امپراتوری مغول

امپراتوری مغول که در ابتدا حکومت بزرگ مغول نام‌گذاری شده بود، امپراتوری بزرگی بود که طی سده‌های ۱۳ و ۱۴ میلادی وجود داشت و به مدت ۱۶۲ سال حکومت کرد. از آسیای میانه آغاز شد و سرانجام از اروپای شرقی به دریای ژاپن کشیده شده و قسمت عظیمی از سیبری را تحت پوشش قرار می‌داد و به سوی جنوب پیش رفته و جنوب شرقی آسیا، شبه قاره هند و خاورمیانه را شامل می‌شد. به همین دلیل است که به عنوان دومین امپراتوری بزرگ در تاریخ جهان شناخته می‌شود. این امپراتوری در بیشترین حد خود به ۹۷۰۰ کیلومتر (۶۰۰۰ مایل) می‌رسد که مساحت ۳۳٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع یعنی در حدود ۲۵ درصد مساحت کل زمین را تحت پوشش قرار می‌داد و بر جمعیتی بالغ بر ۱۰۰ میلیون نفر حکم رانی می‌کرد. البته این گستره در تمام این دوران نبود بلکه اوج گستردگی در سال ۱۲۹۴ میلادی بود (یعنی ۸۸ سال بعد از تشکیل) و پس از آن چهارپاره شده (خانات جغتای، اردوی زرین، ایلخانان و دودمان یوآن) و به تدریج به اضمحلال رفت و در سال ۱۳۶۸ میلادی به کلی از بین رفت.

امپراتوری مغول از وحدت قبایل مغول و تحت فرماندهی چنگیزخان به وجود آمد. چنگیز خان در سال ۱۲۰۶ به عنوان فرمانده کل مغول‌ها معرفی شد. امپراتوری، تحت رهبری او و فرزندانش در همه جهات جغرافیایی به سرعت رشد کرد. امپراتوری پهناوری که شرق را به غرب پیوند می‌داد و در نهایت به عنوان «تسویه حساب» فرهنگی در جهان عمل کرد. تحت فرماندهی مغولان، فناوری‌های جدید، کالاها و ایدئولوژی‌های مختلف در سراسر اوراسیا منتشر شد. محدوده این مبادلات از نقشه نگاری تا صنعت چاپ و از کشاورزی گرفته تا نجوم گسترش داشت.امپراتوری مغول سپس به چند پاره تقسیم شد و آخرین آن سلسلهٔ یوان بود.

پیش‌زمینه 
دودمان لیائو سده دهم بر بیشتر مغولستان حکم می‌راند. شوروش قبایل جورجی در منچوری موجب پایان این حاکمیت شد. جورجی امپراتوری جین را در شمال چین جایگزین نمودند. دودمان جین سلطه کمتری بر استپ‌های مغولستان داشت. از این رو بسیاری از خراج‌گزاران پیشین علم استقلال برافراشتند و شروع به جنگ با یکدیگر در جهت رسیدن به برتری کردند. مغول‌ها یکی از گروه‌های در حال رقابت بودند. این قوم تا اواسط سده دوازدهم شکست‌های بزرگی از دشمنان دیرینه خود، تاتارهای استپ‌های غرب مغولستان و دودمان جین، متحمل گشتند و با از دست دادن جایگاه خود به عنوان نیروی تعیین‌کننده، به یک نیروی ضعیف بدل گردیدند که به کمک دیگران در مقابل دشمنان خود نیازمند بودند.

جستارهای وابسته 
 مغول
 حمله مغول به ایران
 فهرست بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان

منابع 

امپراتوری‌ها
امپراتوری‌های پیشین
انحلال‌های ۱۳۶۸ (میلادی) در آسیا
انحلال‌های ۱۳۶۸ (میلادی) در امپراتوری مغول
انحلال‌های ۱۳۶۸ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۲۰۶ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۳۶۸ (میلادی)
ایلخانان مغول
بنیان‌گذاری‌های ۱۲۰۶ (میلادی) در آسیا
بنیان‌گذاری‌های ۱۲۰۶ (میلادی) در امپراتوری مغول
پادشاهی‌های پیشین آسیا
پادشاهی‌های پیشین آسیای مرکزی
تاریخ آسیای مرکزی
تاریخ مغولستان
خاقانات‌ها
خانات‌ها
سلسله‌های ترک
عشایر استپ اوراسیایی
عشایر اوراسیا
کشورهای پیشین در آسیا
کشورهای پیشین در اروپا
کشورهای قدیم در آسیای مرکزی
کشورهای قدیم در چین باستان
مغول (قوم)