Խուլ Խաչիկ

Խուլ Խաչիկ, Խաչիկ Արծրունի (ծն. թ. անհայտ — 1042, Թոռնավան), Վասպուրականի Թոռնավան գավառի իշխան։ Աղբյուրներում հորջորջվել է «խուլ», «առյուծ» մականուններով, «Հայոց մեծ իշխան» պատվանունով։

1021 թվականին Վասպուրականի ազատանու արտագաղթից հետո Խուլ Խաչիկը հրաժարվեց հեռանալ հայրենիքից, բայց որդիները՝ Հասանն ու Ճնճղուկը, իրենց զորագնդերով ծառայության մտան Բյուզանդիայի կայսեր մոտ։ 1042 թվականին Խուլ Խաչիկը 70 ռազմիկներով դիմադրություն կազմակերպեց Հեր ու Զարավանդ գավառներից Թոռնավան ներխուժած այլազգի հրոսակախմբի դեմ։ Խուլ Խաչիկի 15-ամյա որդի Իշխանիկը, որին հայրը փակել էր բերդում՝ մարտին չմասնակցելու համար, նույնպես նետվեց մարտադաշտ և զոհվեց քաջաբար։ Թշնամիները շրջափակեցին և սպանեցին նաև որդու զոհվելուց ցնցված Խաչիկին։ Որդիները, տեղեկանալով այդ մասին, վերադարձան և 5000-անոց զորախմբով ջախջախեցին վերստին Թոռնավան ներխուժած նույն (15-հազարանոց) հրոսակախմբին, անձամբ ոչնչացրին իրենց հորն ու եղբորն սպանողներին՝ ետ խլելով նրանց զենքերն ու դրոշները։

Խաչիկին է նվիրված Մ. Քամալյանցի «Խուլ Խաչիկ» պատմական վիպակը։

Գրականություն 
 Սմբատ Սպարապետ, Տարեգիրք, Վնտ., 1956
 Մաթեոս Ուռհայեցի, ժամանակագրություն, Ե., 1973
 Ալիշան Ղ. Հուշիկք հայրենյաց հայոց, հ. 2, Վնտ., 1922

Վասպուրականի իշխաններ
Արծրունիներ