Էդիթ Ուորթոն

Էդիթ Ուորթոն (), ծննդյան անունը` Էդիթ Նյուբոլդ Ջոնս (), ), գրող և ոճաբան, Պուլիցերյան մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն 
Ուորթոնը ծնվել է 1862 թվականին, Նյու-Յորքում, արիստոկրատական ընտանիքում։ Ստացել է տնային կրթություն` ի թիվս այլ գրքերի օգտագործելով իր հոր գրադարանի գրականությունը։  Կյանքի հետագա տարիներին, այնուամենայնիվ, նա պայքարել է նման տեսակի կրթության և սոցիալական հարկադրանքի դեմ։ Իր մանկությունն ու պատանեկությունը Ուորթոնն անցկացրել է Եվրոպայում, որտեղ մտերմացել է բազմաթիվ հայտնի գրողների հետ։ Նրա ստեղծագործության վրա հատուկ ազդեցություն է ունեցել Հենրի Ջեյմսը։ Էդիթի դիմանկարը ութ տարեկան հասակում ստեղծել է Փարիզում ապրող ամերիկացի նկարիչ Էդվարդ Հարիստոն Մեյը։

1885 թվականին, 23 տարեկանում Ուորթոնն ամուսնանում է Էդվարդ Ռոբինս Ուորթոնի` Բոստոնի ազնվական ընտանիքի բանկիրի հետ։ Սակայն նա երջանիկ չէր։ Շուտով Ուորթոնը հայտնաբերում է, որ ամուսինը գումար է ծախսում սիրուհիների վրա։ Նրանց ամուսնությունը կազմալուծվում է, և 1908 թվականին նա փախչում է Ֆրանսիա`  Փարիզ, որտեղ սիրավեպ է սկսում «The Times»-ի լրագրող Մորտոն Ֆուլերտոնի հետ։ Երկար ժամանակ Ուորթոնի և Ֆուլերտոնի հարաբերությունները գաղտնի էին պահվում, նրանց մասին գիտեին միայն գրողի աղախինը  և Հենրի Ջեյմսը։ 

Իր օրագրում Ուորթոնը խոստովանում է, որ Ֆուլերտոնի հետ հարաբերություններում ձեռք է բերել այն, ինչ իրեն չի հաջողվել ամուսնության մեջ։ Վերջապես, 1913 թվականին նա պաշտոնապես ամուսնալուծվում է Ռոբինս Ուորթոնի հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ուորթոնն աշխատում է որպես լրագրող` ճամփորդելով ճակատի գծերով։ Նա իր ռազմական ուղևորություններն արտացոլել է բազմաթիվ հոդվածներում։ 1916 թվականին Ֆրանսիայի կառավարության կողմից փախստականներին ցուցաբերած ակտիվ օգնության համար նրան շնորհվում է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան։
Մնացած ամբողջ կյանքը Ուորթոնն անցկացնում է Ֆրանսիայում։ Միայն մեկ անգամ` 1923 թվականին, նա լինում է ԱՄՆ-ում` Եյլի համալսարանի պատվավոր դոկտորական աստիճան ստանալու համար։

Մահացել է 1937 թվականի օգոստոսի 11-ին։ Թաղված է Վերսալի Գոնար գերեզմանատանը։
Նրա պատվին անվանվել է Վեներայի Ուորթոն խառնարանը։

Գրական գործունեություն 
1902 թվականին Մասաչուսեթսում Ուորթոնը կառուցում է սեփական կալվածքը`  հանդես գալով տաղանդավոր դիզայներներով։ Այստեղ նա գրում է իր մի քանի վեպերը, այդ թվում`  «ՈՒրախության բնակավայրը» (, 1905):

Նրա ամենահայտնի վեպը`  «Անմեղության դարաշրջանը» ("The Age of Innocence"), գրվել է Ֆրանսիայում և հրատարակվել 1920 թվականին։ Գրքում պատմվում է փաստաբան Նյուլանդ Արչերի մասին, ով բարեկիրթ Մեյ Ուելլանդի հետ հարսանիքի նախօրեին սիրահարվում է նրա զարմիկին`  գրաֆինա Էլեն Օլենսկայային, որի դժվարին և տխուր ճակատագիրը շատ առումներով նման էր Ուորթոնի ճակատագրին։ Այդ զգացումը «կարմիր թելի» նման անցնում է Արչերի հետագա ողջ կյանքի միջով` կանխորոշելով թե' նրա հարաբերությունները Մեյի հետ, թե' նրա ամուսնության ողջ պատմությունը։ Այս վեպի համար 1921 թվականին Ուորթոնը պարգևատրվում է  Պուլիցերյան մրցանակով` դառնալով այդ մրցանակին արժանացած առաջին կինը։

Ընտրված մատենագիտություն 
 1897 — The Decoration of Houses
 1899 — The Greater Inclination / Մեծ հմայք
 1900 — The Touchstone
 1902 — The Valley of Decision / Լուծման հովիտ
 1905 — The House of Mirth / Ուրախության բնակավայր
 1907 — The Fruit of the Tree / Ծառի պտուղը
 1911 — Ethan Frome /Էթան Ֆրոմ։ Ֆիլմ
 1912 — The Reef
 1913 — The Custom of the Country  
 1917 — Summer / Ամառ
 1920 — The Age of Innocence / Անմեղության դարաշրջան (վեպ)։ Ֆիլմ` «Անմեղության դարաշրջան»
 1922 — The Glimpses of the Moon
 1934 — A Backward Glance  
 1938 — The Buccaneers / Ծովահեններ (Գեղեցկուհիներ)։ Այս վեպի հիման վրա 1994 թվականին Մեծ Բրիտանիայում նկարահանվել է սերիալ (թողարկման տարին` 1995),
ռեժիսոր Ֆիլիպ Սավիլ, դերերում` Կարլա Գուջինո, Միրա Սորվինո, Էլիսոն Էլիոթ, Ռիա Կիլսթեդ, Մարկ Թենդի, Ռոնան Վիբերտ,Դինսդեյլ Լենդեն, Սոֆի Դիկս, Ռոզմարի Լիչ, Չերի Լունջի։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 

 Edith Wharton Society

Պուլիտցերյան մրցանակակիրներ
Ամերիկացի կին գրողներ
Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Ամերիկացի դիզայներներ
Ամերիկացի վիպասաններ
Ամերիկացի թարգմանիչներ
Ամերիկացի արձակագիրներ
20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Ամերիկացի կին վիպասաններ
Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Ամերիկացի սարսափ ժանրի գրողներ
Ամերիկացի դրամատուրգներ
Ամերիկացի արվեստագետներ
Կին ինքնակենսագիրներ
Կաթվածից մահացածներ