Խայտառակ արարք

Խայտառակ արարք. Հայոց ցեղասպանությունը և թուրքերի պատասխանատվության հարցը (), Թաներ Աքչամի 1999 թվականին լույս տեսած գիրքը, որը պատմում է Հայոց ցեղասպանության ժխտման մասին։ Ի սկզբանե գիրքը տպագրվել է թուրքերեն։ 2006 թվականին Փոլ Բեսեմերն այն թուրքերենից թարգմանել է անգլերեն, իսկ Զորյան ինստիտուտի անդամներ Ջուլի Գիլմորը և Ջորջ Շիրինյանը վերամշակել և խմբագրել են հում թարգմանությունը։ 

2021 թվականին Newmag հրատարակչությունը գիրքը թարգմանել է հայերեն։ Անգլերենից հայերեն թարգմանության հեղինակը Լիլիթ Թութխալյանն է։

Բովանդակություն 
Իր գրքում Աքչամը պնդում է, որ Միություն և առաջադիմություն կոմիտեն Հայոց ցեղասպանությունն իրագործել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լրացուցիչ տարածքային կորուստներ ունենալու վախից դրդված։ Գերի Ջ. Բասը The New York Times-ում գրել էր, որ գիրքը «խիտ, չափված և ծանոթագրություններով առատ գիրք է, որը լուրջ մարտահրավեր է հանդիսանում թուրք ժամանակակից պոլեմիստներին»։ Kirkus Reviews-ը նշում է, որ հեղինակը «անողոք է իր պնդումներում, որ թուրք պաշտոնյաները, որոնք հրաժարվել են ենթարկվել մարդասպան հրամաններին, իրենք են սպանվել»։

Աքչամն առաջին գիտնականն է, որը հավաքել է թուրքական ռազմական և դատական փաստաթղթերում, ականատեսների նամակներում և վկայություններում ցրված կարևորագույն ապացույցները։ Նա հետևել է Ցեղասպանությանը նախորդած իրադարձություններին և ցույց տվել, թե ինչպես են Ցեղասպանությունը համակարգված կերպով կազմակերպել Օսմանյան կառավարությունը, իշխող քաղաքական ուժը և բանակը։ Աքչամը նաև հետաքննում է կարևորագույն հարցը, թե Թուրքիան ինչպես խուսափեց պատասխանատվությունից՝ օգտագործելով տարածաշրջանում գերտերությունների շահերի բախումը, մեղավորներին պատժելու համար միջազգային հանրության ոչ համարժեք փորձերը և թուրք ազգայնականների առաջնահերթությունները։

Ընդունում 
2007 թվականին «ընդհանուր վավերագրական» անվանակարգում գիրքն արժանացել է Մինեսոտայի գրական մրցանակի։

Kirkus Reviews-ը եզրակացնում է, որ գիրքը «խիստ կարևորություն ունի պատմության համար և անկասկած կփլուզի իշամեղուների բները»։

Գրքի վերնագիրը հղում է Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի այն հայտարարությանը, որտեղ հայերի տեղահանումը թուրքական հանրապետության հիմնադիրն անվանում է «խայտառակ, ամոթալի արարք»։ Պատմաբան Ֆաթմա Ուլգենը գրում է, որ գիրքը «տարօրինակորեն լռում է թուրքական պաշտոնական պատմության շրջանակներում թուրքական ժխտողականության միավորման մեջ Քեմալի ունեցած դերի մասին» և որ Աքչամի այն տեսակետը, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Աթաթուրքի հայացքները կարող էին ծառայել ճանաչման նպաստմանը, «հիմնված են Քեմալի երկերի խիստ ընտրողական և պատմական համատեքստ չունեցող ընթերցանության վրա»։

Հրատարակություններ
 Akçam, Taner. İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu, İttihat ve Terakki'den Kurtuluş Savaşı'na ("Human Rights and the Armenian Question, from the [Committee of] Union and Progress to Liberation War"), Ankara: İmge Kitabevi, 1999.

Ծանոթագրություններ

Լրացուցիչ գրականություն
  - Published 1 March 2008
  - Article at Pressreader

Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Հայոց ցեղասպանության մասին գրքեր
Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Newmag հրատարակչության գրքեր