Մտավոր սեփականության իրավունքների առևտրային ասպեկտների վերաբերյալ համաձայնագիր

Մտավոր սեփականության իրավունքների առևտրային ասպեկտների վերաբերյալ համաձայնագիր (ԹՐԻՓՍ) կամ ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիր (, կրճատ՝ TRIPS Agreement), միջազգային համաձայնագիր, որը մտնում է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության ստեղծման փաստաթղթերի փաթեթի մեջ։ Համաձայնագիրը սահմանում է մտավոր սեփականության հիմնական օբյեկտների ճանաչման և պաշտպանության նվազագույն չափանիշներ։ Այս համաձայնագիրն ընդունվել է 1994 թվականին սակագների և առևտրի ընդհանուր համաձայնագրի Ուրուգվայի փուլի ժամանակ։

ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը հնարավորություն է ընձեռում օգտագործել մտավոր սեփականության նկատմամբ ԱՀԿ-ում առկա վիճելի հարցերի լուծման արդյունավետ մեխանիզմներ։ Այս մեխանիզմները նախատեսում են փոխճնշումների միջոցով ազդեցության միջոցների կիրառելու հնարավորություն։ Եթե, օրինակ, մի երկրում մեկ այլ երկրից հեղինակի իրավունքների խախտում է տեղի ունեցել, ապա վերջինս, վիճահարույց հարցը անցկացնելով ԱՀԿ հակամարտությունների կարգավորման ընթացակարգերի միջոցով, կարող է բարձրացնել իր տարածք խախտող երկրից որոշակի ապրանք ներմուծելու տուրքը։

Ընդհանուր տեղեկություն 
ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը, առաջին հերթին, նախատեսում է երկրների կողմից, որոնք պատրաստվում են մասնակցել դրան, իրականացնել Բեռնի կոնվենցիայի՝ գրական և գեղարվեստական գործերի պաշտպանության մասին բոլոր կարևոր դրույթները, բացառությամբ ոչ գույքային իրավունքների մասին դրույթների։ Բացի այդ, ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը ներառում է մի շարք նոր դրույթներ հեղինակային իրավունքի միջազգային պաշտպանության վերաբերյալ։ Համաձայնագրում ոչ գույքային իրավունքների դրույթների բացակայությունն արդարացված է, քանի որ այն ընդհանուր առմամբ ուղղված է բացառապես մտավոր սեփականության առևտրային ասպեկտների կարգավորմանը։ ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագրում ներառվել են մի շարք հիմնարար կետեր, որոնք լրացնում են Բեռնի կոնվենցիայի դրույթները։ Համաձայն դրանց՝ հեղինակային իրավունքների պաշտպանությունը տարածվում է համակարգչային ծրագրերի վրա, երկարաձգվում է պաշտպանության իրականացման ժամկետը և սահմանափակվում է համակարգչային ծրագրերի և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների միջազգային առևտրի իրականացումը այն երկրների հետ, որոնք չունեն հեղինակային իրավունքների պաշտպանություն իրականացնելու հնարավորություն։ Համաձայնագիրը ձևակերպում է անդամ երկրների կողմից հեղինակային իրավունքների պաշտպանության տարբեր վարչական ձևերի ընդունման պահանջը։

ԹՐԻՓՍ-ի հիմնական ստանդարտներ 
 Գույքային հեղինակային իրավունքների պաշտպանության ժամկետը պետք է լինի հեղինակի մահից հետո առնվազն 50 տարի, ֆիլմերի և լուսանկարների համար այդ ժամկետը համապատասխանաբար 50 և 25 տարի է՝ ստեղծման պահից։
 Հեղինակային իրավունքը պետք է տրամադրվի ավտոմատ կերպով և չի կարող կախված լինել որևէ ձևականության կատարումից, ինչպիսին է գրանցումը։
 Համակարգչային ծրագրերը հեղինակային իրավունքի տեսանկյունից դիտվում են որպես գրական ստեղծագործություններ և ունեն պաշտպանության նույն պայմանները։
 Հեղինակային իրավունքի ազգային սահմանափակումները, ինչպես ԱՄՆ-ում արդար օգտագործումը, պետք է հստակ սահմանափակվեն։
 Արտոնագրերը պետք է տրամադրվեն տեխնոլոգիայի բոլոր ոլորտներում, սակայն բացառությունները թույլատրվում են հանրային շահերի պաշտպանության նպատակով։ Արտոնագրով տրամադրվող գույքային իրավունքների պաշտպանության ժամկետը պետք է կազմի առնվազն 20 տարի։
 Այն օբյեկտների ցանկը, որոնք չեն կարող արտոնագրվել, պետք է սահմանափակվի այնպես, ինչպես հեղինակային իրավունքի սահմանափակումները։
 Յուրաքանչյուր պետություն պետք է ԹՐԻՓՍ-ին միացած այլ երկրների քաղաքացիներին տրամադրի մտավոր սեփականության իրավունքի այնպիսի մակարդակ, որը նա տրամադրում է իր սեփական քաղաքացիներին։

Տես նաև 
 Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն

Ծանոթագրություններ 

Հեղինակային իրավունք
Մտավոր սեփականության իրավունք
Միջազգային կոնվենցիաներ