قوری راسل

قوری راسل که آن را «قوری چای آسمانی» نیز خوانده‌اند، تمثیلی است که ابتدا توسط فیلسوف معاصر برتراند راسل (۱۸۷۲–۱۹۷۰ میلادی) بیان شد که توضیح می‌دهد که بار اثبات فلسفی به دوش شخصی است که ادعای ابطال‌ناپذیر می‌کند، نه که بار رد کردن ادعا به دوش دیگران منتقل شود.

راسل به‌خصوص تمثیل خود را در زمینه دین اعمال کرد. او نوشت: اگر قرار بود که او، بدون ارائه اثبات، مدعی شود که یک قوری چایِ بیش از حد کوچک که نمی‌توان آن را توسط تلسکوپ‌ها دید، در جایی در فضای میان زمین و مریخ، به دور خورشید می‌گردد، نمی‌توانست از کسی انتظار داشته باشد تا او را صرفاً چون مدعایش را نمی‌توان رد کرد، باور کند.

قوری چای راسل همچنان در مباحثات در مورد وجود خدا مورد توسل قرار می‌گیرد، و در حوزه‌ها و رسانه‌های گوناگون مؤثر واقع شده‌است.

منظور از آن، ردّ نظری بود که ارائهٔ دلیل بر نبود خدا یا بار اثبات فلسفی را بر عهدهٔ شکاکان می‌داند. راسل، توضیح می‌دهد که بار اثبات ادعایی غیرقابل ابطال، بر عهده مدعی است و نه دیگران.

شرح 
راسل، در مقاله‌ای تحت عنوان «آیا خدایی هست؟»، ―که به سفارش مجله ایلاستریتد در ۱۹۵۲ میلادی نوشت و هرگز منتشر نشد― چنین نوشت:

در ۱۹۵۸ میلادی، راسل دربارهٔ تمثیل توضیحات بیش‌تری می‌دهد:

تمثیل «قوری چای‌باوری» راسل، در مقابله با مذهب، همچنان شالوده بسیاری از مناظره‌ها میان باورمندان و دگراندیشان است. ریچارد داوکینز از این قیاس، در کتاب معروف خود، یعنی کشیش شیطان، استفاده کرده‌است.

داوکینز، به خاطر استفاده از قیاس قوری چای‌باوری، مورد انتقاد برخی از مذهبیان، از جمله آلیستر مک گرات در کتاب توهم داوکینز قرار گرفت.

با استقبال از مفهوم «قوری چای‌باوری»، تقلیدهای دیگری انجام گرفته که از جمله می‌توان به اسب تک‌شاخ صورتی نامرئی، هیولای اسپاگتی پرنده و اژدها در گاراژ من اشاره کرد.

نقد تمثیل راسل 
بریان گاروی مثال راسل در این باره را اشتباه می‌داند و می‌گوید:

همچنین منتقد ادبی جیمز وود می‌گوید:

اریک ریتان فیلسوف آمریکایی دربارهٔ قوری راسل می‌گوید:

نمی‌توان فرض را بر این گذاشت اگر چیزی موهوم یا پیچیده باشد پس وجود ندارد. و بیان هر گزاره ای (وجود یا نبود چیزی) نیازمند اثبات است. همچنین تمثیل آن به مفهومی خاص، بدون داشتن سازه‌های لازم برای مقایسه مغالطه و قیاس مع الفارق به حساب می‌آید.

جستارهای وابسته 
 توسل به نادانی
 دین نقیضه
 طبیعت‌گرایی
 بار اثبات (فلسفه)

منابع 

آزمایش فکری در فلسفه
برتراند راسل
برهان‌های فلسفی
بی‌خدایی
تیغ‌های فلسفی
شک‌گرایی
فلسفه اخترشناسی
قوری‌ها
ندانم‌گرایی
نقد دین
نقیضه‌ها و طنزهای دینی
نقیضه‌ها