خاقانات گوک‌ترک

خاقانات ترک، امپراتوری گوک‌ترک یا نخستین خاقانات ترک، خاناتی بود که در اثر اتحادی دولتی میان قبایل آسیای میانه شامل  ترک‌ها و سایر قبایل، در سال ۵۵۲ میلادی، و تحت ریاست خاندان اشینا گوک‌ترکان در منطقه آلتای به وجود آمد و در تاریخ آسیای میانه نقش مهمی ایفا نمود. زبان سغدی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال شرقی، زبان رسمی، زبان دیپلماسی (روابط بین‌المللی)، زبان ضرب سکه و زبان نوشتاری آن‌ها بود. آن‌ها سال ۶۰۳ میلادی یعنی حدود ۵۰ سال بعد به دو قسمت خاقانات ترک شرقی و خاقانات ترک غربی تقسیم شدند.

ترک‌ها به رهبری بومین خان نخست ضد قبایل روران که تا آن زمان بر ترک‌ها حکم‌روایی می‌کردند، به جنگ پرداختند و در سرزمین مغولستان و آلتای دولت مقتدری تأسیس نمودند. وسعت قلمرو آنان در دوران حکمرانی مُهان خان از سال ۵۵۳ تا ۵۷۲ میلادی خیلی اوج گرفت. به اردویی که به سمت غرب رهسپار گردید، ایستمی خان برادر بومین خان سروری می‌کرد. کتیبه کولت گین حاکی است که آن‌ها مهان و ایستمی خان (استم) قوم خود را تا زیر تیمور قپیق مسکون نمودند. تیمور قپیق نام گذرگاهی کوهی است که در قرون وسطی میان سغد و تخارستان واقع بوده، در منطقهٔ کوهستان بایسون کنونی واقع بوده‌است. دسته‌های جلودار اردوی ترک‌ها تا به سرحد ایران رسیدند و در غرب تا سواحل دریای سیاه رفته، بوسفور کیمری را اشغال نمودند. در نتیجه امپراتوری خیلی مقتدر بادیه نشینان عرض وجود نمود که سرزمین عظیمی را از کره تا سواحل دریای سیاه در بر می‌گرفت. تا جایی که چین به دولت خراج‌گزار ترک‌ها تبدیل شد و هر سال غرامت هنگفتی به ترک‌ها پرداخت نموده بدین وسیله امنیت خود را تأمین می‌نمود.

در نتیجهٔ منازعات داخلی در ابتدای قرن هفتم میلادی، خاقانات ترک به دو قسمت خاقانات ترک شرقی و خاقانات ترک غربی تقسیم گردید. در سال ۶۸۲ میلادی خاقانات شرقی ترک منقرض گردید و به وجود خود خاتمه داد اما اواخر قرن هفتم میلادی، دومین خاقانات ترک تأسیس گردیده و به زودی نیرومند شد. در اواخر قرن هفتم و اواسط قرن هشتم میلادی اعراب نواحی اساسی آسیای میانه را اشغال کردند و به حکم‌رانی سیاسی ترک‌ها در این سرزمین خاتمه دادند.

خاقانات های ترک شرقی و غربی در یک نگاه، سال ۶۰۰ میلادی

پانویس

جستارهای وابسته 
 هون
 خیانیان
 باختر (بلخ)
 کوشانیان
 هفتالیان
 کیداریان
 خاقانات ترک غربی
 خاقانات ترک شرقی

منابع 
 غفوروف، باباجان. تاجیکان. تاریخ قدیم، قرون وسطی، و دورهٔ نوین. دوشنبه: مؤسسهٔ انتشاراتی عرفان، لیتوگرافی چاپ و صحافی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۷

اقوام باستانی
اقوام ترک‌تبار
ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۵۵۲ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۸ (میلادی)
تاریخ مردمان ترک‌تبار
کشورهای پیشین در آسیا
کشورهای تاریخی ترک‌تبار
کشورهای قدیم در چین باستان
گوک‌ترکان
امپراتوری‌های پیشین