نوروزنامه

نوروزنامه کتابی است به زبان فارسی منسوب به عمر خیام. این کتاب دربارهٔ پیدایش جشن نوروز و آداب آن نوشته شده‌است.

با توجه به اشاراتی که خیام به مبدأ تقویم جلالی و کبیسه‌های پیش از آن می‌کند، نگاشتن کتاب باید در حدود سال ۴۹۵ هجری قمری (۴۸۰ خورشیدی) صورت گرفته باشد.

اگرچه گزارش جشن نوروز و مهرگان و تاریخ این دو روز در کتاب‌های ادبی و تاریخی عربی مکرر آمده و در ادبیات فارسی نیز پیش از خیام، در کتاب‌های التفهیم و زین‌الاخبار از آن نام برده شده، اما تنها کتاب فارسی که مستقلاً دربارهٔ نوروز سخن گفته باشد، همین کتاب است. البته در عربی کتاب فضائل النوروز  توسط صاحب بن عَبّاد در حدود دویست سال قبل از خیام   نوشته شده.

سرفصل‌های کتاب 
هرچند نوروزنامه فهرست یا ابواب جداگانه ندارد، سرفصل موضوعاتی که کتاب به آن‌ها پرداخته، به ترتیب عبارتند از:
 دیباچه
 آغاز کتاب نوروزنامه
 اندر آیین پادشاهان عجم
 اندر یاد کردن زر و آنچه واجب بُوَد دربارهٔ او
 اندر علامت دفینه‌ها
 یاد کردن انگشتری و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 یاد کردن خوید و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 یاد کردن شمشیر و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 یاد کردن تیر و کمان و آنچه واجب آید دربارهٔ ایشان
 یاد کردن قلم و خاصیت او و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 یاد کردن اسپ و هنر او و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 اندر ذکر باز و هنر او و آنچه واجب آید دربارهٔ او
 حکایت اندر منفعت شراب
 گفتار اندر خاصیت روی نیکو

صحت انتساب 
علی حصوری در پیشگفتار نسخهٔ تصحیح شدهٔ این کتاب می‌نویسد:

همچنین مجتبی مینوی، در حاشیهٔ خود بر این کتاب، با توجه به زمان و مکان نگارش کتاب و سازگاری اندیشهٔ نویسندهٔ آن با اندیشهٔ خیام بر این انتساب صحه می‌گذارد:

نادقیق بودن کتاب 
این کتاب دارای ابواب و فصول و فهرستی نیست و پیدا است که نویسنده با عجله و بدون دقت و مطالعه و تهیهٔ مقدمات، آن را تألیف کرده‌است. مجتبی مینوی نیز در حاشیهٔ خود بر این کتاب، برخی نقص‌های عبارتی و غلط‌های تاریخی و ادبی را در آن ذکر کرده و چنین نوشته‌است:

سبک ادبی 
نوروزنامه به سبک قرن پنجم هجری تحریر یافته‌است و بنیاد آن بر پایهٔ بلعمی و بیهقی است، یعنی از حیث ایجاز و عدم مترادفات و موازنه و کم داشتن لغات تازی و انشای جمله‌های کوتاه و زیبا از پیروان سبک قدیم است و به‌طور کلی از سیاستنامه و قابوسنامه به سبک قدیم نزدیک‌تر است. با این حال در متن نوروزنامه، برخی خصوصیات نثر جدیدتر مانند به‌کارگیری «در» به جای «اندر» و حذف افعال قرینه به چشم می‌خورد.

پانویس

منابع

جستارهای وابسته 
 عمر خیام.