سید حسن خمینی

سید حسن مصطفوی (زادهٔ ۱ مرداد ۱۳۵۱) مشهور به سید حسن خمینی، روحانی شیعه ایرانی است. وی متولی آرامگاه سید روح‌الله خمینی، تولیت مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی و عضو هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی است. او فرزند سید احمد خمینی و نوه سید روح‌الله خمینی است.

زندگی شخصی و تحصیلات

تولد و نسب خانوادگی 
وی در ۱ مرداد ۱۳۵۱ در قم زاده شد. پدر و مادرش هر دو از سادات به‌شمار می‌آیند. مادرش سیده فاطمه طباطبایی دختر سلطانی طباطبایی از سادات طباطبایی بروجرد است. مادر فاطمه نیز صدیقه نام داشت که فرزند سید صدر الدین صدر از مراجع ثلاث و نوه سید حسین طباطبایی قمی از مراجع وقت بود. پدر سید حسن، سید احمد خمینی فرزند سید روح‌الله خمینی و خدیجه ثقفی دختر میرزا محمد ثقفی است. سید حسن خمینی ۲ برادر به نام‌های سید یاسر و سید علی دارد.

دوران کودکی و نوجوانی 
وی دوران کودکی را به تناوب در قم و نجف، در کنار پدر بزرگ مادری، سلطانی طباطبایی و پدر بزرگ پدری، یعنی سید روح‌الله خمینی سپری کرد.

ازدواج 

وی با ندا (فاطمه) موسوی بجنوردی دخترسید محمد موسوی بجنوردی ازدواج کرده‌است و چهار فرزند دارد.

تحصیلات

تحصیلات کلاسیک 
سید حسن خمینی دوران تحصیلات ابتدایی را در نجف (مدرسه علوی) شروع کرده و در مدارس ۱۹ دی و پارس (قم) و مدرسه نیکان تهران ادامه داده و نهایتاً این دوره را در مدرسه حبیب ابن مظاهر جماران به پایان برد. انتخاب مدرسه اخیر به دلیل ملاحظات امنیتی صورت گرفته بود.
دوره راهنمایی و پایه‌هایی از دوره دبیرستان وی در مدرسه نیکان سپری شده اما در سال ۱۳۶۶ (در سال دوم دبیرستان) عازم جبهه می‌شود و در سال ۱۳۶۹ در حالیکه سال چهارم را به‌طور متفرقه گذارنده بود، دیپلم ریاضی خود را اخذ می‌کند.

تحصیلات حوزوی 
وی در سال ۱۳۶۸ تحصیلات حوزوی خود را شروع کرده و چهار سال بعد روحانی می‌شود. وی ابتدا در مدرسه رضویه و مدرسه کرمانی‌ها مقدمات را خوانده و از سال ۱۳۷۲ به تحصیل در سطوح عالی می‌پردازد و تمام این مدت را در منزل پدر بزرگ خود سیدمحمدباقرسلطانی طباطبایی (قده) می‌گذارند. وی در شهریور ماه سال ۷۳ توسط پدربزرگ مادری خود در نزد سیداحمد خمینی عمامه به سر گذاشت.

عملکرد و فعالیت‌ها

تولیت مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 
سید حسن خمینی، در پی درگذشت پدرش، سید احمد خمینی، طی نامه‌ای خطاب به سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، نوشت:

خامنه‌ای نیز در تاریخ دوم اردیبهشت ۱۳۷۴ حکم وی را تنفیذ کرد.

تدریس در حوزه علمیه 
سید حسن خمینی دو سال بعد از ورود به حوزه علمیه قم (سال ۱۳۷۰) در مدرسه کرمانی‌ها فعالیت در زمینه تدریس مقدمات را شروع و در مدت ۸ سال کتاب‌هایی نظیر: جامع المقدمات، سیوطی، مغنی اللبیب و مختصرالمعانی، معالم، شرح لمعه، منطق مظفر را تدریس کرده از سال ۱۳۷۹ به مدت ۱۰ سال به تدریس سطوح عالی می‌پردازد.
تدریس خارج اصول وی از سال تحصیلی ۹۰–۱۳۸۹ شروع شده و هم‌اکنون در محل مدرسه دارالشفای قم ادامه دارد.

فعالیت‌ها پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ 
سید حسن خمینی در مراسم تنفیذ و تحلیف محمود احمدی‌نژاد برای دوره دوم ریاست جمهوری شرکت نکرد. وی همچنین برای نخستین بار در مراسم هفته دولت در آرامگاه روح‌الله خمینی، از محمود احمدی‌نژاد استقبال نکرد. اما احمدی‌نژاد در شهریور ۱۳۹۳ در جریان بازدید از روند توسعه آرامگاه روح‌الله خمینی با سید حسن خمینی دیدار داشت و اندکی بعد نیز در نامه‌ای به او مجموعه هدایای دوران ریاست جمهوری خود را به موزه تولیت آرامگاه روح‌الله خمینی اهداء کرد. احمدی‌نژاد در بخشی از این نامه با اشاره به این که «امروز نیز همچنان در همه جای جهان نام مبارک امام خمینی گرمای حقیقت و شور زندگی و حرکت آرمانی را بر دل و جان و اندیشه و عمل همگان می‌تاباند و روح آزادگی را در جوامع می‌گستراند». سید حسن خمینی نیز در بهمن ۱۳۹۳، در منزل احمدی‌نژاد حاضر شد تا درگذشت مادر وی را به او تسلیت بگوید. خردادماه همان سال احمدی‌نژاد متقابلاً در جماران حضور یافت و از سید حسن خمینی به سبب حضور در منزل خود و ابراز همدردی به مناسبت درگذشت مادر خویش قدردانی کرد.

