شفاعت از دیدگاه قرآن

در قرآن، کتاب مقدس اسلام، در آیات مختلفی در مورد شفاعت سخن رفته‌است، که جنبه‌های مختلفی از آن را بررسی کرده‌اند؛ که در زیر به طور جداگانه بررسی می‌شوند:

ارکان شفاعت 
شفاعت دارای سه رکن اساسی است: ۱- خداوند(پذیرنده شفاعت) ۲- شفاعت کننده ۳- شفاعت شونده.

نکته اول این است که هیچ شفاعتی بدون اجازه الهی ممکن نیست، و خارج از قدرت و حکمت او نمی‌باشد. دوم این‌که هر کسی قابلیت شفاعت کردن ندارد، و مثلاً بت‌ها نمی‌توانند کسی را شفاعت کنند؛ بلکه شفاعت‌گر باید شرایط و ویژگی‌هایی داشته باشد. سوم این‌که هر کسی قابلیت مورد شفاعت واقع شدن را ندارد، و شفاعت شونده هم باید دارای مشخصاتی باشد؛ و در مورد برخی گنهکاران هیچ شفاعتی مورد قبول واقع نمی‌شود. نتیجه شفاعت هم آمرزش گناهان می‌باشد. در زیر به هر یک از این موارد به طور جداگانه پرداخته می‌شود.

خداوند

اذن الهی 
طبق آیات مختلفی از قرآن شفاعتی در آخرت بدون اذن الهی نیست. شفاعت شفاعت کنندگان، و تأثیر شفاعت آنها هم، مشروط به اذن الهی است. حتی شفاعت فرشته‌ها هم مشروط به اذن خداوند است.

همچنین، در آیات مختلفی از قرآن، خداوند شفیع مطلق معرفی شده‌است که در مقابل او شفاعتی وجود ندارد.

شفاعت کننده

شرایط شفاعت کننده 
از آیات قرآن بر می‌آید که شافعان باید شایستگی‌هایی در پیشگاه خداوند داشته باشند؛ که بین آیات، ملاک‌های زیر برای برخورداری از مقام شفاعت ذکر شده‌است:

۱. توحید و اعتراف به آن

۲. علم به استحقاق آدمیان از شفاعت

۳. عقل و خردورزی

۴. مالکیت و فرمانروایی

۵.  قدرت بر تأثیر، [و عدم قدرت بت‌ها]

۶. ترس از خدا

مصادیق شفاعت‌کنندگان 
از آیات قرآن بر می‌آید که در قیامت، غیر از خدا، شفیعان «متعدّد»ی وجود دارد.

برخی از مصادیق این شافعان که در آیات مختلف ذکر شده‌است، عبارتند از:

۱. پیامبر اسلام

۲. ملائکه و فرشتگان: فرشتگان در حیطه اذن الهی از مقام شفاعت برخوردار هستند.

۳. مؤمنان

۴. اصحاب اعراف

شفاعت شونده

شرایط و زمینه‌های شفاعت شونده 
طبق آیات قرآن، هر کسی مورد شفاعت واقع نمی‌شود، بلکه کسی را می‌توان شفاعت کرد که شرایط حداقلی‌ای را داشته باشد، که برخی از این شرایط در آیات مختلف قرآنی ذکر شده‌است:

۱. دینداری و رضایت خدا از بندگان

۲. استغفار و توبه به سوی خداوند

مصادیق شفاعت‌شوندگان 
در آیات مختلف قرآن، از کسانی نام برده شده‌است که می‌توانند مورد شفاعت واقع شوند:

۱. گناهکاران موحّد

۲. مؤمنان

۳. تقواپیشگان

موانع شفاعت 
در جای‌جای قرآن، از عواملی که باعث محرومیت از شفاعت، و عدم تأثیر شفاعت شافعان می‌شود نام برده شده‌است:

۱. استکبار

۲. اعراض از قرآن

۳. بازیچه قرار دادن دین

۴. باطل گرایی

۵. ترک غذا دادن به تهی‌دستان

۶. ترک نماز

۷. تکذیب قیامت

۸. جرم و گناه

۹. حتمیت عذاب

۱۰. شرک

۱۱. ظلم

۱۲. فراموشی آخرت

۱۳. قتل ناحق

۱۴. کفر

۱۵. نفاق

آثار شفاعت: آمرزش گناهان 
وساطت و شفاعت پیامبران، در پیشگاه خداوند، برای آمرزش گناهکاران است.

امید واهی به شفاعت 
بر اساس قرآن، یهودیان می‌پنداشتند که همه گناهکاران در قیامت از شفاعت بهره‌مند می‌شوند؛ که خداوند این عقیده را رد می‌کند.

جستارهای وابسته 
 شفاعت
 توسل
 توسل از دیدگاه قرآن
 بداء از دیدگاه قرآن

پانویس 

آخرت‌شناسی
قرآن