Սոնիտա Ալիզադե

Սոնիտա Ալիզադե (պարսկերեն՝ سونیتا علیزاده, ), աֆղանական ծագումով ակտիվիստուհի և ռեփ երգչուհի, որ պայքարում է մարդու իրավունքների և հատկապես կանանց իրավունքների համար, մասնավորապես՝ աղջիկների բռնի ամուսնությունների դեմ։ Ծնվել է Աֆղանստանի Հերաթ քաղաքում, 1996 թվականին, աֆղանական ավանդական ընտանիքում. յոթ երեխաներից կրտսերն էր: Իր գործունեությունն սկսել է Իրանում, իսկ ներկայումս ապրում, սովորում, գործում, ստեղծագործում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

Կենսագրություն 
Սոնիտա Ալիզադեն ընդամենը տասը տարեկան է եղել, երբ կարողացել է խույս տալ իր առաջին բռնի ամուսնությունից; Բայց դրա պատճառով թալիբները նրանց ընտանիքին ստիպել են փախչել Իրան։ Նրանք այստեղ հայտնվել են առանց անհրաժեշտ փաստաթղթերի, և Սանիտան հարկադրված է եղել ընտանիքի չափահաս անդամների հետ փողոցներում մանրավաճառությամբ զբաղվել՝ իրենց գոյությունը մի կերպ պահպանելու համար։ Էմինեմի երգը պատահմամբ մի անգամ լսելուց հետո Սոնիտան որոշել է իր ուժերը փորձել ռեփ երգարվեստի բնագավառում, համարելով, որ դա ինքնարտահայտման լավագույն գործիք է և հարմար միջոց՝ պատմելու իր կյանքն ու ապրումներն ամբողջ աշխարհին։ Աղջիկը դռնեդուռ է ընկել՝ փորձելով վաճառել իր երգերի տեքստերը։ Նա դրանով իսկ մեծ ռիսկի է ենթարկել իրեն, քանի որ Իրանում աղջիկներին, կանանց արգելված է երգել փողոցներում։

14 տարեկանում հանդիպել է իրանցի կինոռեժիսոր Ռոխսարե Ղաեմաղաիմին, որը որոշել է փաստավավերագրական կինոֆիլմ նկարահանել նրա մասին։ Նկարահանումների շրջանում մայրը եկել է Թեհրան, ցանկացել է աղջկան վերադարձնել Աֆղանստան՝ մտադրություն ունենալով նրան կնության վաճառել 9 հազար ամերիկյան դոլարի դիմաց (ընդ որում՝ այդ գումարից 7 հազար դոլարը պետք է հատկացներ որդիներից մեկին ամուսնացնելու նպատակին)։ Կինոռեժիսորը խնդրել է, որ նա աղջկան թույլ տա մի քանի ամիս էլ մնալու Թեհրանում։ Շուտով թողարկվել է Սանիտայի «Վաճառքի հանված հարսնացուներ» (Brides for Sale) տեսահոլովակը, որը, տեղադրվելով Youtube-ում, կարճ ժամանակամիջոցում լայն ժողովրդականություն է ստացել, արժանացել հարյուրհազարավոր դիտումների և հնարավորություն ընձեռել ծանոթանալու և շփվելու հասարակության բարեփոխումների ջատագով, շահույթ չհետապնդող StrongHeart ընկերակցության գործիչների հետ։ Սոնիտան դրամաշնորհի է արժանացել, որի շնորհիվ կարողացել է մեկնել ԱՄՆ, բնակություն հաստատել այնտեղ, ուսումնառության անցնել ամերիկյան քոլեջներից մեկում:

2018 թվականին նա ճապոնացի երգիչ ու դերասան Միյավիի հետ թողարկել է «Երկար գիշերներ» (Long Nights) երկլեզվյան՝ անգլերեն ու պարսկերեն երգը, որն ստեղծել էր Լիբանանում գտնվող փախստականների ճամբար իր այցելությունից հետո՝ այնտեղ ստացած դառն ու մռայլ տպավորությունների ազդեցության ներքո։

Սոնիտան շարունակում է երգեր հորինել, որոնցում քննադատում է աֆղանական այն սովորությունները, որոնք արդարացի չեն աղջիկների ու կանանց վերաբերմամբ։ Նա արծարծում է բռնի և մանկական ամուսնությունների, աղջիկների առուվաճառքի հիմնախնդիրները, թալիբների վարչակարգի ու ռազմական բախումների ժամանակաշրջանում մարդկանց ճակատագրի, իսլամական հասարակությունում կնոջ ճնշված վիճակի, նրան լռել պարտադրելու, սեփական կարծիքի արտահայտման իրավունքից զրկելու և հարանման այլ թեմաներ։

Գործունեությունը 
Սոնիտան եռանդուն կերպով պայքարում է մանկահասակ աղջիկների բռնի ամուսնությունների դեմ (ինքն անձամբ կարողացել է երկու անգամ խույս տալ մանուկ հասակում կնության վաճառվելու դառը ճակատագրից)։ Նա դարձել է բռնի ամուսնությունների դեմ պայքարի խորհրդանիշ։ Իրանում բնակվելու տարիներին, հակառակ այն բանի, որ այդ երկրի օրենքներով աղջիկներն ու կանայք իրավունք չունեն առանց հատուկ թույլտվության երգելու հասարակության համար, 2014 թվականի հոկտեմբեր ամսին YouTube-ում տարածել է իր Brides for Sale (Վաճառքի հանված հարսնացուներ) երգի տեսահոլովակը։ Դա ապագա ճանաչված երգչուհու առաջին տեսահոլովակն էր և միանգամից մեծ հաջողություն է գրանցել՝ արժանանալով ավելի քան 600 հազար դիտումների։

Ճանաչում 
2015 թվականին իրանցի կինոռեժիսոր Ռոխսարե Ղաեմաղամին նկարահանել է նրա կյանքի ու ճակատագրի մասին պատմող, «Սոնիտա» խորագիրը կրող փաստավավերագրկան կինոնկարը, որը 2016 թվականի հունվարին ներկայացվելով ամերիկյան Sundance կինոփառատոնում, արժանացել է ժյուրիի Grand prix մրցանակին World Cinema Documentary անվանակարգում:

Այդ նույն տարում Սոնիտան հրավիրվել է մասնակցելու Women in the World ընկերակցության ամենամյա գագաթնաժողովին, որ անց է կացվել Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնդոնում։ Հաջորդ տարվա հոկտեմբերին նրան հյուրընկալել են փարիզյան մի շարք հեղինակավոր պարբերականների խմբագրություններում (Ֆրանսիայի մայրաքաղաք նա այցելել էր իր մասին պատմող կինոնկարի պրմիերան կազմակերպելու առիթով):

Գրականություն 
 Sonita Alizadeh, rappeuse|titre ouvrage= Culottées 2 - Des femmes qui ne font que ce qu'elles veulent|nom1=Bagieu |prénom1= Pénélope |éditeur= Gallimard|année= 2017|isbn= 9782075079846}} (bande dessinée).
 .

Փաստաթղթեր 
 2016 : Sonita de Rokhsareh Ghaemmaghami

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Avant-première : Le rap de Sonita contre le mariage forcé sur YouTube
 Performance de Sonita Alizadeh au sommet Women in the World

Միջազգային իրավունք
Մարդու իրավունքներ
Ակտիվիստներ
Երեխա ակտիվիստներ
Աֆղան կին գրողներ