Աբուզար Այդամիրով

Աբուզար Աբդուլխակիմովիչ Այդամիրով (, ), խորհրդային չեչեն գրող և բանաստեղծ, կյանքի օրոք ճանաչվել է չեչենական գրականության դասական։ Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ ժողովրդական գրող (1977), Չեչնիայի գրողների միության նախագահ (2004-2005)։

Կենսագրություն 
Աբուզար Այդամիրովը ծնվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։

Չեչենների և ինգուշների տեղահանման տարիներին աշխատել է որպես դաշտավարական բրիգադի հաշվառող, դպրոցի գրադարանավար, խորհտնտեսության գլխավոր հաշվապահի տեղակալ։ Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ-ի վերականգնումից հետո վերադարձել է հայրենիք։

1957-1987 թվականներին հայրենի գյուղում աշխատել է որպես չեչեներենի և գրականության ուսուցիչ։

1963 թվականին ավարտել է Չեչենա-Ինգուշական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը։ 1964 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ 1967-1969 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ գրողների միության Բարձրագույն գրականության դասընթացներում։ 1969-1989 թվականներին եղել է Չեչենա-Ինգուշական ԻԽՍՀ-ի գրողների միության վարչության անդամ։ Երկար տարիների մանկավարժական գործունեության համար պարգևատրվել է պետական բարձր մրցանակներով։

30 տարի եղել է Նոժայ-Յուրթի շրջանային խորհրդի պատգամավոր։ 1989-1993 թվականներին՝ մինչև Չեչնիայում Ջոջար Դուդաևի իշխանության գալը, եղել է ՌԽՖՍՀ Բարձրագույն խորհրդի պատգամավոր։ 2004 թվականին Չեչենական Հանրապետության գրողների միության առաջին համագումարում նրա վերահաստատումից հետո ընտրվել է գրական այդ կազմակերպության նախագահ։

Աբուզար Այդամիրովը մահացել է 2005 թվականի մայիսի 27-ին։

Ստեղծագործություն 
Աբուզար Այդամիրովի առաջին պատմվածքը տպագրվել է 1957 թվականին։

Այդամիրովի բանաստեղծության հիման վրա գրված երգը, որը գրվել է 1970-ական թվականներին, հետագայում օգտագործվել է որպես Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության հիմն։ Այդամիրովն անձամբ բավականին քննադատաբար է խոսել Իչկերիայի ռեժիմի մասին։

Այդամիրովի գրչին են պատկանում 19-րդ դարի Կովկասյան պատերազմի մասին պատմական եռագրությունը՝ «Երկար գիշերներ», «Կայծակ լեռներում» և «Փոթորիկ»։ Վեպերը թարգմանվել են արաբերեն, թուրքերեն, ֆրանսերեն և եվրոպական այլ լեզուներով։

Այդամիրովի առավել նշանակալից աշխատանքը եռագրության առաջին՝ «Երկար գիշերներ» վեպն է։ Աշխատանքը 10 տարի դրված է եղել գրողի սեղանին այն պատճառով, որ նա հրաժարվել է փոփոխություններ կատարել ԽՄԿԿ հրահանգների համաձայն։ Վեպը լույս է տեսել 1972 թվականին և երկար ժամանակ գտնվել է գաղտնի արգելքի տակ։ 1996 թվականին թարգմանվել է ռուսերեն, 1998 թվականին՝ արաբերեն։

Հիշատակ 

 2006 թվականին բացվել է Ա. Այդամիրովի հուշագրական թանգարանը։
 2008 թվականին Գրոզնիում Բոգդան Խմելնիցկու անվան փողոցը վերանվանվել է Ա. Ա. Այդամիրովի անունով։
 Այդամիրովի անվան փողոցներ կան Տոլստոյ-Յուրտ, Իշխոյ-Յուրտ, Ջալկա և մի շարք այլ գյուղերում։
 2013 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Ա. Այդամիրովի ծննդյան 80-ամյակի առթիվ նրա անունով է կոչվել Չեչենական Հանրապետության ազգային գրադարանը։
 «Կիրիլիցայի պալատ» մշակութա-պատմական կոմպլեքսի Գրողների պուրակում 2018 թվականի նոյեմբերին տեղադրվել է Աբուզար Այդամիրովի կիսանդրին։

Պարգևներ և կոչումներ 
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1981 թվականի հունիսի 17),
 Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1991 թվականի օգոստոսի 15),
 Չեչենա-Ինգուշական ժողովրդական գրող (1977),
 «ԽՍՀՄ կրթության գերազանցիկ» (1985),
 Չեչնիայի պետական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (1993),
 ՉՀ Գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս (1993),
 «ՌԽՖՍՀ կրթության գերազանցիկ» (1997),
 «Չեչենական Հանրապետության ժողովրդական ուսուցիչ»։

Մատենագիտություն 

 Ստեղծագործությունների 6-հատորյա ժողովածու
 Ա. Այդամիրով։ Երկար գիշերներ
 Փոթորիկ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 
 
 

Խորհրդային գրողներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով