Գրիգոր Խաղբակյանի խաչքար (Մայր Աթոռ)

Գրիգոր Խաղբակյանի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի արևմտյան կողմում՝ «Դուռն Տրդատայ» հուշարձանից աջ՝ բարձր պատվանդանին։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.8)։

Տեղադրություն 

Խաչքարը կանգնեցված է Մայր Աթոռի արևմտյան կողմում՝ «Դուռն Տրդատայ» հուշարձանից աջ՝ բարձր պատվանդանին։ Նախկինում գտնվել է Արարատի մարզում՝ Գառնի գյուղից մոտ 14 կմ հարավարևելյան ուղղությամբ գտնվող Իմիրզեկ գյուղատեղիում։ Աղջոց Սուրբ Ստեփանոս վանքից հարավ՝ Արջաձոր կամ Այիդարասի կոչված ձորակի վերին մասում։

Քանդակ 

Քիվն ունի կատարյալ երկմաս ճարտարապետական կերպավորում, օգտագործված է երկշերտ փորագրության տեխնիկան, որի շնորհիվ քանդակը լուսաստվերային խաղի միջոցով նկարի տպավորություն է թողնում։ Պատկերաքանդակների հոգևոր և աշխարհիկ ոլորտներն ամբողջացնում են քիվից ներքև պատկերված Պետրոս առաքյալի ու Հովհաննես ավետարանչի, իսկ ստորին մասում` սպառազեն Գրիգոր Խաղբակյան իշխանի բարձրաքանդակները։

Վիմական արձանագրություն 

Խաչքարն ունի 3 տարբեր վիմական արձանագրություններ։ Խաչքարը բաժանված է երկու մասի, որի հետևանքով ընդարձակ արձանագրության միջնամասում մի փոքր հատված վնասված է։

Արձանագրություն 1 

Քիվի կենտրոնական մասում փորագրված է Քրիստոսին վերագրվող հանրահայտ դարձվածքը, 1 տող.

ԵՍ ԵՄ ԼՈՒՍ ԱՇԽԱՐՀԻ

Արձանագրություն 2 

Խաչքարի պատվանդանին, 1 տող.

ԹՈՒ [ԻՆ] ՈՁԲ. (1233), ԳՐԻԳՈՐ`ՈՐԴԻ ԽԱՂԲԱԿԱ                                                                               

Համաձայն խաչքարի արձանագրության` խաչքարը կանգնեցվել է ի հիշատակ Խաղբակի որդի Գրիգորի։ Կանգնեցվել է 1233 թվականին։

Արձանագրություն 3 

Հիմնական և ընդարձակ արձանագրությունը փորագրված է խաչքարի թիկունքին` 12 տող։ Թեպետ կոտրվածքի հետևանքով կան որոշ եղծված գրեր, այդուհանդերձ տառամնացորդներից և ըստ բովանդակության այն վերծանվում է այսպես.

ԱՅՍ ՆՇԱՆ ԿԵՆԱՑ ԿԱՆԳՆ
ԵԱԼ Ի ՓՐԿՈՒԹԻ[ՒՆ] ՀԶԱՒՐ ԶԱՒՐԱԿԱՆԻ ՔԻ ԳՐԻ
ԳՈՐ ԻՇԽԱՆԻ`ՈՐԴՈ ԽԱՂԲԱԿԱ, ՈՐ ԲԱԶՈՒՄ Ա
[ՐՈՒ]ԹԻ[ՒՆ], ՔԱՋՈՒԹԻ[ՒՆ]ՑՈՒՑԵԱԼ ԸՆԴԴԷՄ ԹՇՆ
[ԱՄԵԱՑ] ԱՉԻ ՔԻ ԵՒ ՅԵՏՈՅ ԸՄԲՌՆԵԱԼ Ի ԳԱ
[ՆՁԱԿ ՇԱ]ՀԱՍՏԱՆ, ԱՐԵԱՄԲ ՊՍԱԿԵ[Ա]Ց
[ԶԿԵԱՆՍ ԻՒՐ ԲԱ]ԶՈՒՄ ՏՈՒԺԻՑՆ, ՈՐՔ ԵՐԿՐ
ՊԱ[ԳԷՔ ՀԱՆԴԵՐՁԵԼ]ՈՅՆ Ի ՎԵՐԱ ԽԱՉ
ԻՍ ՅԻՇԵՑԷՔ ԶՄԵ[Ծ ԻՇԽԱ]Ն ԳՐ
ԻԳՈՐ ԵՒ ԶԶԱԶ[ԱՅ]Ն ԱՄՈՒՍԻՆ [ՆՈՐԱ], ՈՐ ԶԽԱՉՍ ԿԱՆԳՆԵԱՑ ԵՒ ԶՎԱՍ[ԱԿ]
ՈՐԴԻ ՆՈՐԻՆ ԳՐԻԳՈՐՈ, ԱԲԷԼ                                                                               

Համաձայն խաչքարի արձանագրության` այն կանգնեցրել է Գրիգոր Խաղբակյան իշխանի կին Զազա իշխանուհին` ամուսնու հիշատակը հավերժացնելու նպատակով։ Վերջինս մասնակցելով ղփչաղների դեմ մղվող Գանձակի պատերազմին, ձերբակալվել է և տևական զրկանքներից հետո հոգին ավանդեց։ Արձանագրությունում նշվում է նաև Գրիգորի որդի Վասակը։ Կանգնեցվել է 1233 թվականին։ Խաչքագործ վարպետն է Աբելը։

Այլ տեղեկատվություն 

Այժմ հանվել է տեղում իրականացվող շինարարական աշխատանքների պատճառով։
Մինչև 1905 թվական հայ–թուրքական ընդհարումները կանգնած է եղել ավելի քան 2 մ բարձրություն ունեցող այս խաչքարը։ Հետագայում ցած է ընկել ու կոտրվել։

Տես նաև 
 Էջմիածնի Մայր Տաճար

Ծանոթագրություններ 

Մայր Աթոռի խաչքարեր
Տեղահանված խաչքարեր
Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