Baťa

Baťa (, կանադական ապրանքանիշը՝ Bata Shoes առանց t-ի վրա դրված նշանի), կոշիկ արտադրող ընկերություն, որը հիմնադրել է Թոմաշ Բատյան Զլինում։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Եվրոպայում խոշորագույն ընկերություններից մեկն է եղել։ Ներկայումս ընկերությունը գտնվում է Լոզանում, մասնաճուղը գործում է նաև Չեխիայում։

Պատմություն 

1894 թվականին Թոմաշ Բատյան երկու եղբայրների և երեք ծառայողների հետ միասին բացել է իր բիզնեսը Ա․ Բատյա անվանմամբ։
1900 թվականին ընկերությունն իրավաբանորեն գրանցվել է որպես սահմանափակ պատասխանատվությամբ բաց ընկերություն և ընդգրկել 50 աշխատակիցների։ 1908 թվականին Թոմաշ Բատյան դարձել է ընկերության միակ սեփականատերը։ 

Պատերազմի սկզբում ընկերությունում աշխատում էր 400 մարդ, սակայն 1915 թվականին ավստրո-հունգարական զորքերի պատվերների հետևանքով նրանց թիվը կտրուկ մեծացել է՝ հասնելով 5200-ի։ 1924 թվականին ներդրվել է կոնվեյերային արտադրություն, իսկ 1928 թվականին՝ կոնվեյեր, ինչի շնորհիվ արտադրողականությունը մեծացել է երեք չորրորդով, իսկ աշխատողների քանակը՝ 35 տոկոսով։ 1928 թվականին ստեղծվել են առաջին մասնաճյուղերը սահմանից դուրս, 1930 թվականին հայտարարվել է քառասունժամյա աշխատանքային շաբաթ։ 1931 թվականին իրավաբանական կազմը փոփոխվել է բաժնետիրական ընկերության, Բատյան ուներ բաժնետոմսերի մի ամբողջական փաթեթ։

Բատյան ոչ միայն գործարան է կառուցել, այլև ստեղծել իր և աշխատողների համար բոլոր պայմանները։ Հենց ինքը հումք է արտադրել և վաճառել դրանք առանց միջնորդների, ինչի շնորհիվ էլ ահռելի գումարներ է տնտեսել։ Ունեցել է նաև կաշեգործարան, հաստոցների արտադրության գործարան, եղել է դաշտերի և անտառների սեփականատեր։ Աշխատողների համար կառուցել է «Baťovy domky» (անհատական կացարան) և հանրակացարաններ, ինչը համեմատաբար բարձր աշխատավարձի հետ մեկտեղ Զլինում աշխատուժի ներհոսքի և ֆաբրիկայի աճի հիմնական, գլխավոր պատճառն էր։ Ապագա աշխատակիցների համար կային դպրոցներ, մանկապարտեզներ և այլ ծառայություններ։ Ամբողջ Զլինը ստեղծվել էր ճարտարապետ Ֆրանտիշկ Գահուրայի «Պարտեզի քաղաք» անվանմամբ ֆունկցիոնալ ծրագրով ()։

Ընկերությունը Բատյայի մահից հետո 

Թոմաշ Բատյայի՝ սեփական ինքնաթիռով ողբերգական մահից հետո (1932) նրա խորթ եղբոր՝ Յան Անտոնին Բատյայի ղեկավարությամբ ընկերությունը ընդլայնել է իր արտադրական ոլորտները։ Ներդրվել է պնևմոտեխնիկայի, ռետինատեխնիկական իրերի, կիսասինթետիկ մանրաթելերի, խաղալիքների, մետաղամշակման հաստոցների, տրիկոտաժային մեքենաների, ինքնաթիռների, հեծանիվների և այլնի արտադրություն։ Կոնցեռնը ներառում է նաև շինարարական արտադրություն և «Atlas» ապահովագրական ընկերություն։ 

1938 թվականին կոնցեռնին էր պատկանում 63 արտասահմանյան ընկերություն, երկաթուղի մինչև Վիզովիցա (), տուրիստական գործակալություն, մասնավոր տրանսպորտ, ավիաչվերթներ դեպի Օտրոկովիցե, շինարարական ֆիրմա, առևտրային տներ և կրպակներ՝ շուրջ 8 հազար առևտրային կրպակներ հայրենիքում և ավելի քան 8 հազար արտասահմանում, բնակելի հիմնադրամ, սեփական անտառներ և դաշտեր։ Կոնցեռնը տրամադրել է ավելի քան 67 000 աշխատատեղ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները մեծ վնաս են հասցրել ձեռնարկությանը։ Կառավարիչները, այդ թվում՝ Յան Անտոնին Բատյան, մեկնել են Ամերիկա։ 

«Baťa» ընկերության Չեխիայի մասնաճյուղը 1945 թվականի հոկտեմների 27-ին ազգայնացվել և անվանափոխվել է՝ ստանալով «Svit» անվանումը (ժողովրդական ձեռնարկություն)։ Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կառավարությունը «Չեբո» ապրանքանիշի տակ «Baťa»-ի գործարաններում կարված կոշիկներ է արտահանել ԽՍՀՄ և սոցիալական ցանցի երկրներ (-ից)։ Իսկ օտարերկրյա գործարանների և մասնաճյուղերի համար «Baťa» բաժնետիրական ընկերության կենտրոնը դարձել է Կանադայի Տորոնտո քաղաքը։ 

Զլինում 1991 թվականին բացվել է մասնաճյուղ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
  «Բատյա» ընկերության պաշտոնական կայք

Շվեյցարիայի ընկերություններ
Լոզան
Ընկերություններ
1952 հիմնադրված ընկերություններ