جایزه نوبل ادبیات

جایزهٔ نوبل ادبیات یکی از پنج جایزهٔ نوبل است و هر سال به نویسنده‌ای داده می‌شود که به گفتهٔ آلفرد نوبل، برجسته‌ترین اثر با گرایش آرمان‌خواهانه را نوشته باشد. منظور از «اثر» معمولاً مجموعه کارهای نویسنده است، اگرچه گاه در متن مربوط به جایزه از آثار مشخص نیز نام برده شده‌است.

بر اساس وصیت‌نامهٔ آلفرد نوبل، جایزه هر سال باید به کسی اعطا شود که «در حوزهٔ ادبیات، برجسته‌ترین مجموعه‌آثار را در جهتی آرمانی یا ایدئال» خلق کرده‌باشد. آکادمی سوئد برنده را تعیین می‌کند و در اوایل اکتبر هر سال آن را اعلام می‌دارد.

فهرست برندگان جایزهٔ نوبل ادبیات 
{|class="wikitable" width=۹۵٪
|- bgcolor="#c8ccd1"
!سال
!نام
!کشور
!زبان(ها)
|-
|۱۹۰۱
|سولی پرودوم
|
|فرانسه
|-
|۱۹۰۲
|تئودور مومسن
|
|آلمانی
|-
|۱۹۰۳
|بیورنستیرن بیورنسون
|
|نروژی
|-
|rowspan="2"|۱۹۰۴
|فردریک میسترال
|
|اکسیتانی
|-
|خوزه اچه‌خارای ای ایزاگیره
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۰۵
|هنریک سینکیه‌ویچ
|
|لهستانی
|-
|۱۹۰۶
|جوسوئه کاردوچی
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۰۷
|رودیارد کیپلینگ
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۰۸
|رودولف کریستف یوکن
|
|آلمانی
|-
|۱۹۰۹
|سلما لاگرلوف
|
|سوئدی
|-
|۱۹۱۰
|پال هیزه
|
|آلمانی
|-
|۱۹۱۱
|موریس مترلینک
|
|فرانسه
|-
|۱۹۱۲
|گرهارد هاپتمان
|
|آلمانی
|-
|۱۹۱۳
|رابیندرانات تاگور
|
|بنگالی
|-
|۱۹۱۵
|رومن رولان
|
|فرانسه
|-
|۱۹۱۶
|ورنر فون هایدنشتام
|
|سوئدی
|-
|rowspan="2"| ۱۹۱۷
|کارل آدولف گیلروپ
|
|دانمارکی
|-
|هنریک پونتوپیدان
|
|دانمارکی
|-
|۱۹۱۸
| کسی موفق به دریافت جایزه نگردید
|
|
|-
|۱۹۱۹
|کارل اشپیتلر
|
|آلمانی
|-
|۱۹۲۰
|کنوت هامسون
|
|نروژی
|-
|۱۹۲۱
|آناتول فرانس
|
|فرانسه
|-
|۱۹۲۲
|خاسینتو بناونته
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۲۳
|ویلیام باتلر ییتس
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۲۴
|ولادیسلاو ریمونت
|
|لهستانی
|-
|۱۹۲۵
|جورج برنارد شاو
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۲۶
|گراتزیا دلدا
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۲۷
|هانری برگسون
|
|فرانسه
|-
|۱۹۲۸
|زیگرید اوندست
|
|نروژی
|-
|۱۹۲۹
|توماس مان
|
|آلمانی
|-
|۱۹۳۰
|سینکلر لوئیس
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۳۱
|اریک آکسل کارلفلدت
|
|آلمانی
|-
|۱۹۳۲
|جان گلسورتی
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۳۳
|ایوان بونین
|( در تبعید)
|روسی
|-
|۱۹۳۴
|لویجی پیراندلو
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۳۶
|یوجین اونیل
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۳۷
|روژه مارتن دو گار
|
|فرانسه
|-
|۱۹۳۸
|پرل باک
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۳۹
|فرانس امیل سیلانپا
|
|فنلاندی
|-
|۱۹۴۴
|یوهانس ویلهلم ینسن
|
|دانمارکی
|-
|۱۹۴۵
|گابریلا میسترال
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۴۶
|هرمان هسه
|
|آلمانی
|-
|۱۹۴۷
|آندره ژید
|
|فرانسه
|-
|۱۹۴۸
|تی‌اس الیوت
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۴۹
|ویلیام فاکنر
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۵۰
|برتراند راسل
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۵۱
|پار لاگرکویست
|
|سوئدی
|-
|۱۹۵۲
|فرانسوا موریاک
|
|فرانسه
|-
|۱۹۵۳
|سر وینستون چرچیل
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۵۴
|ارنست همینگوی
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۵۵
|هالدور لاکسنس
|
|ایسلندی
|-
|۱۹۵۶
|خوان رامون خیمه‌نز
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۵۷
|آلبر کامو
|
|فرانسه
|-
|۱۹۵۸
|بوریس پاسترناک (جایزه را نپذیرفت)
|
|روسی
|-
|۱۹۵۹
|سالواتوره کازیمودو
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۶۰
|سن-ژون پرس
|
|فرانسه
|-
|۱۹۶۱
|ایوو آندریچ
|
|صربو کرواتی
|-
|۱۹۶۲
|جان اشتاینبک
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۶۳
|گیورگوس سفریس
|
|یونانی
|-
|۱۹۶۴
|ژان پل سارتر (جایزه را نپذیرفت)
|
|فرانسه
|-
|۱۹۶۵
|میخائیل شولوخوف
|
|روسی
|-
|rowspan="2"|۱۹۶۶
|شموئل یوسف آگنون
|
|عبری
|-
|نلی زاکس
|
|آلمانی
|-
|۱۹۶۷
|میگل آنخل آستوریاس
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۶۸
|یاسوناری کاواباتا
|
|ژاپنی
|-
|۱۹۶۹
|ساموئل بکت
|
|فرانسه/انگلیسی
|-
|۱۹۷۰
|آلکساندر سولژه‌نیتسین
|
|روسی
|-
|۱۹۷۱
|پابلو نرودا
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۷۲
|هاینریش بل
| (غربی)
|آلمانی
|-
|۱۹۷۳
|پاتریک وایت
|
|انگلیسی
|-
|rowspan="2"|۱۹۷۴
|ایویند جانسون
|
|سوئدی
|-
|هاری مارتینسون
|
|سوئدی
|-
|۱۹۷۵
|یوجنیو مونتاله
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۷۶
|سال بلو
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۷۷
|ویسنته آله‌ایخاندره
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۷۸
|ایساک باشویس زینگر
|
|ییدیش
|-
|۱۹۷۹
|اودیسیاس الیتیس
|
|یونانی
|-
|۱۹۸۰
|چسواو میوُش
|
|لهستانی
|-
|۱۹۸۱
|الیاس کانتی
|
|آلمانی
|-
|۱۹۸۲
|گابریل گارسیا مارکز
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۸۳
|ویلیام گلدینگ
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۸۴
|یاروسلاو زایفرت
|
|چک
|-
|۱۹۸۵
|کلود سیمون
|
|فرانسه
|-
|۱۹۸۶
|آکینوانده اولووله سوینکا
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۸۷
|جوزف برودسکی
|
|روسی/انگلیسی
|-
|۱۹۸۸
|نجیب محفوظ
|
|عربی
|-
|۱۹۸۹
|کامیلو خوزه سلا
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۹۰
|اکتاویو پاز
|
|اسپانیایی
|-
|۱۹۹۱
|نادین گوردیمر
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۹۲
|درک والکوت
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۹۳
|تونی موریسون
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۹۴
|کنزابورو اوئه
|
|ژاپنی
|-
|۱۹۹۵
|شیموس هینی
|
|انگلیسی
|-
|۱۹۹۶
|ویسلاوا شیمبورسکا
|
|لهستانی
|-
|۱۹۹۷
|داریو فو
|
|ایتالیایی
|-
|۱۹۹۸
|ژوزه ساراماگو
|
|پرتغالی
|-
|۱۹۹۹
|گونتر گراس
|
|آلمانی
|-
|۲۰۰۰
|گائو تسینگجیان
|
|چینی
|-
|۲۰۰۱
|وی. اس. نایپل
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۰۲
| ایمره کرتس
|
|مجاری
|-
|۲۰۰۳
|جان مکسول کوئتزه
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۰۴
|الفریده یلینک
|
|آلمانی
|-
|۲۰۰۵
|هارولد پینتر
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۰۶
|اورهان پاموک
|
|ترکی استانبولی
|-
|۲۰۰۷
|دوریس لسینگ
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۰۸
|ژان-ماری گوستاو لو کلزیو
|
|فرانسه
|-
|۲۰۰۹
|هرتا مولر
|
|آلمانی
|-
|۲۰۱۰
|ماریو بارگاس یوسا
|
|اسپانیایی
|-
|۲۰۱۱
|توماس ترانسترومر
|
|سوئدی
|-
|۲۰۱۲
|مو یان
|
|چینی
|-
|۲۰۱۳
|آلیس مونرو
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۱۴
|پاتریک مودیانو
|
|فرانسه
|-
|۲۰۱۵
|سوتلانا الکسیویچ
|
|روسی
|-
|۲۰۱۶
|باب دیلن
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۱۷
|کازو ایشی گورو
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۱۸
|اولگا توکارچوک
|
|لهستانی
|-
|۲۰۱۹
|پتر هاندکه
|
|آلمانی
|-
|۲۰۲۰
|لوئیز گلیک
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۲۱
|عبدالرزاق قورنه
|
|انگلیسی
|-
|۲۰۲۲
|آنی ارنو
|
|فرانسه 
|۲۰۲۳
|یون فوسه
|
|نروژی

عدم اهدای نوبل ادبیات در سال ۲۰۱۸ 
آکادمی سوئد، که برگزارکنندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات نیز هست، در سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که پس از ۷۵ سال اعطای این جایزه، برای نخستین بار، نوبل ادبیات را در این سال اهدا نمی‌کند.

کارل-هنریک هِلدین، رئیس هیئت مدیرهٔ بنیاد نوبل، اظهار داشت: «این بحران در آکادمی سوئد تأثیرهایی منفی بر روی جایزهٔ نوبل داشته‌است. تصمیم آن‌ها تأکید بیشتری بر جدیت موقعیت می‌گذارد و باعث می‌شود از اعتبار جایزهٔ نوبل در طولانی‌مدت حفاظت شود. هیچ‌یک از این مسائل بر اهدای جوایز دیگرِ نوبل در سال ۲۰۱۸ تأثیر نخواهد گذاشت.»

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از گاردین، آکادمی سوئد که به‌خاطر ارتباطش با مردی که متهم به حملهٔ جنسی به زنان شده، گرفتارِ یک رسوایی بزرگ طی چند ماه اخیر شده، اعلام کرد سال ۲۰۱۸ جایزهٔ نوبل ادبیات اهدا نخواهد شد تا آکادمی بتواند با نتایج بی‌سابقهٔ این مسئله کنار بیاید.

در رسوایی یادشده، موضوع بر سرِ مردی به نام ژان-کلود آرنو است که به‌عنوان شخصیتی فرهنگی در سوئد شناخته می‌شود. او در رابطهٔ نزدیک با آکادمی سوئد قرار دارد. روزنامهٔ داگنس نوهتر چند ماه پیشتر گزارش داده بود که آرنو طی سال‌های اخیر، ۱۸ زن را که عضو آکادمی یا همسر و دختر اعضای آکادمی سوئد بوده‌اند، مورد آزار یا سوءاستفادهٔ جنسی قرار داده‌است.

البته جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۱۸ در سال ۲۰۱۹ به اولگا توکارچوک، نویسنده لهستانی، اهدا شد.

جستارهای وابسته 
فهرست برندگان جایزه نوبل ادبیات

منابع 
ویکی‌پدیای انگلیسی

پیوند به بیرون 
 فهرست برندگان جایزه نوبل ادبیات در وبگاه جایزه نوبل

برندگان جایزه نوبل ادبیات
جایزه نوبل ادبیات
ادبیات
جایزه‌های داستان