اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی

در شهریور ۱۳۹۰ مقامات و رسانه‌های ایران از کشف اختلاسی بزرگ در بانک‌های ایران خبر دادند که مه‌آفرید امیرخسروی توانست مبلغ ۳ هزار میلیارد تومان یا ۲۸۰۰ میلیارد تومان را از شبکه‌های بانکی ایران به سرقت ببرد. به نوشتهٔ رسانه‌های ایران این بزرگ‌ترین اختلاس در کل تاریخ ایران بوده‌است. این اختلاس بازتاب فراوانی داشت و زمینهٔ درگیری میان دو جناح مختلف از اصول‌گرایان را سبب شد. در این اختلاس ۷ بانک دخیل بوده‌اند و رقم اختلاس در سال ۱۳۸۸ کمتر از ۸۰ میلیارد تومان، در سال ۸۹ حدود ۸۰۰ میلیارد تومان و در سال ۹۰ نیز ۲۸۰۰ میلیارد تومان بوده‌است. این اختلاس که از طریق بانک صادرات ایران انجام و کشف شده‌است منجر به لغو مجوّز بانک آریا و دستگیری سهام‌داران اصلی آن با نام‌های عنایت‌الله دهقان و مه‌آفرید امیرخسروی و افراد دیگری شده‌است.
بانک ملی، بانک سامان، بانک سپه، بانک صنعت و معدن و بانک پارسیان از جمله بانک‌های درگیر در اختلاس بوده‌اند.

در جلسات دادگاه فساد بانکی نام چندین تن از مدیران دولتی برده شده‌است که می‌توان به وزیر راه و ترابری، معاون وزیر صنایع، قائم‌مقام بانک مرکزی، معاون وزیر اقتصاد، وزیر صنایع، معاون وزیر راه و ترابری و برخی از نمایندگان مجلس اشاره کرد.

بر اساس حکم بدوی صادر شده ۴ تن از متهمان به اعدام، ۲ تن به حبس ابد و سایر متهمان نیز به حبس‌های طولانی‌مدت محکوم شده‌اند.

جزئیات اختلاس 
رسانه‌های ایران و مقامات مختلف حکومتی و سیاسی مطالب مختلفی پیرامون جزئیات این اختلاس و نحوه کشف آن بیان کردند. سخنان مقامات حکومتی پیرامون سازمان یا فردی که اختلاس را کشف کرده بعضاً متناقض است. همچنین برخی از آنان خواستار آن شدند که به‌دلیل کشف اختلاس، مورد تقدیر قرار گیرند که این اظهارات واکنش منفی در جامعه به‌دنبال داشت.

به نوشتهٔ روزنامهٔ تهران امروز در شماره ۲۲ شهریور ۱۳۹۰ حدود ۲ هزار میلیارد تومان از مبالغ اختلاس‌شده از کشور خارج شده‌است، اما رئیس بانک مرکزی این موضوع را تکذیب کرده و گفت که دلیلی حاکی از خروج مبالغ اختلاس‌شده از کشور موجود نیست.

به نوشتهٔ خبرگزاری فارس مدیرکل دفتر بازرسی وزارت اقتصاد در مهرماه سال ۱۳۸۸ طی نامه‌ای به مسئولان بانک صادرات، خواستار عدم ارائهٔ تسهیلات به گروه امیرمنصور آریا با توجه به بدهی این شرکت به سیستم بانکی شده بود، که در پاسخ رئیس بانک صادرات (سید محمد جهرمی) نوشته بود: «گروه امیرمنصور آریا از مشمولیت مادهٔ ۱۴۱ قانون تجارت خارج شده و عمده تعهدات کوتاه‌مدت شرکت‌های طرف قرارداد پرداخت شده‌است. در ضمن قسمتی از تعهدات بانک‌ها توسط این شرکت پرداخت شده و سایر تعهدات سیستم بانکی طرف قرارداد هم تعیین تکلیف شده‌است.» جهرمی اضافه کرده بود که گروه امیرمنصور آریا نسبت به اصلاح ساختار مالی، نسبت‌های مالی، روش‌های فروش و تأمین مواد اولیه اقدام کرده‌است. بانک صادرات پس از انتشار این سند در پاسخ جوابیه‌ای منتشر کرد و مسئولیت را به مدیر عامل قبلی و مدیر حراست محول کرد.

