لاله واژگون

لالهٔ واژگون  نام یک سرده از راستهٔ سوسن‌سانان است. لاله‌های واژگون از گیاهان علفی پیازدار و پایا از خانوادهٔ سوسنیان هستند. تاکنون ۱۳۰ تا ۱۴۰ گونه از این گیاهان شناسایی شده که در هشت زیرسرده، طبقه‌بندی شده‌اند.

این گیاهان، بومی مناطق معتدل در مناطق وسیعی از نیم‌کره شمالی از دریای مدیترانه و شمال آفریقا تا سراسر اوراسیا و بخش‌هایی از آمریکای شمالی هستند. گونه نماد این سردهٔ گیاهی، لاله واژگون کله‌ماری است. لاله‌های واژگون، به‌عنوان گیاهانی زینتی در باغبانی و صنعت گل و همچنین در طب سنتی چین دارای اهمیت اقتصادی هستند. این موضوع باعث تهدید نسل لاله‌های واژگون در برخی مناطق شده‌است.

ویژگی‌ها 
پیاز لاله‌های واژگون به‌صورت یک غدهٔ متورم، گوشت‌دار بوده و دارای مقدار زیادی نشاسته و چندین عامل دارویی است و اگر تازه باشد، سمی بوده و قابل خوردن نیست، ولی در چین سمیت آن را گرفته و در آشپزی از آن استفاده می‌کنند.

در ایران 

۱۴ یا ۱۵ گونه لالهٔ واژگون، در ایران شناسایی شده‌است که زیستگاه آن‌ها عموماً غرب ایران و کوه‌های زاگرس است. در برخی نقاط ایران، این گیاه را اشک مریم یا لالهٔ اشک می‌خوانند. وجه تسمیه چنین نامی به داستان‌های اسطوره‌ای بازمی‌گردد. این که این لاله، شاهد مرگ سیاوش بوده و از غصه این اتفاق سربه زیر شده و اشک می‌ریزد. اشک‌های لالهٔ واژگون در حقیقت شیرهٔ بی‌رنگی هستند که در درون لاله قرار دارند و گاهی به سمت پائین سرازیر می‌شوند. گونهٔ زرد کم‌رنگ متمایل به لیمویی این گل‌ها موسوم به لاله زاگرسی بین ۵۰ تا ۸۰ سانتی‌متر ارتفاع دارد. گونه‌های لاله واژگون ایرانی، لاله واژگون کردی، لاله واژگون ترکی و لاله واژگون اشک مریم، در ایران می‌روید.

دشت‌های لاله واژگون در ایران 
این گل اولین بار در شهرستان دیواندره یافت شد
و نماد شهر دیواندره است
 دشت لاله‌های واژگون دره تخت شهرستان ازنا در دامنه اشترانکوه
 دشت لاله‌های واژگون روستای طیان شهرستان ازنا در دامنه اشترانکوه
 دشت لاله‌های واژگون کوهرنگ ( بزرگترین دشت لاله های واژگون جهان ) در استان چهارمحال و بختیاری
 دشت لاله‌های واژگون گلستان‌کوه حومه شهرستان خوانسار در استان اصفهان
 دشت لاله‌های واژگون ملایر در استان همدان
 دشت لاله‌های واژگون افوس در شهرستان بوئین و میاندشت در استان اصفهان
 دشت لاله‌های واژگون مشکان واقع در شهرستان نی ریز
 دشت لاله‌های واژگون شهرستان چادگان در استان اصفهان
 دشت لاله‌های واژگون الیگودرز در استان لرستان
 دشت لاله‌های واژگون خمین در استان مرکزی
 دشت لاله‌های واژگون دره‌بید در شهرستان فریدن در استان اصفهان
 دشت لاله‌های واژگون سپیدان در استان فارس
 دشت لاله‌های واژگون فریدون‌شهر در استان اصفهان
 دشت لاله‌های واژگون گرمه در استان خراسان شمالی
 دشت لاله‌های واژگون گلپایگان در استان اصفهان

از مناطق دیگر در ایران علی‌الخصوص ملایر، اقلید، استان کرمانشاه، ایوان، آبدانان، دره‌شهر، ایلام، ارتفاعات کبیرکوه است که لاله‌های زیادی دارد. گونه گیاهی لاله واژگون در ایران به علت چیدن پیاز آن و فروش به عنوان گل زینتی در خطر انقراض است.

در اسطوره‌های ایرانی 

لالهٔ واژگون یا لالهٔ نگونسار، هم در نقش سرستون‌های ساسانی‌ها و هم در موزهٔ طاق‌بستان در کنار نقش پادشاه ساسانی دیده می‌شود. در متون ادبی ایرانی گفته شده که این گل در آن زمان که گلوی سیاوش با تیغ تیز گرسیوز آشنا شد، شاهد ماجرا بود. از پس آن اندوه، گل‌گونه رخ، سر به زیر افکند تا آرام آرام اشک بریزد بر بی‌گناهی سیاوش.

گونه‌ها 
 زنگوله بدبو Fritillaria agrestis
 زنگوله زرد Fritillaria pudica
 زنگوله مونتانا Fritillaria montana
 لاله واژگون آنهوئینسیس Fritillaria anhuiensis
 لاله واژگون اسکارلت Fritillaria recurva
 لاله واژگون اشک مریم Fritillaria imperialis
 لاله واژگون اوجاینسیس Fritillaria ojaiensis
 لاله واژگون ایرانی Fritillaria persica
 لاله واژگون ایستوود Fritillaria eastwoodiae
 لاله واژگون برنجی Fritillaria camschatcensis
 لاله واژگون پردی Fritillaria purdyi
 لاله واژگون پیرنه Fritillaria pyrenaica
 لاله واژگون ترکی Fritillaria michailovskyi
 لاله واژگون تیزگلبرگ Fritillaria acmopetala
 لاله واژگون جنتر Fritillaria gentneri
 لاله واژگون حنائی Fritillaria reuteri
 لاله واژگون خال‌خالی Fritillaria atropurpurea
 لاله واژگون خاورمیانه Fritillaria uva-vulpis
 لاله واژگون خشتی Fritillaria pluriflora
 لاله واژگون خشتی راه‌راه Fritillaria striata
 لاله واژگون خوشبو Fritillaria liliacea
 لاله واژگون دیویدسون Fritillaria pinetorum
 لاله واژگون روسی Fritillaria maximowiczii
 لاله واژگون ریگ‌شیب Fritillaria falcata
 لاله واژگون سن‌بنیتو Fritillaria viridea
 لاله واژگون سیرهوزا Fritillaria roylei
 لاله واژگون سیسکیو Fritillaria glauca
 لاله واژگون شرقی Fritillaria orientalis
 لاله واژگون شکلاتی Fritillaria affinis
 لاله واژگون قرقیزی Fritillaria pallidiflora
 لاله واژگون قفقازی Fritillaria grandiflora
 لاله واژگون قوزی Fritillaria gibbosa
 لاله واژگون قهوه‌ای Fritillaria micrantha
 لاله واژگون کاکائویی Fritillaria biflora
 لاله واژگون کرن Fritillaria brandegeei
 لاله واژگون کله‌ماری Fritillaria meleagris
 لاله واژگون ورتیسیلاتا Fritillaria verticillata
 لاله واژگون یوژونجنسیس Fritillaria yuzhongensis
 لاله واژگون یونانی Fritillaria graeca

نگارخانه

پیوند به بیرون 
 پونه زار، تصاویری زیبا ازدشت لاله واژگون عالی مکان شهرستان فریدونشهر

منابع 

  گیاه لاله واژگون

 
سرده‌های سوسنیان
گل‌ها
گیاهان چندساله
نمادهای ملی ایران