ایل زرزا

ایل زَرزا یکی از ایلات کرد ساکن در استان آذربایجان غربی است. مردمان ایل زرزا بیشتر ساکن در اطراف دریاچه ارومیه اشنویه و اطراف آن از جمله منطقه مرگور، زیندشت ، سنگان (به گویش زرزایی سینگان)، نالوس، نالیوان (به گویش زرزایی نلیوان)، نرزیوه،بیژن آباد،علی آباد،امیر آباد،خورشت،پوش آباد،شاهوانه،گردکاشان،سرگز، پوش آباد، جای شیران، گندویلا، حسن نوران، ده شمس بالا، ده شمس پایین و گرگ آباد هستند.
سالیان درازی است که این ایل همچون بسیاری از ایلات دیگر یکجانشین شده و به کارهای کشاورزی و صنعتی روی آورده‌اند. جمعیت این ایل در ایران بر اساس نوشته‌های تاریخ مردوخ بالغ بر چهارصد خانوار بوده‌است؛ ولی اکنون آمار دقیقی از جمعیت این ایل در دست نیست. از آنجایی که تمام افراد ایل دارای نام خانوادگی زرزا نمی‌باشند و نیز در چهار کشور دارای جمعیت کرد (ایران، ترکیه، عراق و سوریه) پراکنده شده‌اند، کار سرشماری آن‌ها دشوار است. 

آن گونه که ابن خلکان نوشته است انها را زرزاری باید گفت  و عماد زرزاری یکی از علمای بزرگ شافعی بود که همراه ایوبیان به مصر رفت و حاکم اسکندریه شد  و از بزرگان دیگرشان  امیر سالار زرزاری و دیگر امیر انوشیروان زرزاری بود که همگی از سرداران ایوبی بودند بنا به گفته ابن خلکان انها از  خاندان برامکه بوده اند میدانیم که برامکه  عشایر خود را به عراق آوردند.


در ایران ایل زرزا شامل هفت طایفه عبدالله خانی که شامل(خانواده های راد،زرزا،زرزا دوست و اشجعی)طایفه ابراهیم خانی که شامل(خانواده های زرزا،رشیدی،خان بیگی،خان نرزیوه،خانزاده و ابراهیمی) طایفه حسین بگی که شامل(خانواده های اسکندری،صادقی،اقبالی،پاشاخانی،فتحی زرزا،احمدی،خلیل بگی،رحمان و شیرعلیزاده)طایفه فتحعلی خانی که شامل(خانواده های زرزا خورشت،حیدری نوجوان،مهدی زاده،امیری،حاجی حسین زاده و حسن زاده)طایفه غفورخانی که شامل (خانواده مجیدی) طایفه امیرخانی که شامل (خانواده عزیز خانی)طایفه سید بگی که شامل (خانواده های دستی،سلیمانی و بوداغی)و طایفه مولودبگی که شامل (خانواده های زرزا،مختاری،ممکانی،سلامت،سلیمی،وکیلی،خلیل زاده،سراجی،زنگکانی،صوفی،جهانگیری،جانقو،نجفی،ابراهیمی،خالدی)می باشد.

ساختار اجتماعی 
ایل زرزا به دو دسته شهرنشین و ده‌نشین تقسیم می‌شود. ده نشین‌ها بیشترند و همه آن‌ها کشاورزند. شمار شهرنشین‌ها کمتر است و در اشنو و ورمی زندگی می‌کنند و به چهار طبقه زیر تقسیم می‌شوند:

۱. خرده مالکان ۲. پیشه وران ۳. روحانیان ۴. برزگران

در حال حاضر باتوجه به ریشه کنی جریانات ارباب رعیتی و یا قدرت قومی و قبیله گری چیزی تحت عنوان ارباب در اقوام کرد به شکل سابق وجود ندارد و صرفا چند رئیس عشیره بصورت مستشار یا نیروی نظامی در مناطق کردنشین برای کنترل مناطق مرزی توسط دولت های مرکزی انتخاب می شوند و بیشتر جنبه میانجی گری برای حل منازعات را دارند.

پوشش 
پوشاک مردان زرزا

پوشاک مردان زرزا از هفت جزء تشکیل شده‌است.
 کفش: گیوه و کلاش و یک نوع کفش مخصوص که خود زرزاها کالِ شیرازی می‌نامند.
 شلوار: که در زبان زرزایی پانتُر گفته می‌شود.
 کُت: به زبان زرزایی کُوا
 پیراهن: کِراس
 پَستَک: نوعی جلیقه بی آستین کوتاه و از جنس نمد
 شال کمر: از جنس پارچه لطیف و گل دار به طول بیست سانتی‌متر و در زبان زرزایی پِشت پند نامیده می‌شود.
۷. عرق چین: گرداگرد عرقچین دستمالی با نام شدّا بسته می‌شود.

پوشاک زنان زرزا
 کفش: همانند کفش کالِ شیرازی مردان زرزا
 شلوار
 پیراهن: کراس بلند زنانه و پرچین با آستین‌های گشاد و سنبوسه دار
 کُت زنانه: آلخالُغ
 شال کمر: که همانند پِشت پند مردانه است با این تفاوت که اندکی شل‌تر از شال مردان بسته می‌شود.

۶. کلاه: کلاه زنان زررا تاس کُلا نامیده می‌شود و گرداگرد آن دستمالی به نام هوری بسته می‌شود.

منابع 

 ایل زرزا
 ایل زرزا

ایل‌های کرد ایران
کردها
عشایر ایران
پراکنش کرد