فهرست برندگان جایزه صلح نوبل

کمیته نروژی نوبل هر ساله جایزه صلح نوبل (به نروژی و سوئدی:Nobels fredspris) را به شخصی اهدا می‌کند که «بیشترین یا بهترین کار را برای دوستی بین ملت‌ها، لغو یا کاهش رویارویی‌های نظامی یا تشکیل و ترغیب همایش‌های صلح انجام داده باشد.»

این جایزه یکی از پنج جایزهٔ نوبل است که بنابر وصیت‌نامه نوبل به مشارکت‌های برجسته در رشته‌های شیمی، فیزیک، ادبیات، صلح و فیزیولوژی یا پزشکی تعلق می‌گیرد. برندهٔ جایزه، یک مدال، یک دیپلم افتخار و جایزه نقدی دریافت می‌کند که مبلغ آن در هر سال متفاوت است. بنا بر وصیت‌نامهٔ نوبل، این جایزه را می‌بایست کمیتهٔ نروژی نوبل اداره کند و یک کمیتهٔ پنج‌نفره به انتخاب پارلمان نروژ آن را اعطاء کند. این جایزه، برخلاف بقیهٔ جایزه‌های نوبل، نه در استکهلم؛ بلکه در اسلو و در حضور پادشاه نروژ داده می‌شود. زمان اهدای این جایزه، ۱۰ دسامبر، مصادف با سالمرگ آلفرد نوبل است. این جایزه، برخلاف دیگر جایزه‌های نوبل، گاهی به جای یک فرد به یک سازمان تعلق می‌گیرد؛ مثلاً کمیته بین‌المللی صلیب سرخ سه بار این جایزه را دریافت کرده‌است.

بررسی اجمالی 
اولین جایزه صلح نوبل در سال ۱۹۰۱ به‌طور مشترک به فردریک پسی و آنری دونان اهدا شد. آنها جایزه نقدی آن به مبلغ ۱۵۰٬۷۸۲ کرون سوئدی (معادل با ۷٬۷۳۱٬۰۰۴ کرون در سال ۲۰۰۸) را با یکدیگر به تساوی تقسیم نمودند.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان با دریافت این جایزه به ترتیب سه بار (سال‌های ۱۹۱۷، ۱۹۴۴ و ۱۹۶۳) و دو بار (سال‌های ۱۹۵۴ و ۱۹۸۱)، تنها دریافت‌کنندگانی‌اند که بیش از یک‌بار موفق به کسب این جایزه شده‌اند.

لینوس پاولینگ، برنده جایزه صلح نوبل در سال ۱۹۶۲، تنها کسی است که برندهٔ بدون اشتراک دو جایزهٔ نوبل شده‌است. او در سال ۱۹۵۴ جایزه نوبل در شیمی را دریافت کرده بود. ملاله یوسف‌زی جوان‌ترین دریافت‌کننده این جایزه است که در سال ۲۰۱۴ و در ۱۷ سالگی موفق به دریافت جایزه صلح نوبل شد.

تا سال ۲۰۲۳، جایزه صلح نوبل به ۱۱۱ نفر و ۲۷ سازمان تعلق گرفته‌است. نوزده زن موفق به کسب جایزه صلح نوبل شدند، که این رقم بیشتر از هر جایزهٔ نوبل دیگری می‌باشد. از زمان ایجاد این جایزه، در ۱۹ سال جایزه صلح نوبل به هیچ‌کسی اهدا نشد که بیشترین تعداد عدم اهداء را در کل جوایز نوبل شامل می‌شود.

جنجال‌ها 
این جایزه از بحث‌برانگیزترین جوایز نوبل می‌باشد که انتقادهای زیادی را به همراه داشته‌است.

ماهاتما گاندی با وجود این‌که پنج بار برای دریافت این جایزه نامزدشد، هیچگاه آن را دریافت نکرد! پس از ترور او؛ کمیتهٔ نوبل در نظر داشت که جایزهٔ صلح نوبل سال ۱۹۴۸ را پس از مرگش به او اهدا کند، اما در ادامه تغییر نظر داد و با توضیح نبود هیچ فرد زندهٔ شایسته‌ای برای دریافت این جایزه، از دادنش در آن سال اجتناب کرد. در سال ۲۰۰۶ میلادی یکی از اعضای کمیته نوبل گفت: «بزرگ‌ترین غفلت ما در تاریخ ۱۰۶ ساله اهدای نوبل بدون تردید این بوده‌است که نوبل صلح هیچگاه به مهاتما گاندی اهدا نشد.»

در سال ۱۹۶۱، داگ هامرشولد پس از نامزدی‌اش برای دریافت جایزه درگذشت و تنها برندهٔ این جایزه شد که کمیته پس از مرگش جایزه را به او اهدا کرد. پس از این، قانون اهدای جایزه به افراد فوت‌شده تغییر کرد.

در سال ۱۹۷۳، له دوک تو از دریافت جایزه امتناع کرد، چرا که با استناد به وضعیت جنگی ویتنام، خود را در موقعیتی برای دریافت این جایزه نمی‌دانست.

کارل فون اوسیتزکی، آنگ سان سو چی و لیو شیائوبو و نرگس محمدی چهار برنده‌ای هستند که در هنگام دریافت جوایز در بازداشت بودند.

برندگان

توضیحات

جستارهای وابسته 
 فهرست برندگان جایزه نوبل
 فهرست فعالان صلح

یادداشت 
 برندگان زیر جوایز خود را یک سال دیرتر دریافت کردند، چرا که تصمیم کمیته بر این بود که در سالی که آن‌ها به‌عنوان برندهٔ جایزه فهرست شده‌بودند، هیچ‌یک از نامزدی‌ها دارای معیارهای مطابق با وصیت نوبل نبوده‌اند. بر پایهٔ قوانین، کمیته اهدای جوایز را تا سال بعد به تعویق انداخت، هرچند که جایزه دریافت شده توسط برندگان برابر با جایزه سال پیش بود.
الیو روت (۱۹۱۲)، توماس وودرو ویلسون (۱۹۱۹)، آستن چیمبرلن (۱۹۲۵)، چارلز گیتس دویز (۱۹۲۵)، فرانک بی. کلاگ (۱۹۲۹)، نورمن آنجل (۱۹۳۳)، کارل فون اوسیتزکی (۱۹۳۵)، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (۱۹۴۴)، آلبرت شوایتزر (۱۹۵۲)، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (۱۹۵۴)، آلبرت لوتولی (۱۹۶۰)، لینوس پاولینگ (۱۹۶۲)
 جایزهٔ کارل فون اوسیتزکی به‌صورت غیابی اهدا شد، چرا که گذرنامهٔ او توسط دولت آلمان مورد تأیید قرار نگرفت.
 جایزهٔ داگ همرشولد پس از مرگش به او اعطاء شد.
 له دوک تو جایزه را قبول نکرد.
 جایزهٔ آندره ساخاروف به‌صورت غیابی اهدا شد، چرا که گذرنامهٔ او توسط دولت اتحاد جماهیر شوروی رد شد.
 جایزهٔ آنگ سان سو چی به‌صورت غیابی اهدا شد، چرا که در آن زمان توسط دولت برمه به‌عنوان زندانی نگهداری می‌شد. در پی آزادی او از حصر خانگی و و انتخاب شدن پیتو لیتاو، سو چی پذیرفت که جایزهٔ خود را در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۲ شخصاً دریافت کند.
 جایزهٔ لیو شیائوبو به‌صورت غیابی اهدا شد، چرا که در آن زمان او در چین زندانی بود.

منابع

پیوند به بیرون 

 وبگاه رسمی جایزه صلح نوبل

برندگان جایزه صلح نوبل
جایزه صلح نوبل