Հակաինտելեկտուալականություն

Հակաինտելեկտուալիզմ, թշնամանք և անվստահություն հետախուզության, մտավորականների և մտավորականության նկատմամբ, որը սովորաբար արտահայտվում է կրթության և փիլիսոփայության դատապարտմամբ և արվեստի, գրականության և գիտության ժխտմամբ՝ որպես մարդու անիրագործելի, քաղաքական դրդապատճառներով և նույնիսկ արհամարհելի զբաղմունքներով։ Հակաինտելեկտուալներն իրենց դիրքավորում և ընկալվում են որպես հասարակ ժողովրդի պաշտպաններ՝ պոպուլիստներ ընդդեմ քաղաքական և ակադեմիական էլիտիզմի, և հակված են կրթված մարդկանց տեսնել որպես կարգավիճակի դաս, որը գերակշռում է քաղաքական դիսկուրսում և բարձրագույն կրթության մեջ ՝ հեռու մնալով հասարակ մարդկանց մտահոգություններից։

Տոտալիտար կառավարությունները նախկինում շահարկել են հակաինտելեկտուալիզմը և կիրառել այն քաղաքական այլախոհությունը ճնշելու համար։ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի (1936-1939) և դրան հաջորդած բռնապետության (1939-1975) ժամանակ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի ռեակցիոն Սպիտակ տեռորի (1936-1945) բռնաճնշումները հատկապես հակաինտելեկտուալ էին, սպանված 200,000 քաղաքացիական անձանց մեծ մասը իսպանացի մտավորականներ էին, քաղաքականապես ակտիվ ուսուցիչներ և ակադեմիկոսներ, իսպանական ծագմամբ արվեստագետներ և գրողներ։ 1936-1945 թվականներին իսպանական գաղութատիրության և բռնապետության (1939-1975) ընթացքում իսպանացի Իսպանիայի տապալված երկրորդ հանրապետություն (1931-1939)։ Կամբոջայի ցեղասպանության ժամանակ (1975-1979) Կամբոջայի կոմունիստական ռեժիմը գրեթե ոչնչացրեց նրա ողջ կրթված բնակչությունը։

Գաղափարական հակաինտելեկտուալիզմ 

20-րդ դարում հասարակությունները սիստեմատիկորեն հեռացնում էին մտավորականներին իշխանությունից, որպեսզի նպատակահարմար լինի վերջ տալ հասարակական քաղաքական այլախոհությանը։ Սառը պատերազմի ժամանակ (1945-1991) Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետությունը (1948-1990) օստրակիզմի ենթարկեց փիլիսոփա Վացլավ Հավելին՝ որպես քաղաքականապես անվստահելի անձնավորություն, որը անարժան էր հասարակ չեխերի վստահությանը. հետկոմունիստական թավշյա հեղափոխությունը (1989 թ. նոյեմբերի 17 - դեկտեմբերի 29) Հավելին տասը տարի նախագահ ընտրեց։ Գաղափարապես ծայրահեղական բռնապետությունները, որոնք ձգտում էին վերստեղծել Կամբոջայի կմեր Ռուժի իշխանության նման հասարակություն (1975-1979), կանխարգելիչ կերպով ոչնչացնում էին պոտենցիալ քաղաքական հակառակորդներին, հատկապես կրթված միջին խավին և մտավորականությանը։ Կամբոջայի պատմության զրոյական տարին կյանքի կոչելու համար "կարմիր կհմերները" սոցիալական ճարտարագիտությամբ վերակառուցեցին տնտեսությունը դեինդուստրիալացման միջոցով և սպանեցին ոչ կոմունիստական կամբոջացիներին, որոնք կասկածվում էին "ազատ շուկայի գործունեությանը մասնակցելու" մեջ, ինչպիսիք են հասարակության քաղաքային մասնագետները (բժիշկներ, փաստաբաններ, ինժեներներ և այլն) և քաղաքական կապեր ունեցող մարդիկ։ օտարերկրյա կառավարություններ։ Պոլ Պոտի վարդապետությունը ֆերմերներին սահմանում էր որպես Կամբոջայի իսկական պրոլետարիատ և աշխատավոր դասի իսկական ներկայացուցիչներ, որոնք իրավասու էին պետական իշխանության, Հետևաբար ՝ հակաինտելեկտուալ մաքրումներ։

1966 թվականին գեներալ Խուան Կառլոս Օնգանիայի (1966-1970) հակակոմունիստական Արգենտինայի ռազմական բռնապետությունը երկար մահակների գիշերով միջամտեց Բուենոս Այրեսի համալսարանին՝ քաղաքականապես վտանգավոր գիտնականներին ֆիզիկապես դուրս մղելու հինգ համալսարանական ֆակուլտետներից։ Ակադեմիական մտավորականության այս վտարումը դարձավ Արգենտինայի հասարակությունից և տնտեսությունից ուղեղի ազգային արտահոսք։ Դեմ արտահայտվելով խոսքի ազատության ռազմական ճնշմանը՝ կենսաքիմիկոս Սեզար Միլշտեյնը հեգնանքով նշել է. «մեր երկրում կարգուկանոն կհաստատվեր, հենց որ վտարվեին բոլոր մտավորականները, որոնք միջամտում էին տարածաշրջանի գործերին»։

Ակադեմիական հակաինտելեկտուալիզմ 

The Campus War (1971) աշխատության մեջ փիլիսոփա Ջոն Սրլին ասել է.

Social Sciences as Sorcery (1972) աշխատության մեջ սոցիոլոգ Ստանիսլավ Անդրեսկին ոչ մասնագետներին խորհուրդ է տվել չվստահել մտավորականների ՝ հեղինակություններին ուղղված դիմումներին, երբ նրանք կասկածելի հայտարարություններ են անում իրենց հասարակության խնդիրների լուծման վերաբերյալ։ «Թող ձեզ չազդի հայտնի հրատարակչության տպաքանակը կամ հեղինակի հրապարակումների ծավալը։ ... Հիշեք, որ հրատարակիչները ցանկանում են, որ տպագրական մեքենաները զբաղված լինեն և դեմ չեն անհեթեթությանը, եթե այն կարող է վաճառվե»։

In Science and Relativism: Some Key Controversies in the Philosophy of Science (1990) գրքում գիտության փիլիսոփա և իմացաբան Լարի Լաուդանն ասում է, որ ԱՄՆ համալսարաններում դասավանդվող փիլիսոփայության գերակշռող տեսակը (պոստմոդեռնիզմ և հետստրուկտուրալիզմ) հակաինտելեկտուալ է, քանի որ «այն գաղափարը, որ փաստերն ու ակնհայտությունները կարևոր են, այն գաղափարը, որ ամեն ինչ հանգում է սուբյեկտիվ շահերի և հեռանկարների, զիջելով միայն ամերիկյան քաղաքական արշավներին, ամենանշանավոր և վնասակար դրսևորումն է»։ Հակաինտելեկտուալիզմը մեր ժամանակներում»։

Անվստահություն մտավորականների նկատմամբ 
ԱՄՆ-ում ամերիկացի պահպանողական տնտեսագետ Թոմաս Սոուելը պաշտպանում էր մտավորականների անհիմն և ողջամիտ զգուշության միջև տարբերությունները հասարակության ինստիտուտների վրա դրանց ազդեցության մեջ։ Մտավորականներին բնորոշելով որպես «մարդիկ, որոնց գործունեությունը հիմնականում կապված է գաղափարների հետ», Նրանք տարբերվում են այն մարդկանցից, որոնց գործը գաղափարների գործնական կիրառումն է։ Ոչ պրոֆեսիոնալների անվստահության այս պատճառը կայանում է նրանց գիտելիքների ոլորտներից դուրս մտավորականների ոչ կոմպետենտության մեջ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ հասարակության մտավորականները մեծ գործնական գիտելիքներ ունեն իրենց մասնագիտացման ոլորտներում, համեմատած այլ մասնագիտությունների և զբաղմունքների հետ, նրանք շատ չեն զզվում իրենց պաշտոնական գիտելիքների ոլորտից դուրս հեղինակավոր ասույթներից և, հետևաբար, դժվար թե պատասխանատվություն կրեն իրենց սխալների սոցիալական և գործնական հետևանքների համար։ Հետևաբար, բժիշկը համարվում է իրավասու հիվանդի հիվանդության արդյունավետ բուժման համար, բայց կարող է դատական հայց ներկայացնել բժշկական անփութության համար, Եթե բուժումը վնասում է հիվանդին։ Ընդհակառակը, լրիվ դրույքով համալսարանի պրոֆեսորը, ամենայն հավանականությամբ, չի ճանաչվի որպես իրավասու կամ անգործունակ իր մտավորականության (գաղափարների) արդյունավետության համար, և այդպիսով պատասխանատվություն չի կրի գաղափարների իրականացման սոցիալական և գործնական հետևանքների համար։

Intellectuals and Society (2009) գրքում Սոուելն ասաց։

Խրախուսելով կամ նույնիսկ ուսանողներից պահանջելով դիրքեր զբաղեցնել այնտեղ, որտեղ նրանք չունեն ոչ գիտելիք, ոչ էլ մտավոր պատրաստվածություն՝ դժվար հարցերը լրջորեն դիտարկելու համար, Ուսուցիչները խրախուսում են անհիմն կարծիքներ արտահայտել, անտեղյակ հույզեր շաղ տալ և սովորություն ունենալ գործել այդ կարծիքներին և հույզերին համապատասխան՝ Անտեսելով կամ մերժելով հակառակ տեսակետները, առանց ունենալով կամ մտավոր սարքավորումներ, կամ անձնական փորձ՝ մի տեսակետը մյուսի հետ լրջորեն համապատասխանեցնելու համար։

Հետևաբար, դպրոցի ուսուցիչները մտավորականության մի մասն են, որոնք երեխաներին հավաքագրում են տարրական դպրոց և նրանց սովորեցնում են քաղաքականություն ՝ հանրային քաղաքականության կողմնակից կամ դեմ, որպես հանրային աշխատանքների նախագծերի մաս.Այս քաղաքական փորձը հետագայում օգնում է նրանց համալսարան ընդունվել։ Այսպիսով, հասարակության մտավորականները միջամտում և մասնակցում են սոցիալական ոլորտներին, որոնց մասին նրանք, հնարավոր է, չունեն փորձագիտական գիտելիքներ, և այդպիսով անհիմն կերպով ազդում են հանրային քաղաքականության ձևակերպման և իրականացման վրա։ Այս դեպքում տարրական դպրոցում քաղաքական քարոզչության դասավանդումը խրախուսում է ուսանողներին Կարծիքներ ձևակերպել «առանց որևէ մտավոր վերապատրաստման կամ նախնական գիտելիքների Այս հարցերի վերաբերյալ, ինչը կեղծիքի դեմ սահմանափակումները դարձնում է փոքր կամ ընդհանրապես գոյություն չունեցող»։

Բրիտանիայում գրող Փոլ Ջոնսոնի հակաինտելեկտուալիզմը բխում էր քսաներորդ դարի պատմության նրա սերտ ուսումնասիրությունից, որը նրան բացահայտեց, որ մտավորականները անընդհատ պաշտպանում էին սոցիալական ապահովության և հանրային կրթության վնասակար պետական քաղաքականությունը և զգուշացնում էին ոչ պրոֆեսիոնալ հասարակությանը։ Զգուշանալ մտավորականներից. Նրանց ոչ միայն պետք է հեռու պահել իշխանության լծակներից, այլև պետք է կասկածի առարկա լինեն, երբ փորձում են հավաքական խորհուրդներ տալ։ Այս իմաստով, «ռոկոկոյի մարքսիստների երկրում» գրքում (2000 թվական), ամերիկացի գրող Թոմ Վուլֆը մտավորականին բնութագրել է որպես «մի ոլորտում բանիմաց մարդ, ով խոսում է միայն մյուսներում»։ 2000 թվականին բրիտանական Imprint Academic հրատարակչությունը հրատարակեց «Dumbing Down» էսսեների ժողովածուն, որը խմբագրվել է բրիտանացի ֆաշիստ Օսվալդ Մոսլիի թոռան՝ Իվո Մոսլիի կողմից, որը ներառում էր Ջարոն Լանիերի էսսեները ենթադրյալ տարածված հակաինտելեկտուալիզմի մասին, Ռավի Շանկարը, Ռոբերտ Բրուստեյնը, Մայքլ Օուքշոթը և այլք։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում

17-րդ դար 

In The Powring Out of the Seven Vial (1642) գրքում պուրիտանացի Ջոն Քոթոնը դիվականացրեց մտավոր տղամարդկանց և կանանց՝ ասելով, որ «որքան ավելի կրթված և սրամիտ լինես, մեղու, այնքան ավելի հարմար կլինես Սատանային ծառայելու համար, մեղու»։ Ես ասում եմ՝ մի խաբվեք այդ ճոխությամբ, դատարկ ցույցերով և լավ վիճակի մասին ազնիվ պատկերացումներով մսից ու արյունից մարդկանց աչքի առաջ, մի ընդունեք այդ մարդկանց ծափահարությունները»։ Այնուամենայնիվ, ոչ բոլոր պուրիտանները համաձայն էին Քոթոնի կրոնական արհամարհանքի հետ աշխարհիկ կրթության նկատմամբ, ինչպես, օրինակ, Johnոն Հարվարդը, համալսարանի առաջին խոշոր բարերարներից մեկը, որն այժմ կրում է նրա անունը։

In The Quest for Cosmic Justice (2001) գրքում տնտեսագետ Թոմաս Սոուելը ասում է, որ ԱՄՆ-ում հակաինտելեկտուալիզմը սկսվել է վաղ գաղութային դարաշրջանում՝ որպես կրթված բարձր խավերի հասկանալի զգոնություն, քանի որ երկիրը հիմնականում կառուցվել է այն մարդկանց կողմից, ովքեր փախել են ԱՄՆ սոցիալական համակարգի քաղաքական և կրոնական հետապնդումներից։ կրթված բարձրագույն դասեր։ Ավելին, քիչ մտավորականներ կային, որոնք տիրապետում էին Հյուսիսային Ամերիկայի նոր աշխարհում գոյատևելու համար անհրաժեշտ գործնական հմտություններին, որոնց բացակայությունը հասարակության մեջ հանգեցրեց տղամարդկանց և կանանց խորը պոպուլիստական կասկածանքով, որոնք մասնագիտանում էին «բանավոր վիրտուոզության» մեջ, այլ ոչ թե շոշափելի, չափելի ապրանքների և ծառայությունների։

Իր գաղութային սկզբից ի վեր ամերիկյան հասարակությունը «գլխատված» հասարակություն էր, որը հիմնականում զուրկ էր եվրոպական հասարակության ամենավերին սոցիալական շերտերից։ ամերիկյան հասարակությունը, որը հայտնի է նաև որպես «անգլո-ամերիկյան հասարակությունղ», եղել է եվրոպական հասարակության ամենավերին սոցիալական շերտերից մեկը։ Բարձրագույն էլիտան և տիտղոսակիր արիստոկրատիան քիչ պատճառներ ունեին վտանգելու իրենց կյանքը Ատլանտյան օվկիանոսը հատելով, Այնուհետև բախվելով ռահվիրաների վտանգներին։ Գաղութատիրական Ամերիկայի սպիտակամորթ բնակչության մեծ մասը ժամանեց որպես վարձու ծառաներ, իսկ սևամորթ բնակչությունը ՝ որպես ստրուկներ։ Ներգաղթյալների հետագա ալիքները անհամաչափ էին գյուղացիների և պրոլետարների շրջանում, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք գալիս էին Արևմտյան Եվրոպայից:.. Այսպիսով, ամերիկյան հասարակության՝ որպես տնտեսական, քաղաքական և ռազմական տերության վերելքը դարձավ հասարակ մարդու հաղթանակ և ապտակ ամբարտավան ամբարտավանություններին՝ լինի դա արյան, թե գրքերի էլիտա։

19-րդ դար 
ԱՄՆ պատմության մեջ հակաինտելեկտուալիզմի քարոզչությունն ու ընդունելիությունը տարբեր էին, մասամբ այն պատճառով, որ ամերիկացիների մեծ մասն ապրում էր գյուղական կյանքով, որը լի էր ծանր ֆիզիկական աշխատանքով և գյուղատնտեսական աշխատանքով մինչև տասնիններորդ դարի վերջին արդյունաբերականացումը։ Հետևաբար, հունահռոմեական դասականների ակադեմիական կրթությունը հիմնականում ընկալվում էր որպես անիրագործելի, իսկ գրքի գիտնականը համարվում էր ոչ շահութաբեր գործունեություն։ Այնուամենայնիվ, տասնիններորդ դարի ամերիկացիները, ընդհանուր առմամբ, գրագետ մարդիկ էին, ովքեր կարդում էին Շեքսպիրը մտավոր հաճույքի համար, Իսկ քրիստոնեական Աստվածաշունչը ՝ հուզական աջակցության համար; Այսպիսով, իդեալական ամերիկացի տղամարդը գրագետ և տեխնիկապես հմուտ անձնավորություն էր, ով հաջողության էր հասել իր մասնագիտության մեջ, հետևաբար ՝ հասարակության արդյունավետ անդամ։ Մշակութային առումով իդեալական ամերիկացին ինքնագործ մարդ էր, որի գիտելիքները հիմնված էին կյանքի փորձի վրա, այլ ոչ թե մտավորական, որի գիտելիքները իրական աշխարհի մասին քաղված էին գրքերից, պաշտոնական կրթությունից և ակադեմիական հետազոտություններից։ Այսպիսով, արդարացված հակաինտելեկտուալիզմը, որը հաղորդվել է «նոր գնման» կամ «յոթ ու կես տարվա» մեջ։

Մենք միշտ գերադասել ենք տգետ, վատ մարդուն տաղանդավորից, և, հետևաբար, սովորաբար փորձեր են արվել խաթարել խելացի թեկնածուի բարոյական կերպարը. քանի որ, ցավոք, ենթադրվում էր, որ խելքն ու արատավորությունը սովորաբար համակցված են, և ոչ կոմպետենտությունն ու բարությունը։

Այնուամենայնիվ, ձվաձև գլխի կառուցվածքով ամերիկացի մտավորականի «իրական» փրկագնումը հնարավոր էր, եթե նա ընդուներ իշխող հասարակության բարքերն ու արժեքները։ Այսպիսով, Օ. Հենրիի վեպում կերպարը նշում է, որ հենց որ Արևելյան ափի համալսարանի շրջանավարտը «հաղթահարի» իր մտավոր ունայնությունը, նա այլևս իրեն ավելի լավ չի համարում, քան մյուսները։ Այլ տղամարդիկ, գիտակցելով, որ նա նույնքան լավ կովբոյ է դարձնում, որքան ցանկացած այլ երիտասարդ, Չնայած այն հանգամանքին, որ նրա գործընկերը հասարակ մարդ է, լավ սրտով, փոփ մշակույթի կարծրատիպ բեմական շոուներից։

Ծանոթագրություններ 

ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