روز کوروش بزرگ

روز کوروش بزرگ، در ۷ آبان (۲۹ اکتبر) یک روز در گاهشمار غیررسمی و ملی ایران در گرامی‌داشت کوروش بزرگ بنیان‌گذار و نخستین پادشاه شاهنشاهی هخامنشی است. این روز امروزه به صورت جهانی گرامی داشته میشود. بر اساس رویدادنامه نبونعید، در تاریخ ۷ آبان ۵۳۹ (پیش از میلاد)، کوروش بزرگ وارد دولت‌شهر بابل شد و یهودیان اسیر را آزاد کرد. روز کوروش بزرگ در تقویم رسمی ثبت نشده‌است، با این‌حال گروه‌های مختلفی از مردم ایران خواهان ثبت این روز در تقویم ملی ایران هستند و هرساله ۷ آبان با حضور در آرامگاه کوروش در پاسارگاد این روز را گرامی می‌دارند. این روز، زادروز کوروش بزرگ نبوده و روز گرامی‌داشت وی است.

پیشینه 

هفتم آبان، سالروز ورود کوروش بزرگ به بابل می‌باشد. بر اساس رویدادنامه نبونعید، در ۲۹ اکتبر (۷ آبان) سال ۵۳۹ پیش از میلاد کوروش وارد بابل شد.
در رویدادنامه نبونعید اینچنین آمده‌است:
در ماه اَرَخسمنو (Arahsamnu = ماه هشتم)، روز سوم (= هفتم آبان ماه) کوروش به بابل اندر آمد. شاخه‌های سبز در برابر (=زیر پای او) گسترده شد.

مراسم بزرگداشت 

در این روز علاقه‌مندان به کوروش و تاریخ و تمدن ایران‌زمین برای پاسداشت فرهنگ و تمدن ایرانی به پاسارگاد، مقبره کوروش می‌روند و گردهم جمع می‌شوند تا یاد و نام کوروش را گرامی بدارند.هافینگتن پست، یکی از سایت‌های خبری آمریکا، در مقاله‌ای با اشاره به روز ۲۹ اکتبر، روز کوروش، با توجه به این‌که منشور استوانه‌ای گلی منسوب به کوروش نخستین اعلامیه‌ای است که در آن از حقوق انسان به دفاع برخاسته است؛ بر این عقیده است که بخشی از احترام ایرانیان به این شخصیت تاریخی به خاطر سیاست‌های او در برخورد با ادیان و حقوق مردم است و حتی اشاره می‌کند به گفته‌های محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور سابق ایران، همزمان با انتقال اصل منشور کوروش از موزه بریتانیا به موزه ملی ایران، که گفته بود: «در این استوانه ذکر شده‌است که همه افراد بشر در گزینش اندیشه آزادند و باید نسبت به هم با احترام برخورد کنند.»

در ایران مسئولان دولتی در بازدید یا برگزاری مراسم توسط علاقه‌مندان در روز کوروش در محل پاسارگاد مانع‌تراشی کردند.

همچنین برخی رسانه‌ها گزارش کردند در روز ۷ آبان ۱۳۸۹، همزمان با روز کوروش، بازدید از منشور کوروش که به‌طور موقت از موزه بریتانیا در لندن به موزه ملی ایران منتقل شده بود، طبق گفتهٔ مسئولان موزه به‌دلیل مشکلات فنی ممنوع بود. یکی از روزنامه‌های ایران گزارش کرده که با وجود اعلام تعطیلی موزه و عدم امکان بازدید از منشور در روز کوروش، باز هم بازدیدکنندگان از شهرهای مختلف به موزه مراجعه کرده و با درهای بسته مواجه شده بودند. برخی خبرگزاری‌های ایران هم در گزارش‌هایی به مناسبت روز کوروش، دربارهٔ وضعیت پاسارگاد و آرامگاه کوروش، از بی‌توجهی به این میراث تاریخی انتقاد کردند. این استوانه پس از حدود هفت ماه به موزهٔ بریتانیا برگردانده شد.

سال ۱۳۸۵ 
در روز هفتم آبان ۱۳۸۵، اولین (و آخرین) مراسم با مجوز رسمی برای بزرگداشت کوروش با حضور دوستداران میراث‌فرهنگی در محوطه تاریخی پاسارگاد برگزار می‌گردد و آرامگاه کوروش نیز در بعدازظهر همان‌روز گل‌آرایی می‌شود.
براساس سوابق خبری مندرج در روزنامه‌های خبر_جنوب، نیم‌نگاه و عصرمردم مورخ ۱۳۸۵/۸/۷، امیر سوداگران، معاون وقت سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری استان فارس با برگزاری نشست خبری اعلام می‌کند:

سال ۱۳۹۵ 
در روز هفتم آبان ۱۳۹۵، گروه زیادی از مردم ایران، به صورت نمادین در آرامگاه کوروش در شهرستان پاسارگاد در استان فارس با گردهمایی، یاد و نام کوروش را گرامی داشتند.

در سال ۱۳۹۵ آیت الله نوری همدانی از مراجع تقلید شیعه در قم اعلام کرده بود:

سال ۱۳۹۶ 
به منظور جلوگیری از برگزاری هفتم آبان ۱۳۹۶ تدابیر امنیتی در ایران به اجرا گذاشته‌شد. در روزهای منتهی به ۷ آبان ۱۳۹۶ در اطراف مقبره کوروش حصارهایی نصب شد. همچنین برخی از شهروندان پیامکهای بی‌نام و نشانی را دریافت کرده‌اند که در آن‌ها اعلام شده بود که تجمع در پاسارگاد غیرقانونی است و متخلفان تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت. همزمان عکس‌هایی در شبکه‌های مجازی منتشر شد که از اردوی رزمی بسیجیان در پاسارگاد خبر دادند. برای ایجاد محدودیت‌ها مواردی مانند «نصب میله‌های راه‌بند در جاده پاسارگاد» و «حضور نیروهای امنیتی در سراسر مسیر شیراز»، «تفتیش خودروها» و «دادن اطلاعیه به مسافران» برقرار شد. همچنین جاده‌هایی را که به پاسارگاد منتهی می‌شوند بسته بودند و تعداد زیادی نیروهای انتظامی و کامیون‌های نظامی در اطراف پاسارگاد در حال آماده باش بودند.

سال ۱۳۹۸ 
بهرام پارسایی نماینده مردم شیراز در توییتر خود، خبر از تهیه برنامه برای برگزاری مراسم بزرگداشت کوروش از سوی وزارت کشور با عنوان برنامهٔ یک هفته‌ای «تمدن ایران» خبر داد. همانند سالهای پیش نیروهای امنیتی در جاده‌های منتهی به پاسارگاد خیمه‌هایی برپا کردند تا عبور و مرور مردم را در روزهای منتهی به این روز کنترل کنند. این نیروها به ساکنان محلی نزدیک به پاسارگاد برگه عبور و مرور داده‌است تا این ساکنان بتوانند به راحتی تردد کنند. در روزهای اخیر شماری از چهره‌های فعال اجتماعی و خانواده‌های در ایران توسط پلیس امنیت احضار شده‌اند تا به آن‌ها هشدار داده شود که در مراسم بزرگ‌داشت کوروش کبیر شرکت نکنند.
بهمن احمدی امویی روزنامه‌نگار از فشار نیروهای امنیتی در این روز نوشت:

واکنشها 
مایک پمپئو وزیر خارجه ایالات متحده روز هفتم آبان ۱۳۹۸ در توییترش نوشت:

در همین حال، صفحه رسمی وزارت خارجه اسرائیل در توئیتر نیز با انتشار تصویری از آرامگاه کوروش یاد او را گرامی داشت.

رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران هم کوروش را پیام آور دوستی و مدارا دانسته و خواستار نجات میراث او شده‌است.
کوروش بزرگ پیام‌آور مدارا و دوستی و حقوق بشر بود. امروز اما ارزش‌های مترقی او در حصر و بند فرقه‌ای تبهکار و اشغالگرند. باید از هر زمان دیگری بیدارتر باشیم و میراث کوروش را نجات دهیم.

در تاجیکستان، شرکت‌کنندگان در یک همایش بین‌المللی از دولت خواسته‌اند تا یک روز را به عنوان روز کوروش کبیر به فهرست جشن‌های رسمی این کشور اضافه کند.

سال ۱۳۹۹ 
الیوت آبرامز، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران این روز را به مردم ایران تبریک گفت و کوروش بزرگ را الهام‌بخش بسیاری از رئیس‌جمهوران آمریکا، به ویژه توماس جفرسون دانست.

او در توییترش نوشت:

سال ۱۴۰۰ 
رضا پهلوی در آستانه هفتم آبان، روز کوروش، در پیامی خطاب به ایرانیان گفت: 

وی در این پیام کوروش را «پادشاهی پیام‌آور عزت، عظمت، همزیستی مسالمت‌آمیز و مداراگری» توصیف کرد که «بیش از ۲۵۰۰ سال پیش، آزادی باور و مذهب را به رسمیت می‌شناخت و کرامت انسانی را پاس می‌داشت.» رضا پهلوی گرامیداشت یاد و نام کوروش را «یادآور ویژگی‌های نیک مدنی و اخلاقی ایرانیان» دانست که کمک می‌کند ملت ایران بدانند چگونه ایرانی می‌خواهند.

سال ۱۴۰۱ 
داریوش اقبالی، خواننده سرشناس ایرانی و بنیان‌گذار بنیاد آینه، اعلام کرد که به همراه شماری از هنرمندان و فعالان اجتماعی در «روز کوروش بزرگ»، در حمایت از همبستگی و جنبش آزادی‌خواهانه مردم ایران در پارک عمومی وردوگو در شهر گلندیل تجمع خواهند کرد. او از ایرانیان ساکن آمریکا دعوت کرد در این تجمع شرکت کنند.

حامد اسماعیلیون سخنگوی انجمن خانواده‌های جانباختگان پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، که با همراهی انجمن خانواده‌های جانباختگان و دیگر سازمان‌های مردم نهاد فراخوان‌هایی برای حضور ایرانیان خارج در همبستگی با مردم ایران داده بود، برای ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲ هم فراخوان زنجیرهٔ انسانی را برای ایرانیان خارج از کشور داد.

رضا پهلوی پیامی با عنوان «بیاییم در بزرگداشت کوروش بزرگ، عهد خودمان را با آینده‌ای روشن و کشوری ببندیم که بار دیگر صادرکننده اصول آزادی و حقوق بشر باشد، و نمونه‌ای برای همه جهانیان» منتشر کرد.

در آبان ۱۴۰۱ جمهوری اسلامی با بستن راه‌های منتهی به پاسارگاد مانع تجمع مردم شد.

در حالی که مقام‌های جمهوری اسلامی مانع تجمع مردم در آرامگاه کوروش بزرگ شدند، دانشجویان در ایران پرچم‌هایی با نماد درفش کاویانی به دست گرفتند و هزاران نفر از ایرانیان در لس‌آنجلس و دیگر شهرهای جهان نیز جمع شدند تا ضمن حمایت از اعتراضات ایران، روز کوروش بزرگ را گرامی بدارند.

گردهمایی ایرانیان در لس‌آنجلس در روز یکشنبه، هفتم آبان که روز کوروش بزرگ نامگذاری شده، برگزار شد و در این مراسم، چهره‌هایی چون داریوش، منصور، هنگامه و اندی، از خوانندگان مشهور موسیقی پاپ ایرانی به همراه نازنین بنیادی بازیگر و کنشگر ایرانی-بریتانیایی و رعنا منصور خواننده حضور داشتند.

این خوانندگان در این گردهمایی به همراه شرکت‌کنندگان ترانه «دوباره می‌سازمت وطن» را هم‌خوانی کردند و رعنا منصور نسخه انگلیسی ترانه «برای» را اجرا کرد. همچنین الهه امانی، فعال حقوق بشر، در این مراسم سخنرانی کرد.

هم‌زمان با روز کوروش بزرگ، توئیتر فارسی وزارت امور خارجه ایالات متحده نوشت:
وزارت خارجه آمریکا همچنین نوشت:

فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام نیز در توییتی روز کوروش بزرگ را «به تمامی کسانی که این روز را گرامی می‌دارند، تبریک گفت.

رضا پهلوی نیز با بازنشر بخشی از سخنان محمدرضاشاه فقید در حضور رهبران جهان: 

علی کریمی ستاره فوتبال کشور به مناسبت روز کوروش استوری در اینستاگرامش منتشر کرد.

رسول خادم، قهرمان سابق کشتی المپیک همزمان با هفتم آبان ماه، روز بزرگداشت کوروش کبیر، با بازنشر یکی از نخستین فرامین کوروش نوشت: 

رئیس سابق فدراسیون کشتی ایران در ادامه این پست اینستاگرامی نوشت:

تلاش‌ها برای ثبت در تقویم رسمی ایران 

رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران در دولت اول محمود احمدی‌نژاد، اسفندیار رحیم مشایی دربارهٔ این روز گفته بود: «در نظر گرفتن روزی به نام کوروش تا کنون در دستور کار ما نبوده اما این موضوع قابل بررسی است که در تقویم ملی روزی به نام کوروش یا تخت جمشید داشته باشیم.»
در زمان دولت نهم و ریاست اسفندیار رحیم مشایی بر سازمان میراث فرهنگی نیز اقداماتی برای بزرگداشت این مناسبت صورت می‌گرفت. اسفندیار رحیم مشایی در آذر سال ۱۳۸۷ در اظهاراتی، از در نظر گرفتن روزی به نام «روز کوروش» در تقویم ملی ایران دفاع کرد.

در آبان ماه ۱۳۹۰ در پی همایشی با عنوان «روز جهانی کوروش» که در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و به مناسبت روز کوروش برگزار شد، در شروع آن یکی از برگزارکنندگان این همایش به نمایندگی از دانشجویان گفت: «برگزاری این همایش با چنین تأخیری به‌دلیل وجود پروسه‌ای طولانی برای گرفتن مجوز بود؛ ولی با این حال، جای این روز جهانی فقط در سالنامهٔ کشور ایران به‌عنوان کشوری که زادگاه کوروش است، خالی است. به همین دلیل، خواهان ثبت این روز به‌عنوان یک روز ملی در سالنامهٔ ملی ایران هستیم.» سپس سخنرانان همایش، حکمت‌الله ملاصالحی، ژاله آموزگار، عبدالمجید ارفعی، جلال‌الدین کزازی و کامیار عبدی هر یک سخنانی دربارهٔ اهمیت دوران هخامنشی، نقش کوروش و منشور کوروش برای حاضرین در همایش ارائه کردند.

همچنین در ۷ آبان سال ۱۳۹۲ همایش دیگری با عنوان «یادبود استوانه کورش» توسط انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشگاه تهران در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران برگزار شد که بار دیگر درخواست ثبت روز کوروش در تقویم ملی ایران مطرح شد. دبیر این همایش به نمایندگی از دانشجویان گفت: «هدف انجمن علمی دانشجویان گروه تاریخ از برگزاری گرامیداشت برای منشور کورش، تعیین روزی در تقویم ملی برای پاسداشت نخستین منشور حقوق بشر بوده‌است». در این همایش محمد رضا کارگر، محمدتقی ایمان‌پور، روزبه زرین کوب و شاهرخ رزمجو سخنرانی کردند.

نامه ۱۹ ایران‌شناس به استاندار فارس 
۱۹ باستان‌شناس و تاریخ‌پژوه ایرانی در نامه‌ای به استانداری فارس خواستار ثبت هفتم آبان‌ماه به عنوان روز «کوروش بزرگ» در تقویم رسمی کشور شدند و اعلام کردند که گرامیداشت این روز می‌تواند «نقشی مؤثر در ایجاد وحدت ملی و همبستگی همه ایرانیان» داشته باشد. در این نامه که روز شنبه، ۱۸ آذر ۱۳۹۶ منتشر شد از سخنان پژوهش مبنی بر اینکه «هیچ‌گونه سند تاریخی در خصوص هفتم آبان ماه و روز کوروش بزرگ وجود ندارد» انتقاد شده‌است.

جستارهای وابسته 
 کوروش بزرگ
 منشور حقوق بشر کوروش
 روز داریوش بزرگ
 جشن مهرگان

منابع

پیوند به بیرون 

 نام‌گذاری روز کوروش؛ درخواستی اجتماعی که ″امنیتی″ شده‌است.
 سند روز کوروش بزرگ (هفتم آبان) چیست؟

آبان
بزرگداشت‌های ممنوع در ایران
تعطیلات
جشن‌های غیرگریگوری ماه اکتبر
شاهان هخامنشی
شخصیت‌های کتاب مقدس
کوروش بزرگ
مناسبت‌های اکتبر
نمودهای فرهنگی کوروش بزرگ