ابوالعلاء معری

ابوالعَلاء مَعَرّی  یا ابوالعلی معری با نام کامل أحمد بن عبدالله بن سلیمان القضاعی التنوخی المعری (۳۶۳ — ۴۴۹ هجری)، شاعر و فیلسوف نابینای عرب، در روز جمعه ۲۷ ربیع‌الاول سال ۳۶۳ هجری (۹۷۳ میلادی) در شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه به دنیا آمد و در سال ۴۴۹ هجری (۱۰۵۸ میلادی) در همین شهر درگذشت.

وی به رهین المحبسین (به معنای گروگان دو زندان) ملقب بود. با اینکه او در نه سالگی خیام درگذشته است، اما در بین ادیبان به خیام عرب شهرت دارد.

با وجود باورهای ضد دینی‌اش، امروزه از او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شاعران عرب یاد می‌شود.

شرح حال 
در سن چهار سالگی مبتلا به بیماری آبله شد و در اثر این بیماری نابینا گشت. ابوعلا قرآن را به چند روایت نزد شیوخ شهر فرا گرفت و لغت و نحو را نزد پدر آموخت. وی در یازده سالگی سرودن شعر را آغاز کرد. سپس جهت کسب علم به حلب، انطاکیه، لاذقیه و طرابلس سفر کرد و در سال ۳۹۸ هجری قمری راهی بغداد شد.وی یک سال و هفت ماه در بغداد ماند و به خاطر شنیدن خبر بیماری مادرش به معره بازگشت. ابوالعلا پس از بازگشت به معره گوشه‌نشینی اختیار کرد تا سرانجام به سال ۴۴۹ هجری قمری و در ۸۶ سالگی، پس از سه روز بیماری که در آن قوای ذهنی خود را از دست داد، چشم از جهان فروبست.

ضدیت با ادیان 
معری شک‌گرا بود و مذهب را رد می‌کرد. او باور داشت که ادیان «افسانه‌هایی هستند که توسط مردم باستان خلق شده‌اند» و هیچ ارزشی ندارند، مگر برای افرادی که می‌خواهند از مردم سوءاستفاده کنند. او می‌گفت:«فکر نکن که چیزهایی که پیامبران می‌گویند واقعی است. آن‌ها این چیزها را جعل کرده‌اند. مردم در آرامش بودند تا اینکه آن‌ها (پیامبران) آمدند و زندگی را تباه کردند. کتاب‌های دینی مشتی قصه هستند که هرکسی در هر زمانی می‌تواند مانند آن‌ها را بنویسد.»او بسیاری از سنت‌های اسلام را نقد می‌کرد، مانند حج. وی باور داشت که مراسم حج مانند مراسم‌های بت پرستان است. او همچنین ادعاهای پیامبران مبنی بر وحی را نیز قبول نداشت. باورهای ضدمذهبی معری محدود به اسلام نبود. او نظر مشابهی دربارهٔ مسیحیان و یهودیان داشت.

معری دربارهٔ دین‌داران می‌گوید:

«مردم دنیا به دو بخش تقسیم می‌شوند. آن‌هایی که مغز دارند و دین ندارند، و آن‌هایی که دین دارند و مغز ندارند.»

اشعار 
گروهی از پژوهش گرانی که به بررسی مطالب فلسفی می‌پردازند، بر این باورند که ابوالعلا مردی شکاک و حیرت‌زده و نقیض گو بوده‌است. آنان پندارهای خود را با تک بیتی‌هایی که از لزومیات ابوالعلا تلخیص کرده‌اند دست مایه قرار می‌دهند.
ابوالعلا به همه‌چیز و همه‌کس بدبین بود. وی هم‌چنین به زن‌ها بدبین بود و وجود آن‌ها را مایهٔ فساد می‌دانست:

واشعار دیگر ازین دستٰ نه تنها دربارهٔ زنان که دربارهٔ همهٔ موجودات: حنفیان گمراهند، و مسیحیان راه به جایی نبرده‌اند، جهودان سرگردان و مجوسان سر گشته‌اند. ساکنان خاک دو گروه‌اند: نخست آنان که عاقلند و دین ندارند و دومین گروه دین دارانند که از عقل شان بهره‌ای نمی‌برند.

او هم‌چنین خود را اسیر سه زندان می‌بیند:

«خود را اسیر سه زندان نامیمون می‌بینم و تو هم ازین رویداد نامیمون چیزی ن‍پرس. سه زندان من عبارتند از :کوری، خانه‌نشینی و قرار داشتن روح در جسمی پلید و ناپاک.»

گیاه‌خواری 
ابوالعلاء پس از آن‌که تنهایی اختیار کرد، از خوردن هر نوع گوشت دوری کرد، و فراورده‌هایی مانند شیر و تخم مرغ و عسل و گوشت را که از حیوانات تهیه می‌شد استفاده نمی‌کرد.
در بیشتر یادداشت‌های عربی گفته شده که ابوالعلاء در اواخر عمر خویش سه روز بستری شد و طبیب او برایش سوپ جوجه تجویز کرد؛ و هنگامی که ابوالعلاء از این موضوع باخبر گردید، گفت: ای جوجه چون تو را ناتوان دیده‌اند خوردنت را تجویز کرده‌اند.
ایرج میرزا حکایت گیاه‌خواری ابوالعلاء را این چنین به نظم می‌کشاند:

ابوالعلاء در جایی می‌گوید: از خوردن گوشت دست کشیدم، کاش این مطلب را پیش از سفید شدن مو دریافته بودم.
از آنچه از دریا صید می‌شود، و از گوشت حیوانات ذبح شده مخور که این کار ستمگری است.

در وصف او 
ناصرخسرو در وصف وی گوید:

ابن عدیم هم گفته‌است:
حسین خدیوجم هم دربارهٔ ابوالعلاء معری چنین سروده‌است:

آثار 
گفته می‌شود شمار تصنیفات معری از ۱۰۰ می‌گذرد. آثار او در زمینه‌های گوناگون لغت، ادب و نقد گرد آمده‌است. بسیاری از آثار او در پی جنگ‌های صلیبی و سقوط معره نعمان از میان رفت، ولی مهم‌ترین آثاری که از او به دست ما رسیده عبارت اند از:
 لزومیات، دیوان اشعار ابولعلا که در آن خود را ملزوم به رعایت حروف قافیه نموده‌است.
 الأیک والغصون
 الاوزان و القوافی فی الشعر متنبی
 تاج الحرة
 عبث الولید
 شرح دیوان ابن ابی حصینه
 رسالة الغفران این کتاب را در پاسخ به نامهٔ دوست خود ابوالحسن علی ابن منصور معروف به ابن قارح نوشته‌است.
 دیوان سقط الزند شامل شعرهای دوران جوانی ابولعلا
 رسالة الصاهل والشاحج
 رسالة الملائکة
 رسالة الهناء
 رسالة الفصول والغایات
 معجزة احمد دربارهٔ ابوطیب متنبی

پانویس

منابع 
 ابن خلکان، احمد، بن ابراهیم: وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، چاپ: دارالرائد العربی، بیروت. لبنان. ۱۹۷۵ میلادی.
 محمود خرسندی، رسول دهقان زاد شهرضا: «تشاوم در شعر ابوعلا معری»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
 عمر فروخ: «عقاید فلسفی ابوالعلاء معری»، ترجمه حسین خدیوجم، انتشارات فیروزه.

پیوند به بیرون 

اندیشه آزاد
اهالی حلب
اهالی معره نعمان
خردگرایان
درگذشتگان ۱۰۵۷ (میلادی)
زادگان ۹۷۳ (میلادی)
شاعران اهل سوریه
شاعران دوره عباسیان
شاعران عرب
شاعران عربی سده ۱۱ (میلادی)
شاعران نابینا
شک‌گرایان دینی
شک‌گرایان
تولدستیزان
ضدیت با دین
عرب‌های سده ۱۰ (میلادی)
عرب‌های سده ۱۱ (میلادی)
فعالان گیاه‌خواری
فیلسوفان اخلاق
فیلسوفان اهل سوریه
فیلسوفان دادارباور
فیلسوفان عرب‌زبان
گوشه‌گیران
گیاه‌خواران
مخالفان اسلام در آسیا
مرتاضان
مسلمانان سابق اهل سوریه
مسلمانان سابق
منتقدان ادیان
منتقدان اسلام
منتقدان مسیحیت
منتقدان یهودیت
نویسندگان اهل سوریه
نویسندگان عربی سده ۱۰ (میلادی)
نویسندگان عربی سده ۱۱ (میلادی)
نویسندگان نابینا
هنرمندان نابینا