ترور میکونوس

در ماجرای ترور میکونوس که در رستورانی به همین نام واقع در برلین، آلمان و در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ برابر ۲۶ شهریور ۱۳۷۱ رخ داد، تعدادی از سران اپوزیسیون کُرد به‌دست عوامل جمهوری اسلامی ایران، به قتل رسیدند، که دادگاه آلمان حکم جلب علی فلاحیان و برخی دیگر از مقامات ایرانی را صادر کرد. این ترور تأثیر زیادی بر روی روابط بین ایران و کشورهای اروپایی داشت.

شرح واقعه 
از آنجا که از تاریخ ۲۳ تا ۲۶ شهریور سال ۱۳۷۱ کنگرهٔ جهانی انترناسیونال سوسیالیست در برلین در حال برگزاری بود، فعالان سوسیال ایران که عموماً از فعالان سیاسی ایرانی و مخالف جمهوری اسلامی ایران بودند از جمله صادق شرفکندی دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران برای شرکت در این مراسم به آلمان رفته بودند. در این میان دعوتی در روز ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ مطابق ۲۶ شهریور۱۳۷۱، از ۱۵ الی ۲۰ نفر از ایرانیان جهت حضور در رستوران میکونوس که صاحب آن ایرانی بود و پاتوق ایرانی‌های مقیم برلین به‌شمار می‌رفت، صورت گرفت. در روز جلسه شش نفر از دعوت شدگان در رستوران حاضر شدند؛ که علاوه بر آن‌ها دو نفر به صورت اتفاقی و صاحب رستوران (جمعاً ۹ نفر) در رستوران حاضر بوده‌اند.

ساعت حدود ۲۲ و ۵۰ دقیقه ناگهان سه فرد مسلح وارد رستوران شدند. یکی نزدیک در ورودی و دومی در قسمت جلویی رستوران می‌ایستند و نفر سوم نیز مسلسل به دست وارد قسمت پشتی رستوران که ۶ ایرانی در آنجا دور یک میز نشسته بودند رفته و همه آن‌ها را به رگبار می‌بندد. از جمع افراد حاضر در رستوران ۴ نفر در جا کشته شدند ویک نفر نیز به شدت زخمی شد و چهار نفر دیگر نیز جان سالم به در بردند.

دادگاه محاکمه عاملان ترور 
یک سال بعد از حادثه رستوران میکونوس یک ایرانی به نام کاظم دارابی که مشکوک به عضویت در سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بود و ۴ لبنانی به نام‌های یوسف امین، محمد اتریس، عطاالله عیاد و عباس راحیل توسط پلیس آلمان دستگیر شده بودند. عبدالرحمان بنی‌هاشمی مأمور امنیتی جمهوری اسلامی که رهبری عملیات را بر عهده داشت نیز به ایران گریخته بود. محاکمه متهمان در ششم آبان ۱۳۷۲ در آلمان آغاز شد. دادگاه این عده حدود ۵ سال (۲۴۷ جلسه) طول کشید و حدود ۹ میلیون فرانک هزینه دربرداشت. در جلسات این دادگاه بیش از ۱۷۰ نفر در دادگاه حاضر و در مورد حادثه ترور شهادت دادند. شهادت برخی از این افراد ضد جمهوری اسلامی و برخی نیز به نفع جمهوری اسلامی ایران بود.

دادستان دادگاه برونو یوست و قاضی آن فریچوف کوبش بودند. حکم دادگاه میکونوس در بیست و یکم فروردین سال ۱۳۷۶ صادر شد و طی آن کاظم دارابی از اتباع ایرانی و عباس راحیل تبعه لبنان به حبس ابد و یوسف امین و محمد اتریس هر دو از اتباع لبنان به ترتیب به ۱۱ و ۵ سال زندان محکوم شدند. در این حکم متهم دیگر نیز به نام عطاالله ایاد تبرئه شد.

به دنبال حکم دادگاه به تاریخ ۱۰ آوریل ۱۹۹۷ حکم جلب بین‌المللی برای علی فلاحیان وزیر وقت اطلاعات جمهوری اسلامی صادر شد. همچنین دادگاه حکم داد که ترور با اطلاع مستقیم علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، اکبر رفسنجانی رئیس‌جمهور، و علی اکبر ولایتی وزیر خارجه وقت انجام شده‌است.

اقدامات سیاسی پس از دادگاه 
دادگاه میکونوس از پراهمیت‌ترین دادگاه‌هایی بود که در آلمان تشکیل شد و مقامات عالی نظام جمهوری اسلامی را به دست داشتن در قتل مخالفان خود در خارج از ایران متهم کرد و برای اولین بار به خاطر تروریسم دولتی توسط دادگاه میکونوس محکوم شدند. همچنین چند ماه بعد «رونالد جورج» دادستان کل آلمان، رهبر ایران سید علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور علی اکبر هاشمی رفسنجانی، وزیر امور خارجه (علی اکبر ولایتی) و وزیر اطلاعات وقت ایران (علی فلاحیان) را به دخالت در این ماجرا متهم کرد. ابوالحسن بنی‌صدر نیز در دادگاهی که برای واقعهٔ ترور میکونوس در آلمان تشکیل شد، علیه نظام جمهوری اسلامی شهادت داد و مقامات عالی نظام جمهوری اسلامی را به دست داشتن در ترور رهبران مخالف کُرد متهم کرد.

افراد حاضر در واقعه 
افراد کشته شده در این حادثه شامل افراد زیر است:

 صادق شرفکندی دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران
 همایون اردلان نماینده حزب دموکرات کردستان ایران در آلمان
 فتاح عبدلی نماینده حزب دموکرات کردستان ایران در اروپا
 نوری دهکردی کارمند صلیب سرخ و فعال در امور پناهندگان ایرانی مقیم آلمان
ضمناً عزیز غفاری صاحب رستوران میکونوس نیز در این حادثه زخمی می‌شود.

علاوه بر این، دو ایرانی به نام‌های «پرویز دستمالچی» و «فرهاد فرجاد» نیز دور همان میز حضور داشتند که با وجود تیراندازی شدید توسط مسلسل، آسیبی نمی‌بینند. دو فرد دیگر نیز به صورت اتفاقی در رستوران حضور داشتند.

نخست‌وزیر سابق سوئد، رهبر وقت حزب سوسیال دموکرات سوئد و دبیر سیاسی وقت حزب نیز از دعوت شدگان بودند و با اینکه شرکت در میهمانی را پذیرفته بودند، اما حضور آن‌ها در آخرین ساعات لغو شد.

رخدادهای مهم پس از دادگاه 

کاظم دارابی ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷، پس از تحمل ۱۵ سال حبس، از زندان آزاد شد و به ایران بازگشت. همچنین دادگاه رسیدگی به پرونده در طی حکمی کمیته امور ویژه جمهوری اسلامی را که سید علی خامنه‌ای یکی از اعضای آن بود، متهم به دادن دستور این ترور کرد. پس از این حکم آلمان و ایران سفرای خود در دو کشور را فرا خواندند و آلمان چهار دیپلمات ایرانی را از این کشور اخراج کرد. تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز سفرای خود را از ایران فراخواندند. ایران نیز در پاسخ به این حرکت اتحادیه اروپا سفیران خود را از کشورهای عضو این اتحادیه فرا خواند و روابط دو طرف دچار بحران شد که تا سه ماه بعد و پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری ادامه داشت.

بعد از ترور میکونوس همواره نیروهای آزادی‌خواه و خانواده‌های این قربانیان در تلاش بودند تا جلوی رستوران میکونوس (که نام آن امروز به سایگون تغییر یافته‌است) لوح یادبودی را بنا نمایند که این ایده پس از گذشت سال‌ها از حکم دادگاه میکونوس توسط شهردار منطقه شارلوتن بورگ برلین، مونیکا تیمین عملی شد. سران جمهوری اسلامی سعی داشتند جلوی برگزاری دادگاه برلین و نتایج آن را بگیرند. آنان با تهدید به اینکه بنای این لوحه بی‌پاسخ نخواهد ماند و ایران نیز در اقدامی جلوی سفارت آلمان در تهران، لوحه قربانیان بمب‌های شیمیایی جنگ ایران – عراق را با نام شرکت‌های آلمانی شریک در تهیه بمب‌های شیمیایی برای عراق برپا می‌کند، کوشش نمود که مانع برپایی این لوحه گردد؛ ولی مونیکا تیمن به این موضوع اهمیت نداد و بنای لوح یادبود را به مرحله عمل درآورد. متن این لوح به شرح زیر است: دراین محل، محل قدیمی رستوران میکونوس در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲، رهبران حزب دمکرات کردستان ایران دکتر صادق شرفکندی، فتاح عبدلی، همایون اردلان به همراه نوری دهکردی، سیاستمدار ساکن برلین توسط حاکمان سابق ایران به قتل رسیدند. آنان در راه مبارزه برای آزادی و حقوق بشر کشته شدند. محمود احمدی‌نژاد، شهردار وقت تهران پیرو نصب این تابلو اعلام کرد لوح یاد بود جانبازان شیمیایی جنگ ایران و عراق را در برابر سفارت آلمان در تهران نصب خواهد کرد.

اقتباس در رسانه‌ها 
رؤیا حکاکیان نویسنده ایرانی با اقتباس از این ماجرا کتاب قاتلان قصر فیروزه را در آمریکا به چاپ رسانده‌است.

محسن کاظمی، خاطرات کاظم دارابی، یکی از متهمان دادگاه ترور میکونوس، را در کتاب نقاشی قهوه‌خانه به چاپ رسانده‌است.

جستارهای وابسته 
 قتل‌های زنجیره‌ای ایران
 بمب‌گذاری آمیا
 شورش ۱۳۵۹–۱۳۵۷ کردها در ایران
 میکونوس

منابع

پیوند به بیرون 
 

آزارهای کردها در ایران
آلمان در ۱۹۹۲ (میلادی)
ایران در ۱۳۷۱
برلین در ۱۹۹۲ (میلادی)
برلین در دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
برلین در سده ۲۰ (میلادی)
تاریخ برلین
تاریخ جمهوری اسلامی ایران
تاریخ مردم کرد
ترورها در آلمان
تروریسم در آلمان
جدایی‌خواهی کردها از ایران
جرم‌های ۱۹۹۲ (میلادی) در آلمان
حادثه‌های تروریستی در ۱۹۹۲ (میلادی)
حادثه‌های تروریستی در آلمان
حزب دموکرات کردستان ایران
حملات به ساختمان‌ها و سازه‌ها در آلمان
روابط ایران و آلمان
رویدادهای سپتامبر ۱۹۹۲
قتل در آلمان
قتل در برلین
کشتار جمعی در ۱۹۹۲ (میلادی)
کشتارها در آلمان