Հեղինակային իրավունքը Ֆրանսիայում

Հեղինակի իրավունք () կամ ֆրանսիական հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը իրավաբանորեն սահմանում է ստեղծագործական և գեղարվեստական ստեղծագործություններ ստեղծողների իրավունքները՝ համաձայն ֆրանսիական օրենսդրության:Հեղինակային իրավունքի և նրա ստեղծած մտավոր սեփականության օրենսգիրքը (ֆր. Code de la propriété intellectuelle, CPI-ներառում է հին օրենքների մեծ մասը. վերջին տարբերակը 2016 թվականի հունվարի 16-ի դրությամբ-2016 թվականի հունվարի 1-ի ամփոփ տարբերակ) և հեղինակային իրավունքի ոլորտը կարգավորող հիմնական նորմատիվ իրավական ակտեր-1992 թվականի հուլիսի 1-ի թիվ 92-597 օրենք (ֆր. Loi n° 92-597 du 1 juillet 1992 relative au code de la propriété intellectuelle)  և նրա ստեղծած մտավոր սեփականության օրենսգիրքը (fr. Code de la propriété intellectuelle, CPI-ներառում է հին օրենքների մեծ մասը՝ վերջին տարբերակը 2016 թվականի հունվարի 16-ի դրությամբ-2016 թվականի հունվարի 1-ի ամփոփ տարբերակ)։

Հեղինակային իրավունքի պատմությունը Ֆրանսիայում 
15-րդ դարի վերջից թագավորական իշխանությունը արտոնագրով տրամադրել է ստեղծագործությունների օգտագործման մենաշնորհային իրավունք (արտոնություններ)։ Արտոնության պաշտպանություն ստանալու համար Աշխատանքները բաժանվեցին բաժինների, որոնք համապատասխանում էին տարբեր գրական ուղղություններին՝ պոեզիա, թարգմանություն, աստվածաբանություն և այլն։ Թագավորական գրաքննիչը զեկուցեց կոմիտեում կատարված աշխատանքի մասին, որը եզրակացություն տվեց ստեղծագործության պաշտպանության աստիճանի և տևողության վերաբերյալ։ Այս զեկույցը կենտրոնանում էր ստեղծագործության ինքնատիպության, հեղինակի կամ հրատարակչի կատարած ծախսերի որակի և հանրության հետաքրքրության վրա։

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ բոլոր արտոնությունները վերացվեցին, բայց հեղինակների իրավունքները պաշտպանվեցին 1791-1793 թվականներին ընդունված յոթ օրենքներով, որոնք ուժի մեջ մնացին մինչև 1957 թվականը։ 1791 թվականի հունվարի 13-ի  և 19-ի օրենքները դրամատուրգներին մենաշնորհ են տալիս իրենց գործերը ներկայացնելու համար, հեղինակային իրավունքը տրվում է հեղինակի կյանքի ընթացքում և պահպանվում է նրա մահից հետո հինգ տարի՝ ի շահ նրա կախվածության:1793 թվականի հուլիսի 19-ի և 24-ի օրենքը մենաշնորհ է տարածում բոլոր հեղինակների (բոլոր ժանրերի, ոչ միայն դրամատուրգների) վրա և երկարացնում է պաշտպանությունը հեղինակի մահից հետո մինչև տասը տարի։ 1866 թվականի հուլիսի 14-ի օրենքը այս ժամանակահատվածը հասցնում է մահից հիսուն տարի անց։ Այս ընթացքում անձնական ոչ գույքային իրավունքները ստեղծվում են նախադեպային իրավունքի հիման վրա՝ հեղինակի և նրա ստեղծագործության միջև կապը պահպանելու նպատակով։

Ժամանակակից հեղինակային իրավունքի հիմունքները սահմանվում են երեք օրենքներով՝
 1957 թվականի մարտի 11-ի օրենքը հեղինակներին ճանաչում է դատարանի կողմից ստեղծված տնտեսական և բարոյական իրավունքները։
 1985 թվականի հուլիսի 3-ի օրենք։
 1992 թվականի հուլիսի 1-ի թիվ 92-597 օրենքը չեղյալ է հայտարարում 1957 և 1985 օրենքները և ներառում է դրանց դրույթները մտավոր սեփականության օրենսգրքում։

Կիրառման շրջանակը 
Բարոյական իրավունքը հեղինակին իրավունք է տալիս հարգել իր անունը և իր աշխատանքը (CPI 121-1 հոդվածներ)։

Մտավոր սեփականության օրենսգիրքը սահմանում է հեղինակային իրավունքը, որն ընդգրկում է մտքի բոլոր գործերը՝ անկախ դրանց տեսակից, արտահայտման ձևից կամ նպատակից»(CPI-ի 112-19-րդ հոդվածներ)։ «Աշխատանքը համարվում է ստեղծված, անկախ ցանկացած հանրային բացահայտումից, իրականացման բուն փաստի պատճառով, նույնիսկ անավարտ» (հոդված 111-2)։ Գրաֆիտիները պաշտպանված են հեղինակային իրավունքի մասին օրենքով, եթե դրանք օրինական են, և չեն պաշտպանվում, եթե աշխատանքը կատարվել է ապօրինի։

Պահպանության ժամկետ 
 Հեղինակն իր կյանքի ընթացքում օգտվում է ստեղծված ստեղծագործությունը ցանկացած ձևով օգտագործելու բացառիկ իրավունքներից:Ընդհանուր առմամբ, հեղինակի մահից հետո (հաշվարկը սկսվում է նրա մահվան տարվա դեկտեմբերի 31-ից), իրավունքը 70 տարի անցնում է նրա իրավահաջորդներին՝այս ժամանակահատվածից հետո աշխատանքը անցնում է հանրային տիրույթ։
Կարևոր իրադարձություններ՝
 Համահեղինակությամբ ստեղծված աշխատանքների համար օրացուցային տարին հաշվի է առնվում համահեղինակներից վերջինի մահից հետո։
 Տեսալսողական ստեղծագործությունների համար օրացուցային տարին հաշվարկվում է հետևյալ աշխատակիցներից վերջին ողջ մնացած անձի մահից հետո՝ սցենարի հեղինակ, երկխոսությունների հեղինակ, բառերով կամ առանց բառերի երաժշտական ստեղծագործությունների հեղինակ, գլխավոր ռեժիսոր։
 Կեղծանուններով ստեղծված աշխատանքների համար՝ անանուն կամ կոլեկտիվ, բացառիկ իրավունքի տևողությունը 70 տարի է՝ աշխատության հրապարակմանը հաջորդող օրացուցային տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ։ Հրապարակման ամսաթիվը որոշվում է ընդհանուր իրավունքի ապացույցների ցանկացած ձևով։ Եթե այդպիսի աշխատանքը հրապարակվում է ապառիկ (մասերով), ապա ժամկետը հաշվարկվում է յուրաքանչյուր իրի (մասի) հրապարակման օրվան հաջորդող օրացուցային տարվա հունվարի 1-ից։ Այնուամենայնիվ, երբ կեղծանունով ստեղծված աշխատանքը, անանուն կամ հավաքականորեն, հրապարակվում է 70-ամյա ժամկետը լրանալուց հետո, դրա սեփականատերը բացառիկ իրավունքներից օգտվում է հրապարակման տարվան հաջորդող օրացուցային տարվա հունվարի 1-ից 25 տարի։
 Ընդարձակումներ, որոնք վերաբերում են Ֆրանսիայի համար պատերազմներում զոհված հեղինակներին-լրացուցիչ 30 տարի (այսինքն՝ հեղինակի մահվան 100 տարի)։

Ծանոթագրություններ 

Ֆրանսիայի իրավունք
Հեղինակային իրավունք