بیلی وایلدر

بیلی وایلدر  (۲۲ ژوئن ۱۹۰۶ – ۲۷ مارس ۲۰۰۲) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده و روزنامه‌نگار آمریکایی اتریشی‌تبار بود. وایلدر در مجموع ۶ بار برنده اسکار شده بود که شامل یک اسکار بهترین فیلم، دو اسکار بهترین کارگردانی و سه اسکار بهترین فیلم‌نامه اقتباسی و غیر اقتباسی می‌باشد. وی همچنین تندیس یک عمر دستاورد هنری را دریافت کرده‌است.

زندگی‌نامه 
بیلی وایلدر متولد ۲۲ ژوئن ۱۹۰۶ در لهستان امروزی، بیش از ۵ دهه در عرصه سینما حضوری درخشان داشت و پیش از مرگ در ۲۷ مارس ۲۰۰۲ در ۹۵ سالگی، ساخت ۶۰ فیلم را در کارنامه سینمایی‌اش به ثبت رساند.

وایلدر یکی از درخشان‌ترین چهره‌های فیلم‌سازی هالیوود در عصر طلایی محسوب می‌شود که ۶ بار برندهٔ اسکار و ۱۵ بار نامزد این جایزه بود و از این لحاظ یکی از رکوردداران تاریخ سینماست. وی پس از اخراج از دانشگاه وین اتریش، به روزنامه‌نگاری پرداخت و پس از مهاجرت به برلین، در روزنامه‌های محلی، مطالب ورزشی و جنایی می‌نوشت. توانایی وایلدر در نویسندگی، او را به سمت نگارش فیلم‌نامه سوق داد.

دوره حرفه‌ای 
موفقیت عمدهٔ وایلدر پس از حضور او در هالیوود در سال ۱۹۳۳ آغاز شد و اولین اثر مهم او در سال ۱۹۳۹ با فیلم نیمه‌شب رقم خورد که برای اولین بار نامزد اسکار بهترین فیلم‌نامه شد.

پس از آن، موفقیت‌های بعدی وی با فیلم‌نامه آثار پرفروشی چون طلوع را متوقف کن و آتیش‌پاره ادامه یافت و دو بار دیگر نامزد اسکار بهترین فیلم‌نامه شد، اما همچنان در کسب آن ناموفق ماند.

بیلی وایلدر در ساخت بیش از ۶۰ فیلم مشارکت داشت و ۲۷ فیلم را کارگردانی کرد. اما عمده شهرت او بخاطر هفت شاهکارش: غرامت مضاعف، سانست بولوار، بعضی‌ها داغشو دوست دارن، آپارتمان، شاهدی برای تعقیب، تکخال در حفره و ایرما خوشگله است.

وایلدر پس از اولین تجربه کارگردانی‌اش با فیلم بزرگ‌تر و کوچک‌تر، شهرت جهانی خود را با ساخت فیلم غرامت مضاعف در سال ۱۹۴۴ رقم زد که نامزد بهترین کارگردانی و بهترین فیلم‌نامه اسکار شد.

دو سال بعد، وایلدر با فیلم تعطیلات ازدست‌رفته توانست سرانجام جایزه اسکار بهترین کارگردانی و بهترین فیلم‌نامه را به‌دست‌آورد.

این کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس سرشناس در سال ۱۹۵۱ با فیلم سانست بلوار، برندهٔ بهترین فیلم‌نامه شد، اما در کسب اسکار بهترین کارگردانی، ناکام ماند.

وایلدر در ادامه با فیلم تک خال در حفره اگرچه به موفقیتی در گیشه نرسید، اما شهرت خود را افزایش داد و بار دیگر نامزد اسکار بهترین فیلم‌نامه شد.

وی در سال ۱۹۵۴ فیلم موفق بازداشتگاه شماره ۱۷ را ساخت که اگرچه اسکار بهترین کارگردانی را برای او به‌همراه نیاورد، اما موجب شد تا ویلیام هولدن، اسکار بهترین بازیگر مرد بگیرد.

یک سال بعد، وایلدر با فیلم سابرینا نامزد اسکار بهترین فیلم‌نامه و کارگردانی شد. اواسط دهه ۵۰ را می‌توان دوران توجه بیلی وایلدر به آثار کمدی توصیف کرد که از جمله آن‌ها می‌توان به خارش هفت ساله (۱۹۵۵)، بعضی‌ها داغشو دوست دارند (۱۹۵۹) و آپارتمان (۱۹۶۰) اشاره کرد.

وی با فیلم آپارتمان سه جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه، بهترین فیلم و بهترین کارگردانی گرفت و با فیلم بعضی‌ها داغشو دوست دارند نامزد اسکار بهترین کارگردانی و بهترین فیلم‌نامه شد.

پس از این سال‌های موفق، حضور وایلدر در عرصه فیلم‌سازی دیگر مانند گذشته نبود، به طوری که فیلم‌های یک، دو، سه (۱۹۶۱)، احمق مرا ببوس (۱۹۶۴)، شیرینی شانس (۱۹۶۶)، زندگی خصوصی شرلوک هولمز (۱۹۷۰) تقریباً آخرین آثار کارنامه سینمایی او بودند.

بیلی وایلدر در سال ۱۹۸۸ جایزه اسکار یادبود ایروینگ جی. تالبرگ گرفت و ستاره وی در کوچه شهرت هالیوود نقش بست. وی در ۵ دهه فعالیت سینمایی ۱۵ بار نامزد جایزه اسکار شد که از این لحاظ یکی از رکوردداران تاریخ سینماست.

از دیگر افتخارات سینمایی بیلی وایلدر می‌توان به جایزه بافتا بهترین فیلم (۱۹۶۰)، جایزه خرس طلایی افتخاری برلین (۱۹۹۳)، جایزه بزرگ جشنواره کن (۱۹۴۶)، جایزه یک عمر دستاورد سینمایی از پارلمان اروپا (۱۹۹۲)، دو جایزه بهترین فیلم از گلدن گلوب (۱۹۴۶–۱۹۵۱) و شیر طلایی افتخاری ونیز (۱۹۷۲) اشاره کرد.

با این که وایلدر همیشه دلیل اصلی روی آوردنش به کارگردانی را «مواظبت کردن از فیلم‌نامه‌هایش» - که معمولاً به دست بقیه کارگردان‌ها خراب می‌شد - عنوان کرده، اما آثار او – از همان فیلم نخستین – چنان محکم و عالی‌اند که این ادعا را فقط باید به حساب تواضع فیلم‌ساز گذاشت.

به شهادت آثارش او هرگز خود را محدود به مصور کردن فیلم‌نامه‌های درخشانش نکرده‌است. البته شکی نیست که این فیلم‌نامه‌های دقیق و پُر جزئیات در زمان‌هایی که حوصله‌ای برای کارگردانی وسواسی نمانده بود به کمکش می‌آمدند (مانند آخرین فیلمش رفیق رفیق).

در میان خیل عظیمی از ستارگان کلاسیک، از باربارا استانویک تا هامفری بوگارت و از گری کوپر تا جیمز کاگنی و ری میلند، وایلدر از جک لمون و والتر ماتائو بیشترین بهره را برده، در حالی که ویلیام هولدن بعضی از بهترین بازی‌هایش را مدیون فیلم‌های وایلدر است.

فیلم‌شناسی

جوایز مهم 
 یک عمر دستاورد هنری – انجمن فیلم مرکز لینکلن – به سال ۱۹۸۲
 یک عمر دستاورد هنری – مدال ملی هنر – به سال ۱۹۹۳
 گلدن گلوب: برنده بهترین کارگردانی - ۱۹۴۵

کتاب‌شناسی در زبان فارسی

درباره 
 ۱۳۸۰. گفتگو با بیلی وایلدر. نویسنده: کمرون کروو. برگردان: گلی امامی
 ۱۳۹۴. بیلی وایلدر: زندگی‌نامهٔ شخصی هیچ‌کس کامل نیست. نویسنده: شارلوت چندلر. برگردان: آرش عزیزی

منابع

جستارهای وابسته 

 آی. ای. ال دیاموند

اتریشی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده
افراد آمریکایی یهودی‌تبار
افراد اتریشی یهودی‌تبار
افراد دارای تابعیت ایالات متحده آمریکا
اهالی اینره اشتات
اهالی سوچا بسکیتسکا
برندگان جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اقتباسی
برندگان جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اوریژینال
برندگان جایزه اسکار بهترین کارگردانی
برندگان جایزه انجمن کارگردانان آمریکا
برندگان جایزه بفتا
برندگان جایزه بهترین کارگردانی گلدن گلوب
برندگان جایزه دیوید دی دوناتلو
برندگان جایزه فیلم اروپا (افراد)
برندگان جایزه گلدن گلوب بهترین کارگردانی
برندگان جایزه مرکز کندی
بیلی وایلدر
پناهندگان اهل اتریش
پناهندگان یهودی
پیاده‌روی مشاهیر هالیوود
تهیه‌کنندگان برنده جایزه اسکار
تهیه‌کنندگان فیلم اهل اتریش
تهیه‌کنندگان فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
خاک‌سپاری‌ها در گورستان مموریال پارک وست‌وود
درگذشتگان ۲۰۰۲ (میلادی)
درگذشتگان به علت بیماری عفونی در کالیفرنیا
درگذشتگان به علت سرطان در کالیفرنیا
درگذشتگان به علت سینه‌پهلو
دریافت‌کنندگان نشان ملی هنر آمریکا
روزنامه‌نگاران اهل اتریش
روزنامه‌نگاران اهل ایالات متحده آمریکا
روزنامه‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
روزنامه‌نگاران مرد اهل ایالات متحده آمریکا
زادگان ۱۹۰۶ (میلادی)
فرماندهان شوالیه نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان
فیلم‌نامه‌نویسان آمریکایی سده ۲۰ (میلادی)
فیلم‌نامه‌نویسان اهل اتریش
فیلم‌نامه‌نویسان اهل ایالات متحده آمریکا
فیلم‌نامه‌نویسان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
کارگردانان برنده نخل طلا
کارگردانان فیلم آلمانی‌زبان
کارگردانان فیلم انگلیسی‌زبان
کارگردانان فیلم اهل اتریش
کارگردانان فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
کارگردانان فیلم‌های کمدی
کارگردانان یهودی
لهستانی‌تبارهای یهودی اهل ایالات متحده آمریکا
مقاله‌های دارای ویدئو
مهاجران یهودی گریخته از آلمان نازی به ایالات متحده
نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
یهودیان اهل اتریش
یهودیان اهل گالیسیا (اروپای شرقی)
یهودیان اهل لهستان