Կեյսուն

Կեյսուն, բերդաքաղաք (բերդ, ամրոց, քաղաք) Հայոց միջագետքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Բեհեսնիի գավառակում։ Գտնվում է Բեհեսնի քաղաքից հարավ, Եփրատի աջակողմյան վտակ Քեսուն գետի վերին հոսանքի տարածքում։

Անվանումներ 
Բնակավայրն ունեցել է հետևյալ անվանումները՝ Կայղում, Կայշում, Կայսոն, Կայսոս, Կայսոուն, Կայսում, Կայսուն, Կասամա, Կասաման, Կատասամա, Կատասամաս, Կեսսոն, Կեսսոունիոն, Կեսսոունիա, Կեսում, Կեսուն, Կեսունիա, Կիսոն, Կրեյսում, Կրեսսում, Կրեսսուն, Կրեսում, Նիսուս, Չակիրհյույուկ, Քասուն, Քասունիք, Քեսոն, Քեսուն, Քիշում։

Պատմություն 
Հիմնադրվել է վաղ ժամանակներում։ Եղել է Փոքր Հայքի Երկրորդ Հայք պրովինցիայի և Քեսունի իշխանության (XI դար) կենտրոն։ Բնակավայրն ունեցել է 5 շարք պարիսպներ։

Մինչև 1116 թվականը պատկանում էր հայազգի Կուրտիկ իշխանին։ Բնակավայրը խիստ ավերվել է 1114 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած երկրաշարժից։ Տուժել են Ս. Հովհաննես և Քառասուն մարտիրոսների եկեղեցիները, սակայն շուտով վերականգնվել են։ 1116 թվականին ամրոցն անցնում է ֆրանկների ձեռքը և կազմում է Եդեսիայի իշխանության մաս։

XIII դարից Կեյսունն աստիճանաբար կորցրել է իր նշանակալիությունը։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Կեյսունն ուներ Ս. Հովհաննես և Քառասուն մարտիրոսների եկեղեցիներ։ Ամրոցի մոտ գտնվել է Կարմիր վանքը։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թուրքիայի գյուղեր
Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր