Սպան և ծիծաղող աղջիկը (նկար)

Սպան և ծիծաղող աղջիկը, նիդերլանդացի նկարիչ Յան Վերմեերի նկար։ Ստեղծվել է 1655-1660 թվականների միջակայքում։ Մինչև 1890 թվականը կախված է եղել Պրատոլինո վիլլայում, որ պատկանել է ռուս արդյունաբերող Պավել Դեմիդովին։ 1911 թվականից գտնվում է Նյու Յորքում` Ֆրիկի հավաքածուում։

Նկարը Վերմեերին բնորոշ ոճով է։ Կինը դեղին վերարկուով է, լույսն ընկնում է ձախ կողմի բաց պատուհանից, պատին մեծ քարտեզ է. այս բոլոր տարրերը հանդիպում են նկարչի այլ նկարներում ևս, սակայն այս նկարում հայտնվել է տղամարդ, որ նստած է սեղանի մոտ։ Արվեստագետների մեծ մասը, որոնք տարբեր կերպ են մեկնաբանում նկարը, համակարծիք են այն հարցում, որ Վերմեերը ոգեշնչվել է Հերիտ վան Հոնտհորստի «Կավատուհին» նկարից, և նկարի հեռանկարը ստեղծվել է օբսկուրա խցիկով։

Նկարագրություն 
Նկարի գլխավոր կերպարը աղջիկն է, որի դեմքը լուսավորված է ուղիղ ընկնող մեղմ լույսով։ Նա նմանություն ունի Վերմեերի կնոջ հետ, որը, ինչպես հայտնի է, նկարչի շատ նկարների համար է բնորդ հանդիսացել։ Ռենտգենյան ճառագայթները ցույց են տվել, որ Վերմեերը նախատեսել էր կնոջը պատկերել սպիտակ մեծ օձիքով, որը կծածկեր զգեստի մեծ մասը, իսկ գլխաշորը, որ ծածկում է գլուխն ամբողջությամբ, մեծացվել է, որպեսզի նկարը դիտողն իր ուշադրությունը սևեռի աղջկա դեմքի արտահայտության վրա։ Ժանյակով զգեստը, որը կարելի է տեսնել Վերմեերի այլ նկարներում ևս, կոչվել է սկորտ և եղել է ամենօրյա զգեստ։ Կապույտ գոգնոցը, որ աղջիկը հագել է զգեստի վրայից, և որը մասամբ ծածկվել է սեղանի ստվերում, նույնպես լայնորեն տարածված է եղել։ Հագուստից արվեստագետները եզրակացնում են, որ սպայի այցելությունն անակնկալ է եղել աղջկա համար, որ մինչ նրա ժամանելը զբաղված է եղել առտնին գործերով։ Աղջկա ձեռքին գավաթ է` նախատեսված սպիտակ գինու համար, որն ավելի թանկ է եղել, քան գարեջուրը. դա ընդգծում է նրա առավելությունը։

Սպան կարմիր անձրևանոցով է, գլխին ունի թանկարժեք գլխարկ, որ ցույց է տալիս նրա բարեկեցությունը և բարձր կոչումը։ Կուղբի մորթուց լայնեզր գլխարկը նախատեսված է եղանակային խիստ պայմանների համար։ Նման գլխարկների հումքը բերվել է Նոր Նիդերլանդներից (Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան հատված), որը եղել է Հոլանդական արևմտահնդկական ընկերության վերահսկողության ներքո։ Հագուստի կարմիր գույնը ասոցացվում է կրքի ու հզորության հետ, ինչը նկարին զգայական-ռոմանտիկ տրամադրություն է հաղորդում։ Սպայական կոչման մասին է վկայում սև ուսակապը։ Չնայած նկարի գլխավոր հերոսը աղջիկն է, սակայն սպայի խոշոր կերպարանքը առաջինն է աչքի ընկնում։ Նրա ներկայությունն ավելացնում է դրամատիզմը և առեղծվածայնությունը։ Գեղարվեստական այս հնարքը` օբյեկտին առջևի պլանում պատկերելը ֆոնի խորքայնությունն ընդգծելու նպատակով, կոչվում է ռեպուսար։ Այս տեխնիկան հաճախ է կիրառել Կարավաջոն, և Վերմեերը կարող էր այն փոխառել կարավաջիզմի ներկայացուցիչների նկարներից։

Աղջկա և սպայի զրույցի թեման անհայտ է։ Արվեստագետների մեծ մասը կարծում է, որ տեսարանը պատկերում է սպայի նպատակաուղղված ու անմեղ հետամտումը, սակայն մյուսները աղջկա ժպիտի և առաջ մեկնած ձախ ձեռքը ինտիմ բնույթի ծառայությունների ակնարկ են համարում։ Քարտեզները, որ ներկայացված են մանրամասն դետալներով, հանդես են գալիս Վերմեերի մի շարք նկարներում, ինչը վկայում է քարտեզագրության նկատմամբ ունեցած նրա հատուկ հետաքրքրությունը։ Կա կարծիք, որ «Սպան և ծիծաղող աղջիկը» նկարում պատկերված քարտեզը ներկայացնում է Բալթազար Ֆլորիս վան Բերկենրոդի Հոլանդիան ու Արևմտյան Ֆրիզլանդը. այն կարելի է տեսնել Վերմեերի երկու այլ նկարներում։ Մեր օրեր չհասած քարտեզը հայտնի է արխիվային աղբյուրներից և երկրորդ հրատարակությունից, որ տպագրել է Վիլեմ Բլաուն 1621 թվականին։

Պատուհանն ու լուսավորվող տեսարանները բնորոշ են Վերմեերի այլ աշխատանքներին ևս (հնարավոր է այն պատճառով, որ այդպիսին է եղել նկարչի արվեստանոցի լուսավորությունը)։ Պատուհանը նման է «Կաթնավաճառուհին», «Պատուհանի մոտ նամակ կարդացող աղջիկը» նկարների պատուհաններին, որոնք Վերմեերը նկարել է մանրազնին` ուշադրություն դարձնելով դետալներին։ Պատուհանից երևում են պատի մի մասը և անհասկանալի ստվերներ, քանի որ Վերմեերը երբեք հանդիսատեսին թույլ չի տալիս իր նկարներից դիտել արտաքին աշխարհը։

Որոշ արվեստագետներ կարծում են, որ աշխատելով նկարի հեռանկարի վրա` Վերմեերը կիրառել է օբսկուրա խցիկ։ Մաթեմատիկական հաշարկներ կատարելու փոխարեն` նա կարող էր բնորդների չափերը գնահատել մեխանիկական այդ սարքի օգնությամբ։ Այս վարկածը հաստատող պատմական վկայություններ չկան, սակայն Վերմեերի նկարների անթերի հեռանկարը հիմք է տալիս նման ենթադրություն անելու։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

The Essential Vermeer Website http://www.essentialvermeer.com/catalogue/officer_and_laughing_girl.html
Koning, Hans, and the Editors of Time- Life Books. The World of Vermeer: 1632–1675
Nash, J. M. The Age of Rembrandt and Vermeer

Արտաքին հղումներ 
 «Սպան և ծիծաղող աղջիկը» նկարը Ֆրիկի հավաքածուի կայքում

Յան Վերմեերի նկարներ
1658 նկարներ