شامی کرمانشاهی

مراد مشتاق معروف به شامی کرمانشاهی (زادهٔ ۱۲۹۶ در کرمانشاه – درگذشتهٔ ۲ آذر ۱۳۶۳ در کرمانشاه) شاعر کردزبان بود. اشعار او به گویش کردی جنوبی از زبان کردی و به لهجهٔ کردی کرمانشاهی سروده شده‌است.

 زندگی 
شامی کرمانشاهی در سال ۱۲۹۶ خورشیدی در محلهٔ چنانی کرمانشاه به دنیا آمد. نام پدرش خدامراد و نام مادرش فانوس بود. شامی در چهار سالگی در پی بیماری آبله نابینا شد. وی در دوران کودکی، پدر و مادر خود را از دست داد و از همان سال‌ها مجبور بود با اتکا به قوت بازوی خود زندگی‌اش را اداره کند. فقر شدید به شامی امکان تحصیل نداد و او بی سواد ماند، با این حال وی با یکی از روحانیان شهر به نام شمس‌الدین آل آقا (شمس‌العلما) ارتباط پیدا کرد و وی شامی را با ادبیات کلاسیک فارسی و به ویژه خیام، سعدی و حافظ آشنا کرد. شامی تحت تأثیر اشعاری که می‌شنید دست به سرایش شعر به زبان کردی زد.

 اشعار 
اشعار شامی به گویش جنوبی از زبان کردی و با لهجهٔ کرمانشاهی سروده شده‌است. افزون بر این وی اشعاری نیز به زبان فارسی سروده است. مضمون اشعار وی بیان فقر و تنگدستی طبقه فرودست اجتماع و محرومیت‌های آنان به زبانی عامیانه است.
وی اشعاری نیز با مضمون سیاسی دارد که بازآفرینی یک گفتگو میان شاعر و نخست وزیر وقت، محمد مصدق است. محمدعلی سلطانی ادعا می‌کند که وی در وقایع سال ۱۳۳۲ خورشیدی، به عضویت جبهه ملی ایران درآمده بوده‌است. شامی در دوم آذر ماه ۱۳۶۳ در سن ۶۷ سالگی در پی یک بیماری طولانی در کرمانشاه درگذشت.

کلمه «شامی» نه تنها مخفف و فرم عامیانۀ نام «شاهمراد» در کردی جنوبی است، بلکه صفت نسبی و به معنای «منسوب به زمان شام» نیز هست که به تاریکی زندگی شاعر به دلیل نابینا بودن او اشاره دارد.

 سبک شعری 
اشعار شامی مملو از صنایع ادبی بدیع است. همچنین از نظر قواعد دستور زبان نیز در خور تحسین است و مسائل ظریف صرفی و نحوی در اشعار او به وفور به چشم می‌خورد.
 جناس تام جناس زاید تشبیه مطلق مراعات نظیر'''

 آثار 
 
تاکنون سه تصحیح از اشعار شامی کرمانشاهی انجام شده و با مشخصات زیر به چاپ رسیده‌است:
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له ش‍ێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش، ۱۳۶۴.
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له شێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، ئاماده کردنی ماجد مه‌ردوخ روحانی، تهران: آنا، مهاباد: موساسیر، ۱۳۹۰.
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: س‍ُها، ۱۳۷۴.
 ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، اشعار شامی کرمانشاهی، به کوشش یداله یوسفی‌پور (فرشید یوسفی)، کرمانشاه: ماهتاب غرب‏‫، ۱۳۹۸.‬

 ترجمۀ آثار  
بخشی از اشعار شامی به زبان فارسی ترجمه شده‌است:
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، کرانشینی، برگردان به فارسی به کوشش م. رنجبر، سنندج: پرتو بیان، ۱۳۸۷.
 ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، شعر کرانشینی کُردی''، نسخۀ مصور با ترجمۀ فارسی، به کوشش خسرو پرهام، کرمانشاه: دینور‏‫، ۱۳۹۹.

اقتباس از آثار 
بر اساس شعر بلند کرانشینی از شامی کرماشانی فیلمی به نام کرانشینی به کارگردانی غلامحسین لطفی در صدا و سیمای مرکز کرمانشاه ساخته شده‌است. این فیلم در اولین ج‍ش‍ن‍وارۀ ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ وی‍دئو و ف‍ی‍ل‍م‌ س‍وره‌ که در دی ۱۳۷۲ در اصفهان برگزار شد مقام اول را کسب کرد و از شبکۀ سوم سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز با زیرنویس فارسی پخش شد.

نمونهٔ اشعار

کردی

فارسی

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 
 پایگاه اینترنتی ادبی بلوط: شامی راوی رنج‌های روزگار ما ، نوشتهٔ جلیل آهنگرنژاد، ۶ آذر ۱۳۸۹. بازدید در ۸ اکتبر ۲۰۱۳.

اهالی کرمانشاه
پژوهشگران ادبیات اهل ایران
خاک‌سپاری‌ها در گورستان باغ فردوس
درگذشتگان ۱۳۶۲
درگذشتگان ۱۹۸۴ (میلادی)
زادگان ۱۲۹۶
زادگان ۱۹۲۷ (میلادی)
شاعران اهل کرمانشاه
شاعران سده ۲۰ (میلادی)
شاعران فارسی‌زبان
شاعران کرد
شاعران کرد اهل ایران
شاعران کردی جنوبی
شاعران مرد اهل ایران
کردهای اهل ایران
مقاله‌های خرد زندگینامه اهالی ایران
نابینایان اهل ایران
شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران