Գրգա Նովակ

Գրգա Նովակ (խորվաթերեն՝ Grga Novak, ), խորվաթ նշանավոր պատմաբան, հնագետ, աշխարհագրագետ, մանկավարժ։ 1958-1978 թթ. եղել է Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի նախագահը, 1946-1947 թթ.՝ Զագրեբի համալսարանի ռեկտորը։ Որպես գիտնական՝ լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես Խորվաթիայում հնագիտության հիմնադիրներից մեկը լինելու, Դալմաթիայի, Սպլիտի, Դուբրովնիկի, Խվարի և Ադրիատիկ ծովի կղզիների պատմության ասպարեզում ուսումնասիրություններ կատարելու և դրանց վերաբերյալ արժեքավոր աշխատություններ հրատարակելու շնորհիվ։

Կենսագրություն 
Գրգա Նովակը պատմություն, հնագիտություն և աշխարհագրություն է ուսանել Զագրեբում, Պրահայում և Վիեննայում, 1913 թվականին ստացել է գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1920 թվականից դասախոսել է Սկոպյեի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում , որն այդ ժամանակ Բելգրադի համալսարանի մասնաճյուղն էր), ապա տեղափոխվել է Զագրեբ և Խորվաթիայի մայրաքաղաքի համալսարանում 1924-ից մինևչ 1959 թվականը դասավանդել է հին ու հնագույն պատմություն։ 1939 թվականին ընտրվել է գիտությունների և արվեստների՝ Զագրեբում գործող հարավսլավական ակադեմիայի անդամ, 1958-1978 թվականներին աշխատել է որպես ակադեմիայի նախագահ։

Գրգա Նովակը եղել է իր սերնդի կարևորագույն գիտնականներից մեկը պատմության ու հնագիտության ասպարեզում։ Նրա ուսումնասիրությունների շրջանակն ընդգրկում էր հին աշխարհը՝ Հին Հունաստանը, Հին Հռոմը, Հին Եգիպտոսը։ Ի հավելումն դրա՝ նա խոր գիտելիքներ ուներ Խորվաթիայի և հատկապես՝ Դալմաթիայի և Ադրիատիկ ծովի ու նրա կղզիների պատմությունից։ Շատ էր աշխատում. ճամփորդում էր, հնագիտական պեղումներ կատարում, դասախոսում, գրում։

Խորվաթ անվանի գիտնականի մեծարժեք աշխատություններից են Սպլիտ քաղաքի եռահատոր պատմությունը, Դալմաթիայի պատմության հնագույն շրջանին, Խվարի, Դուբրովնիկի պատմական անցյալին նվիրված երկերը։ Բարձր են գնահատվում նաև Դալմաթիայի կառավարիչների զեկույցների՝ վենետիկյան արխիվների հիման վրա նրա նախապատրաստած հինգհատորյա ժողովածուն, Խվար քաղաքի և կղզու հնագույն շրջանի պատմությունն ամփոփող աշխատությունը՝ գիտական ծանոթագրություններով ու մեկնաբանություններով, որոնցում ամփոփված են նաև իր հնագիտական հետազոտությունների արդյունքները (դրանք հիմք են դարձել Adriatic Islands Project-ի ծրագրով հետագա պեղումներ ու հետազոտություններ իրականացնելու համար )։

1998 թվականին մի խումբ գիտնականների ու գրողների նախաձեռնությամբ Խվարում բացվել է Գրգա Նովակի անվան Միջերկրածովյան ուսումնասիրությունների ինստիտուտ, որը հետապնդում է Դալմաթիայում գիտությունը, արվեստը, հասարակական գործունեությունը խթանելու նպատակ։ Այդ ինստիտուտի հիմնադիր անդամների թվում է Գրգա Նովակի զարմիկը՝ Սլոբոդան Պրոսպերով Նովակը։

Անվանի գիտնականի հնագիտական հավաքածուն և լապիդարիումը ներկայումս ցուցադրվում են Սուրբ Մարկոսին նվիրված նախկին դոմինիկյան եկեղեցում՝ մաս կազմելով խվարյան ժառանգության թանգարանի։ Դա միջերկրածովյան տարածաշրջանում նորքարեդարյան ժամանակների արտեֆակտների առավել հարուստ մասնավոր հավաքածուներից մեկն է, եթե ոչ ամենահարուստը։

Աշխատություններ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Archaeological Collection and Lapidarium of Dr. Grga Novak, Hvar Heritage Museum 
 Croatian Academy of Sciences and Arts

Խորվաթ գիտնականներ
Ակադեմիկոսներ
Խորվաթ ակադեմիկոսներ
Պատմաբաններ
Հնագետներ
Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