Արի և տիրիր

«Արի և տիրիր» (), ամերիկյան գեղարվեստական սև-սպիտակ դրամատիկական ֆիլմ, որը բեմադրվել է Հոլիվուդյան դասական երկու վարպետների՝ Հովարդ Հոուքսի և Ուիլյամ Ուայլերի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարում են Էդվարդ Առնոլդը և Ֆրենսիս Ֆարմերը։ Էդնա Ֆարբերի համանուն վեպի էկրանավորումը։

Ժամանակակից կինոգետների թվում նկարն առաջին հերթին հայտնի է նրանով, որ տեսախցիկի այն կողմում կանգնած էին այն ժամանակվա հոլիվուդյան կինոյի երկու տիտաններ՝ Հոուքսը և Ուայլերը։ Այս իրավիճակը առաջացել է Հոուքսի և վարպետ պրոդյուսեր Սեմյուել Գոլդուինի երկարատև աշխատանքային կոնֆլիկտի հետևանքով։ Նկարահանումներից 42 օր անց, ստեղծելով ֆիլմի ուղիղ կեսը, Հոուքսը դուրս է եկել նկարահանող խմբի կազմից և փոխարինել Ուայլերին։ Բացի այդ հազվագյուտ դեպքից, Ֆրենսիս Ֆարմերի կրկնակի դերը դերասանուհու կարիերայում առավել հայտնի է ծանր ճակատագրով։

Ուոլտեր Բրենանը խաղալով գլխավոր հերոսի շվեդ լավագույն ընկերոջ դերում արժանացել է պատմության մեջ առաջին «Օսկար» մրցանակին՝ տղամարդու երկրորդ պլանի լավագույն դերի համար։

Սյուժե 
1884 թվական, Վիսկոնսին նահանգ, ԱՄՆ։ Պատվախնդիր անտառահատ Բարնի Գլազգոուն (Էդվարդ Առնոլդ) ամուսնանում է տիրոջ դստեր Էմմա Լուիզի հետ (Մերի Նաշ)։ Հարսանիքից քիչ առաջ նա սիրահարվում է երգչուհի Լոթա Մորգանին (Ֆրենսիս Ֆարմեր), սակայն թողնում է նրան՝  նախընտրելով Էմմայի հետ անձնական ամուսնությունը։ Լոթան ամուսնանում է Բարնիի լավագույն ընկերոջ՝ շվեդ Սվեն Բոսթրոմի հետ (Ուոլթեր Բրենան)։

1907 թվական։ Դեռևս ամուսնացած 50-ամյա Բարնին, որը հանդիսանում էր ջարդիչ մեքենաների սեփականատեր, ապահովված էր, Բյուդամոր քաղաքում  տուն ուներ և երկու մեծահասակ երեխաներ։ Սվենի նամակը ստանալուց հետո, ոգևորված Բարնին որոշում է այցելել նրան Այրոն Ռիջ ավանում։ Հին ընկերը հայտնում է նրան, որ ոչ այնքան վաղուց Լոթան հեռացել է կյանքից՝ նրան նվիրելով իր պատվին անվանակոչված դստերը (նրան նույնպես մարմնավորում է Ֆրենսիս Ֆարմերը)։ Ծանոթանալով նրա հետ՝ Բարնին զարմանում է, թե որքան է Լոթան նման իր հանգուցյալ մորը։ Աստիճանաբար նա հասկանում է, որ խելագարի պես սիրահարված է այդ պարզամիտ աղջկան։

Ոչ երիտասարդ Բարնիի և Լոթասի վեպի մասին լուրերը արագ տարածվում են։ Անտառահատի որդին՝ Ռիչարդը (Ջոել Մակքրին), ցանկանալով նայել հոր ընտրյալին, սկսում է մտերիմ ընկերակցությունը և իր համար անսպասելիորեն մտնում է նույն դիրքի մեջ, ինչ Բարնին։ Գլազգոուն, իմանալով իր որդու սիրային հետաքրքրության մասին, փորձում է նրան ֆաբրիկա ուղարկել Նյու Յորք։

Նկարի կուլմինացիոն տեսարանը երկու սերունդների բախումն է, հոր և որդու կռիվը։ Լոթասը աղերսում է նրանց կանգ առնել և միջև Բարնիի և Ռիչարդի միջև ընտրում է վերջինիս։ Կոտրված ու ամրացած Բարնին վերադառնում է օրինական կնոջ մոտ, որը միամտաբար խոստովանում է, որ հիմարություն է ունեցել լրջորեն հավատալ Լոթայի հետ իրենց սիրավեպի մասին լուրերին։ Բարնիի ֆիլմի վերջնական կադրերում, արցունքն աչքերին, պատրաստվում է ընթրել ճաշի ընթրիքի։

Դերերում 

 Էդվարդ Առնոլդ՝ Բարնի Գլազգոու
 Ֆրենսիս Ֆարմեր՝ 'Լոթա Մորգան / Լոթա Բոսթրոմ
 Ջոել Մակրի ՝ Ռիչարդ Գլազգոու
 Ուոլտեր Բրենան՝ Սվեն Բոսթրոմ
 Մադի Քրիստինաս՝ Քերի Լինբեկ
 Մերի Նեշ՝ Էմմա Լուիզ
 Անդրե Լիդս՝ Էվի Գլազգոու
 Ֆրենկ Շիլդս՝ Տոնի Շվերկ
 Էդվին Մակսվել՝ Սիդ Լեմեր
 Սեսիլ Կանինգեմ՝ Ջոզի

Ստեղծում 
1935 թվականին նշանավոր պրոդյուսեր Սամուել Գոլդվինը շահագրգռված էր Էդնա Ֆարբերի «Արի և տիրիր» նոր սենսացիոն վեպը նկարահանելու հնարավորությամբ։ Ամռանը նա պետք է պառկեր հոսպիտալ եւ դրանից առաջ կառավարման ղեկը հանձնեց անհայտ բեմադրիչ Հովարդ Հոուքսին։ Հոքսին դուր չի եկել գիրքը, ուստի նա ինքնակամ փոխանցեց իր որոշ պահերը էկրանին։ Տեսնելով մի քանի տեսարաններ՝ Գոլդուինը ցնցված էր և հայտարարեց, որ ռեժիսորը չպետք է գրի, չպետք է նոր պատմություններ հորինի։ Հոուքսը, որը ֆիլմի վրա ծախսել է իր ողջ ուժերը, չի ամաչել արտահայտություններից և շուտով փոխարինվել է ոչ պակաս հայտնի ռեժիսոր Ուիլյամ Ուայլերով, որն ավարտել է ֆիլմի մնացած կեսը։

Ինչպես ավելի ուշ պատմել է Ուայլերը, Գոլդուինը սկզբում ցանկացել է ամբողջությամբ հանել Հոուքսի անունը տիտրերից, բայց Ուայլերը պնդել է, որ գրեթե ամբողջ ժապավենը Հոուքսի վաստակն է։ Ֆրենսիս Ֆարմերը, որը կատարել է գլխավոր դերը, սկզբում հաստատվել է Բարնիի դստեր՝ Էվվիի դերի համար։ Անդրեա Լիդսը, որն արդյունքում վերափոխվել է այդ կերպարը, ստեղծողների ուշադրությունը գրավել է նրանով, որ ինը ժամ համբուրել է երեք երիտասարդ դերասանների, որոնք փորձել են նրա հերոսուհու փեսացուի դերի համար։ Ճակատագրի հեգնանքով, ֆիլմի մեջ չեն մտել Էվվիի համբույրներով տեսարանները։

Ի սկզբանե Լոտտեն պետք է խաղար Միրիամ Հոփկինսին, ով նոր էր աշխատել Գոլդինգի և Ուայլերի հետ «Այդ երեքը» սերիալում։ Հոուքսին դերասանուհին այդ դերում դուր չի եկել, ուստի նա հույս ուներ Լիդսի համար, քանի դեռ չի տեսել Ֆարմերը։ Բեմադրիչն ու արտիստուհին համընկել են "Ռիթմը պտտահողմի վրա" վեստերնեի նկարահանումներին և Հոուքսն աներևակայելի տպավորված էր նրանով։ Ֆարմերի հաստատումից հետո նրա աշխատավարձը շաբաթական ընդամենը 75 դոլար էր։

Տղամարդու գլխավոր դերակատարին՝ Բարնի Գլազգոուն, դրել է Սփենսեր Թրեյսիի աչքը, սակայն ստիպված է եղել հրաժարվել դրանից Մետրո-Գոլդուին-Մայեր ընկերության հետ պայմանագրի պատճառով։ Բարնին խաղացել է այդ ժամանակ հանրաճանաչություն հավաքած Էդվարդ Առնոլդի դերը։

Այս ոչ միանշանակ կերպարը մշակելու համար Ֆարմերը այցելել է Լոս Անջելեսի Կարմիր լապտերների թաղամասեր և հետրել մարմնավաճառների վարքագծին։ Տարիներ անց, ռեժիսոր Փիթեր Բոգդանովիչին տված հարցազրույցում, Հոուքսը խոստովանում է, որ Ֆարմերը, «թերևս», լավագույն դերասանուհին է, ում հետ երբևէ աշխատել է։

1970-ական թվականներին Հոուքսն ուներ «Արի և տիրիր» ռեմեյքը Բարնիի դերում որպես Վեսթերն իր Քլինթ Իսթվուդի հետ դարձնելու գաղափարը, սակայն այն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց.

Քննադատություն 
Կինոնկարը, ընդհանուր առմամբ, դրական է ընդունվել համաշխարհային կինոքննադատների կողմից, նրա վարկանիշը Rotten Tomatoes ագրեգատորի վրա կազմում է 89 տոկոս, որը հիմնված է 11 գրախոսականների վրա։ Շվեդ Սվեն Բոստրոմի դերակատար Ուոլթեր Բրենանը երկրորդ պլանի լավագույն դերի համար արժանացել է կարիերայի և պատմության մեջ առաջին «Օսկար» մրցանակին։

 «Չեմ ասում, որ «Արի և տիրիր»-ը լիովին հավատարիմ է Ֆարբերի աշխատանքի շրջանակին, բայց դրա բավարար մասը պահպանվել է։ Գոլդուինը շատ լավ բաներ է ավելացրել, որպեսզի իսկական բավարար պատկեր դարձնի՝ Ֆրենկ Ս. Նաջենտ, Նյու Յորք Թայմս։
 «Ֆիլմի առաջին մասը լավագույնն է անսխալ Հոուքսի շնորհիվ»՝ Դեյվ Քեր, Chicago Reader։
 "Էդնա Ֆարբերի վեպի վրա հիմնված չհաջողված մելոդրաման։ ... Դերասանական աշխատանքները չափազանց լավ են, հատկապես առնական Առնոլդից և հուզիչ Ֆարմերից կրկնակի դերում՝ Դենիս Շվարց, Ozus ' World Movie Reviews։

Ծանոթագրություններ

Использованная литература 
 
 

Անգլերեն ֆիլմեր
1936 ֆիլմեր
Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Ուիլյամ Ուայլերի ֆիլմեր
Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ամերիկյան ֆիլմեր
United Artists ֆիլմեր
Հովարդ Հոուքսի ֆիլմեր