عزت‌الله نگهبان

عزّت‌الله نگهبان (زاده ۱۳۰۰ - درگذشته ۱۶ بهمن ۱۳۸۷) باستانشناس و استاد باستانشناسی در دانشگاه تهران بود. برخی او را «پدر باستان‌شناسی ایران» نامیده‌اند.

زندگی‌نامه 
عزت‌الله نگهبان، در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در اهواز به دنیا آمد. تحصیلات خود را در دبستان جمشید جم و دبیرستان فیروز بهرام و مدرسه فنی آلمانی در تهران به پایان برد.

او در سال ۱۳۲۸ در رشته باستان‌شناسی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۳۲۹، وارد مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو شد و در مدت چهارسال مدرک فوق لیسانس این دانشکده را از آن خود کرد. طی این سال‌ها با راهنمایی رونالد مک‌کان به بررسی سیر سفال نخودی‌رنگ در منطقه خوزستان پرداخت و اطلاعات بسیاری در این زمینه جمع‌آوری کرد که حاصل آن را در نهایت در رساله خود تدوین کرد.

مهم‌ترین سهم وی در پیشبرد باستان‌شناسی ایران، ایجاد کارگاه دایمی در دشت قزوین برای فعالیت‌های باستان‌شناختی دانشگاه تهران و تربیت دانشجو در این کارگاه است. او با پشتکار فراوان و روحیه خستگی‌ناپذیر، موفق به کسب مجوز و بودجه لازم برای تعمیر کاروانسرای مخروبه محمدآباد خره شد. این مکان منحصر به فرد به کانونی برای پژوهش‌های مستمر و درازمدت باستان‌شناختی دانشگاه تهران تبدیل شد که در آن دانشجویان با شرکت در انواع فعالیت‌های میدانی برای پیشبرد اهداف باستان‌شناسی در ایران تربیت می‌شدند.

نگهبان، یکی از سرسخت‌ترین مدافعان منظم‌کردن فعالیت‌های مربوط به باستان‌شناسی بوده‌است. بسیاری او را دشمن بزرگ قاچاقچیان و دلالان عتیقه در ایران می‌دانند. نگهبان در پنجمین کنگره بین‌المللی باستان‌شناسی و هنر ایران در سال ۱۳۴۷، مقاله‌ای ارائه داد و در آن ماده‌ای پیشنهاد کرد که بر اساس آن خرید و فروش اشیای باستانی به صورت غیرمجاز و از طریق قاچاق ممنوع اعلام شود و کنگره را ملزم به صدور قانونی در این زمینه کرد. وی با ارائه این مقاله، نقش اساسی در تصویب قطعنامه محکوم‌کردن قاچاق و فروش اشیای عتیقه داشت.

عزت‌الله نگهبان، بیشترین میزان طلا را در حفاری‌های باستان‌شناسی ایران بدست آورده‌است و کاوش‌های وی در قالب مقاله، گزارش و کتاب، همواره مورد توجه باستان‌شناسان بوده‌است.

فعالیت‌های باستان‌شناسی نگهبان باعث شده‌است تا به وی لقب "پدر باستان‌شناسی ایران" داده شود.

عزت‌الله نگهبان در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۸۷ پس از مدتها بیماری در آمریکا درگذشت.

کتاب‌شناسی 
 نگهبان، عزت‌الله، ۱۳۸۵: مروری بر پنجاه سال باستان‌شناسی ایران، تهران: سبحان نور، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۵۳۴ صفحه. 
 نگهبان، عزت‌الله، ۱۳۵۱: هفت تپه، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، ۵۷ صفحه.
 نگهبان، عزت‌الله: حفاری‌های مارلیک (جلد اول)، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
 نگهبان، عزت‌الله: حفاری هفت تپه دشت خوزستان، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
 نگهبان، عزت‌الله: شوش یا کهن‌ترین مرکز شهرنشینی جهان، تهران: سبحان نور.

جستارهای وابسته 
 دانشگاه تهران
 باستانشناسی
 دبیرستان فیروز بهرام

منابع

پیوند به بیرون 
 خبرگزاری میراث فرهنگی درباره نگهبان
 درباره عزت‌الله نگهبان(روزنامه ایران)

انسان‌شناسان اهل ایران
نگهبان، عزت‌الله
نگهبان، عزت‌الله
باستان‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
تحصیل‌کردگان دبیرستان فیروزبهرام
نگهبان، عزت‌الله
دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
دانش‌آموختگان دانشگاه شیکاگو
دانش‌آموختگان دبستان جمشید جم
نگهبان، عزت‌الله
درگذشتگان ۲۰۰۹ (میلادی)
نگهبان، عزت‌الله
زادگان ۱۹۲۶ (میلادی)