بابک بیات

علی‌حسین بیات زرندی مطلق معروف به بابک بیات (زادهٔ ۲۳ خرداد ۱۳۲۵ در تهران – درگذشتهٔ ۵ آذر ۱۳۸۵ در تهران)، آهنگساز، نوازنده، تنظیم‌کننده و آهنگساز فیلم ایرانی بود.

زندگی هنری

قبل از انقلاب 
بابک بیات در سال ۱۳۲۵ در شهر تهران به دنیا آمد. از سن ۱۹ سالگی در اپرای تهران و زیر نظر خانم اولین باغچه‌بان، آقای ثمین باغچه‌بان و نصرت‌الله زابلی با موسیقی کلاسیک و جهانی آشنا شد و در حدود پنج سال همکاری خود را با این اپرا ادامه داد. بعد از آن با محمد اوشال آهنگساز و رهبر ارکستر جاز فولکلوریک دوستی عمیقی پیدا کرد که این دوستی به ادامه هارمونی و آکومپانیمان و فراگیری دیگر اشتیاقات موسیقایی بیات منجر شد. ایرج جنتی عطایی شاعر و ترانه‌سرا و نمایشنامه‌نویس که از دوران کودکی تا قبل از انقلاب با بابک بیات همگام با هم موسیقی ترانه را ادامه دادند، در زندگی بیات و خانواده‌اش بسیار مؤثر بود، که این دوستی به ساخت ترانه‌های بسیاری از جمله: غریبه، جنگل، بن‌بست، خونه، فریاد زیر آب، علی کنکوری، تپش، خاتون، سایه، خورجین (بانوی شرقی)، فصل بد خاکستری (روح بزرگوار)، سقف، هیچ‌کسی مثل تو نبود، طلایه‌دار (ای بزرگ موندنی) و بسیاری ترانه‌های دیگر منجر شد.

بابک بیات موسیقی فیلم را با فیلم غریبه که با همراهی واروژان ساخته شد، شروع کرد. بعد از فیلم غریبه، بیات موسیقی فیلم‌های خورشید در مرداب، شب آفتابی (با ترانه عروسک قصه من)، برهنه تا ظهر با سرعت، فریاد زیر آب، سریال چنگک و بسیاری موسیقی فیلم‌های دیگر را ساخت.

پس از انقلاب 
بعد از انقلاب بابک بیات فعالیت موسیقی را در شرکت ابتکار، همراه با دوستش ابراهیم زال‌زاده و با کاست قاصدک، زندگی‌نامه صمد بهرنگی ادامه داد. پس از آن کاست خروس زری پیرهن پری را به همراه احمد شاملو کار کرد و برای کاست‌های سکوت سرشار از ناگفته‌هاست و چیدن سپیده‌دم با صدای احمد شاملو موسیقی ساخت.

بابک بیات موسیقی فیلم را در بعد از انقلاب با فیلم مرگ یزدگرد ساخته بهرام بیضایی ادامه داد و در سال ۱۳۶۲ موسیقی فیلم‌های نقطه ضعف و ریشه در خون را ساخت و در سال‌های بعد برای فیلم‌های شاید وقتی دیگر و مسافران ساخته‌های بهرام بیضایی، سریال سلطان و شبان، کشتی آنجلیکا، عروس، پرده آخر، طلسم، مرسدس، جهان پهلوان تختی، دست‌های آلوده، اتوبوس، قرمز، دو زن، شیدا و در حدود ۹۰ فیلم سینمایی موسیقی نوشته‌است و آخرین سریالی که وی برای آن موسیقی ساخته‌است سریال ولایت عشق است.

افتخارات و جوایز 
بابک بیات در سال ۱۳۶۹ پس از چند بار کاندیدا شدن برای جایزه بهترین موسیقی فیلم، بالاخره این سال وقتی که از پنج کاندیدای موسیقی فیلم سه بار نام او را اعلام کردند، جایزه سیمرغ بلورین فجر را برای فیلم عروس دریافت کرد.

همچنین در سال ۱۳۷۵ وقتی که از بین چهار کاندیدا دو بار نامش اعلام شد، مجدداً سیمرغ بلورین را دریافت نمود.

وی در خانه سینما برای فیلم ساحره جایزه اول موسیقی فیلم را دریافت کرد و در جشن گزارش فیلم جایزه بهترین آهنگسازی را برای صد سالگی سینما از آن خود کرد.

در سال ۱۳۸۱ در مراسمی که در شیراز برگزار شد از بابک بیات و چهار هنرمند بزرگ دیگر ایران تقدیر به عمل آمد. همچنین در همین سال و در مراسمی دیگر از بابک بیات به خاطر یک عمر تلاش در زمینه ترانه ایران تقدیر شد که در این مراسم پیام‌هایی از ایرج جنتی عطایی، بهرام بیضایی قرائت گردید.

از دیگر فعالیت‌های بابک بیات در این سال‌ها ساخت قطعه کرال و ارکسترال «سرزمین خورشید» بود، که در سال ۱۳۷۶ توسط ارکستر سمفونیک تهران و به رهبری «فریدون ناصری» اجرا شد. بابک بیات در کنار ساخت موسیقی، حدود هشت سال در دانشگاه‌های تهران مشغول به کار بود و موسیقی فیلم تدریس می‌کرد.

آهنگسازی 
بابک بیات به آموزش خوانندگان زیادی از جمله محمد اصفهانی، حامی، مانی رهنما، نیما مسیحا پرداخت.

وی ترانه‌های بسیاری را با کلام ترانه‌سرایانی چون ایرج جنتی عطایی،  با صدای خوانندگانی همچون داریوش، معین،  ابی، عارف، ستار و گوگوش ساخته است.

زندگی شخصی 
وی در مصاحبه با ماهنامه نسیم هراز اصالت پدرش را متولد ده مامونیه که اکنون شهرستان شده می‌داند.

بخشی از مصاحبه: «از وی می‌پرسم: «اصالت‌شان مربوط به کجا بود؟» می‌گوید: «پدر من مال اطراف تهران بود و در شانزده سالگی آمده بود تهران. در اطراف تهران جایی که به ساوه نمی‌رسد یک جایی بود به نام «مامونیه.» جایی که الان فرودگاه زده‌اند نزدیک مامونیه است. تنها ده فارس آنجا بوده. اسمش هم از مام می‌آید به معنای مادر. ده‌های دیگر هم آن اطراف بودند که همه‌شان ترک‌زبان بودند مثل قاسم‌آباد و غیره. این ده که پدرم از آنجا بوده همه‌شان فارس بودند. ایرانی اصیل صحبت می‌کردند. طبق گفته ایشان نام واقعی وی یک اسم و فامیلی خیلی دراز داشتم: «علی حسین بیات زرندی مطلق.» وقتی بزرگ‌تر شدم زرندی را برداشتم و شد بیات مطلق و یک اسم مستعار هم برای خودم انتخاب کردم به نام بابک. شدم بابک بیات و همه من را به این اسم می‌شناختند.»

بابک به زندگی گذشته خود می‌بالید و از بیان آن ترسی نداشت. از محله‌های جنوب شهر تهران و از آشنایی با ایرج جنتی عطایی در همین محله‌ها. سرآسیاب دولاب، خیابان شهباز، شکوفه، کرمان، و آن همه خاطره از خانه محقری که حتی کوچکترین صدایی به گوش همسایه‌ها می‌رسید و آغاز آهنگسازی‌اش از همین خانه محقر ۴۸ متری بود؛ و خاطرات شیرین زندگی گذشته‌اش با پدر و مادر و دو برادرش که سراسر تعریف از عاطفه و مهربانی و فداکاری والدین‌اش برای او بود. زمزمه کردن هنگام رفتن به دبیرستان با کفش سوراخ و ساختن ملودی تازه، در حالی که سرمای طاقت‌فرسا از سوراخ کفش تمام وجودش را فرا گرفته بود. میدان ژاله، چهارراه آبسردار و راه مدرسه و پدرش که دوست داشت او یک ورزشکار شده و به دانشگاه افسری برود و زندگی نظامی را شروع کند. اما او با این تفکر پدر جنگید و موسیقی را دنبال کرد و به همین دلیل بدون حمایت پدر راه خود را ادامه داد.

مرگ پسرش، مانی، در زندگی بابک بسیار اثرگذار بود. پس از مانی، بابک صاحب دو پسر دوقلو به نام‌های «بامداد» و «باربد» شد که هر دو آهنگساز هستند و همچنین یک دختر به نام «غزل».

درگذشت 
بیات در تاریخ ۵ آذر ۱۳۸۵ به علت نارسایی کبدی در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

در سومین دوره مراسم سال‌نوای موسیقی ایران٬ بزرگداشت ۴ هنرمند درگذشته از جمله «بابک بیات» برگزار و از خانواده ایشان با اهداء تندیس یادبود قدردانی شد. این مراسم در آذر ۱۳۹۶ در تالار خلیج فارس بنیاد آفرینش‌های هنری نیاوران برگزار شد.

آثار

ترانه

موسیقی فیلم 

 غریبه (۱۳۴۹)
 شیرتوشیر (۱۳۵۱)
 خورشید در مرداب (۱۳۵۲)
 هیاهو (۱۳۵۳)
 تنها حامی (۱۳۵۵)
 شب آفتابی (۱۳۵۶)
 فریاد زیر آب (سیروس الوند - ۱۳۵۶)
 برهنه تا ظهر با سرعت (۱۳۵۵)
 مرگ یزد گرد (بهرام بیضایی - ۱۳۶۰)
 نقطه ضعف (محمدرضا اعلامی - ۱۳۶۲)
 سلطان و شبان (مجموعه، داریوش فرهنگ - ۱۳۶۲)
 راه دوم (۱۳۶۳)
 ریشه در خون (سیروس الوند - ۱۳۶۳)
 مترسک (حسن محمدزاده - ۱۳۶۳)
 آتش در زمستان (حسن هدایت - ۱۳۶۴)
 اتوبوس (یدالله صمدی - ۱۳۶۴)
 جستجو در شهر (۱۳۶۴)
 صاعقه (۱۳۶۴)
 سایه همسایه (اسماعیل خلج -۱۳۶۵)
 ترنج (محمدرضا اعلامی - ۱۳۶۵)
 تشکیلات (منوچهر مصیری - ۱۳۶۵)
 طلسم (داریوش فرهنگ - ۱۳۶۵)
 ایستگاه (یدالله صمدی - ۱۳۶۶)
 شاید وقتی دیگر (بهرام بیضایی - ۱۳۶۶)
 شکار (مجید جوانمرد - ۱۳۶۶)
 گاویار (کیومرث پوراحمد - ۱۳۶۶)
 گمشدگان (محمدعلی سجادی - ۱۳۶۶)
 مزدوران (۱۳۶۶)
 مکافات (منوچهر مصیری - ۱۳۶۶)
 ویزا (بهرام ری‌پور - ۱۳۶۶)
 شاخه‌های بید (امرالله احمدجو - ۱۳۶۷)
 شب حادثه (سیروس الوند - ۱۳۶۷)
 عروسی خوبان (محسن مخملباف - ۱۳۶۷)
 کشتی آنجلیکا (محمدرضا بزرگ نیا - ۱۳۶۷)
 تمام وسوسه‌های زمین (حمید سمندریان - ۱۳۶۸)
 دستمزد (مجید جوانمرد - ۱۳۶۸)
 دو سرنوشت (مهران تأییدی - ۱۳۶۸)
 شب مکافات (۱۳۶۸)
 شنا در زمستان (محمد کاسبی - ۱۳۶۸)
 گل سرخ (حمید تمجیدی - ۱۳۶۸)
 پرده آخر (واروژ کریم‌مسیحی - ۱۳۶۹)
 عروس (بهروز افخمی - ۱۳۶۹)
 دو فیلم با یک بلیط (داریوش فرهنگ - ۱۳۶۹)
 آقای بخشدار (خسرو معصومی - ۱۳۷۰)
 بهترین بابای دنیا (داریوش فرهنگ - ۱۳۷۰)
 عشق من، شهر من (علی قوی‌تن - ۱۳۷۰)
 قربانی (رسول صدرعاملی - ۱۳۷۰)
 مار (مجید جوانمرد - ۱۳۷۰)
 مسافران (بهرام بیضایی - ۱۳۷۰)
 مو تو (محمدعلی نظریان - ۱۳۷۰)
 خوش خیال (۱۳۷۱)
 روز فرشته (بهروز افخمی - ۷۲/۱۳۷۱)
 تماس شیطانی (حسن قلی‌زاده - ۱۳۷۱)
 آتش در خرمن (سعید حاجی‌میری - ۱۳۷۱)
 افعی (محمدرضا اعلامی - ۱۳۷۱)
 بیا با من (مهدی ودادی - ۱۳۷۱)
 دیدار (محمدرضا هنرمند - ۱۳۷۲)
 جنگ نفت کش‌ها (محمدرضا بزرگ‌نیا - ۱۳۷۲)
 عروسی خون (مجید جوانمرد - ۱۳۷۳)
 روز شیطان (بهروز افخمی - ۱۳۷۳)
 توفان (محمدرضا بزرگ‌نیا - ۱۳۷۴)
 سرزمین خورشید (احمدرضا درویش - ۱۳۷۵)
 دیپلمات (داریوش فرهنگ - ۱۳۷۵)
 حرفه‌ای (اسماعیل فلاح‌پور - ۱۳۷۵)
 مردی شبیه باران (سعید سهیلی - ۱۳۷۵)
 پهلوانان نمی‌میرند (حسن فتحی - ۱۳۷۵)
 مرسدس (مسعود کیمیایی - ۱۳۷۶)
 جهان پهلوان تختی (بهروز افخمی - ۱۳۷۶)
 ساحره (داود میرباقری - ۱۳۷۶)
 قرمز (فریدون جیرانی - ۱۳۷۷)
 معصوم (داود توحیدپرست - ۱۳۷۷)
 فریاد (مسعود کیمیایی - ۱۳۷۷)
 دو زن (تهمینه میلانی - ۱۳۷۷)
 شیدا (کمال تبریز - ۱۳۷۷)
 ولایت عشق (مجموعه، مهدی فخیم‌زاده - ۱۳۷۸)
 دست‌های آلوده (فیلم) (سیروس الوند - ۱۳۷۸)
 سام و نرگس (ایرج قادری - ۱۳۷۹)
 یک الف ناقابل (محمدرضا عرب - ۱۳۸۰)

نوازندگی 

 خاکستری (۱۳۵۶)
 بت‌شکن (۱۳۵۵)
 مراد برقی و هفت دخترون (۱۳۵۳)
 علی کنکوری (۱۳۵۲)
 شیر توشیر (۱۳۵۱)
 غریبه (۱۳۵۱)
 فدایی (۱۳۵۱)

منابع 

 
 صفحهٔ بابک بیات در وب‌گاه ایران ترانه

پیوند به بیرون 
 
 امیر رستاق، از گوگوش و داریوش تا شاید وقتی دیگر، مروری بر آثار بابک بیات بی‌بی‌سی فارسی ۲۹ نوامبر ۲۰۱۶

آهنگسازان فیلم اهل ایران
آهنگسازان اهل ایران
اهالی تهران
برندگان تندیس زرین بهترین موسیقی
برندگان سیمرغ بلورین بهترین موسیقی
تنظیم‌کنندگان موسیقی اهل ایران
خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
درگذشتگان ۱۳۸۵
درگذشتگان ۲۰۰۶ (میلادی)
زادگان ۱۳۲۵
زادگان ۱۹۴۶ (میلادی)
نوازندگان پیانو اهل ایران
موسیقی‌دانان مرد اهل ایران
موسیقی‌دانان اهل تهران
بابک بیات