ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը Վիլնյուսում (2023)

ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը Վիլնյուսում, որն անցկացվել է 2023 թվականի հուլիսի 11-12-ը Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսում։ Գագաթնաժողովը պաշտոնապես առաջարկվել է 2022 թվականի Մադրիդի գագաթնաժողովի ժամանակ, իսկ ամսաթվերը որոշվել էին 2022 թվականի նոյեմբերի 9-ի դրությամբ։

Օրակարգ 
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին 2023 թվականի հունվարին Լիտվայի խորհրդարանին ուղղված իր ուղերձում գագաթնաժողովը ճակատագրական է անվանել։ Ուկրաինան ցանկություն է հայտնել պաշտոնական հրավեր ստանալ ՆԱՏՕ-ում։ ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը հայտարարել է, որ չի կարծում, որ Ուկրաինան այժմ պատրաստ է անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, և ընդգծել է, որ վաղաժամ է քվեարկել դաշինքին երկրի անդամակցության օգտին։ Գագաթնաժողովի ժամանակ 24 անդամ երկրներ պաշտոնապես հայտարարել են ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի անդամակցությանն աջակցելու մասին։ Գագաթնաժողովից առաջ՝ 2023 թվականի հուլիսի 4-ին, Լիտվայի նախկին նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն քննադատել է Արևմտյան առաջնորդներին, որոնք չեն կարողացել կանխել ռուսական ագրեսիան և հայտարարել են, որ Ուկրաինային ՆԱՏՕ հրավիրելը սխալ կլինի։

2023 թվականի սկզբին ՆԱՏՕ-ին Ֆինլանդիայի անդամակցությունից հետո ՆԱՏՕ-ի անդամ շատ երկրներ հույս ունեին, որ Թուրքիան և Հունգարիան կավարտեն վավերացման գործընթացը և կհամաձայնեցնեն Շվեդիայի անդամակցությանը։

Ավստրալիան, Ճապոնիան, Նոր Զելանդիան և Հարավային Կորեան մասնակցել են գագաթնաժողովին, որպեսզի ամրապնդեն իրենց կապերը ՆԱՏՕ-ի հետ՝ Չինաստանի և Ռուսաստանի հետ լարվածության աճի պատճառով։

Գագաթնաժողովի արդյունքներ 
ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը և մի շարք այլ առաջնորդներ Վիլնյուս են ժամանել երկուշաբթի՝ գագաթնաժողովի նախօրեին։ Երեկոյան գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը հանդիպում է անցկացրել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի և Շվեդիայի վարչապետ Ուլֆ Քրիստերսոնի միջև։ Ժամեր տևած բանակցություններից հետո Ստոլտենբերգը հայտարարել է, որ Էրդողանը համաձայնել է ապաշրջափակել Շվեդիայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին և ապահովել հնարավորինս շուտ վավերացումը։ Հայտարարությունից անմիջապես հետո Հունգարիայի վարչապետ Վիկտոր Օրբանը հայտարարել է, որ Հունգարիան այլևս չի արգելափակի Շվեդիայի միացումը, ինչպես նաև կպահպանի իր անդամակցությունը պաշտպանական բլոկին։

Հուլիսի 11-ին գագաթնաժողովի շրջանակներում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը հայտարարել է, որ Ուկրաինան Վիլնյուսում կայանալիք գագաթնաժողովում ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու հրավեր չի ստանա։ Ուկրաինան ՆԱՏՕ-ին հրավեր կստանա, երբ «բոլոր դաշնակիցները համաձայնեն և պայմանները կատարվեն»։ Միևնույն ժամանակ, նա հայտարարել է, որ Կիևը ստիպված չի լինի իրականացնել անդամակցության գործողությունների ծրագիրը՝ առաջին հերթին ռազմական, ինչպես նաև քաղաքական բարեփոխումների ստանդարտ փաթեթը, որը պարտադիր է բոլոր անդամ պետությունների համար։ Դա նշանակում է, որ, հրավիրելով Ուկրաինային անդամակցել, դաշինքի անդամ պետություններն անմիջապես կանցնեն Ազգային խորհրդարաններում նրա անդամակցության մասին համաձայնագրի վավերացմանը։ 

Բացի այդ, անդամ երկրների ղեկավարներն ընդունել են Ուկրաինայի համար երկարաժամկետ աջակցության ծրագիր, որը նախատեսում է․

 Տարեկան 500 մլն դոլար՝ ուկրաինական բանակի արդիականացման և ՆԱՏՕ-ի չափանիշներին լիարժեք անցման համար, առաջին հերթին՝ հաղորդակցության ոլորտում, կապի ցանցերի, ՀՕՊ-ի և շտաբային մշակույթի օգտագործման կանոնների;
 Ուկրաինա-ՆԱՏՕ խորհրդի մեկնարկը, որտեղ բոլոր անդամները հավասար են, և որը պետք է հարթակ դառնա ճգնաժամային իրավիճակներում խորհրդակցությունների և դաշինքին երկրի անդամակցության ճանապարհին խնդիրների լուծման համար։ Առաջին նիստը տեղի կունենա նախագահ Զելենսկիի մասնակցությամբ։

Վիլնյուսում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի շրջանակներում Մեծ յոթնյակի երկրները և Ուկրաինան համատեղ հռչակագիր են ստորագրել Ուկրաինային աջակցելու և նրա համար անվտանգության նախնական երաշխիքների մշակման մասին՝ դաշինքին անդամակցելուց առաջ երկկողմ պարտավորությունների և պայմանավորվածությունների շրջանակներում։

Հաստատվել է ՆԱՏՕ-ի հավաքական պաշտպանության մանրամասն ծրագիրը, որը երաշխավորում է, որ դաշինքը կկարողանա պաշտպանել իր տարածքի յուրաքանչյուր թիզն ու իր բոլոր ներկա անդամներին։ Դա տեղի է ունեցել Խորհրդային Միության փլուզումից հետո առաջին անգամ՝ Ռուսաստանի նման տերության կողմից լայնամասշտաբ հարձակումից պաշտպանվելու կոնկրետ ծրագրի ընդունում։ Դրանք նախանշում են յուրաքանչյուր մասնակից երկրի համար առաջադրանքները՝ նշելով նրա պատասխանատվության կոնկրետ ոլորտները, թե որ դաշնակիցների հետ պետք է փոխգործակցի և ինչ սպառազինություն օգտագործի։ Դրանք նախատեսված են ինչպես խոշոր ռազմական հակառակորդից, այնպես էլ ահաբեկչական սպառնալիքներից պաշտպանվելու համար։ ՆԱՏՕ-ի նոր պլաններում նաև ընդգծվում է, որ դաշինքի ուժերը պետք է գտնվեն լիակատար պատրաստության վիճակում. բոլոր անդամ երկրների զինված ուժերի մինչև 300 հազար զինծառայողներ սպառնալիքի առաջացման դեպքում պետք է տեղակայվեն անհրաժեշտության դեպքում 30 օրվա ընթացքում, ընդ որում նրանցից ոմանք պատրաստ կլինեն մարտի մեջ մտնել երեք օրվա ընթացքում, իսկ մյուսները՝ 10 օրվա ընթացքում։

Մասնակիցներ   
Գագաթնաժողովի մասնակիցներն էին Հյուսիսատլանտյան դաշինքի անդամ բոլոր 31 երկրների պատվիրակությունները, ինչպես նաև հրավիրված այլ պետությունների և կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։

Անցկացման վայր 
ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի անցկացման վայր է դարձել Շալտունայում գտնվող Լիտէքսպո ցուցահանդեսային կենտրոնը։

Ծանոթագրություններ 

ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովներ
2023 թվականը միջազգային հարաբերություններում