پلیمریزاسیون

بَسپارش یا پُلیمِریزاسیون  یک واکنش شیمیایی است که در آن مولکول‌های کوچک و ساده یا همان مونومر با یکدیگر پیوند برقرار کرده و مولکولی بزرگ با جرم مولکولی چندین برابر مولکول اولیه به وجود می‌آورند.

دسته‌بندی انواع پلیمریزاسیون 
روش‌های انجام پلیمریزاسیون را می‌توان به صورت‌های مختلف دسته‌بندی کرد:

دسته‌بندی بر اساس طریقهٔ عمل کرد:
 پلیمریزاسیون آنیونی Anionic polymerization
 پلیمریزاسیون رادیکالی Radicalic polymerization
 پلیمریزاسیون کاتیونی Cationic polymerization

دسته‌بندی بر اساس محصولات واکنش پلیمریزاسیون 
واکنش پلیمریزاسیون با توجه به امکان تشکیل مولکول دیگری به دو دسته تقسیم می‌شود:

۱- پلیمریزاسیون تراکمی (=Condensation polymerization)

۲- پلیمریزاسیون افزایشی(=Addition polymerization)

در پلیمریزاسیون تراکمی، متصل شدن مونومرها به یکدیگر با حذف اتم‌ها یا گروه‌های اتمی همراه است (مانند آب و ...)

پلیمرهای زیر به روش تراکمی تولید می‌شوند:

پلی آمید(نایلونها), پلی استرها و بعضی پلی یورتان ها است.

پلیمریزاسیون افزایشی 
در پلیمریزاسیون افزایشی مونومرها بدون از دست دادن مولکول، به یکدیگر متصل می‌شوند؛ بنابراین پلیمر تولید شده با این واکنش دارای واحدهای تکرار شونده‌ای همانند مونومر اولیه هستند.
پلیمرهای زیر به روش فرایند پلیمریزاسیون افزایشی تولید می‌شوند:پلی اتیلن (PE), پلی پروپیلن (PP), پلی استایرن (PS), پلی وینیل استات (PVAS) و پلی تترافلوئورواتیلن یا تفلون (PETFE) و بیشتر گرمانرم‌ها و برخی گرماسخت‌ها.

مرحله‌ای-زنجیره‌ای 
در سال ۱۹۵۲ فلوری طبقه‌بندی فوق را اصلاح و واکنش‌های پلیمریزاسیون را براساس مکانیسم بسپارش به دو گروه واکنش‌های بسپارش مرحله‌ای و زنجیره‌ای تقسیم‌بندی کرد. طبقه‌بندی یاد شده بر اساس این نظریه بود که در بسپارش‌های مرحله‌ای همهٔ مونومرها از ابتدا تبدیل به دی مر (دو مونومر به هم چسبیده) و سپس تری مر (سه مونومر به هم چسبیده) و تترامر و … می‌شوند ولی در پلیمریزاسیون زنجیره‌ای تنها مونومرهایی قابلیت تبدیل شدن به دی مر را دارند که بتوانند در ابتدای واکنش (رادیکاله یا یونیده) شوند. در مرحلهٔ بعدی نیز همین دی مرها هستند که به مونومرهای دیگر حمله می‌کنند و طول زنجیر خود را می‌افزایند و به سرعت به زنجیر بلندی تبدیل می‌شوند.

دسته‌بندی بر اساس محیط انجام واکنش 
واکنش‌های پلیمریزاسیون بر اساس محیط انجام واکنش به سه دسته تقسیم می‌شوند.
 بپلیمریزاسیون توده‌ای Bulk polymerization
 پلیمریزاسیون امولسیونی Emulsion polymerization
 پلیمریزاسیون محلولی Solution polymerization

جستارهای وابسته 
 پلیمر
 بازپلیمریزاسیون re-polymerization
 واپلیمریزاسیون de-polymerization
 هم پلیمریزاسیون co-polymerization
 پلیمریزاسیون امولسیونی

برای مطالعهٔ بیشتر 
 حدادی اصل، وحید. تکنولوژی پلیمرها

پانویس

منابع 

 Odian, G.Principles of polymerization,John Wiley and sons,(۲۰۰۴)

بسپارها
ترکیب‌های آلی
ترکیب‌های شیمیایی
سنتز ترکیب‌های آلی
شیمی آلی
شیمی بسپار
واکنش‌های بسپارش
واکنش‌های شیمیایی