سوخو-۳۴

سوخو سو-۳۴ ، (نام‌گذاری ناتو: فول‌بَک)، هواپیمای تهاجمی جنگنده-بمب‌افکن دو سرنشینه و دوموتورهٔ جت توربوفن ساخت شرکت هوانوردی سوخو در روسیه است که براساس طرح بدنهٔ پروازی جنگندهٔ سوخو-۲۷ طراحی شده‌است. سوخو-۳۴ برای جایگزینی جنگنده-بمب‌افکن تاکتیکی سوخو-۲۴ و بمب‌افکن دوربرد توپولف تو-۲۲ام در نیروی هوایی روسیه ساخته شده‌است. نخستین نمونهٔ سوخو-۳۴ در سال ۱۹۹۰ پرواز کرد و در ابتدا برای نیروی هوایی شوروی در نظر گرفته شده بود. تولید این هواپیمای تهاجمی از سال ۲۰۰۶ آغاز شده و در سال ۲۰۱۴ به‌طور رسمی وارد نیروی هوایی روسیه شد. قیمت هر فروند از این جنگنده-بمب‌افکن حدود ۳۶ میلیون دلار اعلام شده‌است.

سوخو-۳۴ دارای یک کابین زرهی برای نشستن دو خدمه در کنار یکدیگر است. این جنگنده عمدتاً برای استقرار تاکتیکی علیه اهداف زمینی و دریایی (نقش بمباران تاکتیکی / حمله / بازدارندگی، از جمله علیه اهداف کوچک و متحرک) در مأموریت‌های انفرادی و گروهی در روز و شب، در شرایط آب و هوایی مساعد و نامساعد طراحی شده و دارای سامانه‌های جنگ الکترونیک و قابلیت انجام عملیات شناسایی هوایی است.

طراحی و توسعه 
سوخو-۳۴ برای رخنهٔ فراصوت و ارتفاع بالا به فضای هوایی دشمن طراحی شده و قادر به حمل چهارده تن انواع موشک و بمب است. این جنگنده به یک کابین زره‌پوش و پادکارهای پیشرفته مجهز شده و قادر است ضربات ترکش‌های موشک و برخورد مستقیم سلاح‌های کالیبر پائین را تحمل کند. شعاع عملیاتی سوخو-۳۴ با استفاده از تانکرهای سوخت اضافی ۱۵۰۰ کیلومتر است که با سوخت‌گیری هوایی می‌توان آن را ارتقاء داد. وزن برخاست این هواپیما ۴۵٫۱ تن است و از یک سیستم هدف‌گیری دیجیتال بهره می‌برد که ضریب خطای شلیک آن در هر نوع شرایط جوی را به حداکثر چند متر رسانده‌است. حداکثر سرعت سوخو-۳۴ حدود ۲٫۸ ماخ است و نیروی محرکه خود را از دو موتور توربوفن از نوع ساترن ای‌ال-۳۱ اف‌ام۱ می‌گیرد. این موتورها برای هزار ساعت پرواز قبل از انجام تعمیر طراحی شده‌اند. میخائیل سیمونوف طراح اصلی سوخو-۳۴ معتقد است که این جنگنده تنومند، مانور پذیر و زره‌پوش به یک تانک پرنده شباهت دارد. کابین جادار و زره‌پوش خلبان با یک قفس فولادی به ضخامت ۱۷ میلی‌متر در مقابل ترکش‌ها و گلوله‌ها محافظت می‌شود.

این هواپیما اولین پرواز خود را در سال ۱۹۹۰ با نام سوخو-۲۷آی‌بی انجام داد. این پرواز آزمایشی از مسکو تا دریای اختسک ادامه یافت. هواپیما ۱۶ ساعت را در آسمان گذراند و چهار بار سوخت‌گیری هوایی کرد. در آن زمان هواپیما هیچ مشکلی در پرواز نداشت اما خستگی بسیار زیاد دو خلبان بعد از پرواز نشان می‌داد که آن‌ها نخواهند توانست بعد از چنین پرواز فرسایشی، بازدهی مناسبی داشته باشند. از این رو کابین خلبان اصلاح شده و به گونه‌ای طراحی شد که خلبان و ناوبر هواپیما به راحتی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و بتوانند بایستند، حرکات کششی عضلانی انجام بدهند یا حتی در راهرو چرت بزنند یا غذا بخورند. همچنین بدنه سوخو-۳۴ به گونه‌ای طراحی شده تا سطح مقطع راداری کوچکی داشته باشد و به گفته سیمونوف، میزان آشکار بودن راداری آن در حد یک موشک کروز فراصوت است. تفاوت دیگر سوخو-۳۴ با سوخو-۲۷ در کابین خلبان شیشه‌ای با نمایشگرهای سی‌آرتی رنگی با عملکرد چندگانهٔ این نمایشگرهاست. جنگنده‌های مک‌دانل داگلاس اف-۱۵ ایگل، داسو رافال، شنیانگ جی-۱۶، سوپر هورنت و سوخو-۲۴ از رقبا و جنگنده‌های مشابه سوخو-۳۴ هستند. با وجود این‌که سوخو-۳۴ سرعت کمتری نسبت به سوخو-۲۷ دارد، ولی همچنان توان پایداری در برابر نیروی ۹+ جی را داراست.

کاربرد عملیاتی

ورود به خدمت 
در سال ۲۰۱۵ یک سوخو-۳۴ پس از فرود اقدام به باز کردن چتر سرعت‌گیر نمود ولی چتر باز نشد و هواپیما به یک سو منحرف شد. در این حادثه کسی آسیب ندید. در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۹ دو هواپیمای سوخو-۳۴ در هوا با یکدیگر برخورد کردند و از مجموع چهار خلبان، دو خلبان جان باختند، یک خلبان ناپدید شد و یک خلبان دیگر نجات یافت. به‌خاطر بروز این حادثه، همهٔ هواپیماهای سوخو-۳۴ از پرواز تعلیق شدند تا به مشکلات فنی آن‌ها رسیدگی شود.

مداخلهٔ روسیه در جنگ داخلی سوریه 

سوخو-۳۴ نخستین تجربهٔ جنگی خود را در جنگ داخلی سوریه به دست آورد. در سپتامبر ۲۰۱۵ شش فروند از این هواپیما به فرودگاه لاذقیه منتقل شد تا تروریست‌های داعش را هدف قرار دهند. در حملات روز اول و دوم اکتبر ۲۰۱۵ استفاده از سوخو-۳۴ گزارش شد. سوخو-۳۴ها در این حملات در ارتفاع بالای ۵ هزار متر حملات خود را انجام دادند تا از موشک‌های دوش‌پرتاب دشمن در امان باشند. همچنین این هواپیما برای حمله به داعش از طریق پایگاه سوم شکاری در ایران نیز به کار گرفته شده‌است.

حملهٔ روسیه به اوکراین (۲۰۲۲) 

تا ۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، روسیه ۱۱ فروند سوخو-۳۴ را بر فراز اوکراین از زمان آغاز تهاجم خود به این کشور، از دست داده‌است. این تعداد تقریباً معادل ده درصد از تمام سوخو-۳۴های تولیدشده است. یک فروند سوخو-۳۴ در اوایل مارس و دو فروند در ۵ مارس در اوکراین سقوط کردند. همچنین در روزهای ۶ مارس، ۱۴ مارس، ۲۵ آوریل، ۲۶ آوریل، ۱۸ ژوئیه و ۱۱ سپتامبر، موارد دیگری از سرنگونی این جنگنده ثبت شده‌است.

در مناطق مختلف اوکراین، بیشتر این جنگنده‌ها توسط نیروهای اوکراینی سرنگون شدند، اما برخی نیز به‌دلایل دیگر سقوط کردند. بر پایهٔ گزارش‌ها، یک فروند «سوخو-۳۴اِم» بهبودیافته نیز به اشتباه توسط نیروهای روسی سرنگون شده‌است. گزارش‌هایی مبنی بر خروج خلبان‌ها پیش از سقوط وجود دارد که برخی از آن‌ها جان خود را از دست داده و برخی نیز اسیر شده‌اند.

کاربران 
 
 نیروی هوایی روسیه تا دسامبر ۲۰۲۱، دارای ۱۲۸ فروند سوخو-۳۴ بوده‌است. روسیه تا ژوئن ۲۰۲۲، ۷ فروند نمونه اولیه و ۱۴۰ فروند هواپیمای عملیاتی سوخو-۳۴ داشته‌است. (بدون احتساب سقوط و تلفات در طول خدمت)
 
 نیروی هوایی الجزایر، درخواست خرید ۱۴ فروند سوخو-۳۴ را ارائه داده‌است. در سال ۲۰۱۹ روسیه با فروش سوخو-۳۴ به الجزایر موافقت کرد. بر پایهٔ گزارشِ میل پرس آموزش خلبانان الجزایری در سال ۲۰۲۲ آغاز می‌شود و تمام هواپیماها تا سال ۲۰۲۳ تحویل داده می‌شوند.

ویژگی‌های فنی

نگارخانه

منابع 

جت‌های دوموتوره
معرفی‌شده‌های ۲۰۱۴ (میلادی)
نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۹۰ (میلادی)
ویکی‌سازی رباتیک
هواگردهای پیش‌بال
هواگردهای تهاجمی
هواگردهای سوخو