کوارتزیت

کوارتزیت (به آلمانی Quarzit) نوعی سنگ دگرگون و بسیار سخت است. این سنگ از دگرگونی ماسه‌سنگ (کوارتزآرنیت) در اثر فشار و گرمای بسیار بالای لایه‌های زمین به وجود آمده‌است. کوارتزیت خالص معمولاً به رنگ‌های سفید تا خاکستری است. در صورتی که در آن اکسیدهای آهن Fe۲O۳ نیز وجود داشته باشد، به رنگ‌های صورتی تا قرمز دیده می‌شود. رنگ‌های دیگری از کوارتزیت مانند زرد و نارنجی نیز وجود دارد که به دلیل وجود دیگر ناخالصی‌ها است.

هنگامی که ماسه‌سنگ به کوارتزیت دگرگون می‌شود دانه‌های کوارتز که در آن وجود داشته به همراه مواد سیمانی که پیش از این در ماسه‌سنگ وجود داشت، دوباره بلوری می‌شود و بلورهای جدید کوارتز، تکه‌تکه به هم پیوند می‌خورند. بیشتر یا همهٔ بافت پیشین ماسه‌سنگ و ساختار رسوبی آن در اثر دگرگونی کاملاً پاک می‌شود و ساختار جدید جایگزین آن می‌گردد. در طول فرایند دگرگونی و دوباره بلوری شدن تنها مقدار کمی از مواد سیمانی مانند اکسید آهن، کربنات و رس منتقل می‌شود و رگه‌هایی از آن‌ها بر روی کوارتزیت باقی می‌ماند.

اورتوکوارتز، یک ماسه‌سنگ کوارتزی بسیار خالص است که معمولاً از دانه‌های گرد و خوب کوارتز تشکیل شده‌است. حدود ۹۹٪ آن از سیلیس یا SiO۲ و مقدار بسیار کمی از آن از اکسید آهن و برخی کانی‌های مقاوم مانند زیرکن، روتیل و مگنتیت تشکیل شده‌است.
با وجود این نمونه‌هایی از کوارتزیت پیدا شده که بعد از دگرگونی همچنان ردّ پای فسیل‌ها و ساختار رسوبی در آن‌ها باقی مانده بود.

کوارتزیت در برابر هوازدگی شیمیایی بسیار مقاوم است، معمولاً بالای تپه‌ها و پشته‌ها از این سنگ تشکیل شده‌است. بر روی سطحی که سیلیسیم خالص وجود دارد مقدار کمی خاک تشکیل می‌شود، در نتیجه بر روی بالای پشته‌ها معمولای خاک کمتری وجود دارد و پوشش گیاهی خیلی کم است یا اصلاً وجود ندارد.

کاربرد 
به دلیل سختی زیاد و تیزگوشه بودن آن‌ها معمولاً در پارسنگ کف راه‌های آهن کاربرد دارند همچنین به عنوان سنگ نمای ساختمان‌ها و پوشش دیوارها، کف زمین، روی سطح راه پله یا کاشی بام مورد استفاده قرار می‌گیرند. گاهی از کوارتزیت‌های شکسته در راه‌سازی نیز استفاده می‌شود. از کوارتزیت‌های خالص در تولید فروسیلیکن (آلیاژ سیلیسیم و آهن)، سیلیسیم صنعتی، سیلیس و کاربید سیلیسیم استفاده می‌شود. در طول دورهٔ سنگی از کوارتزیت به عنوان چخماق استفاده می‌شده‌است.

تشکیل 
در آمریکا، کوارتزیت در پنسیلوانیا، شرق داکوتای جنوبی، مرکز تگزاز، جنوب غرب مینه‌سوتا، تپه‌های بارابو، پارک ملی دریاچهٔ دویل در ویسکانسین، در یوتا نزدیک سالت لیک سیتی ، در معدن مس مورنسی در آریزونا و … یافت می‌شود. همچنین شهری در آمریکا به نام کوارتزسایت وجود دارد که نامش را از کوه‌های اطراف که معدن کوارتزیت است گرفته‌است.

همچنین در انگلستان، کانادا (در بریتیش کلمبیا) و در ایران در استان فارس معادن کوارتزیت یافت می‌شود.

یادداشت و منبع

جستارهای وابسته 
 کانی‌های سیلیکات
 کوارتز

پیوند به بیرون 

 R. V. Dietrich's GemRocks: Quartzite
 CSU Pomona Geology: Quartzite
 Cowen's "The First Geologists" (chapter on Stone Age/Homo habilis use of quartzite)
 Minnesota Department of Natural Resources : Natural History: Minnesota's geology
 Wisconsin's Baraboo Syncline (map and aerial photos of Baraboo quartzite quarries)
 South Dakota 2002 Mineral Summary: Production, Exploration and Environmental Issues (including 2002 quartzite production)
 Big Sioux River: History of Sioux Falls and Quartzite Photos

سنگ‌های دگرگونی
کوارتز