رگبار (فیلم ۱۳۵۱)

رگبار نخستین فیلمِ بلندِ بهرام بیضایی است که سالِ ۱۳۵۰ ساخته شد و بسیار ستایش شد، ولی از لحاظِ تجاری چندان کامیاب نبود. ماجرای فیلم دربارهٔ یک مثلّثِ عشقی در محلّه‌ای فقیرنشین در میانه‌های قرنِ چهاردهمِ هجریِ خورشیدی است.

داستان 
آقای حکمتی (پرویز فنی‌زاده)، آموزگار جدید مدرسه‌ای در جنوب شهر، در آغاز ورود به کلاس درس یکی از شاگردانش به نام مسیّب (عباس دسترنج) را از کلاس بیرون می‌کند. عاطفه (پروانه معصومی)، خواهر مسیّب، به اعتراض نزد آقای حکمتی می‌رود و حکمتی به او ابراز علاقه می‌کند. آقا رحیم (منوچهر فرید)، قصاب محله، نیز دل با خواهر مسیّب دارد. از طرف دیگر آقای مدیر (محمدعلی کشاورز) و همسرش (پروین سلیمانی) مایلند دختر خود (فرخنده بارور) را به عقد آقای حکمتی درآورند؛ ولی حکمتی اعتنایی به دختر مدیر ندارد. حکمتی برای پر کردن اوقات فراغتش تصمیم می‌گیرد به تنهایی تالار نمایش ویران و متروک مدرسه را مرمّت کند. چند بار آقا رحیم برای این که آقای حکمتی را از میدان عشق به در کند تهدیدش می‌کند، اما رابطهٔ حکمتی با عاطفه ژرف‌تر می‌شود. تالار نمایش مدرسه با یک برنامهٔ نمایشی افتتاح می‌شود، و پس از آن حکم انتقال حکمتی به او ابلاغ می‌شود، و او به ناچار مدرسه و محله را ترک می‌کند.

ساخت 
رگبار با گرفتاری‌های مالیِ فراوان ساخته شد. محمّدعلی فردین و ذکایی بیضایی به بیضایی کمک مالی کردند. فیلم که ساخته شد، بیضایی یادداشتی نوشت و توضیح داد که:
بیضایی در جایی دیگر به اعتیاد پرویز فنّی‌زاده اشاره می‌کند: «... بعضی از تعطیلات فیلم ما بخاطر این بود که ناچار بودیم (فنی‌زاده) را بخوابانیمش تا ترک کند و این را برای رد فنی‌زاده نمی‌گویم برای رد جامعه‌ای می‌گویم که قدر فنی‌زاده را ندانست و من همیشه به آن جامعه معترضم و کسی هستم که فکر می‌کنم حیف شد فنی‌زاده»

بازیگران

عوامل تولید 
 مدیر فیلمبرداری: باربد طاهری
 دستیاران: جمشید فرهی، قهرمان بیات
 مشاور کارگردان: احمدرضا احمدی
 عکاس: کامبیز خوش‌بین
 با تشکر از مازیار پرتو
 برش نسخه منفی: ناصر انصاری
 ضبط، تطبیق و ترکیب صداها: حسین بدیهی، میرزا گودرزی
 سرپرستِ گویندگان: ابوالحسن تهامی‌نژاد
 منشیِ صحنه: واروژ کریم‌مسیحی
 امور چاپ: ذبیح‌الله غلامی، عباس حسینی
 امور تهیه: حسن زندی، منصور جعفری، محمدحسین پرتوی

در چشمِ دیگران 

حکمتیِ درستکار در میان روابط منحط اجتماعی زمان خود پیوسته در معرض تهدید است. کمترین تاوانی که باید برای تن ندادنش به این روابط بپردازد دربدری و خانه بدوشی است و کمترین پاداشش ضربه ای آگاه کننده است که به آدم‌های منفعل پیرامونش (در اینجا بچه‌ها) می‌زند. فیلم سرشار از تمثیل و استعاره است، به حد اشباع. آن گونه که برخی از این تمثیل‌ها برای تماشاگر به شکل معما در می‌آید.

فریدون رهنما و هژیر داریوش فیلم را پسندیدند و احمد محمود کارِ بیضایی را از لحاظِ بازنماییِ زندگیِ مردمِ معمولی ستود. به نظرِ چارلز فیلیپ ریلی نیز این فیلم «وادارمان می‌کند که ببینیم زندگی عاری از انتخاب برای مردمانی که با وجود تنگدستی، درنده‌خو نیستند، چقدر دردناک است.»

ترمیمِ کپیِ پوزیتیو 
یک نسخهٔ پوزیتیو از این فیلم که نزدِ بیضایی بود با کوششِ بنیاد سینمای جهان به خرجِ مؤسّسهٔ فیلمِ دوحه در سالِ ۲۰۱۱ بازسازی شده و از خطر نابودی نجات یافت. مراحل ترمیم هم به لحاظ فیزیکی و هم از نظر دیجیتالی به زمان زیادی نیاز داشت، چراکه نسخهٔ دیگری در دسترس نبود و نسخهٔ موجود بسیار آسیب دیده بود. مسئولان عملیات ترمیم بیش از ۱۵۰۰ ساعت صرف ترمیم آن کردند.

نسخهٔ ترمیم‌شده در سالِ ۲۰۱۲ در بولونیا (سینما ریترواتو) و سان فرانسیسکو و بعدها در جاهای دیگری (از جمله جشنوارهٔ فیلمِ تلیورایدِ ۲۰۲۳) به نمایش درآمد.

جایزه‌ها

در فرهنگِ عامّه 
در رمانِ اضطراب ابراهیم نامِ این فیلم به میان آمده است.

جستارهای وابسته 
 زیستن (فیلم)
 مردی که لیبرتی والانس را کشت
 نفرین زمین
 آن شب که تورو زندانی بود
 ناصرالدین شاه آکتور سینما
 شهری که زیر درختان سدر مرد
 نیمه پنهان
 فروشنده

پانویس

منابع 
 
 
 
 
 احمدی، احمدرضا. "یک فیلم نو و یک نوروز".

پیوند به بیرون 

 نسخهٔ ترمیم‌شده در بایگانی اینترنت
 
 
 

فیلمنامه‌های بهرام بیضایی
فیلم‌های ۱۳۵۱
فیلم‌های ۱۹۷۲ (میلادی)
فیلم‌های ایرانی
فیلم‌های برنده جایزه سپاس
فیلم‌ها به زبان فارسی
فیلم‌ها به کارگردانی بهرام بیضایی
فیلم‌های درام ۱۹۷۱ (میلادی)
فیلم‌های درام ۱۹۷۲ (میلادی)
فیلم‌های درام ایرانی
فیلم‌های درباره آموزگاران
فیلم‌های سیاه‌وسفید ایرانی
فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در تهران
فیلم‌های موج نوی سینمای ایران