آندره مارتینه

آندره مارتینه  (زادهٔ ۱۲ آوریل ۱۹۰۸ – درگذشتهٔ ۱۶ ژوئیهٔ ۱۹۹۹) زبان‌شناس برجستهٔ فرانسوی و یکی از پیشگامان زبان‌شناسی نقش‌گرا است. او یکی از اعضای مکتب زبان‌شناسی پراگ به‌شمار می‌رود. مارتینه سردبیر مجلهٔ وُرد (Word) بود که در نیویورک چاپ می‌شد. مهم‌ترین دستاورد او در زبان‌شناسی آن است که از سطح توصیف زبانی فراتر رفت و وارد حوزهٔ تبیین شد.

زندگی‌نامه 
پدر و مادر مارتینه هر دو معلم بودند. از همان کودکی به مسائل دو زبانگی علاقه‌مند بوده‌است. او از یازده سالگی به پاریس رفت و پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در سوربن و به دنبال موفقیت در امتحان Agregation و یافتن صلاحیت تدریس رسمی در دبیرستان‌ها و رشته‌های دانشگاهی، در سال ۱۹۳۷ موفق به دریافت دکتری دولتی از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه پاریس می‌شود.
پایان‌نامه اصلی وی با عنوان «مشدّدسازی هم‌خوان‌ها با منشأ بیانی در زبان‌های ژرمنی»، بعدها پایه و اساس کتاب «دگرگونی‌های آوایی» را در سال ۱۹۵۵ تشکیل می‌دهد و پایان‌نامه دیگرش در خصوص «ساختار واجگانی واژه در زبان دانمارکی» است. همسر اول آندره مارتینه دانمارکی است و اقامت وی در دانمارک باعث آشنایی او با این زبان می‌شود و این امر منجر به دوستی وی با لویی یلمزلف، زبانشناس دانمارکی می‌گردد
.

پژوهش‌ها

تجزیهٔ دوگانه 
مارتینه مفهوم تجزیهٔ دوگانه را در تقطیع عناصر زبانی به دو سطح عناصر معنامند و نقش‌مند از یک سو و عناصر فاقد معنا اما ممیزِ معنا (یعنی همان واجها) از سوی دیگر معرفی کرد.

تبیین زبان‌شناختی 
مارتینه در فعالیت‌های زبان‌شناختیِ خود، از سطح توصیف فراتر رفت و کوشید برای فرایندهای زبانی تبیین به‌دست دهد. او دو نیروی حاکم بر تحولات زبانی را معرفی کرد که به‌صورتی متعادل در زبان به‌کار می‌روند و اقتصاد زبانی را به‌وجود می‌آورند. یکی از این نیروها، «اصل کم‌کوشی» است و دیگری «اصل حداکثر کارایی ارتباطی». این دو نیرو به‌ویژه در رده‌شناسی زبانی به‌عنوان دو انگیزه و نیروی در تعامل و مؤثر در تغییرات زبانی مطرح هستند.

آثار

کتاب‌های ترجمه‌شده به فارسی 
 مبانی زبان‌شناسی عمومی: اصول و روش‌های زبان‌شناسی نقشگرا، ترجمهٔ هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰
 تراز دگرگونی‌های آوایی: جستاری در واج‌شناسی درزمانی، ترجمهٔ هرمز میلانیان، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۰

سایر کتاب‌ها 
 دیدی نقش‌گرا از زبان (۱۹۶۲)
 زبانشناسی همزمانی (۱۹۶۵)
 جستاری چند در نحو نقشگرا (۱۹۷۵)
 نقش و پویایی زبان‌ها (۱۹۸۹)
 خاطرات یک زبانشناس: زندگی در کنار زبان‌ها (۱۹۹۳)
 کلیات نحو (۱۹۷۵)
 تحول زبان‌ها و بازسازی آنها (۱۹۷۵)

آثار مرتبط 
کتاب مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی اثر ابوالحسن نجفی عمدتاً برمبنای زبان‌شناسی نقش‌گرای مارتینه نگاشته شده‌است.

مقالات 

 La prononciation du français contemporain. Témoignages recueillis en 1941 dans un camp de prisonniers, Parigi, Droz, 1945
 Initiation pratique a l'anglais, Lione, IAC, 1947
 Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque, Berna, Francke, 1955. Ora in: Économie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronoque, Parigi, Maisonneuve & Larose, 2005 ; trad. it. : Economia dei mutamenti fonetici. Trattato di fonologia diacronica, Torino, Einaudi, 1968
 La description phonologique avec application au parler francoprovençal d'Hauteville (Savoie), Ginevra, Droz, 1956
 Éléments de linguistique générale, Parigi, Armand Colin, 1960. Trad. it. : Elementi di linguistica generale, Roma-Bari, Laterza, 1966
 A functional view of language. Being the Waynflete lectures delivered in the College of St. Mary Magdalen, Oxford, 1961, Oxford, Clarendon, 1962. Trad. it. : La considerazione funzionale del linguaggio [1965], Bologna, Il Mulino, 1984 ; trad. fr. : Langue et fonction, Parigi, Gonthier/Denoël, 1969
 La linguistique synchronique. Études et recherches, Parigi, Presses universitaires de France, 1965
 Manuel pratique d'allemand, Parigi, Picard, 1965
 Des steppes aux océans. L'indo-européen et les "indo-eutopéens", Parigi, Payot, 1986 . Trad. it. : L'indoeuropeo: lingue, popoli e culture, Roma-Bari, Laterza, 1989 
 Le français sans fard, Parigi, Presses universitaires de France, 1969
 Évolution des langues et reconstruction, Parigi, Presses universitaires de France, 1975 ISBN 2130335977
 Syntaxe générale, Parigi, Colin, 1985 . Trad. it. : Sintassi generale, Roma-Bari, Laterza, 1988 
 Fonction et dynamique des langues, Parigi, Armand Colin, 1989 
 Mémoires d'un linguiste, vivre les langues, Parigi, Quai Voltaire, 1993

بزرگداشت 
در ۱۹۸۸ دانشگاه رنه‌دکارت هشتادمین سال تولد آندره را در عمارت سوربن با حضور اساتید بسیاری از کشورهای مختلف برگزار کرد.

شاگردان ایرانی آندره مارتینه 
 گیتی دیهیم
 ابوالحسن نجفی
 هرمز میلانیان

مرگ 
آندره مارتینه در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۱۹۹۹ بر اثر سرطان ریه درگذشت.

جستارهای وابسته 
 مکتب پراگ
 رومن یاکوبسن
 نیکولای تروبتسکوی
 ویلم ماتسیوس
 آنتوان مارتی

پانویس

منابع 
 
 
 
 دبیرمقدم، محمد (۱۳۸۸) «معرفی و نقد کتاب مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب»، مجلهٔ دستور، شمارهٔ پنجم، صص۱۸۰–۲۰۶
 سورن، پیتر (۱۳۸۸) مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب، ترجمهٔ علی‌محمد حق‌شناس، تهران: انتشارات سمت
 نجفی، ابوالحسن (۱۳۷۱)، مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، تهران: انتشارات نیلوفر

استادان دانشگاه پاریس
استادان دانشگاه کلمبیا
درگذشتگان ۱۹۹۹ (میلادی)
زادگان ۱۹۰۸ (میلادی)
زبان اینترلینگوا
زبان‌شناسان اهل فرانسه
زبان‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
سردبیران نشریه‌های زبان‌شناختی