ماساگت

ماساگت یا ماساژت (به یونانی: Μασσαγέται؛ در زبان پارسی باستان:saka tigra-xauda به معنی «سکاهای تیزخود» (سکاهای بر سر کننده کلاه‌خودهای نوک‌تیز) یکی از اقوام ایرانی‌تبار و یک تیرهٔ سکایی نیمه‌صحراگرد در آسیای میانه بودند. ماساگت‌ها اصولاً از روی کتاب هرودوت به‌عنوان گروهی که در بخشی قابل توجهی از شرق دریای مازندران می‌زیستند شناخته شده‌اند.

عادات ماساگت‌ها 
بر طبق سخن هرودوت:

منطقه 
هردوت می‌گوید ماساگت‌ها در صحرای بزرگی در شرق دریای خزر زندگی می‌کنند. و چند بار اشاره می‌کند که آن‌ها فراتر از رودخانه ارس (Araxes) هستند. پژوهشگران هویت‌های گوناگونی را برای این رودخانه ارائه کرده‌اند. هردوت درک اندکی دربارهٔ جغرافیای آسیا و اروپا داشته‌است و احتمالاً رودخانه متعددی را در اظهارات خود با ارس اشتباه گرفته‌است و منظور او در واقع سیحون (Jaxartes) رودخانه‌ای در شرق دریای خزر که ماساگت‌ها در آن جا حضور داشته‌اند، بوده‌است.

دوران ماد و هخامنشی 
در روزگار مادها، برخی از گروه‌های سکاها به مرزهای ایران می‌تاختند. سکاها گاه با آشور هم پیمان می‌شدند و زمانی زیر فرمان مادها با آشوریان می‌جنگیدند. با آغاز کار هخامنشیان درگیری‌های مرزی با گروه‌هایی از سکاها دنباله داشت. داریوش بزرگ دیگر پادشاه هخامنشی برای تنبیه برخی از آن‌ها تا مرکز اروپا نیز پیشروی کرد. البته دسته‌های بسیاری از آنان نیز به شاهنشاهی هخامنشی پیوستند و به عنوان سرباز، برای شاهنشاهی هخامنشی جنگیدند. از نامدارترین آن‌ها می‌توان از سکاهای تیزخود نام برد. گروهی از سکاها نیز از گذشته در جنوب خاوری ایران ساکن هستند و این سرزمین را به نام خود سکستان (سیستان) خواندند.

ماساگت‌ها در دوران ماد و هخامنشی 
ماساگت‌ها گروهی خاص از تیره‌های سکایی و آریایی در خاور دریا کاسپین و کنارهٔ رود آراکس (=سیر دریا) بودند و انگاره‌هایی که کوشش می‌کند جایگاه این تیره (و شه‌بانوی آن‌ها یا دربیک‌ها) را به غرب دریای کاسپین بکشاند و آن‌ها را دارای تباری غیر هندواروپایی نشان دهند از دید علمی نادرست است بنابر روایتی در سال ۵۲۹ پیش از میلاد، کوروش به ماساگت‌ها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها بود که کشته شد و گفته شده وی را در پاسارگاد دفن کردند.

نام ماساگت 
دربارهٔ نام ماساگت پژوهشگران تأکید دارند که ماساگت به معنی «بزرگ» گت است. همچنین باور دیگری نیز وجود دارد، که ماساگت‌ها گروه خاصی از سکاها بودند که معنی نامشان «نیرومند» گت می‌باشد. مَس در پهلوی به معنی بزرگ است. در اوستا نیز ماسا به معنی بزرگی استفاده شده‌است.

البته رودیگر اشمیت ایران‌شناس، خاطرنشان می‌کند که اگرچه نام اصلی ماساگت‌ها گواهی نشده‌است، اما به نظر می‌رسد قابل قبول‌ترین اتیمون ایرانی Masyaka-tā* است. Masyaka-tā* شکل جمع است، دارای پسوند ایرانی شرقی -tā* است که در یونانی -tai منعکس شده‌است. شکل مجزا -Masi̯a-ka* است و از ایرانی باستان -ka-* و -masi̯a* «ماهی» مشتق شده‌است. این نام در لغت به معنای «مربوط به ماهی» یا «ماهیگیر» است.

پانویس

منابع 
 
 Cernenko. E. , The scythians 700 - 300 BC, 045 47 86
 تاریخ ماد - دکتر خنجی PDF
 تاریخ ماد. دیاکونوف. ترجمه کریم کشاورز، تهران: نشر امیرکبیر.
 Cernenko ,The scythians 700 - 300 BC E.
 کمرون، جرج. ایران در سپیده دم تاریخ. ترجمه حسن انوشه. تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۹
 Diakonoff, I. M. "Media". In Ilia Gershevitch ed. Cambridge History of Iran, Vol. II. CUP, Cambridge, 1985

اقوام باستانی
سکاها
عشایر اوراسیا
کوچ‌گردهای ایرانی‌تبار
مردمان باستانی ایران