Բռնաբարության մշակույթ

Բռնաբարության մշակույթ (), տերմին, որը ծագում է կանանց ուսումնասիրություններից և ֆեմինիզմի տեսությունից, որը նկարագրում է մի մշակույթ, որտեղ կանանց բռնաբարությունը և սեռական բռնությունը սովորական են և դրա հիմքում ընկած է այն վերաբերմունքը, որ հասարակական հարաբերությունները, նորմերը, գործելակերպը և լրատվամիջոցները այն նորմալ են համարում, հանդուրժում կամ նույնիսկ արդարցնում են կանանց նկատմամբ սեռական բռնությունը։

Բռնաբարության մշակույթը հետազոտության առարկա է, սակայն գիտական միջավայրում չկա կոնսենսուս այն մասին, թե ինչպես կարելի է ճշգրիտ որոշել բռնաբարության մշակույթը և որոնք են հասարակության որոշակի շրջանների մեջ դրա առկայության չափանիշները։ Վարքի այն օրինակները, որոնք սովորաբար կապված են բռնաբարության մշակույթի հետ, ներառում են զոհին մեղադրելը, սեռական օբյեկտիվացումը, բռնաբարության օրինականացումը, բռնաբարության տարածվածության ժխտումը և սեռական բռնության անբարենպաստ հետևանքները ճանաչելուց հրաժարվելը։ Բռնաբարության մշակույթ հասկացությունն օգտագործվում է սոցիալական խմբերի ներսում որոշ վարքագծեր նկարագրելու և բացատրելու համար, դրանցից են  բանտերում և զինված բախումների ժամանակ իրականացվող բռնաբարությունները, երբ սեռական բռնությունն օգտագործվում է որպես գործիք՝ հոգեբանական պատերազմում։ Ենթադրվում է, որ ողջ հասարակությունը հանդիսանում բռնաբարության մշակույթի արդյունք։

Տերմինի ծագումնաբանություն 
Համաձայն «Բռնաբարության հանրագիտարանի»՝ ««Բռնաբարության մշակույթ» արտահայտությունը ծագել է 1970-ականներին ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքի ժամանակ և հաճախ օգտագործվում է ֆեմինիստների կողմից ժամանակակից ամերիկյան մշակույթը որպես ամբողջություն նկարագրելու համար։ Այդ տերմինն օգտագործվել է որպես «Բռնաբարության մշակույթ» (1975) վավերագրական ֆիլմի վերնագիր, որի պրոդյուսերն ու ռեժիսորն են Մարգարեթ Լազարուսը և Ռեններ Վունդերլիխը։ Ֆիլմի սյուժեում ընկած է բանտերում բռնաբարությունները՝ ընդհանուր մշակույթում բռնաբարության նորմալացման համատեքստը։ Լազարուսի խոսքով՝ ինքը կարծում էր, որ ֆիլմում այդ արտահայտությունն առաջին անգամ է գործածվել։ Որոշ հեղինակներ կարծում են, որ «բռնաբարության մշակույթ» արտահայտությունը «բռնաբարությանը աջակցող մշակույթ» արտահայտության կրճատ տարբերակն է, որն օգտագործել է Սյուզան Բրաունմիլերը իր «Մեր կամքին հակառակ։ Տղամարդիկ, կանայք և բռնաբարություն» գրքում»։

Բռնաբարության մշակույթը որպես հասկացություն 
Բռնաբարության մշակույթի հայեցակարգի համաձայն՝ սեքսիզմի դրսևորումներն օգտագործվում են միզոգինիստական գործելակերպը հիմնավորելու և ռացիոնալացնելու համար։ Օրինակ՝ սեքսիստական կատակները նվաստացնում են կանանց, նորմալացնում կանանց նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքը և նրանց բարեկեցության նկատմամբ անտարբերությունը, ինչն ի վերջո հանգեցնում է նրան, որ նրանց վիրավորանքը խոսքով կամ գործողությամբ՝ ինչպես նաև նրանց հանդեպ բռնաբարությունը ընդունելի են թվում։ Բռնաբարության մշակույթի նշաններն են՝ մեղադրել զոհին իր նկատմամբ կատարված բռնության համար, բռնաբարությանը վերաբերվել որպես ծանոթ կամ ընդունելի երևույթի և սեռական օբյեկտիվացումը, այսինքն անձի ընկալումը որպես անշունչ առարկա՝ ուրիշի սեռական բավարարվածության համար։

Բռնաբարության մշակույթի դեմ պայքար 
Տարբեր երկրների ֆեմինիստական շարժումները ցույցեր են անցկացնում ուղղված բռնաբարության մշակույթի դեմ։ Այս տեսակի ամենահայտնի հասարակական գործողությունները ներառում են «Մեզ վերադարձրեք գիշերը» միջազգային արշավը, որը սկսվել է 1975 թվականին Ֆիլադելֆիայում։ Նրա կենտրոնական պահանջներն են՝ գիշերային ժամերը կանանց անվտանգ քայլելու երևույթը և բռնության մեղքը չբարդել այն կանանց վրա, որոնք փողոցում են գտնվում օրվա մութ ժամերին։ Բռնաբարության մշակույթի դեմ մեկ այլ լայնորեն հայտնի միջազգային արշավ է պոռնիկների շքերթը, որն առաջին անգամ անցկացվել է Տորոնտոյում 2011 թվականին։ Այս արշավի մեկնարկի առիթը եղել ոստիկանի այն արտահայտությունը, որը եղել է տեղի համալսարանում իր ելույթի ժամանակ, նա հայտարարել է, որ կանայք իրենք իսկ իրենց արտաքինով արդեն բռնաբարություններ են հրահրում։

Հասկացության քննադատություն 
Բռնաբարության և ընտանեկան բռնության զոհերին աջակցող որոշ կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Rape, Abuse & Incest National Network կազմակերպությունները քննադատում են «բռնաբարության մշակույթ» տերմինի չափազանց շատ օգտագործումը, քանի որ դրա հետ մեկտեղ պատասխանատվությունը հանցագործից տեղափոխվում է «մշակութային» հարթակ, սակայն «բռնաբարությունը գիտակցված որոշման արդյունք է»։

Որոշ հեղինակներ, օրինակ՝ Քրիստինա Հոֆ Սոմերսը, կասկածի տակ է դնում բռնաբարության մշակույթի առկայությունը ասելով, որ այն պնդումը, որ «ողջ կյանքի ընթացքում ամեն չորրորդ կին բռնաբարվում է», հիմնված է անորակ ուսումնասիրության վրա, որը հաճախ մեջբերվում է, քանի որ դրա հետևում կանգնած են համալսարանական բռնաբարության խմբերը, որոնք ստանում են պետական ֆինանսավորում։

Այլ հեղինակներ, օրինակ՝ Բել հուքսը «բռնաբարության մշակույթի» հասկացությունը համարում են անհիմն նեղ և առաջ են քաշում «բռնության մշակույթի» ավելի լայն հասկացություն։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 

 Chiweshe, Manase Kudzai, Chapter 10, Foodball stadiums as Patriarchal spaces, Mandhu, Fatima, et al. Patriarchy and Gender in Africa. United States, Lexington Books, 2021.
 
 
 
 Courts offered women few protections in cases of rape (Bloomington, Illinois newspaper)

Արտաքին հղումներ 
 «Rape Culture 101»-ից Մելիսա ՄաքԷվանի հոդվածը բռնաբարության մշակույթի մասին
 Օլգա Բուրմակովայի հեղինակային հոդվածի թարգմանությունը՝ մի շարք փոփոխություններով և լրացումներով: 

Բռնաբարություն
Բռնություն կանանց նկատմամբ
Մշակութաբանություն
Ֆեմինիզմ
Բռնի հանցագործություն
Սոցիալական տեսություններ
Սեռական բռնություն
Գենդերային հետազոտություններ
Մարդու իրավունքների խախտում
Ֆեմինիստական տերմիններ
Մշակույթի սոցիոլոգիա
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