ایل جلالی

جلالی نام یکی از ایل‌های کرد ایران در شمال استان استان آذربایجان غربی در شهرستان‌های ماکو ،شوط ،پلدشت ،چایپاره ،چالدران و خوی است. داستان های مختلفی در خصوص ایل جلالی روایت شده است اما آنچه مسلم است، این ایل از ایلات بزرگ کرد ایران در استان آذربایجان غربی و جزء ده  ایل بزرگ ایران بشمار می آید و زبان گفتاری این ایل کردی کرمانجی است. امروزه بیشتر اعضای ایل جلالی یکجانشین شده و در شهرهای ارومیه ، خوی ، ماکو ، چالدران ، چایپاره ، پلدشت ساکن شده‌اند. 

ایل جلالی بزرگ‌ترین ایل استان آذربایجان غربی است که حدود ۴۸/۲درصد از خانوارهای کوچنده استان را شامل می‌شود. این ایل از ۱۰ طایفه و ۵۹ باو و ۲۴۷ اوبه تشکیل شده و به دلیل داشتن جمعیت فراوان و گستردگی طوایف آن به نام جلالی مشهور شده‌است. طوایف ده گانه ایل جلالی در ایران عبارتند از:  قزلباش، خلکانلو، مصرکانلو، جنکانلو، اوتایلو، علم هلو، حسوخلف(دربازکی)، بلخکانلو، ساکان و قندکانلوافندی و حیدرانلو .  براساس روایت عشایر نام بنیانگذار ایل «جلال» بوده‌است. قبل از متمرکز شدن قدرت در کشور و جهت در امان ماندن از حوادث و جنگ‌ها در دوره پهلوی و زمان پادشاهان قبلی ایران  در نظام زندگی ایل جلالی قدرت مرکزی از آن رئیس ایل بوده و نظیر سایر قدرتهای ایلی موروثی می‌باشد. بعد از رئیس ایل، رئیس طایفه و بعد از او «سراوبه» در راس هرم قدرت قرار دارند. هر طایفه از چند باو تشکیل می‌شود و هر باو نیز بزرگ و ریش سفیدی دارد که به هنگام ضرورت مورد مشورت قرار می‌گیرد. در گذشته قدرت مرکزی ایل اهمیت خاص داشته و حیات ایل در گرو تصمیمات وی بوده‌است. اما هر چه طوایف گسترده‌تر می‌شدند و اوبه‌ها فراوانتر، به همان اندازه از حیطه قدرت مرکزی دور شده و بر قدرت طایفه افزوده می‌شده‌است.

طوایف ایل جلالی در ترکیه و ایران

‏برخی منابع هم طوایف جلالی را به شرح زیر تقسیم می کند:
دربازکی‌ها
خلیکی
سندی
سلوایتیمی 
قورخچیا 
حسوخلفان 
بوتیک ها 
میاکا 
قوتان 
کسگویان - ( ایل پتک جلالی منطقه منگشت )
گه لیان
حولیلی 
جومکان
کچلانلو
علیان
گلوتوران
مصرکان
پیله کی
بلخکی 
حسه سوری
ساکا
بوزو
بدو
حمه حسنکه
مالی رشی
مالا عله بوزخوره
پیالا
قاتیکان
قیمه کان
ممتیکان
قیسه کان
که له شکان
قوریان
حمه حوزه
دیلویان
علیان
خدیراقا
هندریان
بانکوک
شیمکان
رشکان
قزباخشولیان
عمویکان
بزنیان
قرهچلیان
زلفویان
حسنان
رامان
رشکوتا
پنسن
ایکان
هکران
سلالی
ردکی
جمالدینی
سیپکان
حیدران
زیرکان
هیبران
قندکا
جنکا
اوتالیا
جلالوند

تبعیدایل جلالی 
در دوران رضاشاه به دلیل ناآرامی های سمت ترکیه مانندوقایع جمهوری ارارات ودر خواست کشور ترکیه به دلیل ارتباط این ایل با این شورش تبعید ایل جلالی ابعادی وسیع به خود گرفت، از ۵٬۰۰۰ خانوار تبعیدی ایل جلالی که از شهرستانهای ماکو،شوط ،پلدشت ،چالدران و خوی  به نواحی مرکزی ایران مانند قزوین ،تهران ،کرج،کرمان،بلوچستان و شمال ایران تبعید شده بودن تنها ۵۰۰ خانوار بعد از شهریور ۱۳۲۰و تبعید رضا شاه از ایران،به مناطق خودشان بازگشتند.

منابع 

 اسکندری نیا، ابراهیم، ساختار و سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی.

جستارهای وابسته 
 بیگ زاده
 ایل پنیانشین
 ایل شکاک
 ایل میلان
 هرکی

ایلات کرد
پراکنش کرد
دیادین
شهرستان ماکو
ایل‌های کرد ایران