Հակաբորբոքային միջոցներ

Հակաբորբոքային միջոցները նյութի հատկությունն է կամ բուժումը, որը նվազեցնում է բորբոքումը կամ այտուցը։ Հակաբորբոքային դեղերը կազմում են ցավազրկող միջոցների կեսը, բուժում են ցավը՝ նվազեցնելով բորբոքումը, ի տարբերություն օփիոնների, որոնք ազդում են կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա, ցավի ազդանշանը դեպի ուղեղ արգելափակելով։

Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ 
Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները մեղմացնում են ցավը հակազդելով ցիկլօքսիգենազային ֆերմենտին։ Ցիկլօքսիգենազային ֆերմենտը  ինքնուրույն սինթեզում է պրոստագլանդինները, ստեղծելով բորբոքումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները կանխում են պրոստագլանդինների սինթեզը, վերացնելով կամ նվազեցնելով ցավը։

Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների շատ տարածված օրինակներ են ասպիրին, իբուպրոֆեն և նապրոքսին։ Նոր հատուկ ցիկլօքսիգենազային ինհիբիտորները չեն դասակարգվում ավանդական ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների հետ, չնայած, ենթադրվում է, որ նրանք կիսում են  գործողությունների նույն եղանակը։

Մյուս կողմից, կան անալգետիկ նյութեր, որոնք սովորաբար կապված են հակաբորբոքային դեղամիջոցների հետ, բայց դրանք չունեն հակաբորբոքային ազդեցություն։ Պարացետամոլը (ԱՄՆ-ում հայտնի է ինչպես ացետամինոֆեն կամ տիլենոլ)։ Ի տարբերություն ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների, որոնք նվազեցնում են ցավը և բորբոքումները, խանգարելով ցիկլօքսիգենազային ֆերմենտին, պարացետամոլը դեռ 2006 թվականին ցույց է տվել, որ արգելափակում է էնդոկանաբինոիդների վերադարձը, որը միայն նվազեցնում է ցավը, հավանաբար բացատրելով թե ինչու է այն նվազագույն ազդեցություն ունենում բորբոքման վրա․ պարացետամոլը հաճախ զուգակցվում է ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների (օփիոնի փոխարեն) կլինիկական պրակտիկայում ուժեղացնելու ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների ցավազրկումը, մինչդեռ ստանում եք վնասվածքի կամ հիվանդության մոդուլավորող (փոփոխական արագության) ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների կողմից առաջացած բորբոքման կրճատման (որը չի ստացվում օփիոիդի/պարացետամոլ զուգակցումը)։

Կողմնակի ազդեցություն 
Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների երկարատև օգտագործումը կարող է առաջացնել ստամոքսա-աղիքային էրոզիաներ, որը կարող է դառնալ ստամոքսի խոցերի և ծայրահեղ դեպքերում կարող են առաջացնել արյունազեղում, որը կհանգեցնի մահվան։ Մահվան ռիսկի 12000-ից 1-ը 16-45 տարեկան երիտասարդների մոտ,   որպես արդյունք, առաջանում է ստամոքս-աղիքային արյունահոսություն, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների օգտագործումից։ Ռիսկը գրեթե քսանապատիկ աճում է 75 և ավելիների մոտ։ Այլ վտանգներ ՈՍՀԴ-ից սաստկացնում է ասթման և առաջացնում երիկամների վնասում։ Ասպիրինից զատ, դեղատոմսով և առանց ՈՍՀԴ-ից աճում է նաև սրտի կաթվածի և ինսուլտի ռիսկերը։

Անտիլյուկոտրիեն 
Անտիլյուկոտրիենը հակաբորբոքային միջոց է, որի գործուղությունը որպես լեյկոտրիեն կապված է ֆերմենտային խանգարող (արախիդոնատ 5-լիպօքսիզենաս), կամ լեյկոտրիեն անտագոնիստների ընկալիչներ (ցիստեյնիլ լեյկոտրիեն ընկալիչներ), և հետևաբար դեմ է հակաբորբոքայինների միջնորդության գործընթացին։ Չնայած դրանք չեն օգտագործվում անալգետիկ օգուտների համար, դրանք լայնորեն կիրառվում են թոքերի բորբոքման հիվանդության բուժման համար, ինչպիսիք են ասթման և Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն (ԹՔՕՀ), ինչպես նաև ալերգիկ ռինիտի սինուսների բորբոքումը։ Դրանք նույնպես ուսումնասիրվում են հիվանդությունների կամ վնասվածքների օգտագործման համար, ներառելով ուղեղի բորբոքումը (Պարկինսոնի հիվանդություն)։

Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալներ 
Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալները պատկանում են պեպտիդների դասին։ Մշակված են Իմուլան Բիոթերապևտիկ միջոցներ ՍՊԸ-ի կողմից, որը հայտնաբերել է տարբեր կենսաբանական հատկություններ, ներառյալ հակաբորբոքային հատկությունները։ Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալները աշխատում են փոխել ակտիվացումը և գաղթել բորբոքային բջիջ, որտեղ իմունային բջիջը պատասխանատու է ուժեղացնելու բորբոքային պատասխանը։ Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալները ներկայացնում են հակաբորբոքայինների նոր դաս և կապ չունեն ստերոիդ հորմոնների և ոչ ստերոիդ հակաբորբոքայինների հետ։

Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալները, գիտնականների կողմից հայտնաբերվել են՝ գնահատելու ենթամանդիբուլյար գեղձի և թուքի կենսաբանական հատկությունները։ Այս ոլորտում, վաղ աշխատանքները ցույց տվեցին, որ ենթամանդիբուլյար գեղձը ազատ է արձակել մի շարք գործոններ, որոնք կարգավորում են համակարգային բորբոքային պատասխանները և մոդուլացված համակարգային իմունային և բորբոքային ռեակցիաները։ Այժմ ընդունված է, որ իմունային, նյարդային և էնդոկրին համակարգերը միացնում և փոխազդում են՝ վերահսկելու և մոդուլացնելու բորբոքումը և հյուսվածքների վերականգնումը։ Նեյրոդոկրին ուղիներից մեկը, երբ ակտիվացումը հանգեցնում է իմունային կարգավորիչ պեպտիդների արձակման ենթամեդիբուլյար գեղձից սիմփաթիկ նյարդերից նեյրոնային խթանմանը։ Այս ուղին կամ կապը անդրադարձել է արգանդի վզիկի համակիր միջքաղաքային ենթամեդիբուլյար գեղծի (CST-SMG), առանցքին․ կարգավորող համակարգ, որը խաղում է բորբոքման համակարգային հսկողության դերը։

Վաղ աշխատանքը գործոնները պարզելու գործում խաղում է արգանդի վզիկի համակիր միջքաղաքային ենթամեդիբուլյար գեղծի (CST-SMG), առանցքի դերը հանգեցնելու 7 ամինաթթու պեպտիդների հայտնաբերմանը, որը կոչվում է ենթամենդիբուլյար գեղձի պեպտիդ-T։ Ենթամենդիբուլյար գեղձի պեպտիդ-T-ն ցույց տվեց, որ ունեցել է կենսաբանական ակտիվություն և ջերմակարգավորիչ հատկություններ կապված էնդոտոքսինի դիրքի հետ։ Ենթամենդիբուլյար գեղձի պեպտիդ-T-ն, մեկուսացնում է  ենթամենդիբուլյար գեղձը, ցույց տալով իր իմունոռեգուլյար հատկությունը և հնարավոր դերը, արգանդի վզիկի համակիր միջքաղաքային- ենթամեդիբուլյար գեղձի առանցին՝ մոդուլացիայի ժամանակ, և հետագայում ցույց տվեց, որ կարևոր դեր է խաղում բորբոքման վերահսկման գործում։

Մեկ ենթամենդիբուլյար գեղձի պեպտիդ-T -ն ածանցյալ է եռամինաթթու հաջորդականությանը, ցույց տալու համակարգի արդյունավետ, ուժեղ հակաբորբոքային մոլեկուլ։ Այս եռամինաթթու պեպտիդը ֆենիլալանին-գլուտամին-գլիցին (FEG) և դրա D-իզոմերիկ ձևը (feG) կդառնա իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալների դասակարգման հիմքը։ D-իզոմերիկ ձևի բջջային էֆեկները․ Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալների բջջային էֆեկտները բնութագրվում են մի շարք հրապարակումներով։ D-իզոմերիկ ձևի և հարակից պեպտիդները հայտնի են մոդուլացնելու լեյկոցիտների գործունեությունը (արյան սպիտակ գնդիկներ), ազդելով բջջային մակերեսի ընկալիչներին, խանգարելու ավելորդ ակտիվացմանը և հյուսվածքնեերի ներթափանցմանը։

Իմունային ընտրովի հակաբորբոքային ածանցյալների առաջատարներից մեկը, եռամինաթթուն և D-իզոմերիկը, հայտնի են փոխելու լեյկոցիտների կպչունությունը  ներառելով գործողություններ αMβ2 ինտեգրինի վրա, խանգարելով CD16b (FCyRIII) հակամարմինների կապը մարդու նեյտրոֆիլներին։ D-իզոմերիկ ձևը (feG) ցույց է տալիս նաև, որ նվազեցնում է շրջանառվող նեյտրոֆիլի և էոզինոֆիլային կուտակումները,  նվազեցնում է ներբջջային օքսիդացնող գործունեությունը, և նվազեցնում CD49d-ի արտահայտությունը անտիգենի ազդեցությունից հետո։

Կենսաակտիվ միացություններ 
Կենսաակտիվ շատ միացություններ ցույց տվեցին հակաբորբոքային գործողություններ ալբինո առնետի վրա։ Վերջերս ամազոնյան բույսերից Himatanthus sucuuba պլումերիզինը բնութագրվել է որպես ուժեղ հակաբորբոքային միջոց արհեստական in vitro և կենդանի in vivo  պայմաններում։

Երկարաժամկետ ազդեցություններ 
Ալցհայմերի հիվանդության համար հակաբորբոքային դեղամիջոցների փորձարկումները, որպես կանոն քիչ բան ցույց տվեցին, հիվանդություննը դադարեցնելու կամ հակազդելու համար։ Հետազոտությունները և կլինիկական փորձաքննությունները շարունակվում են։ 2012 և 2013 թվականների երկու ուսումնասիրությունները հայտնաբերել են, որ ասպիրինի կանոնավոր օգտագործումը ավելի քանի տասը տարի կապված է մոլեկուլային դեգեներացիայի բարձրացման հետ.։

Սառը միջոցներով բուժում 
Հյուսվածքային վնասվածքի վրա սառույց կամ նույնիսկ սառը ջուր կիրառելը ունի հակաբորբոքային ազդեցություն և հաճախ առաջարկվում է մարզիկների վնասվածքների բուժման կամ ցավի կառավարման մեթոդ։ Եվս մի քանի տարծված միջոցներ են՝ հանգիստը, սառույցը և սեղմումը։ Միջինից ցածր ջերմաստիճանը խանգարում է տեղային արյան շրջանառությանը, ինչը նվազեցնում է այտուցվածությունը վնասված հյուսվածքում։

Առողջ հավելումներ 
Բացի բժշկական դեղերից, որոշ հաբեր և առողջ հավելումներ կարող են ունենալ հակաբորբոքային դեղամիջոցների որակներ․ անանասից բրոմելինը (հուն․ Ananas comosus)։ Կանաբիխրոմենը, կանաբիոնիդը  նույնպես ունեն հակաբորբոքային ազդեցություն։ Կղբիից, հոնոկիոլը խանգարում է թրոմբոցիտների ագրեգացիային, և աշխատում որպես հակադարձ ագոնիստ՝ CB2 ընկալիչում։ Ցանովի սոնիճի (Nigella sativa), սև սերմը ցույց է տալիս հակաբորբոքային ազդեցություն, շնորհիվ թիմոքինոն (ֆիտոքիմիական միացություն) պարունակության։ Սբ Հովհաննեսի սուսլոյի հիմնական բաղադրիչ հիպերֆորինը, հայտնաբերվել է լինելու ուժեղ  ցիկլօքսիգենազի COX-1 և լիպօքսիգենաս 5-LO արգելակիչ, ասպիրինից մի քանի անգամ ավելի հակաբորբոքային ազդեցությամբ։

Ածուխը դարերով օգտագործվել է իր հակաբորբոքային և անալգետիկ ազդեցության համար։ Հիմնական ազդեցության համար, բերանային կիրառումը հիմա հազվադեպ է հանդիպում, որովհետև ձութը պարունակում է նաև մի շարք վտանգավոր և քաղցկեղածին միացություններ և չի թույլատրվում ստանդարտ չափաբաժնի կիրառությունը, չնայած շատ բժիշկներ մինչ այժմ օգտագործում են ածուխի պատրաստուկներ (Դենորեքս, Պսորիասին), մաշկի բուժման գործընթացում (էկզեմա և ատոպիկ դերմատիտը)։ Շատ ժամանակակից անալգետիկ նյութերի և հակաբորբոքային միջոցներից (օր․՝ պարացետամոլ և նախկինում օգտագործվող ֆենասետին), ստացված միացություններից, որոնք ի սկզբանե հայտնաբերվել են  ուսումնասիրությունների ընթացքում, որպեսզի հայտնաբերեն քիմիական նյութերը, որոնք պատասխանատու են ենթադրյալ առողջության պահպանման համար։

Հակաբորբոքային սնունդ 
Առաջարկվող սննդակարգը նվազեցնելու համար,բորբոքումները ներառում են հարուստ բանջարեղենը և ցածր ածխաջրերը, ճարպերը՝ ինչպիսիք են հագեցած ճարպերը և տրանս-ճարպերը։ Հակաբորբոքային սնունդը ներառում է գունեղ մրգեր և բանջարեղեն, յուղալի ձուկ (որը պարունակում է օմեգա 3 ճարպաթթվի ավելի բարձր մակարդակներ), ընկույզ, սերմեր և հատուկ համեմունքներ, ինչպիսիք են կոճապղպեղ, սխտոր և կոեյն։ Ձիթապտղի յուղը պարունակում է քիմիական օլեոկանտալ, որը ազդում է նույն կերպ, ինչպես իբուպրոֆենը։ Նրանք, ովքեր հետևում են հակաբորբոքային սննդակարգին պետք է խուսափել զտված յուղերից և շաքարներից, և նախապատվություն տալ հակաբորբոքային սննդին իրենց կերակուրի ընտրության մեջ։

Օմեգա 3 ճարպաթթուն, ցույց է տվել, որ խանգարում է բորբոքային բջիջների ազդանշանային ուղիները, կապելով G սպիտակուցով պարտադիր ընկալչին (GPR120)։ Այս օգուտը, այնուամենայնիվ կարող է խանգարել կամ նույնիսկ հակադարձել եթե Օմեգա-6/Օմեգա-3 հարաբերակցությունը չափազանց բարձր չլինի, քանի որ Օմեգա 3-ը մարմնում ծառայում է որպես բորբոքային քիմիական նյութեր (պրոստագլանդին և լեյկոտրիեն էիկոսանոիդներ)։ Սննդակարգում Օմեգա 6-ից Օմեգա 3- ճարպերի մեծ մասն անցնում է հյուսվածքներում գտնվող ֆիզիոլոգիական բազմաթիվ հիվանդությունների պաթոգենեզի նկատմամբ․ պրոթրոմբոտիկ, պրոտոմբլոմատիկ և պրովոկրատիվ։ Omega-6- ը մրցում է Omega-3-ի հետ` նույն փոխարժեքի սահմանափակման գործոնի համար, որն անհրաժեշտ է Omega-3-ի առողջության համար  ուղակիորեն իջեցնելով Օմեգա 3-ի ազդեցությունը, բացի դեղագործական առումով հակադարձելու, Օմեգա 3-ն օգուտ է քաղում իր սեփական գործողությունից, որպես հակաբորբոքային միջոց։

Սննդակարգի բորբոքման չափումը 
Դիետիկ բորբոքման ինդեքսը (DII) միավոր է, որը նկարագրում է դիետայի ներուժը մարմնում համակարգային բորբոքումները կարգավորելու համար։ DII միավորի ստեղծումը վերագրվում է գիտնական Ջեյմս Ռ․ Հեբերտին, Հարավային Կարոլինայի նահանգի Հարավային Կարոլինայի համալսարանում քաղցկեղի կանխարգելման և վերահսկման ծրագրում։

Մարզանք 
Մշակելով ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վարժությունների առավելություններից շատերը միջնորդավորված են կմախքի մկանների դերի միջոցով, որպես էնդոկրին օրգան։

Փոխգործակցություն ՈՍՀԲԴ-ների հետ 
ՈՍՀԲԴ-ներ օգտագործող հիվանդները պետք է խուսափեն Օմեգա 6 պարունակող մթերքների ավելցուկի չարաշահումից։ Չնայած, շատ նման սնունդը պարունակում է նաև Օմեգա 3, Օմեգա 6-ի ցածր չափաբաժինները խանգարում են Օմեգա 3-ի հնարավորությունը նվազեցնելու բորբոքումները, մինչդեռ ավելի մեծ չափաբաժինները ի վիճակի են ամբողջությամբ խանգարել ներկայումս օգտագործվող հակաբորբբոքային նյութերի օգտակարությանը (ցիկլօքսիխազինազ 1 ինհիբիտատոր, ցիկլօքսիխազինազ 2 ինհիբիտատոր և հակալեյկոտրիեններ)։

ՈՍՀԲԴ-ների միաժամանակյա օգտագործումը  և ալկոհոլի կամ ծխախոտի հետ, զգալիորեն մեծացնում է պեպտիկ խոցերի արդեն իսկ բարձրացված ռիսկը  ՈՉՍԲՀ թերապիայի ընթացքում։

ՈՍՀԲԴ ցավազրկող միջոցները կարող են խանգարել և նվազեցնել հակադեպրեսանտների արդյունավետությունը, TNFα-ի և IFNγ-ի արգելակման միջոցով, որոնցից երկուսն էլ ցիտոկինի ածանցյալներ են։

Ծանոթագրություններ 

Հիվանդանոց
Դեղեր
Հակաբիոտիկներ
Հակաբորբոքային պրեպարատներ
Առողջ ապրելակերպ