Թեմա (երաժշտություն)

Թեմա (հուն.՝ θέμα – այն, ինչ դրված է հիմքում), երաժշտական ստեղծագործության կառուցվածքի հիմնական բաղադրիչներից, որով բնութագրվում են նրա նկարագիրն ու միտքը։ Լայն առումով՝ թեման այն կարևոր բնորոշիչն է, որով առանձնանում է տվյալ ստեղծագործությունը։ Պոլիֆոնիկ երկերում (մասնավորապես՝ ֆուգայում) սովորաբար կարճ է և միաձայն, հոմոֆոն ստեղծագործություններում՝ համեմատաբար տևական. կազմված է գլխավոր մեղեդու և հարմոնիայի ձայների միասնությունից։ Երբեմն թեմայի նախանյութը որևէ ժողովրդական մեղեդի է («Որսկան ախպեր» երգի մեղեդին՝ Ա. Խաչատրյանի 2-րդ սիմֆոնիայի 3-րդ մասի թեմայում, և այլն)։ Կան, այսպես կոչված, «հավերժական» թեմաներ (հայրենասիրական, բնության, սիրո և այլն), որոնք արտացոլված են բոլոր սերունդների արվեստի ստեղծագործություններում։

Թեման կարող է ընկալվել որպես ամբողջական երաժշտական ստեղծագործութություն, առանձին այն ստեղծագործությունից, որում այն հանդիպում է։ Ի տարբերություն գաղափարի կամ մոտիվի, թեման սովորաբար ամբողջական ֆրազ կամ պարբերություն է։ 

Եռամաս ֆուգայում հիմնական թեման (կրկներգը, որը սովորաբար կոչվում է «սուբյեկտ») հնչում է երեք անգամ տարբեր ձայներով՝ սոպրանո, ալտ, բաս, կամ դրանց որոշ վարիացիաներով։ Չորս մասից բաղկացած ֆուգայում կրկներգը հնչում է չորս անգամ։ Այստեղ մոտիվը կարճ մեղեդային ֆիգուր է, որն օգտագործվում է բազմիցս, որը կարող է օգտագործվել թեմա ստեղծելու համար։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

Երաժշտական եզրույթներ