بشار بن برد

بَشّار پسر بُرد پسر یرجوخ تخارستانی  (۹۵ - ۱۶۷ یا ۱۶۸ ق.؛ برابر با ۷۱۴ م. - ۷۸۴ م.) ایرانی‌تبار، دوره‌های امویان و عباسیان بود. وی، به زبان عربی شعر می‌سرود و در این کار درخشندگی بسیاری داشت و سرآمد هماوردان خویش در این زمینه همچون فرزدق بود. وی، نابینا مادرزاد بود.

زندگی‌نامه 
پدر بشار از تخارستان (واقع در خراسان بزرگ یا افغانستان امروزی) بود که به دست عربها به بند کشیده شده و به بصره آورده شده بود. بشار در نزدیکی همین شهر زاده شد. وی نابینا از مادر زاده شد. از کودکی به سرودن شعر به زبان عربی پرداخت و پس از چندی به شعوبیه پیوست. او همچنین، با خاندان برمکیان در پیوند بوده و خالد برمکی را ستوده بود.

کنیه‌ی بشار ابومُعاذ و لقبش مُرعّث به معنای گوشواره‌دار بود. او در بصره بزرگ شد و در زمان خلافت منصور دوانیقی به بغداد رفت و پله‌های پیشرفت را پیمود. وی به فرمان المهدی خلیفه عباسی، به علت هجوی که بشار درباره‌ی او گفته بود و به گناه زندیقی در برابر دیدگان مردم بصره، وی را آن قدر تازیانه زدند که بر اثر آن شکنجه، جان سپرد. برخی گزارش کرده‌اند که به فرمان خلیفه، وی را در آب خفه کرده‌اند.

شعرهای بشار 
شعرهای بشار بیشتر در قالب قصیده و غزل و با موضوعیت ستایش ایرانیان و نکوهش تازیان بوده‌است. دیوان کوچکی از اشعار او برجای مانده و نمونه‌های شعر شعوبیه او را می‌توان در کتاب‌های وفیات‌الاعیان ابن خلکان و الاغانی ابوالفرج اصفهانی جست.

دربارهٔ برتر دانستن او اایرانیان را و خوار دانستن عرب‌ها از ابوالفرج اصفهانی آمده‌است که روزی عربی بشار را گفت که:
بشار از این سخن عرب برآشفته می‌شود و چنین پاسخ می‌دهد:

همچنین، پاره‌ای از شعرهای او بر جستار برتری دادن آتش -عنصر مقدس زرتشتیان- بر خاک -عنصر اسطوره‌ای پدید آمدن آدمیان در نزد مسلمانان- بود. وی همچنین، شیطان را -که از آتش آفریده شده بود- از آدمی -که از خاک آفریده شده بود- برتر می‌دانست.

غزل‌های بشار در روزگار عباسی میان زنان هوا خواهان بسیاری یافت. بسیاری از زنان به خانه او می‌رفتند تا اشعارش را یاد بگیرند. دین‌یارانِ زمان، بر این باور بودند که این غزل‌ها زنان را گمراه می‌کند. در نتیجه، مهدی عباسی او را از غزل گفتن بازداشت.

سابقهٔ ادبی 
وی که پیشرو شعرای محدثین برشمرده می‌شود، در تفاخر به نَسَب خود و تحقیر عرب و وصف جواری و کنیزکان و ایراد تشبیهات و استعارات دقیق و به کار بستن امثال و حکم مشهور است. اهمیت خاص او درآمیختن معانی متغزل با معانی مدحی و پی‌ریزی سبکی خاص در قصیده سرایی است که به زودی مقبول شاعران تازی ‌گوی گردید.

وفات 
او نیز مانند ابوسلمه خلال همدانی، ابومسلم خراسانی، فضل بن سهل و خاندان برمک قربانی سیاست فریبکارانه عباسیان شد و به سال ۲۱۶ ه‍.ق به اتهام زندقه (کفر) به ضرب تازیانه کشتند.

منابع 

 افتخارزاده، محمودرضا. شعوبیه، ناسیونالیسم ایرانی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶.
 ویکی‌پدیای عربی، نسخه ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۶
 حسینعلی ممتحن، نهضت شعوبیه، جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
 زرین کوب، عبدالحسین. «دو قرن سکوت» ، انتشارات جاویدان، ۱۳۳۶.

پیوند به بیرون 
 قصایدی از بشار، در وبگاه Adab.wiki 
 دیوان بشار بن برد

اعدام‌شدگان اهل ایران
اعدام‌شدگان بدست خلفای عباسی
اعدام‌شدگان به اتهام بدعت در دین
افراد ایرانی عراقی‌تبار
اهالی ایران در سده ۸ (میلادی)
اهالی بصره
اهالی تخارستان
اهالی خلافت عباسیان در سده ۸ (میلادی)
ایرانی‌تبارهای اهل عراق
بی‌خدایان اهل ایران
بی‌خدایان اهل عراق
درگذشتگان ۱۶۷ (قمری)
درگذشتگان ۷۸۳ (میلادی)
درگذشتگان ۷۸۴ (میلادی)
زادگان ۷۱۴ (میلادی)
زادگان ۹۵ (قمری)
شاعران ادبیات فارسی قرون وسطی
شاعران ایران بزرگ
شاعران دوره امویان
شاعران دوره عباسیان
شاعران شعوبی
شاعران عرب سده ۸ (میلادی)
شاعران عرب
شاعران عربی ایرانی در سده‌های میانه
شاعران عربی سده ۸ (میلادی)
شاعران فارسی‌زبان
شاعران هجوسرا
عراقی‌های سده ۸ (میلادی)
عراقی‌های فارس‌تبار
عرب‌های ایرانی‌تبار
قربانیان شکنجه اهل ایران
کشته‌شدگان با ضرب و شتم
متهمان به زندقه
مسلمانان سده ۸ (میلادی)
مقاله‌های خرد شاعر خاورمیانه‌ای
منتقدان اسلام
نابینایان اهل ایران
نابینایان
نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)