Անա Շտերբա-Բյոմ

Անա Շտերբա-Բյոմ (ծնված՝ Յենկո, ), սլովենացի քիմիկոս, ով հայտնի էր նրանով, որ եղել է սլովենական հողերից առաջին կինը, ով ստացել է քիմիայի դոկտորի կոչում։

Վաղ մանկություն և կրթություն 
Անա Յենկոն ծնվել է Լյուբլյանայում, որն այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի մի մասն էր, բարձրակիրթ ընտանիքում։ Նրա հայրը բժիշկ Լյուդվիկ Յենկոն էր, իսկ մայրը՝ Թերեզա Յենկոն (ծնված՝ Լենչե), ով նույնպես կրթված կին էր, սովորել էր ուրսուլինների () մոտ՝ Լյուբլյանայում և Բավարիայում, ինչպես նաև մեկ տարի անց էր կացրել Մոսկվայում։ Նա օգնել է ամուսնուն իր պրակտիկայում, և զույգն ակտիվորեն մասնակցել է Սլովենիայի մշակութային կյանքին՝ որպես պանսլավիզմի քարոզիչներ։ Նրանք ունեցել են չորս երեխա։ Բոլոր քույրերն ու եղբայրները բարձրագույն կրթություն են ստացել, հատկապես Անայի քույրը՝ Էլեոնորան, ով հետագայում դարձել է Սլովենիայի առաջին կին բժիշկը։

Անայի վաղ կրթությունն անհայտ է. ասում են, որ նա հաճախել է Լյուբլյանայի 1-ին գիմնազիա՝ որպես մասնավոր ուսանող, ինչը ուղղակի համալսարան ընդունվելու միակ միջոցն էր, քանի որ այդ ժամանակ աղջիկներին թույլ չէին տալիս սովորել սովորական գիմնազիաներում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո նա 1906 թվականին ընդունվել է Պրահայի Կառլ-Ֆերդինանդի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, որտեղ գրանցման ձևանմուշում նշել է, որ նախկինում մասնակցել է նաև Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանին կից կանանց բարձրագույն դասընթացներին։

Հինգ կիսամյակների ընթացքում նա քիմիա է սովորել որպես արտասովոր ուսանող, այնուհետև որպես սովորական ուսանող։ Նրա ուսուցիչների թվում էին Բոգուսլավ Բրաուները () (տեսական և ֆիզիկական քիմիա), Բոհումիլ Կուժման (անօրգանական քիմիա) և նրա ապագա ամուսինը՝ Յան Ստանիսլավ Շտերբա-Բյոմը (քիմիայի պատմություն), ինչպես նաև հանքանյութաբանության, փորձարարական ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի, փիլիսոփայության պատմության, չեխերենի ու գերմաներենի դասընթացները ներառված են եղել նրա ուսումնական ծրագրում։ Նա, հավանաբար, 1911 թվականի ամառային կիսամյակն անց է կացրել՝ պատրաստելով իր դոկտորական թեզը երեք օրգանական թթուների՝ սաթաթթու, խնձորաթթու և գինեթթու, որոշման և տարանջատման թեմայով։ 1911 թվականի հուլիսի 22-ին նա դոկտորի կոչում է ստացել Պրահայի Կառլ-Ֆերդինանդի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում (Չեխական մասնաճյուղ) քիմիայի և ֆիզիկայի հիմնական դիպլոմներ ստանալուց հետո, իսկ փիլիսոփայության երկրորդական՝ պաշտպանելով «Ուսումնասիրություն կիսելինի ձևավորման և բաժանման վերաբերյալ. սաթ, խնձոր և գինի» թեզը։ Սա նշվել է սլովենական մի քանի ժամանակակից թերթերի կողմից և նրան համբավ է բերել որպես առաջին սլովենացի կին, ով գիտությունների դոկտորի կոչում է ստացել։

Հետագա կյանք 
Հաջորդ տարի՝ 1912 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, Անա Յենկոն ամուսնացել է իր պրոֆեսոր Յան Ստանիսլավ Շտերբա-Բյոմի հետ և վերցրել է նրա երկու ազգանունները, ուստի նա սկսել է օգտագործել Անա (Աննա) Շտերբա-Բյոմ անունը։ Յան Ստանիսլավը, ով դարասկզբին Անրի Մուասանի, Պիեռ Կյուրիի և Մարի Կյուրիի ղեկավարությամբ ավարտել է Փարիզի Սորբոնը, հավանաբար կազմակերպել է Անայի ուսուցումը Մարի Կյուրիի լաբորատորիայում։ Ամուսնությունից հետո, սակայն, Անա Շտերբա-Բյոմը չի զբաղվել անկախ հետազոտություններով, այլ աջակցել է ամուսնու հետազոտություններին սկանդիումի հատկությունների վերաբերյալ։ Նա չի նշվել որպես 1914 թվականին «Էլեկտրաքիմիայի և կիրառական ֆիզիկական քիմիայի հանդես» () ամսագրում հրապարակված հոդվածի համահեղինակ, ինչն ընդունված էր այն ժամանակ, բայց նրա գիտական ներդրման մասին վկայագրվում է երախտագիտության բաժնում։

1914 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Յան Պետերը։ Յան Պետեր Շտերբա-Բյոմը նույնպես դարձել է քիմիկոս և, ինչպես իր մայրը, համագործակցել է հոր հետ՝ քիմիական հետազոտությունների ոլորտում։ 1937 թվականին ստացել է քիմիայի դոկտորի աստիճան։ Անա Շտերբա-Բյոմը մահացել է քաղցկեղից՝ 1936 թվականի հուլիսի 22-ին Պրահայում և թաղվել է այնտեղ՝ Վինոգրադայի գերեզմանատանը։ Նրա ամուսինը մահացել է 1938 թվականին։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Կին քիմիկոսներ