خبرگزاری فارس همچنین نامه‌ای را منتشر کرد که بر اساس آن مسئولان این بانک در سال ۸۸ در جریان وضعیت نامناسب مالی گروه امیرمنصور آریا بوده‌اند و هشدارهای لازم به این بانک برای عدم پرداخت تسهیلات داده شده بود.

حضور نمایندگان مجلس در پرونده 
دادستان تهران از فراخوان چهار نماینده به‌عنوان مطلع در این پرونده خبر داد. فرزند عزت‌الله دهقانی نمایندهٔ مجلس نیز از متهمان اصلی این پرونده است اما دادستانی تأکید نموده‌است که دهقان هیچ‌گونه دخالتی در اقدامات فرزندش نداشته و هیچ‌وقت حتی احضار هم نشده‌است. گفته می‌شود که شانزده نماینده در این اختلاس دخیل بوده‌اند. برخی تعداد نمایندگان درگیر را تا سی نماینده اعلام می‌کنند. همچنین دو یا سه کاندیدای انتخابات مجلس نهم به‌دلیل درگیر بودن در پروندهٔ اختلاس، رد صلاحیت شده‌اند.

سیر قضایی

وکیل متهمان 
در حالی‌که امیرعباس سهراب‌بیگ اعلام کرد که وکالت متهم پروندهٔ اختلاس را نپذیرفته‌است اما دادستان عمومی و انقلاب اهواز به خبرآنلاین گفت که وی با امضای اسناد قانونی وکیل این پرونده شده‌است. وی که در حال حاضر وکیل دعاوی است پیش از این معاونت اجرایی قوهٔ قضائیه در زمان هاشمی شاهرودی، مشاور معاون حقوقی رئیس قوهٔ قضائیه، ریاست کل دادگستری استان گیلان و رئیس کل دادگستری خوزستان بوده‌است.

رئیس قوهٔ قضائیه در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۹۰ گفت: «فرار مالیاتی گسترده و دریافت وام‌های زیاد، بدون پشتوانه و فقدان وثیقه‌های معتبر و کافی از جمله موارد کشف‌شده در پروندهٔ فساد مالی اخیر است.»

واکنش‌ها

واکنش علی خامنه‌ای 
علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با پروندهٔ اختلاس سه هزار میلیارد تومانی در بانک‌های ایران با بیان این‌که رسانه‌ها «نباید این قضیه را کش دهند» گفت که «عده‌ای می‌خواهند از این حوادث برای زدن توی سر مسئولان سوءاستفاده کنند.»

علی خامنه‌ای در ۱۱ مهر ۱۳۹۰ در این باره گفته بود:

واکنش‌ها در دولت 
سید شمس‌الدین حسینی وزیر اقتصاد دولت ۲۷ شهریور ماه و اندکی پس از رسانه‌ای شدن اختلاس پس از حضور در نمایشگاه بورس، بانک و خصوصی‌سازی در جمع خبرنگاران ادعا کرد که «هنوز هیچ چیز روشن نیست و اگر من هم جای رئیس بانک صادرات بودم استعفا نمی‌دادم».

واکنش‌ها در مجلس 
مجلس در ۲۷ شهریور جلسه‌ای غیر علنی برای بررسی موضوع اختلاس تشکیل داد. در این جلسه ابتدا پورمحمدی رئیس سازمان بازرسی کل کشور و نام بردن از برخی دولت‌مردان به‌عنوان حامیان اختلاس‌گر بزرگ با واکنش منفی یکی از نمایندگان حامی دولت و دولت‌مردان حاضر در جلسه مواجه گردید. آنان معتقد بودند که پیش از اثبات در محکمهٔ قضایی نباید نام افراد برده شده و به آنان اتهام وارد شود.

حمیدرضا کاتوزیان رئیس کمیسیون انرژی مجلس به خبرآنلاین گفت رئیس کل بانک مرکزی گفته که این اختلاس «مسئلهٔ مهمی نیست و در همه جای دنیا اتفاق می‌افتد» وزیر اقتصاد نیز فرد اختلاس‌کننده را قهرمان صنعتی کشور خواند که در سال‌های گذشته ده هزار اشتغال ایجاد کرده‌است و اکنون خطایی صورت گرفته ولی این فرد قهرمان است. احمد توکلی نیز در جمع خبرنگاران خواستار استعفای دولت‌مردان شد.  او این را هم گفت که اگر رئیس‌جمهور از ماجرا مطلع بوده باید مستقیماً پاسخگوی اعتبارات باشد.محمدرضا خباز نیز گفت:

به گفتهٔ محمدرضا تابش عضو فراکسیون اقلیت مجلس «موارد مشابهی نظیر اختلاس سه هزار میلیارد تومانی وجود دارد، ولی چون گفته‌اند سخنی نگوییم از بیان آن‌ها صرف‌نظر می‌کنم. شبیه به تخلف سه هزار میلیارد تومانی باز هم وجود دارد، اما عزمی برای رسیدگی به آن‌ها وجود ندارد. ببینید وقتی می‌گویم مجلس کارکردش را از دست داده‌است…» ۲۲ نماینده مجلس نیز خواستار تشکیل کمیته‌ای ویژه برای پیگیری اختلاس شدند.

به دنبال انتشار گزارش‌هایی مبنی بر دست داشتن علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، و چند تن دیگر از نمایندگان در اختلاس «سه هزار میلیارد تومانی»، بروجردی اظهار کرد که او و فرزندانش نقشی در فساد مالی نداشته‌اند.

این در حالی است که کریم قدوسی، یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس، می‌گوید علاءالدین بروجردی از گروه اقتصادی امیر منصور آریا، مجموعه‌ای که گفته می‌شود در رأس این اختلاس قرار دارد، حمایت می‌کرده‌است.

قدوسی در این خصوص به روزنامه اعتماد گفت که بروجردی «با استفاده از سربرگ کمیسیون توصیه‌هایی را در جهت حمایت از گروه اقتصادی امیرمنصور آریا انجام داده و این امر کفایت می‌کند که وی از ریاست کمیسیون استعفا کند».

کریم قدوسی همچنین تأکید کرد که «اگر بروجردی استعفا نکند، برکنارش می‌کنیم از ریاست کمیسیون امنیت ملی».

واکنش‌ها در قوهٔ قضائیه 
غلامحسین محسنی‌اژه‌ای که از سوی رئیس قوه قضائیه به‌عنوان مسئول رسیدگی به پرونده تعیین شده‌است ضمن سفر به خوزستان گفت:

نقش بانک ملی ایران در فسادهای عظیم اقتصادی 
بعد از ماجرای محمودرضا خاوری مدیرعامل بانک ملی ایران در پروندهٔ رسوایی بزرگ اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی در ایران نکتهٔ جالب در این پرونده آن است که این برای چندمین بار است که در یک پروندهٔ فساد بزرگ مالی در کشور، بانک ملی ایران هم دخالت اساسی دارد پیشتر نیز در جریان فسادی در پرونده المکاسب از اسدالله امیر اصلانی مدیرعامل بانک ملی ایران به‌عنوان متهم ردیف اول نام برده شد که این به شبهه‌ها و ابهامات اقتصادی بسیار زیادی در ساختار و بدنه و همچنین نقش این بانک بزرگ در فسادهای اقتصادی انجامیده‌است.

واکنش فعالان سیاسی 
عماد افروغ نمایندهٔ مجلس هفتم از جناح اصول‌گرا گفت: «وقتی که شعارهای خوب انقلاب ما ابزاری برای رفتارهای غیرانقلابی می‌شوند، تبعاً یک چنین نتیجه‌ای در برخواهد داشت. وقتی که با مفسدین اقتصادی و به‌ویژه مفسدینی که به‌گونه‌ای دست در قدرت دولتی دارند مقابلهٔ جدی نمی‌شود، خواه ناخواه بستری برای این‌گونه موارد فراهم می‌شود… مسئله این‌جاست که وقتی پروندهٔ بیمه مطرح شد و نقش مقامات اجرایی کلیدی در فسادهای مالی مطرح شد به آن‌ها هیچ توجهی نشد گویا هیچ اتفاقی نیفتاده است؛ بنابراین این‌گونه خواه ناخواه زمینه برای چنین فسادهایی فراهم خواهد شد»

سایت آینده مدعی شد که دولت شرکت مهندسی خط و ابنیه راه‌آهن را با شرایطی خاص به این گروه واگذار کرده‌است. («شرکت خط و ابنیهٔ راه‌آهن تنها با ۵ درصد ارزش اسمی آن، به‌صورت قسطی واگذار شد، به نحوی که خریدار این شرکت که اموال فراوان را به تصاحب درآورده بود، تنها ۵ درصد به عنوان پیش‌پرداخت و مابقی را در اقساط ده‌ساله به‌صورت قرض‌الحسنه خریداری کرده بود.») همچنین به ادعای سایت آینده «پروژهٔ راه‌آهن شیراز ـ جهرم ـ لار ـ بندرعباس، باز هم بدون مناقصه به این شرکت واگذار شده و سپس ۱۲۶۰میلیارد تومان هزینهٔ این پروژه که قاعدتاً باید توسط پیمانکار یعنی گروه آریا تأمین گردد، ۸۵ درصد از سوی بانک ملی فاینانس گردیده و ۱۵ درصد آن را خود وزارت راه و شهرسازی متقبل شده‌است.»

اعدام مه‌آفرید امیرخسروی 
سرانجام پس از صدور رأی دادگاه در بامداد ۳ خرداد ۱۳۹۳ حکم اعدام مه‌آفرید امیرخسروی اجرا شد. بر این اساس دادسرای عمومی و انقلاب تهران اعلام کرد، حکم محکومیت به اعدام محکوم علیه زندانی مه‌آفرید امیرخسروی فرزند منصور، سحرگاه روز شنبه، ۳ خردادماه ۱۳۹۳ در محل زندان اوین اجرا شد. براساس برخی دیدگاه‌های تحلیلگرانه در این زمینه، این اعدام حاکی از این است که دادگاه بیش از آن‌که به‌دنبال کشف حقیقت و اجرای عدالت بوده باشد، به‌دنبال ارضاء و اقناع افکار عمومی بوده‌است.

بازگشت وجوه اختلاس به بیت المال 
در تاریخ ۴ شهریور ۱۳۹۶ غلامحسین محسنی اژه‌ای سخنگوی دستگاه قضا اعلام کرد:

جستارهای وابسته 
 عنایت الله دهقان
 خدامراد احمدی
 امیر منصور آریا
 قاضی سراج
 محمود بهمنی
 سید محمد جهرمی
 فاضل خداداد
 اختلاس ۱۲۳ میلیارد تومانی
 اختلاس در بیمهٔ ایران

پیوند به بیرون 

 صفحه ویژه بی‌بی‌سی فارسی: پرونده بزرگ‌ترین اختلاس تاریخ ایران
 روزشمار پرونده اختلاس سه هزار میلیارد تومانی

منابع 

 جهرمی تشریح کرد ۷ بانک، درگیر اختلاس ۲هزار و ۸۰۰میلیارد تومانی
 http://ayandenews.com/news/36658/
 http://ayandenews.com/news/36602/
 https://web.archive.org/web/20110924093049/http://www.khabaronline.ir/news-172424.aspx

اختلاس
اختلاس‌های مالی در ایران
اقتصاد ایران
ایران در ۲۰۱۱ (میلادی)
پرونده‌های قضایی در ایران
جرم‌های ۲۰۱۱ (میلادی) در ایران
جرم‌های ۲۰۱۱ (میلادی)
رسوایی‌ها در ایران
رسوایی‌های ۲۰۱۱ (میلادی)
فساد در ایران
ویکی‌سازی رباتیک