Բուժական սննդակարգ

Բուժական սննդակարգ ( — ապրելակերպ, սննդի ռեժիմ + — բուժում, առողջացում, սննդակարգ), բուժական սննդակարգ, տարբեր հիվանդությունների բուժման մեջ հատուկ սննդակարգով, նույնն է ինչ բուժական սնունդը։

Դիետոթերապիան սննդի օգտագործումն է տարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Դիետոթերապիայի հիմքում ընկած է բալանսավորված սննդի ընդունումը։ Բուժական սննդի ազդեցությունը որոշվում է սննդի որակական և քանակական բաղադրությամբ (սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ, հանքային նյութեր, և այլն), դրա կալորիականությունը, ֆիզիկական հատկությունները (ծավալը, ջերմաստիճանը, հետևողականություննը),ռեժիմով սնուցում (ուտելու ժամանակը, սննդի բաժանումը օրվա մեջ, ուտելու հաճխականությունը), առանձին մթերքների բուժական հատկությունը։

Բուժական սնուննդը նշանակվում է հատուկ դիետաների տեսքով, (բուժական դիետաներ) հաշվի առնելով հիվանդության աղտաֆիզիոլոգիան, հիվանդի հիմնական և ուղեկցող հիվանդությունների առնձնահատկությունը։ Դիետոթերապիան խստորեն համաձայնեցվում է ընդհանուր բուժման պլանին։ Երբեմն դիետոթերապիան հիմնական բուժումն է, երբեմն հանդիսանում է հիմնական բուժման մեթեդը, որի վրա կիրառվում է մնացած բոլոր հատուկ թերապիաները։ Որոշ դեպքերում, անհատական ցուցումների համար բացի հիմնական սննդակարգից, կիրառում են ամենօրյա ռեժիմներ — «կոնտրաստային օրեր» — կաթնամթերք, կաթնաշոռ, խնձոր, ձմերուկ, կարտոֆիլ և այլն, նշանակում են այսպես կոչվծ հատուկ օրեր — կալիումի, մագնեզիում, և այլ դիետաներ։

Ռացիոնալ սննդի նշանակումը մեծանում է հիվանդությունների դեպքում, ուղեկցվում է սպիտակուցների, ճարպերի, ածխաջրերի, վիտամինների, հանքային աղերի և ընդհանուր դիստրոֆիայի ծանր դեպքերում։

Դիետոթերապիան մարսողական համակարգի հիվանդությունների դեպքում 
Մարսողական համակարգի հիվանդությունների դեպքում, երբ կոտրվել է, հավասարակշռված, անկանոն սնուննդը հիմնական պատճառահետևանքային գործոններից մեկը, բուժական սնուննդը՝ բուժական ազդեցության հիմնական մեթոդը։ Խոցային հիվանդության կամ քրոնիկ գաստրիտի դեպքում դիետան սահմանափակում է քիմիական և մեխանիկական գրգռիչները սննդակարգում և հարուստ է ստամոքսի գլխուղեղի, շարժիչի և էվակուատորի ֆունկցիայի վրա բարենպաստ ազդեցություն ունեցող ստամոքսի և 12-մատնյա աղու խանգարված ֆունկցիաների վերականգնող սննդամթերքով։

Դիետան քրոնիկ աղիքային հիվանդությունների — հիմնական մեթոդը բուժման։ Այն բաղկացած է սպիտակուցների ֆիզիոլոգիական նորմայից, ճարպերից և ածխաջրերից, սահմանափակ քանակությամբ (մինրև 8 գրամ) նատրիումի քլորիդ։ Աղի եռացում, ներառում է աղեստամոքսային տրակտի լորձաթաղանթի ռեցեպտորային ապարատի մեխանիկական և քիմիական գրգռիչների սահմանափակումը բացառությամբ սննդամթերքի, աղիքների մեջ ֆերմենտացման և քայքայման գործընթացների բարելավում, ինչպես նաև լեղու սեկրեցիայի ուժեղ խթանիչներ ստամոքսը, ենթաստամոքսային գեղձը և լյարդը վնասողներ։

Դիոթերապիան հեպատիտների և  լյարդի  քրոնիկհիվանդությունների ժամանակ 
Դիոթերապիան լյարդի հիվանդությունների բուժման մշտական և անվտանգ մեթոդ է։ Հատուկ դիետա ընտրելը կախված է հիվանդի կարիքներից և հիվանդության առանձնահատկություններից, և ունենում են բարձր կենսաբանական և բուժական ազդեցություն, կանխարգելել հիվանդության զարգացումը շատ հիվանդների մոտ ինչպիսիք են լյարդի ստատիոզը, ստեատոհեպատիտը, տոկսիկային վիրուսային հիվանդությունը և լյարդի ցերոզի նախնական փուլերը։

Լյարդի քրոնիկ հիվանդությունների դեպքում լյարդը հարստանում է սպիտակուցներով, պարունակում է լիպոտրոպ նյութեր (կաթնաշոռ, սոյա, վարսակի ալյուր և այլն), և բուսական յուղ։ Հեպատիտի որոշ ձևերի դեպքում մեծանում է սննդակարգում ճարպերի պարունակությունը, այլ ձևերի դեպքում երիկամաքարային հիվանդություն, խոլեսցիստիդ ցուցաբերվում է ճարպերի սահմանափակում մինչև 70%

Դիետոթերապիան աթերոսկլերոզի ժամանակ  
Աթերոսկլերոզի դեպքում սահմանափակում են կենդանական ճարպի պարունակությունը,խոլեստերին պարունակող նյութեր, պարզ ածխաջրեր(գլյուկոզ, ֆրուկտոզ), նատրիումի քլորիդ, վիտամին D և արդյունահանող նյութեր `լիպոտրոպային գործոնների առատությամբ (կաթնաշոռ, վարսակի ալյուր, սոյա և այլն), վիտամիններ C, B1, B6, P, PP, բջջային մեմբրաններ (մրգեր, բանջարեղեն), սիտոստերոլներ, ֆոսֆատիդներ (բուսական յուղ), ծովամթերք։ Նման դիետան նորմալացնում է լիպիդային նյութափոխանակությունը։

Դիետոթերապիան սրտանոթային պաթոլոգիայի դեպքում 
Հիպերտոնիկ հիվանդություններով և քրոնիկ սրտանոթային անբավարարությամբ հիվանդների բուժման ժամանակ օգտագործվում է 2-3 գ-ից ոչ ավելի կերակրի աղ, հարստացված կալիումի, մագնեզիումի աղերով և վիտամիններով, իր կազմում ունի սպիտակուցների ֆիզիոլոգիական նորմ,ճարպեր և ածխաջրձր։ Այս դիետայի հիման վրա, պարբերաբար, կարճ ժամանակով, նշանակում է մագնեզիումի դիետա։ Նախատեսված է մագնեզիումի աղերի դեպրեսիվ հատկությունը։

Հատկանշական է բույսերի դիետան, առաջարկվել է Քալդվել Էսելշտայնի կողմից, ձեռք է բերել զգալի կորոնար անբավարարությամբ շատ հիվանդների վիճակի բարելավում։

Դիոթերապիան ալերգիայի դեպքում 
Տարբեր բորբոքային պրոցեսներով, տեղի են ունենում ալերգետիկ ռեակցիաներ, առաջանում են տարբեր դիետաներ։ Ռևմատիզմով ՝ դիետան պարունակում է սահմանափակ քանակությամբ ածխաջրեր ՝ մինչև 250-300 գ, մինչև 4-5 գ աղ և սպիտակուցի ճարպի ֆիզիոլոգիական կազմ։ և սպիտակուցի և ճարպի ֆիզիոլոգիական նորմը, սննդային ալերգիայի դեպքում ալերգիկ ազդեցություն ունեցող նյութերը բացառվում են։

Դիոթերապիան սուր վարակիչ հիվանդությունների դեպքում 
Սուր վարակիչ հիվանդությունների դեպքում( գրիպ, թոքաբորբ,կարմրուկ) ջրի-աղի հավասարակշռության և էներգիայի հավասարակշռության պահպանման համար նախատեսված են բարձր կալորիականությամբ սնունդ (կաթնամթերք և կլանված ածխաջուր), խմելու վիտամիններ(հատկապես Р, PP и А)։ Բարձր ու երկարատև ջերմաստիճանում, սպիտակուցի օրական քանակը նվազում է մինչև 60-70 գ։ Խրոնիկական վարակների ժամանակ քրոնիկ թունավորումները մեծացնում են սպիտակուցների չափը սննդակարգում (1.5-2 գ մեկ կգ մարմնի քաշի)։

Դիոթերապիան — շաքարախտով հիվանդ մարդկանց համար ամենակարևոր բուժումներից մեկը, ամենակարևոր բաղադրիչը ածխաջրածնի նյութափոխանակության կայուն փոխհատուցմանը հասնելու համար, իսկ նախաինսուլինային շրջանում հիվանդի կյանքը երկարացնելն։.

Դիոթերապիան քազցկեղի դեպքում 
Չարորակ նորագոյացությունների բուժման մոտեցումներից մեկը Հերցոնի ինստիտուտի դիետիկ թերապիան է։ Մաքս Հերզոնը հավատաց, որ քաղցկեղի իրական պատճառը օրգանիզմի ընդհանուր թունավորումն է,նվազել է նյարդի և իմունային համակարգի գործունեությունը, հետևաբար առաջարկվեց բուժման համապատասխան մեթոդը։ Անհրաժեշտ է կարգավորել օրգանիզմի ֆունկցիաները և թույլ տալ ինքնաբուժվել։

1990-ին Ավստրիայում ուսումնասիրվեց դիետայի հետևանքները։ նման է Հերցոնի մեթոդին, ուռուցքային հիվանդությունների ընթացքի վերաբերյալ։ Հիվանդները ստանդարտ բուժում էին անցնում ՝ հատուկ դիետայի հետ միասին։ Այդ մասին հայտնել են հետազոտողները,որ նրանք ուսումնասիրել են դիետան ըստ երևույթին, նպաստում է, որ քաղցկեղով հիվանդներն ավելի երկար են ապրում քան սովորականից, և ավելի քիչ կողմնակի բարդություններ կան, և առաջարկեց Հերցոնի ինստիտուտի դիետաների հետագա կլինիկական փորձարկումները։.

Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, Հերցոնի մեթոդի արդյունավետությունը ապացուցված չէ։ Ամերիկայի քաղցկեղի ասոցացիան և քաղցկեղի ազգային ինստիտուտը խորհուրդ չի տալիս օգտագործել Հերզոնի մեթոդի բուժմը,գոնե ի տարբերություն հիմնական բուժման։ Նաև այս մեթոդը կարող է պոտենցիալ վտանգավոր լինել, հատկապես հղի կամ կրծքով կերակրող կանանց համար։

Դիոթերապիան վարիկոզ հիվանդության ժամանակ 
Դիետոթերապիան պետք է լինի անբաժանելի մասն վարիկոզի բուժման մեջ։ Դիոթերապիան (դիետան) վարիկոզով կախված է սննդանյութերի, էներգիայի նկատմամբ օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջմունքից և ֆունկցիոնալ խանգարումների աստիճանից և մետաբոլիկ խանգարումներից. Այսինքն, դա կախված է հիվանդության փուլից, պաթոլոգիական գործընթացի լայնությունից և բարդությունների առկայությունից։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 Лечебное питание / Под ред. проф. И. С. Савощенко. — М.։ Медицина, 1971. — 408с.
 Гурвич М. Большая энциклопедия диетотерапии (Медицинская энциклопедия). — М.։ Эксмо, 2008. — 768 c.
 Покровский А. А. Беседы о питании. — 3-е изд. — М.։ Экономика, 1986. — 367 с.

Դիետոլոգիա