Ռոք Մարկ Քրիստիան Կաբորե

Ռոք Մարկ Քրիստիան Կաբորե (, ), Բուրկինա Ֆասոյի պետական և քաղաքական գործիչ։

Բուրկինա Ֆասոյի վարչապետ 1994 թվականի մարտի 20-ից 1996 թվականի փետրվարի 6-ը, Բուրկինա Ֆասոյի Ազգային ժողովի նախագահ 2002 թվականի հունիսի 5-ից 2012 թվականի դեկտեմբերի 28-ը, Բուրկինա Ֆասոյի նախագահը՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 29-ից մինչև 2022 թվականի հունվարի 24-ը, Ազգային պաշտպանության նախարար՝ 2016 թվականի հունվարի 13-ից մինչև 2017 թվականի փետրվարի 20-ը։ Հեռացվել է իշխանությունից [[Բուրկինա Ֆասոյի ռազմական հեղաշրջում (2022)|զինված հեղաշրջման]] արդյունքում։

Կենսագրություն

Երիտասարդ տարիներ, ընտանիք և կրթություն 
Ռոք Մարկ Քրիստիան Կաբորեն ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 25-ին Վերին Վոլտայի մայրաքաղաքում՝ Ուագադուգու, Կադիոգո, Կենտրոնական մարզ։ Նա ծագումով ազնվական կաթոլիկ ընտանիքից է, որը պատկանում է մեծամասնություն կազմող Մոսի ժողովրդին, ինչի կապակցությամբ ասում էին, որ նա «ծնվել է արծաթե գդալը բերանում»։ Նրա հայրը՝ Չարլզ Բիլա Կաբորեն, մասնագիտությամբ բանկիր, եղել է Ներքին գործերի և անվտանգության նախարարի խորհրդական (1961 թվական), վերին Վոլտայի Գանձապետարանի ղեկավար և տնտեսական և սոցիալական խորհրդի անդամ, ֆինանսների նախարար (1963-1965), առողջապահության նախարար (մինչև 1966) նախագահ Մորիս Յամեոգոյի օրոք, ֆինանսների խորհրդական և նախագահի վարչակազմի գլխավոր քարտուղար (մինչև 1975), Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ (մինչև 1982), նախագահի աշխատակազմի տեխնիկական խորհրդատու և գլխավոր քարտուղար (մինչև 1975)։

1962-1968 թվականներին Ռոք Կաբորենը սովորել է Օուագադուգուի հանրային դպրոցում, որն ավարտել է տարրական կրթության վկայականով և փաստաթղթեր է ներկայացրել միանգամից վեց քոլեջների և համալսարանների։ 1968-1975 թվականներին սովորել է Սեն-Ժան-Բատիստ-դե-լա-Սալ քոլեջում՝ ստանալով հանրակրթության դիպլոմ (1972) և բակալավրի աստիճան (1975)։ Ուսման ընթացքում Կաբորեն ակտիվորեն զբաղվել է սպորտով, մասնավորապես բասկետբոլով։ В1975 թվականին նա ընդունվել Է Ֆրանսիայի Բուրգունդիայի համալսարանի Տնտեսագիտական ֆակուլտետ՝ 1979 թվականին ստանալով բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1980 թվականին՝ կառավարման և կառավարման ոլորտում հատուկ բարձրագույն կրթության դիպլոմ։ Ուսման ընթացքում անդամագրվել է Ֆրանսիայում Վոլտայի ուսանողների ասոցիացիային ՝ որպես Վոլտայի ուսանողների ընդհանուր միության մասնաճյուղ, ծանոթանալով Ֆրանսիայի հինգերորդ հանրապետության քաղաքական կյանքին։ Վերադառնալով հայրենիք՝ ձախ հայացքներ դավանող Կաբորեն դարձավ «կոմունիստական պայքարի միություն , վերականգնված» արմատական կազմակերպության քաղբյուրոյի անդամ, որը ստեղծվել էր 1983 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո, որը իշխանության բերեց մարքսիզտ Թոմ Սանկարուին։

Կարիերա

Բանկային ոլորտ 
Հոր հետքերով գնալով՝ Կաբորեն դարձավ բանկիր, աշխատանքի անցնելով Վոլտայի միջազգային բանկում (hետագայում` Բուրկինի միջազգային բանկ, ԲՄԲ)։ 1984 թվականին՝ Սանկարայի նախագահության ժամանակ, 27-ամյա Կաբորեն նշանակվեց ԲՄԲ-ի գործադիր տնօրենի պաշտոնում, որը հինգ տարի պաշտոնավարեց մինչև 1989 թվականը և քաղաքականություն մտնելը։ 1987 թվականի պետական հեղաշրջման արդյունքում Սանկարայի սպանությունից հետո Կաբորեն վստահության մեջ մտավ իշխանությունը զավթած Բլեզ Կոմպաորի նկատմամբ և փաստորեն դարձավ նրա աջ ձեռքը՝ հավատարմության երդում տալով նոր առաջնորդին, ով, իր խոսքով, բռնել է «հեղափոխության ճշգրտման» ճանապարհը։ 1987 թվականին Կաբորեն միացավ նախագահական «ժողովրդական ճակատին», որը հիմք դարձավ «ժողովրդական ժողովրդավարության կազմակերպության Կոնգրես-Բանվորական շարժում» կուսակցության համար (Ժողովրդական ժողովրդավարության կազմակերպության համագումար-Բանվորական շարժում կուսակցության անդամ )։

Պաշտոններ կառավարությունում 
1989 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Կաբորեն նշանակվեց տրանսպորտի և կապի նախարար։ Չորրորդ Հանրապետության Սահմանադրության ընդունման հանրաքվեից և նոր կառավարության ձևավորումից հետո, 1991 թվականի հունիսի 16-ին, Կաբորեն նշանակվեց կառավարության գործողությունների համակարգման նախարարի պաշտոնում, որը տևեց մինչև 1992 թվականի փետրվարի 16-ը, երբ կառավարությունում վերադասավորումների ընթացքում ստացավ նախարարի պաշտոն առանց պորտֆելի։ 1992 թվականի մայիսի 24-ին Կադիոգոյից ընտրվել է Ազգային ժողովի անդամ՝ որպես Ժողովրդական ժողովրդավարության կազմակերպության համագումարի անդամ։ 1992 թվականի հունիսի 19-ից մինչև 1993 թվականի սեպտեմբերի 3-ը Կաբորեն զբաղեցրել է ֆինանսների և պլանավորման նախարարի պաշտոնը, իսկ 1993 թվականի սեպտեմբերի 3-ից մինչև 1994 թվականի մարտի 20-ը եղել է ինստիտուտների հետ կապերի նախարար։

Բուրկինա Ֆասոյի վարչապետի պաշտոնը 
Յուսուֆ Ուեդրաոգոյի կառավարության լուծարումից հետո, 1994 թվականի մարտի 20-ին Կաբորեն նշանակվեց Բուրկինա Ֆասոյի վարչապետի պաշտոնում։ Այս պաշտոնում նա շարունակեց իրականացնել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տնտեսության կայունացման ծրագիրը, որը սկսվել է 1991 թվականին, ներդրեց արտադրողականության բարձրացման ռազմավարություն՝ հիմնված բյուջետային աջակցության օգնության վրա, որը թույլ տվեց ֆինանսավորել կառավարության հիմնական ծրագրերն ու բարեփոխումները, ինչպես նաև կառավարեց Արևմտյան Աֆրիկայի հանրապետության կենտրոնական բանկի Ֆրանկի արժեզրկումը, որը նպատակ ուներ նվազեցնել բյուջեի դեֆիցիտը և վերադառնալ աճի։ 1996 թվականի փետրվարի 6-ին Կաբորեն հրաժարական է տվել՝ դառնալով նախագահի հատուկ խորհրդական (1996 թվականի փետրվար-1997 թվականի հունիս)։ Վարչապետի պաշտոնում նրան փոխարինել է Կադրե Դեզիրե Ուեդրաոգոն։

Աշխատանք կուսակցությունում և խորհրդարանում 
1997 թվականի մայիսի 11-ին Կաբորեն վերընտրվել է Ազգային ժողովի անդամ «Կոնգրես հանուն ժողովրդավարության և առաջընթացի» կուսակցությունից, հուլիսի 1-ին զբաղեցնելով խորհրդարանի առաջին փոխնախագահի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է մինչև 2002 թվականի հունիսի 5-ը։ 1999-ի օգոստոսին Կաբորեն դարձավ Սահմանադրական դեմոկրատական կուսակցության ազգային քարտուղար։ 2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո հունիսի 5-ին Կաբորեն ընտրվել է Ազգային ժողովի նախագահ՝ փոխարինելով Մելեգ Մորիս Տրաորեին, իսկ 2003 թվականի օգոստոսին նշանակվել է Սահմանադրական դեմոկրատական կուսակցության նախագահի պաշտոնը։ 2007 թվականի մայիսի 6-ի խորհրդարանական ընտրություններից հետո անցնելով խորհրդարան՝ Կաբորեն վերընտրվել է Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոնում՝ հունիսի 4-ին հաղթելով Նորբերտ Տիենդրեբեյոյին։ 2011 թվականի հուլիսի 8-ին Կաբորեն ընտրվել է Ֆրանկոֆոնիայի Խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ։

Որոշելով չմասնակցել 2012 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին, Կաբորեն ընկավ Կոմպաորեի ողորմության մեջ և դուրս բերվեց կուսակցության ղեկավարությունից,մարտի 19-ին կորցնելով Սահմանադրական դեմոկրատական կուսակցության նախագահի պաշտոնը։ Ազգային ժողովի նոր նախագահ է դարձել Սունգալո Ուատարան, որն ընտրվել է նույն թվականի դեկտեմբերի 28-ին։

Ընդդիմություն գնալը և քարոզարշավը 
2014 թվականի հունվարի 6-ին Կաբորեն այլ նշանավոր քաղաքական գործիչների հետ հայտարարել է Սահմանադրական դեմոկրատական կուսակցությունից դուրս գալու մասին՝ անհամաձայնություն հայտնելով կուսակցության ղեկավարման մեթոդների և երկրի Սահմանադրության 37-րդ հոդվածում փոփոխություններ մտցնելու պլանների հետ, որոնք ենթադրում են նախագահի պաշտոնը զբաղեցնելու համար երկու ժամկետով սահմանափակումների վերացում, ինչը գնահատվել է որպես Կոմպաորեի թեկնածության առաջադրման նախապատրաստություն երրորդ հնգամյա ժամկետով։ Ընդ որում, 2010-ին Կաբորեն «մանդատների թվի սահմանափակումն անվանել է ոչ ժողովրդավարական»։ Ընդ որում, 2010-ին Կաբորեն «մանդատների թվի սահմանափակումն անվանել է ոչ ժողովրդավարական»։ Նույն օրըՍահմանադրական դեմոկրատական կուսակցությունից հեռացել են կուսակցության ավելի քան 70 անդամներ, ինչը լրագրողների կողմից մեկնաբանվել է որպես Կոմպաորեի ռեժիմի ապագա փլուզման ազդանշան։

2014 թվականի հունվարի 25-ին Կաբորեն հիմնադրել և ղեկավարել է նոր կուսակցություն՝ «առաջընթացի ժողովրդական շարժում» (ԺԴԿ), որը ներառում էր նախագահի ռեժիմի այնպիսի «սյուներ», ինչպիսիք են Սալիֆ Դիալոգին և Սիմոն Կոմպորե։ Այսպիսով, Կաբորեն միացավ ընդդիմությանը իր քաղաքական ակտիվության գագաթնակետին Նույն տարվա հոկտեմբերի 11-ին կայացած Կոմպաորեի տապալումից 10 ամիս առաջ, որը իշխանության ղեկին էր ավելի քան 25 տարի՝ երկու յոթ տարի և երկու հինգ տարի ժամկետով՝ 1987 թվականից ի վեր։ 2015 թվականի հուլիսի 4-ից 5-ը Օուագադուգուի սպորտի պալատում անցկացված ԺԴԿ կոնվենցիայում Կաբորեն պաշտոնապես հայտարարվեց կուսակցության թեկնածու ապագա նախագահական ընտրություններում՝ հայտարարելով բոլոր քաղաքական ուժերի հետ համագործակցելու ցանկության մասին։ Դրանից հետո, փաստացի դառնալով անցումային շրջանում ճգնաժամի կարգավորման համատեքստում ընդդիմության գլխավոր ներկայացուցիչներից մեկը, Կաբորեն մի շարք հանդիպումներ է ունեցել Աֆրիկյան միության, Արևմտյան Աֆրիկայի երկրների տնտեսական ընկերակցության և ՄԱԿ-ի բանագնացների, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ՝ նոր Սահմանադրության վրա աշխատելու հարցերի շուրջ։

Ի սկզբանե ընտրությունների անցկացումը նախատեսված էր հոկտեմբերի 11-ին, սակայն դրանք հետաձգվել էին ձախողված հեղաշրջումից հետո, որը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 17-ին Կոմպաորեի զինակից գեներալ Ժիլբեր Դյենդրերեի ղեկավարությամբ։ Նախընտրական արշավի ժամանակ Կաբորեն իրեն ներկայացրել է որպես սոցիալ-դեմոկրատ, որը հանդես է գալիս Սոցիալիստական կուսակցությունների հետ համագործակցության, երկրի ավելի լավ կառավարման, տնտեսական աճի հնարավորությունների ստեղծման, երիտասարդության շրջանում գործազրկության խնդրի լուծման, աղքատության մակարդակի նվազեցման, առողջապահության և կրթության համակարգերի արդիականացման օգտին։ Նա նշել է, որ « մենք ունենք հին համակարգի փորձ, և մենք գիտենք, թե ինչպես ավելի լավ անել», ապահովելով « լիակատար խզում հին համակարգի հետ», ինչը թերահավատորեն ընդունվեց Բուրկինա Ֆասոյի Աշխատավորների համընդհանուր համադաշնության գլխավոր քարտուղար Բասոլմա Բեյզիի կողմից, ով հայտարարեց, որ ռոքը ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել Կոմպաորում։ Դուք չեք կարող ասել, որ նա չի ստեղծել այս ռեժիմը։ Կոմպաորեն քաղաքականության մեջ սոցիալ-դեմոկրատական գիծ է վարել և Ռոքը հետևում է նույն տրամաբանությանը, և այդ տեսանկյունից մենք չենք կարող որևէ փոփոխություն ակնկալել, ինչպես նաև Բուրկինա Ֆասոյի շատ բնակիչներ, ովքեր Կաբորեին ընկալում են որպես Կոմպաորեի ռեժիմի նախկին գրավատուն։

Բուրկինա Ֆասոյի նախագահի պաշտոնը 
2015 թվականի նոյեմբերի 29-ին կայացած նախագահական ընտրությունների արդյունքներով, որոնք հայտարարվել էին նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 1-ը, Կաբորեն հաղթանակ է տարել քվեարկության առաջին փուլում՝ ստանալով ձայների 53,5% - ը և 29,7% - ով առաջ անցնելով Զեֆիրին Դիաբրեից և հայտարարվել Բուրկինա Ֆասոյի նոր նախագահ։ Միևնույն ժամանակ, զուգահեռ խորհրդարանական ընտրություններում Կաբորե կուսակցությունը՝ առաջընթացի ժողովրդական շարժումը, հավաքեց 127 տեղերից 55-ը՝ չստանալով ճնշող մեծամասնություն, ինչի արդյունքում որոշ դիտորդներ սկսեցին խոսել այն Կոալիցիայում միավորելու մասին «Միություն հանուն առաջընթացի և բարեփոխումների» Diabre կուսակցության հետ, որը ստացավ 33 տեղ։ Արդյունքների ամփոփումից հետո, իր կուսակցության շտաբի առջև հավաքված մի քանի հազար մարդկանց առջև, Կաբորեն նշել է, որ «մենք պետք է անհապաղ սկսենք աշխատանքը»։ Մենք պետք է միասին ծառայենք երկրին։ Երիտասարդներ, կանայք և ծերեր։։

Դիաբրեն անմիջապես ընդունեց ընտրությունների արդյունքը և անձամբ շնորհավորեց Կաբորեին հաղթանակի կապակցությամբ՝ նշելով, որ «ամեն ինչ ցույց է տալիս, որ նա կլինի Բուրկինա Ֆասոյի նոր նախագահը»։ Բուրկինա Ֆասոյի գործող նախագահ Միշել Կաֆանդոն Կաբորեի ընտրություններն անվանել է «հաղթանակ Բուրկինի համար, հաղթանակ Աֆրիկայի համար», քանի որ «մենք հույս ունենք, որ վստահությունից, թափանցիկությունից և հաշտեցումից ոգեշնչված այլ երկրներ կհետևեն Բուրկինի օրինակին»։ Լրագրողները նշել են, որ Կաբորեն հաղթել է գյուղական շրջանների բնակիչների շրջանում իր ժողովրդականության շնորհիվ, որոնք սովոր են քվեարկել նրա օգտին, ում նրանք լավագույնս ճանաչել են Կոմպաորեի օրոք, կամ նրա, ով նրանց սոցիալական սովորությունների մարմնավորումն է։ Միաժամանակ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ նորընտիր նախագահից սպասում են նոր Սահմանադրության ընդունմանը և Հինգերորդ հանրապետության անցմանը, Ինչպես նաև ազգային հաշտեցման գործընթացի մեկնարկին և Կոմպաորեի ռեժիմի զոհերի վերականգնման հանձնաժողովի ստեղծմանը։

2015 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Կաբորեն երդվեց և ստանձնեց Բուրկինա Ֆասոյի նախագահի պաշտոնը Ուագադուգուի մարզական կենտրոնում կայացած հանդիսավոր արարողության ժամանակ՝ հինգ հազար մարդու և պետությունների ղեկավարների ներկայությամբ, այդ թվում՝ Գանայի նախագահ Ջոն Դրումանի Մահամա, Նիգերիայի փոխնախագահ Յեմի Օսինբաջո, Թայվանի նախագահ Ու Ցզին-Ցզին։ Երդմնակալության արարողությանը ներկա է եղել ԱՄՆ պատվիրակությունը, որի կազմում են ԱՄՆ պետքարտուղարի աֆրիկյան հարցերով օգնական Լինդա Թոմաս-Գրինֆիլդը, ԱՄՆ Աֆրիկյան հրամանատարության հրամանատար Դևիդ Ռոդրիգեսը և Բուրկինա Ֆասոյում ԱՄՆ դեսպան Թուլինաբո Մուշինգին, իսկ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը շնորհավորական ուղերձ է հղել Կաբորային։ 1960 թվականին Ֆրանսիայից երկրի անկախության հռչակումից 50 տարի անց, Կաբորեն դարձավ Բուրկինա Ֆասոյի առաջին քաղաքացիական նախագահը, иժողովրդավարական ճանապարհով 1978 թվականից ի վեր առաջին անգամ։ Նրա լիազորությունների ժամկետը կկազմի 5 տարի՝ մեկ անգամ վերընտրվելու հնարավորությամբ։ Կաբորեի ընտրությունը նշանավորեց Բուրկինա Ֆասոյում քաղաքական անկայունության շրջանի ավարտը, որը դեռ աղքատ երկիր է, որը ելք չունի դեպի ծով, բայց արտադրում է ոսկի և բամբակ։

2016-ի հունվարի 7-ին Կաբորեն վարչապետի պաշտոնում նշանակեց հայտնի տնտեսագետ Պոլ Կաբու Տիեբուին, ով քաղաքական ոլորտում փորձ չունի. Հունվարի 13-ին երդվեց նոր կառավարությունը, որում Կաբորեն ստանձնեց Ազգային պաշտպանության և վետերանների գործերի նախարարի պաշտոնները, ինչպես իր նախորդը՝ Կոմպաորեն։

2020 թվականի նոյեմբերին Կաբորեն վերընտրվել է երկրորդ ժամկետով։

2022 թվականի հունվարի 24-ին Բուրկինա Ֆասոյում տեղի ունեցավ ռազմական հեղաշրջում, որի ընթացքում ռոք Մարկ Քրիստիան Կաբորեն ձերբակալվեց, կառավարությունը լուծարվեց, Սահմանադրությունը կասեցվեց։ Տնային կալանքի տակ է դրվել, ազատ է արձակվել միայն 2022 թվականի ապրիլի 6-ին։

Պարգևներ 
Բուրկինա Ֆասոյի ազգային շքանշանի կոմանդոր և մեծ սպա, Պլեադների շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ։

Անձնական կյանք 
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։ Սիրում է կարդալ և երաժշտություն լսել, զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Հանդիսանում է առաջին դիվիզիոնի «Ռաիլ Քլաբ դու Կադիոգո» ֆուտբոլային ակումբի հովանավորը, որը հաղթել է Բուրկինա Ֆասոյի ֆուտբոլի 2005 թվականի առաջնությունում։

Ֆուտբոլիստ Շառլ Կաբորեի հորեղբայրը։

Ծանոթագրություններ 

20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