پیمان‌نامه حقوق کودک

پیمان‌نامۀ حقوق کودک یک کنوانسیون بین‌المللی است که حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کودکان را بیان می‌کند. دولت‌هایی که این معاهده را امضا کرده‌اند موظف به اجرای آن هستند و شکایت‌های راجع به آن به کمیته حقوق کودک ملل متحد تسلیم می‌شود.

این کنوانسیون در ۲۰ نوامبر ۱۹۸۹ مورد پذیرش مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار گرفت و از ۲ سپتامبر ۱۹۹۰ (سی روز پس از تودیع بیستمین سند تصویب یا الحاق) لازم‌الاجرا شده‌است. تاکنون ۱۹۳ کشور (تمام اعضای ملل متحد به جز ایالات متحده آمریکا) این سند را تصویب کرده‌اند یا به آن ملحق شده‌اند. ایالات متحده آمریکا تنها عضو سازمان ملل متحد است که آن را تصویب نکرده‌است. به این ترتیب مقبول‌ترین سند حقوق بشر در تاریخ می‌باشد.

استانداردهای جهانی و نسبیت گرایی فرهنگی 
استانداردهای جهانی حقوق بشر در کنفرانس جهانی حقوق بشر در وین (۱۹۹۳)، هنگامی که تعدادی از دولت‌ها (از جمله چین، اندونزی، مالزی و ایران) به مخالفت جدی با ایده حقوق بشر جهانی اعتراض کردند، مورد چالش قرار گرفتند.
تنش‌های ایجاد شده، بر سر رویکردهای «جهانی» و «نسبی» است که در طراحی استانداردها و راهبردهای مقابله با سوءاستفاده از توانایی کودکان برای کار و غلبه بر آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ازدواج و برده داری کودک 
بعضی از محققان، روابط برده‌داری و شبه برده‌داری را با بسیاری از ازدواج‌های کودکی تشبیه می‌کنند. ازدواج کودک به عنوان برده‌داری مستقیماً با کنوانسیون حقوق کودک مطابقت ندارد.

عضویت ایران 

دولت جمهوری اسلامی ایران در اسفند ۱۳۷۲ با «قانون اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حقوق کودک» و با تصویب مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان رسماً این کنوانسیون را پذیرفت؛ مشروط بر آن که مفاد آن در هر مورد و هر زمان در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد یا قرار گیرد از طرف دولت جمهوری‌اسلامی ایران لازم‌الاجرا نباشد.

از سال ۷۲ تا ۸۸ وزارت امور خارجه به نمایندگی از دولت امور مربوط به اجرای مفاد کنوانسیون و وظیفه نظارت و تنظیم و ارسال گزارش ادواری آن را بر عهده داشت و از دی‌ماه ۱۳۸۸ با مصوبه دولت، مسئولیت این کنوانسیون به وزارت دادگستری واگذار شد.

محتوا 
کودک بر اساس مادۀ یک این پیمان به هر انسان کمتر از ۱۸ سال گفته می‌شود. مگر آن که قانون قابل اعمال در مورد کودک سن قانونی کمتری را تعیین کرده باشد.

این کنوانسیون شامل ۵۴ ماده بوده و همچنین پس از حدود ۱۱ سال دو پروتکل اختیاری به آن الحاق شده است که چهار اصول پایه‌ای آن را جهت می‌دهد:
 هیچ کودکی نباید از تبعیض رنج ببرد.
 زمانی‌که در رابطه با کودکان تصمیم‌گیری می‌شود، باید مصالح عالیه آنان در راس قرار گیرد.
 کودکان حق حیات داشته و باید رشد کنند.
 کودکان حق دارند آزادانه عقاید و نظرات خود را ابراز کنند و این نظرات در تمامی اموری که به آن‌ها مربوط می‌شود، باید مورد توجه قرار گیرد.

حقوق مندرج در کنوانسیون 
در کنوانسیون حقوق کودک و دو پروتکل آن بسیاری از حقوق کودک مشخص گردیده است، از این حقوق میتوان به حق ثبت ولادت، ثبت نام و ثبت تابعیت، حق بر همبستگی خانوادگی، حق بر سلامت، حق بر آموزش، حق مصونیت از سواستفاده و استثمار جنسی و کاری و ... اشاره داشت. با اینحال باید در نظر داشت که تمام این حقوق در حول اصول کلی کنوانسیون حقوق کودک در گردشند و باید به وسیله این اصول شناخته شوند: این چهار اصل عمومی عبارتند از منع تبعیض (ماده 2)، مصالح عالیه (ماده 3) ، حق بر حیات، بقا و رشد (ماده 6)  و حق بر شنیده شدن (ماده 12).

