Իվո վան Հովե

Իվո վան Հովե (, ), բելգիացի թատրոնի ռեժիսոր, հայտնի է իր ավանգարդային բեմադրություններով, Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի և Թոնի մրցանակի դափնեկիր։

Վաղ տարիներ. Ընտանիք 
Իվո վան Հովեն ծնվել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, Բելգիայի Անտվերպենի Հեյստ-օպ-դեն-Բերգ գյուղում։ Նրա հայրը դեղագործ է եղել։ 11 տարեկանում վան Հովեն ընդունվել է մասնավոր դպրոց, որտեղ հետաքրքրվել է թատրոնով, խաղացել և օգնել է թատերական ստուդիայի պիեսի բեմադրություններում։ Դպրոցից հետո ծնողների համառ պահանջով ընդունվել է իրավաբանության ֆակուլտետ, սակայն իր ուսումը չի շարունակել այնտեղ Անտվերպենի արվեստի դպրոցի համար, որտեղ նա ռեժիսուրայում արել էր իր առաջին քայլերը։ 1981 թվականին նա իր առաջին դեբյուտային ներկայացումն է բեմադրել, որն ավելի շատ նման էր փերֆորմանսի, ըստ սեփական երկերի` «Լուրեր» պիեսը։ Հետագայում նա բեմադրել է ևս մի քանի պիեսներ, ինչպես նաև հետաքրքրվում էր թատրոնի համար դասական ֆիլմեր հարմարեցնելով։

Կարիերա 
1990-ից մինչև 2000 թվականը նա Բելգիայում և Նիդերլանդներում թատերական տարբեր ընկերություններ է ղեկավարել։ 2001 թվականից համարվում է Հոլանդիայի խոշոր ռեպերտուարային Toneelgroep Amsterdam թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ Աշխատանքի տարիներին նա փառաբանել է իր ավանգարդային տեսիլքները և այդպիսի պիեսների բեմադրությունները, ինչպիսին են «Երեք քույր»  (2002 թվական), «Հեդդա Գաբլեր» (2005 թվական), «Հրեշտակները Ամերիկայում» (2007 թվական), «Արևի երեխաները» (2010 թվական), «Երկար օրը գնում է գիշերը» (2013 թվական), «Մարիա Ստյուարտ» (2014 թվական) և այլն։ 1998-2004 թվականներին նա եղել է Հոլանդական փառատոնի գլխավոր բեմադրեղը, որտեղ յուրաքանչյուր տարի ներկայացվում են ներկայացումներ, օպերային և բալետային բեմադրություններ ամբողջ աշխարհից։

Բացի հոլանդական թատրոնում աշխատելուց վան Հովեն ակտիվորեն տեսարաններ է բեմադրել աշխարհի տարբեր երկրներում։ Վան Հովեի բեմադրությունները ցուցադրվել են Էդինբուրգի փառատոնում, Վենետիկի բիենալեյում, Վիեննայի երաժշտական փառատոնում։ 2000 թվականից սկսած կանոնավորապես ներկայացումներ է բեմադրել New York Theatre Workshop-ի օֆֆ-Բրոդվեյում։ 2006-2008 թվականներին Ֆլամանդական օպերայում ռեժիսորը բեմադրել է Ռիխարդ Վագների «Նիբելունգի մատանին» օպերայի ամբողջական շարքը։ 2012 թվականին վան Հովեն Լիոնի ազգային օպերայում բեմադրել է Ջուզեպպե Վերդիի «Մակբեթ» օպերան, իսկ 2013 թվականին Բեռլինի Կոմիշե օպերում բեմադրել է Պյոտր Չայկովսկու «Մազեպա» օպերան։

2014 թվականին կայացել է Իվո վան Հովեի դեբյուտը Վեստ Էնդում, որտեղ նա նոր հայացքով բեմադրել է Արթուր Միլլերի «Տեսքը կամրջից» պիեսը։ Յանգ Վիկ և Ուինդխեմս թատրոնների բեմադրությունները ստացել են գերազանց մեջբերումներ և շահել են Լորենս Օլիվիեի մրցանակ` լավագույն ներկայացման վերսկսման համար։ Վան Հովեն ստացել է Օլիվեի մրցանակ` «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգում, ինչպես նաև համանման անվանակարգերի թատրոնի քննադատների ընկերության մրցանակ։ 2016 թվականին «Տեսքը կամրջից» պիեսը ցուցադրվել է Բրոդվեյի «Լիցեյական թատրոնում», որտեղ նաև գնահատվել է վաստակների համար, պարգևատրվելով ռեժիսորին Թոնի և Դրամա Դեսկ մրցանակների անվանակարգերում։ Նաև բեմադրությունը հաղթել է «Լավագույն վերածնված պիեսը» անվանակարգում, այդ թվում` հաղթելով վան Հովեի մյուս բեմադրությունը` «Խիստ քննությունը» (Արթուր Միլլեր)։

2016 թվականի աշնանը Կոմեդի Ֆրանսեզի թատերախմբի հետ միասին Վան Հովեն Լուկինո Վիսկոնտիի «Աստվածների կործանումը» ֆիլմի թատրոնի ադապտացիան բեմադրել է Ավինյոնի պապի պալատի բեմում, որը դարձել էր այդ 23 տարվա փարիզյան թատրոնի առաջին վերադարձը։ Ավելի ուշ Իվո վան Հովեն Ազգային արքունական թատրոնում Ռութ Ուիլսոնի հետ բեմադրել է «Հեդդա Գաբլեր» թատերագրության խորագիր դերերը։ Լավագույն վերածնված ներկայացման համար ներկայացումն առաջադրվել է Լորենս Օլիվեի մրցանակին, բայց պարտվել է Յանգ Վիկ թատրոնի «Իյերմեյում»։ 2017 թվականի ապրիլին լոնդոնյան Բարբիկան թատրոնում սկսել է Լուկինո Վիսկոնտիի «Մոլեգնություն» ֆիլմի սահմանափակ ցուցադրումը (գլխավոր դերը` Ջուդ Լոու)։

2018 թվականի ամռանն Իվո վան Հովեն որպես ռեժիսոր Փարիզի ազգային օպերայում ելույթ է ունեցել Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով» օպերայի բեմադրությոններին) (խորագիր դերը` Իլդար Աբդրազակով)։

2018 թվականի հուլիսին հայտարարել էր, որ Վան Հովեն Բրոդվեյում «Վեսթսայդյան պատմության» նոր տարբերակ է բեմադրել, որը կդառնա 1957 թվականի նրա պրեմիերայի ժամից, այդ մյուզիքլի առաջին պրոֆեսիոնալ բեմադրությունը, որը չի կարող օգտագործել Ջերոմ Ռոբինսի ինքնօրինակ խորեոգրաֆիան։ Դրա հետ միասին մյուզիքլի համար նոր պարային մասը կատարել է բելգիացի խորեոգրաֆ Աննա Թերեզա Դե Կեերսմակերը։ Պրեմիերան կայացել է 2019 թվականի դեկտեմբերին։

2019 թվականի փետրվարին լոնդոնյան թատրոնում Նոել Կաուարդն իրագործել է վան Հովեի «Ամեն ինչ Եվայի մասին» բեմադրությունը` Հոլիվուդի դասական թվականներից համանուն ֆիլմի բեմական ադապտացիան։ Հասակային դերասանուհու Մարգո Չենինգի գլխավոր դերը կատարել է Ջիլիան Անդերսոնը, իսկ նրա երիտասարդ երկրպագու Եվայի դերը հասել է Լիլի Ջեյմսին։ Ներկայացման երաժշտությունը գրել է Պի Ջեյ Հարվին։

Անձնական կյանք 
Իվո վան Հովեն քամինգ աութ էր։ Նրա բազմամյա կյանքի և թատրոնի խաղընկերը` դիզայները, դեկորացիայով նկարիչը, այդ թվում` գործնականապես վան Հովեի, Յան Վերսվեյվելդի բոլոր ներկայացումները։ Նրանք ծանոթացել էին 1970-ական թվականներին Անտվերպենի Արվեստի դպրոցում։ Վերսվեյվելդը խաղընկերոջը օգնել է գումար հավաքել 1980-ական թվականների առաջին բեմադրության համար։

Մրցանակներ 
 2016 թվական` Թագի շքանշանի կոմանդոր։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Официальный сайт Toneelgroep

Թատերական ռեժիսորներ
Հոլանդացի արվեստագետներ
«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