Լևամիզոլ

Լևամիզոլ, վաճառքային անվանումը Էրգամիզոլ, դեղամիջոց է, որն օգտագործվում է պարազիտային ինֆեկցիաների բուժման համար։ Այն օգտագործվում է ասկարիդի և մանգաղաձև հելմինթի սպեցիֆիկ բուժման համար։ Ընդունման ձևը բերանացի։

Կողմնակի էֆեկտներն են որովայնային ցավը, փսխումը, գլխացավը և գլխապտույտը։ Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության 3րդ եռամսյակում և կրծքով կերակրման ժամանակ։ Լուրջ կողմնակի էֆեկտ է ինֆեկցիաների ռիսկի բարձրացումը։  Դասվում է հակահելմինթային դեղամիջոցների շարքին։

Լևամիզոլը հայտնաբերվել է 1966 թվականին։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է, որում ներառված են առողջապահության ոլորտում կիրառվող ամենաէֆեկտիվ և ապահով դեղորայքները։ Ամբողջ աշխարհում  բուժման մեկ կուրսի մեծածախ արժեքը կազմում է $0.18- $0.33։ Այն ԱՄՆ-ում չի վաճառվում։ Լևամիզոլն օգտագործվում է նաև անասնապության մեջ։

Օգտագործումը բժշկության մեջ

Հելմինթներ 
Լևամիզոլն օգտագործվում է որպես հակահելմինթային դեղամիջոց։ Լևամիզոլն ազդում է որպես նիկոտինային ացետիլխոլինի ընկալչի ագոնիստ, որն ակտիվացնում է մկանների շարունակական խթանումը և հանգեցնում է կաթվածի։ Այն երկրներում, որտեղ թույլատրված է օգտագործել Լևամիզոլ, խորհուրդ է տրվում օգտագործել թերապևտիկ 1 դեղաչափ։ 7օր անց կարելի է օգտագործել կրկնակի դեղչափ միայն ծանր ընթացքով հելմինթային ինֆեկցիաների դեպքում։ Ներկայումս Լևամիզոլի վաճառքային տարբերակներն ավելի շատ օգտագործվում են անասնաբուժության մեջ՝ խոշոր եղջերավոր անասունների, խոզերի և ոչխարների հելմինթային ինֆեկցիաները բուժելու համար։ Այնուամենայնիվ Լևամիզոլը  արդյունավետ բուժում է քաղցրահամ ջրերում բնակվող  Camallanus roundworm-ով հարուցված ինֆեկցիան։

Ուռուցք 
1999 և 2003 թվականին Կանադայում և ԱՄՆ-ում Լևամիզոլը փորձնական օգտագործվել է հաստ աղիքի քաղցկեղի կոմբինացված բուժման համար՝ ֆլուրոուրացիլի հետ համակցված։  Կլինիկական փորձարկումների արդյունքները դրական էին։   Որոշ լեյկեմիկ բջիջների վրա լևամիզոլը և տետրամիզոլն ազդում են նույն ձև։

Այլ 
Լևամիզոլն օգտագործվել է մաշկաբային հիվանդությունների բուժման համար, օրինակ՝ լեպրոզ, գորտնուկ, կարմիր տափակ որքին և աֆթոզ խոցեր։ Հետաքրքիր կողմնակի էֆեկտ է նյարդաբանական գրգռվածությունը։ Հետագայում Janssen-ը իր հոդվածներում նշել է, որ Լևամիզոլը և նրա էնանթիոմեր Դեքսամիզոլը ունեն տրամադրությունը բարձրացնող և հակադեպրեսանտ ազդեցություն։ Սակայն բժշկության մեջ դեղն այդ նպատակով երբևէ չի օգտագործվել։

Կողմնակի էֆեկտներ 
Լուրջ կողմնակի էֆեկտ է հանդիսանում ագրանուլոցիտոզը, կամ լեյկոցիտների ոչնչացումը։ Ամենաշատն ազդում է նեյտրոֆիլների վրա։ Հանդիպման հաճախականությունը 0.08-5% է։ Կան նաև հոտազոտություններ, որոնցում նշվում է, որ Լևամիզոլը կարող է հարուցել նեկրոտիկ համախտանիշ և մաշկի վրա տարբեր տեղերում կարող են առաջանալ ցավոտ էրիթեմատոզ պապուլաներ։ Այն օգտագործվել է որպես կոկայինային հավելում, ինչը հանգեցնում է լուրջ կողմնակի էֆեկտների։

Մետաբոլիզմ 
Լևամիզոլը հեշտությամբ ներծծվում է ստամոքսաղիքային տրակտից և փոխանակվում է լյարդում։ Պլազմայում առավելագույն կոնցենտրացիայի հասնում է 1.5-2 ժամից։ Պլազմայից էլիմինացվում է բավականին արագ՝ 3-4 ժամում, ինչի շնորհիվ ինտոքսիկացիա չի զարգանում։ Կիսատրոհման պարբերությունը 16 ժամ է։  Լևամիզոլն արտազատվում է հիմնականում(70%ը) երիկամներով՝ 3օրվա ընթացքում։ Մոտ 5%ը արտազատվում է անփոփոխ։

