Աբյուզիվ հարաբերություններ

Աբյուզիվ հարաբերություններ (, նվաստացուցիչ հարաբերություններ), հարաբերություններ, որոնցում զուգընկերը խախտում է մեկ այլ անձի անձնական սահմանները, նվաստացնում է նրան։ Այս տեսակի հարաբերություններում զոհն ու ագրեսորը չեն փոխվում տեղերով, զոհը, մի շարք պատճառներով, չի կարողանում հեռանալ հարաբերությունից։

Թե՛ տղամարդը, և թե՛ կինը կարող են հանդես գալ որպես բռնություն գործադրող, տարբերություններից մեկն այն է, որ նրանցից յուրաքանչյուրը տարբեր կերպով բացասաբար է ազդում զուգընկերոջ վրա։ Տղամարդիկ հաճախ ֆիզիկական և սեռական բռնություն են կիրառում, ի տարբերություն կանանց։

Տերմինի օգտագործում 
Աբյուզեր տերմինն օգտագործվում է նկարագրելու համար այն մարդուն, ով կիրառում է բռնի մեթոդներ, դա կարող է լինել հոգեբանական, ֆիզիկական կամ տնտեսական բռնություն՝ նպատակին հասնելու համար։  Աբյուզիվ հարաբերությունները նսեմացնող հարաբերություններն են «բռնակալի» և «զոհի» միջև, որոնք ուղեկցվում են մշտական մանիպուլյացիաներով՝ փողի, շանտաժի, սպառնալիքների և բռնության միջոցով, ինչպես նաև ագրեսորի կողմից բարոյական ծաղրանքով։

Աբյուզիվ հարաբերություններ հանդիպում են նաև ընտանիքի ներսում։ Բացի դա, նման հարաբերությունները կարող են գոյություն ունենալ ցանկացած այլ տեսակի միջանձնային հարաբերություններում։

Աբյուզեր դառնալու պատճառներ 
 Մարդու մոտ հիվանդությունների և հոգեկան հիվանդությունների առկայությունը։
 Դաստիարակություն աբյուզիվ ծնողների կողմից, որոնք քայքայիչ ազդեցություն են ունենում երեխայի գիտակցության և նրա ներաշխարհի վրա։.
 Մեծ թվով բարդույթներ և ցածր ինքնագնահատական։
 Անձի հոգեկան անկայունության առկայությունը և բացասական անհատականության գծերի դրսևորումները, ինչպիսիք են ագրեսիվությունը, տաքարյունությունը, հպարտությունը, փառասիրությունը։ Ինքնավերահսկողության ցածր մակարդակը, դաժանությունը, բռնության արդարացումը, անվստահությունը և ստի նկատմամբ մեծ հակվածությունը նույնպես կարող են դառնալ աբյուզերի ձևավորման պատճառ։ 
 Մարդու մոտ այնպիսի ոչ հարմարվողական գծերի առկայությունը, ինչպիսիք են մութ տրիադան (մաքիավելլիզմ, անձի խանգարում և նարցիսիզմ)։ Այն համոզմունքի առկայությունը, որ սեփական նպատակներին հասնելու համար մարդկանց կարող են և պետք է մանիպուլյացիայի ենթարկեն։ Ինչպես նաև մեղքի զգացողության բացակայությամբ, սառնությամբ, բնութագրվում է միջանձնային հարաբերություններում աբյուզի դրսևորումը։ Այն մարդիկ, ովքեր ունեն անձնային խանգարման բարձր մակարդակ, հակված են խախտելու սոցիալական նորմերը և կանոնները, հակված են խաբեության, ունեն արտահայտված հպարտություն միջանձնային հարաբերություններում և ցածր ապրումակցում, աբյուզիվ հարաբերությունների պոտենցիալ ներկայացուցիչներ են։ Աբյուզերին բնորոշ է նարցիսիզմը, որն արտահայտվում է շրջապատի կողմից իր գործողությունների նկատմամբ մշտական հիացմունքի և ուշադրության պահանջներով։

Աբյուզիվ հարաբերությունների նշաններ 
 Խանդ - աբյուզերը չափազանց բացասական է վերաբերվում պոտենցիալ սեռական զուգընկերների հետ շփմանը, հունից դուրս է գալիս մեկ այլ անձի մասին խոսելու ժամանակ, վերահսկում է զանգերը, նամակագրությունները։
 Մեղադրանքներ - աբյուզերը փորձում է իր զուգընկերոջը մեղավոր դարձնել տարբեր խնդիրների դեպքում՝ անհաջողություններ աշխատանքում, ընտանիքում։
 Ընդհանուր վերահսկողություն - աբյուզերը վերահսկում է իր զոհի յուրաքանչյուր քայլը, նա պետք է անընդհատ իմանա, թե որտեղ և ում հետ է նա։
 Անկայուն տրամադրություն - սկզբում աբյուզերը կարող է լինել ամենաքաղցր և ընկերասեր մարդը, բայց ինչ-որ բան տեղի ունենա, որը նրան դուր չի գա, անմիջապես նա կվերածվի անողոք, անհոգի բռնակալի։
 Անհիմն քննադատություն - աբյուզերը անընդհատ դժգոհ է ամեն ինչից, այդ թվում՝ զոհից, նրան դուր չի գալիս, թե ինչպես է զուգընկերը հագնվում։
 Հաղորդակցության սահմանափակում - աբյուզերը դեմ է, որ զոհը հարաբերություններ պահպանի իր համար սիրելի և նշանակալի մարդկանց հետ, ովքեր կարող են «բացել իր աչքերը»։
 Վարքի ոչ ադեկվատության համոզմունք - աբյուզերը իր զոհին ներշնչում է, որ նա ոչ ադեկվատ է ընկալում իրականությունը, էմոցիոնալ անկայուն է, նա հիշողության հետ կապված խնդիրներ ունի, հոգեբանական մանիպուլյացիաների միջոցով վստահեցնում է իր զուգընկերոջը իր «աննորմալության» մեջ։

Աբյուզի տեսակներ 
 Ֆիզիկական - ֆիզիկական ուժի և բռնության կիրառում, ծեծի ենթարկում, բռնություն՝ զոհին հնազանդեցնելու, ագրեսորի պահանջները կատարելու նպատակով։
 Հոգեբանական - բռնության մի ձև, որը ներառում է շանտաժ, սպառնալիքներ, տարբեր մանիպուլյացիաներ։ Այս տեսակը կարող է դրսևորվել թաքնված կամ բացահայտ տեսքով։
 Տնտեսական - զուգընկերոջ դրամական միջոցների վերահսկում՝ հասարակության մեջ սոցիալական կապերը սահմանափակելու և կախված դիրք ստեղծելու համար։
 Սեռական - զուգընկերոջ հետ սեռական հարաբերությունների մեջ մտնելու պարտադրանքը ուղեկցվում է ֆիզիկական սպառնալիքներով։ Աբյուզերը մարդուն օգտագործում է միայն սեփական ցանկություններն ու կարիքները բավարարելու համար։

Պատճառներ, թե ինչու է տուժողը դժվարանում դուրս գալ աբյուզիվ հարաբերություններից 
 Տուժողը վախենում է, որ ագրեսորը կսկսի հետապնդել և սպառնալ կյանքին, եթե նա փորձի դուրս գալ իր վերահսկողությունից։ Հայտնի է, որ ԱՄՆ-ում տարեկան 2 միլիոն կին լուրջ վնասվածքներ է ստանում իր զուգընկերներից։
 Տուժողը չունի իր ֆինանսները և ամբողջովին կախված է աբյուզերից։
 Տուժողը վախենում է մնալ առանց տանիքի (տես՝ Անօթևաններ)
 Տուժողը ուժեղ հուզական կապվածություն ունի աբյուզերի հետ։
 Աբյուզերի հետ ընդհանուր երեխաներ ունենալը զոհին ստիպում է պահպանել հարաբերությունները։

Տես նաև 
 Ընտանեկան բռնություն
 Տուժողի պախարակում
 Համակախվածություն

Գրականություն

Ծանոթագրություններ 

Միջանձնային հարաբերություններ
Հոգեբանական բռնություն
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