Կոնրադ Ցելտիս

Կոնրադ Ցելտիս (, իսկական ազգանունը՝ Պիկկել (). ), XV—XVI դարերի գերմանացի ականավոր բանաստեղծ և գիտնական, Վերածննդի դարաշրջանի հումանիստական գաղափարների ջատագով։ Ուսումնասիրողներից շատերը նրան համարում են գերմանացի հումանիստներից մեծագույնը և կոչում են արքիհումանիստ (Erzhumanist)։ Ցելտիսը բնորոշվում է նաև որպես մեծագույն քնարերգու հանճար և գերմանական հումանիզմի մասսայականացնող, ով թատերական ներկայացումներ է կազմակերպել Վիեննայի արքունիքում, բարեփոխումներ կատարել բանաստեղծական արվեստում, մասնավորապես սիրային բանաստեղծություններին զգայականություն, հուզականություն հաղորդելու և  տաղաչափության բնագավառներում։

Կենսագրություն 

Գիտական իր առաջին պրպտումները Ցելտիսը կատարել է Քյոլնի, ապա՝ Հայդելբերգի համալսարանում ուսանելու տարիներին (դասախոսներից էին Վորմսի եպիսկոպոս Յոհան ֆոն Դալբերգը(1445—1503), Ռուդոլֆ Ագրիկոլան (1443—1485)։ Էրֆուրտ, Ռոստոկ, Լայպցիգ կատարած ուղևորությունների ժամանակ  հանդես է եկել դասախոսություններով։ Հետագայում դասախոսել է նաև Հռոմում, Ֆլորենցիայում, Բոլոնիայում, Վենետիկում։

Սաքսոնիայի կուրֆյուրստը Ցելտիսին ներկայացրել է կայսր Ֆրիդրիխ III-ին, և վերջինս նրան շնորհել է բանաստեղծ-դափնեկրի կոչում։ Այդ առթիվ կազմակերպված հանդիսության ժամանակ գիտնական բանաստեղծին շնորհվել է նաև դոկտորի աստիճան։ Ոգեշնչված Ցելտիսը այցելել է կայսրության բազմաթիվ քաղաքներ, հանդես եկել դասախոսություններով, հռոմեական ակադեմիաների նմանությամբ հիմնել գրական ու գիտական ընկերություններ ու միություններ, դրանց անդամներին քաջալերել, նպատակամղել զբաղվելու գիտական ու գրական գործունեությամբ, ուսումնասիրելու պատմական աղբյուրները, ստեղծելու և հրատարակելու հատկաես հայրենագիտական, ազգագրական, աշխարհագրական երկեր։ Միաժամանակ սերտ կապեր է հաստատել գերմանացի ուրիշ հումանիստների՝ Լորենց Ռաբեի (1465–1527) Բոնակուրսկու (1437–1496) և այլոց հետ՝ ձգտելով միատեղել ջանքերը և հաջողությամբ գլուխ բերել մշակույթի ու արվեստների կենտրոնը Իտալիայից Գերմանիա տեղափոխելու գործը, մի նպատակ, որին հասնելու համար ինքն անձամբ ջանք չէր խնայում։ Ցելտիսը որոշ ժամանակ դասախոսել է Հայդելբերգի համալսարանում, որտեղ նրան արժանացրել են պրոֆեսորի կոչման։

1497 թվականին Ցելտիսը հրավիրվել է Վիեննա՝ հանդիպելու կայսր Մաքսիմիլիան I-ին, որը նրան կարգել է կայսերական գրադարանի վարիչ, շնորհել մի շարք արտոնություններ։ Բանաստեղծ-գիտնականը հավաքել և ուսումնասիրել է հին հույն և հռոմեացի դասական հեղինակների ձեռագրեր, զրույցներ, պարապմունքներ, դասախոսություններ անցկացրել նրանց կյանքի ու գործի վերաբերյալ, 1502 թվականին էլ հիմնել է Collegium Poetarum, որը կոչված էր բարձրացնելու երիտասարդ բանաստեղծների զարգացածության մակարդակը։

Երկերի ընտրանի

Որպես հեղինակ

Ars versificandi et carminum, Leipzig 1486, 1492 (A arte de escrever versos e poemas)
Epitoma in utramque Ciceronis rhetoricam cum arte memorativa nova et modo epistolandi utilissimo, Ingolstadt 1492
De Mundo des Apuleius, Wien 1497
Carmen saeculare, Wien 1500
Norinberga, 1495
Ode auf St Sebald, Basel 1495
Oratio in gymnasio Ingolstadio, 1492
Germania generalis
De origine, situ, moribus et institutis Norimbergae libellus, 1502
Quattuor libri amorum (Amores), Nürnberg 1502
Ludus Dianae und Rhapsodia, Augsburg 1505
Germania illustrata, unvollendet
Archetypus triumphantis Romae, unvollendet

Որպես խմբագիր

Germania des Tacitus, Wien 1500
Schriften Hrotsvithas von Gantersheim, Nürnberg 1501
Sodalitas Augustana, gemeinsam mit Konrad Peutinger

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Deutsche National Bibliothek
 New Advent
 Allgemeine Deutsche Biographie
 The Free Dictionary
 Universidade de Heidelberg
 Geschichte der Universität Wien im Überblick
 
 История культуры стран Западной Европы в Эпоху Возрождения // Под.ред. Л. М. Брагиной. М.։ Высшая школа, 2001
 Гуманисты Ренессанса. Конрад Цельтис
 Celtis, Konrad. In։ Walther Killy (Hrsg.)։ Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache. Bertelsmann, Gütersloh/München 1988–1991 (CD-ROM։ Berlin 1998, ISBN 3-932544-13-7), Bd. 2, S. 395.
http://www.bautz.de/bbkl/c/celtis_c_p.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609090115/http://www.bautz.de/bbkl/c/celtis_c_p.shtml  
 Eske Bockelmann։ Conrad Celtis. In։ Heinz Ludwig Arnold (Hrsg.)։ Kindlers Literatur Lexikon. 3., völlig neu bearbeitete Auflage. 18 Bde. Metzler, Stuttgart/Weimar 2009, ISBN 978-3-476-04000-8, S. 650–653.
 Joachim Gruber։ Bibliographia Celtica, Ausführliche Bibliographie.
Eckart Schäfer։ Deutscher Horaz. Conrad Celtis, Georg Fabricius, Paul Melissus, Jacob Balde. Die Nachwirkung des Horaz in der neulateinischen Dichtung Deutschlands, Wiesbaden 1976, ISBN 3-515021-50-7.
Ulrike Auhagen, Eckard Lefèvre, Eckart Schäfer (Hrsg.)։ Horaz und Celtis (= NeoLatina. Bd. 1). Narr, Tübingen 2000, ISBN 3-8233-5791-3.
 Peter Luh։ Kaiser Maximilian gewidmet. Die unvollendete Werkausgabe des Conrad Celtis und ihre Holzschnitte (= Europäische Hochschulschriften. Reihe 28: Kunstgeschichte. Bd. 377). Lang, Frankfurt a. M. 2001, ISBN 3-631-36686-8.
 Christopher B. Krebs։ Negotiatio Germaniae. Tacitus’ Germania und Enea Silvio Piccolomini, Giannantonio Campano, Conrad Celtis und Heinrich Bebel (= [Hypomnemata. Untersuchungen zur Antike und zu ihrem Nachleben. Bd. 158). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2005, ISBN 3-525-25257-9.
Jörg Robert։ Konrad Celtis und das Projekt der deutschen Dichtung. Studien zur humanistischen Konstitution von Poetik, Philosophie, Nation und Ich. Niemeyer, Tübingen 2003, ISBN 3-484-36576-5.
Jörg Robert։ "Austria illustrata". Die Epigramme des Konrad Celtis und der Wiener Humanistenkreis. In։ Berndt Hamm, Frank Rexroth und Christina Wulf (Hrsg.)։ Reichweiten. Dynamiken und Grenzen kultureller Transferprozesse in Europa, 1400–1520, Bd. 2։ Grenzüberschreitung und Partikularisierung. de Gruyter, Berlin 2021 (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Neue Folge; 49/2), ISBN 978-3-11-074037-0, S. 101–122.
 Thomas Schauerte։ Dürer & Celtis. Die Nürnberger Poetenschule im Aufbruch. München 2015.

Արտաքին հղումներ 

 Bücher von und über Celtis bei der Staatsbibliothek zu Berlin
 http://www.oberpfaelzerkulturbund.de/cms/pages/kultur-der-oberpfalz/dbeintrag_details.php?id=1677 
 Kurzbiographie
 Nachweise von Werken im Web
 Celtis in der Bibliotheca Augustana mit Porträts
 Quatuor libri amorum secundum quatuor latera Germanie
 Denkmäler des Wiener Poetenkollegs
 Der gekrönte Conrad Celtis und das Fichtelgebirge
 http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autora/celtis.html 
 Conradi Celtis Protvcii Primi Inter Germanos Imperatoriis Manibvs Poete Lavreati Qvatvor Libri Amorvm Secvndvm Qvatvor Latera Germanie Feliciter Incipivnt, 1502, E-Book der Universitätsbibliothek der Universität Wien (eBooks on Demand)
 Thomas Schauerte։ Modell Germania. In։ Europäische Geschichte Online, hrsg. vom Institut für Europäische Geschichte (Mainz), 2012
 Transkription von Konrad Celtis´ Epigrammen im Rahmen eines Forschungsprojektes des Germanisches Nationalmuseum|Germanischen Nationalmuseums in Nürnberg

Գերմանացի բանաստեղծներ
Գերմանացի գիտնականներ