Պակիստանի տնտեսություն

Պակիստան, գնողունակության համարժեքությամբ 23-րդ երկիրը (2019 թվական)։ 2019 թվականին ՀՆԱ-ի ծավալով Պակիստանը զբաղեցրել է 42-րդ տեղը։ Պակիստանի անվանական ՀՆԱ-ն կազմել է 284 մլրդ դոլար (2019 թվականի ԱՄՀ-ի տվյալներով)։ ՀՆԱ-ն ըստ գնողունակության համարժեքության՝ 1,2 տրլն դոլար է (2020 թվականի ԱՄՀ-ի տվյալներով)։

Պակիստանը ագրարային-արդյունաբերական զարգացող երկիր է, որը այն 11 երկրների թվում է, որոնք 21-րդ դարում ԲՐԻԿՍ-ի երկրների հետ ունեցել են ամենամեծ ներուժն աշխարհի խոշորագույն տնտեսություններից մեկը դառնալու համար։

Պատմություն 
Ժամանակակից Պակիստանի տարածքը ձևավորվել է 1947 թվականին Բրիտանական Հնդկաստանի բաժանումից հետո՝ տնտեսական ցուցանիշներով անհավասար երկու տարածքներից՝ արևմտյան և արևելյան։ Այդ տարածքներն ունեցել են տնտեսության տիպիկ գյուղատնտեսական կացութաձև։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Պակիստանի արևմտյան մասը՝ Փանջաբը, Բրիտանական գաղութի «շտեմարան» էր՝ լինելով ցորենի և բամբակի խոշոր արտահանող։ Դրա շնորհիվ այս տարածքի գյուղերը համեմատաբար ավելի զարգացած են եղել։ Բացի այդ՝ Արևմտյան Պակիստանում տեղակայված են եղել ոռոգման ջրանցքների և ամբարտակների ճյուղավորված համակարգեր։ Ոռոգման ջրանցքների տեղակայման հիմնական շրջանները Փանջաբն ու Սինդան են եղել։ Ունեցել է նավահանգիստ՝ Կարաչին։

Արևելյան մասը՝ Բենգալիան, ջութի առաջատար արտահանողն էր։ Սակայն նավահանգստային ենթակառուցվածքների զարգացումը չափազանց թույլ է եղել, ուստի արտաքին առևտուրն իրականացվել է Կալկաթայի միջոցով։ 

1947 թվականից հետո տարածքների բաժանման ժամանակ Պակիստանի տնտեսությունը լրջորեն տուժել է փախստականների, առաջին հերթին՝ գործարարների հոսքի պատճառով։ Տեղական մուսուլման վաճառականները չեն կարողացել լիարժեք փոխարինել հեռացած բարձր որակավորում ունեցող ներգաղթյալներին։ Մասնագետների արտահոսքից ամենաշատը տուժել է արդյունաբերությունը։ Բայց վերաբնակեցման գործընթացները ազդել են նաև ագրարային հատվածի վրա։ Ինդոսի հովտում ապրող բազմաթիվ հողատերեր լքել են Սինդը և Փանջաբը։

Անկախության առաջին տարիներին տարածքների բաժանումից հետո հիմնական խնդիրները փախստականների վերաբնակեցումն ու Հնդկաստանի հետ տարածքային հարաբերությունների կարգավորումն է եղել։ Ավելի ուշ երկրի կառավարությունը կարողացել է զբաղվել տնտեսական հարցերի լուծմամբ։ 1950-1951 թվականներին Կորեական պատերազմի ժամանակ հումքի համաշխարհային գների կտրուկ աճը թույլ է տվել կուտակել արժութային պահուստներ, որոնք ուղղված էին արդյունաբերական սարքավորումների գնմանը։ Սա թույլ է տվել ակտիվորեն զարգացնել բամբակի արտադրությունը Արևմտյան Պակիստանում։ Արևելյան Պակիստանում ջութի արտադրությունն է զարգացել։

1971 թվականին Արևելյան նահանգի բաժանումից հետո Պակիստանը կորցրել է իր արդյունաբերական արտադրանքի իրացման կարևորագույն շուկան։ Դա երկրի իշխանություններին ստիպել է զբաղվել պակիստանյան ապրանքների՝ բամբակի և բրնձի իրացման արտաքին շուկաների որոնմամբ։

Զուլֆիկար Ալի Բհուտոյի իշխանության օրոք 1971 թվականին ազգայնացվել են խոշոր ձեռնարկություններ, կյանքի ապահովագրության ընկերություններ, նավագնացային ընկերություններ և նավթամթերքի առևտուրը։ Բհուտոն իրականացրել է նաև ագրարային կրճատված բարեփոխումներ, որի համաձայն 400 հազար հա հողեր 1976 թվականին բաշխվել է 67 հազար գյուղացիական տնտեսությունների շրջանում։

Գյուղատնտեսություն 
Գյուղատնտեսությունը մնում է Պակիստանի տնտեսության գլխավոր ճյուղը։ Ամենակարևոր մշակաբույսերը հանդիսացել են ցորենը, շաքարեղեգը, բամբակը և բրինձը, որոնք համատեղ կազմել են արտահանվող մշակաբույսերի ավելի քան 75%-ը։ Պակիստանի պարենային խոշորագույն մշակաբույսը հացահատիկն է։ ԱՄՆ-ի գյուղատնտեսության նախարարության տվյալներով՝ 2017 թվականին Պակիստանն արտադրել է 26 674 000 տոննա հացահատիկ, ավելին, քան Աֆրիկան և գրեթե այնքան, որքան ամբողջ Հարավային Ամերիկան։

Երկրիը հանդիսանում է Ասիայում ուղտերի խոշորագույն շուկան, իր ծավալներով ծիրանի ու հալած յուղի ամենամեծ երկրորդ շուկան, բամբակի, սոխի և կաթի երրորդ ամենամեծ շուկան։

Գյուղատնտեսության տնտեսական նշանակությանը անկախության ձեքբերմամբ ժամանակի ընթացքում փոքրացել է, երբ դրա բաժինը ՀՆԱ-ում կազմել է շուրջ 53%։ Իշխանությունը 1993 թվականին սակավ բերքից հետո ներկայացրել է գյուղատնտեսությանը օգնության քաղաքականություն, որը ներառել է ֆերմերների արտադրանքի բարձր գներ և  գյուղատնտեսական վարկերի հասանելիության ընդլայնում։ 1993 թվականից մինչև 1997 թվականները գյուղատնտեսական հատվածում իրական աճը միջինում կազմել է 5,7%, բայց այդ ժամանակից ի վեր իջել է մոտավորապես մինչև 4%-ի։ Գյուղատնտեսական ռեֆորմները, ներառյալ նաև հացահատիկի արտադրության և բուսայուղերի մշակաբույսերի ծավալների ընդլայնումը, գլխավոր դեր են խաղացել կառավարության տնտեսական ռեֆորմների փաթեթում։

Արդյունաբերություն

Հանքարդյունաբերություն 
1952 թվականին Բելուջիստանում բացվել են բնական գազի առաջին հանքավայրերը, բայց հետո դրանցից գտել են նաև Սինդում և Փանջաբում։ Հայտնաբերվել է նավթի 7 հանքավայր։ Նավթի պաշարները գնահատվել են 300 մլն բարել։ Այլ օգտակար հանածոներից արդյունահանվում են ածուխ, քրոմի հանքաքար, մարմար, կերակրի աղ, կրաքար, ուրան, բարիտ, ծծումբ, թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր։

Արտադրական արդյունաբերություն 
Պակիստանի արտադրական արդյունաբերության առավել զարգացած ճյուղը տեքստիլն է, որն օգտագործում է ներքին հումք։ 1980 թվականին ԽՍՀՄ-ի օգնությամբ կառուցվել է Կարաչիի մոտ գտնվող մետալուրգիական կոմբինատը։ Կան նավթավերամշակման գործարաններ։ Զարգացած է մանր արտադրությունը՝ սպորտային ապրանքների և դեղագործական արդյունաբերությունը։

Ավտոմոբիլային արդյունաբերություն 
2005 թվականի ապրիլին Պակիստանն սկսել է արտադրել սեփական արտադրության REVO մեքենան։ Գոյություն ունի նաև Կամազ մեքենաների հավաքման գործարան Կարաչիում։

Էներգետիկա 
Պակիստանի էներգետիկան հիմնված է հիմնականում հիդրոէլեկտրոկայանների վրա, բայց գոյություն ունեն նաև ջերմային կայաններ։ 2003 թվականին Պակիստանում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը կազմել է 76,92 միլիարդ կվտ։ Պայմանական համարժեքը մեծ չի եղել և կազմել է մեկ շնչի հաշվով շուրջ 254 կգ պայմանական վառելիք։

Տրանսպորտ

Օդանավակայաններ 
 ընդհանուր՝ 151 (2013)
 ամուր ծածկով՝ 108 (2017)
 առանց կոշտ ծածկի՝ 43 (2013)

Երկաթուղիներ 
 ընդհանուր՝ 11 881 կմ (2019)
 լայն երկաթուղագծով՝ 11 489 կմ
 նեղ երկաթուղագծով՝ 389 կմ

Ծովային տրանսպորտ 
 ջրատարողությունը՝ 343,630 գրտ/570,518 դեդվեյթ
 ընդհանուր՝ 14 նավ, այդ թվում՝
 10 բեռնամբարձիչ 
 4 լցանավեր

Բնակչության եկամուտ 
2016 թվականի համար նվազագույն աշխատավարձը կազմել է ամսական 15 000 ռուփի, որը կազմում է $142:

Ծանոթագրություններ 

Պակիստան
Ասիայի տնտեսություն ըստ երկրի
Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