաճառել է իր կաբրիոլետ Peugeot-ն և մի քանի բարեգործական համերգներ անցկացրել իր Qarpa խմբի հետ՝ ATO գոտում ուկրաինացի զինվորականներին օգնելու համար։ Նույն թվականի աշնանը podrobnosti.ua կայքի հետ միասին նա թողարկել է մի շարք մուլտֆիլմեր «բամբակաբաճկոնների» մասին։ 

2015 թվականի հոկտեմբերին Կարպան նշանակվել է Ֆրանսիայում Ուկրաինայի դեսպանատան մշակութային հարցերի առաջին քարտուղար։ 2016 թվականին նա կազմակերպել է մի շարք միջոցառումներ Փարիզում, այդ թվում՝ Յուլիա Նոսարի «25 неприємних малюнків» քաղաքական մուլտֆիլմի ցուցահանդեսը, ուկրաինացի նկարիչների «Crimée — Lviv. Enjoy!» ցուցահանդեսը, Ուկրաինայի արվեստի տաղավարը «Եվրոպայի ափեր» փառատոնում։

Այլ  
Իրենա Կարպան նկարահանվել է էրոտիկ ֆոտոսեսիաներում FHM (նոյեմբեր 2004), Penthouse (օգոստոս 2005) և Playboy (հուլիս 2007) ամսագրերի համար։ 2009 թվականի աշնանը «Կրուգոզոր» ընկերությունում նա վարպետության դասեր է անցկացրել խոհարարության և թայերեն մերսման ոլորտում։ 2015 թվականին մասնակցել է «Jam FM» ռադիոկայանի և Cultprostir կայքի «Селекція» շոուին։

Անձնական կյանք 
2008 թվականի մայիսին Կարպան ամուսնացել է կիևցի լրագրող և գրող Անտոն Ֆրիդլյանդի հետ։ 2009 թվականի ամռանը Կարպան և Ֆրիդլյանդն ամուսնալուծվել են։ Նույն թվականին նա ամուսնացել է ամերիկացի ֆինանսիստ Նորման Պոլ Հենսենի հետ։ Պսակադրության արարողությունը տեղի է ունեցել Սան Ֆրանցիսկոյում։ 2010 թվականի օգոստոսին Բեռլինում ծնվել է նրանց դուստրը, ում անվանել են Կորենա Ջիա։ 2011 թվականի հուլիսին Բարսելոնայում Կարպան ունեցել է իր երկրորդ դստերը, ում անվանել են Կայա։

2014 թվականի մարտին Կատյա Օսադչայայի հետ հարցազրույցում Կարպան խոստովանեց, որ բաժանվել է Հենսենից։ 2015 թվականի հոկտեմբերին Օսադչայային տված նոր հարցազրույցում նա նշել է, որ իրենք չեն ամուսնալուծվել, այլ պահպանում են «քաղաքակիրթ ամերիկա-եվրոպական հարաբերություններ»։ Միաժամանակ նա մեկնաբանել է ռուս քաղաքական տեխնոլոգ Իգոր Շուվալովի հետ իր հարաբերությունների մասին խոսակցությունները՝ ասելով, որ բարեկամություն է պահպանում նրա հետ։

Կարպան հաճախ է ճանապարհորդում․ նա առաջին անգամ մեկնել է Ֆրանսիա 20 տարեկանում, մոտ մեկ տարի ապրել է Ինդոնեզիայի Ջավա քաղաքում, որից հետո եղել է Դոմինիկյան Հանրապետությունում և Կորդիլերներում (մեղրամիս Ֆրիդլյանդի հետ), Նեպալում գտնվող Մուստանգ թագավորությունում (մեղրամիս Հենսենի հետ), Հիմալայներում, Բութանում և Հնդկաստանում, Պիրենեյներում և այլն։

Իրենան ունի կրտսեր քույր՝ Գալինա Կարպա, գրող, «Աժ» արվեստի ամսագրի համահիմնադիր և նախկին գլխավոր խմբագիր, «Պպպպպպպ» պատմվածքների գրքի հեղինակ։

Պարգևներ 
 «Գրանոսլով» երիտասարդ գրողների մրցույթի Գրան պրի մրցանակ (1999),
 Best Ukrainian Awards մրցանակ «Ամենամոդայիկ գրող» անվանակարգում (2006)։

Մատենագիտություն 
 Знес Паленого (2000)
 50 хвилин трави (2004)
 Фройд би плакав (2004)
 Перламутрове Порно (Супермаркет самотності) (2005)
 Bitches Get Everything (2007)
 Добло і зло (2008)
 Цукерки, фрукти і ковбаси (2010) (в составе сборника «Декамерон. 10 українських прозаїків останніх десяти років»)
 Піца «Гімалаї» (2011)
 З Роси, з Води і з Калабані (2012)
 Baby Travel. Подорожі з дітьми, або Як не стати куркою (2014)
 Волонтеры. Мобілізація добра (2015) (составитель сборника и автор отдельных произведений)
 Добрі новини з Аральського моря (2019)
 Як виходити заміж стільки разів, скільки захочете. (2020)

Երաժշտական ալբոմներ 
 D.дькова гра (1999)
 Б. П. П. (2001)
 Космічний вакуум (2001)
 Kurva Cum Back (2004)
 Fuckтично Самі (Best Of 1995—2004) (2004)
 Lo-Fi TRавми (2005)
 IN ЖИР (2007)
 & I Made A Man (2011)
 Made in China (2015)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Колонки Карпы на «Украинской правде»
 Блог Карпы на «Радио «Свобода»»
 Попова М. В. Окказионализмы как стилистическая доминанта творчества Ирены Карпы (на материале романа «Фройд би плакав»)  // Змиевское краеведение. — 2015. — № 4. — С. 56—67.

Ուկրաինացի գրողներ
Եվրամայդանի մասնակիցներ
Ուկրաինացի երգչուհիներ
Ուկրաինացի կին գրողներ
Ուկրաինացի լրագրողներ
Ուկրաինացի հաղորդավարներ