Նեապոլյան վեպեր

«Նեապոլյան վեպեր», իտալացի գրող Էլենա Ֆերանտեի չորս մասից բաղկացած շարքն է։ Վեպերի անուններն են՝ «Իմ հանճարեղ ընկերուհին» (2012 թվական), «Նոր ազգանվան պատմություն» (2013 թվական), «Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են» (2014 թվական), «Կորած երեխայի պատմությունը» (2015 թվական)։ Իտալական հրատարակության մեջ ամբողջ շարքը կրում է L'amica geniale («Իմ հանճարեղ ընկերուհին») առաջին վեպի անվանումը։ Շարքը բնութագրվել է որպես «bildungsroman» կամ հասունանալու պատմություն։ Harper's Magazine-ին տված հարցազրույցում Էլենա Ֆերանտեն հայտարարել է, որ չորս գրքերը համարում է «մեկ վեպ», որը հրատարակվել է հերթականորեն՝ երկարության և տևողության պատճառով։ Շարքը վաճառվել է ավելի քան 10 միլիոն օրինակ 40 երկրներում։

Գիրքը երկու խորաթափանց և խելացի աղջիկների՝ Էլենա (երբեմն կոչվում է «Լենու») Գրեկոյի և Ռաֆֆաելլա («Լիլա») Սերուլլոյի կյանքի մասին է՝ մանկությունից մինչև հասուն տարիք և ծերություն, որոնք փորձում են կառուցել իրենց կյանքը Նեապոլի ծայրամասում գտնվող աղքատ թաղամասում։ Վեպերը պատմում է  Էլենա Գրեկոն։

Ստեղծագործություններ 
«Իմ հանճարեղ ընկերուհին» (2011)

Իտալերեն վերնագիրը՝ L'Amica geniale

Նեապոլյան վեպերը սկսվում են 2010 թվականին, երբ հին ընկերուհու որդին հեռախոսով զանգահարում է գլխավոր հերոսին՝ 60-ն անց մի կնոջ՝ Էլենա անունով (սովորաբար կոչվում է «Լենու»)։ Էլենայի մանկության ընկերուհի Լիլան (մականունը՝ «Ռաֆֆաելլա») անհետացել է, և որդին չի կարողանում գտնել նրան։ Էլենան ընդունում է այս պահվածքը որպես մի բան, որի մասին Լիլան միշտ խոսել է վերջին տարիներին և նրա անհետացումը համարում է գիտակցված որոշում։ Իրար հանդեպ սիրալիր, բայց երկիմաստ վերաբերմունքի ոգով Էլենան սկսում է գրի առնել այն ամենը, ինչ կարող է հիշել Լիլայի մասին՝ սկսած 1950-ականների Նեապոլից։

Էլենան և Լիլան մեծանում են մի աղքատ թաղամասում, որը լի է բռնությամբ և կռիվներով, որտեղ Լիլան միայնակ հասկանում է, որ անմեղ տղամարդը սպանվել է տեղի հանցագործների՝ Սոլարայի ընտանիքի կողմից։ Ոչ ոք չի ակնկալում, որ աղջիկները կրթություն ստանան տարրական դպրոցից դուրս։ Էլենան աշխատասեր է և գրավում է մաեստրա Օլիվերոյի՝ իր տարրական դպրոցի ուսուցիչներից մեկի, մի չամուսնացած կնոջ ուշադրությունը, որը խրախուսում է նրան փախչել աղքատ պլեբեյ դասի կյանքից։ Ի զարմանս բոլորի, պարզվում է, որ շատ ըմբոստ Լիլան հրաշամանուկ է, ով ինքն իրեն գրել-կարդալ է սովորել։ Նա արագորեն վաստակում է դասարանում ամենաբարձր գնահատականները, կարծես թե առանց ջանքերի։ Էլենան և՛ հիացած, և՛ վախեցած է Լիլայով, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, որը Էլենայի կարծիքով հանճարեղ է։ Նա ուզում է հետ չմնալ Լիլայից և անտեսում է ուսուցչի զգուշացումը՝ չշփվել «պլեբեյների» հետ։ Մի անգամ, երբ Լիլան Էլենայի տիկնիկին գցում է դոն Աքիլեի նկուղը, Էլենան նույնն է անում Լիլայի տիկնիկի հետ՝ որպես ապացույց, որ նա կարող է լինել նույնքան համարձակ, որքան իր ընկերը։ Երբ Լիլան անվախ գնում է՝ խնդրելու տիկնիկները վերադարձնել, Էլենան գնում է նրա հետ, թեև նրանք ի վերջո չեն կարողանում հետ վերցնել դրանք։

