Սամիր Ամին

Սամիր Ամին, (, , ), Դակար քաղաքում (Սենեգալ) բնակվող ֆրանսախոս եգիպտացի քաղաքագետ և տնտեսագետ, գլոբալիզացիայի հետազոտող, նեոմարքսիզմի տեսաբաններից և համաշխարհային համակարգային մոտեցման հիմնադիրներից մեկը, կախյալ զարգացման հետազոտող։

Կենսագրություն 
Սամիր Ամինը ծնվել է Կահիրեում՝ եգիպտացի բժիշկների և ֆրանսուհու ընտանիքում։ Իր մանկությունն ու երիտասարդությունը անցկացրել է Պորտ Սաիդում։ Կահիրեում Ամինը հաճախել է ֆրանսիական բարձրագույն դպրոց, որի ավարտին 1947 թվականին ստացել է հասունության վկայական ()։ 1947 թվականից մինչև 1957 թվականը նա սովորել է Փարիզում, որտեղ քաղաքական գիտությունների (1952), վիճակագրության (1956) և տնտեսագիտության (1957) բնագավառներում ստացել է դիպլոմներ։

Լինելով Փարիզում՝ Սամիր Ամինը մտել է ֆրանսիական կոմունիստական կուսակցություն, սակայն հետագայում տարանջատվել է խորհրդային մարքսիզմից և կապվել մաոիստական շրջանակների հետ, իսկ որոշ ժամանակ նույնիսկ ազդեցություն է ունեցել «Կարմիր կհմերների» ապագա առաջնորդների վրա։ Մի խումբ ընկեր ուսանողների հետ Ամինը հրատարակել է «Étudiants Anticolonialistes» ամսագիրը։ 1957 թվականին նա ներկայացրել է իր ատենախոսությունը, որի գիտական ղեկավարներից մեկը Ֆրանսուա Պերուն էր։ Այն ի սկզբանե կոչվում էր «Թերզարգացման ակունքները համաշխարհային մասշտաբով կապիտալիստական կուտակումներ են», բայց հետագայում վերանվանվել է հետևյալ կերպ․ «Նախակապիտալիստական միջազգային տնտեսական ինտեգրացիայի կառուցվածքային էֆեկտները։ Այսպես կոչված թերզարգացած տնտեսություններ առաջ բերող մեխանիզմի տեսական ուսումնասիրություն»։

Ատենախոսության պաշտպանությունից հետո Ամինը վերադարձել է Կահիրե, որտեղ 1957-1960 թվականներին համագործակցել Է Եգիպտոսի էկոնոմիկայի նախարարության հետ և ղեկավարել է Études de l ' Organisme de Développement Économique-ը։ Այնուհետև նա հեռացել Է Եգիպտոսից և մեկնել Բամակո, որտեղ նրան առաջարկվել է Մալիի պլանավորման նախարարությանը կից խորհրդականի պաշտոնը, որը Ամինն զբաղեցրել է 1960-1963 թվականներին։ 1963-1980 թվականներին աշխատել է ՄԱԿ-ի տնտեսական զարգացման և պլանավորման Աֆրիկյան ինստիտուտում (Institut Africain de Développement Économique et de Planification, IDEP), որը տեղակայված է Սենեգալի մայրաքաղաք Դակարում։ Մինչև 1970 թվականը նա այդ աշխատանքը համատեղել է Պուատիեի, Դակարայի և Փարիզի համալսարաններում ուսուցչական գործունեության հետ։ 1970 թվականին Ամինը գլխավորել է IDEP-ը և տնօրենը մնացել մինչև 1980 թվականը, երբ նա հեռացել է իր հաստատությունից և հրավիրվել Դակարում երրորդ աշխարհի ֆորումի տնօրենի պաշտոնին։

Ընդգրկվել է «Review of International Political Economy» ամսագրի խմբագրական կազմի մեջ։

Սոցիալ-քաղաքական հայացքներ 
Սամիր Ամինն ավելի քան 30 գրքերի հեղինակ է, այդ թվում՝ «Իմպերիալիզմն ու անհավասար զարգացումը», «Լիբերալիզմի վիրուսը. Մշտական պատերազմ և խաղաղության ամերիկանացում», «Եվրակենտրոն», «Կապիտալիզմի ուրվականը. ընթացիկ ինտելեկտուալ միտումների քննադատությունը» և «Հնացած կապիտալիզմ. ժամանակակից քաղաքականություն և գլոբալ խառնաշփոթ»։ Դրանցում Ամինը հանդես է գալիս գլոբալ կապիտալիզմի հետևողական քննադատությամբ, կապիտալիզմը անվանում է «ոչ թե վերջ, այլ պատմության նահանջ»։

Վերլուծելով կապիտալիստական աշխարհ-համակարգի (ԱՄՆ-Եվրամիություն-Ճապոնիա) կենտրոնի «Տրիադան»՝ Ամինը հանգում է այն եզրակացությանը, որ «Տրիադայի» ներսում լուրջ տնտեսական հակասություններ չկան, որոնք լրացվում են քաղաքական մշակույթի տարբերություններով։ Այս կենտրոնի գերիշխանությունը Ամինը բացատրում է առաջատար տեխնոլոգիաների, զանգվածային ոչնչացման զենքի, ժամանակակից տեղեկատվական միջոցների նկատմամբ մենաշնորհային հսկողությամբ և այլն։ Զարգացող երկրների հիմնական արգելակը թույլ մրցունակությունն է, հատկապես ներդրումների համար պայքարում։ Ելքի կարելի է հասնել միայն համաշխարհային կենտրոններից քիչ թե շատ ինքնավարության միջոցով։ Ինքը՝ Ամինը, դա անվանում է «déconnexion» («de-linking»), որը կարող է թարգմանվել որպես անջատում, ընդմիջում։ Որպես օրինակ կարելի է վերցնել ԽՍՀՄ-ը, որը դուրս է եկել կապիտալիստական աշխարհակարգից երկաթե վարագույրով։ Մեկ այլ օրինակ է Հարավային Կորեան, որտեղ չի եղել պետական սեփականության այնպիսի համատարած ազդեցություն, բայց խոշոր կորպորացիաները, այսպես կոչված «չեբոլները», նույն դերն են ունեցել, ինչ պետությունը ԽՍՀՄ-ում։ Ամինի քննադատները, ինչպես լիբերալները, այնպես էլ մարքսիստները, սովորաբար նշում են, որ այն երկրները, որոնք փորձել են իրականացնել déconnexion-ը, բախվել են հակասության։ Նրանք կամ պետք է ընդունեն անջատումը համաշխարհային համակարգից, ինչը կհանգեցնի մեկուսացման և լճացման, կամ կբացեն տնտեսությունը, ինչը կուժեղացնի երկրի արտաքին շահագործումը։

Ամինը նաև հետաքրքրվում է գաղափարական հասկացություններով։ Նրա կարծիքով՝ «Ազատություն» և «հավասարություն» հասկացությունների բաժանումը, որը բնորոշ է ամերիկյան ավանդույթին (ի տարբերություն եվրոպականի, որը հիմնված է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժառանգության վրա), որոշում է ամերիկանացման առանցքային վտանգը, ուստի ամերիկյան հեգեմոնիային հակադրում է Եվրոպայի, Չինաստանի և Ռուսաստանի դաշինքը։

Հիմնական ստեղծագործություններ 
 «Империализм и неравное развитие» (L’impérialisme et le développement inégal, 1976);
 «Арабская экономика сегодня» (L’économie arabe contemporaine, 1980);
 «Призраки капитализма: критика современной интеллектуальной моды» (Spectres of Capitalism: A Critique of Current Intellectual Fashions, 1998);
 «Устаревающий капитализм» (Obsolescent Capitalism, 2003).
 «Вирус либерализма. Перманентная война и американизация мира» (The Liberal Virus: Permanent War and the Americanization of the World). Европа, 2007 г., 168 стр. ISBN 978-5-9739-0108-0

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Вирус либерализма
 Библиография С. Амина
 Переводы статей С. Амина на русский
 Самир Амин. Новая империя? В поисках альтернативы глобальной гегемонии капитала. видео на Красном ТВ

Եգիպտացի գիտնականներ
Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Եգիպտոսի քաղաքական գործիչներ
Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Ֆրանսիացի քննադատներ
Ֆրանսալեզու գրողներ
Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Ֆրանսիացի քաղաքագետներ
Եգիպտացի գրողներ
Եգիպտացի պատմաբաններ
Եգիպտացի փիլիսոփաներ
Եգիպտացի հասարակական գործիչներ