Կանադայի տնտեսություն

Կանադայի տնտեսություն, բարձր զարգացած խառը շուկայական տնտեսություն է։ Այն անվանական ՀՆԱ-ի մեծությամբ 8-րդն է և ՊՄԳ-ով ՀՆԱ-ի 15-րդ տեղում է աշխարհում։ Ինչպես մյուս զարգացած երկրներում, երկրի տնտեսության մեջ գերակշռում է սպասարկման արդյունաբերությունը, որտեղ աշխատում են կանադացիների մոտ երեք քառորդը։ Կանադան բնական ռեսուրսների ընդհանուր գնահատված արժեքով երրորդն է՝ 2019 թվականին 33,98 տրիլիոն դոլար արժողությամբ։ Այն աշխարհում երրորդն է նավթի ապացուցված պաշարներով և չորրորդն է հում նավթի խոշոր արտահանմամբ։ Նա նաև բնական գազի հինգերորդ խոշորագույն արտահանողն է։

Ըստ Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսի՝ Կանադան ընկալվում է որպես աշխարհի ամենաքիչ կոռումպացված երկրներից մեկը և հանդիսանում է աշխարհի առաջատար առևտրային երկրների տասնյակից մեկը՝ բարձր գլոբալացված տնտեսությամբ։ The Heritage Foundation-ի տնտեսական ազատության ինդեքսով Կանադան պատմականորեն բարձր է Միացյալ Նահանգներից և արևմտյան Եվրոպայի երկրներից շատերից, մինչդեռ եկամուտների անհավասարության համեմատաբար ցածր մակարդակ է ապրում։ Երկրի տնային տնտեսությունների միջին տնօրինվող եկամուտը մեկ շնչի հաշվով «շատ բարձր է» ՏՀԶԿ միջինից։ Տորոնտոյի ֆոնդային բորսան շուկայական կապիտալացմամբ աշխարհի ութերորդ ամենամեծ ֆոնդային բորսան է, որտեղ ցուցակվում են ավելի քան 1500 ընկերություններ, որոնց ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիան կազմում է ավելի քան 3 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար։

2021 թվականին Կանադայի ապրանքների և ծառայությունների առևտուրը հասել է  տրիլիոնի։ Կանադայի արտահանումը կազմել է ավելի քան  միլիարդը, մինչդեռ նրա ներկրված ապրանքների արժեքը գերազանցել է միլիարդը, որից մոտավորապես  միլիարդը ծագել է Միացյալ Նահանգներից, միլիարդը` ոչ ԱՄՆ աղբյուրներից։ 2018 թվականին Կանադան ապրանքների առևտրային դեֆիցիտ է ունեցել  միլիարդի, իսկ ծառայությունների առևտրային դեֆիցիտը` միլիարդի։

Կանադան զարգացած երկրների մեջ անսովոր է առաջնային հատվածի կարևորությամբ, ընդ որում անտառահատումների և էներգետիկայի ոլորտները Կանադայի ամենակարևորներից երկուսն են։ Կանադան նաև ունի զգալի արտադրական ոլորտ, որը հիմնված է Կենտրոնական Կանադայում, որտեղ հատկապես կարևոր են ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը և ինքնաթիռների արդյունաբերությունը։ Աշխարհի ամենաերկար առափնյա գիծ ունեցող Կանադան ունի 8-րդ խոշորագույն առևտրային ձկնորսության և ծովամթերքի արդյունաբերությունն աշխարհում։ Կանադան ժամանցի ծրագրային ապահովման ոլորտի համաշխարհային առաջատարներից է։ Այն APEC-ի, G7-ի, G20-ի, ՏՀԶԿ-ի և ԱՀԿ-ի անդամ է և նախկինում եղել է NAFTA-ի անդամ մինչև USMCA-ի ուժի մեջ մտնելը 2020 թվականին։ Կանադայում USMCA-ն պաշտոնապես հայտնի է որպես Կանադա-ԱՄՆ-Մեքսիկա համաձայնագիր։ CUSMA) անգլերենով և Accord Canada–États-Unis–Mexique (ACEUM) ֆրանսերենով։

Ընդհանուր ակնարկ
Բացառությամբ Կարիբյան ծովի մի քանի կղզի երկրների, Կանադան Հյուսիսային Ամերիկայի միակ խոշոր երկիրն է, որն օգտագործում է կառավարման խորհրդարանական համակարգը։ Արդյունքում, Կանադան զարգացրեց իր սեփական սոցիալական և քաղաքական ինստիտուտները, որոնք տարբերվում են աշխարհի շատ երկրներից։ Թեև Կանադայի տնտեսությունը սերտորեն ինտեգրված է ամերիկյան տնտեսությանը, այն զարգացրել է եզակի տնտեսական ինստիտուտներ։

Կանադայի տնտեսական համակարգը ընդհանուր առմամբ միավորում է մասնավոր ձեռնարկությունների և պետական ​​ձեռնարկությունների տարրերը։ Հանրային ձեռնարկատիրության շատ ասպեկտներ, հատկապես սոցիալական և տնտեսական անհավասարությունները շտկելու համար լայնածավալ սոցիալական բարեկեցության համակարգի զարգացումը, ընդունվեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո՝ 1945 թվականին։

Կանադայի հողատարածքի մոտավորապես 89%-ը պատկանում է թագի հողին։ Կանադան ունի տնտեսական ազատության ամենաբարձր մակարդակներից մեկն աշխարհում։ Այսօր Կանադան շատ նման է ԱՄՆ-ին իր շուկայական կողմնորոշված ​​տնտեսական համակարգով և արտադրության ձևով։ 2019 թվականի դրությամբ Կանադան Forbes Global 2000-ի ցանկում ունի 56 ընկերություն՝ 9-րդ տեղում Հարավային Կորեայից անմիջապես հետո և Սաուդյան Արաբիայից առաջ։

Միջազգային առևտուրը կազմում է Կանադայի տնտեսության, հատկապես նրա բնական պաշարների մեծ մասը։ 2009 թվականին գյուղատնտեսության, էներգետիկայի, անտառային տնտեսության և հանքարդյունաբերության արտահանումը կազմել է Կանադայի ընդհանուր արտահանման մոտ 58%-ը։ Մեքենաները, սարքավորումները, ավտոմոբիլային արտադրանքները և այլ արտադրությունները 2009 թվականին կազմել են արտահանման հետագա 38%-ը։ 2009 թվականին արտահանումը կազմել է Կանադայի ՀՆԱ-ի մոտ 30%-ը։ Միացյալ Նահանգները, ըստ էության, նրա ամենամեծ առևտրային գործընկերն է, որը կազմում է արտահանման մոտ 73%-ը և ներմուծման 63%-ը 2009թվականի դրությամբ։ Կանադայի համակցված արտահանումն ու ներմուծումը 8-րդ տեղն է զբաղեցրել բոլոր երկրների շարքում 2006թվականին։

Կանադացիների մոտ 4%-ը ուղղակիորեն զբաղված է առաջնային ռեսուրսների ոլորտներում և նրանց բաժին է ընկնում ՀՆԱ-ի 6,2%-ը։ Դրանք դեռևս առաջնային են երկրի շատ մասերում։ Կանադայի հյուսիսում գտնվող շատ քաղաքներ, եթե ոչ մեծ մասը, որտեղ գյուղատնտեսությունը դժվար է, գոյություն ունեն մոտակա հանքի կամ փայտանյութի աղբյուրի պատճառով։ Կանադան աշխարհի առաջատարն է բազմաթիվ բնական ռեսուրսների, ինչպիսիք են ոսկին, նիկելը, ուրան, ադամանդ, կապար, և վերջին տարիներին հում նավթի արդյունահանմամբ, որը, ունենալով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ նավթային պաշարները, գնալով ավելի ու ավելի ակնառու դիրք է գրավում Հայաստանում։ բնական պաշարների արդյունահանում. Կանադայի մի քանի խոշորագույն ընկերություններ հիմնված են բնական ռեսուրսների արդյունաբերության մեջ, ինչպիսիք են Encana-ն, Cameco-ն, Goldcorp-ը և Barrick Gold-ը։ Այս ապրանքների ճնշող մեծամասնությունը արտահանվում է հիմնականում ԱՄՆ։ Կան նաև բազմաթիվ երկրորդական և սպասարկման ոլորտներ, որոնք ուղղակիորեն կապված են առաջնային ոլորտների հետ։ Օրինակ, Կանադայի խոշորագույն արտադրական ճյուղերից մեկը ցելյուլոզայի և թղթի ոլորտն է, որն ուղղակիորեն կապված է անտառահատումների բիզնեսի հետ։

Բնական ռեսուրսների վրա կախվածությունը մի քանի ազդեցություն ունի Կանադայի տնտեսության և կանադական հասարակության վրա։ Թեև արտադրական և սպասարկման ոլորտները հեշտ է ստանդարտացնել, բնական ռեսուրսները մեծապես տարբերվում են ըստ տարածաշրջանների։ Սա երաշխավորում է, որ Կանադայի յուրաքանչյուր տարածաշրջանում զարգանում են տարբեր տնտեսական կառույցներ, որոնք նպաստում են Կանադայի ուժեղ ռեգիոնալիզմին։ Միևնույն ժամանակ այդ ռեսուրսների ճնշող մեծամասնությունը արտահանվում է՝ Կանադան սերտորեն ինտեգրելով միջազգային տնտեսությանը։ Հաուլեթը և Ռամեշը պնդում են, որ նման ճյուղերի բնորոշ անկայունությունը նաև նպաստում է տնտեսության մեջ կառավարության ավելի մեծ միջամտությանը, շուկայի փոփոխությունների սոցիալական ազդեցության նվազեցմանը։

Բնական ռեսուրսների արդյունաբերությունը նույնպես բարձրացնում է կայունության կարևոր հարցեր։ Չնայած տասնամյակների ընթացքում որպես առաջատար արտադրող, սպառման փոքր ռիսկ կա։ Շարունակվում են մեծ հայտնագործություններ անել, ինչպես, օրինակ, նիկելի հսկայական գտածոն Վոյսեյի ծոցում։ Ավելին, հեռավոր հյուսիսը մնում է հիմնականում չզարգացած, քանի որ արտադրողները սպասում են ավելի բարձր գների կամ նոր տեխնոլոգիաների, քանի որ այս տարածաշրջանում շատ գործառնություններ դեռ ծախսարդյունավետ չեն։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում կանադացիները դարձել են ավելի քիչ պատրաստակամ ընդունել շրջակա միջավայրի ոչնչացումը, որը կապված է բնական ռեսուրսների շահագործման հետ։ Բարձր աշխատավարձերը և աբորիգենների հողի պահանջները նույնպես զսպել են ընդլայնումը։ Փոխարենը, կանադական շատ ընկերություններ իրենց հետախուզման, շահագործման և ընդլայնման գործունեությունը կենտրոնացրել են արտասահմանում, որտեղ գներն ավելի ցածր են, իսկ կառավարությունները՝ ավելի հնազանդ։ Կանադական ընկերությունները գնալով ավելի ու ավելի են խաղում կարևոր դերեր Լատինական Ամերիկայում, Հարավարևելյան Ասիայում և Աֆրիկայում։

Վերականգնվող ռեսուրսների սպառումը վերջին տարիներին մտահոգություններ է առաջացրել։ Տասնամյակներ շարունակ աճող գերօգտագործումից հետո 1990-ականներին ձկան ձկնաբուծությունը փլուզվեց, և խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի արդյունաբերությունը նույնպես մեծապես տուժեց։ Փայտահատումների արդյունաբերությունը, երկար տարիների ակտիվությունից հետո, վերջին տարիներին տեղափոխվել է ավելի կայուն մոդելի կամ այլ երկրներ։

Տվյալներ 
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2020 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (ԱՄՀ անձնակազմի գնահատականներով 2021–2026 թթ.)։ 3%-ից ցածր գնաճը կանաչ գույնով է.

Արտադրողականության չափում
Արտադրողականության միջոցառումները տնտեսական կատարողականի հիմնական ցուցանիշներն են և տնտեսական աճի և մրցունակության հիմնական աղբյուրը։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) արտադրողականության ցուցանիշների ամփոփագիրը, որը հրապարակվում է ամեն տարի, ներկայացնում է անդամ երկրներում արտադրողականության մակարդակների և աճի լայն ակնարկ՝ ընդգծելով չափման հիմնական խնդիրները։ Այն վերլուծում է «արտադրողականության՝ որպես տնտեսական աճի և կոնվերգենցիայի հիմնական շարժիչ ուժի» դերը և «աշխատանքի, կապիտալի և MFP-ի ներդրումը տնտեսական աճի խթանման գործում»։ Համաձայն վերը նշված սահմանման՝ «MFP-ը հաճախ մեկնաբանվում է որպես ներդրում տնտեսական աճի վրա, որն իրականացվում է այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են տեխնիկական և կազմակերպչական նորարարությունները» (OECD 2008,11): Արտադրողականության չափանիշները ներառում են Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) (OECD 2008,11) և բազմագործոն արտադրողականությունը։

Բազմգործոն արտադրողականություն

Արտադրողականության մեկ այլ չափանիշ, որն օգտագործվում է ՏՀԶԿ-ի կողմից, բազմագործոն արտադրողականության (MFP) երկարաժամկետ միտումն է, որը նաև հայտնի է որպես ընդհանուր գործոնային արտադրողականություն (TFP): Այս ցուցանիշը գնահատում է տնտեսության «հիմքում ընկած արտադրական հզորությունը («պոտենցիալ արտադրանքը»), որը ինքնին հանդիսանում է տնտեսությունների աճի հնարավորությունների և գնաճային ճնշումների կարևոր չափանիշ»։ MFP-ն չափում է մնացորդային աճը, որը չի կարող բացատրվել աշխատանքի, կապիտալի և միջանկյալ արտադրանքի ծառայությունների փոփոխության տեմպերով, և հաճախ մեկնաբանվում է որպես տնտեսական աճի ներդրում, ինչպիսին են տեխնիկական և կազմակերպչական նորարարությունները։ (ՏՀԶԿ 2008,11)

ՏՀԶԿ-ի Կանադայի տարեկան տնտեսական հետազոտության համաձայն՝ 2012թ. հունիսին Կանադան ունեցել է բազմագործոն արտադրողականության (MFP) թույլ աճ և 2002թ.-ից ի վեր շարունակում է անկում ապրել։ օրինակ՝ բիզնեսի R&D և արտոնագրման տոկոսադրույքները ցածր էին։ MFP-ի աճի բարձրացումը «անհրաժեշտ է կենսամակարդակի բարձրացումը պահպանելու համար, հատկապես երբ բնակչությունը ծերանում է»։

2010 թվականից ի վեր արտադրողականության աճը բարձրացել է, որը գրեթե ամբողջությամբ պայմանավորված է միջինից բարձր բազմագործոն արտադրողականության աճով։ Այնուամենայնիվ, արտադրողականությունն ընդհանուր առմամբ դեռևս հետ է մնում ՏՀԶԿ երկրների վերին կեսից, ինչպիսին է Միացյալ Նահանգները։ Կանադայի արտադրողականությունն այժմ գտնվում է ՏՀԶԿ-ի միջին արտադրողականության շուրջ՝ մոտ Ավստրալիայի արտադրողականությանը։ Ավելի շատ կարելի է անել արտադրողականությունը բարձրացնելու համար, օրինակ՝ կապիտալի արտադրողականության բարձրացում՝ կապիտալի պաշարը արտադրանքի հարաբերակցության և կապիտալի որակի բարելավման միջոցով։ Դրան կարելի է հասնել ներքին առևտրի խոչընդոտների ազատականացման միջոցով, ինչպես առաջարկվում է ՏՀԶԿ-ի Կանադայի վերջին տնտեսական հետազոտության մեջ։

Կանադայի բանկ
Կենտրոնական բանկի՝ Կանադայի բանկի մանդատն է վարել դրամավարկային քաղաքականություն, որը «պահպանում է փողի արժեքը՝ ցածր և կայուն պահելով գնաճը»։

Դրամավարկային քաղաքականության հաշվետվություն
Կանադայի բանկը հրապարակում է իր բանկային տոկոսադրույքը իր դրամավարկային քաղաքականության հաշվետվության միջոցով, որը հրապարակվում է տարեկան ութ անգամ։ Կանադայի բանկը, դաշնային թագի կորպորացիան, կրում է Կանադայի դրամավարկային համակարգի պատասխանատվությունը։ Գնաճի թիրախավորման դրամավարկային քաղաքականության համաձայն, որը Կանադայի դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնաքարն է 1990-ականների սկզբից, Կանադայի բանկը սահմանում է գնաճի թիրախ։ Գնաճի թիրախը սահմանվել է 2 տոկոս, որը գնաճի միջակայքի միջին կետն է։ 1-ից 3 տոկոս։ Նրանք սահմանեցին գնաճի նվազեցման մի շարք թիրախներ՝ գնաճը «ցածր, կայուն և կանխատեսելի» պահելու և «փողի արժեքի նկատմամբ վստահությունը» խթանելու, Կանադայի կայուն աճին, զբաղվածության աճին և կենսամակարդակի բարելավմանը նպաստելու համար։

2019 թվականի հունվարի 9-ին արժութային քաղաքականության զեկույցի հրապարակման վերաբերյալ հայտարարության մեջ Կանադայի Բանկի կառավարիչ Սթիվեն Ս. Պոլոզն ամփոփեց հոկտեմբերի զեկույցից հետո հիմնական իրադարձությունները, ինչպիսիք են Չինաստանի հետ ԱՄՆ-ի գլխավորած առևտրային պատերազմի «բացասական տնտեսական հետևանքները»։ Ի պատասխան շարունակվող առևտրային պատերազմի, «պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նվազել է, եկամտաբերության կորերն էլ ավելի են հարթվել, և արժեթղթերի շուկաները զգալիորեն թանկացել են» «համաշխարհային ֆինանսական շուկաներում»։ Կանադայում նավթի ցածր գները կազդեն Կանադայի «մակրոտնտեսական հեռանկարների» վրա։ Կանադայի բնակարանային ոլորտը չի կայունանում այնքան արագ, որքան սպասվում էր։

Գնաճի թիրախավորում
Այն ժամանակահատվածում, երբ Ջոն Քրոուն Կանադայի Բանկի կառավարիչն էր (1987-ից մինչև 1994 թվականը), համաշխարհային ռեցեսիա եղավ, և բանկի տոկոսադրույքը բարձրացավ մինչև մոտ 14%, իսկ գործազրկությունը՝ 11%: Թեև այդ ժամանակվանից ի վեր գնաճի թիրախավորումն ընդունվել է «աշխարհի ամենազարգացած կենտրոնական բանկերի կողմից», 1991 թվականին այն նորարարական էր, և Կանադան վաղ որդեգրել էր, երբ այն ժամանակվա ֆինանսների նախարար Մայքլ Ուիլսոնը հաստատեց Կանադայի բանկի առաջին գնաճի թիրախավորումը Կանադայում։ 1991 թվականի դաշնային բյուջե. Գնաճի թիրախը սահմանվել է 2 տոկոս։ Գնաճը չափվում է ընդհանուր սպառողական գների ինդեքսով (CPI): 2011 թվականին Կանադայի կառավարությունը և Կանադայի բանկը երկարաձգեցին Կանադայի գնաճի վերահսկման թիրախը մինչև 2016 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ Կանադայի բանկը գնաճի թիրախին հասնելու համար օգտագործում է երեք ոչ ավանդական գործիքներ., քանակական մեղմացում և վարկերի մեղմացում։

Արդյունքում, տոկոսադրույքները և գնաճը ի վերջո իջավ Կանադական դոլարի արժեքի հետ մեկտեղ։ 1991 թվականից մինչև 2011 թվականը գնաճի թիրախավորման ռեժիմը պահպանեց «գների աճը բավականին հուսալի»։

2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո կասկածի տակ դրվեց գնաճի նպատակադրման նեղ կենտրոնացումը՝ որպես Կանադայի տնտեսության կայուն աճ ապահովելու միջոց։ Մինչև 2011 թվականը Կանադայի բանկի այն ժամանակվա կառավարիչ Մարկ Քարնին պնդում էր, որ Կենտրոնական բանկի մանդատը թույլ կտա ավելի ճկուն գնաճի թիրախավորում կոնկրետ իրավիճակներում, երբ նա կքննարկի ավելի երկար ժամանակ պահանջել, քան սովորական վեցից ութ եռամսյակը, որպեսզի գնաճը վերադարձնի 2 ցենտ»։

2015 թվականի հուլիսի 15-ին Կանադայի Բանկը հայտարարեց, որ իջեցնում է մեկ գիշերվա տոկոսադրույքի իր թիրախը ևս մեկ քառորդ տոկոսային կետով՝ մինչև 0,5 տոկոս՝ «փորձելու խթանել մի տնտեսություն, որը, կարծես թե, չի կարողացել էականորեն հետ կանգնել տնտեսական ցուցանիշից։ նավթային ցնցումների դժբախտություններ, որոնք այն անկում են տանում առաջին եռամսյակում»։ Կանադայի Բանկի հայտարարության համաձայն՝ 2015 թվականի առաջին եռամսյակում Սպառողական գների ընդհանուր ինդեքսը (CPI) գնաճը կազմել է մոտ 1 տոկոս։ Սա արտացոլում է «տարեցտարի սպառողական էներգետիկ արտադրանքի գների անկումը»։ Հիմնական գնաճը 2015 թվականի առաջին եռամսյակում կազմել է մոտ 2 տոկոս, իսկ գնաճի հիմնական միտումը կազմում է մոտ 1,5-ից 1,7 տոկոս։

Ի պատասխան Կանադայի Բանկի 2015 թվականի հուլիսի 15-ի տոկոսադրույքի ճշգրտմանը, վարչապետ Սթիվեն Հարփերը բացատրեց, որ տնտեսությունը «քաշվում է Կանադայի սահմաններից այն կողմ գտնվող ուժերի կողմից, ինչպիսիք են նավթի համաշխարհային գները, եվրոպական պարտքային ճգնաժամը և Չինաստանի տնտեսական դանդաղումը»։ «փխրուն» դարձրեց համաշխարհային տնտեսությունը։

Չինաստանի ֆոնդային շուկան կորցրել էր մոտ 3 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար կարողություն մինչև 2015 թվականի հուլիսին, երբ խուճապի մատնված ներդրողները վաճառեցին բաժնետոմսերը, ինչը անկումներ առաջացրեց ապրանքների շուկաներում, ինչը իր հերթին բացասաբար ազդեց ռեսուրսներ արտադրող երկրներին, ինչպիսին Կանադան է։

Բանկի հիմնական գերակայությունը եղել է գնաճը չափավոր մակարդակի վրա պահելը։ Որպես այդ ռազմավարության մաս՝ տոկոսադրույքները գրեթե յոթ տարի պահպանվել են ցածր մակարդակի վրա։ 2010 թվականի սեպտեմբերից հիմնական տոկոսադրույքը (մեկ գիշերվա տոկոսադրույքը) կազմում էր 0,5%։ 2017 թվականի կեսերին գնաճը մնաց Բանկի 2% նպատակային ցուցանիշից ցածր (1,6%) հիմնականում էներգիայի, սննդի և ավտոմեքենաների արժեքի կրճատման պատճառով. Ինչպես նաև, տնտեսությունը շարունակական աճի մեջ էր, մինչև տարեվերջ ՀՆԱ-ի կանխատեսված աճը կկազմի 2,8 տոկոս։ 2017 թվականի հուլիսի 12-ի սկզբին բանկը հայտարարություն տարածեց, որ հենանիշային տոկոսադրույքը կբարձրացվի մինչև 0,75%։

COVID-19 համաճարակից հետո քննադատները նշել են, որ Կանադայի Բանկի գնաճի թիրախավորումն ունեցել է անցանկալի հետևանքներ, ինչպիսիք են՝ խթանելով բնակարանների գների աճը և նպաստելով հարստության անհավասարությանը՝ աջակցելով ավելի բարձր բաժնետոմսերի արժեքներին։

Ծառայությունների ոլորտ
Կանադայի ծառայությունների ոլորտը հսկայական է և բազմակողմանի, որտեղ աշխատում է կանադացիների մոտ երեք քառորդը և կազմում է ՀՆԱ-ի 70%-ը։ Ամենամեծ գործատուն մանրածախ առևտրի ոլորտն է, որտեղ աշխատում է կանադացիների գրեթե 12%-ը։ Մանրածախ արդյունաբերությունը կենտրոնացած է հիմնականում փոքր թվով ցանցային խանութներում, որոնք միավորված են առևտրի կենտրոններում։ Վերջին տարիներին ավելացել է խոշոր խանութների թիվը, ինչպիսիք են Wal-Mart-ը (ԱՄՆ), Real Canadian Superstore-ը և Best Buy-ը (ԱՄՆ)։ Սա հանգեցրել է այս ոլորտում աշխատողների ավելի քիչ թվի և մանրածախ առևտրի աշխատատեղերի արտագաղթին դեպի արվարձաններ։
 
Ծառայությունների ոլորտի երկրորդ մեծ մասը բիզնես ծառայություններն են, և այն աշխատում է բնակչության միայն մի փոքր ավելի փոքր տոկոսով։ Սա ներառում է ֆինանսական ծառայությունների, անշարժ գույքի և կապի ոլորտները։ Տնտեսության այս հատվածը վերջին տարիներին արագորեն աճում է։ Այն հիմնականում կենտրոնացած է խոշոր քաղաքային կենտրոններում, հատկապես Տորոնտոյում, Մոնրեալում և Վանկուվերում։

Կրթության և առողջապահության ոլորտները Կանադայի երկու խոշորագույն ոլորտներն են, բայց երկուսն էլ հիմնականում գտնվում են կառավարության ազդեցության տակ։ Առողջապահության ոլորտը արագորեն զարգանում է և երրորդն է Կանադայում։ Դրա արագ աճը խնդիրներ է առաջացրել կառավարությունների համար, ովքեր պետք է գումար գտնեն այն ֆինանսավորելու համար։

Կանադան ունի կարևոր բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերություն, ինչպես նաև զարգացող կինոյի, հեռուստատեսության և զվարճանքի արդյունաբերություն, որը ստեղծում է բովանդակություն տեղական և միջազգային սպառման համար : Զբոսաշրջությունը գնալով մեծանում է, քանի որ միջազգային այցելուների ճնշող մեծամասնությունը գալիս է Միացյալ Նահանգներից։ Կազինո խաղերը ներկայումս կանադական զբոսաշրջության արդյունաբերության ամենաարագ աճող բաղադրիչն է, որը նպաստում է 5 միլիարդ դոլարի շահույթին Կանադայի կառավարություններին և 2001 թվականի դրությամբ 41000 կանադացի է աշխատում։

Արտադրություն

Հարուստ ազգերի զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունը հումքի արտադրության վրա հիմնված տնտեսությունից անցում էր դեպի արտադրական տնտեսություն, այնուհետև դեպի ծառայությունների վրա հիմնված տնտեսություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իր գագաթնակետին՝ 1944 թվականին, Կանադայի արդյունաբերական հատվածը կազմում էր ՀՆԱ-ի 29%-ը՝ 2017 թվականին նվազելով մինչև 10,37%-ի։ արտադրություն 1960-ական թվականներից։ Կանադայի վիճակագրության 2009 թվականի ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տվել, որ թեև արդյունաբերությունը ՀՆԱ-ի հարաբերական տոկոսով նվազել է 1960-ականների 24,3%-ից մինչև 15,6%՝ 2005թ.-ին, 1961-2005թթ. Կանադայի արտադրությունը հատկապես ծանր հարված է ստացել 2007–08 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից։ 2017 թվականի դրությամբ արտադրությունը կազմում է Կանադայի ՀՆԱ-ի 10%-ը, ինչը 2005 թվականից ի վեր ՀՆԱ-ի ավելի քան 5%-ով հարաբերական անկում է։

Կենտրոնական Կանադայում տեղակայված են բոլոր խոշոր ամերիկյան և ճապոնական ավտոարտադրողների գործարանները, ինչպես նաև կանադական ընկերություններին պատկանող շատ պահեստամասերի գործարաններ, ինչպիսիք են Magna International-ը և Linamar Corporation-ը։

Պողպատ

2018 թվականին Կանադան աշխարհի տասնիններորդ խոշորագույն պողպատ արտահանողն էր։ 2019 թվականից մինչև մարտ, որը հետագայում կոչվում է YTD 2019, Կանադան արտահանել է 1,39 միլիոն տոննա պողպատ, ինչը 22 տոկոսով նվազել է 1,79 միլիոն տոննայից։ YTD 2018. Հիմնվելով առկա տվյալների վրա՝ Կանադայի արտահանումը 2017 թվականին ամբողջ աշխարհում արտահանված պողպատի մոտ 1,5 տոկոսն է։ Ըստ ծավալի, 2018 թվականի Կանադայի պողպատի արտահանումը կազմել է աշխարհի ամենամեծ արտահանողի՝ Չինաստանի ծավալի մեկ տասներորդ մասը։ Արժեքային առումով պողպատը 2018 թվականին Կանադան արտահանել է ընդհանուր ապրանքների 1,4 տոկոսը։ 2009 թվականից սկսած տասնամյակում արտահանման աճը կազմել է 29 տոկոս։ 2018-ին խոշորագույն արտադրողներն էին ArcelorMittal-ը, Essar Steel Algoma-ն, և միայն նրանցից առաջինը բաժին էր ընկնում կանադական պողպատի արտադրության մոտավորապես կեսին իր երկու դուստր ձեռնարկությունների միջոցով։ Կանադայի արտահանման առաջատար երկու շուկաները եղել են նրա NAFTA-ի գործընկերները, որոնք իրենց կողմից կազմում են արտահանման ծավալի 92 տոկոսը։ Կանադան իր պողպատի արտահանման 83 տոկոսն ուղարկեց Միացյալ Նահանգներ YTD 2019-ին։ Ներքին պահանջարկի և ներքին արտադրության միջև բացը ավելացել է մինչև -2,4 միլիոն մետրիկ տոննա՝ YTD 2018-ի -0,2 միլիոն մետրիկ տոննայի փոխարեն։ YTD 2019-ին արտահանումը որպես Արտադրության մասնաբաժինը նվազել է մինչև 41,6 տոկոս՝ 2018 թվականի YTD-ի 53 տոկոսից։

