Կարուշլա

Կարուշլա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից հարավ, Եփրատ գետի աջ ափին, ամֆիթատրոնաձև, կանաչապատ լեռնալանջի վրա։

Աշխարհագրություն 
Գյուղի դիմաց փռված էին փարթամ այգեստաններ։ Կարուշալայից արևմուտ Քառասունակի Խորունկ, արևելքում՝ Մարսնկեր ձորերն են։

Պատմություն 
Ըստ ոմանց գյուղը նախկինում գտնվել է այժմյան վայրից 2-3 կմ հեռու, Ներսես Շնորհալի եկեղեցու մոտ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ Գյուղի բնակիչները սովորույթներով, կենցաղով և բարբառով նման էին Ակնի, Կամարակապի և մոտակայքում գտնվող մյուս հայկական բնակավայրերի բնակիչներին։

Գյուղը հանդիսանում է գավառակի միակ գյուղը, որը զերծ է մնացել կոտորածներից ու ավերվածություններից՝ ի շնորհիվ Հյուսեյն բեյ քուրդ պաշտոնյայի։ 1918-1920 թվականներին հայ բնագիչները գաղթել են օտար երկրներ։

Բնակչություն 
XX դարի սկզբին ուներ 204 (50 ընտանիք) հայ և 134 թուրք բնակիչ։

Տնտեսություն 
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Կարուշլան ուներ եկեղեցի Չարխափան Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի, որը կառուցված էր սրբատաշ քարերով։ Եկեղեցին 1832 թվականին վերանորոգվել է Մարգար Տերյան ամիրայի և ուրիշների միջոցներով։ Եկեղեցին ուներ 2 ճոխ ու շքեղ զգեստներ, ծիսական սպասքներ։

Կարուշլայից 2-3 կմ հարավ, Եփրատի ափին, ժայռի վրա գտնվում էր Ս. Կոզմոս և Ս. Դամիանոս հունական վանքը՝ քառակուսի հատակագծով, կառուցված սրբատաշ քարերով։ Վանքի առջև՝ գերեզմանատան տապանաքարերի վրա կային 1172, 1176 և 1194 տարեթվեր։

Հայտնի էին Ս. Ներսես Շնորհալի և Ս. Մոքոս թագավոր կամ Մոգուց պետ ուխտատեղիները, որոնք ավերված եկեղեցիներ են։

Կրթություն 
Գյուղն ուներ Արամյան վարժարան, որն 1847 թվականին ուներ 20 աշակերտ։ Երեխաների մի մասն էլ հաճախում էին մոտակա Կամարակապ գյուղի վարժարանը։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր