حسین بن روح نوبختی

حسین بن روح نوبختی (شیخ ابوالقاسم حسین بن روح بن ابی‌بحر نوبختی) (فوت ۳۲۶ ق/ ۹۳۷ م) سومین نایب خاص امام زمان به‌مدت بیست سال (حدود ۳۰۵ تا ۳۲۶ ه.ق/ ۹۱۷ تا ۹۳۷ میلادی) در دوران غیبت صغری بود. 

ابوجعفر محمد بن علی شلمغانی (اعدام شده در سال ۳۲۲ ق/ ۹۳۳ م) دستیار حسین روح و مأمور او در بغداد و حسین منصور حلاج به مخالفت با نیابت حسین بن روح پرداخته و با نفوذی که خاندان نوبختی داشتند، توسط خلافت عباسی اعدام شدند.

زندگی 
حسین بن ابی‌بحر را مورّخان و محدّثان گاهی «نوبختی»، «روحی»، گاهی «حسین بن روح بن بنی‌نوبخت» و بعضاً «قمی» گفته‌اند. در بعضی از روایات آمده که وی اهل قم بوده‌ است؛ برخی دیگر معتقدند که ملقّب شدن نوبختی به «قمی»، بخاطر شدّت علاقه و ارتباط وی با قم و علمای آن سامان بوده‌ است. 

وی از خانواده نوبختی بود و با ابوسهل نوبختی نسبت داشت که در تبیین علم کلام تشیع دوازده امامی نقش مهمی دارد. حسین بن روح علاوه‌بر آنکه در میان شیعیان بغداد از موقعیت اجتماعی خوبی بهره‌مند بود، در میان دستگاه خلافت عباسی به‌خصوص آل‌فرات نیز از نفوذ و احترام قابل ملاحظه‌ای برخوردار بود.

وثوق و علم 
او از نزدیکان مورد اعتماد محمد بن عثمان (دوّمین نایب خاص) بود و رابط بین او، پدرش عثمان بن سعید و شیعیان بود.

فقهای بزرگ در آن عصر با تمام علم و فقاهت‌شان از وی پیروی می‌کردند. «علی بن بابویه» (پدر شیخ صدوق) برای دیدار با او به بغداد رفت و پاسخ پرسش‌هایش را از وی دریافت کرد.

نیابت 
وی به سفارش محمد ابن عثمان پس از مرگش جانشین او شد و به‌مدت ۲۰ سال (تا ۳۲۶ ق - ۹۳۷ میلادی) در این مسند باقی ماند. وی از خانواده نوبختی بود و با ابوسهل نوبختی نسبت داشت که در تبیین علم کلام تشیع دوازده امامی نقش مهمی دارد.

وفات 
حسین بن روح در ۱۸ شعبان سال ۳۲۶ هجری در‌گذشت. قبر وی در محله نوبختیه در غرب بغداد در وسط بازار عطاران، در انتهای کوچه‌ای است که در آنجا بقعه و صحن مختصری بنا کرده‌اند.

جستارهای وابسته 

 نواب اربعه
 محمد بن عثمان
 علی بن محمد سمری
 عثمان بن سعید

پانویس

منابع 

 Said Amir Arjomand, ḤOSAYN B. RUḤ, دانشنامه ایرانیکا، December 15, 2004.

 مهدی موعود (ترجمه جلد ۱۳ بحار الانوار)، علی دوانی، صفحه ۶۷۶–۷۵۶
 سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، صفحه ۶۸۰–۶۸۱
 آخرین امید، صفحهٔ ۹۹

اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
اهالی ساوه
خاندان نوبختی
درگذشتگان ۳۲۶ (قمری)
درگذشتگان دهه ۹۳۰ (میلادی)
روحانیان شیعه سده ۴ (قمری)
شیعیان اهل عراق
مهدویت
نواب اربعه
شیعه دوازده‌امامی