کوشیار گیلانی

کیا ابوالحسن کوشیار بن لبّان باشهری گیلانی یا دیلمی (حدود ۹۴۰–۱۰۱۰ میلادی / ۳۳۰–۴۰۰ هجری) ریاضی‌دان و ستاره‌شناس و طراح ابزارهای اخترشناسی  از اهالی گیلان بود 

کاربرد تابع تانژانت، شرح کامل دستگاه شصت‌گانی و نوشتن اعداد صحیح و کسری از کارهای اوست.

وی منجم باشی وشمگیر و قابوس بن وشمگیر بود. ریاضیدان نامی ابوالحسن علی بن احمد نسوی شاگرد وی بود.

کوشیار معاصر و همنشین ابوریحان بیرونی بود. سعدی در باب چهارم بوستان او را دانای گردن‌فراز خوانده‌است. لقب کیا در نام او در گیلان برای سیاست‌مردان و دانشمندان بزرگ به‌کار می‌رفته است.

پیشینه و کارها

گسترش ریاضیات 
کتاب مهم او «اصول حساب هندی» به زبان‌های گوناگون ترجمه شده‌است.

نوشتن زیج 
نوشتار اخترشناسی او «زیج جامع» است در این کتاب طول اوج خورشید و جدول مختصات ستارگان ثابت را محاسبه کرده‌است.

طراحی و ساخت اسطرلاب 
از دیگر آثار برجسته او رساله‌هایش در ستاره‌شناسی و اسطرلاب است.

اختراع قضیه سینوسها 
کوشیار در ابداع شکل مغنی (قضیهٔ سینوس‌ها) سهیم بوده و بنا به گفته بیرونی نام شکل مغنی را او برای این قضیه اختیار کرده‌است.

اختراع تابع تانژانت 
کوشیار دیلمی از نخستین کسانی بود که تابع ظل (تانژانت) را به‌کار برد.

تکمیل جداول مثلثاتی 
کوشیار دانش مثلثات را که از سوی بوزجانی و بتانی پایه‌ریزی شده بود گسترش داد و جدول‌های مثلثاتی آنان را تکمیل کرد.

علی مظاهری شرق شناس مقیم فرانسه در سال ۱۳۴۲ ش کتاب جبر و مقابله و محاسبات شصتگانی (عدد نویسی با مبنای ۶۰)  بعنوان تز دکترای خود به فرانسه ترجمه کرد.

آثار 
آثار وی به زبان عربی است که بخشی در گذشته‌های دور به فارسی ترجمه شده و دست‌نویس‌های آن موجود است.
 «اصول حساب الهند»، به زبان عربی
جبر والمقابله
 «زیج جامع»، در اخترشناسی
 «زیج بالغ»، در اخترشناسی
 «مجمل الاصول فی احکام النجوم»، به نام «المدخل فی صناعة احکام النجوم» یا «اربع مقالات»
 «کتاب الاسطرلاب و کیفیة عمله و اعتباره علی التمام و الکمال»
 «رساله فی الابعاد و الاجرام».
 کتاب الاسطرلاب
 تجرید اصول ترکیب الجیوب
 احکام سهمیات
 لامع فی امثلة الزیج الجامع

جستارهای وابسته 
اختراع های دوران طلایی اسلام

دارالحکمه

منابع 

 صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات ایران (جلد یکم)، انتشارات فردوس، چاپ هفدهم.
 عبدالله‌زاده، خورشید فیض‌الله، کوشیار گیلانی، مترجم (از روسی): پرویز شهریاری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۸.
 اثرآفرینان، چاپ اول، زیر نظر: دکتر سید کمال حاج سید جوادی و دکتر عبدالحسین نوایی، ۱۳۸۰.
 گلشن ابرار، جلد نهم، ص ۲۲ تا ۳۳، ۱۳۸۹ش.

اخترشناسان اسلام قرون وسطی
اخترشناسان اهل ایران
اخترشناسان فارسی‌زبان قرون وسطی
اهالی استان گیلان
اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
اهالی گیلان
درگذشتگان ۱۰۲۹ (میلادی)
ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی
ریاضی‌دانان اهل ایران در قرون وسطی
ریاضی‌دانان اهل ایران
ریاضی‌دانان سده ۱۰ (میلادی)
ریاضی‌دانان سده ۱۱ (میلادی)
زادگان ۹۷۱ (میلادی)
زیاریان
ستاره‌شناسان سده ۱۱ (میلادی)
عالمان شیعه
مسلمانان سده ۱۰ (میلادی)
مسلمانان سده ۱۱ (میلادی)