لطف‌الله صافی گلپایگانی

لطف‌الله صافی گلپایگانی (۳۰ بهمن ۱۲۹۷ – ۱۲ بهمن ۱۴۰۰) فقیه و مجتهد سنتگرای ایرانی و از مراجع تقلید شیعه دوازده امامی بود. او نزد سید حسین طباطبایی بروجردی تحصیل کرد. وی در قم اقامت داشت و در حوزه علمیه این شهر تدریس می‌کرد.

زندگی‌نامه 
پدر او، محمدجواد صافی گلپایگانی (۱۲۴۹–۱۳۳۷)، از فقهای عصر خویش بود. و مادرش، فاطمه خانم، دختر مجتهدی به نام آخوند محمدعلی بود. آخوند محمدعلی، هم‌بحث میرزای شیرازی بوده‌است. علی صافی گلپایگانی برادر او بود. لطف‌الله صافی گلپایگانی همچنین داماد سید محمدرضا گلپایگانی است که بر پیکر وی نیز نماز میت اقامه کرده بود. لطف‌الله صافی از مراجع طراز اول شیعه به‌شمار می‌رود و از او به عنوان «شیخ‌المراجع» یاد می‌شود. وی به خاطر نوشتن کتاب التعزیر؛ أنواعُه و ملحقاتُه، که یک کتاب فقهی است، برندهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، و به خاطر نوشتن کتاب پرتوی از عظمت حسین، برندهٔ کتاب سال ولایت گردیده‌است. وی همچنین به‌دلیل نوشتن همین کتاب در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان خادم برگزیدهٔ فرهنگ مکتوب عاشورا ازسوی وزارت ارشاد شناخته شد. او برگزیدهٔ هفتمین همایش دکترین مهدویت به‌خاطر تألیف کتاب منتخب الاثر است.

تحصیلات 
صافی گلپایگانی ابتدا در گلپایگان، کتب پایهٔ ادبیات عرب را نزد آخوند ملا ابوالقاسم آموخت و ادامه مباحث ادبیات، کلام، تفسیر، حدیث، فقه و اصول را تا پایان سطح نزد پدر فراگرفت. در سال ۱۳۶۰ قمری گلپایگان را ترک کرد و به حوزه علمیه قم رفت. وی چند سال بعد به نجف رفت و در آنجا نیز از استادان آن حوزه، برای یک سال بهره‌مند شد. پس از آن مجدداً به قم بازگشت و بیش از پانزده سال، در مجلس درس سید حسین طباطبایی بروجردی شرکت جست و نیز یکی از مشاورین ویژه و اصحاب خاص استفتاء او گشت. بروجردی، پاسخگویی به سؤالات مهم و حساسی از فقه و کلام شیعی و نیز نگارش کتابی دربارهٔ مهدویت را که منتخب الاثر نام گرفت، به لطف‌الله صافی واگذار کرد.

از اساتیدش در قم سید محمدتقی خوانساری، سید محمد حجت کوه‌کمری، سید صدرالدین صدر، سید حسین طباطبایی بروجردی و در نجف محمدکاظم شیرازی، سید جمال‌الدین گلپایگانی و محمد علی کاظمی را می‌توان نام برد.

فعالیت سیاسی 
پس از انقلاب اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۸ به‌عنوان عضو مجلس خبرگان اول، انتخاب و در سال ۱۳۵۹ از سوی سید روح‌الله خمینی به عضویت شورای نگهبان منصوب شد و هشت سال دبیر این شورا بود.

نظرات و دیدگاه ها 
وی در زمرهٔ روحانیونی است که تأکید بر تفکیک جنسیّتی در جامعه و به‌ویژه در دانشگاه‌ها داشته‌است. در پاسخ به یک استفتاء وی ابراز داشته که مسئولان جمهوری اسلامی باید از مخارج غیرضروری بکاهند و هزینه‌های تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها را هرچه باشد تأمین کنند.

وی همچنین به معضلات اجتماعی از قبیل فقر، فساد، بیکاری و اعتیاد اعتراض نموده و به مسوولین نسبت به رفع این مشکلات هشدار داده‌است.

در اردیبهشت ۱۳۹۱ وی در پاسخ به یک استفتاء حکم ارتداد افرادی که اقدام به توهین به اهل بیت در قالب انتشار مطالب طنز حول شخصیت ائمهٔ شیعه می‌نمایند را صادر نمود. این فتوا که بدون ذکر نام صادر شده بود توسط خبرگزاری فارس به شاهین نجفی نسبت داده شد. درحالی‌که صافی بدون نام بردن از شخص خاصی این فتوا را دو هفته قبل از انتشار آهنگی رپ از شاهین نجفی به نام نقی صادر کرده بود. شاهین نجفی نیز در مصاحبه با دویچه وله به این نکته اشاره کرد.

وی بعد از بازی‌های آسیایی ۲۰۱۰، گوانگ ژو در واکنشی به اعزام ورزشکاران زن به خارج از کشور گفت: 

در مهرماه ۱۳۹۵، صافی گلپایگانی خواهان جلوگیری از برگزاری کنسرت در شهر قم شد، وی دلیل این درخواست را حفظ حرمت قم اعلام کرد.

نقد یا رد عرفان 
صافی گلپایگانی بر عرفان انتقاد شدید وارد می‌کند و حتی در مواردی به عُرَفا و احوال آن‌ها طعن وارد می‌کند. وی در جلسه‌ای وقتی در صحبت‌های مجتهدی تهرانی در حضور او اشاره به نام مولوی می‌رود، مولوی را با عبارت «علیه ما علیه» یاد می‌کند و در ادامه وقتی نام حسن‌زاده آملی (عارف معاصر ایرانی) برده می‌شود همین عبارت را تکرار می‌کند. در لغت‌نامه دهخدا آمده‌است: «چون نام کسی را برند که اعمال یا عقاید نانیکو داشته‌است و نخواهند آشکارا او را نفرین و لعن کنند یا در جایی گویند که در نفرین و آفرین به کسی دودل و مردد باشند، گویند: علیه ما علیه»

وی در اظهار نظری مکاشفه که از شئون و حالات بیّن در عرفان است و بزرگان عرفان مانند بهجت و حسن‌زاده دربارهٔ تحقق آن سخن‌ها دارند را ادعا، خوابگونه و مصنوعی نامید و پیگیری این امور را ضایع کردن عمر دانست و مکاشفه واقعی را دیدن و تفکر [استدلالی] در شگفتی‌های آفرینش دانست. در همین راستا از دیرباز تا کنون بعضی از فقها و مراجع تقلید مانند وحید بهبهانی، بروجردی، سید علی سیستانی، وحید خراسانی، صافی گلپایگانی و مکارم شیرازی نیز انتقاداتی اساسی بر عرفان وارد می‌کنند و در مواردی این انتقادات به رد عرفان تعبیر می‌شود.

دفاع از ارتباط خوب با کشورهای دنیا و حمله روزنامه کیهان 
صافی گلپایگانی در آبان ۱۴۰۰ در دیدار با محمدباقر قالیباف گفت توصیه حقیر این است که باید با تمام کشورهای دنیا با عزّت و اقتدار رابطه داشته باشیم. اینکه با بسیاری از کشورها قهر باشیم صحیح نیست و به ضرر مردم عزیزمان است. شما باید با عقلانیت و تعامل سازنده، حقوق ملت را احقاق کنید… بنده بسیار نگران وضعیت اقتصادی و مشکلات مردم هستم، مردم نجیب و شریف کشور ما مستحق این وضعیت نیستند. گرانی برای مردم طاقت فرسا شده و تحمل آن برای مردم عزیزمان بسیار سخت و مشکل شده‌است.

پس از این سخنان بود که حسین شریعتمداری در روزنامه کیهان صافی را مورد سوءاستفاده دشمنان اسلام نامید و نوشت: آیت‌الله صافی به خوبی می‌دانند که ساز مخالفت با جمهوری اسلامی ایران از جانب دشمنان تابلودار اسلام و انقلاب کوک شده و با کینه‌توزی و باج‌خواهی ادامه یافته‌است… با عرض پوزش از محضر واجب‌الاحترام حضرت آیت‌الله صافی باید گفت، متأسفانه بیان نه چندان دقیق حضرت ایشان در سوءاستفاده طیف یاد شده بی‌تاثیر نبوده‌است.

تألیفات 
وی از جمله متفکران و نویسندگان شیعی است که بیش از یک‌صد اثر و ده‌ها نوشتار به زبان‌های فارسی و عربی تألیف کرده‌است. این مرجع تقلید، در حوزه مباحث امامت و مهدویت از پژوهشگران پرکار شیعی و از پیشکسوتان مهدوی پژوهی است. منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر از آثار اوست.

 راه اصلاح یا امر به معروف و نهی از منکر
 سفرنامهٔ حج
 نیایش در عرفات
 حدیث بیداری (مجموعه پیام‌ها)
 شهیدِ آگاه
 پرتوی از عظمت امام حسین علیه‌السلام
 با عاشوراییان
 بزم حضور (دفتر شعر رضوی)
 نغمه مشتاقان (دفتر شعر)
 آفتاب مشرقین (دفتر شعر عاشورایی)
 صحیفة المؤمن (دفتر شعر)
 سبط المصطفی (دفتر شعر)
 دیوان اشعار
 در آرزوی وصال (دفتر سروده‌های امام زمانی)
 پاسخی به کتاب «عقیده مهدویت در شیعه امامیه»
 نوید امن و امان
 پاسخ ده پرسش
 اصالت مهدویت
 تجلی توحید در نظام امامت
 نظام امامت و رهبری
 ولایت تکوینی و ولایت تشریعی
 پیرامون معرفت امام
 عقیدهٔ نجات‌بخش
 به‌سوی دولت کریمه
 باورداشت مهدویت
  انتظار عامل مقاومت و حرکت
 فروغ ولایت در دعای ندبه
 معرفت حجت خدا
 گفتمان مهدویت
 وابستگی جهان به امام زمان
 امامت و مهدویت]
 رسالهٔ توضیح‌المسائل
 مناسک حج
 مناسک عمرهٔ مفرده
 منتخب توضیح‌المسائل
 هزار سؤال پیرامون حج
 مجموعه استفتائات قضایی
 استفتائات پزشکی
 جامع الاحکام، ج ۱ و ۲
 پاسخ کوتاه به ۳۰۰ پرسش از احکام ج ۱
 پاسخ کوتاه به ۳۰۰ پرسش از احکام ج ۲

 یکصد و ده پرسش و پاسخ اینترنتی
 احکام نوجوانان
 صراط مستقیم
 معارف دین ۱ (مجموعه پرسش‌ها و پاسخ‌های اعتقادی)
 سیر حوزه‌های علمی شیعه
 ماه مبارک رمضان مکتب عالی تربیت و اخلاق
 رمضان در تاریخ «حوادث تاریخی»
 الهیات در نهج البلاغه
 نگرشی بر فلسفه و عرفان
 به‌سوی آفریدگار
 عرض دین
 ندای اسلام از اروپا
 زندگی بوداسف
 جابر بن حیان
 رساله‌ای در احکام ثانویه
 تفسیر آیهٔ فطرت
 پیرامون روز تاریخی غدیر
 اعتبار قصد قربت در وقف
 زندگی‌نامهٔ آخوند ملا محمدجواد صافی
 مقالات کلامی
 شب‌پرگان و آفتاب
 داوری میان شیخ صدوق و شیخ مفید
 هدایةالعباد، ج ۱ و ۲
  منتخب الاثر فی الامام الثانی‌عشر]، ج ۱ و ۲ و ۳
 فقه الحج، ج ۱ و ۲ و ۳ و ۴
 المباحث الاصولیة
 امان الامة من الضلال و الاختلاف
 العقیدة بالمهدویة
 ارث الزوجة
 حکم نکول المدعی علیه عن الیمین
 التعزیر: انواعه و ملحقاته
 احادیث الائمة الاثنی‌عشر، اسنادُها و الفاظُها
 الاحکام الشرعیة ثابتة لاتَتَغَیَّر
 مع الشیخ جاد الحق فی ارث العصبة (مسألة التعصیب)
 ایران، تسمع فتجیب
 حدیث افتراق المسلمین علی ثلاث و سبعین فرقة
 القرآن مصونٌ عن التحریف
 من لهذا العالم
 جلاء البصر لمن یتولی الائمة الاثنی‌عشر
 رسالة فی تفسیر آیة التطهیر
 رسالة حولَ عصمةِ الانبیاءِ و الائمة

