Խրամատներում աթեիստներ չկան

«Խրամատներում աթեիստներ չկան» ()), աֆորիզմ, որը պնդում է, որ ծայրահեղ սթրեսի կամ վախի ժամանակ, օրինակ՝ ռազմական գործողություններին մասնակցելիս մահացու վտանգի դեպքում, բոլոր մարդիկ կհավատան բարձրագույն ուժերին կամ հույսը կդնեն նրանց միջամտության վրա։

Արտահայտության ստույգ ծագումն անհայտ է։ Տարբեր աղբյուրներ նշում են կապելլան Ուիլյամ Թ. Քամինգսին (1942 թվականի Բատաանի ճակատամարտի ժամանակ), փոխգնդապետ Ուիլյամ Քլիրին ()  և փոխգնդապետ Ուիլյամ Քեյսիին։ Աֆորիզմը վերագրվում է նաև լրագրող Էռնի Փայլին։

Աֆորիզմը հիմնականում օգտագործվում է նկարագրելու համար այն իրավիճակը, որում հայտնվում են զինվորները պատերազմի ժամանակ (հնարավոր է աննշան փոփոխություն, օրինակ՝ «չկան աթեիստներ խրամատներում՝ կրակի տակ» () Եգոր Լետովի «Про дурачка» երգում), բայց հաճախ արտահայտությունը հարմարեցված է այլ վտանգավոր իրավիճակներին (օրինակ՝ «խորտակվող նավի վրա աթեիստներ չկան»)։ Աֆորիզմը վկայակոչվում է նաև հակառակ ազդեցությունը քննարկելիս. այսպես, պատերազմը որոշ զինվորների ստիպում է կասկածի տակ դնել Աստծո հանդեպ իրենց առկա հավատը՝ իրենց շուրջը տիրող բռնության ու մահվան  պատճառով։

Պնդումն ինքնին վկայում է այն մասին, որ կրոնական հավատքի պատճառներից մեկը մահվան վախն է։ Այսպես, ամերիկացի գիտաֆանտաստ գրող Ջեյմս Մորոուն 2001 թվականին այս աֆորիզմին պատասխանել է հետևյալ բառերով. «Խրամատներում աթեիստներ չկան» փաստարկ չէ աթեիստների դեմ, այլ փաստարկ է խրամատների դեմ»։

ԱՄՆ Վիսկոնսին նահանգի Մեդիսոն քաղաքի «Ազատություն կրոնից» հիմնադրամը խրամատներում գտնվող աթեիստների պատվին հուշարձան է կանգնեցրել՝ այդպիսով արտահայտելով իր անհամաձայնությունը «խրամատներում աթեիստներ չկան» արտահայտության հետ։ Պատվանդանի վրա գրված է.

Ի հիշատակ խրամատներում գտնվող աթեիստների և անթիվ ազատ մտածողների, ովքեր պատվով և գերազանցությամբ ծառայեցին մեր երկրին։ «Ազատություն կրոնից» ազգային հիմնադրամը հույս ունի, որ ապագայում մարդկությունը կարող է սովորել խուսափել ցանկացած պատերազմից

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 A skeptical analysis of the phrase «There are no atheists in foxholes»