Էլեն Նիիտ

Էլեն Նիիտ (, ծնունդով` Էլլեն Պեետերովնա Հիոբ, ), էստոնացի մանկագիր, բանաստեղծ և թարգմանիչ։ Էստոնիայի ԽՍՀ վաստակավոր գրող (1977 թ.):

Էլեն Նիիտը գրել է ավելի քան քառասուն արձակ և բանաստեղծական գրքեր երեխաների համար։ Նա նաև գրել է մի շարք արձակ և բանաստեղծական ժողովածուներ մեծահասակների համար։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են տասնութ լեզուներով

Կենսագրություն 
Էլեն Նիիտը ծնվել է աշխատավորի ընտանիքում։ 1938-1943 թվականներին հաճախել է Տապայի դպրոց, ապա՝ Տալլինի 4-րդ հանրակրթական դպրոց։

Այնուհետև 1952 թվականին ավարտել է Տարտուի համալսարանի էստոներեն լեզվի և գրականության ֆակուլտետը (1952), սովորել է Էստոնիայի մանկական գրականության ամբիոնի ասպիրանտուրայում (1952-1956), որի ընթացքում Նիիտը զբաղվել է էստոնական մանկական գրականության ուսումնասիրությամբ։

Գործունեություն 
1956 - 1961 թվականներին եղել է Էստոնիայի ԽՍՀ գրողների միության պոեզիայի խորհրդատու, 1961 - 1963 թվականներին՝ Էստոնիայի ETV հեռուստատեսության խմբագիր։

Էլեն Նիիթն ազատ գրող էր 1963 թվականից։ Նա նաև թարգմանել է ստեղծագործություններ հունգարերենից (Պետեֆի), ռուսերենից (Եսենին, Չուկովսկի) և այլ լեզուներից։

Էստոնիայի ԽՍՀ Յուհան Սմուուլի գրական մրցանակի (1971, 1978) և Էստոնիայի ազգային մշակույթի մրցանակի դափնեկիր (2009)։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1985), ատենախոսության թեման է «Էստոնական ափերի բարբառների վանկաչափական  (просодические) բնութագրերը և բալթյան վանկաչափական արեալի կառուցվածքը»։

Թարգմանել է Շանդոր Պետեֆիի ավելի քան 120 բանաստեղծություն։  2009 թվականին Էլեն Նիիտի կիսանդրին բացվել է Կիշկորոշում՝ Շանդոր Պետեֆիի ծննդավայրում։

Ընտանիք 
Իր առաջին ամուսնությամբ (1949-1958) եղել է էստոնացի բանահավաք և գրականագետ Հելդուր Նիիտի (1928-2010) կինը, նրանք ունեցել են որդի՝ Թոմաս Նիիտ (1953-2020)։ 1958 թվականից ամուսնացել է գրող Յաան Կրոսի (1920-2007) հետ։ Այս ամուսնության մեջ ծնվել են դուստրը՝ նկարիչ և գրող Մաարյա Ունդուսկը (ծնված 1959 թ.) և երկու որդի` դիվանագետ Էերիկ-Նիլես Կրոսը (ծնված 1967 թ.) և  երաժիշտ, գրող, նկարիչ և պրոդյուսեր Մյարտեն Կրոսը (ծնված 1970 թ.):

Էլեն Նիիտը հիմնականում ապրել է Տալլինում։ Նա թաղվել է Ռահումյաե գերեզմանատանը ամուսնու՝ Յաան Կրոսի կողքին։

Բնակվել է Տարտուում, Կաստանի փողոց 86 տանը, Տալլինում, Հարյու փողոց 1 տանը։

Մատենագրություն 
Տարբեր ժողովածուներում և ամսագրերում հրատարակվելուց բացի, Էլեն Նիիտի ստեղծագործությունները ներառում են յոթ հատոր բանաստեղծություն, երեք հատոր բանաստեղծությունների ընտրանի, ինը հատոր չափածո և վեց մանկական գրքեր՝ գրված արձակով։ Ամենամեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել Էլեն Նիիտի գրած առաջին մանկական արձակ «Պիլլե-Ռինի պատմությունները» (Pille-Riini lood) գիրքը, որը լուս է տեսել 1963 թվականին, նաև նյութ է ծառայել Vennaskond պանկ խմբի Պիլլե-Ռին երգի համար։

Քնարերգություն 

 Երկիրը լի է գտածոներով (1960)
 Թռնահատը (1970)
 Արջերը հասկանում են (1972)
 Լինել ինքդ քեզնով, դառնալ կրիա (1979)
 Կրոլլի պատմությունները (1979)
 Բարև, բարև գառ (1993)
 Ավելի ու ավելի շատ Կրոլլի հետ երկրում և ավելին (2002)

Բանաստեցծությունների ընտրանի

 Միդլենդ (1974)
 Մեծ ճահճի ծառը (1983)
 Ծիածանի վրա (1999)

Ոտանավորներ

 Ինչպես հայտնաբերվեց ծամոնի ծառը (1954)
 Գնացք (1957)
 Արջերը հասկանում են (1967)
 Բաց դռներ (1970)
 Մեծ նկարը (1971)
 Ինչպես էր Կրոլլն ուզում լվանալ հատակը (1993)
 Կրոլլի գունազարդման գիրք (1994)
 Ագռավը և բոլոր ձայները (1994)
 Նրբաբլիթի օրենքը (1999)

Արձակ:

 Պիլլե-Ռինի պատմությունները (1963, Pille-Riini lood)
 Նապաստակիկի հեքիաթը, ով չէր ուզում քնել (1967, Jutt jänesepojast, kes ei tahtnud magama jääda)
 Նոր և հին պատմություններ Տրիինուի և Տաավիի մասին (1970, Triinu ja Taavi jutud)
 Տրիինուի և Տաավիի նոր և հին պատմությունները (1977, Triinu ja Taavi uued ja vanad lood)
 Նապաստակի գիշերը հայրիկի հետ (1982, Jänesepojaõhtu koos isaga)
 Քեռի սոխակի սոխակը (1998, Onu Ööbiku ööpäev )
 Հմուտ ներկարարը
 Հայրիկը, ես և նապաստակիկը
 Սևաչյա նապաստակիկ։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 

 Нийт // Краткая литературная энциклопедия. Т. 5. — 1968 (текст)
 Էլեն Նիիտի կենսագրությունը ռուսերեն
 Գրականություն Էլեն Նիիտի և նրա մասին Գերմանիայի ազգային գրադարանի կայքում
 80-ամյա Էլեն Նիիթ. Ծեր կյանքը շատ ավելի հեշտ է, քան երիտասարդը Էլեն Նիթի հետ հարցազրույց; Postimees, 12 հուլիսի, 2008
 Էլեն Նիիտի ծննդյան 80-ամյակը նշվել է Հիումայում, Postimees, 14 հուլիսի, 2008
 Էլեն Նիիթը՝ գերմանական գրադարանի կայքում

Էստոնացի արձակագիրներ
Էստոնացի մանկագիրներ
Էստոնացի բանաստեղծներ
Էստոնացի թարգմանիչներ