Ղազարոսը Բեթանիայից

Ղազարոսը Բեթանիայից, Ղազարոս «չորեքօրյա մեռյալ» (Ղազարոս՝  , Elʿāzār, Էլեազար՝ բառացի թարգմանությամբ «Աստված օգնական (ինձ)» ), ըստ Հովհաննեսի Ավետարանի Բեթանիայի բնակիչ, Մարթայի և Մարիամի եղբայրը, ում Հիսուս Քրիստոսը հարություն է տվել մահից չորս օր անց (Հովհ․ 11:1-44): Հիսուսի հարությունից հետո Ղազարոսը, հետապնդումների պատճառով, ստիպված հեռացել է Հրեաստանից և տեղափոխվել Կիպրոս մ․ թ․ 33 թվականին, որտեղ 45 թվականինին Պողոս և Բառնաբաս առաքյալները շուտով նրան դարձրել են Կիտիոնի (Լառնակա քաղաքի հին անունը) առաջին եպիսկոպոսը։ Կիպրոսում 18 տարի ծառայել է որպես եպիսկոպոս։ Հարությունից հետո ապրել է ևս երեսուն տարի, այնուհետև երկրորդ անգամ վախճանվել է Կիպրոսում՝ 63 թվականին։

Ուղղափառ եկեղեցում հիշատակի օրը նշվում է Մեծ պահքի վեցերորդ շաբաթվա շաբաթ օրը` Ղազարոսի շաբաթ և հոկտեմբերի 17-ին (30) կատարվում է տոնակատարություն` ի պատիվ մասունքների փոխանցման։ Նա սրբերի մեջ փառավորվել է որպես արդար և համարվում է Կիտիոնի եպիսկոպոսը։ Կաթոլիկ եկեղեցին Ղազարոսի հիշատակի օրը նշում է դեկտեմբերի 17-ին և նրան համարում է Մարսելի առաջին եպիսկոպոսը։

Ավետարանի պատմություն 

Ավետարանիչներից միայն Հովհաննեսն է հայտնել Ղազարոսի մասին։ Ավետարանում նշվել է միայն Ղազարոսի հարության դեպքերի մասին։

Բեթանիա տանող ճանապարհին Հիսուսն արդեն գիտեր, որ Ղազարոսը մահացել է, բայց նա քայլել է աշակերտների հետ ու ասել․ «որպեսզի դուք ինձ հավատաք» (Հովհ․ 11։15): Ճանապարհին Մարթան նրան ընդառաջ է գնացել։ Հիսուսը նրան ասել է․ «Ես եմ հարությունը և կյանքը։ Ով հավատում է ինձ, թեպետ և մեռնի, կապրի․ և ով կենդանի է ու ինձ հավատում է, հավիտեան չի մեռնի։ Հավատո՞ւմ ես այս բանին»։ Նա ասաց նրան. «Այո՛, Տե՛ր, Ես հավատում եմ, որ դու՛ ես Քրիստոսը՝ Աստծո Որդին, որ աշխարհ էիր գալու» (Հովհ․ 11:25-27):

Ղազարոսի գերեզմանի ճանապարհին Հիսուսը լաց է եղել, և հրեաներից շատերը, ովքեր տեսել են դա, ասել են. «Տեսե՛ք, թե ինչպես էր նա սիրում նրան»։ Նրանք մոտեցել են այն քարանձավին, որում թաղված էր Ղազարոսը։ Երբ քարը վերցրել են, Հիսուս աչքերը վեր է բարձրացրել ու ասել է․

Այս խոսքերից հետո հարություն առած Ղազարոսը դուրս է եկել քարանձավից՝ «կապված ոտքերով, ձեռքերը երիզով ամրացված և երեսը վարշամակով պատած»։ Հիսուսը հրամայել է արձակել նրան։

Ինչպես պատմել է Հովհաննես առաքյալը, այս հրաշքը տեսածներից շատերը հավատում էին Հիսուսին, բայց փարիսեցիները վախենալով՝ «այդ օրվանից որոշեցին սպանել Նրան» (Հովհ․ 11:53):

Հարությունից հետո Ղազարոսը հիշատակվել է որպես Բեթանիայում երեկոյան ընթրիքի ժամանակ Քրիստոսի հետ սեղան նստածներից մեկն, որի ժամանակ Մարիամն օծեց Հիսուսի ոտքերը յուղով (Հովհ․ 12: 1-3): Ըստ ավետարանիչի, հրեաներից շատերն այդ օրը եկել էին Բեթանիա «ոչ միայն Հիսուսի համար, այլև տեսնելու նաև Ղազարոսին, որին Նա հարություն էր տվել մեռելներից» (Հովհ․ 12:9):

Աստվածաբանական մեկնաբանություն 
Աստվածաբանները նշում են, որ, երբ Հիսուսն իմացել է Ղազարոսի հիվանդության մասին, անմիջապես չի ուղևորվել Բեթանյան, այլ երկու օր հետաձգել է իր այցը և մնացել այնտեղ, որտեղ գտնվել է, քանի-որ նա իր անձնական ցանկությունը ստորադրել է Հայր Աստծո կամքին՝ տեսնելու և օգնելու հիվանդ ընկերոջը։ Հիսուսն իր աշակերտների հետ զրույցի ժամանակ Ղազարոսի մահը երազ էր անվանում, ինչպես նա սովորաբար անում էր նման դեպքերում (Մատթ. 9:24, Մարկոս ​​5:39):

Ֆեոֆիլակտ Բուլղարացին մեկնաբանել է աշակերտներին ուղղված Հիսուսի խոսքերը, որում նա ուրախանում է նրանց համար, որ ինքը Ղազարոսի հիվանդության ժամանակ Բեթանիում չէր։

Աստվածաբաններն առանձնահատուկ կարևորել են Հիսուսի վիշտը և Ղազարոսի համար թափված արցունքները։ Սա համարվում է Քրիստոսի երկակի բնույթի ապացույցներից մեկը. «քանի-որ իսկապես նա Մարդ էր և ուզում էր հաստատել Իր Մարդկային բնության իրականությունը, ապա թույլ է տրվել նրան դա անել»։ Հովհաննես Դամասկոսցին գրել է. «Մարդկային բնույթը չէր, որ հարություն տվեց Ղազարոսին, բայց և Աստվածությունը չէր, որ Ղազարոսի գերեզմանի վրա արցունք է թափել»։

Քրիստոսի կողմից հանրային աղոթքն արտասանվել է այն բանի համար, որպեսզի հրաշքին ներկա գտնվողներն իմանան, որ այն Հորն ուղղված աղոթքի պատասխանն է, այլ ոչ թե պատահականություն կամ սատանայական ուժի գործողության արդյունք, ինչում Հիսուսին մեղադրել են (Մարկոս ​​3:22):

Եկեղեցական ավանդույթ

Ուղղափառություն 

Հունական ավանդությունն ավելի ուշ հայտնում է, որ իր հարությունից հետո Ղազարն ապրել է ևս 30 տարի և Կիտիոնի եպիսկոպոսն էր Կիպրոս կղզում, որտեղ և մահացել է։ Դմիտրի Ռաստովսկին հայտնում է, որ Ղազարոսը Ստեփանոս Նախավկայի սպանությունից հետո, Երուսաղեմի եկեղեցու դեմ տարված հետապնդումների ժամանակ եկել է Կիպրոս։ Նրան Մաքսիմին և Քելիդոնիեմ սրբերի հետ միասին վտարել են Հրեաստանից և ծով են իջեցրել առանց թիակների մի նավով, որը նավարկել է Կիպրոս։ Ղազարոսը Բառնաբաս առաքյալի կողմից ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Կիպրոսում, բոլոր առաքյալների պես, Ղազարոսը ևս քարոզել է Քրիստոսի ուսմունքը։ Ըստ նույն ավանդույթի՝ Կիպրոսում գտնվող Ղազարոսին այցելել է Մարիամ Աստվածածինը և նրան է հանձնել իր ձեռքերով պատրաստված եմիփորոն։ Վերջինս ցույց է տալիս այս ավանդույթի շատ ուշ ծագումը, քանի որ միայն Բյուզանդական կայսրության ժամանակաշրջանում է հայտնվել եմիփորոն և պատկանել եպիսկոպոսական հանդերձին։

Կաթոլիկություն 
Համաձայն «Ոսկե լեգենդ»-ում արտացոլված արևմտյան ավանդույթի՝ Ղազարոսը Մարթայի, Մարիամ Մագդաղենացու (ում արևմտյան ավանդույթը համարում է Ղազարոսի քույրը՝ Մարիամը Բեթանիայից) և այլ ուղեկիցների հետ միասին գնացել են Մարսել, և տեղի հեթանոսների շրջանում քարոզել են քրիստոնեություն։ Ղազարոսը դարձել է Մարսելի առաջին եպիսկոպոսը։

Խաչակրաց արշավանքներից հետո Ղազարոսի մասունքների մի մասը Կոստանդնուպոլսից տեղափոխել են Մարսել։ Այդ իրադարձությունից առաջ նրա մասունքների միայն մի մասն էր տեղափոխվել Կոստանդնուպոլիս, իսկ գլուխը մնացել էր Կիպրոսում։ Այսպես է առաջացել լեգենդը, որ Բեթանիայից Սուրբ Ղազարոսը քարոզել է Ֆրանսիայում, դարձել է Մարսելի եպիսկոպոսը և թաղվել է Օտիոնի ապագա տաճարի տեղում։

Երկրպագություն 
Ուղղափառ եկեղեցու ավանդույթի համաձայն արդար Ղազարոսի մասունքները գտնվել են 890 թվականին՝ Կիտիոն քաղաքում (ժամանակակից Լառնակա), մարմարյա դագաղի մեջ, որի վրա գրված էր. «Ղազարոս «չորսօրյա», Քրիստոսի ընկերը»։ 898 թվականին՝ կայսր Լևոն VI Իմաստասերի օրոք, Ղազարոսի մասունքները տեղափոխել են Կոստանդնուպոլիս և տեղադրել Արդար Ղազարոսի անվան մատուռում։ 9-րդ դարի վերջին-10-րդ դարերի սկզբին՝ Լառնակայում, Ղազարոսի գերեզմանի վրա կառուցվել է Սուրբ Ղազարոս եկեղեցին։ 1972 թվականին այդ տաճարում հայտնաբերվել է մարմարե դագաղ՝ մարդկային մնացորդներով, որոնք նույնականացվել են Սուրբ Ղազարոսի մասունքների հետ, ինչը, հավանաբար, ամբողջությամբ չէր տարվել Կոստանդնուպոլիս։

Արդար Ղազարոսի առաջին դամբարան-գերեզմանատունը (որտեղ, ըստ Ավետարանի, Հիսուս Քրիստոսը հարություն է տվել նրան) Բեթանիայում է։ Ներկայումս պատկանում է մուսուլմաններին և այնտեղ այցելելու համար վճար է գանձվում։ Անմիջական դրա հարևանությամբ կա մզկիթ։ Քիչ հեռու տեղակայված են երկու եկեղեցիներ` ուղղափառ և կաթոլիկ։ Բեթանիան բյուզանդական ժամանակաշրջանում ստացել է Լազարիոն անունը, իսկ ավելի ուշ մուսուլմաններն սկսել են այն անվանել Էլ-Ազարիա (արաբերենում համարժեք է Ղազարոս անվանը)։

Ղազարոսի պատկերներն արվեստում 

Ղազարոսի հարությունը հանրահայտ նյութ է կրոնական արվեստում։ Առավել հայտնի նկարներից երկուսը` Միքելանջելո Մերիսի դա Կարավաջոյի (1609թ․) և Սեբաստիանո դել Պիոմբոնի (1516թ․) գործերն են։ Ղազարոսի այլ նշանավոր պատկերումներից են Ռեմբրանդ վան Ռեյնի, Վան Գոգի, Իվոր Ուիլյամսի և Վալտեր Սիքերտի ստեղծագործությունները։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Софрониос Р. Михаелидес // «Святой Лазарь, Друг Христов и первый Епископ Китийский (История Его Храма в Ларнаке)», г. Ларнака, Кипр, 1999 г.

Արտաքին հղումներ 
 
 
 
 
 
 
 

Նոր Կտակարանի անձինք