لیگ قهرمانان آسیا

لیگ قهرمانان آسیا   با نام رسمی لیگ قهرمانان ای‌اف‌سی، یک رقابت سالانهٔ فوتبال باشگاهی قاره‌ای است که از ۱۹۶۷ توسط کنفدراسیون فوتبال آسیا برگزار می‌شود.

این مسابقات که در سال ۱۹۶۷ به عنوان مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا معرفی شد، در سال ۲۰۰۲ در نتیجه ادغام بین جام باشگاه‌های آسیا، جام برندگان جام آسیا و سوپر جام آسیا تغییر نام داد و نام فعلی خود را به خود گرفت.

در مجموع ۴۰ باشگاه در دور رفت و برگشتی در مرحله گروهی این رقابت‌ها به رقابت می‌پردازند. باشگاه‌های قوی‌ترین لیگ‌های ملی آسیا به‌طور خودکار سهمیه حضور در مسابقات را دریافت می‌کنند. افزون بر آن، باشگاه‌های کشورهایی که دارای رتبه پایین‌تر هستند، واجد شرایط حضور در پلی‌آف مقدماتی هستند، و همچنین واجد شرایط شرکت در ای‌اف‌سی کاپ هستند. قهرمان لیگ قهرمانان آسیا جواز حضور در جام باشگاه‌های جهان را کسب می‌کند.

تاریخچه

۱۹۶۷–۱۹۷۲: مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا 
این رقابت‌ها به عنوان مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا، تورنمنت قهرمانان کشورهای آسیا، آغاز شد و دارای فرمت‌های مختلف بود: مسابقات افتتاحیه به صورت حذفی مستقیم و سه دوره بعدی شامل مرحله گروهی برگزار شد.

باشگاه‌های اسرائیلی چهار دوره ابتدایی این رقابت‌ها را زیر سلطه خود قرار دادند، که این تا حدی به دلیل امتناع باشگاه‌های عربی از بازی با آنها بود:
 در سال ۱۹۷۰، باشگاه لبنانی هومنتمن از بازی با هاپوئل تل آویو در نیمه نهایی خودداری کرد، که با صعود هاپوئل به فینال همراه شد.
 در سال ۱۹۷۱، الشرطه عراق در سه نوبت از بازی با مکابی تل آویو خودداری کرد: در مرحله مقدماتی (که برای قرعه کشی بود)، در مرحله گروهی و در فینال که با اهدای عنوان قهرمانی به مکابی همراه شد. در طول مراسم اهدای جوایز برای مکابی، بازیکنان الشرطه پرچم فلسطین را در اطراف زمین به اهتزاز درآوردند، در حالی که رسانه‌های عراقی، الشرطه را به عنوان برنده مسابقات می‌دانستند و این تیم رژه اتوبوس‌های روباز را در بغداد برگزار می‌کرد.

بعد از اینکه نسخه سال ۱۹۷۲ به دلایل مختلف از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا لغو شد، از جمله اینکه دو باشگاه عربی به دلیل امتناع از بازی با تیم اسرائیلی مکابی نتانیا، انصراف دادند، ای‌اف‌سی مسابقات را به مدت ۱۴ سال به حالت تعلیق درآورد، در حالی که اسرائیل در سال ۱۹۷۴ از ای‌اف‌سی اخراج شد.

۱۹۸۵–۲۰۰۲: جام باشگاه‌های آسیا 
مسابقات باشگاهی برتر آسیا در سال ۱۹۸۵ به عنوان جام باشگاه‌های آسیا بازگشت.

در سال ۱۹۹۰، کنفدراسیون فوتبال آسیا جام برندگان جام آسیا را معرفی کرد، مسابقاتی برای برندگان جام حذفی هر کشور آسیا، در حالی که فصل ۱۹۹۵ شاهد معرفی سوپر جام آسیا با برندگان جام باشگاه‌های آسیا و جام برندگان جام آسیا در مقابل یکدیگر بود.

