اردشیر سوم (ساسانی)

اردشیر سوم  پادشاه ساسانی (پیرامون ۶۲۸ تا ۶۳۰ میلادی) فرزند شیرویه (قباد دوم) و مادری رومی بود که به سلطنت نشست. با حکومت ۶ ماهه اردشیر سوم، خاندان چهارصد ساله ساسانی وارد سراشیبی فروپاشی شده بود. خاندان سلطنتی به سبب کشتارهای کینه توزانه و کشمکش‌های درباری، چنان فرزندان پسر خود را از دست داده بود که جز کودکی ۷ ساله، کسی برای نشستن بر تخت شاهی ساسانیان پیدا نمی‌شد. به سبب آشفتگی احوال، در گزارش منابع نیز از وحدت نظر خبری نیست. مسعودی مدت سلطنت اردشیر سوم را ۵ ماه و طبری ۱۸ ماه ذکر می‌کند اما بیشتر منابع بر آن اند که اردشیر سوم به دست فَرُخان شهروُراز (شهربُراز، فردوسی: گراز) سردار معروف خسرو پرویز کشته شده‌است.

به هنگام تخت‌نشینی اردشیر، مهاذر گشنسپ خوانسالار دربار، به سبب خردسالی شاه، به قیمومت یا نیابت سلطنت انتخاب شد. شهروراز که مایل به اطاعت از مهاذر گشنسب نبود، فرصت را برای انقراض ساسانیان و به دست گرفتن قدرت مناسب تشخیص داد و با این بهانه که برای انتخاب شاه با او مشورت نشده‌است، با توافق هراکلیوس، قیصر روم که او نیز در انتظار چنین فرصتی بود، به تیسفون حمله کرد. او پیش از حمله حمایت نیوخسرو، رئیس نگهبانان سلطنتی و نامدار گشنسب، سپاهبد نیمروز را جلب کرده بود. در این هنگام مهاذر گشنسب در تیسفون با هشیاری در کنار شاه و در حال سامان دادن امور بود. شهروراز، با استفاده از اختلاف‌های درباری بر او پیروز شد و شاه را در ۲۷ آوریل ۶۳۰ به قتل رساند و با اینکه از تخمه شاهی نبود، خود را شاه خواند. اینکه نویسنده مجمل التواریخ گمان می‌دارد که اردشیر سوم در مستی خفه شده‌است، به سبب خردسالی اردشیر نمی‌تواند حقیقت داشته باشد.

شهربراز پیمان با هراکلیوس را منعقد کرد، به تیسفون با شش هزار مرد حمله کرد، آنجا را محاصره کرد و از طریق خیانت تیسفون را تصرف کرد، اردبیل، مهرآدور گوشنسب و بسیاری دیگر از اشراف‌زادگان را کشت و تخت شاهی را به چنگ آورد.

اردشیر در سکه و کتاب‌های تاریخی 

اردشیر در کل یک سال و شش ماه حکومت کرد، ولی هشام کلبی میزان دقیقتر حکومت او را یک سال و هفت ماه گزارش داده‌است. سکه‌هایش نشان از جوانی می‌دهد که تاج کنگره‌دار سه پله‌ای (یادآور تاج‌های شاپور یکم و یزدگرد دوم) بر سر داشت، در حالی که در پشت سکه، نسخه قدیمی از شعله‌ور شدن خط گردش نوار آتشکده تجدید شده‌است. در سری دوم، تاج با بال‌های عقاب آراسته شده‌است (همچون تاج خسرو دوم)، بالای آن یک توپ قرار دارد (همچون تاج قباد دوم)، که شاید حکایت از تأسیس حکومتش دارد. در کتاب تصویری شاهان ساسانی، اردشیر ایستاده، به شمشیری که در دست چپش است، تکیه زده در حالی که در دست راستش نیزه دارد. لباس شامل جامه آبی آسمانی و تاج سرخ‌رنگ است. بر طبق یک روایت سنتی، شاه کودک در سرزمین مشان دفن شده‌است.

دینار اردشیر سوم از کمیاب‌ترین سکه‌های طلای ساسانی است. این سکه که احتمالاً برای تاج‌گذاری پادشاه ضرب شده‌است، از ویژگی‌های استاندارد پادشاهان ساسانی پیروی می‌کند که شاه کودک را به صورت پرتره‌ای روبه‌رو در روی سکه و حالت ایستاده‌اش را که شمشیر خود را در دست دارد در پشت سکه، نشان می‌دهد. پرتره جلو اردشیر را با تزیینات سنتی هلال ماه و ستاره بر روی دو شانه و نوارهای روان نشان می‌دهد. ستاره و هلال بر روی هر شانه، و روبان در هر دو طرف وی دیده می‌شود. این حالت ایستاده برای اولین بار در نقش برجسته شاپور اول دیده شد، اما توسط شاپور دوم در طاق بستان ساخته شده و شاه و جانشینش شاپور سوم را در کنار هم ایستاده نشان می‌دهد که هر دو این ژست سلطنتی را اتخاذ کرده‌اند. این اثر با همان پارچه، به سبک حکاکی و با همان حاشیه خال‌دار ایجاد شده‌است که در دینار خسرو دوم سال ۳۶ (۶/۶۲۵ م) است. جالب اینجاست که ضرب سکه‌های قباد دوم و اردشیر سوم هر دو از استفاده از عنوان سنتیِ شاهنشاه (شاه شاهان) اجتناب می‌کنند و ظاهراً به منظور متمایز کردن خود از سلطنت خسرو، apzwn را برمی‌گزینند.

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 

 }}

افراد بیزانسی‌تبار
اهالی ایران در سده ۷ (میلادی)
پادشاهان ایرانی کشته‌شده
پادشاهان ساسانی شاهنامه
حکم‌رانان خاورمیانه در سده ۷ (میلادی)
درگذشتگان ۶۳۰ (میلادی)
زادگان ۶۲۱ (میلادی)
شاهان مقتول سده ۷ (میلادی)
شاهنشاهان سده ۷ (میلادی) ساسانی
شخصیت‌های شاهنامه
فرمانروایان درگذشته در کودکی
فرمانروایان کودک در قرون وسطی