Ռոտշիլդներ (տոհմ)

Ռոտշիլդների տոհմ (հայտնի է նաև որպես Ռոտշիլդների տուն կամ պարզապես Ռոտշիլդներ), հրեա բանկիրների և հասարակական գործիչների եվրոպական դինաստիա, որոնց պատմությունը սկսվում է 18-րդ դարի վերջից։ 1816 թվականին Ավստրիական կայսրության կայսր Ֆրանց II-ը Ռոտշիլդներին շնորհեց բարոնական կոչում։ Ռոտշիլդները սկսեցին պատկանել ավստրիական ազնվականության բարձր հասարակությանը։ Տոհմի բրիտանական մասնաճյուղն ընդունվեց Վիկտորիա թագուհու արքունիքում։ Ենթադրվում է, որ Ռոտշիլդներն աշխարհում ամենամեծ կարողությունն ունեցել են 19-րդ դարից ի վեր Դաշնային պահուստների համակարգի ստեղծումից հետո։

Դինաստիայի հիմնադիր Ամշել Մոզես Բաուերին էր պատկանում ոսկերչական մի արհեստանոց, որի խորհրդանիշի վրա կարմիր վահանի վրա պատկերված էր հռոմեական ոսկե արծիվ։ «Կարմիր վահանը» () հիմք է ծառայել ազգանվան համար, որը «օրինականացրել» է Ամշելի որդին՝ Մայեր Ամշելը։ Նա վավերացրել է «Ռոտշիլդը» որպես ընդհանուր մականուն, և հենց Մայեր Ռոտշիլդն է ճանաչվել այս ազգանվան հիմնադիրը։

Մայեր Ամշել Ռոտշիլդը (1744-1812 թվականներ) Մայնի Ֆրանկֆուրտում հիմնադրել է բանկ։ Գործը շարունակեցին նրա հինգ որդիները՝ Ամշել Մայերը, Սողոմոն Մայերը, Նաթան Մայերը, Կալման Մայերը և Ջեյմս Մայերը։ Եղբայրները վերահսկում էին հինգ բանկեր Եվրոպայի խոշոր քաղաքներում՝ Լոնդոն, Փարիզ, Վիեննա, Նեապոլ, Մայնի Ֆրանկֆուրտ։ Ռոտշիլդների երկու մասնաճյուղեր՝ անգլիականը (Նաթանի կողմից) և ֆրանսիականը (Ջեյմսի կողմից), իրենց պատմությունը շարունակում են մինչև մեր ժամանակները։ Ամշել Մայերը, որն ապրում էր Ֆրանկֆուրտում, մահացավ անզավակ 1855 թվականին և Նեապոլիտանական մասնաճյուղի տղամարդկանց գիծը կտրվեց 1901 թվականին, կանանցը` 1935 թվականին, իսկ ավստրիական մասնաճյուղի կանանց գիծը դեռևս գոյություն ունի։

Ծագում 

Ռոտշիլդների դինաստիան իր պատմությունը սկսում է Մայեր Ամշել Ռոտշիլդից։ Մայեր Ամշելը ծնվել է 1744 թվականին Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում (Գերմանիա) հրեական թաղամասում՝ փողերի փոխանակման և ոսկերիչ Ամշել Մոզես Բաուերի ընտանիքում։ Հայրը Հեսսեի տան առևտրային գործընկերն էր։ Մայեր Ամշելը կառուցել է խոշոր բանկային բիզնես և ստեղծել իր կայսրությունը՝ հինգ որդիներին եվրոպական մայրաքաղաքներ ուղարկելով։

Փոլ Ջոնսոնը, «Հրեաների պատմությունը» գրքում, նշում է, որ ի տարբերություն նախկին պալատական հրեաների, ովքեր օգնում էին ֆինանսավորել եվրոպական ազնվական տներին, Ռոտշիլդը ստեղծեց նոր տեսակի միջազգային ընկերություն, որն ընդունակ է հակազդելու հակասեմական քաղաքականությանը։ 1819 թվականին հրեական ջարդերի ալիքը տարածվեց Գերմանիայի շատ մասերում, և վնասվեց նաև Ֆրանկֆուրտում գտնվող Ռոտշիլդների տունը, բայց այս իրադարձությունները չեն ազդել ընտանիքի ֆինանսական գործունեության վրա։ Բանկիրի տունը գոյատևեց անգամ 1848-ի հեղափոխության ժամանակ։

Մայեր Ռոտշիլդի ռազմավարության մեկ այլ կարևոր բաղադրիչ, որը դարձավ ապագա հաջողության գրավականը, ընտանիքի անդամների ձեռքում բիզնեսի վրա լիակատար վերահսկողության պահպանումն էր։ 1906 թվականին Հրեական հանրագիտարանը նշում էր` «Ռոտշիլդների այլ մրցակից հրեա ֆինանսիստներ, ինչպիսիք են Բիշովսհեյմերը (BNP Paribas-ի հիմնադիրներ), Պերեյր եղբայրները, Սելիգմանները, Լազար եղբայրներ (Lazard-ի հիմնադիրներ), Ռոտշիլդներից ընդունեցին եղբայրների ղեկավարած ֆիրմայի տարբեր ֆինանսական կենտրոններում մասնաճյուղեր հիմնելու պրակտիկան»։ Այս պրակտիկային, որը նման է արքայական ամուսնություններին, երբ մի թագավորական ընտանիքի անդամներ ամուսնանում են մեկ այլ թագավորական ընտանիքի անդամների հետ, հետագայում հետևեցին այլ բիզնես դինաստիաներ, ինչպիսիք են Դյուպոնը։

Մայեր Ռոտշիլդի կտակում ասվում էր, որ գործի բոլոր կարևոր պաշտոնները պետք է զբաղեցնեն միայն ընտանիքի անդամները, ընտանիքի տղամարդիկ պետք է ամուսնանան զարմիկների հետ, որպեսզի կուտակված հարստությունը մնա ընտանիքի մեջ և ծառայի ընդհանուր գործին։ Միայն 19-րդ դարի վերջին գրեթե բոլոր Ռոտշիլդները սկսեցին ամուսնանալ ոչ արյունակիցների հետ։ 19-րդ և 20-րդ դարերում Լոնդոնի հրեա ֆինանսիստների ընտանիքների մեծ մասը փոխկապակցված էին ընտանեկան կապերով։

Ավելի քան երկու հարյուր տարի Ռոտշիլդները խնամիական կապեր էին հաստատում Եվրոպայի ֆինանսական (հիմնականում հրեա) ընտանիքների հետ։

 Ամշել Մայեր Ռոտշիլդ (1773-1855), Մայնի Ֆրանկֆուրտ, ավագ որդին, ծնվել է 1773 թվականի հունիսի 12-ին, 1793 թվականի նոյեմբերի 16-ին ամուսնացել է Եվա Հանաուի հետ։ Հոր և որդու անունների համընկնումը` Մայեր Ամշել և Ամշել Մայեր, հաճախակի շփոթության պատճառ էր հանդիսանում և դժվարություններ ստեղծում փաստաթղթերն ուսումնասիրելու հարցում։ Ամշելը վախճանվել է 1855 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, անզավակ է։
 Սողոմոն Մայեր Ռոտշիլդ (1774-1855), Վիեննա, երկրորդ որդին, ծնվել է 1774 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ 1800 թվականի նոյեմբերի 26-ին ամուսնացել է Քերոլայն Շտերնի հետ, մահացել է 1855 թվականի հուլիսի 27-ին։
 Նաթան Մայեր Ռոտշիլդ (1777-1836), Լոնդոն, երրորդ որդին, ծնվել է 1777 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Ամուսնացել է Հաննա Քոենի հետ։ Նաթանը համարվում էր «Ֆրանկֆուրտի հնգյակում» ամենատաղանդավորը, բայց մահացել է եղբայրներից առաջ՝ 1836 թվականի հուլիսի 28-ին։
 Կալման Մայեր Ռոտշիլդ (1788-1855), Նեապոլ, չորրորդ որդին, ծնվել է 1788 թվականի ապրիլի 24-ին։ 1818 թվականի սեպտեմբերի 16-ին ամուսնացել է Ադելհեյդ Հերցի հետ։ Նա մահացել է 1855 թվականի մարտի 10-ին։
 Յակոբ (Ջեյմս Մայեր Ռոտշիլդ) (1792-1868), Փարիզ, կրտսեր որդին, ծնվել է 1792 թվականի մայիսի 15-ին։ 1824 թվականի հուլիսի 11-ին ամուսնացել է իր զարմուհու՝ Բեթթի Ռոտշիլդի հետ։ Մահացել է 1868 թվականի նոյեմբերի 15-ին։

Ռոտշիլդների զինանշանի վրա պատկերված են հինգ նետեր, որոնք խորհրդանշում են Մայեր Ռոտշիլդի հինգ որդիներին, 126-րդ սաղմոսի տեքստի նմանությամբ զինանշանի վրա լատիներեն լեզվով գրված է ընտանեկան կարգախոսը` «Ինչպես նետերն են հզոր մարդու ձեռքում, այնպես էլ երիտասարդ որդիները»։ Զինանշանի ներքևում էլ կա լատիներեն նշանաբանը` «Concordia, Integritas, Industria» (համաձայնություն, ազնվություն, աշխատասիրություն)։

Նապոլեոնյան պատերազմներ 
Նապոլեոնյան պատերազմների (1803-1815 թվականներ) սկզբին Ռոտշիլդներն արդեն ունեին շատ զգալի հարստություն, և Նաթան Մայեր Ռոտշիլդը, արդեն այդ ժամանակ, հասավ զգալի առավելության ոսկու ձուլակտորների առևտրում։ 1813-1815 թվականներին Լոնդոնում գտնվելիս նա օգնեց ֆինանսավորել Բրիտանիային, ֆինանսավորեց Վելինգթոնի դուքսի զորքի ոսկու ձուլակտորների տեղափոխումը Եվրոպայով մեկ, ինչպես նաև կազմակերպեց բրիտանական սուբսիդավորումը մայրցամաքային դաշնակիցների համար։ 1815 թվականին Ռոտշիլդը միանձնյա վարկ տրամադրեց բրիտանական մայրցամաքային դաշնակիցներին՝ ընդհանուր 9,8 միլիոն ֆունտ գումարի չափով։ Եղբայրները համակարգում էին Ռոտշիլդների գործունեությունը մայրցամաքով մեկ։ Նրանց ընտանիքը ստեղծեց գործակալների, մատակարարների և առաքիչների ցանց` պատերազմող Եվրոպայով ոսկի տեղափոխելու համար։ Ընտանեկան ցանցը Նաթան Ռոտշիլդին տրամադրել է քաղաքական և ֆինանսական տեղեկատվություն ուրիշներից առաջ՝ նրան ժամանակ տրամադրելով ֆինանսական շուկաներում, որով Ռոտշիլդների ընտանիքն անգլիական կառավարության համար էլ ավելի անգնահատելի դարձավ։ Մի անգամ ընտանեկան ցանցը թույլ տվեց կառավարության լուրերից մեկ օր առաջ ստանալ Վաթեռլոոյի ճակատամարտում Ուելլինգտոնի հաղթանակի մասին լուրը։

Լրտեսական ցանցի օգտագործումը հարստանալու համար 
Նաթան Ռոտշիլդը, Նապոլեոնի պարտության մասին հաղորդագրություն ստանալուց հետո, անմիջապես շտապեց բորսա։ Բոլոր հայացքներն ուղղված էին նրան, քանի որ նրանք գիտեին, որ Նաթանը նոր էր եկել մայրցամաքից։ Ռոտշիլդը տխուր տեսք ուներ ու հանկարծ սկսեց վաճառել բրիտանական բաժնետոմսեր։ Տեսնելով դա՝ ֆոնդային բորսայի մնացած մասը կարող է մտածել, որ Վելինգտոնը պարտվել է։ Նրանց կասկածներն ամրապնդվեցին Նապոլեոնի հաղթանակի մասին լուրերով, որոնք արագորեն տարածվեցին ողջ ֆոնդային բորսայում։ Շուկան արագ փլուզվեց։ Շուկայական գների զգալի անկումից հետո Նաթանն իր գործակալների միջոցով գաղտնի սկսեց գնել ավելի էժան պարտատոմսեր՝ դրանով իսկ վերահսկողություն հաստատելով պարտատոմսերի շուկայում։ Նաթան Ռոտշիլդը, ով իր բիզնեսը սկսեց 1806 թվականին Մանչեսթերում, աստիճանաբար տեղափոխվեց Լոնդոն, որտեղ 1809 թվականին նա ձեռք բերեց` «St. Swithin’s Lane, London, City» տարածքը, որը դեռ գործում է։ Նա հիմնադրել է «N M Rothschild & Sons»-ը 1811 թվականին։ 1818 թվականին նա 5 միլիոն ֆունտստերլինգ վարկ է պայմանավորվել։ Արվեստ պրուսական կառավարության համար և թողարկել է պետական պարտատոմսեր (մուրհակներ)՝ դրանով իսկ հիմք դնելով նրանց բանկային գործունեությանը։ Լոնդոնի քաղաքներում նա այնպիսի ֆինանսական կարողություն ձեռք բերեց, որ 1825-1826 թվականներին կարողացավ Անգլիայի բանկին մատակարարել այնքան մետաղադրամներ, որպեսզի կանխի շուկայի ճգնաժամը։

Միջազգային խոշոր ֆինանսական գործարքներ 
Ազնվականության բարձրացումը տեղի է ունեցել ֆինանսների նախարար, կոմս Շտադիոնի խնդրանքով։ Սկզբում Ամշելը ստացավ կոչումը, ապա՝ Սողոմոնը։ Այդ պահին եղբայրները գտնվում էին Շյոնբրունում գտնվող Ֆրանկֆուրտի փոխանակման ծրագրի գլխամասում։ Դա տեղի է ունեցել 1816 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, իսկ հոկտեմբերի 21-ին Հակոբ և Կառլ եղբայրները ևս ստացան տիտղոսը։ 1817 թվականի մարտի 25-ին յուրաքանչյուրին տրվեց ազնվականի դիպլոմ։ Ստորին Ավստրիայի կառավարության խորհրդականի և չորս եղբայրների կողմից դատարանի վստահելի գործակալ Զոնլայթների խնդրանքով դիպլոմը յուրաքանչյուրին հանձնվեց առանձին, քանի որ եղբայրներն ապրում էին չորս տարբեր երկրներում։ Անգլիայում բնակվող Նաթանը նշված չէ այս փաստաթղթերում։

Ռոտշիլդների գործունեության գնահատման համար ուշագրավ էր այն փաստը, որ նրանք, որպես հրեաներ, դիպլոմում գրանցվել էին փող փոխանակողների կողմից, մինչդեռ քրիստոնեական հավատքի ֆինանսավորողները կոչվում էին բանկիրներ։ Սովորաբար, պալատական ֆինանսիստներն ազնվականություն ստանալուց անմիջապես հետո ձգտում էին բարոնի կոչման, ուստի Ռոտշիլդները նույնպես միջնորդեցին այս կոչման համար։ 1822 թվականի սեպտեմբերի 29-ին նրանց խնդրանքը բավարարվեց։ Այժմ տոհմի որոշ անդամներ օգտագործում էին «դե» կամ «ֆոն» (գերմաներենով) ընտանիքի նախածանցը՝ որպես արիստոկրատական ծագման ցուցիչ։ Այժմ փաստաթղթերի մեջ ներառվեց նաև Նաթանը, որն անմիջապես բարոն դարձավ։ Այս անգամ հինգ եղբայրներն ուղղակիորեն կոչվեցին բանկիրներ։ Նրանք ավստրիացի բարոններ էին՝ «հաշվի առնելով պետությանը մատուցվող ծառայությունները», որոնց դիմում էին «հարգալից Ձերդ գերազանցություն բառով»։ Հինգ եղբայրներից յուրաքանչյուրը ստացավ բարոնի իր դիպլոմը։ Նրանց զինանշանը զարդարված էր կարգախոսով՝ Concordia, Integritas, Industria (Համաձայնություն, Ազնվություն, Աշխատասիրություն)։

Այս կարգախոսն ամբողջությամբ արտահայտում էր եղբայրների միասնությունը, նրանց ազնվությունն ու անխոնջ աշխատասիրությունը։ Բայց բարոնի կոչում ստանալը դժվար թե փաստեր հինգ եղբայրների հեղինակությունը։ Անգամ Անգլիայում Նաթանը ոչ մի կերպ չէր կարող օգտագործել այս կոչումը։ Դա հակասում էր Անգլիայի սահմանադրությանը, որը թույլ չէր տալիս օտարերկրացիներին ազնվականության կոչումներ շնորհել։ Բայց, այնուամենայնիվ, ազնվականության բարձրացումը փոխեց Ռոտշիլդների ապրելակերպը։ Նրանք ձեռք բերեցին շքեղ պալատներ, սկսեցին հոյակապ ընթրիքներ կազմակերպել, որոնք գրավեցին շատ երկրների ազնվական շրջանակների ներկայացուցիչներին։

1885 թվականին Նաթան Մայեր Ռոտշիլդ II-ը (Լիոնել դե Ռոտշիլդի ավագ որդին և Նաթան Ռոտշիլդի թոռը), որը նույնպես հայտնի էր որպես Նաթանիել, տոհմի Լոնդոնի մասնաճյուղի ներկայացուցիչ ու ժառանգական բարոն էր, սկզբում դարձավ լորդ։ Նա առաջին հրեան էր, որը մտավ Լորդերի պալատ։ Ընդհանուր առմամբ համարվում է, որ այդ պահից սկսած, Նաթանի հետնորդներն ամբողջովին միավորվեցին անգլիական էլիտայի հետ։

Ռոտշիլդների ընտանեկան բանկային բիզնեսը միջազգային խոշոր ֆինանսական գործարքների հիմնադիրն էր Եվրոպայի արդյունաբերականացման ընթացքում, այն նպաստեց Ֆրանսիայում, Բելգիայում և Ավստրիայում երկաթուղային ցանցի կառուցմանը, բարձր քաղաքական նշանակություն ունեցող նախագծերի ֆինանսավորմանը, ինչպիսիք են Սուեզի ջրանցքի կառուցումը (միայն Ռոտշիլդի բանկային տունը մի քանի ժամվա ընթացքում կարողացավ շատ տասնյակ միլիոններ կանխիկ գումար տրամադրել Սուեզի ջրանցքում բաժնետոմսեր ձեռք բերելու համար)։

Տոհմն ունեցվածքի հսկայական մասը գնել է Լոնդոնի Մեյֆեր քաղաքում։ Հիմնական գործողությունները, որոնցում Ռոտշիլդները ներդրումներ են կատարել Alliance Assurance-ն է (1824) (այժմ՝ RSA ապահովագրական խումբ), Chemin de Fer du Nord-ը (1845), Rio Tinto Group-ը (1873), Société Le Nickel-ը (1880) (այժմ՝ Eramet) և Imétal-ը (1962) (այժմ՝ Imerys): Ռոտշիլդները ֆինանսավորեցին De Beers-ի հիմնադրումը, ինչպես նաև Սեսիլ Աֆրիկայում Ռոդսի արշավախմբի և Ռոդեզիայում գաղութի ստեղծումը։ 1880-ականների վերջերից ընտանիքը վերահսկում էր Rio Tinto լեռնահանքային ընկերությունը։ Ճապոնիայի կառավարությունը ռուս-ճապոնական պատերազմի տարիներին ֆինանսավորման հայց էր ներկայացրել Լոնդոնի և Փարիզի գրասենյակներից։ Լոնդոնի կոնսորցիումը թողարկեց ճապոնական ռազմական պարտատոմսեր 11,5 միլիոն ֆունտ ստերլինգով։

Տպավորիչ ճնշող հաջողությունից հետո Ռոտշիլդ անունը հոմանիշ դարձավ հարստություն բառին։ Ընտանիքը հայտնի դարձավ իրենց գեղարվեստական հավաքածուներով, ընտանեկան պալատներով և բարեգործությամբ։ Դարի վերջին ընտանիքը տիրապետում էր կամ կառուցում ամենաքիչը 41 պալատ, որոնք համարժեք էին կամ նույնիսկ գերազանցում էին ամենահարուստ արքայական ընտանիքներին։ 1909 թվականին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջը պնդում էր, որ լորդ Նաթան Մայեր Ռոտշիլդ Երկրորդը Բրիտանիայի ամենահզոր մարդն է։ 1901 թվականին, արական սեռի ժառանգորդի բացակայության պատճառով, Ֆրանկֆուրտի տունը փակեց իր դռներն ավելի քան մեկ դար աշխատելուց հետո։ Միայն 1989 թվականին Ռոտշիլդները վերադարձան Ֆրանկֆուրտ, երբ այնտեղ բացվեցին N M Rothschild & Sons (Մեծ Բրիտանիայի ներդրումային թև) և «Bank Rothschild AG» (շվեյցարական մասնաճյուղ) ներկայացուցչությունները։

Ռոտշիլդների դինաստիան Ֆրանսիայում 
Գոյություն ունեն Ռոտշիլդների դինաստիայի երկու ֆրանսիական ճյուղեր։ Առաջին մասնաճյուղը` de Rothschild Frères-ը, հիմնադրել է Մայեր Ամշել Ռոտշիլդի կրտսեր որդին՝ Ջեյմս Մայեր Ռոտշիլդը։ Նապոլեոնյան պատերազմների հետևորդը լինելով` նա մեծ դեր խաղաց երկաթուղիների և լեռնահանքային ձեռնարկությունների կառուցման ֆինանսավորման մեջ, որոնք օգնեցին Ֆրանսիան դարձնել արդյունաբերական տերություն։ Ջեյմսի որդիները՝ Գուստավ դե Ռոտշիլդը և Ալֆոնս Ջեյմս դե Ռոտշիլդը, շարունակեցին բանկային ավանդույթը և դարձան գրավող պրուսական բանակի պահանջած 5 միլիարդ հատուցումների երաշխավորները 1870-ականների Ֆրանս-պրուսական պատերազմի ընթացքում։

Ռոտշիլդների տոհմի այս ճյուղի հաջորդ սերունդները դարձան միջազգային ներդրումային բանկային գործունեության հիմնական ուժը։ Ջեյմս Մայեր Ռոտշիլդի մյուս որդին՝ Էդմոնդ դե Ռոտշիլդը (1845-1934 թվականներ) բարեգործության և արվեստի մեծ երկրպագու էր, սիոնիզմի կարկառուն կողմնակից։ Նրա թոռը՝ բարոն Էդմոնդ Ադոլֆ դե Ռոտշիլդը, 1953 թվականին հիմնադրել է LCF Rothschild Group մասնավոր բանկը։ 1997 թվականից ի վեր խումբը ղեկավարում էր բարոն Բենիամին դե Ռոտշիլդը։ Խումբն ունի 100 միլիարդ եվրո ակտիվներ և բազմաթիվ գինու գործարաններ Ֆրանսիայում (Château Clarke, Շեղատառ տեքստChâteau des Laurets), Ավստրալիայում և Հարավային Աֆրիկայում։

1961 թվականին 35-ամյա բարոն Էդմոնդը հանգստյան տուն այցելելուց և գնահատելուց հետո գնեց Club Med-ը։ Նրա մասնաբաժինը Club Med-ում վաճառվել է 1990-ականներին։ 1973-ին նա գնեց Կալիֆոռնիայի Բանկի բաժնետոմսերը, 1984-ին վաճառեց իր բաժնեմասը, իսկ հետագայում` 1985-ին, այն վաճառվեց Mitsubishi Bank-ին։

Տոհմի երկրորդ ֆրանսիական ճյուղը հիմնադրել է Նաթանիել դե Ռոտշիլդը (1812-1870)։ Նա ծնվել է Լոնդոնում, տոհմի բրիտանական ճյուղի հիմնադիր Նաթան Մայեր Ռոտշիլդի չորրորդ որդին էր։ 1850 թվականին Նաթանիելը տեղափոխվեց Փարիզ, ըստ երևույթին, աշխատելու իր հորեղբոր՝ Ջեյմս Մայերի հետ։ Սակայն 1853 թվականին Նաթանիելը գնեց Ժիրոնդ դեպարտամենտում գտնվող Պոյակի Château Brane Mouton խաղողի այգին։ Նաթանիելը գույքը վերանվանեց Château Mouton Rothschild՝ այն դարձնելով աշխարհի ամենահայտնի ապրանքանիշերից մեկը։ 1868 թվականին Նաթանիելի հորեղբայրը՝ Ջեյմս Մայեր Ռոտշիլդը, ձեռք բերեց հարևանությամբ գտնվող Chateau Lafite խաղողի այգին։

1980 թվականին Գայա Ռոտշիլդի տարեկան բիզնեսի շրջանառությունը 26 միլիարդ ֆրանկի էր հասնում (1980 թվականի գներով)։ Բայց ավելի ուշ, երբ Փարիզի բիզնեսը մոտ էր փլուզմանը 1982 թվականին, Ֆրանսուա Միտերանի սոցիալիստական կառավարությունն այն ազգայնացրեց և վերանվանեց Compagnie Européenne de Banque: Բարոն Դեյվիդ Ռոտշիլդը, 39 տարեկան հասակում որոշեց մնալ և վերակառուցել բիզնեսը՝ ստեղծելով նոր ընկերություն՝ Rothschild & Cie Banque, ընդամենը երեք աշխատողով և 1 միլիոն դոլար կապիտալով։ Այսօր փարիզյան ընկերությունն ունի 22 գործընկեր և նրա գլոբալ բիզնեսի զգալի մասն է կազմում։

