Ջալալեդդին (վեպ)

Ջալալեդդին, հայ գրող Րաֆֆու պատմա-գեղարվեստական նշանավոր գործերից առաջինը և արդի հայ գրականության կարևոր հանգրվաններից։ Վեպն առաջին անգամ շարքի տեսքով հրատարակվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մշակ» հայկական թերթի ութ համարներում 1878 թվականին (նկարագրվող իրադարձություններից ուղիղ մեկ տարի անց)։ Վերնագիրը հիմնված է քուրդ զորավար Շեյխ Ջալալեդդինի անվան վրա, ով ռուս-թուրքական վերջին պատերազմի սկզբում (1877-78) իր զորքերը գլխավորում էր Վանի վիլայեթի արևելյան մասում գտնվող հայկական և ասորական գյուղերի դեմ բռնի արշավանքներում։ Թեև պատմությունը հորինված է, Րաֆֆին պատմական մանրամասները հիմնել է ականատեսների վկայությունների վրա։ Րաֆֆու տրամադրած առանցքային պատմական տեղեկատվության մեծ մասը համապատասխանում է բրիտանացի թղթակիցներին, ովքեր այդ ժամանակ գտնվում էին Արևելյան Օսմանյան կայսրությունում։

Համառոտ ակնարկ 
Պատմության իրադարձությունները տեղի են ունենում Վանի վիլայեթի արևելյան մասում՝ պատմական Աղբակ գավառում։ Վեպը պատմում է հայ երիտասարդ Սարհատի մասին, ով ապրում է ավազակի կյանքով և ձգտում է իր սիրեցյալ Ասլիին փրկել Շեյխ Ջալալեդդինի գլխավորած կողոպտիչ քրդերից։

Թարգմանություններ

Ֆրանսերեն թարգմանություն 
Ջալալեդդինի առաջին թարգմանությունը ֆրանսերեն կատարել է Արշակ Չոպանյանը (հրատարակվել է որպես «Ջելալեդդին»), որը 1896-1897 թվականներին հինգ համարներով հայտնվել է Revue des revues-ում։

Ռուսերեն թարգմանություն 
1911 թվականին լույս է տեսել Ն.Բոգատուրովայի ռուսերեն թարգմանությունը։

Անգլերեն թարգմանություններ 
Կ.Անդրեասյան (1906)

Դոնալդ Աբգարյան (2006)

Բեյոն Միլոյան և Քիմբերլի Մաքֆարլեյն (2019)

Ծանոթագրություններ 

Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)
1878 վեպեր
Հայկական վեպեր
Հայերեն վեպեր