Յան Առնոշտ Սմոլեր

Յան Առնոշտ Սմոլեր, գերմաներեն տարբերակով՝ Յոհան Էռնստ Շմոլեր (վերին լուժիկերեն՝ Jan Arnošt Smoler, , ), սերբալուժիկ լեզվաբան, սերբալուժիկական լեզվաբանության հիմնադիր, հրապարակագիր, Serbske Nowiny թերթր և Łužičan ամսագրի խմբագիր և հրատարակիչ, սերբալուժիկական գրահրատարակչական տան և գրախանութի հիմնադիր, «Маціца сербская»  կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը, Բաուտցենում «Սերբական տան»՝ սերբալուժիկների ազգային ու մշակութային կյանքի կենտրոնի շինարարության կազմակերպիչ, 19-րդ դարում սերբալուժիկյան ազգային վերածննդի առաջնորդներից մեկը։ Մասնակցել է Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում 1867 թվականին անցկացված սլավոնական համագումարներին։

Գործունեություն 
Յ. Ա. Սմոլարը համբավվել է որպես սերբալուժիկյան բանահյուսության նյութերի հավաքող ու գրի առնող. նա իր «Լեռնային ու դաշտային սերբալուժիկների երգեր» (Pjesnički hornych a delnych Lužiskych Serbow) ժողովածուն, որ նշանակալի երևույթ էր այդ բնագավառում, Լ. Հաուպտի հետ լույս է ընծայել 1841—1843 թվականներին։ Այդ ժողովածուի մասին դրվատանքի խոսքեր են ասել ու գրել ժողովրդական մշակույթի՝ այն ժամանակների բազմաթիվ արժևորողներ, նրանց թվում՝ նաև Գրիմ եղբայրները։ Սմոլերն առաջինն է տեղեկություններ հավաքել ու համակարգել Պրուսիայի ու Սաքսոնիայի տարածքներում լուժիկների բնակության սահմանների մասին։ Նա մեծ ավանդ է ներդրել սերբալուժիկների լեզվի, պատմության, մշակույթի, ազգագրության ուսումնասիրման, սերբալուժիկերենի դասագրքերի ու բառարանների պատրաստման ու հրատարակման գործում։ Բացի այդ, նա մասնակցել է վերին լուժիկերենի ուղղագրության բարեփոխման աշխատանքներին։ Սմոլարի լեզվաբանական գլխավոր աշխատություններն են՝ Kleine Grammatik der serbisch-wendischen Sprache in der Oberlausitz դասագիրքը  և «Գերմաներեն-սերբալուժիկերեն բառարանը» (Němsko-serbski słownik):

Գրականություն 
 Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 4, 64, 94 — 97, 99 — 100, 102, 105, 107—108, 120, ISBN 5-7576-0063-2
 Kunze P.- Jan Arnošt Smoler. Ein Leben für sein Volk, Schriften des Sorbischen Instituts Band 10, Domowina, Bautzen, 1995, isbn = 3-7420-1624-5  
 Kunz P.- Štóž swoju narodnosć z česću zańdźe. Nadźije a skutki Jana Arnošta Smolerja ,  Wobrazki ze Serbow. 1, Ludowe Nakł. Domowina, Budyšin, 1995, isbn = 3-7420-1637-7 
 Lier H. A. - Schmaler, Johann Ernst,  http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Schmaler,_Johann_Ernst, Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 31 , Duncker & Humblot, Leipzig, 1890
 Česko-lužicke styky v 1.polovině 19. století//  Česko-lužický věstník, 2007, стр. 55

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Begegnungsstätte Zejler-Smoler-Haus Lohsa e. V.

Լեզվաբաններ
Բանահավաքներ
Գերմանացի բանասերներ