ابوالکلام آزاد

مولانا ابوالکلام محی الدین احمد آزاد،  (۱۱ نوامبر ۱۸۸۸ – ۲۲ فوریه ۱۹۵۸) شاعر، سخنور، سیاست‌مدار و مفسر قرآن، او مدتی رهبری حزب کنگره ملی هند را به عهده داشت و جوان‌ترین رهبر این حزب بود.
نخستین وزیر فرهنگ هند بعد از استقلال و از رهبران تراز نخست جنبش استقلال هندوستان بود. او پایه‌گذار بسیاری از مدارس و دانشگاه‌های هند به‌شمار می‌آید.

زندگی‌نامه 
ابوالکلام آزاد در سال ۱۸۸۸ میلادی، در خانواده‌ای فارسی‌زبان اهل هرات به نام «فیروزبخت» در شهر مکه به دنیا آمد و در سال ۱۸۹۸ به همراه پدرش مولوی خیر الدین، از علمای سرشناس خراسان به هندوستان کوچ کرد. مادر او دختر شیخ محمد ظاهر وطری، از علمای مدینه بود.

ابوالکلام بعد از بازگشت از مکه، در حالیکه ده – یازده ساله بود به همراه پدرش در شهر کلکته باشنده گردید. وی سخنرانی زبردست و در گفتار بیان شیوایی داشت که بزودی آوازه او در میان مسلمانان پیچید.

مولانا آزاد، مسئولیت مجلاتی چون الهلال و البلاغ را بر عهده داشته‌است و در آن‌ها دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان وقت، چون سید جمال الدین اسدآبادی را می‌نگاشته‌است.

او به زبان‌های فارسی، اردو، عربی و هندی مسلط بودو اشعاری به این زبان‌ها دارد. دکترعلی اصغر حکمت می‌نویسد: «ابوالکلام آزاد پیرمردی است که در حدود شصت سال دارد و بسیار باهوش و حسّاس و پر از حرارت و جوش است و عربی و فارسی را به شیوایی تکلّم می‌کند، ربع ساعتی پذیرایی نمود و از مسائل مربوط به فرهنگ عمومی سخن می‌گفت…» «مولانا ابوالکلام آزاد دعوت کرد که فردا به منزل او برای چای برویم»

او همچنین در رشته‌های ریاضیات، فلسفه، تاریخ جهان و علوم پایه بواسطهٔ آموزگاران خصوصی که خانواده‌اش برایش گرفته‌بودند، سررشته داشت.

او یکی از برجسته‌ترین رهبران مسلمان هند بود که بر هماهنگی و همبستگی هندوها و مسلمانان پافشاری می‌نمود و با جدایی مسلمانان هندوستان و تشکیل پاکستان مخالف بود. با استقلال هند، او به سمت وزیر فرهنگ و آموزش در هند رسید.

او هنگامی که در دادگاه انگلیسی و در برابر قاضی انگلیسی در حال محاکمه بود اینچنین گفت:

عامر خان هنرپیشه سرشناس هندی و هبت الله وزیر فعلی امور اقلیتها برادرزاده ابوالکلام می‌باشد.

ابوالکلام و کوروش بزرگ 

یکی از معروفترین آثار او برای ایرانیان تفسیر او از ذوالقرنین است که برای اولین بار گمانه زنی کرد که ذو القرنین همان کوروش کبیر است.
دکتر عبدالمنعم النمر (وزیر اوقاف و امور دینی مصر) و چهره اسلام‌شناس معاصر در مصر که در مجله العرب شماره ۱۸۴ پس از بیان دلایل ابوالکلام آزاد و دلایل مفسرین قبلی نتیجه می‌گیرد که ابوالکلام در موردکوروش کبیر و ذوالقرنین استدلال‌های منطقی ارائه کرده‌است، هرچند برخی مورخین منتقد دیدگاه او هستند.

آثار 

از مکتوبات ابوالکلام برخی در قالب کتاب چاپ شده و انتشار یافته‌است؛ مانند:
 تفسیر ترجمان القرآن
 هند آزادی گرفت
 غبار خاطر
 تذکره
و برخی نیز به صورت رساله منتشر شده‌است که از آن دسته می‌توان به «البصائر»، «تحصیل السعادتین»، «البرهان»، «القول الثابت»، «الدین الخالص» و … اشاره کرد.

آرامگاه و میراث او 

آرامگاه ابوالکلام در نزدیک باب شاه جهان مسجد جامع دهلی و روبروی قلعه سرخ می‌باشد.

زادروز ابوالکلام روز ۱۱ نوامبر به نام روز ملی آموزش در هند نام‌گذاری شده و هر سال مقامات از رئیس‌جمهور و نخست وزیر تا وزیر علوم در مراسمی در این خصوص سخنرانی می‌کنند.
او بنیان‌گذار و پدر آموزش و تعلیم نوین در هند نام دارد.

جستارهای وابسته 
 ایرانی (هند)

پانویس

منابع 

اسلام‌شناسان
اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
اعضای دومین دوره لوک سبها
اعضای لوک سبها اوتار پرادش
اعضای نخستین دوره لوک سبها
افراد هند بریتانیا
افراد هندی افغانستانی‌تبار
افراد هندی ایرانی‌تبار
افراد هندی عرب‌تبار
انقلابیون اهل هند
اهالی دهلی
اهالی کلکته
اهالی مکه
حنبلی
حنبلی‌ها
درگذشتگان ۱۹۵۸ (میلادی)
روزنامه‌نگاران اهل دهلی
روزنامه‌نگاران اهل هند
روزنامه‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
روزنامه‌نگاران مرد اهل هند
رؤسای کنگره ملی هند
زادگان ۱۸۸۸ (میلادی)
زندانیان هند بریتانیا
سیاستمداران اهل کلکته
سیاستمداران اهل هند
فعالان استقلال هند اهل بنگال
فعالان استقلال هند اهل دهلی
مترجمان قرآن به زبان اردو
محققان اهل کلکته
مسلمانان اهل هند
ملی‌گرایان اهل هند
نویسندگان اهل کلکته
نویسندگان اهل هند
نویسندگان مذهبی اهل هند
وزیران آموزش و پرورش هند
ویراستاران اهل هند
هاشمیان
اهالی هرات
تاجیک‌های اهل افغانستان
مردمان تاجیک