۲۰۰۲–۲۰۲۳: لیگ قهرمانان آسیا 

در فصل ۰۳–۲۰۰۲ جام باشگاه‌های آسیا، جام برندگان جام آسیا و سوپر جام آسیا با هم ادغام شدند و به لیگ قهرمانان آسیا تبدیل شدند. قهرمانان لیگ و قهرمانان جام حذفی با حضور هشت تیم برتر از شرق آسیا و هشت تیم برتر از غرب آسیا به مرحله گروهی راه پیدا می‌کردند. اولین برنده تحت عنوان لیگ قهرمانان آسیا، العین بود که در مجموع ۲–۱ بی‌ای‌سی ترو ساسانا را شکست داد. در سال ۲۰۰۴، ۲۹ باشگاه از چهارده کشور شرکت کردند و برنامه مسابقات به ماه مارس تا نوامبر تغییر یافت.

در مرحله گروهی ۲۸ باشگاه به صورت منطقه‌ای به هفت گروه چهار تیمی تقسیم شدند و برای کاهش هزینه‌های سفر، باشگاه‌های شرق آسیا و غرب آسیا از هم جدا شدند و بازی گروه‌ها به صورت داخل و خارج از خانه انجام شد. برندگان هفت گروه به همراه مدافع عنوان قهرمانی به مرحله یک چهارم نهایی راه می‌یافتند. مرحله یک چهارم نهایی، نیمه نهایی و فینال به صورت دو بازی برگزار می‌شد که گل‌های خارج از خانه، وقت‌های اضافه و پنالتی‌ها به‌عنوان تساوی‌شکنی استفاده می‌شد.

گسترش 
در فصل ۲۰۰۵ باشگاه‌های سوریه به این رقابت‌ها پیوستند و به این ترتیب تعداد کشورهای شرکت‌کننده به ۱۵ کشور افزایش یافت و دو سال بعد، پس از انتقال استرالیا به آسیا در سال ۲۰۰۶، باشگاه‌های استرالیایی نیز در این مسابقات شرکت کردند. با این حال، بسیاری جایزه کم‌ارزش مسابقات در آن زمان و هزینه‌های گران سفر را به عنوان برخی از دلایل آن می‌دانستند. لیگ قهرمانان در سال ۲۰۰۹ با ورود مستقیم به ده لیگ برتر آسیا به ۳۲ باشگاه گسترش یافت. هر کشور حداکثر ۴ سهمیه دریافت کرد، اگرچه بیش از یک سوم تعداد تیم‌های دسته برتر آن کشور، بسته به قدرت لیگ، ساختار لیگ حرفه‌ای، بازارپذیری، وضعیت مالی و سایر موارد به پایین گرد شد. معیارهای تعیین شده توسط کمیته طرفداری ای‌اف‌سی. معیارهای ارزیابی و رتبه‌بندی انجمن‌های شرکت کننده توسط ای‌اف‌سی هر دو سال یکبار تجدید نظر می‌شود.

در قالب قدیمی، هشت برنده گروه و هشت تیم دوم به مرحله یک‌هشتم نهایی راه می‌یافتند، که در آن برندگان گروه در سری‌های رفت و برگشتی میزبان تیم‌های دوم بودند. محدودیت منطقه‌ای تا فینال ادامه داشت، اگرچه باشگاه‌های یک کشور نمی‌توانستند در مرحله یک چهارم نهایی با یکدیگر روبرو شوند مگر اینکه آن کشور سه نماینده یا بیشتر در مرحله یک چهارم نهایی داشت. از سال ۲۰۱۳، فینال نیز به صورت رفت و برگشتی برگزار می‌شود.

در سال ۲۰۲۱، مرحله گروهی از ۳۲ تیم به ۴۰ تیم افزایش یافت و هر دو منطقه غرب و شرق دارای پنج گروه چهار تیمی بودند. تخصیص جایگاه برای شش انجمن عضو برتر در هر منطقه بدون تغییر باقی ماند. ۱۰ برنده گروه و ۳ تیم برتر دوم در هر منطقه اکنون بر اساس جدول ترکیبی برای دور یک شانزدهم مشخص می‌شوند و بازی‌ها همچنان تا مرحله نهایی به صورت منطقه‌ای مطابقت دارند.

در ۲۵ فوریه ۲۰۲۲، اعلام شد که لیگ قهرمانان آسیا با شروع فصل ۲۴–۲۰۲۳ به یک برنامه بین سالی (پاییز تا بهار) باز خواهد گشت. از زمان ۰۳–۲۰۰۲، این اولین باری خواهد بود که رقابت‌های باشگاهی برتر آسیا در بین سال برگزار می‌شود. علاوه بر این، قانون موجود «۳+۱» برای بازیکنان خارجی در طول مسابقات (۳ بازیکن خارجی و یک خارجی آسیایی) به «۵+۱» (۵ بازیکن خارجی و ۱ بازیکن خارجی آسیایی) گسترش می‌یابد.

بازسازی 
در ۲۳ دسامبر ۲۰۲۲، اعلام شد که ساختار مسابقات ای‌اف‌سی از فرمت‌های تعیین شده تغییر خواهد کرد. بر اساس برنامه‌های جدید، رقابت‌های باشگاهی برتر فوتبال آسیا تنها شامل ۲۴ تیم خواهد بود که به دو منطقه شرق و غرب تقسیم می‌شوند و هر تیم با هشت تیم دیگر از منطقه خود (چهار تیم در خانه و چهار تیم خارج از خانه) بازی می‌کند. هشت تیم برتر هر منطقه به مرحله حذفی راه می‌یابند، جایی که مرحله یک‌هشتم نهایی در دو بازی برگزار می‌شود و از مرحله یک چهارم نهایی به بعد مسابقات در یک مکان بی‌طرف برگزار می‌شود.

۲۰۲۴ به بعد: لیگ قهرمانان نخبگان آسیا 

در ۱۴ اوت ۲۰۲۳، تأیید شد که قالب جدید از فصل ۲۵–۲۰۲۴ به بعد اجرایی خواهد شد. همچنین اعلام شد که مسابقات فوتبال باشگاهی آسیا از این پس با حضور ۷۶ تیم و در سه سطح مختلف انجام می‌شود. ۲۴ تیم در سطح اول، ۳۲ تیم در سطح دوم و ۲۰ تیم در سطح سوم رقابت‌های باشگاهی آسیا با هم رقابت خواهند کرد. نام مسابقات لیگ قهرمانان آسیا به لیگ قهرمانان نخبگان آسیا  تغییر می‌یابد. همچنین نام سطح‌های دوم و سوم مسابقات به ترتیب لیگ قهرمانان آسیا ۲ و چلنج لیگ آسیا  نامگذاری شد.

حقوق زنان در فوتبال ایران 
تا سال ۲۰۲۱، مشکلات مختلف با طرف‌های ایرانی توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرد. رسانه‌های بین‌المللی عربی و انگلیسی زبان از نقض حقوق زنان در ورزشگاه‌های تیم‌های ایرانی خبر دادند.

علاوه بر آن، زنان ایرانی حدود ۴۰ سال از سوی دولت ایران از حضور در ورزشگاه‌های فوتبال محروم شدند. در سال ۲۰۱۹، زنان ایرانی برای اولین بار مجاز به تماشای فوتبال در ورزشگاه‌ها شدند، اما نه در بازی‌های لیگ قهرمانان. پیش از آن، فیفا به ایران فشار آورده بود تا زنان را به ورزشگاه‌ها راه دهد. ایران تسلیم شد، اما تعداد زنان برای تماشای فینال ۲۰۱۸ را محدود کرد. در سال ۲۰۲۱، کنفدراسیون فوتبال آسیا این موضوع را بررسی کرد، به این امید که هر زمان که باشگاه‌های ایرانی حضور دارند، اجازه حضور نامحدود زنان را بدهد.

فرمت

نحوه صلاحیت 

از دوره ۲۰۲۱ این مسابقات، لیگ قهرمانان آسیا با یک دور رفت و برگشت مرحله گروهی با حضور ۴۰ تیم آغاز می‌شود که قبل از آن مسابقات مقدماتی برای تیم‌هایی که مستقیماً به مسابقات راه پیدا نمی‌کنند برگزار می‌شود. همچنین تیم‌ها به مناطق شرقی و غربی تقسیم می‌شوند تا به‌طور جداگانه در مسابقات پیشرفت کنند.

تعداد تیم‌هایی که از هر اتحادیه وارد لیگ قهرمانان آسیا می‌شود، سالانه براساس معیارهای کمیته مسابقات ای‌اف‌سی تعیین می‌شود. این معیار که نسخه اصلاح شده ضریب یوفا است، مواردی مانند بازارپذیری و ورزشگاه را برای تعیین تعداد مشخصی از اسکله‌هایی که یک انجمن دریافت می‌کند، اندازه‌گیری می‌کند. هر چه رده‌بندی یک انجمن بر اساس معیارها بالاتر باشد، تیم‌های بیشتری نماینده انجمن در لیگ قهرمانان هستند و تیم‌های انجمن باید در دورهای مقدماتی کمتری شرکت کنند.

تورنمنت 
این مسابقات با مرحله گروهی ۴۰ تیمی آغاز می‌شود که به ده گروه تقسیم می‌شوند. هنگام قرعه‌کشی برای این مرحله از سیدبندی استفاده می‌شود و تیم‌های یک کشور با هم در گروه قرار نمی‌گیرند. مرحله گروهی به دو منطقه تقسیم می‌شود. منطقه اول پنج گروه شرق آسیا و منطقه دیگر پنج گروه غرب آسیا است. هر تیم با سایر تیم‌ها در خانه و خارج از خانه به صورت رفت و برگشتی دیدار می‌کند. سپس تیم‌های اول و ۳ تیم برتر دوم از هر منطقه به مرحله بعد راه می‌یابند.

برای این مرحله، تیم برنده از یک گروه با نایب قهرمان گروه دیگر از منطقه خود در مرحله گروهی بازی می‌کند. این مسابقات از قانون گل زده در خانه حریف استفاده می‌کند: اگر امتیاز مجموع دو بازی بعد از ۱۸۰ دقیقه مساوی شود، تیمی که در ورزشگاه حریف گل‌های بیشتری به ثمر رسانده‌است، صعود می‌کند. در صورت مساوی بودن، باشگاه‌ها در وقت اضافه بازی می‌کنند، جایی که قانون گل‌های خارج از خانه دیگر اعمال نمی‌شود. اگر بعد از وقت اضافه باز هم نتیجه مساوی باشد، نتیجه باید در ضربات پنالتی تعیین شود. مناطق شرق و غرب تا فینال، با یکدیگر روبرو نمی‌شوند.

مسابقات مرحله گروهی و مرحله یک شانزدهم تا نیمه اول سال (فوریه تا مه) برگزار می‌شود، در حالی که مرحله حذفی پس از آن در نیمه دوم سال (اوت تا نوامبر) برگزار می‌شود. مسابقات حذفی به صورت رفت و برگشتی که شامل فینال هم می‌شود، انجام می‌شود.

تخصیص 
تیم‌هایی تنها از ۱۹ کشور ای‌اف‌سی به مرحله گروهی لیگ قهرمانان آسیا راه یافته‌اند. تخصیص تیم‌ها بر اساس کشورهای عضو در زیر ذکر شده‌است. ستاره‌ها نشان دهنده مواردی هستند که حداقل یک تیم در مرحله مقدماتی قبل از مرحله گروهی حذف شده‌است. ۳۲ کشور کنفدراسیون فوتبال آسیا تیم‌هایی را در مرحله مقدماتی شرکت داده‌اند و کشورهایی که هرگز مرحله گروهی نرسیده‌اند نشان داده نمی‌شوند.

جوایز نقدی

بازاریابی

حامیان مالی 
مانند جام جهانی فوتبال، لیگ قهرمانان آسیا توسط گروهی از شرکت‌های چند ملیتی حمایت مالی می‌شود، برخلاف اسپانسر اصلی که معمولاً در لیگ‌های برتر ملی یافت می‌شود.

حامیان مالی اصلی تورنمنت عبارتند از:
 نیوم
 کونامی
 مولتن

دیگر حامیان مالی عبارتند از:
 فرودگاه بین‌المللی ابوظبی
 هواپیمایی امارات
 نیکون
 بانک ملی قطر
 آلیانتس
 تویوتا
 سیکو
 ئی‌فوتبال پی‌ئی‌اس
 لاگاردر
 شهر نیوم
 ابرشرکت مولتن
 China Resources Beverage
 Tsingtao Brewery
 Kärcher

بازی ویدیوئی 
لیگ قهرمانان آسیا برای اولین بار در بازی ویدئویی فوتبال تکاملی حرفه‌ای ۲۰۱۴ قرار گرفت. امتیاز لیگ قهرمانان آسیا هم‌اکنون در اختیار شرکت کونامی و بازی ویدئویی ئی‌فوتبال پی‌ئی‌اس است و هر سال در بازار به فروش می‌رسد. سایت کنفدراسیون فوتبال آسیا اعلام کرد قرارداد شراکت خود با شرکت «کونامی» برای مدت ۴ سال آینده تمدید کرد تا حقوق تبلیغات و مجوزها در مسابقات تیم‌های ملی و باشگاهی آسیا در این اختیار این شرکت بماند. این شراکت شامل مسابقات بزرگ آسیایی برای مثل مقدماتی انتخابی جام جهانی ۲۰۲۲، جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ و لیگ قهرمانان آسیا را شامل می‌شود.

شبکه‌های پخش‌کننده 
 شبکه ورزش (تاجیکستان)
 شبکه فوتبال (تاجیکستان)
 پرشیانا اسپورت
 بی‌ان اسپورتس
 الکاس
 نیپون تلویژن
 تلویزیون مرکزی چین
 صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
 فاکس اسپورت استرالیا
 فاکس اسپورت آسه‌آن
 کانال ۷ تایلند
 شبکه ورزش ازبکستان
 جی‌تی‌بی‌سی
 ام‌ان‌سی مدیا
 دی اسپورت
 بی تی‌وی کامبوج
 دی‌ای‌زدان

افتخارات

باشگاهی 

جدول زیر لیست باشگاه‌ها همراه با تعداد و سال‌های قهرمانی و نایب قهرمانی آن‌ها را در لیگ قهرمانان آسیا نشان می‌دهد.

۱ باشگاه هم‌اکنون در رقابت‌های اروپایی یوفا شرکت می‌کند.

۲ باشگاه دیگر وجود ندارد.

کشوری 
جدول زیر لیست کشورها در تعداد قهرمانی و نایب قهرمانی باشگاه‌ها در لیگ قهرمانان آسیا و جام باشگاه‌های آسیا را نشان می‌دهد.

منطقه‌ای 

نکته: قهرمانی تیم‌های اسرائیلی در نظر نگرفته شده‌است.

جوایز بازیکنان

بهترین بازیکن

آقای گل

جایزه بازی جوانمردانه

جستارهای وابسته 
 جام باشگاه‌های جهان
 جام باشگاهی آفریقا–آسیا
 لیگ قهرمانان زنان آسیا
 جام برندگان جام آسیا
 سوپرجام آسیا
 ای‌اف‌سی کاپ
 جام طلایی آقاخان
 مسابقات فوتبال قاره‌ای
 چلنج لیگ آسیا
 لیگ قهرمانان آسیا ۲
 لیگ قهرمانان نخبگان آسیا

منابع

پیوند به بیرون 
 

 
رقابت‌های باشگاهی کنفدراسیون فوتبال آسیا
فوتبال در آسیا