عروس هلندی

عروس هلندی (به انگلیسی: Cockatiel) یک طوطی با جثه متوسط است که خاستگاه اصلی آنها به استرالیا بر می گردد. آنها به عنوان حیوانات خانگی در سراسر جهان ارزشمند هستند و پرورش آنها نسبتا آسان است. این پرندگان پس از مرغ عشق محبوب‌ترین پرندگان زینتی محسوب می‌شوند.

این پرنده متعلق به خانوادهٔ طوطی کاکلی می‌باشد. بنابراین می تواند با دیگر طوطی های کاکل دار جفت گیری و جوجه آوری کند. عروس‌ هلندی ها بومی مناطقی گسترده در سراسر استرالیا هستند که مناطق مورد علاقه آن‌ها زمین‌هایی پوشیده شده با علف و بوته زارها و درختان کوتاه است.

در زبان انگلیسی این پرنده را « Nymphicus hollandicus » می‌نامند و در اغلب زبان‌های رایج دنیا به همین نام شناخته می‌شود. در زبان فارسی به این پرنده «عروس هلندی» می‌گویند و نام عروس هلندی در میان پرورش دهندگان آن رایج و متداول است. نام «عروس هلندی» در حقیقت ترجمه نام علمی این پرنده است که اشاره‌ای به نام قدیمی استرالیا (هلند جدید) دارد.

این نوع طوطی‌ها توانایی یادگیری صحبت کردن را دارند، اما چون نوع نر این پرنده حنجره کامل‌تری نسبت به نوع ماده دارد، پرنده نر بهتر می‌تواند صحبت کند. برای آموزش صحبت کردن به پرنده بهتر است که از زمان جوجگی (حدوداً ۴ ماهگی) با آن تمرین شود. در صورت مداومت و تکرار صحیح کلمات، پرنده از حدود چهارماهگی الی ۱ سالگی شروع به صحبت به صورت ناواضح می‌کند و در اثر تمرین کم‌کم واضح‌تر می‌تواند کلمات را ادا کند. عروس هلندی‌ها حیوانات بسیار اجتماعی هستند و از همنشینی با انسان‌ها بسیار لذت می‌برند.
عروس هلندی ها بازیگوش و با انسان ها زود صمیمی میشوند و صاحب شان را با صدای خودشان صدا می کنند و عاشق نوازش هستند.

ریشه شناسی 
عروس هلندی در ابتدا توسط رابرت کر، نویسنده و طبیعت‌شناس اسکاتلندی در سال ۱۷۹۳ با نام Psittacus hollandicus توصیف شد. نام جنس آن منعکس کننده تجربه سفر یکی از اولین گروه های اروپایی برای دیدن پرندگان در زیستگاه بومی خود است. مسافران تصور می کردند که پرندگان آنقدر زیبا هستند که نام آنها را به نام پوره های افسانه ای نامگذاری کردند. نام خاص hollandicus به نیوهلند، نامی تاریخی برای استرالیا اشاره دارد.

روابط بیولوژیکی این پرندگان برای مدت طولانی نامشخص بود. در حال حاضر در یک زیرخانواده Nymphicinae قرار می گیرند، اما گاهی اوقات در گذشته در میان طوطی های دم پهن Platycercinae طبقه بندی می شدند. این موضوع با مطالعات مولکولی حل شد. مطالعه‌ای در سال 1984 روی آلوزیم‌های پروتئینی ارتباط نزدیک‌تر آن را با عروس هلندی ها نسبت به سایر طوطی‌ها نشان داد، و داده‌های توالی 12S rRNA میتوکندری آن را در میان زیرخانواده Calyptorhynchinae (عروس هلندی های تیره) قرار می‌دهد. ویژگی مورفولوژیکی منحصر به فرد پاراکیت (به معنی طوطی دم دراز) نتیجه کاهش اندازه و تغییر توله اکولوژیکی است.

از سوی دیگر، تجزیه و تحلیل توالی اینترون 7 ژن β-فیبرینوژن هسته‌ای نشان می‌دهد که ممکن است هنوز به اندازه کافی متمایز باشد که به جای گنجاندن جنس در Calyptorhynchinae، تشخیص Nymphicinae را تضمین کند.

عروس هلندی اکنون از نظر بیولوژیکی به عنوان یکی از اعضای اصلی Cacatuidae طبقه بندی می شود زیرا تمام ویژگی های بیولوژیکی این خانواده را به اشتراک می گذارد؛ یعنی تاج نعوظ، کیسه صفرا، لایه ابری سرکوب شده (که مانع از نمایش ساختار آبی و سبز رنگ ها می شود.)، و پرهای صورت که کناره های منقار را می پوشانند، که همگی به ندرت در خارج از خانواده Cacatuidae یافت می شوند.

ویژگی های ظاهری 
تاج این پرنده بیانگر وضعیت احساسی آن در مواقع مختلف است. در وضعیت عادی و آرام پرنده، تاج کمی به سوی عقب خمیده‌است. در هنگام هیجان و همچنین ترس، تاج کاملاً صاف و رو به بالا است و در مواقع عصبانیت پرنده، تاج به صورت کاملاً خوابیده در می‌آید.
این پرنده بر خلاف اکثر طوطی‌های کاکلی دارای پرها و دمی بلندی است که طولشان حدوداً نیمی از طول کل بدن پرنده است. طول این پرنده حدوداً ۳۰ تا ۳۳ سانتی‌متر است و در واقع کوچک‌ترین گونه از طوطی‌های کاکلی به شمار می‌آید.

رنگ‌های پرنده شامل: خاکستری، سفید، کرم، زرد و قهوه‌ای است. بر روی سر پرنده کاکلی بلند و زیبا قرار دارد و بر روی گونه‌های آن یک لکه سرخ رنگ دیده می‌شود، این لکه در ساختار رنگی وایت‌فیس (Whiteface) دیده نمی‌شود. پر و بال این پرنده معمولاً نیمه خاکستری است و در قسمت زیرین بدن روشن‌تر است. یک لکه نارنجی رنگ بر روی گونه‌ها و سفیدی حاشیه بال‌ها از دیگر علایم مشخصه این پرنده است. یک ردیف از لکه‌های زردرنگ بر قسمت زیرین بال پرنده ماده دیده می‌شود که در نرها وجود ندارد. همچنین ماده‌ها پرهایی هاشور خورده در دم و نرها پرهای دم ساده دارند. بعضی از انواع جهش یافته عروس هلندی به رنگ زرد روشن و چشم‌های قرمز رنگ هستند و جنس ماده آن‌ها پرهای دم باریک‌تری دارد. به این ساختار رنگی لوتینو (Lutino) گفته می‌شود. در اثر جهش ژنتیکی ساختار رنگی دیگری با نام وایت‌فیس (Whiteface) نیز وجود دارد که رنگ‌های بدن این پرندگان را رنگ‌های خاکستری یا قهوه‌ای و سفید تشکیل می‌دهد و این ساختار فاقد لپ قرمز رنگ است. گونه کاملاً سفیدرنگ زیرمجموعه ساختار وایت بوده و دارای چشم‌های قرمز رنگ می‌باشد و به این گونه اصطلاحاً آلبینو (Albino) گفته می‌شود. طول بدن آن با احتساب بلندی دم در حدود ۳۲ سانتی‌متر بوده و وزن آن در حدود ۷۸ تا ۱۲۵ گرم است. برخی از گونه‌ها نظیر عروس هلندی لوتینو و آلبینو ممکن است که وزنی بین ۷۸ تا ۹۰ گرم داشته و برخی از گونه‌های اصلاح نژاد شده و درشت هیکل آن نیز ممکن است که وزنی بین ۱۱۰ تا ۱۲۵ گرم داشته باشند.

جنسیت ها 
بیشتر جوجه‌های عروس هلندی وحشی و جوجه‌های جوان ماده به نظر می‌رسند و از زمان جوجه‌آوری تا اولین تخم‌ریزی‌شان عملاً قابل تشخیص نیستند. آنها نوارها یا نوارهای زرد رنگ افقی را روی سطح شکمی پرهای دم خود، لکه‌های زرد روی سطح شکمی پرهای پرواز اولیه بال‌های خود، یک تاج و صورت خاکستری رنگ و یک لکه نارنجی مات بر روی هر یک از گونه‌هایشان نشان می‌دهند. با این حال برخی از جهش‌های امروزی به جنسیت وابسته هستند و جوجه‌های نر و ماده به محض ورود پرهایشان به راحتی قابل تشخیص هستند.

عروس هلندی های بالغ با رنگ‌های مشترک (بدن خاکستری با سر زرد) از نظر جنسیت دوشکلی هستند، البته به میزان کمتری از بسیاری از گونه‌های پرندگان دیگر. این تنها پس از اولین پوست اندازی مشهود است، که معمولاً حدود شش تا نه ماه پس از جوجه ریزی رخ می دهد: نر نوار سفید یا زرد و لکه هایی را در قسمت زیرین پرها و بال های دم خود از دست می دهد. پرهای خاکستری روی گونه ها و تاج او با پرهای زرد روشن جایگزین می شوند، در حالی که تکه نارنجی گونه روشن تر و مشخص تر می شود. صورت و تاج ماده معمولاً عمدتاً خاکستری با رنگ مایل به زرد و لکه گونه نارنجی کمتر پر جنب و جوش باقی می ماند. علاوه بر این، ماده معمولاً نوار افقی را در قسمت زیرین پرهای دم خود حفظ می کند.

رنگ عروس هلندی از دو رنگدانه گرفته شده است: ملانین (که رنگ خاکستری را در پرها، چشم ها، منقار و پاها ایجاد می کند) و پیتاکوفولوین (که رنگ زرد روی صورت و دم و رنگ نارنجی لکه گونه را ایجاد می کند). رنگ خاکستری ملانین بر زرد و نارنجی پسیتاکوفولوین ها زمانی که هر دو وجود دارند، غلبه می کند.

محتوای ملانین در صورت نرها با بالغ شدن کاهش می‌یابد و به پیتاکوفولوین‌های زرد و نارنجی اجازه می‌دهد بیشتر قابل مشاهده باشند، در حالی که افزایش محتوای ملانین در دم باعث ناپدید شدن نوارهای دم زرد افقی می‌شود.

علاوه بر این ویژگی‌های قابل مشاهده، آواز نرهای بالغ معمولاً بلندتر و پیچیده‌تر از صدای زنان است.

طول عمر 
طول عمر عروس هلندی در شرایط اسارت بین ۱۴ تا ۲۵ سال است اما عمر کمتر یا بیشتر از این نیز گزارش شده‌است. رکورد بالاترین عمر ثبت شده برای این پرنده ۳۶ سال است. نوع تغذیه و میزان تحرک، مهم‌ترین عوامل تعیین کنندهٔ طول عمر این پرنده هستند.

تاریخچه پرورش عروس هلندی 
اطلاعات دقیقی از تاریخ اهلی شدن این پرنده در دست نیست و به نظر می‌رسد که این پرنده برای اولین بار توسط بومیان ساکن در قاره اقیانوسیه اهلی شده باشد و بعدها مهاجرین انگلیسی که به استرالیا رفتند، از اولین مللی بودند که به پرورش و نگهداری از آن همت گماشتند. این پرنده در طی سال‌های ۱۸۰۰–۱۸۰۵ میلادی به انگلستان برده شده‌است. احتمالاً این پرنده توسط کسانی که به استرالیا تبعید شده بودند در بازگشت به انگلستان آورده شده‌است و به تدریج پرورش و نگهداری از این پرنده در برخی از کشورهای اروپایی نظیر انگلستان، فرانسه و آلمان رایج گردیده و مدتی نگذشت که محبوبیت زیادی پیدا کرد، به گونه‌ای که امروزه این پرنده یکی از محبوب‌ترین پرندگان خانگی است. بیشتر محبوبیت این پرنده به علت طبیعت ملایم و کاکل رنگی و زیبای آن است. همچنین این پرنده به سادگی اهلی و دست آموز می‌شود.

رنگ 
تاکنون 17 رنگ مختلف از عروس‌ها شناسایی شده‌است که این رنگ‌ها شامل خاکستری، سفید (آلبینو)، زرد (لوتینو)، وایت فیس، ابلق، مرواریدی، زرد مایل به سبز, نقره ای , دارچینی, خاکستری و سفید است.

تغذیه عروس هلندی 
عروس هلندی‌ در طبیعت و در زادگاه خود یعنی استرالیا غذاهای متنوعی می‌خورند. این پرنده طیف متنوعی از دانه‌ها، انواع مغز، میوه‌ها و سبزیجات متنوع را می‌خورند. البته رژیم غذایی این پرنده با توجه به فصل تغییر می‌کند؛ بنابراین در طول سال این گونه طوطی رژیم غذایی بسیار متنوعی خورده که نیازهای تغذیه‌ای آنها را کاملا برطرف می‌کند.  عروس هلندی به رژیم متعادل و بالانس شده از مواد مغذی مانند: کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها، چربی، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آب نیاز دارد. از این رو عروس هلندی خانگی و دستی نیز به تنوع در رژیم غذایی نیاز دارد. تنوع بخشی در برنامه غذایی این پرنده باعث می‌شود تا سالم‌تر باشد و برای مدت زمان بیشتری عمر کند.

عروس هلندی‌ یک پرنده گیاهخوار است و بهترین رژیم غذایی برای آن باید شامل 70 تا 75 درصد انواع دانه‌ها و پلت مخصوص پرنده و 20 تا 25 درصد آن شامل میوه‌ و سبزیجات باشد. باقیمانده رژیم غذایی آنها هم می‌تواند شامل برگ‌های خوراکی گیاهان باشد.

استراحت پرنده 

عروس‌های هلندی باید در شبانه روز حداقل ۱۰ ساعت بخوابند، البته با توجه به زندگی روزمره انسان‌ها این پرنده‌ها هم خود را با این شیوه هماهنگ کرده‌اند و کمتر از ۱۰ ساعت می‌خوابد.

فیلم های عروس هلندی

ویدیوی ناز کردن عروس هلندی[۸]

منابع 

۵. احسان مقدس، پرورش، نگهداری و بیماری‌های عروس هلندی، انتشارات نیلوبرگ، تهران، پاییز ۱۳۸۹

پیوند به بیرون 

کتاب عروس هلندی
http://www.ibna.ir/vdcbagbw.rhb98piuur.html

 
پرندگان استرالیا
پرندگان استرالیای جنوبی
پرندگان استرالیای غربی
پرندگان اهلی‌شده
پرندگان بومی استرالیا
پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۹۲ (میلادی)
پرندگان سخنگو
پرندگان ویکتوریا (استرالیا)
سرده‌های پرندگان
فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
طوطی‌ها
طوطی‌های اقیانوسیه
طوطی‌های کاکل‌سفید
کالیپتورینکوسیان