یأجوج و مأجوج

یَأجوج و مَأجوج یا گاگ و مگاگ (در عبری: גּוֹג וּמָגוֹג در انگلیسی: Gog and Magog) نام‌هایی در متون فرجام‌شناسی ادیانِ یهودیت، مسیحیت و اسلام است، که درقرآن و انجیل و تورات از آن‌ها ذکر به عمل آمده‌است. آن‌ها گاه دو شخص، گاه مردمِ دو منطقه، و گاه خود، دو منطقه جغرافیایی‌اند. در قرآن و در عهد عتیق کتاب حزقیال نبی در حوادث آخرالزمان از آن‌ها نام برده شده‌است.

نامگذاری 
ریشه اصلی این واژه مشخص نیست. حرف م در ابتدای مگاگ ممکن است به معنی از باشد. از این رو ممکن است که مگاگ به معنی از گاگ باشد.
یأجوج و مأجوج عربی شده یاهونگ و ماهونگ است (به روایت ضعیفی از محمدهادی یوسفی غروی).

عهد عتیق

کتاب پیدایش 
اولین اشاره به گاگ و مگاگ در کتاب پیدایش و جدول ملت‌ها است. در این قسمت نام ۷۰ بازمانده نوح که در تمامی دنیا پراکنده شدند آمده‌است. نوح سه پسر به نام‌ سام، حام و یافث داشت. مگاگ فرزند دوم یافث است.

کتاب حزقیال 
نام گاگ و مگاگ مجدداً در کتاب حزقیال تکرار شده‌است؛ ولیکن در اینجا مگاگ یک محل جغرافیایی و نه یک فرد است.

در کتاب حزقیال همراهان گاگ، مشک و توبال، پارس، کوش و پوت هستند. مشک و توبال و گومر و بث توگارما مردمان واقعی سرزمین ترکیه در آن زمان بودند. کوش معمولاً به سودان تصور می‌شود ولی گاهی گفته می‌شود که کوش دیگری در سرزمین پارس نیز وجود داشته‌است. پوت معمولاً به سومالی تصور می‌شود. پارس هم به معنی سرزمین ایران امروزی است. گاگ شکست خورده و در نهایت در دره هامون-گاگ در اسراییل دفن می‌شود.

عهد جدید

مکاشفه یوحنا 
نویسنده مکاشفه یوحنا می‌نویسد که چگونه او در رؤیا شیطان را به همراه گاگ و مگاگ می‌بیند که تمامی ملت‌های چهار گوشه زمین را تحت کنترل دارد.

در مکاشفه یوحنا گاگ و مگاگ دارای موقعیت جغرافیایی خاصی نیستند بلکه ملت‌های دنیا هستند به صورت یک مجموعه به جنگ با مسیح می‌پردازند.

در قرآن 
در قرآن در دو سوره از یاجوج و ماجوج سخن به میان آمده‌است، اول در سوره کهف آیات ۹۳ تا ۹۸، و دیگربار در سوره انبیاء آیهٔ ۹۶. در سوره کهف داستان فردی درستکار به نام ذوالقرنین مطرح می‌شود که بعد از شنیدن آزار مردم به وسیله یاجوج و ماجوج دیواری از آهن مذاب بین آن‌ها و مردم ایجاد می‌کند؛ ولیکن ذوالقرنین وعده می‌دهد که آن زمان که روز آخر نزدیک شود این دیوار از بین خواهد رفت.

در سوره انبیاء مطرح می‌شود که در مورد مردمان شهر خاصی که خداوند آن شهر را نابود کرده‌است ورودشان به آن شهر ممنوع شده‌است. این ممنوعیت تا زمان آزاد شدن یاجوج و ماجوج ادامه خواهد داشت و بعد از آن یاجوج و ماجوج در زمین فساد زیادی برپا خواهند کرد.

