آب‌انبارها در غرب هرمزگان

آب آشامیدنی عامل مهم حیاتی و اجتماعی مردم بسیاری از روستاهای ایران است.

در استان هرمزگان ایران به آب‌انبار برکه گفته می‌شود. برای نمونه‌ای از جزئیات ساخت‌وساز و تاریخچهٔ این آب‌انبارها نگاهی به وضعیت آب‌انبارهای منطقه کوُخِرد در بخش کوخرد شهرستان بستک در استان هرمزگان می‌اندازیم.

آب در منطقه کوُخِرد 
در منطقه کوخِرد که بیشترین تکیه روی آب باران است، بنابراین آب باران برای آشامیدن مردم کوخرد و منطقه بسیار حائز اهمیت است. آب باران موقع باریدن در برکه‌ها جمع‌آوری می‌شود، برکه‌ها در کوخرد و دهات آن مانند همه مناطق جنوب مطمئن‌ترین و رایج‌ترین وسیله تأمین آب آشامیدنی است. ساختن برکه در باور مردم این منطقه از اهمیت خاصی برخوردار است؛ تا به آنجا که مفهوم کلمات خیر و خیرات در ساختن برکه و مسجد خلاصه شده‌ است و هر فردی اعم از زن یا مرد سعی داشته و دارد که پس از انجام فرایض دینی، نماز، روزه، زکات و حج در طول حیات خود در یکی از این دو اقدام خیر (برکه) یا (مسجد) شرکت داشته باشد (یا اینکه در حد توان و بنیه اش شخصاً بسازد یا هم در تعمیر و مرمت آن‌ها سهمی داشته باشد). البته در عصر حاضر ابعاد خیر به خصوص از جانب خلیج نشینان این منطقه در سطح وسیعی گسترش یافته و ده‌ها حلقه چاه عمیق در زمینه تأمین آب در کوخرد و منطقه با هزینه شخصی حفر نموده‌اند و جویای اقدامات و برنامه‌های اساسی تر برای آبرسانی هستند.

آب‌انبارها در مناطق جنوب از ویژه گیهای خاصی برخوردارند، مثلا آن ها را در مسیر رودخانه‌های فصلی یا آب باران بنا می‌کنند تا با ذخیره‌سازی آب، زمینه استفاده آب آشامیدنی مخصوصاً در فصل تابستان که هوا گرم و مرطوب است فراهم شود. در حال حاضر با توسعه شهرها و گسترش آب لوله‌کشی باز هم آب‌انبارها (برکه) در جنوب کشور مخصوصاً در مناطق هرمزگان در کنار جاده‌ها و پایه کوه‌ها و اطراف روستاها و در مسیر راه‌های ارتباطی به شکل گسترده‌ای نمایان هستند و بیشتر در روستاها قابل بهره‌برداری و وجود دارد.

برکه 
برکه‌ها به‌شکل گنبدهای سفیدی همه جا نمایان هستند وبنام (برکه) در منطقه معروف هستند، تعداد آن‌ها در داخل دهستان کوخرد به (۶۴) می‌رسد، و در دهات اطراف آن نیز برکه‌های زیادی وجود دارد، ساختمان آن‌ها از سنگ وساروج یا سیمان تشکیل یافته و بیرون آن‌ها با گچ سفید کرده‌اند، عمق آبگیر آن‌ها تا سطح زمین از ۳ متر تا ۱۲ متر و قطر آن‌ها از ۳ تا ۳۰ متر دیده می‌شود. هر برکه دارای سه دریچه واحیانا چهار دریچه‌ است که از آن‌ها برای برداشتن آب به‌وسیله‌ی سطل و طناب استفاده می‌کنند، همچنین هر برکه دارای یک تا سه دریچه‌ی مخصوص و رود آب باران است، قسمت آبگیر برکه معمولاً به صورت استوانه یا مقطع دایره‌ای است ولی گاهی اوقات با مقطع مستطیل نیز است، سقف همه آن‌ها مقطع نیم دایره‌ای دارد، مطلب اساسی و قابل توجه در ساختمان این برکه‌ها موقعیت آن است بدین معنی که باید در مسیر جریان آب باران قرار گیرد و به اصطلاح هربرکه‌ای دارای یک ممر ویا چند ممری است که آب باران آن حوالی را جمع‌آوری کرده و به داخل برکه هدایت می‌کند و این ممرها مانند خود برکه‌ها وقف و جزو اراضی عمومی بوده و تغییر و هرنوع تصرفی در آن‌ها ممنوع است، برکه‌ها به‌وسیله اشخاص خیر‌خواه ساخته شده و تعمیر و نگهداری می‌شود، آب برکه‌ها نیز برای استفاده عموم وقف است.

وسیله آب‌رسانی 
آب این برکه‌ها که شیرین است در تابستان نسبتاً خنک است، آب آن را برای راه‌های دور به‌ وسیله حیوانات مخصوصاً الاغ حمل می‌شود، ولی برای حمل به خانه از وسیله‌ای به نام کندر استفاده می‌شده و آن عبارت است از چوبی که روی دوش (کتف) گذاشته و دو حلب آب در دو انتهای آن با طناب آویزان می‌شود، این کار زنها هم به راحتی انجام می‌دادند، اما حالا به‌وسیله تانک‌ها که به‌وسیله تراکتور کشیده می‌شود به خانه‌ها حمل می‌شود.

آب خنک قبل از ورود یخچال به منطقه 
در زمان قدیم و قبل از اینکه برق و یخچال وارد کوخرد و منطقه شود، در تابستان مردم صبح زود می‌رفتند به سر برکه و یک سطل پر از آب می‌کردند و سطل پائین می‌دادند به تَهِ برکه، این سطل با طناب بند بود وطرف دیگر طناب در بالا با سنگ یا چوب ویا درخت که نزدیک برکه بود گره می‌زدند، همیطور سطل تَهِ بر که می‌ماند تا موقع ظهر، نیم ساعت قبل از تناول غذا می‌رفتند وسطل آب بالا می‌کشیدند، اینجوری آن آب خنک مانند آب یخ زده، در کوخرد به آن آب می‌گفتند: آب زیر آب.

گذری بر تاریخچه آب‌انبارهای منطقه 
به استناد سنگ‌نوشته‌هایی که در کوخرد یافت شده، تاریخ برکه از زمان زرتشتیان (گبرها) آغاز می‌گردد.
همچنین آثاری که به جا مانده‌است و برکه‌هایی که به شکل مستطیل (دِراز) در غرب و شمال دهستان فعلی کوخرد وجود دارد در زمان سیبه و در دوره حکم زرتشتیان (گبرها) ساخته شده‌است؛ و با گذشت زمان و افزایش تعداد جمعیت دهستان‌ها و روستاها و نیاز بیشتر مردم به آب، بر تعداد برکه نیز افزوده شده‌است.
نام شماری از برکه‌های قدیمی و جدید دهستان کوخرد و توابع عبارت‌اند از:
 برکه‌های دِراز در زمان قبل از اسلام ساخته شده‌است.
 برکه گرد ۷۰۰ سال پیش‌ساخته شده‌است و در مغرب دهستان کوخرد قرار دارد.

برکه گِرد 
 برکه شیخ عبدالرحمن بزرگ ۴۰۰ سال پیش‌ساخته شده‌است.
 برکه شیخ در محله قبله ۲۱۰ سال تاریخ دارد.
 برکه حاجی غلام رضا که معروف است به برکه سفید یا برکه لاری ۹۵ سال تاریخ دارد.
 برکه چهارتا بین کوخرد و روستای چاله در سال‌های متفاوت ساخته شده‌است.

صدها برکه که در کوخرد و اطراف کوخرد وجود دارد در زمان‌های متفاوت ساخته شده‌است.
در هرسال تعدادی به برکه‌های موجود افزوده می‌شود و نیکوکاران در هرسال برکه‌های جدیدی در کوخرد و اطراف کوخرد و منطقه می‌سازند برای آب آشامیدنی. وحفظ آب باران در هنگام باریدن
باران.

چنان‌که شاعر می‌گوید:

پانویس

نگاره

فهرست منابع و مآخذ 
 محمدیان، کوخری، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
 محمدیان، کوخردی، محمد. (کوخرد سرزمین شاعران)  ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.
 درگاه فهرست آثار ملی ایران
 محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰ ـ ۵۱ ـ ۵۲ ـ ۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی.
 فهرست آثار فرهنگی تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی شهرستان بستک
 الکوخردی، محمد، بن یوسف، (کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River) الطبعة الثالثة، دبی: سنة ۱۹۹۷ للمیلاد.

آب‌انبارهای تاریخی شهرستان بستک
اماکن طبیعی و تاریخی شهرستان بستک
مختصات نیازمند به بازبینی