Լունա 9

Լունա-9, կամ Ե-6 համար 13 (), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր իրականացնել Լուսնի մակերևույթին փափուկ վայրէջք։ Արձակվել է 1966 թվականի հունվարի 31-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։ 1966 թվականի փետրվարի 3-ին կայանի իջեցվող սարքը դարձավ առաջին մարդու կողմից ստեղծված սարքը, որը վայրէջք կատարեց այլ երկնային մարմնի վրա, որից հետո շարունակեց աշխատանքը

Իջեցվող սարքը ուներ 99 կգ զանգված և ուներ 58 սմ շառավղով գնդի տեսք։ Մակերևույթին հասնելու արագությունը կազմում էր 22 կմ/ժամ, և այս հարվածը մեղմելու համար սարքը ուներ փչվող բարձեր։ Իջեցվող սարքի պարունակությունն էր՝ ռադիո սարքավորում, ծրագրային կառավարման սարք, ջերմության կառավարման սարք, գիտական սարքավորում, էլեկտրականության աղբյուր և հեռուստասարքավորում։ Սարքի պատյանը հերմետիկ էր։

Կայանը նախագծվել էր ՓԿԲ-1 նախագծամ բյուրոյում Սերգեյ Կորոլյովի ղեկավարման տակ, սակայն արտադրվել և արձակվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոյի կողմից։ Առաջին 11 նմանատիպ փորձերը անհաջող անցան տարբեր պատճառներով։

Թռիչք
«Լունա 9» կայանը արձակվեց 1966 թվականի հունվարի 31-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Մոլնիա-Մ (8Կ78Մ) կրող հրթիռով։ Հրթիռի առաջին երեք աստիճանները աշխատեցին համաձայն պլանի և կայանը բարձրացվեց ցածր Երկրի ուղեծիր 168-219 կմ բարձրությամբ։ Հրթիռի չորրորդ աստճանի գործարկումը փոխեց ուղեծիրը էլիպտիկ գեոկենտրոն ուղեծրի, 500000 կմ ապոկենտրոնով։

Փետրվար 1-ին կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին առանց խնդիրների

Վայրէջք

1966 թվականի փետրվարի 3-ին կատարվեց  արգելակման շարժիչների գործարկումը Լուսնի մակերևույթից 8300 կմ բարձրության վրա։ Մակերևույթից 75 կմ բարձրության վրա կայանի իջեցվող սարքիը անջատվեց կրող մասերից և փչվեցին փչվեցին վայրէջքի կատարման համար նախատեսված բարձերը։ 250 մ բարձրության վրա անջատվեց իջեցվող սարքի արգելակող շարժիչը։ Վերջին 5 մ բարձրության վրա միացան չորս արգելակիչները և կայանը դիպեց մակերևույթին, որից հետո իջեցվող սարքը արտանետվեց։ Կայանը վայրէջք կատարեց 22 կմ/ժ արագությամբ։

Իջեցվող սարքը բարձիկների վրա մի քանի անգամ ցատկեց և կանգ առավ, որից հետո բացվեցին պատյանի դռները։ Վայրէջքը տեղի ունեցավ Լուսնի Մրրիկների օվկիանոսում, Ռեյներ և Մարիուս խառնարաններից արևմուտք։

Աշխատանք մակերևույթին 

Վայրէջքից մոտ 250 վայրկյան անց իջեցվող սարքի 4 պատյանի դռները բացվեցին։ Դրանից յոթ ժամ անց (պայմանավորված էր Արեգակի դիրքով Լուսնի մակերևույթի նկատմամբ 7° բարձրության վրա) կայանը սկսեց ուղարկել կատարած Լուսնի մակերևույթի առաջին ինը լուսանկարները։ Ընդհանուր առմամբ կատարվեցին 7 ռադիո սեանսներ, որոնց ընդհանուր տևողությունը կազմում էր 8 ժամ 5 րոպե։ Բացի դրանից կատարվեցին նաև երեք հեռուստահաղորդումներ։ 

Լուսանկարների համադրումից հետո հնարավոր եղավ ստանալ Լուսնի մակերևույթի համայնապատկեր, որը ներառում էր շրջակա ժայռրը և հորիզոնը 1,4 կմ հեռավորության վրա։

Լունա 9-ի լուսանկարները Սովետական Միության կողմից սկզբում պաշտոնապես չէին հրապարակվում։ Անգլիական Ջոդրել Բենկի ռադիոաստղադիտարանի գիտնականները ստանալով Լունա 9-ի հաղորդագրությունները պարզեցին, որ դրանք կոդավորված են միջազգայինորեն ընդունված Ռադիոֆաքս համակարգի համաձայն։ Արագորոն աստղադիտարան հասցված դեկոդավորող սարքը թույլ տվեց ստանալ լուսանկարները և հրատարակել դրանք բոլորից առաջ։ Դրանից հետո, BBC-ին մեղադրեց խորհրդային գիտնականներին այս միջադեպի նպատակաուղված կազմակերպման համար։

Կայանի վրա տեղադրված միակ գիտական սարքը՝ ռադիացիայի տվիչը գրանցեց 30 միլիռադ ճառագայթման չափաբաժին օրվա ընթացքում։ 

Առաքելության արդյունքում նաև ապացուցվեց, որ տիեզերանավը չի սուզվի Լուսնի փոշու մեջ, ինչպես դա կանխատեսվում էր նախկինում։ 

Լունա 9 կայանի հետ վերջին կապի սեանսը տեղի է ունեսել 1966 թվականի փետրվարի 6-ին 22:55-ին GMT:

Մոդելներ և ցուցադրում 
Լունա 9 կայանի մոդելները այս պահին ցուցադրվում են Մոսկվայի Տիեզերագնացության թանգարանում, Կալուգայի Կ. Ե. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության պատմության պետական թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգի Վ. Պ. Գլուշկոյի անվան տիեզերագնացության և հրթիռային տեխնիկայի թանգարանում, Փարիզի ավիացիայի և տիեզերագնացության թանգարան և այլ վայրերում՝

Դրոշմանիշներ 
Լունա 9-ի հաջողությամբ իրականացված առաքելությանն են նվիրված մի շարք փոատային դրոշմանիշներ՝

Տես նաև 
 Լունա ծրագիր
 Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Zarya - Luna 9 chronology
 Animation of mission
 Luna 9 panoramas
 Автоматическая станция «Луна-9» // ФГУП «Научно-производственное объединение им. С. А. Лавочкина»
 Строптивая Селена // Կոմսոմոլսկայա պրավդա, 26.02.2011
 Лист лунной карты LAC-56 (место посадки «Луны-9», Planitia Descensus, — левее центра)
 

Լունա ծրագիր
1966 թվականին արձակված տիեզերանավեր