یحیی بن زید

یحیی بن زید بن علی بن حسین بن علی، امام ششم شیعیان زیدیه و نوه بلافصل امام سجاد (ع) و یکی از چهار پسر زید بن علی (پیشوای زیدیه) که نسبش با سه واسطه هم پدری و هم مادری به علی بن ابی‌طالب می‌رسد. بنا به نقل مشهور وی در سال ۱۰۷ هجری قمری در محلهٔ بنی‌هاشم شهر مکه به دنیا آمد. مادرش ریطه دختر ابوهاشم عبدالله بن محمد حنفیه است. یحیی بن زید در سال ۱۲۵ هجری قمری درجوزجان کشور افغانستان کشته شد. مقبره وی در جوزجان افغانستان واقع شده است.

اکنون تربت مطهر امامزاده یحیی بن زید در هزار و پانصد متری شرق شهر سرپل در ولایت سرپل قرار گرفته است. مزار وی چلچراغی است که همه مذاهب و اقوام از آن نور می گیرند و بدان احترام بسیار می نهند. این بارگاه مهمترین امامزاده افغانستان است که با یک واسطه به امام معصوم علیه السلام می رسد..

قیام یحیی بن زید 
پس از کشته شدن زید در کوفه مردی از بنی اسد به یحیی ابن زید گفت: خراسانی‌ ها از شیعیان ما هستند؛ بهتر است نزد ایشان بروی.  

عمیربن متوکل بلخی از پدرش داستان خروج یحیی از کوفه را چنین نقل می کند: 

وی را در حالی ملاقات کردم که پس از شهادت پدرش متوجه خراسان بود. او از حال امام صادق(ع) که در مدینه بودند، پرسید و گفت: آیا جعفر بن محمد علیهما السلام را ملاقات کردی؟ 

گفتم: آری. 

گفت: آیا چیزی درباره من فرمود؟

گفتم: آری، فرمودند که تو بردار آویخته می شوی... .

هارون بلخی می گوید: «یحیی بن زید را در حالی ملاقات کردم که هیچ کس را در عقل و فضل مثل او ندیده بودم.»

یحیی نیز به اتفاق بعضی از یاران پدر خود به خراسان و شهرهای بیهق، نیشابور و سرخس رفت. بدین ترتیب بسیاری از شیعیان پیرامون وی گرد آمدند و با والی نیشابور جنگیدند و او را کشتند. سپس یحیی رهسپار بلخ شد، ولی سپاهیان والی خراسان در جوزجانان راه را بر او بستند. در هنگامه جنگ به یحیی نیزه ای اصابت کرد و کشته شد 

مردی شامی به نام عنزه سر مبارک یحیی بن زید را از پیکرش جدا ساخت و به عنوان هدیه به «مرو» فرستاد. امیر مرو سر را به دارالخلافه شام گسیل کرد.

پیکر غرقه بخون حضرت یحیی را در دروازه جوزجان، محل فعلی بارگاه، به دار آویختند،سرانجام ابومسلم خراسانی پیکر یحیی بن زید علیه السلام را از دار به زیر آورد; بر آن نماز گزارد و به خاک سپرد.

مردم خراسان هفت روز عزاداری کردند و چناان از کشته شدن او اندوهگین شدند که در آن سال هرچه نوزاد پسر به دنیا آمد، زید و یحیی نام نهادند.

امام صادق (ع) با شنیدن خبر شهادت یحیی بن زید به شدت گریست و برای وی طلب مغفرت کرد.

امامزاده یحیی در سال ۱۲۵ هجری قمری در جوزجان فعلی افغانستان به شهادت رسید و پیکر بی جانش به دار آویخته شد.

مرقد و زیارت یحیی 
به گزارش خبرنگار افغانستان خبرگزاری فارس، مزار «یحیی بن زید» در سر پل از زیارتگاه‌های مهم مردم افغانستان بخصوص شیعیان این کشور است که همه ساله مشتاقان فروانی از تمام نقاط کشور برای زیارت به آنجا سفر می‌کنند.

سر پل در گذشته بخشی از ولایت جوزجان محسوب می‌شد و در سال ۱۳۶۷ خورشیدی بر اساس تقسیماتی که صورت گرفت سرپل به عنوان ولایت مستقل درآمد.

مزار یحیی بن زید بعدها توسط حاکمان سلجوقی احداث شد، آنگونه که در کتاب «روایت نابسامانی» اثر «محمد علی عبدلی رحیمی» آمده‌است، بنای قدیم زیارتگاه از بین رفته و ویران شده و به تازگی بنایی در ۲ طبقه، دارای حجره‌ها و چندین رواق برای کارهای فرهنگی و اداری، مهمانسرا و آسایشگاه خدام و زوار طراحی شده‌است. طبقه اول این زیارتگاه به ارتفاع ۵/۴ متر در نظر گرفته شده و در قسمت ورودی شرقی یک مناره به ارتفاع ۲۲ متر طراحی و ساخته شده‌است.

همچنین یک گنبد به ارتفاع حدود ۲۵ متر روی ۱۶ ستون، بر روی مرقد احداث شده‌است.

صحن مرکزی این بنا نیز به مساحت ۴۶۲۱ متر زمین، دارای ۴ درب ورودی طراحی گردیده‌است.

همچنین در قسمت شمالی بنا ۸۵۰ متر مربع برای ساخت تأسیسات شامل منبع آب، قصابی، کشتارگاه و سردخانه در نظر گرفته شده‌است.

همه ساله در آستانه تحویل سال نو خورشیدی، مزار این امامزاده، از سرتاسر افغانستان زائران زیادی را به سوی خود جلب می‌کند.

در لحظه تحویل سال نو در جوار مزار علم بزرگی با حضور مقامات دولتی و شخصیت‌های مذهبی و عموم مردم برافراشته می‌شود و تا ۴۰ روز همچنان برافراشته می‌ماند و در روز چهلم با انجام مراسمی علم به جایگاه اصلی خود در داخل زیارتگاه بازمی‌گردد.

تصاویر مزار یحیی بن زیدمزار یحیی بن زید در سه طبقه ساخته شده که هر طبقه آن ۱۵ اتاق دارد.

ساختمان این حرم در مساحت ۳۶۰۰ متر مربع دارای ۶۰ ستون و چهار درب ورودی اصلی است.

از ۶۰ ستون ۱۲ ستون آن زیر گنبد قرار دارد و گنبد روی آنها استوار است. ۸ پایه اصلی آن که ۱۰ متر به عمق زمین بتون‌ریزی شده قرار دارد.

گنبدی کوچک که بالای مزار بنا شده‌است بر اساس خط کوفی که در داخل حرم بکار برده شده، نشانگر آن است که این گنبد قدمت ۹۰۰ ساله دارد.

به همین خاطر این گنبد در فهرست یونسکو به عنوان آثار تاریخی کشور ثبت شده‌است.

این زیارتگاه دارای یک کتابخانه مجهز است که در آن کتابخانه بیش از ۱۰۰ هزار جلد کتاب در رابطه با موضوعات مختلف دارد که از سوی مردم از سراسر افغانستان جمع‌آوری شده‌است.

منابع 

آرامگاه‌های افغانستان

ولایت_جوزجان

آرامگاه‌ها در افغانستان

پیوند به بیرون 

زادگان ۱۰۷ (قمری)
درگذشتگان ۱۲۵ (قمری)
امامزاده‌ها در افغانستان
خاندان حسینی

آرامگاه‌های افغانستان
امامزاده‌ها در ایران
آرامگاه‌ها در ایران
جرجان
قیام کنندگان علیه بنی امیه
امامان زیدیه
علویان
سادات افغانستان