چاه‌حسین‌جمال

روستای چاه حسین جمال قسمت غربی بخش کاکی از شهرستان دشتی در استان بوشهر واقع شده‌است و از شمال به روستای شیخیان باغ پیر و از جنوب به دشت باستانی کوشک و تل چاه حسین جمال در هم‌مرزی روستای کردوان علیا و از غرب به کوه مند حد و از شرق به رودخانه زیبای مند می‌رسد.

آنچه از تاریخچه روستا در کتاب تاریخی، جغرافیایی (مرآت البلدان تألیف اعتماد السلطنه محمد حسن بن علی المراغی می‌گوید قریه ای است از بلوک دشتستان <در قدیم به دشتی و دشتستان می‌گفته‌اند>که خود به استناد کتاب معجم البلدان تألیف یاقوت بن عبدالله حموی الرومی بغدادی که کتابی است جغرافیایی استناد کرده‌است) بیانگر آنست که دارای قدمتی به اندازه تاریخ اسلام و با تأملی در آثار باستانی به جا مانده در تل کوشک به قدمت روستا به اندازه تاریخ ایران باستان وبالاخص ادوار هخامنشیان پی می‌بریم.

طبیعت زیبای روستا از گرداب شهرسو (کلمه شهرسو یا شرسو ازمشتقات شهرستان است وبه این معنی است که در گذشته در ایجا شهر یا محل سکونت بوده‌است) در شمال شرقی روستا تاگرداب کسپ (مسمی به دلیل اینکه در قدیم درکنار این گرداب باغی بوده که بیشتر نخیلات آن نخل کسپ بوده‌است) در جنوب شرقی روستا در بهار چنان شادابی به بیننده می‌دهد که گویی فارغ از این دنیاست. صنعت توریسم در این روستا مانند سایر نقاط استان دچار بی ملاطفتی است. تابستان سوزان و گرم و خشک در نیمه اول و گرم و مرطوب نیمه دوم با شنای دلچسپ در گردابهای نامبرده و ماهیگیری و تناول رطب گنتار با کمی آب از چاه‌های چه عالی و چاه‌های عبدالله و زایرحسن (که متأسفانه در حال حاضر بلا استفاده مانده‌اند و در زمانی آب روستا وروستاهای اتراق را تأمین می‌کرده‌اند) به کلی فراموش می‌شود.

پاییز که از گرد راه می‌رسد همه مشغول کاشت گندم می‌شوند و زیبایی پاییز جنوب زمانی بیشتر نمایان است که در ماه آذر (برج قوس) بارانهای سیل آسا و ابرهای تیره همچون سپاهی شمشیر به دست نمایان می‌شوند و اوج زیبایی در نگاه ساکنان بوم با دیده بصیرت در آن لحظه نمایان تر است. در زمستانهای سالهای کم پرباران سرسبزی دشتهای وسیع و رقص طلایی غروب هنگام گندم زارهایش نیاز انسان به دیدن دشتهای حاصلخیز چرنزیوم روسیه (حاصلخیزترین زمین‌های کشاورزی و بخصوص گندم در جهان) را با پاسخی شگرف به ژرفای احساس غیورمردانش و به وسعت دشت اندیشه نامدارانش برآورده می‌کند. اما در سالهای کم بارش و قحطی اینجا در نگاه اول جز بیابانی بی آب و علف نیست اما دقتی اندک زیبایی طبیعت را با کمی اندیشه برای دور شدن از عادت کویرزدگی باز هم زیبایی چشمان ناظر را عاشق و دلباخته می‌کند.

امامزاده شهیدان 
این بقعه از احترام و تعظیم ویژه ای برخوردار است و یکی از زیارتگاه‌های معروف دشتی به‌شمار می‌رود. اگر چه در طول سال دوستداران به زیارتش می‌روند، اما در ایام نوروز و بهار که اطرافش سرسبز و پوشیده از گل‌های رنگارنگ می‌شود، زوار بیشتری دارد.

بقعه متبرکه امامزاده شهیدان، در حدود ۵۰۰ متری جنوب روستای تل چاه حسین جمال و در جائی که قبلاً معروف به کوشک دشت بوده، واقع است. روستای مزبور، در شهرستان دشتی، بخش کاکی، دهستان چغاپور، ۵۷ کیلومتری جنوب‌های غربی خورموج، روی طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۲۷ دقیقه، عرض جغرافیایی ۲۸ درجه و ۱۳ دقیقه و در ارتفاع ۲۰ متری از سطح دریا و کنار جاده آسفالته اور شیخیان - کردوان قرار دارد.

چون این مکان مدفن چند تن از امامزادگان شهید است، به آن امامزاده شهیدان می‌گویند. از میان این شهیدان، تنها جای قبر امامزاده عبدالله دقیقاً مشخص است و از قبور سایرین اطلاع دقیقی در دست نیست.

در مورد نسب و چگونگی شهادت امامزاده عبدالله، دو قول وجود دارد: اول این که وی فرزند حسین فرزند عدنان فرزند حضرت موسی بن جعفر علیه السلام است که در عصر حکومت جابرانه بنی عباس بر اثر ظلم و بیداد معتصم عباسی به ایران و سپس دشتی مهاجرت کرده و نهایتاً در جایی که قبلاً به آن «کوشک دشت» و امروزه به آن تل چاه حسین جمال می‌گویند، به امر آن خلیفة نابکار، شهید شده و در همان موضع مدفون می‌گردد.

در کتاب کنزالانساب اثر ابومخنف بن لوط بن یحیی، ص ۶۸ و کتاب بحرالانساب نوشته سید مرتضی علم الهدی ص ۷۵، بدون این که به درستی مشخص شود کوشک دشت کجاست، آمده که عبدالله بن حسین بن ادنان عدنان بن امام کاظم (علیه السلام) را در موضع کوشک دشت شهید کردند.

دومین احتمال این است که کنیه اش ابوالقاسم و از نوادگان امام حسن علیه السلام یا امام زین العابدین علیه السلام است که در عصر بنی عباس به همراه سپاهی ۷۰ نفره و به فرماندهی شاهزاده محمد مدفون در غرب شیخیان، برای هدایت مردم منطقه که اکثراً زرتشتی بودند، به منطقه دشتی آمده و در جنگ سختی که بین این سپاه و نیروهای زرتشتی در منطقه کوشک دشت رخ می‌دهد، به همراه عده ای از جمله پسرش حسین شهید و در همان‌جا مدفون می‌گردند.

اتاق سنگ و سیمانی امامزاده عبدالله جدیدالاحداث و به ابعاد ۵ در ۶ متر است. دیوارهایش از داخل پلاستر گچ شده و از خارج بدون پوشش است. دارای دری آهنی رو به شرق و کف آن سیمانی است. بر فراز بقعه، گنبدی با هم اسکلت فلزی قرار دارد که هنوز ناتمام مانده و در اطراف آن چهار گلدسته است. این اتاق، چندین بار مرمت و بازسازی شده که آخرین آن، سال ۱۳۸۱ خورشیدی و به دست روحانی خیر اندیش حجة الاسلام و المسلمین جناب آقای حاج شیخ محمد امامی حجتی، بوده‌است.

قبر گچی امامزاده عبدالله، با ابعاد ۷۵×۱۷۰ و ارتفاع ۶۰ سانتی‌متر در وسط اتاق قرار گرفته و جدید است. ناگفته نماند که امامزاده عبدالله، دارای سنگ قبری مکعب مستطیل، منقش و قدیمی است که چند سال پیش هنگام نبش قبر توسط سارقان اشیای عتیقه آشکار شد و در حال حاضر، در اداره میراث فرهنگی و گردشگری بوشهر نگهداری می‌شود.

این بقعه از احترام و تعظیم ویژه ای برخوردار است و یکی از زیارتگاه‌های معروف دشتی به‌شمار می‌رود. اگر چه در طول سال دوستداران به زیارتش می‌روند، اما در ایام نوروز و بهار که اطرافش سرسبز و پوشیده از گل‌های رنگارنگ می‌شود، زوار بیشتری دارد. راه آن خاکی ولی صاف و هموار است و در حال حاضر امکاناتی نظیر زائر سرا، آشپزخانه، نماز خانه، آب انبار و سرویس بهداشتی دارد.

در اطراف این زیارتگاه، تپه‌های متعدد قدیمی و آثار منازل و قبور قدیمی در پهنهای وسیع مشهود است که حکایت از آبادانی و رونق این محل در زمانهای قدیم و ادوار گذشته دارد، مخصوصاً در حدود ۵۰۰ متری شمال آن، تپه ای بسیار قدیمی به اسم «تل کوشک» با ارتفاع بیش از ۴ متر وجود دارد که بر فراز و اطراف آن، شالوده و پی دیوارهای سنگ و ساروجی، در کوزه‌های شکسته، سفال‌های رنگی و آجر و کوپال‌های مختلف مشاهده می‌شود. شایسته‌است تجسستات علمی و کاوش‌های تحقیقی روی این تپه و نواحی اطراف آن به عمل آید.

جمعیت 
این روستا در دهستان کبگان قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ آمار رسمی جمعیت آن (۵۵ خانوار) ۲۳۱ نفر می‌باشد.

