فهرست تالاب‌های ایران



وسعت 
وسعت تحت پوشش تالاب‌های ایران حدود ۳ میلیون هکتار از اراضی کشور است که به طور ملموسی بیشتر این نواحی همجوار با جامعه روستایی و اراضی کشاورزی است و پیوندی بسیار پیچیده و ظریف بین بخش کشاورزی و زیست‌بوم تالاب‌ها وجود دارد و هر گونه تغییر در بخش کشاورزی بر منابع تالابی و حیات آن اثرگذار است.

طرح حفاظت از تالاب‌های ایران 

کنوانسیون رامسر قدیمی‌ترین معاهده بین‌المللی دنیا به مورخ ۱۹۷۱ میلادی (۱۳۵۰ ه‍.ش)، با موضوع حفاظت از طبیعت و تنوع‌زیستی تالابی است که ایران در شکل‌گیری آن نقشی کلیدی ایفا کرد. این کنوانسیون به عنوان مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مرجع، تعریف عمومی و رایجی را از تالاب‌ها ارائه کرده‌است: «مناطق مردابی، آبگیر، تورب‌زار (پیت‌زار)، آبی به صورت طبیعی، مصنوعی، دائم یا موقت با آب ساکن، جاری شیرین، لب‌شور یا شور مشتمل بر آن دسته از آب‌های دریایی که عمق آب درکشند پایین از ۶ متر تجاوز نکند را تالاب می‌گویند.»

طرح حفاظت از تالاب‌های ایران به عنوان یکی از اصیل‌ترین و مهم‌ترین طرح‌های محیط‌زیستی ایران به دنبال پیاده‌سازی رویکرد زیست‌بومی در مدیریت تالاب‌های ایران است. آسیب به منابع پایه آب و خاک به معنای آسیب به جوهره و بستر محیط‌زیست است و بویژه تالاب‌ها به عنوان یکی از زیست‌بوم‌های متأثر از این آسیب‌ها هستند که به دنبال آن نه تنها حیات گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی، بلکه تأمین اقتصاد محلی با چالش روبرو می‌شود. معاون نماینده مقیم برنامه توسعه ملل متحد بر ضرورت تدوین برنامه‌های راهبردی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران تأکید کرد. در بیست و هفتمین جلسه کمیته راهبری طرح حفاظت از تالاب‌های ایران که در سالن جلسات سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد نمایندگان برنامه توسعه ملل متحد، وزارتخانه‌های امور خارجه، جهاد کشاورزی، نیرو، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کشور، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سازمان‌های برنامه و بودجه کشور، جنگل‌ها مراتع و آبخیزداری کشور، اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان‌های آذربایجان شرقی، غربی، فارس و خوزستان و نمایندگان تشکل‌های غیردولتی حضور داشتند.

وضعیت 
با کاهش ۳۴ درصدی بارش باران نسبت به سال قبل (۱۳۹۹) از یک سو و توسعه و حکمرانی نادرست بر منابع آبی کشور در سال‌های اخیر از سوی دیگر، شاهد وضعیت نامناسب تالاب‌های ایران هستیم.  وضعیت تالاب‌ها نامناسب است، معیشت مردم محلی بسیاری به تالاب‌ها وابسته است، تجربه‌های به دست آمده از فعالیت‌های طرح حفاظت از تالاب‌های ایران در حوضه آبریز دریاچه ارومیه نشان می‌دهد، با تصمیمات درست و استمرار در اجرای آنان، می‌توان شاهد گام‌های مثبتی در راستای حفظ و توسعه پایدار تالاب و جلوگیری از مهاجرت مردم محلی از آن مناطق بود.

تالاب بین‌المللی گاوخونی که در نبود حقابه سالانه ۱۷۶ میلیون مترمکعبی، ۹۶ درصد وسعت خود را از دست داده است و با کمتر از چهار درصد مساحت به زندگی خود ادامه می‌دهد، با برداشت بی‌رویه از ذخایر طبیعی و نابودی گونه‌های منحصربه‌فرد گیاهی و جانوری خود، روزبه‌روز به نابودی نزدیک‌تر می‌شود.

فهرست 

تالاب‌های دارای برنامه مدیریت زیست‌بومی
 تالاب نوروزلو
 تالاب کانی برازان
 خلیج گواتر
 تالاب قره قشلاق
 تالاب قوریگل
 تالاب سولدوز
 تالاب گاوخونی
 دریاچه بختگان، طشک و کمجان
 تالاب شادگان
 تالاب پریشان و دشت ارژن
 مجموعه تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی گل
 تالاب حرای رود شور، شیرین و میناب
 تالاب چغاخور
 تالاب‌های بین‌المللی هامون
 تالاب میقان
 تالاب حله
 تالاب زریوار
 دریاچه ارومیه

تالاب‌های ثبت شده به عنوان ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران
 هامون پوزک
 هامون صابری و هیرمند
 تالاب خورخوران
 تالاب پریشان و دشت ارژن
 شبه جزیره میانکاله، خلیج گرگان و آبندان لپوزاغمرز
 دریاچه ارومیه

جستارهای وابسته 
 تالاب‌های استان لرستان

منابع