Մարիա Կնեբել

Մարիա Օսիպովնա (Իոսիֆովնա) Կնեբել (, ), խորհրդային ռեժիսոր և մանկավարժ, դերասանուհի, արվեստի պատմության դոկտոր, ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1958)։

Կենսագրություն   
Մարիա Կնեբելը ծնվել է Մոսկվայում, գրահրատարակիչ Իոսիֆ Կնեբելի ընտանիքում։ 1918 թվականից սովորել է Միխայիլ Չեխովի ստուդիայում, 1921 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի 2-րդ ստուդիայի դպրոց (ուսուցիչ՝ Նիկոլայ Դեմիդով), որտեղ կատարել է հիմնականում յուրահատուկ դերեր։ Դպրոցը ավարտելուց հետո՝ 1924 թվական, ընդունվել է Մոսկվայի գեղարվեստի թատրոնի թատերախումբ, որտեղ աշխատել է մինչև 1950 թվականը»։ 

Ռեժիսորական կարիերան Մարիա Կնեբելը սկսել է 1935 թվականին Մ. Ն. Երմոլովայի անվան  ստուդիայում (հետագայում` Մ. Ն. Երմոլովայի անվան Մոսկվայի թատրոն)` բեմադրելով Էժեն Սկրիբի «Խարդավանքների արվեստը» ներկայացումը։ 1930-ականների երկրորդ կեսին  թատրոնում բեմադրել է մի շարք անկախ ներկայացումներ։   

1940-ական թվականներին, որպես ռեժիսոր, Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնում մասնակցել է Նիկոլայ Պոգոդինի «Կրեմլյան  ղողանջներ» (1942) և Կոնստանտին Սիմոնովի «Ռուս մարդիկ» (1943) ներկայացումների   բեմադրություններին (1942)։ Ալեքսեյ Պոպովի հետ միասին, Կնեբելը բեմադրեց Ալեքսեյ Տոլստոյի «Դժվար տարիներ» պիեսը,  Իվան Ահեղի դերում հանդես եկավ Նիկոլայ Խմելյովը։ 1957 թվականին ինքնուրույն բեմադրում  է «Անանուն աստղը» ներկայացումը, Միխայիլ Սեբաստիանի պիեսի հիման վրա։ 

Նիկոլայ Խմելյովի մահից հետո, ծագած տարաձայնության արդյունքում, նա ստիպված էր հեռանալ Մ. Ն. Էրմոլովայի անվան թատրոնից։ 

1950 թվականից եղել է Կենտրոնական մանկական թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1955-1960 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր։ Մարիա Կնեբելը հատկապես մոտ էր Անտոն Չեխովի դրամատուրգիային։ Նա բեմադրել է «Իվանով» (1955, Մոսկվայի Պուշկինի անվան թատրոն) և «Բալենու այգին» (1965, Խորհրդային բանակի Կենտրոնական թատրոն, «Իռլանդիայի ազգային թատրոն», Դուբլին) ներկայացումները։ 1969 թվականին բեմադրել է Ալեքսանդր Օստրովսկու «Տաղանդներն ու երկրպագուները» (Մոսկվայի Վ. Մայակովսկու անվան ակադեմիական թատրոն)։ 

1932 թվականից Մարիա Օսիպովնա Կնեբելը զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, 1940 թվականից դասավանդել է Շչեպկինի անվան թատերական դպրոցում, 1948 թվականից՝ Թատերական արվեստի ինստիտուտի ռեժիսուրայի բաժնում (1960 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Նրա ջանքերի շնորհիվ ԽՍՀՄ-ում տպագրվել են Միխայիլ Չեխովի ստեղծագործությունները։

Նրան հուղարկավորել են Վեդենսկոե գերեզմանատանը (27-րդ տեղամաս)։

Ստեղծագործական ուղի

Դերեր ՄԳԱԹ-ում     
 Չծնված հոգին, որը տանում է հանցագործության տուփը, հարբուխ; հարևան Բեռլենգո (1924-1925) - Մորիս Մետերլինկի «Կապույտ թռչուն»,
 Տիկին Սնիտչեյ (1925) - «Կյանքի ճակատամարտը», որը նկարահանվել է Չարլզ Դիքենսի պատմվածքի հիման վրա, 
 Թավշե թիկնոցով բնակչուհին (1929) – Վսևոլոդ Իվանովի «Բլոկադա»-ում, 
 Կարպուխինա (1929) - Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Քեռու երազը», 
 Կուզ պառավը (1930) - Լև Տոլստոյի «Հարություն» վեպի հիման վրա նկարահանված կինոնկարում, 
 Կինոօպերատորի օգնական (1930) - Մ. Դ. Ուոտկինսի «Գովազդ»-ում,
 Շառլոտա (1934) - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին», 
 Միսիս Ուորդլ (1934) - «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը», որը նկարահանվել է Չարլզ Դիքենսի վեպի հիման վրա։

Թատերական ներկայացումներ   
 1936 - Ալեքսեյ Արբուզովի «Երկար ճանապարհը» 
 1937 - Մաքսիմ Գորկու «Վերջինները» 
 1937 - Մաքսիմ Գորկու «Արևի երեխաները» 
 1940 - Շեքսպիրի «Ինչպես, դա ձեզ դուր է գալիս» (Նիկոլայ Խմելյովի հետ համատեղ) 
 1946 - «Իվան Ահեղ» («Դժվար տարիներ»), Ալեքսեյ Տոլստոյի պիեսի հիման վրա (Ալեքսեյ Պոպովի հետ, Մոսկվայի գեղարվեստական դրամատիկական թատրոն) 
 1952 - Վիկտոր Ռոզովի «Կյանքի էջ», (Կենտրոնական մանկական թատրոն) 
 1952 - Պյոտր Երշովի հեքիաթի հիման վրա նկարահանված «Կուզկիկ քուռիկ», (Կենտրոնական մանկական թատրոն) 
 1954 - Մոլիերի «Քաղքենին ազնվականության մեջ» 
 1955 - Անտոն Չեխովի «Իվանով», (Պուշկինի անվան Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն) 
 1956 - Չարլզ Դիքենսի «Օլիվեր Թվիստ» 
 1957 - Միխայիլ Սեբաստյանի «Անանուն աստղը» 
 1958 - Ժեն Դե-Յաոյի «Կախարդական ծաղիկը» 
 1960 - «Ընտանիք» Ի. Պոպով։ 
 1965 - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին», (Խորհրդային բանակի թատրոն, Իռլանդիայի ազգային թատրոն (Abbey Theatre) Դուբլին) 
 1969 - Ալեքսանդր Օստրովսկու «Տաղանդներ և երկրպագուներ», (Մայակովսկու անվան դրամատիկական թատրոն) 
 1972 - «Հորեղբոր երազը» (Մ. Ի. Կնեբելի և Պ. Ա. Մարկովի բեմաբեմականացումը Ֆեոդոր Դոստոևսկու վեպի հիման վրա, Վ. Մայակովսկու անվան Մոսկվայի ակադեմիական թատրոն) 
 1976 - Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինի «Ստվերները», Կ. Ս. Ստանիսլավսկու անվան Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն    )

Ճանաչում և մրցանակներ 
 ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ(1958), 
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1978),
 Պարգևատրվել է 2 շքանշաններով և մեդալներով։

Երկեր 
 Кнебель М. Слово в творчестве актёра. М.: Искусство, 1954; 3-е, иправл. изд.: М.: ВТО, 1970. — 160 с.; То же: М: ГИТИС, 2009. — ISBN 5-91328-048-2; ISBN 978-5-91328-048-0.
 Кнебель М. О действенном анализе пьесы и роли. М., 1961.
 Кнебель М.О. Об этой книге и её авторе [: Предисловие] // Демидов Н.В. Искусство жить на сцене. М.:Искусство, 1965.
 Кнебель М. Школа режиссуры Немировича-Данченко. М.: Искусство, 1966. — 167 с.
 Кнебель М. Вся жизнь [: Воспоминания актрисы]. М.: ВТО, 1967. — 588 с.
 Кнебель М. О том, что кажется особенно важным [: Статьи, очерки, портреты]. М.: Искусство, 1971. — 520 с.
 Кнебель М. Поэзия педагогики. М.: ВТО, 1984. — 528 с.
 Кнебель М. Поэзия педагогики. О действенном анализе пьесы и роли. М.: ГИТИС, 2005. — 576 с. — ISBN 5-7196-0265-8.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Фонд М. О. Кнебель в РГАЛИ  
 Биография на сайте энциклопедии «Кругосвет»
 Мария Осиповна Кнебель. О действенном анализе пьесы и роли

ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Խորհրդային թատերական ռեժիսորներ
Ռուս դերասանուհիներ
Խորհրդային դերասանուհիներ
Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Արվեստագիտության դոկտորներ
Խորհրդային մանկավարժներ