کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری

کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری، که معمولاً به اختصار کنوانسیون برن شناخته می‌شود، یک معاهده بین‌المللی در خصوص حق تکثیر و حق مؤلف است که اولین بار در شهر برن در سوئیس در سپتامبر سال ۱۸۸۶ (شهریور ۱۲۶۵ شمسی) تصویب شد.

مفاد 
کنوانسیون برن کشورهای امضاکننده را (که در متن معاهده به نام «کشورهای عضو اتحادیه» شناخته شده‌اند) ملزم می‌کند که آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضاکننده را همچون آثار پدیدآورندگان تبعه خود مورد حمایت کپی‌رایت قرار دهد. این پدیدآورنده کسی است که دارای تابعیت یکی از کشورهای عضو می‌باشد و اگر دارای چنین تابعیتی نیست، اثر خود را برای نخستین بار در یکی از کشورهای عضو اتحادیه منتشر می‌کند یا اقامتگاه وی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه است. به عنوان مثال، قانون کپی‌رایت فرانسه در مورد هر اثری که حمایت کپی‌رایت برای آن از دادگاه‌های فرانسه درخواست شود، بدون توجه به اینکه آن اثر ابتدائاً در کجا پدید آمده‌است، مادام که پدیدآورندهٔ اثر، تبعه یا مقیم یکی از کشورهای عضو است، لازم‌الاجراست.

علاوه بر ایجاد یک نظام رفتار مشابه که کپی‌رایت را در میان کشورهای امضاکننده، بین‌المللی ساخت، این کنوانسیون همچنین اعضا خود را ملزم می‌دارد که حداقل استانداردهایی را در قوانین کپی‌رایت خود وارد سازند. این استانداردها در مواد یک تا ۲۰ کنوانسیون برن مقرر شده‌اند.

مطابق با کنوانسیون برن، حمایت کپی‌رایت خودبه‌خود باید فراهم آید و هیچ لزومی به ثبت رسمی آثار در کشورهای دیگر برای به برقراری این حمایت نیست. البته در مورد ایالات متحده آمریکا می‌توان، این نکته را بیان کرد که هنگامی که این کشور در سال ۱۹۸۸ به معاهده پیوست، قوانین خود را -راجع به خسارت قانونی و هزینه وکیل دادگستری، که تنها در صورت ثبت رسمی کپی‌رایت اثر ممکن بود مطالبه شود و مورد رأی قرار گیرد- تغییر نداد.

حق تکثیر 
قرارداد برن مقرر می‌دارد که کلیه آثار به غیر از آثار عکاسی و کارهای سینمایی از مدت حمایت حداقل ۵۰ سال بعد از مرگ پدیدآورنده برخوردار است، البته کشورهای امضاکننده امکان این را دارند که مدت‌های حمایت طولانی‌تری را به‌موجب قوانین ملّی خود مقرر دارند. کاری که به عنوان مثال اتحادیه اروپا با مصوبه هدایتی سال ۱۹۹۳ خود تحت عنوان «مصوبه در خصوص هماهنگ‌سازی مدت زمان حمایت کپی‌رایت» صورت داد. در خصوص کارهای عکاسی، معاهده مدت حمایت را حداقل تا ۲۵ سال پس از سالی که کار عکاسی پدید آمده‌است، و در مورد کارهای سینمایی، مدت حمایت را حداقل تا ۵۰ سال پس از سالی که اثر برای اول‌بار به نمایش درآمده یا در صورتی‌که آن کار ظرف مدت ۵۰ سال بعد از پدید آمدن به نمایش در نیامده، تا ۵۰ سال پس از سالی که اثر پدید آمده‌است، مقرر داشته‌است. کشورهایی که به صورت‌های بازبینی شده قدیمی‌تر کنوانسیون پیوسته‌اند، این امکان را دارند که مدت حمایت خود را در قوانین ملّی‌شان باقی گذارند و برای برخی از انواع آثار (از جمله افزارهای حمل صدا یا فیلم) مدت حمایت کمتری مقرر دارند.

اگرچه در کنوانسیون برن مقرر شده که قانون کپی‌رایت کشوری لازم‌الاجراست که حمایت از اثر در آن مورد درخواست است، لیکن ماده ۷ بند ۸ این معاهده بیان می‌دارد: «مگر درصورتی‌که قانون ملّی آن کشور خلاف این را مقرر دارد، مدت حمایت از یک اثر در آن کشور نباید از مدت حمایت از آن در کشور خاستگاه طولانی‌تر باشد». این قاعده به‌نام «قاعده مدت کوتاهتر» شناخته می‌شود و برخی کشورها آن را نپذیرفته‌اند.

کنوانسیون برن به کشورهای امضاکننده این امکان را می‌دهد که «استفاده منصفانه» از آثار حمایت‌شده دیگران را اجازه دهند؛ و تعیین مصادیق و شرایط این استفاده مجاز را بر عهده قوانین ملّی خود کشورها باقی می‌گذارد. استفاده مجاز در حقوق انگلیس به نام fair dealing و در حقوق آمریکا به نام fair use شناخته می‌شود.

کشورهای عضو 
از ۱۸۸۷ میلادی تاکنون ۱۶۵ کشور به عضویت این کنوانسیون درآمده‌اند ولی کشورهای اوگاندا، بوروندی، پاپوآ گینه‌نو، پالائو، تووالو، تیمور شرقی، جزایر سلیمان، جزایر مارشال، سائوتومه و پرینسیپ، سن مارینو، سومالی، سیرالئون، سیشل، عراق، کامبوج، کیریباتی، مالدیو، موزامبیک، میانمار، نائورو، و وانواتو هنوز به عضویت در نیامده‌اند.

وضعیت ایران 
ایران در این اتحادیه عضو نبوده است تا دبیرخانه «اتحادیه برن (Berne Union)» در ماه ژوئن 2023 اعلام کرد که با اکثریت آرای اعضا، صندوق ضمانت صادرات ایران واجد شرایط عضویت در کمیته کوتاه مدت این اتحادیه شناخته شده و به عضویت دائمی این کمیته درآمد.

.

جستارهای وابسته 
 میثاق جهانی کپی‌رایت

منابع 
 

حقوق بین‌الملل
حقوق مالکیت فکری
رویدادهای سپتامبر ۱۸۸۶
سوئیس در ۱۸۸۶ (میلادی)
قانون حق تکثیر
معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۸۸۷ (میلادی)
معاهده‌های ۱۸۸۶ (میلادی)
معاهده‌های آرژانتین
معاهده‌های آلبانی
معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
معاهده‌های آندورا
معاهده‌های اتحادیه آفریقای جنوبی
معاهده‌های اردن
معاهده‌های ارمنستان
معاهده‌های اروگوئه
معاهده‌های ازبکستان
معاهده‌های اسپانیای تحت استقرار مجددد
معاهده‌های استرالیا
معاهده‌های استونی
معاهده‌های اسرائیل
معاهده‌های اسلواکی
معاهده‌های اسلوونی
معاهده‌های اسواتینی
معاهده‌های افغانستان
معاهده‌های اکوادور
معاهده‌های الجزایر
معاهده‌های السالوادور
معاهده‌های امارات متحده عربی
معاهده‌های امپراتوری آلمان
معاهده‌های امپراتوری ژاپن
معاهده‌های اندونزی
معاهده‌های اوکراین
معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
معاهده‌های ایالات متحده کلمبیا
معاهده‌های ایسلند
معاهده‌های باربادوس
معاهده‌های باهاما
معاهده‌های بحرین
معاهده‌های برزیل
معاهده‌های برونئی
معاهده‌های بریتانیا (۱۹۲۲–۱۸۰۱)
معاهده‌های بریتانیا
معاهده‌های بلاروس
معاهده‌های بلژیک
معاهده‌های بلیز
معاهده‌های بنگلادش
معاهده‌های بنین
معاهده‌های بوتان
معاهده‌های بوتسوانا
معاهده‌های بورکینافاسو
معاهده‌های بوروندی
معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
معاهده‌های بولیوی
معاهده‌های پادشاهی ایتالیا (۱۹۴۶–۱۸۶۱)
معاهده‌های پادشاهی بلغارستان
معاهده‌های پادشاهی رومانی
معاهده‌های پادشاهی مجارستان (۱۹۴۶-۱۹۲۰)
معاهده‌های پادشاهی یونان
معاهده‌های پاراگوئه
معاهده‌های پاکستان
معاهده‌های پاناما
معاهده‌های پرو
معاهده‌های تاجیکستان
معاهده‌های تانزانیا
معاهده‌های تایلند
معاهده‌های ترکمنستان
معاهده‌های ترکیه
معاهده‌های ترینیداد و توباگو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
معاهده‌های گسترش‌یافته به برلین غربی
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جرزی
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزیره من
معاهده‌های توگو
معاهده‌های تونس
معاهده‌های تونگا
معاهده‌های تووالو
معاهده‌های جامائیکا
معاهده‌های جزایر سلیمان
معاهده‌های جزایر کوک
معاهده‌های جمهوری آذربایجان
معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
معاهده‌های جمهوری اول اتریش
معاهده‌های جمهوری چک
معاهده‌های جمهوری خلق چین
معاهده‌های جمهوری داهومی
معاهده‌های جمهوری دوم لهستان
معاهده‌های جمهوری دومینیکن
معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
معاهده‌های جمهوری سوم فرانسه
معاهده‌های جمهوری کنگو (لئوپولدویل)
معاهده‌های جمهوری کنگو
معاهده‌های جیبوتی
معاهده‌های چاد
معاهده‌های چکسلواکی
معاهده‌های چین
معاهده‌های حق تکثیر
معاهده‌های دانمارک
معاهده‌های دولت آزاد ایرلند
معاهده‌های دومینیکا
معاهده‌های رواندا
معاهده‌های روسیه
معاهده‌های زامبیا
معاهده‌های زیمبابوه
معاهده‌های ساحل عاج
معاهده‌های سازمان جهانی مالکیت معنوی
معاهده‌های ساموآ
معاهده‌های سان مارینو
معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
معاهده‌های سریر مقدس
معاهده‌های سری‌لانکا
معاهده‌های سنت کیتس و نویس
معاهده‌های سنت لوسیا
معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
معاهده‌های سنگاپور
معاهده‌های سنگال
معاهده‌های سودان
معاهده‌های سورینام
معاهده‌های سوریه
معاهده‌های سوئد
معاهده‌های سوئیس
معاهده‌های شیلی
معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
معاهده‌های عربستان سعودی
معاهده‌های عمان
معاهده‌های غنا
معاهده‌های فنلاند
معاهده‌های فیجی
معاهده‌های فیلیپین
معاهده‌های قبرس
معاهده‌های قرقیزستان
معاهده‌های قزاقستان
معاهده‌های قلمرو پاکستان
معاهده‌های قلمرو سیلان
معاهده‌های قطر
معاهده‌های کاستاریکا
معاهده‌های کامرون
معاهده‌های کانادا
معاهده‌های کرواسی
معاهده‌های کره جنوبی
معاهده‌های کره شمالی
معاهده‌های کلمبیا
معاهده‌های کنیا
معاهده‌های کوبا
معاهده‌های اتحاد قمر
معاهده‌های کویت
معاهده‌های دماغه سبز
معاهده‌های کیریباتی
معاهده‌های گابن
معاهده‌های گامبیا
معاهده‌های گرجستان
معاهده‌های گرنادا
معاهده‌های گواتمالا
معاهده‌های گویان
معاهده‌های گینه
معاهده‌های گینه استوایی
معاهده‌های گینه بیسائو
معاهده‌های لائوس
معاهده‌های لبنان
معاهده‌های لتونی
معاهده‌های لسوتو
معاهده‌های لوکزامبورگ
معاهده‌های لیبریا
معاهده‌های لیتوانی
معاهده‌های لیختن‌اشتاین
معاهده‌های ماداگاسکار
معاهده‌های مالاوی
معاهده‌های مالت
معاهده‌های مالزی
معاهده‌های مالی
معاهده‌های مراکش
معاهده‌های مصر
معاهده‌های مغولستان
معاهده‌های مقدونیه شمالی
معاهده‌های مکزیک
معاهده‌های موریتانی
معاهده‌های موریس
معاهده‌های موزامبیک
معاهده‌های مولداوی
معاهده‌های موناکو
معاهده‌های مونته‌نگرو
معاهده‌های نامیبیا
معاهده‌های نائورو
معاهده‌های نپال
معاهده‌های نخستین جمهوری برزیل
معاهده‌های نخستین جمهوری پرتغال
معاهده‌های نروژ
معاهده‌های نیجر
معاهده‌های نیجریه
معاهده‌های نیکاراگوئه
معاهده‌های نیوزیلند
معاهده‌های نیووی
معاهده‌های وانواتو
معاهده‌های ونزوئلا
معاهده‌های ویتنام
معاهده‌های هائیتی
معاهده‌های هلند
معاهده‌های هند
معاهده‌های هند بریتانیا
معاهده‌های هندوراس
معاهده‌های هنگ کنگ
معاهده‌های یمن
معاهده‌های یوگسلاوی
معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا