Բիո արտ

Բիո արտ, ժամանակակից արվեստի ուղղություն, որտեղ մարդիկ աշխատում են կենդանի հյուսվածքների, բակտերիաների, կենդանի օրգանիզմների և կենդանի գործընթացների հետ։ Օգտագործելով գիտական գործընթացներ, ինչպիսին է կենսատեխնոլոգիան (ներառյալ այնպիսի տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են գենետիկական ճարտարագիտություն, հյուսվածքների մշակույթ, կլոնավորում), աշխատանքներն իրականացվում են լաբորատորիաներում, պատկերասրահներում կամ նկարիչների ստուդիաներում։ Բիո արտի ոլորտը նկարիչների կարծիքով պետք է խիստ սահմանափակվի «կենդանի ձևերով», այն դեպքում, երբ մյուս նկարիչները կարծում են, որ արվեստը, որը կիրառում է ժամանակակից բժշկության և կենսաբանական կերպարներ, նույնպես մտնում է բիո արտի մեջ կամ էլ այդ հակասությունը համարում են կենսաբանական գիտությունների բուն բնույթի հետևանք։

Չնայած բիո արտի նկարիչները հենց կենդանի նյութի հետ են աշխատում, կան որոշակի տարաձայնություններ այն փուլերի հետ կապված, որոնցում նյութը համարվում է կենդանի։

Կենդանի էակների ստեղծումը և բնական գիտությունների ոլորտում աշխատանքը հանգեցնում է էթիկական, սոցիալական և էսթետիկական վեճերի։ «Բիո արտ» տերմինը հորինել է Էդուարդո Կացը 1997 թվականին։ Չնայած բիո արտի արմատները թվագրվում են 20-րդ դարի վերջով, շնորհիվ Ջո Դևիսի, Օլգա Կիսելևի, Մարտա դե Մենեզեսի և SymbioticA լաբորատոր միության մեջ մտած նկարիչների, բիո արտը առավել լայն գործարկվում է հենց ներկա ժամանակներում։

Ակնարկ 

Բիո արտը հաճախ կիրառվում է ցնցող կամ հումորային նպատակներով։ Isotope: A Journal of Literary Science and Nature Writing գրում է․ «Բիո արտը հաճախ անհետեթություն է։ Այն կարող է լինել կոպիտ, հակասանիտարական, հաճախ այնքան աննկատ, որ դժվար է հետևել նրան աճուրդում։ Բայց միևնույն ժամանակ, այն անում է ինչ-որ շատ ավանդական բան, ինչ պետք է անի արվեստը․ ուշադրություն է դարձնում գեղեցկի և բնության գրոտեսկային մանրամասների վրա, որոնք մենք կարող է երբեք չտեսնեինք»։

Հասարակությունում գիտության դերի մասին հարցերը բարձրացնելիս բիո արտը միաժամանակ շոշափում է սոցիալական խնդիրներ՝ քաղաքական և սոցիալական քննադատությունը փոխանցելով գեղարվեստական և գիտական գործընթացների համադրման միջոցով։

Չնայած  մարդկանց մեծ մասը, որոնք զբաղվում են բիո արտով, դասակարգվում են նկարիչներ կատեգորիայում, նրանց կարելի է դիտարկել նաև որպես գիտնականներ, քանի որ փաստացի աշխատանքների մեծ մասը կապված է մոլեկուլային կառույցների հետ։ Բիո-արտի այս երկակի բնույթի պատճառով Հարվարդի համալսարանի բջջային կենսաբանության ամբիոնը բոլորին առաջարկում է ներկայացնել գիտական կամ գեղարվեստական արժեքի հավակնող աշխատանքներ։

Նկարիչների աշխատանքը լաբորատորիայում 
Լաբորատոր աշխատանքները նկարիչի համար մարտահրավեր են, առաջին հերթին այն բանի համար, որ միջավայրը հաճախ ծանոթ չէ նկարչին։ Այն դեպքում, երբ որոշ նկարիչներ ունեն գիտական պատրաստվածություն, մյուսներն էլ պետք է կամ վերապատրաստվեն անհրաժեշտ ընթացակարգերը կատարելու համար, կամ պետք է աշխատեն գիտնականների հետ տանդեմում, որոնք կարող են լուծել անհրաժեշտ խնդիրները։ Բիո արտ նկարիչները հաճախ կիրառում են գիտելիքներ՝ գիտությանը կամ գիտական պրակտիկայի հետ կապված, ինչպես կենդանի հյուսվածքների կամ բակտերիաների հետ աշխատանքը։

Բիո արտ ուղղության տեխնիկաների մեծ մասը ներառում է հյուսվածքների մշակումն ու տրանսգենետիկան՝ տերմին, որը նշանակում է գենային ինժեներիայի տարբեր գործընթացներ, որոնց արդյունքում մի օրգանիզմի գենետիկական նյութը սինթեզված կամ փոխպատվաստված գենետիկական նյութի ավելացմամբ մեկ այլ մարմնից։

Այս արվեստի օրինակներից մեկը Ալբայի նապաստակն էր՝ կենդանի լուսարձակող նապաստակ, որը ստեղծվել է 2000 թվականին Էդուարդո Կացի կողմից։ Ճագարի բեղմնավորված ձվաբջջի մեջ տեղադրելով մեդուզայի ֆլուորեսցենտային սպիտակուցի գենը՝ Կացը ստեղծել է նապաստակ, որը լուսավորվում էր վառ կանաչ լույսով։

Մեկ այլ օրինակ է ծառայում Հյուսվածքների մշակույթ և արվեստ նախագիծը։ Բիո արտ նկարիչները համագործակցելով փերֆորմանս հեղինակ Սթելարկի հետ, աճեցրել են ականջի կրկնօրինակը 1/4 մասշտաբով՝ օգտագործելով մարդու բջիջներ։ Նախագիծը իրագործվել է SymbioticA-ում՝ լաբորատորիայում, որը զբաղվում է գիտության և արվեստի ոլորտի ուսումնասիրություններով և գտնվում է Արևմտյան Ավստրալիայի համալսարանի մարդու անատոմիայի և կենսաբանության դպրոցում։

2011 թվականին BFA դեպարտամենտում Նյու Յորքի կերպարվեստի դպրոցում բացվել է բիո արտի ԱՄՆ-ում առաջին լաբորատորիան, որը նկարիչ-ուսանողներին առաջարկում էր հասանելիություն գիտական գործիքներին և արվեստի գործեր ստեղծելու մեթոդիկա ։

Բիոլոգիայի և հասարակության խնդիրների քննարկում 

Բիո արտ հասկացությունը տևական բանավեճերի առարկա է։ Հիմնական քննարկումը կենտրոնանում է այն բանի շուրջ, թե բիո արտը պետք է պարտադիր ներառի մանիպուլյացիաներ բիոլոգիական նյութերի հետ, ինչպես միկրոբային արվեստում, որը ըստ սահմանման կազմված է միկրոբներից։ Այդ տերմինի առավել լայն սահմանումը իր մեջ կներառի այնպիսի աշխատանքներ, որոնցում կդիտարկվեն կենսաբանական գիտությունների սոցիալական էսթետիկական ասպեկտները։ Ներկայումս բիո արտը որպես ժանր ունի շատ խաչաձևումներ այնպիսի ոլորտների հետ, ինչպիսն են քննադատական կամ սպեկուլյատիվ դիզայնը։ Աշխատանքի այս տեսակը շատ հաճախ հասնում է ավելի լայն լսարանի և նախընտրում է սկսել երկխոսությունը այդ տարածությունում, այլ ոչ թե դառնալ պիոներ տվյալ ոլորտում կամ անգամ կիրառել յուրահատուկ կենսաբանական մեթոդներ։ Այս ոլորտի օրինակ կարելի է անվանել Ray Fish shoes-ը, որը գովազդում էր կոշիկներ՝ պատրաստված անասունի գենետիկորեն ձևափոխված կաշվից․ կենսատեխնոլոգիական սթարթափ, որը փորձում էր հայտնի մարդկանց հյուսվածքների նմուշներից աճեցված մսից երշիկ պատրաստել։ Գեղարվեստական միությունների մեջ սակայն բիո արտը ավելի է սահմանափակվում աշխատանքով, որը ուղղակիորեն կապված է կենսաբանական նյութերի հետ։

Տես նաև 
 Թվային արվեստ
Հիբրիդային արվեստ
Ֆոտո արտ
Ընթացակարգային արվեստ
Կայուն արվեստ
Սփին արտ
Ծրագրային արվեստ
Միջուկային արվեստ

Ծանոթագրություններ 

Արվեստի ժանրեր
Արվեստ
Ժամանակակից արվեստ
Արվեստի ոճեր