Բեգում Ռոկեյա

Ռոկեյա Սախավաթ Հոսեյն (; ), հայտնի է որպես Բեգում Ռոկեյա, բենգալացի նշանավոր ֆեմինիստ մտածող, գրող, մանկավարժ, պրոֆեսոր, կանանց հզորացման ուսուցիչ և քաղաքական ակտիվիստ՝ ի պաշտպանություն Արևելյան Բենգալիայից մուսուլման աղջիկների։

Ծագում և ընտանիք 

Ռոկեյան ծնվել է 1880 թվականին Բենգալյան ազնվական մուսուլմանական ընտանիքում՝ Փայրաբանդ գյուղում։ Նրա նախնիները Թավրիզից գաղթել են Իրան Հնդկաստանում հարստություն ստեղծելու նպատակով։ Նրա հայրը՝ Զահիրուդին Մուհամադ Աբու Ալի Հայդար Սաբերը, զամինդար էր և բազմալեզու մտավորական, որն ամուսնացած է եղել չորս անգամ։ Նրա և Ռահաթունեսա Սաբերա Չաուդհուրանիի ամուսնությունից ծնվել է Ռոկեյան, որն ուներ երկու քույր և երեք եղբայր, որոնցից մեկը մահացել է մանկ հասակում։ Ռոկեյայի ավագ եղբայրը՝ Իբրահիմ Սաբերը և նրա ավագ քույրը՝ Կարիմունիսա Հանամ Չաուդհուրանին մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա կյանքում։ Կարիմունեսան հակառակ իր ընտանիքի կամքի, որը նախընտրում էր արաբերենը և պարսկերենը որպես կրթության և հաղորդակցության միջոց, ցանկանում էր սովորել բենգալերեն։ Իբրահիմը դասավանդել է անգլերեն և բենգալերեն Ռոկեյաին և Կարիմունեսին։ Կարիմունեսան ամուսնացել է տասնչորս տարեկանում և հետագայում դարձել բանաստեղծուհի։ Նրա երկու որդիները՝ Աբդուլ Կարիմ Ղազնավին և Աբդուլ Հալիմ Ղազնավին դարձել են քաղաքական գործիչներ և բրիտանական իշխանությունների օրոք զբաղեցրել նախարարական պորտֆոլիոներ։

Ամուսնություն 

Ռոկեյան ամուսնացել է 18 տարեկանում՝ 1898 թվականին, 38-ամյա Խան Բահադուր Սախավաթ Հոսեյնի հետ։ Նա Բհագալպուրի (ներկայիս Բիհար նահանգի շրջան) մագիստրատուրայի տեղակալն էր, որը խոսում էր ուրդու լեզվով։ Նա ստացել է գյուղատնտեսության բակալավրի աստիճան Անգլիայում և եղել է Անգլիայի թագավորական գյուղատնտեսական ընկերության անդամ։ Ամուսնացել է Ռոկեյաի հետ իր առաջին կնոջ մահից հետո։ Նա խրախուսել է Ռոկեային շարունակել բենգալերեն և անգլերեն սովորել և գրել։

Գաղափարախոսություն 
Ռոկեյան հայտնի է եղել որպես Հարավային Ասիայում կանանց ազատագրման պայքարի ակտիվիստ։ Համարվում էր Բենգալի առաջին ֆեմինիստը։

Նա պնդում էր, որ տղամարդկանց և կանանց որպես բանական էակների պետք է հավասարապես վերաբերվեն։ Նրա հիմնական աշխատանքներից է «Քաղցր մարգարիտների շարանը», «Սուլթանի երազը» (1908)՝ ֆեմինիստական գիտաֆանտաստիկ պատմություն, որը տեղի է ունենում կանանց մասնակցությամբ, «Լոտոսի էությունը» (1924), որը պատկերում է բենգալացի կանանց առջև ծառացած դժվարությունները, «Սուլթանի երազը» (1908) ֆեմինիստական գիտաֆանտաստիկ պատմություն է, որը տեղի է ունենում կանանց մասնակցությամբ և «Փակ կանայք»-ը (1931)։

Ռոկեյան կրթությունը համարում էր կանանց ազատագրման հիմնական նախապայմանը։ Կալկաթայում հիմնել է առաջին դպրոցը, որը նախատեսված էր հիմնականում մուսուլման աղջիկների համար։ Ասում են, որ նա տնից տուն է գնացել՝ համոզելով ծնողներին իրենց աղջիկներին ուղարկել դպրոց։ Մինչև մահ ղեկավարել է դպրոցը՝ չնայած թշնամական քննադատություններին և սոցիալական խոչընդոտներին։

1916 թվականին նա հիմնել է մուսուլման կանանց ասոցիացիան, կազմակերպություն, որը պայքարում էր կանանց կրթության և զբաղվածության համար։ 1926 թվականին Ռոկեյան նախագահել է Կալկաթայում գումարված բենգալացի կանանց կրթության համաժողովը, ինչը կանանց միավորելու առաջին նշանակալի փորձն էր՝ ի պաշտպանություն կանանց կրթության իրավունքների։ 1927 թվականին Ռոկեյան ընտրվել է բենգալացի կանանց կրթության հարցերով խորհրդաժողովի նախագահ։ Նա մասնակցել է տարբեր բանավեճերի և կոնֆերանսների, որոնք նվիրված են եղել կանանց վիճակի բարելավմանը։

Բանգլադեշն ամեն տարի դեկտեմբերի 9-ին նշում է Ռոկեյայի օրը։ Այդ օրը Բանգլադեշի կառավարությունը նաև պարգևատրում է կանանց իրենց նվաճումների համար։ 2004 թվականին Ռոկեյան ԲԲԿ-ի «բոլոր ժամանակների մեծագույն բենգալացին» հարցման մեջ զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը։

Գրական կարիերա 
Ռոկեյան իր գրական կարիերան սկսել է 1902 թվականին բենգալերեն «Պիպաշա» (Ծարավ) էսսեով։ Ավելի ուշ հրատարակել է «Մոտիչուր» (1905) և «Սուլթանների երազը» (1908) գրքերը։ «Սուլթանների երազը» Ռոկեյան գրել է տղամարդկանց և կանանց դերերի փոփոխության մասին, որում կանայք գերիշխող սեռն էին, իսկ տղամարդիկ ենթարկվում էին։ Նա նաև նկարագրում է գիտության այլընտրանքային, ֆեմինիստական տեսլականը, որում կային այնպիսի գյուտեր, ինչպիսիք են օրինակ արևային վառարանները, թռչող մեքենաները և ամպերի կոնդենսատորները, որոնք օգտագործվելու էր ի շահ ողջ հասարակության։

Ամուսնու մահից հինգ ամիս անց Ռոկեյան հիմնել է միջնակարգ դպրոց՝ այն անվանելով Սախավաթ աղջիկների հիշատակի միջնակարգ դպրոց։ Ամուսնու ընտանիքի հետ գույքի շուրջ վեճը ստիպել էր նրան 1911 թվականին դպրոցը տեղափոխել Կալկաթա, մի շրջան, որտեղ խոսվում էր բենգալերեն։ Նա դպրոցը ղեկավարել է 24 տարի։

Ռոկեյան հիմնադրել է Անջուման-է-Հավաթին-է-Իսլամը (Իսլամական կանանց ասոցիացիա), որն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել կանանց վիճակի և կրթության վերաբերյալ բանավեճերի և համաժողովների անցկացմանը։ Անջուման-է-Հավաթին-է-Իսլամը կազմակերպել է սոցիալական բարեփոխումների միջոցառումներ։

Գրական ոճ 
Ռոկեյան ստեղծագործել է մի քանի ժանրերում՝ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, էսսեներ, վեպեր և երգիծական ստեղծագործություններ։ Կարծիք կա, որ նրա հրատարակված առաջին ստեղծագործությունը՝ «Պիպաշան» հայտնվել է Նաբապրաբհայում 1902 թվականին։ Նրա աշխատանքները կանանց կոչ էին անում բողոքել անարդարության և սոցիալական խոչընդոտների դեմ։

Աշխատանքներ 
 Pipasha («Ծարավ») (1902)
 Matichur առաջին հատոր, (Էսսե) (1904)
 Matichur 2-րդ հատոր, (Էսսե) (1922)
Երկրորդ հատորը ներառում է պատմվածքներ և հեքիաթներ.
 Saurajagat (Արեգակնային համակարգ),
 Delicia Hatya (թարգմանություն, Մարի Կորելլի)
 Jnan-phal 
 Nari-Srishti 
 Nurse Nelly
 Mukti-phal 
 Sultana's Dream (1905)
 Padmarag (նովել) (1924)
 Abarodhbasini (1931)
 Boligarto (կարճ պատմություն)
 Narir Adhikar (անավարտ աշխատանք իսլամական կանանց ասոցիացիայի համար)
 God Gives, Man Robs (1927)
 Education Ideals for the Modern Indian Girl (1931)

Մահ և ժառանգություն 

Ռոկեյան մահացել է 1932 թվականի դեկտեմբերի 10-ին սիրտ-անոթային հիվանդությունից։

Դեկտեմբերի 9-ը Բանգլադեշում նշվում է որպես Ռոկեայի օր։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Google-ը տոնել է նրա 137-ամյակը՝ պատվելով նրան Google Doodle-ով։

Սոդեպուրում գտնվող Ռոկեյի գերեզմանը վերաբացել է պատմաբան Ամալենդու Դեն։

Ռոկեյան համարվում է Բենգալի առաջին ֆեմինիստը։ Նրա պատվին Բանգլադեշում անվանակոչվել են համալսարաններ, հասարակական շենքեր, ազգային մրցանակներ։ Նա ոգեշնչում էր հետագա սերնդի շատ կին հեղինակների, այդ թվում՝ Սուֆիա Կամալի, Թահմիմա Անամի և այլոց համար։

Հիշատակ 
Բեգում Ռոկեյայի օր, որը նվիրված է Ռոկեյայի ծննդյան և մահվան տարելիցին․ ամեն տարի նշվում է դեկտեմբերի 9-ին Բանգլադեշում։
Բեգում Ռոկեյայի Պադակ-Բանգլադեշի ազգային մրցանակ, որը շնորհվում է կանանց՝ իրենց բացառիկ նվաճումների համար։
Բեգում Ռոկեյայի հիշատակի կենտրոն․ գտնվում է ակադեմիական և մշակութային կենտրոնում՝ Բանգլադեշի Պայրաբանդ քաղաքում։
Բեգում Ռոկեյայի համալսարան, Բանգլադեշի պետական համալսարան։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Rokeya Sakhawat Hossain
 
 
 

Հնդիկ ֆեմինիստներ
Իսլամական ֆեմինիզմի հետևորդներ
Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կին գրողներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