Բրիտանական մանդատը Պաղեստինում

Բրիտանական մանդատը Պաղեստինում, հայտնի է նաև որպես Պաղեստինի մանդատ (), Ազգերի լիգայի իրավական փաստաթուղթ է, որը թողարկվել է Մեծ Բրիտանիայի կողմից՝ Մերձավոր Արևելքի այն  տարածքների ժամանակավոր կառավարման համար, որոնք Օսմանյան կայսրության կազմում էին մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Բրիտանական մանդատի կազմում ընդգրկված է, Նաբլոսը, Սիրիա վիլայեթը, Բեյրութ վիլայեթի հարավը, և Երուսաղեմի մարզը  (մինչ Մուդրոսի զինադադարը)։

Պատմություն  
Պաղեստինի մանդատի նախագիծը պաշտոնապես հաստատվել է Ազգերի լիգայի խորհրդի կողմից 1922 թվականի հուլիսի 24-ին, այնուհետև լրացվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 16-ի Անդրհորդանանի հուշագրով, ուժի մեջ է մտել 1923 թվականի սեպտեմբերի 29-ին՝ Լոզանի խաղաղության պայմանագրի վավերացումից հետո։ Մանդատն ավարտվել է 1948 թվականի մայիսի 14-ի կեսգիշերին։

Իրավական հիմքեր 
Փաստաթուղթը հիմնված էր Ազգերի լիգայի կանոնադրության 22-րդ հոդվածում 1920 թվականի ապրիլի 25-ի և Սան Ռեմոյի բանաձևում ամրագրված սկզբունքների վրա, որոնք դաշնակից տերությունները կնքեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Ազգերի լիգայի մանդատային համակարգը նախատեսված էր կառավարելու Մերձավոր Արևելքի այն տարածքները, որոնք 16-րդ դարից սկսած Օսմանյան կայսրության մաս էին կազմում, «մինչև այն պահը, երբ նրանք կարողանան միայնակ գոյատևել»։ Մոտավոր սահմանը Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատի տարածքների հետ որոշվել է Պոլետ-Նյուքոմ համաձայնագրով, 1920 թվականի դեկտեմբերի 23-ով։

Անդրհորդանան  
1920 թվականի հուլիսին Մայսալունի ճակատամարտից հետո Անդրհորդանանը անտեր տարածք էր։ Բրիտանիան գերադասեց խուսափել Պաղեստինի հետ Անդրհորդանանին միանալուց մինչև 1921 թվականի մարտին Կահիրեում կայանալիք հանդիպումը, որտեղ որոշվեց, որ այս տարածքը կկառավարվի Աբդուլլահ իբն Հուսեյնի կողմից Պաղեստինի մանդատով։ Անդրհորդանանի հուշագիրը վերացրեց հրեաների՝ Հորդանան գետից արևելք ընկած տարածքում բնակավայրեր հիմնելու իրավունքը։ Հուշագրի դրույթները կյանքի կոչելու համար Մեծ Բրիտանիայի ընդհանուր ղեկավարությամբ ստեղծվեց «Անդրհորդանանի գրասենյակը»։ 1928 թվականի  փետրվարի 20-ի պայմանագրի համաձայն Անդրհորդանանը ստացավ զգալի ինքնավարություն և հետագայում լիովին անկախացավ Մեծ Բրիտանիայի հետ 1946 թվականի մարտի 22-ին կնքված պայմանագրով։

Ավարտ 
 
1947 թվականի նոյեմբերի 29-ին, մանդատի ավարտից քիչ առաջ (1948 թ. մայիսի 14), ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց թիվ 181 բանաձևը, որով որոշվում էր Պաղեստինի հետագա վարչակազմը։ Բանաձևը նախատեսում էր Պաղեստինում երկու պետությունների ստեղծում՝ արաբական և հրեական. Երուսաղեմ քաղաքը մնաց Միավորված ազգերի կազմակերպության վերահսկողության տակ։ Մանդատի վերջին օրը պաղեստինյան հրեաները հայտարարեցին անկախ Իսրայել պետության ստեղծման մասին։ Հետագա արաբա-իսրայելական պատերազմի արդյունքում Պաղեստինում արաբական պետություն չստեղծվեց։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Louis, Wm. Roger (1969). The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919—1922. International Organization, 23(1), pp. 73–96.
 Paris, Timothy J. (2003). Britain, the Hashemites and Arab Rule, 1920—1925: The Sherifian Solution. London: Routledge. 
 Aruri, Naseer H. (1972). Jordan: A Study in Political Development (1921—1965). Martinus Nijhoff Publishers.

Արտաքին հղումներ 
 League of Nations Mandate for Palestine 
 Resources > The Building of a State > British Mandate The Jewish History Resource Center, Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, The Hebrew University of Jerusalem
 
 British Mandate of Palestine

Արաբա-իսրայելական հակամարտություն
Իսրայելի պատմություն
Պաղեստինի պատմություն
Մանդատային Պաղեստին
Իսրայելի սահմաններ
Պաղեստին
Սիրիայի սահմաններ
Միացյալ Թագավորության արտաքին հարաբերություններ
Միջազգային իրավունք
Միջին Արևելք
Հորդանանի պատմություն
Բրիտանական կայսրություն
20-րդ դարի պայմանագրեր
Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