درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به درجات نظامی مرسوم در نیروهای مسلح ایران اشاره دارد، که از ۳ سازمان نظامی شامل: ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل می‌شود. درجه‌های ارتش به ۴ نیرو شامل: نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی پدافند هوایی و نیروی دریایی، درجه‌های سپاه به دو بخش (نیروی زمینی و نیروی هوافضا در یک بخش و نیروی دریایی به‌عنوان بخش دوم) هم‌چنین درجه‌های فراجا تقسیم می‌گردد.

ترتیب و تطبیق درجات میان نیروها 

تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، درجه ارتشبدی، معادل دریابد در نیروی دریایی بوده‌است. ترتیب درجات ژاندارمری کل کشور مانند درجات نیروی زمینی است به استثناء سرباز و سرباز یکم که در ژاندارمری، ژاندارم یکم نامیده می‌شود. واژهٔ خطاب امرا تا اواخر دههٔ ۱۳۷۰ تیمسار بود.

حداقل مدت توقف در درجات 
بنا بر بند ب - ماده ۳۲ قانون استخدام نیروهای مسلح مصوبه ۲۹ آبان ۱۳۵۸ حداقل مدت توقف در درجات سربازی تا ستوانی یکمی به شرح زیر بود:
از سربازی به سرباز یکمی ۶ ماه
از سربازی یکمی به سرجوخگی ۶ ماه
از سرجوخگی به گروهبان سومی ۱ سال
از گروهبان سومی به گروهبان دومی ۳ سال
از گروهبان دومی به گروهبان یکمی ۳ سال
از گروهبان یکمی به استوار دومی ۴ سال
از استوار دومی به استوار یکمی ۴ سال
از استوار یکمی به ستوان سومی ۴ سال
از ستوان سومی به ستوان دومی ۴ سال
از ستوان دومی به ستوان یکمی ۴ سال

تبصره - حداقل توقف در درجات از سرجوخگی تا گروهبان دومی (داخل در ژاندارمری در صورتی که آموزشگاه دیده نباشند)، یک برابر و نیم مدت‌های مذکور در این ماده بود.

برابرهای قدیمی 
در دورهٔ پادشاهی پهلوی با برپایی فرهنگستان زبان فارسی نام‌های درجه‌های ارتشی نیز دگرگون شد. پس از تشکیل قشون متحدالشکل به سال ۱۳۰۰، درجات و مناصب سابق لغو و درجات جدید به این شرح تعیین گردید:
 به درجات سرهنگ تمام و بالاتر سردار گویند
 تابین اول ارشد بند که دو الی چهار ردیف است.
 سرجوقه که رئیس یک جوقه‌است و از دو الی چهار بند تشکیل می‌شود.
 وکیل راست و چپ که که اولی رئیس جوقه‌های اول و دوم (نیم رسد اول) و دومی رئیس جوقه‌های سوم و چهارم (نیم رسد دوم) است.
 وکیل اول کارهای کلی گروهان را عهده‌دار است.
 نایب که رئیس یک رسد است و از دو الی چهار جوقه تشکیل می‌شود.
 سلطان رئیس گروهان است که از دو الی چهار رسد تشکیل می‌شود.
 یاور فرمانده گردان است که از دو الی چهار گروهان تشکیل می‌شود.
 سرهنگ رئیس فوج است که از دو الی چهار گردان تشکیل می‌شود.
 سرتیپ رئیس تیپ است که از دو الی چهار فوج تشکیل می‌شود.
 امیرلشکر فرمانده لشکر است که حداقل از دو تیپ پیاده، یک تیپ سوار و توپخانه لشکری تشکیل می‌شود.
 سپهبد رئیس سپاه است که مرکب است از دو الی سه لشکر که باهم در عملیات شرکت کنند.
 کلیه سپاه ایران تحت امر فرمانده کل قشون قرار می‌گیرد.
پس از تشکیل فرهنگستان ایران در فروردین ماه ۱۳۱۴، واژه‌های جدیدی برای ارتش برگزیده شد و از همان سال استعمال آن‌ها در واحدهای نظامی اجباری شد. در جدول زیر برابرهای امروزی و قدیمی این درجات می‌آید:

درجه‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران

درجه‌های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نزاجا)

درجه‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نهاجا)

درجه‌های نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (پداجا)

درجه‌های نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نداجا)

درجه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

درجه‌های فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

درجه‌های یگان حفاظت جنگل‌ها و زندان‌ها

جستارهای وابسته 
 نشان‌ها و جایزه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
 رسته (نیروهای مسلح)
 درجه‌های نظامی قدیم ایران
 درجه‌های ارتش افغانستان
 درجه‌های نیروهای مسلح تاجیکستان

پانویس

منابع 
 دادگستری جمهوری اسلامی ایران، مجموعه قوانین سال ۱۳۵۸، تصویب‌نامه‌ها، ص۲۷۹.
 ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶.
 فرهنگ همراه پیشرو آریانپور، انگلیسی-فارسی.

ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجات نظامی ایران
درجات نظامی عربی
نشان‌های نظامی