Ջո Բայդենի այցը Ուկրաինա (2023)

Ջո Բայդենի այցը Ուկրաինա (), ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի չհայտարարված այցը Կիև, որը տեղի է ունեցել 2023 թվականի փետրվարի 20-ին՝ Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման տարելիցին ընդառաջ։ ԱՄՆ նախագահի այցից երկու ամիս առաջ, իր հերթին, Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին այցելել էր Վաշինգտոն։ Երկու նախագահների հանդիպումը շարունակվել է ավելի քան 5 ժամ։ Բայդենի այս այցը դարձել է Ուկրաինա ԱՄՆ նախագահի առաջին այցը։ Վերջին անգամ նման մակարդակով այց տեղի էր ունեցել 2008 թվականի ապրիլին, երբ նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի օրոք Ուկրաինա այցելել Ջորջ Ուոքեր Բուշը։

Նախապատմություն 
Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից ի վեր ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի վարչակազմը փորձում էր ամեն կերպ խուսափել պատերազմող Ուկրաինա ԱՄՆ նախագահի հնարավոր այցի թեմայից։ 2022 թվականի մարտի վերջին Լեհաստան՝ ԱՄՆ նախագահի կատարած այցի ժամանակ, Սպիտակ տունը հասկացնել էր տվել, որ պատերազմող եվրոպական երկիր այցի տարբերակը, որը ենթադրում է անվտանգության աննախադեպ միջոցներ, նույնիսկ չի դիտարկվել։ Ընդորում, ինքը՝ Ջո Բայդենը, նույն տարվա ապրիլին CNN-ին տված հարցազրույցում հայտարարել էր, որ չի բացառում Ուկրաինա այցը։

Սպիտակ տան ներկայացուցիչների տվյալների համաձայն՝ Բայդենի այցի պլանավորման վրա ծախսվել է մի քանի ամիս։ ԱՄՆ նախագահը վերջնական որոշումը կայացրել է ուրբաթ օրը՝ փետրվարի 17-ին՝ ազգային անվտանգության հարցերով հիմնական պաշտոնյաների հետ զրույցից հետո։ Նույն օրը Սպիտակ տունը լրագրողներին հայտնել էր, որ բացառում է առաջիկա ժամանակահատվածում Ուկրաինա նախագահի այցը։ Ջո Բայդենը Վաշինգտոնի մոտ գտնվող Էնդրյուս ավիաբազան լքել էր կիրակի օրը՝ փետրվարի 19-ին, տեղի ժամանակով 04:15-ին։ Նրա հետ եղել է միայն երկու թղթակից, որոնք խոստացել էին գաղտնի պահել այցը, նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը, Սպիտակ տան վարչակազմի ղեկավարի տեղակալ Ջեն Օ'Մելի Դիլոնը և նախագահի անձնական օգնական Էնի Թոմասինին։ «Թիվ 1 օդանավը» տեղի ժամանակով 17:15-ին լիցքավորման նպատակով վայրէջք է կատարել Գերմանիայում գտնվող Ռամշտայն ավիաբազայում, իսկ դրանից մեկ ժամ անց մեկնել Լեհաստան, որտեղ տեղի ժամանակով մոտ 20:00-ին վայրէջք կատարել Ժեշուվ Յասյոնկա օդանավակայանում։ Ժամանումից հետո ամերիկյան պատվիրակությունը Պշեմիսլ-Գլավնի երկաթուղային կայարանում գնացք է նստել։

Ջեյք Սալիվանի խոսքով՝ ԱՄՆ-ն, Կիև Բայդենի ժամանումից մի քանի ժամ առաջ, Ռուսաստանին տեղեկացրել է այդ այցի մասին՝ հակամարտության կարգավորման նպատակով։

Այց 
Ջո Բայդենը Ուկրաինայի մայրաքաղաք է ժամանել Կիևի ժամանակով առավոտյան 08:00-ին, որտեղ նրան դիմավորել է ԱՄՆ դեսպան Բրիջիթ Բրինքը, որից հետո նախագահական շքախումբը մեկնել է Մարինյան պալատ՝ հանդիպելու Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկուն և առաջին տիկին Օլենա Զելենսկայային։ Նստավայրում Բայդենը գրառում է արել այցելուների գրքում, լուսանկարվել Վոլոդիմիր Զելենսկու հետ և ողջունել ամերիկացի և ուկրաինացի պաշտոնատար անձանց։ 11:19-ին Բայդենը լքել է պալատը և մեկնել Կիևի տաճարներից մեկը։ Հենց այդ ժամանակ էլ համաշխարհային մամուլում սկսել լայնորեն տարածվել տեղեկատվություն այն մասին, որ ամերիկյան առաջնորդը գտնվում է Ուկրաինայի մայրաքաղաքում։ Տաճար Բայդենի ու Զելենսկու այցից հետո՝ Կիևում միացել են օդային տագնապի ազդանշանները։ Այնուհետ երկու երկրների նախագահները ծաղկեպսակներ են դրել Ռուսաստանի հետ զինված հակամարտության ժամանակ զոհվածների հիշատակին, որից հետո Բայդենը մեկնել է ամերիկյան դեսպանություն։ Ամերիկյան պատվիրակությունն Ուկրաինայի մայրաքաղաքը լքել է Կիևի ժամանակով մոտ 13:10-ին։

Կիևում Վոլոդիմիր Զելենսկու հետ հանդիպման ժամանակ Բայդենը հայտարարել է Ուկրաինային լրացուցիչ 500 միլիոն ԱՄՆ դոլար ռազմական օգնության մասին, ինչը ներառում էր համազարկային կրակի M142 HIMARS ռեակտիվ համակարգերի սպառազինություն։

Արձագանք 
Բայդենի հետ միասին դիմելով լրագրողներին՝ Զելենսկին ԱՄՆ նախագահի այցն անվանել է «ամերիկա-ուկրաինական հարաբերությունների ողջ պատմության ամենակարևոր այցը»։ Նա բարձր է գնահատել ԱՄՆ-ի կողմից Abrams տանկերի մատակարարումը և նշել, որ խոսել է Բայդենի հետ հեռահար զենքի մասին։

ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը հայտարարել է, որ Կիև Ջո Բայդենի այցը «մեր ժամանակներում աննախադեպ է» այն իմաստով, որ սա առաջին դեպքն էր, երբ ԱՄՆ նախագահն այցելում է «մի երկրի մայրաքաղաք, որը գտնվում է պատերազմի մեջ և որտեղ ամերիկյան զինվորականները չեն վերահսկում կրիտիկական ենթակառուցվածքները»։

Ամերիկյան առաջատար լրատվամիջոցները մեծամասամբ դրական են արտահայտվել Կիև Բայդենի այցի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ Reuters, Foreign Policy, Sky News, NBC News և CNN լրատվամիջոցները ամերիկյան նախագահի այցն անվանել են «պատմական»։ Time-ը ընդգծել է, որ չնայած հատուկ ծառայությունների կողմից այցից հրաժարվելու մասին կոչերին, Բայդենը պնդել է իր մտադրությունը՝ դա փաստելով որպես «ժողովրդավարությանը, ինքնիշխանությանը և Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանն անտատանելի և անփոփոխ հավատարմության դրսևորում»։

Ռուսաստանցի ռազմական թղթակիցները և փորձագետները քննադատել են Ռուսաստանի իշխանություններին, որոնք «խուլ» էին արձագանքել Ուկրաինա Բայդենի այցին։ Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության դաշնային ծառայության նախկին գնդապետ և Դոնեցկի ինքնահռչակ ժողովրդական հանրապետության պաշտպանության նախկին նախարար Իգոր Ստրելկովը հայտարարել է, որ Բայդենը կարող էր այցելած լինել նաև Ուկրաինայի արևելքում գտնվող ռազմաճակատի գիծ և անվնաս մնալ։ Նա ԱՄՆ նախագահի այդ այցն անվանել էր «թքած ունենալ Կրեմլի վրա»։ Ստրելկովը նշել էր, որ ռազմական հակամարտության սրման սկզբում բոլոր դեսպանությունները տարհանվել էին Կիևից, իսկ մեկ տարի անց նրանք հետ են վերադարձել ու նույնիսկ ԱՄՆ նախագահը «չի վախենում ժամանել այդ քաղաք»։ Ռուս լրագրող Սերգեյ Մարդանը Բայդենի այցն անվանել է «Ռուսաստանի ցուցադրական նվաստացում»։

Պատկերասրահ

Տես նաև 
 Վոլոդիմիր Զելենսկու այցը ԱՄՆ (2022)
 Վոլոդիմիր Զելենսկու այցը Մեծ Բրիտանիա (2023)

Ծանոթագրություններ 

2023 թվականը միջազգային հարաբերություններում
Վոլոդիմիր Զելենսկի