هوش

هوش ، دارای تعریف‌های مختلفی است: ظرفیت برای انتزاع، منطق، فهم، خویشتن‌آگاهی، یادگیری، هوش هیجانی، عقل، برنامه‌ریزی، خلاقیت، تفکر انتقادی و حل مسئله. می‌توان آن را توانایی درک یا استنتاج اطلاعات و حفظ آن به عنوان دانش برای اعمال رفتارهای سازگاری در یک محیط یا زمینه توصیف کرد.

با توجه به تعریف مبهم هوش، انتقال این مفهوم به جانوران دشوار است. با این وجود، یافته‌های هوش‌سنجی جانوران در تحقیقات رفتاری نیز در برابر پس‌زمینه نظریه‌های عملکرد هوشی در انسان تفسیر می‌شوند؛ بنابراین گفته می‌شود که جانوران و گاهی حتی گیاهان (هوش گیاهی را ببینید) دارای هوش هستند. رفتار هوشمندانه در جانوران معمولاً به معنای عملکردی بر اساس شناخت است که فراتر از رفتار غریزی است.

هوش در رایانه یا ماشین‌های دیگر هوش مصنوعی نامیده می‌شود.

تعریف 

تعریف هوش بحث‌برانگیز است و در توانایی‌های آن و اینکه آیا قابل اندازه‌گیری است یا نه، توافق وجود ندارد.

در سال ۱۹۹۴، مقاله جریان اصلی علم در مورد هوش به عنوان یک بیانیه آپ-اد در وال استریت ژورنال منتشر شد و هوش را اینگونه توصیف کرد:

در هوش: شناخته‌ها و ناشناخته‌ها (۱۹۹۵)، گزارشی که توسط هیئت امور علمی انجمن روان‌شناسی آمریکا منتشر شد، چنین آمده‌است:

هوش انسان 

هوش انسان، قدرت فکری انسان است که با مجموع سطوح عالی انگیزش و خویشتن‌آگاهی مشخص می‌شود. هوش به انسان این توانایی را می‌دهد تا توصیف چیزها را به خاطر بسپارد و از آن توصیف‌ها در رفتارهای آینده استفاده کند. این یک فرایند شناختی است. این به انسان توانایی‌های شناختی می‌دهد تا یادگیری، دستیابی به مفهوم، فهم و عقل، از جمله ظرفیت‌های بازشناخت الگو، نوآوری، برنامه‌ریزی، مشکل‌گشایی، و زبان را به خدمت ارتباطات انسانی درآورد. هوش انسان‌ها را قادر می‌سازد تا تجربه و اندیشه را انجام دهند.

هوش با یادگیری فرق دارد. یادگیری به عمل حفظ حقایق و اطلاعات و توانایی یادآوری آنها برای استفاده در آینده اشاره دارد، در حالی که هوش توانایی شناختی شخص برای انجام این و دیگر فرایندها است. تلاش‌های مختلفی برای تعیین کمیت هوش از طریق آزمون انجام شده‌است، مانند آزمون بهره هوشی (IQ). با این حال، بسیاری از افراد با اعتبار آزمون‌های هوش مخالف هستند و می‌گویند که نمی‌توان هوش را به‌طور دقیق اندازه‌گیری کرد.

این بحث وجود دارد که آیا هوش انسان مبتنی بر عوامل وراثت است یا بر اساس محیط زیست‌فیزیکی. هوش ارثی این نظریه است که هوش در بدو تولد ثابت است و توانایی رشد ندارد. هوش محیطی نظریه‌ای است که بر اساس آن هوش در طول زندگی بستگی به محیط اطراف فرد ایجاد می‌شود. محیطی که هوش را پرورش می‌دهد، محیطی است که توانایی‌های شناختی فرد را به چالش می‌کشد.

هوش هیجانی (EQ) 

تصور می‌شود که هوش هیجانی توانایی انتقال هیجان به دیگران به شیوه‌ای قابل فهم و همچنین خواندن دقیق احساسات دیگران است. برخی از نظریه‌ها حاکی از آن است که هوش هیجانی بالا می‌تواند علاوه بر دقت، سببه تولید و پردازش سریع‌تر احساسات شود. علاوه بر این، تصور می‌شود که هوش هیجانی بالاتر به ما در مدیریت احساسات کمک می‌کند، که برای مهارت‌های حل مسئله ما مفید است. هوش هیجانی برای بهداشت روانی ما مهم است و با هوش اجتماعی ارتباط دارد.

هوش اجتماعی 

هوش اجتماعی توانایی درک اعمال خود و دیگران و انجام رفتار عاقلانه در موقعیت‌های اجتماعی است. هوش اجتماعی از تجربه با افراد و یادگیری از موفقیت و شکست در محیط‌های اجتماعی آموخته می‌شود و رشد می‌کند. این یک مهارت مهم بین فردی است که به افراد کمک می‌کند در تمام جنبه‌های زندگی خود موفق شوند.

