گوکلان

گوکلان‌ها (همچنین گوگلان، گوکلن و گوگلن) یکی از طوایف قوم ترکمن هستند. گوگلان‌ها جزء پنج قوم اصلی ترکمن در ایران هستند. گوگلان‌ها عمدتاً در بخش‌های شرقی استان گلستان ایران سکونت دارند. آن‌ها نسبت به سایر طایفه‌های ترکمن زودتر یک‌جانشین شده، و رو به کشاورزی آورده‌اند. باغداری، پرورش گاو و گوسفند، کرم ابریشم، و زنبور عسل، کشت آفتابگردان و برنج و نمدبافی از فعالیت‌های سنتی گوکلان‌ها بوده‌است. 

مختومقلی فراغی را می‌توان معروف ترین فرد بین عالمان گوگلان دانست 

گوکلان‌ها تنها ایل ترکمن بودند که در دههٔ ۱۸۴۰ میلادی (۱۲۶۰ هجری قمری) در دوران تلاش حکومت قاجار برای تسلط بر ترکمن‌ها به‌طور کامل مطیع ایران شدند. علت این امر محل سکونت آن‌ها در نزدیکی ایرانیان بود که آن‌ها را به سادگی در معرض حملات حکومت ایران قرار می‌داد. همچنین پیشتر بر اثر حملات ایران و خان‌نشین خیوه بسیار تضعیف شده بودند.

ریشه‌شناسی (اتیمولوژی) 
گوگلان از کلمه گوگ گرفته شده، به معنی سر‌سبز، که احتمال می‌رود که به‌خاطر مکان زندگی آن‌ها (جنگل گلستان و زمین‌های حاصلخیز) به آن‌ها نسبت داده شده باشد.

پراکندگی 
محل زندگی امروزی گوکلان‌ها عمدتاً در شهرستان کلاله، شرق گنبد کاووس، جنوب و شرق مراوه‌تپه، و بخش‌هایی از منطقهٔ جرگلان شهرستان بجنورد سکونت دارند و پس از یموت‌ها دومین طایفهٔ پرجمعیت ترکمن‌های ایران به‌شمار می‌روند، امّا جمعیت آن‌ها در ترکمنستان ناچیز است. منطقهٔ زندگی آن‌ها در گذشته گسترده‌تر بود و در سواحل دریای خزر از جمله استان بلخان ترکمنستان کنونی و بخش‌های مرکزی استان گلستان کنونی هم سکونت داشتند اما بر اثر نبردهای قبیله‌ای با یموت‌ها به سوی مناطق کوهستانی شرقی رانده شدند.

جمعیت 
آرمینیوس وامبری گوکلان‌ها را صلح‌جوترین، و متمدن‌ترین طایفهٔ ترکمنان معرفی کرده و کلنل ییت نظامی بریتانیایی نیز به ویژگی‌های جسمی متفاوت آن‌ها از ترکمن‌های دیگر از جمله ریش پُرتر و بور بودن بعضی از آن‌ها اشاره کرده‌است. وامبری در سفرنامهٔ خود به آسیای میانه در سال ۱۸۶۲-۱۸۶۳ میلادی جمعیت گوکلان‌ها را ۱۲ هزار چادر (خانوار) و جمعیت کل ترکمن‌ها را ۱۹۶٬۵۰۰ چادر برآورد کرده بود که بر اساس آمار او گوکلان‌ها پس از تکه‌ها (۶۰ هزار چادر)، ارساری‌ها (۵۰ هزار چادر) و یموت‌ها (۴۰ هزار چادر) چهارمین ایل بزرگ به‌طور مشترک با ایل چاودر بودند.

مفاخر 
از شاعران بزرگ ترکمن‌های گوکلان می‌توان به:

۱. دولت‌محمد آزادی

۲. مختوم‌قلی فراغی 

۳. مسکین‌قلیچ

۴. قربان دردی ذلیلی

اشاره نمود که همگی از شعرای بزرگ ترکمن می‌باشند. مختوم قلی‌فراغی را می‌توان بزرگ‌ترین شاعر و عارف ترکمن دانست که هم‌اکنون آرامگاه وی در شهر مراوه‌تپه ایران قرار دارد.

امروزه طائفه ای به اسم قایی در بین گوکلانها هستش که یک تیره طایفه هستش ونبایدباقایی امپراطوری عثمانی اشتباه گرفته بشه چون قایی امپراطوری عثمانی یکی از ۲۴طایفه آغوزخان هستش و گوگلان هم یکی از آنها

جستارهای وابسته 
 نخورلی
 تکه
 یموت

منابع 
 گلی، امین. تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمن‌ها. تهران: نشر علم، ۱۳۶۶
 طوایف ترکمن‌ها، گوکلان بایراق
ترکمن‌ها
اقوام در ایران
ترکمن‌صحرا