Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Տեր-Մովսիսյան

Մեսրոպ  (ավազանի անունը՝ Փարսադան) Վարդանի Տեր-Մովսիսյան (մայիսի 7, 1865, Շիկահող, Զանգեզուր-հունիսի 3, 1939, Երևան), հայ բանասիրության մագիստրոս, հոգևոր գործիչ, եկեղեցական։

Կենսագրություն 
Մեսրոպ Վարդանի Տեր-Մովսիսյանը ծնվել է 1865 թվականին Շիկահող գյուղում։ Կրթություն է ստացել Շուշիի թեմական դպրոցում (1885), Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում (1890), Դորպատի համալսարանում։ Դորպատի համալսարանն ավարտելուց հետո մեկնել է Վիեննա և  որոշ ժամանակ թղթակցել տեղի Մխիթարյան հայրերի կողմից հրատարակվող «Հանդէս ամսօրեայ» պարբերականին։ 1892 թվականին մեկնել է Փարիզ և որոշ ժամանակ անց հրավիրվել էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան՝ որպես հայագիտության դասախոս։ 1898 թվականի ապրիլի 24-ին ձեռնադրվել է աբեղա, իսկ հունիսի 21-ին նշանակվել է նորընտիր Խրիմյան Հայրիկ  կաթողիկոսին Երուսաղեմից էջմիածին ուղեկցող պատգամավորության անդամ։ Նույն թվականի մայիսին սատացել է վարդապետի աստիճան։ 1895 թվականին նշանակվել է  Երևանի թեմական դպրոցների տեսուչ, իսկ մեկ տարի անց՝ Շուշիի թեմական դպրոցների տեսուչ։ Վերապատրաստվել է Վիեննայում, Փարիզում, Երուսաղեմում, Լոնդոնում, Բեռլինում, Վենետիկում։ Մագիստրոսի գիտական աստիճանը ստացել է 1902 թվականին՝ Պետերբուրգում։ Նրա աշխատության  թեման  եղել է «Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության պատմությունը»։ Տեր-Մովսիսյանի ջանքերով Հայաստանում վերաբացվել են  հայկական դպրոցները վերադարձվել եկեղեցական կալվածքները։ 1908 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է էջմիածնի Սինոդի անդամ։  Մեկ տարի անց Կ. Պոլսից Ս. էջմիածին է ուղեկցել նորընտիր կաթողիկոս Մատթևոս Բ Իզմիրլյանին, և նույն թվականի հոկտեմբերին ստացել ծայրագույն վարդապետի աստիճան։ 1909 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Տեր-Մովսիսյանի ջանքերով 1908— 1911 թվականներին  կառուցվել է Ս. էջմիածնի մատենադարանի շենքը։

1911— 1913 թվականներին եղել  է Էջմիածնի մատենադարանապետը։ 1913-1916 թվականների  եղել է Վրաստանի և Իմերեթիայի, իսկ 1917 թվականից Աստրախանի թեմական առաջնորդ։

Առաջին աշխարհամարտի տարիների գործուն մասնակցել է հայկական կամավորական ջոկատների կազմավորմանը, նյութական աջակցություն է ցույց տվել մարտիկներին, վիրավորներին ու փախստականներին,  տարբեր քաղաքներում հանգանակություն է արել  արևմտահայ գաղթականների ու որբերի համար։ 1922-1932 թվականներին գլխավորել է Պարսկա-Հնդկաստանի թեմը։

130-ից ավելի գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

Տեր-Մովսիսյանը մահացել է 1939 թվականին Երևանում։ 1989 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել և ամփոփվել է էջմիածնի Ս. Գայանե վանքի միաբանական գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
ՄԵՍՐՈՊ ՏԵՐ-ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ 
ՄԵՍՐՈՊ ՏԵՐ-ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ 
Սոթքի խաչաքանդակ կոթողը 
 Մայր Աթոռը լույս է ընծայել Գերաշնորհ Տ. Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Տեր-Մովսիսյանի «Պատմություն Սուրբ Գրոց հայկական թարգմանության» աշխատությունը
 
Հոգևոր գործիչներ
1865 ծնունդներ
Մայիսի 7 ծնունդներ
1939 մահեր
Հունիսի 3 մահեր
Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Դորպատի համալսարանի ուսանողներ
Հայ հոգևոր գործիչներ