سرو کشمر

سرو کشمر یا سرو مقدس زرتشت که سرو آزاده نیر گفته می‌شود درختی بوده که به باور زرتشتیان به دستور زرتشت در کشمر (کاشمر امروزی) کاشته شده بود. این درخت بسیار زیبا و بزرگ بود و مورد تقدس مردم، چندان که آوازه‌اش به متوکل خلیفهٔ عباسی رسید و او نیز به گماشته‌اش (ابوالطیب) در نیشابور فرمان داد که درخت بریده شود و برای او فرستاده شود. زرتشتیان آن شهر پیشنهاد کردند که در برابر نبریدنش، ۵۰٬۰۰۰ سکهٔ زر بپردازند. اما این پیشنهاد پذیرفته نشد و سرو کهن‌سال را بریدند و برای خلیفه به بغداد بردند. یک روز پیش از رسیدن درخت به بغداد، متوکل به قتل رسید و این مطابق پیش‌گویی زرتشت بود که گفته بود هر که این درخت را ببرد، کشته خواهد شد. گفته‌اند این سرو در زمان قطع شدن بیش از ۱۴۰۰ سال عمر داشت.

اسطوره‌شناسی و تاریخ 

سرو کشمر را روایت است که زرتشت، آن را با دست خود از بهشت آورده و در زمین کشمر کاشته‌است. حکیم فردوسی در این باره سروده:

در کتاب دانشنامه مزدیسنا نوشته جهانگیر اشیدری آمده:

در کتاب ثمارالقلوب خواجه ابومنصور ثعالبی چنین می‌گوید:

این چنین گفته شده بود که اگر کسی دستور به بریدن یکی از این دو سرو دهد یا ریشه آن را ببیند، بی‌درنگ خواهد مرد و متوکل نیز به دست غلامانش کشته شد.

سرو کشمر در شاهنامه 
در شاهنامه فردوسی در آغاز پادشاهی گشتاسب در واقعه ظهور زرتشت به این سرو اشاره شده که نهال آن از بهشت آورده شده‌است که توسط شاه کیانی در جلوی در آتشکده آذر مهر برزین کاشته شده بود

سرو کشمر؛ نماد ایران 
درخت سرو از دیرباز نماد و نشان ایران باستان بوده است. این که در قالب‌ها، فرش‌ها و نگاره‌ها نقش سروهای شاخه برگشته بسیار دیده می‌شود، بقایای آثار همان سنت ملی است. به ویژه سر خمیده نشان سرو، که نشانه دشخواری‌هایی است که در سراسر تاریخ سر او را خم کرده اما در مقابل انیران کمر خم نکرده و استوار است.

در ادبیات 
سرو در نمادشناسی ادبیات پارسی نماد اعتدال و ایستادگی و سرافرازی است. اما از این گذشته، اشاره و ارجاع به سرو کشمر به‌طور ویژه، در همهٔ عمر ادبیات پارسی دری و بر زبان سرایندگان گوناگون همواره روان بوده و نماد ایستادگی و استواری و بلندی.
.
محمدتقی بهار:

قاآنی:

یا به عنوان نمادی برای ایران در برابر دیگر سرزمین‌ها:

در فروردین ۱۳۹۷ هم غزلی از شفیعی کدکنی در رثای نمادین قطع این درخت در مجلهٔ بخارا منتشر شد که مطلع آن از این قرار است:

بانو هما ارژنگی شاعر معاصر قطعه ای بلند در رثای سرو کشمر سروده‌اند که اینچنین شروع می‌شود:

در دل دشت فراخ
سربرآورده یکی سرو شکوهنده و سبز
همچو تندیس اساتیری دور
قد برافراخته چون کوه بلند
بی‌گزند از نفس سرد زمان
سال او گشته فزون تر ز هزار …

جستارهای وابسته 
 سرو ابرکوه
 سرو باغ‌مزار
 کاشمر
 آتشکده کشمر
 آذر برزین‌مهر
 درختان در اسطوره‌شناسی
 درخت سرو
 سرو زربین سنگان
 بته‌جقه
 شیر و خورشید
 درفش کاویانی
 فرش بهارستان

پانویس

منابع 
 فرهنگ فارسی، دکتر محمد معین تهران ۱۳۶۳ انتشارات امیر کبیر
 تاریخ بیهق، ظهیرالدین ابوالحسن علی بن ابی القاسم زید بیهقی به کوشش احمد بهمنیار، تهران ۱۳۱۷
 لغت‌نامه دهخدا، مؤسسه دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران
 سرو زرتشت، فؤاد فاروقی، انتشارات کوشش ۱۳۹۱

ادبیات فارسی
اسطوره‌شناسی ایرانی
اسطوره‌شناسی
افسانک‌ها
تاریخ کاشمر
خلافت عباسی
درختان در اسطوره‌شناسی
درختان در دین
درختان نامدار در ایران
درختان نامدار
شهرستان کاشمر
کهن‌الگوها در اسطوره‌شناسی
مزدیسنا
ویکی‌سازی رباتیک