مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی

مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی نهادی پژوهشی وابسته به مجلس شورای اسلامی ایران است که با هدف تطبیق قوانین مصوب مجلس با دستورها و احکام شرع فعالیت می‌کند.
مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی از مراکز تحقیقاتی دینی ایران است که به دنبال آن است تا مفاد طرح‌ها و لوایح مورد بررسی در مجلس شورای اسلامی را پیش از تصویب در مجلس، از دیدگاه فقه بررسی و در صورت یافتن مفاد متعارض با فقه، راهکارهای اصلاحی خود را ارائه کند. به بیان دیگر این مرکز با بررسی فقهی طرح‌ها و لوایح، نقش مهمی را برای مجلس شورای اسلامی در تأمین نظر شورای نگهبان در تأیید طرح‌ها و لوایح ایفا می‌کند.

از بدو تأسیس رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، یعنی از ابتدای مهر ماه ۱۳۹۰، ریاست آن را احمد مبلغی برعهده داشت تا اینکه در تاریخ ۲۶ آذر ۱۳۹۹ محمدباقر قالیباف رئیس دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی، مهدی رجایی‌نیا را به سمت رئیس این مرکز منصوب کرد. در تاریخ ۷ آذر ۱۴۰۰، عطاء‌الله رفیعی آتانی طی حکمی از سوی محمدباقر قالیباف به سمت ریاست مرکز منصوب شد. وی همزمان قائم‌مقام مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی است.

ساختار مرکز 
ساختار سازمانی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس از روابط عمومی و حوزه ریاست، حوزه های سه گانه: مطالعات پایه ای فقهی، حقوقی و اجتماعی، ارتباطات تقنینی، ارتباطات علمی – پژوهشی و همچنین معاونت مالی و برنامه ریزی تشکیل شده‌است:

روابط عمومی و حوزه ریاست
این واحد شامل روابط عمومی، دفتر ریاست مرکز و کارشناس ارشد تهران، به صورت مستقیم زیر نظر ریاست مرکز فعالیت می کنند.

حوزه مطالعات پایه ای فقهی، حقوقی و اجتماعی
هدف از تشکیل این حوزه، نظریه پردازی برای دستیابی به الگوهای اجتهاد با هدف تقنین است. این حوزه همچنین تلاش می کند بهره مندی از منابع معتبر و فتاوای مشهور فقهی را نظام مند کند.
این حوزه تلاش می کند با همکاری اساتید حوزه علمیه متخصص در زمینه تقنین، راه حال های روزآمد فقهی برای مشکلات فقهی مرتبط با تقنین به مجلس شورای اسلامی ارائه کند.
از جمله پژوهش های انجام شده در این حوزه می توان به ... اشاره کرد.
این حوزه از سه دفتر زیر تشکیل شده است:
1- دفتر مطالعات فقهی؛
2- دفتر مطالعات موضوع شناسی و اجتماعی
3- دفتر مطالعات حقوقی

حوزه ارتباطات تقنینی
هدف اصلی از تشکیل این حوزه، بررسی طرح ها و لوایحی است که در صحن علنی مجلس و کمیسیون های تخصصی مطرح می شوند. 
علاوه بر اظهار نظر رسمی، کارشناسان و پژوهشگران مرکز در جلسات کمیسیون های تخصصی مجلس برای بررسی طرح ها و لوایح ارجاع داده شده به مرکز، شرکت می کنند.
تهیه و نگارش پیش نویس های طرح های قانونی و بررسی و آسیب شناسی مشکلات و مسائل مربوط به حوزه تقنین نیز از جمله وظایف این حوزه است. 
این حوزه توانسته است با همکاری کارشناسان و اساتید حوزه و دانشگاه، گزارش های تخصصی در موضوعات کلان از جمله: خانواده، جمعیت، مالکیت معنوی، جرم سیاسی، قانون مجازات، قوانین پولی بانکی، تولید ملی و... تولید و به کمیسیون های تخصصی مجلس شورای اسلامی ارسال کند.
گروه های زیر مجموعه این حوزه عبارت اند از:
1. گروه فرهنگ و اجتماع
2. گروه اقتصاد اسلامی
3. گروه فقهی و حقوقی
4. گروه اسلام و سیاست

حوزه ارتباطات علمی پژوهشی
هدف از تشکیل این حوزه ایجاد نزدیکی  و هماهنگی بیشتر میان مراکز حوزوی و دانشگاهی در ارتباط با نظام قانونگذاری کشور است. 
برای تحقق این هدف، حوزه ارتباطات علمی پژوهشی اقدام به برگزاری نشست ها و همایش های ملی و بین المللی و عقد تفاهم نامه های همکاری با مراکز علمی و فرهنگی داخل و خارج از کشور می کند. 
انتشار فصلنامه دین و قانون مرکز نیز توسط کارشناسان این حوزه انجام می شود.

معاونت اداری و مالی 
معاونت اداری و مالی، وظیفه پشتیبانی از فعالیت‌های سایر معاونت‌های مجموعه و زیر مجموعه‌های آن‌ها را بر عهده دارد. این معاونت از هر دو بخش «اداره امور مالی و پشتیبانی» و «اداره برنامه‌ریزی و توسعه فناوری اطلاعات» تشکیل شده‌است.

نظم بخشیدن روند اجرایی امور، گردش کار مطلوب در بخش‌های مختلف، نظارت بر امور مالی، ایجاد فضای مناسب کار و رفع نیازهای تدارکاتی از جمله وظایف اداره امور مالی و پشتیبانی معاونت اداری و مالی است.

اداره برنامه‌ریزی و توسعه فناوری اطلاعات معاونت اداری و مالی، خود متشکل از دو بخش طرح و برنامه و فن آوری اطلاعات است. بخش طرح و برنامه وظیفه برنامه‌ریزی، گردآوری، تجزیه و تحلیل و آماده‌سازی و ارائه صحیح مجموعه اطلاعات مورد نیاز و سازمان دهی و ایده پردازی‌های نو را در مرکز بر عهده دارد.

بخش فن آوری اطلاعات وظایف زیر را بر عهده دارد:
- طراحی و پیکربندی سخت‌افزار شبکه و نظارت بر اجرای آن
- بررسی و به‌کارگیری روش‌ها و راهکارهای مقابله با نفوذ
- پشتیبانی فنی کلیه سیستم‌های شبکه
- پشتیبانی نرم‌افزاری از کلیه نرم‌افزارهای کاربردی مرکز شامل (اتوماسیون اداری، نرم‌افزارهای مالی، کتابخانه، حضور و غیاب.

فصلنامه علمی - تخصصی دین و قانون
این فصلنامه از سال 1392 منتشر شده و تا کنون 16 شماره از آن انتشار یافته است. هدف از انتشار فصلنامه دین و قانون:

1- تقویت نظریه پردازی در حوزه فقه معطوف به تقنین؛

2- آسیب شناسی و نقد نظام تقنینی و سیاست گذاری جمهوری اسلامی ایران به ویژه در ابعاد فقهی؛

3- بررسی ابعاد تقنینی مسائل نوپدید فقهی؛

4- ایجاد زمینه برای نظریه پردازی فضلای حوزوی در عرصه قانون و سیاست گذاری کلان کشور؛ 

5- توجه ویژه به امکان سنجی تقنین مشترک در جهان اسلام با تاکید بر قوانین الگوی اسلامی؛

6- تولید ادبیات علمی در زمینه تقنین مبتنی بر منابع فقهی.

سامانه فصلنامه در آدرس qjrl.cmirq.ir در دسترس است.

کنفرانس بین المللی فقه و قانون
اولین دوره از کنفرانس بین المللی فقه و قانون در سال 1390 هـ.ش با محوریت ارتباط فقه و قانون، دومین دوره در سال 1394 هـ.ش با محوریت رابطه اخلاق و قانون و سومین دوره در سال 1396 هـ.ش با محوریت فقه، قانون و واقعیت های اجتماعی، در شهر قم برگزار شدند. 

علاوه بر اساتید و پژوهشگران داخلی، اساتید و پژوهشگرانی از کشورهای اسلامی و اروپایی نیز در این کنفرانس حضور داشتند. کتاب های مجموعه مقالات سه کنفرانس به دو زبان فارسی و عربی، منتشر شده اند.

کتاب های منتشر شده
1- تاملات فقهی در حوزه قانونگذاری؛ مجموعه نشست های علمی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی (جلد اول)

2- فقه و قانون؛ ایده ها، پیشنهادها و راه حل های روشی

3- چکیده مقالات هم اندیشی بررسی فقهی، حقوقی و اقتصادی تولید ملی

4- قانونگذاری فرهنگی

5- دین، مسجد و قانونگذاری

6- الفقه والقانون والأخلاق؛ تصورات ومقترحات ومنهجية (مجموعة مقالات المؤتمر الدولي الثاني للفقه والقانون "علاقة الأخلاق والقانون / نظرة فقهية – قانونية") – منشورات شمس مشاهير

7- چکیده مقالات سومین کنفرانس فقه و قانون با عنوان: فقه، قانون و واقعیت های اجتماعی؛ انتشارات شمس مشاهیر، قم، 1396.

منابع 

بخش درباره مرکز در سایت مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی

پیوند به بیرون 

 وب‌گاه رسمی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی

 کانال رسمی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در پیامرسان ایتا

 صفحه رسمی مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در اینستاگرام

سازمان‌های زیر نظر مجلس در ایران