فهرست شاهان آشور

"پادشاه آشور" (اکدی: "Išši'ak Aššur"، بعدها "šar māt Aššur") فرمانروای باستانی میانرودان بود. پادشاهی آشور، که در مقطعی در قرن ۲۶-۲۰ پیش از میلاد تأسیس شد و در قرن هفتم پیش از میلاد سقوط کرد. آشور در بیشتر تاریخ اولیه خود چیزی بیش از یک دولت‌شهر بود که مرکز آن شهر آشور بود، اما از قرن چهاردهم پیش از میلاد به بعد، آشور تحت رهبری یک سری از پادشاهان جنگجو قیام کرد تا به یکی از مهم‌ترین کشورهای سیاسی و قدرت‌های خاور نزدیک باستان تبدیل شود. در چند قرن اخیر خود به عنوان بزرگترین امپراتوری جهان تا کنون بر منطقه تسلط داشت.
تاریخ باستان آشور معمولاً به دوره‌های کهن، میانه و نوآشوری تقسیم می‌شود، که همگی با دوره‌های تعالی و افول مشخص شده‌اند.

همه لیست‌های مدرن پادشاهان آشور به‌طور کلی از «لیست پادشاهی آشور» پیروی می‌کنند، لیستی که خود آشوریان باستان در طی چندین قرن نگه داشته و تدوین کرده‌اند. اگرچه برخی از قسمت‌های این فهرست احتمالاً تخیلی است، اما این لیست با هیتی، بابلی و مصر باستان، سابقه باستان‌شناسی، و به‌طور کلی برای سالشماری قابل اعتماد در نظر گرفته می‌شود.

آشوریان باستان اعتقاد نداشتند که پادشاه آنها شخصاً خدا است، اما حاکم خود را نایب خدای اصلی خود، آشور و نماینده اصلی او در زمین می‌دانستند. در جهان بینی آنها، آشور نماینده یک مکان نظم بود در حالی که سرزمین‌هایی که توسط پادشاه آشور اداره نمی‌شد (و با گسترش آن، خدای آشور) به عنوان مکان‌های هرج و مرج و بی‌نظمی شناخته می‌شدند. بدین ترتیب وظیفه پادشاه برای گسترش مرزهای آشور و ایجاد نظم و تمدن در سرزمین‌هایی که غیر متمدن تصور می‌شوند، تلقی می‌شد.

پادشاهان اولیه آشور که دست‌نشانده امپراتوری‌های قدرتمندتر بودند، از عنوان فرماندار یا نایب السلطنه ("Išši'ak") استفاده می‌کردند که پس از استقلال آشور به دلیل اطلاق لقب پادشاه ("šar") به خدای آشور، به عنوان عنوان حاکم باقی ماند. پادشاهان بعدی آشور، با شروع آشور-اوبالیت یکم (قرن ۱۴ پیش از میلاد) عنوان "šar māt Aššur" را به عنوان امپراتوری خود گسترش دادند و بعداً عناوین بلندپروازانه‌تری مانند "پادشاه سومر و اکد "، "پادشاه کائنات" و "شاه چهارگوشه جهان"، اغلب برای اینکه کنترل خود را بر تمام میانرودان تأکید کنند.

خط پادشاهان آشور با شکست آخرین پادشاه آشور آشور-اوبالیت دوم توسط امپراتوری بابل نو و امپراتوری مادها در ۶۰۹ پیش از میلاد پایان یافت، و پس از آن آشور به عنوان یک واحد سیاسی مستقل ناپدید شد و دیگر هرگز قیام نخواهد کرد. مردم آشوری زنده مانده و به عنوان اقلیت قومی، زبانی، مذهبی (بیشتر مسیحیان از قرن یک تا سوم میلادی) و اقلیت فرهنگی در سرزمین آشور و مکان‌های دیگر تا امروز باقی مانده‌اند.

دوره آغازین تاریخ آشور 
شاهانی که در خیمه زندگی می‌کردند

شاهانی که نیاکان آشوریان بودند

شاهانی که سرخاندان آنان مشخص نیست

ایلو-شوما نخستین شاه آشور است که دربارهٔ او چیزهایی می‌دانیم، و واپسین شاه دوره آغازین تاریخ آشور می‌باشد. او به سرزمین‌های سومریان یورش برد و خود او مدعی است که برای اور و نیپور که دست کم در ظاهر فرمانگزار گونگونوم شاه لارسا (۱۹۳۲–۱۹۰۵ پیش از میلاد) بودند آزادی به ارمغان آورده‌است. دستاورد ایلو-شوما هر چه بوده، این اندازه پیداست که نتیجه دیرپایی نداشته‌است.

با درگذشت ایلو-شوما، دوره آغازین تاریخ آشور به سر می‌رسد و دوره پادشاهی کهن، آغاز می‌گردد.

آغاز دوره پادشاهی کهن 

با درگذشت ایلو-شوما، و به سلطنت رسیدن پسرش اریشوم یکم، دوره آغازین تاریخ آشور به سر رسیده، و دوره پادشاهی کهن، آغاز می‌گردد. معروف‌ترین پادشاه این دوره اریشوم یکم است. اما پس از مدتی بابل دوباره موفق شد آشور را مطیع خود کند. از وقایع مهم این دوره پیدا شدن قومی صحراگرد و تازه‌نفس از عربستان بود که آشور و بابل را تحت فشار قرار دادند، این مردمان در تاریخ به آرامی‌ها مشهور هستند.

دودمان پوزور-آشور 

دوره‌ای است که با سلطنت پوزور-آشور یکم آغاز می‌شود و گاهی به دودمان پوزور-آشور مشهور است. دودمان پوزور-آشور نام‌های واقعی اکدی را در خط سلطنتی آشور در مقابل نام‌های قبلی که احتمالاً با نام‌های هوریان مطابقت داشتند.با آغاز پادشاهی اریشوم یکم (۱۹۰۶–۱۸۶۷ پ. م)، پسر ایلو-شوما (۱۹۴۵–۱۹۰۶ پ. م)، وارد دوره پادشاهی کهن آشور می‌شویم. در سنگ‌نبشته‌های به جامانده از دوره پادشاهی‌اش، یادآور می‌شود که او سازنده نیایشگاه‌هایی برای آشور، ایشتار و اَدَد بوده‌است.
در پی اِریشوم یکم، شاهانی چون ایکونوم (۱۸۶۷–۱۸۶۰ پ. م)، سارگون یکم (۱۸۶۰–۱۸۵۰ پ. م)، و پوزور-آشور دوم (۱۸۵۰–۱۸۳۰ پ. م) به تخت شاهی آشور نشستند.

سپس، نارام-سین، شاه اشنونا (۱۸۳۰–۱۸۰۵ پ. م)، توانست آشور را تسخیر کند و به مدت ۱۵ سال بر آن ناحیه فرمانروایی کرد (۱۸۳۰–۱۸۱۶ پ. م). نارام-سین همچنین توانست نواحی شمال شهر ماری را نیز، که اموری‌ها بر آنجا حکمفرمایی داشتند، به اشغال خود درآورد. یکی از این نواحی، اکالاتوم بود که ایلا-کَبکَبو بر آن حکم می‌راند. پس از تصرف شهر اکالاتوم توسط نارام-سین، شمشی-ادد یکم، جانشین ایلا-کَبکَبو به بابل گریخت.

در سال ۱۸۱۵ پ. م، پادشاهی نارام-سین بر آشور پایان می‌یابد و شخصی با عنوان اریشوم دوم، در آشور به شاهی می‌رسد (۱۸۱۵–۱۸۰۹ پ. م). در همان سال، شمشی-ادد یکم که در گذشته به بابل گریخته بود بر آن شد تا شهر اِکالاتوم را از جانشینان نارام-سین پس بگیرد.

 شکوه آشور در دوره پادشاهی کهن 
 دودمان شمشی-ادد 

همچنین به عنوان دوره سلطه اموری بر آشور نیز نامیده می‌شود.

شمشی-ادد یکم بعد از شکست دادن جانشین نارام-سین اشنونایی، توانست علاوه بر تصرف آشور، تمامی نواحی میانرودان شمالی را تحت سلطه خود درآورد. وی حتی ماری که تحت حکومت همتباران اموری‌اش بود را نیز تصرف کرد. اولین دوره تاریکی در دوره پادشاهی کهن 
بعد از مرگ شمشی-ادد یکم، جانشینانش نتوانستند قلمروهای فتح شده وی را اداره کنند و از هرسو مورد هجوم دشمنان قرار گرفتند. در داخل آشور هم جنگ داخلی و هرج و مرج شدید رخ داد. هرج و مرج به گونه‌ای بود که در مدت ۶ سال (۱۷۰۶–۱۷۰۰ پ. م)، هفت تن غاصب، برای سلطه بر آشور به نبرد با یکدیگر پرداختند. این افراد، آشور-دوگَل، آشور-اَپلَه-ایدی، اَدَد-سَلولو، نَسیر-سین، سین-نَمیر، ایپکی-ایشتار و آداسی بودند.
سرانجام، بِلو-بَنی بود که به این هرج و مرج پایان داد و به تخت سلطنت آشور نشست (۱۷۰۰–۱۶۹۱ پ. م). اما از این به بعد، تاریخ آشور وارد دورانی تاریک می‌گردد، و از این زمان تا پایان دوره پادشاهی کهن آشور، از پادشاهان آشور، مگر نام و درازای سال‌های پادشاهی‌شان را نمی‌دانیم.

 دودمان آداسی (حدود ۱۷۰۰/۷۲۲–۱۶۸۰ پ. م) 

آداسی‌ها از اواسط دوره امپراتوری آشور کهن تا سقوط سلسله (و جایگزین شدن با سلسله سارگون‌ها) در اواسط دوره امپراتوری آشوری نو، بر آشور حکمرانی کردند و تقریباً یکهزار سال حاکم بودند.''

آشور، خراجگزار میتانی 
در این دوران، آشور به خراجگزار میتانی تبدیل شد و دوران افول خود را سپری کرد.

با درگذشت آشور-نَدین-آهه دوم، و روی کار آمدن اِریبا-اَدَد یکم و پسرش آشور-اوبالیت یکم، دوران تاریکی که از پیرامون ۱۶۰۰ پ. م آغاز شده بود، پایان می‌یابد و آشور، تاریخ تازه خود را که با عنوان پادشاهی آشور میانه است، آغاز می‌کند.

آشور میانه

دوره تاریکی

آشور نو

منابع 

 

آشوریان باستان
پادشاهان آشور
فهرست‌های پادشاه
فهرست‌های شاهان
فهرست‌های مربوط به عراق
افراد در کتاب مقدس عبری