فهرست فرعون‌ها

فرعون لقبی است که برای حاکمان مصر باستان، از زمان اتحاد مصر علیا و سفلی توسط نارمر در حدود سال ۳۱۰۰ پیش از میلاد، به کار می‌رفت. اما معاصران آنها تا زمان مرنپتاه از دودمان نوزدهم مصر از عنوان فرعون برای حاکمان مصر استفاده نمی‌کردند. علاوه بر لقب فرعون، نام‌های سلطنتی دیگری نیز توسط شاهان بعدی مصر مورد استفاده قرار گرفت.

مصر، حداقل تا حدودی، توسط فراعنه بومی برای تقریباً ۲۵۰۰ سال اداره شد، تا اینکه در اواخر قرن هشتم قبل از میلاد توسط پادشاهی کوش فتح شد، که حاکمان آن عنوان سنتی فراعنه را در قالب دودمان بیست و پنجم مصر برای خود پذیرفتند. مصر پس از فتح کوشی‌ها و قبل از فتح توسط امپراتوری هخامنشی دوره دیگری از حکومت بومی مستقل را تجربه کرد (دودمان بیست و ششم مصر) که فرمانروایان آن نیز لقب «فرعون» را برای خود برگزیدند. آخرین فرعون بومی مصر نکتانبوس دوم بود که قبل از فتح مصر توسط هخامنشیان برای دومین بار (دودمان سی و یکم مصر) فرعون بود.

حکومت هخامنشیان بر مصر با فتوحات اسکندر مقدونی در سال ۳۳۲ قبل از میلاد به پایان رسید و پس از آن توسط فراعنه هلنی از دودمان بطلمیوسی اداره شد. حکومت آنها و استقلال مصر با تبدیل شدن مصر به استانی از امپراتوری روم در ۳۰ قبل از میلاد به پایان رسید. آگوستوس و امپراتوران بعدی روم زمانی که در مصر بودند تا زمان سلطنت ماکسیمینوس دایا در سال ۳۱۴ میلادی به عنوان فرعون لقب گرفتند.

زمان‌های نوشته شده تقریبی هستند. این فهرست بر پایه بررسی‌های پایگاه داده مصر دیجیتال برای دانشگاه‌ها نوشته شده. این پایگاه داده را موزه مصرشناسی دانشگاه پتری اداره می‌کند. اگر در جایی اطلاعاتی از منبع دیگری آورده شده باشد، نام آن منبع در پانویس نوشته شده‌است.

فهرست‌های فراعنه مصر 
فهرست‌های مدرن فراعنه بر اساس سوابق تاریخی و از جمله فهرست‌های پادشاهان مصر باستان و تاریخ‌های بعدی مانند آگیپتیکای مان‌تو و همچنین شواهد باستان‌شناسی است. دربارهٔ منابع باستانی، مصر شناسان و مورخان به‌طور یکسان خواستار احتیاط در مورد اعتبار، دقت و کامل بودن این منابع هستند که بسیاری از آنها مدت‌ها پس از دوران پادشاهی که گزارش می‌دهند نوشته شده‌است. یک مشکل دیگر این است که فهرست‌های فراعنه باستانی اغلب آسیب دیده، ناسازگار با یکدیگر و/یا گزینشی هستند.

اسامی زیر فهرست‌های پادشاهان باستانی (همراه با سلسله ای که تحت آن ایجاد شده‌اند) شناخته شده هستند:
 مهر استوانه‌ای دن (سلسله اول)؛ بر روی مهر و موم استوانه ای در مقبره دن یافت شد. این فهرست تمام پادشاهان سلسله اول از نارمر تا دن را با نام‌های هوروسی آنها فهرست می‌کند.
 سنگ پالرمو (دودمان پنجم مصر)؛ بر روی تخته سنگی از جنس بازالت حک شده‌است. امروزه قطعه قطعه شده و ناقص است.
 سنگ نوشته جیزه (دودمان ششم مصر)؛ با جوهر قرمز، سبز و مشکی بر روی سنگ گچ و چوب سدر نوشته شده‌است. بسیار گزینشی است.
 سنگ نوشته سقاره جنوبی (دودمان ششم مصر)؛ بر روی یک تخته سنگی از جنس بازالت سیاه نگاشته شده‌است. بسیار گزینشی است.
 فهرست پادشاهان کارناک (دودمان هجدهم مصر)؛ حک شده بر روی سنگ آهک. بسیار گزینشی است.
 فهرست پادشاهان ابیدوس از ستی یکم (دودمان نوزدهم مصر)؛ حکاکی شده بر سنگ آهک. بسیار مفصل است، اما برخی از پادشاهان دوره نخست میانی مصر و همه پادشاهان دوره دوم میانی مصر حذف شده‌است.
 فهرست پادشاهان ابیدوس از رامسس دوم (سلسله نوزدهم)؛ حکاکی شده بر سنگ آهک. بسیار گزینشی است.
 فهرست پادشاهان رامسیوم (دودمان نوزدهم مصر)؛ حکاکی شده روی سنگ آهک که شامل بیشتر فراعنه پادشاهی جدید تا رامسس دوم است.
 فهرست پادشاهان سقاره (دودمان نوزدهم مصر)؛ حکاکی شده بر روی سنگ آهک. بسیار دقیق است، اما اکثر پادشاهان دودمان یکم مصر به دلایل نامعلوم حذف شده‌اند.
 فهرست پادشاهان تورین (دودمان نوزدهم مصر)؛ با جوهر قرمز و سیاه روی پاپیروس نوشته شده‌است. به احتمال زیاد کامل‌ترین لیست پادشاهان در تاریخ، امروز آسیب دیده‌است.
 فهرست پادشاهان هابو (دودمان بیستم مصر)؛ حکاکی شده بر روی سنگ آهک و بسیار شبیه به لیست پادشاهان رامسیوم است.
 آگپتیکا از مان‌تو (دوره یونان)؛ احتمالاً روی پاپیروس نوشته شده‌است. متن اصلی امروزه گم شده و بسیاری از حکایات منتسب به برخی از فراعنه ساختگی به نظر می‌رسند.

دوره پیش دودمانی 
دوره پیش دودمانی در حدود ۳۱۰۰ قبل از میلاد، زمانی که مصر برای اولین بار در یک پادشاهی واحد متحد شد، به پایان می‌رسد.

مصر سفلی 
مصر سفلی از نظر جغرافیایی شامل مناطق شمال رود نیل و دلتای نیل می‌شود.

لیست زیر ممکن است ناقص باشد:

مصر سفلی از نظر جغرافیایی شامل مناطق شمال رود نیل و دلتای نیل می‌شود.

لیست زیر ممکن است ناقص باشد:

مصر علیا 
مصر علیا شامل مناطق جنوبی رود نیل می‌شود که در جنوب مصر سفلی قرار دارد.

در این لیست حاکمان مصر علیا که متعلق به اواخر دوره نقاده III هستند، جمع‌آوری شده‌اند. گاهی این زنجیره شاهان به‌طور غیررسمی به عنوان سلسله ۰۰ نامیده می‌شود:

دوره پیش دودمانی: سلسله ۰ 
به دلیل آنکه این زنجیره از پادشاهان پیش از دودمان اول قرار دارند، به‌طور غیررسمی به عنوان سلسله ۰ نامیده می‌شود.

فهرست این حاکمان پیش دودمانی ممکن است ناقص باشد:

دوره آغازین دودمانی 
دوره آغازین دودمانی مصر از حدود ۳۱۰۰ تا ۲۶۸۶ قبل از میلاد طول می‌کشد.

دودمان نخست 

دودمان نخست مصر از حدود سال‌های ۳۱۰۰ تا ۲۸۹۰ طول می‌کشد.

دودمان دوم 

فرمانروایان دودمان دوم میان سال‌های ۲۶۸۶–۲۸۹۰ پیش از میلاد فرمانروایی کردند:

پادشاهی کهن 

پادشاهی کهن دوره‌ای از تاریخ مصر در هزاره سوم پیش از میلاد است که در آن مصر نخستین پیشرفت‌های عظیم خود در زمینه تمدن و شهرسازی را تجربه کرد. این دوره در بر گیرنده دودمان سوم تا دودمان ششم (۲۱۸۱–۲۶۸۶ پ. م) است. این دوران پس از خود دوره‌ای از هرج و مرج، از هم گسیختگی، و افول فرهنگی را تجربه کرد که مصرشناسان به آن دوره نخست میانی - یا آنگونه که مصریان نوشته‌اند «دوره نخست بیماری» - می‌گویند.

پایتخت مصر در دوره پادشاهی کهن شهر ممفیس بود؛ جایی که فرعون جوزر در آن دستگاه فرمانروایی خود را برپا کرد. این دوره اما بیشتر به خاطر ساخته شدن تعداد زیادی هرمهای بزرگ و کوچک در آن شناخته شده‌است. به همین دلیل، پادشاهی کهن را «عصر اهرام» نیز می‌نامند.

دودمان سوم 
دودمان سوم از سال ۲۶۱۳ تا ۲۶۸۶ پیش از میلاد برپا بود.

دودمان چهارم 
دودمان چهارم از سال ۲۶۱۳ تا ۲۴۹۸ فرمانروایی کرد. هرم‌های بزرگی چون مجموعه اهرام جیزه در این دوره ساخته شدند.

دودمان پنجم 
دودمان پنجم مصر از سال ۲۳۴۵ تا ۲۴۹۸ فرمانروایی کرد.

دودمان ششم 
دودمان ششم میان سال‌های ۲۱۸۱ تا ۲۳۴۵ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد:

دوره نخست میانی 

دوره نخست میانی (۱۱۹۱–۲۱۸۱ پ. م) دوره‌ای است که از پایان پادشاهی کهن تا آغاز پادشاهی میانه ادامه داشت و در آن یکپارچگی مصر فرو پاشید و فرمانروایان محلی هر یک ادعای استقلال کردند.

در نزدیکی سال ۲۱۶۰ پ.م. تعدادی از شاهان در مصر سفلی تلاش داشتند تا مصر را با مرکزیت هراکلئوپولیس یکپارچه کنند. این تلاش‌ها در هنگامی بود که خط دیگری از فرعون‌ها در مصر علیا، که در تبس فرمانروایی می‌کردند، همین هدف را در ذهن می‌پروراندند. از این رو برخورد این دو گروه اجتناب‌ناپذیر بود.

در ۲۰۵۵ پ.م. یکی از نوادگان فرعون اینتف سوم توانست شاهان هراکلئوپولیس را شکست دهد و دو سرزمین را بار دیگر یکپارچه کند. از این رو منتوهوتپ دوم بنیان‌گذار دودمان یازدهم و نخستین فرعون پادشاهی میانه گشت.

دودمان هفتم 
دودمان هفتم از ۲۱۸۱ تا ۲۱۶۰ پیش از میلاد در ممفیس فرمانروایی کردند.

دودمان هشتم 
دودمان هشتم از ۲۱۸۱ تا ۲۱۶۰ پیش از میلاد در ممفیس فرمانروایی کردند.

دودمان نهم 
دودمان نهم از ۲۱۶۰ تا ۲۱۳۰ پیش از میلاد در هراکلئوپولیس فرمانروایی می‌کرد. فهرست تورین نام ۱۸ پادشاه دو دودمان نهم و دهم را ذکر کرده. از این میان ۱۲ نام گم شده‌اند و ۴ تا بخشی‌شان سالم مانده.

دودمان دهم 
دودمان دهم دودمانی محلی در مصر سفلی بود که از ۲۱۳۰ تا ۲۰۴۰ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد.

دودمان یازدهم 
دودمان یازدهم دودمانی محلی با ریشه‌های علیایی داشت که از ۲۱۳۴ تا ۱۹۹۱ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد.

پادشاهی میانه 

پادشاهی میانه (۲۰۶۰ - ۱۸۰۲ پ. م) دوره‌ای است میان پایان دوره نخست میانی تا آغاز دوره دوم میانی. علاوه بر دودمان دوازدهم، بخشی از دودمان یازدهم نیز در این بازه تاریخی قرار می‌گیرد؛ بازه‌ای که به خاطر افزایش داد و ستد کالا در مصر با کشورهای خارجی شهرت دارد. این داد و ستد البته باعث نفوذ تدریجی هیکسوسها به مصر از راه مرزهای شمالی گشت و تصرف مناطق شمالی مصر توسط آن‌ها و آغاز دوره دوم میانی را در پی داشت.

ادامه دودمان یازدهم

دودمان دوازدهم 
دودمان دوازدهم میان سال‌های ۱۹۹۱-۱۸۰۲ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد و توسط مصریان پس از خود به عنوان یکی از پرشکوه‌ترین دودمان‌هایشان معرفی شد.

دوره دوم میانی 

دوره دوم میانی (۱۸۰۲ - ۱۵۵۰ پ. م) دوره‌ای از ناآرامی و نبود یکپارچگی در مصر است که میان دو دوره پادشاهی میانه و پادشاهی نوین قرار گفته. در این هنگام هیکسوس‌ها، که فرمانروایی‌هایشان دودمان‌های پانزدهم و شانزدهم را تشکیل می‌دهند، بخش شمالی مصر را در اختیار خود گرفته بودند.

دودمان سیزدهم بسیار ضعیف‌تر از دودمان دوازدهم بود و توانایی نگهداری کنترل خود بر همه مصر را نداشت. خاندان محلی حاکم بر خاسو، در زمین‌های مردابی غرب دلتا، رابطه خود با حکومت محلی را گسستند و دودمان چهاردهم را پدیدآوردند.

هیکسوس‌ها برای نخستین بار در حوالی سال ۱۷۲۰ پیش از میلاد کنترل شهر اواریس را در دست گرفتند. سالیتیس، بنیان‌گذار دودمان پانزدهم، توانست مناطقی از شمال مصر را در دوره فرمانروایی ددوموسه یکم اشغال کند. در همان هنگام که ممفیس به تصرف هیکسوس‌ها درآمد، خاندان‌های محلی بومی در تبس اعلام استقلال کردند و دودمان هفدهم را بنیان گذاشتند. این دودمان در نهایت به سلطه و حضور هیکسوس در مصر پایان داد و شاهانی چون کاموسه آن‌ها را به آسیا بازگرداندند.

دودمان سیزدهم 
بنا بر گفته مان‌تو، دودمان سیزدهم از ۱۸۰۲ تا ۱۶۴۹ پیش از میلاد برای ۱۵۳ یا ۱۵۴ سال فرمانروایی کرد.

دودمان چهاردهم 
دودمان چهاردهم دودمانی محلی در شرق دلتای نیل به مرکزیت خاسو بود که میان سال‌های ۱۷۰۵ تا ۱۶۹۰ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کردند.

موقعیت دو فرعون زیر نامشخص است:

دودمان پانزدهم 
دودمان پانزدهم از میان مردمان هیکسوس برخاست و تسلطی کوتاه‌مدت بر بیشتر منطقه نیل گستراند. این دودمان میان سال‌های ۱۶۷۴ تا ۱۵۳۵ پ. م فرمانروایی می‌کرد.

دودمان شانزدهم 
دودمان شانزدهم دودمانی محلی در تبس بود که بنا به گفته کیم ریهولت، برای ۸۰ تا ۱۰۰ سال بر بخشی از مصر فرمانروایی می‌کرد.

دودمان هفدهم 

دودمان هفدهم در مصر علیا قرار داشت و میان سال‌های ۱۶۵۰ تا ۱۵۵۰ پ. م فرمانروایی کرد. با ظهور شاهانی چون تائو دوم ملقب به تائو شجاع و کاموسه، کارزارهای قدرتمندی برای بیرون راندن «اشغالگران» هیکسوس از مصر آغاز شد و در پایان منجر به برآمدن پادشاهی نوین شد.

پادشاهی نوین 

پادشاهی نوین (۱۵۵۰–۱۰۷۷ پیش از میلاد) دوره‌ای است که شامل هجدهم، نوزدهم و دودمان بیستم مصر، از قرن شانزدهم تا یازدهم پیش از میلاد، بین دوره میانی دوم و دوره میانی سوم می‌شود.

از طریق تسلط نظامی در خارج از کشور، پادشاهی نوین بیشترین وسعت سرزمینی مصر را دید. تا حد زیادی در نوبیا در جنوب گسترش یافت و قلمروهای وسیعی در خاور نزدیک داشت. ارتش مصر برای کنترل سوریه امروزی با ارتش‌های هیتی‌ها جنگیدند.

سه تا از شناخته شده‌ترین فراعنه پادشاهی نوین آخناتون، همچنین به نام آمنهوتپ چهارم شناخته می‌شود، که پرستش انحصاری آنها از آتون اغلب به عنوان اولین نمونه توحید، تعبیر می‌شود. توت عنخ آمون به دلیل کشف مقبره تقریباً دست نخورده‌اش، و رامسس دوم که تلاش کرد سرزمین‌های اسرائیل/فلسطین، لبنان و سوریه مدرن را بازپس گیرد، شناخته شده‌است. در سلسله هجدهم تسخیر مجدد سوریه توسط او، منجر به نبرد کادش شد، جایی که او ارتش مصر را علیه ارتش موواتالی دوم پادشاه هیتی رهبری کرد.

دودمان هجدهم 

دودمان هجدهم از ۱۵۵۰ تا ۱۲۹۲ پیش از میلاد حکومت کرد:

دودمان نوزدهم 

سلسله نوزدهم از ۱۲۹۲ تا ۱۱۸۶ پیش از میلاد حکومت کرد و یکی از بزرگترین فراعنه را شامل می‌شود: رامسس دوم بزرگ.

دودمان بیستم 

سلسله بیستم از ۱۱۹۰ تا ۱۰۷۷ پیش از میلاد حکومت کردند:

دوره سوم میانی

دودمان بیست و یکم 

دودمان بیست و یکم در تانیس مستقر بود و یک گروه نسبتاً ضعیف بود. از نظر تئوری، آنها حاکمان تمام مصر بودند، اما در عمل نفوذ آنها به مصر سفلی محدود شد. آنها از ۱۰۶۹ تا ۹۴۳ پیش از میلاد حکومت کردند.

کاهنان اعظم معبد آمون در تب 
اگرچه رسماً فراعنه نبودند، اما کاهنان اعظم آمون در تبس، بالفعل فرمانروایان مصر علیا در طول دودمان بیست و یکم بودند و نام خود را در پاپیروس‌ها می‌نوشتند و در مقبره‌های سلطنتی دفن می‌شدند.

دودمان بیست و دوم 

فراعنه دودمان بیست و دوم لیبیایی بودند که از حدود ۹۴۳ تا ۷۲۸ پیش از میلاد حکومت کردند.

دودمان بیست و سوم 

دودمان بیست و سوم یک گروه محلی بود، که این گروه نیز اصالت لیبیایی داشتند، مستقر در هراکلئوپولیس و تبس که از ۸۳۷ تا ۷۳۵ پیش از میلاد حکومت کردند.

دودمان بیست و چهارم 

دودمان بیست و چهارم یک سلسله رقیب کوتاه مدت بود که در دلتای غربی (سائیس) واقع شده بود و تنها دو فرعون از سال ۷۳۲ تا ۷۲۰ پیش از میلاد حکومت کردند.

دودمان بیست و پنجم 

نوبی‌ها به ممفیس و مصر سفلی حمله کردند و تاج و تخت مصر را تحت فرمان بعنخی به دست گرفتند، اگرچه آنها قبلاً تبس و مصر علیا را در سال‌های اولیه سلطنت بعنخی تحت کنترل داشتند. بعنخی با فتح مصر سفلی، بیست و پنجم را تأسیس کرد که تا سال ۶۵۶ پیش از میلاد دوام داشت.

دوران متاخر

دودمان بیست و ششم

دودمان بیست و هفتم

منابع 

فرعون‌ها
فهرست‌های شاهان
فهرست‌های مرتبط به مصر باستان