2017 թվականին ծանր արդյունաբերությանը բաժին է ընկել Կանադայի ջերմոցային գազերի արտանետումների 10,2%-ը։

Էներգիա 
Կանադան իր աշխարհագրության պատճառով ունի էներգիայի էժան աղբյուրներ։ Սա հնարավորություն է տվել ստեղծել մի քանի կարևոր արդյունաբերություններ, ինչպիսիք են ալյումինի խոշոր արդյունաբերությունները Բրիտանական Կոլումբիայում և Քվեբեկում։ Կանադան նաև աշխարհի մեկ շնչի հաշվով էներգիայի ամենաբարձր սպառողներից մեկն է։

Էլեկտրականություն
Կանադայի էլեկտրաէներգիայի ոլորտը 19-րդ դարի վերջից զգալի դեր է խաղացել երկրի տնտեսական և քաղաքական կյանքում։ Ոլորտը կազմակերպված է մարզային և տարածքային գծերով։ Մարզերի մեծ մասում խոշոր պետական ​​ինտեգրված կոմունալ ձեռնարկությունները առաջատար դեր են խաղում էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման և բաշխման գործում։ Օնտարիոն և Ալբերտան վերջին տասնամյակում ստեղծել են էլեկտրաէներգիայի շուկաներ՝ տնտեսության այս հատվածում ներդրումներն ու մրցակցությունը մեծացնելու նպատակով։ 2017 թվականին էլեկտրաէներգիայի ոլորտը կազմել է ջերմոցային գազերի ազգային ընդհանուր արտանետումների 10%-ը։ Կանադան էլեկտրաէներգիայի զգալի առևտուր ունի հարևան Միացյալ Նահանգների հետ, որը կազմում է 72 TWh արտահանում և 10 TWh ներմուծում 2017 թվականին։

2016 թվականին Կանադայում հիդրոէլեկտրաէներգիան կազմել է ամբողջ էլեկտրաէներգիայի արտադրության 59%-ը, ինչը Կանադան դարձնում է հիդրոէլեկտրաէներգիայի աշխարհի երկրորդ խոշորագույն արտադրողը Չինաստանից հետո։ 1960 թվականից ի վեր խոշոր հիդրոէլեկտրական նախագծերը, հատկապես Քվեբեկում, Բրիտանական Կոլումբիայում, Մանիտոբայում և Նյուֆաունդլենդում և Լաբրադորում, զգալիորեն մեծացրել են երկրի արտադրական հզորությունը։

Էլեկտրաէներգիայի երկրորդ ամենամեծ աղբյուրը (ընդհանուրի 15%-ը) միջուկային էներգիան է, որտեղ Օնտարիոյի մի քանի կայաններ արտադրում են այդ նահանգի էլեկտրաէներգիայի կեսից ավելին և մեկ գեներատոր Նյու Բրունսվիկում։ Սա Կանադան դարձնում է աշխարհի վեցերորդ խոշորագույն էլեկտրաէներգիայի արտադրողը, որն արտադրվում է միջուկային էներգիայից՝ 2017 թվականին արտադրելով 95 TWh:

Հանածո վառելանյութերն ապահովում են կանադական էլեկտրաէներգիայի 19%-ը, ածուխի մոտ կեսը (ընդհանուրի 9%-ը), իսկ մնացածը բնական գազի և նավթի խառնուրդ է։ Էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար միայն հինգ մարզ է օգտագործում ածուխ։ Ալբերտան, Սասկաչևանը և Նոր Շոտլանդիան իրենց սերնդի գրեթե կեսը ապավինում են ածուխին, մինչդեռ մյուս նահանգներն ու տարածքները քիչ են օգտագործում կամ ընդհանրապես չեն օգտագործում։ Ալբերտան և Սասկաչևանը նույնպես զգալի քանակությամբ բնական գազ են օգտագործում։ Հեռավոր համայնքները, ներառյալ ամբողջ Նունավուտը և Հյուսիսարևմտյան տարածքների մեծ մասը, արտադրում են իրենց էլեկտրաէներգիայի մեծ մասը դիզելային գեներատորներից՝ բարձր տնտեսական և բնապահպանական ծախսերով։ Դաշնային կառավարությունը նախաձեռնություններ է նախաձեռնել՝ նվազեցնելու կախվածությունը դիզելային վառելիքով աշխատող էլեկտրաէներգիայից։

Ոչ հիդրովերականգնվող աղբյուրներն ընդհանուրի արագ աճող մասն են կազմում՝ 2016 թվականին 7%-ով։

Նավթ և գազ

Կանադան ունի նավթի և գազի մեծ պաշարներ, որոնք կենտրոնացած են Ալբերտայում և Հյուսիսային տարածքներում, բայց առկա է նաև հարևան Բրիտանական Կոլումբիայում և Սասկաչևանում։ Ըստ USGS-ի, Ատաբասկայի հսկայական նավթային ավազները Կանադային տալիս են նավթի երրորդ ամենամեծ պաշարները Սաուդյան Արաբիայից և Վենեսուելայից հետո։ Նավթի և գազի արդյունաբերությունը ներկայացնում է Կանադայի ջերմոցային գազերի ընդհանուր արտանետումների 27%-ը, ինչը 1990 թվականից ի վեր աճել է 84%-ով, հիմնականում նավթային ավազների զարգացման շնորհիվ։

Պատմականորեն Կանադայի քաղաքականության կարևոր խնդիր է Արևմտյան Կանադայի նավթի և էներգետիկայի արդյունաբերության և Հարավային Օնտարիոյի արդյունաբերական կենտրոնի փոխազդեցությունը։ Օտարերկրյա ներդրումները արևմտյան նավթային նախագծերում խթանել են Կանադայի դոլարի աճը։ Սա բարձրացրեց Օնտարիոյի արտադրական արտահանման գինը և դրանք դարձրեց ավելի քիչ մրցունակ, ինչը նման է Նիդեռլանդների արտադրական հատվածի անկմանը։

