کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها

کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها  یک معاهده بین‌المللی است که در ۱۰ دسامبر ۱۹۸۲ در سومین کنفرانس سازمان ملل متحد درباره حقوق دریاها در شهر مونتگوبی کشور جامائیکا به امضا رسید. این قرارداد بین‌المللی منبع اصلی حقوق دریاها است و به «قانون اساسی دریاها» معروف است و قواعد آن به‌طور گسترده‌ای حقوق بین‌الملل عرفی درباره حقوق دریاها را بیان می‌کنند.

این معاهده یک‌سال پس از پیوستن گویان به این کنوانسیون به عنوان شصتمین کشور در ۱۶ نوامبر ۱۹۹۴ لازم‌الاجرا شد. در حال حاضر (سپتامبر ۲۰۱۶) ۱۶۸ کشور از جمله تمام اعضای شورای اروپا به آن پیوسته‌اند.

تاریخچه 
این کنوانسیون محصول ۹ سال مذاکره توان‌فرسای کشورهای عضو سازمان ملل متحد از ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۲ بود و جایگزین چهار کنوانسیون سال ۱۹۵۸ ژنو شد که حدود سه‌چهارم کشورهای جهان به عضویت آن درنیامده بودند. این کنوانسیون‌ها به ویژه از آن رو ناکافی قلمداد می‌شدند که با پیشرفت فناوری امکان بهره‌برداری از فلات‌قاره و بستر اقیانوس فراهم شده بود.

مقررات 

این کنوانسیون مناطقی همچون آب‌های سرزمینی (۱۲ مایل دریایی یا ۲۲ کیلومتر از ساحل)، منطقه مجاور دریای سرزمینی (۱۲ مایل دریایی یا ۲۲ کیلومتر بعد از آب‌های سرزمینی)، منطقه انحصاری اقتصادی (۲۰۰ مایل دریایی یا ۳۶۰ کیلومتر از ساحل) و فلات قاره را تعریف کرده و مقررات حاکم بر آن از جمله حقوق و تکالیف دولت‌ها در آن‌ها را بیان می‌کند. تعریف تنگه‌های بین‌المللی و صلاحیت دولت‌های ساحلی در تنگه‌های بین‌المللی و به رسمیت شناختن اصل آزادی دریاها از دیگر مقررات این کنوانسیون است.

برخی مقررات این کنوانسیون صرفاً بیان مجدد مواد کنوانسیون‌های ژنو هستند و در واقع قواعد تثبیت شده حقوق بین‌الملل عرفی را به تصویر می‌کشند. برخی دیگر به ویژه مواد مربوط به منطقه انحصاری اقتصادی بازتاب رویه دولت‌هاست که قبل از تکمیل کنوانسیون به حقوق بین‌الملل عرفی تبدیل شده بود و برخی دیگر عدول از حقوق تثبیت شده گذشته کشورهاست که حاکی از روند رو به پیشرفت حقوق بین‌الملل است.

موقعیت ایران 
دولت ایران این کنوانسیون را امضا کرده ولی هنوز به تصویب نهایی نرسانده‌است، اما بر اساس حقوق معاهدات، ملزم به رعایت مفاد آن تا زمانی است که امضای خود را پس بگیرد. ایران در زمان امضای این کنوانسیون اعلام کرده‌است که حق «عبور ترانزیتی» (کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها) از تنگه هرمز را فقط در مورد کشورهائی رعایت خواهد کرد که آن‌ها هم این سند را امضا کرده باشند. همچنین عنوان می‌کند که دربارهٔ کشورهایی که این سند را امضا نکرده باشند همان قاعده «عبور بی‌ضرر» (کنوانسیون ۱۹۵۸ ژنو) از تنگه‌ها حاکم است.

دیدگاه حقوقی نسبت به تنگه هرمز 

بر اساس مفهوم مخالف بند ج ماده ۳۵ این کنوانسیون، در شرایط صلح، نظام حاکم بر تمام تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی مانند تنگه هرمز، عبور ترانزیتی است. رژیم حقوقی مربوط به عبور بی‌ضرر از تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی مشابه رژیم حقوقی عبور بی‌ضرر از دریای سرزمینی نیست و دول همجوار تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی حق ندارند که عبور دیگران را از آن به حال تعلیق درآورند.

در داخل تنگه هرمز سه قسمت ۱) آب‌های سرزمینی ایران (۱۲ مایل دریایی یا ۲۲ کیلومتر از ساحل ایران)، ۲) آب‌های سرزمینی عمان (۱۲ مایل دریایی یا ۲۲ کیلومتر از ساحل عمان) و ۳) آب‌های آزاد (۲ کیلومتر از میان آب‌های سرزمینی ایران و عمان) وجود دارد. دولت ایران نمی‌تواند برای بخش‌های دیگر تنگه هرمز هیچگونه اعمال کنترل، نظارت یا مسدود کردن، حتی بابت بهبود جریان عبور کشتی‌های دیگران تعیین کند. قابل توجه است که قسمت عمده طرح‌های تفکیک تردد کشتی‌ها در داخل تنگه هرمز در طرف عمانی تنگه هرمز قرار گرفته‌است.

در مورد عبور بی‌ضرر از تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی، اختلافی در تفسیر حقوق دولت ساحلی و حقوق دولت‌های صاحب پرچم کشتی‌های عبوری تجاری یا نظامی وجود ندارد. بر این اساس دولت‌های ساحلی، صاحب منطقه خود در داخل تنگه هستند و می‌توانند در آنجا هرگونه بهره‌برداری انجام بدهند ولی حق تعلیق عبور دیگران و ایجاد مزاحمت برای اعمال حق عبور بی‌ضرر توسط آن‌ها را ندارند.

منابع

پیوند به بیرون 
 International Court of Justice - Contentious Cases
 International Court of Justice - Advisory Proceedings
 International Tribunal for the Law of the Sea

پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
پیمان‌های منجر به بنیان‌گذاری سازمان‌های میان‌دولتی
جامائیکا در ۱۹۸۲ (میلادی)
حقوق دریاها
قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
محیط‌زیست در ۱۹۹۴ (میلادی)
مرزها
مرزهای دریایی
معاهده‌های آرژانتین
معاهده‌های آفریقای جنوبی
معاهده‌های آلبانی
معاهده‌های آلمان
معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
معاهده‌های اتحاد قمر
معاهده‌های اتریش
معاهده‌های اردن
معاهده‌های ارمنستان
معاهده‌های اروگوئه
معاهده‌های اسپانیا
معاهده‌های استرالیا
معاهده‌های استونی
معاهده‌های اسلواکی
معاهده‌های اسلوونی
معاهده‌های اسواتینی
معاهده‌های اکوادور
معاهده‌های الجزایر
معاهده‌های اندونزی
معاهده‌های اوکراین
معاهده‌های اوگاندا
معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
معاهده‌های ایتالیا
معاهده‌های ایرلند
معاهده‌های ایسلند
معاهده‌های باربادوس
معاهده‌های باهاما
معاهده‌های بحرین
معاهده‌های برزیل
معاهده‌های برونئی
معاهده‌های بریتانیا
معاهده‌های بلاروس
معاهده‌های بلژیک
معاهده‌های بلغارستان
معاهده‌های بلیز
معاهده‌های بنگلادش
معاهده‌های بنین
معاهده‌های بوتسوانا
معاهده‌های بورکینافاسو
معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
معاهده‌های بولیوی
معاهده‌های پاپوآ گینه نو
معاهده‌های پاراگوئه
معاهده‌های پاکستان
معاهده‌های پالائو
معاهده‌های پاناما
معاهده‌های پرتغال
معاهده‌های تانزانیا
معاهده‌های تایلند
معاهده‌های ترینیداد و توباگو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
معاهده‌های تعمیم‌یافته به برمودا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جرزی
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر پیت‌کرن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزیره من
معاهده‌های تعمیم‌یافته به مونتسرات
معاهده‌های توگو
معاهده‌های تونس
معاهده‌های تونگا
معاهده‌های تووالو
معاهده‌های تیمور شرقی
معاهده‌های جامائیکا
معاهده‌های جزایر سلیمان
معاهده‌های جزایر کوک
معاهده‌های جزایر مارشال
معاهده‌های جمهوری آذربایجان
معاهده‌های جمهوری چک
معاهده‌های جمهوری خلق آنگولا
معاهده‌های جمهوری خلق چین
معاهده‌های جمهوری دمکراتیک آلمان
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک سودان
معاهده‌های جمهوری دموکراتیک سومالی
معاهده‌های جمهوری دومینیکن
معاهده‌های جمهوری عربی یمن
معاهده‌های جمهوری کنگو
معاهده‌های جیبوتی
معاهده‌های چاد
معاهده‌های چندجانبه
معاهده‌های چین
معاهده‌های دانمارک
معاهده‌های دماغه سبز
معاهده‌های دولت فلسطین
معاهده‌های دومینیکا
معاهده‌های روسیه
معاهده‌های رومانی
معاهده‌های زئیر
معاهده‌های زامبیا
معاهده‌های زیمبابوه
معاهده‌های ژاپن
معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
معاهده‌های ساحل عاج
معاهده‌های ساموآ
معاهده‌های سری‌لانکا
معاهده‌های سنت کیتس و نویس
معاهده‌های سنت لوسیا
معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
معاهده‌های سنگاپور
معاهده‌های سنگال
معاهده‌های سوئد
معاهده‌های سوئیس
معاهده‌های سورینام
معاهده‌های سیرالئون
معاهده‌های سیشل
معاهده‌های شیلی
معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
معاهده‌های عراق بعثی
معاهده‌های عربستان سعودی
معاهده‌های عمان
معاهده‌های غنا
معاهده‌های فرانسه
معاهده‌های فنلاند
معاهده‌های فیجی
معاهده‌های فیلیپین
معاهده‌های قبرس
معاهده‌های قطر
معاهده‌های کاستاریکا
معاهده‌های کامرون
معاهده‌های کانادا
معاهده‌های کرواسی
معاهده‌های کره جنوبی
معاهده‌های کنیا
معاهده‌های کوبا
معاهده‌های کویت
معاهده‌های کیریباتی
معاهده‌های گابن
معاهده‌های گامبیا
معاهده‌های گرنادا
معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
معاهده‌های گواتمالا
معاهده‌های گویان
معاهده‌های گینه استوایی
معاهده‌های گینه بیسائو
معاهده‌های گینه
معاهده‌های لائوس
معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۹۴ (میلادی)
معاهده‌های لبنان
معاهده‌های لتونی
معاهده‌های لسوتو
معاهده‌های لوکزامبورگ
معاهده‌های لهستان
معاهده‌های لیبریا
معاهده‌های لیتوانی
معاهده‌های ماداگاسکار
معاهده‌های مالاوی
معاهده‌های مالت
معاهده‌های مالدیو
معاهده‌های مالزی
معاهده‌های مالی
معاهده‌های مجارستان
معاهده‌های مراکش
معاهده‌های مرز
معاهده‌های مصر
معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۸۲ (میلادی)
معاهده‌های مغولستان
معاهده‌های مقدونیه شمالی
معاهده‌های مکزیک
معاهده‌های موریتانی
معاهده‌های موریس
معاهده‌های موزامبیک
معاهده‌های مولداوی
معاهده‌های موناکو
معاهده‌های مونته‌نگرو
معاهده‌های میانمار
معاهده‌های نائورو
معاهده‌های نامیبیا
معاهده‌های نپال
معاهده‌های نروژ
معاهده‌های نیجر
معاهده‌های نیجریه
معاهده‌های نیکاراگوئه
معاهده‌های نیوزیلند
معاهده‌های واردشده به اتحادیه اروپا
معاهده‌های وانواتو
معاهده‌های ویتنام
معاهده‌های هائیتی
معاهده‌های هلند
معاهده‌های هند
معاهده‌های هندوراس
معاهده‌های یوگسلاوی
معاهده‌های یونان