Մովսես (Միքելանջելո)

«Մովսես», հինկտակարանային մարգարեի մարմարե քանդակ՝ 235 մ բարձրությամբ, որը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում Հուլիոս II պապի դամբարանի քանդակախմբում Սան Պիետրո ին Վինկոլի բազիլիկում։ Այդ քանդակի վրա Միքելանջելոն աշխատել է 1513-1515 թվականներին։ Մովսեսի երկու կողմերում տեղադրված են մեծ վարպետի աշակերտների կողմից ստեղծված Լիայի և Ռաքելի քանդակները։

«Մովսես»-ը Հուլիոս II-ի դամբարանի հոյակապ մտահղացման մասն էր կազմում, որը չիրականացավ ֆինանասկան խնդիրների պատճառոով։

Սկզբնապես դամբարանը նախատեսվում էր տեղադրել Սուրբ Պետրոսի բազիլիկում։ Քանդակագործը դամբարանի համար նախատեսել  էր ևս մի քանի կերպար, այդ թվում և «Ըմբոստ ստրուկը», «Մեռնող ստրուկը», որոնք չմտան դամբարանի վերջնական հորինվածքի մեջ չափերի փոփոխության պատճառով։

Արվեստաբանները քանդակում տեսնում են Դոնատելլոյի  «Հովհաննես Ավետարանիչի» (Ֆլորենցիայի Օպերա դել Դուոմոյից) մտահղացման վերաիմաստավորում և այն պլաստիկան, որով Միքելանջելոն պատկերել է մարգարեներին Սիքստինյան կապելլայի առաստաղին։

Մարգարեն պատկերված է եղջյուրներով, որն  աստվածաշնչյան «Ելք» գլխի մի քանի տողի Վուլգաթայի ոչ ճիշտ թարգմանության արդյունքն է։  Եբրայերեն տեքստում ասվում է, որ հրեաների համար դժվար էր նայել Մովսեսի դեմքին

כי קרן עור פניו:

קרניים  բառը եբրայերենում ունի մի քանի նշանակություն։ Այն կարելի է թարգմանել և՛ որպես  «եղջյուր» և՛ որպես  «ճառագայթ»։ Հետևաբար כי קרן עור פניו արտահայտությունը կարելի է թարգմանել «քանի որ երեսը լույս էր ճառագում», այլ ոչ թե «դեմքը եղջյուրավոր էր»։

Համարվում է, որ սա առաջին քանդակն է, որի  ընկալման համար նշանակալի է ժամանակային ասպեկտը։ Շրջանցելով քանդակը՝ դիտորդը  բացահայտում է նրա մեջ թաքնված ուժը և շարժումը:

Իր ստեղծման պահից «Մովսեսը» համարվում է մարդկային հանճարի մեծագույն հղացումներից մեկը «գուցե մարդկային ուժի և հասունության մեծագույն կերպար ողջ արևմտյան քանդակագործության մեջ»։ Հինկտակարանային հերոսի վիթխարի  հոգևոր ուժն արտահայտված է քանդակի լեզվով, որն իր հարստությամբ և ուժով համարվում է կերպարվեստի մեծագույն ձեռքբերումներց մեկը։

Մովսեսի քանդակի մոտ իր անվանակցի հետ համր երկխոսությանն է նվիրված է Միքելանջելո Անտոնիոնիի «Միքելանջելոյի հայացքը» ֆիլմը (2004)։ ««Մովսես» Միքելանջելո» աշխատության մեջ (1914) կերպարին հոգեվերլուծական մեկնաբանություն էտալիս Զիգմունդ Ֆրոյդը:

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Sigmund Freud, Il Mosè di Michelangelo, Bollati Boringhieri, 1975
 Corrado Augias, I Segreti di Roma, Mondadori, 2005 

Մշակույթը Հռոմում
Վերածննդի արվեստ
Միքելանջելոյի ստեղծագործություններ
Քանդակագործություն
Միքելանջելո
16-րդ դարն արվեստում
Քանդակներ այբբենական կարգով
Իտալիայի արվեստ