Մամսա

Մամսա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ գյուղաքաղաքից հյուսիս-արևմուտք, մի փոքր բարձրության հարավային լանջին։

Անվան ստուգաբանություն 
Ըստ ավանդության օտար հալածանքներից ապաստան որոնող թոռ ու մամ անցնում են մի այրի մոտով և թոռն ասում է. «մամ, հուսա», որից էլ առաջացել է Մամսա անունը։

Աշխարհագրություն 
Բնակավայրը շրջապատված էր պարտեզներով։

Պատմություն 
Մամսան հանդիսանում էր XI դարում կաթոլիկություն ընդունած այս շրջանի 6 գյուղերից մեկը։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Բնակչություն 
1872-1873 թվականներին ուներ 28 տուն հայ և հույն, 6 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1914 թվականին՝ 82 տուն՝ 339 հայ բնակչով։

Տնտեսություն 
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

Ճարտարապետություն 
Գյուղի տները մեծ մասամբ երկհարկանի էին։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Մամսան ուներ 1830 թվականին կառուցված Ս. Թորոս կաթոլիկական եկեղեցի և 1834 թվականին կառուցված Ս. Գևորգ լուսավորչական եկեղեցի։

Կրթություն 
Յուրաքանչյուր եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Տես նաև 
 Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր