محمدرضا حکیمی

علامه محمدرضا حکیمی (۱۴ فروردین ۱۳۱۴ در مشهد – ۳۱ مرداد ۱۴۰۰) فقیه و مجتهد شیعه، فیلسوف، متفکر و نویسندهٔ ایرانی بود.

از وی با عناوینی چون «علّامه»، «استاد»، «فیلسوف عدالت» و «مرزبان توحید» یاد می‌شود. روح اللّه موسوی خمینی در پیامی به تاریخ ۱۳۴۸/۸/۲۸ او را با این جملات خطاب کرد «جناب مستطاب ثقةالاسلام آقای محمدرضا حکیمی - دامت افاضاته».

کتاب الحیاة وی که یک دائرةالمعارف اسلامی است، از شهرت و اعتبار خاصی در جهان اسلام برخوردار است. وی از مُجَدِّدانِ مکتب معارفی خراسان، مشهور به مکتب تفکیک است که معتقد به جدایی دین از فلسفه و عرفان است.
علی شریعتی وی را به عنوان وصی خود جهت هرگونه دخل و تصرف در آثارش انتخاب کرده بود.

زندگی و تحصیلات 
وی متولد ۱۴ فروردین ۱۳۱۴ شمسی (۱۳۵۴ قمری) در مشهد است. پدرش عبدالوهاب، که از اردکان به مشهد مهاجرت کرده بود، از معتمدین و محترمین بازار مشهد بود.

حکیمی در سال ۱۳۲۰ تحصیلاتش را آغاز کرد. در سال ۱۳۲۶ وارد حوزه علمیه خراسان(مدرسه نواب) شد و تا ۲۰ سال از عمر خود را در این حوزه به تحصیل دروس مقدمات و سطح، خارج، فلسفه، ادبیات عرب، نجوم، تقویم گذراند.

محمد تقی ادیب نیشابوری، شیخ مجتبی قزوینی خراسانی، سید محمدهادی میلانی، احمد مدرس یزدی، اسماعیل نجومیان، حاج سید ابوالحسن حافظیان و حاجی‌خان مخیری از مهمترین اساتید وی بودند. او علوم غریبه، رمل و اوفاق را نزد ابوالحسن حافظیان و شیخ مجتبی قزوینی آموخت. و اجازه اجتهاد را از آقا بزرگ تهرانی در سال ۱۳۴۸ شمسی دریافت کرد.

عدالت اجتماعی 
به گفتهٔ محمدرضا زائری، حکیمی اعتقاد دارد «دینی که در آن عدالت نباشد، دین نیست؛ چه رسد به اسلام!» او در سال ۱۳۸۱ هجری شمسی در رابطه با مبانی اسلام نامه‌ای به فیدل کاسترو نوشت و مدتی بعد و در دیدار با یک هیئت کوبایی گفت: «اگر اتفاقی برای فیدل کاسترو بیفتد، یک فاجعهٔ بشری رخ داده‌است».

استاد حکیمی نه دین را برای دین، نه روحانیت را برای روحانیت و نه حکومت را برای حکومت می خواست زیرا این سه، تا زمانی مقدس است که به نتیجه برسد. خط قرمز مرحوم علامه حکیمی عدالت و اخلاق بود و معتقد بود دین، روحانیت و حکومتی که منجر به عدالت و اخلاق شود مقدس است.

آثار 

 منهای فقر
 «الحیاة» پیرامون مسایل اسلامی با همکاری دو برادرش: محمد حکیمی و مرحوم علی حکیمی (ترجمه به فارسی: احمد آرام)
 خورشید مغرب
 شیخ آقا بزرگ تهرانی
 دانش مسلمین
 بیدارگران اقالیم قبله
 هویت صنفی روحانی
 مکتب تفکیک
 آنجا که خورشید می‌وزد
 اجتهاد و تقلید در فلسفه
 ادبیات و تعهّد در اسلام
 الهیّات الهی و الهیّات بشری (مَدْخَل)
 الهیّات الهی و الهیّات بشری (نظرها)
 امام در عینیت جامعه
 انذار
 بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی (عج)
 پیام جاودانه
 جامعه سازی قرآنی
 حماسهٔ غدیر
 سپیده باوران
 سرود جهش‌ها
 شرف الدین
 عقل سرخ
 فریاد روزها
 قصد و عدم وقوع (نامه‌ها)
 قیام جاودانه
 گزارش (برگرفته از الحیاة)
 کلام جاودانه
 معاد جسمانی در حکمت متعالیه
 مقام عقل
 میر حامدحسین
 نان و کتاب
 یکصد و پنجاه سال تلاش خونین
 عاشورا: مظلومیتی مضاعف
 مرام جاودانه
 علی (علیه السلام)
 پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم)
 از زندگی تا ابدیت
 ای آفتاب
 عاشورا؛ عدالت
 فاطمیات
 عاشورا؛ غزه
 استغفار
 سه یار خراسانی در انقلاب
 امواج غدیر
 تفسیر آفتاب

نامه حکیمی به فیدل کاسترو 
قسمتی از نامه حکیمی به فیدل کاسترو به شرح زیر است:

نقد حکیمی به دفن شهدای دفاع مقدس در دانشگاه‌ها 
وی در این باره در یکی از آثارش چنین بیان کرده:

خودداری از دریافت جایزه فارابی 
پس از انتخاب حکیمی به عنوان یکی از اساتید برگزیده برای خدمت پنجاه ساله به علوم انسانی در جشنواره فارابی (آذر ۸۸) وی رد پذیرش این عنوان و جایزه را طی پیامی اعتراضی اعلام کرد. در قسمتی از این پیام آمده‌است:

محمدرضا زائری در برنامه ای تلویزیونی از نگاه برخی از مسئولین صاحب نفوذ فرهنگی کشور دربارهٔ حکیمی خبر داد که به بهانه رونمایی از یکی از آثار محمدرضا حکیمی، زائری را توبیخ کرده‌اند و گفته‌اند که «حکیمی ضدانقلاب است.»

درگذشت 
حکیمی در شامگاه ۳۱ مرداد ۱۴۰۰ به دلیل عوارض ناشی از ویروس کرونا و کهولت سن بر اثر ایست قلبی درگذشت. او در ۲ شهریور ۱۴۰۰ در حرم امام رضا به خاک سپرده شد.

مستند 
در نخستین سالگرد درگذشت محمدرضا حکیمی با عنوان «شب بزرگداشت مرزبان عدالت » با نمایش نخستین فیلم مستند ساخته شده درباره وی مستند فریاد روزها ؛ محمدرضا حکیمی در مشهد برگزار شد. 

در دومين سالگرد درگذشت در سالن همايش هاي مجموعه فرهنگي امام صادق ميبد ، مستند فریاد روزها به نمایش درآمد. 
[]

محمد اسفندیاری نویسندۀ اندیشه نامۀ محمدرضا حکیمی، با اشاره به فیلم مستند فریاد روزها در مقایسه با کتب منتشرشده دربارۀ ایشان، می‌گوید:
درباره استاد حکیمی تا آنجایی که می‌دانم سه کتاب نوشته شده که یکی از آنها برای بنده است (کتاب راه خورشیدی) در کل، سه کتاب دربارۀ ایشان منتشر شده و می خواهم بگویم: اگر نود و هفت کتاب دیگر درباره ایشان منتشر شود، می‌شود صد کتاب؛ آن صد کتاب برابراست با این فیلم.

منابع 
 راه خورشیدی، محمد اسفندیاری، انتشارات دلیل ما، چاپ اول، ۱۳۸۲ش، تهران.

پانویس

پیوند به بیرون 
 وبگاه الحیاة
 چاپ کرده‌های محمدرضا حکیمی
 سروده علامه حکیمی درباره سید حسن نصرالله

اسلام‌شناسان اهل ایران
اهالی مشهد
برگزیدگان جشنواره فارابی
برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
تذکره‌نویسان اهل ایران
دانشمندان علوم غریبه
درگذشتگان ۱۴۰۰
دریافت‌کنندگان نشان دانش (جمهوری اسلامی)
روحانیان شیعه تارک لباس روحانیت
زادگان ۱۳۱۴
مکتب تفکیک
ویکی‌سازی رباتیک
خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا