سید صادق طباطبایی

سید صادق طباطبایی (زاده ۵ فروردین ۱۳۲۲ در قم – درگذشته در ۲ اسفند ۱۳۹۳ در دوسلدورف) سیاستمدار، استاد دانشگاه، نویسنده و روزنامه‌نگار ایرانی بود. او از افراد تأثیرگذار در سال‌های پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود و سخنگویی دولت موقت ایران در دوره مهدی بازرگان را نیز برعهده داشت. او همچنین به عنوان معاون وزیر کشور مجری برگزاری همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی در ایران بود. او خواهر زاده سید موسی صدر بود و خواهر وی فاطمه طباطبایی همسر سید احمد خمینی پسر سید روح‌الله خمینی بود. او در خرداد ۱۳۵۸ معاون وزارت کشور بود به‌طور رسمی اعلام کرد حکومت جدید ایران به معاهده ۱۹۷۵ الجزایر پایبند نیست و به شیعیان و کردهای عراق کمک نظامی می‌کند و نقش مهمی در شروع جنگ ایران و عراق داشت. او همچنین پسرخاله زهره صادقی همسر سید محمد خاتمی است. وی دو فرزند دارد که در آلمان زندگی می‌کنند و با اینکه از خویشاوندان نزدیک خانواده خمینی هستند و پدرشان نقش مهمی در انقلاب ایران و برپایی جمهوری اسلامی داشت هیچگاه راضی به زندگی در ایران نشدند.

زندگی 

صادق طباطبایی متولد ۵ فروردین ماه ۱۳۲۲ در شهر قم است. او فرزند سید محمدباقر سلطانی و خواهرزادهٔ سید موسی صدر، سید رضا صدر و برادر همسر سید احمد خمینی (فرزند روح‌الله خمینی) بود.

او پس از گذراندن دوران دبیرستان در شهر قم و اقامت کوتاهی نزد سید موسی صدر برای ادامه تحصیل راهی آلمان شد و ابتدا در رشته شیمی (با گرایش شیمی آلی) در دانشگاه آخن و سپس در دانشگاه بوخوم به تحصیل در رشته بیوشیمی پرداخت و سرانجام موفق به اخذ درجه دکتری در رشته بیوشیمی، در شاخه آنزیمولوژی و ژنتیک گردید و در سن سی و دو سالگی استاد دانشگاه بوخوم شد. وی در سال ۱۹۷۱ (۱۳۵۰) به عضویت جامعه پژوهش‌گران آلمان DFG درآمده و نتایج پژوهش‌های او در مجله علمی FEBC، ارگان فدراسیون اروپایی بیوشیمیستها منتشر می‌شده‌است.

صادق طباطبائی به موازات تحصیل سردبیر نشریه «دانشجوی مسلمان» بود که به مدت پنج سال (تا انقلاب ایران) در آلمان منتشر و در سراسر جهان توزیع می‌شد. این نشریه به نقد فلسفی رژیم شاه و اهمیت استراتژیک دموکراسی اسلامی و اسلام میانه‌رو در ایران و خاورمیانه می‌پرداخت. طباطبایی علاوه بر عضویت در سازمان کنفدراسیون دانشجویان و محصلین ایرانی، بنیان‌گذار و عضو اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا، آمریکا و کانادا و چند دوره دبیر روابط بین‌الملل آن سازمان نیز بود. فصلنامه اسلام مکتب مبارز؛ ارگان انتشاراتی این اتحادیه نیز با سردبیری او منتشر می‌شد.

همچنین زهره صادقی دختر خاله وی (همسر سیدمحمدخاتمی) رئیس‌جمهور اسبق ایران است.

زندگی شخصی 
وی در سال ۱۳۴۵ با دختر خاله خود «فاطمه صدر عاملی» خواهر زاده دیگر سید موسی صدر و فارغ‌التحصیل روان‌شناسی و جامعه‌شناسی تعلیم و تربیت ازدواج کرد که ثمره این ازدواج یک دختر و پسر به نام‌های غزاله طباطبایی (پزشک و متخصص مغز و اعصاب، متولد ۱۳۵۲) و عدنان (مدرس دانشگاه دوسلدورف و مدیر مرکز تحقیقات شرق CARPO در بُن آلمان، متولد ۱۳۵۶) است. فزرندان او هر دو در آلمان بزرگ شدند و در آنجا کار و زندگی می‌کنند.

عدنان طباطبایی تحلیلگر امور ایران مستقر در آلمان است که بواسطه دانستن فارسی و آشنایی با فرهنگ ایران به سیاستمداران و بازرگانان اروپایی در مورد ایران اطلاعات و مشاوره ارایه می‌دهد. عدنان یکی از بنیانگذاران و مدیران اندیشکده کارپو (CARPO – Center for Applied Research in Partnership with the Orient) است. در ژانویه ۲۰۲۳ خبر آمد که کارپو برای پروژه‌ای با هدف تقویت «گفت‌وگو» میان ایران و کشورهای منطقه شامل عراق، یمن، عربستان سعودی و امارات مبلغ ۹۰۰ هزار یورو از وزارت خارجه آلمان دریافت کرده‌است. پروژه پیشین این اندیشکده نیز ۲۹۰ هزار یورو دریافت کرده بود. عدنان در مصاحبه با شرق در اسفند ۱۳۹۳ ارائه سخنرانی و اطلاعات راجع به ایران به اروپایی‌ها را خدمت به ایران خواند و همچنین گفت وقتی یازده ساله بوده در پاسخ به پیشنهاد احمد خمینی برای زندگی در ایران گفته‌است که چون در آلمان دوستانی دارد نمی‌خواهد از آنها دور باشد.

تصاویری از عدنان منتشر شده‌است که او را در نوجوانی جزو یک گروه موسیقی المانی نشان می‌دهند و نیز تصاویر جدید تری که او را در سنین اخیر خود در حال نواختن گیتار برای یک خواننده زن در یک بار آلمانی نشان می‌دهند.

فعالیت برای انقلاب ایران بهمراه قطب زاده و موسی صدر 
در اوایل دهه ۱۳۵۰–۱۹۷۰ قذافی حدود ۱۲ میلیون دلار به سید موسی صدر می‌دهد تا با اسراییل مبارزه کند. موسی صدر که با صادق قطب زاده آشنا شده مقادیر زیادی از این پول را به او می‌دهد. قطب زاده که شخصیت دلال مسلک داشته‌است یک عمارت چهارطبقه برای صدر در خیابان کندی پاریس خریده و آنها آنرا به مرکز تبلیغات تبدیل می‌کنند. قطب زاده در طبقه چهارم این ساختمان زندگی می‌کرده و این قسمت مرکز فعالیت برای انقلاب ایران و نیز مرکز عیاشی قطب زاده و صادق طباطبایی و موسی صدر بوده‌است. قطب زاده با کنفدراسیون دانشجویان در تماس بود و به لبنان برای ملاقات با صدر می‌رفت از طرف دیگر به عراق برای دیدار با آیت الله خمینی می‌رفت. قطب‌زاده در پاریس رفت و آمدهای زیادی داشت و دوستانی پیدا کرده بود و توسط همین دوستیها بود که در بهار سال ۱۳۵۷ موفق شد لوسین ژرژ خبرنگار روزنامه لوموند را به نجف ببرد تا با انجام نخستین مصاحبه بین‌المللی با سید روح‌الله خمینی، افکار عمومی جهان با انقلاب اسلامی ایران آشنا شود. موسی صدر از اوایل دهه ۱۳۵۰ فرزندانش را برای زندگی و تحصیل به پاریس فرستاده بود و خود نیز از ۱۳۵۶ بهمراه همسرش ساکن پاریس شده بود و همکاری آنها مداوم شده بود.

پس از انقلاب 
طباطبایی در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ همراه روح‌الله خمینی به ایران آمد و ابتدا در وزارت کشور، معاونت سیاسی و اجتماعی آن وزارتخانه و نیز برگزاری همه‌پرسی نظام جمهوری اسلامی در ایران را عهده‌دار شد.

صادق طباطبایی سپس در دولت مهدی بازرگان معاونت سیاسی نخست‌وزیر و سخنگویی دولت را بر عهده گرفت و به عنوان وزیر مشاور این دولت، انجام وظیفه کرد.
بعد از استعفای بازرگان و تا شروع نخست‌وزیری رجایی؛ وی با حکم خمینی، سمت سرپرستی نخست‌وزیری و نهادهای وابسته را عهده‌دار شد. وی در اولین انتخابات ریاست جمهوری ایران در بهمن ۱۳۵۸ نامزد رئیس‌جمهوری شد که با اختصاص کمتر از یک درصد آرا در این زمینه توفیقی به دست نیاورد.

نقش او در شروع جنگ ایران و عراق 
صادق طباطبایی در جایگاه معاون وزارت کشور در مصاحبه خود با روزنامه اطلاعات که در ۲۹ خرداد ۱۳۵۸ منتشر شد اعلام کرد: پس از قرارداد الجزایر شاه متعهد شد از حمله کردها به عراق جلوگیری کند و کردها نتوانند از امکانات ایران استفاده کنند. حالا مسئله عوض شده و دولت ایران دیگر به آن قرارداد پایبند نیست بنابراین رژیم عراق هم از جانب کردها از شمال و هم از جانب شیعیان از جنوب احساس خطر می‌کند در حقیقت مانند یک گازانبری دولت مرکزی تحت فشار قرار دارد… این یکی از بهانه‌های عراق برای شروع جنگ شد

اتهام اختلاس 
وی در زمان جنگ ایران و عراق در آلمان زندگی می‌کرد و به وکالت از روح‌الله خمینی، به تهیه اسلحه برای دولت ایران مشغول بود ولی در یک مورد پس از خرید و ارسال دویست عدد تفنگ ام۱۰۶ به سوءاستفاده و کم‌فروشی متهم شد که با بررسی قضایی از اتهام وارده تبرئه و پرونده بسته شد.

قاچاق تریاک 
در ۸ ژانویه ۱۹۸۳ یک کیلو و ششصد و پنجاه گرم تریاک در چمدان طباطبایی در فرودگاه شهر دوسلدرف آلمان پیدا شد. صادق طباطبایی از سوی دادگستری آلمان غربی متهم به انتقال مواد مخدر به این کشور شد. مسئولان سفارت ایران اعلام کردند او مصونیت دیپلماتیک دارد و مأمور ویژه ایران است. این موضوع در آلمان اختلاف‌برانگیز شد. ابتدا دادگاه اسناد در خصوص دیپلمات بودن طباطبایی را رد کرد. اما او گذرنامه دیپلماتیک داشت. سرانجام دادگاه مصونیت قضایی وی را پذیرفت ولی او را در دادگاه غیابی به سه سال زندان محکوم کرد. صادق طباطبایی مدعی است دادگاه عالی آلمان غربی وی را تبرئه کرده‌است و ماجرا را به توطئه کشور عراق همراه با سیستم امنیتی شوروی سابق با عاملیت عناصر وابسته به حزب توده بوده منتسب می‌سازد که در چمدان وی بسته حاوی تریاک گذاشته‌اند. خودش دلیل اصلی این کار را تلاش برای متقاعد ساختن دولت وقت فرانسه به خرید سلاح به ایران و توقف معاملات نظامی با عراق می‌داند که عراقی‌ها متوجه شده و بر علیه وی و اخلال در روابط ایران و فرانسه توطئه کرده‌اند. فعالان حزب توده ایران این ادعا را رد کرده و مدعی هستند با اعمال نفوذ سفارت ایران و همچنین روابط نزدیک طباطبایی با دولت وقت آلمان وی از مجازات فرار کرده‌است. به ادعای آنها ماجرای چمدان حاوی تریاک طباطبایی به صورت یک پرونده دادگاهی در آرشیو پلیس آلمان ضبط است و او در دادگاه پدیرفته بود بسته تریاک متعلق به او است.

پس از آزادی 
پس از آزادی وی از زندان آلمان، صادق طباطبایی تا زمان فوتش، هیچ سمَت و مسئولیتی را در ایران نپذیرفت.

در سال ۱۳۸۸ برخی از منابع خبری ایرانی از احتمال نامزدی او در انتخابات ریاست جمهوری دهم خبر دادند، اما او اقدامی در این راستا انجام نداد. اما در جریان تبلیغات انتخاباتی محسن رضایی یکی از کاندیداها وی را به عنوان مشاور خود اعلام کرد.

کتاب‌شناسی 
طباطبایی چند کتاب ترجمه و تألیف کرده‌است.
 خاطرات سیاسی-اجتماعی دکتر صادق طباطبایی (نشر عروج)
 طلوع ماهواره و افول فرهنگ
 تکنوپولی
 زندگی در عیش مردن در خوشی
 نقش رسانه‌های تصویری در زوال دوران کودکی

موسیقی 
صادق طباطبایی در دوران تحصیل در دبیرستان در قم با تأکید دایی‌اش سید موسی صدر به فراگیری موسیقی ایرانی روی آورد و در آلمان نیز با موسیقی کلاسیک غربی آشنا شد.
با کمرنگ شدن نقش‌های سیاسی طباطبایی در دهه ۱۳۶۰ او به معاشرت و دوستی با موسیقیدانانی چون علی تجویدی، محمدرضا شجریان، پرویز مشکاتیان، محمد موسوی، پرویز یاحقی، فرهنگ شریف، احمد عبادی و حبیب‌الله بدیعی پرداخت.

او که در آلمان به صورت خودآموز نوازندگی پیانو را فراگرفته بود به توصیه احمد عبادی نزد فخری ملک‌پور نواختن پیانو در کوک‌های چپ و راست ایرانی را تکمیل کرد.
طباطبایی در مصاحبه‌ای عنوان کرده بود که اجراهایش با برخی از موسیقدانان از جمله پرویز یاحقی را روح‌الله خمینی نیز شنیده‌است. این آثار تاکنون منتشر نشده‌اند.

درگذشت 

سید صادق طباطبایی که سال ۱۳۹۲ مبتلا به سرطان ریه شده بود، پس از یک سال در ۲ اسفند ۱۳۹۳ در دوسلدورف آلمان درگذشت. سیدعلی خامنه‌ای در پیام کوتاهی درگذشت صادق طباطبایی را به خواهرش تسلیت گفت. او در آرامگاه سید روح‌الله خمینی به خاک سپرده شد.

منابع 

اعضای کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی
اعضای نهضت آزادی ایران
افراد ایرانی لبنانی‌تبار
اهالی قم
خاطره‌نویسان اهل ایران
خاک‌سپاری‌ها در آرامگاه خمینی
خاندان صدر
خاندان طباطبائی
خاندان موسوی
دانش‌آموختگان دبیرستان دین و دانش
درگذشتگان ۱۳۹۳
درگذشتگان ۲۰۱۵ (میلادی)
درگذشتگان به علت سرطان ریه
روزنامه‌نگاران سیاسی اهل ایران
زادگان ۱۳۲۲
زادگان ۱۹۴۳ (میلادی)
سخنگویان دولت ایران
سفیران ایران در آلمان
معاونان سیاسی و اجتماعی وزیر کشور
نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۵۸)
نویسندگان سیاسی اهل ایران
نویسندگان مرد اهل ایران