Երկու աղջիկների ճանապարհները բաժանվում են, երբ Լիլայի ծնողները հրաժարվում են վճարել տարրական դպրոցից դուրս հետագա կրթության համար:։ Էլենայի հայրը, սակայն, համաձայնում է վճարել, որպեսզի Էլենան շարունակի ուսումը, մտահոգված ուսուցչի ճնշումից հետո, ինչը զայրացնում է նրա խանդոտ մորը։ Իր արժանիքն ապացուցելու համար Լիլան գաղտնի հանձնում է միջնակարգ դպրոցի քննությունը, որն այնքան է զայրացնում հորը, որ նա պատուհանից նետում է նրան ներքև։ Վնասվածքներից ապաքինվելուց հետո Լիլան խրախուսում է Էլենային թողնել դպրոցը՝ փորձելով ստիպել Էլենայի ծնողներին հրաժարվել նրա կրթության աջակցությունից։ Բայց Էլենան ներում է Լիլային՝ իմանալով, թե որքան դժվար է Լիլայի համար ետ մնալը, մինչ նա առաջ է շարժվում։ Էլենան հաճախում է միջնակարգ դպրոց, իսկ վերջում՝ ավագ դպրոց։ Լիլան պնդում է, որ Էլենան, լինելով Լիլայի փայլուն ընկերուհին, երբեք չդադարի սովորել։

Երբ Էլենան սովորում է, Լիլան զբաղվում է իր հոր կոշիկի խանութով։ Նա երազում է նոր տեսակի կոշիկների դիզայնի մասին՝ հարստանալու համար։ Նա նաև շատ է գեղեցկանում՝ գրավելով թաղամասի երիտասարդ տղամարդկանց մեծ մասին, ներառյալ Մարչելո Սոլարային՝ տեղական հզոր Կամորայի առաջնորդի երիտասարդ որդուն։ Չնայած իր ընտանիքի ճնշումներին՝ Մարչելոյի հետ ամուսնանալու համար, Լիլան Սոլարասներին սկզբունքորեն չար է համարում։ Մարչելոյից փախչելու համար նա ընդունում է Ստեֆանո Կարաչիին՝ տեղի նպարեղենի տիրոջը, երբ վերջինս խնդրում է ամուսնանալ իր հետ։ Այն բանից հետո, երբ Կարաչիները քաղցրացնում են գործարքը՝ համաձայնելով ֆինանսավորել Լիլայի կոշիկի նախագիծը, նրա ընտանիքը համաձայնում է ամուսնությանը։ Լիլան և Ստեֆանոն ամուսնանում են, երբ նա տասնվեց տարեկան է։ Հարսանիքի ժամանակ Էլենան, ով հանդիպել է ավտոմեխանիկ Անտոնիո Կապուչիոյի հետ, փորձում է հեռու մնալ «պլեյբեյների» աղմկոտ պահվածքից։ Ստեֆանոն դրժում է Լիլային տված երկու խոստումը՝ հրավիրելով Սոլարա եղբայրներին իրենց հարսանեկան ընդունելությանը և նրանց վաճառելով Լիլայի ու նրա եղբոր ձեռագործ կոշիկները, և որ Ստեֆանոն ասել է նրան, որ հավերժ գանձ է պահելու։ Լիլան ամուսնությունն ավարտված է համարում հենց այն սկսվում է։

«Նոր ազգանվան պատմություն» (2012)

Իտալերեն վերնագիրը՝ Storia del nuovo cognome

Այլևս ոչինչ չզգալով Ստեֆանոյի հանդեպ՝ Լիլան սառն է նրա հանդեպ։ Ստեֆանոն շարունակ ծեծում  է նրան։ Սոլարաները աստիճանաբար տիրում են կոշիկի ավելի շահութաբեր նախագծին, և Լիլան ստիպված օգնում է նրանց կոշիկի խանութում։

Քանի որ Լիլան շարունակում է ըմբոստանալ տարբեր ձևերով, և՛ նրա ընտանիքը, և՛ նրա խնամիներն անհանգստանում են, որ նա դեռ չի հղիացել։ Նրա բժիշկը դրա մեղավորը համարում է սթրեսը և նշանակում է արձակուրդ։ Լիլան, հուսահատված, որ մենակ չմնա իր մոր և տալի հետ, Էլենային ասում է, որ գա իր հետ։ Էլենան համաձայնվում է պայմանով, որ նրանք գնան որոշակի ծովափնյա հանգստավայր՝ իմանալով, որ Նինոն այնտեղ կլինի։ Շուտով Էլենան և Լիլան ավելի ու ավելի են իրենց օրերն անցկացնում Նինոյի հետ։ Զարմանալիորեն, Լիլան և Նինոն են, ովքեր սիրահարվում են միմյանց և սկսում սիրավեպ՝ նույնիսկ Էլենային օգտագործելով որպես իրենց ընդհանուր վստահելի անձ։ 

Քանի որ արձակուրդը մոտենում է ավարտին, Լիլան վերջապես հղիանում է, և նա ու Նինոն ծրագրում են միասին ապրել։ Սակայն նրանց սիրավեպը կարճ է տևում, Նինոն հեռանում է նրանից։ Լիլան ի վերջո վերադառնում է ամուսնու՝ Ստեֆանոյի մոտ։ Որդի ծնվելուց հետո նա տարվում է այն մտքով, որ վաղ մանկության կրթությունն ամենակարևորն է և ամեն կերպ փորձում է որդուն գրել և կարդալ սովորեցնել։ Պարզելով, որ Ստեֆանոն սիրավեպ է ունենում Ադա Կապուչոյի հետ, Լիլան վերջապես որոշում է ընդմիշտ հեռանալ նրանից։ Նա փախչում է ավելի փոքր, ավելի անմխիթար թաղամաս Էնցոյի՝ մանկության ընկերոջ հետ, ով սիրահարված է իրեն և խոստացել է պաշտպանել նրան։

Էլենան ավարտում է միջնակարգ դպրոցը՝ առանց կոնկրետ ծրագրերի։ Լսելով Պիզայում անվճար համալսարանի մասին, նա հանձնում է քննությունները և կարողանում համալսարանական կրթություն ստանալ։ Էլենան այնտեղ դժվար ժամանակներ է ապրում։ Ի վերջո, նա հանդիպում է Պիետրո Այրոտային, ով անհարմար, չոր, բայց բարի և պատշաճ ուսանող է դասախոսների ընտանիքից։ Երկուսն էլ ընկերանում են և ավարտելուց հետո նա Էլենային առաջարկություն է անում, որն էլ ընդունում է։ Ավարտելուց առաջ Էլենան գրում է մի փոքրիկ պատմություն իր կյանքի մասին։ Այն տալիս է Պիետրոյին՝ որպես նվեր։ Նա իր հերթին այն տալիս է իր մորը՝ Ադելին, ով այն փոխանցում է հրատարակչություն, որն անմիջապես ընդունում է այն։ Գիրքը հանգեցնում է Էլենայի ֆինանսական հաջողության և քննադատների գնահատանքի։ 

«Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են» (2014)

Իտալերեն վերնագիրը՝ Storia di chi fugge e di chi resta

Իր հարսանիքից առաջ Էլենան կարճ ժամանակով տեսնում է Լիլային և իմանում, որ նա աշխատում է երշիկի գործարանում։ Այդ ընթացքում Լիլան նույնպես սիրահարվել է Էնցոյին, երբ նրանք երկուսով միասին համակարգչային ծրագրավորում են սովորում, բայց չի ցանկանում երեխա ունենալ։ Մինչդեռ Էլենան, ով չէր ցանկանում երեխա ունենալ մինչև երկրորդ գիրքը գրելը, անմիջապես հղիանում է։ Անցնում է մի քանի տարի, և Էլենան իսկապես հասցնում է ևս մեկ գիրք գրել մինչև իր երկրորդ դստեր ծնունդը, բայց այն բանից հետո, երբ Լիլան և Ադելը նրան ասում են, որ դա լավ չէ, նա որոշում է հրաժարվել նախագծից և իրեն նվիրել իր ընտանիքին։

Էլենան նորից բախվում է Նինոյին, այն բանից հետո, երբ ամուսինը՝ Պիետրոն, նրան տուն է բերում։ Նրա ուշադրությունից ոգեշնչված՝ Էլենան գրում է ֆեմինիստական ​​տեքստ, որը Ադելը համարում է հրապարակման արժանի։ Նա և Նինոն նույնպես սիրավեպ են սկսում, ինչը Էլենային ստիպում է հասկանալ, որ դժգոհ է ամուսնությունից և որոշում է հեռանալ Պիետրոյից։

