Անդրեա Դվորկին

Անդրեա Ռիտա Դվորկին (), ամերիկացի արմատական ֆեմինիստ գրող և ակտիվիստ, որը հայտնի է եղել պոռնոգրաֆիայի իր վերլուծությամբ։ Նրա ֆեմինիստական ստեղծագործությունները, սկսած 1974 թվականից, տևել են 30 տարի։ Ստեղծագործությունները հանդիպել են մեծաքանակ ստեղծագործությունների մեջ՝ ինը ոչ գեղարվեստական գրականություն, երկու վեպ և պատմվածքների ժողովածու։ Եվս երեք հատորներ գրվել կամ համատեղ խմբագրվել են ԱՄՆ Սահմանադրական իրավունքի պրոֆեսոր և ֆեմինիստ ակտիվիստ Քեթրին Մաքքիննոնի հետ։

Դվորկինի աշխատանքի կենտրոնական նպատակն է եղել վերլուծել արևմտյան հասարակությունը, մշակույթը և քաղաքակրթությունը՝ կանանց նկատմամբ տղամարդկանց սեռական բռնության պրիզմայով հայրիշխանության համատեքստում։ Նա գրել է թեմաների լայն շարան, այդ թվում՝ Ժաննա դ'Արկի, Անդրեաս Պապանդրեուի և Նիկոլ Բրաուն Սիմփսոնի կյանքը
, վերլուծել է Շառլոթ Բրոնտեի, Ջին Ռիսի, Լև Տոլստոյի, Կոբո Աբեի, Թենեսի Ուիլյամսի, Ջեյմս Արթուր Բոլդուինի և Իսահակ Բաշևիս Զինգերի գրականությունը։ Նա համոզել է իր արմատական ֆեմինիստական տեսակետը պատմականորեն գրված կամ նկարագրված թեմաների իր ուսումնասիրության համար տղամարդկանց տեսանկյունից, ներառյալ հեքիաթները, համասեռամոլությունը, լեսբիականությունը, կուսությունը, հակասեմականությունը, Հոլոքոստը, կենսաբանական գերազանցությունը և ռասիզմը։ Նա բացահայտել է այնպիսի գաղափարների նախադրյալներ, ինչպիսիք են մամուլի ազատությունը և անձի ազատությունը։ Նա տեսականացրել է մտավոր կարողության, վախի, քաջության և ազնվության սեռական քաղաքականությունը։ Նա նկարագրել է տղամարդու գերակայության քաղաքական գաղափարախոսությունը, որը դրսևորվում է բռնաբարության, ծեծի, մարմնավաճառության և պոռնոգրաֆիայի մեջ։

Կենսագրություն

Վաղ կյանք 
Անդրեա Դվորկինը ծնվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Նյու Ջերսիի Քեմդեն քաղաքում Հարրի Դվորկինի և Սիլվի Շպիգելի ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է ռուս հրեայի թոռ, որը 15 տարեկանում փախել էր Ռուսաստանից՝ զինվորական ծառայությունից խուսափելու համար, իսկ մայրը՝ Հունգարիայից եկած հրեա ներգաղթյալների զավակ։ Նա ունեցել է մեկ կրտսեր եղբայր՝ Մարկը։ Նրա հայրը դպրոցի ուսուցիչ և նվիրված սոցիալիստ է եղել, որին նա վերագրել է սոցիալական արդարության հանդեպ իր բուռն զգացմունքի ներշնչման աղբյուր լինելու համար։ Նրա հարաբերությունները մոր հետ եղել են լարված, բայց Դվորկինը հետագայում գրել է, որ մոր հավատը ծնելիության օրինական հսկողության և աբորտի նկատմամբ, «շատ ավելի վաղ, քան դրանք հարգելի համոզմունքներ են եղել», ոգեշնչել է իր հետագա գործունեությանը։

Թեև նա նկարագրել է իր հրեական ընտանիքը որպես Հոլոքոստի հիշատակի գերակշռող շատ առումներով, այն, այնուամենայնիվ, ապահովել է երջանիկ մանկություն մինչև նրա ինը տարեկանը, երբ անհայտ տղամարդը բռնության է ենթարկել նրան կինոդահլիճում։ Երբ Դվորկինը տասը տարեկան է եղել, նրա ընտանիքը քաղաքից տեղափոխվել է Չերի Հիլլի արվարձաններ (այն ժամանակ հայտնի է եղել որպես Դելավեր Թաունշիփ)։ Նա ավելի ուշ գրել է, որ իրեն «փորձել են առևանգել օտար մարդիկ և տարել քրեական գաղութ»։ Վեցերորդ դասարանում նրա նոր դպրոցի տնօրինությունը պատժել է նրան Silent Night երգելուց հրաժարվելու համար (որպես հրեա նա դեմ է եղել, որ իրեն ստիպեն դպրոցում քրիստոնեական կրոնական երգեր երգել)։ Նա ասել է, որ ինքը «հավանաբար ռաբբի կդառնա», և «կուզենա լինել թալմուդագետ»։

Դվորկինը վեցերորդ դասարանում սկսել է գրել պոեզիա և գեղարվեստական գրականություն։ Մոտավորապես այդ ժամանակ նա չի կողմնորոշվել՝ դառնալ իրավաբան, թե գրող, քանի որ այնուհետև հետաքրքրված է եղել աբորտի նկատմամբ, և ընտրել է գրելը, քանի որ կարող էր դա անել «մենակ սենյակում» և «ոչ ոք չէր կարող իրեն կանգնեցնել»։ Ավագ դպրոցի ողջ ընթացքում նա ծնողների խրախուսանքով մոլի կարդացող է եղել։ Նա հատկապես ներշնչվել է Արթյուր Ռեմբոյից, Շառլ Բոդլերից, Հենրի Միլլերից, Ֆեոդոր Դոստոևսկուց, Չե Գևարայից և Բիթ սերունդ խմբի արձակագիրներից, և հատկապես Ալեն Գինզբերգից և գրողների շարքում, որոնցով «ամենից շատ է հիացել» ընդգրկել է՝ Ժան Ժենեին, Պերսի Բիշի Շելլիին և Ջորջ Բայրոնին։ Նա ավարտել է 1964 թվականին այժմյան Cherry Hill High School West-ը։

Քոլեջ և վաղ ակտիվություն 
1965 թվականին` Բենինգթոն քոլեջի առաջին կուրսեցի եղած ժամանակ, Դվորկինը ձերբակալվել է ՄԱԿ-ի Միացյալ Նահանգների առաքելությունում Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքի ցույցի ժամանակ և ուղարկվել Նյու Յորքի կանանց կալանավայր, որը հայտնի է հռչակավոր ձախակողմյան կանանց  ապաստարանբնակարանային ֆոնդով։ 

Ուղղումների հանձնակատար Աննա Կրոսին գրելուց հետո Դվորկինը վկայել է, որ կալանավայրի բժիշկները նրան ներքին հետազոտություն են անցկացրել, որն այնքան կոպիտ է եղել, որ օրեր անց նա արյունահոսել է։ Նա խոսել է հանրության առաջ և ցուցմունք տվել մեծ երդվյալ ատենակալների առջև իր փորձառության մասին, և նրա վկայության լրատվամիջոցների լուսաբանումը դարձել է ազգային և միջազգային նորություններ։ Մեծ երդվյալ ատենակալները հրաժարվել են գործով մեղադրական եզրակացություն ներկայացնելուց, սակայն Դվորկինի ցուցմունքները նպաստել են բանտարկյալների նկատմամբ վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ հանրային զայրույթին։ Յոթ տարի անց բանտը փակվել է։

Մեծ երդվյալ ատենակալների առաջ ցուցմունք տալուց անմիջապես հետո Դվորկինը Castel Felice նավով լքել է Բենինգթոն քոլեջը՝ Հունաստանում ապրելու և իր գրելուն հետամուտ լինելու։ Նա Փարիզից Աթենք է մեկնել Արևելյան ճեպընթացով և գնացել է Կրետե կղզում ապրելու և գրելու։ Այնտեղ գտնվելու ժամանակ նա գրել է մի շարք բանաստեղծություններ (Vietnam) Variations վերնագրով, բանաստեղծությունների և արձակ բանաստեղծությունների ժողովածու, որը նա տպել է կղզում Child գրքում, և մի վեպ՝ մոգական ռեալիզմի ոճով, որը կոչվել է Notes on Burning Boyfriend, վկայակոչել է պացիֆիստ Նորման Մորիսոնին, որն ինքն իրեն այրել է՝ ի նշան Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքի։ Նա նաև գրել է մի քանի բանաստեղծություններ և երկխոսություններ, որոնք նա ձեռքով տպել է Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո Morning Hair գրքում։

Կրետեում ապրելուց հետո Դվորկինը երկու տարով վերադարձել է Բենինգթոն քոլեջ, որտեղ նա շարունակել է գրականություն ուսումնասիրել և մասնակցել քոլեջի ուսանողական վարքագծի կանոնների դեմ արշավներին, համալսարանում բեղմնականխման, աբորտի օրինականացման և Վիետնամի պատերազմի դեմ։ 1968 թվականին ավարտել է գրականության բակալավրի աստիճանը։ Այդ տարիներին նա հրատարակել է բանաստեղծության երկու գիրք՝ Child (1965) և Morning Hair (1967):

Կյանքը Նիդերլանդներում 
Ավարտելուց հետո Դվորկինը տեղափոխվել է Ամստերդամ՝ հարցազրույցներ վարելու հոլանդացի անարխիստների հետ Պրովո շարժման մեջ, որոնք օգտագործել են թատերական փողոցային իրադարձություններում փոփոխություններ հրահրելու համար։ Այնտեղ նա կապվել է անարխիստներից մեկի՝ Կոռնելիուս (Իվան) Դիրկ դե Բրույնի հետ և նրանք ամուսնացել են։ Շուտով նա պատմել է, որ դե Բրյունն սկսել է ընտանեկան բռնության ենթարկել՝ բռունցքներով և ոտքերով հարվածել նրան, այրել ծխախոտով, փայտե հեծանով ծեծել նրա ոտքերին, և գլուխը հարվածել հատակին, մինչև նա խփել է նրան անգիտակից վիճակում։

1971 թվականի վերջում դե Բրյունից հեռանալուց հետո, Դվորկինն ասել է, որ իր նախկին ամուսինը հարձակվել, հետապնդել և ոտնձգություններ է կատարել նրա վրա՝ ծեծելով և սպառնալով, երբ գտել է, թե որտեղ է թաքնված։ Նա հայտնվել է փողի հուսահատ վիճակում, հաճախ անօթևան, իր ընտանիքից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու, ավելի ուշ նշելով, որ «նա հաճախ է ապրել փախածի կյանքով, բացառությամբ, որ դա ծեծված կնոջ ավելի հուսահատ կյանքն է եղել, որը վերջին անգամ փախել էր, ինչպիսին էլ որ լիներ արդյունքը»։ Աղքատության պատճառով Դվորկինը որոշ ժամանակ դիմել է մարմնավաճառության։ Նրա ֆեմինիստ և արտագաղթած ընկերուհին՝ Ռիկի Աբրամսը, ապաստան է տվել իր տանը Դվորկինին և օգնել նրան գտնելու կացարաններ տնային նավակներում, կոմունալ ֆերմայում և ամայի շենքերում։ Դվորկինը փորձել է գումար հավաքել ԱՄՆ վերադառնալու համար։

Աբրամսը Դվորկինին ծանոթացրել է Միացյալ Նահանգների վաղ արմատական ֆեմինիստական գրություններին, և Դվորկինին հատկապես ոգեշնչել են Քեյթ Միլլեթի «Սեռական քաղաքականություն», Շուլամիթ Ֆայրսթոունի «Սեքսի դիալեկտիկան» և Ռոբին Մորգանի «Քույրությունը հզոր է» աշխատությունները։ Նա և Աբրամսն սկսել են միասին աշխատել մշակույթի և պատմության մեջ կանանց ատելության մասին արմատական ֆեմինիստական տեքստի «վաղ հատվածների և դրվագների» վրա,
ներառյալ՝ Suck պոռնոգրաֆիկ հակամշակույթի մասին ամսագրի ամբողջական նախագիծը, որը հրատարակվել է Նիդերլանդներում գտնվող մի խումբ հայրենակիցների կողմից։

Ավելի ուշ Դվորկինը գրել է, որ ի վերջո համաձայնել է օգնել մաքսանենգ ճանապարհով հերոինի պայուսակ տեղափոխել 1000 դոլարի և ինքնաթիռի տոմսի դիմաց՝ մտածելով, որ եթե հաջողակ լինի, կարող է տուն վերադառնալ տոմսով և գումարով, և եթե բռնվի, գոնե կխուսափի նախկին ամուսնու բռնությունից՝ բանտ նստելով։ Պայուսակի գործարքը ձախողվել է, բայց այն մարդը, որը խոստացել էր Դվորկինին գումար, ամեն դեպքում նրան տվել է ավիատոմսը, և նա 1972 թվականին վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։

Ամստերդամից հեռանալուց առաջ Դվորկինը խոսել է Աբրամսի հետ՝ Նիդերլանդներում իր փորձառությունների, ձևավորվող ֆեմինիստական շարժման և այն գրքի մասին, որը նրանք միասին էին սկսել գրել։ Դվորկինը համաձայնել է ավարտել գիրքը, որը նա ի վերջո վերնագրել է Woman Hating և հրատարակել այն, երբ հասել է Միացյալ Նահանգներ։ Իր հուշերում Դվորկինը պատմել է, որ այդ զրույցի ընթացքում նա երդվել է իր կյանքը նվիրել ֆեմինիստական շարժմանը.

Վերադարձ Նյու Յորք և շփում ֆեմինիստական շարժման հետ 
Նյու Յորքում Դվորկինը կրկին աշխատել է որպես հակապատերազմական կազմակերպիչ, մասնակցել Հարավային Աֆրիկայում լեսբիների իրավունքների և ապարտհեյդի դեմ ցույցերին։ Ֆեմինիստ բանաստեղծուհի Մյուրիել Ռուկեյզերը նրան աշխատանքի է ընդունել որպես օգնական (հետագայում Դվորկինն ասել է. «Ես աշխարհի պատմության մեջ ամենավատ օգնականն եմ եղել։ Բայց Մյուրիելը ինձ պահել է, քանի որ նա հավատացել է ինձ որպես գրողի»։ Դվորկինը նույնպես միացել է ֆեմինիստական գիտակցությունը բարձրացնող խմբին և շուտով ներգրավվել արմատական ֆեմինիստական կազմակերպություններում՝ կենտրոնանալով կանանց նկատմամբ տղամարդկանց բռնության դեմ արշավների վրա։ Ի լրումն իր գրականության և ակտիվության, Դվորկինը հայտնի է դարձել որպես բանախոս, հիմնականում տեղի ֆեմինիստական խմբերի կողմից կազմակերպված միջոցառումների համար։ Նա հայտնի է դարձել կրքոտ, անզիջում ելույթներով, որոնք ուժեղ զգացմունքներ են առաջացրել և՛ համախոհների, և՛ քննադատների մոտ և ոգեշնչել է հանդիսատեսին իր գործողությունները, ինչպես օրինակ՝ 1978 թվականի նոյեմբերին «Վերադարձրեք գիշերը» առաջին երթը և նրա 1983 թվականի ելույթը Փոփոխվող տղամարդկանց ազգային կազմակերպության (այժմ՝ սեքսիզմի դեմ տղամարդկանց ազգային կազմակերպություն) Միջին Արևմուտքի տարածաշրջանային «Ես ուզում եմ քսանչորս ժամյա զինադադար, որի ընթացքում բռնաբարություն չկա» կոնֆերանսում։

Հարաբերություններ Ջոն Ստոլտենբերգի հետ 
1974 թվականին երկու դեպք նրանց ի մի է բերել։ Նախ՝ Անդրեային և Ջոն Ստոլտենբերգին ներկայացրել է ընդհանուր ընկերը՝ թատրոնի ռեժիսորը, այն ժամանակվա նորաստեղծ գեյերի ակադեմիական միության հանդիպման ժամանակ։ 1974 թվականին՝ ավելի ուշ, միասին չմասնակցելով, նրանք երկուսն էլ դուրս են եկել պոեզիայի ընթերցանությունից, որը նպաստել է Գրինվիչ Վիլիջում գտնվող War Resisters League-ին, քանի որ դաժան բովանդակություն էր։ Հենց այդ ժամանակ էլ նրանք սկսել են իրենց տասնամյակներ տևած ինտելեկտուալ և անձնական հարաբերությունները։ Միասին տեղափոխվելով՝ նրանց համաձայնությունն այն էր, որ չնայած նրանք միշտ միասին են ապրելու, այնուամենայնիվ նրանք կարող են հարաբերություններ ունենալ իրենց գործընկերությունից դուրս։ Նրանք պլանավորել են երբեք չամուսնանալ, քանի դեռ երկու բաներից մեկը տեղի չի ունեցել։ 1985 թվականին ինչպես Անդրեան ասել է The New York Times-ին, «եթե նրանցից որևէ մեկը մահացու հիվանդ չէ կամ քաղաքական գործունեության համար բանտարկված չէ»։ Այդ հոդվածի մասին Ջոնն ասել է, որ «խմբագիրը մերժել է գրողին թույլ տալ նրանց նույնասեռական և լեսբուհի նույնացնել, քանի որ նրանք ամուսնացել են 1998 թվականին նրա վատառողջության պատճառով, մասնավորապես՝ ցավոտ օստեոարթրիտի պատճառով։ Նրանց երեսունմեկ տարվա համատեղ կյանքը ավարտվել է 2005 թվականի ապրիլին Դվորկինի հանկարծակի մահով լայնացած սրտի հիվանդությունից։ Հիվանդության առաջացումից հետո մինչև մահանալը նա ապրել է ամուսնու հետ Վաշինգտոնում։

Մարտին Դյուբերմանի կենսագրության մեջ «Անդրեա Դվորկին. ֆեմինիստը՝ որպես հեղափոխական» Ջոնը մեջբերել է իրենց հարաբերությունների սեռական հարթությունը։ Անդրեայի հարաբերությունները մի կնոջ՝ Ջոանի հետ, լուծվել են տասնամյակի վերջին կեսին, և Ջոնը պահպանել է գեյ հարաբերությունները տղամարդկանց հետ իրենց համատեղ կյանքի ընթացքում։ Բայց նրանց սերն արտահայտվել է սեռական ճանապարհով, երբեմն, մտերմորեն և ջերմությամբ ու կրքով։

Ստոլտենբերգն սկսել է գրել մի շարք էսսեներ, գրքեր և հոդվածներ, որոնք քննել են տղամարդկությունն ու առնականությունը արմատական ֆեմինիստական տեսանկյունից։ Թեև Դվորկինը հրապարակավ գրել է. «Ես սիրում եմ Ջոնին իմ սրտով և հոգով», իսկ Ստոլտենբերգը նկարագրել է Դվորկինին որպես «իմ կյանքի սերը», նա շարունակել է հրապարակայնորեն ճանաչել իրեն որպես լեսբուհի, իսկ ինքը՝ գեյ։ Ստոլտենբերգը, պատմելով այն տարակուսանքի մասին, որ իրենց հարաբերությունները կարծես թե առաջացրել են մամուլում, ամփոփել է հարաբերությունները՝ ասելով. «Ուստի ես հրապարակայնորեն նշում եմ միայն ամենապարզ փաստերը. այո, ես և Անդրեան ապրում ենք միասին և սիրում ենք միմյանց, և մենք միմյանց կյանքի ընկերն ենք, և այո, մենք երկուսս էլ ինքնաբացահայտվում ենք։

Դվորկինն ու Ստոլտենբերգն ամուսնացել են 1998 թվականին։ Նրա մահից հետո Ստոլտենբերգն ասել է. «Այդ պատճառով մենք երբեք ոչ ոքի իսկապես չենք ասել, որ մենք ամուսնացել ենք, քանի որ մարդիկ շփոթվում են այդ հարցում։ Նրանք կարծում են, որ նա քոնն է։ Եվ մենք պարզապես չէինք ուզում այդ անհեթեթությունը»։

Հետագա կյանք 
1974- 1983 թվականներին Դվորկինը բեղուն աշխատանք է կատարել՝ հրատարակելով չորս հատոր՝ զարգացնելով իր ընդհանուր թեզը հայրիշխանական, կենաց բռնության պրակտիկայի, իմաստի և գործառույթի մասին։ 1977 թվականին դարձել է Մամուլի ազատության կանանց ինստիտուտի թղթակից անդամ, 1985-1997 թվականներին թողարկել է ևս ութ գիրք, որոնցից երեքը Քեթրին Ա. Մաքքիննոնի հետ՝ որպես համահեղինակ կամ խմբագիր, և նախկինում չհրապարակված էսսեների և ելույթների երկու ժողովածու։ Նրա երկու վերջին գրքերը լույս են տեսել նոր դարի առաջին տարիներին, վերջինս հուշագրություն է։

Դվորկինը նախագահ Բիլ Քլինթոնի և Հիլարի Քլինթոնի ուժեղ հակառակորդն է եղել այն սկանդալի ժամանակ, որը կենտրոնացած էր Մոնիկա Լևինսկու նկատմամբ նրա պահվածքի վրա, որին նա աջակցել է։ Նա նաև աջակցություն է հայտնել Պաուլա Ջոնսին և Խուանիտա Բրոդդրիկին։

2000 թվականի հունիսին նա հրատարակել է Scapegoat: The Jews, Israel and Women's Liberation-ը, որտեղ նա համեմատել է կանանց ճնշումը հրեաների հալածանքների հետ, քննարկել հրեական ինքնության և հակասեմիտիզմի սեռական քաղաքականությունը և կոչ արել ստեղծել կանանց հայրենիք՝ ի պատասխան կանանց ճնշումներին։

Նույն ամսին Դվորկինը հոդվածներ է հրապարակել New Statesman-ում և The Guardian, որտեղ նշվել է, որ նախորդ տարի մեկ կամ մի քանի տղամարդ բռնաբարել են իրեն Փարիզի հյուրանոցի իր սենյակում՝ GHB-ն խմիչքի մեջ լցնելով, որպեսզի նրան հաշմանդամ դարձնեն։ Նրա հոդվածները բորբոքել են հանրային հակասություններ, երբ գրողներ, ինչպիսիք են` Քեթրին Բենեթը և Ջուլիա Գրեյսենը կասկածներ են հրապարակել նրա մասին՝ բևեռացնելով կարծիքը թերահավատների և կողմնակիցների միջև, ինչպիսիք են Քեթրին Մաքքիննոնը, Քեթրին Վիները և Գլորիա Սթայնեմը։ Միջադեպի մասին նրա հիշատակումը հետագայում նկարագրվել է Շառլոտ Ռեյվենի կողմից որպես «համատարած անհավատալի պնդում», որն ավելի լավ է դիտել որպես «մի տեսակ գեղարվեստական տնային տնտեսություն»։ Զգացմունքային առումով փխրուն և վատառողջ Դվորկինը հիմնականում հոդվածներից հետո երկու տարով հեռացել է հասարակական կյանքից։

2002 թվականին Դվորկինը հրատարակել է իր ինքնակենսագրությունը՝ «Սրտաճմլիկ ֆեմինիստ զինյալի քաղաքական հուշերը»։ Շուտով նա նորից սկսել է խոսել և գրել, և 2004 թվականին Ջուլի Բինդելի հետ հարցազրույցում ասել է. «Ես կարծում էի, որ ավարտվել եմ, բայց ես նոր կենսունակություն եմ զգում։ Ես ուզում եմ շարունակել օգնել կանանց»։

Նա հրապարակել է ևս երեք հոդված The Guardian-ում և սկսեց աշխատել նոր՝ Writing America. How Novelists Invented and Gendered a Nation գրքի վրա, որը պատմել է Էռնեստ Հեմինգուեյի, Զորա Նիլ Հրստոնի, Ուիլյամ Ֆոլքների և Յուդորա Ուելտիի ամերիկյան քաղաքական և մշակութային ինքնության դերի մասին, որն անավարտ է մնացել, երբ նա մահացել է։ Անդրեայի ուրվագծերը և գրքի առաջարկը հրապարակվել են 2022 թվականի հունիսի 15-ին։

Հիվանդություն և մահ 
Իր վերջին տարիներին Դվորկինը տառապել է կարճատև առողջությունից, և նա The Guardian-ի իր վերջին շարքում բացահայտել է, որ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում թուլացել և գրեթե հաշմանդամ է եղել իր քաշի և ծնկների ծանր օստեոարթրիտից։ 1999 թվականին Փարիզից վերադառնալուց կարճ ժամանակ անց նա հոսպիտալացվել է բարձր ջերմությամբ և ոտքերի թրոմբներով։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց մի քանի ամիս անց նա ավելի ու ավելի չի կարողացել ծալել իր ծնկները և ենթարկվել է վիրահատության՝ ծնկները տիտանով և պլաստիկ պրոթեզներով փոխարինելու համար։ Նա գրել է. «Բժիշկը, որը լավագույնս ճանաչում է ինձ, ասել է, որ օստեոարթրիտը սկսվում է հաշմանդամությունից շատ առաջ, իմ դեպքում՝ հնարավոր է անօթևանությունից կամ սեռական բռնությունից, կամ ոտքերիս ծեծից կամ իմ քաշից։ Ջոնը՝ իմ գործընկերը, մեղադրել է Scapegoat-ին. «Հրեական ինքնության և կանանց ազատագրման ուսումնասիրություն», որը գրելու համար պահանջվել է ինձնից ինը տարի, նա ասել է, որ դա այն գիրքն է եղել, որը գողացել է իմ առողջությունը։ Ես մեղադրում եմ 1999 թվականին Փարիզում ապրած թմրանյութերի բռնաբարությանը»։ Երբ թերթի զրուցակիցը նրան հարցրել է, թե ինչպես կցանկանար, որ իրեն հիշեն, նա ասել է. «Թանգարանում, երբ տղամարդու գերակայությունը մեռած է։ Ես կուզենայի, որ իմ աշխատանքը մարդաբանական արտեֆակտ լիներ անհետացած, պարզունակ հասարակությունից»։ Նա մահացել է 2005 թվականի ապրիլի 9-ին Վաշինգտոնում գտնվող իր տանը քնած ժամանակ, 58 տարեկանում։ Հետագայում մահվան պատճառը որոշվել է սրտամկանի բորբոքումը։

Հակապոռնոգրաֆիկ ակտիվություն 
Դվորկինը ֆեմինիստական հակապոռնոգրաֆիայի շարժման մեջ հայտնի է որպես բանախոս, գրող և ակտիվիստ ։ 1976 թվականի փետրվարին նա գլխավոր դերն է ստանձնել Նյու Յորքի Snuff-ի հանրային ցանկապատման կազմակերպման գործում և աշնանը միանալով՝ Ադրիեննա Ռիչին, Գրեյս Փեյլիին, Գլորիա Սթայնեմին, Շեր Հայթին, Լոիս Գուլդին, Բարբարա Դեմինգին, Կարլա Ջեյին, Լետի Քոթին Պոգրեբինին, Ռոբին Մորգանին և Սյուզան Բրաունմիլլերին փորձել են արմատական ֆեմինիստական հակապոռնոգրաֆիկ խումբ ստեղծել։ Այս խմբի անդամները 1979 թվականին շարունակել են հիմնել Women Against Pornography-ն, բայց այդ ժամանակ Դվորկինը սկսել էր իրեն հեռացնել խմբից՝ մոտեցումների տարբերությունների պատճառով։ Նա ելույթ է ունեցել 1978 թվականի նոյեմբերին «Վերադարձրեք գիշերը» առաջին քայլարշավին և միացել է 3000 կանանց երթին Սան Ֆրանցիսկոյի Կարմիր լապտերների թաղամասում։

1981 թվականին Դվորկինը հրատարակել է Pornography: Men Possessing Women-ը, որը վերլուծել է ժամանակակից և պատմական պոռնոգրաֆիան՝ որպես միասեռական կնատյացություն։ Նա պնդել է, որ պոռնոգրաֆիան ներգրավված է կանանց նկատմամբ բռնության մեջ՝ ինչպես դրա արտադրության մեջ (դրա մեջ նկարահանված կանանց բռնության միջոցով), այնպես էլ դրա սպառման սոցիալական հետևանքների մեջ՝ խրախուսելով տղամարդկանց էրոտիկացնել գերիշխանությունը, նվաստացումը և չարաշահումը։

Արձակագրություն 
Դվորկինը հրապարակել է երեք գեղարվեստական ստեղծագործություն՝ որպես ֆեմինիստ հեղինակ և ակտիվիստ հայտնի դառնալուց հետո։ Նա 1980 թվականին հրատարակել է «Նոր կնոջ կոտրված սիրտը» պատմվածքների ժողովածու։ Նրա առաջին վեպը՝ «Սառույց և կրակ», ի սկզբանե լույս է տեսել Միացյալ Թագավորությունում 1986 թվականին։ Սյուզի Բրայթը պնդել է, որ դա հավասարազոր է Մարկիզ դը Սադի ամենահայտնի գործերից մեկի՝ Ջուլիետի ժամանակակից ֆեմինիստական վերագրմանը։ Այնուամենայնիվ, Դվորկինը նպատակ է ունեցել պատկերավոր դարձնել տղամարդկանց վնասը կանանց որպես նորմալացված քաղաքական վնաս, այլ ոչ որպես էքսցենտրիկ սիրային։ Դվորկինի երկրորդ վեպը՝ Mercy-ն, որը վերանայվել է The New York Times-ի կողմից, առաջին անգամ լույս է տեսել Միացյալ Թագավորությունում 1990 թվականին։ Ըստ The Telegraph-ի, վեպերը եղել են «հանրաճանաչ»։

Դվորկինի կարճ արձակագրությունը և վեպերը հաճախ ներառել են տարրեր նրա կյանքից և թեմաներ նրա ոչ գեղարվեստական գրքից, որոնք պատմողին երբեմն առնչվել են առաջին դեմքով։ Քննադատները երբեմն մեջբերել են «Սառույց և կրակ» ստեղծագործությովնների հերոսների հատվածները՝ որպես Դվորկինի սեփական տեսակետների ներկայացում։ Դվորկինը, սակայն, գրել է. «Իմ արձակագրությունը ինքնակենսագրություն չէ։ Ես էքսբիբիցիոնիստ չեմ։ Ես ինքս ինձ ցույց չեմ տալիս։ Ես ներողություն չեմ խնդրում։ Ես չեմ ուզում խոստովանել։ Բայց ես օգտագործել եմ այն ամենը, ինչ գիտեմ՝ իմ կյանքը, որպեսզի ցույց տամ այն, ինչին ես հավատում եմ, որ պետք է ցույց տրվի, որպեսզի հնարավոր լինի դրան առերեսվել։ Իմ գրածի հիմքում ընկած հրամայականը՝ այն, ինչ պետք է անել, բխում է անմիջապես իմ կյանքից։ Բայց ես չեմ ցույց տալիս իմ կյանքը ուղղակիորեն, ամբողջությամբ, ոչ էլ նույնիսկ նայում եմ դրան, մինչ մյուսները դիտում են»։

Ազդեցություն 
Դվորկինի գրվածքները նախագծված են եղել պնդելու համատարածությունը և դատապարտելու ինստիտուցիոնալացված և նորմալացված սեռական վնասի անարդարությունը կանանց նկատմամբ։ Դվորկինը դարձել է ամերիկյան արմատական ֆեմինիզմի ամենաազդեցիկ գրողներից և խոսնակներից մեկը 1970-ական թվականների վերջին և 1980-ական թվականներին։ Նա պոռնոգրաֆիան բնութագրել է որպես վնասաբեր օբյեկտիվացման և չարաշահման արդյունաբերություն, այլ ոչ թե մետաֆիզիկական ֆանտազիայի ոլորտ։ Նա քննարկել է մարմնավաճառությունը՝ որպես շահագործման համակարգ, իսկ սեռական հարաբերությունը՝ որպես պատրիարքության մեջ ինտիմ ենթակայության հիմնական վայր։ Նրա վերլուծությունն ու գրությունն ազդել և ոգեշնչել են այնպիսի ժամանակակից ֆեմինիստների աշխատանքի վրա, ինչպիսիք են Քեթրին Մաքքիննոնը, Գլորիա Սթայնեմը, Ջոն Ստոլտենբերգը, Նիկի Քրաֆթը, Սյուզան Քոլը, և Էմի Էլմանը։ Ռեբեկա Թրեյսթերը նշել է, որ Դվորկինի «Սեռական հարաբերությունը» այն գրքերից մեկն է, որով ոգեշնչվել է և 2018 թվականին գրել իր «Լավ և խելագար» գիրքը։ Այնուամենայնիվ, Ջեսսա Քրիսպինը 2017 թվականին իր «Ինչու ես ֆեմինիստ չեմ. ֆեմինիստական մանիֆեստ» գրքում հանդիմանել է ժամանակակից ֆեմինիստներին Դվորկինի աշխատանքից հրաժարվելու համար։

Դվորկինի անզիջում դիրքերը և գրելու ու խոսելու ուժգին ոճը, որը Ռոբերտ Քեմփբելը նկարագրել է որպես «հայտնություն», արժանացել է նրա հաճախակի համեմատություններին այլ բանախոսների հետ, ինչպիսիք են Մալքոլմ Իքսը (Ռոբին Մորգանի, Սյուզի Բրայթի, և այլոց հետ)։ Գլորիա Սթայնեմը բազմիցս համեմատել է նրա ոճը աստվածաշնչյան մարգարեների ոճի հետ։

Քննադատելով այն, ինչ նա նկարագրել է որպես տղամարդու գերակայության արժեքներ, որոնք արտահայտված են պահպանողականների, լիբերալների և արմատականների շրջանում, այնուամենայնիվ, նա համագործակցել է բոլոր երեք խմբերի հետ։ Նա դուրս է եկել ձախակողմյան տղամարդկանց կողմից ղեկավարվող շարժումներից, օրինակ, երբ բողոքում էր Վիետնամի պատերազմի դեմ կամ երբ ակտիվ էր Գեյերի ազատագրական շարժման մեջ։ Նա դիմել է ազատական տղամարդկանց բռնաբարության հարցով։ Նա խոսել և գրել է քաղաքականապես պահպանողական կանանց մասին, ինչի արդյունքում հրատարակվել է «Աջակողմյան կանայք»։ Նա ցուցմունք է տվել Meese հանձնաժողովի պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ լսումների ժամանակ, երբ գլխավոր դատախազ Էդվին Միսը ծառայում էր սոցիալապես պահպանողական նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանին։ Նա քաղաքական զրույց է ունեցել National Review-ի գրող Դեյվիդ Ֆրամի և նրանց ամուսինների հետ, որը կազմակերպել էր Քրիստոֆեր Հիթչենզը։

Նրա կյանքի ընկեր Ջոն Ստոլտենբերգը գրել է, որ Դվորկինը տրանսֆերային դաշնակից է եղել, որը «հրաժարվել է սեքսի երկուականությունից և կենսաբանական էականիզմից, որի վրա հիմնված է դրա հանդեպ հավատը»։ Սթոլթենբերգը նաև գրել է, որ «նրան հաճախ են դիմել՝ աջակցելու այն համոզմունքներին, որոնք նա ակտիվորեն հերքել է իր աշխատանքում»։

Քննադատություն 
Դվորկինի դիսկուրսիվ ոճը, զուգորդված նրա հայացքների հանդեպ հակակրանքով, կտրուկ բևեռացնող բանավեճ է առաջացրել։ Նրան դիտել են ծաղրանքով և արհամարհանքով։ 1992 թվականին Մելանի Մաքֆադյանը գրել է. «Մարդիկ կարծում են, որ Անդրեան մարդատյաց է, նրան անվանում են ֆաշիստ և նացիստ, հատկապես ամերիկյան ձախերը, բայց դա նկատելի չէ նրա աշխատանքում»։ Դվորկինի տեսակետները պառակտող են եղել նաև պահպանողական շրջանակներում՝ առաջացնելով և՛ գովասանք, և՛ դատապարտում աջակողմյան քննադատների կողմից։ Նրա մահից հետո պահպանողական գեյ գրող և քաղաքական մեկնաբան Էնդրյու Սալիվանը հայտարարել է, որ «սոցիալական աջերից յուրաքանչյուրին դուր է եկել Անդրեա Դվորկինը»։ Ինչպես Դվորկինը, նրանց էական մղումը, երբ նրանք տեսել են, թե ինչպես են մարդիկ ապրում ազատորեն, նրանց վերահսկելն է կամ կանգնեցնելը՝ հանուն իրենց բարօրության։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք սարսափում են տղամարդու սեքսուալությունից և տղամարդկանց համարում են այնպիսի խնդիր, որը պետք է ընտելացնել։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք հավատացել են պետության ուժին՝ գրաքննելու և պարտադրելու սեռական ազատությունները։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք վիթխարի նոր ազատությունը, որը կանայք և գեյերը ձեռք են բերել 1960-ական թվականներից ի վեր, դիտարկել են որպես մարդկային մշակույթի սարսափելի զարգացում։ Ամերիկացի ազատական/պահպանողական լրագրող Քեթի Յանգը դժգոհել է «սպիտակեցումից», Դվորկինի համար ֆեմինիստական մահախոսականներում՝ պնդելով, որ Դվորկինի դիրքորոշումներն ակնհայտորեն միզանդրիստական են, նշելով, որ Դվորկինն իրականում խելագար է, քննադատելով այն, ինչն անվանել է Դվորկինի «կործանարար ժառանգությունը» և նկարագրելով Դվորկինին որպես «տխուր ուրվական», որը ֆեմինիզմի կարիք ունի։ 

Մյուս ֆեմինիստները տպագրել են համակրանքի կամ տոնակատարությունների հուշահամալիրներ առցանց և տպագիր տեսքով։ Քեթրին Մաքքիննոնը՝ Դվորկինի երկարամյա ընկերն ու համագործակիցը, շարք է հրապարակել The New York Times-ում՝ նշելով այն, ինչ նա նկարագրել է որպես Դվորկինի «շիկացած գրական և քաղաքական կարիերա», առաջարկել է Դվորկինին արժանացնել գրականության Նոբելյան մրցանակի, և բողոքել, որ «սեռականության վերաբերյալ նրա տեսակետների մասին սուտը (որ նա կարծել է, որ սեռական հարաբերությունը բռնաբարություն է) և նրա քաղաքական դաշինքները (որ նա անկողնում է աջ կողմում) հրապարակվել և վերահրատարակվել են առանց ստուգման փորձերի, ուղղիչ նամակները գրեթե միշտ մերժվել են։ Այնտեղ, որտեղ տղամարդ գրողների ֆիզիկական տեսքը համարվել է անտեղի կամ փայփայված որպես հմայիչ էքսցենտրիկություն, Անդրեայի արտաքինը նախատել և ծաղրել են և վերածվել է պոռնոգրաֆիայի։ Երբ նա դատի է տվել զրպարտության համար, դատարանները պոռնոգրաֆիկ սուտը չնչին են համարել որպես ֆանտազիա և դրանք արժանացրել երգիծանքի»։

Հետագա քննադատները, հատկապես կանայք, ովքեր նույնպես համարվել են որպես ֆեմինիստներ, բայց կտրուկ տարբերվել են Դվորկինի դիրքերից և ռազմավարությունից, առաջարկել են նրբերանգ տեսակետներ՝ ենթադրելով, որ Դվորկինը ուշադրություն է հրավիրել իրական և կարևոր խնդիրների վրա, բայց որ նրա ժառանգությունն ամբողջությամբ կործանարար է եղել կանանց շարժման համար։ Պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ նրա աշխատանքն ու ակտիվությունը, հատկապես Հակապոռնոգրաֆիայի Քաղաքացիական իրավունքների մասին որոշման տեսքով, քննադատության են ենթարկվել լիբերալ խմբերի կողմից, ինչպիսին է Ֆեմինիստական հակագրաքննության աշխատանքային խումբը (FACT):

Դվորկինը նաև արժանացել է սեքս-պոզիտիվ ֆեմինիստների քննադատությանը, ինչը հայտնի է դարձել որպես 1970-ական թվականների վերջի և 1980-ական թվականների ֆեմինիստական սեռական պատերազմներ։ Սեռական պատերազմները բուռն բանավեճերի շարք են եղել, որոնք բևեռացրել են ֆեմինիստական մտքերը սեքսի և սեռականության հետ կապված մի շարք հարցերի շուրջ։ Սեքս-պոզիտիվ ֆեմինիստ քննադատները քննադատել են Դվորկինի օրինական ակտիվությունը որպես գրաքննության, և պնդել, որ նրա աշխատանքը պոռնոգրաֆիայի և սեքսուալության վերաբերյալ խթանել է սեռականության էականիստական, պահպանողական կամ ռեպրեսիվ տեսակետը, որը նրանք հաճախ բնութագրել են որպես «հակասեքս» կամ «բացասական սեքս»։ Սովորական հետերոսեքսուալ սեռական արտահայտման, պոռնոգրաֆիայի, մարմնավաճառության և սադոմազոխիզմի վերաբերյալ նրա քննադատությունները հաճախ պնդել են, որ արհամարհում են կանանց սեփական ազատությունը սեքսի հարցում կամ մերժում են կանանց սեռական ընտրությունը։ Դվորկինը հակադարձել է, որ իր քննադատները հաճախ խեղաթյուրել են իր տեսակետները, և որ «ընտրություն» և «սեքս-դրականություն» վերնագրի ներքո նրա ֆեմինիստ քննադատները չեն կարողացել կասկածի տակ առնել հաճախ դաժան քաղաքական կառույցները, որոնք սեռական ակտերի միջոցով սահմանափակել են կանանց ընտրությունը և ձևավորել իմաստը։ 

Այնուամենայնիվ, 21-րդ դարում Դվորկինը շահել է ֆեմինիստների երիտասարդ սերունդների բարեհաճությունը, որոնցից են՝ Լիլի Պազները (ծնվ. 2006), Լորեն Օյլերը (ծնվ. 1991), Մոիրա Դոնեգանը (ծնվ. 1989), Ջենիֆեր Սալայը (ծնվ. 1979-80), Միշել Գոլդբերգը (ծնվ. 1975) և Ջոաննա Ֆաթմենը (ծնվ. 1974 թ.), ովքեր գտել են, որ լիբերալ և դրական սեքս ֆեմինիզմը բացակայել է վերլուծության և գործողությունների խորության մեջ։ 1989 թվականին Դվորկինը հոդված է գրել Նիդերլանդներում ծեծված կնոջ կյանքի մասին՝ «Ինչ է իրականում մարտկոցը» վերնագրով, ի պատասխան Սյուզան Բրաունմիլլերի, որը պնդել է, որ ծեծված կնոջը՝ Հեդդա Նուսբաումին, պետք է մեղադրանք առաջադրվեր այն բանի համար, որ նա չի կարողացել կանգնեցնել Ջոել Սթայնբերգին իրենց որդեգրած աղջկան սպանելու ժամանակ։ 

Newsweek-ն ի սկզբանե հրապարակման համար ընդունել է «Ինչ է իրականում մարտկոցը» (What Battery Is), բայց հետո հրաժարվել է հրապարակել հաշիվը իրենց փաստաբանի խնդրանքով, ըստ Դվորկինի, պատճառաբանելով, որ պետք է կամ անանուն հրապարակել «դատապարտողի ինքնությունը պաշտպանելու համար» և հեռացնել կոնկրետ վնասվածքների մասին հիշատակումները, կամ տրամադրել «բժշկական գրառումներ, ոստիկանության արձանագրություններ, վնասվածքները տեսած բժշկի գրավոր հայտարարությունը»։ Փոխարենը Դվորկինը հոդվածը հանձնել է Los Angeles Times-ին, որը հրապարակել է այն 1989 թվականի մարտի 12-ին։

Մատենագիտություն

Միակ հեղինակ

Ոչ գեղարվեստական

Համահեղինակ Քեթրին Ա. Մաքքինոնի հետ 

Ներառյալ:
 Pdf.

 Available online.
In Harm's Way: The Pornography Civil Rights Hearings, Dworkin, Andrea; MacKinnon, Catharine A., eds. Boston: Harvard University Press. 1998.

Անթոլոգիա 
Last Days at Hot Slit: The Radical Feminism of Andrea Dworkin, Fateman, Joanna; Scholder, Amy, eds. Cambridge: The MIT Press. 2019.

Գլուխներ այլ անթոլոգիաներում 
 Lederer, Laura; Delgado, Richard, eds. (1995). "Pornography happens to women". The price we pay: the case against racist speech, hate propaganda, and pornography. New York: Hill and Wang. ISBN 978-0809015771.
 Bell, Diane, & Renate Klein, eds. (1996). "Dworkin on Dworkin". Radically Speaking: Feminism Reclaimed (N. Melbourne, Vic., Australia: Spinifex. pp 203–0217. ISBN 1-875559-38-8.
 Jackson, Stevi; Scott, Sue, eds. (1996). "Biological superiority: the world's most dangerous and deadly idea". Feminism and sexuality: a reader. New York: Columbia University Press. pp. 57–61. ISBN 978-0231107082.
 Jackson, Stevi; Scott, Sue, eds. (1996). "Pornography". Feminism and sexuality: a reader. New York: Columbia University Press. pp. 297–299. ISBN 978-0231107082.
 Morgan, Robin, ed. (2003). "Landscape of the ordinary: violence against women". Sisterhood is forever: the women's anthology for a new millennium. New York: Washington Square Press. pp. 58–69. ISBN 978-0743466271

Արձակագրություն

Պոեզիա

Հոդվածներ 
 
 
  Pdf
  Page 1 of 4 Page 2 of 4. Page 3 of 4 Page 4 of 4
  Pdf. Page 1 of 2 Page 2 of 2
  Pdf
  Page 1 of 2. Page 2 of 2
 
 Excerpt with Note from John Stoltenberg, May 25, 2007
  A review of Lucky, by Alice Sebold, 
  A review of Normal: transsexual CEOs, cross-dressing cops and hermaphrodites with attitude, by Amy Bloom,

Ճառեր 
Why Men Like Pornography & Prostitution So Much Andrea Dworkin Keynote Speech at International Trafficking Conference, 1989. (Audio File: 22 min, 128 kbit/s, mp3)
Andrea Dworkin's Attorney General's Commission Testimony on Pornography and Prostitution
Violence, Abuse & Women's Citizenship Brighton, UK November 10, 1996
"Freedom Now: Ending Violence Against Women"
"Speech from Duke University, January 1985"

Բանավոր խոսքի ձայնագրում 
Taped Phone Interview Andrea Dworkin interviewed by Nikki Craft on Allen Ginsberg, May 9, 1990. (Audio File, 20 min, 128 kbit/s, mp3)
Dworkin on Dworkin

Գրախոսություններ
 Ice and Fire, by Andrea Dworkin; Intercourse, by Andrea Dworkin. "Male and Female, Men and Women". Reviewed by Carol Sternhell for The New York Times (May 3, 1987).
 Intercourse, by Andrea Dworkin; Feminism Unmodified, by Catharine MacKinnon. "Porn in the U.S.A., Part I". Reviewed by Maureen Mullarkey for The Nation (May 30, 1987)
 . Reviewed by Giney Villar for Women in Action (3:1998)
 . Reviewed by Jed Brandt for the NYC Indypendent (February 7, 2005)

Հանրամատչելի մշակույթում 
Դվորկինի կենդանության օրոք գրվել է երկու հատոր՝ հաշվի առնելով և վերլուծելով նրա ստեղծագործության ամբողջականությունը` Ջերեմի Մարկ Ռոբինսոնի «Անդրեա Դվորկինը», որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1994 թվականին, և 1998 թվականին` Սինդի Ջենեֆսկու «Առանց ներողության. Անդրեա Դվորկինի արվեստը և քաղաքակրթությունը»։ Դվորկինի մահից հետո լույս են տեսել նրա կամ նրա մասին մի քանի գործեր։ 2015 թվականին Ջոն Սթոլթենբերգը ստեղծել է «Հետևանք» պիեսը, երբ գտել է Դվորկինի չհրապարակված գրությունը, որը նա խմբագրել էր բեմի համար։ Նրա Last Days at Hot Slit աշխատանքի անթոլոգիան, լույս է տեսել 2019 թվականին։ 2020 թվականին թողարկվել է նրա մասին պատմող «Իմ անունը Անդրեա է» վավերագրական ֆիլմը, որի հեղինակն է եղել Պրատիբհա Պարմարը, և լույս է տեսել նրա կյանքի կենսագրությունը՝ «Անդրեա Դվորկին. Ֆեմինիստը որպես հեղափոխական», որը հրատարակել է Մարտին Դյուբերմանը։ Նրա առաջարկը նոր գրքի (Writing America: How Novelists Invented and Gendered a Nation) վերաբերյալ, որը նա չի հասցրել ավարտին հասցնել, հրապարակել են 2022 թվականի կեսերին։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ

Արտաքին հղումներ 
 Portal for Andrea Dworkin's Websites maintained by Nikki Craft
 Official Andrea Dworkin Online Library maintained by Nikki Craft
 Andrea Dworkin Memorial Page maintained by Nikki Craft
 Papers, 1914–2007 (inclusive), 1973–2000 (bulk): A Finding Aid., Radcliffe Institute, Harvard University.
 Videotape collection of Andrea Dworkin, 1981–1998 (inclusive): A Finding Aid., Radcliffe Institute, Harvard University
 Audiotape collection of Andrea Dworkin, 1975–1997 (inclusive): A Finding Aid., Radcliffe Institute, Harvard University

20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Ամերիկացի կին վիպասաններ
Հրեա ֆեմինիստներ