فهرست دانشگاه‌های ایران

فهرست زیر مراکز آموزشی فعال در نظام آموزش عالی ایران را نشان می‌دهد. بر پایهٔ واپسین داده‌های سال ۱۳۹۷، ۳۰۰ مؤسسه و مرکز آموزش دانشگاه جامع علمی کاربردی، ۸۰ واحد و مرکز دانشگاه پیام نور، ۶۰ واحد دانشگاه آزاد اسلامی و ۴۹ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی از شمار دانشگاه‌های ایران کاسته شد. با این وجود در همان سال شمار دانشگاه‌های ایرانی در نظام‌های رتبه‌بندی مختلف از جمله تایمز و شانگهای افزایش پیدا کرد. ایران تا سال ۱۴۰۲ دارای ۲۱۸۳ دانشگاه بود. در خرداد ۱۴۰۲، وزارت علوم با انتشار خبری اعلام کرد که قصد دارد با اجرای سیستم سیاست آمایش دانشگاه‌ها، تعداد دانشگاه‌های ایرانی را با کاهش و ادغام به حدود ۴۰۰ دانشگاه برساند، معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز گفت: حدود یک‌هزار و صد کد رشته محل در مقطع کارشناسی ارشد از دفترچه کنکور حذف شده‌است.

دانشگاه‌های دولتی 
افزون بر دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی وابسته به وزارتخانه‌های علوم تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مراکز دیگری نیز با کسب مجوز از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دانشجو می‌پذیرند. از جمله این مراکز، دانشگاه فرهنگیان (مراکز تربیت معلم) وابسته به وزارت آموزش و پرورش و مؤسسات آموزش عالی وابسته به سایر وزارتخانه‌ها هستند.

دانشگاه‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری 
فهرست زیر شامل دانشگاه‌ها، دانشکده‌ها، موسسات و مراکز آموزش و تربیت دانشجویی می‌باشد که زیرنظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اداره می‌شوند.

دانشگاه‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

دانشگاه‌های وزارت آموزش و پرورش 

دانشگاه فرهنگیان برای تربیت معلمان و آموزش و بهسازی نیروی انسانی وزارت آموزش و پرورش در ایران است. این دانشگاه در دی ۱۳۹۰، با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی و با تجمیع کلیه مراکز تربیت معلم سراسر ایران تأسیس شد. سازمان مرکزی این دانشگاه، در تهران مستقر بوده و ۳۲ پردیس برادران و ۳۲ پردیس خواهران در استان‌ها (۳۱ استان و یک پردیس برای شهرستان‌های استان تهران) راه‌اندازی شده‌اند. رضا مراد صحرائی رئیس کنونی این دانشگاه است.

دانشگاه‌های فنی و حرفه‌ای 

دانشگاه‌های فنی و حرفه‌ای تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که وظیفه مدیریت دانشکده‌ها و آموزشکده‌های فنی و حرفه‌ای سراسر کشور را بر عهده دارد. این دانشگاه با بیش از ۱۷۶ آموزشکده و دانشکده در سطح کشور و بیش از ۲۵۰ هزار دانشجو بزرگ‌ترین دانشگاه ایران است.

دانشگاه‌های جامع علمی-کاربردی 
دانشگاه جامع علمی کاربردی یکی از دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که با هدف ارتقاء سطح مهارت شاغلین بخش‌های مختلف اقتصادی و افزایش مهارت‌های حرفه‌ای فارغ التحصیلان مرکز آموزش که فاقد تجربه اجرایی می‌باشند، نسبت به برگزاری دوره‌های علمی – کاربردی در مقاطع کاردانی و کارشناسی و کارشناسی ارشد اقدام می‌کند. دانشگاه جامع علمی-کاربردی در سال ۱۳۷۱ به منظور تقویت آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و تربیت نیروی انسانی ماهر موردنیاز بخش‌های صنعت، معادن، کشاورزی و خدمات تأسیس گردیده‌است. این دانشگاه مراکزی در سطح کشور دارد که علاوه براینکه مستقیماً در زمینه آموزش علمی و کاربردی فعالیت می‌کنند، بر فعالیت آموزشی مراکز آموزش علمی - کاربردی وابسته به دیگر سازمان‌های دولتی و غیردولتی نظارت می‌نمایند.

فهرست زیر شامل دانشگاه‌های جامع علمی کاربردی مراکز استان‌ها است:

دانشگاه‌های دیگر

دانشگاه‌های آزاد اسلامی 
دانشگاه آزاد اسلامی سامانه دانشگاهی غیردولتی در ایران است که کار خود را در سال ۱۳۶۱ خورشیدی با نخستین واحد دانشگاهی خود در میان واحدهای داخلی و خارجی دانشگاه آزاد اسلامی، یعنی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی آغاز کرد.

واحدهای دانشگاهی

دانشکده سما

دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی غیرانتفاعی 
موسسه‌های غیرانتفاعی، مراکزی هستند که از بودجه‌های غیردولتی استفاده نموده و به صورت مستقل زیرنظر هیئت امنای مؤسسه اداره می‌گردند. در این مراکز، تحصیل غیر رایگان و همراه با اخذ شهریه بوده و دانشجویان از طریق آزمون‌های سراسری سازمان سنجش آموزش کشور، پذیرش می‌شوند. سیستم آموزشی این دانشگاه‌ها براساس ضوابط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. برخی از این موسسات با کسب استانداردهای لازم به دانشگاه غیرانتفاعی ارتقا یافته‌اند.

دانشکده‌ها، مراکز و مجتمع‌های آموزش عالی غیرانتفاعی 
دانشگاه خصوصی برخلاف دانشگاه عمومی، معمولاً هیچگونه کمک‌های مالی از طریق دولت یا سازمان‌های وابسته به دولت برای امور اداری و زیربنایی دریافت نمی‌کند و تنها به وسیلهٔ بخش خصوصی تأمین اعتبار می‌گردد.

دانشگاه‌های نیمه‌وقت 
در حال حاضر در ایران، دانشگاه پیام نور ارائه دهنده این نوع سامانه آموزشی است.

دانشگاه پیام نور 
دانشگاه‌های پیام نور نیز از جمله دانشگاه‌های دولتی هستند و زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشند ولی سامانه آموزشی آن با سایر دانشگاه‌های دولتی متفاوت است و برمبنای آموزش نیمه حضوری استوار است. تحصیل در این دانشگاه مستلزم پرداخت شهریه (کمتر از تمام دانشگاه‌های کشور به دلیل دولتی بودن) می‌باشد.

جستارهای وابسته 
 آموزش عالی در ایران

پانویس

منابع 
 فهرست دانشگاه‌های علوم پزشکی
 پایگاه اطلاع‌رسانی پزشکان ایران، دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران
 دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران

دانشگاه‌های ایران
علم و فناوری در ایران
فهرست‌های دانشگاه‌ها و کالج‌ها بر پایه کشور
فهرست‌های دانشگاه‌ها و کالج‌ها در آسیا
 ف
فهرست‌های مربوط به ایران