Քաջվարդ

Քաջվարդ (), քաջվարդազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 40, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ քաջվարդ նեղատերև (P. tenuifolia)։

Հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում։ Աճում է ցածրաճ արաքսյա և կաղնու լուսավոր անտառեզրերին և թփուտների մացառուտներում։

Այլ անվանումներ. արջվարդ, ճշնարոտ, արեգնազ, խաչափայտ, փենունա, քահանայատակ, ուղտի կակաչ։

Անվանում 

Իր լատիներեն անվանումով պարտական է լեգենդար բժիշկ Պեանին (կամ Պեոնու կամ Պեանու), որով բուժում էին մարդկանց վերքերը։

Բույսի լատիրներեն անվանումը հանդիպում է Թեոփրաստեսի «Բուսաբանություն և բույսերի աշխարհագրություն» գրքում։

Կենսաբանական նկարգիր 
Արմատները կոնանման են։ Ցողունը պարզ է, բարձրությունը՝ մինչև 60 (90) սմ։ Տերևները կրկնակի փետրաձև են, տերևիկները՝ խիստ կտրտված, գծաձև։ Ծաղիկները մեկական են, երկսեռ։ Ծաղկապատը կրկնակի է։ Թերթերի դասավորությունը պարուրաձև է։ Առէջները շատ են, հիմքերով համաճած։ Վարսանդները 2-6 հատ են։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը բազմատերևապտուղ է։ Պտուղը կազմված է պարկուկներից։

Նշանակություն և կիրառում 
Գեղազարդիչ է և ներկատու։ Մշակության մեջ տարածված են քաջվարդի բազմաթիվ գեղազարդիչ սորտեր, որոնք ունեն խոշոր, լայն պսակաթերթիկներ (հիմնականում՝ բազմաթերթ)՝ ձյունասպիտակից մինչև վարդագույն, դարչնագույն, մուգ արնակարմիր, հաճելի բուրմունքով ծաղիկներ։ Բազմանում է թփիկների և կոճղարմատների
բաժանումով, անդալիսով և սերմերով։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Որպես դեղամիջոց օգտագործում են քաջվարդի ստորգետնյա մասերը՝ արմատները և կոճղարմատները, քանի որ դրանց մեջ կան օրգանական թթուներ, աղաղանյութեր, հանքային աղեր, խեժ։ Կոճղարմատները և արմատները չորացնում են ամռանը՝ սերմացումից հետո։
Գիտական բժշկության մեջ այս բույսն օգտագործում են իր հանգստացնող հատկությունների համար։ Թրմօղին օգտագործում են նյարդային գրգռվածության, հիստերիայի, արագ հոգնելու, վեգետատիվ անոթային խանգարման, անհանգստության և վախի զգացողության ժամանակ։ Այն կարգավորում է քունը և հիվանդների ընդհանուր ինքնազգացողությունը։ Այս բույսի արմատները օգտագործում են աղեստամոքսային տարբեր հիվանդությունների ժամանակ։

Կլինիկական հետազոտություններն ապացուցել են, որ այս բույսի արմատների թուրմը որոշ չափով բարձրացնում է ստամոքսահյութի թթվայնությունը։

Դասակարգում

Տաքսոնոմիա

Տեսակներ 

Համաձայն վերջին տեղեկությունների 4 ենթադասում հայտնի է 32 տեսակ և 6 սեկցիաներում։

Ենթադաս Albiflora, ներառում է 1 տեսակ.
 

Ենթադաս Moutan, 2 սեկցիաներում ներառում է 10 տեսակ.
 Սեկցիա Delavayanae
 
 
 

 Սեկցիա Moutan
 
 
 
 , հիբրիդ Paeonia jishanensis և Paeonia rockii
 
 
 

Ենթադաս Onaepia, ներառում 1 տեսակ.
 

Ենթադաս Paeonia, 4 սեկցիաներում ներառում 22 տեսակ.
 Սեկցիա Emodi
 

 Սեկցիա Flavonia
 
 

 Սեկցիա Paeonia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Սեկցիա Tenuifoliae

Սորտեր 
Գրանցող մարմինը հանդիսանում է Քաջվարդի Ամերիկյան Միությունը ().
 Paeonia 'Bartzella'
 Paeonia 'Coral Charm'
 Paeonia 'Coral Sunset'
 Paeonia 'Da Fu Gui'
 Paeonia 'Fen Yu Nu'
 Paeonia 'Gui Fei Cha Cui'
 Paeonia 'Hai Huang'
 Paeonia 'Hu Hong'
 Paeonia 'Ni Hong Huan Cai'
 Paeonia 'Nymphe'
 Paeonia 'Pink Hawaiian Coral'
 Paeonia 'Xuan Li Duo Cai'
 Paeonia 'Yan Zi Xiang Yang'
 Paeonia 'Zi Fu Rong'
 Paeonia 'Zi Lian Wang Yue'
 Paeonia jishanensis 'Chun Hong Jiao Yan'
 Paeonia suffruticosa 'Feng Dan Bai'

Գեղարվեստական գրականության մեջ 
 Քաջվարդ։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 104-106։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 

 
 
 

Հրանունկազգիներ