Աստրիդ Կլևե

Աստրիդ Կլեվե (, ), շվեդ գիտնական-բուսաբան, երկրաբան, քիմիկոս, Ուփսալայի համալսարանի հետազոտող։ 

Առաջին կինն է եղել Շվեդիայում, ով ստացել է գիտության դոկտորի աստիճան։

Կենսագրություն 
Աստրիդ Կլևեն  ծնվել է 1875 թվականի հունվարի 22-ին, Շվեդիայի Ուփսալա քաղաքում, քիմիկոս, օվկիանոսագետ, երկրաբան և պրոֆեսոր Պեր Թեոդոր Կլևեի և նրա կնոջ՝ Ալմայի ընտանիքում։ Եղել է նրանց ավագ դուստրը։ Իր երկու կրտսեր քույրերի հետ Աստրիդն իր նախնական կրթությունը ստացել է տանը, ուսուցանել է մայրիկը, որը  Շվեդիայի առաջին կանանցից մեկն է եղել, ով ստացել է գիմնազիական կրթություն։ Հոր լաբորատորիայում Աստրիդ Կլևեն ուսումնասիրել է պլանկտոնը և գիտության հիմունքները, որն էլ նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացրել դիատոմային ջրիմուռների նկատմամբ։

1891 թվականի աշնանից Ուպսալայի համալսարանում սովորել է բնական գիտություններ։ Համալսարանն ավարտել է 1894 թվականի հունվարին՝ ստանալով բակալավրի աստիճան։ Այնուհետև աշխատել է որպես Ստոկհոլմի առաջադիմական համալսարանի քիմիայի պրոֆեսորի ասիստենտ։ Աշխատանքի ընթացքում ծանոթացել է գերմանա-շվեդական կենսաքիմիկոս, իսկ հետագայում Նոբելյան մրցանակակիր Հանս ֆոն Էյլեր-Հելփինի հետ։ 1902 թվականին նրանք ամուսնացել են, և Աստրիդը ստացել է Կլիվ ֆոն Էյլեր ազգանունը։ Ունեցել են հինգ երեխա, որոնցից երեքը ծնվել են Աստրիդի համալսարանն ավարտելուց անմիջապես հետո, որդիներից մեկը՝ Ուլֆ ֆոն Էյլերը, դարձել է ֆիզիոլոգ և Նոբելյան մրցանակակիր։ 1912 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են, իսկ տասնյոթ տարի անց՝ 1929 թվականին, Հանս ֆոն Էյլեր-Հելպինը ստացել է Նոբելյան մրցանակ քիմիայի բնագավառում՝ ֆերմենտացման վերաբերյալ իր հետազոտության համար։ 1911-1917 թվականներին Աստրիդ Կլևեն որպես ուսուցիչ աշխատել է Ստոկհոլմի կանանց սեմինարիայում։ Այդ ժամանակահատվածում նա շարունակել է իր հետազոտությունները։ Ուսումն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Վերմլանդ, որտեղ ապրել է 1917-1923 թվականներին։  Վերմլանդում ղեկավարել է Անտառային հետազոտությունների լաբորատորիան (Skoghallsverkens), «Uddeholm Company» դուստր ձեռնարկությունը, որտեղ շարունակել է հետազոտություններ անցկացնել։ Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Ուփսալա, իսկ 1933 թվականին տեղափոխվել են Լինդեսբերգի ոչխարաբուծական ֆերմա։ Բացի հողագործությունից, Կլևեն  դասավանդել է ռեալական դպրոցում։ 1949 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Ուփսալա, որտեղ նրանք անկացրել են իրենց կյանքի մեծ մասը, նույն թվականին դարձել է կաթոլիկ։ 

1968 թվականին՝ 93 տարեկանում, Աստրիդը ճողվածքի վիրահատություն է տարել, որից հետո այլևս չի կարողացել ապաքինվել։ Աստրիդ Կլևե ֆոն Էյլերը մահացել է 1968 թվականի ապրիլի 8-ին, Վեստերոսի ծերանոցում։

