بیژن ترقی

بیژن ترقی( زاده ی۱۲ اسفند ۱۳۰۸ – وفات ۵ اردیبهشت ۱۳۸۸ ) شاعر و ترانه‌سرای ایرانی بود.

آتش کاروان با صدای دلکش یکی از پرآوازه‌ترین ترانه‌های اوست. بیژن ترقی ترانه‌های به یاد ماندنی بهار دلنشین، آتش کاروان و برگ خزان و نیز سرود وطنم ( ایران جوان با صدای سالار عقیلی ) را سروده‌است.

زندگی‌نامه 
بیژن ترقی در ۱۲ اسفند ۱۳۰۸ در شهر تهران به دنیا آمد.

ترانهٔ «بهار دلنشین» کار مشترک بیژن ترقی با روح‌الله خالقی بود. این ترانه با صدای بنان ماندگار شد.

بیژن ترقی با پرویز یاحقی نیز سه ترانهٔ ماندگارِ «برگ خزان»، «افسانهٔ محبت» و «می‌زده» را ساخت که هر سه ترانه را مرضیه خواند.

گفته می‌شود بیژن ترقی سبک تازه‌ای را وارد ترانه‌سرایی ایران کرد.

محمود خوشنام، کارشناس موسیقی سنتی ایرانی می‌گوید: 

به‌گفتهٔ آقای خوشنام، سه‌گانهٔ مشترک بیژن ترقی با پرویز یاحقی، از نظر فرم و ساختار آهنگ، یکسانی‌هایی با هم دارند، از جمله اینکه یاحقی مقدمهٔ وسیعی برای ترانه‌ها در نظر گرفت و ترقی هم در بخش شعر، جنبه‌های تصویری را مد نظر قرار داد.

مجموعهٔ سروده‌های او در کتابی با عنوان «آتش کاروان» گرد آمده‌است.

وی در کتاب «از پشت دیوارهای خاطره» پنجاه سال خاطرات خود را در زمینهٔ شعر و موسیقی جمع‌آوری کرده و از جمله به نقل خاطرات خود با شعرا و آهنگسازانی چون نیما یوشیج، شهریار، پرویز یاحقی، ابوالحسن صبا، رهی معیری و علی تجویدی پرداخته‌است.

قرار است که ادامهٔ خاطرات او در کتابی تحت عنوان «پنجره‌ای به باغ گل» به بازار کتاب عرضه شود. ترقی در این کتاب به چگونگی سروده شدن تعدادی از ترانه‌های خود اشاره کرده‌است.

بیژن ترقی از سال ۱۳۳۵ با رادیو ایران نیز همکاری می‌کرد.

ترقی فعالیت ادبی خود را با استادانی چون ملک‌الشعرای بهار، امیری فیروزکوهی، نیما یوشیج و شهریار آغاز کرده بود و با هنرمندان و آهنگسازان نامی روزگار خود چون ابوالحسن صبا، رضا محجوبی، علی تجویدی، داریوش رفیعی و پرویز یاحقی همکاری نزدیک داشت.

وی در ساعت ۲ بامداد شنبه، پنجم اردیبهشت‌ماه ۱۳۸۸ مطابق با ۲۵ آوریل ۲۰۰۹ در سن ۸۰ سالگی در منزلش درگذشت.
این ترانه‌سرای پیشکسوت که در تابستان سال ۱۳۸۷ سکتهٔ قلبی کرد و بیماری‌اش تشدید شد، زمانی گفته بود:

کتاب‌شناسی 
 آتش کاروان، نشر جاویدان، ۱۳۸۵
 از پشت دیوارهای خاطره
 فرهنگ انگلیسی به فارسی انتشارات خیام
 فرهنگ فارسی به انگلیسی انتشارات خیام

تصنیف‌های نام‌دار 
از تصنیف‌های نام‌دار او می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
 می‌زده شب چو ز میکده باز آیم
 برگ خزان
 به زمانی که محبت شده همچون افسانه
 صبرم عطا کن
 پشیمانم
 مرا نفریبی
 بهار نورسیده
 به خاطر تو
 جام مدهوشی
 سروش آسمانی

بیژن ترقی ترانه‌سرای تصنیف‌های ماندگاری چون:

سرود وطنم 
در ۱۳۸۴ ه‍.خ سیاوش بیضایی اجرای جدید از قطعهٔ مارش بی‌کلام «سلام شاه» (که در نزد بسیاری به عنوان «نخستین سرود ملی ایران» شناخته می‌شود) ساخت که بیژن ترقی بر روی آن شعری با نام «ایران جوان» یا «وطنم» سرود و این کار برای اولین بار توسط ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی در تالار وحدت اجرا شد که خوانندهٔ آن سالار عقیلی بود.

جستارهای وابسته 
 فهرست به‌خاک‌سپردگان قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا

منابع

پیوند به بیرون 

 سخنان برخی شاعران درباره ترقی و جایگاه او
 گزارش آیین بزرگداشت ترقی
 گزارشی از کتاب آتش کاروان
 کتاب سرود برگریزان در وبسایت آرشیو

اهالی تهران
خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
درگذشتگان ۱۳۸۸
زادگان ۱۳۰۸
شاعران مرد اهل ایران
ترانه‌پردازان مرد اهل ایران