گاسترولاسیون

در زیست‌شناسی تکوینی، گاسترولاسیون  عبارت "گاسترولا" و "گاسترولاسیون" توسط ارنست هکل در اثر خود به نام "Biology of Calcereous Sponges" معرفی شدند 1872. اعتبار این سخن را به لوئیس ولپورت، محور های بدن را تشکیل داده (مثل محورهای پشتی-شکمی  قدامی-خلفی)، و همچنین برخی از انواع سلول‌هایی که قرار است در آینده تبدیل به لوله گوارشی (احشاء) شوند را درونی سازی کند.

در جانداران سه‌لایه رویانی، گاسترولا سه لایه ای می باشد. این سه لایه را لایه‌های زایا نامیده که به نام های اکتودرم (لایه بیرونی)، مزودرم (لایه میانی)، و اندودرم (لایه داخلی) شناخته می شوند. در جانداران دولایه رویانی چون گزنده‌تباران و شانه‌دارتباران، گاسترول تنها شامل اکتودرم و اندودرم می شود. این دو لایه را برخی مواقع هیپوبلاست و اپی‌بلاست هم می نامند.

گاسترولاسیون بعد از تسهیم و تشکیل بلاستولا رخ می دهد. به دنبال گاسترولاسیون، اندام‌زایی رخ می دهد، که در آن تک تک اعضا در لایه‌های زایای تازه شکل یافته تکوین پیدا می کنند. هر لایه در رویان درحال تکوین تبدیل به یک بافت یا عضو خاص می گردد.

اکتودرم در مهره‌داران منجر به اپی‌درمیس، دستگاه عصبی و ستیغ عصبی می شود.
اندودرم منجر به بافت پوششی دستگاه گوارشی، دستگاه تنفسی و اعضای دستگاه گوارشی مرتبط با آن چون کبد و لوزالمعده می شود.
مزودرم منجر به انواع مختلف سلولی چون ماهیچه‌ها، استخوان‌ها، و بافت همبند می شود. در مهره‌داران، مشتقات مزودرم شامل نوتوکورد، قلب، خون و عروق خونی، بافت چربی، غضروف دنده‌ها و مهره‌ها، درمیس.

پس از گاسترولاسیون، سلول‌های درون بدن به شکل ورقه‌های سلول‌های متصل بهم (مثل بافت پوششی) درآمده یا شبکه‌ای از سلول‌های ایزوله چون مزانشیم را تشکیل می دهند.

گرچه که الگوهای گاسترولاسیون، تغییرات بزرگی را در سرتاسر فرمانرو جانوران از خود نشان می دهند، اما این تغییرات توسط پنج حرکت سلولی بنیادین طی گاسترولاسیون یکپارچه می گردند:

درون‌روی (Invagination)
درون‌خزیدگی (Involution)
مهاجرت انفرادی (Ingression)
دولایه‌ای شدن (Delamination)
روخزیدگی (Epiboy)

عبارت "گاسترولا" و "گاسترولاسیون" توسط ارنست هکل در اثر خود به نام "Biology of Calcereous Sponges" معرفی شدند 1872. اعتبار این سخن را به لوئیس ولپورت، زیست‌شناس تکوینی پیشرو در این زمینه، نسبت می دهند: "مهم ترین زمان زندگی شما نه تولد، نه ازدواج و نه مرگ، بلکه گاسترولاسیون می باشد."

ارجاعات

کتاب‌شناسی

مطالعه بیشتر

پیوندهای بیرونی

 Gastrulation animations 
 Gastrulation illustrations and movies from Gastrulation: From Cells To Embryo edited by Claudio Stern

لایه‌زایی
زیست‌شناسی تکوینی جانوری
رویان‌شناسی