قره‌پاپاق

قره‌پاپاق یکی از ایل‌های گروه قومی آذربایجانی‌ها بورچالی ساکن در استان آذربایجان غربی(شهرستان نقده) و برخی از نواحی همجوار در کشورهای همسایه نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه است.

نام 

نام «قره‌پاپاق» در زبان ترکی به معنایِ «کلاهِ سیاه» است. این ایل همچنین با نامِ عربیِ «تَراکَمه» (که از لحاظ واژگانی، جمعِ مکسرِ «ترکمن» است) نیز شناخته می‌شود.

تاریخچه 

در سال ۱۲۴۰ ه‍.ق ایل قره‌پاپاق از قفقاز به دشت پهناور سولدوز وارد شد و در آن نشیمن گزید. گویند که قاراپاپاخ ها در ابتدا از سه طایفه اصلی بزچلو و قوزلو و قوچلو(گوچلو) و خاندان های بزرگ دیگر تشکیل می‌شده که هر کدام از این طوایف بخشی از مسئولیت اداره ایل را بر عهده می گرفتند. برای مثال خاندان های قوزلو و بزچلو در دامداري و قوچلو ها در نبرد ها و کشاورزی از خاندان های قوی بودند که مثالی از آنها حسن خان و رضا خان قوچلو بوده. همچنین گفته می‌شده که قوچلو ها در ابتدا از نسل پیری بیگ قوچلو و از قزلباش ها بوده اند و بعد از فروپاشی حکومت صفوی به سمت اراک(قره پاپاخ) حرکت کرده بودند. البته قدرت و نفوذ قوچلو ها و قدرت شان در ایل از سال  ۱۲۵۳ هجری قمری که مصادف با اسکان ایل بود به جز علی علمی که اولین فرمانده سپاه پاسداران نقده از طایفه قوچلو بود، پایان یافت. از معروف‌ترین طوائف این ایل بزرگ می‌توان به طائفهٔ حسن‌زاده اشاره کرد که به رهبری میرزا حسن حسن‌زاده در زمینهٔ تجارت چایی و خشکبار و نفت با حکومت عثمانی وقت و اروپای شرقی سرآمد دیگر تجار زمان بودند.میرزا حسن دارای ۹ پسر بود که پس از حملهٔ ارامنه به بخش‌هایی از آذربایجان ایران و عثمانی وقت و پس از درگیری طوائف قره‌پاپاق با ارامنه و کشته‌شدن بخش اعظمی از اعضای این ایل در جنگ، تنها بازماندهٔ خاندان میرزا حسن پسر کوچک‌تر او میرزا عباس نام داشت پس از فرار به بخش‌های مرکزی آذربایجان جان سالم به در برده.

طوایف 
ایل قره‌پاپاق دارای طوایف چاخرلو، امیر فلاح، خسروی، منتظمی، خان‌تومان، حسامی، جان احمدلو، قوچلو، جمشیدی ،داغستانی،... و هم‌چنین دیگر گروه‌های تشکیل‌دهندهٔ اهالی قره‌پاپاق شامل ایناللی، غفرانی، همتي سلدوزي، مقدم، عباسی چیانه،حیدرلو، بالخانلی و ایناللو است. قره‌پاپاق‌ها ترک‌ و شیعه‌مذهب می‌باشند.

طوایف احتمالی 
برخی از کارشناسان و مردمان محلی منطقهٔ آواجیق معتقدند که مردمان این منطقه طایفه‌ای از قوم قره‌پاپاق بودند که در زمان کوچ به نقده ساکن آواجیق شدند.

پانویس

منابع 
منبع: فرهنگ لغت ترکی - فارسی داشقین
 منبع: فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور (شهرستان ارومیه)، سال ۱۳۷۹، ص۲۳۰.
 کتاب تاریخ ایل قاراپاپاق به کوشش مهدی رضوی

آذری‌ها
افراد ایرانی آذری‌تبار
اقوام ترک‌تبار
اقوام در ایران
اقوام در ترکیه
اقوام در جمهوری آذربایجان
اقوام در گرجستان
قبیله‌های جمهوری آذربایجان