عباس واعظ طبسی

عباس واعظ طبسی(۳ تیر ۱۳۱۴ – ۱۴ اسفند ۱۳۹۴) مجتهد شیعه، تولیت آستان قدس رضوی از ۱ اسفند ۱۳۵۸ تا پایان عمر (۱۴ اسفند ۱۳۹۴) سرپرست تولیت آستان قدس رضوی بود، نماینده ولی فقیه در خراسان، مدیر عالی حوزه علمیه خراسان، عضو مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. عباس پالیزدار، او را به «فساد اقتصادی» - «رانت خواری» و در برخی موارد به «فساد اخلاقی» متهم کرد که هیچ‌کدام ثابت نشد. طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، منصب تولیت آستان قدس رضوی از سوی رهبر تعیین می‌شود

زندگی شخصی

تولد 
عباس واعظ طبسی، در ۳ تیر ۱۳۱۴ در مشهد و در خانواده‌ای مذهبی متولد شد. پدر او، غلامرضا واعظ طبسی از روحانیون تأثیرگذار زمان خود به‌شمار می‌آمد. عباس واعظ طبسی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه به تحصیل در علوم حوزوی علاقه‌مند شد و در سن ۱۶ سالگی با حضور در حوزه علمیه مشهد دروس مقدمات، سطح و خارج را در محضر استادان این حوزه گذراند. آشنایی وی با سید مجتبی نواب صفوی در سال ۱۳۳۰، باعث به وجود آمدن روحیه‌ای قوی برای مبارزه با دودمان پهلوی شد. دیدار او با سید علی خامنه‌ای و سید مجتبی نواب صفوی موجب شد تا برای مبارزه علیه رژیم با هم یک گروه را تشکیل دهند و از آن پس مبارزه علنی عباس واعظ طبسی با دودمان پهلوی آغاز شد.

خانواده 
پدر واعظ طبسی، غلامرضا واعظ طبسی از مبلغان مشهد بود. طبسی، در یک سالگی پدرش را از دست داد و دوران کودکی را با سرپرستی مادر پشت سر گذاشت. مصطفی واعظ طبسی پسر سوم عباس واعظ طبسی و رئیس دفتر تولیت آستان قدس رضوی تا زمان درگذشت پدرش بود.

استادان 
عباس واعظ طبسی از آموزه‌های افرادی چون محمدتقی ادیب نیشابوری، مدرس یزدی، هاشم قزوینی، میرزا جواد آقا تهرانی، میلانی و میرزا حسین فقیه سبزواری برخوردار گردید و فلسفه، فقه، اصول، کلام و سایر علوم اسلامی را نزد آنان با موفقیت آموخت.

سید حسین طباطبایی بروجردی واعظ طبسی را طلبه‌ای خوش فکر و به عنوان زبان حوزه‌های علمیه دانسته و با تقدیر و مهرورزی از وی نام می‌برد.

وی به عنوان جایگاه عالی‌رتبه‌ترین مقام رسمی حوزه علمیه مشهد توانست شورای عالی حوزه علمیه خراسان را تشکیل دهد و حوزه علمیه این شهر را که ضلع سومی برای حوزه‌های علمیه قم و اصفهان محسوب می‌شود، به‌طور جدی گسترش دهد.

فعالیت‌های انقلابی 
عباس واعظ طبسی به همراه علی خامنه‌ای و هاشمی نژاد روحانیونی بودند که هستهٔ مرکزی فعالیت‌های انقلابی در مشهد با محوریت حرم علی بن موسی الرضا را مدیریت می‌کردند. وی شدیداً تحت تأثیر نواب صفوی بود و در طول سال‌های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۴ در سخنرانی‌های خود به مخالفت با رژیم پهلوی برخاست و سرانجام در سال ۱۳۳۴ مجدداً ممنوع‌المنبر شد و این منع تا هنگام سقوط رژیم پهلوی ادامه یافت.

عباس واعظ طبسی اولین بار در سال ۱۳۴۱ دستگیر و راهی زندان ساواک شد. چند بار قبل از این هم دستگیر شد اما زندانی نشد.

عباس واعظ طبسی در سال ۱۳۴۳ به همراه سید حسن میردامادی نجف‌آبادی (از منسوبین علی خامنه‌ای)، سید محمود مجتهدی برادر آقای سیدعلی سیستانی مرجع تقلید و مدرس یزدی نزد روح‌الله خمینی رفت و در جلسه‌ای با حضور خیل کثیری از مردم سخنرانی در خصوص اتفاقات ۱۵ خرداد کرد. خمینی تحت تأثیر صحبتهای او به گریه افتاد و پس از آن دوباره در راه‌آهن قم دستگیر و به زندان قزل قلعه منتقل شد. در این دیدار روح‌الله خمینی در مورد او گفت: 

عباس واعظ طبسی اولین بار در سال ۱۳۴۴ محمدجواد باهنر را در مراسمی که برای سخنرانی در رفسنجان دعوت شده بود ملاقات کرد. قبل از سخنرانی جلسه‌ای با باهنر داشت و موضوعات قابل طرح در سخنرانی را با یکدیگر مرور کردند. پس از سخنرانی به وی اعلام شد که ممنوع‌المنبر است. باهنر چند بار پس از انقلاب به مشهد آمد و از دانشگاه علوم اسلامی رضوی بازدید کرد و قرار بود در این دانشگاه به واعظ طبسی کمک کند که کشته شد.

لطف‌الله میثمی از اعضای نهضت آزادی و عضو سابق سازمان مجاهدین، واعظ طبسی را یکی از فعال‌ترین مبارزان و ساده‌زیست‌ترین روحانیان قبل از پیروزی انقلاب معرفی می‌کند

سمت‌ها 
عباس واعظ طبسی سمت‌های زیر را در جمهوری اسلامی ایران دارا بود:
 تولیت آستان قدس رضوی از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ خورشیدی ۱۳۹۴
 نماینده ولی فقیه در استان خراسان (رضوی، شمالی و جنوبی)
 مدیر عالی حوزه علمیه خراسان
 عضو پیشین مجلس خبرگان رهبری
 عضو پیشین مجمع تشخیص مصلحت نظام

تولیت آستان قدس رضوی 

۲۵ بهمن‌ماه ۱۳۵۷، توسط روح‌الله خمینی سرپرستی آستان قدس رضوی به واعظ طبسی محول شد. دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۵۹، وی حکم تولیت آستان قدس رضوی را از روح‌الله خمینی دریافت کرد.

حکم تولیت آستان قدس رضوی 
حکم انتصاب به تولیت استان قدس رضوی به شرح ذیل است:

توسعه فضاهای زیارتی حرم امام رضا 
در طول دوران مدیریت واعظ طبسی بر آستان قدس رضوی فضاهای عبادی و زیارتی حرم امام رضا چندین برابر شد.

گسترش حرم امام رضا 
افزایش تصاعدی زائران، عدم گنجایش فضاهای باز و سرپوشیده حوزه حرم و رواق‌ها، عدم سهولت زیارت و آمد و رفت انبوه زائران و …، واعظ طبسی به عنوان تولیت آستان قدس رضوی را واداشت به راه‌هایی فکر کند که ضمن در نظر گرفتن مسائل اجتماعی، فرهنگی زیارتی و خدماتی، بهترین و آرام‌ترین فضاهای لازم برای زیارت و نیایش زائران فراهم شود.
روند احداث فضاهای زیارتی، فرهنگی و خدماتی به‌سرعت افزایش یافت، به‌گونه‌ای که طی سال‌های اخیر، حجم عملیات اجرایی بالغ بر پنج برابر بناهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی است. زیربنای اماکن در طول ۱۲ قرن، حدود ۱۲ هکتار بود، در صورتی که از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون به ۹۰ هکتار رسیده‌است. احداث بناهای سرپوشیده و فضاهای باز جدید، همراه با توسعه و ترمیم بناهای گذشته، از رویکردهای اصلی این ساخت و سازها بوده، ضمن این‌که آستان قدس رضوی در این سال‌ها از توسعه فضاهای فرهنگی هم غافل نمانده‌است.
با احتساب تلاش‌های اخیر، از آغاز پیدایش حرم تاکنون، ۲۶ بنای سرپوشیده به نام رواق، ۹ فضای باز به نام صحن و ۴ مدخل ورودی به نام بست در اطراف مضجع شریف رضوی ساخته شده‌است.

حفاظت و صیانت از موقوفات 

واعظ طبسی از همان ابتدای شروع کار در پست سرپرستی و سپس تولیت آستان قدس رضوی مهم‌ترین وظیفه آستان قدس رضوی را حفاظت و صیانت از موقوفات امام رضا اعلام کرد؛ در همین زمینه او مورد تقدیر خمینی قرار گرفت.

ایجاد بزرگ‌ترین هلدینگ اقتصادی شرق کشور 
عباس واعظ طبسی با ایجاد یک تشکیلات نظارتی منسجم اقتصادی که برخی آن را مدیریت موفق اسلامی نامیده‌اند، در طی سال‌های پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، به پشتوانه درآمد حاصل از نذورات زائرین و وقف کنندگان آستان قدس رضوی، این سازمان را به یکی از موفق‌ترین سازمانهای جمهوری اسلامی در کسب درآمد تبدیل کرد. هم‌اکنون آستان قدس رضوی علاوه بر ایجاد تسهیلات فراوان برای زائران حرم علی بن موسی الرضا، مدیریت بزرگ‌ترین هلدینگ اقتصادی شرق کشور را برعهده دارد. البته سیستم شفافی در رابطه با سرمایه و میزان درآمد این سازمان بزرگ اقتصادی و نحوه هزینه کردن این درآمد و اخذ مالیات وجود ندارد.

موقوفات 
عباس واعظ طبسی در تاریخ ۵ جمادی‌الثانی ۱۴۲۴ قمری برابر با سیزدهم مرداد ماه ۱۳۸۲ خورشیدی یک باب کتابخانه و حسینیه امام رضا، واقع در کوچه ناظر مشهد مقدس را که مشتمل بر چندین بلوک بوده را تجمیع و به صورت یک باب ساختمان حسینیه و کتابخانه که دارای دو سالن در طبقات زیرین و همکف و ۵ دستگاه واحد مسکونی در ۳ طبقه احداث گردیده‌است. جهت تنظیم و ترویج شعائر مذهبی و تقویت مبانی دینی، به ویژه برگزاری مجالس تبلیغی و ترویجی در ماه رمضان و محرم و صفر و مناسبت‌های اعیاد و موالید و وفیات پیامبر اسلام، فاطمه دختر پیامبر اسلام و امامان شیعیان وقف آستان قدس رضوی کرد. طبق وصیت او، متولی کتابخانه و حسینیه امام رضا باید از نسل او بشرط معمم بودن باشد.

دارایی‌ها 
مؤسسه ایران فوکس با تخمین زدن ثروت آستان قدس رضوی در حدود ۷۷۰ میلیون دلار این سازمان را که تحت مدیریت واعظ طبسی اداره می‌شد، به عنوان ششمین سازمان ثروتمند ایران به حساب می‌آورد. منابع داخلی اشاره‌ای به میزان دارایی‌های واعظ طبسی نکرده‌اند. آستان قدس رضوی وی را به عنوان یکی از مهم‌ترین واقفان بعد از انقلاب اسلامی پس از سید علی خامنه‌ای معرفی کرده بود.

اتهام فساد مالی 
عباس پالیزدار طی سخنرانی‌هایی در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۷ در دانشگاه بوعلی همدان و ۷ خرداد همان سال در دانشکده حقوق دانشگاه شیراز، عباس واعظ طبسی و دستکم ۵۰ تن از مقامات ارشد و روحانیان با نفوذ جمهوری اسلامی را با ذکر نام به «فساد اقتصادی»، «رانت خواری» و در برخی موارد به «فساد اخلاقی» متهم کرد.

جایگاه سیاسی 

عباس واعظ طبسی یکی از حامیان مهم خامنه‌ای و از دوستان نزدیک وی و نیز از طرفداران نظریهٔ ولایت مطلقهٔ فقیه بود. قدرت و نفوذ عباس واعظ طبسی از استاندار‌های رسمی خراسان (رضوی، شمالی و جنوبی) نیز بیشتر بود.
پس از درگذشت او مناصب و پست‌های او بین ۱۳ نفر تقسیم شد:
 ۷ نفر به جای مدیر عالی حوزه علمیه خراسان
 ۳ نفر به جای نماینده ولی فقیه در استان‌های خراسان
 ۱ نفر تولیت آستان قدس
 ۱ نفر عضو مجمع تشخیص مصلحت
 ۱ نفر عضو مجلس خبرگان

درگذشت 

او روز جمعه ۷ اسفند ۱۳۹۴ پس از شرکت در انتخابات، دچار عارضه مغزی و وقفه تنفسی شد و به اورژانس بیمارستان امام رضا مشهد انتقال داده شد. سرانجام پس از یک هفته فرورفتن در کمای عمیق، در ساعت ۲ بامداد روز جمعه چهاردهم اسفند ۱۳۹۴ در ۸۰ سالگی درگذشت. در پی درگذشت او، سه روز عزای عمومی در خراسان اعلام شد و ادارات و مدارس مشهد شنبه ۱۵ اسفند ۱۳۹۴ تعطیل شد. مراسم تشییع جنازه و خاکسپاری او در صبح ۱۵ اسفند ۱۳۹۴ برگزار شد. سید علی خامنه‌ای بر پیکر وی نماز خواند و سران سه قوه در این مراسم حضور داشتند. او در رواق توحید در حرم امام هشتم شیعیان به خاک سپرده شد.

جستارهای وابسته 
 حوزه علمیه خراسان

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 

 

اعضای حزب جمهوری اسلامی
اعضای شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام
اهالی خراسان
اهالی طبس
اهالی مشهد
خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
درگذشتگان ۱۳۹۴
درگذشتگان ۲۰۱۶ (میلادی)
روحانیان شیعه اهل مشهد
زادگان ۱۳۱۴
زادگان ۱۹۳۵ (میلادی)
سیاستمداران اهل مشهد
عالمان شیعه
فقیهان شیعه دوازده‌امامی
کارآفرینان اهل ایران
کارآفرینان اهل مشهد
متولیان آستان قدس رضوی
نجات‌یافتگان از ترور اهل ایران
نمایندگان مجلس خبرگان رهبری
نمایندگان ولی فقیه در استان‌ها
واقفان اهل ایران
ویکی‌سازی رباتیک