منصور یاقوتی

منصور یاقوتی (۵ اسفند ۱۳۲۷ در روستای کیوه‌نان شهرستان سنقر در استان کرمانشاه)، داستان‌نویس، شاعر و منتقد ادبی است.
وی در زمینه داستان کوتاه و داستان بلند فارسی متون درخشانی خلق کرده و یکی از چهره‌های شاخص و مطرح در میان نویسندگان نسل دههٔ ۴۰ و ۵۰ ایران است. همچنین، وی از مهم‌ترین روستایی‌نویسان دهه ۵۰ و از پیروان سبک صمد بهرنگی است.

زندگی 
منصور یاقوتی در ۵ اسفند ۱۳۲۷ در روستای کیوه‌نان شهرستان سنقر در استان کرمانشاه در خانواده‌ای کردزبان به دنیا آمد. پس از مهاجرت خانواده‌اش به شهر کرمانشاه در ۷ سالگی، تحصیلات ابتدائی در مدرسه داریوش در کرمانشاه و دوران دبیرستان را در مدرسه کزازی گذراند و موفق به دریافت دیپلم ادبی شد. پس از آن به عنوان سپاهی دانش به روستاهای کردنشین کرمانشاه رفت و به آموزگاری پرداخت. مهرماه ۱۳۵۰ به صورت رسمی به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و پس از پنج سال فعالیت به عنوان آموزگار روستا، در شهر کرمانشاه به تدریس در مدرسهٔ حسینعلی گویا پرداخت.

منصور یاقوتی از شهریور ۱۳۵۸ بدون کیفر خواست یا حضور در دادگاهی یا ارائه دلیل از آموزش و پرورش پاکسازی شد و از آن زمان در کنار نویسندگی به مشاغل دیگری به مانند کارگری، نگهبانی ساختمان و سرایداری پرداخت.

دستگیری و زندان 
یاقوتی نخستین بار در دوران تحصیل در دبیرستان کزازی در کرمانشاه در سال ۱۳۴۶ دستگیر شد. دستگیری دوم وی در سال ۱۳۵۶ و در زمان حکومت نظامی ازهاری بود. وی در این زمان از زندان شهربانی کرمانشاه به زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری برده شد و تا روی کار آمدن دولت بختیار در زندان ماند. یاقوتی پس از انقلاب هم به فعالیت سیاسی خود ادامه داد و از تیرماه ۱۳۶۰ به دلیل فعالیت‌ها و ارتباطات سیاسی تحت تعقیب حکومت جمهوری اسلامی قرار گرفت و سه سال به صورت مخفیانه زندگی می‌کرد. وی در ۶ فروردین ۱۳۶۳ در تهران دستگیر و به زندان دیزل آباد کرمانشاه منتقل شد و به مدت ۵ سال در زندان بود.

ویژگی‌های ادبی 
عباس معروفی در نشریهٔ گردون به‌دلیل جملات کوتاه، ادبیات قائم به ذات و به دور از تقلید یاقوتی وی را «چخوف ایران» نامید. یاقوتی همچنین به‌سبب توصیف فضاهای روستایی و زندگی دهقانان و فرودستان و نیز ارائهٔ تصویری واقعگرایانه و انتقادی از جامعهٔ روستایی کردستان ایران جایگاه مهمی در ادبیات روستایی و همچنین ادبیات اقلیمی منطقهٔ جنوب کردستان ایران دارد. این داستانها در واقع بر اساس خاطرات کودکی نویسنده نگاشته شده و مملو از تصاویر نوستالژیک از ده و روابط گرم و صمیمانه روستایی است. وی همچنین علاوه بر آثار ادبی خود که عمدتاً رئالیسم موسوم به کارگری، واقع‌گرایی سوسیالیستی هستند، در زمینه‌های مختلف مانند گردآوری افسانه‌ها، تحقیق در ادبیات فولکلوریک و شاهنامه کُردی نیز فعالیت کرده‌است.

آثار 
فهرست بخشی از آثار منتشر شده:
 زخم / مجموعه داستان / ۱۳۵۰ /چاپ سوم
 گل خاص / مجموعه داستان / ۱۳۵۰ / چاپ هفتم/ ترجمه به زبان کردی
 کودکی من / مجموعه داستان / ۱۳۵۱/چاپ یازدهم
 داستان‌های آهودره/ مجموعه داستان/چاپ دوم
 با بچه‌های ده خودمان/ مجموعه داستان/ چاپ دهم
 سال کورپه/ مجموعه داستان/چاپ اول
 پاجوش/ داستان بلند/چاپ دهم
 زیرآفتاب / داستان بلند/چاپ اول
 چراغی بر فراز مادیان کوه/ داستان بلند/ چاپ بیش از ۲۰هزار نسخه/ ترجمه به زبان کردی
 دهقانان/ رُمان/چاپ سوم
 افسانه‌هائی از ده نشینان کُرد/ پژوهش، گردآوری فرهنگ توده/ چاپ هفتم
 یادداشت‌های یک آموزگار/ پژوهش
 مردان فردا / مجموعه داستان / چاپ اول، برنده بهترین کتاب سال توسط شورای کتاب کودک
 نگاهی به آثار درویشیان/ نقد ادبی/چاپ اول
 گامی به پیش/ نقد ادبی/چاپ اول
 توشای پرنده غریب زاگُرس/ مجموعه داستان/ ۱۳۷۴/ نشر آروین/ چاپ چهارم
 افسانه سیرنگ/ داستان بلند/ ۱۳۸۲/ نشر ترجمان اندیشه/ چاپ اول
 تنهاتر از ماه/ داستان کوتاه/ چاپ اول / ۱۳۹۰
 بن‌بست/ رمان / چاپ اول /۱۳۸۵
 داستان‌های آهودره (هفت کتاب در یک کتاب)/مجموعه آثار دهه ۵۰/ نشر شباهنگ/۱۳۹۱
 پری چل گیس/کودک و نوجوان/ نشر قطره/ ۱۳۹۱
 برزونامه/ شاهنامه کردی (ترجمه) / نشر ققنوس/۱۳۹۱
 هستی‌شناسی فهم/نقدمشترک همراه با آرش سنجابی/ نشر کتاب آمه/ ۱۳۹۱
 مادیان چهل کره/افسانه‌هایی از ده نشینان کرد/ نشر کتاب آمه/۱۳۹۱
 چشم هیچکاک / داستان کوتاه / نشر هیلا / ۱۳۹۲
 حماسه بابک/ رمان تاریخی/ انتشارات نگاه/ ۱۳۹۸
 خرچنگ بلند پرواز/ داستان کودکان/ ۱۳۹۸
 آیین یارسان در اساطیر اقوام کُرد/ پژوهش/ انتشارات دات/ ۱۳۹۹

آثار کُردی 
 لورکا، فدریکو گارسیا. سۊر خۊن (ترجمه به کُردی).
 چاڵ (داستان کوتاه کُردی).

اقتباس از آثار 
به گفتۀ منصور یاقوتی، رمان چراغی بر فراز مادیان‌کوه چندین بار از سوی کارگردانان مختلف برای اقتباس سینمایی مورد توجه قرار گرفت،‌ اما به دلیلی هر بار به دلیلی مسائل مالی امکان ساخت آن فراهم نشده‌است. با این حال بخشی از سکانس‌های فیلم سینمایی «دادا» با بازی ایرج قادری و فخری خوروش، به کارگردانی ایرج قادری که در سال ۱۳۶۱ ساخته شده‌است، برداشتی از این رمان است‌.

جوایز 
 جایزهٔ بهترین کتاب سال ایران از شورای کتاب کودک، برای مجموعه داستان «مردان فردا»

منابع 

آموزگاران اهل ایران
آموزگاران کرد
اهالی سنقر
اهالی کرمانشاه
رمان‌نویسان مرد اهل ایران
کردهای اهل ایران
نویسندگان اهل کرمانشاه
نویسندگان داستان کوتاه مرد اهل ایران
نویسندگان کرد
نویسندگان مرد اهل ایران
نویسندگان مرد کرد
نویسندگان طبقه کارگری
نویسندگان کردی جنوبی