دبیرکل سازمان ملل متحد

دبیرکل سازمان ملل متحد سرپرست دبیرخانه سازمان ملل متحد است و در رأس آن قرار دارد. او در عمل سخنگو و رهبر سازمان ملل به‌شمار می‌رود. دبیرکل اوّلین کارمند بین‌المللی است و این امر به صراحت در مادهٔ ۹۷ منشور تحت عنوان برترین کارمند سازمان ذکر شده‌است. دبیرکل از طرف مجمع عمومی بنا به توصیه شورای امنیت برای مدت پنج سال انتخاب می‌شود. نقش سیاسی و دیپلماتیک او بسیار حائز اهمیت است.

نحوه انتخاب دبیرکل 
دبیرکل بنا بر توصیه شورای امنیت توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شود به این شکل که شورای امنیت سازمان ملل بر روی شخصی به توافق رسیده و آن را به مجمع عمومی معرفی می‌کنند و مجمع عمومی نیز با رای اکثریت شخص را به عنوان دبیر کل انتخاب می کند. در انتخاب دبیرکل توافق پنج عضو دائمی شورای امنیت و رأی هم‌سوی در رکن اصلی سازمان ملل متحد ضرورت دارد. در منشور ملل متحد هیچ اشاره‌ای به مدت خدمت دبیرکل نشده‌است ولی در عمل ۵ سال می‌باشد که برای یک‌بار قابل تجدید است. سازمان ملل بر خلاف جامعهٔ ملل تاکنون کسی از اتباع کشورهای قدرتمند به خصوص از اعضای دائم شورای امنیت را برای دبیرکلی انتخاب نکرده‌است هرچند با انتخاب دبیر کل توسط پنج عضو دائم شورا، عملا قدرت این سمت در اختیار این اعضا قرار دارد.

همچنین هر یک از پنج عضو دائمی شورای امنیت که دارای حق وتو هستند، می‌توانند با استفاده از حق وتو از نامزدی مدیر کل فعلی برای یک دوره دیگر جلوگیری کنند.

وظایف دبیرکل 
از میان وظایف مختلف دبیرکل وظیفهٔ سیاسی (نقش دیپلماتیک) او بسیار مهم‌تر از سایر وظایف و اختیاراتش است. برای مثال نقش دبیرکل در حل بحران کنگو، فیصلهٔ بخشی از ستیز عرب‌ها و اسرائیل، برقراری مجدد روابط عادی میان گینه و فرانسه در ۱۹۷۵ بسیار شایان توجه است.

دبیرکل سازمان ملل متحد هم‌چنین وظیفه انتخاب نماینده ویژه دبیرکل در امور ویژه و موارد مربوط به مناطق بحران‌زده را دارد.

وظایف اداری دبیرکل 
 انجام وظیفه به عنوان عالی‌ترین مقام اداری سازمان ملل متحد و بالاترین مقام مسئول در سلسله مراتب اداری دبیرخانه؛
 انجام وظایف دیگری که به وسیلهٔ شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی سایر ارگان‌ها به او تفویض می‌شود و اجرای تصمیمات ارکان مختلف سازمان.
اظهار و ابراز نگرانی در امور
دبیرکل وظیفهٔ دبیرکلی ارکان اصلی سازمان به استثنای دیوان بین‌المللی دادگستری را نیز بر عهده دارد. دبیرکل به انتخاب خود دارای تعدادی معاون می‌باشد. هر معاون مسئولیت یک بخش از فعالیت‌های سازمان (مثل حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، مسائل سیاسی شورای امنیت و غیره) و مسئولیت یک رکن فرعی یا مقر اروپایی سازمان ملل را بر عهده دارد.

وظایف سیاسی دبیرکل 
 اجرای تصمیمات سیاسی سازمان (در این خصوص از امتیازات وسیعی در تفسیر تصمیمات برخوردار است)؛
 ایفای نقش مهم در شورای امنیت به خصوص زمانی‌که گزارش خود را در خصوص مسائل جاری ارائه می‌دهد؛
 اداره کردن انجام عملیات حفظ صلح؛
 ترتیب دادن کنفرانس‌های بین‌المللی؛
 میانجیگری در حل اختلافات بین‌المللی؛
 طبق منشور متوجه ساختن شورای امنیت و مجمع عمومی در زمانی‌که به عقیدهٔ وی صلح و امنیت بین‌المللی در خطر است؛
 دعوت به تشکیل شورای امنیت در مواقع لزوم؛
 حق حضور در جلسات ارکان سازمان ملل متحد و دادن اعلامیه‌های شفاهی و اعلامیه‌های کتبی به آن‌ها؛
 قرار دادن هر مسئله‌ای که به نظر وی ضروری است در دستور کار مجمع عمومی (طبق مادهٔ ۱۳ مقررات مجمع عمومی)؛
 شرکت در جلسات نهادهای سازمان، مشورت با رهبران جهان، مقام‌های دولتی نمایندگان گروه‌های جامعهٔ مدنی، بخش خصوصی و افراد؛
 سفر به سراسر جهان به منظور حفظ تماس با مردم کشورهای عضو؛
 در صورت تمایل، می‌تواند به ابتکار و به عنوان شخص خود و نه از طرف سازمان ملل، سخنگوی منافع مردم جهان در صحنهٔ بین‌المللی باشد. (به همین دلیل تئوری دیپلماسی آرام دبیرکل مطرح شده)

وظیفه اطلاعاتی دبیرکل 
 تسلیم گزارش سالانه دربارهٔ کار سازمان، ارزیابی فعالیت‌ها و اقدامات سازمان و مشخص کردن اولویت‌های آینده به مجمع عمومی عادی؛
 ثبت و انشار معاهدات بین‌المللی؛

لیست دبیران کل سازمان ملل متحد از آغاز تاکنون

منابع 

دبیران کل سازمان ملل متحد
دبیرخانه سازمان ملل متحد
سمت‌ها در سازمان ملل متحد