دانشگاه تبریز

دانشگاه تبریز دانشگاهی دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که در تبریز، ایران واقع است. این دانشگاه شامل ۲۲ دانشکده و در کل دارای ۲۹ قطب علمی و مجتمع آموزشی است. این دانشگاه در سال ۱۳۲۶ از سوی دو تن از استادان دانشگاه تهران، به نام‌های مصطفی حبیبی و خانبابا بیانی جهت راه‌اندازی واقعی با امکانات مورد نیاز، تأسیس شد. این دانشگاه هم‌اکنون بزرگ‌ترین مرکز آموزشی در غرب و شمال غرب کشور است.

پیشینه و قدمت 

تاریخچه آموزش عالی در تبریز که قرن‌ها به مهد تمدن، شهرت داشت به ۷۲۰ سال پیش برمی‌گردد که به نام مجموعه بین‌المللی ربع رشیدی تأسیس شده بود. با به ارث بردن این پیشینه، دانشگاه تبریز در سال ۱۹۴۷ میلادی تأسیس شد، که دومین دانشگاه قدیمی ایران است. دانشگاه امروزی تبریز برآمده از دانشسرای تبریز است. در بخش مرکزی تبریز در نزدیکی کاخ استانداری و کتابخانه ملی تربیت و شمال شرقی میدانی به همین نام (میدان دانشسرا)، محلی است که دانشسرای تبریز در آن قرار گرفته‌است. در اسفندماه سال ۱۳۱۲ خورشیدی که قانون تربیت معلم تصویب شد، اولین کلاس‌های دانشسرای مقدماتی در ساختمان جنوبی این بنا که آن زمان دبیرستان شاهدخت نام داشت، برگزار می‌شدند. سال ۱۳۱۴ بود که برای بنیاد دانشسرای عالی تبریز اراده جدی در وزارت فرهنگ به وجود آمده و در اولین اقدام، بخش عمده ای از زمین‌های سربازخانه از سوی شهرداری به این وزارتخانه در تبریز واگذارشد. با کمک‌های مردم تبریز و بودجه دولتی، در اردیبهشت سال ۱۳۱۵، با کمک فنی مهندسان آلمانی و به همت معماران ایرانی، عملیات ساخت بنا و احداث دانشسرای عالی تبریز شروع شد و بنا با تمام امکانات موجود در سال ۱۳۱۸ به اتمام رسید. بعدها در سال ۱۳۲۴، یک سال پس از خاتمهٔ جنگ جهانی دوم، در زمان حکومت خودمختار آذربایجان در تاریخ خردادماه ۱۳۲۵ در مدخل شرقی آن زمان تبریز، بر روی سر در دانشسرا، نام «آذربایجان اونیورسیته‌سی» (دانشگاه آذربایجان) نوشته شد و ریاست آن را دکتر نصرت‌الله جهانشاهلو افشار کرسفی بر عهده داشت. در آن سال، تعداد ۱۷۹ دانشجو در رشته‌های طب، فلاحت، پداگوژی، فلسفه و ادبیات به تحصیل مشغول شدند.

پس از بازپس‌گیری آذربایجان به دست ارتش ایران و سرنگونی فرقه، مؤسسهٔ تازه‌تأسیس اونیورسیته منحل شد. در دی‌ماه همان سال از سوی دانشگاه تهران دو تن از استادان به نام‌های «مصطفی حبیبی» و «خان‌بابا بیانی» مأموریت یافتند تا جهت گسترش امکانات برای راه اندازی دانشگاه در تبریز اقدام نمایند. این دانشگاه با پذیرش ۱۶۰ دانشجو در دو دانشکدهٔ پزشکی و ادبیات، تحت ریاست دکتر بیانی، در ۲۲ آبان ۱۳۲۶ به‌طور رسمی فعالیت آموزشی خود را آغاز نمود. مراسم گشایش دانشگاه که به‌عنوان یک واقعهٔ منحصربه‌فرد و بزرگ در تاریخ معاصر تبریز قلمداد می‌شود، به‌طور زنده از رادیوی محلی پخش شد. با گذشت زمان دانشکده‌ها، آزمایشگاه‌ها، کارگاه‌ها و آموزشکده‌های آن به‌تدریج تأسیس شدند. پس از انقلاب این دانشگاه به دو قسمت «دانشگاه تبریز» و «دانشگاه علوم پزشکی تبریز» تقسیم گردید.

در سال ۱۳۴۶، دانشگاه تبریز که بعدها «دانشگاه آذرآبادگان» نامیده شد، در مکان کنونی بنا گردید. پیش از آن، زمین فعلی دانشگاه، باغ بزرگی متعلق به دکتر موسوی و دکتر علم‌الهدی بود. ملک هر کدام از این مالکان، با دیوار کوتاهی در وسط از همدیگر تفکیک می‌شد. در ضلع شمالی این دو قطعه باغ، قهوه‌خانه‌ای سنتی در کنار چشمه زبیده خاتون به نام «قهوه‌خانه چمن گلی» واقع شده بود. بعد از این باغ‌ها، باغ پیکریه و در طرف شمال جاده هم باغ حاج محمدعلی حیدرزاده قرار داشت. در باغ پیکریه، امروز در بلوار ۲۹ بهمن، توت باغی و بیمارستان ۲۹ بهمن ساخته شده بود و در محل ادارهٔ آبیاری امروزی و سازمان صدا و سیما نیز مصلای شهر واقع بود در مواقع خشکسالی در آنجا نماز استسقا برای طلب باران ادا می‌شد.

دانشگاه تبریز در حال حاضر با بیش از ۲۴٬۰۰۰ نفر دانشجو و حدود ۸۰۰ نفر هیئت علمی، ۲۰۰ آزمایشگاه تخصصی و عمومی، موزهٔ تاریخ و فرهنگ، موزهٔ جانورشناسی، موزهٔ زمین‌شناسی، مرکز پردازش تصاویر ماهوارهای و مراکز و مؤسسه‌های تحقیقاتی و پژوهشی، محیط آموزشی و دانشگاهی بزرگی را در سطح کشور فراهم آورده‌است.

نام‌گذاری 
روند نام‌گذاری دانشگاه تبریز به این ترتیب می‌باشد که: در سال ۱۳۲۶ (سال تأسیس دانشگاه) نام «دانشگاه تبریز» برای این دانشگاه انتخاب شد. نام دانشگاه پس از چند سال به «دانشگاه آذرآبادگان» تغییر یافت. پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ نام دانشگاه دوباره به «دانشگاه تبریز» تغییر یافت. پس از مدتی «دانشگاه علوم پزشکی تبریز» از آن جدا گردید.

افراد سرشناس

رؤسا 
اسامی رؤسای دانشگاه تبریز از ابتدا تا کنون به شرح زیر است:

هیئت علمی 
دانشگاه تبریز دارای ۸۱۹ عضو هیئت علمی و ۸۰۰ کارمند (عضو غیر هیئت علمی) می‌باشد.

دانش آموختگان 
 دانش آموختگان سرشناس دانشگاه تبریز

محوطه دانشگاه

توسعه دانشگاه 
در سال ۱۳۲۸ محوطهٔ این دانشگاه در منطقه‌ای یک‌پارچه، با سطحی معادل ۲۷۵ هکتار را بود. دانشگاه تبریز در ناحیهٔ شرقی شهر تبریز با چشم‌انداز زیبای کوه‌های شمالی شهر قرار گرفته‌است. بخشی از محوطه شمالی پردیس اصلی دانشگاه، منطقهٔ سرسبزی می‌باشد که به عنوان باغ گیاه‌شناسی مورد استفاده است. در جنوب فضای مورد نیاز برای توسعهٔ آتی دانشگاه پیش‌بینی شده‌است و ساختمان کتابخانه مرکزی در این محوطه به بهره‌برداری رسیده‌است.

قسمتهای جنوبی و شمالی پردیس اصلی دانشگاه با احداث کمربندی میانی تبریز به دو قسمت تقسیم شد که توسط یک پل روگذر به همدیگر ارتباط دارند. در حال حاضر کل مساحت تخصیص داده‌شده برای ساختمان‌ها و فضاهای آموزشی دانشگاه در حدود ۳۲۳٬۸۹۵ متر مربع می‌باشد. همچنین پردیس خلعت پوشان دانشگاه تبریز در حدفاصل شهرک یاغچیان تا سه‌راهی شهرک خاوران در امتداد جاده باسمنج قرار داشته و محل دانشکده‌های دامپزشکی و کشاورزی و نیز دامپروری می‌باشد. برج تاریخی خلعت پوشان نیز که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد در داخل این محوطه قرار دارد.

زمین‌های تحت مالکیت دانشگاه 
دکتر میررضا مجیدی رئیس سابق دانشگاه تبریز در سال ۱۴۰۰ در این باره گفت: ۹۰۰ هکتار اراضی تحت مالکیت دانشگاه تبریز قرار دارد. برای اراضی خلعت پوشان ۵۰ هکتار تغییر کاربری جهت ایجاد پارک علم و فناوری در سال ۱۳۹۷ مصوب شد اما یک سال بعد، ایجاد پارک در دانشگاه‌ها ممنوع اعلام شد. وی ادامه داد: حدود ۲۰ هکتار زمین در شمال کشور در پره‌سر و ۲۰۰ هکتار در اردبیل در مغان به نام دانشگاه وجود دارد.

دومین دانشگاه بزرگ ایران 
به لحاظ وسعت و خاک، دانشگاه تبریز بعد از دانشگاه صنعتی اصفهان دومین دانشگاه بزرگ ایران می‌باشد. وسعت محوطه دانشگاه تبریز حدوداً ۶۰۰ هکتار است.

پردیس‌ها و دانشکده‌ها

پردیس‌های دانشگاه تبریز 
 پردیس بین‌المللی ارس
 پردیس خودگردان تبریز

دانشکده‌ها 

 دانشکدهٔ ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی
 دانشکدهٔ اقتصاد، مدیریت، بازرگانی و حسابداری
 دانشکدهٔ الهیات و علوم اسلامی
 دانشکدهٔ تربیت بدنی و علوم ورزشی
 دانشکدهٔ برنامه‌ریزی و علوم محیطی
 دانشکدهٔ دامپزشکی
 دانشکدهٔ ریاضی
 دانشکدهٔ شیمی
 دانشکدهٔ علوم تربیتی و روان‌شناسی
 دانشکدهٔ علوم طبیعی
 دانشکده فنی-مهندسی برق و کامپیوتر
 دانشکدهٔ فنی-مهندسی شیمی و نفت
 دانشکدهٔ فنی-مهندسی عمران
 دانشکدهٔ فنی-مهندسی فناوریهای نوین
 دانشکدهٔ فنی-مهندسی مرند
 دانشکدهٔ فنی-مهندسی مکانیک
 دانشکدهٔ فنی مهندسی میانه
 دانشکدهٔ فیزیک
 دانشکدهٔ کشاورزی
 دانشکدهٔ کشاورزی و منابع طبیعی اهر

مراکز مطالعاتی و پژوهشی 
 پژوهشکده محیط زیست
 پژوهشکدهٔ ستاره‌شناسی و فیزیک کاربردی
 گروه پژوهشی جغرافیا
 مؤسسهٔ تاریخ و فرهنگ ایران
 مؤسسهٔ تحقیقات اجتماعی
 مؤسسهٔ تحقیقات علوم اسلامی – انسانی
 مرکز تحقیقات علوم پایهٔ تبریز
 مرکز پژوهشی ریاضیات در صنعت
 مرکز پژوهشی ژئوتوریسم
 مؤسسه مطالعاتی و تحقیقاتی قفقاز، آناتولی و آسیای میانه

رتبه‌بندی دانشگاه در سطح بین‌الملل و ایران

رنکینگ جهانی 
در رتبه‌بندی مؤسسه تایمز(THE) در سال ۲۰۲۲ دانشگاه تبریز توانست در رتبهٔ ۶۰۱–۸۰۰ دنیا قرار بگیرد
این دانشگاه در نظام رتبه‌بندی دانشگاه لایدن(CWTS) در سال ۲۰۲۱ توانست رتبه ۴۸۶ جهان را در معیار مرجعیت علمی کسب کند و رتبهٔ چهارم دانشگاه‌های جامع ایران را به‌دست‌آورد. در رتبه‌بندی (URAP) رتبه ۵۸۹ را در سال ۲۰۲۲ توانست به خود اختصاص دهد. همچنین بر اساس رتبه‌بندی جهانی ISC، این دانشگاه در رتبه ۵۱–۷۵ دانشگاه‌های جهان اسلام قرار گرفت.در رتبه‌بندی یو. اِس. نیوز(U.S.News) در سال ۲۰۲۲ دانشگاه تبریز در ردهٔ هفتم کل دانشگاه‌های ایران قرار گرفت و موفق شد با ۱۴۷ پله صعود نسبت به سال قبل، در جایگاه ۶۸۴ دنیا قرار بگیرد. در رتبه‌بندی شانگهای(ARWU) رتبهٔ نهم را در میان کل دانشگاه‌های کشور کسب کرد و ردهٔ ۸۰۱–۹۰۰ جهان را به خود اختصاص داد. در سال ۲۰۲۱ نظام رتبه‌بندی دانشگاه ملی تایوان(NTU) رتبهٔ ۷۰۱–۷۵۰ را به دانشگاه تبریز داد.

رتبه‌بندی داخلی 
در رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایران بر اساس رتبه‌بندی وزارت علوم، دانشگاه تبریز جزو دانشگاه‌های تراز یک ایران (در رتبه ۱–۱۵) قرار گرفت و در بین دانشگاه‌های جامع کشور ردهٔ ۱–۱۰ را کسب کرد.

بر اساس آمار آنلاین بخش علم سنجی و رتبه‌بندی دانشگاه، پایگاه سیویلیکا(CIVILICA) که تعداد مقالات تولید شده در کنفرانس‌های کشور را اعلام می‌نماید، دانشگاه تبریز با داشتن حدوداً ۲۲۹۰۰ مقاله داخلی و ۱۹۶۰۰ مقاله بین‌المللی در رتبه ششم دانشگاه‌های دولتی کشور از نظر تعداد مقالات و ژورنال‌ها و کنفرانس قرار دارد.

رتبه‌بندی موضوعی 
در سال ۲۰۲۲ در رتبه‌بندی موضوعی U.S.News دانشگاه تبریز رتبه‌های زیر را در رشته‌های مختلف کسب کرد.

در رتبه‌بندی تایمز۲۰۲۲ در علوم و موضوعات مختلف، دانشگاه تبریز رتبه‌های زیر را به‌دست‌آورد.

کنفرانسها و همایشهای دانشگاه تبریز 
 فراخوان مقاله همایش ملی مفهوم بدی و اشکال بیان آن در ادبیات 
 نهمین سمینار جبرخطی و کاربردهای آن 
 گردهمایی بین‌المللی سالانه سیستم‌های ابعاد پایین

همکاری‌های بین‌المللی 

دانشگاه تبریز نقش فعالی در مجامع بین‌المللی دارد. از جمله عضویت در شورای بین‌المللی دانشگاه‌ها (IUC)، کنسرسیوم دانشگاه‌های جاده ابریشم اوراسیا (ESRUC) و انجمن دانشگاه‌های قفقاز (KUNIB). همچنین دانشگاه تبریز از سال ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۱ عضو هیئت مدیره انجمن بین‌المللی دانشگاه‌ها (IAU) بوده و بیش از ۹۰ تفاهم نامه با دانشگاه‌های مختلف جهان برای اجرای برنامه‌های مشترک امضا کرده‌است.

در سال ۱۳۹۸، دانشگاه تبریز با برگزاری ۸۰ رویداد علمی مجازی رتبه ششم کشور، اجرای ۶۲ طرح مشترک تحقیقاتی با استادان خارجی جایگاه دوم، دریافت بیش از ۷۰۰ هزار دلار اعتبار بین‌المللی رتبه نهم، جذب ۶۸۷ دانشجویان خارجی جایگاه ششم، برگزاری ۲ دوره مشترک آموزشی رتبه سوم، ارایه ۶ فرصت مطالعاتی به محققان پسادکتری و اعضای هیئت علمی خارجی جایگاه سوم، ارائه ۱۰۲۶ مقاله مشترک بر مبنای WOS در سال ۲۰۲۰ رتبه دوم ایران و کسب جایگاه ۱۰۰۰–۹۰۱ دنیا در ارزشیابی بین‌المللی ISC رتبه چهارم کشور را به دست آورده‌است.

رشته‌های تحصیلی

علوم پایه 
 آمار و کاربردها
 ریاضیات و کاربردها
 علوم کامپیوتر
 علوم و مهندسی آب
 فیزیک (هسته‌ای، نظری و اخترفیزیک)
 فیزیک مهندسی
مهندسی کامپیوتر (نرم‌افزار)

علوم فنی و مهندسی 
 مهندسی مکانیک
 مهندسی مکانیک (ساخت و تولید)
 مهندسی برق (الکترونیک)
 مهندسی برق (قدرت)
 مهندسی برق (کنترل)
 مهندسی برق (مخابرات)
 مهندسی پزشکی
 مهندسی شیمی
 مهندسی صنایع
 مهندسی عمران
 مهندسی عمران (نقشه‌برداری)
 مهندسی فناوری اطلاعات
 مهندسی کامپیوتر (سخت‌افزار)
 مهندسی معماری
 مهندسی هوافضا (سازه‌های هوایی)
 مهندسی مکانیک بیوسیستم
 مهندسی مواد (سرامیک)
 مهندسی مواد (متالورژی صنعتی)

علوم تجربی 
 بهداشت و بازرسی گوشت
 دکتری دامپزشکی
 انگل‌شناسی دامپزشکی
 علوم آزمایشگاهی دامپزشکی
 بافت‌شناسی دامپزشکی
 بیوشیمی بالینی
 فناوری‌های تولیدمثل دامپزشکی
 کنترل کیفی مواد غذایی
 زمین‌شناسی
 زیست‌شناسی (علوم جانوری)
 زیست‌شناسی (علوم گیاهی)
 زیست‌شناسی (سلولی و مولکولی)
 شیمی (محض)
 مهندسی فضای سبز
 مهندسی کشاورزی – زراعت و اصلاح نباتات (اصلاح نباتات)
 مهندسی کشاورزی – زراعت و اصلاح نباتات (زراعت)
 مهندسی کشاورزی – علوم باغبانی
 مهندسی کشاورزی – علوم خاک
 مهندسی کشاورزی – علوم دامی
 مهندسی کشاورزی – علوم و صنایع غذایی
 مهندسی کشاورزی – گیاه‌پزشکی

علوم انسانی 
 آب‌وهواشناسی
 تاریخ
 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری
 حقوق
 زبان و ادبیات فارسی
 زبان و ادبیات انگلیسی
 زبان و ادبیات فرانسه
 ژئومورفولوژی
 علوم اجتماعی (پژوهشگری علوم اجتماعی)
 علوم اجتماعی (تعاون و رفاه اجتماعی)
 علوم تربیتی (آموزش و پرورش پیش‌دبستانی و دبستانی)
 علوم تربیتی (تکنولوژی آموزشی)
 فلسفه
 علوم سیاسی

بین گروهی 
 حسابداری
 تربیت‌بدنی و علوم ورزشی
 روان‌شناسی (بالینی)
 زبان فرانسه (ادبی)
 زبان و ادبیات انگلیسی
 شیمی (کاربردی)
 علم اطلاعات و دانش‌شناسی
 علوم اقتصادی (اقتصاد بازرگانی)
 علوم اقتصادی (اقتصاد نظری)
 مدیریت جهانگردی
 MBA(استراتژی، مالی، عملیات)
 مهندسی کشاورزی – اقتصاد کشاورزی
 شهرسازی - طراحی شهری

شعب شهرستان

مرند 
 ریاضیات و کاربردها
 مهندسی نقشه‌برداری (پیوسته)
 مهندسی تکنولوژی نقشه‌برداری (ناپیوسته)
 مهندسی عمران (پیوسته)
 مهندسی اجرایی عمران (ناپیوسته)
 کاردانی فنی عمران (ساختمان‌های بتنی)

میانه 
 مهندسی فناوری اطلاعات
 مهندسی مکانیک
 کاردانی راه‌آهن (خط و ابنیه)
 کاردانی فنی صنایع (ایمنی صنعتی)

اهر 
 مهندسی کشاورزی – علوم دامی
 مهندسی کشاورزی - علوم دامی - کارشناسی ارشد (ژنتیک و اصلاح دام - تغذیه دام - فیزیولوژی دام)
 مهندسی کشاورزی – علوم و صنایع غذایی
 مهندسی منابع طبیعی – جنگلداری
 مهندسی تولیدات گیاهی - گیاهان داروئی و معطر

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 آموزش عالی در ایران
 دانشگاه آذران
 موزه شهدای ۲۷ دی دانشگاه تبریز

منابع

پیوند به بیرون 

 وبگاه دانشگاه تبریز 
 کانون فارغ‌التحصیلان دانشکده‌های فنی دانشگاه تبریز
 دانشگاه مجازی تبریز

بنیان‌گذاری‌های ۱۳۲۵ در ایران
بنیان‌گذاری‌های ۱۹۴۷ (میلادی) در ایران
جاذبه‌های گردشگری تبریز
تبریز
دانشگاه‌های تبریز
نهادهای آموزشی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۴۷ (میلادی)