1980-ականների սկզբի Ազգային էներգետիկ քաղաքականությունը փորձեց Կանադան դարձնել նավթի բավարար և ապահովել նավթի հավասար մատակարարում և գին Կանադայի բոլոր մասերում, հատկապես արևելյան արդյունաբերական բազայի համար։ Այս քաղաքականությունը խորապես պառակտեցրեց, քանի որ Ալբերտային ստիպեց ցածր գներով նավթ վաճառել Արևելյան Կանադային։ Քաղաքականությունը վերացավ այն առաջին անգամ հայտարարվելուց 5 տարի անց՝ 1985 թվականին նավթի գների անկման պայմաններում։ Նոր վարչապետ Բրայան Մալրոնին 1984 թվականին Կանադայի դաշնային ընտրություններում քարոզարշավ էր կազմակերպել քաղաքականության դեմ։ 1988 թվականի Կանադա-Միացյալ Նահանգներ ազատ առևտրի համաձայնագրի ամենահակասական բաժիններից մեկը խոստումն էր, որ Կանադան երբեք Միացյալ Նահանգներից ավելի շատ էներգիա չի գանձի, քան կանադացի հայրենակիցները։

Գյուղատնտեսություն

Կանադան նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի, մասնավորապես ցորենի և այլ հացահատիկի աշխարհի խոշորագույն մատակարարներից է։ Կանադան գյուղատնտեսական արտադրանքի խոշոր արտահանողն է ԱՄՆ և Ասիա։ Ինչպես մյուս բոլոր զարգացած երկրներում, 20-րդ դարում գյուղատնտեսությանը հատկացված բնակչության և ՀՆԱ-ի մասնաբաժինը կտրուկ նվազել է։ Գյուղատնտեսության և ագրոպարենի արտադրության ոլորտը 2015 թվականին ստեղծել է 49,0 միլիարդ դոլար Կանադայի ՀՆԱ-ին, ինչը կազմում է ընդհանուր ՀՆԱ-ի 2,6%-ը։ Այս հատվածին բաժին է ընկնում նաև Կանադայի ջերմոցային գազերի արտանետումների 8,4%-ը։

Կանադայի գյուղատնտեսության արդյունաբերությունը ստանում է զգալի պետական ​​սուբսիդիաներ և աջակցություն, ինչպես մյուս զարգացած երկրներում։ Այնուամենայնիվ, Կանադան վճռականորեն աջակցել է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության միջոցով շուկայի վրա ազդող սուբսիդիաների կրճատմանը։ 2000 թվականին Կանադան արդյունաբերությանն աջակցելու համար ծախսեց մոտավորապես 4,6 միլիարդ CDN դոլար։ 2,32 միլիարդ դոլարը դասակարգվել է ԱՀԿ-ի «կանաչ արկղ» լիցենզիայի տակ, ինչը նշանակում է, որ այն ուղղակիորեն չի ազդել շուկայի վրա, օրինակ՝ հետազոտությունների կամ աղետների հետևանքով տուժածների համար նախատեսված գումարները։ Բոլորը, բացի 848,2 միլիոն դոլարից, սուբսիդիաներ են, որոնց համար նախատեսված բերքի արժեքի 5%-ը պակաս է։

Քաղաքական հարցեր

Հարաբերություններ ԱՄՆ-ի հետ 

Կանադան և Միացյալ Նահանգները ընդհանուր առևտրային հարաբերություններ ունեն։ Կանադայի աշխատաշուկան շարունակում է լավ գործել ԱՄՆ-ի հետ մեկտեղ՝ 2006թ. դեկտեմբերին հասնելով գործազրկության մակարդակի 30 տարվա նվազագույնին, զբաղվածության 14 տարի անընդմեջ աճից հետո։

Միացյալ Նահանգները Կանադայի ամենախոշոր առևտրային գործընկերն է, 2005թվականին օրական ավելի քան 1,7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար առևտուր։ Կանադայի հետ առևտուրը կազմում է Միացյալ Նահանգների արտահանման 23%-ը և ներմուծման 17%-ը։ Համեմատության համար նշենք, որ 2005 թվականին դա ավելին էր, քան ԱՄՆ-ի առևտուրը Եվրամիության բոլոր երկրների հետ միասին, և երկու անգամից ավելի ԱՄՆ առևտուրը Լատինական Ամերիկայի բոլոր երկրների հետ միասին։ Միայն երկկողմանի առևտուրը, որն անցնում է Միչիգանի և Օնտարիոյի միջև Դեսպանական կամուրջով, հավասար է ԱՄՆ-ի բոլոր արտահանումների Ճապոնիային։ Կանադայի կարևորությունը Միացյալ Նահանգների համար պարզապես սահմանային պետությունների երևույթ չէ. Կանադան ԱՄՆ 50 նահանգներից 35-ի արտահանման առաջատար շուկան է և Միացյալ Նահանգների էներգիայի ամենամեծ արտասահմանյան մատակարարն է։

Երկկողմ առևտուրն աճել է 52%-ով 1989թ.-ի միջև, երբ ուժի մեջ մտավ ԱՄՆ-Կանադա ազատ առևտրի համաձայնագիրը (ԱԱԳ) և ​​1994թ., երբ Հյուսիսամերիկյան ազատ առևտրի համաձայնագիրը (NAFTA) փոխարինեց այն։ Առևտուրն այդ ժամանակվանից աճել է 40%-ով։ NAFTA-ն շարունակում է FTA-ի քայլերը՝ ուղղված առևտրային խոչընդոտների նվազեցմանը և համաձայնեցված առևտրային կանոնների սահմանմանը։ Այն նաև լուծում է որոշ երկարատև երկկողմանի գրգռիչներ և ազատականացնում է կանոնները մի շարք ոլորտներում, ներառյալ գյուղատնտեսությունը, ծառայությունները, էներգետիկան, ֆինանսական ծառայությունները, ներդրումները և պետական ​​գնումները։ NAFTA-ն կազմում է աշխարհի ամենամեծ առևտրային տարածքը՝ ընդգրկելով Հյուսիսային Ամերիկայի երեք երկրների 405 միլիոն բնակչությունը։

ԱՄՆ-Կանադա առևտրի ամենամեծ բաղադրիչը ապրանքային հատվածն է։

ԱՄՆ-ը Կանադայի գյուղատնտեսական արտահանման ամենամեծ շուկան է, որը վերցնում է Կանադայի սննդամթերքի արտահանման ավելի քան կեսը։ Կանադայի անտառային արտադրանքի գրեթե երկու երրորդը, ներառյալ ցելյուլոզը և թուղթը, արտահանվում է Միացյալ Նահանգներ. Կանադայի լրագրային տպագրության ընդհանուր արտադրության 72%-ը նույնպես արտահանվում է ԱՄՆ։

1990 թվականին Միացյալ Նահանգները և Կանադան ստորագրեցին երկկողմանի Ձկնորսության կիրարկման համաձայնագիր, որը ծառայեց կանխելու ապօրինի ձկնորսական գործունեությունը և նվազեցրեց ձկնորսության կիրառման հետ կապված միջադեպերի ժամանակ վնասվածքների վտանգը։ ԱՄՆ-ը և Կանադան 1999 թվականի հունիսին ստորագրեցին Խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի համաձայնագիրը, որը հարթեց տարաձայնությունները 1985 թվականի Խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի պայմանագրի կատարման շուրջ հաջորդ տասնամյակի համար։

Կանադան և Միացյալ Նահանգները 1995 թվականի փետրվարին Բիլ Քլինթոնի Կանադա կատարած այցի ժամանակ ստորագրեցին ավիացիոն համաձայնագիր, և դրա արդյունքում երկու երկրների միջև օդային հաղորդակցությունը կտրուկ ավելացավ։ Երկու երկրները նաև մասնակցում են Սուրբ Լոուրենս ծովային ճանապարհի շահագործմանը, որը կապում է Մեծ լճերը Ատլանտյան օվկիանոսին։

ԱՄՆ-ը մնում է Կանադայի խոշորագույն օտարերկրյա ներդրողը և կանադական օտարերկրյա ներդրումների ամենատարածված ուղղությունը։ 2018 թվականին Կանադայում ԱՄՆ ուղղակի ներդրումների պաշարը կազմել է 406 միլիարդ դոլար, մինչդեռ ԱՄՆ-ում կանադական ներդրումները կազմել են 595 միլիարդ դոլար կամ 2018 թվականի CDIA-ի ընդհանուր բաժնետոմսի 46%-ը։ Սա Կանադան դարձրեց ԱՄՆ-ում երկրորդ ամենամեծ ներդրող երկիրը։ 2018 թվականի համար ԱՄՆ ներդրումները հիմնականում ուղղված են Կանադայի հանքարդյունաբերության և ձուլման արդյունաբերությանը, նավթին, քիմիական նյութերին, մեքենաների և տրանսպորտային սարքավորումների արտադրությանը և ֆինանսներին, մինչդեռ կանադական ներդրումները Միացյալ Նահանգներում կենտրոնացած են արտադրության, մեծածախ առևտրի, անշարժ գույքի, նավթի, ֆինանսների ոլորտներում։, ապահովագրական և այլ ծառայություններ։

Պարտք

Կանադայի կառավարության պարտք
Կանադայի պետական ​​պարտքը, որը նաև կոչվում է Կանադայի պետական ​​պարտք, պետական ​​հատվածի պարտավորություններն են։ 2019 թվականի համար (2020 թվականի մարտի 31-ին ավարտվող ֆինանսական տարին) ընդհանուր ֆինանսական պարտավորությունները կամ համախառն պարտքը կազմել է 2434 միլիարդ դոլար Կանադայի համախմբված ընդհանուր կառավարության համար (դաշնային, նահանգային, տարածքային և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ միասին)։ Սա համապատասխանում է 105,3%-ի՝ որպես ՀՆԱ-ի հարաբերակցություն (ՀՆԱ-ն կազմել է $2311 մլրդ)։ 2434 միլիարդ դոլարից 1146 միլիարդ դոլարը կամ 47 տոկոսը դաշնային (կենտրոնական) կառավարության պարտավորություններն են (49,6 տոկոսը՝ որպես ՀՆԱ-ի հարաբերակցություն)։ Մարզային կառավարության պարտավորությունները կազմում են մնացած պարտավորությունների մեծ մասը։

Որոշ քննադատներ մտահոգություն են հայտնել Կանադայի պետական ​​պարտքի սպասարկման թանկացման վերաբերյալ՝ ասելով, որ, չնայած պատմականորեն ցածր տոկոսադրույքներին, պետական ​​պարտքի տոկոսավճարները ակնկալվում է, որ 2021 թվականին կավելանան 59,4%-ով։

Կենցաղային պարտք
Ընտանիքի պարտքը, այն գումարը, որը տնային տնտեսության բոլոր չափահաս մարդիկ պարտք են ֆինանսական հաստատություններին, ներառում է սպառողական պարտքը և հիփոթեքային վարկերը։ 2015 թվականի մարտին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը զեկուցեց, որ Կանադայի տնային տնտեսությունների բարձր պարտքը Կանադայի տնտեսության երկու խոցելի ներքին տարածքներից մեկն է. երկրորդը նրա գերտաքացած բնակարանային շուկան է։

Կանադայի վիճակագրության համաձայն, տնային տնտեսությունների ընդհանուր վարկը 2019 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմել է 2,2 տրիլիոն CAD դոլար։ Ըստ Ֆրեյզերի ինստիտուտի Ֆիլիպ Խաչի, 2015 թվականի մայիսին, թեև կանադական տնային տնտեսությունների պարտք-եկամուտ հարաբերակցությունը նման է ԱՄՆ-ի հարաբերակցությանը, այնուամենայնիվ Կանադայում վարկավորման ստանդարտներն ավելի խիստ են, քան Միացյալ Նահանգներումը՝ բարձր ռիսկերից պաշտպանվելու համար։ վարկառուները, ովքեր վերցնում են անկայուն պարտքեր։

Ծանոթագրություններ

Հետագա ընթերցում

 Howlett, Michael and M. Ramesh. Political Economy of Canada: An Introduction. Toronto: McClelland and Stewart, 1992.
 Wallace, Iain, A Geography of the Canadian Economy. Don Mills: Oxford University Press, 2002.

Արտաքին հղումներ

Statistics Canada 
Department of Finance Canada 
Bank of Canada   
Canada - OECD   
Canada profile at the CIA World Factbook
Canada profile at The World Bank
Canada Exports and Imports

 
Canada
Canada