خسرو شاکری

خسرو شاکری (زند) (۱۳۱۷–۹ تیر ۱۳۹۴) استاد بازنشستهٔ تاریخ مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی در پاریس و محقق در زمینه گروه‌ها و اندیشه چپ بود. از وی کتاب‌های زیادی چون «جملهٔ انقلاب مشروطه» و «انکشاف سوسیال دموکراسی»، «میلاد زخم» دربارهٔ جنبش جنگل، کتابی دربارهٔ تقی ارانی، «اسناد سوسیال دموکراسی ایران» منتشر شده‌است.

زندگی و حرفه 
خسرو شاکری در ۶ آبان سال ۱۳۱۷ در تهران به دنیا آمد. پدرش تاجر فرش و مادرش از جمله زنانی بود که در ابتدای دوره پهلوی شغل دبیری را پذیرفته بود. خسرو تحصیلات متوسطهٔ خود را در دبیرستان رهنما و دبیرستان البرز به پایان رساند و به سانفرانسیسکو رفت و لیسانس اقتصاد خود را از دانشگاه دولتی کالیفرنیا گرفت. پس از آن یک سال در مدرسه اقتصاد لندن به تحقیق مشغول بود. وی سپس به دانشگاه ایندیانا رفت و در رشته اقتصاد فوق لیسانس گرفت. او موفق به اخذ دکترای تاریخ از دانشگاه سوربن شد. موضوع پایان‌نامه‌اش تکوین، انکشاف و پایان حزب کمونیست ایران بود. وی در معرفی خود می‌نویسد:

وی از جمله نیروهای فعال سازمان کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی و نیز جبهه ملی بود. او در سال ۱۳۳۹ در حالی که سعی داشت به کوبا برود، در مکزیک بازداشت شد. یک سال بعد شاکری برای راه‌اندازی یک ایستگاه رادیویی در قاهره به منظور پخش برنامه‌هایی علیه رژیم پهلوی، با مقامات مصری تماس گرفت که در نهایت به نتیجه‌ای نرسید. در اواخر سال ۱۳۴۲، طی سفری به الجزایر با احمد بن بلا رئیس‌جمهور وقت این کشور ملاقات کرد و مذاکراتی برای دریافت کمک جهت مبارزه با رژیم شاه انجام داد. شاکری سال ۱۳۴۳ به نمایندگی از کنفدراسیون در گردهمایی‌های اتحادیه بین‌المللی دانشجویان که در نیوزیلند و نیز بلغارستان برگزار گردید، شرکت کرد. شاکری در سال ۱۳۴۴ به عنوان یکی از اعضای دبیرخانه کنفدراسیون، مشغول بود و سپس به عنوان دبیر بین‌المللی کنفدراسیون ملاقات‌هایی را با اوتانت -دبیرکل وقت سازمان ملل- به منظور جلب حمایت‌های بین‌المللی از مبارزات دانشجویی علیه رژیم پهلوی کرد.
شاکری در سال ۱۳۴۷ به عنوان دبیر انتشارات کنفدراسیون مکاتباتی با مصطفی خمینی داشت که ضمن اعلام حمایت کنفدراسیون از آیت الله خمینی، تعدادی از نسخه‌های نشریهٔ «شانزدهم آذر» را نیز فرستاد. خمینی در پاسخ با توجه به اعتقادات مذهبی ملت ایران، از محتوای نشریات ارسالی اظهار نارضایتی کرد و خواستار توجه بیشتر گردانندگان آن به مسائل و موضوعات دینی شد. شاکری در سال ۱۳۵۱ نیز پس از اعدام تعدادی از اعضای سازمان مجاهدین و چریک‌های فدایی خلق با کورت والدهایم -دبیر کل وقت سازمان ملل- ملاقات کرد و اعتراض کنفدراسیون را به این اقدامات به اطلاع وی رسانید.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ایران بازگشت و با احمد شاملو در کتاب جمعه همکاری کرد. در دهه شصت به پاریس بازگشت و انتشارات پادزهر و در پاییز ۱۳۶۳ کتاب جمعه‌ها را راه‌اندازی کرد که تا سال ۱۳۶۸ برقرار بود.
شاکری در فرانسه، تاریخ ایران و آسیای باختری نیز تدریس کرد و استاد بازنشسته تاریخ مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی پاریس بود.
خسرو شاکری سه‌شنبه ۹ تیرماه ۱۳۹۴ در اثر سکتهٔ مغزی در بیمارستانی در پاریس درگذشت؛ در حالی که مشغول آماده‌سازی کتابی سه جلدی دربارهٔ حزب توده ایران بود.

آثار

تألیف، گردآوری و ویرایش

کتاب‌ها 

 
 
 
 *

مقاله‌ها و مصاحبه‌ها

در کتاب جمعه

در نشریات دیگر

ترجمه

کتاب‌ها

مقاله‌ها 
پانه‌کک، آنتون (۱۱ مرداد ۱۳۵۸). «سازماندهی شورائی». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۲): ۸۵–۷۸.
لوکاچ، گئورگی (۱۱ مرداد ۱۳۵۸). «تکوین و ارزش آفرینش‌های ادبی». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۲): ۱۰۵–۱۰۲.
«دو سند از حزب کمونیست ایران». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۳): ۱۴۶–۱۴۲. ۱۸ مرداد ۱۳۵۸.
شنو، ژان (۱ شهریور ۱۳۵۸). «آیا مارکس «مورخ» بود؟» . ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۴): ۱۱۲–۱۰۶.
«سازماندهی مشارکت شورائی کارگران در شیلی». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۶): ۹۷–۸۶. ۱۵ شهریور ۱۳۵۸.
شنو، ژان (۲۴ آبان ۱۳۵۸). «تاریخ و پراتیک اجتماعی: در پهنهٔ مبارزات خلق‌ها». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۱۵): ۱۴۵–۱۳۵.
لوکاچ، گئورگی (۲۶ فروردین ۱۳۵۹). «عظمت بالزاک پس از مرگش». ترجمهٔ خسرو شاکری. اندیشهٔ آزاد (۴): ۱۷–۱۶.
«مرتضی علوی، در یک مصاحبهٔ سه نفری ۱۹۲۷–۱۳۰۵». ترجمهٔ خسرو شاکری. کتاب جمعه (۳۱):‌ ۱۱۷–۱۱۲. ۲۸ فروردین ۱۳۵۹.
وایز، اودری (۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۹). «زنان کارگر و مبارزه برای نظارت شورائی کارگری». ترجمهٔ ک. دیلمانی. کتاب جمعه (۳۴): ۱۰۴–۸۰.
«اعلامیهٔ استقلال جمهوری دموکراتیک ویتنام». ترجمهٔ خ. کیانوش. کتاب جمعه (۳۶): ۹۹–۹۶. ۱ خرداد ۱۳۵۹.

جستارهای وابسته 

 سوسیالیسم در ایران
 کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی
 جنبش جنگل
 آوتیس سلطانزاده
 مصطفی شعاعیان

پانویس

منابع 

 

 ماهنامه الکترونیکی دوران شماره ۴۳ اسفند ماه ۱۳۹۱
 نشریه اندیشه پویا، شماره ۳۳، سال چهارم، ویژه نوروز ۱۳۹۵

پیوند به بیرون 

 
تألیفات خسرو شاکری در دانشنامهٔ ایرانیکا.

استادان مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی
اعضای کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی
اهالی تهران
ایرانیان مقیم پاریس
تاریخ‌نگاران اهل ایران
دانش‌آموختگان دانشگاه ایندیانا
دانش‌آموختگان دانشگاه سوربن
درگذشتگان ۱۳۹۴
درگذشتگان ۲۰۱۵ (میلادی)
زادگان ۱۳۱۷
زادگان ۱۹۳۸ (میلادی)
مترجمان اهل ایران
مترجمان سده ۲۰ (میلادی)
مترجمان سده ۲۱ (میلادی)
نویسندگان دانشنامه ایرانیکا