Լամիվուդին

Լամիվուդին (Lamivudine, 3TC), հակավիրուսային դեղ, նուկլեազիդային բնույթի հետադարձ տրանսկրիպտազայի արգելակիչ ( NRTI), կիրառվում է կոմբինացված հակառետրովիրուսային թերապիայի մեջ, ակտիվ է ՄԻԱՎ-ի և հեպատիտ B-ի նկատմամբ։

Լամիվուդինը կիրառվում է քրոնիկական հեպատիտ B-ի բուժման ժամանակ, երբ այլ տարբերաները հնարավոր չեն։ Այն ակտվ է նչպես ՄԻԱՎ-1-ի, այնպես էլ ՄԻԱՎ-2-ի նկատմամբ։ Ընդհանրապես այն կիրառվում է այլ հակառետրովիռուսային դեղերի հետ զուգակցված, ինչպիսիք են զիդովուդինը և աբակավիրը։

Լամիվուդինը պատենտավորվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 17-ին Սննդի և դեղերի վարչության կողմից և նույն թվականին հաստատվել է ԱՄՆ-ում օգտագործման համար։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի մոդելային ցանկում։

Պատմություն 
Ռացեմիկ BCH-189-ը (բացասական ձևը հայտնի է որպես լամիվուդին) հայտնաբերվել է Բեռնարդ Բելլոյի կողմից՝ Մակգիլլի համալսարանում աշխատելու ժամանակ և Փոլ Նգուեն-Բայի կողմից՝ IAF BioChem International, Inc.-ի լաբորատորիաներում՝ Մոնրեալում 1988 թվականին, իսկ բացասական էնանտիոմերը առանձնացվել է 1989 թվականին։ Սկզբում նմուշներն ուղարկվել են Եյլի համալսարանից Յունգ-Չի Չենգի կողմից՝ դրա թունավորությունը ուսումնասիրելու համար։ Զիդովուդինի (AZT) հետ համատեղ օգտագործման ժամանակ նա պարզեց, որ լամիվուդինի բացասական ձևը նվազեցնում է կողմնակի ազդեցությունները և մեծացնում դեղամիջոցի արդյունավետությունը հետադարձ տրանսկրիպտազայի արգելակման գործում։

Լամիվուդինի և AZT-ի զուգակցումը մեծացնում է ֆերմենտի արգելակման արդյունավետությունը, որը ՄԻԱՎ-ը օգտագործում է իր գենետիկ նյութը վերարտադրելու համար։ Արդյունքում հաստատվեց, որ լամիվուդինը ավելի քիչ թունավոր է միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ի համար, քան մյուս ռետրովիրուսային դեղերը։

Բժշկական կիրառում 
Լամիվուդինը (էպիվիր) կրառվում է այլ հակառետրովիրուսային դեղերի հետ համատեղ ՝ ՄԻԱՎ վարակի բուժման նպատակով։ Լամիվուդինը (էպիվիր HBV) ցուցված է հեպատիտ B վիրուսով հարուցված քրոնիկական վարակի բուժման համար՝ կապված հեպատիտ B վիրուսի վերարտադրության նշանների և լյարդի ակտիվ բորբոքման հետ։

Ֆարմակոլոգական ազդեցություն 
Եվրոպայում լամիվուդինը հաստատվել է օգտագործման համար 1996թ. օգոստոսին։ Այն նուկլեոզիդային բնույթի հետադարձ տրանսկրիպտազայի արգելակիչների խմբում հինգերորդ դեղն է և իրենից ներկայացնում է ցիտիդինի ածանցյալ։ Լամիվուդինը ունի լավ տանելիություն և մտնում է տարբեր համակցված արտադրանքներ կազմում:Լամիվուդինի հիմնական թերությունն այն է, որ ՄԻԱՎ-ը արագ կայունություն է ձեռք բերում դեղի նկատմամբ. դրա համար բավական է մեկ կետային մուտացիա M184V: Լամիվուդինի նկատմամբ կայունություն կարող է զարգանալ ընդամենը մի քանի շաբաթվա ընթացքում։ Հետևաբար, լամիվուդինի ամբողջական հակառետրովիրուսային ազդեցությունը դրսևորվում է միայն այլ NRTI-ների (նուկլեազիդային բնույթի հետադարձ տրանսկրիպտազայի արգելակիչ) հետ համատեղ կիրառելիս։ Խոշոր կլինիկական փորձարկումները, ինչպիսիք են NUCB 3002-ը և CAESAR-ը, ցույց են տվել կլինիկական օգուտներ NRTI-ի վրա հիմնված սխեմաներին լամիվուդին ավելացնելուց։ Հատկանշական է, որ M184V մուտացիայի տարածումը վիրուսի պոպուլյացիայի մեջ նույնիսկ որոշ օգուտներ է բերում. նախ, երբեմն այդ մուտացիայի արդյունքում զիդովուդինինի նկատմամբ կայուն ՄԻԱՎ-ի առանձին շտամներ վերականգնում են դրա նկատմամբ զգայունությունը, և երկրորդ՝ այս մուտացիան նվազեցնում է վիրուսի վերարտադրողական կարողությունը։ Այս հատկությունները հաստատվել են հետազոտության արդյունքներով, որտեղ ՄԻԱՎ-1 վարակակիր և M184V մուտացիայով հիվանդների մոտ, ովքեր շարունակում էին ընդունել միայն լամիվուդին, վիրուսային ծանրաբեռնվածությունը ավելի դանդաղ է աճել, իսկ CD4-լիմֆոցիտների քանակն այդքան արագ չի նվազել՝ համեմատած ՄԻԱՎ-1 M184V մուտացիայով վարակակիր հիվանդների հետ, ովքեր դադարեցրել են բոլոր հակառետրովիրուսայն դեղերի ընդունումը։

Հետևաբար, կարող է արդարացված լինել լամիվուդինը հակառետրովիրուսային բուժման սխեմայում պահելը այն դեպքում, երբ ապացուցված է վիրուսի կայունությունը այս դեղի նկատմամբ, որպեսզի պահպանվի M184V մուտացիան, որը նվազեցնում է վիրուսի վերարտադրողականությունը, հատկապես այն դեպքերում, երբ բուժման սխեմայում ընդգրկված են այլ դեղամիջոցներ, որոնք ունեն անբավարար ակտիվությամբ ՄԻԱՎ-1-ի այդ պոպուլյացիայի նկատմամբ։ Լամիվուդինի հակառետրովիրուսային ազդեցության ուժը նման է էմտրիցիտաբինին։ Կարելի է ընդունել օրական մեկ անգամ, թեև լամիվուդինը ունի ավելի կարճ կիսատրոհման պարբերություն, քան էմտրիցիտաբինը։

Լամիվուդինը ակտիվ է հեպատիտ B վիրուսի նկատմամբ և, հետևաբար, նպատակահարմար է հիրառել ՄԻԱՎ վիրուսակիր հիվանդների՝ հեպատիտ B-ով վարակման դեպքում։ Այն բարելավում է հեպատիտ B-ի e-հակագենի սերոկոնվերսիան, ինչպես նաև բարելավում է լյարդի վիճակը։ Դեղի երկարատև օգտագործումը, սակայն, հանգեցնում է մուտացիայի և հետևաբար հեպատիտ B վիրուսի նկատմամբ կայունության զարգացման։ Չնայած դրան, լամիվուդինը դեռևս լայնորեն կիրառվում է իր լավ տանելիության շնորհիվ։

Դեղաչափման ռեժիմ 
Դեղաչափեր և բացթողնման ձևեր՝ հաբեր 100, 150, 300 մգ, ներս կիրառման լուծույթ 5 մգ մլ-ին, 240 մլ սրվակով և 10 մգ մլ-ին, 240 մլ սրվակով։

Ստանդարտ դեղաչափեր և ընդունման ռեժիմ՝ 300 մգ օրական մեկ անգամ կամ 150 մգ մեկական դեղահատ օրական երկու անգամ։

Սննդային և դեղային փոխազդեցություն՝ անկախ սննդի ընդունումից։

Արյան մեջ կոնցենտրացիան կարող է մեծացնել բակտրիմը (բիսեպտոլ)։

Կողմնակի ազդեցություններ 
Առավել էական կողմնակի ազդեցությունները. Կողմնակի ազդեցությունները հազվադեպ են հանդիպում։ Բուժման սկզբում հնարավոր է զարկերակային ճնշման բարձրացում, գլխացավ և ընդհանուր թուլություն։

Հակացուցումները.Երիկամների ֆունկցիոնալ խանգարման դեպքում պահանջվում է դոզայի ճշգրտում կամ դեղի ընդունման դադարեցում։

 Աննշան կողմնակի ազդեցություններից կարող է հանդիպել սրտխառնոց, հոգնածություն, գլխացավ, փորլուծություն, հազ և քթի փակվածություն։
 Հակացուցված է նշանակել լամիվուդինը/զիդովուդին, աբակավիր/լամիվուդին կամ աբակավիր/լամիվուդին/զիդովուդին էմտրիցիտաբին ընդունող հիվանդներին։
 Լամիվուդինի երկարատև կիրառումը կարող է նպաստել մուտացված հեպատիտ B վիրուսի առաջացմանը (YMDD):
 ՄԻԱՎ վարակակիր կանանց, ովքեր լամիվուդին են ընդունում, զգուշացվում է դադարեցնել կրծքով կերակրումը, քանի որ դա մեծացնում է երեխայի վարակման ռիսկը ՄԻԱՎ-ով և դեղերի կողմնակի ազդեցությունների վտանգը։
 ՄԻԱՎ-ով վարակված բուժառուների մոտ, ովքեր ստանում են և՛ ինտերֆերոն, և՛ լամիվուդին, կարող է բերել լյարդի վնասման։
 Դեղը կարող է առաջացնել բորբոքային ռեակցիայի ի պատասխան պայմանական ախտածին ինֆեկցիաների (օրինակ՝ Mycobacterium avium համալիր [MAC], M. տուբերկուլյոզ, ցիտոմեգալովիրուս [CMV], Pneumocystis jirovecii [նախկինում P. carinii):
 Գրանցվել են նաև աուտոիմուն խանգարումներ, և ախտանիշները կարող են առաջանալ հակառետրովիրուսային թերապիան սկսելուց ամիսներ անց։
 Երիկամների ֆունկցիոնալ խանգարում ունեցող հիվանդներին լամիվուդինը խորհուրդ է տրվում կիրառել զգուշությամբ, և խորհուրդ չի տրվում նշանակել լյարդի ֆունկցիոնալ խանգարում ունեցող հիվանդներին։

Բաղադրություն 

 Էպիվիրի դեղահատեր (GlaxoSmithKline, ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիա) ՄԻԱՎ-ով հարուցված հիվանդության բուժման համար։
 Epivir-HBV դեղահատեր (GlaxoSmithKline, միայն ԱՄՆ-ում) հեպատիտ B-ով հարուցված հիվանդության բուժման համար։
 Zeffix դեղահատեր (GlaxoSmithKline, միայն Մեծ Բրիտանիա) հեպատիտ B-ով հարուցված հիվանդության բուժմանհամար։
 3TC դեղահատեր (GlaxoSmithKline, Հարավային Աֆրիկա) ՄԻԱՎ-ով հարուցված հիվանդության բուժման համար։
 Լամիվուդինը հասանելի է նաև հակառետրովիրուսային կոմպլեքս դեղերի կազմում ֆիքսված դեղաչափով՝ համակցված ՄԻԱՎ-ի դեմ կիրառվող այլ դեղերի հետ, ինչպիսիք են.

 Լամիվուդին/զիդովուդին (զիդովուդինի հետ միասին)։
 Լամիվուդին /աբակավիր/ (աբակավիրի հետ միասին)։
 Լամիվուդին/աբակավիր/զիդովուդին (զիդովուդինի և աբակավիրի հետ)։

Ծանոթագրություններ 

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Հեպատոտոքսիններ
Նուկլեոզիդներ
Հակավիրուսային դեղեր
Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով