Աղամալի և Մարիամի խաչքար (Շողակաթ)

Աղամալի և Մարիամի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի Նալբանդյան-Սահակ Պարթև փողոցների խաչմերուկ մոտ գտնվող Շողակաթ եկեղեցում, որն ընդգրկված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/18)։

Տեղադրություն 

Ագուցված է Շողակաթ եկեղեցու հյուսիսային որմին, արտաքուստ։

Վիմական արձանագրություն 

Խաչքարի ստորին հատվածում 3 տող վիմական արձանագրություն.

 ՈՒՍՏ[Ա]Յ Հ[ԱՅ]Ր[Ա]Պ[Ե]Տ
 Յ[Ի]Շ[Ա]Տ[Ա]Կ Է Խ[Օ]ՃԱ ԱՂԱՄԱԼԻՆ
 ԵՒ Կ[Ո]Ղ[Ա]ԿՑՈՆ ԻՐ, ՌՃԽԴ. (1695)

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցվել է ի հիշատակ եկեղեցու մեկենաս Աղամալ Նախիջևանցու և կնոջ՝ Մարիամի։ Խաչքարը կերտվել է 1695 թվականին։ Խաչքարագործ վարպետը Հայրապետն է։

Այլ տեղեկատվություն 

 Աղամալը եղել է խոջա (խօ ճա), այսինքն` զբաղվել է վաճառականությամբ, մի երևույթ, որը մեծ տարածում է ունեցել 16-18-րդ դարերում։
 Խաչքար կերտող վարպետները 15-18-րդ դարերի վիմագրերում կոչվել են նաև «վարպետ», «ուստա» պատվանուններով։
 Խաչքարերի քանդակագործական հարդարանքում առկա ընդհանրությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Շողակաթ եկեղեցու որմերին ագուցված խաչքարերն ուստա Հայրապետի ձեռակերտն են, պարզապես վարպետն իր անունը հիշատակել է միայն մեկ անգամ։ Բացառված չէ, որ Հայրապետ քարգործը նաև եկեղեցու ճարտարապետն է։
 Տվյալ ժամանակաշրջանի կոթողներն աչքի են ընկնում հիմնախաչի ետնախորքն անզարդ պահելու սկզբունքով, վարդյակն առանձնանում է խորանից, իսկ արմավազարդն ու խաչը հստակորեն պահպանում են հորինվածքի առանձնահատուկ տեսքը։ 17-18-րդ դարերի եկեղեցական կառույցների որմերին ագուցված խաչքարերն ունեն պարզ, դեկորատիվ հարդարանք, երիզված են հյուսածո զարդանախշերով, հիմնախաչը ևս հյուսածո ոճով է պատկերված, որի ստորին խաչաթևից բարձրանում է նուրբ արմավազարդը, իսկ վարդյակն այսօրինակ խաչքարերի քանդակային հորինվածքում ընդհանրապես բացակայում է։

Տես նաև 

 Էջմիածնի Մայր Տաճար
 Սուրբ Շողակաթ եկեղեցի
 Աղամալի խաչքար (Շողակաթ)
 Աղամալի, Աղաջանի և Նանագուլի խաչքար (Շողակաթ)
 Ալպերտոսի խաչքար (Շողակաթ)
 Տեր Հովհաննեսի խաչքար (Շողակաթ)

Ծանոթագրություններ 

Արմավիրի մարզի խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