شهرزاد (بازیگر)

کبری سعیدی با نام هُنری شهرزاد (زاده ۱۸ آذر ۱۳۲۹، تهران) هنرپیشه، شاعر، نویسنده و یکی از نخستین فیلمسازان زن در سینمای ایران است.

زندگی و فعالیت هنری 
کبری سعیدی در سال ۱۳۲۹ در تهران زاده شد. او از سنین نوجوانی در کافه‌های خیابان لاله‌زار رقصندگی می‌کرد و سپس در سال ۱۳۴۸ با نام مستعار شهرزاد در فیلم «قیصر» ساخته مسعود کیمیایی در نقش رقصنده‌ای به نام سهیلا فردوس بازی کرد. در ابتدا نقش‌های کوچکی (بیشتر نقش زنان رقاصه یا بدکاره) در سینما برعهده گرفت و کم‌کم نقش‌های تأثیرگذاری در فیلم‌هایی مانند «تنگنا» و «صبح روز چهارم» بازی کرد که در جشنواره سپاس برنده جایزه شد.

شهرزاد حدود سال ۱۳۵۲ در اعتراض به فضای حاکم در فیلم‌فارسی از بازیگری کناره‌گیری کرد و به عضویت گروه سینمای آزاد درآمد و به ساختن فیلم کوتاه پرداخت. در همین زمان شعرهایش را چاپ می‌کرد و داستان‌های کوتاهش در نشریاتی چون روزنامه آیندگان و کتاب جمعه منتشر می‌شد.

مجموعه اشعار او که تحت عنوان «با تشنگی پیر می‌شویم» در دو هزار نسخه توسط انتشارات اشراقی چاپ شده‌است، گفته می‌شود هزینه انتشار این کتاب را که در آن زمان چیزی حدود پنج‌هزار تومان بود، بهروز وثوقی تقبل کرده‌است. همچنین طراحی و عکس روی جلد کتاب را نیز امیر نادری، عکاس فیلم آن روزها و کارگردان معروف سال‌های بعد به عهده گرفته بود.

در سال ۱۳۵۶ شهرزاد اولین (و آخرین) فیلم بلندش را به نام «مریم و مانی» با بازی و سرمایه‌گذاری پوری بنایی ساخت. این فیلم از معدود فیلم‌های سینمای ایران پیش از انقلاب است که قهرمان داستان، نویسنده و کارگردان آن زن هستند. اما فیلم در آن سال توقیف شد و در سال ۱۳۵۹ موفق به اکران شد.

پس از آن خبری از شهرزاد در دست نبود به طوری که او را مُرده می‌پنداشتند. در واقع شهرزاد سعیدی در جریان انقلاب ۱۳۵۷ تمام دارایی خود، حتی کتاب‌ها و فیلم‌هایش را از دست داد. او در سال ۱۳۶۴ به آلمان رفت و هفت سال بعد به ایران بازگشت و در شهرهای مختلف با مشکلات مالی به زندگی پرداخت.

فیلم مستند «شهرزاد» ساختهٔ «مهران زینت‌بخش» فیلمی دربارهٔ زندگی شهرزاد است که در سال ۱۳۹۲ و با حضور کبری سعیدی (شهرزاد) ساخته شده‌است. این فیلم یکی از چند فیلم مستندی است که شهرزاد را به عنوان شخصیت محوری خود قرار داده‌اند.

نویسندگی

داستان کوتاه 
 کتاب «توبا» (رمان کوتاه)
 کتاب «سلام، آقا»
 داستان‌های کوتاه چاپ شده در روزنامه آیندگان و کتاب جمعه

شعر 
 کتاب «با تشنگی پیر می‌شویم»

نمونه شعر 
تلنگری بر آب زدم
سازی که زمین آن را می‌شنود
آسمان آن را می‌شنود
تلنگری بر گیجگاه عشق
رعدی سخت درمی‌گیرد
پرنده مهاجر تنم بال می‌گشاید و می‌خواند
زندگی اینگونه‌است
تلنگری بر دهان کامل‌ترین انسان
پایان آرامش
و یا آغاز شورش

فیلمشناسی

بازیگری 
 بازیگری در نمایش‌هایی همچون «بین راه»
 بازیگری در سینما از سال ۱۳۴۸ با فیلم «قیصر» ساخته مسعود کیمیایی.
عمده فیلم‌ها:
 قیصر (۱۳۴۸، مسعود کیمیایی) در نقش سهیلا فردوس
 جدایی (۱۳۴۸، رضا صفایی)
 پنجره (۱۳۴۹، جلال مقدم) در نقش رقاصه
 خشم عقاب‌ها (۱۳۴۹، ایرج قادری) در نقش رقاصه
 رقاصهٔ شهر (۱۳۴۹، شاپور قریب) در نقش رقاصه
 طوقی (۱۳۴۹، علی حاتمی) در نقش گوهر
 قهرمانان نمی‌میرند (۱۳۴۹، سیروس جراح‌زاده)
 پل (۱۳۵۰، خسرو پرویزی)
 خانه به‌دوشان (۱۳۵۰، سلیمان راستکار)
 داش‌آکل (۱۳۵۰، مسعود کیمیایی)
 درشکه‌چی (۱۳۵۰، نصرت کریمی)
 سه‌قاپ (۱۳۵۰، زکریا هاشمی)
 شاطر عباس (۱۳۵۰، منوچهر صادق‌پور)
 فرار از تله (۱۳۵۰، جلال مقدم) در نقش معشوقهٔ کریم
 ماجرای یک دزد (۱۳۵۰، مهدی میرصمدزاده)
 بلوچ (۱۳۵۱، مسعود کیمیایی) در نقش معصومه
 تختخواب سه‌نفره (۱۳۵۱، نصرت کریمی) در نقش سکینه
 خوشگله (۱۳۵۱، اسماعیل پورسعید)
 سرگروهبان (۱۳۵۱، سعید مطلبی) در نقش زینت
 صبح روز چهارم (۱۳۵۱، کامران شیردل) در نقش پروا
 قلندر (۱۳۵۱)
 مرد اجاره‌ای (۱۳۵۱، خسرو پرویزی) در نقش معشوقهٔ رضا
  تنگنا (۱۳۵۲، امیر نادری) در نقش اشرف
 عیالوار (۱۳۵۲، پرویز نوری) در نقش ملیحه
 گرگ بیزار (۱۳۵۲، مازیار پرتو) در نقش مریم
 گدای اشراف‌زاده (۱۳۵۷، عزیزالله بهادری) در نقش عصمت

کارگردانی 
 نویسنده و کارگردان فیلم بلند «مریم و مانی» (محصول ۱۳۵۷ - نمایش در ۱۳۵۹)
 تعدادی فیلم‌های کوتاه

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 
 

افراد زنده
اهالی تهران
بازیگران تئاتر زن اهل ایران
بازیگران زن فیلم اهل ایران
برندگان جایزه سپاس
زادگان ۱۳۲۵
شاعران زن اهل ایران
کارگردانان زن فیلم اهل ایران
کارگردانان فیلم اهل ایران
نویسندگان داستان کوتاه زن اهل ایران
نویسندگان زن اهل ایران