Մելանխոլիա

Մելանխոլիա (՝  , «սև լեղի»), հոգեկան իրավիճակ, որը բնութագրվում է ծանր դեպրեսիայով, մարմնական բողոքներով, իսկ երբեմն նաև հալյուցինացիաներով և զառանցանքով։ Մելանխոլիան հին կամ մինչժամանակակից բժշկության հասկացողություն է։ Մելանխոլիան չորս խառնվածքներից մեկն էր, որը համապատասխանում էր չորս հումորներին։ 19-րդ դարում «մելանխոլիան» կարող էր լինել ինչպես ֆիզիկական, այդպես էլ հոգեկան, իսկ մելանխոլիկ պայմանները դասակարգվել են ըստ դրանց հիմնական պատճառների և հատկությունների։ Այն նախորդում է կլինիկական դեպրեսիա հոգեկան առողջական հիվանդությանը և դեռ գոյություն ունի որպես մելանխոլիկ դեպրեսիա անվանմամբ մեծ դեպրեսիայի ենթատեսակ։

Պատմություն 
«Մելանխոլիա» եզրույթն առաջարկվել է դեռ հին ժամանակներում «բժկության հոր»՝ հույն բժիշկ Հիպոկրատի (մ․թ․ա․ IV դար) կողմից։ Հարյուրամյակների ընթացքում մելանխոլիայի պատճառ է համարվել օրգանիզմում լեղու ավելցուկը։ Մելանխոլիայի բոլոր տեսակների հանրագիտարանական նկարագրությունը (այնպես, ինչպես այն հասկանում էին 17-րդ դարում) տրված է Ռոբերտ Բերթոնի «Մելանխոլիայի անատոմիան» դասագրքում (1621)։

Ժամանակակից դասակարգումներ 
Հիվանդությունների, վնասվածքների և մահվան պատճառների միջազգային դասակարգման մեջ «մելանխոլիան առանց լրացուցիչ ճշգրտումների» ներառվել է 296.9 կատեգորիայում (չհավաքված աֆեկտիվ փսիխոզներ), իսկ «ինհեղափոխական մելանխոլիան» կոդավորվել է 296.13 կոդով։ Ինհեղափոխական մելանխոլիան դասակարգչի մեջ նկարագրվում էր որպես փսիխոզ, որը որոշվում է «տագնապային-զառանցական դեպրեսիայով, որն ունի քրոնիկ ընթացակարգ՝ սառեցնելու միտումով», ընդ որում՝ չպետք է նշումներ լինեն անցյալում փոխանցված աֆեկտիվ և աֆեկտիվ-զառանցական խանգարումների մասին։

10-վերանայման հիվանդությունների միջազգային դասակարգման մեջ մելանխոլիան (ICD-10) ծանր դեպրեսիայի հոմանիշն է։ «Տխրություն առանց փսիխոտիկ  ախտանիշների» ախտորոշվում է որպես «առանց փսիխոտիկ ախտանիշների ծանր աստիճանի դեպրեսիվ դրվագ» (): F32.2 ախտորոշումը ներառում է նաև զգալի դեպրեսիա, կենսական դեպրեսիա, աժիտացված դեպրեսիա (հիվանդի անհանգստության և հուզականության հետ)։

Ներկայումս «մելանխոլիա» հասկացողության փոխարեն բժշկական նպատակներով օգտագործվում է «դեպրեսիա» եզրույթը։ Առօրյա կյանքում «մելանխոլիա» է անվանվում տխուր, ձանձրացած տրամադրությունը։

Շարժում արվեստում 

16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին Անգլիայում մելանխոլիայի հետաքրքիր մշակութային և գրական պաշտամունք է առաջացել։ 1964 թվականի իր ազդեցիկ էսսեում «Apollo» ամսագրում արվեստաբան Ռոյ Սթրոնգը հետևել է նորաձև մելանխոլիայի ակունքներին՝ հայտնի նեոպլատոնիկի և հումանիստ Մարսիլիո Ֆիչինոյի (1433-1499) մտքին, որը փոխարինել է մելանխոլիայի միջնադարյան հասկացությունը ընդհանրապես նոր բանով․

Երաժշտության մեջ մելանխոլիայի հետելիզավետինյան պաշտամունքը ասոցացվում է Ջոն Դոուլենդի հետ, որի կարգախոսն էր «Semper Dowland, semper dolens» (Միշտ Դաուլենդ, միշտ սուգ)։ Մելամաղձոտ մարդը, որը ժամանակակիցներին հայտնի է որպես «դժգոհ», մարմնավորում է շեքսպիրյան արքայազն Համլետին՝ «մելամաղձոտ դանիացուն»։

Տես նաև 
 Ձանձրույթ
 Դեպրեսիա
 Նոստալգիա
 Պեսիմիզմ
 Սաուդադի
Հիպոխոնդրիա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Գրանվալդի կենտրոնի վեբ կայք․ Դյուրերի Մելանխոլիան և կլինիկական դեպրեսիան և հրատարակության տեխնիկաներ
 «Դյուրերի մելանխոլիա»․ Էդվարդ Դոուդենի սոնետ
 Մելանխոլիա և Աբստրակցիա
 Դիդերոթի պատմական գրվածքը մելանխոլիայի մասին

Հոգեախտաբանություն
Էմոցիաներ
Աֆեկտիվ խանգարումներ