Գորիի գրավում

Գորիի գրավում, 2008 թվականին տեղի ունեցած ռուս-վրացական պատերազմի շրջանակներում ռուսական զինված ուժերի կողմից Վրաստանի Գորի քաղաքի և նրա հարակից տարածքների գրավում։ Տեղի է ունեցել 2008 թվականի օգոստոսի 13-ին և ավարտվել է նույն թվականի օգոստոսի 22-ին քաղաքից ռուսական ստորաբաժանումների հեռանալով։

Նախապատմություն և նախնական օդային հարվածներ 
Գորին ռազմավարական քաղաք է Վրաստանի կենտրոնական մասում,  Ցխինվալից մոտ 25 կմ հեռավորության վրա ։ Գորին Վրաստանում ռազմական նշանակություն ունի և տրանսպորտային խոշոր հանգույց է ։ 75 տանկ և զրահամեքենաներ (վրացական զինանոցի մեկ երրորդը) հավաքվել էին Գորիի մոտ օգոստոսի 7-ին ։

2008 թվականի օգոստոսի 9-ի առավոտյան ժամը 6:27-ի սահմաններում «Reuters» թերթը հայտնել է, որ ռուսական երկու կործանիչներ ռմբակոծել են վրացական հրետանու դիրքը՝ Գորիից մոտ 10 կմ հյուսիսում ։ Օգոստոսի 9-ին ռուսական ավիահարձակման թիրախներն էին դարձել Գորիի զորանոցները։ Պայթյունի հետևանքով, բացի հենակետից, տուժել են նաև մի քանի բնակելի շենքեր և դպրոց ։ Վրաստանի կառավարությունը հայտնել է, որ 60 խաղաղ բնակիչ է զոհվել բազմաբնակարան շենքերի վրա ռումբերի հարվածների հետևանքով ։ Ռուսական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ ռուսական ավիացիան երեք ռումբ է նետել սպառազինության պահեստի վրա, իսկ հարակից 5 հարկանի բազմաբնակարան շենքերից մեկի ճակատային հատվածը վնասվել է պահեստի զինամթերքի պայթելու հետևանքով ։ Ռուսական ավիացիան մինչև օգոստոսի 9-ը ռմբակոծել է վրացական առնվազն հինգ քաղաք ։

Քաղաքի դատարկումը 

Ցխինվալում կրած պարտությունից հետո վրացական բանակը վերախմբավորվեց Գորիում ։ Վրացի զինվորականները քաղաք էին մտել օգոստոսի 10-ին ։ Օգոստոսի 10-ին BBC-ն հաղորդել էր, որ մարդիկ հեռանում են Գորիից, քանի որ վախենում են դեպի քաղաք ռուսական առաջխաղացումից ։ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարը (ՄԱԿ ՓՀԳՀ) և Պարենի համաշխարհային ծրագիրը պարզել էին, որ օգոստոսի 10-ի դրությամբ բնակիչների մոտ 80 տոկոսը լքել է Գորին։  Ռուսները սկսեցին առաջ շարժվել դեպի Գորի ։

2008 թվականի օգոստոսի 11-ին վրացական ուժերը նահանջեցին Գորիից։ Վրաստանի անվտանգության բարձրաստիճան պաշտոնյա Կախա Լոմայան ասել էր, որ զորքերին հրամայված է պաշտպանել Թբիլիսին  ։ Ոստիկանությունը փակել է Թբիլիսիի մայրուղին և թույլ չի տվել մեքենաներին մուտք գործել քաղաք։ Ռուսական հարձակումներին արձագանքել են վրացական հրետանու կրակոցները Հարավային Օսիայի ուղղությամբ, և հաղորդվում է, որ առնվազն վեց վրացական ուղղաթիռներ հարվածել են Հարավային Օսիայի թիրախներին ։ Times-ի թղթակիցը վրացական զորքերի դուրսբերումը որակել է որպես «հանկարծակի և դրամատիկ»՝ ասելով, որ «բնակիչները սարսափով հետևում էին», թե ինչպես է իրենց բանակը լքում իրենց դիրքերը ։ Վրացական տանկերն ու զրահամեքենաները փախել են Թբիլիսի։ Վրացական հետևակները բոլոր հնարավոր միջոցներով փախել են քաղաքից։ Հինգ զինվոր փախել են քաղաքից մեկ «Quad» հեծանիվով ։ Օգոստոսի 11-ի վերջին Գորին լքված էր, քանի որ մնացած բնակիչների մեծ մասը և վրացի զինվորները փախել էին ։

Վրացական զինված ուժերը կենտրոնացել էին Մցխեթը պահելու վրա՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիից 24 կմ հեռավորության վրա ։ Պաշտպանության փոխնախարար Բաթու Կուտելիան հայտնել էր, որ պաշտպանական գիծը տեղափոխվում է Մցխեթ ։

Վերջնական օդային հարձակումները 
2008 թվականի օգոստոսի 12-ին հոլանդացի հեռուստալրագրող Ստեն Ստորիմանսը սպանվեց, ևս մեկ լրագրող վիրավորվեց, երբ ռուսական ռազմական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին քաղաքը ։ Պայթյունի հետևանքով զոհվել է 7 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 30-ը ։ Վրացի պաշտոնյաներն ասել են, որ ռուսական ուժերը թիրախավորել են քաղաքի վարչական շենքերը․ պայթյուններից հետո Գորիի համալսարանն ու նրա փոստային բաժանմունքը այրվել են ։ Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-գնդապետ Անատոլի Նոգովիցինը հերքել էր, որ ռուսական ուժերը հարձակվել են քաղաքի վրա ։ Այդ օրը հրթիռը խոցել էր Գորիի զինվորական հիվանդանոցը ։

Human Rights Watch (HRW) միջազգային իրավապաշտպան խումբը մեղադրել է Ռուսաստանին քաղաքացիական բնակավայրերում մահաբեր կասետային ռումբերի տեղակայման մեջ ։

Ռուս զինվորական պաշտոնյան հերքել էր կասետային զինամթերքի օգտագործումը։ Հետագայում Գորիի շրջանում տեղի բնակչության կողմից հայտնաբերվել են բազմաթիվ չպայթած զինամթերք, և HRW-ն դրանք փաստագրել է ։

Ռուսական օկուպացիան 

Հրադադարի պայմանավորվածության ձեռքբերումից մի քանի ժամ անց ռուսական տանկային գումարտակը գրավել է Գորիի որոշ հատվածներ։ Թբիլիսիի վրա հնարավոր հարձակման մասին լուրեր էին շրջանառվել  ։ Ռուսական զորքերը վերահսկում էին Գորին 2008 թվականի օգոստոսի 13-ին  ։ Ռուսական զորքերը հայտարարել են, որ իրենք դուրս են բերում ռազմական տեխնիկա և զինամթերք Գորիի մոտ գտնվող զինապահեստից ։ Ռուսական շարասյունը լքել է Գորին՝ շարժվելով Թբիլիսի տանող գլխավոր ճանապարհով։ Այնուհետև ռուսական ուժերը դադարեցրեցին իրենց առաջխաղացումը և ճամբար դրեցին Թբիլիսիից մոտ մեկ ժամ հեռավորության վրա գտնվող դաշտում ։

Օգոստոսի 14-ի առավոտյան վրացական ոստիկանության և զինվորականների մեքենաները պատրաստվում էին նորից մտնել Գորի։ Ռուս գեներալ-մայոր Վյաչեսլավ Բորիսովը Վրաստանի Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեքսանդր Լոմայային ասել էր, որ Գորիի բնակիչներին ռուսների ներկայությունը չի անհանգստացրել ։ Ավելի ուշ ռուսական ուժերը թույլ են տվել վրաց ոստիկաններին վերադառնալ ։ Վյաչեսլավ Բորիսովը պնդում էր, որ Գորի քաղաքը վերահսկվում էչ Վրաստանի ոստիկանության և ռուսական զորքերի կողմից։ Նա նաև ասաց, որ երկու օրից ռուսական զորքերը կսկսեն լքել Գորին ։ Սակայն համատեղ պարեկային ծառայությունը շուտով խզվեց անձնակազմի միջև ակնհայտ տարաձայնությունների պատճառով, և քաղաքը անցավ ռուսական ամբողջական վերահսկողության տակ։ Ավելի քան 30 ոստիկան վերադարձել էր վրացական դիրք՝ քաղաքից դուրս ։

«Այժմ օսերը վազվզում են ու սպանում խեղճ վրացիներին իրենց անկլավներում»,- օգոստոսի 14-ին ասել է գեներալ-մայոր Վյաչեսլավ Բորիսովը։ Ռուս լեյտենանտն ասել էր. «Մենք պետք է ազնիվ լինենք։ Օսերը կողոպտում են» ։ Պատասխանելով լրագրողի հարցին՝ ռուս փոխգնդապետն ասաց. «Մենք ոստիկանություն չենք, մենք ռազմական ուժ ենք։ [. . . ] Մեր գործը չէ ոստիկանական աշխատանք կատարելը» ։ The New York Times-ը նշել էր, որ «ռուս զինվորականները կարող են որոշ տեղերում ջանքեր գործադրել՝ դադարեցնելու կատաղությունը»  ։ Օգոստոսի 17-ին BBC-ն հայտնել էր, որ քաղաքին մարդասիրական օգնություն է հասցվում։ Գորիի ռուս հրամանատարն ասել էր, որ իր զորքերը մնացել են թալանը կանխելու համար և կհեռանան, երբ վրացական ոստիկանությունը պատրաստ լինի վերահսկելու իրավիճակը ։

Հաագայի կոնվենցիայի համաձայն՝ օկուպացիոն տերությունը պետք է ապահովի գրավյալ տարածքներում հասարակական կարգն ու անվտանգությունը ։ Ռուսական «Մեմորիալ» իրավապաշտպան կազմակերպությունը հարավօսական աշխարհազորայինների հարձակումներն անվանել է «ջարդեր» ։

Ռուսական զորքերի դուրսբերումը Գորիից 
Ռուսական վերջին ռազմական կազմավորումները լքել են քաղաքը 2008 թվականի օգոստոսի 22-ի ուշ երեկոյան և վրացական իրավապահ ստորաբաժանումները տեղափոխվել են Գորի ։

Ծանոթագրություններ 

Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Վրաստանի ճակատամարտեր
Ռուս-վրացական պատերազմ