در احادیث اهل سنت

در متون تاریخی مذهبی 
در قرن اول میلادی تاریخدان یهودی یوسفوس فلاویوس از قوم مغول با نام گاگ و مگاگ در روسیه نام برده‌است. یوسفیوس نوشته‌است که ذوالقرنین گاگ و مگاگ را در پشت کوه‌های قفقاز به وسیله دیوارهای آهنین زندانی کرده‌است. این دیوار در گرجستان قرار دارد. بعضی پادشاهان گرجی خود را محافظ دروازه گاگ و مگاگ می‌دانستند.
همچنین امبروس از گوت‌ها به عنوان گاگ یاد می‌کرد. جروم آن‌ها را سکاها می‌دانست و ژوردانس در اثر مهم خود گتیکا، اقوام سکاها، آمازون‌ها و گوت‌ها را یکی می‌دانست.
در بعضی متون تاریخی از قوم خزر به عنوان گاگ و مگاگ نام برده شده‌است در صورتی که بعید است زیرا ذوالقرنین حدود هزار سال قبل از ورود خزرها به قفقاز ، میزیست و همینطور سد یأجوج و مأجوج سال ها پیش از خزرها برای اولین بار ساخته شد که بعدها در زمان ساسانیان بازسازی شد. در کتاب اکسپوزیسو ماتیام اوانجلیستام نوشته شده در قرن نهم میلادی توسط کریستیان استاولوت از قوم خزر به عنوان گاگ و مگاگ نام برده شده‌است که «ختنه شده و از قوانین یهودی تبعیت می‌کنند». در قرن ۱۴ میلادی ابن کثیر دانشمند سنی نیز یاجوج و ماجوج را با قوم خزر یکی دانسته‌است. بر اساس داستان‌ها شاه خزرها جوزف ادعا می‌کرد که از نسل برادر زاده مگاگ توگارما است. در بعضی متون تاریخی از قوم مغول به عنوان قوم گاگ و مگاگ نام برده شده‌است. در متون تاریخی آلمانی ذکر شده‌است که در روزهای آخر گروهی یهودی قرمز به اروپا حمله می‌کنند. این گروه معمولاً به عنوان یهودیان اروپای شرقی و ترکان عثمانی در نظر گرفته می‌شوند.

در فرهنگ

انگلیس 
با وجود اینکه گاگ و مگاگ در کتاب مقدس دارای بعد منفی هستند شهرداران محله شهر لندن در مراسم سنتی خود از تصاویر آنان استفاده می‌کنند. بر اساس سنت گاگ و مگاگ محافظین محله شهر لندن هستند. این مراسم همه ساله در دومین شنبه ماه نوامبر برگزار می‌شود. همچنین در سه مایلی جنوب کمبریج کوهی به اسم گاگ و مگاگ وجود دارد.

شاهنامه فردوسی 
در بخش پادشاهی سکندرشاهنامه، یأجوج و مأجوج موجوداتی کوتاه قامت با چهره ای سیاه و شبیه به شتر، زبانی سیاه، چشمانی به سرخی خون، گوش هایی به بزرگی کل بدنشان و بدنی پوشیده از مو توصیف شده اند. هنگامی که مردمی که از آزار این موجودات به ستوه آمده بودند از سکندر یاری می طلبند، وی مشابه با قصص اسلامی ذوالقرنین میان مردم درمانده و یأجوج و مأجوج دیواری می کشد.

جستارهای وابسته 
 سکاها
 ذو القرنین

منابع 

 مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، صفحه Gog and Magog، بازدید شده در اردیبهشت ۹۳.

یأجوج و مأجوج
آخرالزمان در اسلام
آخرت‌شناسی در مسیحیت
آخرت‌شناسی یهودی
آفریده‌های افسانه‌ای یهودی
اسطوره‌شناسی یهودی
اسطوره‌شناسی مسیحیت
اسطوره‌های اسلامی
افسانه‌های قرون وسطی
پادشاهان کتاب مقدس عبری
ذوالقرنین
زوج‌ها
شیطان
عبارت‌های کتاب مقدس
فرهنگ اسلامی
کتاب حزقیال
مقاله‌های مربوط به چندین نفر
مکاشفه یوحنا
ملت‌ها در عهد عتیق
موعودگرایی یهودی
افراد مشکوک‌الوجود
کتاب یوبیل