Մարթա Արենձեե

Մարթա Արենձեե (, ), գերմանացի ձախակողմյան քաղաքական գործիչ և ֆեմինիստ գործիչ։

Կենսագրություն 
Մարթա Արենձեեն ծնվել է Բեռլինի Վեդդինգ շրջանում, տպագրիչի ընտանիքում։ Դպրոցն ու առևտրային ուսումնարանը ավարտելուց հետո հաշմանդամություն ունեցող Մարթան 18 տարեկանից ավելի քան տաս տարի աշխատել է Բեռլինի սպառողական ընկերությունում։ Ավելի վաղ հետաքրքրվելով քաղաքականությամբ՝ Արենձեեն 1906 թվականին դարձել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ և 1907-1916 թվականներին պատասխանատու է եղել կանանց հետ աշխատանքների կազմակերպման համար։ 1915 թվականին Արենձեեն ուղեկցել է Կլարա Ցետկինին Բեռնում անցկացվող Կանանց միջազգային համաժողովի ընթացքում։ 1917 թվականին նա տեղափոխվել է Գերմանիայի Անկախ սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն, իսկ 1920 թվականին հանդես է եկել կոմունիստական կուսակցության հետ միավորվելու օգտին։ 1921-1924 թվականներին սոցիալական և քաղաքական գործերում փորձառու Մարթա Արենձեեն դարձել է Պրուսիայի հիմնադիր ժողովի պատգամավոր, նույն թվականներին ընտրվել է Պրուսիայի լանդտագի անդամ, իսկ 1924-1930 թվականներին` Ռայխստագի պատգամավոր։

1922-1923 թվականներին Արենձեեն աշխատել է ԳԿԿ-ի Բեռլինի մասնաճյուղում` որպես կանանց հարցերով քարտուղար և «Կոմունիստկա» () ամսագրի խմբագիր։ Ավելի ուշ նա աշխատել է արհմիությունների հանձնաժողովում, «Պրոլետարական սոցիալական քաղաքականություն» () ամսագրի խմբագրությունում, իսկ 1925 թվականից՝ Միջազգային բանվորական օգնության կազմակերպման աշխատակազմում։ 1930 թվականին Ռայխստագի ընտրություններում «աջ» թևին համակրող Մարթա Արենձեեի թեկնածությունը չի առաջադրվել կուսակցության կողմից` կապված կուսակցության նախկին նախագահներ Ավգուստ Թալհեյմերի և Հենրիխ Բրանդլերի կուսակցությունից հեռացման հետ։ Իր քաղաքական գործունեության համար, 1933 թվականին նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո, Մարթա Արենձեեն դատապարտվել է 6 ամսվա ազատազրկման։ 1934 թվականին Արենձեեն Պրահայի և Փարիզի միջոցով արտագաղթել է ԽՍՀՄ-ի տարածք։ Մոսկվայում Մարթա Արենձեեն աշխատել է արհմիությունների Կարմիր ինտերնացիոնալի սոցիալ-տնտեսական բաժնում և ղեկավարել Օտարերկրյա բանվորների ակումբը։ 1941 թվականից աշխատել է Մոսկվայի ռադիոյում։ Մարթա Արենձեեի ամուսինը` Պաուլ Շվենկը, որի հետ նա բնակվում էր ԽՍՀՄ տարածքում, ձերբակալվել է Ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին և երկար տարիներ բանտարկվել։ Մարթա Արենձեեն դարձել է միակ կինը «Ազատ Գերմանիա» կոմիտեի հիմնադիրների շարքում։

1945 թվականի ապրիլին` պատերազմից հետո, Արենձեեն Վիլհելմ Պիկի գլխավորությամբ  մի խումբ քաղաքական ներգաղթյալների հետ միասին վերադարձել է Գերմանիա։ Որպես ԳԿԿ կենտկոմի և ԳՍՄԿ-ի ղեկավարության անդամ` Արենձեեն նորից է զբաղվել կանանց հետ աշխատանքներով։ 1945 թվականի օգոստոսից Արենձեեն եղել է Բեռլինի մագիստրատության կանանց կոմիտեի անդամ և 1948-1950 թվականներին ղեկավարել է Ազատ գերմանական արհմիությունների ասոցիացիայի Սոցիալական քաղաքականության բաժինը։ 1949-1950 թվականներին եղել է Բեռլինի սոցիալական ապահովագրության խորհրդի նախագահ։

Մահացել է Բեռլինում, 1953 թվականի մայիսի 22-ին։ Թաղված է Ֆրիդրիխսֆելդի կենտրոնական գերեզմանատանը գտնվող Սոցիալիստների հուշահամալիրում։

Հիշատակ 
ԽՍՀՄ պատվերով 1985 թվականին Շտրալզունդի (ԳԴՀ) նավաշինարանում կառուցված «Ատլանտիկ 333» նախագծի ձկնորսանավը ի պատիվ Մարթա Արենձեեի կոչվել է նրա անունով։ Ձկնորսանավը գրանցված է Մուրմանսկի նավահանգստում MK-0369 նավակողի համարով։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 A. Pieggatzki, St. Weber: Arendsee, Martha. In: Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung. Biographisches Lexikon. Dietz Verlag 1970, S. 12-14.
 Hermann Weber: Die Wandlung des deutschen Kommunismus. Die Stalinisierung der KPD in der Weimarer Republik. Band 2, Europäische Verlags-Anstalt, Frankfurt am Main 1969, S. 63 f.
 Hermann Weber, Andreas Herbst: Deutsche Kommunisten. Biographisches Handbuch 1918 bis 1945. Zweite, überarbeitete und stark erweiterte Auflage. Karl Dietz Verlag, Berlin 2008, ISBN 978-3-320-02130-6.

Գերմանացի ֆեմինիստներ
Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