Մարիա Բուենո

Մարիա Էսթեր Անդիոն Բուենո (), բրազիլացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ 1950-ական և 1960-ական թվականներին իր 11-ամյա կարիերայի ընթացքում նա նվաճել է «Մեծ սաղավարտի» 19 տիտղոս (յոթը կանանց մենախաղում, 11-ը՝ կանանց զուգախաղում և մեկը՝ խառը զուգախաղում)՝ դառնալով պատմության մեջ հարավամերիկյան ամենահաջողակ թենիսիստուհին և միակը, ով երբևէ հաղթել է Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Բուենոն տարվա առաջին կին խաղացողն էր 1959 և 1960 թվականներին և հայտնի էր իր նրբագեղ խաղաոճով։

1960 թվականի Բուենոն դարձավ առաջին կինը, ով հաղթեց «Մեծ սաղավարտի զուգախաղում» օրացույցային տարում (բոլոր չորս խոշոր մրցաշարերը մեկ տարվա ընթացքում), որոնցից երեքը՝ Դարլին Հարդի և մեկը՝ Քրիստին Թրումանի հետ։

Թենիսի կարիերան 

Բուենոն ծնվել է Սան Պաուլուում։ Նրա պաշտոնական կայքի համաձայն՝ նրա հայրը՝ գործարարը, մոլի ակումբային թենիսիստ էր։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Պեդրոն, նույնպես թենիսիստ էր։ Նա սկսել է թենիս խաղալ վեց տարեկանում Սան Պաուլոյի Ռեգատաս Թիեթե ակումբում և, առանց որևէ պաշտոնական ուսուցում ստանալու, 12 տարեկանում նվաճեց իր առաջին մրցաշարը։ Նա 15 տարեկան էր, երբ նվաճեց իր երկրի առաջնությունը կանանց մենախաղում։ Նա առաջին անգամ արտերկիր է մեկնել 1957 թվականին 17 տաերեկան հասակում և հաղթել ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգի Օրանժ Բաուլ պատանեկան մրցաշարում։

1958 թվականին միանալով միջազգային մրցավազքին՝ Բուենոն նվաճեց Իտալիայի մենախաղի տիտղոսը։ Նույն թվականին նա նվաճեց իր «Մեծ սաղավարտի» տիտղոսներից առաջինը՝ Ուիմբլդոնում կանանց զուգախաղում հաղթելով Ալտեա Գիբսոնի հետ։ Հաջորդ տարի Բուենոն նվաճեց իր առաջին մենախաղի տիտղոսը Ուիմբլդոնում՝ եզրափակչում հաղթելով Դարլին Հարդին։ Նա նաև նվաճեց սինգլների տիտղոսը ԱՄՆ-ի առաջնությունում՝ եզրափակչում Քրիստին Թրումանի նկատմամբ երկու սեթում հաղթելուց հետո՝1959 թվականին զբաղեցնելով համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակի առաջին տեղը և արժանանալով Associated Press-ի «Տարվա մարզիկ» մրցանակին։ Բուենոն առաջին  կինն էր, ով Հյուսիսային ամերիկայից չէր, և ով հաղթեց Ուիմբլդոնում և ԱՄՆ առաջնությունում մեկ օրացուցային տարում։ Նա վերադարձավ իր հայրենի Բրազիլիա՝ որպես ազգային հերոսուհի, որը պատիվ էր ստացել երկրի նախագահի կողմից և վազող ժապավենի շքերթ էր կազմակերպել Սան Պաուլոյի փողոցներում։

Ըստ Daily Telegraph-ի և Daily Mail-ի Լենս Թինգայի և Բուդ Քոլինսի, Բուենոն 1958-ից 1960 թվականներին և 1962-ից 1968 թվականներին եղել է աշխարհի լավագույն խաղացողների տասնյակում՝ հասնելով կարիերայի առավելագույնին՝  1959 և 1960 թվականներին աշխարհում 1-ին տեղը լինելով այդ վարկանիշներում ։ 1964 թվականին թենիսի միջազգային փառքի սրահը նաև նրան ընդգրկել է լավագույն թենիսիստուհիների ցուցակում (Ֆրանսիայի առաջնության եզրափակչում պարտվելուց և Ոիիմբլդոնում և ԱՄՆ-ի առաջնություններում հաղթելուց հետո)  նաև 1966-ին։

Բուենոն  Ուիմբլդոնում երեք անգամ նվաճել է մենախաղի չեմպիոնի տիտղոսը, իսկ ԱՄՆ-ի առաջնությունում՝ չորս անգամ։ Նա Ավսրալիայի և Ֆրանսիայի առաջնություններում մենախաղի եզրափակչի մասնակից էր՝ երկու եզրափակիչներում էլ պարտվելով Մարգարեթ Սմիթին։ Բուենոն «Մեծ սաղավարտի» մենախաղի առաջին 26 մրցաշարերից յուրաքանչյուրում, որին մասնակցել է, հասել է առնվազն քառորդ եզրափակիչ։  Այս շարքը ավարտվեց 1967 թվականին Ուիմբլդոնում, երբ նա պարտվեց չորրորդ ռաունդում ձեռքի վնասվածքի պատճառով։

Որպես զուգախաղերի խաղացող՝ Բուենոն վեց տարբեր գործընկերների հետ նվաճեց «Մեծ սաղավարտի» տասներկու առաջնություն։ 1960 թվականի նա դարձավ առաջին կինը, ով նվաճեց կանանց զուգախաղի տիտղոսը նույն օրացույցային տարվա բոլոր չորս «Մեծ սաղավարտի» մրցաշարերում՝ զուգակցված Քրիստին Թրումանի հետ Ավստրալիայի առաջնությունում և Հարդի հետ Ֆրանսիայի առաջնությունում, Ուիմբլդոնում և ԱՄՆ առաջնություններում։

Նրա խաղային կարիերայի վրա ազդել են ձեռքերի և ոտքերի տարբեր վնասվածքներ։ 1968 թվականից հետո նա խաղում էր միայն ընդհատումներով։ մրցաշարում նրա վերջին հաղթանակը Չապոնիայի բաց առաջնությունն էր 1974 թվականին, նրա միակ հաղթանակը պրոֆեսիոնալ մակարդակում։ Նա դադրեց խաղալ 1977 թվականին։

Նրա խաղաոճը նկարագրվում էր որպես համարձակ և ագրեսիվ, նրա փոխանցումները կտրուկ էին, ուժեղ վոլեյբոլիստ էր և հաճախ էր հայտնվում ցանցում։ Բադ Կոլինզը նրան նկարագրել է որպես «անհամեմատ բալետային և աշխույժ»։ Նա չի օգտվել մարզչի ծառայություններից և կորտում իր բացատրում էր արագությունը տղամարդկանց հետ մարզումներին։ Ամերիկացի թենիսիստուհի Բիլլի Ջին Քինգը խոստովանել է իր ազդեցությունը։ Նա նաև կորտում հայտնի էր  իր ոճով, երբ հագնում էր Թեդ Թինլինգի նախագծած թենիսի զգեստներից։

Ավելի ուշ կարիերան 
Բուենոն՝ որպես մեկնաբան աշխատել է Բրազիլական Սպոռ Թիվի կաբելային հեռուստատեսության մարզական ալիքում։

Մահ 
Բուենոն մահացավ 2018 թվականի հունիսի 8-ին, 78 տարեկան հասակում, Բրազիլիայի Սան Պաուլու քաղաքի հիվանդանոցում, որտեղ նա հոսպիտալացվել էր բերանի խոռոչի քաղցկեղի պատճառով։ Մի մահախոսական ասում է, որ 2016 թվականին նրա մոտ ախտորոշվել է Մերկելի վիրուսային բջջային քաղցկեղ, հազվագյուտ և շատ ագրեսիվ մաշկի քաղցկեղ։ Բուենոյի պատվին ծափահարությունների մեկ րոպեն հարգանքի տուրք էր 2018 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնության կանանց մենախաղի եզրափակչին՝ նրա մահվան հաջորդ օրը։

Պարգևներ 
1959 թվականին Correios do Brasil-ը թողարկեց փոստային նամականիշ՝ ի պատիվ Ուիմբլդոնի կանանց մենխաղի առաջնությունում իր տիտղոսի։ Նույն թվականին Associated Press-ը ճանաչեց նրան որպես տարվա մարզուհի։ 1978 թվականին Բուենոն ընդգրկեց Ռոդ Այլենդ նահանգի Նյուպորտ քաղաքում գտնվող թենիսի փառքի միջազգային սրահում։

2003 թվականին Բուենոն արժանացել է միջազգային ակումբի հեղինակավոր մրցանակին Ժան Բորոտրայի անվան մարզական վարպետության համար։

Մինչև 50 տարեկան կանանց թիմային առաջնությունը թենիսի միջազգային ֆեդերացիայի (ԹՄՖ) կողմից անվանվել է «Մարիա Էսթեր Բուենոյի գավաթ»՝ ի պատիվ նրա։ 2015 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում օլիմպիական թենիսի կենտրոնի կենտրոնական կորտն անվանակոչվել է նրա անունով։

2018 թվականի հոկտեմբերին Մարիա Էսթեր Բուենոն 03/2014 բանաձևի համաձայն Սան Պաուլոյի խորհուրդների պալատից ստացավ սպորտային վաստալի մեդալ։ Մրցանակը ստեղծվել է Սան Պաուլոյի քաղաքապետարանի գերծունեության շրջանակներում և ամեն տարի շնորհվում է Սան Պաուլոյի իրավաբանական անձին կամ քաղաքացուն՝ ի նշան Սան Պաուլոյի քաղաքապետարանին սպորտի օգտին մատուցվող ծառայությունների կարևորության, կամ որոնք, ամեն դեպքում, նպաստել են սպորտի ընդարձակմանը կամ զգալիորեն խրախուսել են դրան պրակտիկան՝ լինի դա անձնական նպատակների կամ հասարակության մեջ գործունեության իրականացման միջոցով։

Մեծ սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներ 
Բուենոն հաղթեց 19 և պարտվեց իր «Մեծ սաղավարտի» եզրափակիչներից 16-ում։ Սա նշանակում է, որ հաջողության գործակիցը 54% է։

Մենախաղեր՝ 12 (7 տիտղոս, 5 երկրորդ տեղ զբաղեցրած)

Զուգախաղեր` 16 (11 հաղթանակ, 5 երկրորդ տեղը զբաղեցրած)

Խառը զուգախաղեր՝ 7 (1 հաղթանակ, 6 երկրորդ տեղը զբաղեցրած)

Մեծ սաղավարտի մենախաղերի ժամանակացույց 

Ծանոթագրություն։ Ավստրալիայի բաց առաջնությունը երկու անգամ անցկացվել է 1977 թվականին՝ հունվար և դեկտեմբեր ամիսներին։

Ծանոթագրություններ 

Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Կանանց թենիսի առաջին ռակետներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց մենախաղի հաղթողներ
ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնության կանանց մենախաղի հաղթողներ