ساری گلین

ترانه ساری گلین ، ، یک ترانهٔ افسانه‌ای فولکلور است که به ترکی آذربایجانی و ارمنی و با نام دامن‌کشان و یکبار هم با نام پاییز آمد به فارسی خوانده شده‌است. وجه اشتراک این ترانه‌ها ملودی آن در دستگاه بیاتی است و تفاوت‌های فاحشی در متن ترانه آن‌ها در زبان‌های مختلف وجود دارد. این ترانه در میان مردم آذربایجان، ارمنستان، ایران و ترکیه رایج است.

نام ترانه 
صفت «ساری» (Sarı) در زبان ترکی به معنی «زرد» است. ساری گلین (Sarı gəlin)، نام این ترانه در زبان ترکی آذربایجانی، به معنای «عروس بور» یا «عروس زرین» یا «عروس زردپوش» است.

«ساری» sari (սարի) در زبان ارمنی به معنی «کوه - کوهستان» می‌باشد و آغچیک "aghjik" به معنی دختر. ساری آغچیک (Սարի աղջիկ)، نام این ترانه در زبان ارمنی، به معنی «دختر کوهسار» است.

روبرت دانکوف در کتاب «واژه‌های ارمنی در ترکی» معتقد است کلمه ترکی «ساری» (Sarı) از واژه ارمنی (Sari) گرفته شده‌است؛ و بر زبان ترکی نیز تأثیر گذاشته اشت. واژه ارمنی (Sari) در آهنگ‌های ارمنی به کار رفته‌است. دیلاور دوزگون معتقد است: «رنگ زرد» که در اساطیر ترکی وجود دارد یک عنصر شناخته شده‌است و عبارت «عروس زرد» (sarı gelin) «دختر زرد» (sarı kız) اغلب در ملودی‌های مردمی ترک‌های ساکن ترکیه، بالکان، حتی در میان ازبک‌ها، قزاق‌ها، ترکمن‌ها و تاتارها یافت می‌شود.

نسخه فارسی این ترانه با نام‌های دامن‌کشان و ساقی می‌خواران شناخته شده‌است؛ و تنها ملودی آن را استفاده کرده‌است.

ریشه 
توافق در ریشهٔ این ترانه، میان افراد مورد بحث است. شانار یورداتاپان، (نوازنده، آهنگساز، ترانه‌سرا، مدافع حقوق بشر)
در کتاب «ترکیه: سانسور گذشته و حال» و «ماری کورپه» (فعال حقوق بشر، روزنامه‌نگار و عضو یونیسف) در کتاب "Shoot the Singer!: Music Censorship Today" می‌نویسند: ترانه ساری گلین ارمنی است.

متن ترانه

ساری گلین (ترکی آذربایجانی)

ساری آغچیک (ارمنی) 
در ورژن‌های ارمنی و ترکی ترکیه‌ای، مادر یا مادربزرگ دختر، نفرین شده‌است. از دید برخی، شاید به این انگیزه باشد که مادر یا مادربزرگ دختر، مایهٔ این جدایی بوده‌است.

پاییز آمد (فارسی) 
پاییز آمد 

در میان درختان لانه کرده کبوتر

از تراوش باران میگریزد

دامن‌کشان (فارسی) 
دامن‌کشان،
ساقی می‌خواران،
از کنار یاران،
مست و گیسو افشان،
می‌گریزد.

در جام می،
از شرنگ دوری،
وز غم مهجوری،
چون شرابی جوشان،
می بریزد.

دارم قلبی لرزان به رهش،
دیده شد نگران.
ساقی می‌خواران،
از کنار یاران،
مست و گیسو افشان،
می‌گریزد.

دارم چشمی گریان به رهش،
روز و شب بشمارم،
تا بیاید.

آزرده‌دل
از جفای یاری،
بی‌وفا دلداری،
ماه افسونکاری،
شب نخفتم.

با یادش تا
دامن از کف دادم،
شد جهان از یادم،
راز عشقش در دل
تا نهفتم.

از چشمانش ریزد به دلم
شور عشق و امید.
دامن از کف دادم،
شد جهان از یادم،
راز عشقش در دل
تا نهفتم.

دارم چشمی گریان به رهش.
روز و شب بشمارم
تا بیاید.

خوانندگان نامدار 

در لیست زیر، خوانندگانی که این ترانه را بازخوانیده‌اند، آورده شده‌اند.

نسخه آذری 
 رشید بهبودوف
 معزز ارسوی
 قدیر رستموف
 علی‌خان صمدوف
 علیم قاسموف
 سلدا باعجان
 ماهسون

نسخه ارمنی 
 آندره
 ویگن

نسخه فارسی 
 ویگن
 سامی یوسف
 پریسا ارسلانی
 محمد معتمدی
 علی زندوکیلی
علیرضا افتخاری (در آلبوم سفر با نام انتظار و ترانه فارسی اجرا شده است)

همچنین، این ترانه در آلبوم به تماشای آب‌های سپید، کار نوازنده‌های برجسته حسین علیزاده و جیوان گاسپاریان (و با خوانندگی افسانه رثایی)، بازخوانی شده بود. این آلبوم، در سال ۲۰۰۶، نامزد دریافت جایزه گرمی برای بهترین موسیقی سنتی جهان شد.

جستارهای وابسته 
 به تماشای آب‌های سپید

پانویس ۱

پانویس ۲

پیوند به بیرون 
 
 
 
 رقص ساری گلین.

موسیقی ارمنستان
اسطوره‌شناسی ترکی
ترانه‌های آذربایجانی
ترانه‌های ارمنی
ترانه‌های ایرانی
ترانه‌های ترکی
ترانه‌های فولکلور آذربایجانی
ترانه‌های فولکلور ارمنی
ترانه‌های فولکلور ترکیه
ترانه‌های محلی و مردمی ایرانی