اصحاب عقبه

اصحاب عقبه سوءقصدکنندگان به پیامبر اسلام در مسیر تبوک به مدینه اند.  عَقَبه در لغت به معنای راه دشوار و سخت‌گذر در کوه است..

مفسّران قرآن، نزول آیه ۷۴ سوره توبه را دربارهٔ آنان دانسته‌اند که از ناموفّق بودن توطئه آن‌ها در ترور پیامبر حکایت دارد.

در شأن نزول این آیه آمده‌است: گروهی از بدخواهان پیامبر اسلام که به اهل عقبه موسومند، تصمیم گرفتند که هنگام بازگشت پیامبر و مسلمانان از غزوه تبوک، شتر پیامبر را برانند و او را ترور کنند، ولی در این کار موفق نشدند. خداوند آن‌ها را در این آیه افشا کرده‌است.

طبرسی ماجرای اصحاب عقبه را در ذیل آیات ۶۴–۶۵ سوره توبه نیز آورده‌است.

در نقلی از علی بن موسی الرضا امام هشتم شیعیان آمده‌است که مراد از … اِنَّمَااستَزَلَّهُمُ الشَّیطنُ بِبَعضِ ما کسَبوا…: همانا شیطان آنان را به سبب برخی از آنچه کرده‌بودند بلغزانید اصحاب عقبه هستند.

تعداد اصحاب عقبه را از ۱۲ تا ۱۵ تن برشمرده‌اند.
تفسیر مجمع البیان در نقلی از محمد باقر، امام پنجم شیعیان، آورده‌است که شمار آنها ۱۲ تن، ۸تن از قریش و ۴ تن از سایر عرب بوده‌است.
اما شیخ صدوق در خصال، بر اساس روایتی ۱۲ تن از آنان را از بنی‌امیه و ۵ تن را از سایر مردم دانسته‌است.

شرح ماجرا 
به گزارش علی بن ابراهيم قمی، ۱۴ تن از منافقان پس از حجة الوداع به سال دهم ق. همدست شدند تا پيامبر را در مسير مكه به مدينه در عقبه هرشی، ميان جحفه و ابواء، بكشند. هفت تن از سوی راست عقبه و هفت تن نيز از سوی چپ به قصد رماندن شتر او پيش آمدند. رسول خدا با ‌گزارش جبرئيل از توطئه آن‌ها آگاه شد و چون نام‌های ايشان را بر زبان جاری ساخت، فرار كردند و پنهان شدند. در پی كتمان آنان، آيه ۷۴ توبه نازل شد. 

در منابع شيعی اشاره شده كه منافقان هم‌زمان قصد علی بن ابی طالب امام اول شیعیان را نيز داشتند كه در آن هنگام به فرمان پيامبر در مدينه جانشين او بود.

پانویس 

نبردهای محمد