Փոլ Գրեյս

Փոլ Գրեյս (, ), փիլիսոփա, լեզվաբան, իմպլանտների տեսության հիմնադիր։ Հայտնի է որպես Փոլ Գրեյս։

Կենսագրություն 
Նախնական կրթությունը ստացել է Օքսֆորդի Քրիստոսի քոլեջում։ Հանրային դպրոցում մեկ տարի սովորելուց հետո հնգամյա ծառայության է անցնում թագավորական նավատորմում, և միայն դրանից հետո վերադառնում է Օքսֆորդի ակադեմիական կարիերային։ 1967 թվականին ստանում է Բերկլիի համալսարանի հրավեր։ Նա այնտեղ դասավանդում է քսան տարի, նույնիսկ պաշտոնական թոշակի անցնելուց հետո, փաստորեն, մինչեւ իր մահը՝ 1988թ։

Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել  փիլիսոփայության ոլորտում։ Նպաստել է դասական փիլիսոփայության զարգացմանը, անդրադարձել  Արիստոտելի և Կանտի մեկնաբանություններին։ Փիլիսոփայի հոբբիներից էին ծղրիդը, շախմատը և դաշնամուրը, որ նվագում էր մեծ վարպետությամբ։

Գրեյսի կենդանության օրոք տպագրված ամենահայտնի աշխատանքը Ստրոսոնի հետ համահեղինակությամբ նրա հոդվածն էր, որը կոչվում էր «Ի պաշտպանություն դոգմայի»։ Այն  սուր հակասություն ուներ Քուինի «Էմպիրիզմի երկու դոգմաներ»-ի հետ։ Այս աշխատության մեջ շարադրված գաղափարներից ամենահայտնին՝ հաղորդակցական ենթատիպերի տեսակը, հայտնվում է 1961 թ. - ին «Ընկալման պատճառահետևանքային տեսությունը» հոդվածում և հետագա բացահայտում է ստանում արդեն Վիլյամ Ջեյմսի 1967 թ. Հարվարդի դասախոսություններում։ Հետևելով Վիտգենշտեյնի իմաստի վերաբերյալ տեսակետներին («Իմանալ բառի իմաստը, նշանակում է իմանալ բառի օգտագործումը»), Գրեյսը հայտարարության իմաստը կապում է լեզվի այլ ասպեկտների հետ։ Այսպիսով, օրինակ՝ «նա դեռ բանտ չի նստել» արտահայտությունը դասական իմաստով նշանակում է, որ այն անձը, ով հայտարարության դենոտատ է, դեռ քրեական պատասխանատվություն չի կրել։ Այս ասացվածքը  կունենա նաև այլ իմաստ․ գործակալը կատարել է առնվազն մեկ հանցագործություն կամ կկատարի այն ապագայում։

Ժառանգություն

«Ի պաշտպանություն դոգմայի» 
Գրեյսը և Ստրոսոնը սկսում են իրենց աշխատանքը՝ վերլուծելով կանտյան երկփեղկման մերժման տարբեր եղանակները և եզրակացնում են, որ Քուինի մերժումը վերլուծական / սինթետիկ տարբերակումը, քանի որ այն իրականացվում է լեզվի օգտագործման ծայրահեղ օրինակների վրա։ Նրանք հակափաստարկների մի ամբողջ սպեկտր են տարածում Քուինի դեմ, բայց դրանցից երկուսը կապված են ինչ-որ բանի մասին խոսելու իմաստի և անիմաստ հայտարարության միջև տարբերության, ինչպես նաև պարզապես կեղծ հավատքի և հավատքի տարբերության հետ, որը հանգեցնում է ամբողջ հայեցակարգի փոփոխության, հետևաբար հայտարարության իմաստի փոփոխության։ Օրինակ՝

 Իմ հարևանի 3-ամյա երեխան հասկանում է Ռասելի տեսակի տեսությունը
 Իմ հարևանի երեք տարեկան երեխան մեծահասակ է

Դժվար չի թվում հասկանալ, թե ինչի մասին է հայտարարությունը (1), բավականին ակնհայտ է նաև այն ապացույցի մեթոդը, որ հայտարարությունը (1) կեղծ չէ։ Բայց հայտարարության մեջ (2), ըստ հեղինակների, կարելի է եզրակացնել, որ բանախոսը ցանկանում էր հին բառերի օգնությամբ նոր իմաստ հաղորդել կամ ասել, որ ոչինչ չի ասվել։ Թեպետ դա չի ժխտում Քուինի դիրքորոշումը, որ հերքում էր այդ երկու տեսակետները(հին իմաստ/նոր իմաստ, ինչ-որ բան ասացիր, ոչինչ չասացիր)՝ միևնույն ժամանակ լույս սփռելով մտքի արտահայտությանը։

Հաղորդակցական ենթատեքստ 
Հաղորդակցական ենթատեքստն իր ամենաընդհանուր ձևով, այն է, ինչ ունկնդիրը կարող է հասկանալ, թե ինչպես է ինչ-որ բան ասվում, այլ ոչ թե այն բանից, թե ինչ է ասված։ Մարդիկ անընդհատ օգտագործում են հաղորդակցական ենթատեքստեր և հիմնականում տեղյակ չեն դրանց մասին։ Օրինակ, երբ ինչ-որ մեկը հարցնում է. «կարող ե՞ք դուռը փակել», լսողը սովորաբար չի պատասխանում «այո» կամ «ոչ», բայց փոխարենը կատարում է դռները փակելու ոչ լեզվական գործողություն։ Չնայած բանախոսը հարց տվեց, ունկնդիրը ենթադրեց, որ դա խնդրանք է։

Գրեյսն առաջինն էր, ով նկատեց լեզվի այս առանձնահատկությունը, ինչպես նաև առաջինը փիլիսոփայորեն վերլուծեց այս ֆենոմենը։ «Երկխոսության այս քայլում քո հաղորդակցական ներդրումը պետք է լինի այնպիսին, ինչպիսին պահանջում է այս երկխոսության համատեղ ընդունված նպատակը (ուղղությունը)»։ Նա սկսում է այն փաստից, որ բոլոր խոսակցությունները ինչ-որ չափով համագործակցային են։ Խոսակցությունն ավելի մանրամասն դիտարկելիս նա առանձնացնում է չորս կատեգորիա՝ քանակի, ընդհանուր, որակի, վերաբերմունքի։

Քանակի կատեգորիան կապված է այն տեղեկատվության քանակի հետ, որը պահանջվում է փոխանցել։ Այս կատեգորիան ներառում է հետևյալ կանխադրույթները․

 Քո հայտարարությունը պետք է պարունակի ոչ պակաս տեղեկատվություն, քան պահանջվում է երկխոսության ընթացիկ նպատակներն իրականացնելու համար։
 Ձեր հայտարարությունը չպետք է պարունակի ավելի շատ տեղեկատվություն, քան պահանջվում է։

«Փորձեք այնպես անել, որ ձեր հայտարարությունը ճշմարիտ լինի» ընդհանուր կանխադրույթը պատկանում է որակի կատեգորիային։ Կանխադրույթներից մեկը կապված է վերաբերմունքի կատեգորիայի հետ։ Սա համապատասխանության կանխադրույթն է («մի շեղվեք թեմայից»)։ Այս կատեգորիան ձևակերպվում է որպես հստակ արտահայտվելու հնարավորություն։ Այսպիսով, զրույցի մեկ մասնակից կարող է խախտել տեղեկատվության քանակի կատեգորիան, իսկ երկրորդը՝ որակի կատեգորիան, որի պատճառով հաղորդակցությունը չի կայանա։ Օրինակ․

— Մի՞թե այդքան բարի չեք լինի մեզ ասել, թե ինչպես կայարանից հասաք մեզ մոտ։

- Ոտքով։

Արժեք 
Գրեյսը պնդում է, որ նախադասություններն ու բառերը կարող են վերլուծվել՝ բացահայտելով բանախոս միտքը։ Իր «Իմաստը»(«Meaning») հոդվածում Գրեյսը դա նկարազարդել է ավտովարորդների օրինակով։ Մի ավտովարորդ խաչմերուկում տեսնում է հանդիպակաց մեքենայի արձակած լույսի փունջը։ Վարորդը մտածում է, որ նա դրանով ուզում է ցույց տալ, որ իր լուսարձակները միացված չեն։ Եթե նա մտադրություն ունի ցույց տալ, որ իր լուսարձակները չեն վառվում, ապա, հետևաբար, դրանք չեն վառվում։ Այսպիսով, լուսարձակները անջատված են։ Գրեյսի գաղափարը հետևյալն է

 Դուք հավատում եք, որ լուսարձակները անջատված են
 Դուք հիմքեր ունեք հավատալու դրան
 Այդ հիմքը ձեր համոզմունքի մի մասն է, որ լուսարձակները անջատված են։

Գրեյսը նման հիմքերն անվանեց M-հիմքեր։ M-հիմքերը, դիտարկված դեպքում, ունեն բավականին հստակ սահմանված գործողության հարաբերակցություն։ «Իմաստներ» հասկացությունը կարող է ներառել նաև ժեստեր, շարժումներ, նույնիսկ փնթփնթոցներ և հառաչանքներ։

Մատենագիտություն 
 1941. «Personal Identity», Mind 50, 330—350; reprinted in J. Perry (ed.), Personal Identity, University of California Press, Berkeley, 1975, pp. 73–95.
 1957. «Meaning», The Philosophical Review 66: 377-88.
 1961. «The Causal Theory of Perception», Proceedings of the Aristotelian Society 35 (suppl.), 121-52.
 1968. «Utterer’s Meaning, Sentence Meaning and Word Meaning», Foundations of Language 4, 225—242.
 1969. «Vacuous Names», in D. Davidson and J. Hintikka (eds.), Words and Objections, D. Reidel, Dordrecht, pp. 118–145.
 1969. «Utterer’s Meaning and Intention», The Philosophical Review 78: 147-77.
 1971. «Intention and Uncertainty», Proceedings of the British Academy, pp. 263–279.
 1975. «Method in Philosophical Psychology: From the Banal to the Bizarre», Proceedings and Addresses of the American Philosophical Association (1975), pp. 23–53.
 1975. «Logic and conversation». In Cole, P. and Morgan, J. (eds.) Syntax and semantics, vol 3. New York: Academic Press.
 1978. «Further Notes on Logic and Conversation», in P. Cole (ed.), Syntax and Semantics, vol. 9: Pragmatics, Academic Press, New York, pp. 113–128.
 1981. «Presupposition and Conversational Implicature», in P. Cole (ed.), Radical Pragmatics, Academic Press, New York, pp. 183–198.
 1989. Studies in the Way of Words. Harvard University Press.
 1991. The Conception of Value. Oxford University Press. His 1979 John Locke Lectures.
 2001. Aspects of Reason (Richard Warner, ed.). Oxford University Press.

Աշխատությունների հրապարակումներ ռուսերեն լեզվով 
 Grice G. P. Տրամաբանություն և խոսքի հաղորդակցություն // նոր օտար լեզվաբանության մեջ։ - 2002. Հր. XVI. Մ, 1985.
 Grice, P., Stroson, P. ի պաշտպանություն դոգմայի։ մ., 1998: Վ. Վ. Դոլգորուկովա / / Իմացաբանություն և Գիտության փիլիսոփայություն, 2012. №2. C. 206—223.

Ծանոթագրություններ 

20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Անգլիացի փիլիսոփաներ
20-րդ դարի լեզվաբաններ
Փիլիսոփայություն
Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