Լիդիա Կոյդուլա

Լիդիա Կոյդուլա (, իսկական անունը՝ Լիդիա Էմիլիե Ֆլորենտինե Յանսեն,  (24) դեկտենբերի, 1843, Վենդռա, Պյարնումաա, Լիֆլյանդյան նահանգ -  (11 օգոստոսի), 1886, Կրոնշտադտ, Ռուսական կայսրություն), էստոնացի բանաստեղծուհի, արձակագիր, էստոնական դրամատուրգիայի հիմնադիր։

Կենսագրություն 
Լիդիա Կոյդուլան գրող և լուսավորիչ Յոհան Վոլդեմար Յանսենի դուստրն է։ Դպրոցական տարիներից Լիդիան հորն օգնել է «Պյառնույան փոստատար» () թերթի հրատարակման գործում. կատարել է թարգմանություններ, հրատարակման է հարմարեցրել գեղարվեստական ստեղծագործություններ և այլն։ Այդ ժամանակ էլ նա գրել է իր առաջին բանաստեղծությունները. նախապես նա ստեղծագործել է գերմաներենով։ «Կոյդուլա» կեղծանունը նրան տվել է Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնը, երբ Լիդիայի բանաստեղծությունները տպագրել է իր այբբենարանում։ Թերթում աշխատելու տարիներին Լիդիա Կոյդուլան ծանոթանում է 19-րդ դարի կեսերին Էստոնիայում ծավալված ազգային շարժման մասնակից հասարակական գործիչների հետ, որոնց ազդեցությամբ էլ ձևավորվում են Լիդիայի հայացքներն ու համոզմունքները։ 1860-ական թթ. երկրորդ կեսին Լիդիա Կոյդուլան արդեն հայտնի բանաստեղծուհի էր, քաղաքական ու հայրենասիրական թեմաներով մի շարք բանաստեղծությունների հեղինակ։

1873 թվականին Լիդիա Կոյդուլան ամուսնացել է Տարտուի համալսարանի ուսանող, լատիշ Էդուարդ Միխելսոնի հետ և հետագայում ստիպված է եղել բնակվել Կրոնշտադտում, որտեղ նրա ամուսինը ծառայում էր որպես ռազմական բժիշկ։ Լիդիա Կոյդուլան ունեցել է մեկ որդի (Հանս Վոլդեմար, 1874) և երկու դուստր (Հեդվիգ, 1876 և Անա, 1878)։ Լիդիան հաճախ էր լինում Էստոնիայում, սակայն շատ էր կարոտում հայրենի երկիրը։ Լիդիա Կոյդուլան մահացել է 1886 թվականին կրծքի քաղցկեղից և թաղվել է Կրոնշդադտում։ Սակայն նրա մահվան 60-ամյա տարելիցին նրա աճյունը տեղափոխվել է Էստոնիա և վերահուղարկավորվել Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

Կրոնշդադտում հուշատախտակ է ամրացված այն տան պատին, որտեղ բնակվել է Լիդիա Կոյդուլան։

Ստեղծագործություններ 

Լիդիա Կոյդուլան մեծ ավանդ ունի հատկապես էստոնական բանաստեղծության զարգացման գործում։ Նրա հայրենասիրական բանաստեղծությունները մեծապես ոգևորել է էստոնացի ժողովրդին, իսկ բանաստեղծուհուն անվանել են «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (, այդպես է կոչվել Կոյդուլայի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է տեսել 1867 թվականին)։ Կոյդուլայի բանաստեղծությունների մեծ մասն ունի ռոմանտիկական բովանդակություն. նա ցավում է էստոնական ժողովրդի դժբախտությունների համար, գովերգում է սերը հայրենիքի ու տան նկատմամբ, ձգտում է օգնել իր հայրենակիցներին ու թեթևացնել նրանց ցավը։

Լիդիա Կոյդուլան կատարել է ազատ թարգմանություներ, արտասահմանյան գրողների ստեղծագործությունները հարմարեցրել է թերթում տպագրելու համար։ Կոյդուլան նորություն բերեց նաև էստոնական դրամատուրգիայում. նրա առաջին կատակերգությունը, որ կոչվում էր «Զարմուհին Սարեմայից» (, 1870) գրվել է գերմանացի դրամատուրգ Տ. Կարների սյուժեով, սակայն հետագայում նա ստեղծել է ինքնուրույն կատակերգություններ՝ «Խնամախոսները» (, 1870) և «Մի տեսակ էշ» (, 1872)։ Կոյդուլայի կատակերգություններով էլ իր պատմությունն սկսել է էստոնական թատրոնը։

Գրքերի ցանկ 
 «Մարգագետնային ծաղիկներ» (, 1866).
 «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (, 1867).
 «Բանաստեղծությունների ժողովածու» (, 1925).
 «Ընտիր երգեր» (, 1934).
 «Ընտիր բանաստեղծություններ» (, 1943).
 «Ընտիր բանաստեղծություններ» (, 1949).
 «Բանաստեղծությունների փոքր գիրք» (, 1967).
 «Բանաստեղծություններ» (, 1969).
 «Իմ հայրենիք, իմ սեր» (, 1978, 1993).

Հետաքրքիր փաստեր 
 Լիդիդ Կոյդուլայի «Իմ հայրենիք, իմ սեր» () բանաստեղծության խոսքերով կոմպոզիտոր Գուստավ Էռնեսաքսը գրել է երգ, որ դարձել է Էստոնիայի ոչ պաշտոնական հիմնը։ 
 Էստոնական 100 կրոնանոց դրամանիշի մի երեսին պատկերված է Լիդիա Կոյդուլան սոխակի հետ, իսկ մյուս երեսին տպված է մի քառատող նրա բանաստեղծությունից.

Silla otsad ühendatud,
Kandes ühte isamaad,
Tõe templiks pühendatud…
Nägu — millal tõeks saad?!

Ծանոթագրություններ 

Էստոնացի կին գրողներ
Էստոնացի բանաստեղծուհիներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
19-րդ դարի կին գրողներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կին դրամատուրգներ