متوکل

متوکل (نام کامل وی: أبو الفضل جعفر المتوکل علی‌الله بن المعتصم بن الرشید بن المهدی) خلیفه عباسی بود که در سال‌های ۸۴۷ تا ۸۶۱ میلادی در سامرا فرمان راند. متوکل پس از درگذشت برادرش واثق با کمک غلامان ترک بر تخت خلافت نشست و به دست آنان هم به قتل رسید.

او نخستین خلیفه عباسی بود که مذهب شافعی اختیار کرد؛ او همچنین در فقه و سنت مطالعه کرده بود. در زمان او طوفان سختی بر بغداد و بصره و کوفه و عراق وزید و چهارپایان و کشت و خواربارها از میان رفت و قحطی و خشکسالی فراگیر شد. در این دوره، بیزانسی‌ها نیز به قلمرو عباسی دست‌اندازی می‌کردند. آغاز خلافت متوکل همزمان با قدرت یافتن ترکان در حکومت بود. خود متوکل به دست شماری از ترکان درباری به قتل رسید.

سیاست مذهبی 
برخلاف مأمون که سیاست مذهبی میانه‌روی داشت، متوکل به اهل حدیث نزدیک شد و آنان قدرت یافتند و به برخی از آنان اجازه داد، که روایات رؤیت خدا را نقل کنند. او حاکمان معتزلی را برکنار کرد، محنة خَلق قرآن را پایان داد، و احمد بن حنبل را، که نماد ایستادگی اهل حدیث بود، گرامی داشت. به همین دلیل حنبلیان او را «محیی السنه» (احیاکنندهٔ سنت) لقب دادند. او به علی بن ابی طالب بی‌احترامی می‌کرد و حرم حسین بن علی را ویران کرد.

رویدادهای برجسته 
 در سال ۲۳۴ ه‍.ق / ۸۴۸ م محمد بن بعیث در آذربایجان علیه حکومت وقت شورید، که شورش او را یکی از سرداران خلیفه سرکوب کرد.
 پایان‌دادن به محنة خَلق قرآن
 آزار و اذیت خاندان علی بن ابی طالب و نبش قبر شهدای کربلا
 تأسیس سلسله طاهریان در ایران
 قدرت یافتن غلامان ترک در دربار عباسیان و آغاز هرج و مرج در سامرا
 گسترش قلمرو ادریسیان در آفریقا

پانویس

منابع 
 
 
 
 
 کلیات تاریخ تطبیقی ایران عزیزالله بیات انتشارات امیر کبیر تهران ۱۳۷۷

اهالی آفریقا
اهالی سامرا
خلفای عباسی
خلفای عباسی سده ۹ (میلادی)
درگذشتگان ۸۶۱ (میلادی)
زادگان ۸۲۱ (میلادی)
زادگان ۸۲۲ (میلادی)
شاهان مقتول
شاهان مقتول سده ۹ (میلادی)
شخصیت‌های هزار و یک شب
عرب‌های سده ۹ (میلادی)
خلفای ترورشده