Մորգենթաուի պլան

«Մորգենթաուի պլան» (), Գերմանիայի կողմից 3-րդ համաշխարհային պատերազմի լուծարումը կանխելու ծրագիրը Գերմանիայի հետպատերազմյան փոխակերպման ծրագիրն է, որն առաջարկել է ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Հենրի Մորգենթաուն։ Մորգենթաուի պլանը նախատեսում էր Գերմանիայի մասնատում, արդյունաբերական կարևոր շրջանների անցում միջազգային վերահսկողության, ծանր արդյունաբերության վերացում, ապառազմականացում և Գերմանիան ագրարային երկիր դարձնելը։

Նախապատրաստում և իրականացման փորձ 
Առաջարկվել է 1944 թվականի սեպտեմբերին Քվեբեկի 2-րդ խորհրդաժողովում, որին մասնակցել են Ուինսթոն Չերչիլը և Ֆրանկլին Ռուզվելտը։ Համաժողովին ստորագրվեց հուշագիր, որի համաձայն Գերմանիան պետք է դառնար առավելապես ագրարային երկիր։ Մանրամասները հայտնի են դարձել մամուլին, և ծրագիրը ենթարկվել է սուր քննադատության է ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում։ Դրանից օգտվել է Գեբելսի քարոզչության նախարարությունը, որը հայտարարել է, որ հրեա Մորգենթաուն ցանկանում է Գերմանիան վերածել կարտոֆիլի հսկայական դաշտի։ Ֆելքիշեր Բեոբախտեր թերթը լույս է տեսել Ռուզվելտն ու Չերչիլը համաձայնվել են հրեական մարդասպան ծրագրի հետ վերնագրով։

Ծրագիրը սկզբնական տեսքով մերժվել է, սակայն հետպատերազմյան Գերմանիայում ամերիկյան վարչակազմը մի շարք միջոցներ է ձեռնարկել տնտեսական զարգացման սահմանափակման ուղղությամբ, որոնց թվում են.
 բանկային համակարգի ապակենտրոնացումը, 11 բանկային շրջանների ստեղծումը սեփական Կենտրոնական բանկերի հետ և դրանց փոխգործակցության արգելքը;
 միասնական արտադրական համակարգի ապաինտեգրումը;
 շինարարական, շինմոնտաժային, շիննորոգման աշխատանքներ;
 արտաքին առևտրի արգելք;
 ներմուծման սահմանափակում, ծովային ձկնորսության արգելք, հանքային պարարտանյութերի համար ազոտի արտադրության արգելք, 13 քիմիական գործարանների ապամոնտաժում և ոչնչացում;
 Գերմանիայի անտառների հատում (չի իրականացվել աշխատուժի թուլացման և դաշնակցային զորքերի բողոքի պատճառով);
 կոշտ հարկային քաղաքականություն։

Քննադատություն և պլանի չեղարկում 
Դիտորդները նշել են, որ այդ միջոցառումների արդյունքում գերմանացի բնակչության կենսամակարդակը կտրուկ նվազել է, և տարածվել է հետպատերազմյան սով։

1947 թվականին ԱՄՆ-ի նախկին նախագահ Հերբերտ Հուվերը, դեինդուստրիալացվող Գերմանիա այցելելուց հետո, գրել է։

«Դա պատրանք է, որ բռնակցված Նոր Գերմանիան կարող է վերածվել ագրարային պետության։ Դա անհասանելի է, մինչև մենք ոչնչացնենք կամ դրանից դուրս բերենք 25 մլն մարդու։»

Հերբերտ Հուվեր։

1947 թվականին Սառը պատերազմի սկսվելուց հետո ընդունվել Է Մարշալի հակառակ արդյունաբերական պլանը։

Տնտեսական գիտության մեջ 
Էրիկ Ռայներտը բերում է Մորգենթաուի ծրագրի իրականացման փորձերը՝ որպես օրինակ այն բանի, թե ինչպես է մշակող արդյունաբերության ոչնչացումը պարադոքսալ կերպով հաճախ հանգեցնում գյուղատնտեսության ճգնաժամի։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 The original Morgenthau Plan from 1944  (Roosevelt and Churchill signed its modified version)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ
20-րդ դարը Գերմանիայում
Գերմանիայի տնտեսություն
ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն