پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای

پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای  یا معاهده عدم اشاعه یا به اختصار ان‌پی‌تی ، در دوران جنگ سرد، در ژانویه ۱۹۶۷ میلادی برابر با ۱۳۴۷ خورشیدی، به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد. این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار (کشورهای دارای سلاح هسته‌ای) و غیربرخوردار (کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای) تقسیم می‌کند.

طبق تعریف کشورهای برخوردار، شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه ۱۹۶۷ برابر با ۱۱ دی ۱۳۴۷ سلاح هسته‌ای یا دیگر وسایل منفجره هسته‌ای را تولید و منفجر کرده باشند طبق این تعریف چین، فرانسه، روسیه، انگلیس و آمریکا (اعضای دائمی شورای امنیت) به‌طور رسمی دارای سلاح هسته‌ای شدند.
تا کنون ۱۸۹ کشور جهان با امضای آن به پیمان‌نامه پیوسته‌اند. هند و پاکستان، سودان جنوبی و اسرائیل این پیمان‌نامه را نپذیرفته‌اند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان ایالات متحده در نهایت از این پیمان‌نامه خارج شد. 

طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هسته‌ای نباید به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به کشورهای غیر برخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیربرخوردار متعهد می‌شوند تا در این راه تلاش نکنند، هر چند به موجب ماده ۴ برخوردارها متعهد شده‌اند که فناوری هسته‌ای صلح آمیز را در اختیار غیر برخوردارها قرار دهند.

اهداف 
جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای و پیگیری مذاکرات خلع سلاح هسته‌ای یکی از اهداف مهم پیمان مزبور به‌شمار می‌رود. همچنین یاری‌رسانی به کشورهای غیر هسته‌ای در راه به‌کارگیری فناوری صلح آمیز هسته‌ای یکی دیگر از اهداف این پیمان بین‌المللی است.

امضا نکردگان 
چهار کشور - هند، اسرائیل، پاکستان و سودان جنوبی-هرگز این معاهده را امضا نکرده‌اند. هند و پاکستان علناً اعلام کرده‌اند برنامه سلاح هسته‌ای دارند و اسرائیل از دیر باز در خصوص برنامه سلاح هسته‌ایش سیاست ابهام‌آفرینی تعمدی داشته‌است (فهرست کشورهای دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای را ببینید).

خروج از پیمان 
ماده ده به یک دولت اجازه می‌دهد «اگر احساس کند موارد فوق‌العاده‌ای در رابطه با موضوعات این پیمان، منافع حیاتی کشورش را به مخاطره انداخته‌است» از آن خارج شود، و ۹۰ روز زودتر این را اطلاع دهد. چنین دولتی ملزم به ارائه دلایل برای خروج از ان پی تی در این اطلاع است.

ناتو استدلال می‌کند در صورتی که این پیمان دیگر قابل اعمال نباشد وضعیت «جنگ عمومی» وجود دارد که عملاً به دولت‌های درگیر اجازه می‌دهد بدون اطلاع آن را ترک کنند. این استدلال برای پشتیبانی از سیاست به اشتراک گذاری سلاح‌های هسته‌ای ناتو ضروری است. استدلال ناتو بر اساس عبارت «لزوم به‌کارگیری حداکثر تلاش برای جلوگیری از خطر وقوع چنین جنگ‌هایی» در مقدمه پیمان است که به خواست دیپلمات‌های آمریکایی گذاشته شده و استدلال می‌کند که در آن زمان پیمان در ایفای کارکرد خود برای پیشگیری از یک جنگ عمومی ناکام مانده و بدین ترتیب دیگر الزام‌آور نخواهد بود.

کره شمالی نیز با استفاده از این ماده پیمان اعتراض برانگیخته است. ماده ۱ تنها کشور را به ارائه اطلاع سه ماه پیشتر ملزم می‌کند و به دیگر کشورها امکان زیر سؤال بردن تفسیر آن کشور از «منافع حیاتی کشورش» را نمی‌دهد. در سال ۱۹۹۳، کره شمالی اطلاع خروج از ان پی تی را داد. به هر روی، کره شمالی پس از ۸۹ روز با آمریکا بر سر متوقف کردن برنامه هسته اش تحت چارچوب مورد توافق به توافق رسید و اطلاع خروجش را «تعلیق» کرد. در سال ۲۰۰۲، آمریکا کره شمالی را به نقض چارچوب مورد توافق از طریق پی گرفتن یک برنامه مخفی غنی سازی اورانیوم متهم کرد و ارسال محموله‌های نفت سنگین سوختی تحت توافق را معلق کرد. کره شمالی در پاسخ بازرسان آژانس را اخراج، تجهیزات آن را قطع، و در ۱۰ ژانویه ۲۰۰۳ اعلام کرد به تعلیق اطلاع قبلی خود برای خروج از ان پی تی پایان می‌دهد. کره شمالی گفت تنها یک روز دیگر برای خروج از ان پی تی کافیست، چرا که پیشتر ۸۹ روز اطلاع داده بوده.

شورای حکام آژانس این تفسیر را رد کرد. بیشتر کشورها بر این باور بودند که یک اطلاع سه‌ماهه جدید لازم است، و برخی این که اطلاع کره شمالی واجد شرایط الزام به «موارد فوق‌العاده» و «منافع حیاتی» مندرج در پیمان بوده را زیر سؤال بردند. بیانیه مشترک ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۵ در پایان دور چهارم گفتگوهای شش جانبه از کره شمالی خواست به ان پی تی «بازگردد» که تلویحاً این را به رسمیت می‌شناخت که این کشور خارج شده.

جستارهای وابسته 
 پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای (CTBT)
 ابتکار جهانی مبارزه با تروریسم هسته‌ای (GICNT)
 فهرست کشورهای دارنده سلاح هسته‌ای
 پروتکل الحاقی به معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای
 پیمان پلیندابا
 پیمان سمیپالاتینسک
 پیمان راروتونگا
 پیمان بانکوک
 پیمان تلاتلولکو
 وضعیت عاری از سلاح‌های هسته‌ای مغولستان
 پیمان فضایی ماورای جو
 پیمان کنترل تسلیحات در کف دریا
 گفتگوی محدودسازی جنگ‌افزار راهبردی (SALT)
 پیمان منع تسلیحات هسته‌ای
 سلاح کشتارجمعی (WMD)

منابع

پیوند به بیرون 
  (به فارسی)

اشاعه هسته‌ای
پیمان‌نامه‌های فناوری هسته‌ای
پیمان‌های کنترل تسلیحات
خط مشی جنگ‌افزارهای هسته‌ای
قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
معاهده‌های آرژانتین
معاهده‌های آفریقای جنوبی
معاهده‌های آلمان غربی
معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
معاهده‌های آندورا
معاهده‌های آنگولا
معاهده‌های اتحاد شوروی
معاهده‌های اتحاد قمر
معاهده‌های اتریش
معاهده‌های اردن
معاهده‌های ارمنستان
معاهده‌های اروگوئه
معاهده‌های اریتره
معاهده‌های ازبکستان
معاهده‌های اسپانیا
معاهده‌های استرالیا
معاهده‌های استونی
معاهده‌های اسلواکی
معاهده‌های اسلوونی
معاهده‌های اسواتینی
معاهده‌های اکوادور
معاهده‌های الجزایر
معاهده‌های السالوادور
معاهده‌های امارات متحده عربی
معاهده‌های امپراتوری اتیوپی
معاهده‌های اندونزی
معاهده‌های اوکراین
معاهده‌های اوگاندا
معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
معاهده‌های ایتالیا
معاهده‌های ایرلند
معاهده‌های ایسلند
معاهده‌های باربادوس
معاهده‌های باهاما
معاهده‌های بحرین
معاهده‌های برزیل
معاهده‌های برونئی
معاهده‌های بریتانیا
معاهده‌های بلاروس
معاهده‌های بلژیک
معاهده‌های بلیز
معاهده‌های بنگلادش
معاهده‌های بوتان
معاهده‌های بوتسوانا
معاهده‌های بورکینافاسو
معاهده‌های بوروندی
معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
معاهده‌های بولیوی
معاهده‌های پاپوآ گینه نو
معاهده‌های پادشاهی افغانستان
معاهده‌های پادشاهی لائوس
معاهده‌های پادشاهی یونان
معاهده‌های پاراگوئه
معاهده‌های پالائو
معاهده‌های پاناما
معاهده‌های پرتغال
معاهده‌های پرو
معاهده‌های تاجیکستان
معاهده‌های تانزانیا
معاهده‌های تایلند
معاهده‌های ترکمنستان
معاهده‌های ترکیه
معاهده‌های ترینیداد و توباگو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
معاهده‌های تعمیم‌یافته به برمودا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر پیت‌کرن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به مونتسرات
معاهده‌های تعمیم‌یافته به هنگ کنگ بریتانیا
معاهده‌های توگو
معاهده‌های تونس
معاهده‌های تونگا
معاهده‌های تووالو
معاهده‌های تیمور شرقی
معاهده‌های جامائیکا
معاهده‌های جزایر سلیمان
معاهده‌های جزایر مارشال
معاهده‌های جمهوری آذربایجان
معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
معاهده‌های جمهوری چک
معاهده‌های جمهوری چین (۱۹۴۹–۷۱)
معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
معاهده‌های جمهوری خلق چین
معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
معاهده‌های جمهوری خلق موزامبیک
معاهده‌های جمهوری خمر
معاهده‌های جمهوری داهومی
معاهده‌های جمهوری دمکراتیک آلمان
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک سودان
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک سومالی
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک کنگو (۱۹۶۴–۷۱)
معاهده‌های جمهوری دومینیکن
معاهده‌های جمهوری سوسیالیست خلق آلبانی
معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی رومانی
معاهده‌های جمهوری عربی لیبی
معاهده‌های جمهوری عربی یمن
معاهده‌های جمهوری کنگو
معاهده‌های جنگ سرد
معاهده‌های جیبوتی
معاهده‌های چاد
معاهده‌های چکسلواکی
معاهده‌های دانمارک
معاهده‌های دماغه سبز
معاهده‌های دودمان پهلوی
معاهده‌های دومینیکا
معاهده‌های رواندا
معاهده‌های زامبیا
معاهده‌های زیمبابوه
معاهده‌های ژاپن
معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
معاهده‌های ساحل عاج
معاهده‌های ساموآ
معاهده‌های سان مارینو
معاهده‌های سریر مقدس
معاهده‌های سری‌لانکا
معاهده‌های سنت کیتس و نویس
معاهده‌های سنت لوسیا
معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
معاهده‌های سنگاپور
معاهده‌های سنگال
معاهده‌های سوئد
معاهده‌های سوئیس
معاهده‌های سورینام
معاهده‌های سوریه
معاهده‌های سیرالئون
معاهده‌های سیشل
معاهده‌های شیلی
معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
معاهده‌های صربستان
معاهده‌های عراق بعثی
معاهده‌های عربستان سعودی
معاهده‌های عمان
معاهده‌های غنا
معاهده‌های فرانسه
معاهده‌های فنلاند
معاهده‌های فیجی
معاهده‌های فیلیپین
معاهده‌های قبرس
معاهده‌های قرقیزستان
معاهده‌های قزاقستان
معاهده‌های قطر
معاهده‌های کاستاریکا
معاهده‌های کامرون
معاهده‌های کانادا
معاهده‌های کرواسی
معاهده‌های کره جنوبی
معاهده‌های کلمبیا
معاهده‌های کنیا
معاهده‌های کوبا
معاهده‌های کویت
معاهده‌های کیریباتی
معاهده‌های گابن
معاهده‌های گامبیا
معاهده‌های گرجستان
معاهده‌های گرنادا
معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
معاهده‌های گواتمالا
معاهده‌های گویان
معاهده‌های گینه استوایی
معاهده‌های گینه بیسائو
معاهده‌های گینه
معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۷۰ (میلادی)
معاهده‌های لبنان
معاهده‌های لتونی
معاهده‌های لسوتو
معاهده‌های لوکزامبورگ
معاهده‌های لیبریا
معاهده‌های لیتوانی
معاهده‌های لیختن‌اشتاین
معاهده‌های ماداگاسکار
معاهده‌های مالاوی
معاهده‌های مالت
معاهده‌های مالدیو
معاهده‌های مالزی
معاهده‌های مالی
معاهده‌های مراکش
معاهده‌های مصر
معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
معاهده‌های مقدونیه شمالی
معاهده‌های مکزیک
معاهده‌های منع گسترش
معاهده‌های موریتانی
معاهده‌های موریس
معاهده‌های مولداوی
معاهده‌های موناکو
معاهده‌های مونته‌نگرو
معاهده‌های میانمار
معاهده‌های نائورو
معاهده‌های نامیبیا
معاهده‌های نپال
معاهده‌های نروژ
معاهده‌های نیجر
معاهده‌های نیجریه
معاهده‌های نیکاراگوئه
معاهده‌های نیوزیلند
معاهده‌های وانواتو
معاهده‌های ونزوئلا
معاهده‌های ویتنام
معاهده‌های هائیتی
معاهده‌های هلند
معاهده‌های هندوراس
معاهده‌های یمن جنوبی
ویکی‌سازی رباتیک