Ձերժոնյուվ

Ձերժոնյուվ (. |d͡ʑɛrˈʐɔɲuf|, ), քաղաք Լեհաստանի հարավարևմտյան մասում՝ Ստորինսիլեզյան վոյեվոդության նույնանուն շրջանում (պովյատում), որի, ինչպես նաև նույնանուն գմինայի (համայնքի) վարչական կենտրոնն է՝ առանց վերջինիս կազմի մեջ մտնելու։ Ունի քաղաքային գմինայի կարգավիճակ։ Զբաղեցնում է 20,07 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2005 թվականի տվյալներով եղել է 34 958, 2021 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով՝ 32 346:

13-րդ դարում հիմնադրված, պատմական այս քաղաքը, որ ընկած է Բվի լեռների ստորոտին, կրում է լեհ քահանա և գիտնական Յան Ձերժոնի անունը։ Ձերժոնյուվը համբավվել է պատմա-ճարտարապետական ինքնատիպ հուշարձաններով, թանգարաններով, ռեստորաններով։ Հին քաղաքամասի շուկայի հրապարակը տարեկան մի քանի անգամ դառնում է խոշոր մշակութային միջոցառումների, տոնավաճառների անցկացման վայր։

Ժողովրդագրություն

Պատմություն 

Մինչև 1945 թվականը քաղաքն անվանվել է Ռայխենբախ (Reichenbach). կազմված է գերմաներեն reich (հարուստ, ուժեղ) և Bach (հոսք) բառարմատներից, որոնք վերաբերում են բնակավայրի միջով հոսող Պիլավա գետին։

Վաղ միջնադարում այս վայրերը բնակեցրել են սիլեզյան ցեղերի ներկայացուցիչները։ 10-րդ դարում տարածաշրջանը դարձել է նոր-նոր կազմավորվող լեհական պետության բաղկացուցիչ մասը։

Պատմական աղբյուրներում Ռայխենբախն առաջին անգամ հիշատակվել է 1258 թվականի փետրվարի 13-ով թվագրված մի փաստաթղթում։ Ծխական Սուրբ Գևորգ եկեղեցին նույնպես այդքան վաղ է հիշատակված։ 1392 թվականին բնակավայրը մտել է Բոհեմիայի թագավորության կազմի մեջ։ 15-րդ դարում հուսիտներն ավարի են ենթարկել այն։

1526 թվականին քաղաքի նոր տերերը դարձել են Հաբսբուրգները։ Ռայխենբախը 16-րդ դարում աստիճանաբար վերածվել է առևտրական կենտրոնի, որտեղ հիմնականում տեքստիլ արտադրանքի ու սպիտակեղենի առուվաճառք էր տեղի ունենում։ Երեսնամյա պատերազմի (1618-1648) տարիներին քաղաքը մեծապես վնասվել է։

