جام حذفی فوتبال ایران

جام حذفی فوتبال ایران نام مسابقات حذفی فوتبال در ایران است که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ جام پهلوی نام داشت. این جام در بزرگداشت و یادبود آزادسازی خرمشهر با عنوان «یادوارهٔ آزادسازی خرمشهر» برگزار می‌شود، به همین مناسبت بازی پایانی این مسابقات تا سال ۹۷ در ورزشگاه نفت و گاز اروندان شهر خرمشهر نیز برگزار می‌شد. تیم‌های پرسپولیس و استقلال هر کدام با ۷ قهرمانی در این مسابقات، پرافتخارترین تیم‌های این جام محسوب می‌شوند.

هم‌اکنون فدراسیون فوتبال ایران این جام را به صورت تک‌حذفی و تک‌بازی برگزار می‌کند و یکی از سهمیه‌های اصلی ایران در لیگ قهرمانان آسیا به قهرمان جام حذفی تعلق می‌گیرد. قهرمان جام حذفی، نمایندهٔ اصلی فوتبال ایران در لیگ قهرمانان آسیا است و تنها با برگزاری شش مسابقه هر تیمی می‌تواند مستقیماً به آسیا صعود کند.
از سال ۱۳۵۵ تاکنون ۳۶ دوره از مسابقات جام حذفی برگزار شده‌است و ۱۵ تیم قهرمانی در این جام را تجربه کرده‌اند.

پیشینه 

مسابقات جام حذفی ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۵۵ و در دورهٔ ریاست کامبیز آتابای بر فدراسیون فوتبال ایران برگزار شد. در ابتدا این رقابت‌ها به «جام پهلوی» معروف بود و پس از انقلاب ۱۳۵۷ با نام «جام حذفی» برگزار می‌شود. تیم ملوان بندرانزلی با برتری ۴−۱ برابر تراکتور تبریز در فینال جام حذفی ۱۳۵۵، نخستین عنوان قهرمانی جام حذفی ایران را به خود اختصاص داد.

تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران یک دورهٔ دیگر از مسابقات حذفی به انجام رسید که با قهرمانی تاج تهران همراه بود. پس از آن به دلیل وقوع انقلاب اسلامی و آغاز جنگ ایران و عراق مسابقات جام حذفی ایران برای ۸ سال (از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۵) برگزار نشد.

در سال ۱۳۶۵ مسابقات جام حذفی دوباره از سر گرفته شد. از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ که لیگ سراسری فوتبال باشگاه‌های ایران وجود نداشت، جام حذفی تنها مسابقات سراسری و ملی ایران به‌شمار می‌رفت و قهرمان آن به مسابقات جام باشگاه‌های آسیا راه پیدا می‌کرد. با این حال پس از آغاز دوبارهٔ مسابقات لیگ سراسری در ایران و بنیانگذاری مسابقات جام برندگان جام آسیا توسط کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) در سال (۹۱–۱۹۹۰)، نحوهٔ مشخص شدن نمایندگان ایران در مسابقات آسیایی دگرگون شد؛ بدین ترتیب که قهرمان لیگ فوتبال ایران به قدیمی‌ترین و بالاترین سطح مسابقات جام قارهٔ آسیا با نام جام باشگاه‌های آسیا راه می‌یافت و قهرمان جام حذفی ایران راهی مسابقات جام برندگان جام آسیا می‌شد. ای‌اف‌سی (AFC) در فصل ۲۰۰۲_۲۰۰۳، تصمیم به انحلال مسابقات جام برندگان جام آسیا و سوپر جام آسیا گرفت. در پی این تصمیم، قهرمان مسابقات جام حذفی به رقابت‌هایی با نام لیگ قهرمانان آسیا راه می‌یافت که ادامه مسابقات جام باشگاه‌های آسیا بود. از آن پس، قهرمان جام حذفی ایران همواره یکی از نمایندگان فوتبال ایران در مسابقات لیگ قهرمانان آسیا بوده‌است و این موضوع، اهمیت ویژه‌ای را به مسابقات جام حذفی داده‌است.

دوره‌های جام حذفی 
جدول زیر نشان دهنده دوره‌های برگزار شده جام حذفی به همراه تعداد تیم‌های حاضر در هر دوره، قهرمان آن دوره و تاریخ‌های آغاز و پایان هر دوره است. در بسیاری از دوره‌های جام حذفی بازی‌های فینال به صورت رفت و برگشتی انجام شد، در آن دوره‌های تاریخ پایان جام حذفی، تاریخ بازی برگشت فینال در نظر گرفته شده‌است. آخرین قهرمان این رقابت‌ها پرسپولیس است که در تهران، استقلال را با نتیجه ۲–۱ شکست داد.

برندگان و فینالیست‌ها

قهرمانی‌ها بر پایه تیم‌ها 

منبع: رده‌بندی جام حذفی ایران

قهرمانی بر پایه شهر

قهرمانی بر پایه استان 

 توضیح: پیش از تشکیل استان البرز در سال ۱۳۸۹، کرج یکی از شهرهای استان تهران بود؛ بنابراین تیم بهمن کرج نیز در زمان قهرمانی یکی از نمایندگان استان تهران بوده‌است.

شگفتی‌های جام حذفی 
اگرچه در تاریخ فوتبال بارها پیش آمده که یک تیم از لیگ سطح سوم و حتی سطح چهارم لیگ سراسری کشوری به فینال جام حذفی راه پیدا کند (برای نمونه نگاه کنید به فهرست فینال‌های جام حذفی آلمان یا جام حذفی فرانسه) یا حتی قهرمان شود (فصل ۸۳–۱۹۸۲ جام حذفی لهستان، فصل ۲۰۱۲–۲۰۱۳ جام حذفی اتریش یا فصل ۱۹۹۹–۲۰۰۰ در جام حذفی مراکش) اما در جام حذفی ایران داماش گیلان برای دومین بار در سال ۹۸–۱۳۹۷ به عنوان یک تیم از لیگ دسته دوم ایران موفق به حضور در فینال شد. همچنین در فصل ۱۳۹۶−۹۷ نیز باشگاه فوتبال خونه به خونه بابل در حالی که در لیگ آزادگان بازی می‌کرد، به فینال راه یافت که به نایب قهرمانی رسید.

جستارهای وابسته 
 فهرست مربیان برنده جام حذفی فوتبال ایران
 جام خلیج فارس
 سوپر جام فوتبال ایران
 جام حذفی فوتبال زنان ایران
 لیگ برتر خلیج فارس
 لیگ آزادگان (دسته یک)
 لیگ دسته دوم فوتبال ایران
 لیگ دسته سوم فوتبال ایران
 لیگ برتر فوتسال ایران

منابع 

 فهرست قهرمانان جام حذفی در وبگاه RSSSF
 تاریخچه کامل و نتایج همه فینال‌های جام حذفی تابناک

پیوند به بیرون 

 
بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۵ (میلادی) در ایران
ایران
رقابت‌های قهرمانی فوتبال در ایران
رویدادهای ورزشی تکرارشونده بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۵ (میلادی)
مسابقات فوتبال ایران