Չարլզ Քոթոն

Չարլզ Քոթոն (, ), անգլիացի բանաստեղծ և գրող, ով առավել հայտնի է Միշել դը Մոնտենի ստեղծագործությունը ֆրանսերենից թարգմանելով, «Ամբողջական ձկնորս» գրքում ունեցած ներդրումով և իրեն վերագրվող «Ամբողջական խաղը» ազդեցիկ գրքով։

Վաղ Կյանքը 
Նա ծնվել է Էլսթոունֆիլդում, Ստաֆորդշիր, Բերեսֆորդ Հոլլում, Դերբիշիր Պիկ շրջանի մոտ։ Նրա հայրը՝ Չարլզ Քոթոն Ավագը, Բեն Ջոնսոնի, Ջոն Սելդենի, սըր Հենրի Ուոթոնի և Իզաք Ուոլթոնի ընկերն էր։ Որդուն, ըստ երևույթին, չի ուղարկվել համալսարան, բայց նրան դասավանդել է Ռալֆ Ռաուսոնը՝ 1648 թվականին Օքսֆորդի Բրասենոս քոլեջից վտարված ուսանողներից մեկը։ Քոթոնը ճանապարհորդեց Ֆրանսիայում և, հավանաբար, Իտալիայում, և քսանութ տարեկան հասակում նրան հաջողվեց ունենալ մի կալվածք, որը մեծապես ծանրաբեռնված էր իր հոր կենդանության օրոք դատական գործերով։ Ինչպես շատ ռոյալիստ պարոններ Անգլիական հեղափոխությունից հետո, նրա կյանքի մնացած մասը հիմնականում անցկացրեց հանգիստ գյուղական հետապնդումների մեջ, Քոթոնի դեպքում Պիկ շրջանում և Հյուսիսային Ստաֆորդշիրում։ Նրա «Ճամփորդությունը դեպի Իռլանդիա Բուրլեսկում» (1670) նշում է, որ նա ունեցել է կապիտանական հանձնաժողով և ծառայել Իռլանդիայում ։

Ամուսնություն 
1656 թվականին նա ամուսնացավ իր զարմիկի՝ Իզաբելլա Հաթչինսոնի, Թոմաս Հաթչինսոնի դստեր հետ Նա գնդապետ Ջոն Հաթչինսոնի խորթ քույրն էր. Նրանք ունեցան մեկ երեխա՝ Քեթրին Քոթոնը, ով ամուսնացավ սըր Բերքլի Լյուսիի՝ 3-րդ բարոնետի հետ։ Իզեբելլա (Հաթչինսոն) Քոթոնը մահացել է 1670 թվականին։ Իր կնոջ քրոջ՝ միսս Սթենհոուպ Հաթչինսոնի խնդրանքով, նա ձեռնամուխ եղավ Պիեռ Կոռնեյլի Հորացիսի թարգմանությանը 1671 թվականին։ նա ուներ տարեկան 1500 ֆունտ ստեռլինգ բաժնետոմս, բայց նա իրավունք չուներ այն ծախսելու։

Ստեղծագործություններ 
The Compleat Gamester-ի 1674 թվականի առաջին հրատարակությունը վերագրվում է Քոթոնին ավելի ուշ հրատարակությունների հրատարակիչների կողմից, որին ավելացվել են լրացուցիչ  նյութեր 1709 և 1725 թվականներին  Քոթոնից հետո, ինչպես նաև կանոնների որոշ թարմացումներ, որոնք Քոթոնը նկարագրել էր ավելի վաղ։ Գիրքը համարվում էր «ստանդարտ» անգլերեն լեզվով տեղեկատու աշխատությունը խաղերի, հատկապես ազարտային խաղերի, ներառյալ բիլիարդի, թղթախաղի, զառախաղի, ձիարշավի և աքլորների կռիվների վերաբերյալ, մինչև Էդմոնդ Հոյլի «Միստր Հոյլի» գրքի հրապարակումը։ Խաղերը ավարտվեցին 1750 թվականին, որոնք գերազանցեցին Քոթոնի այն ժամանակվա հնացած աշխատանքը։

1687 թվականին Քոթոնի մահից հետո նա անվճարունակ էր և իր ունեցվածքը թողեց իր պարտատերերին։ Նա թաղվել է 1687 թվականի փետրվարի 16-ին  Պիկադիլիի Սուրբ Ջեյմս եկեղեցում ։

Քոթոնի՝ որպես բուռլեսկ գրողի համբավը կարող է բացատրել այն անտեսումը, որով վերաբերվել են նրա մնացած բանաստեղծություններին։ Նրանց գերազանցությունը, սակայն, չնկատվեց լավ քննադատների կողմից։ Քոլրիջը գովաբանում է իր ոճի մաքրությունն ու անտարբերությունը Biographia Literaria-ում, իսկ Ուորդսվորթը (Նախաբան, 1815) տվել է առատ մեջբերում «Ձմռան ձոնից»։ «Թոշակի անցնելը» տպագրված է Ուոլթոնի կողմից «Ամբողջական ձկնորսի»  երկրորդ մասում։

Նա Դերբիշիրի մի մարդ էր, ով սիրում էր Պիկ շրջանը և գրեց մի երկար տեղագրական բանաստեղծություն՝ նկարագրելով այն. նրա հայրը տեղափոխվել էր այնտեղ Անգլիայի հարավից՝ ապրելու իր կնոջ կալվածքներում։ Բամբակի օրերում՝ Քաղաքացիական պատերազմին հաջորդած տասնամյակների ընթացքում, ձկնորսության լավ վայրերի անհասանելիությունը ֆիզիկական և օրինական էր։ «Ամբողջական ձկնորսի»-ի նրա բաժնի բացման գլուխները քաշում են Քոթոնին և նրա ընկերոջը վայրի և լեռնային լանդշաֆտի միջով։ Ընկերը, որին կսովորեցնեն թռչող ձկնորսություն, կասկած է հայտնում, թե արդյոք իրենք դեռ քրիստոնեական աշխարհում են.

«Ի՞նչ եմ մտածում։ Ինչու՞, կարծում եմ, որ դա ամենազառ տեղն է, որտեղ երբևէ իջել են վստահ տղամարդիկ և ձիերը, և եթե ընդհանրապես որևէ անվտանգություն կա, ապա ամենաապահով ճանապարհը իջնելն է...», - ասում է աշակերտը։ Այն բանից հետո, երբ նա վերցրեց իր ճանապարհը, նրանք հասնում են կամուրջին։ «Դուք... ձեռնասայլերով եք ճամփորդում այս երկրում»,- հարցնում է նա։ «Որովհետև այս կամուրջը, անշուշտ, ստեղծվել է ոչ մի այլ բանի համար, ինչո՞ւ, մուկը հազիվ է կարողանում անցնել դրա վրայով»։

Նրանք երկար գալիս են դեպի պաշտպանված հովիտը, որտեղ կանգնած է Քոթոնի տունն ու ձկնորսական խրճիթը։ Դա ձկնորսության պատմության մեջ դրախտի առաջին նկարագրությունն է։ «Այն կանգնած է մի տեսակ թերակղզում, որի շուրջը նուրբ պարզ գետ է»։ Այնտեղ Քոթոնն ու իր ընկերը նախաճաշում են ալյով և ծխախոտի ծխամորճ, որպեսզի ուժ տան իրենց ձողերն օգտագործելու համար։ Իշխան գետի համար, ասում է, հինգ-վեց մետրանոց ձողը բավական երկար պետք է լինի։ Իրականում, «ավելի երկար, թեև երբեք այդքան կոկիկ և արհեստականորեն պատրաստված, դա չպետք է լինի, եթե դուք մտադիր եք հանգիստ ձուկ որսալ»։

Թեև նա օգտագործում էր ձիու մազից խնամքով նեղացած, բամբակի ձողը ծանր էր։ Սպորտի նրա նկարագրությունը տարբերվում է ժամանակակից ճանճերի քասթինգից, որը սկսվել է 200 տարի անց ծանր մետաքսե գծերի հայտնվելով։ Քամոտ օրերին նա հյուրին խորհուրդ է տալիս ձկնորսություն անել լողավազաններում, քանի որ արագ գետերում, որտեղ Աղավնու կիրճն ավելի նեղ է, քամին շատ ուժեղ կլինի ձկնորսության համար։

Քոթոնի որոշ խորհուրդներ դեռևս օգտակար են, ինչպես, երբ նա հյուրին ասում է, որ ձուկ բռնի «լավ և հեռու»; և նա վիճում է մանր և կոկիկ ճանճերի համար, խնամքով հագնված, լոնդոնյան թփուտ-դիլերների թփուտ արտադրությունների շուրջ։ Ճանճերը, որոնք ձուկ են բռնում, միշտ սխալ տեսք կունենան չվարժված աչքին, քանի որ դրանք չափազանց փոքր և շատ նուրբ տեսք ունեն։

Բամբակի վիրակապերը պատրաստված են արջի մազից և ուղտի մորթի տակից, սև խոզի ականջի փափուկ մազիկներից և շան պոչերից։ «Ի՜նչ կույտ կա այստեղ»։ բացականչում է իր այցելուն, երբ բացվում է Քոթոնի կրկնօրինակման պայուսակը։ «Անշուշտ, Եվրոպայում ձկնորսը երբեք իր խանութը կիսով չափ պատրաստ չի եղել, ինչպես դուք»։

Քոթոնը պատասխանում է իսկական մոլուցքի հուզականությամբ. «Թույլ տվեք ձեզ ասել, որ այստեղ կան մի քանի գույներ, որոնք արհամարհելի են թվում, որոնք շատ դժվար է ձեռք բերել, և դրանցից որևէ մեկը սակավ է, որոնք, եթե կորչեն, Ես չպետք է բաց թողնեմ և անհանգստանամ դրա կորստի համար, տարին մեկ անգամ»։

Քոթոնը մի ամբողջ գլուխ է նվիրում տարվա յուրաքանչյուր ամսվա համար ճանճերի հավաքմանը։ Քչերն ունեն ժամանակակից անալոգներ, բայց դրանք հիմնված են ճշգրիտ դիտարկման վրա, ինչպես նրա քարե ճանճը.

Նրա մարմինը երկար է և բավականին հաստ, և պոչում լայն է, գրեթե, ինչպես մեջտեղում; նրա գույնը շատ նուրբ շագանակագույն է, դեղին շերտավոր և որովայնի վրա շատ ավելի դեղնավուն, քան մեջքին. նա ունի նաև երկու կամ երեք փոքրիկ թմբուկներ պոչի ծայրին, և երկու փոքրիկ եղջյուրներ նրա գլխին. թևերը, երբ լցված են։ մեծացել են, կրկնակի են, մեջքի վրա հարթ են, նույն գույնի, բայց մարմնից ավելի մուգ և դրանից երկար...

Հանգիստ օրը դուք կտեսնեք դեռևս խորքերը, որոնք անընդհատ պտտվում են ձկների մոտ, որոնք բարձրանում են, որոնք կհեղեղվեն այս ճանճերով, նրանք նորից կմաքրե՞ն իրենց մաղձը։

Մոնտանայում ձկները դեռևս աճում են քարե ճանճերի, քանի դեռ ջուրը «անընդհատ շրջաններում է», բայց Մեծ Բրիտանիայում դա անախրոնիզմ է։ Cotton's Derbyshire-ը ավելի հեռու է ժամանակակից Անգլիայից և ավելի մոտ է անապատին, քան Մոնտանան կամ Ալյասկան այժմ։ Նա միանգամայն ամաչում է խայծով ձկնորսությունից, լինի դա ճանճերով, թե թրթուրներով։ Նա սպանում է ձկներին մինչև հոգնելը։ «Ես ունեմ հենց այս գետում, որը հոսում է մեր կողքով, երեք-չորս ժամվա ընթացքում վերցրել եմ երեսուն, հինգ և երեսուն, և գետի լավագույն քառասուն իշխանը»։ Եվ նա ավարտում է իր խորհուրդը հողեղեն գործնականության նոտայով, որը չի կարելի գտնել, քանի որ սպորտը դառնում է ավելի կատարելագործված. թարմ իշխանի բաղադրատոմս՝ եփած գարեջուրով և ծովաբողկով։

Քոթոնն ավելին չէր սիրում, քան այն, որ իր ընկերները պետք է կիսեն իր ուրախությունը։ Աղավնու կիրճում նա ուներ մասնավոր այգի «նուրբ մաքուր գետով», որտեղ աշխարհը վերածվել էր իր ամենապարզ և ամենակարևոր բաների։

Նրա թարգմանությամբ գլուխգործոցը՝ «Essays of M. de Montaigne» (1685–1686, 1693, 1700 և այլն), հաճախ վերահրատարակվել է և մինչ օրս պահպանում է իր համբավը. նրա մյուս գործերը ներառում են «Սկարոնիդեսը» կամ Վիրգիլի Տրավեստին (1664–1670), «Էնեիդի» առաջին և չորրորդ գրքերի համախառն բուրլեսկը, որը տևել է տասնհինգ հրատարակություն; Burlesque on Burlesque, ... լինելով Լուսիանի երկխոսություններից մի քանիսը, որոնք նոր են դրվել անգլերեն ֆուստիերեն (1675), The Moral Philosophy of the Stoicks (1667), Guillaume du Vair-ի ֆրանսերենից; Դքս դ'Էսպեռնոնի կյանքի պատմությունը (1670), Ժիրարի ֆրանսերենից; Բլեզ դը Մոնլյուկի մեկնաբանությունները (1674), The Planter's Manual (1675), ծառաբուծության վերաբերյալ գործնական գիրք, որտեղ նա փորձագետ էր. The Wonders of the Peake (1681), Compleat Gamester-ը և The Fair One of Tunis, երկուսն էլ թվագրված են 1674 թվականին, նույնպես նշանակված են Քոթոնին։

Ժառանգություն 
Ուիլյամ Օլդիսը մի կյանք է նվիրել Քոթոնին Հոքինսի հրատարակությանը (1760) Compleat Angler-ում։ Նրա «Լիրիկական բանաստեղծությունները» խմբագրվել են Ջ. Ռ. Թութինի կողմից 1903 թվականին՝ 1689 թվականի բնօրինակ հրատարակությունից։ Մոնտենի Քոթոնի թարգմանությունը խմբագրվել է 1892 թվականին, իսկ ավելի մշակված ձևով 1902 թվականին՝ Քոթոնը ներդնում է իր սեփական նյութը և լրացնում է բացթողումները։

Բենջամին Բրիտտենը 1943 թվականին երաժշտություն է գրել Քոթոնի «Երեկոյան քառյակների» համար իր «Սերենադ տենորի, եղջյուրի և լարերի համար» ստեղծագործության մեջ։

Էնդրյու Միլարը՝ 18-րդ դարի լոնդոնյան նշանավոր գրավաճառը, հեղինակային իրավունքի բաժնեմաս է գնել Ջոն Օսբորնից Քոթոնի «Իսկական բանաստեղծական ստեղծագործությունների» նոր՝ հինգերորդ հրատարակության մեջ։ Այսպիսով, Քոթոնի պոեզիան մնաց հանրաճանաչ և եկամտաբեր մինչև տասնութերորդ դարը՝ մասամբ դասական գրականության հայտնի ստեղծագործությունների նրա խելացի «բուրլեսկների» շնորհիվ։

Չարլզ Քոթոնը թաղվել է Պիկադիլի Սուրբ Ջեյմս եկեղեցում։ Նրա հիշատակը հավերժացնող հուշակոթող կա նաև եկեղեցու ներսում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 

Անգլիացի գրողներ
Անգլիացի բանաստեղծներ