علی گلزاده غفوری

علی گلزاده غفوری (۲۵ اردیبهشت ۱۳۰۲ – ۱۱ دی ۱۳۸۸) روحانی، حقوقدان، مجتهد، نویسنده و استاد دانشگاه اهل ایران بود. او از روحانیون دوره اول انقلاب، نماینده استان تهران در مجلس خبرگان قانون اساسی و نماینده تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی (از نهضت آزادی) بود.

زندگی‌نامه 
علی گلزاده غفوری ۲۵ اردیبهشت ۱۳۰۲ هجری شمسی در قزوین به دنیا آمد. وی حقوقدان، مجتهد، نویسنده و استاد دانشگاه و از روحانیون خوشنامی بود که فعالیت‌های سیاسی اش را از زمان شاه آغاز کرد.

تحصیلات 
او در نجف اشرف تحصیل کرده بود. وی از معدود روحانیونی بود که در سالهای قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در کنار تحصیلات دینی در رشته حقوق قضایی نیز به تحصیل پرداخته و دکترای خود را در این رشته از دانشگاه سوربن در فرانسه اخذ نموده بود. او به زبانهای عربی و فرانسه مسلط بود.

پیش از انقلاب اسلامی 
گلزاده غفوری دبیر زبان انگلیسی و فقه و عربی و اخلاق در مدرسه علوی بود. سال‌ها به خاطر فعالیت‌های مبارزاتی و آزادی‌خواهانه در دوران حکومت پهلوی به منطقه کیلان در دماوند تبعید شد.

وی در دهه پنجاه همراه با سید محمد بهشتی، محمدجواد باهنر و سید رضا برقعی نگارش تعلیمات دینی و معارف اسلامی دبیرستان و دبستان در نظام جدید آموزش و پرورش زمان شاه را آغاز کرد.

پس از انقلاب اسلامی 

علی گلزاده غفوری در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی با ۱٫۵۵۳٫۱۸۵ رای به عنوان چهارمین نماینده (بعد از محمود طالقانی، بنی‌صدر و منتظری) از استان تهران انتخاب شد. وی که از سوی اعضای خبرگان به عضویت شورای پنج نفره بررسی و تدوین آیین‌نامه داخلی مجلس خبرگان انتخاب شد، هم‌زمان از اعضای اصلی شورای سه نفره هماهنگی مجلس خبرگان بود.

مخالفت با گنجاندن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی 
وی در مجلس خبرگان قانون اساسی به اتفاق آیت‌الله طالقانی و مرتضی حائری یزدی و عزت‌الله سحابی از جمله کسانی بود که به ولایت فقیه رای منفی داد. غفوری با بسیاری از موارد قانون اساسی که به پیش‌نویس قانون اساسی اضافه شد، مخالفت کرد. وی در برابر فراکسیون آقایان منتظری و بهشتی و آیت که در مقام جا انداختن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی بودند شاخص‌ترین روحانی مخالف بود و آشکارا به اصل ولایت فقیه رای منفی داد.

به اعتقاد احمد سلامتیان نماینده دور اول مجلس شورای اسلامی او از طرفداران آن طرز تفکری بود که به نوعی صحبت از «جمهوری دموکراتیک اسلامی» می‌کردند. مسئله‌ای که مهندس بازرگان هم آن را قبل از رای‌گیری ۱۲ فروردین مطرح کرد، اما آیت‌الله خمینی «جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم، نه یک کلمه زیاد» را گفت.

به اعتقاد احمد سلامتیان گلزاده غفوری نه با اصل پنجم قانون اساسی موافق بود، نه با دادن یک مقام ویژه قدرت به روحانیت در امر حکومت اعتقادی داشت او به ویژه با اصل ۱۱۰ قانون اساسی و دادن فرماندهی کل قوا مخالفت می‌کرد. غفوری با بسیاری از موارد قانون اساسی که به پیش‌نویس قانون اساسی اضافه شد، مخالفت کرد.

گلزاده غفوری و مجلس شورای ملی 
علی گلزاده غفوری در اسفند ۱۳۵۸ در انتخابات مجلس شورای اسلامی در مرحله اول انتخابات به مجلس راه یافت. او نفر دهم از هجده نفری بود که در مرحله اول با رای بالای مردم به مجلس راه یافت. گلزاده غفوری تا بهار سال ۶۰ در مباحث مجلس همواره یک پای ثابت و بسیار فعال بود. طرحها و لوایح را به دقت مطالعه کرده در کمیسیونهای تخصصی نظر کارشناسی می‌داد، از وزرا پرسشهای اساسی می‌پرسید و به گواه سایر نمایندگان در زمینه سیاست خارجی، امور بودجه و مسائل اقتصادی و قضایی بسیار دقیق و فعال بود اما در پی نقدهای تیزی که در مورد طرح‌ها و لوایح داشت با برخی از نمایندگان حزب حاکم (جمهوری اسلامی) اصطکاک پیدا کرد.

سرانجام علی گلزاده غفوری از روز ۲۰خرداد ۱۳۶۰ از شرکت در جلسات مجلس خودداری کرد و دیگر به مجلس نرفت. فرزند گلزاده غفوری دربارهٔ علت استعفای پدر از نمایندگی مجلس می‌گوید:

احمد سلامتیان که در این دوران خود در مجلس حاضر نبود می‌گوید:

خانه‌نشینی و اعدام فرزندان و داماد 

علی گلزاده غفوری بعد از ترک مجلس و خانه‌نشینی و پس از چهل سال کار فعالیت در لباس روحانیت، برای همیشه با این لباس (عبا و عمامه) وداع کرد تا به این وسیله فاصله خودش را با طبقه روحانیت در حاکمیت حفظ کند. او علاوه بر این تغییر ظاهری به بازبینی آثار خود نشست و برخی از آثارش را مجدداً تنظیم و تصحیح کرد.

سلامتیان در مورد سه دهه پایان زندگی وی معتقد است: انزواء و ترک صحنهٔ سیاست به ایشان تحمیل شد. ایشان تا پایان دوره مجلس اول عملاً تحت نظر بود و هیچ آزادی عملی از خود نداشت. فرزندان او را اعدام کرده و در شرایط بسیار سخت و دشواری زندگی می‌کرد. در مورد او در طی این سه دهه می‌توان گفت از سال ۱۳۶۰ تا دو روز قبل که درگذشت، در زندان و حصر به سر می‌برده‌است.

بعد از جریانات مجلس، وی لباس روحانیت را کنار می‌گذارد. سلامتیان در این مورد می‌گوید: «لباس روحانیت را به زور و با فشار از ایشان گرفتند، اما ایشان هم هیچ اصراری برای به تن داشتن این لباس نداشتند. حتی در زمانی که ایشان در تحصن بود، اجازه داشتن عبا و عمامه را برای گلزاده غفوری ممنوع کردند.»

سلامتیان از بازداشت و اعدام فرزندان او می‌گوید:

بعد از پایان دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی دکتر علی گلزاده غفوری خواسته و ناخواسته از صحنه سیاسی کشور کنار کشید. دختر او مریم گلزاده غفوری و دامادش علیرضا حاج صمدی در سال ۶۲ به اتهام ارتباط با مجاهدین بازداشت و بعد از ۵ سال، در سال ۱۳۶۷ طی اعدام‌های دسته جمعی در زندان‌های ایران، اعدام شدند.

از دست دادن فرزندان 

۲۸ شهریور ۱۳۶۰ محمدصادق گلزاده غفوری فرزند بزرگش که ۲۳سال بیشتر نداشت به جرم همکاری با سازمان مجاهدین خلق ایران اعدام شد.
دو هفته بعد در تاریخ ۱۳ مهر فرزند کوچکش محمدکاظم گلزاده غفوری در ۱۹سالگی تیرباران شد و هفت سال بعد دخترش مریم گلزاده ۲۸ساله دانشجوی رشته ریاضی دانشگاه تهران و دامادش علیرضا حاج صمدی دانشجوی ۳۳ساله دانشگاه تهران در جریان کشتار زندانیان سیاسی در مرداد ماه سال ۱۳۶۷ حلق‌آویز شدند.

درگذشت 
گلزاده غفوری در سال‌های آخر عمر از صحنه عمومی کنار رفت و سرانجام در ظهر جمعه ۱۱ دی ۱۳۸۸ در بیمارستان آراد تهران درگذشت. پیکر او ساعت ۹ صبح روز ۱۲ دی از مقابل منزل‌اش به سمت بهشت زهرا تشییع شد.

پس از درگذشت وی مریم رجوی محسن کدیور و عبدالکریم سروش در بیانیه‌هایی مرگ او را تسلیت گفتند.

آثار 
 سرگذشت و شهادت هشتمین امام شیعیان امام رضا علیه السلام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۵۳ ش، در ۹۲ صفحه
 موقعیت زنان در قرآن، انتشارات الفتح، ۱۳۵۳ ش، در ۱۱۵ صفحه
 انفال یا ثروت‌های عمومی
 خطوط اصلی در نظام اقتصادی اسلام
 اسلام و اعلامیه جهانی حقوق بشر
 نقدی بر لایحه قصاص
 نظامات اجتماعی در اسلام
 ضرورت بازنگری فقهی و سیر تحول فقاهت و اجتهاد
 کوششی در راه تبیین و تفکر در مورد توحید
 قضا در اسلام و نظام قضایی منسوب به اسلام
 پایه‌های اصلی دعوت اسلام
 گوشه ای از سرگذشت و شهادت امام حسین، انتشارات فجر، ۱۳۵۶ ش، در ۲۳۲ صفحه
 شناخت اسلام، مولفان: سید محمد حسینی بهشتی، محمد جواد باهنر و علی گلزاده غفوری، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران. کار تالیف این کتاب، توسط سه مولفِ مذکور در سال ۱۳۵۷ ش، به پایان رسید و سپس زیر نظر محمد جواد باهنر، تنظیم گردید. این کتاب با استقبال گسترده ی جامعه، مواجه و به همین دلیل، بارها توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تجدید چاپ شد و بعدها به دلیلِ نایاب بودن، با تایید و مجوز بنیاد نشر آثار و اندیشه های دکتر بهشتی، توسط انتشارات بقعه و انتشارات روزنه نیز منتشر گردید و باز هم به چاپ های بعدی رسید و چند بار، تجدید چاپ شد

پیوند به بیرون 
 مصاحبهٔ آقای دکتر علی گل زاده غفوری با سایت علامه کرباسچیان (حاوی یکی از آخرین عکسهای او)
سایت رسمی دکتر علی‌زاده غفوری https://web.archive.org/web/20141217045844/http://golzadehghafouri.ir/

منابع 

 ایران امروز
 خانم مریم گلزاده غفوری - یادبود حقوق بشر بنیاد عبدالرحمن برومند
 آقای محمد کاظم گلزاده غفوری - یادبود حقوق بشر بنیاد عبدالرحمن برومند
 آقای محمدصادق گلزاده غفوری - یادبود حقوق بشر بنیاد عبدالرحمن برومند

استادان دانشگاه تهران
اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
اصلاح‌گران دینی مسلمان
اهالی تهران
اهالی قزوین
حقوق‌دانان اهل ایران
دانش‌آموختگان دانشگاه پاریس
درگذشتگان ۱۳۸۸
درگذشتگان ۲۰۱۰ (میلادی)
دور از وطن‌های اهل ایران در فرانسه
روحانیان شیعه تارک لباس روحانیت
زادگان ۱۳۰۲
زادگان ۱۹۲۳ (میلادی)
نمایندگان تهران در مجلس شورای اسلامی
نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی
نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی
نویسندگان مرد اهل ایران