کربلا

کَربَلا (به عربی: کربلاء) مرکز استان کربلا در عراق است. این شهر از جهت شرق در فاصله ۱۶ کیلومتری رود فرات و از جهت غرب در فاصله ۹ کیلومتری دریاچه رزازه قرار دارد. کربلا در ۸۵ کیلومتری جنوب غربی بغداد واقع شده‌است و جمعیت آن ۱٫۲۱۸٫۷۳۲ نفر برآورد شده‌است. شهر کربلا از این جهت که محل نبرد کربلا (۶۸۰ میلادی) در آن رخ داده‌است و آرامگاه حسین بن علی و عباس بن علی در آن جای دارد، معروف است. سالانه میلیون‌ها شیعه از این شهر دیدن می‌کنند که از نظر تعداد با زائران مکه و مشهد رقابت می‌کند. سالانه میلیون‌ها نفر سالگرد نبرد کربلا و کشته شدن حسین بن علی و یاران او را گرامی می‌دارند. سالانه تا سقف ۳۴ میلیون گردشگر مذهبی در روز عاشورا وارد کربلا می‌شوند. در روز اربعین حداکثر ۴۰ میلیون نفر از ۵۶ کشور مختلف از آرامگاه‌های مقدس شیعی زیارت می‌کنند که تعدا زیادی با پای پیاده وارد شهر کربلا می‌شوند.

خواهر شهرها 
این شهر با شهرهای زیادی از جمله شهرکُرد و پیرانشهر در ایران، پیمان خواهرخواندگی دارد.

پیشینه 
این شهر تا سال ۶۱ هجری قمری بیابان بزرگی بوده‌است به نام‌های نینوا، غاضریه و طف. اما بعد از سال ۶۱ قمری و رویداد کربلا، به‌تدریج مورد توجه شیعیان و مسلمانان قرار گرفت و پس از ساخت گنبد و بارگاه برای کشته شدگان در کربلا توسط حکومت آل بویه به یکی از شهرهای مهم زیارتی عراق تبدیل شد.

نبرد کربلا در ۱۰ اکتبر سال ۶۸۰ میلادی (۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری) در بیابان‌های خالی در مسیر کوفه انجام شد. هم حسین بن علی و هم برادرش عباس بن علی توسط قبیله محلی بنی اسد در مکانی که بعدها به مشهد الحسین معروف شد به خاک سپرده شدند. جنگ خود در نتیجه خودداری حسین از درخواست یزید اول برای بیعت با خلافتش روی داد. حاکم کوفه، عبیدالله بن زیاد، سی هزار سوار را به سمت حسین روانه کرد. حسین سپاهی قابل توجه نداشت، او با خانواده و یاران اندکش همراه بود. قوای کوفی به فرماندهی عمر بن سعد دستور گرفتند که حسین و یارانش را از رسیدن به آب منع کنند تا حسین را وادار به بیعت کنند. در روز دهم محرم، حسین بن علی نماز صبح را خواند و سپاهیان خود را به همراه برادرش عباس به جنگ روانه کرد. در آن روز حسین به همراه ۷۲ تن از یارانش کشته شده شدند.

گزارشی از زیارت سلیمان بن صُرد در سال ۶۵ هجری قمری (۶۸۵ میلادی) وجود دارد. این شهر به عنوان آرامگاه و زیارتگاه حسین توسعه پیدا کرد و به عنوان یک شهر برای رفع نیازهای زائران گسترش یافت. شهر و مقبره‌ها توسط حاکمان بعدی مسلمان گسترش زیادی یافت و در مقاطعی توسط حاکمان مخالف شیعه تخریب شد. حرم نخستین به وسیله خلیفه عباسی المتوکل در سال ۸۵۰ میلادی ویران شد، اما در حدود سال ۹۷۹ میلادی به شکل امروزی بازسازی شد، قسمتی از حرم حسین بن علی در سال ۱۰۸۶ میلادی در اثر آتش‌سوزی ویران شد و دوباره بازسازی گردید.

در سال ۱۷۳۷، این شهر به عنوان مرکز اصلی علمی و دانش‌پژوهی شیعیان، جایگزین اصفهان در ایران شد.  غارت کربلا توسط وهابی‌ها در ۲۱ آوریل ۱۸۰۲ (۱۲۱۶ هجری) در زمان حکومت عبدالعزیز بن محمد، دومین حاکم دولت اول سعودی، زمانی که ۱۲۰۰۰ مسلمان وهابی از نجد به شهر کربلا حمله کردند، رخ داد. این حمله مصادف با سالروز واقعه غدیر خم بود. این جنگ ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کشته برجای گذاشت و گنبد قبر حسین بن علی ویران شد..

ریشه‌شناسی نام 
چندین نظریه دربارهٔ ریشه نام کربلا ارائه شده‌است. یاقوت حموی جغرافی‌دان مشهور ریشه آن را «کربله» که شکل مؤنث از واژه‌ای عربی به معنی «زمین نرم» است می‌داند؛ که اشاره به نوع پوشش خاکی پوک بسیار گسترده در جنوب عراق است. دیگر اینکه واژه کربلاء یک واژه آرامی است که نهایتاً از زبان اکدی وام گرفته شده و از ترکیب دو واژه «کوره» محل پخت آجر و «بابل» نام شهر باستانی مجاور آن ساخته شده‌است، که در بررسی‌های باستان‌شناسی نیز بقایای استخراج خاک رس و پخت آجر در زمان‌های بسیار کهن نیز به‌دست آمده‌است. نظریه دیگری بیان می‌کند واژه کربلا در آرامی כַרְבָלָא / ܟܪܒܠܐ [ krblh نهایتاً از واژه اکدی karballatu گرفته شده و اشاره به نوعی پوشش سر در زمان باستان و همچنین گل تاج خروس است که احتمالاً نوعی تاج قدیمی به شکل تاجِ خروس بوده‌است. کربلا از ثروتمندترین و مهم‌ترین شهرهای عراق است و منابع اصلی درآمد آن از زائرین اماکن مذهبی و کشاورزی و به ویژه محصول خرما است. این شهر از دو بخش قدیم یا بخش مذهبی و کربلای جدید تشکیل شده‌است. مدارس اسلامی و ساختمان‌های دولتی زیادی نیز در کربلا متمرکز شده‌اند.

حرم حسین بن علی که در برخی از منابع نیز آن را مسجدالحسین نامگذاری کرده‌اند، در مرکز بخش مذهبی شهر کربلا قرار دارد. در روز اربعین بسیاری از مسلمانان و شیعیان جهت زیارت این مکان به شهر کربلا می‌آیند. بسیاری از زائران مسن نیز به کربلا می‌آیند تا آخرین سال‌ها و روزهای زندگی خود را در این شهر سپری کنند.

به دلیل وجود حرم حسین بن علی و برادرش عباس بن علی در شهر کربلا، ۱۰۰ مسجد و ۲۳ مدرسه دینی در این شهر ساخته شده‌است.

نگارخانه

منابع 

 معجم البلدان، ج ۴ صفحهٔ ۵۰۵
 مقتل الحسین، مقرم صفحهٔ ۲۳۴
 فرهنگ معین، مجمع البحرین ج ۴ صفحهٔ ۲۹
 مقتل الحسین موسوی
 عتبات عالیات عراق؛ دکتر اصغر قائدان

پیوند به بیرون 

سفر به کربلا برای ایرانیان
 تصویر ماهواره‌ای

 
بنیان‌گذاری‌های ۷۹۱ (میلادی) در آسیا
بنیان‌گذاری‌های ۷۹۱ (میلادی)
جغرافیای اسلام
حسین بن علی
شام (سرزمین)
شهرهای مقدس شیعه دوازده‌امامی
شهرهای مقدس
شیعه در عراق
مراکز شهرستان‌های عراق
مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۸ (میلادی)
مناطق مسکونی در استان کربلا
هلال حاصل‌خیز