Աղեր (թմրանյութեր)

Պետք չէ շփոթել ներշնչման համար նախատեսված աղերի հետ, որոնք օգտագործվում են ուշագնացության ժամանակ։

Լոգանքի աղերը (այլ կերպ՝ հոգեակտիվ լոգանքի աղեր, PABS, կամ Միացյալ Թագավորությունում Monkey Dust (կապիկի փոշի)) ռեկրեացիոն դիզայներական դեղամիջոցների խումբ են։ Անվանումը ծագել է այն բանից հետո, երբ թմրանյութերը քողարկվել են որպես լոգանքի աղեր ։ Սպիտակ փոշին, հատիկները կամ բյուրեղները հաճախ հիշեցնում են Epsom աղերը, բայց քիմիապես տարբերվում են։ Դեղերի փաթեթավորման վրա հաճախ գրված է «նախատեսված չէ մարդկանց կողմից օգտագործման համար»՝ փորձելով շրջանցել թմրամիջոցների արգելման մասին օրենքները։ Բացի այդ, դրանք կարող են սխալ պիտակավորվել, որպես պարարտանյութ, մաքրող միջոց և այլ նմանատիպ ապրանքներ։

Պատմությունը 
Սինթետիկ կատինոնները, ինչպիսիք են մեֆեդրոնը, որոնք քիմիապես նման են Catha edulis բույսում  հայտնաբերված կատինոնին, առաջին անգամ սինթեզվել են 1920 թվականներին։ Նրանք մնացին անհայտ մինչև 21-րդ դարի առաջին տասնամյակը, երբ գաղտնի քիմիկոսները վերահայտնաբերեցին դրանք և սկսեցին օգտագործել դիզայներական դեղամիջոցներում, քանի որ միացությունները օրինական էին բազմաթիվ իրավասություններում։ 2009 և 2010 թվականներին սինթետիկ կատինոնների օգտագործման զգալի աճ է գրանցվել սկզբում Միացյալ Թագավորությունում և մնացած Եվրոպայում, իսկ այնուհետև Միացյալ Նահանգներում։ Որպես «լոգանքի աղ» վաճառվող դեղերն առաջին անգամ հայտնվել են ԱՄՆ-ի իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում 2010 թվականին այն բանից հետո, երբ հաղորդումներ ստացվեցին ԱՄՆ թունավորման կենտրոններին։ Եվրոպայում դեղերը հիմնականում գնում էին կայքերից, սակայն ԱՄՆ-ում դրանք հիմնականում վաճառվում էին փոքր անկախ խանութներում, ինչպիսիք են բենզալցակայանները և հեդշոփերը (անգլերենից՝ pothead, «մարիխուանա ծխող» + shop, «խանութ»)։ Լոգանքի աղերը վաճառվել են նաև առցանց՝ փոքր փաթեթներով։

Հաղորդվել է հարյուրավոր այլ դիզայներական թմրանյութերի մասին, ներառյալ արհեստական քիմիական նյութեր, ինչպիսիք են սինթետիկ կանեփը և կիսասինթետիկ նյութերը, ինչպիսիք են մեթիլհեքսանամինը։ Այս դեղերը հիմնականում մշակվել են անօրինական դեղերի դեմ օրենքներով վերահսկվելուց խուսափելու համար՝ այդպիսով տալով նրանց դիզայներական դեղեր պիտակը։

ԱՄՆ-ում թունավորման կենտրոններ «լոգանքի աղերի» հետ կապված զանգերի թիվը 2010 թվականին 304-ից հասել է 6138-ի՝ 2011 թվականին, ըստ Թունավորման վերահսկման կենտրոնների ամերիկյան ասոցիացիայի։ Այնուհետև սկսեցին նվազել լոգանքի աղերի հետ կապված զանգերը. մինչև 2015 թվականը այդ թիվը նվազել է մինչև 522։

Դեղաբանությունը 
Դեղաբանորեն լոգանքի աղերը սովորաբար պարունակում են կատինոն, սովորաբար մեթիլենդիօքսիպիրովալերոն (MDPV), մեթիլոն կամ մեֆեդրոն։ Այնուամենայնիվ, քիմիական բաղադրությունը շատ տարբեր է և նույն անունով պիտակավորված արտադրանքը կարող է նաև պարունակել պիրովալերոնի կամ պիպրադրոլի ածանցյալներ։ Եվրոպայում հիմնական սինթետիկ կատինոնը մեֆեդրոնն է, մինչդեռ ԱՄՆ-ում MDPV-ն ավելի տարածված է։

Շատ քիչ բան է հայտնի, թե ինչպես են լոգանքի աղերը փոխազդում ուղեղի հետ և ինչպես են դրանք նյութափոխանակվում օրգանիզմում։ Գիտնականները հակված են կարծելու, որ լոգանքի աղերը կախվածություն առաջացնելու հզոր պոտենցիալ ունեն և կարող են մեծացնել օգտագործողների տոլերանտությունը։ Նրանք նման են ամֆետամիններին նրանով, որ առաջացնում են խթանիչ ազդեցություն՝ մեծացնելով մոնոամինների կոնցենտրացիան, ինչպիսիք են դոֆամինը, սերոտոնինը և նորեպինեֆրինը սինապսներում։ Նրանք, ընդհանուր առմամբ, ավելի քիչ են կարողանում անցնել արյան ուղեղի պատնեշը, քան ամֆետամինները՝ բետա-կետո խմբի առկայության պատճառով, որը մեծացնում է միացության բևեռականությունը։

Օգտագործումը 
Լոգանքի աղերը սովորաբար ընդունում են օրալ, ներշնչման, ծխելու կամ ներարկման եղանակով։ Լոգանքի աղերը կարող են վնասակար լինել մարդու առողջության համար և կարող են առաջացնել անկանոն վարքագիծ, հալյուցինացիաներ և զառանցանքներ։ Սա հաճախ պայմանավորված է նրանց արթունությունը խթանող ազդեցությամբ, ինչը հանգեցնում է անքնության։

Փոխազդեցությունը ալկոհոլի հետ 
Լոգանքի աղերը հաճախ օգտագործում են ալկոհոլիհետ միաժամանակ։ 2015 թվականի ուսումնասիրությունը ուսումնասիրել է մեֆեդրոնի և ալկոհոլի փոխկապակցվածությունը՝ կենտրոնանալով հոգեմետ խթանիչ և «պարգևատրող» ազդեցությունների վրա։ Այն ցույց է տվել, որ ալկոհոլը ցածր (ոչ խթանող) չափաբաժիններով զգալիորեն ուժեղացնում է մեֆեդրոնի հոգեմետ խթանիչ ազդեցությունը։ Այս էֆեկտը պայմանավորված է սինապտիկ դոֆամինի ավելացմամբ, քանի որ հալոպերիդոլը, բայց ոչ կետանսերինը, կարող էր արգելափակել ալկոհոլի ուժեղացումը։

Սուբյեկտիվ էֆեկտներ 
Լոգանքի աղերը կամ կապիկի փոշին հանդես են գալիս  փոշու կամ բյուրեղացված ձևով, որը կարելի է կուլ տալ, ծխել, ներարկել կամ ներշնչել։ Սուբյեկտիվ ազդեցությունները նման են MDMA-ին կամ կոկաինին, բայց 5-6 ժամ տևողությամբ։ Երկու նյութերն էլ առաջացնում են կենտրոնական նյարդային համակարգում գործողության արագ սկիզբ և խթանիչ թունավորություն։ Ավելի մեծ չափաբաժինների դեպքում՝ այս դասը կարող է առաջացնել այնպիսի էֆեկտներ, ինչպիսին նկատվում է սերոտոնինի համախտանիշի դեպքում։ Իրենց արագ ազդեցության շնորհիվ սինթետիկ կատինոնները հզոր պարգևատրողներ են՝ կախվածության բարձր ներուժով։ Monkey Dust (կապիկի փոշի), «լոգանքի աղերը» կամ բույսերի սննդանյութը հաճախ օգտագործվում է դասական հոգեակտիվ դեղամիջոցների հետ միաժամանակ։ Օգտատերերը, ովքեր չափից մեծ դոզա են ընդունել, հաճախ դրսևորում են գրգռվածության, զառանցանքի, հալյուցինացիաների, ավելորդ շարժիչ ակտիվության, նոպաների, տախիկարդիայի, հիպերտոնիայի և/կամ հիպերթերմիայի ախտանիշներ։

Առողջական խնդիրներ 
Լոգանքի աղի/Կապիկի փոշու օգտագործողները հայտնել են ախտանիշներ, որոնք ներառում են գլխացավ, սրտի բաբախյուն, սրտխառնոց, սառը մատներ, հալյուցինացիաներ, պարանոյա և խուճապի նոպաներ։ Լրատվամիջոցները հաղորդում են ռեակցիաներ, որոնք ներառում են բռնի վարքագիծ, սրտի կաթված, երիկամային անբավարարություն, լյարդի անբավարարություն, ինքնասպանություն, ցավի նկատմամբ հանդուրժողականության բարձրացում, ջրազրկում և կմախքի մկանային հյուսվածքի քայքայում։ Ավելին, կան ապացույցներ, որոնք հաստատում են այն պնդումը, որ հոգեակտիվ միացությունը կարող է խթանել փսիխոզը մի մարդու մոտ, որն արդեն ենթակա է հոգեկան խանգարումների։

Տեսողական ախտանշանները, որոնք նման են խթանիչի չափից մեծ դոզաներին, ներառում են լայնացած բբեր, մկանների ակամա շարժում, արագ սրտի բաբախյուն և հիպերտոնիա։

Հայտնաբերումը 
MDPV-ն և այլ սինթետիկ կատինոնները չեն կարող հոտոտվել հայտնաբերող շների կողմից և չեն հայտնաբերվում սովորական մեզի անալիզով, թեև դրանք կարող են հայտնաբերվել մեզի և մազերի մեջ՝ օգտագործելով գազային քրոմատոգրաֆիա-զանգվածային սպեկտրոմետրիա կամ հեղուկ քրոմատոգրաֆիա-զանգվածային սպեկտրոմետրիա։ Դիստրիբյուտորները կարող են քողարկել դեղը որպես ամենօրյա նյութեր, ինչպիսիք են պարարտանյութը կամ միջատներին վանող միջոցը։

Տարածվածությունը 
Քիչ է հայտնի, թե քանի մարդ է օգտագործում լոգանքի աղերը։ Մեծ Բրիտանիայում մեֆեդրոնը, որը սովորաբար հայտնի է որպես MCAT, չորրորդ ամենատարածված ապօրինի թմրանյութն է գիշերային ակումբ այցելողների շրջանում կանեփից, MDMA- ից և կոկաինից հետո։ Թույնի վերահսկման կենտրոնների ամերիկյան ասոցիացիայի զեկույցների հիման վրա ենթադրվում է, որ լոգանքի աղերի օգտագործումը ԱՄՆ-ում զգալիորեն աճել է 2010-ից 2011 թվականներին։ Կարծիքներ կան, որ օգտագործման աճը պայմանավորված է դրանց լայն տարածմամբ, շատ թմրամիջոցների թեստերի ժամանակ չհայտնաբերվածությամբ և լրատվամիջոցների սենսացիոն լուսաբանմամբ։

Օգտագործողների տարիքը տատանվում է 15-ից 55 միջակայքում, միջին տարիքը՝ 28։

Իրավական կարգավիճակը 
Կանադայի թմրամիջոցների քաղաքականությունը 2012 թվականի աշնանից ի վեր դասակարգում է մեթիլենդիօքսիպիրովալերոնը (MDPV), որպես առաջին կանոնակարգի նյութ (schedule I)՝ վերահսկվող դեղերի և նյութերի մասին օրենքի համաձայն ՝ դասելով այն նույն կատեգորիայի, ինչ հերոինը և MDMA- ն։ Մեֆեդրոնն ու մեթիլոնն արդեն անօրինական են Կանադայում և Միացյալ Նահանգների զգալի մասում ։

Միացյալ Թագավորությունում բոլոր փոխարինված կատինոնները ապօրինի ճանաչվեցին 2010 թվականի ապրիլին, 1971 թմրամիջոցների չարաշահման մասին օրենքի համաձայն, սակայն այլ դիզայներական դեղամիջոցներ, ինչպիսին է նաֆիրոնը, անօրինական միացություններ պարունակելով հանդերձ, համարվում է օրինական։ Դեղերի մասին օրենքի կողմից վերահսկվելուց խուսափելու համար դիզայներական դեղամիջոցները, ինչպիսին է մեֆեդրոնը, նկարագրվել են որպես «լոգանքի աղեր» կամ «պարարտանյութ», չնայած,որ այս նպատակների համար օգտագործելու պատմություն չունեն։

2012 թվականի հուլիսին ԱՄՆ դաշնային թմրամիջոցների քաղաքականությունը փոփոխվեց՝ արգելելու համար լոգանքի աղերում սովորաբար հայտնաբերված դեղամիջոցները։ Մինչ այդ լոգանքի աղերը օրինական էին առնվազն 41 նահանգներում։

Հասարակություն և լրատվամիջոցներ 
Լոգանքի աղերի կամ կապիկի փոշու օգտագործումը տարածվել է սոցիալական ցանցերի միջոցով։ Stoke-on-Trent քաղաքում հաղորդվում է, որ Monkey Dust-ը բոլորովին նոր միացություն է, երբ իրականում MDPV-ի և MDPHP-ի կամ «լոգանքի աղերի» պատրաստուկները հասանելի են եղել 2000-ականների սկզբից։ Տպագիր մամուլը և հեռարձակող մամուլը հաճախ օգտագործում են տեքստային շրջանակի մեթոդներ՝ հասարակության առավել խոցելի խավերի շրջանում սինթետիկ կատինոնի օգտագործման մասին հաղորդելու համար։ Օգտատերերին նկարագրելիս հաճախ օգտագործվում են այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են «համաճարակը», «զոմբիների հարձակումը» և վերջերս «անհավանական Հալկ»։ 2018 թվականի օգոստոսին Ստաֆորդշիրի ոստիկանությունն ասաց, որ իրենք օրական մոտ տասը զանգ են ստանում Monkey Dust-ի հետ կապված։ Այնուամենայնիվ, պարզ չէ, թե միջադեպերն իրականում կապված են Monkey Dust-ի հետ, թե նյութերի համակցության հետ։

Հակառակ տարածված կարծիքի, «Մայամիի մարդակերների հարձակման» հետաքննության ընթացքում թունաբանները հարձակվողի դիահերձման ժամանակ լոգանքի աղերի բաղադրիչների հետք չեն հայտնաբերել։ Սակայն որոշ գիտնականներ կասկածում են այն պնդումներին, որ լոգանքի աղերը չեն ներգրավվել փորձության մեջ և ասում են, որ փորձարկման սուղ հնարավորությունների պատճառով լոգանքի աղը կարող էր չբացահայտվել։

Տեսնել նաև 

 Թմրամիջոցների ապօրինի առևտուր

Ծանոթագրություններ 

Դեղերի մշակույթ
Թմրանյութ
Թմրամիջոցներ
Թմրամոլություն