Մերի Ռիդ (լրագրող)

Մերի Ռիդ (, ), լրագրող, միջազգային իրավունքի մասնագետ, բանաստեղծ և թարգմանիչ, սոցիալիզմի ջատագով։ Վերապրել է Լենինգրադի շրջափակումը։

Կենսագրություն

Երիտասարդություն 
Մերի Ռիդը ծնվել է 1897 թվականին Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտների ընտանիքում (հայրը՝ աստվածաբան, մայրը՝ քանդակագործ, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ)։ Մանկության տարիներին ընկերություն է արել Նորբերտ Վիների և Հենրի Լոնգֆելոյի թոռան հետ։ Վիների հոր՝ ականավոր սլավոնագետ Լեո Վիների ազդեցությամբ հետաքրքրվել է ռուսական մշակույթով։ Ընդունվելով Հարվարդի կանանց քոլեջի իրավաբանական ֆակուլտետ՝ երիտասարդ ուսանողուհին հրապուրվել է կոմունիստական ​​գաղափարներով։ 1919 թվականին Բոստոնի աշխատանքային միտինգում լսել է ԽՍՀՄ-ից նոր վերադարձած ամերիկացի լրագրող Ջոն Ռիդի բոցավառ խոսքը։ 1922 թվականին Մերի Ռիդն ընդունվել է ԱՄՆ-ի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1923 թվականին ծնվել է նրա որդին, որին անվանել են Ջոն՝ ի պատիվ հռչակավոր ազգանվանակցի։ 1924-1926 թվականներին երիտասարդ կոմունիստն աշխատել է որպես Ինդիանապոլիսի կոմկուսի բաժանմունքի քարտուղար։

Կյանքը ԽՍՀՄ-ում 
1927 թվականին Ռիդն առաջին անգամ մեկնել է Մոսկվա՝ որպես Daily Worker, The New Masses և The Nation ձախակողմյան հրատարակությունների թղթակից։ Հաջորդ տարի միացել է ԽՄԿԿ-ին, մինչև 1933 թվականը որպես թարգանիչ աշխատել Կոմունիստական ինտերնացիոնալի Գործկոմում (տիրապետել է ֆրանսերենին, ռուսերենին, գերմաներենին, իսպաներենին, իտալերեն), որտեղ, մասնավորապես, շփվել է Չժոու Էնլայի, Պալմիրո Տոլյատիի, Մարսել Կաշենի, Ռաբինդրանաթ Թագորի հետ։

1934 թվականին Ռիդը տեղափոխվել է Լենինգրադ (ապրել է Ստրելնում, այնուհետև բնակություն հաստատել Կարավաննայա փողոցի տներից մեկում), որտեղ ծանոթացել է Վերա Ինբերի և Վերա Կետլինսկայայի հետ, աշխատել որպես Պետական հրատարակչատան խմբագիր։

Պատերազմի սկսվելու հետ, որպես Ռադիոյի կոմիտեի աշխատակից, աշխատել է Օլգա Բերգգոլցի հետ (անգլերեն է թարգմանել «Նամակներ Կամային» և «Փետրվարյան օրագիր» գործերը, որոնք հրատարակվել են)։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 19-ին թոքաբորբից մահացել է որդին՝ Ջոնը, որը էլեկտրազոդող էր Ժդանովի անվան գործարանում։ 1945 թվականին Ռիդը նամակ է գրել Ստալինին՝ բարձրացնելով իրեն անհանգստացնող հասարակական-քաղաքական խնդիրները, որից հետո նա ճնշման է ենթարկվել 58-10 հոդվածով՝ ստանալով 5 տարվա ճամբարային կյանք (այդ տարիներն անցկացրել է Յարոսլավլի շրջանում) և 2 տարով իրավունքների սահմանափակում։ ԱՄՆ նախկին քաղաքացու դեմ քրեական գործի հիմնական հանցանշանը (1937 թվականից ԽՍՀՄ քաղաքացի) նրա պաշարման օրագիրն էր։

Ազատ արձակվելուց հետո կարգադրություն է ստացել բնակության նոր վայրի վերաբերյալ՝ «հատուկ բնակավայր» Ռյազանի շրջանի Տումա աշխատանքային գյուղում, որտեղ անձնագիր չունենալու և աշխատանքի բացակայության պատճառով Ռիդն ապրել է լիակատար աղքատության մեջ։ Որպես տուն ծառայել է չջեռուցվող պահեստաշենքը։ 1956 թվականին գրողը վերականգնվել է, սակայն Լենինգրադ վերադառնալու թույլտվությունից չի օգտվել։ 1968 թվականից սկսած Ռիդն իր կենսաթոշակի մի մասը փոխանցել է Վիետնամի օժանդակության հիմնադրամին։

1970 թվականի հոկտեմբերին, գործնականորեն կորցնելով շարժողական կարողությունը, Ռիդը տեղափոխվել է Միխայլովի տուն-ինտերնատ։ 1971 թվականին անգլերեն է թարգմանել Պուշկինի «Սիբիրյան հանքաքարի խորքում» ստեղծագործությունը և ԱՄՆ-ում իր վստահված անձանց միջոցով թարգմանության պատճենն ուղարկել բանտում գտնվող Անժելա Դևիսին։

Մերի Ռիդը մահացել է 1972 թվականի մարտին թոքաբորբից՝ գտնվելով Պերեդելկինոյի տուն-ինտերնատի խնամքի տակ։

Թաղված է Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը։ Գերեզմանաքարի վրա փորագրված է ինքնադամբանականը. «Ամենակարող կյանքը հերոսների զենքն է»։

Հրապարակումներ 
 Рид М. Американка в осаждённом Ленинграде // Дорога на Смоленск: американские писатели и журналисты о Великой Отечественной войне советского народа 1941—1945. М.: Прогресс, 1985. С. 125—129.
 Рид М. Стихи (Публикация и вступительная заметка М.Сёминой, пер. с англ. Е.Шкловского) // Звезда. СПб., 2011. № 7.
 Сёмина М. Из эпистолярного наследия Мэри Рид (1897—1972) // VII Яхонтовские чтения. Материалы межрегиональной научно-практической конференции. 16-19 октября 2012 года. Рязань, 2014. C. 164—182.

Ծանոթագրություններ 

«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Պոլիգլոտներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Խորհրդային գրողներ
Խորհրդային լրագրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով