گیلانغرب

شهر گیلان‌غرب ، (به کُردی :گیەڵان) مرکز شهرستان گیلان‌غرب است. گیلانغرب شهری مرزی است و با شهر خانقین و جلولا در اقلیم کردستان عراق هم مرز است و ارتباط جاده‌ای دارد. این شهر در جنوب‌غربی استان کرمانشاه واقع شده‌ و در غرب ایران و  قرار گرفته است. این شهر به عنوان پایتخت اصلی کلهر شناخته می‌شود . مردم این شهر کُرد هستند و به زبان کردی کلهری و کردی سورانی تکلم می‌کنند البته کردی سورانی متکلم بسیار کمی دارد چون ٪۹۰ درصد مردم این شهر از ایل کلهر هستند . سال‌های قبل به دلیل مهاجرت گستردهٔ مردم برای یافتن کار به شهر کرمانشاه، تهران ، کردستان عراق و سایر شهرهای صنعتی کاهش داشته‌است.

طبیعت این شهر نیز مانند دیگر مناطق کُردستان از سرسبزی خاصی برخوردار است . آب و هوای گیلانغرب به طوری است که در تابستان بسیار گرم و در زمستان بسیار سرد است ؛ اما در فصل پاییز هوایی معتدل ونیمه سرد دارد . اما آب و وهوای عالی این منطقه و طبیعت بسیار زیبا و غنی آن در ایام نوروز و فصل بهار و کوه و تپه های سرسبز وجنگل های بلوط سبب توریستی شدن این شهر در ایام نوروز شده و طبیعت آن که در استان کرمانشاه زبانزد است

مردم این شهر مسلمان و پیرو شیعه ، سنی و آیین اهل حق میباشند. با وجود آن‌که گیلان‌غرب در جنگ ایران و عراق یکی شهرستانهای جنگ زده ایران بود، ولی این شهر از نظر صنعتی یکی از فقیرترین شهرهای کشور است و تقریباً هیچ کارخانه صنعتی در این شهر وجود ندارد.این شهر به دلیل نزدیک بودن به کشور عراق و داشتن مرز زمینی هم مانند دیگر شهر های مرزی و وجود منابع سوختی فرصت قاچاق سوخت را برای قشر بی‌کار این شهر فراهم کرده است.

در سال ۱۳۹۳ بازارچه مرزی سومار از توابع شهرستان گیلانغرب افتتاح گردید.

گیلانغرب با اینکه در فصل بهار شهری توریستی است و خصوصا در ایام اربعین به دلیل نزدیکی به مرز عراق زائران از این شهر نیز عبور می‌کنند اما فاقد هرگونه هتل و استراحتگاه هست و این یکی از معضلات این شهر است .

پوشش 
نوع پوشش مردم گیلانغرب هم مانند دیگر مردم کُرد که است .  

لباس کردی در میان مردان کردستان «چوخه و رانک» نام دارد البته در ایل کلهر به آن «دڵنگ کوردی» نیز می‌گویند 

در این شهر مردان و زنان مسن تر علاوه بر لباس کردی، کلاهی که در میان مردم کرد رسم است بر روی سر می‌گذارند؛ که برای مردان از یک کلاه گرد (عرق چین)و چفیه (شماق) تشکیل می‌شود و گیوه(کڵاش) هایی که بین کرد ها مشهور است میپوشند ؛ و برای زنان هم سربندی به نام گلونی که عمدتا پارچه ای مشکی با نقش های قرمز و سفید بر روی آن است بر سر میبندند. 

لباس سنتی مردان این منطقه که «فەرەجی» نامیده می‌شود، بسیار معروف است. که از کرک یک نوع بز شال‌هایی را می‌بافند و از آن فەرەجی تهیه می‌شود. 

امروزه لباس کردی بیشتر برای مراسمات شادی و عروسی ها کاربرد دارد .

موقعیت جغرافیایی 
گیلانغرب شهری است مسطح که از چهار جهت محصور از کوه است ؛ به طوری که در غرب آن کوه ئەمڵه ، در شمال آن کوه سەرکەش ، در جنوب غربی آن کوه وێژنان ، و در شرق آن کوه سرێوان قرار دارد

'گیلان‌غرب' در ارتفاع ۸۰۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است و جزء مناطق گرمسیر استان کرمانشاه محسوب می‌شود.'گیلان‌غرب' شهری مرزی است و بر سر مسیر اصلی قصرشیرین به ایلام واقع شده‌است که استان ایلام را به مرز خسروی و گذرگاه مرزی پرویزخان وصل می‌کند. هر چه به طرف شرق و شمال این شهرستان پیش بروید ارتفاع بیشتر و هوا خنک تر می‌شود و هرچه به طرف جنوب بروید هوا گرم تر و به ارتفاعات کم می‌شود. به‌طور مثال اگر به سمت اسلام‌آبادغرب یا کرمانشاه بروید پس از حدود ۱۵ کیلومتر به ارتفاع ۱۱۰۰ متری در روستاهای دهستان چله می‌رسید و پس از گذشت حدود ۶۸ کیلومتر به بخش گوواور که جزء شهرستان گیلانغرب محسوب می‌شود- می‌رسید که ارتفاع در آنجا به ۱۵۰۰ متر نیز می‌رسد و هر چه به سمت غرب پیش بروید از ارتفاع کاسته می‌شود مثلاً ارتفاع در سومار ۲۹۰ متر و در قصرشیرین به ۳۵۰ متر می‌رسد و رو به گرمی و پستی می‌رود

پیشینه 
در کتاب سفرنامهٔ راولینسون «گذر از ذهاب به خوزستان»، هنری راولینسون در مسیر عبور خود به جلگهٔ گیلان می‌رسد که در زیر به بخشی از آن اشاره می‌شود. این مسافرت در دوران قاجار بوده‌است. راولینسون نخستین کسی بود که خط میخی را با بررسی کتیبه‌های بیستون خواند.

نکته جالبی که در کتاب هنری راولینسون به چشم می‌خورد این است که در هیچ جای کتاب اسمی از واژه گیلان‌غرب نیامده‌است و این واژه بعدها به این شهرستان اطلاق شده‌است.

در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران، نوشته حاجعلی رزم‌آرا که در سال ۱۳۲۸ و در دورهٔ پهلوی دوم به چاپ رسید در مورد شهر گیلان‌غرب آمده‌است که:

جنگ ایران و عراق 
گیلان‌غرب به خاطر مقاومت مردم‌اش در برابر حملهٔ ارتش عراق در سال ۱۳۵۹، از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران دومین شهر مقاوم کشور نامیده شده‌است.
در تقویم رسمی ایران نیز چهارم مهر ماه روز مقاومت مردم گیلان‌غرب نام گرفته‌است.
ارتش بعث عراق در تمام طول جنگ ایران و عراق موفق به تصرف شهر گیلانغرب نشد و مهم‌ترین دلیل این امر مقاومت مردم گیلانغرب بود که حاضر به ترک شهر نشدند و با نشان دادن آمادگی نظامی بالا که خاص مردم کرد منطقه بود در برابر ارتش عراق جنگیدند.
در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۶۲ هواپیماهای ارتش عراق به بمباران شهر گیلانغرب پرداختند که طی آن ۵۰ نفر کشته و نزدیک به ۵۰۰ نفر زخمی شدند.

مردم 
مردم این شهر کرد و از طایفه‌های مختلف ایل کلهر هستند. مردم این شهر پیرو مذهب شیعه و اهل سنت و آیین اهل حق هستند . زبان مردم این شهر کردی کلهری و کردی سورانی است که سورانی متکلم بسیار کمی در این منطقه دارد و اکثر کسانی که به این لهجه صحبت می‌کنند از شهر های جاف نشین به این شهر مهاجرت کرده‌اند . 

در این شهر، زبان کردی به‌عنوان زبان گفتاری و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برخی واژه‌ها در زبان کردی کلهری 

در این شهر بر خلاف دیگر شهر های کلهر نشین استان کرمانشاه ، لهجه کلهری را غلیظ تر تکلم می‌کنند و بعضیاز صدا ها را مانند «ع» و «ح» «ه» با ته حلق میگویند

واژه‌های زبان کردی و زبان پارسی باستان و پارسی میانه و پهلوی (پارسیگ) از یک ریشه و از یک خانواده هستند که جزء زبان‌های هند و اروپایی تقسیم‌بندی شده‌اند. در کتاب «فرهنگ ریشه‌های هند و اروپایی زبان فارسی» نوشته دکتر منوچهر آریان‌پور کاشانی واژه‌هایی به امانت گرفته و در زیر بیان می‌کنیم.
 در زبان کردی کلهری به خُسرُ، خُسُرو (به چَم* پدرزن یا پدرشوهر، مادرزن یا مادر شوهر)؛ خَه‌سیورَه گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه XUASURA آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به خوان (به چَم "خوردنی" و سینی یا طبق "مواد خوراکی")؛ خوانچَه گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه XWASTŌ و XWANDRA و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه XVĀN و XWĀN آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به داماد، زاوا گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه ZĀMĀTAR و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه DĀMĀD و DĀMĀT آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به دانستن، زانین گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه -ZAN و -ZĀNATĀ و ZANÄT و در زبان پارسی باستان (OLD PERSIAN) این واژه ADĀNĀ و -DAN و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه DĀNASTAN و DĀNISTAN آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به دش- و دز- (به چَم "بد" مثلاً در " دشوار" یا "دژخیم" یا "دشمن")، دِژ- گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه -DUSH و در زبان پارسی باستان (OLD PERSIAN) این واژه -DUSH و -DUZH و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه -DUSH و -DUZH آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به آهن، آسِن گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه AYAH و -AYŌ و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه ĀSIN و ĀHĒN و ĀSĒNĒN و ĀHAN آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به زبان، زُوان گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه HIZVĀK و HIZŪ و در زبان پارسی باستان (OLD PERSIAN) این واژه HIZBANA و HUZVĀN و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه UZWĀN و ZUWĀN و HUZVĀN آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به تخم، تیّوَم گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه TAOXMAN و در زبان پارسی باستان (OLD PERSIAN) این واژه TAUMĀ و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه TŌHM و TOM و TŌXM و TŌHMĀG آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به برگ، وَلنگ گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه VAREKA و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه WARG و VALG آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به برف، وَفْر گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه VAERA و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه VAFR آمده‌است.
 در زبان کردی کلهری به فراخ، فِرَ گفته می‌شود. در زبان اوستایی (AVESTAN) این واژه FRATHAH و در زبان پارسی باستان (OLD PERSIAN) این واژه -FRĀ(H)UVA و در زبان پهلوی (PAHLAVI) این واژه FRĀH و FRĀX آمده‌است.

مکان‌های باستانی 
 کۆشکی مانۆریالی ساسانی(کاخ اربابی ساسانی): وجود تپه‌ای تاریخی در سراب گیلان‌غرب که آثار به جای مانده از آن شبیه به یک کاخ است که عده‌ای آن را مربوط به دورهٔ ساسانی و عده‌ای دیگر فراتر از دوره ساسانی می‌دانند همچنین بوته‌های کمیاب مورت مقدس در پایین دست کاخ سراب یافت می‌شود که نشانی از قدمت فراوان آن می‌باشد.
 قڵا (قلعه): تپه‌ای در وسط شهر گیلان‌غرب بوده که معروف به قڵا (قلعه) می‌باشد که آنگونه پیداست این ساختمان خرابه سه طبقه بوده‌است که بسیاری بر این عقیده هستند این تپه می‌تواند یک زیگورات مربوط به دوره ایلامیان باشد. تپه قلا امروزه جایی برای تفرج و صعود افراد است.
 حه‌سه‌ن زوور دار(حسن زوردار) : خرابه‌ای در پایین دست شهر گیلان‌غرب واقع شده‌است که در میان مردم منطقه به حسن زوردار معروف می‌باشد. مساحتی حدود سیصد متر دارد. این قلعه که متأسفانه به علت حفاری‌های بیش از حد و عبور یک کانل آب از کنار آن چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است. به احتمال زیاد این قلعه مقر حکومت خاندان کُرد حسنویه بوده‌است که زمانی نسبتاً طولانی بر منطقه غرب کشور سیطره داشته‌اند.
 ئەمڵە قیوت : بلندای امله قوت (Amalah ghut) که یک برج طبیعی بر فراز انارک در جانب جنوبی شهر گیلان‌غرب است. در محل آثاری از ساروج و گچ وجود دارد. آثاری از زندگی انسان‌های گذشته در اطراف آن وجود دارد که سبب عدم وجود سند یا کاوشی در آن ناشناخته مانده‌است. البته عده زیادی اعتقاد دارند که مربوط به زمان ساسانیان است و در زمان حمله اعراب به ایران خراب شده‌است چون اعراب از طرف گیلان‌غرب و شهر حلوان (سرپل‌ذهاب) به ایران حمله‌ور شده‌اند آن موقع گیلانغرب دشتی حاصل‌خیز و وسیع بوده‌است. منطقه آمله‌قوت طوری است که بر تمام دشت ویژنان، دشت گیلان، قصرشیرین و بر ناودار تا ارتفاعات مشرف بر ایوان غرب مسلط است و جای مناسبی برای دیدبانی گذشتگان بوده‌است.
 چیاێ ئاسن‌گه‌رانه (تپه آهن‌گران)

تفرج‌گاه‌های طبیعی 
 سەراو «سرآب مورت»
 گۆڵێن «دربند گُلِین»
 ناودار «پارک طبیعی ناودار»
 ملیەنە «منطقه تفریحی ملینه»
 پاچه «منطقه تفریحی پاچه»
 تەنگ گوڵەم «آبشار تنگ گُلَم»
 چله «منطقه سرسبز چله»
 قلاجه «منطقۀ حفاظت‌شدۀ قلاجه»
 دێرە «منطقه تفریحی دیره»

آداب و رسوم 
مردم منطقهٔ گیلانغرب از لحاظ آداب و رسوم تفاوت چندانی با کردهای دیگر مناطق ندارند، رسوم مختلف مناطق کردنشین به یکی از مراحل یا پدیده‌های تاریخی پیوند دارد. مردمان مناطق مختلف شهرستان گیلانغرب از نژاد ماد ، زبان آنان کردی می‌باشد . جشن‌هایی که در میان آنان مرسوم است در برگیرندهٔ جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی است که ریشه در باورهای کهن مردم داشته و اغلب تاریخی و پاره‌ای اسطوره‌ای است؛ از مراسم رایج در میان کردان و مخصوصاً منطقهٔ گیلانغرب می‌توان به مراسم تولد ، مراسم فوت ، عزاداری ، مراسم عقد و تعیین مهریه، مراسم عروسی «که مراسمی بی‌نظیر است» با رقص و کردی محلی«هەڵپەڕکە» اشاره کرد.

جشن نوروز (جەژنی سەرسال) :

جشنی است که مردمان کرد در روز تحویل سال برگزار می‌کنند . در آن آتشی برپا می‌کنند و مردم به دور آن می‌رقصند و شادی می‌کنند و در این جشن پیر و جوان و زن و مرد همه در آن حضور دارند 

پنجشنبه آخر سال(پێنجشەمەی ئاخر ساڵ) : 

در این روز که آخرین پنجشنبه سال است مردم به آرامگاه ها می‌روند و بر سر قبر اموات می‌روند و برای شادی روح آنها درود و  فاتحه میفرستند.

عید قربان (جەژنی قۆروان) :   

این عید ، عیدی مذهبی است که در آن مردم حیوانی را قربانی می‌کنند و گوشت آن را بین خویشاوندان ، همسایه ها ، فقرا و… تقسیم می‌کنند  

و هرکدام از این جشن ها زیبایی و شکوه خاص خود را دارند . 

رقص کردی (هەڵپەڕکە) : 

این رقص میان مردم کرد رواج دارد که اکثر اوقات با ریتمی تند انجام می‌شود که به چند بخش تقسیم می‌شود .

رقص کردی یا هەڵپەرکە بخشی از آیین‌های نمایشی کردها است که به صورت گروهی و به شکل حلقه‌ای نا کامل مرکب از رقصندگان زن و مرد از چپ به راست در حرکت هستند اجرا می‌شود. اولین نفر سمت راست گروه که با دستمالی در دست؛ وظیفهٔ هدایت وهماهنگ‌کردن حرکت بقیهٔ رقصندگان را به عهده دارد و سرعت و ریتم و شور رقصندگان بستگی به هدایت او دارد را در زبان بومی سَرچُوپی کِش (به کردی: سه‌ر چۆپی کێش) و آخرین نفر گروه که در منتهی‌الیه سمت چپ حلقه قرار دارد و او نیز مسئولیت مشابهی دارد را گاوانی یا بن چوو‌پی می‌نامند.

مردم منطقهٔ گیلانغرب از واژهٔ «هەڵپەڕکە» که از کلمهٔ «هەڵپەڕ» به معنی «جنبش و تکان و در اصل به معنی حمله کردن» است و ازکلمهٔ «کە» که نمادی از «حرکات جنگی» است از گذشته‌های دور به یادگار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عادی می‌باشد. رقص کردی با زیبایی خاص آیینه‌ای تمام نما از زندگی گذشتهٔ این مردم است که به صورت زنده در زمان و حال در وجود آنان در حرکت وجریان است. اگر به ریشه در زندگی و کار روزانه مانند «کشاورزی، اعتقادات دینی، جنگ و دفاع، مراسم و جشن‌های بزرگ و بازی‌های محلی» حالات روحی درونی افزار دارد که به صورت امروزی درآمده‌است که در گیلانغرب از غنای بیشتری برخوردار می‌باشد. هەڵپەڕکە ای که از گذشته‌های دور به یاد گار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عادی می‌باشد 

مردم خطهٔ کردستان و کرمانشاه و سایر شهرهای کردنشین نیز از این خصیصه مستثنی نیستند. رقص‌های کردی یکی از سنت‌های دیرینه و یادگارهای ارزشمند ماد ها هاست، که در میان کرد ها هم چنان محفوظ مانده و حتی در رقص‌های سنتی بعضی از اقوام همجوار همچون «آشوری‌ها» تأثیر کرده‌است. بی‌گمان تاریخچهٔ این حرکات مربوط به هزاره‌های دوم و سوم قبل از میلاد مسیح است اما تاریخ مشخص و چگونگی ایجاد آن در این باره وجود ندارد. یک کتیبه  سنگی در «قلعه هه پیر» وجود دارد که متعلق به هزاره  اول قبل از میلاد است، روی این کتیبه تصویر یک «سرنا و دهول و تعدادی که به نظر می‌رسد در حال اجرای حرکات موزون هستند» رویسنگ حک شده‌است این کتیبه س کهن سند مهمی در تاریخی بود این حرکات موزون در کردستان است.[نیازمند منبع]

معمولاً بهترین رقصنده (زن یا مرد) نقش رهبری گروه سَرچٌوپی کِش را به عهده می‌گیرد و اولین نفر حلقهٔ رقصندگان است. او با انجام ماهرانهٔ حرکات نمایشی توسط دستمالی که در دست راست خود دارد و نیز به کمک اصواتی هیجان انگیز و گاهی با کلام ضمن افزودن بر هیجان رقصندگان مسئولیت تنظیم سرعت و ریتم حرکت گروه را بر عهده می‌گیرد . قرار گرفتن در این نقش جذابیت فراوانی دارد و رقصنده را در موقعیت بهتری نسبت به مابقی گروه قرار می‌دهد. سرچوپی کش گاهی برای ایجاد نشاط بیشتر می‌تواند از حلقهٔ رقص جدا شده و با توجه به تبحر خویش حرکات نمایشی فردی نیز انجام دهد. بقیهٔ گروه در حالی که دست‌هایشان رو به زمین و در امتداد دو پهلویشان قرار دارد پنجه در پنجه رقصندگان مجاور ایجاد حلقه‌ای پیوسته می‌کنند. مطلوب‌ترین حالت قرار گرفتن رقصندگان به صورت(گندم و جو) یا به عبارتی یک زن و یک مرد به صورت یک در میان است. گاوانی آخرین رقصندهٔ گروه است که هرچند نقش زیادی درایجاد ریتم و نشاط رقص دارد اما کمتر کسی راغب به قرار گرفتن در این نقش است.

«کوبیدن پا بر زمین» به این معنی است که این «خاک وطن من» است و «هورای» هنگام مراسم در حین حرکات به منظور «ترساندن دشمن» است و هم چنین «نشستن» در هنگام رقص نشانه «تسلیم برای جمع منفور» است. یک سری مقام‌ها هم وجود دارند که در این مراسم استفاده می‌شوند، همانند «پهوره» که از نظر لغوی از واژه «خور» به معنای «خورشید» گرفته شده مورد استفاده «گاتوهایزرتشتی» و در مراسم راز و نیاز با خداوند بوده‌است.

