Ալբանիայի նախագահ

Ալբանիայի նախագահ  (), պաշտոնապես Ալբանիայի Հանրապետության նախագահ (), պետության ղեկավար, զորքերի գերագույն հրամանատար և ալբանական ժողովրդի միասնության ներկայացուցիչը։

Նախագահը ունի իշխանություն խորհրդարանական ընտրությունների օրերը նշանակել, ինչպես նաև հանրաքվեների օրերը նշանակել, ներում և պարգևներ շնորհել։ Պաշտոնի պարտականությունները կատարել ի վիճակի չլինելու դեպքում խորհրդարանի խոսնակը ստանձնում նախագահի պաշտոնակատարի պաշտոնը մինչև նախագահը ի վիճակի լինի ստանձնել իր պարտականությունները կամ մինչև նախագահի նոր ընտրությունները։ Նախագահի նստավայրը մայրաքաղաք Տիրանայում գտնվող Նախագահական պալատն է։ Ալբանիայի սահմանադրությունը սահմանում է նախագահական դրոշի օգտագործումը, որը ծածանվում է նախագահի նստավայրում, տրանսպորտային մեքենաները, որոնք օգտագործվում են նախագահի կողմից։ Նախագահի կինը համարվում է Ալբանիայի առաջին տիկինը, սակայն պաշտոնական դեր նախագահությունում։ Նա հաճախ ունի արարողակարգային դեր Նախագահական պալատում և պաշտոնական այցերի ժամանակ։

Նախագահը ընտրվում է գաղտնի քվեարկությամբ, Ալբանիայի խորհրդարանի անդամների երեք հինգերորդի կողմ ձայներով, 5 տարի ժամկետով։ Այնուամենայնիվ, Ալբանիայի սահմանադրությունը սահմանում է պաշտոնավարման երկու ժամկետ։ 7-րդ և ներկայիս պաշտոնը զբաղեցնող Իլիր Մետան է «Հանուն ինտեգրման սոցիալիստական շարժում» կուսակցությունից, ով սկսել է պաշտոնավարել 2017 թվականի հուլիսի 24-ից։

Պատմություն 
Ալբանիան փորձել է կառավարման բազմաթիվ համակարգեր, ներառյալ միջազգային պրոտեկտորանտ, միապետություն, միկուսակցական համակարգ, ինչպես նաև խորհրդարանական հանրապետություն։ Բոլոր այս ժամանակաշրջաններում Ալբանիայի նախագահի և պետության ղեկավարի գործառույթները հանդես են եկել տարբեր ձևերով։

Անկախանալուց հետո առաջին կառավարությունը գլխավորել է Իսմայիլ Քեմալը, ով նաև պետության գլուխն էր։ 1914 թվականի փետրվարի 6-ին արքայազն Վիլհելմ Վիեդը նշանակվեց պետության գլուխ Դեսպանների ժողովի կողմից։ 1914 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1920 թվականի հունվարը Ալբանիան վերածվեց պատերազմի դաշտի և ունեցավ մեծ թվով փոփոխված կառավարություններ, որտեղ պետության գլուխը տարբեր կառավարական գահի խնամակալներ էին։ 1920 թվականի հունվարի 8-ին Լյուշնյայի ժողովը ընտրեց Բարձր ժողովը՝ բաղկացած 4 անդամներից, որոնցից մեկը պետք է կատարեր պետության գլխի դերը և ետ բերեր կառավարման խորհրդարանական ձևը։ 1924 թվականին Թեոֆան Նոլին ընտրվեց որպես կառավարության ղեկավար՝ միևնույն ժամանակ կատարելով պետության ղեկավարի գործառույթները։ Կառավարման համակարգի հաճախակի փոփոխություններից հետո Ալբանիայի խորհրդարանը ընդունեց և անցում կատարվեց դեպի հանրապետական կառավարման համակարգ 1925 թվականի հունվարի 25-ին և Ահմեդ Զոգուն ընտրվեց որպես Ալբանիայի նախագահ։ Ժողովուրդը հռչակեց միպետություն և Ահմեդ Զոգուն 1928 թվականի սեպտեմբերի 28-ին թագադրվեց որպես Ալբանացիների թագավոր։ 1939 թվականի ապրիլին Իտալիայի կողմից Ալբանիայի օկուպացիայից և երկու երկրների միավորելուց հետո Վիկտոր Էմանուիլ III-ը դարձավ  Ալբանիայի թագավոր։ 1943-1944 թվականների գահի խնամակալների կառավարման համակարգը կրկին ի հայտ եկավ գերմական օկուպացիայի ժամանակ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին և Ալբանիայի ազատագրմանը, որը տեղի է ունեցել 1944 թվականին, հաջորդեցին առաջին խորհրդարանական ընտրությունները, որոնք տեղի են ունեցել 1945 թվականի դեկտեմբերին, նաև պետության ղեկավարի գործառույթները փոխանցվեցին կոլեգիալ մարմնի՝ Ալբանիայի խորհրդարանի նախագահությանը։ Կոմունիզմի ժամանակաշրջանում՝ 1946 թվականի հունվարի 11-ից մինչև 1990 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, պետության գլխի գործառույթները իր ձեռքը վերցրեց Օմեր Նիշանին (1946 թվականի հունվարի 10 - 1953 թվականի օգոստոսի 1), Հաջի Լեշին (1953 թվականի օգոստոսի 1 - 1982 թվականի նոյեմբերի 22) և Ռամիզ Ալիան (1982 թվականի նոյեմբերի 22 - 1991 թվականի փետրվարի 22)։ Նախագահական ժողովը Ռամիզ Ալիայի գլխավորությամբ ձևավորվել է 1991 թվականի փետրվարի 22-ին և գոյություն է ունեցել մինչև 1991 թվականի ապրիլի 30-ը։

Ալբանիայի խորհրդարանական հանրապետությունում 1991 թվականի ապրիլի 30-ին առաջին նախագահական ընտրությունները նշանավորվեցին Ալբանիայի նախագահի սահմանադրական ինստիտուտի հիմնադրմամբ։

Ընտրություններ 

Կոմունիստական ռեժիմի անկումից հետո Ալբանիայում առաջին բազմակուսակցական ընտրություններն անցկացվեցին 1991 թվականին՝ 1991 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին զուգահեռ։ Արդյունքում հաղթեց Ռամիզ Ալիան Ալբանիայի սոցիալիստական կուսակցության հետ՝ երրորդ փուլում հավաքելով ձայների 56․2%-ը՝ առաջ անցնելով մյուս երեք թեկնածուներից։ Ընտրություններում Ալբանիայի ժողովրդավարական կուսակցության թեկնածու և ընտրություններում առաջադրված Սալի Բերիշան ստացավ ձայների գրեթե 38․7%-ը։ 1991 թվականի դեկտեմբերին կոալիցիոն կառավարության տապալումից և Ալբանիայի ժողովրդավարական կուսակցության 1992 թվականի գարնանը կայացած համընդհանուր ընտրություններում հաղթանակից հետո Ռամիզ Ալիան պաշտոնաթող եղավ 1992 թվականի ապրիլի 3-ին։ Մեկ տարի անց երկրորդ նախագահական ընտրությունները տեղի ունեցան 1992 թվականի  մարտի 22-ին։ Արդյունքում հաղթեց Ալբանիայի ժողովրդավարական կուսակցությունից Սալի Բերիշան՝ երկրորդ փուլում հավաքելով ձայների 57․3%-ը՝ առաջ անցնելով մյուս 5 թեկնածուներից։ Նախագահական հինգերորդ ընտրությունները տեղի են ունեցել 2002 թվականի հունիսի 24-ին։ Արդյունքում նախագահ ընտրվեց Ալբանիայի ժողովրդավարական կուսակցությունից Ալֆրեդ Մոյսիուն, ով Ալբանիայի խորհրդարանում ստացավ 97 կողմ և 19 դեմ ձայներ։

Վեցերորդ նախագահական ընտրություններն անցկացվեցին 2007 թվականի հունիսի 20-ին՝ գրեթե չորս փուլով։ 2007 թվականի հունիսի 20-ին և 2007 թվականի հունիսի 27-ին կայացած առաջին փուլում ոչ մի թեկնածու չի ներկայացվել։ Ալբանիայի կառավարությունը և ընդդիմությունը ներկայացրեցին իրենց առաջարկած թեկնածուների ցուցակները 2007 թվականի հուլիսի 5-ին, բայց չընդունվեց ոչ մի ցուցակ։ Դրանից հետո, 2007 թվականի հուլիսի 14-ին տեղի ունեցավ երրորդ փուլ։ Վերջապես հուլիսի 20-ին կայացած չորրորդ փուլում ընտրություններում հաղթեց Բամիր Տոպին։ Նախագահական յոթերորդ ընտրությունները տեղի են ունեցել 2012 թվականի մայիսի 30-ին չորս փուլով՝ մինչև 2012 թվականի հունիսի 11-ը։ Քվեարկության առաջինից երրորդ փուլերը վերջնական չէին։ Չորրորդ փուլի արդյունքում հաղթեց Ալբանիայի ժողովրդավարական կուսկացությունից Բույար Նիշանին։ Վերջին և ութերորդ նախագահական ընտրություններն անցկացվեցին 2017 թվականի ապրիլի 19-ին, 20-ին, 27-ին և 28-ին։ Չորրորդ փուլում Ալբանիայի խորհրդարանի գործող նախագահ Իլիր Մետան 87 կողմ ձայնով ընտրվեց Ալբանիայի յոթերորդ նախագահ։

Լիազորություններ և պարտականություններ 
Ալբանիայի Սահմանադրության 89-րդ հոդվածի համաձայն՝ սահմանվում է նախագահ առաջադրվելու համար հետևյալ որակավորումները՝ Ալբանիայի Հանրապետության բնիկ ծագում ունեցող քաղաքացի, լինի առնվազն քառասուն տարեկան և առնվազն տասը տարին լինի Ալբանիայի Հանրապետության բնակիչ։

Ալբանիայի նախագահը ներկայացնում է Ալբանիայի ժողովրդի միասնությունը երկրում և արտերկրում՝ որպես պետության ղեկավար։ Նախագահը իր պարտականությունները սկսում է կատարել այն բանից հետո, երբ նա երդվում է խորհրդարանի առջև։ Ալբանիայի նախագահը Ալբանիայի Հանրապետության զինված ուժերի գերագույն հրամանատարն է, նշանակում և պաշտոնաթող է անում ռազմական հրամանատարներին։ Ավելին, նախագահը նշանակում է նաև Գլխավոր շտաբի պետին։

Սահմանադրությունում ասվում է, որ նախագահը ուղերձներ է հղում խորհրդարանին, ներում է շնորհում օրենքին համապատասխան, շնորհում է Ալբանիայի քաղաքացիություն և թույլատրում է, որ այն տրվի օրենքի համաձայն, տալիս է շքանշաններ և պատվո կոչումներ՝ համաձայն օրենքի, վարչապետի առաջարկով տալիս է բարձրագույն ռազմական կոչումներ, նա նշանակում և հանում է Ալբանիայի Հանրապետության այլ պետություններում և միջազգային կազմակերպություններում լիազոր ներկայացուցիչներին, ընդունում է հավատարմագրեր, օրենքով սահմանված կարգով ստորագրում է միջազգային պայմանագրեր, վարչապետի առաջարկությամբ նա նշանակում է Ազգային անվտանգության վարչության պետ, իրենց հոգեբարձու խորհրդի ներկայացուցիչների առաջարկով առաջադրում է բուհերի ռեկտորներ, սահմանում է խորհրդարանական ընտրությունների օրերը։

Երդումը 
Նախագահական պարտականությունները ստանձնելուց առաջ նորընտիր նախագահին անհրաժեշտ է երդում տալ Խորհրդարանի առջև՝ երդվելով Սահմանադրության հավատարմությունը։ Երդման տեքստն իր ալբանական ձևով զգայուն է սեռի նկատմամբ, և բոլոր գոյականները միշտ պահպանում են չեզոք ձև։ Նորընտիր նախագահն ընտրում է Սահմանադրությամբ սահմանված հետևյալ երդման արարողությունը։

Գրասենյակ և նստավայր 

Նախագահի գրասենյակը () նախագահի պաշտոնական աշխատատեղն է։ Այն բաղկացած է նախագահի անմիջական աշխատակազմից, ինչպես նաև օժանդակ անձնակազմից, որոնք զեկուցում են նախագահին։ Կոմունիզմի փլուզումից ի վեր շենքը օգտագործվել է որպես նախագահի գրասենյակ, որն այս նպատակով օգտագործվել է մինչ օրս, անխափան։ Շենքը բաղկացած է երեք հարկից, որտեղ երկու մուտքի դարպասներ անցնում են օվալաձև ճանապարհով Դեշմորետ է Կոմբիթի պուրակից։

Նախագահական պալատը () Ալբանիայի նախագահի պաշտոնական նստավայրն է։ Պալատի կառուցումը հանձնարարել է Ահմեդ Զոգուն, որպեսզի այն լինի իր պաշտոնական նստավայրը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այն օգտագործվել է Ալբանիայի կառավարության կողմից`պաշտոնական արարողություններ և պետական ընդունելություններ անցկացնելու համար։ Տիրանայի մեծ զբոսայգու հարևանությամբ գտնվելու պատճառով դրա այգիները բավականին ընդարձակ են։ Այն շրջապատված է շուրջ 200 մետրանոց ծառերով։ Բացի այդ, պալատը նախագծել է իտալացի հայտնի ճարտարապետ Գերարդո Բոսիոն։

Նախագահների ցուցակ (1925 - մինչ այժմ)

Ալբանիայի առաջին տիկին 

Ալբանիայի առաջին տիկին կոչումը ոչ պաշտոնական կոչում է։ Այն չի ընտրվում, չունի որևէ պաշտոնական պարտականություն և աշխատավարձ չի ստանում։ Այնուամենայնիվ, առաջին տիկնայք բարձր տեսանելի դիրք են գրավել ալբանական հասարակության մեջ։ Դերը զարգացել է տարիների ընթացքում, բայց նա, առաջին հերթին, նախագահի ամուսինն է։ Այնուամենայնիվ, նա ուղեկցում է նախագահին Ալբանիայի սահմաններից դուրս պետական և պաշտոնական այցերի շրջանակներում։ Նա, ընդհանուր առմամբ, վերահսկում է նախագահական պալատի կառավարումը․ այն առանձնատունը, որը ծառայում է որպես պաշտոնական նստավայր։ Նրանք նաև կազմակերպում են միջոցառումներ և քաղաքացիական ծրագրեր, և սովորաբար ներգրավվում են տարբեր բարեգործական և սոցիալական պատճառներով։ 

 * Գերալդին Ապպոնյին ամուսնացավ Ահմեթ Զոգուի հետ մեկ տասնամյակ անց:

* Սեմիրամիս Ջուվանին՝ նշանավոր գիտնական Ալեքսանդր Ջուվանիի դուստրը, մահացավ նախքան իր ամուսնի նախագահի պաշտոնի ստանձնումը:

* Միլիցա Նիչան մահացավ, երբ Ալֆրեդ Մոյսիուն դարձավ Հանրապետության նախագահ, նրա կրտսեր դուստրը՝  Միրելա Մոյսիուն կատարեց Առաջին տիկնոջ պարտականությունները:

* Մոնիկա Կրիմադին՝ որպես պորհրդարանի անդամ և երկրորդ մեծ ընդդիմադիր կուսակցության՝ Հանուն ինտեգրման սոցիալիսական շարժման, ղեկավար, հրաժարվեց ստանձնել Առաջին տիկնոջ պարտականությունները, հետևաբար զույգի ավագ երեխան և դուստր Բորա Մետան ստանձնել է առաջին տիկնոջ պարտականությունները:

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ալբանիայի նախագահություն (պաշտոնական կայք) 
 Հաստատության համառոտ պատմություն

Ալբանիայի կառավարություն
Ալբանիայի քաղաքականություն
Ալբանիայի նախագահներ