Մ101 հաուբից

105-միլիմետրանոց Մ101 հաուբից (, ավելի վաղ տարբերակը՝ 105 միլիմետրանոց Մ2Ա1 հաուբից), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի շրջանի ամերիկյան հաուբից։ Զենքը զանգվածային արտադրվել է 1941 թվականից ի վեր, գտնվելել կամ դեռ գտնվում է աշխարհի բազմաթիվ երկրների սպառազինության կազմում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այս զենքով զինված է եղել M7 Priest ամերիկյան խոշոր սերիական ինքնագնաց հրետանային կայանքը։

Ստեղծման պատմություն 
105-միլիմետրանոց հաուբիցի մշակումն սկսվել է 1919 թվականից։ Աշխատանքը շատ դանդաղ է ընթացել։ 1928 թվականին թնդանոթն ստեղծվել է և ստացել Մ1 անվանումը, բայց սպառազինության մեջ չի ընդունվել և զանգվածային արտադրություն չի ունեցել։

1934 թվականին հաուբիցը մի փոքր փոփոխության է ենթարկվել և ստացել Մ2 անվանումը, բայց, այնուամենայնիվ, սպառազինության մեջ չի ներառվել և արտադրության չի անցել։

Հաջորդ 6 տարիների ընթացքում կոնստրուկտորներն ստեղծել են շարժական հենոցներով նոր հրետասայլ։ Վերջապես, 1940 թվականի մարտին նոր հրետասայլը հաստատվել է և հաուբիցն ստացել է Մ2Ա1 անվանումը։ Հաուբիցն այդ տեսքով ու անվանումով ընդունվել է սպառազինություն և 1941 թվականին անցել զանգվածային արտադրության։ Արտադրությունն իրականացրել է Ռոկ-Այլենդի արսենալը։

Կառուցվածք 
Մ101 հաուբիցն ուներ առանձին պարկուճավոր լիցքավորում և ամենաբարձր լիցքի դեպքում կրակոցի առավելագույն հասողությունը հասնում էր 11,2 կիլոմետրի։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում և դրանից հետո երկար ժամանակ ԱՄՆ բանակում թնդանոթը եղել է հիմնական միջին հաուբիցը։ Թնդանոթը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Կորեական և Վիետնամի պատերազմներում։ Նույնիսկ Մ102 ավելի նոր հաուբիցը չի կարողացել ԱՄՆ բանակի սպառազինության մեջ ամբողջությամբ փոխարինել Մ101-ին։ Միայն սպառազինության մեջ 105-միլիմետրանոց Մ119 քարշակային հաուբիցի ընդունումից հետո Մ101-ը պաշտոնապես հանվել է ԱՄՆ բանակի սպառազինությունից։ Սակայն ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ-ին դաշնակից երկրների և այլ պետությունների բանակներում, որոնք կենտրոնացած են ամերիկյան զենքերի գնման վրա, Մ101 հաուբիցը գործում է մինչ օրս։ Որոշ դեպքերում այն ԱՄՆ-ի սահմաններից դուրս արտադրության է դրվել այլ անվանումներով և կատարելագործվել է մշակողներից անկախ։

Մարտական կիրառություն 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Մ101 հաուբիցն առավել ակտիվորեն օգտագործվել է Վիետնամի դեմ պատերազմում։ Ամերիկյան և հարավային վիետնամական շատ մեծ թվով թնդանոթներ գրավել է Հյուսիսային Վիետնամը։ Lam Son 719 գործողության ընթացքում գործի է դրվել 152 հարավվիետնամական  և 6 ամերիկյան 105-միլիմետրանոց թնդանոթ։ Մարտական գործողությունների ընթացքում հարավային վիետնամցիները կորցրել են 70 թնդանոթ, հիմնականում հակամարտկոցային պայքարի ընթացքում։ 1975 թվականին Հյուսիսային Վիետնամը գրավել է գրեթե 1000 հատ Մ101 թնդանոթ։

Մ101 հաուբիցի մասնակցությամբ մեկ այլ խոշոր հակամարտություն էր Իրան-իրաքյան պատերազմը։ Պատերազմի սկզբին Իրանն ունեցել է 370 միավոր Մ101, պատերազմի ավարտին մնացել է 130-ը։

Իրաքի հետ պատերազմից առաջ Քուվեյթն ունեցել է 16 միավոր Մ101 թնդանոթ, կոնֆլիկտի ընթացքում դրանք բոլորը կորցրել է։

Համեմատական բնութագիր

Սպառազինության մեջ 

  – 331 միավոր Մ101Ա1 գտնվում է ծովային հետևակազորի սպառազինության կազմում
  – Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո որոշակի քանակություն ստացվել է ԱՄՆ ռազմական օգնության ծրագրի շրջանակներում։ Բացի այդ, Մ101 արտադրվել է M56 անվանմամբ։
  – 1700 միավոր Մ101 և ԿՆ-178 կորեկական ձևափոխված տարբերակ
  –  6
  –  4
  –  8
  –  25 միավոր Մ101Ա1
  –  բանակում՝ 233 միավոր Մ101/Մ102, ծովային հետևակազորում՝ 15 միավոր
  –  48 միավոր Մ101Ա1
  – անհայտ
  – 4
  – 12
  – 327 միավոր Մ101Ա1
  – 4
  – 60 միավոր Մ101 և ԿՆ-178 կորեական ձևափոխված տարբերակ
  – 130 միավոր Մ101Ա1
  – 20
  – 98 միավոր Ս3
  – 88
  – 20
  – 13
  – 18  
  – 36 միավոր Մ101A1
  – 20
  – 40
  – 12
  – 96
  – 216
  – 19, ծովային հետևակազորում՝ 2
  – 44
  – 8 միավոր Մ101Ա1
  – 100 միավոր պահպանության տակ
  – 200
  – 650 միավոր Տ-64 (Մ101)
  – 48 միավոր Մ101Ա1/Ա2
  – Կիպրոսի ուժերի տրամադրության տակ կա 72 միավոր Մ101Ա1
  – 28 միավոր Մ101Ա1
  – բանակում՝ 204 միավոր Մ101/Մ102/Մ-26/Մ-56, նավատորմում՝ 23 միավոր Մ101
  – 89
  – 30

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Հաուբիցներ