Սեռ և ինտելեկտ

Սեռ և ինտելեկտ, մարդու ինտելեկտուալ կարողությունների և մտածողության ու սեռի միջև ուղիղ կապի առկայության վերաբերյալ գիտական վարկած։ Իր գոյության ողջ ընթացքում գիտական վարկածը հիմնավորվել է միայն վերին և ստորին ձայնածավալներում (դիապազոն) (մասնավորապես, տարածված է բարձր IQ ունեցող տղամարդկանց շրջանում), այն դեպքում, երբ ինտելեկտի միջին մակարդակում հավասար է։ Այդուհանդերձ, գիտական վարկածը բավականին տարածված է ինչպես մասնագետների նեղ շրջանակներում, այնպես էլ հասարակության մոտ ընդհանրապես։ Սույն գիտական վարկածը հաճախ օգտագործվում է սեռով պայմանավորված խտրականության՝ սեքսիզմի արդարացման և/կամ հիմնավորման ժամանակ։

Ուղեղի կառուցվածքի տարբերություններ 
Բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ուղեղի չափսերը և կառուցվածքն էականորեն ազդում են սնման (ներառյալ նաև մանկական և դեռահասության տարիքի չափաբաժնի վրա), ավելորդ քաշի առկայության, տարիքի, կրթության, սրտանոթային հիվանդությունների առկայության և անձնական հմտությունների վրա։ Նկատվում է կապ ուղեղի որոշակի հատվածների չափսերի և այս կամ  այն ոլորտի կարողությունների առկայության միջև։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այս կամ այն հմտությունների զարգացումը, նույնիսկ հասուն տարիքում, բերում է ուղեղի կառուցվածքի փոփոխությանը։

Հասուն տղամարդու ուղեղը միջինում 11-12 %-ով ծանր և 10 %-ով (չափսերով) մեծ է կնոջ ուղեղից։ Ուղեղի կառուցվածքի սեռային տարբերությունները կախված են նաև ռասսայական և էթնիկական պատկանելիությունից։ Օրինակ, ճապոնացի տղամարդկանց մոտ գլխուղեղի կիսագունդը կարճ է, սակայն լայն, քան կանանցը։ Եվրոպացիների մոտ նկատվում է հակադարձ միտումը։ Կանանց և տղամարդկանց մոտ մարմնի և ուղեղի չափսերի հարաբերակցության վիճակագրական տարբերություն չի հայտնաբերվել։

Չնայած նրան, որ միջինում կանանց և տղամարդկանց ուղեղների կառուցվածքում նկատվում են տարբերություններ, յուրաքանչյուր առանձին մարդու մոտ առկա են ինչպես «կանացի», այնպես էլ «տղամարդու» գծեր։ Ավելին, միևնույն չափի հարմարեցման համեմատության ժամանակ, կնոջ և տղամարդու ուղեղի գրեթե բոլոր միջին վիճակագրական տարբերությունները դադարում են արտացոլվել։

Բազմաթիվ հետազոտություններ նաև ընդգծում են սեռական հորմոնների ազդեցությունն աշխատանքի, դրա զարգացման և առողջության վրա։ Նիդեռլանդներում 1944 թվականի ձմռանը տեղի ունեցած սովի ժամանակա կատարված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ներարգանդային սնման ժամանակ թերսնուցումը կարող է ազդել միայն արական սեռի պտղի ուղեղի զարգացման վրա։ Հասուն տղամարդկանց մոտ, որոնց մայրերը հղիության ժամանակ ունեցել են թերսնում, ուղեղի ծավալը եղել է փոքր, քան փորձարկմանը մասնակցած կանանց մոտ։ Բայց այդ, կանանց մոտ ընդհանրապես նման միտում չի նկատվել։ Չիլիի դեռահասների մասնակցությամբ մեկ այլ հետազոտություն էլ ցույց է տվել, որ կյանքի առաջին տարում թերսնուցումը ավելի շատ ազդում է տղաների ուղեղի ծավալի վրա, քան աղջիկների պարագայում։

Հորմոնների ազդեցություն 
Բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ սեռական հորմոնները ազդեցություն են ունենում կոգնիտիվ գործունեության և ուղեղի կառուցվածքի վրա։ Այդուհանդերձ, այդ հորմոնները չեն հանդիսանում որոշիչ գործոն՝ տարածական կողմնորոշման և վերբալ ունակությունների պարագայում։ Դրանց ազդեցությունն ամբողջությամբ կոմպենսացվում են մարդու անձնական բնութագրիչների միջոցով։

Ծանոթագրություններ 

Ինտելեկտ
Գենդերային հետազոտություններ
Սեռ
Հոգեմետրիկա