تحلیل پوششی داده‌ها

تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) یک تکنیک بر اساس برنامه‌ریزی خطی برای ارزیابی عملکرد مجموعه ای از واحد های تصمیم گیرنده متجانس است. تاریخچه استفاده از این روش در ایران به مطالعات غلامرضا جهانشاهلو مربوط می شود که به پدر علم تحلیل پوششی داده ها در ایران معروف هستند. این تکنیک به ارزیابی عملکرد واحد های تصمیم گیرنده با چند وروردی و چند خروجی می پردازد. همچنین از مهمترین ویژگی های آن می توان به ارایه یک الگو قابل دسترس برای واحد های تصمیم گیرنده اشاره کرد. بعبارتی این روش واحد های تصمیم گیرنده را به دو گروه کارا و ناکارا طبقه بندی می کند.
از دیگر پژوهشگران ایرانی این حوزه می توان به دکتر فرهاد حسین زاده لطفی، دکتر علیرضا امیر تیموری، دکتر علی امروزنژاد و ... اشاره کرد.

کاربرد 
یکی از ابزارهای مناسب و کارآمد در زمینه سنجش و ارزیابی بهره‌وری، تحلیل پوششی داده‌ها می‌باشد که به عنوان یک روش غیر پارامتری به منظور محاسبه کارایی واحدهای تصمیم گیرنده استفاده می‌شود. امروزه استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها با سرعت زیادی در حال گسترش بوده و در ارزیابی سازمانها و صنایع مختلف مانند صنعت بانکداری، پست، بیمارستانها، مراکز آموزشی، نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و... استفاده می‌شود. توسعه‌های زیادی از جنبه تئوری و کاربردی در مدلهای تحلیل پوششی داده‌ها اتفاق افتاده که شناخت جوانب مختلف آن را برای به کارگیری دقیقتر اجتباب ناپذیر می‌کند. تحلیل پوششی داده ها را می توان با روش های تصمیم گیری چندمعیاره ترکیب نمود تا نتایج بهتری حاصل شود. به عنوان مثال می توان به ترکیب روش های تصمیم گیری چند معیاره MADM و تحلیل پوششی داده ها اشاره کرد. استفاده از مدلهای تحلیل پوششی داده‌ها علاوه بر تعیین میزان کارایی نسبی، نقاط ضعف سازمان را در شاخصهای مختلف تعیین کرده و با ارائه میزان مطلوب آنها، خط مشی سازمان را به سوی ارتقای کارایی و بهره‌وری مشخص می‌کند. همچنین الگوهای کارا که ارزیابی واحدهای ناکارا بر اساس آن‌ها انجام گرفته‌است به واحدهای ناکارا معرفی می‌شوند. الگوهای کارا واحدهایی هستند که با ورودی‌های مشابه واحد ناکارا خروجی‌های بیشتر یا همان خروجی‌ها را با استفاده از ورودی‌های کمتر تولید کرده‌اند. این تنوع وسیع در نتایج است که موجب شده‌استفاده از این تکنیک با سرعت فزاینده‌ای رو به گسترش باشد. همین امر موجب شده‌است که این تکنیک از بعد تئوری نیز رشد فزاینده‌ای داشته باشد و به یکی از شاخه‌های فعال در علم تحقیق در عملیات تبدیل شود.

نرم‌افزارها 
نرم‌افزارهای مرتبط با تحلیل پوششی داده‌ها عبارتند از:
 Frontier Analysis

PIM-DEASoft*

 ماژول DEA در نرم افزار بودجه ریزی عملیاتی الماس - گروه مشاوران پنکو

منابع 

اقتصاد تولید
برنامه‌ریزی خطی
بهره‌وری
تحقیق در عملیات