Մարտինուս Վելտման

Մարտինուս Վելտման (, ),  նիդերլանդացի ֆիզիկոս, 1999 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր 1999 թվականին (Գերարդ Հովթի հետ միասին)։ Նիդերլանդների գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ (1980), ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2000) և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի (2016) օտարերկրյա անդամ (2016)։

Կենսագրություն 
Մարտինուսը Նիդեռլանդների հարավում գտնվող Վալվեյկ քաղաքի տարրական դպրոցի տնօրենի ընտանիքի վեց երեխաներից չորրորդն է եղել։ 1948 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսել ֆիզիկա ուսումնասիրել Ուտրեխտի համալսարանում։ 1953 թվականին միջին գնահատականով պաշտպանել է նախադիպլոմային աշխատանքը։ 1956-1959 թվականներին դիպլոմ ստանալուց հետո բանակում անցել է եռամյա զինծառայության։ Զինվորական ծառայությունից հետո ընդունվել է տեսական ֆիզիկայի գծով ասպիրանտուրա Լեոն վան Հովի ղեկավարությամբ։ 1961 թվականին Մարտինուս Վելտմանը տեղափոխվեց Ժնև, քանի որ այնտեղ նրա գիտական ղեկավարը գլխավորում էր CERN-ի տեսական բաժինը։ 1963 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ Դրանից հետո նա մի քանի ամիս անցկացրեց CERN-ում՝ դիտելով նեյտրինոների փորձերը, այնուհետև տեղափոխվել է Սթենֆորդի համալսարանի SLAC լաբորատորիա։ Սակայն մի քանի ամիս անց նորից վերադարձել է CERN։ 1968 թվականին Մարտինուս Վելտմանը տեղափոխվել է Ուտրեխտ և զբաղեցրել է իր նախկին ղեկավարի թոշակի անցնելուց հետո ազատված ամբիոնը։

Միչիգանի համալսարանում մեկ տարի աշխատելուց հետո նա որոշել է տեղափոխվել ԱՄՆ։ 1981 թվականի աշնանը տեղափոխվեց Էնն Արբոր քաղաք։ Մարտինուս Վելտմանը թոշակի է անցել 1996 թվականին և դրանից հետո ապրել է Նիդեռլանդների Բիլթհովեն քաղաքում։

1960 թվականին Մարտինուս Վելտմանը ամուսնացել է Աննիկայի հետ; նրանք ունեցել են դուստր՝ Հելենը (1961), և երկու որդի՝ Հյուգոն (1966) և Մարտինը (1971)։

Ձեռքբերումներ 
Աշխատել է իր ուսանող Գերարդ Հովթի հետ  չափաբերման տեսությունների մաթեմատիկական ձևակերպման վերանորմալացման տեսության վրա։ 1977 թվականին նրան հաջողվել է  կանխատեսել վերին քվարկի զանգվածը, ինչը կարևոր քայլ էր 1995 թվականին դրա հայտնաբերման ուղղությամբ։

1999 թվականին Գերարդ Հովթի հետ նա արժանացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի՝ «էլեկտրաթույլ ուժի քվանտային կառուցվածքը պարզաբանելու համար»։

Պարգևներ 
 Մասնիկների ֆիզիկայի և բարձր էներգիայի ֆիզիկայի մրցանակ, Եվրոպական ֆիզիկական ընկերության կողմից (1993)
 Դիրակի մեդալ, Աբդուս Սալամի անվան տեսական ֆիզիկայի միջազգային կենտրոնից ( 1996)
 Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (1999)

Թիվ 9492 աստերոիդը  անվանվել է Վելտմանի պատվին։

Ծանոթագրություններ 

Հոլանդացի ֆիզիկոսներ
Հոլանդացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Տեսական ֆիզիկոսներ
Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
20-րդ դարի հոլանդացիներ