حسین ضیایی

حسین ضیایی تربتی (زادۀ ١۵ تیر ۱۳۲۳ – درگذشتۀ ۲ شهریور ۱۳۹۰) استاد مطالعات ایرانی و اسلامی و مدیر بخش مطالعات ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس بود.
او از سال ۱۹۸۸ در این دانشگاه تدریس می کرد.

تحصیلات 
دکتر حسین ضیایی کارشناسی خود را در رشتۀ ریاضیات و فیزیک از دانشگاه ییل در سال ۱۹۶۷ دریافت کرد و سپس در رشتۀ فلسفه در دانشگاه هاروارد ادامه تحصیل داد و در سال ۱۹۷۶ به درجۀ دکترای  فلسفۀ اسلامی دست یافت.

فعالیت‌های علمی 
دکتر ضیایی پس از پایان تحصیل به ایران بازگشت و در دانشگاه‌های تهران و شریف (آریامهر سابق) به تدریس پرداخت. او پس از بازگشتِ دوباره به آمریکا، به آموزش و پژوهش در دانشگاه‌های هاروارد، براون و کالج اوبرلین پرداخت و سپس با سِمَت استادی به دانشگاه کالیفرنیا رفت.
دکتر ضیایی از سال ۲۰۰۰ میلادی عضو هیئت ویراستاران مجلۀ معتبر ترانسندنت فیلوسوفی نیز بود، و در سال ۲۰۱۰ هم به عنوان رئیس انجمن بین‌المللی تاریخ‌شناسان علوم انتخاب شد. از ایشان چندین کتاب در زمینه‌های ریاضی و فلسفه و حدود ۵۴ مقاله که در نشریات معتبر دانشگاهی به چاپ رسیده، باقی‌مانده است. بخشی از آثار او به شرح زیر است:: 
 فلسفۀ ریاضیات (به فارسی)
 رسالۀ انواریه
 علم و اشراق
پرتونامۀ سهروردی
 شرح کلمة الاشراق سهروردی
 سهروردی و حکمة الاشراق
 فلسفۀ اشراق
 طبیعت اشراقیه (رساله ابن کمونه)
معرفت و اشراق در فلسفۀ سهروردی ترجمۀ سیما نوربخش
ترجمۀ انگلیسی حکمة الإشراق

دکتر ضیایی علاوه بر طرح موضوع فلسفۀ اسلامی و به ویژه اشراق در مجامع علمی غرب، بخش‌هایی از آثار شاعران بزرگ ایران مانند جلال‌الدین رومی، سعدی، حافظ، نظامی و دیگران را به انگلیسی برگردانده و جنبه‌های گوناگون این آثار را به دانشجویان معرفی کرده است.

فلسفۀ اشراق 
شاید بتوان گفت دکتر ضیایی نخستین کسی است که به طور گسترده به معرفی و شرح  فلسفۀ اشراق به انگلیسی‌زبانان پرداخته است. شماری از آثار او به زبان فارسی برگردانده شده است. از آن جمله می‌توان به کتاب «اشراق و معرفت در اندیشۀ سهروردی» اشاره کرد. این کتاب از جمله چهار رساله شیخ اشراق (تلویحات، مقاومات، مشارح و حکمةالاشراق) را مورد بررسی قرار داده و علاوه بر روش‌شناسی سهروردی، به این موضوع نیز رسیدگی کرده که هر کدام از این رساله‌ها در چه مقطع زمانی از زندگی سهروردی نوشته شده‌اند.

پیوند فلسفه و ریاضیات 
دکتر ضیایی در گفتگویی که دربارۀ پیوند ریاضیات و فلسفه با خبرگزاری مهر داشت، گفت:

باورهای سیاسی 
اگر چه دکتر ضیایی از سیاست به دور بود، اما پس از رخدادهای پس از انتخابات جنجالی ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸، طی نامۀ سرگشاده‌ای به فرهیختگان ایرانی، از خشونت دولتی و عاملان آن در ایران به شدت انتقاد کرد. او دربارۀ انگیزۀ خود از نگاشتن این نامه گفت:
دکتر ضیایی مخاطب خود را در این نامه فرهیختگان و کسانی معرفی کرد که با آنان سنخیت فکری دارد.  دکتر ضیایی حفظ «راستی» را موضوع اصلی کسانی دانسته بود که با اندیشه و اندیشیدن سر و کار دارند. حسین ضیایی همچنین در یک سخنرانی عمومی در گسترۀ تخصص خود، نضج گرفتن دروغ، بداخلاقی و خرافه در جمهوری اسلامی ایران را نکوهش کرد و گفت:
دکتر ضیایی مقاله‌ای نوشت با عنوان «دروغ و خرافه، دو مشکل جمهوری اسلامی». او بر این باور بود که در جامعۀ ایران ترویج خرافات و دروغگویی دو مورد از مشکلات بزرگ فرهنگ و فرهنگ سیاسی ایران است که تا هنگامی که این دو مشکل حل نشوند، ما نمی‌توانیم به سوی دموکراسی پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته باشیم.

منابع 

اهالی تربت حیدریه 
استادان دانشگاه تهران
استادان دانشگاه صنعتی شریف
ضیایی، حسین
دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس
دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
دانش‌آموختگان دانشگاه ییل
درگذشتگان ۱۳۹۰
درگذشتگان ۲۰۱۱ (میلادی)
دور از وطن‌های اهل ایران در ایالات متحده آمریکا
زادگان ۱۳۲۳
زادگان ۱۹۴۴ (میلادی)
فیلسوفان اسلامی
فیلسوفان مسلمان
هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس
دانش‌آموختگان مدرسه تحصیلات تکمیلی هنر و علوم هاروارد
‌خاندان ضیائی تربتی