Ռուսլան և Լյուդմիլա (բալետ)

«Ռուսլան և Լյուդմիլա, կամ Չար կախարդ Չերնոմորի տապալումը» (), «հինգ գործողությամբ մեծ կախարդական-հերոսական բալետ», բեմադրվել է պարուսույց Ադամ  Գլուշկովսկու կողմից կոմպոզիտոր Ֆրիդրիխ Շոլցի երաժշտությամբ Ալեքսանդր Պուշկինի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» պոեմի հիման վրա։ Այս ստեղծագործության առաջին բեմականացումն է և Պուշկինի ստեղծագործության առաջին բեմադրությունը ընդհանրապես։

Պրեմիերան տեղի է ունեցել 1821 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Մոսկվայի Պաշկովսկի թատրոնում (նվագախումբը Ֆրիդրիխ Շոլցի ղեկավարությամբ, դեկորացիաները՝ Ա․ Ռասլովայի, կոստյումները՝ Լևիզիի, Ռուսլան՝ Ա․ Գլուշկովսկի, Լյուդմիլա՝ Տատյանա Գլուշկովսկայա), 1824 թվականի դեկտեմբերի 2-ին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, բեմադրվել է Մեծ թատրոնում (բեմադրիչներ՝ Շառլ Դիդլո և Օգյուստ, վերջինիս բենեֆիսին, Ռուսլան՝ Նիկոլայ Գոլց, Լյուդմիլա՝ Ավդոտյա Իստոմինա, կախարդ Զոլմիրա (այդ ժամանակ, կամ ավելի ուշ)՝ Եկատերինա Տելեշևա։

Գլխավոր գործող անձինք 
 Լյուդմիլա
 Ռուսլան, նրա փեսացուն
 Իշխան, Լյուդմիլայի հայրը
 Չերնոմոր, կախարդ
 Ղեկավար
 Չարագուշակ, կախարդ
 Բարություն, կախարդ
 Քուրմ

Բեմադրության պատմություն 
«Ռուսլան և Լյուդմիլա»-ն Պուշկինի առաջին ավարտված պոեմն է, հրապարակվել է 1820 թվականի մայիսին և գրավել ընթերցողների ու քննադատների ուշադրությունը։ Բալետը բեմադրելու գաղափարը պատկանում էր Ադամ Գլուշկովսկուն, որը խնդրել էր երաժշտություն գրել կայսերական թատրոնների Մոսկովյան թատերախմբի ղեկավար և դիրիժոր Ֆրիդրիխ Շոլցին, նա էլ բեմադրել է։

Պրեմիերան կայացել է 1821 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ Պաշկովսկի թատրոնի բեմում։ Դիրիժորը եղել է կոմպոզիտորը, Ռուսլանի դերը կատարել է ինքը՝ բալետմեյստեր, Լյուդմիլայի դերը՝ նրա կինը՝ բալետի պարուհի Տատյանա Գլուշկովսկայան (1800-1857)։ Ազդագրերի վրա նշվում էր, որ «սյուժեն վերցված է հայտնի ռուսական հեքիաթից․ Ռուսլան և Լյուդմիլա որոշ հավելումներով», Պուշկինի անունը չի հիշատակվելь։

Լիբրետոն, Պուշկինի պոեմի համեմատությամբ, ունեցել է էական տարբերություններ կերպարների կազմում։ Բալետում եղել են ավելի քան քառասուն գործող անձինք՝ չհաշված զանգվածային տեսարանների ու պարերի մասնակիցներին, այդ թվում՝ սյուժեի հետ անմիջական կապ չունեցող (գլխարկներով, դրոշներով ու դրոշներով պարեր և այլն)։ Գործող անձինք կազմել են երկու հակամարտող ճամբարներ։ Դրանցից մեկում Ռուսլանն է, Լյուդմիլան և նրանց օգնող բարության կախարդուհին ու Լյուդմիլայի հայրը՝ իր բազմամարդ շքախմբով և ժողովրդով։ Մյուս ճամբարում Չերնոմորն է, նրա հանցակից Չարությունը և Զմեյանան, Զլոմիրան, Զլոսլովան, Ասպիրուխը, Վիդիմորը, Լյուտը, Յադոմորը, Զլոտվորը և Չերտովիդը։ Դյուցազուն Ռուսլանը բալետում դառնում է ասպետ։ Բալետմայստերն XVIII—XIX դարերի բալետի ավանդության համաձայն դիմում է տիտրերին և «ռուսական» ներկայացման մեջ օգտագործում է այնպիսի բնորոշ անակրեոնտիկ կերպարներ, ինչպիսիք են կուպիդոնները և նիմփաները։

Պահպանելով պոեմի առանձին սյուժետային քայլերն ու կերպաները՝ Գլուշկովսկին ներկայացրել է այն ժամանակվա երաժշտական թատրոնին բնորոշ դրվագներ ու տեսարաններ։ Նա բեմադրել է հինգ գործողությունով մեծ ներկայացում, որի գործողություններից յուրաքանչյուրն ուղեկցվել են հեքիաթային վերամարմնավորումներով։

Երաժշտություն 
Պարտիտուրան աչքի էր ընկնում արտահայտիչ միջոցների բազմազանությամբ, տպավորիչ գործիքավորմամվ, կենցաղային ռոմանսի մեղեդուն մոտ լինելով։ Կոմպոզիտորը բալետի երաժշտության մեջ օգտագործել է ռուսական երգ-պարային ֆոլկլոր՝ այլ ժողովուրդների, այդ թվում՝ արևելյան բանահյուսության հետ համատեղ։ Պարեր թվում եղել են ժողովրդական հունգարական, թաթարական, լեհական և այլն։ Ժողովրդական մեղեդիների օգտագործումը գլխավոր թեմաներին հաղորդել է բնորոշ երանգ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Глушковский А. П. Воспоминания балетмейстера. — Л.-М., 1940