فهرست امپراتوران روم

فهرست فرمانروایان روم در زیر آورده شده‌است. این عنوان (فرمانروا، فرمانده) پادشاهی روم از درون جمهوری روم و پس از آنکه این جمهوری به قدرتی غالب در اروپا بدل شد به‌وجود آمد و ویژگی آن، یکپارچگی قدرت در دستان تنها یک تن بود تا در دستان سنا و مردم روم.

آگوستوس (به معنای همایونفر که لقب اُکتاویانوس است، تا پیش از وی این لقب فقط برای اماکن و اشیاء به کار می رفت و با این لقب هاله‌ای قدسی و الهی به دور او کشیده شد) را نخستین فرمانروای روم می‌شناسند. اما او که برای حفظ چهرهٔ قانون، دوراندیشی پیشه کرده‌بود، هیچ عنوان خاصی را در دوران پادشاهی برای خود برنگزید و تنها خود را با لقب افتخاری و از پیش موجود Princeps Senatus به‌معنای فرد عالی رتبه سنا مطرح ساخت.

تا پیش از آگوستوس و در دوران جمهوری روم، واژه امپراتور تنها به معنای فرمانده ارتش روم به کار می‌رفت، اما از زمان اُکتاویانوس که وی اختیارات بسیار گسترده‌ای به دست آورد، این کلمه معنای امروزین خود را یافت.  

در این باره، ویل دورانت در مجموعه تاریخ تمدن جلد سوم می‌گوید:  

"جمهوری در فارسالوس مرد و انقلاب در آکتیون به فرجام رسید. روم آن دور مقدر را که هم افلاطون می‌شناخت و هم ما می‌شناسیم پیموده بود؛ پادشاهی، آریستوکراسی، الیگارشی، دموکراسی، آشوب انقلابی، و دیکتاتوری. یک بار دیگر، در جزر و مد عظیم تاریخ، عصری از آزادی به سر رسیده و دورانی از نظم آغاز شده بود 

واژهٔ امروزی امپراتور نگارش فارسی Imperator در لاتین است که از راه انگلیسی به زبان ما آمده است. این لقب از سوی ارتش به یک فرمانده موفق داده می‌شد. بهترین برابر فارسیِ این واژه فرمانروا و فرمانده همه نیروهاست؛ چرا که از فعل imperō به‌معنای «من فرمان می‌دهم» و «من دستور می‌دهم» برگرفته‌اند.

دوران نخست

دودمان ژولیو-کلودی

سال چهار امپراتور و دودمان فلاویان

دودمان نروا-آنتونینی

سال پنج امپراتور و دودمان سوریان

بحران سده سوم

چیرگی

حکومت چهارنفره و دودمان کنستانتینی

دودمان والنتینی

دودمان تئودوسی

آخرین امپراتوران روم غربی

امپراتوری روم شرقی (بیزانس)

کنستانتین ۳۰۵–۳۶۳

بدون نام ۳۶۳–۳۶۴

والنتیان - تئودوسیوس ۳۶۴–۴۵۷

لئونید ۴۵۷–۵۱۸

یوستی نیانوس یا ژوستینیان ۵۱۸–۶۰۲

بدون نام ۶۰۲–۶۱۰

هراکلین ۶۱۰–۷۱۱

بدون نام ۷۱۱–۷۱۷

ایسائواورین ۷۱۷–۸۰۲

نیک فورس ۸۰۲–۸۱۳

بدون نام ۸۱۳–۸۲۰

فری گیان ۸۲۰–۸۶۷

ماسه دونیان ۸۶۷–۱۰۵۶

بدون نام ۱۰۵۶–۱۰۵۷

کومننید ۱۰۵۷–۱۰۵۹

دوکید ۱۰۵۹–۱۰۸۱

کومننید ۱۰۸۱–۱۱۸۵

آنجلید ۱۱۸۵–۱۲۰۴

لاسکارید (امپراتوری نیکاریا) ۱۲۰۴–۱۲۶۱

فالا ئی او لوگان ۱۲۶۱–۱۴۵۳

فالا ئی او لوگان ۱۴۵۳–۱۵۰۲

جستارهای وابسته 
 امپراتوری روم

منابع 

 

امپراتوران روم
دولت امپراتوری روم
امپراتوری روم
فهرست کارمندان در روم باستان
فهرست‌های شاهان