گندزلو

گندوزلو‌ نام یکی از طوایف در شهرستان شوشتر و همچنین روستای درخزینه (درخزانه) که در بین مسجد سلیمان و شوشتر است سکونت داشتند. طایفه گندزلو در اصل یکی از تیره‌های ایل افشار است و لذا ریشه‌ای ترکی دارند ولی مهم‌ترین بخش این طایفه که در اطراف شوشتر ساکن هستند زبان ترکی را فراموش کرده و به زبان مردم شوشتر سخن می‌گویند.  یکی از اسناد به جا مانده از شاه سلیمان صفوی در پاسخ به یک شکایت از طایفه گندزلو ساکن شوشتر به صراحت بیان می‌دارد که بختیاری‌ها حقی نسبت به ناحیه سکونت گندزلو ندارند.
از معروف‌ترین سران افشار در خوزستان می‌توان از مهدی قلی سلطان حاکم شوشتر نام برد که در سال ۹۴۶ ه. ق. به سرکشی و غارت  پرداخت لذا توسط حکومت مرکزی سرکوب شد. طوایف مختلف افشار در جنوب زاگرس به ویژه کهگیلویه و خوزستان پراکنده بوده‌اند. اسکندر بیگ ترکمان در عالم آرای عباسی به شورش افشارهای شوشتر در سال ۱۰۰۳ ه. ق (دوران شاه عباس اول) و شورش افشارهای کهگیلویه در سال ۱۰۰۵ ه. ق. اشاره کرده‌است. وی در توضیح این شورش‌ها، از  طایفه گندزلو نام می‌برد. افشارها از دیرباز در منطقه خوزستان با اعراب کعبی درگیری داشتند. زیستگاه اصلی افشارهای خوزستان دورق (شادگان) بوده‌است که سرانجام پس از سال‌ها درگیری، در دوران پس از مرگ نادرشاه از کعبی‌ها شکست خورده، پراکنده شدند. شماری از آن‌ها به کنگاور و ارومیه رفته و شماری دیگر که از طایفه گندزلو بودند در اطراف شوشتر مسکن گزیدند. خان‌نشین طایفه گندزلو، ده بلیتی در نزدیکی رود گرگر بوده‌است که اکنون جزو شهر شوشتر است و به محله دروازه شهرت دارد. به گفته احمد کسروی طایفه گندزلو شوشتر تا اوایل سده ۱۴ ش. شکل زندگی ایلی-عشایری خود را حفظ کرده بودند و از نظر آداب و رسوم و شکل زندگی و جامه با شوشتریان تفاوت داشتند. ولی در این دوره زبان ترکی را فراموش کرده همه به گویش شوشتری سخن می‌گفتند. وی ۱۰ طایفه از طوایف گندزلو را نام برده‌است که از آن میان تیره های خلج،ماسری،آلکلو، میرجانی(امیرجاملویی)، فیلی، احقانلو، چم کناری،ساربان،اراشلو،را می‌توان نام برد.
اعتمادالسلطنه در مرآت البلدان می‌نویسد: طایفه گندزلو که از طوایف شوشتر است پیش از این در جانکی (از توابع ایذه) تقریباً سه هزار خانوار بودند. ولی حالا ششصد خانوار از آن‌ها باقی است و مابقی متفرق شده‌اند.

حضور در خوزستان 
قوم گندوزلو یکی از شاخه های باستانی و بزرگ طایفه افشار، قوم گوندوزلو در همه جا از خراسان و ایران  تا آناتولی پراکنده بودند و هستند.

یکی از امیران قوم گندوزلو مهدی قلی  خان ​​است. در دوره طهماسب اول مهدی قلی خان ​​قاضی شوشتر بود. چون این امیر افشار نیز مانند الوند خان افشار والی کوهگیلویه مذکور از دستورات مرکز اطاعت نکرد، جانشینی وی ضروری تشخیص داده شد و اجرای این وظیفه به سلطان حیدرقلی افشار محول شد. مهدی قلی خان ​​در سال 1540 کشته شد .

سلطان حیدرقلی یکی از امیران معروف منطقه گندزلو است. به دستور شاه طهماسب، حیدرقلی سلطان  در سال 1540 مهدی قلی خان ​​را کشت و جایگزین او شد.

ابوالفتح بیگ یکی از امیران خوش آوازه منطقه گندزلو است. در سال 1542 شاه طهماسب اول او را قاضی شوشتر و دزفول منصوب کرد. سلطان مکان را دریافت کرد.

شاهوردی خان یکی از امیران سرشناس سلسله گندزلو است. شاهوردی خان در سال 1594 قاضی شوشتر بود .

محمود سلطان یکی از امیران قوم گندزلو است. سلطان محمود گندزلو در زمان شاه عباس اول به قاضی قم و ساوه منصوب شد.

فاروق سومر می نویسد که بخش مهمی از افشار های کوهگیلویه از طایفه های آراشلو و گندزلو تشکیل شده بود . آراشلو  احتمالاً نام مکانی است. در حال حاضر مردم گندزلو منطقه شوشتر از نوادگان افشار های گندزلو  کوهگیلویه هستند. سید احمد کسروی می نویسد: جمعیت روستاهای مرفه منطقه واقع در حاشیه رود گرگر  در شهرستان شوشتر خوزستان ، جانشینان و بقایای همان گندزلو ها هستند .

گروهی از افشارهای گندزلو  در گهگیلویه بعداً به حوالی ابیورد خراسان(درگز) و گروهی دیگر همراه با گروهی از آوشارها به منطقه ارومیه اعزام شدند.

تاریخ قبل از حضور در خوزستان
فاروق سومر در کتاب معروف خود "اغوزلار" بحث گسترده ای را درباره گروه خوزستانی قوم افشار باز کرد. 

محل سکونت خاندان دوم افشارها در دشت آمیک بود. امروزه  همان مکان  نیز گوندوزلو نام دارد . از آنجایی که این مکان در ابتدا به سمت   چوکورووا قرار دارد، از قدیم الایام مکان مهمی از نظر حمل و نقل محسوب می شد. کاروان های زیارتی و کاروان های تجاری به دلیل کوتاهتر بودن این مسیر را ترجیح می دادند .

اولین کسی  که از پسران گوندوز می شناسیم گوردو بیگ است. او همچنین مشهورترین فرد خانواده است. در نتیجه مرگ امیر مملوک چکیم در هنگام بازدید از گذرگاه سیاه (17 ذوالقده 809 - 25 آوریل 1407 )، حلب دوباره به دست تمور بغا المشتوب امیر مملوک افتاد. تامیر بوغا نیز مانند چکیم می خواست ترکمن های منطقه حلب را تحت سلطه خود درآورد و به همین منظور به سفری بر ضد گوردو بیگ رفت. در این هنگام گوردو می خواست تمام دشت آمیک را به فرمانروایی خود در آورد و به همین منظور به سفری بر ضد گوردو بیگ رفت. دید که در این زمان دشت آمیک کاملاً تحت کنترل اوست. تامور بوگا در نبردی که در دشت آمیک رخ داد به شدت شکست خورد. افراد بسیار کمی با تمور بوگان باقی ماندند که با سر شکسته به حلب بازگشت (810-1408 . سال بعد (811-811)1409 ) گوردو بیگ را در کنار دمیرتاش، والی حلب می بینیم که از امیران شورشی برای جنگ با نوروز رفته بود. در واقع، دوستی صمیمانه ای بین آقای گوردو و آقای دمیرتاش وجود داشت. سال بعد به توصیه دمیرتاش، نوروز، یکی از حامیان سلطان، در ساحل رود عاصی با امیر شیخ شورشی مقابله کرد. علاوه بر دمیرتاش، والی حلب، در لشکر نوروزی، علی بیگ پسر دولغادیر، گوردو بیگ گوندوز پسر، مهمت پسر کوت بیگ از افشارها و بوزجا بیگ از بیاتها حضور داشتند. شیخ پیروز شد. نوروز شکست خورده به شهر خامه پناه برد. دمیرتاش، دولغادیر اوغلو علی بیگ و گوردو بیگ نیز همراه او بودند.

در پایان رابیول 814 (ژوئیه-آگوست 1411 )، فرزندان گوندوز -گوردو بیگ آنتاکیا را از دست اوزر اوغلو گرفت. نوروز که شیخ را به عنوان سلطان نپذیرفت ، در سال 816 ( 1413 ) به حلب حمله کرد. دمیرتاش والی حلب با شنیدن این خبر شهر را ترک کرد و به آمیک رفت و در آنجا با دوست خود گوردو بیگ و برادرش عمر بیگ ملاقات کرد.

در ماه ذوالقعده 817 (ژانویه-فوریه 1415 )، فرماندار حلب، اینال السوسلا، به سوی گوردو بیگ لشکرکشی کرد. دلیل راهپیمایی مشخص نیست. گوردو بیگ که جرأت رویارویی با اینال را نداشت فرار کرد و فرماندار حلب گوسفندان زیادی از مردم روز را اسیر کرد. گوردو بیگ نزد علی بیگ دولغدیر آمد و از او خواست تا در مصالحه با والی حلب وساطت کند. صلح با وساطت پسر دولگادیر حاصل شد و گوردو بیگ به آمیک بازگشت. اما اندکی بعد (ربیع الاخر، 818-ژوئن-ژوئیه 1415)) فرماندار حلب، اینال را می بینیم که بارها و بارها به سمت گوردو بیگ رژه می رود. سدون بن عبدالرحمن، فرماندار طرابلس نیز اینال را همراهی می کرد. بیگ آمدن آنان را دید و به کوههای گاور پناه برد، اینال پس از تصرف بیشتر اموال ترکمانان، قلعه دربسک متعلق به پسران گوندوز را محاصره کرد و در روز سوم محاصره قلعه را تصرف کرد. آقا را دید و بیشتر مریدانش فرار کردند. داماد خود به مراش رفت و پیروانش در اطراف فارس نوه گوندوز پسر دمیرخان جمع شدند. حمله والی حلب به گوردو بیگ بدون شک به دستور شیخ حاکم ممالیک سازماندهی شده بود. شیخ با علم به اینکه ترکمنها عنصر خطرناکی برای دولت ممالیک هستند، سیاست تضعیف قدرت آنها را در پیش گرفت. حتی در سال 820 برای بازپس گیری برخی از نقاطی که به دست ترکمن ها افتاده بود و آنها را کاملاً تحت سلطه خود درآورد.1417 ) از مصر به شام ​​نقل مکان کرد و در راه نامه هایی از علی بیگ پسر دولغادیر، گوردو بیگ گوندوز و طغرول پسر ساقالسیز دریافت کرد که درخواست بخشش و اظهار اطاعت می کردند.

آخرین اطلاعاتی که از گوردو بیگ داریم این است که او در سال 824 (1421) در حلب به دست تاتار کشته شد. هنگامی که الممالک المیاد شیخ در سال 824 درگذشت، به دمشق و از آنجا به حلب آمد تا مخالفان تاتار را که بر دولت مسلط بودند، از بین ببرد. وقتیاو  آنجا بود ترکمانان اطراف به دیدار آمدند. با این حال، در حالی که سایر آقایان ترکمن طرفدار او بودند ، گوردو بیگ به دستور تاتار به دار آویخته شد. تاتار این کار را تنها پس از شکست تمور بوگا المشدوب در سال 810 انجام داد و او یکی از کسانی بود که با تمور بوگا به حلب گریخت. تاتار که برخلاف نامش چرکسی بود، چنان مردی کینه توز بود که از انتقام یک حادثه بسیار قدیمی و معمولی از امیری که برای نشان دادن اطاعتش نزد او آمده بود دریغ نمی‌کرد. با این حال گوردو بیگ امیری بود که تأثیر زیادی بر مورخان مملوک گذاشت.

معلوم نیست چه کسی جانشین او شده است. در سال 875 ( 1471 ) عمر بیگ در راس اوشرهای روزانه قرار داشت. او با همسرش در دشت آمیک زندگی می کرد.

در سال 887 ( 1482 ) یکی از پسران گوندوز به نام مهمت بیگ در صحنه تاریخ ظاهر شد. ترکمان ها در نبرد بین ترکمان ها و ارتش عثمانی که به چوکوروا حمله کردند شکست خوردند. عمر بیگ پسر رمضان اسیر شد. گوندوز پسر مهمت بیگ درگذشت. پسر اوزر فرار کرد و جانش را نجات داد.

شجره نامه 

سر دودمان گندزلو :

گوندوز 

فرزندان : 

دمیر خان : فارِس
 

عمر بیگ 

گؤردی بیگ : عمر بیگ ،  محمد بیگ

دهستان گندزلو 
گندزلو سابقاً نام یکی از دهستان‌های شهرستان شوشتر بود که اکنون با ادغام در دو دهستان دیگر با نام شهید مدرس شناخته می‌شود. روستاهای آن در حدود ۱۵ روستاست و ساکنین آن از طایفه گندزلو هستند. محصول روستاهای آن غلات و لبنیات و شغل ساکنان آن زراعت و گله داری است. روستاهای مهم آن درخزینه، بهبید و نورعلی نام دارند. نیز از چم کنار به عنوان یکی دیگر از روستاهای این دهستان می‌توان نام برد. بجز این، بسیاری از گندزلوها نیز در شهر شوشتر و محله دروازه سکونت دارند و تعداد دیگری نیز در اهواز سکونت دارند.

ضمنادرحدود یکصدو بیست سال پیش تیره‌ای از گندزلوها باکدخدایی ملا نصرالله و تنها فرزند پسرش به نام کایدعلی گندزلو به شهرستان باوی کنونی (ویس)از درخزینه مهاجرت نموده و به کار کشاورزی و دامداری می‌پردازد.کایدعلی با دو فرزندش بنامهای حاج حسین خان وحسن معروف به (کمبل)توانستند رونق خاصی به منطقه مذکور بدهند. و از ان زمان تابحال  صاحب فرزندان و نوه‌هایی شده‌اند که متشکل از چندین خانوار می‌باشند و بعد از  انقلاب نام خانوادگی خود را از گندزلو به افشاری تغییر دادند و تاکنون در همان منطقه سکونت دارند.

منابع 

 مرآت البلدان، میرزا محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، جلد ۴، صفحه ۲۰۵۱
 تاریخ عالم آرای عباسی، اسکندر بیک منشی

اقوام ترک‌تبار
ایل افشار
شوشتر