اسمعیل بزاز

اسماعیل بزاز، یا در اواخر عمر حاج اسماعیل بزاز، از جمله مشهورترین دلقک‌های دربار ناصرالدین شاه قاجار بود، که از اهالی شهر اصفهان محسوب می‌شد و در دربار شاه، به کار تقلید و مسخرگی و لودگی اشتغال داشت. از شوخی‌ها و اعمال قبیحی که وی، به منظور خنداندن شاه و درباریان انجام می‌داده، مطالب بسیاری در تاریخ قاجاریه ذکر شده‌است که نمونه‌هایی از آن را می‌توان در کتاب یادداشتهای روزانه اعتمادالسلطنه مشاهده نمود.

خیابان مولوی تهران، قبلاً بدین دلیل که سکونتگاه وی به‌شمار می‌آمد، به نام وی، خیابان اسماعیل بزاز خوانده می‌شد.

سالهای نخست زندگی 
اسماعیل بزاز، یکی از دلقک‌های دربار ناصرالدین شاه بود که در ابتدا هم به شغل بزازی اشتغال داشت و هم یکی از اعضای دسته‌های طرب و بازیگرانی بود که به منازل اعیان و رجال می‌رفت و از راه لودگی و مسخرگی، اسباب خنده و شادی آنان را فراهم می‌ساخت. وی به تدریج کارش بالا گرفت و به دربار ناصری هم راه پیدا کرد، و به اصطلاح «شاه‌شناس» شد.

هرچند که برخی در مورد وی گفته‌اند، که وی در زمان کودکی از غلام بچگان خانهٔ ملکزاده خانم عزت‌الدوله، خواهر تنی ناصرالدین شاه بوده‌است. در همین ارتباط مهدی بامداد، از قول دوست نزدیک خود، خلیل ثقفی، شرحی بدین مضمون از آغاز زندگی اسماعیل بزاز نقل کرده و در ضمن آن توضیح داده که این شرح را، خودِ اسماعیل بزاز، در ضمن عملیات خود، برای حضار نقل کرده‌است:

نمونه‌هایی از عملیات او 
محمدحسن اعتمادالسلطنه، در یادداشت‌های خود، به نمونه‌هایی از اعمال اسماعیل بزاز و طرز مسخرگی او، اشاره کرده‌است. وی از جمله می‌نویسد: «»

یا در نمونه‌ای دیگر، می‌نویسد:

و یا نمونه‌ای دیگر:

و همچنین این نمونه:

و نمونه‌ای که بیانگر میزان درآمدی است که اسماعیل بزاز از دلقک‌بازی خود بدست می‌آورده‌است:

دربارهٔ او 
گفته می‌شود که اسماعیل بزاز، عضو اصلی گروه تقلید یا نمایشی بود که به هنگام افتتاح تالار دارالفنون، نمایش طبیب اجباری، اثر مولیر را به روی صحنه آوردند. در این نمایش که جزو نمایش‌های روحوضی طبقه‌بندی می‌شود، به جای استفاده از ترجمه اعتمادالسلطنه از شیوهٔ متداول نزد خود بازیگران گروه، یعنی از شیوهٔ بازی فی البداهه استفاده شده بود.

ناصر نجمی نیز دربارهٔ اسماعیل بزاز نوشته‌است:

عاقبت وی 
اسماعیل بزاز، در اواخر عمر دست از دلقک‌بازی و تقلید و مسخرگی کشید و تائب شد. وی برای زیارت خانه خدا به مکه رفت و حاجی شد و نامش به حاج اسماعیل بزاز، تغییر یافت. وی سپس از پول‌هائی که در مدت کار کردن خویش در دربار جمع‌آوری و اندوخته کرده بود، مسجدی عالی در نزدیکی خانهٔ مسکونی خویش، به نام مسجد اسماعیل بزاز بنا کرد.

از یادداشت زیر که در کتاب خاطرات روزانه اعتمادالسلطنه نقل شده‌است، چنین برمی آید که توبه اسماعیل بزاز، در حدود سال ۱۳۱۰ هجری قمری صورت پذیرفته‌است:

جستارهای وابسته 
 کریم شیره‌ای
 علی یون

منابع 

 
 تاریخچه نمایش روحوضی یا تخته حوضی
 مقاله حاضرجوابی‌های اصفهانی‌ها در وبسایت تبیان

اهالی اصفهان
بزاز، اسمعیل
بزاز، اسمعیل
بزاز، اسمعیل
بزاز، اسمعیل