هوشمندی کتابی و هوشمندی خیابانی 
مفاهیم «هوشمندی کتابی» و «هوشمند خیابانی» دیدگاه‌های متضادی هستند که بر اساس این پیش‌فرض استوار است که برخی افراد دانشی دارند که از طریق مطالعه دانشگاهی به دست آورده‌اند، اما ممکن است تجربه لازم برای به‌کارگیری معقول آن دانش را نداشته باشند، در حالی که برخی دیگر دانش کسب‌شده از طریق تجربه عملی دارند، اما ممکن است بدون اطلاعات دقیقی باشند که معمولاً از طریق مطالعه به دست می‌آیند تا بتوان به‌طور مؤثر آن دانش را به کار برد. پژوهشگر هوش مصنوعی، هکتور لوسک اشاره می‌کند که:

روان‌شناسی افتراقی و تشخیص روانشناختی

آزمون هوش 

از آزمون هوش برای ارزیابی توانایی‌های شناختی یک فرد استفاده می‌شود. آزمون‌های مختلفی برای گروه‌های هدف و موارد استفاده گوناگون وجود دارد. نتیجهٔ چنین آزمونی اغلب به اصطلاح بهره هوشی (IQ) خوانده می‌شود. آزمون‌های هوش بر این فرض استوارند که بهره هوشی جمعیت توزیع نرمال است؛ بنابراین بهره هوشی عددی با میانگین ۱۰۰ و انحراف معیار ۱۵ می‌باشد.

بهره هوشی 

بهره هوشی (IQ) یک نمرهٔ کل است که از مجموعه ای از آزمون‌های هوش یا خرده آزمون‌ها طراحی شده برای ارزیابی هوش انسان به دست می‌آید.

هوش به عنوان ویژگی شخصیتی 
هوش با تعدادی از متغیرهای دیگر همبستگی دارد. افراد باهوش اغلب در مدرسه موفق تر از کسانی هستند که هوش کمتری دارند. و به‌طور متوسط پست‌های حرفه ای بالاتری را اشغال می‌کنند.در بین دانش‌آموزان و کارآموزان، افراد باهوش‌تر عملکرد بهتری نسبت به افراد کم‌هوش دارند. افراد با استعداد بالاتر از حد متوسط عموماً زندگی سالم‌تری دارند و دارای امید به زندگی بالاتری هستند.

هوش با برخی از بیماری‌ها نیز در ارتباط است. برای مثال، افراد باهوش اغلب نزدیک‌بین هستند.

برای اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی، نشان داده شده‌است که هم افراد بسیار باهوش و هم افراد بسیار کم‌هوش بیشتر به آن مبتلا هستند – اما افراد باهوش متوسط بسیار کمتر از این اختلال رنج می‌برند.

بحث وراثت 

اکنون اجماع گسترده‌ای در روان‌شناسی وجود دارد که هم وراثت و هم تأثیرات محیطی در رشد هوش نقش دارند.

مطالعات متعددی از تخمین‌ها حمایت می‌کنند که ۳۰ تا ۸۰ درصد از «واریانس کل» در هوش عمومی را می‌توان با عوامل ژنتیکی توضیح داد. وراثت پذیری هوش، یعنی نسبتی که بر اساس تأثیرات ژنتیکی است، با افزایش سن از حدود ۳۰ درصد در اوایل کودکی به ۷۰ تا ۸۰ درصد در بزرگسالی افزایش می‌یابد.

بسیاری از محققان بر این عقیده هستند که هوش همیشه دارای یک جزء ارثی است، زیرا تحلیل بوچارد و مک گو (۱۹۸۱) که اکنون کلاسیک تلقی می‌شود، جستجوی تجربی برای پاسخ به این سؤال بود که آیا هوش عمومی ارثی است؟ که با یک «بله» واضح و قطعی پاسخ داده شد.

سایر نویسندگان همچنین اشاره می‌کنند که معمولاً نمی‌توان تأثیرات محیطی مربوط را با جزئیات بیشتری شناسایی کرد و اینها جنبه‌های محیطی هستند که بر اعضای یک خانواده به یک اندازه تأثیرگذار نمی‌گذارند به عبارت دیگر بر خواهر و برادرهایی که با هم بزرگ می‌شوند به روش‌های مختلف تأثیر می‌گذارند.

ریچارد لوونتین استدلال می‌کند که این باور که هوش تا حد زیادی ارثی است و تأثیرات محیطی در خانواده اعمال نمی‌شود، از تفسیر نادرست مطالعات فرزندخواندگی ناشی شده‌است. اگر مطالعات به درستی تفسیر شوند، بدیهی است که محیط خانوادگی مشترک بین خواهر و برادر نقش اصلی را ایفا می‌کند.

توسعه هوش

عوامل خطر در دوران کودکی 
اصطلاح عوامل خطر، مانند مصرف مواد مخدر توسط والدین، فقر یا سلامت روانی ضعیف افرادی که آنها را بزرگ می‌کنند، می‌توانند تأثیر منفی چشمگیری بر رشد هوش داشته باشند. یک مطالعه نشان داد که رشد کودک تنها زمانی به شدت آسیب می‌بیند که چندین عامل خطر به‌طور همزمان رخ دهند. مطالعه طولی دیگری نیز به این نتیجه رسید که یک یا دو عامل خطر تنها تأثیر بسیار کمی بر رشد شناختی داشتند، اما زمانی که عوامل دیگر اضافه شدند، تأثیرات قوی بود. کودکانی که تحت تأثیر ۸ تا ۹ عامل خطر قرار داشتند، حتی ضریب هوشی آنها به‌طور متوسط ۳۰ امتیاز کمتر از کودکانی بود که تحت تأثیر قرار نگرفتند. نتایج کمی این مطالعه در جدول ارائه شده‌است.

مطالعه فرزندخواندگی 
مطالعات بر روی کودکان فرزندخوانده این امکان را فراهم می‌کند تا بررسی کنیم که محیط اجتماعی چه تأثیری بر رشد هوش کودک دارد. از آنجایی که فرزندخوانده‌ها با والدین و خواهر و برادر خود نسبتی ندارند، اگر هوش کاملاً ارثی بود، هوش آنها باید مستقل از ضریب هوشی خانوادهٔ فرزندخوانده باشد. با این حال، اگر تنها محیط اجتماعی-اقتصادی بر رشد هوش تأثیر بگذارد، نباید تفاوت معناداری در ضریب هوشی بین فرزندخوانده و والدین یا خواهرخوانده و برادرخوانده‌اش وجود داشته باشد.

مطالعات فرزندخواندگی توسط کلارک و هانیسی (۱۹۸۲) و وینیک، مایر و هریس (۱۹۷۵) نیز ارتباط بین هوش کودک و محیط اجتماعی او را نشان می‌دهد: نشان داده شد که یتیمان ویتنامی و کره‌ای که توسط خانواده‌های طبقه متوسط آمریکایی بزرگ شده‌اند، دارای ضریب هوشی بالاتر از میانگین بودند. در مطالعات به‌طور متوسط ضریب هوشی بین ۱۱۲ تا ۱۲۰ برای کودکانی بود که از تغذیه کافی برخوردار بودند. کودکانی که سابقه سوءتغذیه داشتند، میانگین ضریب هوشی بین ۱۰۲ تا ۱۰۶ داشتند که ضریب هوشی متوسط است.

یک مطالعه فرزندخواندگی در فرانسه نشان داد که فرزندخواندگی نسبتاً دیرهنگام، همراه با بهبود محیط اجتماعی، می‌تواند ضریب هوشی کودک نادیده گرفته شده/آزاردیده با هوش کمتر از متوسط را پیش از فرزندخواندگی افزایش دهد. همچنین نشان داد که کودکانی که توسط خانواده‌هایی با وضعیت اقتصادی-اجتماعی بالا به فرزندی قبول می‌شوند، هوش بالاتری (میانگین IQ: 98) نسبت به کودکانی که توسط خانواده‌هایی با وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین به فرزندخواندگی پذیرفته شده‌اند (میانگین IQ: 85) دارند.

مطالعه پذیرفته‌شده توسط Harold M. Skeels و Skodak نیز به‌طور گسترده ذکر شده‌است. آنها ابتدا ۱۸۱ فرزندخوانده را از نظر بهره هوشی مورد بررسی قرار دادند. آنها رشد فکری‌شان را تا نوجوانی دنبال کردند. در این مرحله هنوز ۱۰۰ نفر در نمونه وجود داشتند. آنها به نتایج زیر رسیدند:
 کودکان فرزندخوانده در مقایسه با مادران بیولوژیکی خود بسیار بهتر رشد می‌کنند.
 کودکانی که توسط زوج‌های طبقه متوسط به فرزندی پذیرفته می‌شوند، ضریب هوشی معادل زوج‌های بیولوژیکی آن طبقه دارند.
 ضریب هوشی مادر متولد شده به‌طور قابل توجهی با ضریب هوشی فرزندش ارتباط دارد. کودکان مادرانی که ضریب هوشی کمتر از ۷۰ داشتند، در نوجوانی به میانگین ضریب هوشی ۱۰۴ دست یافتند. کودکانی که مادرانی با ضریب هوشی ۱۱۰ یا بیشتر داشتند، در نوجوانی به میانگین ضریب هوشی ۱۲۹ دست یافتند. با این حال، مشخص نیست که آیا این به دلیل بیولوژیکی است یا خیر. از آنجایی که در آن زمان رویه فرزندخواندگی آمریکایی‌ها این بود که فرزندان باهوش‌ترین مادران را در دستان ثروتمندترین فرزندخواندگان قرار دهند.
 عوامل عاطفی و شخصی در خانواده فرزندخوانده نقش مهمی در رشد فکری دارند.

مطالعه فرزندخواندگی انجام‌شده توسط Capron و Duyme به این نتیجه رسید که ژن‌ها و محیط هر دو نقش دارند. در اکثریت قریب به اتفاق موارد، والدین بیولوژیکی فرزندخوانده‌ها از افراد فقیر هستند. اطلاعات کمی دربارهٔ فرزندخوانده‌ای که والدین بیولوژیکی آنها ثروتمند هستند، وجود دارد. از سوی دیگر، والدین خوانده معمولاً از طبقات بالاتر هستند، تنها به این دلیل که افراد فقیر به ندرت مجاز به فرزندخواندگی هستند. برای از بین بردن این شکاف علمی، Capron و Duyme اکنون به‌طور خاص به دنبال کودکانی با والدین بیولوژیکی ثروتمند و همچنین کودکانی با والدین خوانده فقیر بودند.

تأثیر محیط اجتماعی-اقتصادی

طبقه اجتماعی 
استاد روان‌شناسی، اریک ترکهایمر خاطرنشان می‌کند که طبقه اجتماعی نقش عمده ای در وراثت‌پذیری هوش ایفا می‌کند. در حالی که هوش تا حد زیادی در طبقه متوسط ارثی است، در طبقه پایین اینطور نیست. مطالعات بر روی دوقلوها تاکنون عمدتاً در طبقات متوسط و بالا انجام شده‌است و بنابراین به نتایجی منجر شده‌است که اهمیت بیشتر محیط در طبقات پایین را در نظر نمی‌گیرد. شرایط بد محیطی در طبقه پایین به این معنی است که کودکان قادر به توسعه پتانسیل ژنتیکی تعیین شده خود نیستند. در مقیاس ۰٫۰۰ تا ۱٫۰۰، ضریب هوشی در طبقه متوسط ۰٫۷۲ است که توسط ژن‌ها تعیین می‌شود، اما در طبقه پایین به گفتهٔ ترکهایمر این رقم تنها ۰٫۱۰ است.

آموزش و پرورش 
مطالعات نشان می‌دهد که بین کودکانی که والدینشان برای پیشرفت فکری ارزش قائل هستند و فرزندان والدینی که برایشان ارزش قائل نیستند، تفاوت‌های معناداری در هوش وجود دارد. بچه‌های گروه اول باهوش‌تر بودند. مطالعه دیگری نشان می‌دهد که فرزندان والدینی که رفتارهای والدینی خونگرم و دموکراتیک از خود نشان دادند، باهوش‌تر از فرزندان والدینی بودند که رفتاری مستبدانه و تنبیه‌کننده داشتند.

تغذیه 
هرتزیگ، برچ، ریچاردسون و تیزارد در سال ۱۹۷۲ دریافتند که سوءتغذیه در اوایل دوران کودکی عواقب جدی بر رشد هوش و رفتار اجتماعی کودکان دارد. آنها کودکانی را که به دلیل سوءتغذیه مجبور به بستری شدن در بیمارستان شدند و سپس به آغوش خانواده‌هایشان بازگشتند، معاینه کردند. میانگین IQ آنها ۵۸ بود. کلارک و هانیسی زندگی کودکانی را که از کشورهای در حال توسعه به فرزندی قبول شده بودند و دچار سوءتغذیه بودند و تجربیات آسیب‌زا در دوران کودکی داشتند را بررسی کردند. این کودکان توسط خانواده‌های آمریکایی طبقه متوسط به فرزندخواندگی پذیرفته شدند. برخلاف تصور اینکه این کودکان از آسیب‌های شدید رنج می‌برند، معلوم شد که دارای هوش بالاتر از حد متوسط و از نظر اجتماعی دارای شایستگی بالاتر از حد متوسط هستند. در آزمون واژگان تصویر پی بادی که برای سنجش هوش کلامی در نظر گرفته شده‌است، آنها به ضریب هوشی ۱۲۰ و در مقیاس بلوغ اجتماعی واینلند به‌طور متوسط ۱۳۷ امتیاز دست یافتند. ۱۰۰ امتیاز متوسط و ۱۳۷ امتیاز فوق‌العاده خوب در نظر گرفته می‌شود. کلارک و هانیسی به این نتیجه رسیدند که کودکان دچار سوءتغذیه و آسیب‌دیدگی، زمانی که در خانواده‌های پایدار به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شوند، به طرز شگفت‌انگیزی انعطاف‌پذیر هستند. آنها کودکان را به سه گروه تقسیم کردند: یکی با سوءتغذیه شدید، موارد مرزی و دیگری با تغذیه کافی. گروه با سوءتغذیه شدید، ضریب هوشی ۱۰۲، افراد مرزی ضریب هوشی ۱۰۶ و کودکانی که سوءتغذیه نداشتند ضریب هوشی ۱۱۲ را به دست آوردند. وینیک مایر و هریس به این نتیجه رسیدند که سوءتغذیه در آغاز دوران کودکی تأثیر مخربی بر رشد ضریب هوشی دارد، اما زندگی با ناتوانی ذهنی را محکوم نمی‌کند. اگر آنها حداکثر تا سن سه سالگی به فرزندخواندگی پذیرفته شوند، حتی کودکانی که به شدت سوءتغذیه دارند، به ضریب هوشی طبیعی دست می‌یابند. مقادیر بهره هوشی بالاتر از متوسط کودکانی که به اندازه کافی تغذیه شده‌اند احتمالاً توسط خانواده‌های خوانده توضیح داده شده‌است. خانواده‌هایی که مجاز به فرزندخواندگی هستند، معمولاً از وضعیت اجتماعی-اقتصادی بالایی برخوردار هستند و می‌توانند شرایط زندگی بسیار خوبی را برای کودکان فراهم کنند.

مدتهاست که شناخته شده‌است که کمبود ید در دوران بارداری یا آغاز دوران کودکی می‌تواند سبب ناتوانی ذهنی شود. یک متاآنالیز از ۱۰ مطالعه بالینی مختلف نشان داد که کمبود مزمن ید منجر به کاهش میانگین ضریب هوشی ۱۳٫۵ امتیازی شد. این واقعیت که کمبود مزمن ید سبب کاهش هوش در کودکان می‌شود، با مطالعات انجام‌شده در تمام نقاط جهان ثابت شده‌است. کمبود ید به عنوان «بزرگ‌ترین علت آسیب مغزی قابل پیشگیری و عقب‌ماندگی ذهنی در جهان» در نظر گرفته می‌شود.

طبق آزمایشی که در دبستانی از ایالات متحده آمریکا انجام شد مشخص شد که ضریب هوشی کودکان را می‌توان با استفاده از قرص‌های ویتامین افزایش داد. این آزمایش در دو مدرسه ابتدایی به مدت ۳ ماه انجام گرفت. دانش‌آموزان آنها اکثراً اسپانیایی‌تبار بودند. به گروه آزمایش قرص ویتامین و به گروه کنترل، دارونما داده شد. میانگین بهرهٔ هوشی گروه آزمایش ۲٫۵ امتیاز افزایش یافت.

رژیم غذایی در دوران بارداری می‌تواند تأثیر مثبتی بر IQ داشته باشد. در یک مطالعه، فرزندان زنانی که در دوران بارداری کپسول روغن ماهی دریافت کرده‌اند، هوش بیشتری نسبت به فرزندان زنانی داشتند که دارونما دریافت کرده‌اند. مادرانی که در دوران بارداری ماهی زیادی مصرف کرده‌اند، فرزندانی با بهره هوشی بالاتر و رفتار اجتماعی بهتری نسبت به سایر مادران دارند. این اثر حتی زمانی که سایر متغیرها (مانند طبقه اجتماعی یا تغذیه از شیر مادر) کنترل می‌شود، باقی می‌ماند. با این حال، برخی از انواع ماهی‌ها به دلیل افزایش آلودگی محیط زیست به شدت به جیوه آلوده هستند. در دوران بارداری باید از مصرف آنها اجتناب کرد. علاوه بر این، باید مراقب بود که در دوران بارداری ید کافی مصرف شود، زیرا کمبود ید در دوران بارداری می‌تواند با کاهش ضریب هوشی در کودک همراه باشد. علاوه بر یک رژیم غذایی پایه غنی از ید، مانند ماهی، غذاهای دریایی و برخی سبزیجات، مصرف مکمل ۱۰۰ (تا ۱۵۰) میکروگرم ید در روز به شکل قرص توصیه می‌شود.

مصرف الکل 

مصرف الکل مادر در دوران بارداری می‌تواند سبب ناهنجاری‌های جنینی ناشی از الکل شود که «جنین الکلی» نیز نامیده می‌شود. این موضوع اغلب با مقادیر ضریب هوشی پایین همراه است. سندرم جنین الکلی، شایع‌ترین ناتوانی ذهنی است که از نظر ژنتیکی تعیین نمی‌شود.

غفلت 
به گفته رنه اسپیتز، غفلت در اوایل دوران کودکی می‌تواند سبب بیمارستان‌زدگی شود. این ویژگی، از جمله، با عقب‌ماندگی ذهنی و ضریب هوشی پایین است. با این حال، بستری شدن در بیمارستان در صورتی قابل درمان است که بعداً از کودک با محبت مراقبت شود.

محیط زبانی 
محیط زبانی نیز نقش مهمی در هوش ایفا می‌کند و ارتباط نزدیکی با موقعیت اجتماعی والدین دارد. یک مطالعه نشان داد که والدین طبقه متوسط و بالا به‌طور چشمگیری بیشتر از والدین طبقه پایین با فرزندان خود صحبت می‌کنند و از جمله‌های پیچیده‌تری هم استفاده می‌کنند. این موضوع تأثیر بسیار زیادی بر توسعه اطلاعات دارد. ضریب هوشی کودکان محروم به‌طور متوسط ۷۹ بود، در حالی که کودکان دارای رفاه اجتماعی که زیاد با آنها صحبت می‌شد، میانگین ۱۱۷ داشتند.

فقر 
کودکان با پیشینهٔ فقر اغلب از هوش کمتری برخوردارند، مهارت‌های زبانی ضعیف‌تری دارند و از مهارت‌های اجتماعی کمتری نیز بهره‌مند هستند. در یک مطالعه در ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۹۷، ضریب هوشی کودکان خانواده‌های فقیر که کمتر از نیمی از خط فقر درآمدی داشتند، ۶ تا ۱۳ امتیاز کمتر از کودکانی بود که حدود دو برابر خط فقر درآمدی داشتند. حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از کودکان در مدارس، افراد دارای ناتوانی یادگیری از پیشینه ضعیفی هستند. به گفته شلاک، وضعیت ناامن شغلی و مالی والدین، شرایط نامناسب زندگی، زندگی در مناطق محروم اجتماعی، خانواده‌های ناقص و انزوای اجتماعی سبب می‌شود که نیازهای فرزندان در این محیط زندگی برآورده نشود. این بدان معناست که آنها نمی‌توانند به پتانسیل فکری خود دست یابند.

سوء تغذیه و کمبود تغذیه یک عامل اصلی است. ارائه یک رژیم غذایی سالم به کودکان خردسال می‌تواند تأثیر فقر بر بهره‌هوشی را کاهش دهد. [90] همچنین این امکان وجود دارد که تأثیر فقر بر هوش در درجه اول به دلیل اختلالات رشدی ناشی از محیط در مغز کودک باشد که در تصاویر MRI تشخیص داده می‌شود.

ثبات هوش 
در دوران نوزادی تا چهارسالگی، هوش هنوز بسیار ناپایدار است؛ بنابراین پیش‌بینی‌های درون‌فردی مفید نیستند. همبستگی برای محدوده سنی از یک تا پنج سال تنها r=.۱۸ است. پس از سه سال، پیش‌بینی‌ها قابل اعتمادتر می‌شوند. از بزرگسالی به بعد ثبات هوش بسیار بالاست. برای یک دوره هفت‌ساله، همبستگی‌های r=.۸۹ تا r=.۹۶ را می‌توان نشان داد.

در سال ۱۹۳۲، آزمون هوش موری هاوس بر روی ۸۷۴۹۸ کودک اسکاتلندی ده‌ونیم تا یازده‌ونیم ساله انجام شد. هدف آن شناسایی کودکان طبقه کارگر بود که می‌توانستند از آموزش بیشتر در مدرسه دستور زبان بهره‌مند شوند. پس از آغاز هزاره، مجدداً آزمون هوش بر روی شرکت‌کنندگان در آزمون زنده (که اکنون ۸۰ سال داشتند) انجام شد که دارای همبستگی بالا با r=.۶۶ بود.

آلودگی محیطی 
دانشمندان بر این باورند که آلودگی محیطی، به‌ویژه قرار گرفتن در معرض سرب، بر رشد هوشی کودکان در حال رشد تأثیر منفی می‌گذارد.

تفاوت بهرهٔ هوشی در گروه‌های قومی

بهرهٔ هوشی ملی بر اساس نظر دیوید لین 
ریچارد لین (مرگ ۲۰۲۳ میلادی) روان‌شناسی بریتانیایی و طرفدار نژادگرایی علمی بود او ادعا می‌کند که تفاوت‌های نژادی و جنسی در هوش وجود دارد. دو تا از آخرین کتاب‌های او در مورد تبه‌ژن‌شناسی و اصلاح نژاد است. در سال ۱۹۹۰ او پیشنهاد کرد که اثر فلین - یک افزایش سال به سال مشاهده شده در نمرات ای کیو در سراسر جهان - احتمالاً می‌تواند با بهبود تغذیه، به ویژه در اوایل کودکی توضیح داده شود.

طبق یک مطالعه در سال ۲۰۱۲ توسط ریچارد لین و تاتو وانهانن انجام شده، میانگین بهرهٔ هوشی جمعیت ایران ۸۴ و رتبه ایران در بین ۱۹۹ کشور جهان ۱۱۹ عنوان شده‌است. در گزارشی دیگر در سال ۲۰۱۹ که توسط ریچارد لین و دیوید بیکر در موسسه اولستر انجام شده‌است، بالاترین میانگین نمرات ای کیو در جهان ۱۰۶٫۴۹ و متعلق به ژاپنی‌ها است و شهروندان تایوان و سنگاپور پس از آن قرار دارند. در این گزارش بهره هوشی ایرانیان ۸۰٫۰۱ در نظر گرفته شده‌است.

کار لین در مورد تفاوت‌های نژادی جهانی به دلیل ارائه نادرست تحقیقات دانشمندان دیگر و به دلیل روش‌شناسی غیرسیستماتیک و تحریف مورد انتقاد قرار گرفته‌است. در سال ۱۹۹۵ روان‌شناس آمریکایی لئون کمین در بررسی انتقادی کتاب لین به نام منحنی زنگوله‌ای او را به دلیل بی‌توجهی به عینیت علمی، تعریف نادرست داده‌ها و نژادپرستی مورد انتقاد قرار داد.

نقد مفهوم هوش 

هوش اغلب به عنوان یک ساختار آماری مورد انتقاد قرار می‌گیرد. ارتباط قوی بین IQ و طبقه اجتماعی وجود دارد. اعضای طبقات اجتماعی پایین و فرزندانشان نسبت به افراد طبقات اجتماعی بالا و فرزندانشان به ضریب هوشی پایین‌تری در تست‌های هوش استاندارد دست می‌یابند. بحث شده‌است که آیا این به این دلیل است که تست‌های هوش سنتی نسبت به کارگران و فرزندانشان ناعادلانه هستند،
بنابراین آزمون‌های هوش به‌عنوان طبقه‌گرایی مورد انتقاد قرار گرفتند. علاوه بر این، به نظر می‌رسد توانایی قابل تشخیص از نظر عملیاتی از هوش برای حدس زدن پاسخ صحیح از روی عبارت آزمون (آزمون-حکمت) وجود دارد. این به ویژه در مورد پرسشنامه انتخاب چندگزینه‌ای صدق می‌کند. همچنین ممکن است آشنایی با فرم آزمون‌های پرسشنامه یا تکالیف آزمون هوش کلاسیک، مهارت‌های آزمون و همچنین مهارت‌های شناختی که به‌طور خاص مورد آزمایش قرار گرفته‌اند یا سرعت پاسخ صرف را آموزش دهد.

غالباً معیارهای معینی نظیرِ توانایی حلِ مسئله، استدلال، قدرتِ حافظه، و مانند آن را تعیین‌کنندهٔ هوش در هر فرهنگی می‌دانند. دانشمندانی نظیر بری (۱۹۷۴) شدیداً با این عقیده مخالف‌اند. آن‌ها طرفدارِ نسبی‌گرایی فرهنگی هستند. از این دیدگاه، مفهوم هوش از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است. برای مثال استرنبرگ (Sternberg)(۱۹۷۴) نشان داد که مهارت‌های هماهنگی در جوامعِ بدوی و نانویسا برای زندگی این جوامع بسیار ضروری به‌شمار می‌آیند و به عنوانِ معیاری برای سنجشِ میزان هوش افراد به کار می‌رود (مثلاً آن دسته از مهارت‌های حرکتی که برای تیراندازی با تیر و کمان لازم است). با این حال، این مهارت‌ها برای اکثر مردمِ جوامع باسواد و پیشرفته‌تر هیچ رابطه‌ای با هوش ندارند.
در فرهنگ‌های غربی، هوش را اغلب تواناییِ فرد در حلِ مسائلِ دشوار و تفکرِ خلاق می‌دانند. در حالی که در بسیاری از فرهنگ‌های غیرغربی هوش تا حد زیادی تحتِ شرایطِ اجتماعی بررسی می‌شود. در این گونه فرهنگ‌ها، میزانِ نقش‌پذیری فرد در مسئولیت‌های اجتماعی، همکاری با دیگران و مهارت در ایجاد روابطِ بینِ‌فردی به عنوانِ معیاری برای سنجشِ هوش در نظر گرفته می‌شوند.

دام هوش 
بسیاری از مردم که خود را بسیار باهوش می‌دانند، الزاماً متفکران خوبی نیستند. آنان در «دام هوش» گرفتارند. این دام جنبه‌های بسیاری دارد، که در اینجا تنها به دو مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:شخص بسیار باهوش می‌تواند دربارهٔ موضوعی عقیده‌ای را بپذیرد و از هوش خود برای دفاع از این عقیده استفاده کند. این شخص هرچه باهوش‌تر باشد، بهتر می‌تواند از عقیده‌اش دفاع کند. هرچه دفاع از عقیده بهتر باشد، شخص نیاز کمتری به انتخاب‌های دیگر پیدا می‌کند، یا به حرف دیگران گوش می‌دهد. اگر شما خود را محق بدانید، چرا باید این کار را بکنید؟ در نتیجه، بسیاری از ذهن‌های بسیار باهوش در دام فکرهای ضعیف می‌افتند؛ زیرا می‌توانند از این فکرها دفاع کنند.جنبه دوم دام هوش، آن است که شخص با این اندیشه بزرگ می‌شود، که خود را از اطرافیانش باهوش‌تر می‌داند (شاید هم این تصور درست باشد) و می‌خواهد بیشترین سود ممکن را از هوش خود ببرد. سریع‌ترین و مطمئن‌ترین راه برای سود بردن از هوش «اثبات اشتباه دیگران» است. یک چنین سیاستی فوراً نتیجه می‌دهد و برتری شما را محرز می‌سازد. سازنده بودن، پاداش کم‌تری دارد؛ زیرا ممکن است سال‌ها کار لازم باشد تا مؤثربودن عقیده‌ای آشکار گردد؛ بنابراین، بدیهی است که انتقادی و مخرب بودن، کاربرد بسیار خوشایندتری برای افراد باهوش است.

هوش غیرانسانی

هوش در جانوران 

اگرچه انسان‌ها کانون اصلی پژوهشگران هوش بوده‌اند، دانشمندان همچنین تلاش کردند تا هوش جانوران یا به‌طور گسترده‌تر، شناخت جانوران را نیز بررسی کنند.
تحقیقات وولفگانگ کهلر دربارهٔ هوش میمون‌ها نمونه‌ای از تحقیقات در این زمینه است. کتاب استنلی کورن، هوش سگ‌ها یک کتاب قابل توجه دربارهٔ هوش سگ است. (همچنین ببینید: هوش‌سنجی سگ) جانوران ناانسان که به‌ویژه برای هوششان مورد توجه و مطالعه قرار گرفته‌اند عبارتند از شامپانزه معمولیها، بونوبوها (به ویژه زبان استفاده‌کننده کانزی) و دیگر انسانیانها، دلفینها، فیلها و تا حدودی طوطیها، خرموش و غرابها.

هوش سفالوپود نیز یک مطالعه مقایسه‌ای مهم ارائه می‌دهد. سرپایانها ظاهراً ویژگی‌های هوش قابل‌توجهی از خود نشان می‌دهند، با این حال دستگاه عصبی آن‌ها به‌شدت با جانوران مهره‌دار متفاوت است. مهره‌دارانی مانند پستانداران، پرندگان، خزندگان و ماهیان درجه نسبتاً بالایی از هوش نشان داده‌اند که بر اساس هر گونه متفاوت است. دربارهٔ بندپایان هم همین‌طور است.

عامل هوش عمومی در جانوران به جز انسان 

شواهدی از یک عامل کلی هوش در جانوران ناانسان دیده شده‌است. عامل هوش عمومی یا «فاکتور جی (g)» ساختاری روان‌سنجی است که همبستگی‌های ثبت‌شده بین نمره‌های یک فرد را در طیف وسیعی از مهارت‌های شناختی خلاصه می‌کند. هوش عمومی نخستین بار دربارهٔ انسان توضیح داده شد، فاکتور «هوش عمومی» از آن زمان در تعدادی از گونه‌های ناانسان نیز شناسایی شده‌است.

توانایی شناختی و هوش را نمی‌توان با استفاده از مقیاس‌های یکسان و عمدتاً وابسته به کلامی که برای انسان‌ها ایجاد شده‌است اندازه‌گیری کرد. در عوض، هوش با استفاده از انواع ابزارهای تعاملی و مشاهده‌ای با تمرکز بر نوآوری، عادت معکوس، نظریه نظر اجتماعی و پاسخ‌ها به نوآوری اندازه‌گیری می‌شود. مطالعات نشان داده‌است که «هوش عمومی» مسئول ۴۷ درصد از واریانس فردی در اندازه‌گیری‌های توانایی شناختی در نخستی‌سانان و بین ۵۵ تا ۶۰ درصد واریانس در موش خانگی است. این مقادیر مشابه واریانس پذیرفته‌شده در بهره هوشی است که با «هوش عمومی» در انسان (۴۰–۵۰٪) توضیح داده شده‌است.

گیاهان 

استدلال شده‌است که گیاهان را نیز باید بر اساس توانایی آنها در حس کردن و مدل‌سازی محیط‌های بیرونی و درونی به عنوان هوشمند طبقه‌بندی کرد و بر این اساس ریخت‌شناسی (زیست‌شناسی)، فیزیولوژی گیاه و انعطاف‌پذیری فنوتیپی را بر این اساس تنظیم کرد. برای اطمینان از حفظ خود و تولید مثل

یک استدلال متقابل این است که معمولاً هوش را شامل ایجاد و استفاده از خاطره‌های پایدار می‌دانند، در مقابل محاسباتی که شامل یادگیری نمی‌شوند. اگر این امر به عنوان قطعی هوش پذیرفته شود، آنگاه شامل هوش مصنوعی ربات‌هایی می‌شود که توانیی «یادگیری ماشینی» دارند، اما آن پاسخ‌های واکنش حسی کاملاً مستقل را که می‌توان در بسیاری از گیاهان مشاهده کرد را حذف کرد. گیاهان به پاسخ‌های حسی-حرکتی خودکار محدود نمی‌شوند، با این حال، می‌توانند تجربیات مثبت و منفی را تشخیص دهند و از تجربیات گذشته خود «یادگیری» (ثبت خاطرات) داشته باشند. آنها همچنین توانایی برقراری ارتباط، محاسبه دقیق شرایط خود، استفاده از تحلیل هزینه-فایده پیچیده و انجام اقدامات کاملاً کنترل شده برای کاهش و کنترل عوامل استرس‌زای محیطی مختلف را دارند.

هوش مصنوعی 

محققانی که هوش مصنوعی را مطالعه می‌کنند، تعاریفی از هوش ارائه کرده‌اند که شامل هوش نشان داده شده توسط ماشین‌ها می‌شود. برخی از این تعاریف قرار است به اندازه کافی کلی باشند که هوش انسان و دیگر جانوران را نیز دربرگیرد. یک عامل هوشمند را می‌توان به عنوان سیستمی تعریف کرد که محیط خود را درک می‌کند و اقداماتی را انجام می‌دهد که شانس موفقیت آن را به حداکثر می‌رساند. هوش مصنوعی را این‌گونه تعریف می‌کنند: «توانایی یک سیستم برای تفسیر صحیح داده‌های خارجی، یادگیری از چنین داده‌ها، و استفاده از آن یادگیری‌ها برای دستیابی به اهداف و وظایف خاص از طریق سازگاری انعطاف‌پذیر.» پیشرفت در هوش مصنوعی را می‌توان از بازی‌ها گرفته تا کارهای عملی مانند تاشدگی پروتئین نشان داد.هوش مصنوعی موجود از نظر هوش عمومی از انسان جلوتر است، که گاهی به عنوان «ظرفیت یادگیری شیوه انجام طیف وسیعی از وظایف» تعریف می‌شود.

مفردگرای الیزر یودکوفسکی، تعریف کیفی ضعیفی از هوش ارائه می‌کند: «آن نوع چیزهای هوشمندانه‌ای که از مغز بیرون می‌آیند، که می‌توانند شطرنج بازی کنند، و اوراق قرضه را قیمت‌گذاری کنند، و مردم را متقاعد به خرید اوراق قرضه و اختراع اسلحه کنند؛ گرانش را با نگاه کردن به نورهای سرگردان در آسمان کشف کنید؛ و اگر هوش ماشینی آن را در مقادیر زیاد داشته باشد، ممکن است به آن اجازه دهد تا نانوتکنولوژی مولکولی را اختراع کند و غیره».

مارکوس هاتر و شین لگ پس از بررسی منابع، هوش را به عنوان «توانایی یک عامل برای دستیابی به اهداف در طیف وسیعی از محیط‌ها» تعریف می‌کنند.

در حالی که توانایی شناختی گاهی به عنوان یک پارامتر تک‌بعدی اندازه‌گیری می‌شود، همچنین می‌تواند به عنوان یک «هیپرسطح در یک فضای چندبعدی نمایش داده شود.» برای مقایسه سیستم‌هایی که در کارهای فکری مختلف خوب هستند.

برخی از شکاکان معتقدند که هیچ راه معناداری برای تعریف هوش، به جز «فقط اشاره به خودمان» (انسان) وجود ندارد.

جستارهای وابسته 
 نبوغ
 هوش مصنوعی

منابع

پیوند به بیرون 
 جزئیات یک فرضیه شگفت‌انگیز / چرا مردم بعضی کشورها باهوش ترند؟

آزمون روان‌شناسی
روان‌شناسی تربیتی
روان‌شناسی رشد
روان‌شناسی
هوش