Միացյալ Թագավորության տնտեսություն

Միացյալ Թագավորության տնտեսություն,  խիստ զարգացած սոցիալական շուկա է և շուկային ուղղվածություն ունեցող տնտեսություն ։ Այն աշխարհում վեցերորդ խոշորագույն ազգային տնտեսությունն է, որը չափվում է անվանական համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) հաշվով, իններորդը ՝ խոշորագույն գնողունակության պարիտետով, իսկ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի քսաներկուերորդ ամենամեծը ՝ կազմելով համաշխարհային ՀՆԱ-ի 3,3% -ը։ 
2016թ․ Միացյալ Թագավորությունը տասներորդ արտահանողը և հինգերորդ խոշորագույն ներմուծողն էր աշխարհում։ Միացյալ Թագավորությունը ունի ամենամասշտաբային տնտեսությունը և այն կազմված է Անգլիայից, Շոտլանդիայից, Ուելսից և Հյուսիսային Իռլանդիայից։ Իր ներմուծման և արտահանման 52% -ով Եվրամիությունը՝ ներառյալ իր 27 անդամ պետությունները, մնում է 2020 թ.-ին Մեծ Բրիտանիայի նշանավոր առևտրային գործընկերը։Ծառայությունների ոլորտը գերակշռում է ՝ նպաստելով ՀՆԱ-ի շուրջ 80% -ին, հատկապես կարևոր է ֆինանսական ծառայությունների արդյունաբերությունը, և Լոնդոնը երկրորդ խոշոր ֆինանսական կենտրոնն է աշխարհում։ Բրիտանիայի ավիացիոն տիեզերական արդյունաբերությունը երկրորդ խոշորագույն ազգային օդատիեզերական արդյունաբերությունն է ։ Իր դեղագործական արդյունաբերությունը ՝ աշխարհում տասներորդ խոշորը, մեծ դեր է խաղում տնտեսության մեջ։ Աշխարհի 500 խոշորագույն ընկերություններից 26-ը կենտրոնացած են Մեծ Բրիտանիայում։ Լոնդոնի տնտեսության չափը այն դարձնում է Եվրոպայում ՀՆԱ-ի ամենամեծ քաղաքը։

18-րդ դարում Մեծ Բրիտանիան առաջին երկիրն էր, որը զբաղվում էր արդյունաբերությամբ , և 19-րդ դարի ընթացքում այն գերակշռող դեր ունեցավ համաշխարհային տնտեսության մեջ, 1870թ-ին կազմելով աշխարհի ՀՆԱ-ի 9.1% -ը ։ Երկրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը նույնպես արագորեն տեղի ունեցավ Միացյալ նահանգներում և գերմանական կայսրությունում, որը մեծ տնտեսական մարտահրավեր էր Բրիտանիայի համար։ Առաջին աշխարհամարտի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դեմ պայքարի ծախսերը ավելի թուլացրին Մեծ Բրիտանիայի հարաբերական դիրքը։ 21-րդ դարում Մեծ Բրիտանիան վերականգնում  է ամբողջ աշխարհում ուժի և ազդեցության նախագծման ունակությունը։

Անգլիայի Բանկը Մեծ Բրիտանիայի կենտրոնական բանկն է, և 1997 թվականից նրա դրամավարկային քաղաքականության հանձնաժողովը պատասխանատու է տոկոսադրույքների, քանակական թեթևացման և առաջխաղացման համար։

Մեծ Բրիտանիայի արժույթը ֆունտ ստեռլինգն է, որը Միացյալ Նահանգների դոլարից, եվրոյից և ճապոնական իենից հետո աշխարհում չորրորդ ամենամեծ պահուստային արժույթն է, և այն նաև հանդիսանում է աշխարհի 10 ամենաթանկ արժույթներից մեկը։

Մեծ Բրիտանիան հանդիսանում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, ՆԱՏՕ-ի, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի, Համաշխարհային բանկի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, Ասիայի ենթակառուցվածքների անդամ։

Պատմություն

1945-ից 1979 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխատանքային նոր կառավարությունը ամբողջովին ազգայնացրեց Անգլիայի Բանկը, քաղաքացիական ավիացիան, հեռախոսային ցանցերը, երկաթուղիները, գազը, էլեկտրականությունը և ածուխի, երկաթի և պողպատե արդյունաբերությունները՝ ազդելով 2.3 միլիոն աշխատողների վրա։ Հետպատերազմյան շրջանում՝ 1950-1960-ականներին բարգավաճման արագ աճ գրանցվեց, ընդ որում գործազրկությունը ցածր էր և չէր գերազանցում 3.5% -ը մինչև 1970-ականների սկիզբը ։ 1960-ից 1973 թվականների ընթացքում աճի տարեկան տեմպը միջին հաշվով կազմեում էր 2,9%, չնայած որ այդ ցուցանիշը զիջում էր եվրոպական այնպիսի երկրների, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Արևմտյան Գերմանիան և Իտալիան։

Դադարեցվեց գործազրկությունը հանքարդյունաբերության, ծանր արդյունաբերության և արտադրության ոլորտում, ինչը հանգեցրեց բարձր վարձատրվող աշխատավոր դասակարգի աշխատատեղերի կորստին։ Մեծ Բրիտանիայի մասնաբաժինը արտադրական արտադրանքի մեջ 9.5% էր, իսկ արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո հասավ 22.9%-ի 1870-ական թվականներին։ Սակայն այն հասավ ճգնաժամային կետի 1970-ականներին, համաշխարհային էներգետիկ ճգնաժամի և բարձր գնաճի ֆոնի վրա ։ 

1976 թ.-ին Մեծ Բրիտանիան ստիպված էր դիմել Արժույթի միջազգային հիմնադրամից $ 2,3 միլիարդ ֆունտ վարկ ստանալու համար։

1979 ից 1997 
1980-ականների ընթացքում մասնավորեցվեցին բազմաթիվ պետական ձեռնարկություններ և կոմունալ ծառայություններ, տեղի ունեցավ հարկերի կրճատում, արհմիությունների բարեփոխումներ և կարգավորվոցին ապօրինի շուկաները։ Սկզբում ՀՆԱ-ն ընկավ 5,9% -ով, բայց աճը հետագայում հասավ 5% տարեկան տեմպի ՝ իր գագաթնակետին ՝ 1988 թ-ին, ունենալով Եվրոպայի ցանկացած երկրի ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը։

Տետչերի տնտեսության արդիականացումը հեռու չէր վտանգներից. նրա ճակատամարտը գնաճի հետ, որը 1980-ին բարձրացել էր 21.9% -ի, հանգեցրեց գործազրկության էական աճի՝ 1979 թ.-ին 5.3% -ից մինչև 10.4% 1982 թվականի սկզբին, հասնելով գրեթե 11,9% -ի 1984 թ.-ին։ Գործազրկության աճը հիմնականում կապված էր կառավարության տնտեսական քաղաքականության հետ։ Անգլիայում և Ուելսում արտադրությունը նվազեց աշխատատեղերի շուրջ 38% -ից 1961 թ.-ին՝ հասնելով շուրջ 22%-ի, 1981 թ-ին։ 1990-ի վերջին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը ենթարկվեց ևս մեկ համաշխարհային անկման,  այն ընկավ ընդհանուր 6% -ով ։

Չնայած երկու անկումներին՝ աշխատավարձերը աճում էին հետևողականորեն տարեկան 2% -ով՝ իրական առումով 1980 թվականից մինչև 1997 թվականը և շարունակեցին աճել մինչև 2008 թվականը։

1997 ից 2008 
1992-ից մինչև 2007 թ. աճի միջին տեմպերը կազմել են 2,68%։ Միևնույն ժամանակ, երկրի տնտեսության պարտքը աճել էր 1994 թ.-ին հասնելով 420 միլիարդ ֆունտից մինչև 1 տրլն, իսկ 2008-ին `ավելին, քան Մեծ Բրիտանիայի ամբողջ ՀՆԱ-ն։ Մեծ անկումը, ինչպես հայտնի դարձավ, գործազրկության մակարդակը հասցրեց մոտ 2.5 միլիոնի։

2009 ից 2020 

2009-ի մարտին Անգլիայի Բանկը իջեցրեց տոկոսադրույքները մինչև պատմական ցածր 0,5% և սկսեց քանակական մեղմացում՝ վարկավորումը խթանելու և տնտեսությունը զարգացնելու համար ։ 2011-ին Մեծ Բրիտանիայում ֆինանսական և բիզնեսի պարտքերը կազմում էին ՀՆԱ-ի 420% -ը ։ Երկիրն ապավինում էր օտարերկրյա ներդրողներին՝ իր վճարային հաշվեկշռի թերությունը խափանելու համար։ Եվրամիությունից դուրս գալու Մեծ Բրիտանիայի 2016-ի որոշմանը զուգահեռ՝ ԵԽ-ն տոկոսադրույքները իջեցրեց նոր պատմական ցածր մակարդակի ՝ 0.25% -ով՝ ավելի քան մեկ տարվա ընթացքում։ 2020 թվականի մարտին, ի պատասխան կորոնավիրուսային համաճարակի, Բրիտանական Բանկը իջեցրեց տոկոսադրույքները 0,1% -ի։ Մայիսին բանկը գնահատեց, որ տնտեսությունը կարող է նեղանալ 30% -ով `2020 թվականի առաջին կիսամյակում՝ ոչ հիմնական բիզնեսի և ժամանակավոր արգելքի պատճառով՝ պայմանավորված վիրուսի տարածման հետ։

2020 առ այսօր
2020 թվականի մարտին, ի պատասխան կորոնավիրուսային համաճարակի, ժամանակավոր արգելք է դրվել Մեծ Բրիտանիայում ոչ էական բիզնեսի և ճանապարհորդությունների համար։ BoE-ն նվազեցրեց տոկոսադրույքը մինչև 0,1%։ Տնտեսական աճը թույլ էր մինչև ճգնաժամը՝ 0% աճով 2019 թվականի 4-րդ եռամսյակում::  Մայիսի սկզբին բրիտանական աշխատուժի 23%-ը հեռացվել էր աշխատանքից (ժամանակավորապես աշխատանքից ազատվել էր)։ Գործարկվել են կառավարական ծրագրեր՝ օգնելու այն աշխատողներին, որոնց եկամուտները տուժել են բռնկումից։ 2020 թվականի առաջին կիսամյակում ՀՆԱ-ն կրճատվել է 22,6%-ով, ինչը Մեծ Բրիտանիայի պատմության մեջ ամենախորը անկումն է և ավելի վատ, քան G7-ի կամ եվրոպական որևէ այլ երկիր։ 2020 թվականի ընթացքում BoE-ն գնել է 450 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ պետական ​​պարտատոմսեր՝ Մեծ անկման սկզբից ի վեր քանակական մեղմացման գումարը հասցնելով 895 միլիարդ ֆունտի։ Ընդհանուր առմամբ, ՀՆԱ-ն կրճատվել է 9,9%-ով 2020 թվականին։ Դա ամենավատ անկումն էր այն բանից հետո, երբ Մեծ սառնամանիքը կաթվածահար արեց տնտեսությունը 1709 թվականին։ ՀՆԱ-ն արագ վերականգնվեց 2021 թվականին՝ գերազանցելով նոյեմբերին իր մինչհամաճարակային մակարդակը, թեև սպառողական գների գնաճի մակարդակը ամենաբարձրն էր։ 1992 թվականից էներգիայի և տրանսպորտային ծախսերի աճի պատճառով։ Երբ տարեկան գնաճը մոտենում է 7%-ին, իսկ աշխատավարձի աճը՝ 5%-ի, BoE-ն բազային տոկոսադրույքը բարձրացրել է մինչև 0,5% 2022թ.-ի փետրվարին և քննադատության է արժանացել աշխատողներին առաջարկելու համար ընդունել իրական աշխատավարձի կրճատում, որպեսզի խուսափեն կայուն բարձր գնաճից՝ դառնալով ինքնաիրականացող մարգարեություն։

Կառավարության ծախսեր և տնտեսության կառավարում 

Կառավարության ներգրավվածությունը տնտեսության մեջ հիմնականում իրականացվում է Պետական Գանձարան-ի կողմից։ Վերջին տարիներին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությունը ղեկավարվել է շուկայի ազատականացման և ցածր հարկման և կարգավորման սկզբունքներին համապատասխան։ 1997 թվականից ի վեր Անգլիայի Բանկի Դրամավարկային քաղաքականության հանձնաժողովը, որը ղեկավարում է Անգլիայի Բանկի ղեկավարը, պատասխանատու է տոկոսադրույքները սահմանել անհրաժեշտ մակարդակով։ Իսկ Շոտլանդիայի Կառավարությունը, որը ղեկավարվում է  Շոտլանդիայի խորհրդարանի կողմից, իրավունք ունի փոփոխել Շոտլանդիայում վճարվող եկամտահարկի հիմնական դրույքաչափը։ 1986/87 թվականից մինչև 2006/07 թվականների 20-ամյա ժամանակահատվածում Մեծ Բրիտանիայում պետական ծախսերը միջին հաշվով կազմել են ՀՆԱ-ի շուրջ 40% -ը։

Հարկում 
Միացյալ Թագավորություններում հարկումը կարող է ներառել վճարումներ կառավարման առնվազն երկու տարբեր մակարդակների վրա ՝ տեղական ինքնակառավարման մարմին և կենտրոնական իշխանության։ Տեղական ինքնակառավարումը ֆինանսավորվում է կենտրոնական կառավարության միջոցներից դրամաշնորհների, բիզնեսի դրույքաչափերի, ավագանու հարկի և, ավելի ու ավելի, վճարների և վճարների կողմից, ինչպիսիք են փողոցային կայանատեղիներից ստացվող դրամաշնորհները։ Կենտրոնական կառավարության եկամուտները հիմնականում եկամտահարկից, ազգային ապահովագրության ներդրումներից, ավելացված արժեքի հարկից, կորպորացիայի հարկերից և վառելիքի տուրքերից են։

