Սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին խելացի կնոջ ուղեցույցը

«Սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին խելացի կնոջ ուղեցույցը», «Խելացի կնոջ ուղեցույցը սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին» (The Intelligent Woman's Guide to Socialism and Capitalism) կամ կրճատ՝ «Խելացի կնոջ ուղեցույցը», զվարճալի, պարզ և «մերօրյա հասարակական շարժումներին համապատասխան» գիտահանրամատչելի գիրք, որը իռլանդացի կատակերգու դրամատուրգ, եռանդուն սոցիալիստ, Ֆաբիան ընկերության անդամ և հանրաճանաչ հրապարակախոս Բեռնարդ Շոուի սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին գրած ամենանշանավոր ոչ գեղարվեստական աշխատանքն է։ 

Գիրքը բացահայտում է կապիտալիզմի թերությունները օգտվելով սոցիալիստական մարքսիստական քաղաքական քարոզչական մտքից։ Այն հրատարակվել է 1928 թվականին, Constable & Co. հրատարակչությունում։ Գիրքը հետագայում վերահրատարակվել է որպես առաջին «Pelican Book», 1937 թվականին, «Խելացի կնոջ ուղեցույցը սոցիալիզմի, կապիտալիզմի, սովետիզմի և ֆաշիզմի մասին» վերնագրով։

Պատմություն 

«Սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին խելացի կնոջ ուղեցույցը» գիրքը Բերնարդ Շոուն սկսել է գրել այն բանից հետո, երբ ազգականուհի՝ գրող Մերի Ստյուարտ Չոլմոնդելեյը, խնդրել է նրան գրել մի գրքույկ, որում բացատրվում է սոցիալիզմը։ Սկսել է գրել 1924 թվականին՝ Բրիտանիայի պահպանողական՝ Լեյբորիստական ​​կուսակցության ղեկավար՝ Ռամսի Մակդոնալդի վարչապետ ընտրվելու օրոք (ով այն ողջունել է որպես «աշխարհի ամենակարևոր գիրքը Աստվածաշնչից ի վեր») և առաջին անգամ հրատարակվել է 1928 թվականին։ 

1930-ականների վերջին Ալեն Լեյնը՝ Penguin Books հրատարակչության հիմնադիրը, ցանկանում էր ստեղծել նոր շարք՝ մատչել գրքերի շարք, որը կկոչվեր «Pelican» գրքեր, որում պարզորոշ կհրապարակվեին ընթացիկ սոցիալական բանավեճերը։ Նա ցանկանում էր, որ Shaw's Intelligent Woman's Guides-ը դառնա առաջինն այդ շարքում։ Շոուն այդ կապակցությամբ գրել է Լեյնին, որ գրեթե 10 տարի է անցել առաջին հրատարակումից, և գրքի վերնագիրը պետք է փոխվի «Խելացի կնոջ ուղեցույցը սոցիալիզմի, կապիտալիզմի, սովետիզմի և ֆաշիզմի մասին» (The Intelligent Woman's Guide to Socialism, Capitalism, Sovietism, and Fascism), և այդ վերնագրով գիրքը 1937 թվականին դարձել է առաջին Pelican թղթե կազմով հրապարակված գիրքը։ Այն հրատարակվել է երկու հատորով։ Գրքի կազմի գեղարվեստական ձևավորումը բրիտանական և ամերիկյան հրատարակությունների համար կատարել է բրիտանացի նկարիչ և քանդակագործ Էրիկ Քենինգթոնը։

Բովանդակություն 
Շոուն ներկայացրել է սոցիալիստական տարբեր գաղափարներ, ներառյալ սոցիալիզմի ժամանակ մասնավոր սեփականության հարցը, բնակչության վերահսկողությունը, մարդկային գործունեությանը արժեք վերագրելու համար ոչ շուկայական միջոցներ ստեղծելու դժվարությունը և հարստության բաշխման խնդիրը։ Նա ներկայացրել է մարքսիստական հասկացություններ, ինչպիսիք են հավելյալ արժեքը, ինչպես նաև ոչ մարքսիստ սոցիալիստ մտածողների գաղափարները, ինչպիսին Հենրի Ջորջն է։

Ջորջ Բեռնարդ Շոուի «Սոցիալիզմի և կապիտալիզմի ուղեցույցը» «պետք է կարդա քսանմեկերորդ դարի յուրաքանչյուր ամերիկացի, ով օգուտ է քաղել կամ երբևէ կշահի սոցիալական ապահովության, բուժօգնության, մատչելի խնամքի մասին օրենքի, հաշմանդամության, գործազրկության, սննդի կտրոնների կամ կառավարության սոցիալական ապահովագրության ծրագրերից որեւէ մեկից»։ Շոուն սրամտորեն ներկայացրել է կապիտալիզմի տնտեսական համակարգի անհավասարությունները և լինելով սոցիալիստական բարեփոխումների վաղ ջատագովներից մեկը՝ ողջունել է բանվոր դասակարգին այն առավելություններից, որ ընձեռում է կապիտալիզմը նրանց, ովքեր վերահսկում են արտադրության միջոցները։

Որպես ցմահ սոցիալիստ՝ Շոուն կարծում էր, որ տնտեսական անհավասարությունը թույն է, որը ոչնչացնում է մարդկային կյանքի բոլոր ասպեկտները, այլասերում ընտանեկան զգացմունքներն ու սեռերի միջև հարաբերությունները։ Նրա խոսքով, բրիտանական բոլոր ինստիտուտները «հիմնականում կոռումպացված էին նյութական շահերից», և իդեալիզմը, ազնվությունը և քաղաքական բարեփոխումների ցանկացած փորձերը ապարդյուն էին կայսրության տնտեսական համակարգում ներկառուցված կոպիտ անարդարության պայմաններում։

Արձագանքներ 
Գրքից ոգեշնչվել է Լիլիան Լը Մեսուրիերը. նա իր «Սոցիալիստ կնոջ հետախուզության ուղեցույցը. պատասխան պարոն Շոուին» (The Socialist Woman's Guide to Intelligence: a reply to Mr. Shaw) գրքում պատշաճ և մանրամասն առարկել է Շոուի ինքնագոհ ու քամահրող տոնին։ Գիրքը հրատարակվել է 1929 թվականին։

Ըստ լիբերալ ֆեմինիստուհի Սյուզան Մոլլեր Օկինի՝ «Խելացի կնոջ ուղեցույցը» սոցիալիզմի և կապիտալիզմի համար նրա ամենանշանավոր ոչ գեղարվեստական աշխատանքն է։

Գրքին նախորդող և հաջորդող գրքեր 
«Սուրբ Իոհաննա» պիեսը (1924) Բերնարդ Շոույի միակ ողբերգությունն է, որից հինգ տարի անց միայն Շոուն վերսկսել է գրել այլ պիեսներ՝ «Խնձորի սայլակը» (The Apple Cart, 1928) պիես։ 1924 թվականից հետո նա չորս տարի զբաղվել է իր ոչ գեղարվեստական քաղաքական գլուխգործոց տրակտատը՝ «Խելացի կնոջ ուղեցույցը սոցիալիզմի և կապիտալիզմի մասին» «մագնում օպուս» գիրքը գրելով։ Գիրքը հրատարակվել է 1928 թվականին և լավ վաճառվել է։ Տասնամյակի վերջում Շոուն հրապարակել է Ֆաբիանական իր վերջին տրակտատը՝ Ազգերի լիգայի մեկնաբանությունը։ Նա Լիգան որակել է որպես «միջազգային նոր պետականության դպրոց՝ ընդդեմ արտաքին գործերի նախկին դիվանագիտության», բայց կարծում էր, որ այն դեռ չի դարձել «Աշխարհի դաշնություն»։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումեր 

 Volume I of The Intelligent Woman’s Guide to Socialism, Capitalism, Sovietism and Fascism in PDF format
 Volume II of The Intelligent Woman’s Guide to Socialism, Capitalism, Sovietism and Fascism in PDF format
 Excerpts from the text
 Google Books free preview version of the first 174 of 497 pages of the book

1928 գրքեր
Ֆեմինիզմ
Քաղաքական գրականություն
Բրիտանական գրքեր
Բեռնարդ Շոուի պիեսներ