اصالت مردم روستا

طبق کتاب آقای دکتر سعیدی نیا عضو هیئت علمی دانشگاه خلیج فارس بوشهر ساکنان شهرستان دشتی دارای اصالت عدنانی هستندو. در تکمیل این سخن به استناد نقل سینه به سینه نسب مه همواره حفظ و انتقال آن امری ضرور برای پیشینیان بوده باید عارض گردم که نسب چاه حسین جمالی‌ها به چند شاخه می‌رسد اما در طول زمان بنا به ارتباطات و ازدواج در حال حاضر همه به نوعی به هم دارای ریشه نسبی مشترکی هستند. زایر محمد جاج صالح ابن عبدالله (جد پنجم مرادیها و پرجودهاو منفردیها)(و حسین درمخفف حسین ابن حیدر (جد هشتم خواجه‌ها و اسکندری‌ها) و حسین جمال که از ۱ و نیم قرن پیش به عراق مهاجرت کرده‌اند از ساکنانی هستند که ما از آن اطلاع داریم ولی از نسلهای قبل اطلاعات دقیقی در دست نیست

اماکن زیارتی

امام زاده شهیدان امام زاده شاه زنان بی تش خاتی

اماکن دیدنی کوه مند شامل کلات سیاه-تنگه گراز خارو -ان مردنو -تهل او یا تلخ آب-شیخ حسنو-تلی بیه- تنگه کومتری-غار پیرمرد ودر روستا سد چاه حسین جمال گرداب شرسو-گرداب کسپ-تل (دشتکوشک)-باغ کوری- استفاده از راهنما برای فصول مختلف به شناخت و لذت شما بیشتر کمک می‌کند. البته داشتن چند عکس یادگاری از دشت زنبیلو در زمان بهار با زمینه درختان کرهپو سوزتل غله یا عکس هنگام شریجه آزاد دز شهرسو جهت یادآوری خاطرات زیبا توصیه می‌شود.

در فصل بهار زمینهای گندم کار درختان جیکا (گندرو) و هکال (قارچ) به شما هدیه می‌دهد. گلهای شب بو در چهارگوشه روستا (بخصوص اطراف بندهای کالی) شب هنگام رهگذران را به روئایی واقعی از طبیعت دلخواه و خوشبو و معطر پیوند می‌دهد. مشام شب سرزندگی و نشاط پر ستارگی خود را به سجده بر زمین ارزانی می‌دهد و به وضوح ستارگان در آغوش تواند اگر شبی بهاری را در آن طبیعت بسر بری

اقتصاد

معیشت اهالی روستا مبتنی بر کشاورزی و دامداری و باغداری به صورت محدود می‌باشد که مشاغل ذکر شده به صورت سنتی است. قامت بلند و استوار باغ‌های معروف زایرجمالیها-کشتو-شهرسو-کوری-مرمیو و … نشانگر آنست که سالها قوت اهالی را بی منت داده‌اند و اکنون از عمر پر ثمر خویش یادگارانی دارند.

منابع 

 درگاه ملی آمار
 آمار جمعیت روستایی استان بوشهر سایت اطلاع‌رسانی استان بوشهر (معاونت برنامه‌ریزی استانداری بوشهر)
 دهستان‌ها و روستاهای شهرستان دشتی  سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (مصوبه ۱۸ آبان ۱۳۶۵ خورشیدی).
 تاریخ تحولات سیاسی - اجتماعی دشتی، حبیب‌الله سعیدی نیا، نشر موعود اسلام، بوشهر (۱۳۸۳)، ص ۳۸۶–۳۸۸.
 سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور جمهوری اسلامی ایران، ج ۱۱۱ (خورموج)، ص ۲۹.
 ابومخنف بن لوط بن یحی خزاعی، کنزالانساب ص ۶۸
 . گفتگو با حاج شیخ حسن کردوانی، قم، مورخ ۱۳۸۴/۲/۱۷
 گفتگو با حاج شیخ محمد امامی حجتی، خورموج، مورخ ۱۳۸۵/۳/۴
 گفتگو با مشهدی محمد دهقانی، مطلع، چاه حسین جمالی اصل، ساکن کاکی
 گفتگو با حسن زارعی، خادم شاهزاده محمد شیخیان
 مشاهدات نگارنده
 زیارتگاه‌های استان بوشهر، دفتر سوم، غلامحسین هادی نژاد دشتی، انتشارات وثوق، چاپ اول، قم، ۱۳۸۸ش، ص ۵۹–۵۶

پیوند به بیرون 
 مراکز جمعیتی در نقشه شهرستان دشتی به تفکیک دهستان سایت اطلاع‌رسانی استان بوشهر (معاونت برنامه‌ریزی استانداری بوشهر)

روستاهای شهرستان دشتی
مناطق مسکونی در شهرستان دشتی