Ալիսիա Ալոնսո

Ալիսիա Ալոնսո (, ծնունդով՝ Ալիսիա էռնեստինա դե լա Կարիդադ դել Կոբրե Մարտինես դել Օյո, , ), կուբացի բալետի պարուհի, պարուսույց և մանկավարժ, Կուբայի ազգային բալետի հիմնադիր ():

Կենսագրություն 
Ալիսիա Ալոնսոն ընտանիքի 4 երեխաներից կրտսերն էր։ Ծնողներն Իսպանիայից եկած գաղթականներ էին, հայրը բանակի սպա էր, ընտանիքը պատկանել է միջին խավին։ Դասական պար սկսել է սովորել 1931 թվականի հունիսին Հավանայի Երաժշտական արվեստի միության բալետի դպրոցում (): Առաջին ուսուցիչը ներգաղթյալ Նիկոլայ Յավորսկին էր։

Բալետի բեմադրության մեջ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1931 թվականի դեկտեմբերի 29-ին՝ Երաժշտական արվեստի միության բալետի դպրոցի սաների ցուցադրական համերգի ընթացքում։ Սակայն նրա իսկապես լուրջ ելույթը դարձել է Պյոտր Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհի» բալետում Երկնագույն թռչնի մենահամերգը, որը բեմադրվել էր Նիկոլայ Յավորսկու կողմից 1932 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Հավանայի «Աուդիտորիում» թատրոնի բեմում։

15 տարեկան հասակում ամուսնացել է կուբացի պարող և բալետի արվեստի ուսուցիչ Ֆեռնանդո Ալոնսոյի հետ (): 1938 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Լաուրան։ Սովորել է Նյու Յորքում և Լոնդոնում։ Նրա ուսուցիչներից էր ռուս պարուհի Սոֆյա Ֆեոդորովան։ 19 տարեկանում մասամբ կորցրել է տեսողությունը, որը հետագայում միայն վատթարացել է (բալետի պարուհին ծերության շրջանում, փաստորեն, կուրացել է)։ 1939-1940 թվականներին ակտիվորեն մասնակցել է Ամերիկյան բալետի թատրոնի ստեղծմանը։ 1943 թվականից դարձել է թատրոնի առաջատար դերասանուհին։

1943 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ալիսիան Ժիզելի դերում փոխարինել է Մարկովին։ Այդ դերի շնորհիվ սկսվել է նրա համաշխարհային համբավը։ Աշխատել է Միխայիլ Ֆոկինի, Ջորջ Բալանչինի, Լեոնիդ Մյասինի, Բրոնիսլավա Նիժինսկայայի և այլ հռչակավոր բեմադրողների հետ։ Մշտապես ելույթ է ունեցել Իգոր Յուշկևիչի հետ։

1948 թվականին Կուբայում հիմնել է բալետի սեփական ստուդիան՝ «Ալիսիա Ալոնսոյի բալետ» (), հետագայում այն դարձել է Կուբայի ազգային բալետի ստեղծման հիմքը։

1955-1959 թվականներին թողնելով Բատիստայի բռնապետական ռեժիմը Կուբայում՝ պարել է Մոնտե Կառլոյի ռուսական բալետում։ 1957-1958 թվականներին ելույթ է ունեցել Մեծ և Կիրովյան թատրոններում։ Եվրոպայի, Ասիայի և Ամերիկայի թատրոններում պարել է դասական բալետի խաղացանկի տարբեր դերերում։

1959 թվականին՝ Կուբայական հեղափոխության հաղթանակից հետո, վերադարձել է հայրենիք։

Չնայած թույլ տեսողությանը՝ նա աշխարհի ամենահմուտ բալետի պարուհիներից մեկն էր, որի բեմական երկարակեցությունն օրինակ էր հետագա սերնդի բալետի պարողների համար։

Ալիսիայի բեմական երկարակեցությունը և բեղմնավոր ու արտակարգ գործունեությունը բալետի համաշխարհային պատմությունում ամենահազվագյուտ երևույթներից են։

1967 թվականի օգոստոսի 1-ին Կուբայի ազգային թատրոնում բեմադրվել է Ժորժ Բիզեի երաժշտության հիման վրա Ռոդիոն Շչեդրինի գործիքավորած «Կարմեն-սյուիտ» մի գործողությամբ բալետը (Ballet Nacional de Cuba, Հավանա), որը բեմադրել էր բալետմայստեր Ալբերտո Ալոնսոն։ Ալիսիա Ալոնսոն խաղացել է Կարմենի դերում (էկրանավորվել է 1968, 1972 և 1973 թվականներին)։

1977 թվականին բալետի պարուհու մասին ռեժիսոր Մանուել Դուչեսնե Կուսանը նկարահանել է «Ալիսիա» վավերագրական ֆիլմը։

2010 թվականի նոյեմբերին՝ Խոսե Լեսամա Լիմայի հարյուրամյակին, Խուլիան Օրբոնի երաժշտությամբ և «Նարցիսի մահը» պոեմի հիման վրա բեմադրվել է բալետ։

Մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ 98 տարեկան հասակում։

Թատերական կազմակերպիչ 
1948 թվականին հիմնադրել է Կուբայի ազգային բալետը։

Ճանաչում 
 1966՝ Աննա Պավլովայի մրցանակ
 1973՝ Հավանայի համալսարանի արվեստի պատվավոր դոկտոր
 1981՝ Ֆելիքս Վարելայի շքանշան
 1993՝ Իզաբելլա Կաթոլիկի շքանշան (Իսպանիա)
 1998՝ Արվեստի և գրականության շքանշանի կոմանդոր (Ֆրանսիա)
 2000՝ «Benois de la Danse» մրցանակ («Արվեստում կենսագործունեության համար»), «Խոսե Մարտիի» շքանշան
 2002՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպան

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 De Gamez T. Alicia Alonso at home and abroad. New York: Citadel Press, 1971
 Siegel B. Alicia Alonso: the story of a ballerina. New York: F. Warne, 1979
 Arnold S.M. Alicia Alonso: first lady of the ballet. New York: Walker and Co., 1993
 Maragoto Suárez J.M. Alicia Alonso: reto del devenir. La Habana: Editora Política, 2009

Արտաքին հղումներ 
 
 
 

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Բալետի արտիստներ
Կույրեր
21-րդ դարի կանայք
20-րդ դարի կանայք
Անձինք նամականիշերի վրա