Կույսերի երկիր

Կույսերի երկիր (կամ Կանանց երկիր, Կանանց կղզի, Օրիորդաց կղզի և այլն), իռլանդական դիցբանության և միջնադարյան գրականության մեջ, հատկապես՝ ասպետական վեպի ժանրում հանդիպող գաղափար։ Վերջինում կղզու փոխարեն հաճախ ամրոց է նկարագրվում, որը հայտնի է Կույսերի դղյակ անունով։

Իռլանդական դիցաբանություն 
Հին իռլանդական առասպելներում ու ժողովրդական հեքիաթներում կելտական անդրաշխարհը գտնվում էր կա՛մ ժայռի մեջ, կա՛մ լճի խորքերում, կա՛մ էլ ծովից այն կողմ։ Իռլանդիայի մեծագույն բանաստեղծ Օշինին Նիավը ծովով տանում է Երիտասարդության երկիրը, որի արքայադուստրն էր, բայց մի քանի շաբաթ անց Իռլանդիա վերադառնալով նա պարզում է, որ շատ հարյուրավոր տարիներ են անցել իր բացակայության ընթացքում։ Մեկ այլ իռլանդական լեգենդում Կուխուլինի որդի Կոնլային մի խորհրդավոր կին մի խնձոր է տալիս ու մեկ ամիս անց նրան նորից այցելելով՝ ստիպում իր հետ գնալ իր երկիրը․ «Արի իմ փայլող նավը, չնայած պայծառ արևը մայր է մտնում, մենք այնտեղ կհասնենք մինչև գիշեր։ Բացի կանանցից ու աղջիկներից այնտեղ ուրիշ ոչ ոք չի ապրում»։ Կոնլան նստում է նրա նավն ու այլևս ոչ ոք նրան չի տեսնում։

12-րդ դարում գրված հին իռլանդերեն «The Voyage of Bran»  գրքում նշվում է, որ Բրան մաք Ֆիբեյլին այցելում է մի խորհրդավոր կին ու նրան ստիպում իր հետ նավարկել դեպի Կանանց երկիրը։ Այդ կնոջ ձեռքին խնձորենու ճյուղ կար, այնպես ինչպես Վերգիլիոսի «Էնեական»-ում Էնեասին ցած դեպի անդրաշխարհ ուցեկցող սիբիլի ձեռքին։ Այս խորհրդավոր կինը ստիպում է Բրանին նավարկել դեպի Կանանց երկիրը, և վերադառնալուց հետո Բրանը նույնպես տեսնում է, որ Իռլանդիայում հարյուրավոր տարիներ են անցել իր բացակայության ընթացքում։ «Book of the Dun Cow» գրքի մեկ այլ առասպելում ճանապարհորդ Մաել Դուինը նավարկում է մի խորհրդավոր օվկիանոսով ու մեկ անգամ ափ իջնում մի ապակե կղզում, որտեղ մի կին էր ապրում կախարդական, գավաթանման պոչով, մեկ ուրիշ անգամ՝ Կանանց կղզում։

Արթուրյան լեգենդ ու միջնադարյան գրականություն 

Անդրաշխարհում նշվող Օրիորդաց երկիրը չի սահմանափակվում միայն իռլնդական առասպելներով։ «The Isle of Ladies» միջին անգլերենով գրված մի երազի մեկնաբանության մեջ նշվում է, որ երազ տեսնողն այցելել է մի կախարդական կղզի, որտեղ միայն կանայք էին ապրում։ Իռլանդացի Մաել Դուինի նման, այստեղի երազ տեսնողն ապակե կղզում մի կնոջ է հանդիպում, որն ուղեկցում է այդ և հարևան կղզու թագուհիներին, իսկ հարևան կղզում խնձորներ էին աճում, որով ապրում էին այդ կանայք։ Այդ կախարդական կղզու անունը Ավալոն է, որը ղեկավարում է Մորգանա փերին մյուս ինը կախարդուհիների հետ, ինչպես նշում է Ջեոֆրի Մոնմուտցին իր 12-րդ դարի «Մեռլինի կյանքը» գրքում, իսկ կղզու անունն առաջացել է «խնձորների կղզի» բառակապակցությունից ()։ Մորգանի ու այլ կախարդուհիների նավակը գալիս է մահացու վիրավոր Արթուր արքային Ավալոն տեղափոխելու, ինչպես նշվում է ֆրանսերեն «Լանսելոթ-Գրաալ» ասպետական վեպում ու հետագա շրջանի այլ գործերում, այդ թվում՝ Թոմաս Մելորիի «Արթուրի մահը» գրքում։ Միջնադարյան ժամանակներից ի վեր Ավալոնը նույնացվել է այժմ Անգլիայում գտնվող սուրբ Միխայիլի բլրի հետ, որը նախկինում կղզի է եղել։

Կույսերի դղյակը (երբեմն երկու տարբեր դղյակներ) հանդիպում է արթուրյան լեգենդների տարբեր հատվածներում․ այն պատկանում է Մորգանային կամ կապվում Սուրբ Գրաալի հետ։ Սովորաբար նույնացվում է շոտլանդական Էդինբուրգյան դղյակի հետ, որն առնվազն 11-րդ դարից հայտնի է որպես «կույսերի դղյակ», կամ էլ ըստ ուելսական տարբերակի՝ գտնվում է Անգլիայի Գլոստեր քաղաքի շրջակայում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Castle of Maidens  at Nightbringer.se

Հորինված բնակավայրեր
Միջնադարյան գրականություն