Մրցավազքի ձիերի մեզի թեստավորումը բացահայտել է, որ մեզի մեջ կա ձիու լևամիզոլի մետաբոլիտներ՝ պեմոլին և ամինորեքս, որոնք արգելված են իշխանությունների կողմից։  Հետագա հետազոտությունները հաստատեցին, որ մարդկանց և շների մեզում կա ամինորեքս,  ինչը նշանակում է, որ լևամիզոլը օրգանիզմում փոխարկվում է ամինորեքսի։ Կոկային դրական պլազմայի օրինակների ուսումնասիրման ժամանակ 42% դեպքերում հայտնաբերվում է լևամիզոլ, սակայն ոչ մի դեպքում ամինորեքսի մակարդակը չի քանակական սահմանը։

Հայտնաբերումը օրգանիզմի հեղուկներում 
Լևամիզոլը կարող է հայտնաբերվել արյան, պլազմայի և մեզի մեջ, ինչն օգտագործվում է դատական բժշկության մեջ թմրամոլների կասկածելի մահերի ժամանակ։ Բերանացի ընդունելիս 24 ժամվա ընթացքում մոտավորապես 3%ը  անփոփոխ էլիմինացվում է մեզով։ Կոկայինի գերդոզավորումից մահացած կնոջ  արյան մեջ հայտնաբերվել է լևամիզոլ՝ 2.2մգ/լ կոնցենտրացիայով։

Անօրինական օգտագործումը 
Լևամիզոլն օգտագործվել է կոկայինի մեջ՝ որպես ուղեկցող հավելանյութ և վաճառվել է ամբողջ աշխարհում։  Համաձայն Թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչության՝ 2008-2009թվականին լևամիզոլը հատնաբերվել է կոկայինի նմուշների 69%ում։

Լևամիզոկը մեծացնում է կոկայինի փոշու ծավալը և քաշը և թմրանյութի տեսքն ավելի մաքուր է դարձնում։

Լևամիզոլը արգելակում է լեյկոցիտների առաջացումը՝ հանգեցնելով նեյտրոպենիայի և ագրանուլոցիտոզի։ Այս կողմնակի էֆեկտները կարող են ի հայտ գալ այն անձանց մոտ, ովքեր օգտագործում են լևամիզոլը որպես կոկայինային հավելանյութ։ Լևամիզոլը բարձրացնում է վասկուլիտների և մաշկի նեկրոզի առաջացման ռիսկը։

Լևամիզոլի թունայնությունն ուսումնասիրվել է DJ AM-ի դիակի  դատաբժշկական փորձաքննության ժամանակ։ Անդրյու Կոպպելը, ով լրագրող Թեդ Կոպպելի որդին է, հոր արյան մեջ հետմահու հայտնաբերել է լևամիզոլ։ Վերջինս մահացել է դեղերի գերդոզավորումից։

Հետագայում լևամիզոլը հայտնաբերվել է նաև կոկայինի 1/4կգ բլոկի մեջ, ինչը ցույց է տալիս, որ դիլլերները այն նույնպես օգտագործել են որպես հավելանյութ։

Քիմիա 
Janssen Pharmaceutica-ում սկզբնական սինթեզի ժամանակ առաջացավ 2 էնանթիոմերների ռացեմիկ խառնուրդ, որի հիդրոքլորիդային աղի հալման ջերմաստիճանը կազմում էր 264-265° С, իսկ ռացեմատի ազատ բազայի հալման ջերմաստիճանը 87-89 °C է։ Ռացեմիկ խառնուրդը պարունակում է տետրամիզոլ-լևամիզոլ։

Թունայնություն 
LD50-ը  (ներերակային, մկներ) կազմում է 22 մգ/կգ։

Լաբորատոր օգտագործումը 
Լևամիզոլը դարձելիորեն և անդարձալիորեն արգելակում է հիմնային ֆոսֆատազի շատ իզոձևերը (օրինակ՝ լյարդ, ոսկրեր, փայծախ), բացառությամբ աղիքային և ընկերքային իզոֆորմերի։

Այն օգտագործվում է բիոքիմիական անալիզներում հիմնային ֆոսֆատազի ակտիվությունը նվազեցնելու համար։ Օգտագործվում է նաև Վեսթերն բլոթի ժամանակ։

Լևամիզոլն օգտագործվում է նաև առարկայական ապակու վրա C. elegans -ի անջատման համար։ Լևամիզոլն ացետիլխոլինային ռեցեպտորի ագոնիստ է և խթանում է մկանների կծկումը։ Շարունակական կծկումը հանգեցնում է կաթվածի։ Կաթվածի զարգացման ժամանակը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել մկաններում ացետիլխոլինային ընկալիչների մասին։ Օրինակ՝ մուտացված ացետիլխոլինային ռեցեպտորների կաթվածը զարգանում է ավելի դանդաղ։

Հետազոտություններ 
Կան նաև ուսումնասիրություններ քաղցկեղի բուժման վերաբերյալ՝ որպես իմունային ակտիվատոր։ Գրանցվել է նաև որոշակի էֆեկտիվություն նեֆրոտիկ համախտանիշի բուժման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ 

Դեղեր
Հակահելմինթային դեղեր
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր