کاخ هشت‌بهشت (تبریز)

کاخ هشت‌بهشت یکی از عمارت‌های تاریخی شهر تبریز بوده که با نام‌های «عمارت عشرت‌آباد»، «کاخ گلستان»، «باغ فرهاد و شیرین» و «باغ‌شمال» نیز شناخته می‌شده‌است. این عمارت در سال ۱۴۰۱ خورشیدی توسط شهرداری تبریز در حال بازسازی بوده‌است.

شاه اسماعیل یکم پس از فتح تبریز (۱۵۰۱)، ۱۲ نفر از زیباترین جوانان خانواده‌های ثروتمند تبریزی را به اقامتگاه خود در کاخ هشت‌بهشت تبریز انتقال داد. این اقدامات به شورش مردم تبریز منجر شد و بیش از ۲۰ هزار نفر از اهالی شهر در این قضایا کشته شدند. نهایتاً مردم تبریز لباس قرمزرنگی را که شعار شاه اسماعیل بود به تن کردند و مردم پایتخت و دیگر شهرها به اطاعت او درآمدند.

تاریخچه 
این عمارت یکی از ابنیه مهم دوره قراقویونلوها، آق قویونلوها، صفویه و به خصوص دوره قاجار بود. جغرافی‌نویسان و جهانگردانی که از قرن سوم و چهارم هجری به بعد از تبریز دیدن کرده و مطالبی دربارهٔ این شهر نوشته‌اند به وجود بناها، کاخ‌ها و سرای‌های باشکوه و زیبا که غالباً از طرف سلاطین، امراء و وزراء ساخته شده و به نام بانیان خود معروف بوده‌اند، اشاره کرده‌اند.

برخی از این بناها به مرور زمان از بین رفته و اکنون نشانی از آن‌ها بر جای نمانده‌است. برخی هم به صورت ویرانه‌هایی درآمده‌اند که حکایت از عظمت و شکوه نخستین خود دارند و تعداد بسیار اندکی نیز، به خاطر نزدیکی زمان احداث و توجه متولیان آن‌ها به صورتی تقریباً سالم باقی مانده‌اند.

کاخ هشت بهشت نیز نمونه‌ای از این بناها است که اکنون نه تنها اثری از این کاخ باشکوه باقی نمانده بلکه حتی می‌توان گفت که وجود چنین بنای باشکوهی به فراموشی سپرده شده‌است.

تاریخ بنا 
هشت بهشت که یکی از کاخ‌های زیبا و معروف دوره آق‌قویونلو بود، در سال ۸۸۸ هجری قمری، به دستور سلطان یعقوب پسر امیرحسن بیک مشهور به اوزون حسن، بنا شد. البته در مورد بانی احداث این کاخ روایت‌های متفاوتی وجود دارد؛ چنانچه برخی این کاخ را به اوزون حسن و برخی دیگر به پسرش یعقوب نسبت می‌دهند. به هر ترتیب اولین کاخ هشت بهشت، در تبریز و در قرن نهم هجری بنا شده‌است.

معماری 
این کاخ بر مبنای توصیف‌های مندرج در کتاب‌ها، عمارتی هشت ضلعی بود که بعدها موسوم به هشت بهشت شد. تاجر ونیزی که از هشت بهشت دیدن کرده، در توصیف این باغ و کاخ نوشته‌است:

تزئینات 
جهانگرد ونیزی می‌گوید:

بر مبنای آنچه در اسناد و مدارک آمده‌است: کاخ هشت بهشت تبریز در اوایل عهد صفویه نیز قصری شاهانه بود. در دوران شاه اسماعیل اول صفوی که تبریز پایتخت بود در ذکر احوال آن شهریار به دفعات به نام عمارت و باغ هشت بهشت برمی‌خوریم که مراسم شاهانه در آنجا برگزار می‌شده‌است.

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 
 باغشمال، هشت بهشت تبریز (خبرگزاری شهریار)
 باغشمال، هشت بهشت تبریز (خبرگزاری فارس)

بناهای تاریخی شهرستان تبریز
جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان شرقی
ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
فرهنگ در ایران
کاخ‌های تاریخی شهرستان تبریز
معماری اسلامی
معماری ایرانی
مقاله‌های ایجاد شده توسط ایجادگر