Ջոն Քոլթրեյն

Ջոն Վիլյամ Քոլթրեյն, մականվանյալ Թրեյն (, ), 20-րդ դարի ամերիկացի անվանի երաժիշտ, ջազմեն, սաքսոֆոնահար և երգահան։ Ծագումով աֆրոամերիկացի այս երաժիշտը սկզբում նվագել է ալտ սաքսոֆոն, 1950-ական թվականներին՝ հիմնականում տենոր սաքսոֆոն, 1960-ականներին՝ նաև սոպրանո սաքսոֆոն։Գործիքային կատարման ասպարեզում նրա նորարարական ներդրումը, ոգեշունչ կատարումները տևական ժամանակ խոր ազդեցություն են թողել ջազի աշխարհի վրա։

Չարլի Փարքերից հետո Քոլթրեյնը համարվել է ամենահեղափոխական նորամուծություններ կատարած և ամենաազդեցիկ սաքսոֆոնահարը ջազի պատմության ընթացքում։ Նա ճանաչվել է ջազի բնագավառում ավանգարդիստական ոճի առաջատարը, կատարումների գեղարվեստականությամբ աչքի ընկած երաժիշտ և քսաներորդ դարի կեսերի ամենակարևոր երաժիշտներից մեկը, ում անունը հիշատակվում է Լուի Արմսթրոնգի, Դյուկ Էլինգտոնի և այլ կարկառուն ջազմենների անունների կողքին։

Քոլթրեյնը մշտապես գտնվել է ստեղծագործական որոնումների, փորձարարությունների մեջ, ձգտել է իր արվեստի գրեթե բոլոր մանրամասների մեջ գերազանցել իրնքն իրեն. կատարելագործելով կատարողական տեխնիկան՝ հետազոտել ու ներդրել է նոր արտահայտչաձևեր, նորովի հնչողություններ, նոր տեմբրեր, սաքսոֆոնի դինամիկան ընդլայնելու, հարստացներու նոր ձևեր ու միջոցներ, երաժշտական այդ գործիքի թեմատիկ ու հարմոնիկ հնարավորությունները զարգացնելու, ընդլայնելու եղանակներ, այդ ասպարեզում նոր հորիզոններ է նվաճել՝ իմպրովիզացիան համադրելով տեմբրի ջերմության, դինամիկայի, ռիթմի, անձնական ապրումների հետ և երաժշտությունը դիտարկելով որպես ոգեղեն հարցախույզ։

Քսաներորդ դարի 50-ական թվականների վերջերին և 60-ականների սկզբներին Քոլթրեյնը ձայնագրել ու թողարկել է ջազային երաժշտության գանձարանում պատվավոր տեղ զբաղեցրած, առավել նշանակալից ալբոմները («A Love Supreme», «Coltrane Jazz», «Giant Steps»), որոնք, ըստ էության, ջազային իմպրովիզացիայի հիմունքների ուսումնասիրման քրեստոմատիայի դեր կարող են կատարել։

1960-ականների սկզբներին արդեն որոշակիորեն ճանաչման հասած երաժիշտն ստեղծել է իր դասական քառյակը, որը համարվում է ամենահայտնի (արվեստի որոշ պատմաբանների կարծիքով՝ նաև ամենաազդեցիկ) երաժշտախմբերից մեկը ջազի պատմության ընթացքում։

Ստեղծագործական կյանքի վերջին փուլում Քոլթրեյնն ու նրա երաժշտությունը աստիճանաբար ավելի ու ավելի հոգևոր բնույթ են ձեռք բերել։

Անվանի երաժիշտը հետմահու արժանացել է բազմաթիվ պարգևների։ 2007 թվականին նրան հետմահու շնորհվել է Պուլիտցերյան հատուկ մրցանակ։ 1971 թվականին ստեղծվել է Սուրբ Ջոն Քոլթրեյնի եկեղեցին, որը 1982 թվականին ընդգրկվել է Աֆրիկյան ուղղափառ եկեղեցու կազմում (այդպիսով՝ վերջինս ճանաչել է նրա սրբությունը)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ջոն Քոլթրեյնի կենսագրությունը
 Սկավառակագրություն և մեկնաբանություններ
 John Coltrane en CD Սկավառակագրություն (ամբողջական ցանկը)
 Ջոն Քոլթրեյնի պաշտոնական կայքէջը
 Análisis armónico de Naima
 John Coltrane o el Jazz desbocado , artículo de Jesús Effing
 "John Coltrane: el saxofonista que buscaba la verdad" , artículo de Rafael Narbona

Պուլիտցերյան մրցանակակիրներ
Ամերիկացի ջազմեններ
Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Ամերիկացի երաժիշտներ
«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Ամերիկացի սաքսաֆոնահարներ
Ամերիկացի երգահաններ