Ռոհինջաների ցեղասպանության դատական գործ

«Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և պատժելու մասին» կոնվենցիայի կիրառում («Գամբիան ընդդեմ Մյանմայի»), առավելապես հայտնի է որպես Ռոհինջաների ցեղասպանության գործ, դատական գործ, որը ներկայումս քննվում է ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի (ԱՄԴ) կողմից։ Գործը հարուցվել է 2019 թվականին Գամբիայի Հանրապետության կողմից՝ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության 57 անդամ-պետությունների։

Նախապատմություն 
Ռոհինջա ժողովուրդը իսլամադավան հնդ-արիական  էթնիկ փոքրամասնություն է, որը վերջին տարիներին ենթարկվել է զանգվածային հալածանքների և էթնիկ զտումների բուդդայական մեծամասնություն ունեցող Մյանմա պետությունում։ Ռոհինջաների հետապնդումը ներկայումս մի շարք շրջանակների կողմից որակվում է որպես ցեղասպանություն։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ Մյանմայի կառավարությունը նրանց համարում է անօրինական ներգաղթյալներ, սակայն ռոհինջա ժողովուրդը պնդում է, որ նրանք ապրում են այդ տարածքներում սերունդներ շարունակ, և որ Մյանմարի կառավարության գործողությունները իրենց և ողջ իսլամական համայնքի նկատմամբ անարդարացի են և անօրինական։

Աուն Սան Սու Չժին այս հակամարտությունը նկարագրում է որպես «ներքին զինված հակամարտություն», որն առաջացել է Մյանմարի կառավարության վրա ռոհինջաների հարձակումների հետևանքով։ Գործը նախագահող դատավոր Աբդուլկավի Ահմեդ Յուսուֆը Մյանմային չորս ամիս ժամանակ է տվել իր վճիռներն իրականացնելու համար. Մյանմարը պետք է «ձեռնարկեր բոլոր հնարավոր միջոցները ցեղասպանությունը կանխելու համար»։

Ընթացակարգային պատմություն 
2019 թվականի նոյեմբերի 11-ին Գամբիան 35 էջանոց դիմում է ներկայացնում Արդարադատության միջազգային դատարան ընդդեմ Մյանմարի՝ գործի հարուցումը հիմնավորելով Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայում ամրագրված պարտավորությունների erga omnes բնույթով։ Դիմումում ասվում էր, որ Մյանմայի կառավարության ձեռամբ 2016 թվականի հոկտեմբերից Ռախին նահանգում ռոհինջա ժողովրդի դեմ իրականացվել են զանգվածային սպանություններ, բռնաբարություններ և հրկիզումներ, և որ այդ գործողությունները խախտում են Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին կոնվենցիան։ Գամբիայի շահերը ԱՄԴ-ի առաջ ներկայացնում էին «Foley Hoag» իրավաբանական ընկերության փաստաբանների կողմից՝ Փոլ Ռեյխլերի գլխավորությամբ։ Դիմումատուների փաստաբանական թիմի կազմում էին նաև պրոֆեսորներ Ֆիլիպ Սանդսը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջից և Փայամ Ախավան ՄաքԳիլ համալսարանից ։ Մյուս կողմից, առաջնորդ և պետական խորհրդական Աուն Սան Սու Չժին ներկայացնում էր Մյանմարի կառավարությունը՝ իրավաբանական թիմի հետ միասին։

Գամբիան դիմումին կից ներկայացնում է միջնորդություն՝ պաշտպանության ժամանակավոր միջոցների կիրառման համար։ ՄՔԴ-ն այդ հայցապահանջի վերաբերյալ իրականացնում է լսումներ 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-12-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Դատական լսումների մեկնաբանը գործընթացը նկարագրել է  «ուշագրավ» տերմինով՝ նշելով, որ Գամբիայի թիմը տրամադրել է վայրագությունների «դաժան նկարագրություններ», մինչդեռ Աուն Սան Սու Չժին սկզբունքայնորեն խուսափում էր օգտագործել «ռոհինջա» բառը, բացառությամբ՝ Արականի ռոհինջաների փրկության բանակի հիշատակությունների։

2020 թվականի հունվարի 23-ին ՄԱԿ-ի բարձր դատարանը որոշում է կայացնում Գամբիայի՝ ժամանակավոր միջոցներ կիրառելու դիմումի կապակցությամբ՝՝Մյանմային կարգադրելով կանխել ռոհինջա իսլամադավան ժողովրդի դեմ ցեղասպանական գործողությունները գործի վարույթում գտնվելու ընթացքում և պարբերաբար զեկուցել հրամանի կատարման մասին։

Վերլուծություն 
«Միջազգային իրավունքի եվրոպական հանդեսը» (European Journal of International Law)՝ ի դեմս Նոթինգհեմի համալսարանի իրավաբանական դպրոցի պրոֆեսոր Մարկո Միլանովիչի, դատարանի որոշումն անվանումէ «ակնհայտ հաղթանակ Գամբիայի համար և ռոհինջաների գործի համար, ընդհանուր առմամբ», բայց նաև նշել է, որ հրամանը հիմնականում կրկնում է գոյություն ունեցող «պետական պարտավորությունները Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայով»։

Տես նաեւ 

 Արդարադատության միջազգային դատարանի գործերի ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 ICJ-ի էջը՝ գործի վերաբերյալ բոլոր առկա պաշտոնական փաստաթղթերով
 Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 1 (10 դեկտեմբերի 2019 թ.)
 Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 2 (11 դեկտեմբերի 2019 թ.)
 Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 3 (12 դեկտեմբերի 2019 թ.)
 Ժամանակավոր միջոցառումների մասին հրաման (2020 թվականի հունվարի 23)
 Փոխնախագահ Սյուեի առանձին կարծիք
 Դատավոր Կանկադո Տրինադի առանձին կարծիք
 Ad hoc դատավոր Կրեսի հայտարարությունը

2019 միջազգային հարաբերություններում
Արդարադատության միջազգային դատարանի գործեր
ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