Խոսքի (ձայնի) ճանաչում



Խոսքի ճանաչում(անգլ.՝ Speech Recognition) 
Խոսքի ճանաչումը (անգլ․՝ Speech Recognition ) ձայնային ազդանշանների փոխակերպումն է թվայնացված տեղեկույթի։ Այլ կերպ՝ խոսքի ճանաչումը մեքենային հնարավորությունն է տալիս  ճանաչել և հասկանալ մարդու արտահայտած բառերը, թվերը, արտահայտությունները և դրանք փոխակերպել մեքենային հասկանալի լեզվով։

Պատմություն 
Գիտնականները միշտ փորձել են ստեղծել մեքենա, որն ի վիճակի կլինի նմանակել մարդու վարքագիծը և հատկապես նրա խոսելու և պատասխանելու կարողությունը։

Խոսքի տեխնոլոգիաները մեծ փոփոխություն են կրել սկսած Ալեքսանդր Գրեյհամ Բելլի ձայնագրման սարքից(Dictation machine) մինչև այսօրվա խելացի վիրտուալ օգնականները, ինչպիսիք են Apple-ի Siri-ն,  Amazon-ի Alexa-ն,  Yandex-ի Alice-ն և այլն։

Առաջին խոսք ճանաչող մեքենան ստեղծվել է 1952 թվականին Bell Labs-ի կողմից և կոչվել է Աուդրի համակարգ (Audrey system): Այս մեքենան միայն կարողացել է ճանաչել և հասկանալ  մարդու կողմից արտաբերված 1-ից մինչև 10 թվերը։

1961-1962  թվականներին IBM-ը  ստեղծեց Shoebox մեքենան, որը կարողանում էր հասկանալ մարդու կողմից արտաբերված 16 անգլերեն բառ, 10 թվեր և 6 թվաբանական գործողություններ։

Հզոր միկրոպրոցեսորների շնորհիվ 1990   թվականին Dragon-ը  ստեղծեց առաջին  խոսք ճանաչող մեքենան սպառողների համար։ 7 տարի հետո ստեղծվեց այս մեքենայի կատարելագործված տարբերակը՝Dragon NaturallySpeaking-ը։ Այս ծրագիրը հասկանում էր շարունակական խոսքը՝ մարդը կարող էր խոսել օգտագործելով րոպեում 100 բառ։

1992 թվականին  Apple-ը ստեղծեց իր խոսքի ճանաչման համակարգը, որն ուներ 20 հազար բառից բաղկացած բառապաշար։

2010  թվականին Google-ը ներկայացրեց իր մասնագիտացված խոսք ճանաչող ծրագիրը Android համակարգերի վրա, որը հասկանում էր ավելի քան 230  միլիարդ անգլերեն բառ և արտահայտություն։

Բոլոր խոսքի ճանաչման համար ստեղծված մեքենաները կամ ծրագրերը աշխատում են մինչև 99% ճշտությամբ։ Այս համակարգերն ունեն սահմանափակ բառապաշար և կարողանում են հասկանալ մարդու արտահայտած խոսքը եթե այն հստակ է, շատ արագ չէ և եթե տվյալ մեքենան իր բառապաշարում պարունակում է արտաբերված խոսքում օգտագործված բառերը։

Խոսք ճանաչող մեքենաները կամ ծրագրերը առանձնացվում են  հետևյալ հատկություններով։

 Բառապաշարի մեծությամբ(որքան մեծ է բառապաշարը, այդքան բարձր է նրա աշխատանքի ճշտությունը։)
 Խոսողից կախվածությամբ(արտահայտվող խոսքի արագությամբ, ձայնի հստակությամբ։)
 Խոսքի տեսակով(տարբեր բնագավառներին առընչվող խոսքերում օգտագործվում են տարբեր բառապաշարներ։)
 Նշանակությամբ(թելադրանք,հրամանի համակարգեր։)
 Օգտագործվող ալգորիթմով(նեյրոնային ցանցեր, դինամիկ ծրագրավոորում։)
 Ըստ կառուցվածքային միավորի տեսակի (բառեր, արտահայտություններ, հնչյուններ։)

Կիրառություն 

 Ձայնի վերահսկում
 Ձայնային հրամաններ
 Ձայնի միջոցով տեքստի մուտքագրում
 Ձայնի միջոցով որոնումների կատարում

Տես նաև 

 https://www.textfromtospeech.com/ru/voice-to-text/
 https://www.pcworld.com/article/235848/best_voice_recognition_apps_for_your_smartphone.html
 https://www.youtube.com/watch?v=q67z7PTGRi8
 https://www.youtube.com/watch?v=g-sndkf7mCs
 https://www.youtube.com/watch?v=HyUtT_z-cms
 https://www.youtube.com/watch?v=RBYTKrM5rjE
 https://www.youtube.com/watch?v=UMh9EmgkN6w
 https://www.youtube.com/watch?v=PF6q8hUdKz8
 https://www.youtube.com/watch?v=BpTXT1nKNJ4
 https://www.youtube.com/watch?v=UTbkVrtC0sY
 https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_speech_recognition_software

Գրականություն 

 Fundamental of Speech Recognition - (Lawrence Rabiner - Biing Hwang Juang) հղումը՝ https://www.academia.edu/4924307/Fundamental_of_Speech_Recognition_-_Lawrence_Rabiner_-_Biing_Hwang_Juang_
 И.Б. Тампель, А.А. Карпов АВТОМАТИЧЕСКОЕ РАСПОЗНАВАНИЕ РЕЧИ  հղումը՝ https://books.ifmo.ru/file/pdf/1921.pdf
 Компьютерные системы распознавания речи И. Л.  Мазуренко հղումը՝ http://intsys.msu.ru/magazine/archive/v3(1-2)/mazurenko.pdf
 Speech Recognition over digital channels. Robustness and Standards - A.M.Peinado, J.C.Segura [2006]
 Statistical Methods For Speech Recognition - Frederick Jelinek [1998]
Automatic Speech Recognition – A Brief History of the Technology Development B.H. Juang# & Lawrence R. Rabiner հղումը՝http://www.ece.ucsb.edu/Faculty/Rabiner/ece259/Reprints/354_LALI-ASRHistory-final-10-8.pdf
Readings in Speech Recognition edited by Alexander Waibel, Kai-Fu Lee հղումը՝ https://books.google.am/books?id=iDHgboYRzmgC&pg=PA551&lpg=PA1&dq=darpa+harpy&source=bl&ots=ja6SEQTlgF&sig=YkBDHyTTK-8_0FnR_94sbsoS6IQ&hl=en&ei=1oupTpekCanZ0QHP6vy_Dg&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

Արտաքին հղումներ 

 https://asa.scitation.org/doi/abs/10.1121/1.1906946
 http://www.happyscribe.co/blog/history-voice-recognition/
 https://xakep.ru/2005/06/01/26846/
 https://www.academia.edu/28354015/speech_recognition_statistical_methods_.pdf
https://www.pcworld.com/article/243060/speech_recognition_through_the_decades_how_we_ended_up_with_siri.html
https://www.revolvy.com/page/Speech-recognition

Ծանոթագրություններ