Կյուսնենց

Կյուսնենց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից հյուսիս, Վանա լիճը թափվող Սև ջուր (Կարասու) գետի ձախ ափին, արգավանդ ու ծառազարդ հարթավայրում։

Աշխարհագրություն 
Գյուղը ջրառատ էր և հարուստ էր մշակովի հողերով։

Պատմություն 
1914 թվականին գյուղում եղել են դիմադրության թեժ կռիվներ և զոհեր։ Բնակիչները 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, ստիպված գաղթել և բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։ Գաղթի ճանապարհին նրանց զգալի մասը զոհվել է ավազակային հարձակումներից և հիվանդություններից։

Բնակչություն 
Հայաբնակ էր։ 1850-ական թվականներին ոներ 85 տուն՝ 574 բնակչով, իսկ 1909 թվականին՝ 110 տուն հայ բնակիչ։

Տնտեսություն 
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և արհեստներով։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գյուղում կային եկեղեցի (Ս. Աստվածածին) և վարժարան, ինչպես նաև Տիրամայր, Ս. Գևորգ, Շեն Ս. Ատոմ, Արծվաբեր, Աստվածածին և Թուխ Մանուկ անունով ուխտատեղիներ։ Կյուսնենցի մոտակայքում էր նաև 1442 թվականին կառուցված Ավեր կոչված վանքը, որը XIX դարում ավերվել է։

Գրչություն 
Եղել է գրչության կենտրոն։ Պահվել են այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր։

Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 491, 1979 թ

Տես նաև 
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Ծանոթագրություններ 

Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր