آرامگاه ابوعثمان سعید مغربی

آرامگاه سعید بن سلام مغربی مربوط به دوره پهلوی دوم در نیشابور، ۱۰۰ متری حاشیه بلوار جمهوری و راه‌آهن واقع شده و این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۰۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مشخصات و وضعیت 

بنای تاریخی آرامگاه سعید بن سلام مغربی در منطقهٔ ده شیخ در حومهٔ شهر نیشابور واقع شده و گمان بر این است که نام این منطقه -که سابقاً یک روستا در این محل واقع بوده‌است- از شهرت سعید بن سلام مغربی برگرفته شده‌است. موقعیت این بنا در نیشابور (شهر کهن) در محدوده شرق شهر در میدان زیاد بوده‌است. این آرامگاه در سال ۱۳۵۵ شمسی بازسازی شد ولی از تاریخ ساخت بنای اوّلیه یا بنای فعلی، اطّلاع دقیقی در دست نیست. پیش از بازسازی، برخی این بنا را به اشتباه مزار سردار معروف آرامگاه ابومسلم یا مقبرهٔ طفلان مسلم قلمداد می‌کردند که پس از بازسازی و کاوش، این نظر مردود تلقّی شد. بنا بر شواهد تاریخی و کتیبه‌ها این آرامگاه و قبر اصلی آن مربوط به سعید بن سلام مغربی است.

در جوار این آرامگاه، ابوعثمان حیری (رازی) و حاج محمود گنجی نیشابوری حکمت علی (از مشایخ سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی نیز مدفون هستند. آرامگاه ابوعثمان مغربی قبرستان عمومی می‌باشد.

مشخصات آرامگاه شیخ ابوعثمان مغربی 
این آرامگاه شامل چهار حجره در چهار جهت، نمای گنبدخانه چلیپایی شکل و اتاق‌های مجاور مربع شکل است. در حال حاضر این مکان زیارتگاه و محل برگزاری مجالس دراویش سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی (مجالس صبح جمعه) در شهر نیشابور است.

موقعیت این بنا در نیشابور (شهر کهن) در محدوده شرق شهر در میدان زیاد بوده‌است.

در مورد قدمت بنای فعلی اختلاف نظر است. با توجه به سازه‌های دوران تیموری و نمونه‌های مشابه آن در ایران می‌توان بنای آن را به دوران تیموری نسبت داد که بعدها به کاشی‌کاری هفت رنگ مزین شده‌است و با توجّه به نوع رنگ کاشی‌کاری داخلی آن به اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی برمی‌گردد؛ و کاشی کاری‌های بیرونی نیز مربوط به دوره پهلوی دوم است.

داخل بنا با گچ‌کاری ساده‌ای پوشیده شده‌است و کف آن هم با قالی‌هایی اهدایی صوفیان مفروش شده‌است.

معماری 
آرامگاه مغربی در منطقهٔ «ده شیخ» در حومه شهر نیشابور قرار دارد و دلیل این نام منطقه این است که سابقاً یک روستا در این محل قرار داشته که به خاطر شهرت سعید ابن سلام مغربی به آن ده شیخ خوانده شده‌است. تاریخ دقیقی در اسناد تاریخی برتی ساخت بنای آرامگاه موجود نمی‌باشد. بعد از بازسازی شدن آرامگاه ابوعثمان سعید مغربی آن را با آرامگاه ابومسلم با مقبرهٔ طفلان مسلم اشتباه می‌کنند. براساس شواهد تاریخی و کتیبه‌ها این آرامگاه به سعید بن سلام مغربی تعلق دارد. درمورد قدمت بنای فعلی آرامگاه اختلاف نظر است. با توجه به نوع و سبک معماری دوران تیموری و نمونه‌های مشابه ساره درایران از آن دوره، آرامگاه را به دوران تیموری نسبت داده‌اند. با گذر زمان کاشی کاری هفت رنگ به عنوان تزئینات به بنا اضافه شده‌است. برخی این کاشی کاری‌ها به اواخز دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی اول مربوط است و برخی دیگر به دوران پهلوی دوم مربوط می‌باشد. فضای داخلی بنا را با گچ کاری ساده ای تزئین شده‌است و کف ساختمان را با قالی‌های اهدایی صوفیان فرش شده‌است. آرامگاه ابوعثمان سعید در سال ۱۳۵۵ شمسی به دستور حاج سلطان تابنده رضاعلی شاه و به هزینه آقایان حاج عبدالله مظلوم، غلامحسین بدیعی، جلال الدین داودی در ماه محرم مرمت و بازسازی شد.

بازسازی و تجدید بنا 
چنان‌که در کاشی کاری موجود در بنا اشاره شده و تصویر آن در ذیل آمده‌است این بنا در سال ۱۳۵۵ شمسی به امر مرحوم حاج سلطانحسین تابنده رضاعلیشاه، قطب وقت سلسله نعمت‌اللهی سلطانعلیشاهی گنابادی مرمت گردید. مرمت و تجدید بنای مزار، به هزینهٔ آقایان حاج عبدالله مظلوم، غلامحسین بدیعی، جلال الدین داودی و به سعی حاج حسن کارگر در ماه محرم ۱۳۹۷ قمری برابر دی ماه ۱۳۵۵ شمسی انجام پذیرفته‌است.

جستارهای وابسته 
 سعید بن سلام مغربی
 فهرست آثار ملی شهرستان نیشابور
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
 فهرست جای‌های مهم شهرستان نیشابور

نگاره‌ها

منابع 

آثار دوره پهلوی در شهرستان نیشابور
آرامگاه‌ها در ایران
آرامگاه‌های تاریخی شهرستان نیشابور
بناهای دوره تیموریان در شهرستان نیشابور
زیارتگاه‌های صوفیان
مراکز تصوف