به تناسب مناطق مختلف کردستان اشکالی از رقص‌های محلی نیز وجود دارد که در نحوهٔ حرکت دست‌ها و پاها و نیز شکل حرکت گروه با هم تفاوت چشمگیری دارد ؛ ولی به‌طور کلی از دو دسته رقص‌های غنایی و رقص‌های رزمی تشکیل شده‌است. شاخص‌ترین این رقص‌ها اکثراً در دستهٔ رقص‌های غنایی قرار دارند.[۲۹]

انواع رقص‌های کردی عبارتند از:

دو دستماله:

در شکل غنایی رقص و برای افزودن بر شور رقصندگان و ناظران معمولاً رقصنده اول سَر چُوپی با دو دستمال رنگی به انجام حرکاتنمایشی فردی می‌پردازد و توانایی و تبحر خود را در رقص به نمایش می‌گذارد. به این نوع رقص دو دستماله می‌گویند که بیشتر در منطقهکرمانشاه رواج دارد.

گه‌ڕیان:

گه‌ڕیان یا گَریان به معنی گشتن است؛ گه‌ڕیان دارای دو شکل روستایی و شهری می‌باشد که تفاوت‌هایی در ریتم دارند. این رقص نرم و آهسته و با ظرافتی خاص شروع شده و به تدریج ریتم سریع تری می‌یابد. معمولاً در فاصلهٔ دو رقص سریع و برای استراحت رقصندگان اجرا می‌شود و بیشتر شکلی نمایشی از راه رفتن است. این رقص، رقصندگان را برای رقص‌های پرتحرک تر بعدی آماده می‌کند، تقریباً در کل مناطق کردنشین ملودی این رقص شکلی یکسان دارد. نخستین حرکت با پای چپ آغاز می‌شود و حرکت پای دیگر هم‌زمان با سر ضرب‌های دهل و با ریتم دو تایی موسیقی عوض می‌شود.

پشت پا:

پشت پا به مراتب ریتم سریع تری نسبت به گه‌ڕیان (گریان) دارد و در بیشتر مناطق کردنشین مخصوص مردها می‌باشد رقص پشت پاهمان‌طور که از نامش پیداست انسان را به هوشیاری و به‌کارگیری تجارب می‌خواند تا مبادا شخص در زندگی از کسی پشت پا بخورد.

هه‌ڵگرتن:

این رقص بسیار پر جنب و جوش و شاد اجرا می‌شود. ریتم تند ملودی مخصوص این رقص هر گونه کسالت و خمودی را نفی کرده و بر اهمیت نشاط و هدفمندی در زندگی تأکید دارد.

فه‌تا پاشای:

فه‌تا پاشای یا فتاح پاشایی ملودی این رقص در سر تا سر کردستان به شکلی یکنواخت و با ریتمی تند اجرا می‌شود و بیانگر انسانی است که به شکرانه کسب موفقیت‌ها و استفاده از نعمت‌های خداوندی خوشحالی خود را به نمایش گذاشته‌است.

لب لان:

رقص لب لان با ریتمی نرم و آهسته پس از فتاح پاشا اجرا می‌شود و می‌توان در آن لزوم تنوع در زندگی را مشاهده کرد، پس از اجرای پر جنب و جوش رقص‌ها گریان، پشت پا، هلگرتن و فتاح پاشایی به ضرورت، رقصندگان لب لان می‌رقصند تا کمی استراحت کرده وتجدید قوا کنند رقص لب لان در واقع انسان را از غلبه احساسات زودگذر نهی کرده، وی را پس از طی مرحله ضروری شور و مستی به قلمرو تفکر دور اندیشی و بازنگری رهنمون می‌سازد در این رقص، شرکت کنندگان آرامش خاصی را احساس می‌کنند.

چه‌پی:

چه‌پی به معنای از چپ می‌باشد؛ مخصوص مریوان استملودی این آهنگ با وزن دوتایی اجرا شده و در بیشتر مناطق کردنشین تقریباً بهیک شکل اجرا می‌شود. در رقص چپی قسمت چپ بدن تحرک بیشتری یافته و از خمودگی خارج می‌گردد، در منطقهٔ کرمانشاه بیشترخانم‌ها از این رقص استقبال می‌کنند.

زَنگی یا زَندی:

در این رقص رقصندگان یک قدم به جلو گذاشته و سپس یک قدم به عقب می‌روند و این حالت تا پایان ادامه می‌یابد در این رقص ضرور ت احتیاط، دوراندیشی و تجزیه و تحلیل عملکرد از جانب انسان به تصویر کشیده می‌شود، در واقع در این رقص سنجیده گام برداشتن تبلیغمی‌گردد.

