Սթրոնգհարթ (շուն)

Էտցել ֆոն Օրինգեն (, ), ավելի հայտնի է որպես Սթրոնգհարթ (՝ Ամուր սիրտ), արու գերմանական հովվաշուն, առաջին կենդանի կինոդերասաններից մեկը։

Կենսագրություն 
Էտցել ֆոն Օրինգենը ծնվել է 1917 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Վրոցլավում (այլ աղբյուրների համաձայն՝ Գերմանիայում)։ Արու գերմանական հովվաշուն էր, որին պահել է գործարանատեր Ռոբերտ Նիդհարթը՝ Կվեդլինբուրգից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Էտցելը Բեռլինում գերմանական Կարմիր խաչի կողմից վերապատրաստվել է որպես ոստիկանական շուն։ Պատերազմից հետո նրա տերն աղքատացել է և միջոցներ չուներ շուն պահելու համար։ Մտահոգվելով, որ Էտցելը վատ ձեռքերում կլինի, նա մերժել է ավելի մեծ առաջարկները և շանը տվել է իր ընկերոջը, որը Նյու Յորքի Ուայթ Փլեյնս քաղաքում բուծարան ուներ։ Երեք տարեկանում Էտցելին տարել են ԱՄՆ՝ վաճառքի համար։

20-րդ դարի սկզբին շների մարզիչ Լարի Թրիմբլը իր առջև նպատակ էր դրել իր կենդանիներից մեկին դարձնել կինոաստղ։ 1920 թվականին նա սկսել է «քասթինգ» տաղանդավոր շների շրջանում, ինչի արդյունքում կարողացել է գտնել իր փնտրած կենդանուն։ Դա Էտցելն էր, որը հսկայական չափեր ուներ (57 կգ) և ավելի շատ հակված էր կծելու մարդկանց, քան ֆիլմերում նկարահանվելու։ Այդուհանդերձ, Թրիմբլը գնել է նրան և փոխելով անունը (Սթրոնգհարթ)՝ տարել Հոլիվուդ։

Կենդանու ագրեսիվ բնույթը փոխելու համար երկար ժամանակ է պահանջվել։ Արդյունքում Թրիմբլին հաջողվել է շանը վտանգավոր կենդանուց վերածել ընկերական դերասանի։ Բայց Սթրոնգհարթը պահպանում էր ոստիկանական շան որոշ առանձնահատկություններ։ Նա գիտեր, թե ինչպես ճիշտ գնահատել մարդկանց բնավորությունը և սովորություն ուներ մանրազնին ուսումնասիրել և երբեմն նույնիսկ գաղտնի հետապնդել նրանց, ում չէր վստահում։

Սթրոնգհարթի առաջին ֆիլմը «Լուռ կանչն» էր։ Ֆիլմի թողարկումից անմիջապես հետո շունը հայտնի է դարձել։ Շատ երկրպագուներ եկել էին Հոլիվուդ՝ տեսնելու չորսոտանի կինոհերոսին։ Ոմանց նույնիսկ հաջողվել է շոյել խստաբարո շանը։ Սթրոնգհարթը նկարահանվել է մի քանի ֆիլմում և իր համար ընկերուհի ձեռք բերել՝ գերմանական հովվաշուն Լեդի Ջեյնը (կամ Ջուլ)։

Սթրոնգհարթի կյանքը ողբերգական ավարտ է ունեցել։ 1929 թվականին շունը նկարահանվել է նոր ֆիլմում և հնարքներից մեկի կատարման ժամանակ ընկել շիկացած լամպի վրա։ Կենդանին ծանր այրվածքներ է ստացել և մահացել 1929 թվականի հունիսի 24-ին Ջեյն Մերֆինի տանը։ 1960 թվականին նա հետմահու ստացել է աստղ Հոլիվուդյան «Փառքի ծառուղում»՝ գրական հերոս Լասիի և շուն-կինոդերասան Ռին Տին Տինի կողքին։

Ֆիլմագրություն 

Սթրոնգհարթի մասնակցությամբ գրեթե բոլոր ֆիլմերը կորել են։ «Սիրո վարպետը» ֆիլմի շապիկը պահպանվել է Ֆրանսիայում՝ Ֆիլմագրության և շարժվող պատկերների ազգային կենտրոնում։ «Բոստոնյան Բլեքի վերադարձը» ֆիլմը պահպանվել է 16 միլիմետրանոց կինոժապավենի վրա` տարածաշրջանային DVD-ով։

Ստորև ներկայացված է Սթրոնգհարթի բոլոր ֆիլմերի ցուցակը.

Հիշատակ 
1926 թվականին «Սթրոնգհարթ․ հրաշք շան պատմությունը» գրքում Թրիմբլը պատմել է, թե ինչպես է Սթրոնգհարթը եկել ԱՄՆ և ընտրվել նկարահանման համար, ներկայացրել է նրա մարզումները, ֆիլմերում ունեցած հաջողությունները։

Սթրոնգհարթի ճանաչումը ոգեշնչել է «Doyle Packing Company» ընկերությանը և 1932 թվականին ընդունել է նրա անունը և լուսանկարը պահածոյացված շների կերակուրի համար։ «Strongheart» շների կերակուրը մեծ բիզնես հաջողություն է ունեցել հատկապես Միջին Արևմուտքում, և խանութներում հասանելի էր մինչև 2002 թվականը։

Ալեն Բունը հրատարակել է երկու գիրք՝ «Նամակներ Սթրոնգհարթին» (1939) և «Հարազատություն ամբողջ կյանքի հետ» (1954)՝ նվիրված կենդանիների շփմանը և մահից հետո շան հոգու կյանքին։ Երկու գրքերն էլ մի քանի անգամ վերահրատարակվել են և համարվում են սպիրիտուալիզմի դասականներ։ «The Washington Post»-ի թղթակից Բունը Մյորֆինի և Թրիմբլի գործուղման ժամանակ շատ ժամանակ էր անցկացնում Սթրոնգհարթի հետ, և նրա ու շան միջև կար խորը հոգևոր կապ։

Կալդեկոտյան շքանշանի մրցանակակիր Էմիլի Առնոլդ Մաքքալիի «Սթրոնգհարթ. աշխարհում առաջին կինոաստղ շունը» (2014) գիրքը նախատեսված է երիտասարդ հանդիսատեսի համար։ «The New York Times»-ը բարձր է գնահատել այդ աշխատանքը։ 

Քենդիս Ֆլեմինգի «Սթրոնհգարթ․ արծաթյա էկրանի հրաշք շունը» (2018) վեպը նախատեսված է 8-12 տարեկան երեխաների համար։ Այն նկարազարդել է Կալդեկոտյան մեդալակիր Էրիկ Ռոմանը։ Kirkus Review-ն ասել է. «Համր ֆիլմի նման, Ֆլեմինգի պատմվածքը լի է արկածախնդրությամբ, սիրավեպով և անորոշությամբ»։ Գիրքը աստղային ակնարկ է ստացել Գրացանկում։

Մրցանակներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Սթրոնգհարթ՝ առաջին կինոաստղ գերմանական հովվաշունը 
 Սթրոնգհարթ՝ առաջին գերմանական հովվաշունը, որին լուսաբանել է Հոլիվուդը 
Հայտնի շներ