Լեզվի կենսունակության աստիճան

Լեզվի կենսունակության աստիճան () գնահատական՝ տրված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից՝ գրանցված «Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս»( )` լեզուների համապատասխան 9 չափանիշներով, որոնցից առավել կարևոր է համարվում լեզվի սերնդեսերունդ փոխանցումը։

Վտանգի աստիճան 

Ինչպես տեսնում եք, լեզուն կրողների թիվն այդքան էլ էական դեր չի կատարում, օրինակ՝ Փիթքերն կղզում տեղական կրեոլական լեզվի 100-ից քիչ կրողները դասակարգվում են խոցելի լեզուների շարքին, մինչ այդ դուրուա լեզուն, որը Հնդկաստանում ունի ավելի քան 50.000 կրող, դասակարգվում է վերացման սահմանին գտնվողների շարքում։ Առավել կարևոր է՝ որքան լավ է լեզուն փոխանցվում  հաջորդ սերունդներին, որը տեսանելի է դրանով խոսող երեխաների քանակից, ինչպես նաև միջին և նվազագույն տարիքի խոսողներից։

Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս 
«Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս»` հրատարակված 2010 թվականին, ներառում է շուրջ 2500 լեզու։ Այժմ մոլորակի կենդանի լեզուների ավելի քան մեկ երրորդ մասը կարող է դասվել մահացած լեզուների կարգավիճակին։ Օրինակ՝  էյակերենը դարձել է մահացած լեզու անմիջապես իր վերջին  կրողի՝ Մերի Սմիթ Ջոնս-ի (Ալյասկա), մահից հետո։ Նաև մոլորակի 1492 լեզուներով խոսում են առավել քան երկու հազար մարդ։

Լեզուների պահպանման կարևորությունը 
Բոլոր, ինչպես նաև հազվագյուտ լեզունեի պահպանումը, մի տեսանկյունից շատ կարևոր է ինչպես մարդկանց մշակույթների բազմազանության, այնպես էլ գիտության տեսանկյունից. դեռ կան վերացող լեզուներ, որոնք վատ են նկարագրված լեզվաբանների կողմից (հաճախ նաև ընդհանրապես նկարագրված չեն) և մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում  պատմահամեմատական լեզվաբանության, ազգագրության և ազգաբանության, մշակութային մարդաբանության համար։

Այսպիսի լեզվի օրինակ է ծառայում մահացած, բայց վերակենդանացած էյակերենը. լեզվաբան Մայքլ Կռաուսի կողմից նրա հնչյունաբանության ուսումնասիրությունը հանգեցրեց նա-դենե վարկածային լեզվական ընտանիքի առաջացմանը։

2012 թվականի հունիսի 21-ին Google Inc. կազմակերպությունը տեղեկացրեց մահացող լեզուների պահպանման ծրագրի մասին (Վտանգված լեզուների նախագիծ)։ Ծրագրի էությունը այն է, որ ստեղծվի կայք, որտեղ կենրոնականորեն  ներկայացված են  ոչնչացման եզրին գտնվող լեզուների մասին տեղեկություններ։ Ընդհանուր առմամբ, կայքի տվյալների բազայում 2012թ.  հունիսի 21-ի դրությամբ կար 3054 լեզու։ Լեզուն կրողների աշխարհագրական դիրքը կարելի է դիտել հատուկ ինտերակտիվ քարտեզի վրա։

Աշխատելով մահացած աքքադերենի վերականգնման վրա՝ 2018թ. Քեմբրիջի համալսարանի լեզվաբանները  նկարահանել են կարճամետրաժ ֆիլմ՝ «Աղքատ մարդը Նիպպուրից», որի հերոսները բացառապես խոսում են աքքադերեն՝ վաղ տարածված Միջագետքի երկրներում։ Աշխատելով ծրագրի վրա՝ համալսարանի գիտնականները վերականգնեցին լեզուն՝ ներառյալ դրա որոշ հնչյունների արտասանության առանձնահատկությունները։ 

Աշխարհի լեզուները պահպանելու կարևորության մասին է վկայում նաև այն փաստը, որ 2019 թվականը հայտարարվել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի։

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 
 Անհետացող լեզուներ
 Անհետացման եզրին գտնվող աշխարհի լեզուների ատլաս

Արտաքին հղումներ 
 Եվրոպայի լեզուների Կարմիր գիրք
 Վտանգի տակ գտնվող լեզուների ինտերակտիվ ատլաս
 «Աշխարհի լեզուներ» հրատարակչության հոդվածների հեղինակների համար ձեռնարկ