کمیته حقوق کودک ملل متحد 
کمیته حقوق کودک ملل متحد نهادی برای بررسی پیشرفت کشورهای عضو در دستیابی به تحقق تعهدات ناشی از پیمان است که به موجب ماده ۴۳ کنوانسیون تأسیس شده و از ده کارشناس تشکیل می‌شود که از اتباع کشورهای عضو با توجه به پراکندگی جغرافیایی و نظام‌های حقوقی اصلی انتخاب می‌شوند. وظیفه اصلی این کمیته بررسی گزارش‌های رسیده از کشورهای عضو کنوانسیون، ارائه پیشنهادها یا توصیه‌های کلی بر اساس بررسی گزارش‌ها درخواست مشاوره و مساعدت فنی از صندوق کودکان ملل متحد، سازمان‌های تخصصی ملل متحد و دیگر نهادهای دارای صلاحیت است.

گزارش کشورهای عضو به کمیته باید تا دو سال پس از تصویب یا الحاق و پس از آن هر پنج سال یک‌بار صورت پذیرد. کمیته نیز بایستی گزارش فعالیت‌های خود را هر دو سال یک‌بار به مجمع عمومی تسلیم کند.

پروتکل‌های اختیاری 
در ۲۵ مه ۲۰۰۰ الحاق دو پروتکل اختیاری به کنوانسیون مورد پذیرش مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار گرفت. یکی «پروتکل الحاقی دربارهٔ خرید و فروش کودکان، روسپی گری کودکان و هرزه‌نگاری کودکان» که این اقدامات را در کشورهای عضو ممنوع می‌سازد. اهمیت این پروتکل در آن است که برای اولین بار در حقوق بین الملل به تعریف مفاهیم فروش، فحشا و هرزه نگاری کودک، دست زده است. 

و دیگری «پروتکل الحاقی دربارهٔ به‌کارگیری کودکان در مناقشات مسلحانه» که خدمت سربازی اجباری افراد زیر ۱۸ سال را ممنوع می‌کند و اعضا تعهد می‌کنند از هر اقدام ممکن برای جلوگیری از ورود کودکان به گروه‌های مسلح استفاده کنند.

پانویس

پیوند به بیرون 
 

پیمان‌نامه حقوق کودک
ایالت نیویورک در ۱۹۸۰ (میلادی)
پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
تاریخ جوانی
حقوق کودکان
رویدادهای نوامبر ۱۹۸۹
معاهده‌ها
معاهده‌های آرژانتین
معاهده‌های آفریقای جنوبی
معاهده‌های آلبانی
معاهده‌های آلمان
معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
معاهده‌های آندورا
معاهده‌های اتحاد شوروی
معاهده‌های اتریش
معاهده‌های اردن
معاهده‌های ارمنستان
معاهده‌های اروگوئه
معاهده‌های اریتره
معاهده‌های ازبکستان
معاهده‌های اسپانیا
معاهده‌های استرالیا
معاهده‌های استونی
معاهده‌های اسرائیل
معاهده‌های اسلواکی
معاهده‌های اسلوونی
معاهده‌های اسواتینی
معاهده‌های اکوادور
معاهده‌های الجزایر
معاهده‌های السالوادور
معاهده‌های امارات متحده عربی
معاهده‌های اندونزی
معاهده‌های اوکراین
معاهده‌های اوگاندا
معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
معاهده‌های ایتالیا
معاهده‌های ایران
معاهده‌های ایرلند
معاهده‌های ایسلند
معاهده‌های باربادوس
معاهده‌های باهاما
معاهده‌های بحرین
معاهده‌های برزیل
معاهده‌های برونئی
معاهده‌های بریتانیا
معاهده‌های بلژیک
معاهده‌های بلغارستان
معاهده‌های بلیز
معاهده‌های بنگلادش
معاهده‌های بنین
معاهده‌های بوتان
معاهده‌های بوتسوانا
معاهده‌های بورکینافاسو
معاهده‌های بوروندی
معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
معاهده‌های بولیوی
معاهده‌های پاپوآ گینه نو
معاهده‌های پاراگوئه
معاهده‌های پاکستان
معاهده‌های پالائو
معاهده‌های پاناما
معاهده‌های پرتغال
معاهده‌های پرو
معاهده‌های تاجیکستان
معاهده‌های تایلند
معاهده‌های ترکمنستان
معاهده‌های ترکیه
معاهده‌های ترینیداد و توباگو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به برمودا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جرزی
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر پیت‌کرن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزیره من
معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به مونتسرات
معاهده‌های تعمیم‌یافته به هنگ کنگ بریتانیا
معاهده‌های توگو
معاهده‌های تونس
معاهده‌های تونگا
معاهده‌های تووالو
معاهده‌های تیمور شرقی
معاهده‌های جامائیکا
معاهده‌های جزایر سلیمان
معاهده‌های جزایر کوک
معاهده‌های جزایر مارشال
معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
معاهده‌های جمهوری آذربایجان
معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
معاهده‌های جمهوری چک
معاهده‌های جمهوری خلق آنگولا
معاهده‌های جمهوری خلق چین
معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
معاهده‌های جمهوری دمکراتیک آلمان
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک خلق اتیوپی
معاهده‌های جمهوری دومینیکن
معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
معاهده‌های جمهوری کنگو
معاهده‌های جیبوتی
معاهده‌های چاد
معاهده‌های چکسلواکی
معاهده‌های چین
معاهده‌های دانمارک
معاهده‌های دولت اسلامی افغانستان
معاهده‌های دولت فلسطین
معاهده‌های دولت کامبوج
معاهده‌های دومینیکا
معاهده‌های رواندا
معاهده‌های رومانی
معاهده‌های زامبیا
معاهده‌های زیمبابوه
معاهده‌های زئیر
معاهده‌های ژاپن
معاهده‌های ساحل عاج
معاهده‌های ساموآ
معاهده‌های سان مارینو
معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
معاهده‌های سریر مقدس
معاهده‌های سری‌لانکا
معاهده‌های سنت کیتس و نویس
معاهده‌های سنت لوسیا
معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
معاهده‌های سنگاپور
معاهده‌های سنگال
معاهده‌های سودان جنوبی
معاهده‌های سورینام
معاهده‌های سوریه
معاهده‌های سومالی
معاهده‌های سوئد
معاهده‌های سوئیس
معاهده‌های سیرالئون
معاهده‌های سیشل
معاهده‌های شیلی
معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
معاهده‌های عراق بعثی
معاهده‌های عربستان سعودی
معاهده‌های عمان
معاهده‌های غنا
معاهده‌های فرانسه
معاهده‌های فنلاند
معاهده‌های فیجی
معاهده‌های فیلیپین
معاهده‌های قبرس
معاهده‌های قرقیزستان
معاهده‌های قزاقستان
معاهده‌های قطر
معاهده‌های کاستاریکا
معاهده‌های کامرون
معاهده‌های کانادا
معاهده‌های کرواسی
معاهده‌های کره جنوبی
معاهده‌های کره شمالی
معاهده‌های کلمبیا
معاهده‌های کنیا
معاهده‌های کوبا
معاهده‌های اتحاد قمر
معاهده‌های کویت
معاهده‌های دماغه سبز
معاهده‌های کیریباتی
معاهده‌های گابن
معاهده‌های گامبیا
معاهده‌های گرجستان
معاهده‌های گرنادا
معاهده‌های گواتمالا
معاهده‌های گینه
معاهده‌های گینه استوایی
معاهده‌های گینه بیسائو
معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۹۰ (میلادی)
معاهده‌های لائوس
معاهده‌های لبنان
معاهده‌های لتونی
معاهده‌های لسوتو
معاهده‌های لوکزامبورگ
معاهده‌های لهستان
معاهده‌های لیبریا
معاهده‌های لیتوانی
معاهده‌های لیختن‌اشتاین
معاهده‌های ماداگاسکار
معاهده‌های مالاوی
معاهده‌های مالت
معاهده‌های مالدیو
معاهده‌های مالزی
معاهده‌های مالی
معاهده‌های مجارستان
معاهده‌های مراکش
معاهده‌های مصر
معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۸۹ (میلادی)
معاهده‌های مکزیک
معاهده‌های موریتانی
معاهده‌های موریس
معاهده‌های موزامبیک
معاهده‌های مولداوی
معاهده‌های موناکو
معاهده‌های مونته‌نگرو
معاهده‌های میانمار
معاهده‌های نامیبیا
معاهده‌های نائورو
معاهده‌های نپال
معاهده‌های نروژ
معاهده‌های نیجر
معاهده‌های نیجریه
معاهده‌های نیکاراگوئه
معاهده‌های نیوزیلند
معاهده‌های نیووی
معاهده‌های وانواتو
معاهده‌های ونزوئلا
معاهده‌های ویتنام
معاهده‌های هائیتی
معاهده‌های هلند
معاهده‌های هند
معاهده‌های هندوراس
معاهده‌های یمن
معاهده‌های یوگسلاوی
معاهده‌های یونان
ابزارهای حقوق بشری
معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند