ورنر هایزنبرگ

وِرنِر کارل هایزِنبرگ  (زاده ۵ دسامبر ۱۹۰۱ – درگذشته ۱ فوریه ۱۹۷۶) فیزیک‌دان نامدار آلمانی، برندهٔ نوبل فیزیک، و از پیشگامان فیزیک کوانتومی بود. او از اثرگذارترین دانشمندان در فیزیک نوین به‌شمار می‌رود.

زندگی 
ورنر هایزنبرگ، ۱۹۰۱، در وورتسبورگ، در خانواده‌ای دانشمند زاده شد. او در رشته فیزیک و زیر نظر آرنولد زومرفلد تحصیل کرد. ۱۹۲۴، دستیار ماکس برن در گوتینگن بود و سپس در کپنهاگ با نیلز بور همکاری می‌کرد.

او مسیحی بود و ۱۹۳۷، ازدواج کرد. وی و همسرش هفت فرزند داشتند. هایزنبرگ، ۱۹۷۶، در ۷۴ سالگی در مونیخ درگذشت.

آثار 
مهم‌ترین کشف هایزنبرگ نامعادلهٔ مشهور عدم قطعیت در مکانیک کوانتومی است. بر پایۀ این نامعادله، قطعیت اندازه‌گیری تکانه و مکان، رابطهٔ معکوس دارند. اصل عدم قطعیت هایزنبرگ، از نظر ریاضی، این‌گونه نوشته می‌شود:

کارهای باارزش دیگر هایزنبرگ در فیزیک ذره‌ای و هسته‌ای است.

سال‌های جنگ جهانی دوم 

هایزنبرگ در جنگ جهانی دوم در آلمان ماند و محافظه‌کاری در پیش گرفت؛ با اینکه در پروژه ساخت بمب اتم هیتلر شرکت داشت، عضو حزب ناسیونال سوسیالیست‌های آلمان نشد. وی حتی به‌سبب نظراتش در فیزیک نظری («فیزیک آریایی») از سوی یوهان اشتارک، «یهودی سفید» نامیده‌ شد. البته هایزنبرگ از این اتهام، به‌دلایل خانوادگی از سوی هاینریش هیملر، فرمانده اس‌اس، تبرئه شد و به کارهای علمی‌اش در آلمان در دوره ناسیونالسوسیالیسم ادامه داد. بااین‌حال، دستگاه آلمان نازی از روی بی‌اعتمادی به او، کرسی معتبر آرنولد زومرفلد را، برخلاف توصیه خود زومرفلد، به او نداد. او که در ساخت راکتور و بمب هسته‌ای با نازی‌ها همکاری می‌کرد، سوم می ۱۹۴۵، سه روز پیش‌از تسلیم‌شدن آلمان، از سوی نیروهای آمریکایی بازداشت و برای بازجویی به انگلستان فرستاده شد و در کنار ۹ دانشمند دیگر، از سوی MI6 بازجویی شد و پس از ۸ ماه به آلمان نزد خانواده‌اش بازگشت.

در هنر 
هایزنبرگ مانند ماکس پلانک، نوازنده چیره‌دست پیانو بود، و در کنسرت‌هایی نیز شرکت داشت.

نوشته‌ها 
«جزء و کل» یکی از نوشته‌های هایزنبرگ است. این کتاب، خاطرات هایزنبرگ را دربردارد، و برای مثال دربردارندهٔ چگونگی پیوستنش به دانشکدهٔ فیزیک دانشگاه مونیخ، آشنایی‌اش با نیلز بور، رفتار هایزنبرگ در زمان رایش سوم، بحث‌های علمی و فلسفی با افراد، و بسیاری از گوشه‌های زندگی این دانشمند بزرگ است.
این کتاب به فارسی ترجمه شده و مرکز نشر دانشگاهی آن را منتشر کرده‌است.

یادمان‌ها 
امروزه موزه‌ای از آثار او در آلمان برپاست.

شبکه بی‌بی‌سی-۴، ۲۰۰۲، دربارهٔ آخرین دیدار مشهور هایزنبرگ با نیلز بور، یک فیلم تئاتری بنام کپنهاگ، پخش کرد. دنیل کریگ (بازیگر نقش جیمز باند) در آن به نقش هایزنبرگ ظاهر شد.

منابع

پیوند به بیرون 

 Annotated Bibliography for Werner Heisenberg from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
 MacTutor Biography: Werner Karl Heisenberg
 Heisenberg/Uncertainty  biographical exhibit by American Institute of Physics.
 Key Participants: Werner Heisenberg – Linus Pauling and the Nature of the Chemical Bond: A Documentary History
 Nobelprize.org biography
 Werner Heisenberg: Atomic Physics Mentorees
 
 

استادان دانشگاه گوتینگن
استادان دانشگاه لایپزیگ
اعضای انجمن ماکس پلانک
اعضای خارجی انجمن سلطنتی
اعضای فرهنگستان سلطنتی هنر و علوم هلند
اعضای فرهنگستان علوم آلمان در برلین
اعضای فرهنگستان علوم باواریا
اعضای فرهنگستان علوم پروس
اعضای هیئت علمی دانشگاه هومبولت برلین
اعضای وابسته خارجی آکادمی ملی علوم
افراد مرتبط با سرن
اهالی پادشاهی بایرن
اهالی وورتسبورگ
برندگان جایزه نوبل اهل آلمان
برندگان جایزه نوبل فیزیک
برندگان مدال ماکس پلانک
پیش‌آهنگی و راهنمایی در آلمان
دانشمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل آلمان
دانشمندان فیزیک نظری
دانش‌آموختگان دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ
درگذشتگان ۱۹۷۶ (میلادی)
دریافت‌کنندگان پور لو مریت (نشان غیرنظامی)
دینامیک سیالات‌دانان
زادگان ۱۹۰۱ (میلادی)
عملیات اپسیلون
فیزیک‌دانان اهل آلمان
فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی)
فیزیک‌دانان کوانتوم
فیلسوفان علم
کوهنوردان اهل آلمان
لوتریان‌های اهل آلمان
ورنر کارل هایزنبرگ
اعضای فرهنگستان پاپی علوم