Մարդու իրավունքները Սլովակիայում

Մարդու իրավունքները Սլովակիայում կարգավորվում են Սլովակիայի օրենքներով և վերահսկվում են միջազգային կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսին է Եվրոպայի խորհուրդը։

Իրավական հիմք 
Սլովակիայի սահմանադրության երկրորդ գլուխը նախանշում է օրենքով երաշխավորված իրավունքներն ու ազատությունները։ Դրանք ներառում են կյանքի, գաղտնիության, պատշաճ դատավարության, արժանապատվության, սեփականության, կրոնի, ազատ տեղաշարժի, ազատ խոսքի, ազատ մամուլի, միջնորդությունների, միավորումների և քվեարկության իրավունքները, ինչպես նաև խոշտանգումներից, դաժան պատժից և ստրկությունից ազատությունը։ Սահմանադրությունը նաև երաշխավորում է, որ իրավունքները չեն կարող պաշտպանվել խտրական ձևով։

Քաղաքական ազատություն 
Իրավունքների հանրային պաշտպանի գրասենյակը և Սլովակիայի Մարդու իրավունքների ազգային կենտրոնը պատասխանատու են Սլովակիայում իրավունքների պաշտպանության համար։ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության կողմից Սլովակիայում ընտրություններն ազատ և արդար են ճանաչվել։ Օրենքը նախատեսում է, որ կառավարության գործողությունները լինեն թափանցիկ, և պետական պայմանագրերը բացահայտ լինեն հանրության համար։ Սլովակիայի օրենսդրությամբ պետական պաշտոնյաների կողմից կոռուպցիան քրեական հանցագործություն է, և կառավարությունում կոռուպցիայի առանձին դեպքեր են հայտնաբերվել։  Սլովակիայի կառավարությունը միջոցներ է ձեռնարկել կոռուպցիայի դեմ պայքարի համար։ Ոստիկանության կողմից իրականացվել են հակակոռուպցիոն արշավներ, իսկ տասնյակ պետական պաշտոնյաների մեղադրանքներ են առաջադրվել կոռուպցիայի և հարակից հանցագործությունների համար 2020 թվականից 2021 թվականներին։ Կանայք և ԼԳԲՏ խմբերը, համեմատած այլ Եվրոպական միության անդամների, քիչ են ներկայացված քաղաքական դաշտում։ 

Ժողովրդավարության ինդեքսը 2021 թվականին Սլովակիային գնահատել է որպես «թերի ժողովրդավարություն»՝ 10-ից 7,03 միավոր հավաքելով, ինչը նրան 45-րդն հորիզոնականն է ապահովել 167 երկրների մեջ։ Ֆրիդըմ Հաուսը 2022 թվականին Սլովակիան գնահատել է որպես «Ազատ»՝ 100-ից ուղիղ 90 միավոր հավաքելով։

Թրաֆիքինգ 
2021 թվականի դրությամբ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Պետական դեպարտամենտը Սլովակիայի մարդկանց թրաֆիքինգի կանխարգելումը դասակարգում է որպես «2-րդ մակարդակ», ինչը նշանակում է, որ այն «լիովին չի համապատասխանում թրաֆիքինգի վերացման նվազագույն չափանիշներին, բայց զգալի ջանքեր է գործադրում դրա համար»։ Մարդկանց առևտուրը քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեականացվում է, որի պատիժները տատանվում են չորսից տասը տարվա ազատազրկմամբ։ 2021 թվականին Սլովակիայի ոստիկանությունտը սեռական թրաֆիքինգին վերաբերող 15 հետաքննական գործ է սկսել, չորսը՝ հարկադիր աշխատանքի և երեքը՝ հարկադիր մուրացկանության։ Սլովակիայի կառավարությունը նաև ֆինանսավորում է բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ՝ մարդկանց թրաֆիքինգի զոհերին օգնելու համար։

Քաղաքացիական իրավունքներ

Պատշաճ դատական 
Սլովակիայում կամայական կալանավորումը, կյանքից կամայական զրկում՝ը և խոշտանգումները անօրինական են և չեն կիրառվում։ Անմարդկային կամ նվաստացուցիչ պատիժների վերաբերյալ օրենքները հիմնականում հարգվում են, թեև երբեմն կան ոստիկանության բռնի գործողությունների վերաբերյլ հաղորդումներ։ Ամբաստանյալներին երաշխավորվում են արդար դատաքննության, անկախ դատական համակարգի, անմեղության կանխավարկածի և փաստաբանի իրավունքը։ Անկախ դատական համակարգի նկատմամբ վստահությունը Սլովակիայում խարխլվել է կոռուպցիայի և անարդյունավետության մեղադրանքներով։ Ըստ Եվրամիության տվյալների՝ 2021 թվականի դրությամբ Սլովակիայի քաղաքացիների միայն 28%-ն է վստահում իրենց սեփական դատական համակարգին ։

Արտահայտում 
Խոսքի ազատությունը և մամուլի ազատությունը երաշխավորված են Սլովակիայի օրենսդրությամբ։ Զրպարտության մասին օրենքները դիտվում են որպես քրեական հանցագործություններ և օգտագործվել են լրատվամիջոցների հաղորդումները սահմանափակելու և քաղաքական գործիչների և այլ նշանավոր գործիչների քննադատությունը ճնշելու համար։ Ատելության խոսքն ու Հոլոքոստի ժխտումը քրեական հանցագործություններ են։ 2018 թվականին Յան Կուցյակի սպանությունը՝ ի պատասխան նրա կոռուպցիոն գործողությունների հետաքննության, լուրջ հարձակում էր Սլովակիայի մամուլի ազատության վրա։

Խտրականություն

ԼԳԲՏ 
Սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության հիման վրա խտրականությունն անօրինական է, սակայն այս օրենքը հետևողականորեն չի կիրառվում։ Սլովակիայում ԼԳԲՏ անձանց քաղաքական ներկայացվածությունը սահմանափակ է. քաղաքական գործիչները հազվադեպ են ճանաչվում որպես ԼԳԲՏ, և ԼԳԲՏ համայնքին արհամարհող հանրային մեկնաբանությունները սովորական են։ Կառավարությունը պահանջում է սեռի օրինական ճանաչում ձգտող անհատների ամլացում։

Ռասա և էթնիկ պատկանելություն 
Սահմանադրությունը երաշխավորում է ռասայի, ազգության, ազգային պատկանելության և ցանկացած այլ կարգավիճակի հավասարությունը։ Սլովակիայում ատելության հիմքով հանցագործությունները ավելի խիստ են պատժվում։ Խտրականության դեմ օրենքները կիրառվում են անհետևողականորեն, և հատկապես գնչուները ենթարկվում են խտրականության, ոտնձգությունների և ոստիկանական դաժանության։ Գնչուները հաճախ առանձնացված են Սլովակիայի այլ ազգային խմբերից, և գնչուների դեմ կատարված հանցագործությունները բավականաչափ հետաքննված չեն։ Սլովակիայի կառավարությունը խոստովանել է իր դերը հազարավոր գնչու կանանց բռնի ամլացման գործընթացում։

Կրոն 
Սահմանադրությունը նշում է, որ Սլովակիայի պաշտոնական կրոն չկա, և որ հավասարությունը երաշխավորված է կրոնի հիման վրա։ Կառավարության կողմից կրոնական խմբերի ճանաչումը տալիս է հատուկ արտոնություններ, ինչպիսիք են բանտերում ծառայելը, հարսանեկան արարողություններ կատարելը և սուբսիդիաներ ստանալը։ Ճանաչում ստանալու համար կրոնական խումբը պետք է ներկայացնեն 50 000 կողմնակիցի ստորագրություններ։ Ուսանողներից պահանջվում է դպրոցում հաճախել կրոնական ուսուցման, թեև այլընտրանքներ կան։ Կրոնական խմբի նկատմամբ խտրականություն կամ ատելություն քարոզող նյութերն անօրինական են և պատժվում են մինչև ութ տարի ազատազրկմամբ։ Չնայած այդ փաստին, Սլովակիայում տարածված են հակասեմականությունը և իսլամաֆոբիան, որն սկիզբ է առել դեռ Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունում Իոսիպ Տիտոյի կառավարման շրջանում, և երկուսն էլ տարածված են ծայրահեղական կուսակցությունների քաղաքական արշավներում։

Կանայք 
Սահմանադրությունը երաշխավորում է սեռի հիման վրա հավասարությունը։ Սլովակիայում կանանց տրված են լիակատար քաղաքական ազատություններ, և 2019 թվականին երկիրն ընտրեց իր առաջին կին նախագահին։ Կանայք քիչ են ներկայացված խորհրդարանում՝ 2020 թվականին կազմելով խորհրդարանի մոտ 21%-ը։ Սլովակիայում ընտանեկան բռնությունը լայն տարածում ունի, իսկ ընտանեկան բռնության զոհերի հասանելիությունը ցածր է։ Սլովակիան ստորագրել է Կանանց նկատմամբ բռնության մասին Ստամբուլի կոնվենցիան, սակայն այն չի վավերացրել 2021 թվականի դրությամբ։

Ծանոթագրություններ 

Սլովակիա
Սլովակիայի սահմանադրություն
Սլովակիայի քաղաքականություն