Ջուղայի խաչքար (Էջմիածին, հյուսիսային պարսպի խորշում, 1602 թվական)

Ջուղայի պահպանված խաչքար, որը ներկայումս գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքում՝ Մայր Աթոռի տաճարը շրջափակող պարսպի հյուսիսային խորշերից մեկում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.29)։

Պատմություն 

Խաչքարը քանդակվել է Գրիգոր խաչագործի կողմից 1602 թվականին։ Գտնվել է Ջուղայի գերեզմանատանը։

Վազգեն Ա Բուխարեստցի կաթողիկոսի ջանքերով 20-րդ դարի վերջերին խաչքարը տեղափովում է Մայր Աթոռ՝ փրկվելով Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացումից։ Տեղադրված է Մայր տաճարը շրջափակող պարսպի հյուսիսային խորշերից մեկում։

Նկարագրություն 

Խաչասալի ստորին՝ հողի մեջ դրվող հատվածը բացակայում է, դրված է խորհանարդաձև նոր պատվանդանի վրա։ Պատվանդանի և խաչքարի հատման գիծը ամրակայման արդյունքում որոշակի վնասվել է։ Վնասված են նաև ստորին աջ աստղազարդը, խորանախաչն ամփոփող ուղղանկյան ստորին և կողային եզրաշերտերը, խաչատակի կիսագնդի վերին հատվածը, Քրիստոսի դեմքը։ Գրեթե ամբողջովին քայքայված են հիշատակագրերը։

Քանդակներ 

Խաչքարի քիվի կենտրոնում քանդակված է Հիսուս Քրիստոսը։

Քրիստոսի ոտքերի կողմերում քանդակված են 4 ավետարանիչներն,
Մատթեոսը նույնացվում է մարդու հետ, որովհետև նրա Ավետարանը սկսվում է Քրիստոսի մարդեղության պատմությունով։ 
Մարկոսը ներկայացվում է առյուծի խորհրդանիշով, որովհետև իր Ավետարանի սկզբում առյուծի պես քաջաբար հայտարարում է, թե Հիսուս Աստծո Որդին է։
Ղուկասը նույնացվում է եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ նրա Ավետարանը սկսվում է Զաքարիայի`  տաճարում զոհի պատրաստության պաշտամունքի նկարագրությամբ։ Այս պատմությունն իր հերթին դիտվել է իբրև պատրաստություն Քրիստոսի զոհաբերության։
Հովհաննեսը ներկայացվում է արծվի խորհրդանիշով, որովհետև նա իր Ավետարանի սկզբում սավառնում է վեր` հայտարարելով Քրիստոսի աստվածությունը

Ավետարանիչների կողմերում հրեշտակներ։

Սլաքաձև խորանի տակ Ադամի դիմաքանդակն է, իսկ կողքերին` Գրիգոր քարգործի ստորագրությունն է։

Խաչքարի ստորին հատվածում քանդակված է հեծյալ՝ աղեղը ձեռքին։

Արձանագրություն 

Քիվատակի արձանագրությունից, որը թեև շատ վատ է պահպանվել, ընթեռնելի է.

Աստիճանաձև պատվանդանի երկու կողմերում վարպետի ինքնագիրն է։ Հիշատակարանը կրկնվում է պատկերաքանդակի կողքի արձանագրության մեջ։

Տես նաև 
 Ջուղայի գերեզմանատուն
 Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում
 Էջմիածնի Մայր Տաճար

Ծանոթագրություններ 

Ջուղայի գերեզմանատուն
Մայր Աթոռի խաչքարեր
Տեղահանված խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