Ոլորտներ

Գյուղատնտեսություն 
Գյուղատնտեսությունը Մեծ Բրիտանիայում ինտենսիվ, խիստ մեխանիզացված և արդյունավետ է եվրոպական ստանդարտներով ՝ 2008 թ.-ին արտադրելով պարենային կարիքների մոտ 50%- ը ։ Այն նպաստում է բրիտանական ազգային ավելացված արժեքի մոտ 0,6% -ին։ Արտադրության շուրջ երկու երրորդը անասունների վրա է ծախսվում, իսկ մեկ երրորդը ՝ վարելահողերի։ Գյուղատնտեսությունը սուբսիդավորվում է Եվրամիության միասնական գյուղատնտեսական քաղաքականությամբ։

Մեծ Բրիտանիան պահպանում է կարևոր, չնայած կրճատված ձկնորսական արդյունաբերությունը։

«Կապույտ գիրք, 2013» -ը հայտնում է, որ «Գյուղատնտեսությունը» 2011 թ.-ին բերել է 9,438 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։

Շինարարություն 
2011-ին Միացյալ Թագավորության շինարարական արդյունաբերությունը 86 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ ներդրեց տնտեսության մեջ։ Արդյունաբերությունը 2009 թ.-ի չորրորդ եռամսյակում ստեղծել է շուրջ 2,2 միլիոն աշխատատեղ։ 2009 թ.-ին Միացյալ Թագավորությունում գործում էր շուրջ 194,000 շինարարական ձեռնարկություն, որից շուրջ 75.400-ը պատկանում էր ընդամենը մեկ մարդու, իսկ 62-ը՝ ավելի քան 1200 մարդու։

Արտադրական արդյունաբերություններ

Էլեկտրաէներգիա, գազ և ջրամատակարարում 
«Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս ոլորտը 2011 թ.-ին ավելացրեց 33.2289 միլիոն ֆունտ ստերլինգ տնտեսությանը։ Ակնկալվում է, որ Միացյալ Թագավորությունը կսկսի նոր միջուկային ռեակտորների կառուցումը ՝ առկա գեներատորները փոխարինելու և Մեծ Բրիտանիայի էներգետիկ պաշարները խթանելու համար։

Արտադրություն 

1970-ականներին արտադրությունը կազմում էր տնտեսության 25 տոկոսը։

Վերջին 50 տարիների ընթացքում արտադրությունը աճել է 36 անգամ, իսկ 2007 թ.-ին կրկնակի անգամ գերազանցել է 1958-ին։ 2008 թվականին Մեծ Բրիտանիան վեցերորդ խոշորագույն արտադրողն էր աշխարհում։ Մեծ Բրիտանիան շարժիչների արտադրության խոշոր կենտրոն է, և 2008 թվականին երկրում արտադրվել է շուրջ 3,16 միլիոն շարժիչ։

Մեծ Բրիտանիայի ավիացիոն տիեզերական արդյունաբերությունն աշխարհում երկրորդ կամ երրորդ խոշորագույն օդատիեզերական արդյունաբերությունն է ՝ կախված չափման մեթոդից։

Դեղագործական արդյունաբերությունը Մեծ Բրիտանիայում 67,000 աշխատատեղ է ապահովում, իսկ 2007-ին ՝ 8,4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգով նպաստել է երկրի ՀՆԱ-ին։

Հանքարդյունաբերություն, քարհանք և ածխաջրածիններ 

2010 թվականի դրությամբ Մեծ Բրիտանիան ունի շուրջ 3,1 միլիարդ բարել ապացուցված հում նավթի պաշար, որը ԵՄ-ի անդամ ցանկացած պետությունից ամենամեծն է։ 2009 թվականին Մեծ Բրիտանիան աշխարհում բնական գազի 13-րդ խոշորագույն արտադրողն էր։

Մեծ Բրիտանիան հարուստ է նաև մի շարք բնական ռեսուրսներով `ածուխ, թիթեղ, կրաքար, երկաթ հանքաքար, աղ, կավ, կավիճ, գիպս, կապար և սիլիցա։ Ելնելով Մեծ Բրիտանիայի ածխի ներկայիս սպառումից ՝ այդ ծավալները ներկայացնում են պաշարներ, որոնք կարող են ծառայել Մեծ Բրիտանիային 200-ից 400 տարի։

Ծառայությունների արդյունաբերություններ 
Ծառայությունների ոլորտը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության գերիշխող հատվածն է և 2016 թվականի դրությամբ նպաստում է ՀՆԱ-ի շուրջ 80,2% -ին։

Արտահանում 
Մեծ Բրիտանիան արտահանում է 160 երկիր։

Ստեղծագործական արդյունաբերություններ 
Ստեղծագործական արդյունաբերությունները 2005 թ. կազմել են համախառն ավելացված արժեքի 7% -ը և 1997-ից 2005-ի միջև աճը եղել է միջինը տարեկան 6% ։ Հիմնական ոլորտները ներառում են Լոնդոնը և Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքը, որոնք Եվրոպայում ստեղծագործական արդյունաբերության երկու ամենամեծ կլաստերներն են։ Ըստ Բրիտանիայի նորաձևության խորհրդի տվյալների, նորաձևության արդյունաբերության ներդրումը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության մեջ 2014 թվականին կազմում է 26 միլիարդ ֆունտ ՝ 2009 թվականի 21 միլիարդ ֆունտի դիմաց։ Մեծ Բրիտանիայում տեղակայված է աշխարհի խոշորագույն գովազդային ընկերությունը։

Կրթություն, առողջապահություն և սոցիալական աշխատանք 

Համաձայն «Կապույտ գիրք 2013» -ի, կրթության ոլորտը 2011 թվականին ավելացրել է 84,556 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։

Մեծ Բրիտանիայում առողջապահության ոլորտի մեծամասնությունը ղեկավարվում է պետության կողմից ֆինանսավորվող և գործող Առողջապահության ազգային ծառայության կողմից։ Այն ներառում է Միացյալ Թագավորության ամբողջ առողջապահության ծախսերի ավելի քան 80% -ը և ունի աշխատուժ՝ շուրջ 1,7 միլիոն, ինչը նրան դարձնում է Եվրոպայի ամենամեծ գործատուն՝ երկիրը դնելով աշխարհի խոշորագույն գործատուների շարքում։

2007/08 թվականներին Մեծ Բրիտանիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններն ունեին 23 միլիարդ ֆունտ ընդհանուր եկամուտ, իսկ աշխատողներն ընդհանուր առմամբ 169,995 էին։ 2007/08 թվականներին Մեծ Բրիտանիայում կային 2 306,000 միլիոն բարձրագույն կրթություն ունեցող ուսանողներ (Անգլիայում՝ 1.922.180, Շոտլանդիայում՝ 210.180, Ուելսում՝ 125.540 և Հյուսիսային Իռլանդիայում՝ 48.200)։

Ֆինանսական և բիզնես ծառայություններ 
Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական ծառայությունների արդյունաբերությունը 2011 թվականին տնտեսությանը ավելացրեց 116 363 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։ 

Լոնդոնը միջազգային բիզնեսի և առևտրի խոշոր կենտրոն է և հանդիսանում է համաշխարհային տնտեսության երեք կենտրոններից մեկը (Նյու Յորքի և Տոկիոյի կողքին)։ Լոնդոնում գործում են 500-ից ավելի բանկեր, որոնք հանդիսանում են բանկային, ապահովագրական, արտարժույթի, առևտրի առաջատար միջազգային կենտրոններ։ Քաղաքում տեղակայված են Լոնդոնի ֆոնդային բորսան, Լոնդոնի մետաղների բորսան և Անգլիայի բանկը ։ Լոնդոնը նաև այլ բիզնեսի և մասնագիտական ծառայությունների խոշոր կենտրոն է, և աշխարհի վեց խոշոր իրավաբանական ընկերություններից չորսը գտնվում են այնտեղ։ Մեծ Բրիտանիայի մի շարք այլ քաղաքներ ունեն խոշոր ֆինանսական հատվածներ և հարակից ծառայություններ։ Էդինբուրգը ունի Եվրոպայի խոշորագույն ֆինանսական կենտրոններից մեկը։

Հյուրանոցներ 
«Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս արդյունաբերությունը 2011 թ.-ին ավելացրեց 36.554 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։ Միջմայրցամաքային հյուրանոցների խումբը , որի կենտրոնակայանը գտնվում է Դենհեմ քաղաքում, ներկայումս հանդիսանում է աշխարհի խոշորագույն հյուրանոցային ցանցը։

Ոչ պաշտոնական 
2014-ին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվեց, որ մարմնավաճառությունն ու հարակից ծառայություններն ամեն տարի 5 միլիարդ ֆունտ գումար են ավելացնում տնտեսությանը։
Անշարժ գույքի և վարձակալության գործունեության ոլորտը ներառում է տների վարձակալության և բիզնեսի աջակցմանն ուղղված գործողություններ։ «Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ 2011 թ.-ին անշարժ գույքի արդյունաբերությունը տնտեսությանն ավելացրել է 143,641 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ։

1985 թվականից ի վեր վարձավճարը գրեթե կրկնապատկվել է որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին և այժմ ավելի մեծ է, քան արտադրական հատվածը։ 2014-ին վարձավճարը և ենթադրյալ վարձավճարը `նախահաշիվը, թե որքան են տանտերերը վճարելու իրենց տունը վարձելու դեպքում, կազմում էին ՀՆԱ-ի 12.3% -ը։

Տուրիզմ 
Տուրիզմը Բրիտանիայի տնտեսության կարևորագույն մասն է կազմում։ Միայն 2014թ․ երկիրն ունեցել է 32.6միլիոն զբոսաշրջիկ։Միացյալ Թագավորությունը դասվում է որպես աշխարհում զբոսաշրջության ութերորդ խոշոր ուղղություն։ Լոնդոնը աշխարհում երկրորդ ամենաշատ այցելված քաղաքն է ՝ 2014 թվականին 17,4 միլիոն այցելուով ՝ առաջին հորիզոնականում գտնվող Հոնկոնգից (27,8 միլիոն այցելու) հետո։

Տրանսպորտ, պահեստավորում և կապ 

Տրանսպորտի և պահեստի արդյունաբերությունը 2011 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը ավելացրեց 59,179 միլիոն ֆունտ ստերլինգ համախառն արժեք, իսկ հեռահաղորդակցման արդյունաբերությունը նույն տարում ավելացրեց համախառն արժեք ՝ 25,098 միլիոն ֆունտով։

Մեծ Բրիտանիան ունի 246,700 մղոն ընդհանուր ճանապարհային ցանց (397.025 կմ) ՝ 50.533 կմ գլխավոր ճանապարհներով ։ Երկաթուղային ենթակառուցվածքը Մեծ Բրիտանիայում ներառում է 31.046 կմ երկաթուղային գծեր, որից 9,866 մղոնը (15.878 կմ) բաց է երթևեկության համար։

Պետական սեփականություն հանդիսացող ընկերությունը պատասխանատու է Անգլիայի միջքաղաքային ճանապարհների և մայրուղիների համար։ Երթևեկի գերբնակվածությունը տրանսպորտի ամենալուրջ խնդիրներից մեկն է Անգլիայում։

2017-ի փետրվարից մինչև 2018-ի հունվարին Միացյալ Թագավորության օդանավակայանները տեղափոխել են ընդհանուր առմամբ 284,8 միլիոն ուղևոր։ Կան 3 գլխավոր օդանավակայաններ ։

Մեծածախ և մանրածախ առևտուր 
Այս ոլորտը ներառում է ավտոմոբիլային առևտուր, ավտոմեքենաների նորոգում, անձնական և կենցաղային ապրանքների արդյունաբերություն։ «Կապույտ գիրք 2013» -ը հայտնում է, որ այս ոլորտը 2011 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տնտեսությանը ավելացրեց 151,785 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։

Քանի որ Միացյալ Թագավորությունում գնված ապրանքների 75% -ը արտադրվում է արտերկրում, այդ ոլորտը բաժին է ընկնում միայն բրիտանական տնտեսությանը ավելացված համախառն արժեքի 5,7% -ը։ Առցանց վաճառքից բաժին է ընկնում Մեծ Բրիտանիային մանրածախ ծախսերի 22% -ը, ինչը երկիրը դարձնում է երրորդը՝ Չինաստանից և Հարավային Կորեայից հետո աշխարհում ամենաբարձր ցուցանիշով։

COVID-19 համաճարակի հետևանքներ 
Համաճարակի պատճառով անհրաժեշտ ճանապարհորդության սահմանափակումներն ու արգելափակումները բացասաբար ազդեցին հյուրընկալության/զբոսաշրջության ամբողջ հատվածի վրա 2020 թվականին՝ այդ տարի Մեծ Բրիտանիա «ներգնա զբոսաշրջության» 76%-ով կրճատմամբ՝ ըստ VisitBritain-ի։ 2021 թվականի հունվարի կանխատեսումը ցույց է տվել, որ այլ երկրներից այցելությունները կավելանան «2020 թվականի համեմատ 21 տոկոսով, բայց 2019 թվականի մակարդակի միայն 29 տոկոսով»։ Որոշակի աճ ակնկալվում էր 2021 թվականին, սկզբում դանդաղ. Զբոսաշրջության մարմինը եզրակացրեց, որ այցելությունների թիվը չի ակնկալվում «նույնիսկ մոտ նորմալ մակարդակին»։

Նույն VisitBritain զեկույցը նաև քննարկել է համաճարակի ազդեցությունը Մեծ Բրիտանիայի ներսում ներքին ճանապարհորդությունների վրա 2020 թվականին՝ վկայակոչելով ծախսերի զգալի կրճատումը, նախորդ տարվա համեմատ 62% գնահատված անկման համար։ 2021 թվականի հունվարի դրությամբ տարվա կանխատեսումը ենթադրում էր, որ ծախսերը կավելանան 79%-ով նախորդ տարվա համեմատ, և որ «ծախսերի արժեքը կվերադառնա 2019 թվականի մակարդակի 84%-ին» մինչև 2021 թվականի վերջ։

Ներքին ճանապարհորդությունների «COVID-19-ի որոշ սահմանափակումներ» պետք է թուլացվեին 2021 թվականի ապրիլի 12-ին, և Մեծ Բրիտանիան ծրագրում էր մայիսի կեսերից սկսել թուլացնել այլ երկրներից ճանապարհորդության որոշ սահմանափակումներ։ Վերջին պլանը դարձավ ավելի քիչ հստակ 2021 թվականի ապրիլի 8-ի դրությամբ, երբ Եվրոպական միության աղբյուրները հայտարարեցին, որ «համաճարակի երրորդ ալիքը [տարածում էր] մայրցամաքը»։ B117 տարբերակը հատկապես մտահոգիչ էր։ Երկու օր առաջ վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը հասկացրել էր, որ «մենք չենք ցանկանում տեսնել, որ վիրուսը վերաներմուծվի այս երկիր արտասահմանից»։

Արժույթ 

Լոնդոնը արտարժույթի առևտրի համաշխարհային մայրաքաղաքն է։ 2013 թվականին համաշխարհային շուկայական մասնաբաժինը կազմում է գրեթե 41% ՝ օրական 5,3 տրիլիոն դոլար՝ ընդհանուր շրջանառության մեջ։

Մեծ Բրիտանիայի արժույթը ֆունտ ստեռլինգն է, որը ներկայացված է «£» խորհրդանիշով։ Անգլիայի Բանկը կենտրոնական բանկն է, որը պատասխանատու է արտարժույթի թողարկման համար։ Շոտլանդիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի բանկերը պահպանում են իրենց սեփական դրամները թողարկելու իրավունքը ։ Ֆունտ ստեռլինգը օգտագործվում է նաև որպես պահուստային արժույթ այլ կառավարությունների և հաստատությունների կողմից և երրորդն է ԱՄՆ դոլարից և եվրոյից հետո։

Մեծ Բրիտանիան որոշեց արժույթի գործարկման ընթացքում չմիանալ եվրոյին։ Նախկին վարչապետ Թոնի Բլերի կառավարությունը խոստացել էր անցկացնել հանրային հանրաքվե ՝ անդամակցության մասին որոշման համար։ Մինչև համեմատաբար վերջերս քննարկումներ էին ընթանում այն մասին, թե արդյոք Մեծ Բրիտանիան պետք է վերացնի իր արտարժույթը և ընդունի եվրոն։ 2005 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կեսից ավելին (55%) դեմ էին արտարժույթի ընդունմանը, մինչդեռ 30% -ը կողմ էին։

Ներդրումներ 
2013-ին Մեծ Բրիտանիան առաջատար երկիր էր Եվրոպայում՝ արտաքին ուղղակի ներդրումների համար՝ 26,51 միլիարդ դոլար։ Դա նրան տվեց Եվրոպայում 19,31% մասնաբաժին շուկայում։

Ներքին ներդրումները, սակայն, նվազել են՝ 2016 թվականի առաջին կիսամյակի 120 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգից մինչև 2017 թվականի նույն ժամանակահատվածի 25 միլիարդ ֆունտ դեֆիցիտ։

Առևտուր 
Առևտրի դեֆիցիտը (ապրանքներ և ծառայություններ) կրճատվել է 0,2 միլիարդ ֆունտով՝ մինչև 7,9 միլիարդ ֆունտ 2018 թվականի նոյեմբերին ընկած երեք ամիսների ընթացքում, քանի որ և՛ ապրանքների, և՛ ծառայությունների արտահանումը յուրաքանչյուրն աճել է 0,1 միլիարդ ֆունտով ավելի, քան իրենց համապատասխան ներմուծումը։

Առանց անկանոն ապրանքների (հիմնականում օդանավերի) ընդհանուր առևտրային դեֆիցիտը 2018 թվականի նոյեմբերին ընկած երեք ամսում աճել է 1,2 միլիարդ ֆունտով՝ մինչև 9,5 միլիարդ ֆունտ։

Նավթի և ինքնաթիռների արտահանման գների մեծ աճը նպաստեց ընդհանուր առևտրային դեֆիցիտի կրճատմանը. Վերացնելով գնաճի ազդեցությունը՝ 2018 թվականի նոյեմբերին ընկած երեք ամսում ընդհանուր առևտրային դեֆիցիտը ընդլայնվել է 0,3 միլիարդ ֆունտով՝ մինչև 6,5 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ։

Ապրանքների առևտրի դեֆիցիտը ԵՄ երկրների հետ ընդլայնվել է 0,8 միլիարդ ֆունտով, իսկ ԵՄ անդամ չհանդիսացող երկրների հետ՝ 0,9 միլիարդ ֆունտ ստերլինգով կրճատվել է 2018 թվականի նոյեմբերին ընկած երեք ամսում, ինչը հիմնականում պայմանավորված է ԵՄ երկրներից ներմուծման և ոչ ԵՄ երկրներ արտահանման աճով։

Ընդհանուր առևտրային դեֆիցիտը 12 ամսում մինչև 2018 թվականի նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում աճել է 4,1 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգով՝ հիմնականում ծառայությունների առևտրի հավելուրդի 4,4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգով կրճատման պատճառով։

Եվրամիությունից Միացյալ Թագավորության դուրս գալուց հետո Միացյալ Թագավորության և Եվրամիության միջև առևտրային համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները, ներառյալ նրա 27 անդամ երկրները, կարող են ունենալ նույն կարգավիճակը, ինչ երրորդ երկրները Միացյալ Թագավորության հետ ներմուծման և արտահանման հետ կապված վիճակագրության համար.

 Համաձայն OEC World 2017-ի տվյալների՝ ԵՄ-27-2020-ը կարող է դառնալ/մնալ Միացյալ Թագավորության նշանավոր գործընկերներից մեկը, ընդ որում Մեծ Բրիտանիայից արտահանումը հասնում է մոտ 200 միլիարդ դոլարի, մոտ ԱՄՆ-ից (45 միլիարդ դոլար, իսկ Չինաստանը ՝ 21 միլիարդ դոլար)։ 

 Համաձայն OEC World 2017-ի տվյալների՝ ԵՄ-27-2020-ը կարող է դառնալ/մնալ Միացյալ Թագավորության նշանավոր գործընկերներից մեկը, ընդ որում ներմուծումը Միացյալ Թագավորություն հասնում է մոտ 330 միլիարդ դոլարի, մոտ ԱՄՆ-ից (46 միլիարդ դոլար, իսկ Չինաստանը՝ 58 միլիարդ դոլար)։

Եվրամիության անդամակցություն 
2016-ի հունիսին Մեծ Բրիտանիան քվեարկեց ԵՄ կազմից դուրս գալու ազգային հանրաքվեի անցկացման վերաբերյալ։ Լիսաբոնի պայմանագրի 50-րդ հոդվածի ակտիվացումից հետո Մեծ Բրիտանիան պետք է հեռանար 2019-ի մարտի 29-ին։ Այնուամենայնիվ, արձակուրդի ժամկետը երկարաձգվեց մինչև 2019 թվականի ուրբաթ 12-ը, իսկ այնուհետև կրկին երկարաձգվեց մինչև 2019 թվականի հինգշաբթի 31-ը , և ապա նորից երկարաձգվեց մինչև 2020 թվականի հունվարի 31-ի ուրբաթ։ Մեծ Բրիտանիայի և ԵՄ միջև ապագա հարաբերությունները բանակցությունների փուլում էին մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերի վերջը։

Անգլիայի Բանկը և մի շարք ֆինանսական մարմիններ նախազգուշացրել են, որ ԵՄ-ից դուրս գալը կարող է խորը բացասական հետևանքներ ունենալ Բրիտանիայի տնտեսության համար ։

Մեծ Բրիտանիան լքեց ԵՄ-ն 2020-ի հունվարին։

Աղքատություն 
Միացյալ Թագավորությունը զարգացած երկիր է սոցիալական բարեկեցության ենթակառուցվածքով, ուստի աղքատության վերաբերյալ քննարկումները միտված են հարաբերական նվազագույն եկամուտ օգտագործել ՝ զարգացող երկրների համեմատ։ Մեծ Բրիտանիան զարգացած երկրների վարկանիշային աղյուսակում գտնվում է աղքատության ցածր մակարդակի վրա՝ ավելի բարձր, քան Իտալիան և ԱՄՆ-ն, բայց ավելի ցածր, քան Ֆրանսիան, Ավստրիան, Հունգարիան, Սլովակիան և հյուսիսային երկրները։

Տվյալներ 
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2020 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները։ 3%-ից ցածր գնաճը կանաչ գույնով է.

Ծանոթագրություններ

Մատենագրություն

Հետագա ընթերցում 
 Gregg, Pauline. A Social and Economic History of Britain: 1760–1950 (1950) online

 
United Kingdom
United Kingdom
United Kingdom

Արտաքին հղումներ 

 Economy at the Office for National Statistics
 UK economy at a glance at the Financial Times
 UK profile  at the CIA World Factbook
 UK profile at The World Bank

Միացյալ Թագավորություն