Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռես

Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռես (, ), նիդերլանդացի գրող, կոմպոզիտոր և ակտիվիստ ֆեմինիստ։ Երբեք չապրելով Հարավային Աֆրիկայում, նա մտել է երկրի պատմության մեջ որպես Հարավային Աֆրիկայի առաջին օրհներգերից մեկի հեղինակ։

Կենսագրություն

1831-1869 
Ռիխարդուս վան Ռիսի (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ հարկային տեսուչ, կամ նոտար) և Կոնստանս Վիլհելմինա Պիպերի բազմանդամ ընտանիքի կրտսեր դուստրն էր։ Նրա հայրը մահացել է, երբ նա ընդամենը 7 տարեկան է եղել։ Ընտանիքի կարիքները հոգացել է մոր չամուսնացած եղբայրը, որը, մասնավորապես, զբաղվել է Կատարինայի կրթությամբ և օգնել է նրան զարգացնել իր երաժշտական ​​տաղանդը։ Արդեն 5 տարեկանից Կատարինան ստեղծագործություններ է գրել դաշնամուրի համար, իսկ 18 տարեկանից ինքն է կատարել իր ստեղծագործությունները։ 1855 թվականին նրա կյանքի համար վճռորոշ իրադարձություն է տեղի ունեցել․ նրա «Դեբյուտանտներ» կատակերգական օպերան բեմադրվել է Ուտրեխտում՝ փոքրիկ հանդիսատեսի համար։ Մոր պնդմամբ, ով կարծել է, որ երաժշտությամբ զբաղվելը իրենց արժանապատվությունից ցածր է, նա ստիպված է եղել հրաժարվել Փարիզ մեկնելու և երաժշտություն սովորելու առաջարկից։

1862-1867 թվականներին Կատարինան ապրել է հայտնի բարերար և հասարակական գործիչ Ժաննա Մերկուսի հետ Առնհեմի մոտակայքում։ Քանի որ նրա համար, որպես չամուսնացած կնոջ, դժվար է եղել այդ պայմաններում ապրուստ  վաստակել՝ զբաղվելով միայն կոմպոզիտորական գործունեությամբ։ Կատարինան իրեն նվիրեց կանանց իրավունքների պաշտպանությանը՝ սկսելով պաշտպանել նրանց կրթության և տարբեր մասնագիտություններով զբաղվելու իրավունքների ընդլայնումը։ Այդ ժամանակվանից նա երաժշտությամբ զբաղվելու հետ մեկտեղ անցել է իր գրական կարիերայի զարգացմանը։ «Ժամանակի հայելի» թերթում հրապարակվող  հոդվածաշարում նա անդրադարձել է չամուսնացած կանանց կարգավիճակի խնդիրներին։

1870-1889  
1870 թվականին նա հանդես եկավ ազատագրական պամֆլետով, որը գրվել է որպես բաց նամակ Հոլանդիայի կանանց։ Այդտեղ  նա առաջ է քաշել կոնկրետ առաջարկներ՝ Հոլանդիայում միջնակարգ կրթության զարգացման շրջանակներում ստեղծել ավելի շատ դպրոցներ աղջիկների համար, ինչպես դա տեղի է ունեցել Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ Նա մատնանշել է «Ժամանակի հայելին» թերթի խմբագիր Յան Պիտեր դե Կեյզերի նախաձեռնությունը, ով 1860 թվականին հիմնել է հանրային դպրոց Արնեմում։

Պամֆլետի հրապարակումից մեկ տարի առաջ նա տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ կենսամակարդակը շատ ավելի բարձր է եղել։ Ապրել է Բոնում, որտեղից շարունակել է բազմաթիվ հոդվածներ և գրական ստեղծագործություններ ուղարկել Հոլանդիա՝ տպագրության համար։ Գերմանիայում նա սերտ կապեր է պահպանել ֆեմինիստ, Համագերմանական կանանց միության () նախագահ Լուիզա Օտտո-Պետերսի հետ, համագործակցել է նաև «Նոր  ուղիներ» () պարբերականի հետ։ Բացի այդ, 1870-1873 թվականներին նա լայնորեն հրապարակվել է «Մեր կոչումը» () հոլանդական նոր ֆեմինիստական ​​հրատարակությունում, որը խմբագրել է Բեթսի Պերկը։

Միաժամանակ նա գրել է երկհատոր ստեղծագործություն Ֆրանսիայի հարավում և Իտալիայում իր ճանապարհորդությունների մասին՝ «Հիշողություններ հարավի մասին» () վերնագրով, որը լույս է տեսել 1872 թվականին։ 

1873 թվականին «Մեր կոչումը»  ամսագրի հրատարակության դադարեցումից հետո նա սկսել է համագործակցել «Մեր նպատակը» () հրատարակության հետ (1870-1878), բայց այստեղ նրան հաջողվել է հրապարակել միայն մեկ հոդվածաշար և քննադատական ​​ակնարկ Մեծ Բրիտանիայում սպիրիտիզմի վերաբերյալ։ Անհաջող է եղել նրա փորձը՝ դե Կեյզերի հետ միասին ստեղծել կանանց համար նախատեսված նոր ամսագիր, ինչպես նաև խմբագրել նիդերլանդացի գրողների գրքերի շարք գերմանական «Բոն» հրատարակչության համար։

Չնայած 1870-ական թվականներին գրական աշխատանքը նրա հիմնական զբաղմունքն է եղել, Կատարինան վերադարձել է երաժշտական ստեղծագործություն գրելուն։ Իր վաղեմի ծանոթ՝ Տրանսվաալի 4-րդ նախագահ (1871–1876) Թոմաս Ֆրանսուա Բյուրգերսի խնդրանքով, ով Բոն է եկել նրան հանդիպելու, նա գրել է այդ հանրապետության օրհներգը։ Սակայն 1876 թվականին Տրանսվաալն այլ օրհներգ է ընդունել, բացի այդ, մամուլը սխալմամբ նրա մեղեդին վերագրել է մեկ այլ կոմպոզիտորի։ Ինչպես ինքն է գրել․ «Տրանսվաալյան երգն ինձ այնքան տառապանք պատճառեց, որ ավելի լավ կլիներ, եթե ես այն չգրեի»։ Միայն 19-րդ դարի վերջին նրա երգը աստիճանաբար հայտնի է դարձել բուրերի շրջանում և համարվում է աֆրիկաներների մշակութային ժառանգության խորհրդանիշներից մեկը։

1870-ականների վերջից  նրա վեպերը գնալով ավելի քիչ հաջողություններ են ունեցել։ Այդ պատճառով էլ նա ավելի քիչ է գրել և ձեռնամուխ է եղել   կոմպոզիտորների ու երաժշտական ​​ստեղծագործությունների մասին քննադատական ​​հոդվածներ գրելուն։ Այդ պահին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է Հոլանդիա։

1890-1915 
1890-ական թվականներին Վան Ռեսը վերադարձել է Գերմանիա և բնակություն հաստատել Դարմշտադտում, որի  հիմնական պատճառը փողի բացակայությունն է եղել, քանի որ այդ ժամանակ Հոլանդիայում կյանքն ավելի թանկ էր։ 1901 թվականին ֆեմինիստական ​​շարժումը մեծ շուքով նշել է նրա 70-ամյակը։ Այդ առիթով հավաքված գումարները նա որոշել է ուղարկել մարտնչող բուրերին օգնելու համար։ Առողջական խնդիրների պատճառով նա ավելի ու ավելի քիչ է գրել։ 

Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռեսը մահացել է 83 տարեկան հասակում։

Գրականություն 
 FREDERIKS, Johannes Godefridus, et Frans Josef Peter VAN DEN BRANDEN. «Rees (Catharina Felicia van)»: , Amsterdam, Éditions L.J. Veen, 1888—1891, 
 JACOBS, Ingrid. «Catharina van Rees»: , dr. J.A.E. KUYS, drs. C.A.M. GIETMAN, drs. R.M. KEMPERINK, E. PELZERS et dr. P.W. VAN WISSING (réd.), Hilversum, Verloren, 2006, 
 JENSEN, Lotte. « Rees, Catharina Felicia van (1831—1915)»: , [en ligne], , 
 TER LAAN, Kornelis. « Rees, Catharina van»: , La Haye/Jakarta, G.B. van Goor Zonen’s Uitgeversmaatschappij, 1952 (2e impression), 
 VAN DEYSSEL, Lodewijk. «Boekbeoordelingen»: , 1888, II,

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Bibliographie sur biografischwoordenboekgelderland.nl, en ligne
 Bibliographie dans la Bibliothèque numérique des lettres néerlandaises, en ligne
 Transvaalse volkslied, старая запись Трансваальского гимна

Հոլանդացի ֆեմինիստներ
Հարավաֆրիկացի բանաստեղծներ
Հոլանդացի կոմպոզիտորներ
Հոլանդացի կին գրողներ