Գաբրիել Վահանյան

Գաբրիել Անտուան Վահանյան (,  ), ծագումով հայ ֆրանս-ամերիկյան բողոքական աստվածաբան։ «Աշխարհիկ աստվածաբանության» չափավոր ներկայացուցիչ, որը ակադեմիական շրջանակներում հիշվել է 1960-ականներին «Աստծո մահվան աստվածաբանության» վերաբերյալ իր նորարարական աշխատությամբ։ Նա 26 տարի դասավանդել է ԱՄՆ-ում՝ մինչև իր կարիերան Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքում ավարտելը։

Կենսագրություն 
Գաբրիել Վահանյանը ծնվել է Մարսելում՝ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների ընտանիքում։ 1945 թվականին ավարտել է Վալանսի լիցեյը և Փարիզի բողոքական աստվածաբանական ֆակուլտետը։ Բողոքականության և արվեստի վերաբերյալ իր ատենախոսության համար 1950 թվականին Փրինսթոնի աստվածաբանական ճեմարանում ստացել է դոկտորի կոչում, իսկ 1958 թվականին՝ «Բողոքականությունը և արվեստը» թեզի համար՝ փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

26 տարի դասավանդել է Սիրաքյուսի համալսարանում, իսկ 1968 թվականին այնտեղ հիմնադրել է կրոնի ասպիրանտական ծրագիր և եղել է նրա առաջին տնօրենը։ Վահանյանը 1964 թվականին եղել է Ամերիկյան կրոնական ակադեմիայի առաջին տնօրենների խորհրդի հիմնադիրներից մեկը։

1984 թվականին նա տեղափոխվել է Ստրասբուրգի հումանիտար համալսարան՝ Ֆրանսիայում բողոքականության դասախոսների ամենահեղինակավոր համարվող պաշտոններից մեկին։ Իր ակադեմիական կարիերան որպես մշակութային աստվածաբանության պատվավոր պրոֆեսոր ավարտել է Մարկ Բլոկի անվան համալսարանում և նրա իրավահաջորդում՝ Ստրասբուրգի միավորված համալսարանում։ Ողջ կյանքի ընթացքում մնացել է եկեղեցական երիցական և քննադատել է քրիստոնեությունը արդիականացնելու ջանքերը։

Աշխատություններ 
Վահանյանը կրթվել է Ժան Կալվինի և Կառլ Բարթի բարեփոխական աստվածաբանական ավանդույթներով և թարգմանել է վերջինիս «Եկեղեցու հավատքը» աշխատությունը։ Նրա ֆրանսիացի բողոքական ժամանակակիցներից էր աշխարհիկ աստվածաբան և հասարակական քննադատ Ժակ Էլյուլը։

Նրա առաջին գիրքը՝ «Աստծո մահը. մեր հետքրիստոնեական դարաշրջանի մշակույթը» (1961), Ռուդոլֆ Բուլտմանը համարել է աստվածաբանական քննադատության զարգացման ուղենիշ։ 1960-ական թվականներին շատ դիտորդներ Վահանյանի աստվածաբանական գրությունները, ինչպես նաև Հարվի Քոքսի, Պոլ Վան Բյուրենի, Ուիլյամ Համիլթոնի, Թոմաս Ալտիցերի և Ռուբինշտեյնի աստվածաբանական աշխատությունները սկսեցին դիտարկել որպես «Աստծո մահ» նոր հոսանք քրիստոնեության և հուդայականության մեջ։ Սակայն, ինչպես նշել է պահպանողական ավետարանիչ Ջոն Ուորիկ Մոնտգոմերին, Վահանյանի դիրքորոշումը ճանաչվել է «անհույս պահպանողական քրիստոնեական աթեիզմի կողմնակիցների համար»։

Վահանյանի հայեցակարգը նշում է միայն այն, որ մարդկությունը «քրիստոնեականից» անցել է «հետքրիստոնեական» դարաշրջան, երբ Աստծո՝ որպես այլաշխարհիկ, բարձր էակի ավանդական հասկացությունն ավելորդ է դարձել։ Վահանյանը հասկանում էր «Աստծո մահը» որպես տեղի ունեցող, երբ Աստված վերածվում է մշակութային արտեֆակտի, և մտահոգված էր Աստծո օբյեկտիվացմամբ։

Հետևելով Դիտրիխ Բոնհյոֆերին` Վահանյանը մատնանշում էր, որ քրիստոնեության հիմնական խնդիրը մերձավորի նկատմամբ բարությունն է՝ որպես քրիստոնեական բարոյականության պատվիրանների գործնական իրականացում։ 

Հայտնի են նաև Վահանյանի «Սպասիր առանց կուռքերի» (1964), «Այլ աստված չկա» (1966), «Աստված և ուտոպիա. եկեղեցին տեխնոլոգիական քաղաքակրթության մեջ» (1977), «Քրիստոնեական ուտոպիա» (1992), «Անանուն Աստված» (2003), «Տիլլիխը և հոգևոր նոր պարադիգմը» և «Աշխարհիկի գովքը» (2008) գրքերը։

Նա տարբեր թեմաներով հոդվածներ է գրել The Nation, The Christian Century, Réforme կամ Foi et Vie, Biblioteca dell'Archivio di filosofia ամսագրերում։ Վահանյանը դասախոսություններ է կարդացել Հյուսիսային Ամերիկայի, Լատինական Ամերիկայի, Եվրոպայի և Ասիայի տարբեր երկրներում։ 2005 թվականին նա հրավիրվել է որպես հիմնական բանախոս Քրիստոնեական ուսումնասիրությունների ասոցիացիայի ամենամյա համաժողովին «Աշխարհիկ Քրիստոս. Արևելքի և Արևմուտքի կրոնական տեղայնացման դեմ» դասախոսությամբ։ 1945-1971 թվականների նրա անձնական փաստաթղթերը պահվում են Սիրաքյուսի համալսարանի արխիվում։

Մատենագիտություն 

 The Death of God: The Culture of Our Post-Christian Era (New York: George Braziller, 1961).
 Wait Without Idols (New York: George Braziller, 1964).
 No Other God (New York: George Braziller, 1966).
 God and Utopia: The Church in a Technological Civilization (New York: Seabury Press, 1977). 
 L'utopie chrétienne (Paris: Desclée de Brouwer, 1992). 
 La foi, une fois pour toutes: meditations kierkegaardiennes (Geneve: Labor et Fides, 1996). 
 Anonymous God: An Essay on Not Dreading Words (Aurora: Davies, 2002). 
 Tillich and the New Religious Paradigm (Aurora: Davies, 2004). 
 Praise of the Secular (Charlottesville, VA: University of Virginia Press, 2008).

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Gabriel Vahanian, "The Otherness of Time: Secularisation as Worlding of the Word and the Hallowing of Time," Journal for Cultural and Religious Theory, 1, 1 (December 1999).
 "The 'God is Dead' Movement,",Time Magazine, October 22, 1965.
 Thomas J. J. Altizer and William Hamilton, Radical Theology and the Death of God, (Indianapolis: Bobbs–Merrill, 1966).
 E. David Willis, "Iconoclasm in Paperback,"  Theology Today, 23, 2 (July 1966), p. 275

Հայ աստվածաբաններ
Ֆրանսիացի աստվածաբաններ
Ֆրանսիացիներ հայկական սերմամբ