Մոկունք

Մոկունք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքի արևելյան կողմում։

Անվան ստուգաբանություն 
Անվան հետ կապված կա մի ավանդադապատում։ Խոսրով թագավաորը Տիգրանի գլխավորությամբ Սմբատ Մամիկոնյանի վրա 20 000-անոց բանակ է ուղարկում։ Տիգրանի հետ Ապահունիք բանակցելու է գնում Սմբատի որդին՝ Վահան Կամսարականը։ Տիգրանը Մուշեղ իշխանի, Սմբատի հոր՝ Վահանի ոսկորները, Վախտանգի կնոջն ու նրա որդուն։ Չստանալու դեպքում Տիգրանը սպառնում է, որ եկեղեցիները կրակատուն կդարձնի և հայ իշխանավորներին քարշ տալով կտանի պարսից արքայի մոտ։

Սմբատն որդու նամակը կարդալուց հետո 12 թուր է բերում եկեղեցի և պատարագ տալիս։ Դրանից հետո Սմբատը 9940 զինվոր է հավաքագրում և իջնում է Հաշտենք գավառի Գրեհն կոչված գյուղ։ Տիգրանը պատվիրակություն է ուղարկում Սմբատի մոտ, որը կրկին պահանջում է Մուշեղի և Վահանի ոսկորները և խոստանում է Սմբատին դարձնել հայոց մարզսպան։ Սմբատը շիկացած շամփուրից պսակ է սարքում և ինքն է դնում պատվիրակի գլխին։ Դրանից հետո Սմբատը պատվիրակության մյուս անդամների գլուխները կտրում է և դիակների մարմինները շիկացած շամփուրով դաղում է։ Այս դեպքից հետո բնակավայրը ստանում է «Մոգերի գերեզման» կամ Մոգտունս անվանումը։

Պատմություն 
Գյուղն առաջին անգամ հիշատակվել է Մոկկունս անվանումով՝ VII դարում։ Մոկունքը եղել է գրչության կենտրոն։ Մեզ է հասել 1443 թվականին գրված ավետարան։

Հայ բնակիչները հաճախակի դիմադրություն էին ցույց տալիս թուրքերին։

Բնակչություն 
1880 թվականին ուներ 497 բնակիչ, իսկ 1914 թվականին՝ 600-ից ավել հայ բնակիչ։

Տնտեսություն 
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։ Կարտոֆիլ են սկսել մշակել XX դարի սկզբներից։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր