فلسفه برای کودکان

فلسفه برای کودکان و نوجوانان (فبک) یا فکرپروری برای کودکان و نوجوانان برنامه‌ای برای آموزش تفکر تأملی و فلسفی است که به پرورشِ قدرتِ استدلال، داوری و تمیز در کودکان و نوجوانان می‌پردازد و دستِ کم، سه گونه تفکر نقادانه، تفکر خلاقانه و تفکر مراقبتی را در ایشان پیشرفت می‌دهد. برنامهٔ آموزش فلسفه به کودکان، از جدیدترین رویکردهای آموزش مهارت‌های تفکر به‌ویژه تفکر نقادانه به کودکان است این برنامه را در اوایل دههٔ 70 میلادی، لیپمن[1] طراحی کرد که به‌تدریج به شکوفایی و تکامل خود رسید. لیپمن برنامه آموزش فلسفه به کودکان را یکی از روش‌های افزایش انواع هوش و تفکر در کودکان دانست.
[1]. Lipman

پیشینه 
در اواخر سال‌های ۱۹۶۰، وقتی متیو لیپمن در دانشگاه کلمبیا واقع در نیویورک در رشتهٔ فلسفه مشغول تدریس بود، متوجه شد که دانشجویانش فاقد قدرت استدلال و قضاوت هستند. او به این نتیجه رسید که برای تقویت قدرت تفکر این دانشجویان دیگر بسیار دیر شده‌است و قدرت استدلال باید از همان کودکی تقویت شود. لیپمن را بنیان‌گذار فلسفه برای کودکان می‌دانند. لیپمن در سال ۱۹۷۲ به دانشگاه مونتکلر ایالت نیوجرسی نقل مکان کرد و در سال ۱۹۷۴
مؤسسه IAPC را با عنوان مؤسسه بسط و ترویج فلسفه برای کودکان تأسیس کرد.

در ایران

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 
یکی از گروه‌های پژوهشی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان است. این گروه با مصوبه شورای گسترش آموزش عالی در تاریخ ۴ آبان ۸۶ شروع به فعالیت نمود و تا کنون در زمینه فلسفه برای کودکان فعالیت‌هایی شامل: مقاله، تألیف و ترجمه کتاب، برگزاری سمینار، همایش و نشست انجام داده‌است.

فصلنامه تفکر و کودک 
فصلنامهٔ علمی – تخصصیِ تفکر و کودک از سویِ پژوهشگاهِ علومِ انسانی و مطالعاتِ فرهنگی منتشر می‌شود.

انتشارت آموزشی شهرتاش 
نشر شهرتاش یکی از ناشرانی است که به طور خاص به ترجمه و چاپ کتاب‌های حوزه فلسفه برای کودکان می‌پردازد. مدیریت آن دکتر فرزانه شهرتاش (دکترای اخلاق در حوزه فلسفه برای کودکان از کره جنوبی) کارگاه‌های تربیت معلم را در این حوزه برگزار می‌کند.

پژوهشگران 
از جمله پژوهشگران ایرانی این رشته می‌توان به فرزانه شهرتاش، یحیی قائدی،جعفر چاوشی، روح‌الله کریمی، سعید ناجی، مسعود صفایی مقدم، مهرنوش هدایتی، محمدرضا واعظ شهرستانی، حسین شیخ‌رضایی و علی‌اصغر مصلح اشاره کرد.

کتاب برای معلمان و مربیان

در ایران کتاب‌هایی برای معلمان و مربیان به صورت تالیف و ترجمه در این زمینه منتشر شده است از قبیل:

 با هم فکر کردن: کندوکاوهای فلسفی برای کلاس، نویسنده فیلیپ کم: ترجمه مژگان رشتچی، فرزانه شهرتاش. ناشر: شهرتاش
 فلسفه برای کودکان: کتاب راهنمای کارورزان. ویراستار: مون گریگوری؛ ترجمه: علامحسین شاهینی، حدیث جهانیان. ناشر: شهرتاش
 گفتگو با کودکان، نویسنده: گرت بی متیوز، ترجمه: غلامحسین شاهینی، بهاره نظری مزیدی. ناشر: شهرتاش
 ایده‌های بزرگ برای بچه‌های کوچک: آموزش فلسفه از دریچه‌ی ادبیات کودکان، نویسنده: توماس ای. وارتنبرگ؛ مترجم: نسرین ابراهیمی‌لویه. ناشر: شهرتاش
 فلسفه‌ورزی با کتاب‌های تصویری، نویسنده: فیلیپ کم و دیگران؛ مترجم: فرزانه شهرتاش. ناشر: شهرتاش
 دگرگونه اندیشی. نویسنده: کاترین مک‌کول، مترجم: ناهید حجازی. ناشر: کارنامه
 کندوکاو فلسفی: ترکیب ابزارهای فلسفی با یاددهی-یادگیری کندوکاو محور. نویسنده: فیلیپ کم، مترجم: علی قاسمی. ناشر: شهرتاش

کتاب برای والدین 
در ایران کتاب‌هایی برای والدین در این به صورت تالیف و ترجمه زمینه منتشر شده است از قبیل:

 کودک فلسفی: پرورش توان فکری و فلسفی کودکان نویسنده: جانا مورلون، مترجم: مرتضی براتی، ناشر: ليگا
 کندوکاو فلسفی برای کودکان و نوجوانان جلد اول و دوم نویسنده: سعید ناجی، انتشارات: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
 فلسفه و کودک، نویسنده: گرت بی متیوز، ترجمه: غلامحسین شاهینی، احسان عبدالهی، ناشر: شهرتاش

پرورشِ خلاقیت در کودکان 
خلاقیت به عنوان یک استعداد بالقوه نیازمند توجه و پرورش است، زیرا این توانایی نیز مانند همهٔ تواناییهای انسان، جز در سایه بارورسازی به فعلیت نخواهد رسید. از اینرو، پرورش آن می‌بایست از سنین کودکی آغاز گردد و زمینه‌سازی جهت رشد آن برعهده خانواده، مهدکودک و مدارس می‌باشد.

پانویس

پیوند به بیرون 
 فلسفه برای کودکان
 فلسفه برای کودکان در ایران

آموزش فلسفه
شاخه‌های فلسفه