Էդվարդ Սթայհեն

Էդվարդ Սթայհեն կամ Սթեյհեն (Edward Steichen, ), ամերիկացի լուսանկարիչ, քննադատ, 20-րդ դարի լուսանկարչության ամենաազդեցիկ վարպետներից մեկը։ Ալֆրեդ Ստիգլիցի հետ գլխավորել է ամերիկյան «Ֆոտո-սեցեսիոնը»։ Գեղարվեստական և վավերագրական լուսանկարչության ներկայացուցիչ։ Նորաձև լուսանկարչության ժանրի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն 
Սթայհենը ծնվել է 1879 թվականի մարտի 27-ին Լյուքսեմբուրգում․ մեծացել է ԱՄՆ-ում։ Կարիերան սկսել է որպես իմպրեսիոնիստ նկարիչ, եղել է Ռոդենի ազդեցության տակ։ 1895 թվականին Էդվարդը սկսել է զբաղվել լուսանկարչությամբ։ Արդեն 1902 թվականին նա Նյու Յորքում «Photo Secession»-ի հիմնադիրներից մեկն էր։ Մի քանի տարի լինելով Փարիզում՝ նա իր համար բացահայտել է ավանգարդային արվեստը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ անցում է կատարել անզիջում ռեալիզմի դիրքերին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ծառայելով ԱՄՆ ցամաքային զորքերում, զորակոչիկներին դասավանդել է օդային նկարահանումների հիմունքներ։ 1920-1930-ական թվականներին ստեղծել է հոլիվուդյան հռչակավոր անձանց դիմանկարների շարք (մասնավորապես՝ Գրետա Գարբոինը), հայտնի է որպես վաղ նորաձև լուսանկարչության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ 1923 թվականին Սթեյհենը դարձել է «Conde-Nast» հրատարակչատան գլխավոր լուսանկարիչը, որտեղ 1938 թվականին պատասխանատու է եղել «Vanity Fair» և «Vogue» նորաձևության ամսագրերի համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սթայհենը զբաղվել է կինոկումենտալիզմով, արժանացել է «Օսկար» մրցանակի։ 1947-1962 թվականներին զբաղեցրել է Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանի լուսանկարչության գծով տնօրենի պաշտոնը, որտեղ 1955 թվականի «The Family of Man»(Մարդկային ցեղ) ցուցահանդեսի ժամանակ ցուցադրել է ավելի քան 500 լուսանկար, որոնք ցույց են տալիս մարդկային կյանքի հիմնական ասպեկտները։ Դրանք ընտրվել են 68 երկրներից ուղարկված 2 միլիոն լուսանկարներից։ Կատալոգի նախաբանը գրել է Սթայհենի փեսան՝ Կարլ Սենդբերգը։

Ստեղծագործություն և քննադատություն 
Իր «Լուսանկարչության մասին» գրքում Սյուզեն Զոնթագը Սթեյհենի լուսանկարները դիտարկել է որպես գեղեցկության նոր հայեցակարգի օրինակներից մեկը։ Մասնավորապես խոսքը 1915 թվականին արված «Մի շիշ կաթ» լուսանկարի մասին է։ Զոնթագը Սթեյհենի լուսանկարների հանդեպ դրսևորել է հավանություն և համակրանք։

Ժառանգություն և ճանաչում 
2006 թվականին Սթեյհենի «Լիճը լուսնի լույսի մեջ» (1904) լուսանկարի օրինակը «Սոթբիս» աճուրդում վաճառվել է գրեթե 3 000 000 դոլարով, ինչն այդ պահին բացարձակ ռեկորդ էր։

Սթայհենի անունով է կոչվել նրա հայրենի Բիվինգեն քաղաքում գտնվող հրապարակը։

Ընտրյալ աշխատանքներ 
 Edward Steichen: A life in photography. Garden City: Doubleday, 1963
 Steichen E. The Family of Man. New York: The Museum of Modern Art, 1955. ISBN 0-87070-341-2

Գրականություն 
 Васильева Е. Феномен модной фотографии: регламент мифологических систем / Международный журнал исследований культуры, № 1 (26), 2017, с. 215—245
 Васильева Е. Сьюзен Зонтаг о фотографии: идея красоты и проблема нормы // Вестник Санкт-Петербургского государственного университета. Серия 15., 2014, вып. 3, с. 64 — 80
 Haskell B. Edward Steichen. New York: Whitney Museum of American Art, 2000.
 Steichen’s legacy: photographs, 1895—1973/ Joanna T. Steichen, ed. New York: Alfred A. Knopf, 2000

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Работы в музеях мира

 artfacts.net
 photoisland.net (рус.) 

  
Մարտի 27 ծնունդներ
1879 ծնունդներ
Մարտի 25 մահեր
1973 մահեր
Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Ամերիկացի նկարիչներ
Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Ամերիկացի քննադատներ
Ամերիկացի արվեստագետներ