دسته (یگان نظامی)

دسته (یا به فارسی افغانی: بلوک) یگانی نظامی و زیرمجموعهٔ گروهان که معمولاً از دو یا چند گروه یا رسد تشکیل می‌شود.

معمولاً ۴ گروه با هم یک دسته و ۴ دسته با هم یک گروهان را تشکیل می‌دهند. فرماندهِ یک دسته معمولاً درجهٔ ستوانی دارد.

پیشینه
احتمال می‌رود که «دسته» همچون یگان نظامی نخستین بار در سپاه اشکانیان (۲۵۰ تا میلاد — ۲۲۴ میلادی) پدید آمده‌است. چنانچه، در سفال‌نوشته‌های اشکانی از دهه ۴۰ پیش از میلاد، که از بایگانی شهر باستانی نسا بازیافت شده‌اند، اصطلاح «تَهم‌دار» () [tagm(a)dār] بازخوانی شده که پژوهشگران آن‌را روبردار از اصطلاح  در سپاه روم باستان دانسته‌اند:
 >  لژیون (>  رده؛ بخشی از سپاه، هنگ) +  دارنده؛ فرمانده =  فرمانده تاگما.

«تاگما» () در سپاه پادشاهی روم شرقی یگانی نامیده می‌شد که ۱۰۰ تا ۵۰۰ سرباز را در بر می‌گرفت. احتمال می‌رود که این اصطلاح در پی جنگ‌های ایران و بیزانس در زمان اشکانیان از رومیان وام گرفته شده و دیرتر با واژۀ  نیرومند، دلاور، دلیر، چابک یا  نیرو، توان (هر دو از -taxma* در زبان نیاایرانی و ریشۀ -tak√ تاختن، دویدن’ در زبان نیاهندوایرانی روییده‌اند) اینهمان و مترادف شده‌است.
 
در زمان ساسانیان نیز سپاه () بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شد، فرمانده آن سپاهبد () خوانده می‌شد. جوخه در این زمان «رده» () و گروهان «تَهم» () نامیده و فرمانده آن «تهم‌دار» () خوانده می‌شدند. گردان در آن زمان «وَشت» () و سرگرد «وشت‌سالار» () نام داشته‌اند. هنگ نیز «درفش» () و سرهنگ «درفش‌سالار» () خوانده می‌شدند. لشکر در سپاه ساسانیان «گند» () نامیده می‌شد و سرلشکر را «گُندسالار» () می‌خواندند.

منابع 

واحدها و تشکیلات نظامی بر پایه اندازه
واژگان نظامی