ՏՕԶ-8

ՏՕԶ-8 (, ԳՐԱՈՒ ինդեքս՝ 56-В-834), 1932 թվականի նմուշի խորհրդային միալիցքանի փոքր տրամաչափով հրացան, որը մշակվել է կոնստրուկտոր-զինագործ Դ. Կոչետովի կողմից և արտադրվել Տուլայի զինագործարանում։

ՏՕԶ-8-ն աչքի է ընկնում կառուցվածքի պարզությամբ, հուսալի է շահագործման տեսանկյունից, Խորհրդային Միությունում տասնամյակներ շարունակ լայնորեն օգտագործվել է դպրոցական հրաձգարաններում և ԴՕՍԱԱՖ համակարգերում հրաձգության նախնական ուսուցման համար։ Օգտագործվում է մանր կենդանիների որսի ժամանակ։

Օգտագործվում է նաև որպես զենք հրաձգարաններում։

Տարբերակներ և ձևափոխումներ 
 ՏՕԶ-8Մ – ձևափոխված տարբերակ, թողարկումն սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո,
 ТОЗ-8ОПФ – «Форт» ձեռնարկության որսորդական-արհեստագործական կարաբին, հանվել է արտադրությունից,
 ՏՕԶ-9 – հնգալիցք սպորտային պահեստատուփավոր հրացան, մշակել է Դ. Կոչետովը 1933 թվականին ՏՕԶ-8-ի հիման վրա,
 ՏՕԶ-11 – ՏՕԶ-8 սպորտային հրացանի թեթևացված տարբերակ որսորդ-արհեստագործների համար, մշակել է կոնստրուկտոր Կ. Շիխվատովը 1946 թվականին Տուլայի մարզական ու որսորդական զենքիկոնստրուկտորային բյուրոյում։ Հրացանի քաշը նվազեցվել է մինչև 2 կգ, տեղադրվել է կեչափայտից նոր նմուշի կոթ։ ՏՕԶ-11 հրացանն արտադրվել է 1946-1957 թվականներին, 1948 թվականին արժանացել է մեծ արծաթե մեդալի և II աստիճանի դիպլոմի 1948 թվականի Մոսկվայի որսի ու շնաբուծությանցուցահանդեսում,
 ՏՕԶ-12 – մոդել, որ մշակել է Դ. Կոչետովը ՏՕԶ-8-ի հիման վրա,
 ՏՕԶ-16 - որսորդական հրացան, որ մշակվել է ՏՕԶ-8Մ-ի հիման վրա՝ հաշվի առնելով ՏՕԶ-11-ի արտադրության ու արտահանման փորձը։ ՏՕԶ-8Մ-ից փոխառվել են 59-ից 16 դետալներ և հանգույցներ։

Շահագործող երկրներ  
  – Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ՏՕԶ-8 և ՏՕԶ-9 հրացաններն օգտագործվել են խորհրդային պարտիզանների կողմից,
  – Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ՏՕԶ-8 և ՏՕԶ-9 հրացանների որոշ քանակություն գրավվել է գերմանական զորքերի կողմից, ՏՕԶ-8-ը կոչվել է Kleinkalibergewehr 205(r), իսկ ՏՕԶ-9-ը՝ Kleinkalibergewehr 206(r),
  – օգտագործվում են որպես մարզական և ուսումնական զենք,
  – օգտագործվում է ԴՕՍԱԱՖ-ում որպես մարզական և ուսումնական զենք,
  – որոշակի քանակության հրացաններ եղել են Ուկրաինայի ԱԻՆ և զինված ուժերի պահեստներում, 2008 թվականի օգոստոսի 6-ի դրությամբ՝ պաշտպանության նախարարության պահեստներում մնացել է 10 000 հատ ՏՕԶ-8 հրացան, 2010 թվականի մայիսին որոշում է ընդունվել դրանց օգտահանման վերաբերյալ, 2012 թվականի փետրվարի 29-ին որոշվել է որպես թափոն հանձնել ևս 1979 հատ ՏՕԶ-8 հրացան։

Թանգարանային նմուշներ  
 ՏՕԶ-8 հրացաններն ու նրա ձևափոխված տարբերակները (այդ թվում նաև 1930-ական թվականների փորձնական տարբերակները) ներկայացված են Տուլայի զենքի պետական թանգարանի ցուցադրությունում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 П. С. Суранов, И. А. Блинков. Основы стрельбы из малокалиберного оружия. М., изд-во ДОСААФ, 1952.
 М. В. Марголин. Ремонт малокалиберной спортивной винтовки ТОЗ-8. М., изд-во ДОСААФ, 1955. - 84 стр.
 В. Э. Янковский, А. Б. Шадымов. Особенности входного огнестрельного повреждения плоских костей черепа безоболочечной пулей при выстреле под углом 90° из малокалиберной винтовки ТОЗ-8 калибра 5,6 мм // журнал "Судебно-медицинская экспертиза", № 3, 1987. стр.7-10
 В. Глазатов, Л. Шпицгауз. Малокалиберные винтовки ТОЗ-8 и ТОЗ-9 // журнал "Оружие и охота", № 9-10, 2009
 Сергей Юрчук, Михаил Коноплев. ТОЗ-8 и ТОЗ-12 // журнал "Оружие и охота", № 1, январь 2011
 Виктор Рон. ТОЗ-8М - первая охотничья тульская малокалиберная // журнал "Оружие", № 4, 2016

Արտաքին հղումներ 
 TOZ-8 / Internet Movie Firearms Database (օգտագործում ֆիլմերում)

Ուկրաինական հրացաններ