فرهاد تراش

فرهاد تراش، فرهاد تاش، فراتاش، فَرای تاش اثری که در جهت غربی حجاری و نقش برجسته مشهور داریوش بر سینه کوه بیستون دیواره‌ای عظیم به ارتفاع تقریبی ۴۵ متر و عرض حدود ۲۰۰ متر حجاری شده که مربوط به دوره ساسانیان است که قرار بر احداث کاخی در ان زمان بوده که با مرگ پادشاه نیمه‌کاره رها می‌شود. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۴۸۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

فرهاد تراش در خسرو و شیرین 
در کتاب خسرو و شیرین اثر نظامی از مردی به نام فرهاد سخن به میان می‌آید که عاشق زنی به نام شیرین می‌شود، بر اساس آن افسانه خسروپرویز به فرهاد دستور می‌دهد که دور کوه بیستون را برش بزند تا به آب برسد و اگر موفق شد می‌تواند با شیرین ازدواج کند. پس از سال‌ها و حذف نیمی از کوه، آب پیدا می‌شود و در این بین خسرو به فرهاد خبر می‌دهد که شیرین فوت کرده‌است. فرهاد از جا در می‌رود و تبر را به بالا می‌اندازد و در اثر ضربه تبر در جا می‌میرد در حالی که شیرین نه مرده بود

فرهاد تراش از دیدگاه باستان شناسی نوین 
برخی از ایران‌شناسان همچون «هرتسفلد» فرهادتراش را از آثار داریوش اول هخامنشی می‌دانند و معتقدند که داریوش قصد داشته متن وصیتنامه‌اش را در اینجا نقر کند. اما ‌باستان‌شناس برجسته «جکسون» آن را برای ثبت پیروزی‌های بعدی داریوش مناسب‌تر دانسته است. برخی دیگر از باستان شناسان معتقدند که منظور از نقر این صفحه نوشتن و نمایاندن یک واقعه تاریخی مهم بوده که توسط خسرو پرویز پادشاه ساسانی ایجاد شده است.

اما اخیرا دیدگاه برخی از کارشناسان باستان شناسی بر اساس سنگ های یافته شده در پای کوه و مناطق اطراف، منتج به ایجاد این نظریه شده است که فرهاد تراش در اصل یک معدن سنگ و کارگاه حجاری جهت استخراج سنگ و تراش بلوک‌های سنگی بکار رفته در دیواره بناهای ساسانی بیستون بوده است. کاخ نیمه تمام خسروپرویز تنها در چند صد متری پایین کوه بیستون یکی از دلایل مهم این ادعا می باشد که امکان واقعی بودن این نظریه را بالاتر می‌برد.به تازگی و بر پایه گزارش‌های یونانی نظری مطرح شده است مبنی بر این که در محوطه فرهادتراش بیستون، یک نقش بزرگ همراه با یک کتیبه اکدی وجود داشته است که در آن پیکره الهه اینَنَّ، شماری نیزه‌دار و احتمالا یک پادشاه با ژست آنچه در نقش انوبنی‌نی در سر پل ذهاب دیده می‌شود، حجاری شده بودند و این نقش در روزگار اواخر ساسانی و ایجاد فرهادتراش تخریب شده است. بر پایه این نظر، الگوی نقش داریوش بزرگ در بیستون، نه نقش انوبنی‌نی در سر پل ذهاب، بلکه همین نقش در پای کوه بیستون بوده است.

جستارهای وابسته 
 صفحه تراشیده نقش رستم

منابع 

محوطه تاریخی بیستون
بناهای تاریخی شهرستان هرسین
جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه
سنگ‌نوشته‌های ساسانیان
سنگ‌نگاره‌های تاریخی شهرستان هرسین
نمادهای بیستون
محوطه‌های باستان‌شناختی در ایران
هخامنشیان