شَه‌لایی:

رقص شَلایی گونه‌ای رقص نمایشی - رزمی است که رقصندگان پاهای خود را به حالتی لنگان حرکت می‌دهند. این رقص را می‌توانتراژدی شکست دانست در این رقص قدم‌ها نا استوار و پاها کمی شکسته و خم برداشته می‌شوند تا شکست در برابر چشمان حضار ترسیم گردد. این رقص از گونه رقص‌های رزمی است و بیانگر شکست از دشمن و طلب عفو از مردم به شکلی نمادین است.

سه‌جار:

رقص سه‌جار با ریتم آرام شروع و سپس بر سرعت حرکات افزوده می‌شود. در آن سه حرکت پا در سه حرکت به جلو وجود دارد.

خانه‌میری:

خانه‌میری یا خان امیری مخصوص خوانین بوده که آن را در پشت بام‌ها به سبک آرام و ملایمی برگزار می‌کردند که تداعی‌گر پیروزی است.

چه‌مه‌ری:

در «چه‌مه‌ری» که در هنگام «غم و مرثیه» انجام می‌شود افراد شرکت‌کننده «تفنگ» به دست می‌گیرند یا «خنجر» به کمر می‌بندند. عمر و قدمت هەڵپەڕکە و چه‌مه‌ری خیلی زیاد است و مربوط به چند سال قبل یا مربوط به یک منطقه خاص یا یک فرد خاص نبوده بلکه مربوط به دوره‌ای است که تسلط هنری توانسته‌است آن را به تمام جامعه کل حاکم کند.

سوغاتی ها 
پوشاک : 

سوغاتی های این شهر از جمله لباس کردی ، گیوه(کڵاش) و سەروێن است 

خوراکی ها : 

، لبنیات محلی ، و در برخی فصل ها ؛ بیشتر در تابستان می‌توان به گوجه‌ی محلی این منطقه (تماته کوردی) نیز اشاره کرد ؛ 

غذا ها : 

و از برخی غذا ها می‌توان به «نان ساجی» «کەلانە» ، «دووینە» «خورشت خلال». 

شیرینی ها : 

از شیرینی ها هم می‌توان به «نان برنجی» «کاک» و «بژی» اشاره کرد

صنایع دستی : 

صنایع دستی شامل نوع خاصی از گلیم، گبه و چیغ یا چیت (حصیر) است .

و سوغاتی دیگر نیز انواع محصولات لبنی و میوه‌های بومی منطقه، و از طرفی برای نگهداری طبیعی از محصولات لبنی در دیگر شهرها و استان‌ها می‌توان مشک‌ و «هیزه» (مشک مخصوص روغن)، را به سوغات برد.

جنگ ایران و عراق 
روز 31 شهریور 1359 با تهاجم سراسری ارتش صدام، جنگده‌های میگ عراقی منطقه ویژنان در گیلانغرب را بمباران کردند، سپس یک گروه رزمی از تیپ 1 زرهی لشکر 81 زرهی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای تشکیل خط دوم پدافندی به محور گیلانغرب ـ قصرشیرین اعزام شد.

چهارم مهر 1359 قسمتی از گردان 285 از تیپ 2 زرهی لشکر 81 ارتش نیز به گیلانغرب اعزام شد و با هماهنگی ژاندارمری، اهالی گیلانغرب بسیج شدند تا از شهر دفاع کنند. بدین‌ترتیب، هسته مرکزی دفاع از گیلانغرب تشکیل و موفق شد از سقوط شهر جلوگیری کند. بعد از تصرف قصرشیرین، لشکر 4 پیاده ارتش عراق صبح روز 5 مهر 1359 به قصد تصرف گیلانغرب به سوی این شهر حرکت کردند و به ورودی شهر گیلانغرب‌ رسیدند. مردم منطقه با باز کردن جوی‌های آب کشاورزی به سمت محل عبور تانک‌های عراقی، باعث توقف لشکر مکانیزه عراق شدند.

در درگیری‌های روز ششم و هفتم مهر هم نیروهای هوانیروز وارد عمل شدند.با مقاومت گردان 285 تانک از تیپ 2 زرهی لشکر 81، ژاندارمری و نیروهای مردمی، نیروهای عراق تا روستای گورسفید عقب‌نشینی کردند.

دهم مهر نیروهای عراق اهالی برخی روستاهای منطقه گیلانغرب را پراکنده کردند و در گورسفید نیروهای بومی با عراقی‌ها درگیر شدند.

از روز هفدهم مهر به حملات توپخانه‌ افزوده شد. برای اولین بار ارتش عراق، 26 مهر 1359 گیلانغرب را هدف موشک میان‌برد زمین‌به‌زمین قرار داد. این موشک به خارج از مناطق مسکونی اصابت کرد و تلفات و خساراتی به بار نیاورد.

به دنبال حمله عراق به گیلانغرب، مردم این شهر به چندین دسته تقسیم شدند: عده‌ای در شهر ماندند و با سلاح‌های قدیمی به جنگ با دشمن پرداختند و بعضی هم اسیر شدند، گروه دیگر به کوه‌های اطراف پناه بردند و بخشی دیگر با فاصله‌ کمی از شهر چادر زدند که آن مناطق به‌مرور به اردوگاه تبدیل شد. مردم در اردوگاه‌هایی مانند تەق توق بالا و پایین، دوڵاوی، پیەڵ حاجی و دارتۊ مستقر شدند، ولی با مشکل کمبود آب و آذوقه مواجه بودند.

زنان گیلانغربی دوشادوش همسران و پدران و برادارن و فرزندانشان نقش بسزایی در جلوگیری از پیشروی عراقی‌ها ایفا کردند؛ به‌خصوص در تهیه تدارکات برای جبهه‌های مقاومت مردمی. فرنگیس حیدرپور یکی از زنان شجاع روستای گورسفید است که به تنهایی با سربازان عراقی مقابله کرد.

با مقاومت اولیه عشایر و اهالی بومی گیلانغرب، نیروهای عراق در مقابل تنگ حاجیان و آبادی گورسفید و ارتفاع چغاڵەوەن مستقر شدند. بعد از این، عملیات آفندی تنگ حاجیان در 14 دی 1359 برای عقب راندن ارتش عراق از تنگ حاجیان و آزادسازی خط ارتباطی محور گیلانغرب در راستای هدف‌های مورد نظر نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی انجام شد .

با انجام عملیات آفندی چغاڵەوەن در 26 اسفند 1359 و آزادسازی ارتفاع چغاڵەوەن، موقعیت دیده‌بانی و کنترل دشت گیلانغرب و محور گیلانغرب فراهم شد.

پشتیبانی از عملیات‌های منطقه جنوب ایجاب می‌کرد سکون و آرامش در منطقه غرب به هم زده شود. بنابراین عملیات مطلع‌الفجر (شیاکەو) در 20 آذر 1360 به منظور تقلیل فشار دشمن در مناطق چەرمیان و شیاکەو ، تنەگ قاسم‌ئاوا و دشت گیلانغرب (منطقه عمومی گیلانغرب) با فرماندهی و هدایت قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران به اجرا درآمد و 27 روز ادامه یافت.

ارتش عراق در 31 تیر 1367 بار دیگر به مرزهای ایران حمله و تا گیلانغرب پیشروی و این شهر را تصرف کرد، اما در 3 مرداد 1367 همزمان با اجرای عملیات مرصاد مجبور شد از جبهه میانی و غرب کشور عقب‌نشینی کند.

در جنگ تحمیلی، شهرستان گیلانغرب بارها بمباران شد و 700 شهید، 2270 جانباز و 133 آزاده را به نام خود در تاریخ دفاع مقدس ثبت کرد.

به دلیل فداکاری‌‌های مردم گیلانغرب در ایام جنگ تحمیلی، از این شهر به عنوان دومین شهر مقاوم ایران یاد کرده‌اند

ورزش
استان کرمانشاه جزو استان های پهلوان خیز و از مهد های ورزش ایرانی و باستانی کشتی به شمار رفته و شهرستان گیلان غرب هم از این قاعده مستثنی نمی باشد.ورزشکاران زیادی در رشته های مختلف ورزشی در تاریخ این شهرستان دیده می شود و همچنین در سال های گذشته تعداد قابل توجهی مسابقات ورزشی از جمله کشتی و تکواندو و...غیره از جمله مسابقات چهار جانبه کشتی آزاد غرب کشور به میزبانی شهرستان گیلانغرب در سال ۹۷ به دلیل تجهیز مراکز ورزشی و امادگی بالای این شهرستان برای میزبانی رویداد های ورزشی و ملی برگزار شده است.

پانویس

منابع 
 
 
 
 
 

شهرستان گیلانغرب
شهرهای استان کرمانشاه
شهرهای شهرستان گیلانغرب
مناطق مسکونی کردنشین در استان کرمانشاه