وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (مختصر: وزارت ارشاد) از وزارت‌خانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران است که مسئولیت نظارت و پیشگیری محتوا‌های فرهنگی طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران بر عهده آن بوده و اعمال‌کننده فیلترهای فرهنگی و اجتماعی است. شکل کنونی این وزارت‌خانه پس از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ با ترکیب وزارت فرهنگ و هنر با وزارت اطلاعات و جهانگردی شکل گرفت.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان یکی از اصلی‌ترین متولیان حوزه فرهنگ و هنر، وظیفه سیاست‌گذاری در زمینه‌های اطلاع‌رسانی، اشاعه فرهنگ اسلامی و تبلیغات برای نظام جمهوری اسلامی ایران را برعهده دارد. این وزارت‌خانه از شمار زیادی مرکز و سازمان تشکیل شده که از سازمان‌های زیرمجموعه‌های آن می‌توان به: سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، همچنین سازمان سینمایی و سمعی، بصری، دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها و سازمان حج و زیارت اشاره کرد.

تاریخچه

وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه 
در سال ۱۲۶۶ نخستین وزارت‌خانهٔ فرهنگی، با انحلال وزارت علوم و تأسیس وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، راه‌اندازی شد. این وزارت‌خانه وظایف آموزش و پرورش، فرهنگ و هنر، علوم و آموزش عالی، همچنین سازمان اوقاف را برعهده داشت. در سال ۱۳۰۰ شورای عالی معارف با هدف گسترش دوایر علوم، اشاعه معارف و فنون، همچنین رفع نقایص تحصیلات علمی و فنی در ایران تشکیل گردید.

وزارت فرهنگ 
در سال ۱۳۱۷ به‌موجب مصوبه فرهنگستان ایران، واژه فرهنگ، جایگزین کلمه معارف شد و در پی آن، نام این وزارت‌خانه نیز از وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، به وزارت فرهنگ تغییر پیدا کرد.

وزارت فرهنگ و هنر 
در آذر ماه ۱۳۴۳ کانون هنرهای زیبای کشور، اداره کل باستان‌شناسی، کتابخانه ملی، دایره رایزنی‌های فرهنگی و اداره تألیف و ترجمه، از وزارت فرهنگ منفک شدند و با ادغام آن‌ها با یکدیگر وزارت فرهنگ و هنر تأسیس گردید. از سال ۱۳۴۴ وظیفه راه‌اندازی کتابخانه عمومی در تمامی شهرهای کشور نیز، برعهده وزارت فرهنگ و هنر گذاشته شد. در تیرماه سال ۱۳۴۶ شورای‌عالی فرهنگ و هنر نیز در این وزارت‌خانه راه‌اندازی شد.

وزارت اطلاعات و جهانگردی 
در ۱۱ تیر ۱۳۲۲ اداره کل انتشارات و تبلیغات، برای انجام امور تبلیغات در داخل و خارج از کشور تشکیل شد، که پیش‌تر وظایف آن توسط بخش‌های مختلف مانند رادیو، نشریات، تئاتر، فیلم و موسیقی، انجام می‌شد. در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۴۲ بر اساس مصوبه مجلس شورای ملی، اداره کل انتشارات و تبلیغات، به وزارت اطلاعات تغییر نام داد. کمتر از ۲ سال بعد و در تیرماه ۱۳۴۶ سازمان تلویزیون ملی ایران، توسط وزارت اطلاعات راه‌اندازی شد و ۴ سال بعد در پی ادغام با بخش رادیو، در خرداد ۱۳۵۰ سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از وزارت اطلاعات تأسیس گردید. در سال ۱۳۵۳ با ادغام سازمان جلب سیاحان در وزارت اطلاعات، نام آن به وزارت اطلاعات و جهانگردی تغییر یافت.

وزارت ارشاد ملی 
پس از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ و در فروردین ماه ۱۳۵۸ به‌موجب مصوبه شورای انقلاب اسلامی، وزارت اطلاعات و جهانگردی به وزارت اطلاعات و تبلیغات تغییر نام داد و در حدود ۲ ماه بعد، در ۷ خرداد ماه ۱۳۵۸ این وزارت‌خانه به وزارت ارشاد ملی تغییر نام پیدا کرد. در بهمن ۱۳۵۸ امور حج و زیارت، از سازمان اوقاف که وابسته به نهاد نخست‌وزیری بود، منتزع شد و به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از وزارت ارشاد ملی قرار گرفت و نام آن نیز به سازمان حج و زیارت تغییر پیدا کرد.

وزارت ارشاد اسلامی 
در سال ۱۳۵۹ وزارت ارشاد ملی به وزارت ارشاد اسلامی تغییر نام داد. در سال ۱۳۶۰، واحدهایی از وزارت فرهنگ و آموزش عالی جدا و به این وزارت‌خانه ملحق شد. این واحدها پیش‌تر زیرمجموعه وزارت فرهنگ و هنر دوره پهلوی بود. (وزارت فرهنگ و آموزش عالی در اسفند ۱۳۵۷ از ادغام «وزارت فرهنگ و هنر» و «وزارت علوم و آموزش عالی» تشکیل شده بود)
در سال ۱۳۶۳ سازمان اوقاف به‌طور کامل از نهاد نخست‌وزیری منتزع شد و در پی ادغام با سازمان حج و زیارت، سازمان حج و اوقاف و امور خیریه، وابسته به وزارت ارشاد اسلامی تشکیل گردید.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 
در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۶۵ با تصویب قانون وظایف و اختیارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، این وزارت‌خانه به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تغییر نام داد و تاکنون نیز با همین نام، به‌عنوان یکی از ۱۹ وزارت‌خانهٔ فعال در دولت جمهوری اسلامی ایران، به حیات خود ادامه می‌دهد.

هک سایت‌های اینترنتی 
روز دوشنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۰ شماری از سایت‌های اینترنتی و وب‌سایت وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی مورد حمله هکری قرار گرفت و عکس ضربدر قرمز خورده سید علی خامنه‌ای و تصاویری از مریم و مسعود رجوی از رهبران سازمان مجاهدین خلق ایران به همراه شعار «مرگ بر خامنه‌ای» بر روی آن‌ها منتشر شد.

اهداف وزارت‌خانه 
مهمترين هدف وزارت خانه نظارت و سانسور هر محتوايي است كه در كشور توليد مي شود. از روزنامه، كتاب، فيلم و هر نوع رسانه ديگري.

وزیر

معاونت‌ها 
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از معاونت‌های زیر تشکیل شده‌است:
 معاونت امور فرهنگی
 معاونت امور هنری
 معاونت مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی
 دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها
 معاونت قرآن و عترت
 معاونت حقوقی، امور مجلس و استان‌ها
 معاونت توسعه مدیریت و منابع

حوزه‌های ستادی 
 دفتر ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات
 دفتر روابط عمومی
 دفتر حوزه وزارتی
 اداره کل حراست
 دفتر حوزه پشتیبانی و رفاهی کارکنان
 دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی
 مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال

سازمان‌ها و مراکز تابعه 
 سازمان امور سینمایی و سمعی بصری
 انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
 سازمان اوقاف و امور خیریه
 سازمان حج و زیارت
 سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی
 سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
 سازمان چاپ و انتشارات
 پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
 صندوق اعتباری هنر
 مؤسسه آموزش عالی علمی-کاربردی فرهنگ و هنر
 بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای
 بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا

شوراها و هیئت‌ها 
 شورای فرهنگ عمومی
 هیئت امنای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور
 ستاد عالی کانون‌های فرهنگی-هنری مساجد کشور
 شورای‌عالی سازمان حج و زیارت
 شورای‌عالی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی
 شورای‌عالی سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی
 شورای هماهنگی و نظارت بر امر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت

منابع 

 
بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۴ (میلادی) در ایران
سانسور در اسلام
نهادهای ایرانی که مشمول تحریم‌های وزارت خزانه‌داری ایالات متحده هستند
وزارت‌خانه‌های ایران
وزارت‌خانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۴ (میلادی)
وزارت‌خانه‌های فرهنگ
وزیران فرهنگ و ارشاد اسلامی