Կարլստադ

Կարլստադ (), քաղաք Շվեդիայում, Վերմլանդ ավատի և Կարլստադ կոմունայի կենտրոնը։ Գտնվում է Վենեռն լճի հյուսիսային ափին։ Կարլստադը Շվեդիայի 18-րդ խոշոր քաղաքն է՝ 83 994 բնակչով։

Կարլստադը գտնվում է Կլարելվենի գետաբերանին, որը թափվում է Վենեռն՝ երկրի խոշորագույն լիճը (երրորդն իր տարածքով Եվրոպայում` Լադոգա և Օնեգա լճերից հետո)։

Պատմություն 

Հերցոգ Կարլը (ավելի ուշ` Շվեդիայի թագավոր Կառլ IX) 1584 թվականի մարտի 5-ին բնակավայրին շնորհել է քաղաքի կարգավիճակ և այն դարձրել գավառի կենտրոն։ Կարլստադում այդ ժամանակ կար 45 տուն։ Քաղաքի անունը բառացիորեն նշանակում է Կառլի քաղաք։

Հերցոգը քաղաքում կառուցել է նաև իր նստավայրը՝ (, )։ Այդ շինության տեղում ճարտարապետ Քրիստիան Հալլերը () 1724-1730 թվականներին կառուցել է Կարլստադի Մայր տաճարը։

Շվեդիայի ժամանակակից պատմության մեջ նշանակալի պետական հեղաշրջումը արմատներ է ունեցել Կարլստադում։ 1809 թվականի մարտի 7-ի գիշերը Գևորգ Ադլերսպարեն Կարլստադը գրավելու համար օգտագործել է իրեն վստահված արևմտյան բանակի մի մասը։ Այնուհետև Ադլերսպարեն պաշտոնապես հայտարարել է հեղափոխությունը, և մարտի 9-ին նրա բանակը սկսել է շարժվել դեպի մայրաքաղաք՝ նպաստելու Գուստավ IV Ադոլֆ թագավորին գահընկեց անելուն։ 

Ինչպես շատ այլ հին քաղաքներ, Կարլստադը ևս տուժել է մի քանի խոշոր հրդեհից։ 1865 թվականի հուլիսի 2-ին տեղի ունեցած հրդեհից հետո քաղաքում 240 տնից պահպանվել է միայն 7-ը, այդ թվում պահպանվել է նաև մայր տաճարը։ Դրանից հետո Կարլստադը վերակառուցվել է ցանցային շաբլոնի համաձայն՝ լայն փողոցներով։

1905 թվականի օգոստոսի 31-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը Կարլստադում ընթանում էին շվեդ և նորվեգացի ներկայացուցիչների բանակցություններ շվեդ-նորվեգական ունիայի խզման պայմանների շուրջ։

Մշակույթ և տեսարժան վայրեր

Կարլստադի Մայր տաճար 

Կարլստադի Մայր տաճարը գտնվում է քաղաքի գլխավոր հրապարակից՝ Stora torget-ից 100 մետր հեռավորության վրա։ Գլխավոր գմբեթի բարձրությունը տաճարը դարձնում է Կարլստադի ամենանկատելի շինություններից մեկը։ Տաճարը երևում է նաև E18 ավտոմայրուղուց և Կլարելվեն գետից։

Քարե կամուրջ 

Քարե կամուրջը կառուցվել է 1797 թվականին և Շվեդիայի կամուրջներից ամենաերկարն է, որը մինչ օրս օգտագործվում է փոխադրումների համար։ Կառուցվել է քաղաքից մեկնելու համար․ այժմ այն գործնականորեն գտնվում է կենտրոնում և իրար է միացնում Haga և Hagaborg/Norrstrand բնակելի շրջանները։ Այս պահին կամրջով երթևեկությունը բաց է ավտոբուսների և հետիոտների համար։

Տնտեսություն

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ 

 Telia Company - հեռահաղորդակցային ընկերություն, Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի բջջային կապի շուկաների առաջատարն է։ Ունի խոշոր (ավելի քան 340 մարդ) R&D կենտրոն Կարլստադում։
 TietoEnator - շվեդա-ֆիննական ՏՏ ընկերություն, որը մատուցում է ծրագրային արտադրանքի մշակման ծառայություններ, հաճախորդների համակարգային աջակցություն և պատվիրատուների խորհրդատվություն։ Կարլստադի գրասենյակ այցելում են ավելի քան 500 մարդ։

Ցելյուլոզի-թղթի արդյունաբերություն 

 Stora Enso - աշխարհի խոշորագույն փայտարդյունաբերական ընկերություններից մեկը, որը Կարլստադում գիտահետազոտական կենտրոն ունի։ 
 Metso - քաղաքում տեղակայված է Metso Paper Karlstad AB-ի շտաբ-բնակարան, հետազոտական կենտրոն, ձուլման և հավաքման արտադրամաս - Metso կոնցեռնի ստորաբաժանումները, որոնք մասնագիտացված են ցելյուլոզի-թղթի արդյունաբերության համար սարքավորումների թողարկմամբ։

Այլք 

 Löfbergs Lila - Կարլստադում է գտնվում հայտնի շվեդացի սուրճ արտադրողի գործարանը։

Սպորտ 

Ֆերյեստադի թիմը (Löfbergs Lila Arena տնային ստադիոն) մի քանի անգամ հաղթել է Շվեդիայի տափօղակով հոկեյի առաջնությունում, վերջին անգամ՝ 2006 թվականին։

Բոլթիկի թիմը (Տինգվալլա տնային ստադիոն) գնդակով հոկեյում աշխարհում ամենատիտղոսավորներից է։

Կրթություն

Կարլստադի համալսարան 

Կարլստադի համալսարանը (, ) պետական կրթական հաստատություն է, որը համալսարանի կարգավիճակ է ստացել 1999 թվականին։ 2005 թվականի դրությամբ համալսարանում սովորում է ավելի քան 10000 ուսանող։ Ունի հետևյալ ֆակուլտետները․
 Տնտեսագիտության, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ 
 Տեխնոլոգիաների և գիտության ֆակուլտետ 
 Հասարակագիտության և կենսաբանության ֆակուլտետ
 Աշխարհագրության ֆակուլտետ 
 Արվեստի և կրթության ֆակուլտետ

Տրանսպորտ

Օդանավակայան 

Կարլստադի օդանավակայանը պաշտոնապես բացվել է 1997 թվականին։ Առաջարկում է 2 կանոնավոր չվերթ։ Տարեկան ուղևորների մոտավոր թիվը կազմում է 171,680 մարդ (2003)։ Օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք։

«Skyways» ավիաընկերությունը կանոնավոր չվերթներ է իրականացնում Կարլստադի օդանավակայանից հետևյալ ուղղություններով․
 Արլանդա, Ստոկհոլմ, թռիչքի տևողությունը 55 րոպե է։
 Կոպենհագեն, թռիչքի տևողությունը 1 ժամ 15 րոպե է։

Կլիմա

Քույր քաղաքներ 
 Մոսս (Նորվեգիա)
 Հորսենս (Դանիա)
 Նոկիա (Ֆինլանդիա)
 Բլյոնդյուոուս (Իսլանդիա)
 Յիգևա (Էստոնիա)
 Կարլովաց (Խորվաթիա)

Տես նաև 
 Կարլշթաթ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Կարլստադի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայք , 

Շվեդիայի քաղաքներ
1584 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր