Ալեքսանդր Յուժին-Սումբատով

Ալեքսանդր Իվանի Յուժին (իրական ազգանունը՝ իշխան Սումբատով, 
, Տուլայի մարզ, Ռուսական կայսերություն-17 սեպտեմբեր 1927, Անթիբ, Ֆրանսիա), ռուս և սովետական դերասան, դրամատուրգ, թատերական գործիչ, հայրական կողմից ծագումով վրացի։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1922)։

Կենսագրություն 
Ալեքսանդր Իվանի Յուժինը ծնվել է Տուլայի մարզում, որոշ տվյալների համաձայն՝ Կուկուևո (այժմ՝ Եֆրեմովսկի շրջան) կամ Մուրավլյովկա գյուղում (այժմ՝ Պլավսկի շրջան Տուլայի մարզ)։ Հայրական կողմից տատիկը վրաց իշխանուհի  Բագրատիոն-Մուխրանի Սոֆիան սերել է Բագրատիոնների մի ճյուղից։

Ավարտել է Թիֆլիսի թիվ 1 արական վարժարանը, նրա դասընկերն է եղել Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոն։

Սովորել է Պետերբուրգի Կայսերական համալսարանի իրավաբանական բաժնում։ Ուսման տարիներին մասնակցել է սիրողական ներկայացումների։ Պրոֆեսիոնալ բեմ է դուրս եկել 1876 թվականին Թիֆլիսում՝ Սոլցև բեմական անվամբ։ 1878-1879-ականներին հանդես է եկել Սանկտ Պետերբուրգի ակումբային բեմերում։ 1881 թվականին Մոսկվայում ընդունվել է Աննա Բրենկոյի թատրոն։ 1882- թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերն աշխատել է Փոքր թատրոնում։

Փոքր թատրոնում Ալեքսանդր Յուժինը զբաղեցրել է նաև ադմինիստրատիվ պաշտոններ. 1909 թվականից եղել է խմբի ղեկավար, 1918 թվականից՝ Խորհրդի անդամ, 1919 թվականից՝ տնօրինության անդամ, 1923 թվականից՝ տնօրեն, 1926 թվականից պատվավոր տնօրեն։ Այս պաշտոններում նա իրեն դրսևորել է որպես մեծ կազմակերպիչ և ադմինիստրատոր։

Յուժինը եղել է հաղթանդամ, թիկնեղ տղամարդ՝ կարճ պարանոցով, խոշոր գլխով և հզոր ձայնով։ 

1877 թվականից Յուժինը սկսել է դրամատուրգիական գործունեությունը։ Առաջինը գրել է«Կյանքի իրավունքները» պիեսը։ 1881 թվականին Փոքր թատրոնում բեմադրվել է նրա «Տերևները խշշում են», ապա «Բազեներ և ագռավներ»  (գրված՝ Վ.Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հետ համատեղ, առաջին անգամ բեմադրվել է Կորշի թատրոնում 1885 թվականին), «Արկազանովներ» (1886) և «Շղթաներ» (1888), «Դավաճանություն» (1903) պիեսները։

Գլխավորել է «Սրեդա» (Չորեքշաբթի) գրական-գեղարվեստական խմբակը։ 1908 թվականի փետրվարի 17-ից Ֆրանսիայի Մեծ Արևելքի «Վերածնունդ» մասոնական օթյակի անդամ է։ 1922 թվականից մինչև իր մահը եղել է Մոսկվայում Ա. Ն. Օստրովսկու հուշարձանի կառուցման կոմիտեի նախագահ։ Եղել է նաև Մոսկվայի գիտնականների տան ակումբի ավագանու խորհրդի անդամ (1924)։
Ա. Ի. Յուժինը մահացել է 1927 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, Ժյուան-Լե-Պեն առողջարանային քաղաքում (այժմ Անթիբ)՝ «Քրիզանթեմ» առանձնատանը, Նիսից ոչ հեռու։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Հիշատակ 

 1929-1994-ականներին Մեծ Պալաշյոսկի անցուղին անվանվել է Յուժինի անցուղի։ Անցուղում է գտնվում  նրա տուն-թանգարանը։

 Թիֆլիսում կա Սումբատաշվիլի-Յուժինի անվան փողոց։ 
 Յուժինի անունն է կրում Դոնեցկի փողոցներից մեկը։

Ստեղծագործություն

Դերերը թատրոնում

Ֆիլմեր Ալեքսանդր Յուժինի մասին 
 «Александр Сумбатов-Южин. Битва за театр (վավերագրական ֆիլմ)» (2011, Ցենտրնաուչֆիլմ, Ռուսաստան). Ռեժիսոր՝ Վիկտոր Բելյակով։  
 «Князь Сумбатов-Южин (վավերագրական ֆիլմ)» (2007, «Ալմա Մատեր» հեռուսատատեսություն, Ռուսաստան). Ռեժիսոր՝ Օլգա Մարկիչևա։

Գրականություն 
 
 
 
 Владимир Шулятиков. Критические этюды (А. И. Сумбатов) \\ «Курьер», № 125, 1901.
 «Дорогой друг и коллега по сладостям театрального управления…». Переписка В. А. Теляковского и А. И. Южина. 1917—1924. Публ. и вст. ст. М. Г. Светаевой, примеч. М. Г. Светаевой и Н. Э. Звенигородской \\ Документы и факты из истории отечественного театра XX века. Вып. 3 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.: «АРТ», 2004. С. 250—199; 520—537.

Մենագրական գրականության մեջ

Ծանոթագրություն

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 А. И. Сумбатов-Южин. Пьесы
 А.И. Сумбатов-Южин. Студент и 38-й № галереи Малого театра и Солнечный блик (ինքնակենսագրական ուրվագծեր)
 Յուժին-Սումբատովը armenlur.am կայքում

Ռուս դրամատուրգներ
Ռուս դերասաններ
Վրաց ազնվականություն
20-րդ դարի դերասաններ
Դերասաններ այբբենական կարգով