Բաշկիրական էպոս

Բաշկիրական էպոս, բաշկիր ժողովրդի բանահյուսություն, էպիկական հեքիաթների շարք, որոնք բանավոր հարուստ ավանդույթներով արտացոլում են տարբեր էթնիկ շերտեր և մշակութային ավանդույթներ։ Ծնվելով նախնադարյան հասարակական համակարգի խորքերում, էպոսը ուղեկցել է բաշկիր ժողովրդին ողջ պատմության ընթացքում։

Էպիկական ստեղծագործությունների տեսակներ 
Բաշկիրական էպոսում կարելի է առանձնացնել սյուժեներ, որոնք.

 բնորոշ են միայն բաշկիրներին  - «Ուրալ-Բատիր», «Ակբուզատ», «Զայաթուլյակ և Խիուխիլու», «Ալդար և Զուհրա», «Բաբսակ և Կուսեկ» և այլն
 ընդհանուր են այլ թյուրքալեզու ժողովուրդների բանավոր պոեզիայի համար - «Ալփամիշա», «Կուզիկյուրպյաս և Մայանխյուլու», «Թարգին և Կուժակ», «Իր-Թարգին» և այլն
 բաշկիրների շրջանում հայտնվել են արևելյան գրականության ազդեցությամբ՝ «Յուսուֆ և Զուլեյխա», «Տախիր և Զուխրա» և այլն։

Բաշկիրական էպոսի հիմնական ժանրերն են.

 կուբայր - «Ուրալ-Բատիր», «Ակբուզատ» և այլն
 հիկայաթ - «Կուզիկուրպյաս և Մայանխյուլու», «Ալդար և Զուհրա» և այլն
 իրտյակ - «Զայաթուլյակ և Խյուխիլու», «Ալպամիշա և Բարսինխիլու» և այլն
 կիսսա - «Թախիր և Զուխրա», «Յուսուֆ և Զուլեյխա» և այլն։

Ավանդույթները բաշկիրական էպիկական ստեղծագործություններում 
Հին բաշկիրների համար Հայրենիք և Ուրալ հասկացությունները անբաժանելի էին, դրանք ընկալվում էին որպես միասնական մի բան, առանց որի անհնար է պատկերացնել նրանց գոյությունը երկրի վրա։ Բաշկիրների ամենաինտիմ մտքերը, երգերը, մեղեդիները, լեգենդները և էպիկական հեքիաթները-կուբայրները նվիրված են Ուրալին կամ կապված են դրա հետ։ Օրինակ, բանաստեղծական լեզվով «Ուրալ-բատիր» կուբայրը ամեն ինչ պատմում է բաշկիրցիների նույն անբաժան միասնության մասին Ուրալի, ուրալյան երկրի հետ։

Եռագրություն 
Բաշկիր ժողովրդի ժողովրդական էպիկական ավանդույթն արտացոլված է «Ուրալ-Բատիր», «Ակբուզատ», «Բաբսակ և Կուսեկ» ստեղծագործություններում, որտեղ բաշկիրների պատմական անցյալը բաժանված է երեք հսկայական ժամանակաշրջանի.

 Հարավային Ուրալում կյանքի ծագում, կեցության իմաստ և առաջին բաշկիրական ցեղերի հայտնվել
 մետաղական գործիքների հայտնվել, ձիու ընտելացում
 Հարավային Ուրալում բնակվող տարբեր ցեղերից բաշկիր ժողովրդի ձևավորում։

Կատարողներ 
Դյուցազներգական հեքիաթներ ստեղծողներն ու պահողները ժողովրդական պատմող-սեսեներն են։ Նրանց միջոցով է փոխանցվել և մեր օրերը հասել հոգևոր մշակույթի անմեռ հուշարձանները։ Սեսեները ժողովրդի մտքերի ու ձգտումների իսկական արտահայտողներն էին։ Սեսեների առաքելությունը՝ գեղարվեստորեն արտացոլել մարդկանց կյանքն ու իդեալները, բերել է նրանց ժողովրդականություն և հարգանք։

էպիկական ստեղծագործություններ 
Ուրալ-Բատիր, Ակբուզատ, Բաբսակ և Կուսեկ, Իդել և Յայիկ, Կոնգուր-Բուգա, Զայատուլյակ և Խիուխիլու, Իդուկայ և Մուրադիմ, Ակխակ-կուլա, Կարա Յուրգա, Ալպամիշա և Բարսինխիլու, Տարգին և Կուջակ, Էք-Մերգեն, Մերգեն և Մայան, Ակխա-կոլա, Կուզիկուրպես և Մայանխիլիու, Ալդար և Զուխրա, Յուսուֆ և Զուլեյխա և այլն։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 

 
 
 
 Мирбадалева А. С. Башкирский народный эпос. М., 1977

Բաշկիրական էպոսներ
Ժողովրդական բանահյուսություն
Բաշկորտոստան