آلپ‌تگین

آلپ‌تگین یکی از سپهسالاران تُرک‌تبار در امپراتوری سامانیان بود و در سالهای پایان عمر خود در سالهای ۹۶۲ الی ۹۶۳ میلادی به دلیل حمایت او از پسر عبدالملک بن نوح سامانی، مورد غضب منصور بن نوح قرارگرفت و به بخارا خوانده شد. او که از ماجرای امر آگاه بود از خراسان گریخت و به غزنه رفت و فرمانروای شبه-مستقل در شهر غزنی شد. وی پیش از فرمانروایی در غزنی، به سمت سپهسالار ارتش سامانیان در خراسان رسیده بود. پس از مرگ عبدالملک بن نوح، آلپ‌تگین برای تاخت‌وتاز به سوی هند رفت و در مسیر خود، ناگزیر شد از غزنه بگذرد. هنگامی که ابوعلی لویک حاکم غزنه اجازهٔ عبور به او نداد، پس از چهار ماه محاصره، شهر را تصرف کرد. سپس بنا به گفتهٔ جوزجانی، با دریافت منشوری از منصور بن نوح، موقعیت خود را تثبیت کرد.

آلپ‌تکین بر خلاف تصور بسیاری بنیانگذار سلسله غزنویان نیست بلکه مقدمات شکل‌گیری این سلسله در غزنه را آماده کرده‌است.

آلپ‌تگین در ۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری درگذشت و پیش از مرگ، فرزندش ابو اسحاق ابراهیم را نامزد جانشینی خود کرد. او فردی خردمند بود و به دانشمندان اهمیت زیادی قایل می‌شد.

اصالت 
وی اصالتاً از اهالی کوچ‌نشین ترک آسیای میانه بود که بعدها دستگیر شد و به عنوان برده به پایتخت سامانیان یعنی بخارا آورده شد. جایی که که در آن به نیروی نظامی سامانیان وارد شد. اصل و نسب آلپ تگین در اصل بخشی از ترک‌های عشایری بود که در استپ‌های آسیای مرکزی پرسه می‌زدند، اما بعداً دستگیر شد و به عنوان برده به پایتخت سامانیان بخارا آورده شد، جایی که در دربار سامانیان بزرگ شد. علی‌رغم اینکه آلپ تگین از نژاد ترک بوده‌است، گفته می‌شود به فارسی هم سخنرانی می‌کرد و به زبان فارسی تسلط داشت. خدمت در نوح اول و عبدالملک در زمان سلطنت نوح اول (حک ۹۴۳–۹۵۴)، آلپ تگین به عنوان رئیس گارد سلطنتی (حاجب الحجاب) منصوب شد. آلپ تگین در زمان سلطنت پسر نوح و جانشین عبدالملک اول (۹۵۴–۹۶۱) به عنوان والی بلخ منصوب شد و تا سال ۹۶۱ فرمانده کل (سپهسالار) سپاه سامانیان شد. در خراسان و به این ترتیب جانشین ابومنصور محمد شد. در ۱۰ فوریه ۹۶۱، آلپ تگین به همراه وزیر خود ابوعبدالله محمد بن الشبلی به نیشاپور رسید. آلپ تگین همچنین نقش مهمی در انتصاب محمد بلعمی به عنوان وزیر، ایفا کرد که با او متحد نزدیک شد.

پانویس

منابع 
 
 

 
 

امرای نظامی سامانی
اهالی ولایت بلخ
تاریخ آسیای مرکزی
تاریخ ایران
درگذشتگان ۳۵۲ (قمری)
درگذشتگان ۹۶۳ (میلادی)
زادگان سده ۱۰ (میلادی)
شاهان غزنوی
غلمان
مردمان ترک سده ۱۰ (میلادی)
والیان سامانی خراسان
والیان سامانی غزنه