Թել Հազոր

Թել Հազոր (, նաև՝ Հացոր (), Հասոր (), աստվածաշնչյան ամենամեծ բլուրը (թել) Իսրայելի հյուսիսում, որը գտնվում է Ռոշ Պինայից 6 կմ դեպի հյուսիս՝ Հորդանան գետից արևմուտք։ Թել Հազորը նույնացվում է հնագույն Հազոր քաղաքի հետ, որը կարևոր քաղաքական և առևտրային կենտրոն է եղել նախիսրայելական շրջանում։ 1967 թվականին Թել Հազորի տարածքը հայտարարվել է Իսրայելի ազգային պարկ, 2009 թվականին այգու տարածքը կրկնապատկվել է։

Պատմություն 
Քաղաքը հիշատակվում է Էբլի (մ.թ.ա. 3 հազար տարի), եգիպտական ​​պապիրուսներում (մ.թ.ա. 19-րդ դար), Մարիի տեքստերում (մ.թ.ա. 18-րդ դար)։ Մ․թ․ա․ II հազարամյակի կեսերին քաղաքը խոշոր կենտրոն էր, և նրա թագավորը «բոլոր այս թագավորությունների գլուխն էր» (), այսինքն՝ ամբողջ հյուսիսային Քանանը։ Հին իսրայելական ցեղերի ներխուժման արդյունքում այն ​​գրավվել է և հրդեհվել (): Այնուամենայնիվ, քաղաքը շուտով վերակառուցվել է, և Դատավորների դարաշրջանում նրա բնակիչները (900 մարտակառք) իսրայելացիներին հակահարված են հասցրել այնպես, որ նրանք 20 տարի շարունակ ճանաչել են իրենց նկատմամբ ասորական թագավորի գերակայությունը (): Այնուհետև մ.թ.ա. 1258 թվականին քաղաքը կրկին ավերվել է ապստամբ իսրայելացիների կողմից։ Քաղաքն ամրացվել է Սողոմոն թագավորի օրոք։ Մ․թ․ա․ 732 թվականին, ինչպես Գալիլեայի մյուս քաղաքները, ավերվել է Ասորեստան կողմիցի (): Այնուամենայնիվ, կյանքը Հազորում շարունակվել է նաև մ.թ.ա. II-III դարերում՝ հելլենիստական ​​շրջանում, ինչպես վկայում են Թել Հազորի արգելոցի տարածքի հնագիտական ​​գտածոները։

Հնագիտական ​​պեղումները շարունակվում են 1928 թվականից ի վեր։Հիմնական պեղումներն իրականացվել են 1955-1958 թվականներին Երուսաղեմի հրեական համալսարանի թիմի կողմից, որը գլխավորել է Իգաել Յադինը։ Յադինը Հազոր է վերադարձել 1968 թվականին՝ պեղումների վերջին սեզոնի համար։

Այդ վայրում պեղումները Հրեական համալսարանի կողմից, որին միացել է Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանը, վերսկսվել են 1990 թվականին՝ Ամնոն Բեն-Տորի ղեկավարությամբ։

Պեղումներից հայտնաբերված գտածոները պահվում են Կիբուցի Այելեթ Հաշահարի թանգարանում։ 2008 թվականին թանգարանի որոշ ցուցանմուշներ վնասվել էին երկրաշարժից։2013 թվականի հուլիսին Երուսաղեմի հրեական համալսարանի աշխատակիցների և ուսանողների կողմից Թել Հազոր քաղաքում իրականացված պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են եգիպտական Սֆինքսի բեկորներ։ Դա եղել է երկրի տարածքում հայտնաբերված առաջին սֆինքսը։ Սֆինքսի թաթերի վրա գրություն է՝ նվիրված եգիպտական փարավոն Միկերինին՝  Գիզայի բուրգերը կառուցողներից մեկին։ Դա նաև Միկերինին նվիրված առաջին սֆինքսն է։

2005 թվականին Թել Հազորն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օյեկտների ցանկում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

Ruhama Bonfil and Anabel Zarzecki-Peleg, The Palace in the Upper City of Hazor as an Expression of a Syrian Architectural Paradigm, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 348, pp. 25–47, Nov 2007
Ruhama Bonfil, Coming before the King—A Ceremonial Basin in Hazor’s Throne Room. Eretz-Israel 30 (Amnon Ben-Tor Volume): 59–72 (Hebrew), 145*–46* (English summary).  
 Zarzecki-Peleg, A and Bonfil, R. (2011) A Syrian City-State in Mitanni’s Orbit? Ugarit-Forschungen 43: 537-567
Yadin Yigael and Et Al. Yadin, Hazor I : An Account of the First Season of Excavations, 1955, Magnes Press, 1958
Yadin Yigael, Hazor II: An Account of the Second Season of Excavations, 1956 [James A. De Rothschild Expedition at Hazor], Oxford University Press, 1961, 
Yadin Yigael, Hazor III - IV. An Account of the Third and Fourth Seasons of Excavations, 1957–1958. The James A. De Rothschild Expedition at Hazor, Biblical Archaeology Society, 1989, 
A. Ben Tor and Robert Bonfil, Hazor: v. 5: The James A De Rothschild Expedition at Hazor (Ancient synagogues studies), Israel Exploration Society, 1997, 
Ben-Tor, Amnon, Doron Ben-Ami, and Debora Sandhaus, Hazor VI. The 1990 - 2009 Excavations. The Iron Age.,Israel Exploration Society: Institute of Archaeology, Hebrew University of Jerusalem, 2012
Ben-Tor, Amnon, Sharon Zuckerman, Shlomit Bechar, and Débora Sandhaus, HAZOR VII. The 1990-2012 Excavations. The Bronze Age, ed. Tsipi Kuper-Blau. Hebrew University of Jerusalem, Israel Exploration Society, 2017
Yadin Yigael, Hazor (Schweich Lectures on Biblical Archaeology), British Academy, 1972, 
Yadin Yigael, Hazor: Rediscovery of a Great Citadel of the Bible, Littlehampton, 1975, 
Schulamit Geva, Hazor, Israel (British Archaeological Reports (BAR)), BAR, 1989, 
S. Zuckerman, Where is the Archive of Hazor Buried?, Biblical Archaeology Review, vol. 32, pp. 28–37, 2006
S. Zuckerman, "'...Slaying oxen and Killing Sheep, Eating Flesh and Drinking Wine...': Feasting in Late Bronze Age Hazor," Palestine Exploration Quarterly, 139,3 (2007), 186-204.

Արտաքին հղումներ 
 
 В. Шведова. Древний город Хацор 

Համաշխարհային ժառանգություն Իսրայելում
Իսրայելի ազգային պարկեր
Աստվածաշնչյան վայրեր