زبان سانسکریت

سانسکریت یا سَنسکریت (saṃskṛtam संस्कृतम्) زبان باستانی مردم هندوستان و زبان دینی مذاهب هندوییسم، بودیسم و جاینیسم می‌باشد که از دیدگاه زبان‌شناسی با زبان پارسی باستان ، هم‌ریشه است و زبان سانسکریت؛ از خانواده یِ  زبان‌های هندوآریایی به‌حساب می‌آید. نسک ارجمند وداها به این زبان است. در دوره یِ نوین، دانش سانسکریت کمک بسیاری به خوانش نبشته‌های این دو زبان باستانی کرده‌است. سانسکریت یکی از زبانهای رسمی ایالت اوتاراکند هند است. ویکی‌پدیا نسخه سانسکریت دارد که در سال ۲۰۰۳ راه‌اندازی شده است.

بن و ریشه‌شناسی 
واژه یِ سانسکریت از واژه یِ«سامس‌کَرْتَه» (خودساخته) مشتق شده و به معنی خودسازه است. این واژه بعدها معنی «فرهنگی» به خود گرفت و زبان سانکریت (سانسکریت واک) به معنی زبان فرهنگ بالا استفاده شد. به این زبان اصطلاحن  دِوا باگا نیز گفته می‌شود که به معنی «زبان خدایان» است.

سانسکریتِ وِدایی 

متن‌های این زبان به سالهای ۱۵۰۰–۱۲۰۰ پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد.

سانسکریت کلاسیک 
نوشته هایی که به هزاره‌های پس از میلاد و ۱۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد.

اهمیت زبان سانسکریت 
زبان سانسکریت تا قرن هجدهم ناشناخته بود. در این زمان استعمارگران انگلیسی که در هند به‌سر می‌بردند، در منطقه گجرات و رود سند متوجه شدند که واژگان مشترک و  تشابه آوایی بین زبان اهالی این منطقه با زبان‌های اروپایی وجود دارد و در این خصوص بیشتر تحقیق کردند.در نتیجه اعلام کردند که سانسکریت زبانی کهن و خواهر زبان‌های آرین است.
بعدها معلوم شد که واژگانی از این زبان در همهٔ زبان‌های شبه‌قاره وجود دارد و با زبان پارسی باستان مشابهت‌هایی وجود دارد؛ مثلاً واژگانی مانند:
آواز - خاکی - خیمه -دروازه - درست - درگاه - دربار - دستور - دل - دلیر- پنج اب - روز - روزنامه - رهنامه - روغن - زور - سرخ - شاه - پادشاه - شکر - شمشیر- کمر- بازو- شوروا- صوفی - درویش - جشن - فرمان - فرار- گرم - میر - مهربان - ناودان - نماز (نمزته) - نمک - نیک - واپس - جوان- آهو - ابرو - استر - انبه - بازو (بهو) -ایزد- بور - بهره - پاره - پا - لنگ - پنج - پند - تار - جمشید- خاموش - چهار - چرم - چلو - داس - دختر - خوب - رام - رنگ - دیبا - دود (عود) -زار- ستون - شترنگ - شرتا (باد)- سومه نات- شالی - طاووس - فلفل- کافور - کر - کف - گاری - گرگ - لیمو - ماهی - مرد - زن - مزد - مست - نه - مه - به به (بهجه) ماست - ماه - میدان - میان - میز - نارگیل - ناو - نیلوفر - هزار - نمد - هفت - هشت - هسته - یاسمن/جاسمین/- یوغ/یوگ -، تارا (ستاره)- مهرو… با اختلافاتی در آوا، در بیشتر زبان‌ها وجود دارد. در هند زبان سانسکریت بیشتر به خط برهمی نوشته می‌شد، اما امروزه زبان سانسکریت به خط دیواناگری نوشته می‌شود که خط رسمی زبان هندی است.
دولت هند اخیراً توجه مهمی به رسمی کردن این زبان در تمام هندوستان نشان داده‌است.
البته این توجه دولت ناریندرا مودی و خانم اسمرتی ایرانی وزیر علوم و منابع انسانی با واکنش‌های منفی نیز روبرو شده‌است.

مکان زبان مادری 
در روستاها و مکان‌های زیر زبان مادری مردم سانسکریت است:
 Mattur in کارناتاکا
 Mohad, District: Narasinhpur, Madhya Pradesh
 Jhiri, District: Rajgadh, مادایا پرادش
 Kaperan, District: Bundi, Rajasthan
 Khada, District: Banswada, Rajasthan
 Ganoda, District: Banswada, راجستان
 Bawali, District: Bagapat, Uttar Pradesh
 Shyamsundarpur, District: Kendujhar, اوریسا
 * عددها در سانسکریت ار ۱ تا ۱۰
 éka- اِکا
 dva- دوا
 tri- تری‌یِنی
 catúr- چاتور
 páñcan- پانچان
 ṣáṣ- سس
 saptán- سبتان
 aṣṭá- اَشتا
 návan- نَوَن
 dáśan- دَشَن

زبان سانسکریت در عصر جدید 
سانسکریت ۱۴هزار گویش‌ور دارد.

نیایش ها و مراسم 
سانسکریت زبان مقدس سنت‌های متفاوت هندو، بودایی و جین است. و هنگام عبادت در معبد های هندو بودیسم نوار و مهایانا و بودیسم تبتی مورد استفاده قرار می گیرد.

ادبیات و هنر 
از استقلال هند در ۱۹۴۷ میلادی بیش از ۳،۰۰۰ اثر چاپ شده است. آکادمی ساهیتیا از سال ۱۹۶۷ هر سال یک جایزه به خلاقانه ترین اثر سانسکریت اهدا کرده است.

رسانه 
از ۱۹۴۷ یک برنامه رادیوی ملی به نام رادیوی همه هند پخش می‌شود. کانال تلوزیون ملی دی دی ساعت ۶:۵۵ خبر روزانه به سانسکریت پخش می کند. این برنامه ها از طریق اینترنت هم در دسترس هستند.

مدارس و وضعیت معاصر 
ساسکریت از زمان‌های باستانی در هند در مدارس تدریس می شده است. نخستین دانشگاه سانسکریت دانشگاه سانسکریت سامپورنانند در ۱۷۹۱ بود که در شهر  واراناسی تاسیس شده بود. سانسکریت در هند ۵۰۰۰ مدرسه سنتی و ۱۴۰۰۰ مدرسه عادی دارد.

در غرب 
دانشگاه سنت جیمز جونیور در لندن سانسکریت را به عنوان برنامه درسی خود دارد.

جستارهای وابسته 
 ادبیات هند

پانویس

پیوند به بیرون 
 جستجوگر دو لغت‌نامهٔ سانسکریت-انگلیسی و انگلیسی-سانسکریت
 مستند تمدنی گم‌شده و به‌سرقت‌رفته و مرکز زبان سانسکریت 
 الفبای سانسکریت/دیواناگری 
 جدال در هند بر سر زبان سانسکریت * 
 Jiroft, Fabuleuse Decouverte en Iran, Dossiers Archeologica 287, October 2003.
 Yousef Mazidzadeh, Jiroft earliest oriental civilization (2004).
 O. White Muscarella, Jiroft and “Jiroft-Aratta”: A Review Article of Yousef Madjidzadeh, Jiroft: The Earliest Oriental Civilization, Bulletin of the Asia Institute 15 (2005) 173-198.
 Andrew Lawler, Ancient Writing or Modern Fakery?, Science ۳ اوت ۲۰۰۷: Vol. 317. no. 5838, pp. ۵۸۸ – ۵۸۹.
 Andrew Lawler, Iranian Dig Opens Window on New Civilization, Science 2۱ مه ۲۰۰۴: Vol. 304. no. 5674, pp. ۱۰۹۶–۱۰۹۷.
 M.R. Maheri The Early Civilizations Of Kerman (تمدّن‌های نخستینِ کرمان), Markaze Kerman Shenasaee (2000), 1st edition, 
 Jiroft and “Jiroft-Aratta” A Review Article of Yousef Madjidzadeh
 Jiroft civilization
 فرهنگ اوستایی-انگلیسی
 خودآموز خط اوستایی  (به فارسی)

اوستا
زبان‌های ایزو ۶۳۹–۱
زبان‌های باستانی
سانسکریت
سانسکریت
زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
زبان‌های رسمی هند
زبان‌های فاعل-مفعول-فعل
زبان‌های کلاسیک هند
زبان‌های نپال
زبان‌های نوشتاری در دیواناگری
سانسکریت
سانسکریت
اوستایی
سانسکریت