دستگاه آپولو

دستگاه آپولو یکی از ابداعات سازمان ساواک در دوران پهلوی برای شکنجه زندانیان بود که به گفته عزت شاهی از سال ۱۳۵۲ مورد استفاده قرار می‌گرفت. نام این دستگاه از کپسول فضایی سازمان هوا فضای آمریکا ناسا که برای اعزام فضانوردان استفاده می‌شد، گرفته شده بود. به نوشته فردوست این روش شکنجه یکی از روشهای مدرن شکنجه بود که پس از واقعه سیاهکل و اعزام بازجویان ساواک به خارج از کشور برای آموزش شکنجه ابداع گردید.

دستگاه 
این دستگاه شامل یک صندلی فلزی بود که دست و پای زندانی را روی آن با گیره ثابت نگه می‌داشتند و کلاه خودی آهنی که بر روی سر وی قرار می‌گرفت. سپس زندانی به‌طور همزمان با شوک برقی، شلاق زدن به بدن، سوزاندن با فندک و سیگار، کشیدن ناخن‌ها و… مورد شکنجه قرار می‌گرفت. همچنین کلاه خود آهنی سبب می‌شد تا فریاد زندانی زیر شکنجه با شدت بیشتر بر گوش و سر وی وارد شده و زجر وی را بیشتر کند. تعداد زیادی از زندانیان ساواک در زندان کمیته مشترک ضد خرابکاری این شکنجه وحشتناک را تجربه کرده بودند.
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی دستگاه را اینچنین معرفی کرده: «مجموعه‌ای از چند دستگاه فلزی بود که در اتاق تمشیت (اتاق شکنجه) قرار داشت و نحوه استفاده از آن چنین بود که متهم را روی تخت فلزی می‌خواباندند، سپس با استفاده از گیره‌هایی که روی دسته‌های تخت قرار داشت، دست‌ها و پاهای او را می‌بستند و به وسیله دستگیره‌ای که روی دستگاه وجود داشت، پاهای متهم را به سمت بالا می‌آوردند تا کف پاها رو به بالا قرار گیرد. " کلاه خود " فلزی را که از سقف آویزان بود، به سمت پایین می‌کشیدند تا سر و شانه‌های متهم را بپوشاند .»

شکنجه شدگان 

مرضیه حدیدچی از زندانیان ساواک دربارهٔ این دستگاه می‌گوید:
مرتضی نبوی، عزت شاهی از جمله زندانیانی بودند که این دستگاه را تجربه کردند. وی در اینباره می‌گوید: «یکی دیگر از شکنجه‌های سخت و وحشتناک، آپولو بود که تقریباً از سال ۵۲ در ساختمان اصلی کمیته مورد استفاده قرار می‌گرفت. وقتی کسی را به آن می‌بستند، سردردی به او دست می‌داد که اعصاب و روانش را خراب می‌کرد، و به هم می‌ریخت.»

یکی دیگر از شکنجه شدگان درباره این دستگاه می‌گوید :

در رسانه‌ها و فرهنگ 
در قسمت نهم از مجموعه تلوزیونی زیر خاکی پژمان جمشیدی در نقش فریبرز (فردی که بدنبال زیر خاکی است اما اشتباهاً بعنوان یک مبارز مخالف پهلوی توسط ساواک دستگیر می‌گردد) توسط دستگاه آپلو شکنجه می‌شود.

محسن مخملباف که خود سابقه بازجویی در ساواک را دارد در داستان جراحی روح به این دستگاه در کنار سایر روشهای شکنجه ساواک اشاره می‌کند.

در سال ۲۰۱۵ مستندی ساخته Lewis Saunders و John Duncan که در جشنواره Lausanne Underground Film and Music Festival ارایه شد که به معرفی کارکرد وسیله شکنجه ساواک می‌پرداخت.

جستارهای وابسته 
 ساواک
 عزت شاهی
 کمیته مشترک ضدخرابکاری
 زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری

منابع

پیوند به بیرون 
 مصاحبه با یکی از شکنجه گران ساواک بنام مستعار آرش پس از انقلاب
 اعترافات یک بازجو (مجله مطالعات تاریخی) زمستان ۱۳۸۴ (نیمه دوم) - شماره ۱۱
 ویدئویی از گفتگو با برخی شکنجه شدگان

ساواک
شکنجه در ایران