 1742 . — անցել է Պրուսիայի տիրապետության տակ։
 1750 - պրուսական լեհագիր մի փաստաթղթում հիշատակվել է Ռայխենբախ անունով։
 1762 - Ռայխենբախի մոտ տեղի է ունեցել Սիլեզյան երրորդ պատերազմի ճակատամարտերից մեկը։
 1790 — Պրուսիայի, Ավստրիայի, Մեծ Բրիտանիայի ու Նիդերլանդների դիվանագետների միջև կնքվել է Ռայխենբախյան կոնվենցիան։ 
 1813 — այստեղ գաղտնի համաձայնագրեր են կնքվել, որոնք հականապոլեոնյան 6-րդ կոալիցիայի հիմքն են դրել։ Հանդիպել են Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ III-ը և Ռուսաստանի Ալեքսանդր I ցարը։
 1815 թ. - Ռայխենբախում հիմնադրվել է «Aurora zur ehernen Kette» անվանումը կրող մասոնական օթյակը։
 1855 թ. - շահագործման է հանձնվել առաջին երկաթգիծը։
 1871 — քաղաքը ամբողջ Պրուսիայի հետ մեկտեղ մտել է միավորված Գերմանիայի կազմի մեջ։ 19-րդ դարում քաղաքը դարձել է տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոններից մեկը Սիլեզիայում In 1848 the Silesian Weavers' Rebellion took place here.:
 Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քաղաքում գործել է գերմանական Գրոս Ռոզեն համակենտրոնացման ճամբարի մասնաճյուղը, որտեղ հիմնականում պահվել են Նիդերլանդներից բերված հրեուհիներ։ 1945 թվականի սկզբներին, երբ Կարմիր բանակը ազատագրել է քաղաքը, շուրջ 20 հազար ողջ մնացած հրեա է փրկվել։ 1946 թվականի նոյեմբերին քաղաքում եղել է 17 800, համանուն շրջանում՝ շուրջ 50 հազար հրեա։ [7] . Սինագոգներից մեկը պահպանվել է և հետպատերազմյան տարիների վերակառուցվել։
 1945 թ. հունվար - Կարմիր բանակի առաջխաղացումը Պոմերանիայի ու Սիլեզիայի գերմանացիներին հարկադրեց փախուստի դիմել, որը տեղի ունեցավ անկազմակերպ ձևով, և դրա հետևանքով բազմաթիվ կորուստներ եղան. հազարավոր մարդիկ զոհվեցին ռազմական գործողությունների կամ սաստիկ սառնամանիքների պատճառով։
 1945 թ. մայիսի 8 - Կարմիր բանակը մտավ քաղաք, որը ողջ Ստորին Սիլեզիայի հետ միացվեց Լեհաստանին, և դռեևս մնացած գերմանացիներն արտաքսվեցին, իսկ նրանց փոխարեն մեծ հոսքով քաղաք եկան լեհեր ու հրեաներ, ինչի հետևանքով քաղաքը դարձավ հրեական մեծ համայնք ունեցող 6 բնակավայրերից մեկը Լեհաստանում։
 Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին անմիջականորեն հաջորդած ժամանակաշրջանում քաղաքին մի քանի տարբեր անուններ են տրվել. Ռիխբախ (Rychbach), Ռայխենբախ (Reichenbach), (Դրոբնիշև) Drobniszew:
 1946 թ. - հաստատվել է քաղաքի նոր անվանումը՝ Ձերժոնյուվ՝ մեղվաբույծ-գիտնական Յան Ձերժոնի պատվին։
 1948 թ. - Ձերժոնյուվի բնակչության թվաքանակը եղել է մոտավորապես 24 000, որի 26%-ը՝ հրեաներ։
 Հետպատերազմյան առաջին տարիներին զարկ է տրվել տեքստիլ և էլեկտրամեքենաշինական արտադրությանը, գործարկվել է ռադիոընդունիչներ թողարկող առաջին լեհական գործարանը՝ Zakłady Radiowe Diora-ը։
1950-ական թվականներին քաղաքում տեղավորել են Հունաստանի քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով փախստական դարձած հույների, իսկ հրեական ծագում ունեցող բնակիչներն սկսել են արտագաղթել։
 1992 թ. - Ձերժոնյուվի բնակչության թվաքանակը հասել է 38 428-ի, որ ամենաբարձր ցուցանիշն է նրա ողջ պատմության ընթացքում։ 
 2011 թ. – հիմնադրվել է Ձերժոնյուվի քաղաքային թանգարանը։

Անվանի անձինք
Հանս-Յուրգեն ֆոն Առնիմ (1889–1962), գերմանացի գեներալ
Վալերիան Թևզաձե (1894–1987), վրաց-լեհական զինվորական գործիչ
Հերբերտ Գիրշ (1921–2010), գերմանացի տնտեսագետ
Յացեկ Միցկևիչ (ծնվ. 1970), մարզիկ հեծանվորդ
Պյոտր Վիլչևսկի (ծնվ. 1978), բռնցքամարտիկ
Պավել Պիվկո (ծնվ. 1982), ձեռնագնդորդ
Քշիշտոֆ Պյոնտեկ (ծնվ. 1995), Ֆուտբոլիստ
Չան Չուվարա (ծնվ. 1995), ձեռնագնդորդ

Քույր քաղաքներ

Ձերժոնյուվի քույր քաղաքներն են՝

, Բիշոֆսհայմ (1990)
, Քրու (2005)
, Հայդուսոբոսլո (2015)
, Կլյուչբորկ (2007)
, Լանշկրոուն (1999)
, Նենթվիչ (2005)

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Hugo Weczerka (Hrsg.): Handbuch der historischen Stätten. Band: Schlesien (= Kröners Taschenausgabe. Band 316). Kröner, Stuttgart 1977, ISBN 3-520-31601-3, S. 433–438.
 Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler in Polen. Schlesien. Deutscher Kunstverlag, München u. a. 2005, ISBN 3-422-03109-X, S. 274–278.
 Jürgen W. Schmidt: Der Streit um die Stadterweiterung von Reichenbach in Schlesien. In: Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau Bd. 45/46 (2004/2005), S. 325–344.
 Norbert Wójtowicz: Masońskie śpiewy w Jutrzence pod Spiżowym Łańcuchem (przyczynek do działalności dzierżoniowskiej loży w 1. połowie XIX wieku), „Musica Sacra Nova“ 2009/2010, t. 3/4, S. 307–317.
 Erich Hasse: Chronik der Stadt Reichenbach im Eulengebirge. Druck und Verlag des Reichenbacher Tageblattes (Carl Maetschke). Reichenbach, 1929.

Արտաքին հղումներ 

 Zeittafel (PDF; 640 kB)
 Historische und aktuelle Aufnahmen und geographische Lage
 Geschichte der jüdischen Gemeinschaft in Dzierżoniów auf dem Portal Virtuelles Schtetl
 Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը

Լեհաստանի քաղաքներ
Պատմական քաղաքներ