آئین دادرسی مدنی

آئین دادرسی مدنی تشریفاتی است که مشخص می‌کند افرادی که مدعی حقی برای خود هستند یا اختلافی در امور مدنی با یکدیگر دارند چگونه می‌توانند این حقوق را به موقع اجرا در آورند.

به بیانی دیگر آیین دادرسی مدنی، قواعدی است که اصحاب دعوا اعم از خواهان و خوانده، قضات محاکم و اشخاص وابسته به آن‌ها در امر قضا، در جریان دادرسی از آغاز تا فرجام رسیدگی دادگاه و صدور حکم باید رعایت کنند. منظور از اشخاص وابسته به دستگاه قضایی، مدیران دفاتر، مأمورین اطلاع و اجرای احکام، وکلاء، کارشناسان و مترجمین رسمی هستند.

وجود این مقررات بیان‌گر این واقعیت است که افراد نمی‌توانند برای احقاق حق خود و اجرای عدالت به‌طور شخصی و به میل خود اقدام کنند.

آئین دادرسی گاه حقوق شکلی خوانده می‌شود و دربرابر حقوق ماهوی قرار داده می‌شود. منظور از این اصطلاح اینست که قوانین ماهوی وجود حق را مشخص می‌کنند، اما آئین دادرسی به شکل و روش اثبات و اجرای این حق می‌پردازد.

قوانین 

قوانین مربوط به آئین دادرسی مدنی به جهت ماهیت خود که برای تسهیل کار دادگاه‌ها تنظیم می‌شوند و شرایط موجود در نحوه اجرای آن‌ها تأثیر بسزایی دارد، معمولاً به سرعت تغییر می‌کنند. اولین قانون آئین دادرسی مدنی در ایران در سال ۱۳۱۶ با نام «اصول محاکمات حقوقی» از تصویب مجلس شورای ملی گذشت و بارها مورد تجدید نظرکلی و جزئی قرار گرفت. در حال حاضر قانون سال ۱۳۷۹ معتبر است که تحت عنوان « قانون ائین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی» در ۵۲۹ ماده روز ۲۱ فروردین ۱۳۷۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده‌است.
امروزه قانون آیین دادرسی مدنی به پایان کار خود نزدیک می‌شود و حقوقدانان بسیاری در حال تدوین قانون جدیدی هستند.

اهمیت آئین دادرسی مدنی 
آئین دادرسی مدنی نکات بسیار ظریف و حساسی دارد که در ارائه دفاعیات موثر و حفظ حقوق اصحاب دعوی بسیار مهم است. وکلای برجسته بر این قوانی مسلط شده اند و از قدرت دفاع قوی تری برای احقاق حق موکلین خود برخوردار هستند. خیلی از اوقات بر خلاف ذیحق بودن موکل، به دلیل عدم اقدامات به موقع یا مطابق آئیین دادرسی حق موکل ضایع می‌گردد و از همین روست که یادگیری و تسلط بر آئیین دادرسی برای یک وکیل زبذه الزامی است.

آموزش آئین دادرسی در دانشگاه 
در دانشگاه ها، دانشجویان حقوق، سه واحد در خصوص آئین دادرسی مدنی را طی می‌کنند. در این دروس با نکات کلیدی در خصوص صلاحیت های ذاتی و محلی، تشکل های قضائی و رویه برگذاری جلسات دادگاه آشنا می‌شوند. لیکن علم تئوریک برای اینکه بتوانند دفاع جامع ای از موکل خود داشته باشند کفایت نمی‌کند فلذا اکثریت وکلا در دوران کارآموزی نکات حساس آئین دادرسی مدنی را می‌آموزند.

آموزش آئیین دادرسی در رویه 
هر وکیل موظف است دو سال دوری کارآموزی را طی کرده و با حضور در جلسات دادگاه با پیج و خم های دادرسی آشنا شود و آنچه در دانشگاه آموخته را به نحو عملی تجربه کند. این دوران بسیار کلیدی و تعیین کننده در آموزش وکیل می‌باشد لیکن بنظر می‌رسد که به دلیل حساسیت حرفه وکالت و از آنجایی که با جان و مال مردم در ارتباط است، شاید بهتر باشد کارآموزان از طریق دیگری به آئیین دادرسی مدنی مسلط شوند.

آموزش آئیین دادرسی در دادگاه‌های تمرینی 
دادگاه های تمرینی روش موثر و مفیدی برای آموزش تمامی مفاهیم حقوقی می‌باشد و اخیراً در دانشگاه های ایران مورد توجه قرار گرفته است. دادگاه تمرینی فرصتی برای وکلاست که با یکدیگر در شرایط کنترل شده و بدون بخطر انداختن مال، آزادی و جان موکل، تمرین کنند و توانمندی های خود را افزایش دهند. حسن دیگر این رقابت ها این است که بهترین وکیل انتخاب می‌شود و با ارائه توانمندی های استدلال و فضل حقوقی به موکلین معرفی می‌گردد.

منابع 

 کلود دو پاکیه، مقدمه تئوری کلی و فلسفه حقوق، ترجمه علی محمد طباطبائی، ۱۳۳۲، ص ۸-۳۷

آئین دادرسی مدنی
حریم خصوصی
دادگستری
آئین دادرسی