هداوند

ایل هَداوَنْد یکی از ایل‌های لر اصالتاً کوچ‌روی ساکن استان تهران و مناطق اطراف است.

جمعیت 
جمعیت ایل هداوند در سال‌های مختلف به شرح زیر است:

گسترهٔ جغرافیایی 
ایل هداوند بیشتر در دشت ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، پاکدشت، قرچک ساکن هستند. علاوه‌بر آن‌ها، در استان تهران، ایل هداوند در مناطق شمیرانات، دماوند، رباط‌کریم، تهران، لار و همچنین در الیگودرز، دورود، ازنا،  گرمسار، کرج، زرند، ساوه، قزوین و خمین هم ساکن هستند.

تبار 
در عموم منابع این ایل جزو مردم لر دسته‌بندی شده‌اند، منابع شفاهی مردمِ این ایل، خود را زیر شاخه‌ای از لرها می‌دانند. پرویز تناولی در کتاب دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین به نقل از تاریخ شفاهی مردم، هداوندها را جزو لرها دسته‌بندی کرده‌است و دست‌بافت‌های آن‌ها را شبیه به دست‌بافت‌های لری ذکر کرده‌است. در کتاب Contemporary Society: Tribal Studies از هداوند به عنوان یکی از طایفه‌های لر کوچک ساکن ورامین نام برده‌است، آن لمبتون در کتاب مالک و زارع در ایران آن‌ها را از عشایر خرم‌آباد دانسته‌است.
ایرج افشار سیستانی در کتاب مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، این ایل را اصلاً از لران خرم‌آباد می‌داند که به تهران کوچانده شده‌اند. برنارد هورکد هداوندها را از لران خرم‌آباد و نیمه‌کوچ‌نشین ساکن جنوب کوهستان البرز معرّفی می‌کند. ایرانیکا، هداوندها را از طوایف لر دسته‌بندی کرده‌است به جز تبار لر، تبار کرد و لک هم ذکر شده‌است.
در فرهنگ دهخدا هم در تعریف آن‌ها این‌گونه نوشته شده‌است و موضوع تبار ایشان مسکوت مانده‌است:

تاریخ 
در قرن هشتم رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لرها در ورامین کرده‌است، امّا نخستین دستهٔ لرها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودند و مطابق اسناد، کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و مانند گروگان زیر نظر داشت.

فرهنگ 
فرهنگ مردم این ایل شبیه به مردم لرستان است. مذهب این ایل مسلمان شیعه دوازده امامی است. از صنایع دستی آنان می‌توان به خورجین، سیاه‌چادر، جوال و گلیم اشاره کرد. مردم این ایل به گله‌داری و دام‌پروری اشتغال دارند. ییلاق آن‌ها دامنه‌های البرز و قشلاقشان حاشیهٔ کویر مرکزی ایران است و مرکزیت آنان روستای توچال است. هداوندها به زبان لری با گویش بالاگریوه‌ای صحبت می‌کنند.

ویلیام او داگلاس در کتاب خود سرزمین‌های غریب و مردم دوستانه برخوردش با قبیلهٔ هداوند را روایت می‌کند. قبیله متشّکل از ۷۵ خانواده است که در سیاه‌چادر زندگی می‌کنند. در حالی که خان یا سرکرده‌ای رهبری قبیله را بر عهده دارد. وی مراسم استقبال هداوندها را توصیف کرده‌است که شامل یک سینی مسی با زغال داغ است که برای مهمان مهیُا شده‌است و به سمت او بالا گرفته می‌شود. او زنان قبیله را بی‌حجاب، گرچه خجالتی و کناره‌گیر امُا دوستانه توصیف می‌کند. داگلاس هداوندها را از نظر اقتصادی به بزها، گوسفندان، محصولات لبنی و تبادل آن‌ها با روستاها و شهرهای اطراف وابسته می‌داند.

اجتماعی 
کوچک‌ترین واحد اجتماعی ایل را تخمه می‌نامند که از تجمیع چند تخمه یک تیره به وجود می‌آید و از چند خانوار یک بیله شکل می‌گیرد. اصطلاح دیگری به نام تَلَک دارند که ارتباطی با نظام خانوادگی ندارد و یک تقسیم‌بندی سیاسی است.

گوشهٔ هداوندی 
در برخی ردیف‌های موسیقی دستگاهی ایرانی گوشه‌ای به نام هداوندی وجود دارد که نوعی چهارپاره خوانی در درآمد اصفهان است.حسن کسائی در ردیف خود این گوشه را به آواز اصفهان افزود و آن را به محلّ تولّد خود منسوب کرد.

تیره‌های ایل هداوند 
هداوند در اصل سه طایفه به نام‌های خانی، میرزایی و سیری داشته‌است که بعدها هر تیره انشعابات جدیدی پیدا کرده‌است.

منابع 

استان تهران
ایل‌های لر ایران
شهرستان پاکدشت
شهرستان پیشوا
شهرستان قرچک
شهرستان گرمسار
شهرستان ورامین
عشایر ایران
ویکی‌سازی رباتیک