فیروز میرزا

فیروز میرزا نصرت‌الدوله (اول)، فرمانفرما، فرزند شانزدهم ولیعهد قاجار عباس میرزا نایب‌السلطنه (۱۲۰۳–۱۲۴۹ ق) و نوه فتحعلی شاه قاجار متولد۱۲۳۳ قمری بودو جمعه ۲۸ ربیع الاول ۱۳۰۳ قمری در سن ۷۰ سالگی در تهران درگذشت.

فیروز میرزا دو برادر و یک خواهر تنی داشت و مادرش عزت نساء خانم دختر حاجی میرزا صادق کلانتر باغ‌میشه بود.

در کتاب تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز نوشته نادر میرزا قاجار آمده است:

با مرگ فتحعلی‌شاه در ۱۲۱۳ خورشیدی، یکی از پسران بزرگ‌تر او، حسین‌علی‌میرزا فرمانفرما که فرمانروای فارس بود، ادعای پادشاهی نمود. با تصمیم شاه جدید، محمدشاه، برادر کهترش فیروز میرزا به مقابله با نیروهای عموی ناتنی فرستاده شد که در این نبرد، نیروهای حسین‌علی میرزا فرمانفرما شکست خورد و پایه‌های پادشاهی محمدشاه تحکیم گردید. فیروز میرزا در محاصره شهر هرات در عهد محمدشاه حضور داشت و در دوران ناصرالدین شاه به ماموریت‌های مهم و فرمانروایی ایالات بزرگ مانند کرمان و بلوچستان و دیگر مناطقی چون: فارس، اراک، بروجرد، ملایر و تویسرکان، تهران، قزوین، همدان، خوانسار و نهاوند فرستاده می‌شد. وی هم‌چنین عضو شورای دولتی ناصرالدین شاه بوده و در مقاطعی نیز پیشکاری آذربایجان، ریاست قورخانه و وزارت جنگ را برعهده داشت. افزون بر آن، ناصرالدین شاه را در سفر به اروپا همراهی نموده‌ است.

فیروز میرزا علاوه براینکه مردی جنگی بود، فردی ادیب و هنرمند نیز به‌شمار می‌رفت. او کمانچه می‌نواخت و خطاطی می‌کرد. در سفر اول ناصرالدین شاه به اروپا جزو همراهان او بود و پس از بازگشت دو کتاب منتشر کرد. فرهنگ لغت فارسی به انگلیسی و جغرافیای دنیا. سفرنامه‌هایی هم از او در دست است.

القاب 
لقب شاهزاده فیروز میرزا در آغاز سالار لشکر و سپس نصرت‌الدوله بود. او در اواخر عمر از ناصرالدین شاه لقب «فرمانفرما» را دریافت کرد. بعدها لقب فرمانفرما به پسر فیروز میرزا یعنی عبدالحسین میرزا فرمانفرما تعلق گرفت و «نصرت‌الدوله» و «سالار لشکر» هم به ترتیب القاب فیروز میرزا و عباس میرزا، دو پسر بزرگ عبدالحسین میرزا شد.

فرزندان 
فیروز میرزا در جوانی با دختر میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی ازدواج کرد و پس از او حاجیه همایون سلطان (هما) خانم دختر بهمن میرزا بهاالدوله را در زمان پیشکاری ولیعهد و حکمرانی آذربایجان به همسری گزید. هما خانم پیش از ازدواج با فرمانفرما همسر قهرمان میرزا پسر هشتم عباس میرزا بود و از او فرزندی به نام کیومرث میرزا عمیدالدوله داشت. حاصل این ازدواج‌ها شش فرزند بود به شرح زیر:

بزرگترین فرزند فیروز میرزا نصرت‌الدوله و حاجیه هما خانم، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، بانویی روشن‌ضمیر و بااراده بود که با میرزا هدایت‌الله وزیر دفتر از خاندان مستوفیان آشتیان ازدواج کرد.

فرزند پنجم فیروز میرزا و هما خانم، به نام ماه‌سما خانم با پسرعمویش، عبدالعلی میرزا، پسر فرهاد میرزا معتمدالدوله ازدواج کرد و لقب عصمت‌السلطنه یافت، اما در جوانی در شیراز درگذشت. آرامگاه او در حافظیه شیراز قرار دارد.

منابع 

 
 
 نادر میرزا. تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز. نشر اقبال: ۱۳۶۰.
 
 

استانداران کرمان
خاندان فیروز-فرمانفرمائیان
درگذشتگان ۱۳۰۳ (قمری)
فرزندان عباس میرزا
متولیان آستان قدس رضوی
زادگان ۱۸۱۸ (میلادی)
درگذشتگان ۱۸۸۶ (میلادی)
اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)