Խորշակ

Խորշակ, բարձր ջերմությամբ և հարաբերական ցածր խոնավությամբ օժտված չոր ու տաք քամի տափաստաններում և կիսաանապատներում։ Վնասակար կամ կործանարար է դաշտային կուլտուրաների համար։ Նման քամիներ լինում են նաև երկրագնդի այլ շրջաններում։ Խորշակի ժամանակ ուժեղանում է գոլորշիացումը, և հողում խոնավության պակասի պատճառով բույսերը թառամում ու ոչնչանում են։

Առաջացում 
Որպես խորշակի չափանիշ ընդունվում է միաժամանակ դիտվող օդերևութաբանական տարրերի գումարը` հարաբերական խոնավությունը` փոքր կամ հավասար 30 %, ջերմաստիճանը` 25°, քամու արագությունը` մեծ կամ հավասար 5 մ/վ։ Սովորաբար խորշակների ներթափանցման ժամանակ մշակաբույսերը գտնվում են բուռն զարգացման փուլում, որի պատճառով նկատվում է բերքատվության զգալի անկում, իսկ առանձին դեպքերում  նաև բույսերի ոչնչացում։ Քանի որ խորշակային  եղանակները տևում են մի քանի օր (մինչև 5-6 օր), այդ պատճառով բերքատվության կորուստն էապես կախված է երկրագործության մշակույթից և ագրոտեխնիկական  միջոցառումների մակարդակից։ Բույսերի վրա խորշակների ազդեցությունը խորանում է հողում խոնավության պակասի պատճառով, երբ խզում է առաջանում  տրանսպիրացիայի միջոցով գոլորշացող և արմատային համակարգով ջրի մուտքի միջև։ Խորշակային օրերին ոռոգելի դաշտերը գրեթե չեն տուժում ։

Խորշակների օրական ընթացքը նման է ջերմաստիճանի և քամու արագության ընթացքին և լավ արտահայտվում է ցերեկային ժամերին։
Տարվա ընթացքում ամենից  վտանգավոր, ինտենսիվ  խորշակներ դիտվում են  հուլիս և օգոստոս ամիսներին։ Կարճատև խորշակները բույսերի համար ավելի քիչ վնասակար են, քան երկարատև  խորշակները։ Պարզվել է, որ եթե  հողում առկա է խոնավության բավարար քանակ`20 մմ`0-20 սմ շերտում, ապա հացահատիկային ցանքերը, պտղատուները և խաղողի վազն առանց լուրջ վնասի կարող են դիմանալ թույլ խորշակներին`մինչև 5 օրվա ընթացքում, միջին ինտենսիվության դեպքում` 3-4 օրվա, ինտենսիվները` 2-3 օրվա և շատ ինտենսիվ խորշակները` 1-2 օրվա ընթացքում

Խորշակների ինտենսիվություն 
Խորշակների ինտենսիվությունն ըստ Ե.Ա. Ցուբերբիլերի որոշվում է քամու արագության և օդի հագեցման պակասորդի (ժամը 13:00) համադրությամբ։

Հետևանքներ 
Խորշակները մեծ վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը` վնասելով բույսերին`նրանց զարգացման տարբեր փուլերում։ Խորշակներով պայմանավորված բերքատվության կորուստն էապես կախված է երկրագործության կուլտուրայից և ագրոտեխնիկական միջոցառումների մակարդակից։

Խորշակների վտանգավորությունը, ինչպես ցույց է տվել Ե. Ցուբերբիլերը, ուղիղ կոռելյացիոն կապի մեջ է օդի խոնավության պակասորդի և քամու արագության հետ։ Հայաստանում խորշակները սովորաբար փչում են անընդմեջ 2-5 օր, առանձին դեպքերում մինչև 7 օր, որից տուժում են ոռոգվող ցանքատարածությունները և մինչև անգամ պտղատու կուլտուրաները։

Խորշակի կանխում 
Խորշակների ազդեցությունը մեղմելու նպատակով կիրառվում են մի շարք միջոցառումներ և նոր տեխնոլոգիաներ՝ դաշտային մշակաբույսերի հարմարվողականությունը բարձրացնելու համար։ Առավել  կարևոր են երաշտադիմացկուն (չորադիմացկուն) մշակաբույսերի և սորտերի ներդնումը, հատկապես այն շրջաններում, որտեղ երկրագործությունը տարվում է անջրդի պայմաններում։ Պետք է ընտրել  այմպիսի  սորտեր, որոնք իրենց ժառանգական  հատկանիշներով ավելի դիմացկուն  են հողի  և օդի չորության  նկատմամբ և երաշտի  պայմաններում  կարող են  ապահովել նորմալ  բերք [5]:
Անջրդի պայմաններում կարևոր նշանակություն ունեն ցանքաշրջանառության կիրառումը։ Չորային շրջաններում հողերի  անկանոն մշակումը  պատճառ է դառնում  հողի կառուցվածքի փոփոխման, հողատարման  երևույթների ուժեղացման, հետևաբար և հողերի  բերրիության անկման։ Այդ պատճառով պետք է ներդրվեն  հողի  մշակության  այնպիսի  եղանակներ, որոնք  կմեծացնեն հող ներթափանցող ջրի քանակը և հողաշերտում  կուտակվող ջրի ծավալը։ Կարևոր է նաև  մշակաբույսերի  ճիշտ պարարտացումը ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն  
 Суховеи, их происхождение и борьба с ними, М., 1957 

Քամիներ
Մթնոլորտային երևույթներ
Բնության երևույթներ