زبان سریکالی

زبان سریکالی یا سرقولی یکی از زبان‌های ایرانی شرقی از شاخهٔ پامیری است و تاجیک‌های چین بدان زبان سخن‌می‌رانند. در چین به آن تاجیکی  می‌گویند ولی این زبان با فارسی تاجیکی تفاوت‌دارد. استفادهٔ نام سریکالی برای آن از اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی در مجامع جهانی باب شده‌است.

گویشوران این زبان بیشتر در تاشکورگان می‌زیند و برای ارتباط با دیگر مردمان در سین‌کیانک از زبان‌های چینی و اویغوری به عنوان زبان میانجی استفاده می‌کنند.

نامگذاری 
سریکالی در چینبه طور رسمی با نام"تاجیکی"  (  ، Tǎjíkèyǔ )شناخته می‌شود. با این حال، این زبان با فارسی تاجیکی (شکلی از فارسی) که در تاجیکستان صحبت می شود، یکی نیست زیرا سریکالی یک زبان ایرانی شرقی است که نزدیک به سایر زبان های پامیری است که عمدتاً در مناطق بدخشان تاجیکستان و افغانستان صحبت می شوند، در حالی که فارسی یک زبان ایرانی غربی است.  همچنین به عنوان تاشکورگانی،  (پایتخت باستانی پادشاهی سریکالی) - اکنون شهرستان خودمختار تاشکورگان (یا تاکسکورگان) تاجیک در سین کیانگ چین - نیز شناخته می‌شود. با این حال، استفاده از اصطلاح تاشکورگانی در بین دانشمندان رواج ندارد.

اولین گزارش های مکتوب از سریکالی به زبان انگلیسی مربوط به دهه ۱۸۷۰ است که معمولاً از نام "سریکالی" برای اشاره به این زبان استفاده می کنند، اما برخی گزارش های مکتوب از آن زمان ممکن است از تلفظ متفاوتی استفاده کنند که از رونویسی آوایی چینی این اصطلاح به انگلیسی نشات گرفته است (مانند Selekur(i)).  محققان مدرن چینی اغلب در مقالات خود نام های سریکالی و تاجیک را ذکر می‌کنند.

پراکنش گویشوران 
تعداد گویشوران در حدود 35000 است. اکثر آنها در شهرستان خودمختار تاشکورگان تاجیک در استان سین کیانگ جنوبی چین ساکن هستند. نام چینی زبان سریکالی، و همچنین استفاده از ساریکول به عنوان یک جای‌نام‌، Sàléikuòlèyǔ () است. گویشوران در چین معمولاً از چینی و اویغوری برای برقراری ارتباط با مردم سایر گروه‌های قومی منطقه استفاده می‌کنند. سایر گویشوران این زبان در بخش تحت کنترل پاکستان در کشمیر یافت می‌شوند که نزدیک مرزهای بین‌المللی پاکستان و چین است.

سیستم نوشتاری 
این زبان هیچ فرم نوشتاری رسمی ندارد. زبان شناس Gāo Èrqiāng که نوشته‌هایش در چین منتشر می شود، از IPA برای رونویسی صداهای سریکالی در کتاب و فرهنگ لغت خود استفاده کرد،   در حالی که Tatiana N. Pakhalina که نوشته‌هایش در روسیه منتشر می شود، از الفبای مشابه با الفبای زبان واخی در آثارش استفاده کرد.   اکثر گویشوران سریکالی در مدارس با استفاده از زبان اویغوری آموزش می‌بینند.

در آثار علمی 
در سال 1958، زبان شناس Gāo Èrqiāng، سریکالی را با همکاری زبان شناسان تاجیک، با استفاده از 37 علامت از الفبای آوایی بین المللی برای رونویسی زبان مورد مطالعه قرار داد. در فرهنگ لغت Sarikoli–Han در سال 1996، Gāo Èrqiāng از الفبایی با 26 حرف و 8 دیگراف بر اساس پینیین استفاده می‌کند.

در سال‌های اخیر، گویشوران سریکالی در چین از الفبای عربی اویغوری برای تلفظ زبان خود استفاده کرده‌اند.

واژگان 
اگرچه واژگان سریکالی تا حد زیادی به واژگان سایر زبان‌های ایران شرقی نزدیک است، اما تعداد زیادی واژه‌های منحصر به فرد سریکالی و شغنی وجود دارد که در سایر زبان‌های ایرانی شرقی مانند واخی، پشتو یا اوستایی یافت نمی‌شوند.

جستارهای وابسته 
 تاجیک‌های چین

منابع 

Wikipedia contributors, "Sarikoli language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarikoli_language&oldid=510542642 (accessed September 11, 2012).

تاجیک‌های چین
زبان‌های ایرانی جنوب شرقی
زبان‌های ایرانی در خطر
زبان‌های پامیری
زبان‌های چین