Լուսավորչի կանթեղ

Լուսավորչի կանթեղ, Սուրբ գերեզմանի լապտերներից մեկը, որ պատկանում է Հայ Առաքելական եկեղեցուն և օգտագործվում է հատուկ ժամերգության ընթացքում Երուսաղեմի Սուրբ Հարության տաճարում Սուրբ շաբաթ օրը՝ Զատիկի նախօրեին, երբ նրանից վառում են Սուրբ լույսը, այնուհետև դրանից լույսը բաժանում բոլոր ներկաներին։ Կոչվել է ի պատիվ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի՝ Հայաստանի լուսավորչի և համայն հայության առաջին կաթողիկոսի, որը հատկապես մեծարվում է ժամերգության ընթացքում՝ Սուրբ լույսի ստացման ժամանակ։

Ժամանակակիցների վկայություններ 

Սուրբ Հարության տաճարում Զատկի նախորդ օրվա ժամերգության հաջորդականությունը և հենց «Լուսավորչի կանթեղ» անվանումը արձանագրվել է 1608-1969 թվականներին հայ գրող և ճանապարհորդ Սիմեոն Լեհացու (1584-1639) կողմից, ով 12-ամյա ճանապարհորդության ընթացքում կատարել է ուխտագնացություն դեպի Սուրբ վայրեր։ Մասնավորապես, Սիմեոն Լեհացին իր ճանապարհորդական գրառումներում գրում է.

․․․Ապա եւ մեր առաջնորդն ողորմ ձայնիւ եւ ողբով ասէ ժոովրդեանն․ Զգաստ կացէք եւ զգոյշ լերուք ի մեղաց, զի մերձեալ է գալուստ լուսոյն․ չի լինի թէ ձեր մէջն խռով մարդ կայ կամ ոխապահ կամ պոռնիկ, կամ թերահաւատ կամ անզեղջ կամ անխոստովանք․ հանց իմանայք որ վասն մեղաց մերոց արգելու Քրիստոս զլոյսն․ եւ այլ բազում բանս խօսի եւ խրատ․ ապա տայ ասել իրեք Տէր ողորմեա ողբաձայն։

Սիմեոն Լեհացու նկարագրությունը վերաբերում է 17-րդ դարի սկզբին, երբ գերիշխող եկեղեցին Եթովպիայի Ուղղափառ եկեղեցին էր, այսինքն՝ լույս վերցնելու համար առաջինը Սուրբ Գերեզմանը մտնում էր եթովպացին, ապա հայը, և երրորդը՝ հույնը։ Այդ ժամանակ Եթովպիայի կայսրությունը միակ անկախ քրիստոնեական երկիրն էր Արևելքում, և Եթովպիայի թագավորը շռայլ նվիրատվություններ էր կատարում Երուսաղեմին։

Ինչպես երևում է նկարագրությունից, արդեն այդ օրերին Գրիգոր Լուսավորչի փառաբանությունը հատուկ տեղ էէ գրավում Սուրբ լույսի ընդունման պատարագում։ Ճրագի, որից պարոնտերը (Հայոց Պատրիարքը) վերցնում է լույսը, ի պատիվ համայն հայության լուսավորչի պատվին կոչվելն ունի խորհրդանշական իմաստ․ այդ գործողությունը խորհրդանշում է  ոչ միայն գերեզմանից «Իրական լույսի» (հարություն առած Հիսուս Քրիստոսի) դուրս գալը, այլ նաև քրիստոնեական հավատքի և գիտելիքի լույսը, որը հայերին բերեց Սուրբ Գրիգորը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Սիմէոն դպրի Լեհացւոյ ուղեգրութիւն, տարեգրութիւն եւ յիշատակարանք /Ուսումնասիրեց եւ հրատարակեց Հ. Ներսէս Վ. Ակինեան. - Վիեննա։ Մխիթարեան տպարան, 1936։

Հայ Առաքելական Եկեղեցի