Մաթեմատիկայի փիլիսոփայություն

Մաթեմատիկայի փիլիսոփայությունը գիտության փիլիսոփայության ճյուղ է, որն ուսումնասիրում է մաթեմատիկայի փիլիսոփայական հիմունքերն ու խնդիրները՝ գոյաբանական, իմացաբանական, մեթոդաբանական, տրամաբանական և արժեբանական նախադրյալներն ու սկզբունքները, դրա տարբեր ոլորտները, բնագավառն ու տեսությունները։ Լայն իմաստով մաթեմատիկայի փիլիսոփայությունը զբաղվում է մաթեմատիկայի «լեզվի» ​​իմաստային տեսության կառուցմամբ՝ ուսումնասիրելու մաթեմատիկական պնդումների իմաստը և վերացական առարկաների էությունը։

Ուղղություններ

Պլատոնականություն 
Եթե ​​նույնիսկ պյութագորացիները աստվածացնում էին թվերը, ապա Պլատոնը և նրա հետևորդները խորացրին և ընդլայնեցին իրենց փաստարկները՝ միաժամանակ հրաժարվելով Պյութագորասի էզոթերիզմից և աղանդավորությունից, ինչը նրանց հսկայական ազդեցություն բերեց մաթեմատիկայի ողջ զարգացման վրա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Արիստոտելն արդեն քննադատել է Պլատոնին մաթեմատիկայի դերը ուռճացնելու համար, Պլատոնիզմը փոփոխված ձևերով դեռ գոյություն ունի որպես մաթեմատիկական ռեալիզմ։

Լոգիցիզմ 
Գեորգ Կանտորի կողմից բազմությունների տեսության բացահայտումից հետո մաթեմատիկայի հիմքերում առաջացավ ճգնաժամ, որը Գոտլոբ Ֆրեգեն և նրա հետևորդները (Ռասել, Ուայթհեդ) փորձեցին լուծել՝ մաթեմատիկան վերածելով տրամաբանության։ Սա մեծապես զարգացրեց մաթեմատիկական տրամաբանությունը, սակայն Գոդելի թեորեմների ապացուցումից հետո տրամաբանության ծրագիրը սկսեց քանդվել։ Այնուամենայնիվ, այժմ դիտվում է որոշակի հետաքրքրության վերածնունդ տրամաբանության նկատմամբ նեոլոգիցիզմի տեսքով՝ Ալեքսիուս Մեյնոնգի ժառանգությանը դիմելու միջոցով։

Ինտուիցիոնիզմ 
Էդմունդ Հուսերլը և ֆենոմենոլոգիական ավանդույթի հետ կապված այլ փիլիսոփաներ (Հերման Վեյլ, Օսկար Բեկեր և այլն) փորձել են հաղթահարել մաթեմատիկայի նույն ճգնաժամը՝ դիմելով դեկարտյան ապացույցներին և ինտուիցիային, թեև շատ բաներ, որոնք նախկինում ակնհայտ էին, մերժվեցին, օրինակ՝ հակասության օրենքը։

Ֆորմալիզմ 
Հետևողական ֆորմալ համակարգերի ստեղծման միջոցով Դավիթ Հիլբերտը և նրա մյուս հետևորդները ցանկանում էին խուսափել բազմությունների տեսության պարադոքսներից։

Տես նաև 
 Մետամաթեմատիկա
 Մաթեմատիկական տրամաբանություն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 Дедекинд Р., Что такое числа и для чего они служат (рус. пер. 1905).
 Дедекинд Р. Непрерывность и иррациональные числа (рус. изд. 1923).
 Жуков Н. И. Философские проблемы математики. Минск, 1977. — 96 с.
 Кедровский О. И. Взаимосвязь философии и математики в процессе исторического развития. Киев, 1974.
 Светлов В. А. Философия математики. Основные программы обоснования математики XX столетия: Учебное пособие. М., 2006. 208 с.
 Френкель А. А., Бар-Хиллел И. Основания теории множеств. — М.: Мир, 1969.
 Перминов В. Я. Философия и основания математики. М., 2001.
 Манин Ю. И. Математика как метафора. — М.: МЦНМО, 2008. — 400 с.
 Успенский В. А. Апология математики (сборник статей). СПб., 2009, — 554 с.

Արտաքին հղումներ 
 И. Р. Шафаревич. Математическое мышление и природа
 И. Р. Шафаревич. О некоторых тенденциях развития математики 
 Материалы конференции по философии математики