رقص شمشیر

رقص شمشیر، یکی از اصیل‌ترین رقص‌های سکاهای آریایی یا همان سیستان بزرگ که در شمال شرق ایران می‌زیستند بود؛ که از دیرباز در این منطقه حفظ شده‌است.
آنچه امروزه به عنوان چوب‌بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که ایرانیان باستان به خصوص سپاهیان خراسان و گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. رقص شمشیر که ابتدا با یک نوع رقص معنوی و چرخش سماعی آغاز می‌شود در اصل همان چرخش حول محور وجود است که در فلسفهٔ رقص‌های سماع آمده‌است. دستان رو به آسمان و چرخش‌های مرتب و منظم هر یک دارای معانی خاص خود است.

رقص چوب خراسانی استمرار رقص شمشیر خراسانی است.

انسان‌شناختی رقص شمشیر خراسانی 

در رقص محلی چوب و شمشیر با سمبولیسم رو به رو هستیم، یعنی رنگ لباس‌ها (سفید) به مثابهٔ نیروی خیر، چوب و شمشیر (ابزار در جنگ) به مثابهٔ نیروی شر در مبارزه با بدی‌ها می‌باشد که این دو نیرو را در برابر یکدیگر قرار می‌دهند و به نظر می‌رسد یکی از باورهای جهان‌بینی زرتشتی خراسانیان است که در آن، جهان را صحنهٔ برخورد میان شر و خیر می‌بینند. 
همچنین لباس‌های پرچین به هنگام نشستن و برخاستن و دور زدن در یک دایره نمایانگر پویایی و حرکت تمام نیروها در زندگی است.
کمربند موجود در لباس، آمادگی افراد را برای رزم نشان می‌دهد. به‌طور کلی نوعی زبان ایماء و اشاره در این رقص به کار گرفته می‌شود تا افراد از طریق ارتباط پیام‌های گوناگون صلح، شادی و غیره را با توجه به کارکردهای مختلف در طول زمان القا نمایند. به عبارت دیگر یکی از رقص‌های آیینی و حماسی است که از پیشینهٔ تاریخی برخوردار است، به این معنا که مناسک گرد هم آیی افراد را در سیستم کنش‌های اجتماعی می‌توان مشاهده نمود.

تاریخچهٔ رقص شمشیر خراسانی 
در نیمهٔ شمال‌شرقی فلات ایران خارج از مرزبندی‌های سیاسی امروزی، خراسان بزرگ یکی از مهدهای اصلی ایران در رقص‌های آیینی و باستانی آریاییان بوده و است.
خراسان سرزمینی است که ساکنانش چه در اسطوره‌های شاهنامه و چه در تاریخ همواره کمربستهٔ دفاع از مرزهای ایران بوده‌اند. آن‌ها سربازان آمادهٔ ایران بودند و رقص شمشیر نیز نمادی از همین پیشینهٔ تاریخی است.
رقص آیینی شمشیر در خراسان رقص دیرپایی است که پیشینهٔ آن به بیش از سه هزار سال پیش می‌رسد که سینه به سینه به نسل‌های بعد منتقل شده‌است.
پژوهشگرات رقص را دارای قدرت اجتماعی بسیار زیادی می دانند که می‌تواند شمار بسیاری از مردان و زنان و جوانان را در حرکت‌های منظم و بر اساس قواعدی ثابت، موزون و معینی متحد سازد.
به همین دلیل تأثیری اجتماعی دارد و می‌تواند بهترین شکل آمادگی برای جنگ باشد. جز این رقص معنای جادویی-آیینی و دینی بسیار مهمی دارد و ایفای همان نقشی را در باور اقوام ابتدایی می کند که دعا در فرهنگ‌های پیشرفته انجام می‌دهد.
آنچه امروزه به عنوان چوب بازی در رقص‌های خراسانیان شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که پارتیان یا همان خراسانیان گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند.
رقص آیینی شمشیر در سیستان جنبهٔ کاملاً دفاعی دارد و داستان دو پهلوان رو در روی یکدیگر است که هر دو سپر به سپر شده و رزم پهلوانی آغاز می‌شود تا یکی شکست بخورد و برای فرد پیروز سرنا یا همان ساز و موسیقی پیروزی می‌زنند.
بسیاری از نقش‌هایی که در سنگ‌ها و غارهای خراسان دیده می‌شود نشان از قدمت چندین هزار ساله این رقص باستانی در این منطقه دارد.

جستارهای وابسته 
رقص عَرضَه

منابع 

پیکار آموزشی
خراسان
رقص در ایران
رقص محلی
رقص‌های آسیایی
رقص‌های اروپایی
رقص‌های خاورمیانه
شمشیرزنی