 ضرورة وجود الحکومة او ولایة الفقهاء فی عصر الغیبة (الخمس و ولایة الفقیه)
 بحث حول الاستسقام بالازلام (مشروعیة الاستخارة)
 بین العلمین، الشیخ الصدوق والشیخ المفید
 رسالة فی الشهرة
 رسالة فی البداء
 النقود اللطیفة علی الکتاب المسمی بالاخبار الدخیلة
 مناسک الحج
 رسالة فی معاملات المستحدثه
 احادیث الفضایل
 حول دیات ظریف ابن ناصح
 رسائل فقهیة
 تعلیقات علی الکفایة
 حواشی علی العروة الوثقی
 مقدّمه مفصلّة علی «مقتضب الاثر» و «مکیال المکارم» و «منتقی الجمان»
 مع الخطیب فی خطوطه العریضة
 صوت الحق و دعوة الصدق
 لمحات فی کتاب و الحدیث والمذهب
 تفسیر آیة الانذار
 البکاء علی الامام الحسین
 اوقات الصلوات
 الی هدی کتاب‌الله
 رد اکذوبة خطبة الامام علی الزهرا
 التداعی فی مال من دون بیّنة و لا ید
 فی المال المعین المشتبه ملکیته
 قبس من مناقب امیرالمؤمنین (ع)، مئة عشر حدیث من کتب عامة
 تعلیقات علی رسالة الجبر و القدر
 رسالة مختصرة فی حکم الاقل و الاکثر فی الشبهة الحکمیة
 تجلی التوحید فی نظام الإمامة
 انوار الولایة مناقشة للشبهات حول دعاء الندبه
 آیینه جمال، نگرشی بر مکارم اخلاق حضرت اباعبدالله الحسین ع
 معارف دین ۲
 معارف دین ۳
 فخر دوران، نکوداشت استاد اعظم آیت‌الله بروجردی
 پیام غدیر
 صراط مستقیم
 مشق پاکان (چگونه زندگی کنیم؟)
 [ارمغان مشهد] (سفرنامهٔ مشهد مقدس)

درگذشت 
لطف‌الله صافی گلپایگانی در ۷ بهمن ۱۴۰۰ بر اثر بروز برخی عوارض ناشی از بیماری در بیمارستان آیت الله‌العظمی گلپایگانی قم بستری شد و در ۱۲ بهمن به دلیل ایست قلبی درگذشت. پیکر وی در ١۴ بهمن ١۴٠٠ در کربلا به خاک سپرده شد.

پانویس

منابع 

 وبگاه الشیعه  (برداشت آزاد با ذکر منبع)
 وبگاه آیت‌الله العظمی صافی

اسلام‌گرایان اهل ایران
افراد صدساله اهل ایران
اهالی گلپایگان
درگذشتگان ۱۴۰۰
درگذشتگان ۲۰۲۲ (میلادی)
روحانیان اهل ایران
روحانیان شیعه اهل ایران
زادگان ۱۲۹۷
زادگان ۱۹۱۹ (میلادی)
عالمان شیعه
فقهای سابق شورای نگهبان
فقیهان اهل ایران
مراجع تقلید درگذشته
مراجع تقلید شیعه اهل استان اصفهان
مراجع تقلید شیعه اهل استان قم
نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی
اعضای شورای نگهبان
مردان صدساله
خاک‌سپاری‌ها در حرم امام حسین