Աբգար ընտանիք

Աբգար ընտանիքը հայկական ընտանիք է Պարսկաստանի Սպահանի Նոր Ջուղայից։ Հնդկաստան տեղափոխվելուց հետո նրանք աչքի ընկան առևտրի և արդյունաբերության ոլորտում։ Ավելի ուշ անդամները սկսեցին ներգրավվել իրավաբանական գործողություններում և օրենսդրության մեջ։

Ավագ սերունդ 

Արաթուն Աբգարը ծնվել է 1779 թ․ Պարսկաստանի Սպահանի Նոր Ջուղայում։ Նա ընտանիքի նախահոր երկրորդ որդին էր։ Նա եկավ Մումբայ, երբ տասնվեց տարեկան էր, և այնտեղ աշխատանք գտավ մի հայ առևտրականի հետ՝ առևտուր անելով Չինաստանի և Մանիլայի հետ։ Իր հովանավորի մահից հետո, նա ինքնուրույ շարունակեց այդ առևտուրը։ 1809 թ․ նա հիմնեց Աբգար և ընկ. և մինչև 1863 թ․ իր մահը եղել է այդ ընկերության ավագ անդամը։ 1830 թ․ տեղափոխվեց Կալկաթա։ Նա մեծ նվիրատվություն է արել Նոր Ջուղայում գտնվող Սուրբ Մարիամ Աստվածածին Հայ առաքելական Եկեղեցուն և 1843 թ․ հիմնում է Հայկական հայրենասիրական դպրոցը։ Արաթուն Աբգարը մահացել է Կալկաթայում 1863 թ․ մայիսի 16-ին՝ 85 տարեկանում։

1813թ․ Արաթուն Աբգարը ամուսնացել է Կատրին Թոմասի հետ (1800-1849)։ Նրանք ունեցել են չորս որդի և Սանդուխտ անունով մի դուստր, որը մահացել է ութ ամսականում (1814–1815), Աբգարը (1816–1862), Սեթը (1819-188?), Թոմասը (1821–1875) և  Ալեքսանդրը (1824–1895)։ Սեթ Աբգարը (ծնվել է Մումբայում 1819թ․ մայիսի 12-ին, մահացել է Լոնդոնում 1885թ․ մարտին) Կալկաթայում առաջին հայ շերիֆն է եղել։ Նա Պարսից շահի կողմից պարգևատրվել է Առյուծի և արևի շքանշանով, որը նրան է հանձնվել Հնդկաստանի միապետի կողմից։ 1970-ականներին որպես Լոնդոնի բնակիչ՝ նա նշանակվեց Հայկական միության պատվավոր նախագահ՝ մեծացնելու բրիտանացիների տեղեկացվածությունը հայերի դժվարին կացության մասին Օսմանյան կայսրությանը մերժելու ընթացում։ Ալեքսանդր Աբգարը (ծնվել է 1824թ․ նոյեմբերի 4-ին Մումբայում, մահացել է 1895թ․ նոյեմբերի 12-ին Կալկաթայում) միչև իր մահը եղել է Սիամի (Թաիլանդ) հյուպատոսն Կալկաթայում։ Ալեքսանդրի որդին Աբգար Ալեքսանդրի Աբգարն էր (տես ներքևում)։

Կրտսեր սերունդ 

Արաթուն Աբգարի կրտսեր եղբայրը՝ Գրեգորի Աբգարը (ծնվել է 1795թ․ Նոր Ջուղայում, մահացել է 1847թ․ հունիսի 23-ին Մումբայում) 1808թ․ եկավ Հնդկաստան։ Նա հայտնի էր իր բարեգործություններով՝ հատկապես Հայ առաքելական եկեղեցուն և Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանին։ 1827թ հունվարի 6-ին ամուսնացել է Կաթչկաթուն Սարկիսի հետ Մումբայում։ Նրանց որդին Արաթուն Գրեգորի Աբգարը ծնվել է 1827թ․ նոյեմբերի 4-ին և մահացել է 1916 թ․ փետրվարի 1-ին։ Նրա որդին՝ Ջոն Գրեգորի Աբգարը (ծնվել է 1849 թ., մահացել է 1923 թ. հոկտեբերի 28-ին Լոնդոնում)՝ հայտնի որպես «Հայր Ջոն», Բենգալի գլխավոր ընտրություններում ընտրվել է Բենգալի օրենսդիր մարմնի անդամ 1912-13թթ․՝ որպես երկու ներկայացուցիչներից մեկը Կալկաթայի կորպորացիայի համար։ Նա նաև միապետի քարտուղարն էր և տեղական ինքնակառավարման լիազորը։ 1871թ․ նա մտել է Դատավորների պալատ։ Սովորել է Հարրոուի դպրոցում ինչպես մյուս որդին՝ Գրեգորի Աբգարը (ծնվել է 1848թ․? Լոնդոնում, մահացել է 1935 թ․ մայիսի 17-ին)։ Երկուսն էլ դպրոցի բարերարներն են եղել։ 1936թ․ Հարրոուի տնօրենի կողմից բնութագրված որպես «մի պարգև, որին հավասարը երբեք չի եղել դպրոցի պատմության մեջ» և «Հարրոուի հանդեպ սիրո և հոգատարության վառ օրինակ»՝ Գրեգորի Աբգարը շուրջ £320,000 արժողությամբ գույք է թողել դպրոցին, որը երկու երրորդով բարձրացրել է դպրոցի ունեցվածքի և գույքի արժեքը։

Apcar & Co և Apcar Line 
«Աբգար և ընկ.»-ը (Apcar & Co) գործում էր որպես հիմնական բիզնես գործակալ ու ապահովագրական միջնորդ և հսկում էր «Apcar Line»-ը։ «Apcar Line»-ը Կալկաթայից ղեկավարում էր հիմնականում դեպի Սինգապուր,Հոնկոնգ և Սյամին կամՍինգապուրից, Հոնկոնգից և Սյամինից չինացի կուլիներ և բեռներ տեղափոխող նավատորմը՝ հիմնականում կապված Ճապոնիայի հետ։ Ծովահեններն ակտիվ էին, և 20-րդ դարում նավերը պետք է զինված ու ավազապարկերով բեռված լինեին հարձակումներից պաշտպանվելու համար։

«Աբգար և ընկ.»-ը մտնում է նաև ածխի բիզնեսի մեջ։ 1862թ․ Ռանիգանջի ու Ասանսոլի մոտ ածխի պաշարներ բացահայտվեցին։ «Աբգար և ընկ.»-ը Լաչիպուրի մոտ (Ասանսոլից 4 մղոն հեռավորության վրա) մի ընդարձակ տարածք գնեց և սկսեց հանքարդյունաբերումը։ Նրանք հանքեր բացեցին նաև Չարանպուրում, Ֆարիդպուրում և Բորաչուկում։ Շատ հայեր կա՛մ ածխահանքեր սեփականացրին, կա՛մ էլ սկսեցին տարբեր չափի արդյունավետությամբ աշխատել քարածուխ պարունակող տարածքներում։ Տեսնելով քարածխի արդյունահանման բնագավառում արագ զարգացումը՝ ևրոպացիները «Աբգար և ընկ.»-ից ֆրանչայզինգի հիմունքներով մեծ տարածքներ գնեցին և սկսեցին ածուխ արդյունահանել։ Արդյունքում Ասանսոլը դարձավ մեծ ու զարգացած հանքարդյունաբերական տարածք։

1912 թ․ հոկտեմբերի 27-ին «Աբգար և ընկ.»-ը, նավերը, արտադրամասերը և հանքերը Rs 800,000 վաճառվեցին «British India Steam Navigation» (BISN) ընկերությանը և սպառվեցին «BISN»-ի  կողմից։

Աբգար Ալեքսանդր Աբգար 
Աբգար Ալեքսանդր Աբգարը Աբգար Արաթուն Աբգարի երկրորդ որդին էր։ Ծնվել է Կալկաթայում 1950 թ․ հոկտեմբերի 3-ին։ Հարրոուի դպրոց հաճախելուց հետո 1970-ականների սկզբին վերադառնում է Կալկաթա՝ այլևս երբեք չայցելելով Եվրոպա։ Նա հրաշալի կրիկետ և ռոկետ խաղացող էր։ Նա եղել է «Calcutta Turf Club»-ի (Կալկաթայի ձիարնոց) նախագահը։ Նա հիանալի ձիանոց էր պահում՝ բերած Ավստրալիայի իր սեփական ձիաբուծարանից։ Նրա ձիանոցը  «ամառանոց» Բանգալորում, էր որտեղ սեզոնային շոգ օրերին նա լավ ժամանակ էր անցկացնում։

Պարոն Ալեքսանդրը նշանավոր մասնակցություն է ունեցելԲենգալ առևտրի պալատի գործում։ 1903 թ. եղել է դրա փոխնախագահը, ապա 1904-1907 թթ.՝ նախագահը։ Նա ներկայացնում էր պալատը Բենգալի օրենսդիր խորհրդում և 11900-1909 թթ.՝ գերագույն օրենսդիր մարմնում, և երկար տարիներ շարունակ նա եղել է դրա ներկայացուցիչներից մեկը Կալկաթայի նավահանգստում։ Պարոն Ալեքսանդրը երկար տարիներ շարունակ եղել էԿալկաթայում Թաիլանդի դեսպանը։ Նա դարձել է «Աբգար և ընկ.»-ի տնօրենը։ 1903 թ. հիմնել է CSI և ավելի ուշ նախապես վճարել է խաչակիրների ասպետին Դելիի դարբարում թագադրության համար։ Պարոն Ալեքսանդր Աբգարը մահացել է 1913 թ. ապրիլի 17-ին Բանգալորում։ Նա ամուրի էր։ «The Times Obituary» Պարոն Ալեքսանդրի մահվան վերաաբերյալ գրել էր. «Կյանքից հեռացել է Կալկաթայում ամենաճանաչված և ամենահայտնի առևտրական արքայազներից մեկը»։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 

Հայկական տոհմեր
Հնդկահայ գործարարներ
Հնդկահայ հասարակական գործիչներ