میرزا هاشم آملی

هاشم اردشیر لاریجانی معروف به میرزا هاشم آملی (۱۲۷۸ لاریجان مازندران – ۷ اسفند ۱۳۷۱ قم) از روحانیون و مراجع تقلید شیعه اهل ایران و استاد فقه و اصول در حوزه علمیه قم و نجف بوده‌است.  او پدر برادران لاریجانی است.

کودکی 
میرزا هاشم آملی لاریجانی، در سال ۱۲۷۸ هجری شمسی در روستای پردمه لاریجان در هفتاد کیلومتری شهر آمل، به دنیا آمد. در دوران کودکی، به فراگیری ادبیات عرب و مقدمات علوم نزد آقا سید تاج و احمد آملی پرداخت و تا مرحله سطوح را در همان شهر فراگرفت.

تحصیلات

در تهران 
در سیزده سالگی، برای ادامه تحصیل به حوزهٔ تهران رفت و به مدرسهٔ سپهسالار که زیر نظر سید حسن مدرس اداره می‌شد رفت و تا بیست و پنج سالگی در آن مدرسه به فراگیری علوم دینی پرداخت. میرزا محمدرضا فقیه لاریجانی، سید محمد تنکابنی، میرزا یدالله نظرپاک، محمدعلی لواسانی، میرزا طاهر تنکابنی، میرزا ابوالحسن شعرانی و محمدعلی شاه‌آبادی از استادان وی در این مدت بودند.

در قم 
در سال ۱۳۰۵ به قم رفت. او در آنجا در درس عبدالکریم حائری یزدی، سیدمحمد حجت کوه‌کمری، محمدعلی شاه‌آبادی و محمدعلی حائری قمی حاضر شد و در مدت شش سال از آنان بهره برد. وی در این مدت دروس فقه، اصول، رجال، حدیث، فلسفه و عرفان را فرا گرفت.

وی پس از دریافت اجازه اجتهاد از عبدالکریم حائری یزدی و محمد حجت کوه‌کمری، به حوزهٔ نجف مهاجرت کرد.

در نجف 
میرزا هاشم آملی در سال ۱۳۵۱ در مدرسه بزرگ آخوند ساکن شد و در درس فقه و اصول سیدابوالحسن اصفهانی، آقاضیاءالدین عراقی و میرزای محمدحسین نائینی حاضر شد.

استادان 
 مرتضی طالقانی
 عبدالکریم حایری یزدی
 میرزا حسین نائینی
 ضیاالدین عراقی
 سیدابوالحسن اصفهانی
 محمدعلی شاه‌آبادی
 سیدمحمد حجت کوه‌کمری
 میرزا ابوالحسن شعرانی
 سیدمحمد تنکابنی
 محمد علی حایری قمی
 مهدی آشتیانی
 یدالله نظرپاک کجوری تهرانی
 میرزا طاهر تنکابنی
 محمدرضا تنکابنی

تالیفات 
 کتاب الطهارة
 کتاب الصلوة
 مناسک حج
 توضیح المسائل
 بدایع الافکار
 تقریرات درس اصول مرحوم محقق عراقی
 حاشیه بر التحصیل بهمنیار
 کتاب الرهن و الاجارة
 کتاب البیع
 خیارات
 رسالة فی النیة
 تقریرات درس صلوة مرحوم حائری
 تقریرات درس فقه آقا ضیاءالدین عراقی (صلاة، اجاره، غصب، بیع و قضا)
 حاشیه بر عروةالوثقی
 تقریرات درس اصول مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی
 حاشیه بر شرح چغمینی در هیئت
 حاشیه بر التحصیل بهمنیار در حکمت و منطق

فعالیت‌های سیاسی 
پس از تصویب قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی، در مهرماه ۱۳۴۱ و اعتراض مراجع تقلید، وی یکی از چهره‌های سرشناس مبارز روحانیت بود. نام وی همواره ذیل اعلامیه‌های دسته جمعی مراجع تقلید دیده می‌شد.

وی از اولین کسانی بود که دولت منتخب روح‌الله خمینی را تأیید کرد. علی اکبر ناطق نوری در این زمینه می‌گوید:

پس از مرگ روح‌الله خمینی و انتخاب سیدعلی خامنه‌ای به مقام رهبری، وی طی نامه‌ای بیعت خود را با او اعلام کرد و تأکید کرد:

فرزندان 

 بزرگ‌ترین فرزند وی فاضله لاریجانی (همسر سید مصطفی محقق داماد)، و پس از او پنج فرزند پسر است که به ترتیب زیر متولد شدند:
 محمدجواد لاریجانی (زاده ۱۳۳۰ در نجف)، استاد دانشگاه، عضو شورای عالی امنیت ملی کشور، عضو سابق کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی و رئیس سابق مرکز پژوهشهای مجلس و رئیس کنونی مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات.
 فاضل لاریجانی، (زاده ۱۳۳۲ در نجف) عضو کمیسیون مشورتی شورای عالی انقلاب فرهنگی.
 علی لاریجانی، (زاده ۱۳۳۶ در نجف) سیاستمدار و رئیس سابق مجلس شورای اسلامی، داماد مرتضی مطهری
 صادق لاریجانی، (زادهٔ ۱۳۳۹ در نجف) استاد حوزه علمیه قم و مدرس علم کلام و فلسفه اسلامی و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، داماد آیت الله وحید خراسانی
 باقر لاریجانی، (زاده ۱۳۴۰ در قم) پزشک و فوق‌تخصص غدد، استادیار دانشگاه تهران و رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، داماد آیت الله علامه حسن‌زاده آملی.

درگذشت 
میرزا هاشم آملی در سن ۹۳ سالگی پس از پشت سر گذاشتن سکته‌های ناقص و یک دوره بیماری، در عصر روز جمعه ۷ اسفند ۱۳۷۱ درگذشت.
شفیعی مازندرانی دربارهٔ مرگ او این شعر را سروده‌است:

{{|بشنیدم از شمعی که با پروانه می‌گفت | خورشید را نشناخت کس در روزگاران}}
{{|آن آیت عظمای حق، آن مرجع خلق | صدرالافاضل، آملی، خورشید تابان}}
{{|فقه و اصول و حکمت و عرفان و تفسیر | در سوگ آن فرزانه، سراندر گریبان}}

پانویس

منابع 
 زندگینامه
 ویژگی‌های اخلاقی و فعالیت‌ها
 شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد
 وبگاه حوزه نت

فیلسوفان مسلمان

اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
الهی‌دانان مسلمان
انقلابیون
اهالی آمل
ایرانی‌تبارهای اهل عراق
خاک‌سپاری‌ها در مسجد بالاسر (حرم فاطمه معصومه)
دانشوران اهل ایران
دانش‌آموختگان مدرسه سپهسالار
درگذشتگان ۱۳۷۱
درگذشتگان ۱۹۹۳ (میلادی)
روحانیان شیعه اهل آمل
روحانیان شیعه اهل ایران
زادگان ۱۲۷۸
زادگان ۱۸۹۹ (میلادی)
فیلسوفان اهل ایران
محدثان اهل ایران
مراجع تقلید در دوره پهلوی
مراجع تقلید در دوره جمهوری اسلامی
نویسندگان متون دینی اهل ایران
نویسندگان مرد اهل ایران