گویش و لهجه‌های زبان کردی

زبان کردی که در چهار کشور ایران، عراق، سوریه و ترکیه گویشوران زیادی دارد به گویش‌ها و لهجه‌های زیر تکلم می‌شود.

دسته‌بندی زبان کردی از نگاه زبان شناسان مختلف 
دسته‌بندی لهجه‌های زبان کردی از نگاه زبان شناسان کرد و اروپایی

گویش‌ها 
'گویشهای زبان کُردی کدامند.'
اگر به حوزهٔ گسترش و قلمرو زبان کُردی دقت کنیم، از نظر شیوهٔ گفتگو و سخن گفتن به سه منطقهٔ جداگانه برخواهیم خورد.

 از کرانهٔ دریاچهٔ ارومیه ودقیقا از حد فاصل مناطق "دیزه دولی" و "سیندوس" خط بریده‌ای را آغاز و پس از عبور از پشت "اشنویه" آن را به شمال "رواندز" متصل می‌کنیم، و پس از آن به سمت مغرب، تا رسیدن به "اکیری"، "دهوک"، "زاخو" و "شینگار" وعبور از حد واسط "قمیشلی" و"هسکه" امتداد می‌دهیم، و پس از گذشتن از جنوب"دربازیه " مستقیما به "آفرین" و "کوه کورمانجاً وصل می‌کنیم.
 همچنین با خط بریده‌ای از ناحیهٔ غرب «همدان» آغاز و پس از گذشتن از ناحیهٔ شمال «کرمانشاه» آن را تا کرانهٔ دجله امتداد می‌دهیم.
این دو خط بریده همهٔ مناطقی را که در آن‌ها به زبان کُردی تکلم می‌شود به سه بخش تقسیم می‌کند که در هر بخش آن یکی از گویشهای زبان کُردی مسلط است.

 ' گویش شمالی': در شمال خط یکم واقع و این زیر گویشها را در بر می‌گیرد؛ هرکی، دری (با فارسی دری اشتباه نشود) شکاک، جلالی (بایزیدی)، پهله ای، هکاری، بوتی، جزیری، په آفرینی، دمبلی، بادینی.
 'گویش میانی': در جنوب خط اول و شمال خط دوم واقع و با خطی پررنگ مشخص می‌شود که به آن سورانی می‌گویند. اما در حقیقت سورانی زیر گویشی از گویش میانی است. در این ناحیه این زیر گویش‌ها وجود دارند؛ مکریانی،سقزی، سورانی، سلیمانی، جافی، سنندجی، گروسی، و…
 'گویش جنوبی': درجنوب خط دوم گویش جنوبی (پایینی) گویش مسلط است که این زیر گویشها را دربر می‌گیرد؛ کرمانشاهی، کلهری، کلیایی، ایلامی، پیروندی و لکی
 'کردی گورانی (اورامی) و زازایی (دملکی)': در حوزهٔ گسترش گویشهای شمالی و میانی زبان کُردی، دومنطقهٔ دوردست تحت نفوذ زبان کُردی وجود دارد که با وجود دوری از یکدیگر، به آسانی می‌توان تشخیص داد که گویشهای آن‌ها از اساس یکی هستند. این دو گویش یکی کردی زازایی (که دملکی هم گفته می‌شود) و پیش از محدودهٔ شمال و گورانی است؛ و دیگری کردی گورانی و در منطقهٔ میانی است. کردی گورانی بیشتر به نام کردی اورامی شناخته شده‌است. چرا که بزرگترین حوزهٔ گسترش آن منطقهٔ اورامان است. علاوه براین در "ریژاو " و "کنوله" و در میان قبایل "باجلان" و "زنگنه" و "شبک " هم با آن تکلم می‌شود. زازا هم در" پالو"، " کور " و - "چبخچور " در "بیروه" - گسترش یافته‌است.

منابع 

لهجه‌های زبان کردی