Յանոշ Ցեց

Յանոշ Ցեց (Czetz János, Հովհաննես Ցեցյան, ), 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխության հայազգի գործիչ, գեներալ (1849 թ.)։

Կենսագրություն 
Սովորել է զինվորական ուսումնարանում, ավարտել զինվորական ակադեմիա (1842 թ.)։ 1848 թվականի աշնանը հեղափոխության առաջնորդ Լայոշ Կոշուտը Ցեցին նշանակել է զորավար Յու․ Բեմի հեղափոխական բանակի գլխավոր շտաբի պետ։ Ցեցը Տրանսիլվանիայում հաղթական կռիվներ է մղել ավստրիական զորաբանակի դեմ․ զորավար, տաղանդով աչքի է ընկել Սիբինի (Սիբիուի) ճակատամարտում (1849 թվականի մարտի 11), Բրաշովի մոտ նահանջի է հարկադրել (1849 թվականի մարտի 19) ավստրիացիներին օգնության եկած ցարական զորքերին, ավստրիացիներին պարտության մատնել Պիշկիի ճակատամարտում։

Ազատագրական պայքարում երկրի բոլոր ժողովուրդների համագործակցության կողմնակից էր։ Հեղափոխության պարտությունից հետո տարագրվել է Գերմանիա, հեռակա դատապարտվել մահապատժի։ Համբուրգում հրատարակել է «Բեմի արշավանքը Տրանսիլվանիայում 1848-1849 թթ․» գիրքը (1850 թ., գերմ․), որը հունգարական հեղափոխության պատմության համար կարևոր և հավաստի տվյալներ է պարունակում։

Ցեցը ընդգրկվել է 1851 թվականին Փարիզում ստեղծված հեղափոխական կոմիտեի կազմում։ Հիսաթափվելով Նապոլեոն III-ի քաղաքականությունից՝ Ցեցը Ֆրանսիայից անցել է Իսպանիա, Պորտուգալիա, ապա՝ Իտալիա, իր կազմակերպած հունգարական լեգեոնով մարտնչել ավստրիացիների դեմ Ջուզեպպե Գարիբալդիի բանակում։ 1861 թվականին Ցեցն ընտանիքով հաստատվել է Բուենոս Այրեսում, 1865 թվականից ծառայել արգենտինական բանակում։ Եղել է Արգենտինայի զինվորական ակադեմիայի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենը (1870-1874 թթ.)։ Գրել է «Արգենտինայի հանրապետության ռազմական աշխարհագրություն» ձեռնարկը (1885 թ.)։ Նամակագրական կապեր է հաստատել Խ․ Սոնգոտյանի հետ, աշխատակցել նրա խմբագրած «Արմենիային»։

Բուդապեշտի փողոցներից մեկն այժմ կոչվում է Ցեցի անունով, իսկ Բուենոս Այրեսի զինվորական ակադեմիայի բակում դրված է նրա հուշարձանը։ Ցեցի և Բեմի դիմանկար ներով թողարկվել են լեհական և հունգարական դրոշմանիշեր։ Աճյունն ամփոփված է Բուենոս Այրեսի Ռիկոլետա գերեզմանատանը, Ռոսասների դամբարանում։

Ծանոթագրություններ 

Հունգարահայ ռազմական գործիչներ
Հունգարահայ քաղաքական գործիչներ
Հունգարահայ գրողներ