Մարիաննա Վերյովկինա

Մարիաննա Վլադիմիրովնա Վերյովկինա  (, ), ռուս նկարիչ, գեղանկարչության էքսպրեսիոնիստական ուղղության ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն 
Մարիաննա Վերյովկինան ծնվել է ականավոր զորավար, պետական գործիչ Վլադիմիր Վերյովկինի և Ելիզավետա Դարագանի (հուլիսի 5, 1834 - մարտի 18, 1885) ընտանիքում։ Զբաղվել է սրբանկարչությամբ  և դիմանկարչությամբ։ Մայրական կողմից գրող և մանկավարժ Աննա Դարագանի թոռնուհին է։ Ծնողների հետ 1862 թվականին Տուլայից տեղափոխվել է Վիտեբսկ, որտեղ հայրը նշանակվել է ռազմական նահանգապետ։ 1868-1878 թվականներին ընտանիքն ապրել է Վիլնոյում՝ կապված հոր Վիլնոյի ռազմական օկրուգի ղեկավարի պաշտոնում նշանակվելու հետ։ 1872 թվականին Մարիաննան ընդունվել է Վիլնոյի Մարիինյան կանանց բարձրագույն դպրոց, որտեղ սովորել է մինչև 1876 թվականը։ 1879 թվականին տեղափոխվել է լեհական Լյուբլին քաղաք, որտեղ ծնողների հետ բնակվել է մինչև Մոսկվա տեղափոխվելը։ 1883 թվականից մասնավոր դասեր է ստացել Պրյանիշնիկովից Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության դպրոցում, ինչպես նաև Պոլենովի ղեկավարությամբ նատյուրմորտ է սովորել։ Մոր մահից հետո՝ 1885 թվականին, հոր հետ տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ ծանոթացել է Իլյա Ռեպինի հետ և սկսել նկարչության դասեր ստանալ նրանից։

1888 թվականին, որսի ժամանակ, դժբախտ պատահար է տեղի ունեցել։ Վերյովկինան կրակել է իր աջ ձեռքի ափին և այդ պահից ի վեր նա սովորել է վրձինը բռնել միջնամատի և մատնեմատի միջև։ Վիսբադենի թանգարանում է գտնվում Ռեպինի մի ստեղծագործություն, որտեղ պատկերված է Վերյովկինան վիրակապված ձեռքով։ 1889 թվականին նա մեկնել է Կովկաս։ 1891 թվականին ծանոթացել է Ալեքսեյ Յավլենսկու հետ, որը նույնպես Ռեպինի աշակերտն է եղել։ 1892 թվականին նա մասնակցել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության  XX ցուցահանդեսին։ Այդ տարիներին Ռեպինը Վերյովկինայի մասին ասել է, որ նա «ռուսական Ռեմբրանդտ է», ինչպես նաև նրան համեմատել է Վելասկեսի և Ֆրանսիսկո Սուրբարանի հետ։ 1896 թվականին հոր մահից հետո, Յավլենսկու հետ տեղափոխվելով Մյունխեն, նա մի քանի տարի  դադարել է նկարել։ 1897 թվականին Վերյովկինան Յավլենսկու, Իգոր Գրաբարի, Անտոն Աժբեի և Դմիտրի Կարդովսկու հետ մեկնել է Վենետիկ։ 1905 թվականին շարունակել է նկարել, ծանոթացել է նկարիչներ Ֆրանց ֆոն Լենբախի և Ֆրանց ֆոն Շտուկի հետ (1906)։ 1908 թվականի ամառվա մեծ մասը նա Յավլենսկու և Կանդինսկու հետ անցկացրել է Գաբրիելա Մյունտերի տանը՝ Մուրնաու գյուղում։ Նույն թվականին մասնակցել է Բեռլինյան սեցեսսիոնի ցուցահանդեսին և Սանկտ Պետերբուրգի սալոնին։

1909 թվականի մարտի 22-ին Կանդինսկու, Յավլենսկու, Կանոլդտի և Էրբսլոյի հետ հիմնել է Մյունխենյան նոր գեղարվեստական միավորումը (Neue Künstlervereinigung München, N.K.V.M.): Միավորման առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել Մյունխենի Տանհաուզեր պատկերասրահում։ Այդ  ժամանակ Վերյովկինան հետաքրքրվել է ճապոնական արվեստով և փայտի փորագրությամբ։ 1910 թվականին Վերյովկինայի աշխատանքները ցուցադրվել են Ռիգայում և Սանկտ Պետերբուրգում։ 1911 թվականին Յավլենսկու հետ նա այցելել է Փարիզ, որտեղ ծանոթացել է Մատիսի հետ։

1912 թվականին «Կապույտ հեծյալ» (Der Blaue Reiter) խմբի հետ նա ցուցադրել է իր աշխատանքները Բեռլինի Der Sturm պատկերասրահում։ 1912 թվականի դեկտեմբերի սկզբին Վերյովկինան և Յավլենսկին լքել են Մյունխենյան նոր գեղարվեստական միավորումը։ 1913 թվականին մասնակցել է Բուդապեշտի ցուցահանդեսին և Բեռլինի առաջին գերմանական աշնանային սալոնին։

1914 թվականին Յավլենսկու հետ տեղափոխվել է Շվեյցարիա, որից հետո մասնակցել է ցուցահանդեսի Դրեզդենում, այնուհետև «Կապույտ հեծյալ» խմբի հետ միասին Հելսինկիում, Թրոնհեյմում, Գյոթեբորգում։ 1917 թվականին նրանք օգնել են Ալեքսանդր Սախարովին Լուգանոյում բալետ բեմադրելիս։ 1919 թվականից Վերյովկինան բնակվել է Ասկոնայում (Տիչինո կանտոն)։ 1921 թվականին նա վերջնականապես բաժանվել է Յավլենսկուց։ 1924 թվականին հիմնադրել է «Մեծ Արջի համաստեղություն» Der Große Bär գեղարվեստական խումբը, որը, ինչպես Մեծ Արջի համաստեղությունը, ներառել է յոթ աստղ, բաղկացած յոթ անդամից՝ Վալտեր Հելբիգ, Օտտո Նայմաեր, Էռնստ Ֆրիկ, Ալբերտ Կոհլեր, Գորդոն Մակ Կուխ, Օտտո վան Ռայս և Ռիչարդ Սիվալդ։ 1928 թվականին Վերյովկինան Բեռլինի Նիրենդորֆ պատկերասրահում Կարլ Շմիդթ-Ռոթլուֆի և Քրիստիան Ռոլֆսի հետ համատեղ մասնակցել է «Մեծ Արջի համաստեղություն» խմբի ցուցահանդեսին։

Ընտրյալ գործեր 
 «Աշուն, դպրոց», 1907, Ասկոնա, Մարիաննա Վերյովկինա հիմնադրամ,   
 «Սրճարանում», 1909,
 «Տխուր տրամադրություն», 1910,
 «Ինքնադիմանկար I», 1910, Մյունխեն, Լենբախհաուս քաղաքային պատկերասրահ,
 «Մաշկազերծարան», 1910, Վիսբադեն, Քաղաքային արվեստի թանգարան,
 «Չմշկորդը», 1911։

Անհատական ցուցահանդեսներ   
 2010 - «Ռուսական սփյուռքի արվեստագետներ. Մարիաննա Վերյովկինա (1860-1938)»։ Պետական Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա։

Ընտանիք 
 Դարագան, Աննա Միխայլովնա (1806-1877) - տատիկը, ռուսերենի ուսուցչուհի և մանկագիր։
 Վերյովկին, Նիկոլայ Նիկիտիչ (1766-1830) - պապիկը, Սանկտ Պետերբուրգի պարետ, Մոսկվայի պարետ, ռուսական կայսերական բանակի գեներալ-լեյտենանտ։
 Վերյովկին, Վլադիմիր Նիկոլաևիչ (1821-1896) - հայրը, ռուս գեներալ, Ղրիմի պատերազմի մասնակից։
 Վերյովկին, Պյոտր Վլադիմիրովիչ (հունվարի 5, 1862 - փետրվարի 18, 1946) - եղբայրը, կայսր Նիկոլայ II-ի ընկերը, եղել է Կովենի (1904-1912), Վիլնոյի (1912-1915) և Էստլյանդիայի (1915-1917) նահանգապետ։
 Վերյովկին, Վսևոլոդ Վլադիմիրովիչ (1872-1924) - եղբայրը, Վերոնիկա Աբեգի ամուսինը՝ նկարիչ, Ռեպինի աշակերտը։
 Վերյովկին, Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ (?-1854) - հորեղբայրը, գեներալ-մայոր, կովկասյան պատերազմի մասնակից։
 Դարագան, Պյոտր Միխայլովիչ (1874-1960) - երկրորդ զարմիկը, ֆլիգել ադյուտանտ Ե. Ի. Վ., Ռուսական կայսերական բանակի գնդապետ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Սպիտակ շարժման մասնակից, Կարգոպոլի դրագունյան վերջին գնդի հրամանատար, սպիտակ էմիգրանտ։
 Դարագան, Իվան Միխայլովիչ (1885-1977) - երկրորդ զարմիկ, Պաժերի կորպուսի շրջանավարտ, ռուսական կայսերական բանակի գլխավոր շտաբի փոխգնդապետ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Սպիտակ շարժման մասնակից, սպիտակ էմիգրանտ։

Պատկերասրահ

Գրականություն

Գրքեր 
 Bruno Goetz. Das gottlish Gesicht. — 1927.
 J. Hahl-Koch. Marianne von Werefkin und der russische Symbolismus. — Münch., 1967.
 K. Federer. Marianne von Werefkin. Zeugnis und Bild. — Zürich, 1975.
 B. Fäthke. Marianne von Werefkin. Leben und Werk. — Münch. 1988.
 D. Elger. Expressionismus. — Köln, 2007.
 Laima Laučkaitė. Ekspresionizmo raitelė Mariana Veriovkina. — Vilnius: Kultūros, filosofijos ir meno institutas, 2007. — ISBN 978-9986-638-95-7.
 Боулт Дж. Э., Фолини М., Лаучкайте Сургайлене Л. Марианна Верёвкина (1860—1938): Художники русского зарубежья. — М.: Третьяковская галерея, 2010. — 310 с. — ISBN 978-88-965321-8-8.
 Олейник Мария. Марианна Верёвкина: Эволюция стиля от символизма к импрессионизму. — СПб}: Алетейя, 2019.

Հոդվածներ 
 
Толстая Н. Марианна Веревкина. Женщина и художник // Третьяковская галерея : журнал. — 2010. — № 3 (28).

Ծանոթագրություններ 

19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ռուս նկարչուհիներ
Շվեյցարացի նկարչուհիներ
Ռուս արվեստագետներ
Ռուս կին արվեստագետներ
Դիմանկարիչներ