Էլենան իր ծրագրերով կիսվում է Լիլայի հետ։ Թեև Լիլան այժմ հասկանում է, որ իր որդին, ում կարծում էր, որ Նինոյինն է, իրականում կենսաբանորեն Ստեֆանոյինն է։Նա դիտարկում է Նինոյին որպես դատարկ, վատնող մարդ։ Լիլան սկսում է հարստանալ. նա և Էնցոն այժմ հաջողությամբ աշխատում են որպես համակարգչային ծրագրավորողներ։ Լիլան որոշում է աշխատել Միքել Սոլարայի մոտ, ով այնքան տարված է Լիլայով, որ պատրաստ է նրան չափազանց մեծ գումար վճարել։ 

«Կորած երեխայի պատմությունը» (2015)

Իտալերեն վերնագիրը՝  Storia della bambina perduta

Մի քանի ամիս տևած վեճերից հետո Էլենային վերջապես հաջողվում է հեռանալ Պիետրոյից։ Էլենան ի վերջո որոշում է ընդունել Նինոյին այնպիսին, ինչպիսին նա կա և դուստրերի հետ տեղափոխվում է Նեապոլ։ Մի քանի ամիս անց Լիլան և Էլենան աղջիկներ են ծնում մեկ ամսվա տարբերությամբ։ Լիլան իր երեխային անվանակոչում է Թինա, նույն անունը, ինչ Ելենայի վաղուց կորած տիկնիկը, մինչդեռ Էլենան դստերը կոչում է Իմմա՝ մոր անունով, որը մահանում է քաղցկեղից իր թոռնուհու ծնվելուց անմիջապես հետո։ Լիլայից իմանում է, որ Նինոն շարունակել է բազմաթիվ սիրավեպեր ունենալ բազմաթիվ կանանց հետ, նույնիսկ առաջարկություն արել Լիլային։ Նինոյից զզվելով՝ Էլենան վերջապես ուժ է գտնում ընդմիշտ բաժանվելու նրանից։

Այս իրարանցման մեջ Էլենան փորձում է ավարտել երրորդ գիրքը, որը նա պայմանագրով պարտավոր էր գրել, բայց ժամանակ չունենալով, նա պարզապես ուղարկում է իր հրատարակչին այն գիրքը, որը գրել էր, երբ հղի էր իր միջնեկ երեխայով։ Հրատարակիչը մեծապես աջակցում է՝ այն համարելով հիանալի աշխատանք։

Էլենայի գրքի հաջողությունը դժվարություններ է առաջացնում Սոլարաների համար, երբ թերթի հոդվածում բացահայտվում է, որ այն պարունակում է նրանց ապօրինի գործունեության կեղծ պատմությունները։ Սոլարաները դատական ​​հայց են ներկայացնում Էլենայի դեմ։ Այն բանից հետո, երբ Միքելը վիրավորում է Լիլային, Լիլան տալիս է նրանց անօրինական գործարքների բոլոր ապացույցները Էլենային, որը փաստում է Սոլարաների հանցագործությունները։ Էլենան հասկանում է, որ դա ոչինչ չի անի նրանց կանգնեցնելու համար, բայց Լիլան, այնուամենայնիվ, այն հրապարակում է, սակայն հետո հիասթափվում է, երբ այն Էլենային ավելի մեծ համբավ է տալիս։

Կարճ ժամանակ անց ԷԼենան խնդրում է Նինոյին վերադառնալ։ Երեխաների հետ զբոսանքի ժամանակ Թինան առեղծվածային կերպով անհետանում է։ Էնցոն կարծում է, որ Սոլարաները առևանգել են կամ սպանել նրան, մինչդեռ Լիլան պնդում է, որ իրենց դուստրը դեռ ողջ է և կարող է մի օր վերադառնալ իրենց մոտ։

Էլենան, որն այդ ժամանակ հայտնի գրող էր, վերջին անգամ հեռանում է իրենց մանկության թաղամասից։ Լիլան տարվում է Նեապոլի պատմությամբ։ Անցնում են տասնամյակներ, թեև նրանք կապի մեջ են մնում, մինչև Էլենան վերջապես փոքրիկ վեպ է գրում իրենց ընկերության մասին։ Այդ պահից Լիլան Էլենային հեռացնում է իր կյանքից։ 

Ավելի ուշ, հասնելով գրքի սկզբին, Լիլային դեռևս չի կարելի գտնել՝ առանց նրա նոր հետքերի։ Մի օր Էլենան փոստով ստանում է երկու տիկնիկները, որոնք նրանք կորցրել են մանկության տարիներին։

