حمله به سفارت بریتانیا در تهران

حمله به سفارت بریتانیا در تهران در سه‌شنبه ۸ آذر ۱۳۹۰ توسط برخی از بسیجیان که صورت گرفت. این افراد وارد ساختمان سفارت شدند، پرچم بریتانیا را پایین کشیدند و بعضی مدارک را از درون ساختمان سفارتخانه به بیرون پرتاب کردند. در اقدامی مشابه و در حمله به باغ سفارت بریتانیا در منطقه قلهک، ۶ کارمند انگلیسی به گروگان گرفته شدند که پس از چند ساعت و با حضور پلیس دیپلماتیک آزاد شدند.

جلوگیری از انتقال اسناد محرمانه توسط مردم به خارج از ایران و مشکلات حقوقی در مورد اسناد مالکیت باغ قلهک از مسائل مهمی بود که در مشکلات به وجود آمده نقش اساسی داشت. قبل از وقوع حادثه سرویس مخفی بریتانیا (ام آی سیکس)از وقوع حادثه باخبر شده بود.

علی‌رغم حضور مأموران امنیتی تجمع‌کنندگان به ساختمان سفارت بریتانیا سنگ و کوکتل مولوتف پرتاب نمودند و پس از هجوم به دفاتر سفارت، برخی مدارک را به پایین پرتاب کردند. دانشجویان پس از ورود به ساختمان سفارت بریتانیا در خیابان فردوسی تهران پرچم این کشور را پایین کشیده و آن را آتش زدند و به جای آن پرچم ایران را بر سر در سفارت بریتانیا به اهتزاز درآوردند.

خبرگزاری‌های نزدیک به دولت جمهوری اسلامی از حمله کنندگان به سفارت بریتانیا با نام «دانشجویان دانشگاه‌های تهران» و «دانشجویان بسیجی» یاد کرده و حملهٔ آن‌ها را خودجوش و برنامه‌ریزی نشده می‌دانند. اما از سوی دیگر ناظران غربی معتقدند که با توجه به هم‌زمان بودن حمله‌ها به دو ساختمان دیپلماتیک بریتانیا در دو نقطهٔ متفاوت تهران، بسیار بعید است که این اقدام بدون اطلاع حکومت و در راستای حمایت از منافع سیاسی یا جناحی حاکمیت نباشد.دانشجویان بسیجی اهدافشان را از این حرکت، «اعتراض به دست داشتن احتمالی دولت‌های غربی در قتل مجید شهریاری» و حمایت از مصوبه مجلس جمهوری اسلامی ایران در کاهش سطح روابط دیپلماتیک، دانسته‌اند. پس از تعطیلی سفارت‌های دو کشور در پایتخت‌های یکدیگر، سفارت سوئد در تهران حافظ منافع دولت بریتانیا و در مقابل سفارت عمان در لندن، حافظ منافع دولت ایران است. در روایتی که یکی از دانشجویان مهاجم منتشر کرد نوشت که در حالی که نمی‌دانسته‌اند با اتوبوس دارند به کجا منتقل می‌شوند به باغ قلهک برده شده‌اند. او همچنین گفت پس از آنکه مدتی از ورود آن‌ها به اقامتگاه سفیر گذشت، نیروهای پلیس وارد شده، آن‌ها را با باتوم زده و دستگیر کرده‌اند.

برخی از کارشناسان ایرانی، از جمله محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت، بر این باور اند که این حمله عمدی و با هماهنگی بریتانیا صورت گرفته‌است و از پیش‌طراحی‌شده بوده‌است.

واکنش‌های بین‌المللی 

 در پی این رویداد، سخنگوی وزارت امور خارجه بریتانیا این حرکت را به شدت محکوم کرد و گفت:

دولت بریتانیا متقابلاً دستور تعطیلی سفارت ایران در بریتانیا را صادر کرد و تمامی دیپلمات‌های ایرانی را موظف کرده‌است، خاک بریتانیا را سریعاً ترک نمایند. ویلیام هیگ در این خصوص گفت:
دولت‌های فرانسه و آلمان هم به زودی در واکنش به حمله به سفارت بریتانیا، اقدامات دیپلماتیک جدی انجام خواهند داد و ما بعد از تأمین امنیت کارکنانمان در سفارت بریتانیا در تهران، به دنبال اقدامات سختگیرانه‌تری در واکنش به رفتار شنیع و شرم‌آور ایرانی‌ها خواهیم بود. هر چند این اقدام ایران بسیار غیرقابل قبول است اما تعطیلی سفارت خانه‌های هر دو کشور در خاک یکدیگر به معنای قطع کامل روابط دیپلماتیک نیست و در آینده هر زمان که مناسب باشد در قالب گروه ۱+۵ یا در قالب سازمان‌های بین‌المللی با دولت ایران به خصوص دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای اش گفتگو خواهیم کرد. 
 باراک اوباما، دیوید کامرون، اتحادیه اروپا، شورای امنیت سازمان ملل متحد، بان کی مون، دولت‌های چین، روسیه، کانادا، سوئد و دانمارک نیز در بیانیه‌هایی جداگانه این حرکت را محکوم کردند.
 دولت‌های آلمان، فرانسه، ایتالیا و هلند سفیران خود را برای مشورت و به منظور ابراز همبستگی با دولت بریتانیا از تهران فراخوانده‌اند. وزیر امور خارجهٔ ایتالیا گفته‌است: 
 دولت نروژ به دلیل هجوم شبانگاهی تعدادی از معترضان و دانشجویان به سفارت بریتانیا و نگرانی از امنیت کارکنان خود، سفارت‌اش را در ایران به مدت یک روز بست. اما بار دیگر آن را بازگشایی کرد.
 فنلاند نیز سفیر ایران را احضار کرد.
 اسپانیا سفیر جمهوری اسلامی ایران در مادرید را احضار کرد و در بیانیه‌ای از مقامات دولت ایران خواست در خصوص حملهٔ گروهی از دانشجویان به سفارت بریتانیا و مجتمع مسکونی دیپلمات‌های بریتانیایی در قلهک تحقیق کنند، به دولت بریتانیا بابت خسارت وارده غرامت دهند و عاملان این حرکت را محاکمه کنند.
 در ۱۰ آذر ۱۳۹۰ گروهی از دیپلماتها و سفرای خارجی که بشترشان عضو اتحادیه اروپا هستند (بالغ بر ۲۰ کشور) از باغ قلهک بازدید کردند. ظاهراً این اقدام دیپلمات‌ها با هدف هم‌بستگی با جامعهٔ بین‌المللی و حمایت از کارکنان سفارت بریتانیا در تهران که با حملهٔ اخیر ناگزیر به ترک سفارت‌خانه شدند، صورت گرفته‌است.

واکنش‌های دولت ایران 
موضع‌گیری مقامات جمهوری اسلامی ایران در خصوص حرکت عده‌ای از دانشجویان بسیار متفاوت بوده‌است. گروهی آن را واکنشی به رفتارهای نابه‌هنجار دولت بریتانیا اعلام کرده‌اند و گروهی دیگر به صراحت با این اقدام مخالفت کرده‌اند و آن را اقدامی برخلاف منافع ملی ایران و اقدامی به نفع دولت بریتانیا قلمداد نموده‌اند. با این وجود هم‌چنان دولت ایران مصرّانه معتقد است در سازماندهی حملهٔ دانشجویان معترض به سیاست‌های بریتانیا نقشی نداشته‌است و از هجوم تعدادی از دانشجویان تندرو به سفارت بریتانیا متأسف است. همچنین وزارت امور خارجهٔ ایران در بیانیه‌ای به جامعهٔ بین‌المللی متعهد شده‌است از جان دیپلمات‌های خارجی مقیم تهران محافظت به عمل آورد.

دولت ایران اقدام بریتانیا در تعطیلی سفارت خانه‌اش در لندن و اخراج تمامی کارکنان سفارت‌خانه را عملی انفعالی و شتابزده، قلمداد کرده‌است و گفته‌است:

اخراج دیپلمات‌های ایرانی از بریتانیا 
بعد از مهلت ۴۸ ساعته بریتانیا به دیپلمات‌های ایرانی برای ترک خاک این کشور، تمامی کارکنان سفارت‌خانه ایران در لندن با یک پرواز و در ساعت ۲:۴۰ بامداد روز شنبه ۳ دسامبر ۲۰۱۱ وارد فرودگاه مهرآباد شدند.

عوامل 

محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت ایران، بر این باور است که انگلیس در جریان این حمله بوده‌است و هدف آن‌ها از این حمله، بسترسازی برای پذیرش تحریم‌های نفت و بانک مرکزی به بهانهٔ برنامهٔ هسته‌ای بوده‌است، او دلیلش را این میداند که اتحادیهٔ اروپا تا پیش از این ماجرا حاضر به پذیرش این تحریم‌ها نشده‌بود اما پس از این حمله تحریم‌ها را پذیرفت و به اجرا گذاشت. احمدی‌نژاد مدعی است که یک هفته پیش از حمله، سفیر انگلیس در جلسهٔ هماهنگی با سفیران اروپایی خبر داده‌بود که هفتهٔ دیگر اتفاقی در تهران خواهد افتاد که ورق به نفع آمریکا و انگلیس برخواهد گشت. وی همچنین می‌گوید که در برقی سفارت باز بوده‌است و حافظهٔ رایانه‌های سفارت از پیش خالی شده‌بوده‌است و این نشان می‌دهد بریتانیا در جریان بوده‌است.

درخواست غرامت بریتانیا از ایران 
در ادامه واکنش‌ها نسبت به حمله به مجموعهٔ سفارتخانه‌های بریتانیا در تهران، مقامات لندن بالغ بر یک میلیون پوند از جمهوری اسلامی ادعای خسارت کردند و گفتند که لندن این مبلغ را از تهران به عنوان غرامت ادعا خواهد کرد. دلیل هنگفت بودنِ این میزان خسارت نیز، تخریب، انهدام و ربوده شدن مواردی چون تابلوهای نقاشی ارزشمند، فرش، مبلمان، جواهرات، اشیای قیمتی، دستگاه‌های الکترونیک و چند خودروی اداری ذکر شد. دولت انگلیس سیاهه‌ای از مشخصات نقاشی‌هایی که در جریان حمله به سفارت در تهران نابود شدند را منتشر کرد، باارزش‌ترین اثر هنری نابود شده، تابلوی نقاشی به ارزش یک میلیون پوند مربوط به چهره فتحعلی شاه، دومین پادشاه سلسله قاجار است. این نقاشی رنگ روغن به ابعاد یک و نیم متر را شخص پادشاه ایران در اوایل سده نوزده میلادی به سفیر وقت انگلیس در کشورش اهداء کرده بود، کار تکمیل این تابلوی نقاشی در سال ۱۸۲۳ میلادی به پایان رسید. این تابلو فقط یکی از شش آثار هنری است که در جریان یورش به سفارت نابود شد.

هم چنین خسارت‌های وارده نه تنها ساختمان سفارت بریتانیا و محل سکونت دیپلمات‌ها در مجتمع قلهک را در برمی گیرد، بلکه شامل آسیب به مدارس بین‌المللی و مدرسه آلمانی‌ها واقع در مجتمع قلهک که پس از حمله بسته شدند، نیز می‌شود.

بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم ایران و تمایل دولت جدید ایران و بریتانیا به تنش‌زدایی، ایران و بریتانیا توافق کردند ضمن بازگشایی مجدد سفارت‌هایشان، خسارت‌هایی که به ساختمان سفارت بریتانیا و اموال موجود در آن وارد شده‌است، از جانب ایران جبران شود. حصول توافق هسته‌ای ژنو از جمله محرک‌هایی به‌شمار می‌رود که در وقوع این سلسله توافقات مؤثر بوده‌است. مجید تخت روانچی، معاون وقت آمریکا و اروپای وزارت امور خارجه ایران نیز پرداخت غرامت را تأیید کرد ولی اظهار داشت هیچ‌گونه عذرخواهی صورت نخواهد گرفت.
سفارت انگلیس نهایتاً با سفر فیلیپ هاموند در تاریخ ۱ شهریور ۱۳۹۴ به شکل رسمی بازگشایی شد.

پرداخت خسارت 
به گفته احمد مازنی، نماینده مجلس، برای جبران خسارت های ناشی از این حمله ‌«۲۷میلیارد تومان هزینه خودسری عوامل خودسر از جیب ملت پرداخت شده». او گفته این مبلغ که معادل ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار پوند بوده، برای ترمیم چند اثر هنری که در جریان حمله به سفارت بریتانیا تخریب شده بودند، پرداخت شده است.

اما محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، این اظهارات را تکذیب کرد و گفت هنوز «برای پرداخت غرامت در موضوع سفارت انگلیس در تهران، هیچ گونه اقدام و مذاکره‌ای نداشته‌ایم».‌به گفته وی تهران و لندن «باید درباره جزئیات این موضوع مذاکره کنند»، اما هنوز هیچ مذاکره‌ای در این زمینه انجام نشده است.

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 سفارت بریتانیا در تهران
 بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا
 اشغال سفارت ایران در لندن

منابع

پیوند به بیرون 

 
 
 وقتی به یک سفارت‌خانه «حمله» می‌شود

انگلستان در ۲۰۱۱ (میلادی)
ایران در ۲۰۱۱ (میلادی)
بریتانیا در ۲۰۱۱ (میلادی)
تهران در سده ۲۱ (میلادی)
حمله به اهداف دیپلماتیک در ایران
حوادث دیپلماتیک
روابط ایران و بریتانیا
روابط بین‌الملل در ۲۰۱۱ (میلادی)
مجادلات سیاسی
مناقشه‌های ۲۰۱۱ (میلادی)