دوره نخست مجلس شورای ملی

دوره نخست مجلس شورای ملی ایران از (۱۴ مهر ۱۲۸۵/۷ اکتبر ۱۹۰۶) تا به توپ بسته شدنش در (۲ تیر ۱۲۸۷/۲۳ ژوئن ۱۹۰۸) دایر بود.

انتخابات 

طبق نظامنامهٔ انتخابات یکمین مجلس شورای ملی، انتخابات نه به صورت تقسیم بندی کشور به حوزه‌های انتخابی، بلکه بر اساس جایگاه‌های اجتماعی و به صورت طبقاتی انجام می‌شد. ۶ گروه دارای «حق انتخاب شدن» عبارت بودند از: ۱- شاهزادگان و درباریان، ۲- روحانیان و طلبه‌ها، ۳- اشراف و اعیان، ۴- تاجرانی که مکان مشخصی برای کسب داشته باشند، ۵- ملاکینی که زمین هایشان حداقل ۱۰۰۰ تومان ارزش داشته باشد، و ۶- استادکاران دارای مغازه (اصناف).

همچنین همهٔ مردم هم حق رأی دادن نداشتند. گروه‌های دارای «حق انتخاب کردن» عبارت بودند از: ۱- شاهزادگان و درباریان، ۲- روحانیان و طلبه‌ها، ۳- اعیان و اشراف، ۴- تاجران، ۵- مالکان و فلاحان و ۶- اصناف. زنان، کارگران، شاگردان اصناف و دهقان‌های روستایی حق انتخاب کردن نداشتند.

همچنین انتخابات یکمین مجلس شورای ملی به صورت حزبی نبود و در این زمان هنوز در عرصهٔ سیاست ایران حزبی شکل نگرفته بود.

ترکیب 
۲۶ درصد نمایندگان آن را بزرگان اصناف، ۲۰ درصد را روحانیان و ۱۵ درصد را تجار تشکیل می‌دادند. جناح‌های سیاسی حاضر در مجلس اول عبارت بودند از مستبدین، معتدلین و آزادیخواهان. مستبدین، کم‌تعداد بودند و در مذاکرات مجلس مشارکت چندانی نداشتند. نمایندگان این جناح اغلب شاهزاده، زمین‌دار یا اعیان بودند. آزادیخواهان نماینده طیف روشنفکر بودند و به رهبری سید حسن تقی‌زاده و یحیی میرزا اسکندری، از اصلاحات گستردهٴ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حمایت می‌کردند. آنها در مجلس اقلیت بودند، اما شخصیت‌های تاثیرگذاری در آن عضویت داشتند که بسیاری از آنان اعضای کمیته انقلابی، مجمع آدمیت و گنج فنون بودند. اکثریت مجلس با معتدلین با رهبری محمدعلی شالفروش و امین‌الضرب بودند که از سوی سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی پشتیبانی می‌شدند.

کارنامه مجلس اول 
مصوبات مجلس قانون‌گذاری در مدت زمان کوتاه فعالیت خود از قرار زیر است. 
 نظام‌نامه داخلی دارالشورای ایران در ۹۰ ماده (٢۵ مهرماه ١٢٨۵)
 نظام‌نامه اساسی مشتمل بر ۵۱ ماده (٢٨ آذرماه ١٢٨۵)
 متمم قانون اساسی در ۱۰۷ ماده (١۴ مهرماه ١٢٨۶)
 قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی در ۱۲۲ ماده (خردادماه ١٢٨۶)
 قانون بلدیه در ۱۰۸ ماده (١١ خردادماه ١٢٨۶)
 قانون مطبوعات در ۵۲ ماده (١٨ بهمن‌ماه ١٢٨۶)
 قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام که به قوانین وزارت داخله معروف است. شامل ۴۳۲ ماده و ۲۶ ماده ضمیمه (١٧ آذرماه ١٢٨۶)
 قانون وظایف یا مستمریات شامل ۱۰ ماده (١ اردیبهشت‌ماه ١٢٨٧)
 قانون ممیزی علمی و اجرای آن (١٢٨۶ه.خ)
 قانون انجمن‌های تجارتی (١٢٨٧ه.خ)
 قانون رشوه و مجازات آن
 قانون تعیین مقرری دربار سلطنتی
 قانون عدلیه که ناتمام ماند
 ترتیب بودجه و تعیین مخارج ادارات

اقدامات مهم نظارتی مجلس اول 
 بازپرسی و داوری از غلامرضاخان اینانلو درباره ماجرای دختران قوچان
 برکناری مسعود میرزا ظل‌السلطان از حکمرانی اصفهان
 تاسیس کمیسیون اصلاح بودجه دولت جهت برطرف شدن کسری بودجه دولت
 واریز «تفاوت عمل» (اختلاف بین مالیات وصول شده و مالیات قانونی) به خزانه دولت به جای درآمد حکمران
 بر انداختن «تیول» و واریز همه مالیاتها به حساب دولت
 برانداختن تسعیر

پانویس

جستارهای وابسته 
 دارالشورای کبری
 مجلس شورای ملی

منابع 
 
 

ایران در ۱۹۰۶ (میلادی)
۱
نخستین دوره مجلس شورای ملی
سیاست در دوره قاجاریان