Grameen Bank

Grameen Bank (Գրեմին Բանկ, ), միկրոֆինանսական կազմակերպություն և բանկ։ Անվանումը կարելի է թարգմանել որպես «գյուղական բանկ»։ 

Բանկի գործունեությունն սկսվել է 1976 թվականին, Չիտտագոնգի համալսարանի պրոֆեսոր Մուհամադ Յունուսի` Բանգլադեշի ամենաաղքատ խավերին բանկային ծառայություններով ապահովելուն ուղղված հետազոտական ծրագրից։ 1983 թվականին Grameen Bank-ը գրանցվել է որպես անկախ բանկ։ 2006 թվականին բանկը հիմնադրի հետ մեկտեղ երկրի գյուղական շրջանների կրեդիտավորման գործունեության համար դարձել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր։

Ստեղծման պատմություն 
Վանդերբիլտի համալսարանում տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան ստանալուց հետո Մուհամադ Յունուսը վերադարձել է Բանգլադեշ։ 1976 թվականին, երբ երկիրը ոչ վաղ անցյալում զանգվածային սով էր հաղթահարել, նա 42 ֆերմերների պարտքով տալիս է 27 ամերիկյան դոլար։ Այս գումարը բավարար էր` ոչ մեծ գործ սկսելու համար։ Մարդկանց հետ զրուցելով` Յունուսն իմանում է, որ նրանցից շատերին իրենց նախագծերն իրականացնելու համար փոքր գումար է պետք։ Արդյունքներն ապացուցում են, որ այս պրակտիկայի ընդլայնումը կարող է օժանդակել Բանգլադեշի բնակչության շրջանում աղքատության նվազեցմանը։  

Բանկի ստեղծման համար հետագա գաղափարները Յունուսը վերցրել է իր սեփական փորձից ու հետազոտություններից։ Չիտագոնգի համալսարանի աջակցությամբ նա անց է կացրել միկրոկրեդիտավորման Rural Economics Project հետազոտությունը։ Համալսարանից ոչ հեռու գտնվող գյուղերը դարձել են առաջին շրջանները, որոնցում Grameen Bank-ը նպատակաուղղված սկսել է ծավալել իր գործունեությունը։ Նախագծի հաջողությունից հետո պետական կենտրոնական բանկի աջակցությամբ դրա գործունեության գոտին ընդլայնվել է` տարածվելով Բանգլադեշի այլ շրջաններ ևս, այդ թվում` Տանգայլի շրջանը, որում ընդգրկված է մայրաքաղաք Դաքքայի հյուսիսային մասը ևս։

1983 թվականի հոկտեմբերի 2-ին պետությունը Grameen Bank-ը ճանաչել է որպես անկախ բանկային կազմակերպություն։ Պաշտոնական կարգավիճակ ստանալու հարցում Յունուսին օգնել են Չիկագոյի ShoreBank-ը և Ֆորդի հիմնադրամը։ Բանկի մասնաճյուղերը տարածվել են ամբողջ երկրով մեկ, 2006 թվականին դրանք ավելի քան 2000 էին։ 2005 թվականին որպես վարկ տրամադրված գումարը կազմել է 4.7 միլիարդ ամերիկյան դոլար, 2008-ին` 7,6 միլիարդ։ Նմանատիպ բանկեր բացվել են աշխարհի ավելի քան 40 երկրներում։

Իր տեսակի մեջ նմանատիպ առաջին կազմակերպությունը` Grameen Bank-ը և դրա հիմնադիր Մուհամադ Յունուսը 2006 թվականին ստացել են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ։ Բանկի անունից մրցանակն ստացել է հաջողակ գործարար Մոսամատ Թալսիմա Բեգումը, որը բիզնեսն սկսել է Grameen Bank-ից 20 դոլար փոխառություն վերցնելով, որով այծ է գնել։ Բանկն առաջին կազմակերպությունն է դարձել, որն ստացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ։ Նոբելյան մրցանակի ղեկավարն իր խոսքում հայտարարել է, որ այդկերպ նրանք ցանկացել են սատարել մուսուլմանական աշխարհի ձեռքբերումները, կանանց իրավունքներն ու աղքատության դեմ պայքարը։ Հաղթանակը հիացմունքով է ընդունվել Բանգլադեշի բնակիչների կողմից.

2011 թվականին Բանգլադեշի կառավարության ճնշման տակ Յունուսը հեռացել է Grameen Bank-ից։

Գործունեության սկզբունքներ 

Բանկը հայտնի է վարկավորման համերաշխության համակարգով, ըստ որի վարկառուները ձևավորում են հինգ հոգանոց խմբեր։ Այնուհետև խումբն ընտրում է ղեկավարի, որը և գործողությունների պլան է մշակում վարկային միջոցների ներդրումների վերաբերյալ։ Խմբի անդամները համավարկառուներ չեն համարում և պատասխանատվություն չեն կրում, եթե որևէ վարկառու չի վերադարձնում փոխառությունը։ Այնուամենայնիվ, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, վարկառուները, որպես կանոն, որոշակի ջանքեր են գործադրում` խմբի մյուս անդամների փոխառությունները ժամանակին վերադարձնելու համար։ Բանկն ու վանկառուները պայմանագիր չեն կնքում, համաձայնությունը հիմնված է վստահության վրա։

Բանկի գործունեության առանձնահատկություններից է նաև հաճախորդների` 16 որոշումների ընդունումը, որոնք բանկի առջև որևէ պարտավորություն չեն ենթադրում, այլ դրանք որոշումներ են, որոնք ուղղված են հենց վարկառուների կենսամակարդակի բարձրացմանը, ինչպես, օրինակ, որոշումը միայն շշերից կամ եռացրած ջուր խմելու վերաբերյալ, սեփական երեխաներին կրթությամբ ապահովելու մասին որոշումը և այլն։

Բանկի և հաճախորդների հարաբերությունները հիմնված են վստահության վրա, միկրովարկերը տրամադրվում են առանց որևէ երաշխիքի։ Միևնույն ժամանակ` վերադարձվող վարկերը կազմում են մոտավորապես 98 տոկոս։ Ժամկետների խախտմամբ վերադարձվող պարտքը կազմում է 20 տոկոս։ Բանկի հաճախորդների բացարձակ մեծամասնությունը (97 %) կանայք են։ Որպես բանկի գործունեության դրական արդյունք է նշվում նաև վարկ ստացած կանանց հանդեպ ընտանեկան բռնության էական (երկու անգամ) կրճատումը։

Քննադատություն 
Որոշ վերլուծաբաններ ենթադրում են, որ միկրովարկավորումը կարող է մարդկանց այնպիսի պարտքերի մեջ ներքաշել, որոնցից նրանք երբևէ չեն կարող ազատվել։ Միևնույն ժամանակ, քննադատվում են ամսական 2, տարեկան` 24 տոկոս բարձր դրույքները։ Վերլուծաբանները դեպքեր են հիշատակում, երբ Grameen Bank-ի միկրովարկերը ուժեղացրել են մարդկանց շահագործումը, բանկն ստիպել է աղքատ մարդկանց վաճառել իրենց իրերը, այդ թվում` հագուստը, անգամ խորհուրդ է տվել վարկառուներին վաճառել իրենց երեխաներին` մարդկանց հասցնելով ծայրահեղ ստորացնող իրավիճակների` ինքնասպանության ելքով։

Բանկը քննադատության է արժանացել նաև մուսուլման հոգևորականության կողմից։ Իմամ Մաուլանա Իբրահիմը դեռ 1993 թվականին հայտարարել է, որ բանկը գործում է իսլամի ակունքների դեմ։ Ըստ նրա հայտարարությունների` վարկ ստանալիս կանանց ստիպում են երդվել, որ նրանք չեն ենթարկվելու իրենց ամուսիններին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական կայք
  Большая польза от малого кредита 
 Во время вручения Нобелевской премии критиковали глобализацию

Բանկեր այբբենական կարգով
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
1983 հիմնադրված կազմակերպություններ