Տոսյուսայ Սյարկու

Տոսյուսայ Սյարկու (), Էդոյի դարաշրջանի հայտնի դիմանկարիչ, ուկիյո-է-ի փորագրությունների վարպետ։ Հավանաբար ապրել է 1763 և 1820 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Նրա առաջին աշխատանքը ներկայացվել է 1794 թվականին գարնանը, իսկ 1795 թվականի Նոր տարվան անհետ կորել է։

Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասը պատկանում է յակուսյա-է ժանրին (Կաբուկիի թատրոնի դերասանների դիմանկարները)։ Նրա աշխատանքներին բնորոշ են դինամիզմն ու գրոտեսկը։ Տոսյուսայի ինքնությունը պարզելու համար երկար ժամանակ ուսումնասիրություններ են անցկացվել։ Կան ենթադրություններ, որ իրականում նա եղել է բանաստեղծ, Նո թատրոնի դերասան, կամ նույնիսկ Ուկիյո-է արվեստի վարպետ Հոքուսայը։

Աշխատանքներ 
Տոսյուսայ Սյարակուն իրենից հետո թողել է ավելի քան 140 աշխատանք. դրանց մեծ մասը Կաբուկի թատրոնի դերասանների դիմանկարներն են․ քանակով երկրորդ տեղն են զբաղեցնում սումոյի ըմբիշների դիմանկարները։ Նրա աշխատանքները ներկայացվել են այբանի (32x22.5), հոսոբանի (39x17) և օբանի (58x32) չափերով։ Բոլոր նկարները բաժանված են ոճով առանձնացող 4 ժամանակաշրջանների։ Առաջին երկու ժամանակաշրջանների աշխատանքները ստորագրված են «Տոսյուսայ Սյարակու» անունով, իսկ վերջին երկու ժամանակաշրջանների աշխատանքները՝ պարզապես «Սյարակու»։ Առաջին շրջանից հետո Սյարակուն կիսանդրիների փոխարեն սկսել է նկարել մարդկանց` ողջ հասակով, ինչպես նաև փոքրացրել է փորագրությունների չափերը։

Առաջին շրջան 
Առաջին շրջանում ընդգրկված են 28 փորագրություններ։ Նրանց վրա պատկերված են դերասաններ կաբուկի երեք թատրոններից՝ Միյակոձա, Կիրիձա, Կավարադզակիձա։ Պահպանվել են այդ փորագրությունների տարբեր տարբերակներ, ինչից կարելի է եզրակացնել, որ դրանք մի քանի անգամ վերափորագրվել են և լավ պահանջարկ են վայելել։

Տոսյուսայ Սյարակուն հայտնի է դարձել հենց առաջին շրջանի աշխատանքներով։

Երկրորդ շրջան 
Երկրորդ շրջանում ընդգրկված են օբան չափի 8 փորագրություն և հոսոբան չափի (330х151 միլիմետր) 30 փորագրություն։ Բոլոր օբան փորագրություններում, բացի մեկից, երկու դերասան է պատկերված։ Հոսոբան չափի բոլոր աշխատանքները, բացառությամբ երկուսի, դեղնավուն ֆոնի վրա մեկ դերասանի դիմանկարներ են։ Բացառություն են երկու նկարն, որոնք պատկերված են մոխրագույն ֆոնի վրա։

Երրորդ շրջան 
Երրորդ շրջանում ընդգրկված է 47 հոսոբան, 13 այբան (330x235 միլիմետր) և 4 օբան չափի փորագրություններ։ Այս շրջանի աշխատանքները, ի տարբերություն նախորդ շրջանների աշխատանքների, ունեն մշակված ետնապատկեր։ Հոսոբան աշխատանքներում կարող ենք տեսնել ծառեր կամ սումոյի ռինգ։

Այբան փորագրություններն ունեն ոճային նմանություն նախորդ շրջանների աշխատանքներին հետ։ Նրանց մեջ ուշադրությունը հիմնականում կենտրոնացած է մարմնի վերին հատվածի և անձի դեմքի արտահայտության վրա։ Ետնապատկերն ունի դեղնավուն երանգ և դատարկ է։

Չորրորդ շրջան 
Չորրորդ շրջանում ներառված են 10 խոսոբան և 5 այբան կտավներ։ Դրանցից 10-ի վրա պատկերված են դերասաններ Կիրի-ձայից և Միյակո-ձայից, 2-ի վրա՝ մուսյա-էի զինվորները, մեկի վրա՝ սումոյի մարտիկ, և ևս մեկի վրա՝ հաջողության աստված էբիսուն։

Ոճ 

Դինամիզմն ու գրոտեսկը Սյարակուի դիմանկարների հիմնական բնութագրիչներն են։ Նա նաև ընդգծել է անձին բնորոշ հատկանիշները, այդ թվում՝ մարդկանց արտաքինի թերությունները՝ մեծ քիթ, կնճիռներ, ինչը բնորոշ չէ ուկիյո-է ժանրին։

Հիմնական ուշադրությանը դարձված է դեմքի արտահայտությանը։ Հենց դեմքի արտահայտության և դինամիկայի միջոցով է Սյարակուն փոխանցել դերասանների բնավորությունը, նրանց խաղաոճը։

Շատ ուկիյո-է-ի արվեստագետներ փորձ են ձեռք բերել աշխատելով այնպիսի արվեստի դպրոցներում, ինչպիսիք են Տորիայի և Ուտագավայի դպրոցները։ Սյարակուն, ամենայն հավանականությամբ, չի պատկանել որևէ դպրոցի, ինչի պատճառով դժվար է եղել պատվերներ ստանալ և ինքնուրույն ելույթ ունենալ գեղարվեստական շուկայում՝ գեղարվեստական արտադրանքի արտադրության համակարգում լավ ներդրված խմբերի կողքին։ Չնայած Սյարակուի նախորդ փորձի մասին տեղեկությունների բացակայությանը, նրա տեխնիկան պրոֆեսիոնալ էր։

Անհատականություն 
Տոսյուսայ Սյարակուի աշխատանքների հանրահայտությունը հետաքրքրություն է առաջացրել նրա անձի նկատմամբ, և շատ հետազոտողներ փորձել են պարզել, թե ով է նա իրականում։ Ավելի քան 50 տեսություններ են առաջարկվել, սակայն դրանցից ոչ մեկն այդպես էլ լայն տարածում չի գտել։

Սյարակու անունը հանդիպել է 18-րդ դարի գրավոր աղբյուրներում, սակայն ոչ մի տեղեկություն չկա, թե արդյոք այդ հիշատակումները կապված են նկարչի հետ։

Հայտնաբերվել են նաև «Սյարակուսայ» անունով ստորագրված օրացույցներ։ Չի կարելի հստակ ասել, թե Սյարակուն դրանց հեղինակն է, քանի որ ոճը էապես տարբերվում է։

Համաձայն մեկ այլ տեսության՝ Սյարակուն թատրոնի դերասան էր և ապրում էր Ավա նահանգում (ճամանակակից Տոկուսիմա)։ Նման եզրակացություն է արվել, քանի որ Սյարակուի դիմանկարներում դեմքերը հաճախ հիշեցնում էին «Նո» թատրոնի դիմակները։

1968 թվականին Տեցուձի Յուրան առաջարկել է այն վարկածը, որ Սյարակուն իրականում Հոքուսայն էր։ Սյարակուի ստեղծագործական գործունեությունը համապատասխանում է այն ժամանակահատվածի հետ, երբ Հոքուսայը համեմատաբար քիչ փորագրություններ է արել։ Ավելին, հենց Տոսյուսայա Սյարակուի դեբյուտից առաջ Հոքուսայը դերասանների ավելի քան 100 դիմանկարներ է ստեղծել։ Հոքուսային բնորոշ էր փոխել իր անունները, ուստի չի բացառվում, որ նա որոշել է դերասանների դիմանկարներն առանձնացնել իր մյուս աշխատանքներից և վերցրել է նոր կեղծանուն։

Գործունեության գնահատական 
Էդոի դարաշրջանում Սյարակուի աշխատանքներն առավելապես արժանացել են բացասական գնահատականի։ Առավել մեծ ճանաչում են վայելել առաջին շրջանի նկարները։ Նրա ուշ շրջանի շատ աշխատանքներ պահպանվել են միայն մեկ օրինակով։ Ժամանակակիցներն ընդգծել են Սյարակուի աշխատանքների գռեհկությունն ու անհամապատասխանությունն ընդունված գաղափարների հետ։

Եվրոպայում Տոսյուսայ Սյարակուի նկարները հայտնի են եղել կոլեկցիոներների շրջանում, բայց գրեթ չեն հիշատակվել գրականության մեջ և հասարակության կողմից՝ մինչև գերմանացի կոլեկցիոներ Յուլիուս Կուրտի «Սյարակու» գրքի հայտնվելը։ Կուրտը Սյարակուին դրել է Ռեմբրանտի հետ միևնույն շարքում և հայտարարել, որ նկարիչն իրականում թատրոնի դերասան Սայթո Ձյուրոբեյն է։ Գիրքը նպաստել է ամբողջ աշխարհում Սյարակուի աշխատանքների հանդեպ հետաքրքրության առաջցմանը, ինչը փոխել է վերաբերմունքը նրա ստեղծագործության նկատմամբ․ նա ճանաչվել է ուկիյո-է-ի մեծագույն վարպետներից մեկը։

Ներկայումս հայտնի է Սյարակուի ավելի քան 600 դրոշմատիպերի գոյության մասին, ընդ որում՝ դրանցից միայն 100-ը գտնվում են Ճապոնիայում։ Քանի որ փորագրությունները գտնվում են ամբողջ աշխարհի տարբեր հավաքածուներում, հետազոտողներին Սյարակուի բոլոր աշխատանքների մանրամասն ուսումնասիրման համար անհրաժեշտ է ավելի շատ ժամանակ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Toshusai Sharaku Online
 Metropolitan Museum of Art
 "Sharaku" JPN-MIYABI
 Image scans at Ukiyo-e.org
 Коллекция картин Тосюсая Сяраку

Չնույնականացված մարդիկ
Ճապոնացի նկարիչներ
Կեղծանուններ
18-րդ դարի ծնունդներ