Սաբրաթա

Սաբրաթա (; նաև Սաբրաթահ, Սիբուրաթա), քաղաք Լիբիայի Զավիյա շրջանում։ Այն հռոմեական Տրիպոլիսի հնագույն «երեք քաղաքներից» ամենաարևմտյանն է՝ Օեայի և Լեպտիս Մագնայի հետ միասին։ 2001-2007 թվականներին նախկին Սաբրաթա վա Սորման շրջանի մայրաքաղաքն է եղել։ Այն գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին՝ ներկայիս Տրիպոլի քաղաքից շուրջ 70 կմ արևմուտք։ Պահպանված հնագիտական վայրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում 1982 թվականին։

Հնագույն Սաբրաթա 
Սաբրաթայի նավահանգիստն ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է մ.թ.ա. 500 թվականին՝ որպես Փյունիկիայի առևտրական նավահանգիստ Ծաբրաթան (փյունիկերեն՝ ‬𐤑𐤁‬‬𐤓𐤕‬𐤍 կամ ‬𐤑𐤁‬‬𐤓𐤕𐤏‬𐤍): Սա կարծես բերբերական անուն է, որի մասին հուշում է նախկինում գոյություն ունեցող բնակավայրը։ Նավահանգիստը ծառայում էր որպես փյունիկյան ելք աֆրիկյան ցամաքային տարածքների արտադրանքի համար։ Հույները քաղաքը նաև կոչել են Աբրոտոնոն (): Փյունիկիայի անկումից հետո Սաբրաթան հայտնվել է Կարթագենի ազդեցության ոլորտում։

Փյունիկյան պատերազմներից հետո Սաբրաթան կարճ ժամանակով հայտնվել է նումիդական Մասինիսա թագավորության վերահսկողության տակ նախքան մ.թ.ա. 1-ին դարում Հռոմեական կայսրության կողմից վերջինիս գրավումը՝ որպես Աֆրիկա Նովայի գավառ։ 2-3-րդ դարերում այն հռոմեականացվել է և վերակառուցվել։ Սեպտիմիոս Սևերոս կայսրը ծնվել է Լեպտիս Մագնայի մոտակայքում, և Սաբրաթան զարգացման գագաթնակետին է հասել Սևերոսների կառավարման շրջանում։ 4-րդ դարում քաղաքը զգալի վնաս է կրել երկրաշարժների պատճառով, մասնավորապես 365 թվականի երկրաշարժի պատճառով։ 5-րդ դարում այն հայտնվել է Վանդալների թագավարության վերահսկողության ներքո, իսկ քաղաքի մեծ հատվածներ լքվել են։ Բյուզանդական իշխանության ներքո այն որոշ վերածնունդ է ապրել, երբ բազմաթիվ եկեղեցիներ և պաշտպանական պատ է (չնայած ներառում էր քաղաքի միայն մի փոքր հատվածը) կառուցվել։ Քաղաքը դիոցեզ է եղել։ Մաղրեբի՝ մուսուլմանական գրավումից հետո հարյուր տարվա ընթացքում առևտուրը Սաբրաթայից տեղափոխվել է այլ նավահանգիստներ և քաղաքը վերածվել է գյուղի։

Հնագիտական վայր

1921 թվականից սկսած Սաբրաթան եղել է հնագիտական պեղումների վայր մասնավորապես իտալացի հնագետների համար։ 1948-1951 թվականներին քաղաքում պեղումներ է իրականացրել նաև բրիտանական մի խումբ՝ Քեթլին Քենյոնի և Ջոն Ուորդ-Փերքինսի գլխավորությամբ։ Բացի Սաբրաթայի թատրոնից, որը պահպանում է իր եռահարկ ճարտարապետական ֆոնը, Սաբրաթան ունի նաև տաճարներ՝ նվիրված Լիբերին, Սերապիսին և Իսիդային։ Քաղաքում կա նաև Հուստինիանոսի ժամանակներից մնացած քրիստոնեական բազիլիկ եկեղեցի և որոշ խճանկարներով հատակների մնացորդներ, որոնք հարստացրել են հռոմեական տիրապետության տակ գտնվող Հյուսիսային Աֆրիկայի էլիտայի տները (օրինակ՝ Վիլլա Սիլենում՝ Խոմսի մոտակայքում)։ Սակայն առավել լավ են պահպանվել ծովափնյա բաղնիքների գունավոր նախշերով և թատրոնի բաղնիքների սև և սպիտակ հատակների խճանկարները։

Կից կա մի թանգարան, որը պարունակում է Սաբրա2այի որոշ հարստություններ, բայց մյուսները կարելի է տեսնել Տրիպոլիի ազգային թանգարանում։

1943 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հնագետ Մաքս Մալովանը՝ Ագաթա Քրիստիի ամուսինը, հաստատվել է Սաբրաթայում՝ որպես Տրիպոլիտանիայի Արևմտյան նահանգի քաղաքացիական գործերի ավագ սպայի օգնական։ Նրա հիմնական խնդիրն էր վերահսկել հացահատիկի չափաբաժինների բաշխումը, բայց դա, ըստ Քրիստիի կենսագրի, «փառահեղ» աշխատանք էր, որի ընթացքում Մալովանն ապրում էր ծովին նայող իտալական վիլլայում և ուտում էր թարմ թունա ձուկ ու ձիթապտուղ։

Էրոզիա [ 2016 թվականի զեկույց ] 
2016 թվականի ապրիլի զեկույցի համաձայն՝ Սաբրաթայի փափուկ հողի կազմության և ափերի բնույթի պատճառով, որը հիմնականում կազմված է փափուկ քարերից և ավազից, Սաբրաթայի ավերակները առափնյա էրոզիայի վտանգի տակ են։ Հասարակական բաղնիքները և «նավահանգիստը» առավել վնասված են, քանի որ դրանք փլուզվել են փոթորիկների և անհանգիստ ծովերի պատճառով։ Այն պատճառով, որ Սաբրաթայում ամենատարածված շինանյութը՝ կալկարենիտը, շատ զգայուն է ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական եղանակային ազդեցությունների նկատմամբ, հուշարձանների երկարաժամկետ պահպանությունը վտանգված է։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը ևս կարող է վտանգել տեղանքի ամբողջականությունը։ Հնագույն Սաբրաթայի ափերի էրոզիան կարելի է նկատել ամեն տարի՝ լողափերի դասավորության և վերջերս քանդված շենքերի զգալի տարբերություններով։ Նավահանգստի և ձիթապտղի մամլիչի շրջակայքում տեղադրված ծովապատնեշներն անբավարար են և չափազանց փոքր՝ Սաբրաթայի հնագույն քաղաքը արդյունավետ պաշտպանելու համար։

Ժամանակակից Սաբրաթա
Քաղաքում է գտնվում Սաբրաթայի համալսարանը։ Վեֆաք Սաբրաթան քաղաքի ֆուտբոլային ակումբն է, որի խաղերն անցկացվում են Սաբրաթայի մարզադաշտում։

Կլիմա
Սաբրաթան ունի տաք կիսաանապատային կլիմա (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում)։

Պատկերասրահ

Համայնապատկեր

Հնագիտական վայր

Թանգարան

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 . 
 .
 

 Kenrick, Philip (1986) Excavations at Sabratha 1948-1951 Malet Street: Society for the Promotion of Roman Studies, 
 Matthews, Kenneth D. (1957) Cities in the Sand, Leptis Magna and Sabratha in Roman Africa University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 
 Reynolds, Joyce M, et al. Inscriptions of Roman Tripolitania, first edition 1952 British School at Rome/second ed. 2009 King's College London.
 Ward, Philip (1970) Sabratha: A Guide for Visitors Oleander Press, Cambridge, UK,

Արտաքին հղումներ

 UNESCO archaeological site of Sabratha
 Complete photo coverage of the archeological site
 LookLex article 
 IRT chapter on history and epigraphy of Sabratha
 Pleiades Gazetteer entry on ancient Abrotonum/Sabratha

Լիբիայի բնակավայրեր
Հյուսիսային Աֆրիկա