Սրապիոն Տմուիտցի

Սրապիոն Տմուիտցի (, ), սուրբ, խոստովանահայր։ Իր կյանքի սկզբում նա եղել է վանական, իսկ հետո` եպիսկոպոս։ Սարդիկյան տաճարի անդամ, Աթանաս Ալեքսանդրացու ուղեկիցը։ Պատարագի և եկեղեցական կյանքի վերաբերյալ ձեռագրերի հեղինակ է։

Հիշատակի օրեր .

 կաթոլիկ եկեղեցում` մարտի 21-ին

 Ղպտի ուղղափառ եկեղեցում` մարտի 7-ին

 ուղղափառ եկեղեցում. ներառված չէ Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու տոմարում և բյուզանդական սինաքսարիում, սակայն կան տվյալներ փետրվարի 7-ին կամ մարտի 21-ին նրա հիշատակը նշելու վերաբերյալ։

Կենսագրություն 

Սրապիոնի ծննդյան ամսաթիվը հայտնի չէ։ «Կաթոլիկ հանրագիտարանը» (1913) հայտնում է ապագա եկեղեցականի կյանքի սկզբի մասին միայն այն, որ նրա ծնողները քրիստոնյա էին։ Նա սովորել է Ալեքսանդրիայում, հնարավոր է` Աթանաս Ալեքսանդրացու (298-373) անմիջական վերահսկողությամբ, որը միշտ բարձր է գնահատել Սրապիոնին։ Որոշ ժամանակ անց Սրապիոնը դարձել է վանքի առաջնորդը։ Դեռևս մի քանի տարի, մինչև 343 թվականը («կաթոլիկության այբուբենը» ենթադրում է, որ մոտ 339 թվականին) Սերապիոնը ձեռնադրվել է Ներքին Եգիպտոսի Տմուիտա քաղաքի () եպիսկոպոս :

355 թվականին եպիսկոպոսի աստիճանով Սրապիոնի մասնակցել է Սարդիկիայի տաճարի խորհրդին, որտեղ, ինչպես և Աթանասը, պաշտպանել է Նիկիական հանգանակը` արիոսականության դեմ։ Սոկրատ Սքոլաստիկոսից և Սոզոմենից հետո, մինչև 19-րդ դարի վերջը, այս տաճարը թվագրվել է 347 թվականին։ Ամսաթիվը նշված է Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանում, որը համապատասխանաբար փոփոխել է նաև Սրապիոնի` եպիսկոպոս օծվելու ամսաթվերը։ Այս հոդվածում Սրապիոնի կյանքի բոլոր ամսաթվերը տրված են ըստ 1913 թվականի «Կաթոլիկ հանրագիտարանի»։

359 թվականին («Կաթոլիկ հանրագիտարանի» Էլեկտրոնային տարբերակում գրանշանների օպտիկական ճանաչման սխալի պատճառով նշված է 350 թվական, ճշգրտված է ըստ բնօրինակի) արիոսական Գեորգին Սրապիոնին զրկել է Տմուիտի եպիսկոպոսի կոչումից ու աքսորել նրան։ Այս հալածանքը հիմք է դարձել Սրապիոնի` որպես խոստովանահոր համբավի ձեռքբերմանը։

Սրապիոնը մահացել է 362 թվականից հետո։

Աշխատանքներ 

358-362 թվականներին Սրապիոնը նամակագրական կապ է հաստատել Աթանասի հետ աստվածաբանական հարցերի շուրջ։ Աթանասը նրան նամակ է ուղարկել Արիոսի մահվան մասին, ինչպես նաև դոգմատիկ բովանդակության չորս էպիստոլ, մեկը` Աստծո որդու և երեքը` Սուրբ հոգու մասին։ Աստվածաբանական գիտելիքների խորության համար Հերոնիմը Սրապիոնին անվանել է նաև «սքոլաստիկ», իր աշխատությունների մեջ մատնանշելով մանիքեացիների դեմ տրակտատը, սաղմոսների մեկնաբանությունը և մի շարք նամակներ տարբեր թղթակիցներին։

Սաղմոսների մասին Սրապիոնի տրակտատը կորել է։ Մանիխեացիների մասին տրակտատը մտել է Basnage հրատարակություն (1725 թվական), որից վերատպվել է Ժան Պոլ Մինի կողմից։ Վերջինս ավելացրել է մի հատված, որը կրկին հայտնաբերվել և հրապարակվել է 1894 թվականին Բրինկմանի կողմից։ Սրապիոնի մյուս նամակներից են. նամակ` ուղղված Եվդոկսիա եպիսկոպոսին (), № 23 նամակից մի հատված, նամակների երեք հատված սիրիերենով, նամակ Հոր և Որդու մասին, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1898 թվականին, Վոբբերմինի կողմից և այլն։

Մեծ արժեք ունի ծիսարանը (), որն իր մեջ ներառում է 30 աղոթք, որոնք կապված են հաղորդության, մկրտության, հաստատման, քահանայության ձեռնադրության, օծման, հուղարկավորության հետ։

Սրապիոնի ծիսարան

Մինչև 19-րդ դարի վերջը «Տմուիտցի եպիսկոպոս Սրապիոնի ծիսարանն» անհայտ էր։ Այն համաշխարհային գիտության համար հայտնաբերել է ռուս պրոֆեսոր Ա. Դմիտրիևսկին 1894 թվականին, ով հայտնաբերել է այս աշխատանքը 10-րդ դարի ձեռագրերում, որը պահվում էր Աթոսի Մեծ դափնու գրադարանում։ Առաջին անգամ հայտնաբերված ձեռագիրը տպագրվել է «Կիևի հոգևոր ակադեմիայի աշխատություններում»։ Այս մասին ժամանակին տեղեկացվել է նաև Արևմտյան գիտական գրականության մեջ։ Դմիտրիևսկու մատենագրության մեջ «Ծիսարանների» մասին նյութի հրապարակումը թվագրվում է 1894 թվականին։

«Սակայն 1898 թվականին գերմանացի պրոֆեսոր Վոբերմինը կրկին «բացահայտել է» Ծիսարանն ու լույս ընծայել այն Լայպցիգում, «Texte & Untersuchungen» շարքում», վրդովված նշել է Կիպրիան վարդապետը դասախոսությունների ժամանակ, որոնք կարդացել էր մի քանի տարի անց Փարիզում (հետագայում դասախոսությունները հրատարակվել են «Ծիսարան» ժողովածուում)։ Օտարերկրյա գիտնականները աջակցել են ռուսական գիտության առաջնահերթությունը, և 1899 թվականին նույն «Byzantinische Zeitschrift» Ed. Kurz-ը վերականգնել է ճշմարտությունը։ Հետագայում Դմիտրիևսկուն հղումներ են արել Շերմանը, Բրայթմանը, Օ. Կաբրոլը և Ֆունկը։ 

30 աղոթքներից կազմված ծիսարանում դրանցից 18-ը վերաբերում են պատարագին, յոթը` մկրտության և հաստատման, երեքը` սուրբ հետևություններին, երկուսը` հիվանդների բուժմանը և մեկը` հոգեհանգստյան։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն