تمثیل غار

تمثیل غار (به انگلیسی: Allegory of the cave) یا غار افلاطون (به انگلیسی: Plato's Cave) تمثیلی است که توسط افلاطون، فیلسوف یونانی، در کتاب جمهور (۵۱۴a-۵۲۰a) برای قیاس تاثیر آموزش (معرفت) و نقص آن در تحلیل ما از دنیا طرح شده است. این کتاب در قالب گفت‌وگو بین برادر افلاطون، گلاوکن، و استاد افلاطون، ارسطو، نوشته شده است. او از این تمثیل برای توضیح نظریهٔ عالم مُثُل خود بهره برده است. تمثیل مزبور، به احتمال خیالی بودن یا نادرست بودن تصورات و عقاید انسان‌ها اشاره دارد. این نظریه در ادامه ی نظریات قبلی افلاطون به نام های تمثیل خورشید و تمثیل خط منقسم ارائه شده است.  

از سریال های ساخته شده براساس این نظریه میتوان به 1899 ساخته باران بوادار کارگردان برجسته آلمانی اشاره کرد که در آن دختری از کودکی با علاقه زیاد به نظریه غار افلاطون جوینده مسیری می‌شود که به خلق جهانی دیگر می‌انجامد.

شرح تمثیل 
ابتدا یک غار را در نظر بگیرید که در آن تعدادی انسان به دیوار غل و زنجیر شده‌اند؛ به‌طوری که روی‌شان همیشه به سمت دیوار مقابلشان ‌است، و هیچ‌گاه پشت سر خود را نگاه نکرده‌اند. در پشت این افراد، آتشی روشن است،و در بیرون جمادات در حرکت اند و سایه انها روی دیوار غار میفتد.و انسان ساکن فکر میکنند کە این سایه ها در واقع این صدا را تولید میکنند. 

در این میان ناگهان زنجیر از پای یکی از این زندانیان که به سوی دیوار غار نشسته ‌است، باز می‌شود، و آن شخص به عقب برمی‌گردد؛ پشت سر خود را می‌بیند، و سپس از دهانهٔ غار بیرون  بە سمت بیرون می‌رود. وقتی بە سمت بیرون میرود،نور افتاب چنان چشمش را اذیت می کند کە دوبارە بە سایە ها باز میگردد در واقع اعتقاداتش قوی تر نیز میشود، اما وقتی رفتە رفتە بە نور افتاب عادت کرد و دنیای رنگی و واقعی را می بیند،متوجە میشود کە سایه ها واقعی نیستند.حال اگر همان  شخص را بە داخل غار برگردانیم، او به رفقایش میگوید کە این سایەها واقعی نیستند، رفقایش بە او میخندد و میگویند به خارج غار رفته و عقلش را از دست دادە. 

تمثیل بە چە چیزی اشارە دارد؟ میتوان گفت که هر قسمت به چیزی اشارە دارد؛ زنجیر ها بە اعتقادات نادرست، خورشید بە حقیقت،باز شدن ناگهانی زنجیرها بە حیرت فلسفی،کسی کە زنجیر از پایش باز میشود،فیلسوف و مسیری کە در غار تا بیرون میپیماید،تفکر فلسفی  

و همچنین اذیت شدن چشم مواجهە اولیە با حقیقت،و جهان بیرون جهان واقعی. شایان ذکر است کە افلاطون اعتقاد داشت جهان فعلی،سایه ای از جهان واقعی وعالم حقیقت یا عالم مثل است.مثل سایه های دیوار غار.در واقع فیسلوف میفهمد که حقیقت،چیزی غیر از مشاهدات عادی و معمول اوست.   

در واقع این نظریهٔ افلاطون به این مسئله اشاره دارد که خیر مطلق در جهان مُثُل هست، و چنان‌چه کسی بخواهد به اخلاقیات دست پیدا کند، بایستی به عالم مثل راه یابد. ارسطو با نقد این نظریهٔ افلاطون می‌گوید: «اگر این عالم، سایهٔ عالم مثل است، و همه چیز عالم مثل هم سراسر خیر و نیکی و خوبی است، پس بدی‌های انسان‌ها از چه ناشی شده است؟».

منابع 

 تاریخ فلسفه کاپلستون، جلد اول
 سیر حکمت در اروپا، محمدعلی فروغی، بخش اول
 غار افلاطون

افلاطون
تمثیل (منطق)
تمثیل
فلسفه آموزش و پرورش
فلسفه افلاطون
واژگان فلسفی
مفاهیم معرفت‌شناسی
متافیزیک