Ֆյոդոր Շտոկվիչ

Ֆյոդոր Էդուարդովիչ Շտոկվիչ (), ռուս գնդապետ, Կովկասյան, Ղրիմի և ռուս-թուրքական (1877-1878) պատերազմների մասնակից։ Բայազետի պաշտպանության հերոս։

Կենսագրություն 
Ֆյոդոր Շտոկվիչը ծնվել է 1828 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Դավանել է ուղղափառ եկեղեցուն։ Սերում է Թիֆլիսի նահանգի ազնվականների տոհմից, Կարսի ռազմական գործողություններում զոհված կովկասյան սպայի ընտանիքում։ Կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի գիմնազիայում։

1847 թվականի հունվարի 10-ից սկսեց իր ռազմական գործունեությունը որպես Երևանյան ջոկատի ենթասպա։ Նույն թվականի մարտի 2-ին վերակոչվել է Յունկերի, իսկ 1850 թվականի մարտի 27-ին՝ ենթասպայի։ Շտոկվիչի ռազմական հետագա ծառայությունը անցել է Կովկասում։

Արևելյան պատերազմի ժամանակ, 1853 թվականի նոյեմբերի 2-ի Բայանդուրի ռազմական գործողություններում հաղթելու համար, ստացավ փոխտեղակալի պաշտոն։ 1853 թվականի նոյեմբերի 19-ի Բաշ-Քադիքլարի հաղթական հակամարտության արդյունքում պարգևատրվեց Սուրբ Աննայի շքանշանով՝ «Հանուն խիզախության» գրությամբ։ 1854 թվականին, Կուրյուկ Դարայի՝ թուրքերի դեմ մարտական գործողության ժամանակ, վիրավորվել է նռնակի պայթյունից։ Այդ հակամարտության արդյունքում ստացել է պորուչիկի պաշտոն։

Թուրքերի դեմ մարտական գործողությունների ավարտից հետո Շտոկվիչը կռվել է Չեչնիայում և Դաղստանում։ 1857 թվականին նշանակվել է 4-րդ վաշտի հրամանատար։

1859 թվականի մարտի 10-ին Լեռնականների դեմ պատերազմի արդյունքում ստացել է շտաբի կապիտանի կոչում։ Նա նաև մասնակցել է բազմաթիվ արշավանքների, որոնք ավարտվել են Գունիբի գրավմամբ և Շամիլի գերությամբ։

1870 թվականից Շտոկվիչը ծառայել է Կովկասյան ռազմական օկրուգի ինտենդանտային գերատեսչությունում։ 1875 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիսի տեղական գունդ։

1877-78 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմում, Ամիլահվարի առաջարկությամբ, քաղաք Բայազետի միջնաբերդի պաշտպանության պատասխանատվությունը տրվեց Ֆյոդոր Շտոկվիչիn։ Նրան այդ պաշտոնին առաջարկել է Երևանյան ջոկատի գեներեալ-լեյտենանտ Տեր-Ղուկասովը, իսկ Լոռիս-Մելիքովը նշանակել է։

Կայազորը բաղկացած էր 1․5 հազար մարդուց։ Հունիսի 6-ին թուրքերը գրավեցին քաղաքը։ Իրենց հրետանին տեղակայելով միջնաբերդի արևելյան դարպասների մոտ՝ նրանք սկսել են ինտենսիվ հրետակոծություն իրականացնել։ Հունիսի 8-ին տեղի է ունենում հարձակում, որը ետ է մղվում հակառակորդ ուժերի կողմից։ Այն ժամանակ թուրքերը ճիշտ շրջափակեցին միջնաբերդը։

Կայազորը անցավ մեծ դժվարությունների, ծարավի և սովի միջով։ Ջրի պաշարներն արագ սպառվեցին։ Զինվորներն այնքան էին թուլացել, ուժասպառ եղել, որ հրացանի կրակոցից առաջացած հետահարումը դիպչում էր նրանց ոտքերին։ «Երկու-երեք օրվա չորահացը, նեխած ուտելիքները՝ դիակային հոտով, ջուրը՝ 40-45 աստիճանում եռացող,  արեց իր գործը․ նրանք չեն սպանել կայազորին, բայց այն դարձրել են կմախքների և Կենդանի մեռյալների բազմություն, որոնց վրա առանց հոգեկան ցնցման և սարսափի չէր կարելի նայել», — հիշում էր Շտոկվիչը։

Իմանալով կայազորի աղետալի վիճակի մասին ՝ հակառակորդը միջնաբերդ ուղարկեց բանագնացների՝ հանձնման առաջարկներով։ Սակայն կապիտուլյացիայի բոլոր պահանջները Շտոկվիչը մերժվեց։ Հունիսի 28-ին Բայազետին օգնության է հասել Էրիվանի ջոկատը՝ գեներալ-լեյտենանտ Թերգուկասովի հրամանատարությամբ և գրոհել թուրքական շրջափակված կորպուսի վրա։ Շտոկվիչը, նույնպես, կայազորի մի մասի հետ հարձակում է գործել։ Թուրքերը կոտրվեցին։ Այսպիսով ավարտվեց Բայազետի միջնաբերդի 23-օրյա պաշտպանությունը։ Այնուհետև Շտոկվիչը գրել է. «ևս 5-6 օր, և ամբողջ կայազորը սովից ու ծարավից մեռած կլիներ, կամ միջնաբերդը կթռչեր օդ ՝ ամրոց ներխուժած թուրքերի հետ միասին»։

Կովկասի փոխարքա Մեծն իշխան Միխայիլ Նիկոլաևւիչը հուլիսի 7-ին հեռագրեց կապիտան Շտոկվիչին. «Կայսրը հրամայել է ինձ շնորհավորել Ձեզ Գևորգի 4-րդ աստիճանի շքանշանի կապակցությամբ։ Անկեղծ ուրախանում եմ։ Եվս մեկ անգամ ի սրտե շնորհակալ եմ» ։

1877 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Շտոկվիչը դարձավ մայոր և պարգևատրվեց սուրբ Գևորգի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։

1878 թվականի ապրիլի 18-ին նա պարգևատրվել է «Արիության համար» գրությամբ ոսկե դրագունյան սուսերով, իսկ նույն թվականի հունիսի 28-ին ստացել է փոխգնդապետի պաշտոն։ Բացի այդ, Շտոկվիչի բոլոր երեխաները կրթություն են ստացել պետական գանձարանի հաշվին։

1878 թվականին Շտոկվիչը ստանձնեց պետերգոֆյան 2-րդ պարետի պաշտոնը (պաշտոնը մինչ այդ գոյություն չուներ և հիմնադրվեց կայսր Ալեքսանդր II-ի կողմից հատուկ Շտոկվիչի համար՝ «Ի նշան հատուկ միապետական բարեհաճության»)։ 1883 թվականին այդ պաշտոնը վերացվել է Ալեքսանդր III-ի կողմից, իսկ ինքը ՝ Շտոկվիչը նույն թվականի մայիսի 26-ին տեղափոխվել է բանակի պահեստային հետևակային զորամաս։ 1891 թվականի մայիսի 4-ին Շտոկվիչը ստացավ գնդապետի պաշտոն։

Մահ 
Շտոկվիչը մահացել է 1896 թվականի մարտի 15-ին գնդապետի կոչումով։ Թաղված է ցարական գյուղի Կազանի գերեզմանատանը։

Ընտանիք 
Ամուսնացած էր։ 1895 թվականին, կնոջ՝ Աննա Իվանովնայի հետ ապրել է ցարական գյուղում, փողոց՝ Կադետսկայա, տուն Բենզեման։ Շտոկվիչը ունեցել է 4 զավակ։

Մրցանակներ 
 Հայրենական
 Սուրբ Աննայի 4-րդ աստիճանի շքանշան, «Քաջության համար» գրությամբ (1854)
 Բրոնզե մեդալ «Ի հիշատակ 1853-1856 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի»
 Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1867)
 Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան (1875)
 Սուրբ Գևորգի 4-րդ աստիճանի շքանշան (Ալեքսանդր II-ից, 1877)
 «Արիության համար» գրությամբ ոսկե դրագունյան սուսեր (Միխաjիլ Նիկոլաևիչից, 1878)
 Արծաթե մեդալ «Ի հիշատակ 1853-1856 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի» (1878)
 Ֆյոդոր Շտոկվիչի տոհմի զինանշանը ներառված է Համառուսաստանյան կայսրության ազնվական տների զինանշանների ցանկում (Մաս 14, էջ 152)

 Միջազգային
 «Քաջության համար» մեդալ (Մոնտենեգրո; 1878)
 Առյուծի և  Արևի շքանշան (Պարսկաստան; 1878)
 Կարմիր արծվի 2-րդ աստիճանի շքանշան (Պրուսիա; 1879)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 

 
 
 Исмаилов Э. Э. Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. — , 2007.
 
 
 
 

Ռուս ռազմական գործիչներ