Զառա Ռադերֆորդ

Զառա Ռադերֆորդ (, ), բելգիացի-բրիտանացի օդաչու։ Զառան 19 տարեկանում դարձավ ամենաերիտասարդ կին օդաչուն, որ միայնակ թռիչք է կատարել աշխարհի շուրջ Նա իր հինգ ամիս տևած  թռիչքը սկսել է, 2021 թվականի օգոստոսի 18-ին բելգիական Կորտրիկում և ավարտվել այնտեղ 2022 թվականի հունվարի 20-ին։ Զառա Ռադերֆորդը նաև առաջին մարդն է, որ պտտվել է աշխարհի շուրջ գերթեթև ինքնաթիռով։

Կենսագրություն 
Զառա Ռադերֆորդը ծնվել է Բրյուսելում, բրիտանացի պրոֆեսիոնալ օդաչու Սեմ Ռադերֆորդի և բելգիացի սիրողական օդաչու և իրավաբան Բեատրիս դե Սմեթի ընտանիքում։ Մանկության տարիներին Զառան ուղեկցել է հորը թռիչքների ժամանակ՝ երբեմն ճանապարհի մի մասը ինքն է վարել ինքնաթիռը։ 14 տարեկանում նա սկսել է վերապատրաստվել որպես օդաչու և արտոնագիր ստացել 2020 թվականին։ Ավարտել է Հեմփշիրի Վինչեստեր քաղաքի աղջիկների Սուրբ Սուիթանի դպրոցը ()։ Ստացել է մաթեմատիկայի, բարձրագույն մաթեմատիկայի, տնտեսագիտության և ֆիզիկայի A մակարդակ։

Միայնակ թռիչք աշխարհի շուրջ

Նախապատրաստություն 
2021 թվականի հուլիսի 26-ին Վինչեստերի մոտ գտնվող Պոպհեմ օդանավակայանում կայացած մամուլի ասուլիսում Ռադերֆորդը հայտարարել ՝է իր հավակնության մասին՝ դառնալու ամենաերիտասարդ կին օդաչուն, որ 19 տարեկանում միայնակ կթռչի աշխարհի շուրջ։ Նա ձգտել է գերազանցել ռեկորդը, որը նախկինում սահմանել էր աֆղանական ծագումով ամերիկացի օդաչու Շաեստա Ուայսը 2017 թվականին 30 տարեկանում։ Բացի այս ռեկորդից, Զառան փորձել է գերազանցել ևս երկու ռեկորդ՝ դառնալ առաջին կինը, ով կպտտվի աշխարհի շուրջ գերթեթև ինքնաթիռով, և առաջին բելգիացին, ով միայնակ կպտտվի աշխարհի շուրջ մեկ շարժիչով ինքնաթիռով։

Ռեկորդին հասնելու ջանքերը նպատակ ունեին նաև բարձրացնել գենդերային խզման մասին իրազեկությունը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են STEM-ը (Գիտություն, Տեխնոլոգիա, Ճարտարագիտություն և Մաթեմատիկա ) և ավիացիան։ Նաև ուզում էր ոգեշնչել համար ավելի շատ կանանց և աղջիկների՝ ներգրավվելու STEM ոլորտներում։ Նրա փորձին աջակցել են գլխավոր հովանավոր ICDSoft-ը (վեբ հոստինգի ծառայություն), Ռիչարդ Բրենսոնի Virgin Group, բելգիական SafeSky ստարտափը և հոլանդական TMC Group ընկերությունը։ Զառան նաև համագործակցել է Girls Who Code և Dreams Soar բարեգործական կազմակերպությունների հետ, որոնք նպատակ ունեն ոգեշնչել և օգնել կանանց և աղջիկներին ներգրավվել STEM ոլորտներում։

Թռիչք 

Ռադերֆորդը սկսել է իր թռիչքը Բելգիայի Կորտրիկ Վևելգեմ օդանավակայանից 2021 թվականի օգոստոսի 18-ին Shark UL ինքնաթիռով, որը նրան տրամադրել էր օդանավ արտադրող սլովակյան Shark. Aero։ Կորտրեյկից նա թռել է Պոպհեմի օդանավակայան, որտեղ նա անցկացրեց մեկ ժամ մինչև Աբերդինի վրայով Շոտլանդիայի Վիկ քաղաք թռչելը։ Հաջորդ օրը նա հինգ ժամ տևած թռիչքից հետո վայրէջք է կատարել Ռեյկյավիկում։

Շարունակելով իր ճանապարհորդությունը՝ Ռադերֆորդը կանգ է առել Գրենլանդիայում, Կանադայում, Միացյալ Նահանգների Արևելյան ափին, Բահամյան կղզիներում, Թերքս և Քայքոս կղզիներում, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում, Կոլումբիայում, Պանամայում, Կոստա Ռիկայում, Մեքսիկայում, Միացյալ Նահանգների Արևմտյան ափին և Ալյասկայում։ 2021 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Ալյասկայի Նոմ քաղաք ժամանելուց հետո նա ստիպված էր մեկ շաբաթ սպասել ռուսական վիզայի երկարաձգմանը։ Երբ նրա անձնագիրը վերադարձել է Հյուսթոնում (Տեխաս) ռուսական հյուպատոսարանից, եղանակը վատացել էր, տեխնիկական սպասարկման կարիք կարիք է եղել և նա ստիպված սպասել է ևս երեք շաբաթ, մինչև կկարողանար անցնել Բերինգի նեղուցը։ 2021 թվականի նոյեմբերի 1-ին, հաղթահարելով իր ճանապարհի կեսը նա հասել է Ռուսաստանի Անադիր բնակավայր։ Հաջորդ օրը նա Անադիրից թռել է Մագադան, իսկ նոյեմբերի 9-ին կանգ է առել Այանում՝ ընդամենը 800 բնակիչ ունեցող գյուղում, որտեղ  Wi-Fi չի եղել, իսկ բնակիչներից ոչ մեկը անգլերեն չի իմացել, Այստեղ նա սպասել է ձնաբքի պատճառով։ Նոյեմբերի 30-ին Զառան հասել Խաբարովսկ, իսկ դեկտեմբերի 2-ին՝ Վլադիվոստոկ։

Դեկտեմբերի 11-ին Ռուսաստանից մեկնելուց հետո Ռադերֆորդը մտադիր է եղել կանգառներ կատարել Չինաստանում, սակայն COVID-19-ի խիստ սահմանափակումների պատճառով նա ստիպված է եղել շրջանցել Ճապոնական ծովը և թռչել Հարավային Կորեա։ Վեց ժամ տևած թռիչքի ընթացքում նա դժվարացել է կապ հաստատել Սեուլի ավիադիսպետչերների հետ և օգնության համար դիմել է KLM-ին, որն իր հաղորդագրությունները փոխանցել էօդային երթևեկության կառավարմանը և օգնել է նրան գտնել ճիշտ հաճախականությունները։ Նույն օրը նա վայրէջք է կատարել Գիմպոյում։ Դեկտեմբերի 13-ին Զառան մեկնել է Մուան, իսկ հաջորդ օրը հետ թռել Թայպեյ։ Դեկտեմբերի 16-ին Ռադերֆորդը վայրէջք է կատարել Ֆիլիպինների Պամպանգա նահանգի Քլարկ քաղաքում։ Նա մտադիր է եղել երկրորդ կանգառը կատարել Դումագետեում, սակայն հաջորդ օրը ստիպված թռել է Կոտա Կինաբալու (Մալայզիա)՝ խուսափելու մոտեցող Ռայ թայֆունից։

Կոտա Կինաբալուից հետո նա կանգ է առել Ինդոնեզիայի Կետապանգ և Ջակարտա քաղաքներում և Սինգապուրում։ Դեկտեմբերի 27-ին Բանդա Աչեհ թռչելիս նա թռել է շատ մոտ փոթորկող ամպերին և տեսել կայծակ ինքնաթիռից մոտ 3 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բանդա Աչեհից հետո նա կանգ է առել Կոլոմբոյում (Շրի Լանկա) և Կոիմբաթորում (Հնդկաստան)։ Մումբայում ամանորյա կանգառից հետո, Ռադերֆորդը 2022 թվականը սկսել է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում գտնվող Ալ Այնում և Սաուդյան Արաբիայում՝ Ալ-Ռիադում և Թաբուկում, որտեղ նրան դիմավորել են Սաուդյան արքայազնը ու նախկին օդաչու և տիեզերագնաց Սուլթան իբն Սալման Ալ Սաուդը. 2022 թվականի հունվարի 8-ին Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում կանգ առնելուց հետո նա ժամանել է հունական Կրետե կղզի՝ Հերակլիոն։

Ռադերֆորդը 2022 թվականի հունվարի 14-ին կանգառներ է կատարել Բուլղարիայի Սոֆիա մայրաքաղաքում և Սլովակիայի Սենիցայում, նախքան հունվարի 16-ին վայրէջք կատարեց Բենեշով (Չեխիա)։ Հունվարի 19-ին նա վայրէջք է կատարել Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ-Էգելսբախ օդանավակայանում և 2022 թվականի հունվարի 20-ին ժամանել է  Կորտրիկ՝ ավարտելով իր շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը։

Ծանոթագրություններ 

Բելգիացիներ
Կին օդաչուներ
Շուրջերկրյա ճանապարհորդություններ
21-րդ դարի կանայք
Բրիտանացի կանայք