Իվան Իլիչ

Իվան Իլիչ (, ), մեքսիկացի-ամերիկացի աստվածաբան, մանկավարժ, փիլիսոփա, խորվաթ-հրեական խառը ծագմամբ սոցիալական քննադատ, որը հավատարիմ է եղել ձախակողմյան հայացքներին։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1926 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Վիեննայում խառնածին ընտանիքում։ Հայրը՝ Իվան-Պետեր Իլիչն է, որը խորվաթ արիստոկրատ է, կաթոլիկ, ինժեներ-շինարար։ Մայրը՝ Էլեն Իլիչը (ծնվել է Ռիգենստրեյֆ-Օրտլիբ) սեֆարդական հրեա է, որը հարսանիքից առաջ կաթոլիկություն է ընդունել։ Ծնված օրվանից ընտանիքի հետ շատ է ճամփորդել Եվրոպայով։ 1941 թվականին նրանք ընկել են բռնաճնշումների տակ՝ ճանաչվելով որպես հրեաներ, զրկվել են քաղաքացիությունից։ Բացի այդ, երիտասարդ Իվանին հեռացրել են դպրոցից, որից հետո նա մոր հետ փախել է Իտալիա։ Հայրը մահացել է Հոլոքոստի ժամանակ։

16 տարեկանում Ֆլորենցիայի Լեոնարդո դա Վինչիի ճեմարանում նա հանձնել է ավարտական ​​քննություններ (արտաքին), որից հետո ընդունվել է Ֆլորենցիայի համալսարան, որտեղ սովորել է բյուրեղագրություն և հյուսվածաբանություն, ինչպես նաև աջակցել դիմադրության ուժերին (զբաղվել է հակաֆաշիստական ​​թռուցիկների տարածմամբ)։ 1942-1946 թվականներին Վատիկանում սովորել է աստվածաբանություն և փիլիսոփայություն՝ դառնալով աստվածաբանության մագիստրոս, ավելի ուշ Զալցբուրգի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն պատմաբան Առնոլդ Ջ. Թոյնբիի վերաբերյալ։ Պոլիգլոտը, բացի իր մայրենի գերմաներենից, վարժ տիրապետում էր նաև անգլերենին, խորվաթերենին, ֆրանսերենին, իսպաներենին, պորտուգալերենին, հին հունարենին, լատիներենին, հինդիին։

1951-1956 թվականներին նա քահանա է ծառայել Նյու Յորք քաղաքում՝ Վաշինգտոն Հայթսի անբարենպաստ շրջաններից մեկում, որտեղ հիմնականում ապրում էին պուերտոռիկացիներ, այնուհետև նա ստացել է ամերիկյան քաղաքացիություն և հաբիլիտացիա անցել Փրինսթոնի համալսարանում՝ գրելով ուսումնասիրություն միկրոտիեզերքի և մակրոկոմս Ալբերտ Մեծի և նրա աշակերտների մասին։ 1956-1960 թվականներին նա աշխատել է Պուերտո Ռիկոյի Կաթոլիկ համալսարանում որպես պրոռեկտոր, որտեղից նրան դատապարտել են ծնելիության վերահսկման վերաբերյալ Սուրբ Աթոռի բավականին կոշտ դիրքորոշումը բացահայտ դատապարտելու համար՝ միջուկային զենքի հարցը լռեցնելու ֆոնին։ 1959 թվականին նա ոտքով և ավտոբուսով ճանապարհորդել է Հարավային Ամերիկայով։

1950-ականների վերջերին Ֆորդհեմի համալսարանում բացվեց Միջմշակութային հաղորդակցության կենտրոնը՝ Իլլիչի գլխավորությամբ։ Կենտրոնը զբաղվում էր կաթոլիկ միսիոներների նախապատրաստմամբ Լատինական Ամերիկայում աշխատանքի համար. դասավանդվում էին իսպաներենի լատինաամերիկյան տարբերակները և այդ երկրների մշակույթը։ 1961 թվականին Կենտրոնը տեղափոխվեց Մեքսիկայի Կուերնավակա քաղաք։ Իլիչը բացահայտորեն արտահայտվել է Վիետնամում ԱՄՆ ագրեսիայի դեմ, որի համար ամերիկյան հետախուզական ծառայությունները սադրանք են իրականացրել նրա դեմ։ 1968 թվականին կաթոլիկ եկեղեցին Իլիչի դեմ դատավարություն է սկսել՝ մեղադրելով նրան հերետիկոսության մեջ։ Հավատքի մաքրության կոլեգիան նրան անմեղ է ճանաչել, սակայն 1969 թվականին Իլիչնն ինքն է հրաժարվել քահանայությունից։

1976 թվականին Միջմշակութային հաղորդակցության կենտրոնը դադարեցրել է իր աշխատանքը, Իլիչը տեղափոխվել է Բրեմեն, Գերմանիա։

1980-ականներից Իլիչը շատ է ճանապարհորդել՝ իր ժամանակը բաժանելով Միացյալ Նահանգների, Գերմանիայի և Մեքսիկայի միջև և դասավանդել է Փենսիլվանիայի, Բրեմենի և Օլդենբուրգի համալսարաններում։

Մահացել է ուղեղի ուռուցքից 2002 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Բրեմենում, մինչև իր վերջին օրերը զբաղվել է ուսուցմամբ և գրչությամբ (նրա վերջին գիրքն ավարտվել է մահից քիչ առաջ և լույս է տեսել հետմահու)։ Հիվանդությունը ախտորոշվել է 1985 թվականին, սակայն Իլիչը հրաժարվել է բուժումից, քանի որ վախենում էր, որ վիրահատությունը կարող է հանգեցնել վեգետատիվ վիճակի։

Փիլիսոփայական հայեցակարգ 
Իր բազմաթիվ գրքերում նա քննադատել է արդյունաբերական հասարակության տարբեր ասպեկտներ։ Տեսել է վտանգը տարբեր մասնագետների և փորձագետների կողմից մարդկային արժեքների և գիտելիքների յուրացման մեջ։ Մարդու ուղղակի գրավչությունը բավարարելու իր քիչ և հիմնական կարիքները փոխարինվել է սպառման հաստատված օրինաչափություններին համապատասխանելու պահանջով։ Վերահսկվում և պարտադրվում է ոչ միայն այն, ինչ ցանկանում եք, այլ նաև այն, թե ինչպես եք դա ստանալու։

Իլիչը գտել է նման հարաբերությունների և իշխանության բաշխման օրինակներ կրթության, բժշկության, էներգիայի սպառման և գենդերային համակարգում։

Նրա տեսակետները կիսում էին այնպիսի մարդիկ, ինչպիսիք են կրթության տեսաբան Պաուլո Ֆրեյրը և քրեագետ Նիլս Քրիստին։

Մատենագիտություն 
 
 Немезида медицины / Medical Nemesis (1975)
 H2O и воды забвения (2000) / H2O and the Waters of Forgetfulness (1985).

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Iván Illich
 Иллич И. Освобождение от школ. Пропорциональность и современный мир (2006)
 Иллич И. H2O и воды забвения // Индекс: Досье на цензуру. 12/2000
 Иллич И. Тишина как общинное достояние — Гипертекстовая библиотека Виртуальной Пустыни
 Иван Иллич. «Общество без школ» Краткий конспект и частичный перевод 6-й главы из данной книги.
 Иван Иллич. Освобождение от школ. 3. Полная посещаемость
 Иван Иллич. Истребление боли Глава из книги «Границы медицины. Медицинская Немезида.»
 Михаил Кербиков. Проблемы образования в трудах И. Иллича.

Ավստրիացի փիլիսոփաներ
Գիտնականներ այբբենական կարգով
Ամերիկացի մանկավարժներ
Մեքսիկացի ուսուցիչներ
Ավստրիացի մանկավարժներ
Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