Կերպարներ 
Գրեկո ընտանիք

 Էլենա («Լենու») Գրեկո (հասուն տարիքում դառնում է հաջողակ հեղինակ)
 Վիտորիո Գրեկո (Էլենայի հայրը, քաղաքապետարանի դռնապան)
 Իմակոլատա Գրեկո (Էլենայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
 Պեպպե, Ջաննի և Էլիսա Գրեկո (Էլենայի կրտսեր եղբայրներն ու քույրերը)

Չերուլո ընտանիք

 Ռաֆֆաելլա («Լիլա» կամ «Լինա») Սերուլլո (որպես չափահաս մարդ ղեկավարում է համակարգչային հաջող բիզնես)
 Ֆերնանդո Սերուլլո (Լիլայի հայրը, աշխատում է կոշիկի խանութում)
 Նունցիա Սերուլլո (Լիլայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
 Ռինո Սերուլլո (Լիլայի ավագ եղբայրը, Լիլայից հինգից յոթ տարով մեծ, աշխատում է ընտանիքի կոշիկի խանութում)
 Ռինոյի և Լիլայի մի քանի անանուն կրտսեր եղբայրներ և քույրեր

Սարատորե ընտանիք

 Դոնատո Սարատորե (գնացքի տոմսերի տեսուչ և բանաստեղծ)
 Լիդիա Սարատորե (Դոնատոյի կինը, տնային տնտեսուհին)
 Նինո Սարատորե (նրանց ավագ որդին, Լիլայից և Էլենայից երկու տարով մեծ, որպես չափահաս պրոֆեսոր է և քաղաքականապես ակտիվ)
 Մարիզա Սարատորե (Նինոյի քույրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)
 Պինո, Կլելիա և Չիրո Սարատորե (կրտսեր երեխաներ)

Կարաչի ընտանիք

 Դոն Աքիլե Կարաչի (սեփականատեր և աշխատում է մթերային խանութում)
 Մարիա Կարաչի (նրա կինը, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
 Ստեֆանո Կարաչին (նրանց ավագ որդին, որը հինգից յոթ տարով մեծ է Լիլայից և Էլենայից, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
 Պինուչա Կարաչի (Ստեֆանոյի կրտսեր քույրը)
 Ալֆոնսո Կարաչի (Ստեֆանոյի և Պինուչիայի կրտսեր եղբայրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)

Սոլարա ընտանիք

 Սիլվիո Սոլարա
 Մանուելա Սոլարա (նրա կինը)
 Մարչելլո Սոլարա
 Միքել Սոլարա

Կապուչիո ընտանիք

 Հանգուցյալ հայր Կապուչիոն
 Մելինա Կապուչիո (խելագար կինը, սիրահարված Դոնատո Սարատորեին, մաքրում է թաղամասի շենքերի աստիճանները)
 Անտոնիո Կապուչիո (նրանց որդին, աշխատում է ավտոտնակում)
 Ադա Կապուչիո (Անտոնիոյի քույրը, օգնում է մորը մաքրել աստիճանները, հետագայում աշխատում է Կարաչիի մթերային խանութում)
 կրտսեր երեխաներ

Այրոտա ընտանիք

 Գվիդո Այրոտա (հունական գրականության պրոֆեսոր)
 Ադել Այրոտա (նրա կինը, գրականագետ)
 Մարիաոսա Այրոտա (նրանց դուստրը, արվեստի պատմության պրոֆեսոր Միլանում)
 Պիետրո Այրոտա (նրանց որդին՝ նաև պրոֆեսոր, և Էլենայի ամուսինը և երկու ավագ դուստրերի հայրը)

Սկանո ընտանիք

 Նիկոլա Սկանո (մրգերի և բանջարեղենի վաճառող)
 Ասունտա Սկաննո (նրա կինը, միրգ և բանջարեղեն վաճառող)
 Էնցո Սկանոն (նրանց ավագ որդին, որպես մեծահասակ, հաջողակ համակարգչային բիզնես է վարում Լիլայի հետ)
 կրտսեր երեխաներ

Մրցանակներ 
 My Brilliant Friend: Longlist of the International IMPAC Dublin Literary Award:
 The Story of the Lost Child: nominated for the Strega Prize, the most prestigious Italian literary award:

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 "Elena Ferrante, Art of Fiction No. 228." Interviewed by Sandro and Sandra Ferri. Paris Review. Spring 2015. No. 212.
 "Elena Ferrante's Naples: A Visual Promenade." Le Nouvel Observateur, October 28, 2016. A tour of the novels' Neapolitan settings.

Գրքաշարեր
21-րդ դարի գրականություն