Ալյուր (Թիմարի գավառ)

Ալյուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում, Վան քաղաքից 21-22 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելք՝ ափից 4-5 կմ հեռավորության վրա, Կտուց կղզու դիմաց՝ արգավանդ սարահարթի վրա։

Անվան ստուգաբանություն 
Ըստ Ադոնցի գյուղի անվանումը պահպանվել է ուրարտական Այլուրիա գետի անվանումից, որի մասին հիշատակումներ կան Սարգոնի 713 թ.-ի արշավանքի կապակցությամբ։

Ըստ Ա. Ղանաղալյանի ավանդապատման այստեղով է անցել Թադևոս առաքյալը և տեսնելով տարածքի հաճելի դիրքը, ասել է. «այլ ո՞ւր երթանք»։ Այստեղից էլ գյուղի անունը մնացել է Ալյուր կամ Ալուր։

Պատմություն 
Հիշատակվում է որպես գյուղ Վասպուրականի Տոսպ գավառում՝ XIII դարից։ Ըստ Դավրիժեցու XVII դարում Այլուրը մտնում էր Ամուկ (Ամյուկ) գավառի կազմում։

Ըստ Մ. Օրմանյանի գյուղը հանդիսանում է միջնադարյան մատենագրություններում հիշատակվող Անալյուր գյուղը, որտեղ ծնվել է մատենագիր Գևորգ Մեղրիկը։

1895 թվականին Ալյուրը ենթարկվել է հարձակման, իսկ Մեծ եղեռնի ժամանակ նրա բնակիչների մեծ մասը զոհվել է։ Ողջ մնացած ալյուրցիներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում` հիմնականում Արթիկի շրջանի Մեծ Մանթաշ և Փոքր Մանթաշ գյուղերում։

Բնակչություն 
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Ալյուրը Թիմարի շրջանի ամենամեծ բնակավայրն էր և ուներ 400 տուն հայ բնակիչ։ Բացի այդ կային նաև քուրդ բնակիչներ։

Տնտեսություն 
Բնակիչները զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ։ Գյուղը ուներ բարեբեր հողեր և այնտեղ մշակում էին խաղողի այգիներ։ Բնակիչները զբաղվում էին նաև գինեգործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Ալյուրն ուներ Ս. Աստվածածին և Ս. Գրիգոր անվանումներով եկեղեցիներ։

Հասարակական կառույցներ 
Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան։

Անվանի մարդիկ 
Այլուր գյուղում է ծնվել Արմեն Շատինյանը (1870-1932), որը եղել է հեղափոխական, ուսուցիչ և վիպասան։

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր