Ազատ ծնվածը

«Ազատ ծնվածը», 1966 թվականին նկարահանված բրիտանական դրամատիկ ֆիլմ, որի գլխավոր դերակատարներ Վիրջինյա Մաքքենան ու Բիլ Թրավերսը մարմնավորել են իրական կյանքում գոյություն ունեցած Ջոյ և Ջորջ Ադամսոն ամուսնական զույգին, որոնք մեծացրել են որբացած առյուծի ձագ Էլզային ու նրան բաց թողել Քենիայի վայրի բնության մեջ։ Ֆիլմը թողարկվել է Open Road Films Ltd. and Columbia Pictures կինոընկերությունների կողմից, որի սցենարը հիմնված էր 1960 թվականին լույս տեսած Ջոյ Ադամսոնի «Ազատ ծնվածը» ոչ գեղարվեստական գրքի վրա։ Ֆիլմի ռեժիսորը Ջեյմս Հիլլն էր, պրոդյուսերները՝ Սեմ Ջաֆֆեն ու Փոլ Ռադինը։ Ֆիլմն ու իր երաժշտությունն արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների։

Սյուժե

Քենիայի հյուսիսային հատվածի գյուղերից մեկում արու առյուծը սպանում և ուտում է մի տղամարդու։ Որսի ավագ պատասխանատու բրիտանացի Ջորջ Ադամսոնին (Բիլ Թրավերս) ուղարկում են սպանելու այդ առյուծին ու իր էգին, որը հարձակվում է նրա վրա՝ իր երեք ձագուկներին պաշտպանելու համար։ Ջորջը ձագուկներին տուն է բերում իր կնոջ՝ Ջոյի (Վիրջինյա Մաքքենա) մոտ և մեծացնում նրանց։ Նրանք ձագուկներին անվանում են Big One, Լաստիկա և Էլզա, որը նրանցից ամենափոքրն էր ու որին Ջոյն ու Ջորջն առանձնահատուկ կերպով էին կապվել։ Երբ կորյունները մեծանում են, առաջին երկուսին ուղարկում են Ռոտերդամի գազանանոց, իսկ Էլզային ամուսինները նախընտրում են պահել։

Մի քանի տարի անց Ջոյն ու Ջորջը ստիպված են լինում ճանապարհորդել դեպի Կիունգա, քանի որ Ջորջի ղեկավար Ջոն Քենդալը նրան պատմել է մի առյուծի մասին, որն այդ գյուղում այծեր է սպանում։ Ջորջին հաջողվում է սպանել առյուծին, ու նրանք ամուսիններով լավ արձակուրդ են անցկացնում էլզայի հետ ու նրան բերում Հնդկական օվկիանոս։ Հյուսիսային հատված վերադառնալով՝ ամուսիններն իմանում են, որ Էլզայի պատճառով փղերի զանգվածային խուճապային փախուստ է տեղի ունեցել։ Քենդալը պնդում է, որ Ադամսոններն այլևս չեն կարող պահել Էլզային ու պետք է համապատասխան գազանանոց գտնեն նրան հանձնելու համար։ Սակայն Ջոյը ցանկանում էր առյուծին սովորեցնել վայրի աշխարհում գոյատևել, որի համար Քենդալն ամուսիններին երեք ամիս ժամանակ է տալիս։

Ջոյն ու Ջորջը մեկնում են Մերու ազգային արգելոց, որտեղ նպատակ ունեին ազատ արձակել Էլզային։ Սկզբի համար նրանք ուզում են Էլզային ընտելացնել արու առյուծի հետ, բայց այդ ծրագիրը չի իրականանում․ գիշերը նրանք նրան թողնում են նոր սպանված զեբրի մոտ, սակայն առավոտյան գալիս ու նրան մենակ են գտնում։  Էլզային պարբերաբար տանում են թփուտները, բայց նա չի կարողանում որս անել, ընդհակառակը, նրա վրա վայրի խոզ է հարձակվում։ Ի վերջո ամուսինները որոշում են Էլզային առնվազն մեկ շաբաթ թողնել մացառներում ու փոխել իրենց ճամբարի տեղը, որպեսզի Էլզան ավելի անկախ դառնա։ Սակայն վայրի առյուծները նրան ծանր վնասվածքներ են հասցնում։ Ջոյը շարունակում է հավատալ, թե կարող է Էլզային սովորեցնել վայրի բնության մեջ գոյատևել, որովհետև կարծում է, թե գազանանոցում նա ազատությունից կզրկվի։ Պարզվում է, սա ճիշտ որոշում է, քանի որ առյուծն սկսում է օրերով հեռու մնալ Ադամսոններից ու ի վերջո մի քանի որս է անում։ Ադամսոններն այնուհետև նրան վերջին անգամ են փորձության ենթարկում, փորձում են նրան ներգրավել վայրի առյուծների խմբում։ Էլզան հաջողությամբ կռվում է մի էգ առյուծի հետ ու ընդունվում նրանց ընտանիք։ Ջոյն ու Ջորջն ուրախանում են նրա հաջողությամբ ու խոստանում նորից այցելել նրան, երբ կրկին Քենիա վերադառնան։

Մեկ տարի անց ամուսինները Քենիա են վերադառնում ու նրանց մեկ շաբաթ է տրվում Էլզային գտնելու համար։ Նրանց անչափ երջանկացնում է այն փաստը, որ Էլզան արդեն դարձել է վայրի առյուծ ու երեք ձագուկ ունի։ Նրանք որոշում են այլևս չմիջամտել նրա կյանքին, որպեսզի ձագուկները մեծանան որպես վայրի առյուծներ։

Դերակատարներ
 Վիրջինյա Մաքքենան Ջոյ Ադամսոնի դերում
 Բիլ Թրավերսը Ջորջ Ադամսոնի դերում
 Ջոֆրի Քինը Ջոն Քենդալի դերում
 Փիթր Լուկոյը Նուրուի դերում
 Սուրիա Փեյթլը բժշկի դերում
 Գոֆրի Բեսթը Ուոթսոնի դերում, որպես գլխավոր որսորդ
 Բիլ Գոդդենը Սեմի դերում

Ֆիլմում նկարահանվել են նաև Boy, Girl, Henrietta, Mara, Ugas անուններով արու և էգ առյուծներն ու նրանց կորյունները։

Քննադատություն և տոմսարկղ
Ֆիլմն արժանացել է քննադատական գնահատանքի։ Rotten Tomatoes կայքի տվյալներով 12 կինոքննադատների 92%-ը ֆիլմին տվել է դրական գնահատական, ֆիլմին վերագրելով 10-ից 7 միջին վարկանիշ։

1966 թվականի ընթացքում ֆիլմը եղել է ամենասիրվածներից մեկը Բրիտանիայում։

Մրցանակներ
Շահել է՝
Օսկար մրցանակ «Լավագույն օրիգինալ երաժշտություն» անվանակարգում
 «Օսկար լավագույն երգի համար»․ երաժշտությունը՝ Ջոն Բարրիի, խոսքերը՝ Դոն Բլեքի
 «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ լավագույն երգի համար
 «Գրեմմի» մրցանակ լավագույն սաուդթրեքի համար

Առաջադրվել է՝
 «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի լավագույն ֆիլմի համար - դրամա
 «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում՝ Վիրջինյա Մաքքենա
 Ամերիկայի ռեժիսորների գիլդայի մրցանակի՝ Ջեյմս Հիլլ

Ամերիկյան կինոինստիտուտի կողմից ընդգրկվել է հետևյալ ցուցակում՝

 2004․ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն երգեր
 «Ազատ ծնվածը» – առաջադրված
 2005: Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 25 լավագույն երաժշտություններ – առաջադրված

Շարունակություն
1960 թվականին լույս տեսած «Ազատ ծնվածը» գրքին հաջորդել են 1961 թվականին լույս տեսած «Ազատ ապրողը» և 1963 թվականին լույս տեսած «Հավերժ ազատը» գրքերը։ 1972 թվականին նկարահանվել է «Ազատ ապրողը» ֆիլմը, որտեղ Ջոյ և Ջորջ Ադամսոնների դերում հանդես են եկել Սյուզան Հեմպշիրն ու Նայջել Դեվենպորտը։

1969 թվականին նկարահանվել է «Առյուծներն ազատ են» վավերագրական ֆիլմը։ Նկարահանվել են նաև այլ ֆիլմեր։

Տես նաև
 Քրիստիան առյուծը

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ

 George Adamson information website with photos, letters and much information and featuring Elsa the Lioness.
 WildlifeNow website African Wildlife Preservation Trust
 Born Free website for the Born Free Foundation
 Tribute to Elsa the Lioness of Born Free.
 Web page about Elsa
 
Elsa's Legacy: The Born Free Story (Nature episode) ()

1966 ֆիլմեր
Անգլերեն ֆիլմեր
Բրիտանական ֆիլմեր
Columbia Pictures ֆիլմեր
Ֆիլմեր կենդանիների մասին
Ֆիլմեր առյուծների մասին
Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Ֆիլմեր որբերի մասին