رقیه چهره‌آزاد

رُقیه چـِهره‌آزاد با نام اصلی رقیه فخرالملوک توکلی (زاده ۱۲۸۶ – درگذشته ۱۰ دی ۱۳۷۳) هنرپیشه سینمای ایران بود. وی همچنین مادر بزرگ افسانه چهره‌آزاد است.

زندگی حرفه‌ای 
از همان کودکی به بازیگری علاقه داشت تا جایی که در سنین کودکی برای فامیل و آشنا نمایش اجرا می‌کرد، وقتی ۱۹ ساله شد و دیپلمش را گرفت توانست به گروه تئاتر حرفه‌ای جامعه باربد که زیر نظر اسماعیل مهرتاش بود، بپیوندد. با تأسیس جامعه باربد در سال ۱۳۰۵ همکاری با مهرتاش، رفیع حالتی، علی دریابیگی، هوشنگ بهشتی و قنبری را آغاز کرد. با تأسیس تئاتر نکیسا در سال ۱۳۰۹ با محمود ظهرالدینی، حسین خیرخواه، علی‌اصغر گرمسیری، بهرامی، اتحادیه، مریم نوری، مهین دفتری و صبری کارش را ادامه داد در ۲۴ سالگی برای اولین بار روی صحنه رفت و تئاتر را با نمایش تأثیر زن در جامعه آغاز کرد. سال ۱۳۴۴ در نمایش پهلوان اکبر می‌میرد در تالار بیست‌وپنج شهریور نقش مادر را بازی کرد.

او در مصاحبه‌ای عنوان کرده است که ازآنجاکه اولین بانوی ایرانی بوده است که بر صحنهٔ تئاتر حجاب برداشته است، نام‌خانوادگی «چهره‌آزاد» را برای خود انتخاب کرده است. 

رقیه چهره‌آزاد در سال ۱۳۴۱ از انجمن دوستداران تئاتر، به مناسبت روز جهانی تئاتر، دیپلم افتخار گرفت. همچنین برای بازی در فیلم مادر، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن در ۸۱ سالگی و هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر به وی اعطا شد. در آن زمان او مسن‌ترین بازیگری بود که برندهٔ این جایزه شده‌است. وی در طول حیات هنری خود در آثار مختلفی بازی کرده‌است که از آنها می‌توان به طوفان زندگی، سوته‌دلان، دستکش سفید، پریچهر، ارثیه، مادر، عروس، دلشدگان، الو! الو! من جوجوام و تهران روزگار نو اشاره کرد. چهره‌آزاد همچنین در مجموعه‌هایی تلویزیونی همچون آرایشگاه زیبا، هزاردستان و مزد ترس به ایفای نقش پرداخته‌است.
هنگام درگذشت رقیه چهره‌آزاد؛ روزنامه‌ها، نقل قولی از نقش غلامرضا (اکبر عبدی) را در فیلم، در تیتر خود نوشتند: «مادر مرد. از بس که جان ندارد.»

فیلم‌شناسی

سینما 
 طوفان زندگی (۱۳۲۷)
 دستکش سفید (۱۳۳۰)
 پریچهر (۱۳۳۰)
 سایه (۱۳۳۸)
 آقا جنی شده (۱۳۳۸)
 عروسک پشت پرده (۱۳۳۹)
 بچه‌ننه (۱۳۳۹)
 کی به کیه؟ (۱۳۳۹)
 دختر همسایه (۱۳۴۰)
 آهنگ دهکده (۱۳۴۰)
 علی واکسی (۱۳۴۰)
 دخترها اینطور دوست دارند (۱۳۴۱)
 طلای سفید (۱۳۴۱)
 نصیب و قسمت (۱۳۴۱)
 ساحل دور نیست (۱۳۴۱)
 مسافری از بهشت (۱۳۴۲)
 عروس فرنگی (۱۳۴۳)
 دختر ولگرد (۱۳۴۳)
 مرخصی اجباری (۱۳۴۴)
 آقای هالو (۱۳۴۹)
 شاهنامه آخرش خوشه(اکران نشده) (۱۳۴۵)
 رگبار (۱۳۵۱)
 سوته‌دلان (۱۳۵۶)
 زنده‌باد… (۱۳۵۹)
 ارثیه (۱۳۶۷)
 مادر (۱۳۶۸)
 راز کوکب (۱۳۶۸)
 عروس (۱۳۶۹)
 سکوت (۱۳۶۹)
 عشق من شهر من (۱۳۷۰)
 دلشدگان (۱۳۷۰)
 آنها هیچ‌کس را دوست ندارند (۱۳۷۲)
 سه مرد عامی (۱۳۷۲)
 الو! الو! من جوجوام! (۱۳۷۳)
 زمین آسمانی (۱۳۷۳)
 طهران روزگار نو (۱۳۷۸)

تلویزیون

جستارهای وابسته 
فهرست به‌خاک‌سپردگان قطعه هنرمندان بهشت زهرا

پانویس

منابع 
 فرهنگ سریال‌های تلویزیونی ایران از آغاز تا امروز؛ ماهنامه سینمایی فیلم، شماره ۲۴۵، ۱۵ آذر ۱۳۷۸

پیوند به بیرون 
 
 
 مصاحبه شفیقه نیک‌نفس با رقیه چهره‌آزاد، آرشیو تاریخ شفاهی کتابخانه ملی ایران

اهالی تهران
بازیگران زن اهل تهران
بازیگران تئاتر زن اهل ایران
بازیگران زن اهل ایران
بازیگران زن تلویزیونی اهل ایران
بازیگران زن فیلم اهل ایران
برندگان سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن
خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
درگذشتگان ۱۳۷۳
زادگان ۱۲۸۶