Ղարիբ մշեցին

Ղարիբ մշեցին, Րաֆֆու` պանդխտությանը վերաբերող ստեղծագործություններից է, որը հրատարակվել է 1886 թվականին։

Գրության ժամանակ 
Վիպակի գրության ժամանակի վերաբերյալ րաֆֆիագիտոթյան մեջ առաջացել է սխալ տեսակետ, որը պայմանավորված է վիպակի ուշ հրատարակմամբ և Շիրվանզադեի անստույգ վկայությամբ։ Շիրվանզադեն իր հուշերում վկայում է, որ 
«Ղարիբ մշեցին» Րաֆֆին գրել է 1886 թվականին, այսինքն այն ժամանակ, երբ հրատարակվել է։ Շփոթի պատճառը տպագրության ընթացքում հեղինակի կատարած փոփոխություններն են։
Րաֆֆին վիպակը գրել է 1879 թվականին, սակայն հետաձգել է վիպակի հրատարակությունը՝ նպատակ ունենալով ճանապարհորդել Կոստանդնուպոլիս՝ հայության (մասնավորապես մշակների) կյանքին ծանութանալու և վիպակը կատարելագործելու համար։ Սակայն Րաֆֆուն այդպես էլ չի հաջողվում գնալ Կոստանդնուպոլիս՝ նյութական միջոցներ չունենալու պատճառով։ Եվ 1886 թվականին «Արձագանք» շաբաթաթերթում հրատարակվում է վիպակը ։

Վիպակի գրության շարժառիթ 
Պանդխտության թեման տևական ժամանակ զբաղեցրել է Րաֆֆու միտքը՝ ստիպել տալով գրել մի շարք հոդվածներ և «Ղարիբ մշեցին» վիպակը։ Վիպակը գրելու շարժառիթը հայրենի Մուշից ու Վանից Կոստնադնուպոլիս եկած  համալների ու ջրկիրների կյանքն է, որոնք, բռնակալության ծանր լծից հալածված, հեռացել էին հայրենի օջախից՝ աղքատությունը թոթափելու հույսով։

Սյուժե 
Պատանի Օհանը հարուստ ընտանիքի զավակ է եղել, որի հայրը կորցրել է իր հարստությունը և մահացել՝ ընտանիքի հոգսը թողնելով Օհանի վրա։ Վերջինս Մուշից եկել է Կոստանդնուպոլիս՝ աշխատանք գտնելու հույսով։ Օհանին Բաղչե-Ղափուսի նավահանգստում հանդիպում է Ոսկանը, որը երկար տարիներ  համալ(բեռնակիր) էր Կոստանդնուպոլսում. նա օգնում է Օհանին աշխատանք գտնելու։ Օհանը դառնում է չոփչի՝ աղբ դուրս ածող։ Սակայն մի անգամ պատահում է անսպասելին, մի սևազգեստ կին, խաբելով  միամիտ չոփչուն՝ նրան աղբի փոխարեն տալիս է նորածին մանուկի, որպեսզի ծովը նետի։ Օհանը փրկում է երեխային և երդվում է այլևս չոփչիություն չանել։ Օհանի բախտը փոխվում է, երբ սափրիչի խանութում հանդիպում է Մարտիրոս աղա Իշխանապետյանցին, որ զբաղվում է հարուստ փաշաների և աղքատ հայերի միջև աշխատանքի միջնորդություն անելով։ Նա Օհանին համոզում է թուրք փաշայի մոտ սպասավորություն անելու, որը նրան կապահովեր բարձր աշխատավարձ։ Մեկ տարի հետո Օհանը «էյվազ» է՝ սենեկապետ։ Փաշայի ապարանքում Օհանը հանդիպում է սևազգեստ կնոջը, որը առևտուր անելու նպատակով գալիս է փաշայի դստեր մոտ։ Մի անգամ, երբ հայտնվում է սևազգեստ կինը, Օհանը թաքնվում է փաշայի դստեր սենյակում, որպեսզի իմանա նրա գալու նպատակը։ Եվ պարզվում է, որ այն երեխան, որին փրկել է Օհանը փաշայի դստեր երեխան է, որի փոխարեն ուրիշ երեխա է բերել սևազգեստ կինը։ Օհանը, դուրս գալով թաքստոցից, պատմում է ողջ ճշմարտությունը և սպանում սևագեստ կնոջը՝ նրան նետելով ծովը ։

Գաղափարական բովանդակություն 
Րաֆֆին իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում  մշտապես արձագանքել է հայապահպանության հարցերին։ «Ղարիբ մշեցի» վիպակը այս հարցերի յուրօրինակ քննությունն է, որտեղ մեկնաբանվում է հայի արժանապատվությանը, բարոյականությանը, հավատարմությանը և օտար հողում հայ մնալու հարցերը ։

Վիպակի հերոսներ 
 Օհան - պանդուխտ մշեցի
 Ոսկան - համալ
 Զահրա - թուրք փաշայի աղջիկը
 Ելենա - սևազգեստ հրեա կին 
 Ալպինիա - Ելենայի հաճախորդը
 Էլիաս - Ալպինիայի ամուսինը
 Թաթոս - սափրիչ
 Ֆեյրուզ - սևամորթ ծառա
 Բեյ - ազգությամբ հայ երիտասարդ
 Մարտիրոս աղա Իշխանապետյանց - աշխատանքի միջնորդ ։

Ծանոթագրություններ 

Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023