Սասունցի Դավիթ (արձան, Երևան)

«Սասունցի Դավիթ» արձան, ձիարձան Երևանի Սասունցի Դավթի հրապարակում։ Հեղինակ՝ Երվանդ Քոչար, տեղադրվել է 1959 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Հեղինակներ 
 Ճարտարապետ՝ Միքայել Մազմանյան
 Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Երվանդ Քոչար

Տվյալներ 
Քանդակը կառուցված է կոփածո պղնձից ու բազալտից, չափսերը՝ 6,5x2,2x9,3 մետր։

Պատմություն 
1939 թվականին Երևանում պատրաստվում էին տոնել «Սասնա ծռեր» էպոսի 1000-ամյա հոբելյանը։ Տոնակատարությունների  նախօրեին որոշվում է  կայարանամերձ հրապարակում  կանգնեցնել  էպոսի հերոսի  քանդակը։ Քանդակի վրա աշխատանքներն  սկիզբ են առել  դեռ  1939 թվականին՝ հայկական  դյուցազնավեպի գրաֆիկական  վերոհիշյալ  նկարաշարին  զուգընթաց։  Հայտարարվեց մրցույթ, սակայն քանդակագործների մի մասը պնդեց, որ արձանը ստեղծելու համար հարկավոր է մեկ-երկու տարի, մյուսներն այլ պատվերներով էին զբաղված։ Միայն  նկարիչ-արձանագործ Երվանդ Քոչարը, որը նոր էր  վերադարձել  Ֆրանսիայից հանձն  առավ  կարճ ժամանակահատվածում իրականացնելու  այդ աշխատանքը։ Մաեստրոն  աշխատանքն  ավարտեց անհավատալի  կարճ ժամկետում՝ 18 օրում։ Այն տեղադրվեց կայարանամերձ հրապարակում և այնտեղ մնաց մոտ 2 տարի։  1941 թվականին Քոչարի ձերբակալությունից հետո արձանը ոչնչացվեց։ Քանդակագործին առաջադրված մեղադրանքներից մեկն էլ այն էր, որ «մերկացրած սրով հեծյալը նայում  է դեպի «բարեկամ» Թուրքիա...», դա հավասարազոր էր «ժողովրդի թշնամի» կոչվելուն։ Արձանը ոչնչացվեց։ Երկու տարի, չորս ամիս բանտում անցկացնելուց հետո Քոչարին ազատ արձակեցին։

1957 թվականին Երքաղսովետը որոշեց վերականգնել արձանը, և Քոչարը ստեղծեց իր գլուխգործոցներից մեկը։

Արձանի բացումը տեղի ունեցավ 1959 թվականի դեկտեմբերի 3-ին կայարանամերձ հրապարակում (այժմ՝ Սասունցի Դավթի հրապարակ)։ Իշխանությունները արել էին ամեն ինչ, որպեսզի  արարողությունը անցնի աննկատ, սակայն ժողովուրդը  արձանի բացումը  վերածեց  համազգային  տոնախմբության,  ինչպես գրում է  ականատեսը՝ կատարվածը հնարավոր չէ  նկարագրել....

Հետաքրքրաշարժ փաստեր 
 «Սասունցի Դավիթ» արձանը պատկերված է 1991 թվականին Խորհրդային Միության կենտրոնական բանկի թողարկած 5 ռուբլի անվանական արժեքով հոբելյանական մետաղադրամին, ինչպես նաև 1994 թվականին ՀՀ ԿԲ-ի թողարկած 25 դրամ անվանական արժեքով «Սասունցի Դավիթ» արծաթե հուշադրամին։
 ԽՍՀՄ փոստը 1968 թվականին թողարկել է Երևանի 2750-ամյակին նվիրված փոստային նամականիշ (12 կոպեկ), որին ևս պատկերված է «Սասունցի Դավիթ» արձանը։
 «Սասունցի Դավիթը» պատկերված է Երևանի մետրոպոլիտենի ժետոններին։
 «Սասունցի Դավիթը» երկար տարիներ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի խորհրդանիշն է։
 «Սասունցի Դավիթը» Երևանի ամենածանր հուշարձանն է. քաշը 3,5 տոննա է։

Տես նաև 
 Սասունցի Դավիթ (արձան, Ֆրեզնո)

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Երևանի հուշարձաններ
Երվանդ Քոչարի քանդակներ