Թմնիս

Թմնիս, բերդ և գետանց Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք աշխարհի Անձիտ գավառում, իակ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։ Գտնվում էր Ծովք լճակից արևմուտք, Եփրատ գետի ձախ ափին, հին կամրջի դեմ-դիմաց, Ծոփքի և Կապադովկիայի սահմանագլխին։

Պատմություն 
Թմնիսը մ.թ.ա. VIII դարում գրավվել և միացվել է Ուրարտական հայկական թագավորությանը։ Մ.թ.ա. II դարում Թմնիսը մտնում էր Ծոփքի հայկական թագավորության տարածքի մեջ։ Այնուհետև Ծոփքի թագավոր Զարեհ Թ-ն այն նվիրեց Կապադովկիայի Արիաիաթ II թագավորին ի վարձատրություն Վերջինիս հավատարմության։

Թմնիսը և՛ հայերի, և՛ կապաոդվկիացիների համար ուներս շատ կարևոր ռազմական դիրք։ Բնակավայրը վերահսկողության տակ էր պահում արևելքից արևմուտք կատարվող գլխավոր առևտրական ճանապարհի այդ հատվածն ու Եփրատի վրայի կամուրջն ու գետանցը, որտեղից գանձում էին առևտրական մաքսեր։

Մ.թ.ա. 130-ական թվականներին Թմնիսը վերամիավորվում է Ծոփքի հետ, իսկ մ.թ.ա. 70 թվականին այն գրավվում է հռոմեական զորավար Լուկուլլոսի կողմից և կրկին միացվում Կապադովկիային։ Երկար ժամանակ բերդը պահեց իր նշանակությունը, իսկ երբ այն ացավ օսմանյան տիրապետության տակ, բնակավայրը վերածվեց աննշան գյուղի։

Հայերը զանգվածաբար կոտորվեցին կամ տարագրվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Բնակչություն 
1915 թվականի նախօրեին ուներ 280 հայ և 390 թուրք բնակիչ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Թմնիսում հայտնաբերվել է Արգիշտի Ա-ի որդի Սարդուր Բ-ի թողած 40 տողանոց սեպագիր արձանագրությունը։  Գյուղի մոտ էր գտնվում Ս. Լուսավորիչ ավերված եկեղեցին։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թուրքիայի քաղաքներ
Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր