Դաունոռուբիցին

Դաունոռուբիցին, հայտնի որպես դաունոմիցին, քիմիոթերապևտիկ դեղամիջոց՝ քաղցկեղի բուժման համար։ Կիրառվում են սուր միելոիդ լեյկեմիայի (ՍՄԼ), սուր լիմֆոբլաստային լեյկեմիայի (ՍԼԼ), քրոնիկական միելոգեն լեյկեմիայի (ՔՄԼ) և Կապոշիի սարկոմայի դեպքում։ Ընդունվում է ներերակային ճանապարհով։ Գոյություն ունի նաև լիպոսոմալ ձևը՝ հայտնի որպես լիպոսոմալ դաունոռուբիցին։

Հիմնական կողմնակի էֆեկտներից են մազաթափությունը, սրտխառնոցը, ոսկրածուծի ընկճումը և բերանի խոռոչի բորբոքումը։ Այլ կողմնակի էֆեկտներից է սրտի հիվանդությունները և ներարկման տեղում առաջացած մաշկի մեռուկացումը։ Հղիության ընթացքում կիրառելը կարող է վնասել պտղին։ Դաունուռուբիցինը անթրացիկլինների ընտանիքին պատկանող դեղամիջոց է։ Այն աշխատում է պաշարելով տոպոիզոմերազ II ֆերմենտը։

1979 թվականին ԱՄՆ-ում հաստատվեց դաունոռուբիցինի կիրառումը։ Այն ներառված է ԱՀԿ-ի հիմնական՝ կյանքի համար ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղերի ցանկում։ Զարգացող աշխարհում 20 միլիգրամանոց սրվակի մեծածախ վաճառքի գինը տատանվում է 5.79-37.18$ սահմաններում։ Միացյալ Թագավորությունում Առողջապահության ազգային ծառայությունը սահմանել է 55 ֆունտ արժեքը։ Այն առաջին անգամ անջատվել էր Streptomyces տիպի մանրէից։

Բժշկական կիրառություն
Այն դանդաղեցնում կամ դադարեցնում է քաղցկեղային բջիջների աճը։ Բուժման պլանավորման մեջ հաճախ զուգակցում են այլ քիմիոթերապևտիկ դեղերի (հաճախ ցիտարաբին) հետ, ներմուծման ուղին կախված է ուռուցքի տեսակից և պատասխանի աստիճանից։

Ի հավելումը դեղամիջոցի մեծ կիրառության ՍՄԼ-ի բուժման մեջ, դաունոուբիցինը օգտագործում են նեյրոբլաստոմա բուժելու նպատակով։ Այն կիրառվում է այլ քիմիոթերապևտիկ դեղամիջոցների հետ քրոնիկական միելոգեն լեյկեմիայի բւժման համար բլաստային փուլում։

Դաունոռուբիցինը որպես սկզբնանյութ է ծառայում կիսասինթետիկ դոքսոռուբիցինի, էպիռուբիցինի և իդառուբիցինի սինթեզի համար։

Ազդման մեխանիզմ 
Դոքսոռուբիցինի նման, դաունուռուբիցինը փոխազդում է ԴՆԹի մոլեկուլի հետ ներդրվելով նրանում և արգելակում մակրոմոլեկուլի բիոսինթեզը։ Այն արգելակում է տոպոիզոմերազ II-ի առաջացումը, որը ապապարուրում է երկշղթան տրանսկրիպցիայի համար։ Դաունոռուբիցինը կայունացնում է տոպոիզոմերազ II ֆերմենտը՝ կրկնապատկման համար ԴՆԹ-ի շղթան ճեղքելուց հետո, կանխելով ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի քայքայումը և դրանով կանխելով վնասված հատվածի կրկնապատկման պրոցեսը։ ԴՆԹ-ին կապվելով, դաունոմիցինը ներդրվում է իր դաունոզամին մնացորդով ԴՆԹ-ի կազմի մեջ։ Այն ունի ամենամեծ խնամակցությունը 2 Գ/Ց ազոտային հիմքերի նկատմամբ ԴՆԹ-ի 5՛ ծայրում։ Կրիստալոգրաֆիան ցույց է տվել, որ դաունոմիցինը տեղային խթանում է 8° անկյան քանդումը, և այլ կառուցվածքային խանգարումներ հարևան ազոտային հիմքերում։ Այն կարող է խթանել նաև հիստոնների հեռացումը քրոմատինից։

Պատմություն 
1950 թվականին, իտալական հետազոտական մի կազմակերպություն, Ֆարմիտալիա Հետազոտական Լաբորատորիաները, սկսեցին հողի մանրէներից առանձնացնել հակաքաղցկեղային միացություններ։ Հողի նմուշը վերցվել էր Դել Մոնտե ամրոցի (13-րդ դարի կառույց Ապուլիայում) շրջակայքից։ Streptomyces peucetius - ի նոր շտամը, որից առանձնացվել է կարմիր պիգմենտ և հակաբակտերիալ դեղամիջոց, որն ունի նաև այն ուռուցքների նկատմամբ ակտիվություն, որոնք ախտահարում են մուրինային մկներին։ Երբ ֆրանսիական հետազոտողները հայտնաբերեցին նույն միացությունը նույն ժամանակահատվածում, երկու խումբը միասին անվանեցին դաունոռուբիցին, համատեղելով Դաունի՝ նախառոմանական ցեղ, որը օկուպացրել էր Իտալիայի այն հատվածը, որտեղ միացությունը անջատվել է, և ֆրասերեն բառ՝ ռուբի,rubis, նկարագրելով գույնը, անունները։ Կլինիկական փորձարկումները սկսվեցին 1960-ականներին, և դեղամիջոցը ունեցավ մեծ հաջողություններ սուր լեյկեմիայի և լիմֆոմայի բուժման մեջ։

Բայցևայնպես 1967-ին, հայտնաբերվեց, որ դաունոռուբիցինը կարող է առաջացնել ֆատալ սրտային թունավորում։

2015-16-ին, Օհայոյի պետական համալսարանի թիմը վիրուսային ԴՆԹ-ի կառուցվածքը մանրամասն ուսումնասիրել է ու հայտնաբերել է կառուցվածքներ, որոնք կարող են կազմավորվել 10 րոպեի ընթացքում։ Այդ կառուցվածքները միայն 100 նանոմետր երկարաություն ունեն, որը 1000 անգամ փոքր է մարդու մազի հաստությունից։ Դաունոռուբիցինի փոքր քանակները ներդրվում են շատ փոքր պատիճների մեջ, որոնք լեյկեմիկ բջիջներով հարուստ միջավայրում բացվում են և թողնելով իրենց ազդեցությունը։

Ներմուծման ուղիներ
Դաունոռուբիցինը պետք է կիրառվի միայն արագ ներերակային ներարկման ճանապարհով։ Այն չպետք է ներարկվի միջմկանային կամ ենթամաշկային, քանի որ կարող է առաջացնել հյուսվածքի տարածուն մեռուկ։ Այն երբեք չպետք է ներմուծվի դեպի ողնուղեղ, քանի որ կառաջացնի տարածուն վնասվածքներ նյարդային համակարգում, ընդհուպ մինչև մահ։ Դաունոռուբիցինը կիրառել են նաև ներակնային եղանակով պրոլիֆերատիվ վիտրեոռետինոպաթիան կանխելու նպատակով, որից հետո որոշակի բարդությունների պատճառով ներակնային ուղով կիրռումը դադարեցվեց։

Տես նաև
Դոքսոռուբիցին
Իդառուբիցին

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Information from Macmillan Cancer Support
 Mediline Plus – Drug Info

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր