Դավիդ (Դոնատելլո)

Դավիդ (), Դոնատելլոյի բրոնզե արձան, առաջին մերկ արձանի պատկերումը  անտիկ աշխարհում։ Թվագրվում է մոտ 1440 թվականին։

Պատմություն 
Քանդակի ստեղծման ճշգրիտ ամսաթիվը հայտնի չէ։ Հետազոտողների մեծամասնությունը դա վերագրում է 1430-1440 թվականներ ընկած ժամանակահատվածին, չնայած չի բացառվում ավելի ուշ թվագրումը՝ մինչ 1460-ական թվականներ։ Դաвիդի մասին առաջին փաստաթղթավորված հիշատակումը սկսվում է 1469 թվականից։ Այդ թվականին Լորենցո Մեդիչին ամուսնացել է Կլարիչե Օրսինիի հետ, և արձանն այդ ժամանակ եղել է Պալացցո Մեդիչիի բակում։ Ենթադրվում է սակայն, որ նա այնտեղ է հասել մի քանի տարի շուտ՝ 1450-ական կամ 1460-ական թվականներին։

Ըստ Ջորջո Վազարիի, Դավիդ արձանը ստեղծվել է Կոզիմո Մեդիչիի պատվերով, բայց այս տեղեկատվությունը չի կարող համարվել հավաստի։ Վազարին տալիս է նաև պատվանդանի նկարագրությունը, որի վրա գտնվում էր արձանը․ պատվանդանը չի պահպանվել։ Պատվանդանդանի հեղինակը Դեզիդեիո դա Սետինյանոն է եղել։

1495 թվականին, Մեդիչիին Ֆլորենցիայից արտաքսելուց հետո, արձանը տեղափոխվել է Պալացցո Վեկկիո։ 1738 թվականից (որոշ պատմաբաններ անվանում են 1777 թվական) այն գտնվել է Ուֆֆիցի պատկերասրահում։ 1865 թվականին հիմնադրվել է Բարջելոյի ազգային թանգարանը, իսկ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Դավիդը իր տեղն է գրավել այդ ցուցանմուշների մեջ։

Նկարագրություն 

Դոնատելլոյի Դավիդը նման չէ աստվածաշնչյան հերոսի ավանդական կերպարին։ Այն նաև տարբերվում է ավելի վաղ արձանից, որը Դոնատելլոն պատրաստել էր մարմարից։ Բրոնզե Դավիդը գրեթե պատանի է, ճկուն մարմնով և երկար մազերով տղա է։ Նա ամբողջովին մերկ է, բացառությամբ հովիվի լայնեզր գլխարկի, որի վրա դափնեպսակ է դրված, իսկ ոտքերի սանդալներ են՝ սռնապաններով։ 

Հերոսի ազատ կեցվածքը կոնրապոստի օրինակ է․ մարմին ծանրությամբ հենված է աջ ոտքի վրա, մինչդեռ ձախը կիսով չափ ծալված է։ Նա ոտքով տրորում է իր կողմից հաղթած Գոլիաֆի (Goliath) գլուխը։ Երիտասարդի մարմինը փոքր-ինչ շեղված է կենտրոնական առանցքից, իսկ թրի անկյունագիծը, որի վրա հենված է հաղթողը, շեշտում է քանդակի անկայուն վիճակը ու ներքին դինամիկան։ Ձախ ձեռքում պարսատիքի քար է` իր հաղթանակի զենքը։ Արձանը նախատեսված է բոլոր կողմերից տեսնելու հաշվարկով։ Միևնույն ժամանակ բրոնզե մակերևույթի լույսի արտացոլումները կենտրոնանում են այս նրբագեղ մարմնի այս կամ այն ծալքի վրա՝ ընդգծելով կոմպոզիցիայի տարածական բնույթը։

Ալեքսեյ Ջիվելեգովը իր «Իտալական վերածննդի ստեղծողները» աշխատության մեջ Դավիդի արձանին տալիս է հետևյալ բնութագրերը.

Մեկնություններ 

Դոնատելլոյի Դավիդն արվեստի գործ է, որն արժանացել բազմաթիվ մեկնաբանությունների։

Բոլոր հետազոտողներն այս կամ այն կերպ նշում են երիտասարդի արտաքին տեսքի և նրա «ոչ հերոսական» կեցվածքի անսովոր կանացիությունը, «ուժեղ, չնայած դեռ շատ երիտասարդ հաղթած տղան մտածկոտ և նույնիսկ մի փոքր ամաչկոտ նայում է պարտված հսկայի կտրված գլխին՝ աջ ձեռքի կոպիտ և հոգնած շարժումով հենվելով փոքրիկ թրի վրա», «Դավիդի մերկությունը, որն ընդգծվում է սանդալներով և գլխարկով, շեշտում է դեմքի արտահայտությունը և երիտասարդի ամբողջ արտաքին տեսքը, ինչը խոսում է նրա ինքնահմայման և ինքն իր նկատմամբ նարցիսական կենտրոնացվածության մասին»։ Ակնհայտ է, որ արձանը դիտողին այնքան չի փոխանցում Դավիդի սխրանքի մեծությունը, որքան ստիպում է հիանալ մերկ պատանեկան մարմնի գեղեցկությամբ։ Սա Դոնատելլոյի աշխատանքում հոմոէրոտիկ մոտիվներ տեսնելու հիմք է տալիս և առիթ հանդիսանում նրանում փնտրել հենց նման ընկալման բազմաթիվ հավաստի ակնարկներ։

Այնուամենայնիվ, կա Դավիդի փխրունությանն ու կանացիությանը բացարձակապես այլ բացատրություն տվող կարծիք նույնպես։ Նրան նայելիս դժվար է պատկերացնել, որ պատանին ի վիճակի է գլուխ հանել ռազմատենչ հսկայի հետ, բայց ավելի ակնհայտ է դառնում աստվածային միջամտության դերը, որը որոշոլ է այս ճակատամարտի ելքը։ Ուստի պարտված թշնամու գլխին կանգնած ոչ ամրակազմ երիտասարդություն պատկերող արձանը խոսում է այս տեսարանում Աստծո անտեսանելի ներկայության մասին։

Դոնատելլոյի մտահղացումը հասկանալու համար կարևոր է նաև պատմական և քաղաքական ենթատեքստը։ Վերածննդի դարաշրջանում Դավիդի կերպարը չափազանց տարածված կերպար է. Դավիդը ներկայացվում է որպես իսկական հերոս, ժողովրդից դուրս եկած, ով փրկել է ժողովրդին ստրկությունից և հետագայում դարձել է հրեական թագավոր։ Այն փաստը, որ արձանը գտնվել է Պալացցո Մեդիչիի բակում (և հնարավոր է ստեղծվել է նրանց պատվերով), հուշում է, որ Մեդիչի ընտանիքը ցանկանում էր ընկալվել որպես ազատության ջատագով, պաշտպան։ 

Պատահական չէ, որ Դավիդի արձանը եղել է Դոնատելլոյի մեկ այլ հայտնի գործի` «Յուդիֆ և Հոլոֆերնես» քանդակագործական խմբի հետ։ Յուդիֆը և Դավիդը ժողովրդի փրկիչներն են՝ բռնակալներ սպանողներ, որոնք կարող էին ծառայել որպես Ֆլորենցիայի Հանրապետության իդեալների հիանալի մարմնացում։ Ազատության այս խորհրդանիշը տեղադրելով իրենց իսկ պալատի բակում` Մեդիչիներն ուզում էին, որ իրենց անունը կապվի ոչ թե բռնակալության և իշխանության յուրացման, այլ ընդհակառակը` հանրապետական արժեքների հետ։

Աստվածաշնչյան բնույթի ոչ կանոնական կերպարը ստիպել է որոշ հետազոտողների ենթադրել, որ արձանը բնավ չի պատկերում Դավիդին, այլ մեկ ուրիշին, օրինակ՝ Մերկուրի աստծուն։ Այնուամենայնիվ, բոլոր աղբյուրները սկսած 15-րդ դարից վստահորեն արձանը ճանաչում են որպես Դավիդի պատկեր։ Բացի այդ, կան փաստագրված ապացույցներ այն մասին, որ արձանի՝ չպահպանված պատվանդանին եղել է հետևյալ գրությունը.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Арган Дж. К. История итальянского искусства. В 2 т. Т. 1. — М.: Радуга, 1990. — С. 224.
 Виппер Б. Р. Итальянский ренессанс XIII—XVI века. — М.: Искусство,1977. — C. 136.
 Гуковский М. А. Итальянское возрождение. 2-е изд., испр. и доп. — Ленинград: Издательство Ленинградского университета, 1990. — С.566. — ISBN 5-288-00163-4
 Дживелегов А. К. Творцы итальянского Возрождения: В 2 кн. Кн. 1. — М.: ТЕРРА-Книжный клуб; Республика, 1998. — С. 123. — ISBN 5-300-02049-4.
 С. Дзуффи. Возрождение. XV век: Кватроченто. — М.: Омега, 2008. — С. 269. — ISBN 978-5-465-01772-5.
 Лазарев В. Н. Начало раннего Возрождения в итальянском искусстве. — М.: Искусство, 1979.
 Baskins, Cristelle L. — Donatello’s Bronze David: Grillanda, Goliath, Groom?  // Studies In Iconography, 1993. — № 15. — pp. 113-34
 Berti, Luciano, Cecchi, Alessandro, Natali, Antonio. Donatello. Art Dossier № 3. Giunti Editore, 1986. — pp. 57-60.
 
 McHam, Sarah Blake. Donatello’s Bronze David and Judith as Metaphors of Medici Rule in Florence. // The Art Bulletin. — 2001. — Vol. 83, № 1. — pp. 32-47.
 Hartt, Frederic. History of Italian Renaissance Art: Painting, Sculpture, Architecture. Prentice-Hall, Inc., and Harry N. Abrams Inc., New York. — pp. 202—203
 Schneider, Laurie. Donatello’s Bronze David. // The Art Bulletin. — 1973. — Vol. 55, № 2. — pp. 213—216.
 Williams, Robert. «Virtus Perficitur»: on the Meaning of Donatello’s Bronze «David». // Mitteilungen des Kunsthistorischen Institutes in Florenz. — 2009. — Bd.53, H. 2/3. — pp. 217—228.

Հղումներ 
 Արվեստի պատմություն վերլուծություն և քննադատություն
 Լուսանկարներ, պատմական վերլուծություն
 Լուսանկարներ տարբեր դիրքերով

Բրոնզե արձաններ
Վերածննդի արվեստ
Իտալիայի արվեստ
Քանդակներ