Գիյոմ Բուդե

Գիյոմ Բուդե (՝ [ɡijom byde]; լատիներենով որպես Գիլելմուս Բուդեուս; ) ֆրանսիացի գիտնական և հումանիստ։ Նա ներգրավված էր Եռալեզու քոլեջի հիմնադրման աշխատանքներում, որը հետագայում դարձել է Ֆրանսիայի քոլեջը։

Բուդեն եղել է նաև Ֆոնտենբլո պալատի թագավորական գրադարանի առաջին պահապանը, որը հետագայում տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ այն դարձել է Ֆրանսիայի ազգային գրադարան։ Նա Հռոմում դեսպան էր  և զբաղեցրել է մի քանի կարևոր դատական և քաղաքացիական վարչական պաշտոններ։

Կյանք 

Բուդեն ծնվել է Փարիզում։ Նա ընդունվել է Օռլեանի համալսարան՝ իրավաբանություն սովորելու, բայց մի քանի տարի, ունենալով բավարար միջոցներ, վարել է ցոփ ու շվայտ կյանք։ Երբ նա մոտ քսանչորս տարեկան էր, սովորելու անսպասելի կիրքը համակեց նրան, և նա արագ առաջադիմեց, հատկապես լատիներենում և հին հունարենում։

Նա առավել հայտնի է De Asse et Partibus Eius (1514) հնագույն մետաղադրամների և չափումների մասին տրակտատով։ Նա մեծ հարգանք էր վայելում Ֆրանցիսկոս I-ի կողմից, որին նա համոզեց, ինչպես նաև Նարբոնի եպիսկոպոս Ժան դյու Բելեին, հիմնել Եռալեզու քոլեջը (հետագայում՝ Ֆրանսիայի քոլեջ) և Ֆոնտենբլո գրադարանը, որը տեղափոխվեց Փարիզ և հիմք դրեց Ազգային գրադարանին։

Նա նաև համոզեց Ֆրանցիսկոսին ձեռնպահ մնալ Ֆրանսիայում տպագրության արգելքից, որը խորհուրդ էր տվել Սորբոնը 1533 թվականին։ Ավելի վաղ նա Լյուդովիկոս XII-ի կողմից ուղարկվել է Հռոմ՝ որպես դեսպան Լեո X-ի մոտ, իսկ 1522 թվականին նշանակվել է maître des requêtes և մի քանի անգամ եղել է prévôt des marchands։

Մահ 

Փարիզում իր մահից առաջ նա խնդրեց, որ իրեն թաղեն գիշերը, և իր այրու բացահայտ բողոքականությունը Ժնևում (ուր նա գնացել էր նրա մահից հետո)պատճառ դարձավ, որ նրան կասկածեն կալվինականության հակումների մեջ :

Էրազմի հետ նրա նամակագրության հատվածները նույնպես հուշում են այս կրոնական հակումը։ Բարդուղիմեոսի գիշերվա կոտորածի ժամանակ նրա ընտանիքի անդամները ստիպված էին փախչել Ֆրանսիայից։ Ոմանք ապաստան գտան Շվեյցարիայում, որտեղ արժանիորեն պահպանեցին իրենց տան ավանդույթները, իսկ մյուսները հաստատվեցին Շվեդական Պոմերանիայում՝ Բուդդե կամ Բուդդեուս անունով (տես Յոհան Ֆրանց Բուդդեուս)։

Բուդեն նաև Annotationes in XXIV. libros Pandectarum (1508)-ի հեղինակն էր, որը բանասիրության և պատմության կիրառմամբ մեծ ազդեցություն է ունեցել հռոմեական իրավունքի ուսումնասիրության վրա, և Commentarii linguae Graecae (1529)՝ բառարանագրական նշումների ընդարձակ ժողովածուի, որը մեծ ներդրում է ունեցել Ֆրանսիայում հունական գրականության ուսումնասիրության մեջ։ Epistolae (1520, 8vo) ժողովածու է, որը պարունակում է Բուդեի ընդարձակ նամակագրության միայն մի փոքր մասը՝ գրված հունարենով զարմանալի մաքրությամբ։

Բուդեն նամակագրում էր իր ժամանակի ամենագիտակ մարդկանց հետ, որոնց թվում էր Էրազմը, ով նրան անվանում էր «Ֆրանսիայի հրաշքը», և Թոմաս Մորը։  Նա նույն հեշտությամբ գրել է հունարեն և լատիներեն։

Աշխատանքներ 

 Translations from Plutarch, from 1502 to 1505
 Annotationes in XXIV libros Pandectarum, Paris, 1508
 Annotationes in quattuor et viginti pendectarum libros. Paris, Josse Bade, 1532
 
 
 De contemptu rerum fortuitarum libri tres, Paris, 1520
 Epistolae, in 8vo, 1520 
 
 Summaire ou Epitome du livre de Asse, Paris, 1522
 De studio litterarum recte et commode instituendo, Paris, 1527
 Commentarii linguae graecae, Paris, 1529
 Commentarii Linguae Græcae, Gulielmo Budaeo, consiliario Regio, supplicumque libellorum in Regia magistro, auctore. Ab eodem accuratè recogniti, atque amplius tertia parte aucti. Ex officina Roberti Stephani typographi Regii, Parisiis, 1548
 De philologia, Paris, 1530
 Libellorumque magistri in praetorio, altera aeditio annotationum in pandectas, Paris, Josse Bade, 1532
 De Studio Literarum Recte Et Commode Instituendo. Item Eiusdem G. Budaei De Philologia Lib. II. Basileae, apud Ioan. Walderum, martio 1533
 De transitu Hellenismi ad Christianismum libri tres, Paris, Robert Estienne, 1534
 De l'institution du prince, in-folio, 1547
 Opera omnia, 4 vol. in-folio, Basel, 1557

Ընտանիք 

Գիյոմը Ժան Բուդեի (մահ. 1502) և Քեթրին Լը Պիկարի որդին էր։ Նա ամուսնացել է Ռոբերտ Լե Լիորի հետ, երբ նա մոտ 15 տարեկան էր :

Նրանց երեխաներն էին․
Դրյե Բուդե(մահացել է 1547թ․), ամուսնացել է Մարթա Պայարի հետ։
Ֆրանսուա (մահացել է 1550թ․)

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 

 Հույն գիտնականները Վերածննդի դարաշրջանում

Հղումներ 

Loys Leroy (or Regius), Vita G. Budaei (1540)
D. Rebitté, G. Budé, restaurateur des études grecques en France (1846)
E. de Budé, Vie de G. Budé (1884), who refutes the idea of his ancestor's Protestant views
D'Hozier, La Maison de Budé
L. Delaruelle, Études sur l'humanisme français (1907)
D. McNeil, Guillaume Budé and Humanism in the Reign of Francis I (1975)

Արտաքին հղումներ