خزنده‌چهرگان

خزنده‌چهرگان  یکی از دو رده آب‌پرده‌داران (آمنیوت‌ها) هستند که شامل پرندگان، خزندگان و پیراخزندگان (منقرض‌شده) می‌شود. رده دیگر آب‌پرده‌داران هم‌کمانان هستند که شامل پستانداران و خویشاوندان نزدیکشان می‌شود. در طبقه‌بندی‌های جدید خزنده‌چهرگان به عنوان جایگزین رده سنتی و قدیمی خزندگان استفاده می‌شود.

فرگشت 
نخستین خزنده‌چهرگان در زیردوره پنسیلوانین به وجود آمدند. خزنده‌چهرگان نخستین بر اساس ساختار جمجمه به دو زیررده بی‌کمانان و دوکمانان تقسیم می‌شدند. آخرین بی‌کمانان در پایان دوره تریاس منقرض شدند و همهٔ خزنده‌چهرگان امروزی از دوکمانان هستند. دوران میانه‌زیستی اوج شکوفایی و تنوع دوکمانان بود در این زمان شاه‌خزندگان گوناگونی پدید آمدند و مهم‌ترین گروه آن‌ها دایناسورها بودند که تا پایان دوران میانه‌زیستی مهم‌ترین و موفق‌ترین جانوران خشکی محسوب می‌شدند. گروه دیگری از شاه‌خزندگان به نام پتروسورها نیز در این دوره مهم‌ترین و بزرگ‌ترین جانوران پروازگر بودند. به موازات دایناسورها و پتروسورها نیز چندین گروه از دوکمانان مانند ماهی‌خزنده‌سانان و نزدیک‌سوسمارسانان نیز به زندگی در دریا خو گرفتند و آبزی شدند. با این وجود با وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن تقریباً تمامی دایناسورها (به غیر از پرندگان)، همه پتروسورها و بیشتر خزندگان دریایی منقرض شدند. و بسیاری از کنام‌های سابقشان توسط گروه‌های مختلف پستانداران تصرف شد.

رده‌بندی 
طبقه‌بندی تا تراز راسته، پس از بنتون، ۲۰۰۴
 زنجیره: آب‌پرده‌داران
 رده هم‌کَمانان
 راسته لگن‌خزندگان *
 راسته ددکمانان
 رده پستانداران
 رده سوسماریان
 زیررده بی کاوان
 راسته سنگ‌پشتان(?)
 زیررده دوکمانان
 راسته کم‌اندام‌سانان
 راسته یونگیناسانان
 فرورده سوسمارماهی‌سانان
 فرورده پولک‌سوسمارریختان
 بالاراسته سوسماربالان
 راسته تخت‌دندانان
 راسته کاذب‌سوسمارسانان
 راسته پلسیوسور (نزدیک‌سوسمارسانان)
 بالاراسته پولک‌خزندگان
 راسته بینی‌سران (سوسمار پل‌دماغی)
 راسته پولک‌داران (مارمولکها و مارها)
 فرورده شاه‌خزنده‌ریختان
 راسته نیاخزندگان (نیاسوسمارسانان)
 دسته شاه‌خزندگان (کهن‌سوسماران یا آرکوسورها)
 زیردسته کروروتارسی (چمباتمه‌ای‌ها)
 بالاراسته تمساح‌ریختان
 راسته تمساح‌سانان (کرُکُدیلیا)
 زیردسته پرنده‌پایان
 فرودسته پرنده‌گَردَنان
 راسته پتروسور (بال‌انگشتی‌ها)
 بالاراسته دایناسورها
 راسته خزنده‌کفلان
 رده پرندگان
 راسته پرنده‌کفلان

پانویس

منابع 
 

جانداران پدیدآمده در کربنیفر و هنوز منقرض‌نشده
جانداران پدیدآمده در میسیسیپین
چهاراندامان
سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۹۵۶ (میلادی)
شاه‌سوسماران