Ռոտշիլդների դինաստիան Ավստրիայում 

1817 թվականին, երբ Ռոտշիլդների տոհմը դեռ չէր պատկանում բարոններին, տունն իր զինանշանի ուրվագիծը ներկայացրեց Ավստրիական Հերալդիկ անձնակազմին։ Սկզբնապես զինանշանը յոթ ատամներով պսակ և բարոնական արժանապատվության տարբեր նշաններից էր բաղկացած։ Դրա վրա կային արագիլներ՝ որպես բարեպաշտության խորհրդանիշ, հավատարմությունը խորհրդանշող որսորդական շներ, առյուծներ (առյուծն իսրայելի պաշտոնական խորհրդանիշն է), ինչպես նաև ավստրիական արծիվ։ Ավստրիայի կայսերական տան Հերալդիկ անձնակազմին ներկայացվեց հետևյալ զինանշանը` ձեռքում հինգ նետ, որոնք խորհրդանշում էին եղբայրներին` ընտանիքի հիմնադիր Մայեր Ամշել Ռոտշիլդի որդիներին։ Ռոտշիլդները հավատում էին, որ նրանք կարող են թագը և այլ արքայական խորհրդանիշներ ստանալ զինանշանի համար, բայց անձնակազմը փոխեց զինանշանը. պսակը վերածվեց սաղավարտի, արագիլները, որսորդները և առյուծներն ամբողջությամբ հանվեցին։ Ավստրիական արծվի մի մասը մնաց զինանշանի վրա։ Փոխվեց նաև այն ձեռքը, որը բռնում է նետերը, հինգ նետերի փոխարեն եղան չորսը։ Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ եղբայրներից մեկը՝ Նաթանը, չի մասնակցել հաջող տեղափոխմանը։ 1817 թվականի մարտի 25-ին հաստատվեց փոխված զինանշանը։ Սա վայել չէր Ռոտշիլդներին և Էքս-լյա-Շապելում (Աախեն) կայացած համագումարում Մետտեռնիխի դուքսը Ռոտշիլդների պալատից 900,000 գուլդենի չափով վարկ ստացավ։ Վեց օր անց կայսերական հրամանագիրը բարոնի է հանձնում բոլոր հինգ եղբայրներին և նրանց ցանկացած սեռի օրինական հետնորդներին։ Զինանշանի վրա նետերի քանակը կրկին հասավ հինգի, հեսենական առյուծը վերադարձավ ավստրիական արծվի հետ, բայց կենտրոնում թագի փոխարեն սաղավարտ մնաց։

Սողոմոն Մայեր Ռոտշիլդը 1820 թվականին Վիեննայում հիմնեց իր բանկը։ Ավստրիացի բանկիր Ալբերտ ֆոն Սողոմոն Ռոտշիլդը, ի պատիվ իր կնոջ՝ բարոնուհի Բետինա ֆոն Ռոտշիլդի, 50 ֆունտ ստերլինգով գնել է աստերոիդ Բետինան, որը հայտնաբերվել է ավստրիացի աստղագետ Յոհան Պալիսայի կողմից 1885 թվականի սեպտեմբերի 3-ին։ Բայց 1929 թվականի ճնաժամն առաջացրեց շատ խնդիրներ։ Բարոն Լյուդվիգ ֆոն Ռոտշիլդը (Louis von Rothschild) փորձեց փրկել Creditanstalt-ը՝ Ավստրիայի ամենամեծ բանկը։ Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին Ռոտշիլդները ստիպված էին արտագաղթել Միացյալ Նահանգներ՝ Հոլոքոստից խուսափելու համար։ Ռոտշիլդների բոլոր պալատները, որոնք առանձնանում էին իրենց բացառիկ չափերով, նկարների, զրահաբաճկոնների, գոբելենների և արձանների հսկայական հավաքածուներով, նացիստները բռնագրավեցին և թալանեցին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ռոտշիլդները վերադարձան Եվրոպա։ 1999 թվականին Ավստրիայի կառավարությունը համաձայնվեց Ռոտշիլդներին վերադարձնել նացիստների կողմից առգրավված մի շարք պալատներ և արվեստի 250 կտորներ, որոնք հանձնվեցին պետական թանգարանին։

Ռոտշիլդների դինաստիան Նեապոլում 
«Bank CM de Rothschild & Figli»-ն վարկ է տվել Պապական գավառներին, Նեապոլի տարբեր թագավորներին, Պարմայի դքսերին և Տոսկանայի մեծ դքսներին։ Ռոտշիլդների ընտանիքն աշխատում էր Վատիկանի բանկի մոտ։ Այնուամենայնիվ, 1830 թվականին Նեապոլը, հետևելով Իսպանիային, աստիճանաբար հեռացավ ավանդական պարտատոմսերի թողարկումից, ինչը սկսեց ազդել բանկերի աճի և շահութաբերության վրա։ Իտալիայի քաղաքական միավորումը 1861 թվականին, որին հաջորդեց իտալական ազնվականության անկումը, ովքեր Ռոտշիլդների հիմնական հաճախորդներն էին, ի վերջո հանգեցրին Նեապոլի բանկի փակմանը՝ շահույթի անկման, աճի բացակայության և երկարաժամկետ հեռանկարում կայուն զարգացման կանխատեսումների պատճառով։

Հրեական ինքնությունը և վերաբերմունքը սիոնիզմի նկատմամբ 
Միայն մի քանի Ռոտշիլդներ էին ընդունում սիոնիզմը և Պաղեստինում հրեական պետության ստեղծումը։ Ռոտշիլդների մեծ մասը թերահավատորեն էր վերաբերվում այս գաղափարին և նույնիսկ հավատում էր, որ հրեական պետության հիմնադրումը կհանգեցնի հակասեմականության աճին Եվրոպայում։ 1917 թվականի Բալֆուրի հռչակագիրը, որը խոսում էր Պաղեստինում հրեա ժողովրդի համար ազգային տուն ստեղծելու բրիտանական կառավարության հավատարմության մասին, Ուոլտեր Ռոտշիլդի միջոցով ուղարկվեց Մեծ Բրիտանիայի Սիոնիստական ֆեդերացիա։ Ավելի ուշ, լորդ Վիկտոր Ռոտշիլդը դեմ էր Հոլոքոստի ընթացքում հրեաներին ապաստան տալուն կամ նույնիսկ օգնելուն։