Գիտական հետազոտություններ   
1895-1896 թվականներին Աստրիդ Կլևեն զբաղվել է դիատոմային ջրիմուռների ուսումնասիրությամբ։ Նույնականացման և արկտիկական լճերում նոր դիատոմների հայտնաբերման արդյունքները հրապարակել է «On recent freshwater diatoms from Lule Lappmark in Sweden» աշխատության մեջ։ Ուսումնասիրում է նաև բույսերի էկոհամակարգերը հեռավոր հյուսիսային շրջաններում և դրանց հարմարվողականությունը խստաշունչ պայմաններին։ 1896 թվականից մինչև 1898 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Կլևեն հրապարակել է 4 հոդված քիմիայի վերաբերյալ, որոնք վերաբերել են տարբեր կառուցվածքներում ազոտական օրգանական միացություններին։ Իտերբիումի վերաբերյալ Ուպսալայի համալսարանում կատարված նրա հետազոտությունը հրապարակվել է Ստոկհոլմի համալսարանի կողմից․ Աստրիդը որոշել է քիմիական տարրի ատոմային զանգվածը և այլ հատկությունները։ 1898 թվականի մայիսին՝ 23 տարեկան հասակում, նա Ուպսալայի համալսարանում պաշտպանել է «Studier ofver några svenska väksters groningstid och förstärkningstadium» - «Հետազոտություն առանձին շվեդական բույսերի բողբոջման ժամանակի և աճի փուլերի վերաբերյալ» ատենախոսությունը և ստացել դոկտորական աստիճան։ Աստրիդը երկրորդ կինն է եղել, ով կատարել է այդ հետազոտությունը և առաջինն է այդ գիտության ոլորտում։ 1898-1902 թվականներին աշխատել է Ստոկհոլմի համալսարանում որպես պրոֆեսորի ասիստենտ։ Ստոկհոլմի համալսարանում իր պաշտոնավարման ընթացքում հոդված է հրապարակել լանթանի և սելենի մասին։ Հանս ֆոն Էյլեր-Հելպինի հետ ամուսնանալուց հետո թողել է աշխատանքը Ստոկհոլմի համալսարանի քիմիայի ամբիոնում։ Ամուսնությունից հինգ տարի անց Կլևեն ամուսնու հետ հրատարակել է 16 գիտական աշխատություն։ Ամուսիններն աշխատել են ազոտական օրգանական միացությունների, ֆորմալդեհիդից կետոզի սինթեզի, խեժերի քիմիական նյութերի և սպիրտի արդյունաբերական սինթեզի ուսումնասիրությունների վրա։ 1910-1912 թվականներին՝ միջնակարգ դպրոցում ուսուցիչ աշխատելու տարիներիին, Կլևեն վերսկսել է պլանկտոնի ուսումնասիրությունը՝ հիմնականում ուսումնասիրելով Ստոկհոլմի մոտ գտնվող ջրային ավազանի բուսական աշխարհը։ Այդ ուսումնասիրությունների արդյունքները կարևոր են նաև այսօր, քանի որ այն միակ հրապարակումն է, որը վերաբերում է Ստոկհոլմի տարածաշրջանում տեղի ունեցած դիատոմային ջրիմուռներով աղտոտմանը։ 1913 թվականին Կլևեն նշանակվել է Շվեդիայի հիդրոգրաֆիկ կենսաբանական հանձնաժողովի կենսաբանական ասիստենտ։ 1917 թվականին հրատարակել է մենագրություն Սկագերակի նեղուցում պլանկտոնի ուսումնասիրության արդյունքների վերաբերյալ։ Այնուհետև ղեկավարել է Գիտահետազոտական անտառային լաբորատորիան (Skoghallsverkens), որը հանդիսանում է Uddeholm ընկերության դուստր ձեռնարկությունը, որտեղ շարունակել է իր գիտական աշխատանքը։ 1920-1925 թվականներին իրականացված նրա ուսումնասիրությունները հրապարակվել են 23 հոդվածներում, որոնք վերաբերվում են լիգնինի հատկություններին, փայտի մեջ դրա պարունակությանը, սոճու, եղևնու և փշատերևների կազմությանը, բույսերի մեջ ածխաթթու գազի դերին, բայց աշխատանքը հիմնականում կենտրոնացած է եղել լիգնինի քիմիական հատկությունների վրա։ Այդ ընթացքում չի դադարել դասավանդել դպրոցում և գրել է հանրաճանաչ գիրք սելենի մասին, ինչպես նաև կիրառական կենսաքիմիայի դասագիրք։

Մոտավորապես այդ ժամանակաշրջանում և հետագայում 1960-ականներին, Կլևեն կրկին կենտրոնացրել է իր հետազոտությունները Բալթիկ ծովում կենդանի և բրածո դիատոմային ջրիմուռների վրա։ Նրա հետազոտությունները կապված են նաև պալեոբուսաբանական խնդիրների հետ, ներառյալ Բալթիկ ծովում ջրի մակարդակի փոփոխությունները ։ Նույն ժամանակահատվածում՝ 1932-1955 թվականներին, հրատարակել է մի քանի մենագրություններ դիատոմների տաքսոնոմիայի վերաբերյալ։ 1951 թվականին Կլևեն հրատարակել է շվեդական և ֆիննական դիատոմների մասին «Die Diatomeen von Schweden und Finnland» մենագրությունը, որի վրա նա աշխատել է ավելի քան տասը տարի։ 1945 թվականին վերադարձել է Ուպսալայի համալսարանի երկրաբանության ամբիոն։ 1948 թվականին նրան շնորհվել է «Jubilee Doctor of Philosophy» պատվավոր կոչում՝ որպես առաջին կին Շվեդիայում։ 1955 թվականին ստացել է պատվավոր պրոֆեսորի կարգավիճակ՝ դիատոմների ուսումնասիրության համար։ Կլևեն շարունակել է հրատարակել գիտական աշխատությունները մինչև 86 տարեկան հասակը։

Ընտրված գիտական աշխատություններ 
 On recent freshwater diatoms from Lule Lappmark in Sweden (1895)
  (1898) Dissertation
  (1901)
  (1911) 
  (1923), Geologiska Föreningen i Stockholm Förhandlingar
 The diatoms of Finnish Lapland (1934)
  (1937)
  (1939)
  (1943)
  I-V (1951-1955)
  (1957)

Ծանոթագրություններ 

Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Շվեդ ալգոլոգիաներ 
Շվեդ կին բուսաբաններ
Շվեդ կին երկրաբաններ
Շվեդ երկրաբաններ
Շվեդ բուսաբաններ
Շվեդ կենսաբաններ
Շվեդ քիմիկոսներ
Շվեդ գիտնականներ
Շվեդ մանկավարժներ
Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Շվեդ պրոֆեսորներ
Գիտությունների դոկտորներ