Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Լիստ)

Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար, Ֆերենց Լիստի ստեղծագործություններից է, գրված մի բեմոլ մաժոր տոնայնությամբ։ Սկսել է ստեղծագործել 1830 թվականին և ավարտել` 1849 թվականին։ Կոնցերտը կազմված է չորս մասից, որոնք կատարվում են առանց ընդհատման` 20 րոպե։ Կոնցերտի պրեմիերան
տեղի է ունեցել 1855 թվականին` Վայմարում, որտեղ դիրիժոր Հեկտոր Լուի Բեռլիոզի հետ Ֆերենց Լիստը հանդես է եկել որպես մենակատար։

Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար տերմինը հանդիպում է այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում.
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Լյուդվիգ վան Բեթհովեն)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Սերգեյ Պրոկոֆև)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Սերգեյ Ռախմանինով)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Պյոտր Չայկովսկի)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Ֆրեդերիկ Շոպեն)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Դմիտրի Շոստակովիչ)
 Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար (Ռոդիոն Շչեդրին)

Ստեղծման պատմությունը 
Լիստը կոնցերտը գրել է 19 տարեկանում, 1830 թվականին։ 1849 թվականին ավարտել է աշխատանքը, սակայն 1853 թվականին նորից վերանայել և կատարել է շտկումներ։ 1855 թվականին առաջին ներկայացման և 1856 թվականին հրատարակված աշխատանքներում նույնպես կատարվել են փոփոխություններ։ Բելա Բարտոկը «Կոնցերտ № 1 դաշնամուրի և նվագախմբի համար» աշխատանքը բնութագրել է որպես պարբերական սոնատային ձևի առաջին կատարյալ կիրառումը, հիմնված վարիացիաների վրա։

Ստեղծագործության մասերը 

 Allegro maestoso Նվագախումբը կատարում է ստեղծագործության հիմնական թեման։ Այնուհետև սկսվում է դաշնամուրային սուր ելևէջող հատվածը, որն ընդգրկում է չորս օկտավա, դաշնամուրի և կլառնետի հետ վեր է ածվում հանգիստ զուգերգի, հետո նորից անցնում հիմնական թեմային։
 Quasi adagio Թավջութակը և կոնտրաբասը մտնում են Ադաջիոյի մեջ, հանգիստ, երգող Կանտաբիլեով։ Հետո դաշնամուրը զարգացնում է լարային գործիքների թեման և ֆորիսիմոյի մի մասը գագաթնակետին հասնելով` աստիճանաբար թուլացնում է դինամիկան։ Կարճ դադարից հետո մտնում է ամբողջ նվագախումբը, թավջութակը նվագում է հիմնական թեման, իսկ դաշնամուրը տալիս է արագ և հապճեպ պատասխաններ։ Այնուհետև փողային գործիքները սկսում են նվագել նոր մոտիվներով, իսկ դաշնամուրը նվագում է վերին ռեգիստրում և ավարտում հատվածը։
 Allegretto vivace — Allegro animato Այս բաժինը բացվում է հարվածային գործիք` եռանկյունով, ապա մտնում է լարային քառյակը։ Այնուհետև դաշնամուրը նվագակցում է նույն մեղեդիով և զարգացնում այն, ներառելով նախորդ հատվածները, որոնք ստեղծագործությանը տալիս են յուրահատուկ ձև։ Հատվածն ավարտվում է դաշնամուրի ձայնանցումով և ֆա մինոր ակորդով։
 Allegro marziale animato Նվագախումբը նվագում է նույն եղանակով, ինչպես նախորդ հատվածում` փողային գործիքներով։ Հետագայում կոնցերտում հնչեցրած բոլոր հատվածները համակցվում են` ձևավորելով նոր մեղեդի։ Վերջնական հատվածներում դաշնամուրը նվագում է տրիոլի և քառորդ նոտաներ` ցույց տալով բազմառիթմ։ Ստեղծագործությունն ավարտվում է Ֆերենց Լիստի բնավորությանը համապատասխան աշխույժ ոճով։ Վերջին մի քանի նոտաները կատարում է միայն նվագախումբը` առանց դաշնամուրի։

Նվագախմբի կազմը 
Նվագախումբը աշխատանքը կատարում է հետևյալ կազմով.

 Մենակատար` դաշնամուր
 Փայտափողային գործիքներ.
 պիկոլո
 2 ֆլեյտա
 2 հոբոյ
 2 կլառնետ B (սի բեմոլ)
 2 ֆագոտ
 Փողային երաժշտական գործիքներ.
 2 գալարափող F (ֆա)
 2 շեփոր B (սի բեմոլ)
 3 տրոմբոն (2 տենոր, 1 բաս)
 Հարվածային գործիքներ.
 լիտավրեր
 ծնծղա
 եռանկյունի
 Լարային աղեղնավոր գործիքներ.
 ջութակներ (առաջին, երկրորդ)
 ալտեր
 թավջութակներ
 կոնտրաբասներ

Արտաքին հղումներ 
 Franz Liszt’s Piano Concerto No. 1 Կոնցերտի նկարագրություն և վերլուծություն
 Piano.ru — Կոնցերտի նոտաները (փոխադրված երկու դաշնամուրի համար)

Ծանոթագրություններ 

Երաժշտական ստեղծագործություններ
Երաժշտական ստեղծագործություններ ըստ գործիքի
Երաժշտական ստեղծագործություններ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար