Սուրբ Մարտինը և աղքատը

Սուրբ Մարտինը և աղքատը  (), հոլանդացի գեղանկարիչ Անտոնիս վան Դեյքի կտավը, որի սյուժեն պատմում է Սուրբ Մարտինի մասին, որը իր թիկնոցի մի մասը տալիս է ցրտից սառչող աղքատին։ Նկարը տեղադրված է Սեն-Մարտեն եկեղեցու (Զավենտեմ՝ Բելգիա) խորանի վերևում ։

Ստեղծման պատմություն 
Անտոնիս վան Դեյքը կտավը նկարել է Ռուբենսի՝ Անտվերպենի արվեստանոցում գտնվելու ժամանակ։ Լինելով Ռուբենսի աշակերտը՝ նա ընդօրինակել է իր ուսուցչին նկարների կատարման ոճով և ձևով։ Ենթադրվում է, որ այս նկարը վերջինն էր այն բանից առաջ, երբ Անտոնիս վան Դեյքի 1621 թվականին մի քանի տարով տեղափոխվում է Գենույա։ Գենույա տեղափոխվելուց հետո, ընկնելով իտալական գեղանկարչության ազդեցության տակ, նկարիչը կտավի վրա դիմանկարի փոխանցման նոր եղանակ է մշակել։

Նկարում պարզ երևում է Ռուբենսի ազդեցությունը, որն արտահայտվում է նկարի ընդհանուր կառուցվածքով և առանձին կերպարներով (աղքատները օժտված են տպավորիչ մկաններով)։ Բավականին լավ է պատկերված Մարտինի և նրա ձիու կողմից ձևավորած գիծը։ Նկարիչն այս դիրքը փոխ է առել Դոմենիկո դելլ Գրեկի (վենետիկյան փորագիր) ծառի փորագրությունից, որը նկարված էր Տիցիանի «Անցում Սև ծովով» կտավի հիման վրա, որն եղել է Ռուբենսի անձնական հավաքածուում։

Սուրբ Մարտինն պատկերված էր կարմիր պատմուճանով, շագանակագույն ձիասարքով սպիտակ ձիու վրա նստած։ Աղքատը, որի հետ նա կիսում է իր թիկնոցը, շրջված է մեջքով և միայն կեղտոտ կտորի պատառիկն է ծածկում նրա մերկությունը։ Մյուս աղքատը պատկերված է վիրակապված գլխով և մոխրագույն ցնցոտիներով։ Անտոնիս վան Դեյքը պատկերել է նրան ձիավորին ուղղված հայացքով, որը հավանություն է տալիս մերկ աղքատի հանդեպ ցուցաբերված արարքին։ Ընդհանուր առմամբ նկարը արված է բազմաթիվ նրբերանգներով և աննշան մատիտագծերով, ինչը կտավին հաղորդում է էներգետիկ երանգներ։ Դրանով հանդերձ նկարը զերծ չի մնացել փորձագետների քննադատությունից։ Նրանցից շատերը վրդովմունք են արտահայտում զրահի և ձիավորի հագուստների նկատմամբ (հատկապես փետուրով գլխարկի), քանի որ դրանք ավելի ժամանակակից են և մի քանի դարով առաջ են այն իրադարձություններից, երբ ըստ լեգենդի տեղի է ունեցել դեպքը։ Քննադությունը հասցեագրվում է նաև ձիու պատկերին, որն օժտված է ձևերի ծանրությամբ և մատնանշում է ձիերի ֆլամանդական ցեղատեսակին, որոնք կեցվածք էին ընդունում կտավների նկարման ժամանակ։ Անտոնիս վան Դեյքի ժամանակակիցները մատնանշում են նաև աղքատին մեջքով նկարելու նրա անհաջող որոշումը, քանի որ դրանով հանդիսատեսը զրկվում է հնարավորությունից տեսնելու աղքատի դեմքի արտահայտությունը թիկնոցի կեսի փոխանցման պահին ։

Ավելի ուշ նկարիչը ստեղծում է նկարի երկրորդ տարբերակը, որը պահվում է Վինձոր ամրոցի Թագավորական հավաքածուում։

Կտավի սյուժե 
Մարտինը զինվորական ծառայության մեջ էր գտնվում և հեծելազորային էր։ Արշավանքներից մեկի ժամանակ նա տեսնում է մերկ աղքատին, որը սառչում էր ցրտից։ Նա կտրում է իր թիկնոցի կեսը ու տալիս աղքատին։ Դրանից հետո՝ քրիստոնեության ընդունումից ու մկրտությունից առաջ, Մարտինը երազում տեսնում է Քրիստոսին՝ իր թիկնոցի կեսով փաթաթված, և Քրիստոսը նրան ասում է, որ այն ինչ նա արել է աղքատի համար, արել է իր համար։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Профиль картины на сайте Королевской коллекции

Նկարներ այբբենական կարգով
Անտոնիս վան Դեյքի նկարներ
Թագավորական հավաքածուի նկարներ