تکواژه

تکواژه یا تک‌واژه  واحدی خُرد از یک تحلیل صرفی در زبان‌شناسی است که به‌طور کلی مربوط به مجموعه‌ای از صورت‌هاست که توسط یک واژه گرفته می‌شود. برای نمونه، در زبان فارسی، «برو، می‌رود، و رفت» همگی صورت‌هایی از یک تکواژه هستند که به‌طور قراردادی به شکل «رفتن» نوشته می‌شود. یک مفهوم مرتبط، بن‌واژه است که گونهٔ ویژه‌ای از تکواژه است و به‌طور قراردادی برای نشان‌دادن صورت رسمیِ تکواژه به‌کار می‌رود. بن‌واژه‌ها در فرهنگ‌ها به عنوان سرواژه به‌کار می‌روند و دیگر صورت‌های تکواژه‌ها پس از آن خواهند آمد.

یک تکواژه به یک دستهٔ صرف‌ونحوی مربوط است، که دارای معنای ویژه‌ای (ارزش معنایی) باشد و در تصریف زبان‌ها، نمونه‌های تصریفی متناظر داشته باشد. برای نمونه، تکواژهٔ run (در انگلیسی) به صورت‌های گوناگون به‌کار می‌رود:
 سوم‌شخص مفردِ حال به صورت runs
 دیگر شخص‌های مفرد و جمعِ حال به صورت run
 صورتِ گذشتهٔ ran
 وجه وصفیِ معلوم و صفت فاعلی به صورت running
(این شامل runner, runners, runnable و غیره نمی‌شود)

کاربرد صورت‌های یک تکواژه مبتنی بر قواعد دستور زبان است؛ برای افعال انگلیسی مانند run، این‌ها شامل سازش موضوع و فعل و قوانین ساختِ زمان فعل می‌شوند که روشن می‌کند کدام صورتِ فعل باید در جمله به‌کار رود.

منابع 

 ویکی‌پدیای انگلیسی: lexeme
 ویکی‌پدیای فرانسوی: lexème

بن‌شناسی واژه
اصطلاحات زبان‌شناسی