توپ طلا

توپ طلا (به فرانسوی: Ballon d'Or) یک جایزهٔ فوتبالی سالیانه است که از سوی مجلهٔ فرانس فوتبال به بهترین فوتبالیست سال جهان اعطا می‌شود. این جایزه از سال ۱۹۵۶ میلادی اعطا شده‌است، اگرچه در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ میلادی در طی قراردادی با فیفا، این جایزه به‌طور موقت با بازیکن سال فوتبال جهان ادغام شد و به‌عنوان توپ طلای فیفا نام گرفت. با این حال، این همکاری در سال ۲۰۱۶ میلادی پایان یافت و جایزه تحت نام توپ طلا به کار خود ادامه داد و نام جایزهٔ سالیانهٔ فیفا نیز به بهترین بازیکن مرد فیفا تغییر یافت. لیونل مسی با دریافت ۸ توپ طلا (سال‌های ۲۰۰۹، ۲۰۱۰، ۲۰۱۱، ۲۰۱۲، ۲۰۱۵، ۲۰۱۹، ۲۰۲۱، ۲۰۲۳) رکورددار کسب این جایزه است.

با پیشنهاد گابریل آنو، نویسندهٔ ورزشی، توپ طلا براساس رأی‌گیری میان روزنامه‌نگاران ورزشی به یک بازیکن فوتبال مرد که در سال اخیر بهترین عملکرد را داشته اعطا می‌شود. از سال ۱۹۵۶ تا ۲۰۰۶ میلادی همین رویه برقرار بود. پس از سال ۲۰۰۷ میلادی، سرمربی‌ها و کاپیتان‌های تیم‌های ملی نیز حق رأی پیدا کردند. در اصل، توپ طلا جایزه‌ای مختص بازیکنان اروپایی بود اما از سال ۱۹۹۵ میلادی به بعد، توپ طلا به بازیکنانی با ملیت‌های غیراروپایی که در یکی از باشگاه‌های اروپا شاغل بودند نیز تعلق گرفت. این جایزه در سال ۲۰۰۷ میلادی با توجه به اینکه همهٔ بازیکنان فوتبال حرفه‌ای از سراسر جهان واجد شرایط هستند، به یک جایزهٔ جهانی تبدیل شده‌است.

تاریخچه 

استنلی ماتیوس بازیکن باشگاه فوتبال بلکپول برندهٔ نخستین توپ طلا بود. تا پیش از سال ۱۹۹۵ میلادی، این جایزه در رسانه‌های انگلیسی‌زبان به «فوتبالیست اروپایی سال» معروف بود. ژرژ وه‌آ بازیکن باشگاه فوتبال آ.ث. میلان تنها برندهٔ آفریقایی این جایزه، نخستین برندهٔ غیراروپایی است که در سالی که قوانین تغییر یافت، موفق به کسب این جایزه شد. رونالدو بازیکن باشگاه فوتبال اینتر میلان نیز نخستین برندهٔ اهل آمریکای جنوبی بود. لیونل مسی رکورد بیشترین تعداد جایزه را دارد و هشت بار برنده توپ طلا شده‌است. کریستیانو رونالدو نیز پنج بار برنده توپ طلا شده‌است. سه بازیکن نیز هر کدام سه بار توپ طلا گرفته‌اند: یوهان کرایف بازیکن باشگاه فوتبال آژاکس آمستردام و باشگاه فوتبال بارسلونا، میشل پلاتینی بازیکن باشگاه فوتبال یوونتوس، و مارکو فان باستن بازیکن باشگاه فوتبال آ.ث. میلان. بازیکنان اهل کشورهای هلند، آلمان، و پرتغال، هرکدام با ۷ جایزه، بیش‌ترین توپ طلا را برده‌اند. تنها فقط بازیکنان اهل آلمان (۱۹۷۲) و هلند (۱۹۸۸) توانسته‌اند در یک سال رتبه‌های اول تا سوم در رده‌بندی توپ طلای آن سال را کسب کنند. دو باشگاه اسپانیایی بارسلونا و رئال مادرید هرکدام با ۱۲ برنده، بیش‌ترین بازیکن برندهٔ توپ طلا را داشته‌اند.

میان سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۵ میلادی، توپ طلا با جایزه‌ای مشابه به‌نام بازیکن سال فوتبال جهان ادغام گردید و جایزهٔ توپ طلای فیفا ایجاد شد، که به بهترین بازیکن مرد فوتبال جهان اعطا می‌شد، اما این ادغام دیری نپایید. پس از سال ۲۰۱۱ میلادی، یوفا جایزهٔ بهترین بازیکن سال اروپا را ایجاد کرد تا قالب اصلی جایزهٔ توپ طلا حفظ شود.

نه بازیکن (بابی چارلتون، فرانتس بکن‌باوئر، گرد مولر، پائولو روسی، زین‌الدین زیدان، ریوالدو، رونالدینیو، کاکا و لیونل مسی) تاکنون هم برندهٔ جام جهانی فوتبال و لیگ قهرمانان اروپا، و هم برندهٔ توپ طلا شده‌اند.

برندگان جایزهٔ توپ طلا عمدتاً بازیکنان خط حمله بوده‌اند. با گذشت زمان، این جایزه به مجموعهٔ اختصاصی‌تری از لیگ‌ها و باشگاه‌ها رفته‌است. تا پیش از سال ۱۹۹۵ میلادی، بازیکنان ۱۰ لیگ برندهٔ توپ طلا شده‌بودند، در حالی که پس از سال ۱۹۹۵ میلادی، تنها بازیکنان لیگ‌های انگلیس، آلمان، ایتالیا، و اسپانیا برندهٔ این جایزه شده‌اند. لا لیگای اسپانیا برندهٔ بیش‌ترین تعداد توپ طلا است. بارسلونا و رئال مادرید بیش‌ترین برندگان توپ طلا پس از سال ۱۹۹۵ میلادی بوده‌اند.

اهدای توپ طلای سال ۲۰۲۰ به دلیل شیوع ویروس کرونا لغو گردید و با مراسم سال ۲۰۲۱ ادغام گردید که لیونل مسی بالاتر از روبرت لواندوفسکی برنده توپ طلای این مراسم شد.

برندگان

برندگان برپایهٔ بازیکن 

برندگان یک بار توپ طلا تنها در صورتی ذکر شده‌اند که در یک سال دیگر نیز دوم یا سوم شده باشند.

برندگان بر پایهٔ کشور

برندگان بر پایهٔ باشگاه

جایزه‌های دیگر 

یک جایزهٔ افتخاری تحت عنوان سوپر توپ طلا  در سال ۱۹۸۹ میلادی به آلفردو دی استفانو اعطا شد، پس از آنکه وی در رأی‌گیری مجلهٔ فرانس فوتبال از یوهان کرایف و میشل پلاتینی پیشی گرفت.

یک دهه بعد، فرانس فوتبال پس از رأی‌گیری از برندگان پیشین توپ طلا، پله را به‌عنوان بازیکن فوتبال قرن انتخاب کرد. از میان ۳۴ برندهٔ سابق، ۳۰ نفر در رأی‌گیری شرکت کردند؛ استنلی ماتیوس، عمر سیووری، و جرج بست در رأی‌گیری شرکت نکردند و لو یاشین نیز درگذشته‌بود. به هر رأی‌دهنده پنج رأی به ارزش پنج امتیاز اختصاص یافت، با این حال، دی استفانو فقط نفر اول، پلاتینی نفر دوم و سوم، و ژرژ وه‌آ دو بازیکن را برای مقام پنجم انتخاب کردند. پله با دریافت ۱۷ رأی، یعنی تقریباً دو برابر بیش‌تر از دیگو مارادونا، برنده اعلام شد.

همزمان با شصتمین سالگرد تأسیس جایزهٔ توپ طلا در سال ۲۰۱۶ میلادی، فرانس فوتبال ارزیابی مجدد جوایز ارائه‌شدهٔ پیش از سال ۱۹۹۵ میلادی را منتشر کرد، در حالی که فقط بازیکنان اروپایی واجد شرایط دریافت این جایزه بودند. ۱۲ جایزه از ۳۹ توپ طلایی ارائه‌شده در این مدت به بازیکنان آمریکای جنوبی اهدا می‌شد. علاوه بر پله و دیگو مارادونا، گارینشا، ماریو کمپس، و روماریو نیز به‌صورت گذشته‌نگر به‌عنوان برندگان شایسته شناخته شدند. با این‌حال، برندگان اصلی بدون تغییر باقی می‌مانند.

همچنین، مارادونا و پله برای خدمات‌شان به فوتبال، به‌ترتیب در مراسم توپ طلای ۱۹۹۶ و ۲۰۱۳ برندهٔ توپ طلای افتخاری شدند.

جستارهای وابسته 
 سوپر توپ طلا
 توپ طلای فیفا
 توپ طلای زنان
 جوایز بهترین‌های فیفا
 بازیکن سال فوتبال جهان

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 
 

 
 

بنیان‌گذاری‌های ۱۹۵۶ (میلادی) در اروپا
بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۶ (میلادی) در اروپا
توپ طلای اروپا
جوایز بازیکن فوتبال سال
جوایز بنیان نهاده شده در ۲۰۰۹
جوایز بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۶
جوایز بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۶