1868 թվականին Ջեյմս Ջեյկոբ Ռոտշիլդի մահից հետո Ալֆոնսը, նրա ավագ որդին, ով ստանձնեց ընտանեկան բանկի կառավարումը, ամենաակտիվն էր աջակցում Իսրայելի Երկրի հարցին։ Ռոտշիլդների ընտանիքի արխիվները վկայում են, որ 1870-ականների ընթացքում ընտանիքը տարեկան մոտ 500,000 ֆրանկ է նվիրել արևելյան հրեաների անունից Համաշխարհային հրեական միությանը։ Բարոն Էդմոնդ Ջեյմս դե Ռոտշիլդը՝ Ջեյմս Ջեյկոբ դե Ռոտշիլդի կրտսեր որդին, Ռիշոն-լե-Ցիոնում գտնվող առաջին պաղեստինյան բնակավայրի ղեկավարն էր և նա հետ գնեց օսմանյան կալվածատերերից երկրի այն մասերը, որոնք այժմ կազմում են Իսրայելը։ 1924-ին նա Պաղեստինում հիմնեց Պաղեստինի հրեական գաղութացման հասարակությունը (PICA), որը ձեռք բերեց ավելի քան 125,000 ակր (22,36 կմ²) հող և ստեղծեց ձեռնարկություններ։ Թել Ավիվն ունի իր անունը կրող փողոց՝ Ռոտշիլդ բուլվար, ինչպես նաև Իսրայելի շատ այլ տարածքներում, որտեղ նա օգնում էր շինարարությանը, ինչպիսիք են Մետուլան, Ռիշոն-լե-Ցիոնը, Զիխրոն Յաակովտ և Ռոշ Պինան։ Բուլոն-Բիյանկուր այգին Փարիզում և Էդմոնդ Ռոտշիլդ (Parc Edmond de Rothschild) այգին նույնպես կոչվում են իր անունով։ Ռոտշիլդները նույնպես մեծ դեր խաղացին Իսրայելի կառավարության ենթակառուցվածքների ստեղծման գործում։ Ջեյմսը, որպես նվեր հրեական պետությանը, ֆինանսավորեց Կնեսետի կառուցումը, իսկ Իսրայելի Գերագույն դատարանի շենքը Դորոթի դե Ռոտշիլդը նվիրեց Իսրայելին։ Նախագահական սենյակից դուրս ցուցադրվում է պարոն Ռոտշիլդի նամակն այն ժամանակվա վարչապետ Շիմոն Պերեսին, որով արտահայտվում է Գերագույն դատարանի նոր շենքի կառուցումը հովանավորելու ցանկություն։

Տոհմի շվեյցարական մասնաճյուղի ներկայացուցիչ բարոն Բենիամին դա Ռոտշիլդը 2010 թվականին հարցազրույց է տվել Haaretz-ին, որում նա ասել է, որ սատարում է խաղաղության գործընթացին. «Կարծում եմ, որ Իսրայելում կան երկրպագուներ և ծայրահեղականներ, և ես նկատի ունեմ այս երկու կողմերին էլ։ Ես մտածում եմ, որ Իսրայելում կան երկրպագուներ։ Ես սովորաբար չեմ խոսում քաղաքական գործիչների հետ։ Ես մի անգամ զրուցել եմ Նեթանյահուի հետ, մեկ անգամ էլ հանդիպել եմ Իսրայելի ֆինանսների նախարարի հետ։ Բայց որքան քիչ եմ շփվում քաղաքական գործիչների հետ, այնքան ավելի լավ եմ ինձ զգում»։ Իր կրոնական պատկանելության վերաբերյալ նա ասաց, որ փորձում է անկողմնակալ լինել. «Մենք գործ ենք ունենում շատ երկրների, այդ թվում՝ արաբական ... Իմ մեծ աղջկա ամուսինը Սաուդյան Արաբիայից է։ Նա լավ տղա է, և եթե նա ցանկանում է ամուսնանալ աղջկաս հետ, ես դեմ չեմ լինի»։

Ժամանակակից բիզնես 

19-րդ դարի վերջերից ի վեր Ռոտշիլդների տոհմը շարունակում էր մնալ ցածր հեղինակություն, քանի որ իրենց հայտնի կալվածքներից շատերը, ինչպես նաև մեծ քանակությամբ արվեստի գործեր նվիրաբերելով նրանք պահպանում էին իրենց անանունությունը և խուսափում աչքի ընկնող շքեղություն ցուցադրելուց։ Ժամանակին Ռոտշիլդների տոհմն աշխարհում ամենամեծ մասնավոր գեղարվեստական հավաքածուն ուներ, իսկ աշխարհի հանրային թանգարանների արվեստի օբյեկտների մի զգալի մասը Ռոտշիլդների կողմից նվիրաբերվել է անանուն` համաձայն նվիրաբերված ընտանեկան ավանդույթի։

2003 թվականից ի վեր «Rothschild» ներդրումային բանկերը վերահսկվում են «Rothschild Continuation Holdings»-ի` շվեյցարական գրանցված հոլդինգային ընկերության կողմից (նախագահ՝ բարոն Դեյվիդ Ռենե դե Ռոտշիլդ), որն իր հերթին վերահսկվում է «Concordia BV», գերմանական գրանցված մայր հոլդինգային ընկերության կողմից։ «Rothschild et Cie Banque»-ը վերահսկում է «Rothschild» բանկային բիզնեսը Ֆրանսիայում և մայրցամաքային Եվրոպայում, իսկ «Rothschilds Continuation» «Holdings AG»-ն վերահսկում է այլ վայրերում գտնվող «Rothschild» բանկերի մի շարք մասնաճյուղեր, ներառյալ N M Rothschild & Sons-ը Լոնդոնում։ «Rothschild Continuation Holdings AG»-ի 20%-ը 2005 թվականին վաճառվել է «Jardine Strategic»-ին` Հոնկոնգում «Jardine Matheson»-ի դուստր ձեռնարկությանը։ 2008-ի նոյեմբերին Նիդեռլանդների առաջատար ներդրումային և առևտրային բանկը` «Rabobank Group»-ը, ձեռք բերեց «Rothschild Continuation Holdings AG»-ի և «Rabobank»-ի 7,5%-ը, և «Rothschilds»-ը պայմանավորվեց համագործակցել «M&A և Equity Capital» շուկաների խորհրդատվական ոլորտում սննդի և ագրոբիզնեսի ոլորտներում։ Ենթադրվում է, որ այս գործողությունները նպատակ ունեն օգնելու Rothschild Continuation «Holdings AG-»ին մուտք ունենալ դեպի կապիտալի ավելի լայն ֆոնդ, ընդլայնելով նրանց ներկայությունն արևելյան Ասիայի շուկաներում։

«Paris Orleans S. A.»-ն` ներդրումային բանկային և հոլդինգային ընկերությունը, որը հիմնադրվել է 1838 թվականին և գրանցվել է Ֆրանսիայում, ունի ավելի քան 2000 աշխատակից։ Ընկերությունն ունի գրասենյակներ Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Լա Մանշ կղզիներում, Շվեյցարիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ասիայում, Ավստրալիայում։ Ընկերության տնօրենների խորհրդի կազմում են Էրիկ և Ռոբերտ դե Ռոտշիլդները և կոմս Ֆիլիպ դե Նիկոլայը։ Լոնդոնում տեղակայված «N M Rothschild & Sons» ներդրումային բանկը զգալի մասնակցություն է ունենում բիզնեսում՝ որպես «M&A» (միաձուլումներ և ձեռքբերումներ) խորհրդատուներ։ 2004 թվականին ներդրումային բանկը դուրս եկավ ոսկու շուկայից. այստեղ Ռոտշիլդի բանկիրներն ապրանք էին վաճառել երկու դար։ 2006-ին այն զբաղեցնում էր երկրորդ տեղը Մեծ Բրիտանիայի M&A-ում (միաձուլումներ և ձեռքբերումներ (բիզնեսներ) 104,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար շրջանառությամբ), իսկ 2006 թվականին հրապարակված հայտարարության համաձայն, նախահարկը կազմում էր 83,2 միլիոն ֆունտ ստերլինգ՝ 5,5 ակտիվներով միլիարդ ֆունտ։

Փարիզի մասնաճյուղի անդամներից մեկը (ոչ գինեգործ)՝ Էդմոնդ Ադոլֆ դե Ռոտշիլդը, 100 միլիարդ եվրոյի ակտիվով հիմնադրել է LCF Rothschild Group-ը, որը գտնվում է Ժնևում, որն այժմ տարածվել է աշխարհի 15 երկրներում։ Չնայած այս խումբը հիմնականում կենտրոնացած է ֆինանսների վրա, մասնագիտանում է ակտիվների կառավարման և բարձր զուտ բանկային գործի (մասնավոր բանկային գործունեություն) մեջ, այն նաև կենտրոնանում է գյուղատնտեսության, շքեղ հյուրանոցների և զբոսանավերի մրցումների վրա։ Ռոտշիլդ խմբի Խմբի «LCF »կոմիտեն ներկայում նախագահում է բարոն Էդմոնդի որդին՝ Բենյամին դե Ռոտշիլդը։ Ի թիվս այլոց, Ռոտշիլդների տոհմի բանկերն են «Compagnie Financière Edmond de Rothschild-ը, RIT Capital Partners-ը, St James’s Place Capital-ը, Banque privée Edmond de Rothschild-ը, La Compagnie Benjamin de Rothschild S.A.-ը և Cogifrance».

19-րդ դարի ողջ ընթացքում Ռոտշիլդները վերահսկում էին «Rio Tinto», և մինչ օրս Ռոտշիլդները և Rio Tinto սերտ գործարար կապեր են պահպանում։ Ռոտշիլդների ընտանիքին շատ խաղողի այգիներ են պատկանում։ Նրանք ունեն սեփականություններ Ֆրանսիայում, այդ թվում՝ «Château Clarke-ն, Château de Ferrières-ը, Château des Fontaines-ը, Château Lafite-ը, Château de Laversine-ը, Château des Laurets-ը, Château Malmaison-ը, Château de Montvillargenne, la Muette-ն, Château Rothschild d'Armainvilliers-ը, Château Rothschild-ը, Boulogne-Billancourt-ը», ինչպես նաև Հյուսիսային Ամերիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Հարավային Աֆրիկայում և Ավստրալիայում։

1980 թվականին Ջեյկոբ Ռոտշիլդը դուրս եկավ N M Rothschild & Sons ընկերությունից և ստանձնեց Rothschild Investment Trust-ի (այժմ՝ RIT Capital Partners, խոշորագույն ներդրումային ընկերություններից մեկը) անկախ վերահսկողությունը։ 2009-ի դեկտեմբերին Ջեյկոբ Ռոտշիլդը 200 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ներդրում կատարեց Հյուսիսային ծովի նավթարդյունաբերման գործում։ Այժմ նա ղեկավարում է մեկ այլ ընտանեկան ներդրումային ընկերություն՝ «RIT Capital Partners»-ը, որը 2008 թվականին ուներ 3.4 միլիարդ դոլար։ 1980 թվականին Ջեյկոբ Ռոտշիլդը դուրս եկավ «N M Rothschild & Sons» ընկերությունից և ստանձնեց «Rothschild Investment Trust»-ի (այժմ՝ «RIT Capital Partners», խոշորագույն ներդրումային ընկերություններից մեկը) անկախ վերահսկողությունը։ 2009-ի դեկտեմբերին Ջեյկոբ Ռոտշիլդը 200 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ներդրում կատարեց Հյուսիսային ծովի նավթարդյունաբերման գործում։ Այժմ նա ղեկավարում է մեկ այլ ընտանեկան ներդրումային ընկերություն՝ «RIT Capital Partners»-ը, որը 2008 թվականին ուներ 3.4 միլիարդ դոլար։

2010 թվականի հունվարին Նաթանիել Ֆիլիպ Ռոտշիլդը ձեռք բերեց զգալի մասնաբաժին «Glencore»-ում` շվեյցարական առևտրային ընկերությունում, որը հանդիսանում է ապրանքների և հազվագյուտ հողերի խոշորագույն մատակարարներից մեկը։ Նա նաև ձեռք բերեց Ռուսական ալյումինի խոշոր բաժնեմասը՝ դառնալով աշխարհում ալյումինի խոշորագույն արտադրողներից մեկը։

2010 թվականի վերջին Բարոն Բենյամին Ռոտշիլդն ասաց, որ իրենց պահպանողական բիզնեսի պրակտիկայի շնորհիվ ընտանիքը չի ազդվել Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից (2008-2011 թվականներ)։ Նա ավելացրեց, որ իրենք դեռ հավատարիմ են փոքրածավալ ավանդական ընտանեկան բիզնեսին և ավելի շատ ուշադրություն են դարձնում հաճախորդի ներդրումներին, քան ամերիկյան ընկերություններին, և ավելացրեց. «Հաճախորդը գիտի, որ մենք չենք շահարկի իր փողերով»։

Խմբի ընդհանուր կարողությունը 2012 թվականին գնահատվում է 1,7 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար (այլ աղբյուրների համաձայն՝ ավելի քան 3,2), չնայած ընտանիքի միայն մեկ անդամի կարողությունը չի գերազանցում մեկ միլիարդ դոլարը։

Ռոտշիլդները մշակույթում 
Ֆրանսիայում «Ռոտշիլդ» բառը 19-20-րդ դարերի ընթացքում դարձել է կենցաղային բառ։ Սա անվանում էին մեծահարուստներին, որոնք հակված էին շքեղությանը, բայց ակտիվ բիզնես գործունեություն չէին իրականացնում։

Ստենդալի «Կարմիր և սև» վեպում Ջեյմս Ռոտշիլդն արիստոկրատական սրահի այցելուների շրջանում հեգնանքով ներկայացվում է կոմս դե Թալեր անունով, որպես «հայտնի հրեայի միակ որդին, որը հայտնի է իր մեծ հարստությամբ, որը նա վաստակել է՝ ազգերի միջև պատերազմների ժամանակ թագավորներին գումարներ տրամադրելով»։ Կոմսը պատկերված է որպես թույլ կամքի տեր, պարզամիտ մարդ. արիստոկրատները նրբորեն ծաղրում են նրան։

Ռոտշիլդի պատմությունը նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։ 1934 թվականին Հոլիվուդում նկարահանվեց «Ռոտշիլդի տունը» ֆիլմը, որը պատմում է Մայեր Ամշել Ռոտշիլդի կյանքի մասին։ Այս ֆիլմից հատվածներ ներառվել են «Der ewige Jude» («Հավերժական հրեա») քարոզչական վավերագրական ֆիլմում և գերմանական մեկ այլ «Die Rothschilds» («Ռոտշիլդներ») ֆիլմում, որը հայտնի է նաև որպես «Aktien auf Waterloo» («Գործողություն Վաթերլոյում») և նկարահանվել է Էրիկ Վասնիեկի կողմից 1940 թվականին։ «Ռոտշիլդները» խորագրով Բրոդվեյի մյուզիքլը, որը ներկայացնում է ընտանեկան պատմությունը մինչև 1818 թվականը, առաջադրվել է Թոնի մրցանակի 1971 թվականին։ Նաթանիել Մայեր («Նաթթի») Ռոտշիլդը հանդես է գալիս որպես անչափահաս կերպար «Քարի անկումը» («Քարի անկումը») պատմական առեղծվածային պատմության մեջ, որը գրվել է 2009 թվականին Յան Փիրսի կողմից։

Ջեյմս Ռոտշիլդը ներկայացված է նաև Ալեքսանդր Գերցենի գրքի «Անցյալը և մտքերը» (գլուխ XXXIX) գլխում` «Ջեյմս Ռոտշիլդ կայսրը և բանկիր Նիկոլայ Ռոմանովը» դրվագում։ Այս դրվագում Հերցենը նկարագրում է, թե ինչպես Ռոտշիլդը ստիպեց Նիկոլայ I-ի կառավարությանը վճարել մեծ գումար «Մոսկվայի գանձապետական մուրհակներ»-ին, որոնք ձեռք են բերվել Հերցենի մոր անշարժ գույքի (այսինքն՝ հոր ժառանգության) ապահովագրությունից, և որը Հերցենը կանխիկացրել է Ռոտշիլդից։ Նիկոլայը, զավթելով Հերցենի ունեցվածքը, դադարեցրեց (փաստորեն անօրինական կերպով) տոմսերի վճարումը, բայց Ռոտշիլդի սպառնալիքներից հետո՝ հրապարակել այս փաստը և սկանդալ ստեղծել, նա հանձնվեց և ամբողջությամբ վճարեց գումարը։

Նա բազմիցս հիշատակվում է Ֆյոդոր Դոստոևսկու «Պատանի» գրքում, որտեղ գլխավոր հերոս Արկադին փայփայում է իր ողջ կյանքի գլխավոր «գաղափարը»՝ դառնալ ավելի հարուստ, քան Ռոտշիլդի հետնորդը։

Դավադրության տեսություններ 
Ավելի քան երկու դար Ռոտշիլդները եղել և մնում են դավադրության տեսությունների հաճախակի թիրախ։ Այս տեսություններն ունենում են տարբեր ձևեր, օրինակ՝ պնդել, որ ընտանիքը պատկանում է իլյումինատներին, վերահսկում է աշխարհի ողջ հարստությունը և ֆինանսական հաստատությունները, խրախուսում են կառավարությունների միջև պատերազմները։ Հաշվի առնելով այս և նման տեսակետները՝ պատմաբան Նիլ Ֆերգյուսոնը գրել է. «Սակայն, ինչպես մենք տեսանք, պատերազմները հակված են բացասաբար ազդել գոյություն ունեցող պարտատոմսերի գնի վրա՝ տարածքի գրավման կամ կորստի դեպքում պարտապան պետության կողմից մարվող պարտքի մեծ ռիսկի պատճառով։ … 19-րդ դարի կեսերին Ռոտշիլդներն առևտրից անցել էին հարստության կառավարման՝ ուշադիր նայելով պետական պարտատոմսերի իրենց հսկայական պորտֆելին։ Հիմա գումար վաստակելով՝ նրանք, ամենայն հավանականությամբ, կկորցնեն այն, քան կվաստակեն հակամարտության դեպքում…»:

Պատկերասրահ

Տես նաև 
 Ռոտշիլդի մրցանակ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 Лотман Г. Ротшильды — короли банкиров. / пер. с англ. А. Н. Гордиенко. — Минск: Интердайджест, 1997. — 352 с. — ISBN 985-10-0004-3.
 
 Пачкалов А. В. Финансовые династии: архитекторы глобализма. — М.: Концептуал, 2019. — 320 с. — ISBN 978-5-907172-32-6.
 Е.А. Соловьёв. Ротшильды. Их жизнь и капиталистическая деятельность. 1891 // Переиздание: Aegitas, 2015.

Արտաքին հղումներ 
 Новиков К. Дело о союзе Ротшильдов и Рокфеллеров. // Коммерсантъ — Деньги : журнал. — № 25. — 25.06.2012. — С. 53.
 Мир-Бабаев М. Ф. Бакинская нефть и Ротшильды. // Нефт. хоз-во. — 2002. — № 1. — С. 93—95.
 Mir-Babayev M. F. The Rothschild brother’s contribution to Baku’s oil industry. // Oil-Industry History (USA). — 2012. — V. 13. — № 1. — P. 225—236.

Գերմանացի ազնվական ընտանիքներ