برتراند راسل

برتراند آرتور ویلیام راسل، اِرل راسل سوم ، (زادهٔ ۱۸ مه ۱۸۷۲ – درگذشتهٔ ۲ فوریه ۱۹۷۰)، همه‌چیزدان، فیلسوف، منطق‌دان، ریاضی‌دان، مورخ، جامعه‌شناس، نویسنده، فعال سیاسی، برنده نوبل ادبیات و فعال صلح‌طلب بریتانیایی بود. راسل در سراسر عمر، خود را لیبرال، سوسیالیست و صلح‌طلب می‌نامید، گرچه گاهی هم می‌گفت که ذهن شک‌گرای او موجب شده که احساس کند که در معنای عمیق، در هیچ‌یک از این‌ها نمی‌گنجد.

راسل، یکی از فیلسوفان برجستهٔ قرن بیستم به‌شمار می‌رود و «جنبش فلسفی مخالفت با ایده‌آلیسم» را در آغاز قرن بیستم رهبری می‌کرد. او را در کنار گوتلوب فرگه، جرج ادوارد مور و لودویگ ویتگنشتاین، از بنیان‌گذاران فلسفهٔ تحلیلی می‌دانند. او و آلفرد نورث وایت‌هِد به‌دنبال آن بودند که با تلاش بسیار و از راه منطق کلاسیک، بنیانی منطقی برای ریاضیات بنا کنند. مقاله فلسفی او با عنوان در باب دلالت را یکی از چهارچوب‌های فلسفه می‌دانند. کارهای او اثرات شگرفی بر ریاضیات، منطق، نظریه مجموعه‌ها، زبان‌شناسی، هوش مصنوعی، علوم شناختی، علوم کامپیوتر و فلسفه، به‌ویژه فلسفه زبان، معرفت‌شناسی و متافیزیک گذاشت.

برتراند راسل، فعال ضد جنگ و مخالف امپریالیسم بود که به‌دنبال عقاید صلح‌طلبانه‌اش در جنگ جهانی اول، از دانشگاه اخراج شد و به زندان افتاد. او مخالف آدولف هیتلر، منتقد تمامیت‌خواهی استالین، معترض درگیری آمریکا در جنگ ویتنام و از حامیان خلع سلاح هسته‌ای بود. ۱۹۵۰، راسل به‌پاس «آثارش در حمایت از نوع‌دوستی و آزادی اندیشه»، برندهٔ نوبل ادبیات شد.

زندگی

خانواده پدری، کودکی و نوجوانی 

گرچه راسل بیشتر عمر را در انگلستان گذراند، اصلیت ولزی داشت.
خانوادهٔ برتراند راسل از شهروندان قدیمی و بانفوذ بودند. پدربزرگش، جان راسل، نخستین ارل راسل، و پسر سوم جان راسل، ششمین دوک بدفورد بود و دو بار در عصر ویکتوریا به نخست‌وزیری بریتانیا رسیده‌بود. پدرش، جان راسل، لرد آمبرلی، که بی‌دین بود نیز از اشراف‌زادگان به‌شمار می‌رفت.

۱۸۷۴، مادرش، که از مبارزان آزادی زنان بود بر اثر دیفتری درگذشت. کوتاهی پس‌از آن، خواهرش ریچل که از او چهار سال بزرگ‌تر بود هم درگذشت. تنها دو سال بعد، ۱۸۷۶، پدرش را هم بر اثر برونشیت از دست داد.

پس‌از آن، پدربزرگ‌ش، جان راسل، نخستین ارل راسل، او و برادرش فرانک (که هفت سال از او بزرگتر بود) را سرپرستی می‌کرد. راسل، او را پیرمردی مهربان و ویلچرنشین یاد می‌کند. ۱۸۷۸، پدربزرگ‌ش درگذشت و برتراند و فرانک تا نوجوانی به سرپرستی بیوه جان راسل، پرورش یافتند.

او در زندگی‌نامهٔ خود گفته‌است که در نوجوانی، عمدهٔ علایق او، ریاضیات و فلسفه دین بود و تنها چیزی که از خودکشی او بر اثر رنج از دست دادن عزیزان در خردسالی جلو می‌گرفت، شوق فراگیری هر چه بیشتر ریاضیات بود.

راسل جوان، ورود به دانشگاه و اخراج از آن 
در آغاز جوانی، به مطالعه آثاری از پرسی بیش شلی روی آورد، که مسیر زندگی او را تغییر داد. سپس به کالج ترینیتی در کمبریج وارد شد و در ریاضیات و فلسفه تحصیل کرد. ۱۹۰۱، پارادوکسِ راسل را کشف کرد و هفت سال بعد، عضو انجمن سلطنتی علوم بریتانیا شد. هنگام جنگ جهانی اول، به‌دنبال مبارزات ضد جنگ از دانشگاه اخراج، و زندانی شد.

زندگی شخصی 
راسل چهار بار ازدواج کرد و زندگی آشفته‌ای داشت. نخست، ۱۸۹۴، با آلیس پیرسال اسمیت ازدواج کرد، اما پس‌از چند سال، دل به زن دیگری بست و آلیس را رها کرد. ۱۹۲۱، از آلیس طلاق گرفت و با دورا راسل (بلک) ازدواج کرد و دو فرزند آوردند. ۱۴ سال بعد و پس‌ازاینکه دورا از یک فعال سیاسی چپ‌گرای آمریکایی به نام گریفین بری باردار شد، از دورا هم جدا شد و تا پایان عمر با هم دشمن بودند. این دشمنی، زمانی شدید شد که دورا برای فرزندی که از گریفین بری باردار شده‌بود، شناس‌نامه‌ای با نام خانوادگی راسل گرفت. راسل یک سال پس‌از طلاق از دورا، با پاتریشا (پیتر) هلن اسپنس ازدواج کرد که تنها ۲۱ سال داشت. ۱۹۵۲، از پاتریشا هم جدا شد. همان سال با ادیث فینچ ازدواج کرد که تا پایان عمر با او بود. فرزندش، جان، پس از جدایی از همسرش دچار جنون شد. در کتاب فیلسوفان بدکردار آمده که شواهدی مبهم دربارهٔ ارتباط راسل با عروس‌ش و آگاه‌شدن جان از آن، در دست است، اما برخی هم معتقدند که جنون در خانوادهٔ راسل ارثی بود.

مرگ 

راسل، دوم فوریه ۱۹۷۰، بر اثر آنفلوانزا در پنریندیدرایث در ولز درگذشت. بنا به وصیتش، جسدش را سوزاندند و خاکسترش را روی کوه‌های ولز ریختند.

دیدگاه‌ها و تأثیرات

فعالیت‌های ضد جنگ 
راسل، فعال ضد جنگ بود و به‌دنبال آن، هنگام جنگ جهانی اول از دانشگاه اخراج و پنج ماه زندانی شد. از کارهای صلح‌طلبانه راسل می‌توان به راه‌انداختن پویش (کمپین) ضد آدولف هیتلر، انتقاد از استبداد و خفقان در شوروی، اعتراض به واردشدن ایالات متحده به جنگ ویتنام و تأسیس انستیتوی دفاع از صلح در ۱۹۶۳ اشاره کرد.

او، سپتامبر ۱۹۶۱، در ۸۹ سالگی به‌دنبال شرکت در تظاهرات ضد فعالیت‌های هسته‌ای در لندن، هفت روز به‌اتهام «نقض صلح» در زندان بریکستون زندانی شد. قاضی برای‌این‌که از زندانی‌شدن او جلو گیرد، از او خواست به «رفتار خوب» متعهد شود، که او پاسخ داد «نه! متعهد نمی‌شوم.»

فعالیت‌های ادبی 
راسل با نگاشتن آثاری شاخص در دفاع از انسان‌گرایی و آزادی بیان، ۱۹۵۰، برندهٔ نوبل ادبیات شد.

ریاضیات 
راسل، پارادوکسِ راسل را در ریاضیات پیش نهاد که به گسترش نظریهٔ مجموعه‌ها انجامید.

فلسفه، منطق و نظرات دینی و اجتماعی 

افزون‌بر ریاضیات، بخشی بزرگ از شهرت راسل به‌سبب نظرات‌ش در فلسفه تحلیلی است. راسل از پایه‌گذاران منطق نوین و بنیان‌گذاران اصلی فلسفه تحلیلی به‌شمار می‌رود.

راسل یکی از مشهورترین فیلسوفان خداناباور قرن بیستم و از منتقدان برجسته باور و کردار مسیحی بوده‌است. پاره‌ای از نوشته‌هایش در این زمینه، در کتاب چرا مسیحی نیستم؟ جمع‌آوری شده‌اند.

البته او همان‌گونه که در مناظره با فردریک کاپلستون می‌گوید، مدعی توانایی در اثبات بی‌خدایی نیست، اما چند سال بعد با به‌کارگیری تمثیل قوری سماوی، بر دیدگاه بی‌خدایانه (به‌جای ندانم‌گرایی) تأکید کرد.

راسل، ۱۹۴۷، در من یک خداناباورم یا یک ندانم گرا؟ می‌گوید:

به تصریح او، پرسش اساسی فلسفهٔ دین این نیست که آیا خدایی هست یا نه، بلکه این است که آیا تعریف خداوند مصداق و نمونه‌ای دارد یا نه. این تحلیل مشهور راسل از «هست»، عبارت «خداوند هست» را بی‌معنا و در زمره غلط‌های گفتاری مصطلح برمی‌شمرد.

وی دین را برآمده از ترس می‌داند، طوری‌که در کتاب «اجتماع انسانی» می‌گوید:

در کتاب قدرت دربارهٔ سیاستمداران می‌گوید:

کتاب «عرفان و منطق»

مهم‌ترین مقالهٔ این کتاب، «عرفان و منطق» است که راسل در آن به تبیین دو گرایش فکری بنیادی بشر پرداخته‌است. او در این مقاله، با طرح چهار مسئله مسلک عرفا را نقد و بررسی می‌کند؛ اذعان به دو تمایل متفاوت عرفان و علم در انسان برای شناختن عالَم؛ تلاش بزرگان فلسفه برای هماهنگ‌کردن این دو نیاز؛ ارائهٔ مشخصه‌های چهارگانهٔ فلسفهٔ عرفانی، یعنی اعتقاد به بینش در برابر دانش استدلالی، اعتقاد به وحدت و انکار تکثر و تضاد، انکار واقعیت‌داری زمان و توهمی دانستن بدی؛ و اشتباه عرفان در هریک از این چهار جنبه.
راسل می‌گوید که اطلاعاتی دربارهٔ راست و دروغ عالَم اهل عرفان ندارد و قصد انکار آن را هم ندارد، بلکه قصد دارد بیان کند که بینش نسنجیده و نیازموده برای احراز حقیقت کافی نیست.
راسل در انطباق با طرفداریِ برگسون از «شهود» در مقابل «عقل» می‌گوید که «برای شناسایی هر چیزی دو راه کاملاً جدا وجود دارد: اولی گرد آن چیز بگردیم و دومی داخل آن چیز بشویم.». وی دانشِ نوع دوم که شهود است را آن نوع همدلی عقلانی می‌داند که از طریق آن انسان خود را در درون چیزی جای می‌دهد تا با آنچه در آن چیز منحصربه‌فرد و لذا غیرقابل‌تبیین است همراه شود.
یکی از نظریات عمدهٔ مابعدالطبیعی، غیرواقعی بودن زمان است. راسل می‌گوید براهین این دعوی را که زمان واقعیت ندارد و جهان محسوسات موهوم است باید غلط انگاشت.

راسل در کتاب اخلاق و سیاست در جامعه می‌نویسد:

راسل در فصل آخر کتاب «آیا بشر آینده‌ای هم دارد؟»، یادآور می‌شود که پیشرفت علم با وجود این رهبران خودخواه، تا چه حد به مصائب بشر افزوده به نظر او نزاع سال ۱۹۶۱ کندی و خروشچف تا نابود کردن همه ابناء بشر فاصله‌ای نداشته‌است.

او می‌نویسد:

خلاصه‌ای از سیر تحولات فلسفی راسل، در کتابِ تکاملِ فلسفیِ من به قلم خود او به تحریر درآمده‌است.

برتراند راسل در کتابِ نبردِ دین با علم به بررسی برخی از تناقضات بین دین و یافته‌های علمی پرداخته‌است.

از نظر او نخستین نبرد پرطنین بین علم و الهیون، برخورد نظریه‌های مربوط به ستاره‌شناسی بود. نظریه رایج آن زمان زمین را ساکن و مرکز عالم هستی می‌دانست. اما طبق نظریه کوپرنیک، ستاره‌شناس لهستانی، زمین نه تنها ساکن نیست بلکه دو نوع حرکت، به دور خودش و به دور خورشید، دارد.
بعد از مطرح شدن نظریهٔ کوپرنیک، الهیونی چون لوتر، کالون و حتی وسلی در قرن هجدهم مخالفت خود را اعلام کرده و به نفی آن پرداختند.
به زیر کشیدن زمین از مرکزیت جهان، موجب شکل‌گیری این ایده می‌شد که شاید ساکنان آن هم از مرکزیت عالم هستی خارج و دلیل آفرینش کل هستی نباشند. گالیلئو گالیله در کتابی با عنوان گفتگو در باب دو نظام عمده عالم، استدلال‌هایی نیرومند به نفع کوپرنیک ارائه کرد. اما در همان حالی که جهان علم سرشار از ستایش بود دنیای روحانیت آکنده از خشم و غضب بود.

مسیحان معتقدند بعد از سرپیچی آدم (با خوردن میوه ممنوعه) همه مصیبت‌های وحشتناک ظاهر شد. این عقاید با نظریهٔ داروین، فرگشت، که طی آن تحول و دگرگونی تدریجی را مطرح می‌کند فاصله بسیاری دارد. الهیون نه تنها باید موضوع خلقت جداگانه موجودات و لطف پروردگار در جهت سازش‌پذیری جانوران با محیطشان را کنار می‌گذاشتند، از همه بدتر باید می‌پذیرفتند انسان از تکامل جانوران پست‌تر به وجود آمده‌است.
دانشمندان در بررسی ساختمان بدن و بیماری‌های مربوط به آن با خرافات زیادی مواجه بودند که مورد حمایت روحانیان بود. مردم اغلب بیماری‌ها را بلای آسمانی و گاهی ریشه بیماری را جن می‌دانستند. پشتوانه درمان چنین بیماری‌هایی، کتاب مقدس بود. به پزشکان یهودی نسبت جادوگری می‌دادند. علم تشریح و کالبد شکافی را هم گناه‌آلود دانسته می‌شد.
در این میان، بیماری روانی با خرافات بیشتری همراه بود.

با پیشرفت علم و زیاد شدن آگاهی و معرفت، تاریخ مقدسی که در انجیل آمده و الهیات متعلق به دوران کهن، حتی از دیدگاه انسانهای معتقد به مذهب هم دیگر چندان اهمیت ندارد. سه مقوله خدا، جاودانگی و آزادی تا جایی که به وقایع تاریخی ربطی پیدا نکند از مهم‌ترین مقوله‌های مسیحیت به‌شمار می‌رود. بررسی این سه مقوله در علم نیز حائز اهمیت است. خود راسل بر این باور است که علم در حال حاضر نه می‌تواند آنها را رد کند و نه توانایی اثباتشان را دارد و هیچ روش دیگری هم بیرون از علم برای ردّ یا اثبات هیچ چیزی وجود ندارد.

نوشته‌ها

منابع

پیوند به بیرون 

 
 تمام ویدئوها و صوت‌های بازمانده از برتراند راسل (YouTube)
 درباره راسل
 پلورالیسم و اتمیسم منطقی راسل
 

Writings available online
 "Mysticism" (1961)
 "A Free Man's Worship" (1903)
 "Am I an Atheist or an Agnostic?" (۱۹۴۷)
 "Has Religion Made Useful Contributions to Civilization?" ۱۹۳۰
 "Ideas that Have Harmed Mankind" (1950)
 "In Praise of Idleness"  (1932)
 "What Desires Are Politically Important?" (۱۹۵۰)
 Political Ideals (۱۹۱۷)
 The Problems of Philosophy
 Proposed Roads to Freedom  (1918)
 "16 Questions on the Assassination" (of President Kennedy)
 The Analysis Of Mind
 
 Why I am not a Christian
 The War and Non-Resistance—A Rejoinder to Professor Perry
 War and Non-Resistance (1915)
 The Ethics of War (1915)
 Principia Mathematica (1910)
 "The Elements of Ethics"  (1910)
 The Principles of Mathematics (1903)
 An essay on the foundations of geometry
 From: www.archive.org
 History of Western Philosophy (1946)
 My Philosophical Development (1959)
 Portraits from Memory and Other Essays (1956)
 Unpopular Essays (1950)
 Introduction to Mathematical Philosophy (1920)
 The Scientific Outlook (1954)
 An Outline of Philosophy (1951)
 Common Sense and Nuclear Warfare (1959)
 Our Knowledge of the External World (1914)
 Legitimacy Versus Industrialism 1814-1848 (1935)
 Authority and the Individual (1949)
 Education and the Social Order (1932)
 Nightmares of Eminent Persons and Other Stories (1954)
 Why Men Fight: A Method of Abolishing the International Duel (1917)
 Justice in Wartime (1917)
 Mysticism and Logic and Other Essays (1917)
 The Autobiography Of Bertrand Russell 1872-1914 (1951)
 The Autobiography Of Bertrand Russell 1914-1944 (1956)
 Is There a God? (۱۹۵۲)

Audio
 Works by Bertrand Russell in audio format from لیبری‌واکس
 Bertrand Russell Audio Archive
 In Praise of Idleness free mp3 recitation of Russell's essay of the same name, from the Audio Anarchy project
 Sound clips of Bertrand Russell speaking

Other
 Pembroke Lodge — childhood home and museum
 The Bertrand Russell Society — a member organisation of the اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
 The Bertrand Russell Society Quarterly
 The Bertrand Russell Peace Foundation
 Bertrand Russell in Japan 
 Biography and quotes of Bertrand Russell
 Russell Photo Gallery
 Photographs at the National Portrait Gallery 
 The Bertrand Russell Archives
 Resource list
 The First Reith Lecture given by Russell (Real Audio)
 Encyclopaedia Britannica
 Nobel Prize
 Russell immediate family
 Lecture about 1905, the philosophical landscale of Einstein in which Russell was central
 Bertrand Russell at 100 Welsh Heroes
 Key Participants: Bertrand Russell - Linus Pauling and the International Peace Movement: A Documentary History
 PM@100: LOGIC FROM 1910 TO 1927  Conference at the Bertrand Russell Research Centre (دانشگاه مک‌مستر، انتاریو), to be held on May 21-24, 2010, celebrating the 100th anniversary of the publication of مبادی ریاضیات.

اخلاق‌گرایان
استادان دانشگاه شیکاگو
استادان مدرسه اقتصاد لندن
اعضای انجمن سلطنتی
اعضای کالج ترینیتی، کمبریج
اعضای نشان شایستگی
افراد انگلیسی اسکاتلندی‌تبار
افراد انگلیسی ولزی‌تبار
افراد بریتانیایی ولزی‌تبار
افراد پادکمونیست اهل بریتانیا
افراد در هفته‌نامه نیشن
انسان‌گرایان اهل انگلستان
انسان‌گرایان اهل بریتانیا
انسان‌گرایان سکولار
اهالی مونموت‌شر
اهالی ولز انگلستانی‌تبار
برتراند راسل
برندگان جایزه نوبل ادبیات
برندگان جایزه نوبل اهل انگلستان
برندگان جایزه نوبل اهل بریتانیا
بی‌خدایان اهل انگلستان
بی‌خدایان سده ۱۹ (میلادی)
بی‌خدایان سده ۲۰ (میلادی)
بی‌خدایان سودمندگرا
پادکمونیست‌های انگلیسی
پژوهشگران و نظریه‌پردازان خودآگاهی
تاریخ آموزش
تاریخ منطق
تاریخ‌نگاران فلسفه اهل انگلستان
تجربه‌گرایان
جبرگرایان
جمهوری‌خواهان اهل انگلستان
جورجیست‌ها
چپ‌های ضد استالینیسم
چرخش زبان‌شناختی
حامیان خشونت‌پرهیزی
دارندگان مدال دمورگان
دانشگاهیان فلسفه
دانش‌آموختگان ترینیتی کالج، کمبریج
درگذشتگان ۱۹۷۰ (میلادی)
درگذشتگان به علت آنفلوانزا
درگذشتگان به علت عفونت در ولز
دریافت‌کنندگان جایزه اورشلیم
دریافت‌کنندگان جایزه کالینگا
ریاضی‌دانان سده ۱۹ (میلادی) اهل انگلستان
ریاضی‌دانان سده ۱۹ (میلادی) اهل بریتانیا
ریاضی‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
ریچموند پارک
زادگان ۱۸۷۲ (میلادی)
زندانیان بریتانیا
زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل انگلستان
سکولارهای اهل بریتانیا
سوسیالیست‌های اهل انگلستان
سوسیالیسم لیبرال
سوسیال‌دموکرات‌ها
سوسیال‌دموکرات‌های اهل اروپا
شک‌گرایان اهل انگلستان
شناخت‌شناسان
صلح‌طلبان اهل انگلستان
ضد فاشیست اهل انگلستان
ضد فاشیست‌های اهل بریتانیا
ضد ملی‌گرایان
طرفداران عشق آزاد
فایده‌گرایان
فرافیلسوفان
فعالان آزادی بیان
فعالان بی‌خدایی اهل بریتانیا
فعالان بی‌خدایی
فعالان حقوق ال‌جی‌بی‌تی اهل بریتانیا
فعالان ضد جنگ اهل بریتانیا
فعالان ضد جنگ جهانی اول اهل بریتانیا
فعالان ضد جنگ ویتنام
فعالان ضد جنگ‌افزارهای هسته‌ای اهل بریتانیا
فمینیست‌های بی‌خدا
فیلسوفان آموزش و پرورش
فیلسوفان اخلاق
فیلسوفان ادبیات
فیلسوفان ارسطویی
فیلسوفان بی‌خدا
فیلسوفان تاریخ
فیلسوفان تحلیلی
فیلسوفان تمایلات جنسی
فیلسوفان دین
فیلسوفان ذهن
فیلسوفان ریاضیات
فیلسوفان زبان
فیلسوفان سده ۱۹ (میلادی) اهل انگلستان
فیلسوفان سده ۱۹ (میلادی) اهل بریتانیا
فیلسوفان سده ۱۹ (میلادی)
فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی)
فیلسوفان سیاسی اهل انگلستان
فیلسوفان فرهنگ
فیلسوفان فناوری
فیلسوفان قانون
فیلسوفان منطق
کارشناسان سیاسی خبره اهل انگلستان
مدافعان حقوق افراد ال‌جی‌بی‌تی اهل انگلستان
مفسرین سوسیال انگلیسی
مقاله‌نویسان اهل انگلستان
مقاله‌نویسان سده ۱۹ (میلادی)
مقاله‌نویسان سده ۲۰ (میلادی)
منتقدان اجتماعی
منتقدان فرهنگی
منتقدان کاتولیسیزم
منطق‌دانان اهل انگلستان
منطق‌دانان
ندانم‌گرایان اهل انگلستان
نظریه‌پردازان ادبی
نظریه‌پردازان تمدن غرب
نظریه‌پردازان توطئه اهل بریتانیا
نظریه‌پردازان سیاست اهل انگلستان
نظریه‌پردازان سیاست اهل بریتانیا
نظریه‌پردازان علوم بلاغی
نظریه‌پردازان مجموعه
نویسندگان اندیشه آزاد
نویسندگان درباره جهانی‌شدن
نویسندگان دوره ویکتوریا
نویسندگان دین و علم
نویسندگان سده ۱۹ (میلادی) اهل بریتانیا
نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
نویسندگان سیاسی اهل انگلستان
نویسندگان سیاسی اهل بریتانیا
نویسندگان غیر داستانی سده ۱۹ (میلادی) اهل انگلستان
نویسندگان غیر داستانی سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
نویسندگان فلسفه
نویسندگان مرد غیر داستانی اهل انگلستان
نویسندگان مرد غیر داستانی اهل بریتانیا
هستی‌شناسان
هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس