Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր (Նոր Այգեստան)

Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր, 1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան պատերազմում ծագումով Այգեստան և Նոր Այգեստան գյուղերի, ինչպես նաև այնտեղի ինքնապաշտպանական մարտերում զոհված ազատամարտիկների և 44-օրյա պատերազմում զոհված զինծառայողների հիշատակին նվիրված հուշահամալիր, որը մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի կեսերը գտնվում էր Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Նոր Այգեստան գյուղում, իսկ դրանից հետո վերաբացվել է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանի Եռաբլուր պանթեոնում։

Պատմություն

Հիմնադրում 
Արցախյան ազատամարտին նվիրված հուշահամալիրը բացվել է 2009 թվականի մայիսի 4-ին, որին մասնակցել են Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը, նախարարներ, երկրի ազգային ժողովի պատգամավորներ, Պաշտպանության բանակի հրամանատարությունը, մտավորականներ և գյուղի բնակիչները։ Հուշահամալիրի կառուցվել է ծագումով Նոր Այգեստան գյուղից Վլադիմիր Գալստյանի և Սուրեն Խաչատրյանի միջոցներով։

Հարկադիր տեղափոխություն 
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնել է Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ միասին ստորագրել եռակողմ համաձայնագիր, որով Արցախի Հանրապետության բազմաթիվ բնակավայրերի հետ Ադրբեջանի զինված ուժերին է հանձնվել Նոր Այգեստան գյուղը։ Բնակչությունը տրվել է 24 ժամ, որպեսզի լքեն իրենց բնակավայրը, որոնք իրենց հետ տեղափոխել են նաև Արցախյան ազատամարտի նահատակներին նվիրված հուշահամալիրի քարե սալիկներն ու խաչքարը։

2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին հուշահամալիրի խաչքարն ու սալաքարերը տեղադրվել են Երևան քաղաքի Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

Նկարագրություն 
Հուշահամալիրը կազմված է մուգ սևակարմիր տուֆից պատրաստված խաչքարից և վերջինի երկու կողմերում տեղադրված նույն քարից պատրաստված սալիկներից։ Քարե սալիկների վրա փորագրված են Արցախյան ազատամարտի և 44-օրյա պատերազմի ժամանակ ծնունդով Այգեստան կամ Նոր Այգեստան գյուղերից, ինչպես նաև այնտեղի ինքնապաշտպանական մարտերում նահատակված ազատամարտիկների  ։

Հուշատախտակներին գրված են հետևյալ ազատամարտիկների անունները՝

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Եռաբլուր
Նոր Այգեստան
Արցախյան ազատամարտի հուշարձաններ