Պլաստիլինե ագռավը

«Պլաստիլինե ագռավը» (), 1981 թվականին Ալեքսանդր Թաթարսկու նկարահանած մուլտֆիլմը, որը դարձել է նրա առաջին պաշտոնական ռեժիսորական աշխատանքը։ Ալմանախի երեք սյուժեները գրվել են Ալեքսանդր Կուշների «Նկարների մասին» (), Օվսեյ Դրիզի «Խաղ» () և Էդուարդ Ուսպենսկու «Կամ գուցե, կամ գուցե...» () բանաստեղծությունների հիման վրա։

Սյուժե

Նկարների մասին 
Մուլտֆիլմը երգի միջոցով պատմում է գեղանկարչության ժանրերի՝ բնանկարի, նատյուրմորտի և դիմանկարի մասին։

Խաղ 
Մուլտֆիլմի այս հատվածը պատմում է մանկական խաղի մասին, երբ պարբերաբար բացում և փակում են աչքերը։ Ամեն անգամ բացելով աչքերը՝ պատմողները՝ պապն ու թոռը, զարմանում են իրենց տեսած նոր մանրամասների վրա։

Կամ գուցե, կամ գուցե… 
Իվան Կռիլովի «Ագռավն ու Աղվեսը» առակի պարոդիան է։ Մուլտֆիլմը պատմում է այն պատմողների մասին, ովքեր մոռացել են առակի սյուժեն և փորձում են հիշել այն պատմելու ընթացքում։ Այսպիսով, ագռավի փոխարեն հայտնվում են մեկ շուն, մեկ կով (մի անգամ՝ նույնիսկ գետաձի), իսկ աղվեսի փոխարեն՝ նախ ջայլամ, ապա դռնապան։ Խեղաթյուրելով առակի սյուժեն՝ պատմողները աղավաղում են նրա բարոյախրատական եզրակացությունը.

Ստեղծողներ 
 Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Թաթարսկի
 Բեմադրող նկարիչ՝ Իգոր Կովալյով
 Կոմպոզիտոր՝ Գրիգորի Գլադկով
 Օպերատոր՝ Էռնստ Գաման
 Հնչյունային օպերատոր՝ Նելլի Կուդրինա
 Նկարիչներ՝ Ելենա Կոսարևա, Ա. Ռասպոպով
 Երգում Են՝ Լեոնիդ Բրոնևոյ, Ալեքսանդր Լևենբուկ, Լև Շիմելով, Գրիգորի Գլադկով, Ալյոշա Պավլով
 Մոնտաժող՝ Լյուբով Գեորգիևա
 Խմբագիր՝ Վալերիա Կոնովալովա
 Տնօրեն՝ Լիդիա Վարենցովա

Նկարահանման տեխնիկա 
Առաջին երկու սյուժեները Կիևի պիոներների կենտրոնական հանրապետական պալատի մուլտստուդիայի երեխաների նկարներից կազմված մուլտիպլիկացիա  են, իսկ վերջինը նկարահանվել է պլաստիլինային մուլտիպլիկացիայի տեխնիկայով։ Բոլոր երեք սյուժեները պարունակում են ֆոտո և վիդեո ներդիրներ։

Արտադրություն 
Սկզբում Ալեքսանդր Թաթարսկին ցանկացել է մուլտֆիլմ նկարահանել Ուսպենսկու «Կար-չկար մի փղիկ» () բանաստեղծության հիման վրա, որը կառուցված էր խառնաշփոթության սկզբունքով («Մի զվարճալի փղիկ, գուցե ոչ փղիկ, գուցե խոզ, գուցե կոկորդիլոս...»), որը շատ հարմար էր պլաստիլիով մարմնավորելու համար։ Սակայն  1975 թվականին Բորիս Արդովն այդ բանաստեղծության հիման վրա արդեն նկարահանել էր «Слоно-дило-сёнок» մուլտֆիլմը։ Դրանից հետո Թաթարսկին սկսել է իմպրովիզներ անել՝ գրելով «պլաստիկ» հեքիաթի նոր տարբերակ։ Բացի այդ, մուլտֆիլմի համար գրված «Կամ գուցե, կամ գուցե...» բանաստեղծության առաջին ութ տողը նույնն է, ինչ «Կար-չկար մի փիղ» բանաստեղծության մեջ։

Մուլտֆիլմի երրորդ մասի երգն ի սկզբանե պետք է հնչեր սովորական տեմպով, սակայն ձայնագրության ժամանակ Թաթարսկին չի հետևել ձայնի խրոնոմետրաժին, ինչի պատճառով ստեղծված մուլտիպլիկացիայի համար անհրաժեշտ 5 րոպեի փոխարեն ստացվել է 8 րոպե։ Ինչև ռեժիսորը փորձել է որոշել, թե ինչ պետք է անի, ձայնագրվել են նաև կերպարների ձայները։ Մոնտաժի սենյակում Թաթարսկին պատահաբար լսել է, թե ինչպես է վերականգնվում Լենինի ելույթի գրամոֆոնային ձայնագրությունը. ձայնի արագությունը կամ ավելի մեծ էր, կամ ավելի ցածր։ Ռեժիսորը վերականգնողին հարցրել է, թե ինչպես է դա ստացվում։

Տեխնոլոգիան եղել է պարզ. կոճային  մագնիտոֆոնի գլանի վրա փաթաթվել է մեկուսիչ ժապավեն, որի պատճառով ձայներիզը ավելի արագ է տրվել վերարտադրող գլխիկին, և ձայնի տեմպը նույնպես արագանցել է։ Հասկանալով, որ դա է ստեղծված իրավիճակի միակ ելքը, Ալեքսանդր Թաթարսկին, վերականգնողին վճարելով 70 ռուբլի, 8 րոպեանոց ձայնագրությունը դարձրել է անհրաժեշտ 5 րոպե, ինչի հետևանքով երգն ստացել է իր հայտնի «մուլտիպլիկացիոն» հնչողությունը։

Խորհրդային նկարիչ-գրաֆիկ Բորիս Եֆիմովի վկայությամբ՝ Էդուարդ Ուսպենսկին «Կամ գուցե, կամ գուցե...» երգի տեքստը գրել է  հինգ րոպեում, Իսկ Գրիգորի Գլադկովը կես ժամում ընտրել է մեղեդին։

Մուլտֆիլմի ստեղծման համար պահանջվել է մոտ 800 կգ խորհրդային պլաստիլին, որը խունացած գույների պատճառով ստիպված են եղել լրացուցիչ ներկել ներկերով։

Գրաքննություն 
Մուլտֆիլմը ցանկացել են արգելել, քանի որ պարզվել է, որ այն գաղափարական տեսանկյունից ոչինչ չի արտահայտում ()։ Ֆիլմը փրկել են Քսենյա Մարինինան ու Էլդար Ռյազանովը, որոնք, հակառակ գրաքննիչների, ցուցադրել են «Պլաստիլինե ագռավը» մուլտֆիլմը «Կինոպանորամայի» թողարկումներից մեկում։

Ճանաչում

Մրցանակներ 
«Պլաստիլինե ագռավը»  մուլտֆիլմն ստացել է ավելի քան 25 մրցանակ.
 «Գրան պրի» Հեռուստաֆիլմերի համամիութենական փառատոնում, 1981;
 Գաբրովոյի միջազգային կինոփառատոնի դիպլոմ, Բուլղարիա, 1983 և այլն։

Հուշարձաններ 
2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ Անիմացիայի միջազգային օրը, Սանկտ Պետերբուրգում բացվել է Պլաստիլինե ագռավի հուշարձանը։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ժամանակավոր պլաստիլինային պաննոն փոխարինվել է Ելենա Յուրկևիչի ստեղծած կերամիկական քանդակով։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 Плешкова О. И. Постмодернизм в советском искусстве для детей: мультипликация и литература //Вестник Барнаульского государственного педагогического университета. – 2006. – №. 6-3. – С. 55-61.

Արտաքին հղումներ 
 «Պլաստիլինե ագռավը» մուլտֆիլմը «Энциклопедия отечественного кино» կայքում
 
 «Էկրան» ստեղծագործական միավորում

Խորհրդային մուլտֆիլմեր
1981 մուլտֆիլմեր