Տեղական պղպջակ կամ տեղական խոռոչ

Տեղական պղպջակ կամ տեղական խոռոչ  Ծիր Կաթինի Օրիոնի թևի միջաստղային միջավայրում (ISM) հարաբերական խոռոչն է։ Այն պարունակում է ամենամոտ երկնային հարևաններին և, ի թիվս այլոց, Տեղական միջաստղային ամպը (որը պարունակում է Արեգակնային համակարգը), հարևան G-ամպը, Մեծ արջի շարժական խումբը (ամենամոտ աստղային շարժվող խումբը) և Հիադները (մոտակա բաց կույտը) . Ենթադրվում է, որ այն ունի առնվազն 1000 լուսատարի չափ և որոշվում է նրա չեզոք ջրածնի խտությամբ՝ մոտ 0,05 ատոմ/սմ³, կամ Ծիր Կաթինի ISM-ի միջինի մոտավորապես տասներորդ մասը (0,5 ատոմ/սմ³) և տեղական միջաստղային ամպի մեկ վեցերորդը (0,3 ատոմ/սմ³)
 
Տեղական պղպջակում բացառապես նոսր գազը վերջին տասից քսան միլիոն տարվա ընթացքում գերնոր աստղերի պայթյունի արդյունք է։ Geminga-ն ՝ երկվորյակ համաստեղության պուլսարը, ժամանակին համարվում էր միակ գերնոր աստղի մնացորդը, որը ստեղծեց տեղական պղպջակը, բայց այժմ ենթադրվում է, որ դրա պատճառը Pleiades շարժվող խմբի B1 ենթախմբի բազմաթիվ գերնոր Աստղերն են, որոնք  վերածվել են մնացորդային գերնոր աստղի։

Նկարագրություն
Արեգակնային համակարգը վերջին հինգից տասը միլիոն տարվա ընթացքում ճանապարհորդում է մի տարածաշրջանում, որը ներկայումս զբաղեցնում է տեղական պղպջակը։ Նրա ներկայիս գտնվելու վայրը գտնվում է տեղական միջաստղային ամպի մեջ (LIC) ՝ պղպջակի ներսում ավելի խիտ նյութի փոքր տարածքում։ LIC-ը ձևավորվել է այնտեղ, որտեղ հանդիպել են տեղական պղպջակը կամ տեղական խոռոչը։ LIC-ի ներսում գազը ունի մոտավորապես 0,3 ատոմ 1 խորանարդ սանտիմետրի խտություն։

Տեղական պղպջակը գնդաձև չէ, բայց կարծես ավելի նեղ է գալակտիկական հարթությունում, դառնալով որոշ չափով ձվաձև կամ էլիպսաձև և կարող է լայնանալ գալակտիկական հարթության վերևում և ներքևում՝ ստանալով ավազի ժամացույցի ձև։ Այն հարում է ոչ այնքան խիտ միջաստղային միջավայրի այլ պղպջակների (ISM), ներառյալ, մասնավորապես, Loop I Bubble-ը։ Loop I Bubble-ը մաքրվել, տաքացվել և պահպանվել է գերնոր աստղերի և աստղային քամիների միջոցով Կարիճ-Կենտավրուս ասոցիացիայից, Արևից մոտ 500 լուսատարի հեռավորության վրա։ Loop I Bubble-ը պարունակում է Անտարես աստղը (նաև հայտնի է որպես α Sco կամ Alpha Scorpii), ինչպես ցույց է տրված վերևի աջ գծապատկերում։ Մի քանի թունելներ միացնում են Local Bubble-ի խոռոչները Loop I Bubble-ի հետ, որը կոչվում է «Lupus Tunnel»: Այլ փուչիկները, որոնք հարում են Տեղական փուչիկին, Loop II Bubble-ն են և Loop III Bubble-ը։ 2019 թվականին հետազոտողները Անտարկտիդայում հայտնաբերել են միջաստղային երկաթ, որը նրանք կապում են Տեղական միջաստղային ամպի հետ, որը կարող է կապված լինել Տեղական պղպջակի ձևավորման հետ։

Դիտարկում
2003-ի փետրվարին գործարկված և մինչև 2008-ի ապրիլը գործարկված տիեզերական փոքր աստղադիտարանը, որը կոչվում է Cosmic Hot Interstellar Plasma Spectrometer (CHIPS կամ CHIPSat), ուսումնասիրեց տաք գազը տեղական պղպջակի ներսում։ Տեղական պղպջակը հետաքրքրություն էր առաջացնում նաև Extreme Ultraviolet Explorer (1992-2001) առաքելության համար, որը ուսումնասիրեց EUV տաք աղբյուրները պղպջակի ներսում։ Պղպջակի եզրից դուրս աղբյուրներ են հայտնաբերվել, բայց դրանք թուլացել են ավելի խիտ միջաստղային միջավայրից։ 2019-ին հրապարակվեց տեղական պղպջակների առաջին 3D քարտեզը, որը հիմնված էր ցրված միջաստղային շերտերի դիտարկումների վրա։

Ազդեցությունը աստղերի ձևավորման վրա
2022 թվականի հունվարին Nature ամսագրում հրապարակված մի հոդված պարզեց, որ դիտարկումներն ու սիմուլյացիաները պարզել են, որ պղպջակների ընդլայնվող մակերեսի գործողությունը հավաքում է գազն ու բեկորները և պատասխանատու է մոտակա բոլոր երիտասարդ աստղերի ձևավորման համար։ Այս նոր աստղերը սովորաբար գտնվում են մոլեկուլային ամպերի մեջ, ինչպիսիք են  մոլեկուլային ամպը և բաց աստղային կլաստերի պլեադները։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Ծիր Կաթին
Աստղագիտություն
Արեգակնային համակարգ
Տիեզերագիտություն
Միգամածություններ
Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