Ալեքսանդր Բուդիխո

Ալեքսանդր Էֆիմովիչ Բուդիխո (), սովետական ռազմական ղեկավար, գեներալ-մայոր (1940), Առաջին համաշխարհայինի, Ռուսաստանի քաղաքացիական և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների մասնակից։ 1941 թվականին գերության մեջ է հայտնվել, համագործակցել Նացիստական Գերմանիայի ուժերի հետ, մտել է Ռուսական ազատագրական բանակ, փախել նացիստական գերությունից, ձերբակալվել ԽՍՀՄ-ում և այնտեղ էլ գնդակահարվել։

Կենսագրություն 
Ալեքսանդր Բուդիխոն ծնվել է 1893 թվականի օգոստոսի 12-ին Վիտեբսկի նահանգի Վելիբս քաղաքում (այժմ՝ Սմոլենսկի մարզ)՝ աշխատանքային դասի ընտանիքում։

1914 թվականին 4-րդ կարգի քաղաքային ուսումնարանն ավարտելուց հետո զորակոչվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատ։ 1916 թվականին Բուդիխոն ավարտել է ենթասպաների դպրոցը, պատերազմի ավարտին ստացել է լեյտենանտի կոչում։

1918 թվականի ապրիլի 18-ին կամավոր մեկնել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Անտոն Դենիկինի Ալեքսանդր Կոլչակի հետ միասին մասնակցել է ավազակային խմբավորումների դեմ քաղաքացիական պատերազմի մարտերին։

1922 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգում կարմիր բանակի հրամանատարական կազմի առաջադեմ դասընթացները։ 1924 թվականին նրան շնորհվել է Կարմիր դրոշի շքանշան։

1930 թվականին Բուդիխոն ավարտել է «Կրակոց» բարձրագույն հրամանատարական դասընթացները։ 1930-1938 թվականներին ծառայել է որպես շտաբի պետ և գնդի հրամանատար։ 1938 թվականին Բուդիխոն նշանակվել է 38-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալ։

1939 թվականի օգոստոսի 19-ից եղել է 171-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, 1940 թվականի հունիսի 4-ին նրան շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։ 1941 թվականի գարնանը դիվիզիան վերատեղաբաշխվել է Կիևի հատուկ ռազմական օկրուգում՝ Չերքասի շրջանում։

Գերմանա-խորհրդային պատերազմի սկզբին նույն պաշտոնում մասնակցել է սահմանային ճակատամարտին և Կիևի պաշտպանական գործողությանը։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 21-ին 171-րդ հրաձգային դիվիզիան հայտնվել է շրջափակման մեջ։ Բուդիխոն, լինելով երկու անգամ վիրավորված, դիվիզիայի հրամանատարությունը հանձնել է շտաբի պետին, իսկ ինքը երկու մարտիկների և կրտսեր լեյտենանտի հետ որոշել է շրջապատումից դուրս գալ ինքնուրույն։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 22-ին նրանք ձերբակալվել են գերմանական պարեկության կողմից։

Պոլտավսկի և Վլադիմիրո-Վոլինյան ճամբարներում մնալուց հետո 1942 թվականի ապրիլին Բուդիխոյին տեղափոխել են Համելբուրգ համակենտրոնացման ճամբար։ Հունիսին ընդունել է «Բոլշևիզմի դեմ պայքարի քաղաքական կենտրոն» մտնելու Բեսոնովի առաջարկը։ 1943 թվականի փետրվարից մինչև ապրիլի վերջը Բուդիխոն կատարում էր հակահետախուզության պետի պարտականությունները։ 1943 թվականին մայիսին, «Բոլշևիզմի դեմ պայքարի քաղաքական կենտրոն»-ի լուծարումից և Բեսոնովի, Լյուբիմովի և Բրոդնիկովի ձերբակալությունից հետո, ցանկություն է հայտնել տեղափոխվել Ռուսական ազատագրական բանակ՝ Արևելյան զորքերի գեներալ-լեյտենանտ Հելմիխի տրամադրության տակ։ Սեպտեմբերի 7-ին Հելմիխի հրամանով գեներալ-մայոր ՌՈԱՆ նշանակվել է «Հյուսիս» բանակային խմբի գերմանական 16-րդ բանակային խմբի 710-րդ Արևելյան գնդի Արևելյան զորքերի ուսուցման և պատրաստման շտաբի սպա։  Սեպտեմբերի 16-ին, ժամանել է Չուդնայա Գորա գյուղի հերթապահ կայան։ Հոկտեմբեր 13-ի լույս 2-ի գիշերը, առանց սպասելու նրա համակենտրոնացման ճամբար վերադառնալուն, որը նախատեսված էր հոկտեմբերի 14-ին, Բուդյխոն փախել է՝ դավադրություն կատարելով  Խիժինսկու դեմ։ Հոկտեմբերի 19-ին հանձնվել է Լենինգրադի 4-րդ կուսակցական բրիգադի ներկայացուցիչներին։ Նոյեմբերի 7-ին, ինքնաթիռով նրան տեղափոխել են Մոսկվա և կալանավորվել։ Նրան ձերբակալել են նոյեմբերի 11-ին՝ «հայրենիքի դավաճանության» մեղադրանքով։ Հենց Բուդիխոյից է առաջին անգամ հայտնի դարձել Խորհրդային մի խումբ գեներալների մասին, որոնք գերմանական գերության մեջ են հայտնվել Համելբուրգում, որոնց մեծ մասը համարվում էր անհետ կորած։

1950 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ռազմական կոլեգիան դատապարտել է նախկին գեներալ-մայորին մահապատժի։ 1950 թվականի ապրիլի 19-ին կատարվել է պատիժը։

Ծանոթագրություններ

 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