Մեխանիկական դաշնամուր

Մեխանիկական դաշնամուր, դաշնամուրի տեսակ, ավտոմատ լարային-ստեղնաշարային երաժշտական գործիք, որի մեջ տեղադրված կամ մոնտաժված է սարք՝ երաժշտության վերարտադրման համար։ Երևան են եկել 1860-ական թվականներին (ոտնակային պատկերով)։

Պատմություն 
Առաջին մեխանիկական դաշնամուրը ստեղծվել է 1887 թվականին։ Ձայնագրման (սորաժապավենի վրա) և վերարտադրման սարքը հայտնագործել է Ժ. Կարպենտիեն 1880-ական թվականներին. նախ եղել է որպես կցորդ, ապա տեղադրվել է դաշնամուրի մեջ։ 1896 թվականին Էդվին Վոտին ստեղծել է առաջին պրակտիկ պնևմատիկ դաշնամուրը, որը կոչվում էր պիանոլա։

Մեխանիկական դաշնամուրներ թողարկվել են տարբեր վերափոխումերով և անվանումերով՝ պիանոլա, ֆոնոլա, վելտե-մինիոն և այլն։ Ավտոպիանո տեսակում համադրված են կատարման մեխանիկական և սովորական հնարքները։ 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին հայտնի էլեկտրամեխանիկական դաշնամուրներն ունեցել են կատարողական, նույնիսկ ստեղծագործական մեծ նշանակություն։ Գործածությունից դուրս է եկել 1930– 1940-ական թվականներից՝ Ժ. Կարպենտիենի ստեղծումից հետո։

Կառուցվածք 
Պիանոլայում կա լիսեռ, որը շարժվում է բռնակով, իսկ լիսեռի մակերեսին ամբողջ երկարությամբ կան ելուստներ, որոնք տեղակայված են որոշակի հաջորդականությամբ՝ ըստ կատարված երաժշտական ստեղծագործության նոտաների։ Լիսեռի ելուստները հաջորդաբար գործի են դնում մուրճիկերը, որոնք համապատասխանում են պիանոլայի ստեղներին և այդպիսով արտաբերում են երաժշտական հնչյուններ։

Հետագայում պիանոլայի դիզայնը բարելավվել է և ավտոմատացվել, և 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին հայտնվել են պիանոլաներ, որոնց ստեղները սկսել են կառավարվել թղթե ծակոտաժապավեններով, որոնց միջոցով օդի հոսքն ուղղվում է հատուկ պիանոլների վրա՝ դրանով իսկ ակտիվացնելով այն ստեղները, որոնց դիմաց օդը դուրս է գալիս։

Մշակույթում 
Մեխանիկական դաշնամուրներ առկա են որոշ վեպերում և կինոնկարներում։
 Մեխանիկական դաշնամուր – Կուրտ Վոնեգուտի վեպը, 1952 թվական,
 Անավարտ պիես մեխանիկական դաշնամուրի համար - Ն. Ս. Միխալկովի ֆիլմը, որը հիմնված է Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների վրա, 1977 թվական
 Մեխանիկական դաշնամուրը ներկայացված է Օ. Հենրիի «Դաշնամուր» նովելում («Արևմուտքի սիրտը» ժողովածու) և Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի «Հուշագրություն իմ տխուր պոռնիկների մասին» գրքում։
 1933 թվականի «Անտեսանելի մարդը» ֆիլմում (առաջին դրվագում) պանդոկի այցելուները զվարճանում են մեխանիկական դաշնամուրով։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Grew, Sydney. The Art of the Player Piano: A text book for student and teacher (1922)
 Reblitz, Arthur A. Player Piano Servicing and Rebuilding.  Lanham, Maryland: Vestal Press, 1985.
 Reblitz, Arthur A. The Golden Age of Automatic Musical Instruments.  Woodsville, New Hampshire: Mechanical Music Press, 2001.
 White, William Braid. Regulation and Repair of Piano and Player Mechanism together with Tuning as Science and Art. New York: Edward Lyman Bill, 1909.

Արտաքին հղումներ 
 
 

Դաշնամուր