فهرست وام‌واژه‌های روسی در فارسی

بر اثر روابط ایران و روسیه که از دورهٔ قاجاریان آغاز شده‌است، واژه‌های فراوانی از زبان روسی به زبان فارسی راه یافته‌اند. برخی از این واژه‌ها به گمان بیشتر زبان‌شناسان ریشهٔ روسی دارند و بعضی ممکن است ریشهٔ روسی نداشته باشند. برخی از این واژه‌ها ریشهٔ اصلی‌شان زبان دیگری مانند زبان فرانسوی است ولی از طریق زبان روسی به زبان فارسی وارد شده‌اند. این صفحه فهرستی از واژه‌های فارسی با ریشهٔ روسی است.

فهرست واژه‌ها

واژه‌های مربوط به خودروها 
 آپارات: از apparat در فرانسوی (در انگلیسی: apparatus) به معنای دستگاه
 آسفالت: از asphalte در فرانسوی (در انگلیسی همان asphalt است)
 آفتومات: روسی (به خط روسی: автомат به خط لاتین: avtomat در انگلیسی: automaton) به معنای ماشین
 استکان: روسی (به خط روسی: Стакан)
 باک: روسی (به خط روسی: бак به خط لاتین: bak) به معنای مخزن و انباره
 بالانس: از balance فرانسوی به معنای تراز و تعادل
 برزنت: روسی (به خط روسی: брезент به خط لاتین: brezent) به معنای کرباس
 بکسل: روسی (به خط روسی: буксир به خط لاتین: buksir)
 بکسوات: روسی (به خط روسی: буксовать به خط لاتین: buksovat) به معنای لغزیدن و سر خوردن
 بنزین: روسی (به خط روسی: бензин به خط لاتین: benzin)
 پلاتین: از platine در فرانسوی (در انگلیسی: platinum)
 پُلوس: روسی (به خط روسی: полуось به خط لاتین: poluos) به معنای «نیم‌محور»
 تراموا: از tramway انگلیسی
 ترانزیت: از transit در فرانسوی و انگلیسی
 ترمز: روسی (به خط روسی: тормоз به خط لاتین: tormoz) به معنای «توقف»
 دیفرانسیل: از differentiel در فرانسوی
 دینام: از dyname در فرانسوی (در انگلیسی: dynamo)
 رادیاتور: از radiateur در فرانسوی (در انگلیسی: radiator) به معنای «تابنده»
 رزوه: روسی (به خط روسی: pезьба به خط لاتین: rez'va) به معنای شیار پیچ
 رُل: از role در فرانسوی به معنای فرمان خودرو
 زاپاس: روسی (به خط روسی: запас به خط لاتین: zapas) به معنای یدکی و کمکی
 ژیگلور: از gigleur در فرانسوی
 ساسات: روسی (به خط روسی: сосать به خط لاتین: sosat) به معنای «مکنده»
 شاتون: از chaton فرانسوی
 شاسی: از chassis فرانسوی
 شلنگ: روسی (به خط روسی: шланг به خط لاتین: shlang) به معنای لوله
 فابریک: از fabrique فرانسوی به معنای کارخانه
 قالپاق: این واژه ترکی است به معنای «درِ قابلمه»
 کاپوت: از caput فرانسوی به معنای «سرپوش»
 کاربراتور: از carbureteur فرانسوی (در انگلیسی: carburetor)
 کوپه (قطار): روسی (به خط روسی: купе به خط لاتین: kupe)
 گاراژ: از garage فرانسوی
 لاستیک: روسی (به خط روسی: ластик به خط لاتین: lastik)
 لنت: روسی (به خط روسی: лент به خط لاتین: lent) به معنای «نوار»
 ماشین: (به معنای خودرو)
 واگن: از wagon در فرانسوی و انگلیسی

خوراک‌ها و مواد خوراکی 
 املت: از omlette در فرانسوی و انگلیسی
 بیسکویت: از biscuit در فرانسوی به معنای «دوبار پخته»
 بیگودی: روسی (به خط روسی: бигуди به خط لاتین: bigudi) از bigodino در ایتالیایی (در انگلیسی: hair roller)
 پالتو: از paltot فرانسوی
 پیراشکی: روسی (به خط روسی: пирожки به خط لاتین: pirozhki در انگلیسی: pirog) به معنای «کلوچه»
 پیک: (پیالهٔ مشروب) از pick در انگلیسی البته معادل آن شات shot است.
 پُرو (لباس): از واژه ایتالیایی Provare به معنی امتحان کردن
 جلیقه (جلیتقه):
 چای: در اصل از چینی çay
 چتول (ظرف مشروب) روسی (به خط روسی: четверть به خط لاتین: chetvert) به معنای «چارک، یک چهارم»
 زیگزاگ: از zigzag انگلیسی
 سارافون (که از «سراپا» ی فارسی گرفته شده بوده‌است)
 ساسون:
 سوخاری: روسی (به خط روسی: сухари به خط لاتین: sukhari) به معنای «برشته» و تُرد
 شکلات: از chocolat در فرانسوی
 کاپشن: روسی (به خط روسی: капюшон به خط لاتین: kapyushon) به معنای کت در انگلیسی jacket
 کالباس: روسی (به خط روسی: колбаса به خط لاتین: kolbasa یا kilbasa) در پارسی: «جگرآگند»
 کِلوش (نوعی دامن زنانه)
 گالش: روسی (به خط روسی: галоша به خط لاتین: galosha)
 وانیل: از vanille فرانسوی (در انگلیسی: vanilla)
 ودکا: روسی (به خط روسی: водка به خط لاتین: vodka)
 ورمیشل: (به خط روسی: вермишель به خط لاتین: vermishel) از vermicelli ایتالیایی بمعتی کرمی شکل بر گرفته از واژه ورم verm به معنای کرم

لباس

حروف‌چینی 
 اشپون:
 پونت: از point فرانسوی و انگلیسی
 کلیشه: از cliché فرانسوی
 گارسه: از casse در فرانسوی به معنای جعبه (در انگلیسی type case که دو اصطلاح uppercase و lowercase به معنای حرف بزرگ و کوچک از همین‌جا گرفته شده‌است)
 گراور: از graveur فرانسوی

واژه‌های دیگر 
 آتریاد : دسته یا یکان نظامی. به دبیره‌ی روسی отряд به دبیره‌ی لاتین otryad برابر انگلیسی detachment/squad
 آرتیست: از artiste فرانسوی
 اپرا: از opera در فرانسوی
 استکان (که از «دوستگانی» فارسی گرفته شده بوده‌است)
 اسکناس: روسی (به خط روسی: ассигнация به خط لاتین: assignácija)
 امپراتور:
 امپراطریس:
 اوکراین: نام خاص
 بالون: از balloon در فرانسوی
 باندرول: برچسب. به دبیره‌ی روسی: бандероль به دبیره‌ی لاتین: banderol برابر انگلیسی: wrapper
 بانک: از banque در فرانسوی
 بانکه: روسی (به خط روسی: банка به خط لاتین: banka)
 بایکوت: از boycott فرانسوی و انگلیسی به معنای «تحریم»
 برلیان: از brilliant در فرانسوی و انگلیسی به معنای «درخشان»
 بشکه: روسی (به خط روسی: бочка به خط لاتین: bochka)
 بلیط: بلیت. از biglietto در ایتالیایی و بیلط billette در فرانسه
 بیلیارد: از billiard فرانسوی و انگلیسی
 پارتیزان: از partisane در فرانسوی
 پاسور: ورق بازی. به دبیره‌ی روسی: пасур به دبیره‌ی لاتین: pasur برابر انگلیسی: playing cards
 پاکت: از pacquette در فرانسوی
 پریموس: از primus فرانسوی و انگلیسی نام یک‌کمپانی ساخت محفظه‌های گرم سرد نگهدارنده بود
 پودر از poudre در فرانسوی و انگلیسی پاودر powder
 پُرس: روسی (به خط روسی: плоский به خط لاتین: ploskiy) به معنای بشقابو در انگلیسی پورشن portion یعنی قسمت و پرس غذا یا اجسام دیگر
 پُز pose قیافه گرفتن
 پُست (به معنی مقام اداری) از poste در فرانسوی و لاتین انگلیسی post یعنی منصب
 تراخم: از trachome فرانسوی (در روسی: трахоме به خط لاتین trachomae) در لاتین تراکما trachoma تراخم چشمی و سایر اعضا
 چدن: روسی (به خط روسی: чугун به خط لاتین: chugun)
 چرتکه: روسی (به خط روسی: сетка به خط لاتین: scetka)
 چمدان(«در روسی به ظن قوی از جامه‌دان فارسی گرفته شده‌است.»)،
 درشکه: روسی (به خط روسی: дрожки به خط لاتین: droschke)
 دوجین: از douzin در فرانسوی dozen در انگلیسی لاتین
 دوش: از douche در فرانسوی
 راپورت: از raporte در فرانسوی و ریپورت انگلیسی
 ساخارین: در اصل از شکر پارسی. به دبیره‌ی روسی: сахарин به دبیره‌ی لاتین: sacharin برابر انگلیسی: saccharin
 ساطور:
 سماور: روسی (به خط روسی: самовар به خط لاتین: samovar)
 سوییشکه: suishchke به معنی گوگرد و کبریت در گویش گرگانی و ترکمنی
 سیگارت: از cigarette در فرانسوی
 شابلون:
 شار (گویِ بیلیارد)
 شانتاژ: از chantage فرانسوی
 شانس: از chance فرانسوی
 شماطه: روسی (به خط روسی: шуметь به خط لاتین: shumet) به معنای «سروصدا کردن»
 شنل: بالاپوش. به دبیره‌ی روسی: шинель به دبیره‌ی لاتین: shinel برابر انگلیسی: overcoat
 فامیل: از famille فرانسوی
 فانوسقه: патронная лента
 فرام (در کاربرد لباس)
 فرز (دستگاه برش)،
 فرغون: از fourgon فرانسوی
 قرنطینه: عربی شدهٔ quarantine از ریشهٔ لاتین به معنای «چلّه» یا «چهل روزه»
 قرنیز: شاید از قرنس/مُقرنس در پارسی/عربی
 قزاق: نام قوم خاص
 کالسکه: روسی (به خط روسی: коляска به خط لاتین: kolyaska)
 کتلت: بریده‌ی گوشت. به دبیره‌ی روسی: котлета به دبیره‌ی لاتین: kotleta برابر انگلیسی: cutlet
 کردیت: اعتبار و اتکا از کریدنس credance
 کمپوت: از compote فرانسوی
 کمد:
 گتر (نوار پارچه‌ای): از guêtres فرانسوی
 مانور: از maneouvre در فرانسوی و لاتین
 مدال: از medalle در فرانسوی و medal در انگلیسی
 مشتوک (فیلتر سیگار)،
 نفت:روسی (به خط روسی нефть)
 نمسه (نام قدیم اتریش): روسی (به خط روسی: Немцы به خط لاتین: nemtsy)
 واکس: از wax انگلیسی و فرانسوی به معنای موم
 واکسیل: نوار قیطانی افسران. به دبیره‌ی روسی: аксельбанты به دبیره‌ی لاتین: aksel’banty برابر انگلیسی: aiguillettes
 وان (حمام): به دبیره‌ی روسی: ванна به دبیره‌ی لاتین: vanna برابر انگلیسی: bathtub
 ویترین: از vitrine فرانسوی به معنای پنجره یا شیشه

پانویس

منابع 
 صادقی، علی‌اشرف. «کلمات روسی در زبان فارسی و تاریخچهٔ ورود آنها». مجلهٔ زبانشناسی. سال بیستم، شمارهٔ دوم، پاییز و زمستان ۱۳۸۴. صص ۳ تا ۴۶.

جستارهای وابسته 
 فهرست وام‌واژه‌ها در فارسی

ریشه‌شناسی
فهرست وام‌واژه‌های فارسی از زبان‌های خارجی
فهرست‌های وام‌واژه‌ها