سید حسن خمینی همچنین به دلیل فشار نیروهای امنیتی برای جلوگیری از سخنرانی سید محمد خاتمی، برنامه هرساله احیا در شب‌های قدر در آرامگاه روح‌الله خمینی را لغو کرد.

در سال ۱۳۸۸ همراه با هاشمی رفسنجانی در راهپیمایی روز قدس شرکت کرد و همچنین پشت سر سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران به اقامه نماز عید فطر ایستاد اما در همان روز عید و چند ساعت پس از نماز عید به دیدار خانواده علیرضا بهشتی مشاور زندانی میرحسین موسوی (فرزند سید محمد بهشتی) و محسن میردامادی دبیرکل زندانی جبهه مشارکت رفت و فردای آن روز نیز برای همدردی با خانواده سایر بازداشت شدگان به منزل آن‌ها رفت.

در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۹۲، حسن خمینی به همراه هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی و علی اکبر ناطق نوری طی بیانیه‌ای از حسن روحانی حمایت کرد.

شرکت در انتخابات مجلس خبرگان ۱۳۹۴ و عدم احراز صلاحیت 
حسن خمینی در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۹۴ برای شرکت در پنجمین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری با حضور در ستاد انتخابات وزارت کشور رسماً ثبت نام کرد. سید علی و سید یاسر خمینی برادر خود را در ستاد انتخابات کشور همراهی کردند. سیدحسن خمینی با بیان این‌که به صورت مستقل وارد انتخابات شدم، گفت: «بنده به صورت مستقل وارد انتخابات شدم. دست یکایک مردم شریف را می‌بوسم.» سیدحسن خمینی در ۲۷ آذر ۱۳۹۴، با حضور در وزارت کشور ایران رسماً برای شرکت در انتخابات مجلس خبرگان رهبری ثبت‌نام کرد، اما به دلیل عدم حضور وی در امتحان اجتهاد، صلاحیت وی از سوی شورای نگهبان احراز نشد.

پس از آن شورای نگهبان اعلام کرد برای احراز اجتهاد کسانی که سابقهٔ نمایندگی خبرگان را نداشتند از آن‌ها برای شرکت در آزمون اجتهاد دعوت کرده‌است؛ اما دفتر سید حسن خمینی مدعی شد از وی دعوتی برای شرکت در آزمون علمی خبرگان به عمل نیامده است و او پیامک یا دعوتنامه‌ای در این رابطه دریافت نکرده‌است.

پس از این اتفاق سخنگوی شورای نگهبان رسماً اعلام کرد صرف عدم حضور داوطلبان در آزمون اجتهاد به منزلهٔ انصراف آن‌ها نخواهد بود و ممکن است فقهای شورای نگهبان برای اطمینان از درجه اجتهاد داوطلبی نظر علما و مراجع تقلید را جویا شوند.
از سویی رسانه‌های طرفدار سید حسن خمینی، مدعی شده‌اند که برخی روحانیون برجسته و مراجع تقلید همچون وحید خراسانی، محقق داماد، موسوی اردبیلی، عباس محفوظی، سید جعفر کریمی، ابراهیم امینی، مرتضی مقتدایی و… اجتهاد وی را تأیید کردند.

در ابتدا بعضی رسانه‌ها در ۲۷ دی ۹۴ اعلام کردند که علی‌رغم عدم شرکت وی در آزمون، اجتهاد وی در شورای نگهبان تأیید شده‌است و از سویی اعلام شده بود تغییر رویه شورای نگهبان دربارهٔ تأیید سید حسن به خاطر اعلام صلاحیت تذکر چند تن از مراجع تقلید به این شورا بوده‌است. اما نهایتاً در ۶ بهمن ۱۳۹۴، و هم‌زمان با اعلام نتیجه بررسی صلاحیتهای نامزدان انتخابات خبرگان از سوی شورای نگهبان، مشخص شد که شورای نگهبان صلاحیت سید حسن خمینی را احراز نکرده‌است. ساعتی بعد، سید احمد خمینی، فرزند سید حسن نیز عدم احراز صلاحیت پدرش را تأیید نمود.

پس از آن سید حسن خمینی نسبت به عدم احراز صلاحیت خود از سوی شورای نگهبان، به این نهاد اعتراض کرد. او در این باره بیان کرده بود که فکر نمی‌کند «شکایت مسیر جدیدی را بگشاید» و با توجه به «درخواست عمومی مردم و برخی بزرگان حوزه و سیاست» به این امر اقدام می‌کند.

در نهایت شورای نگهبان پس از رسیدگی به اعتراضات تغییری در رأی خود نسبت به عدم احراز صلاحیت سید حسن خمینی نداد. پس از آن کانال تلگرامی سید حسن خمینی از قول یکی از نزدیکان وی دلیل عدم احراز صلاحیت او را از سوی شورای نگهبان، استناد به بند ب ماده ۳ قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری اعلام کرد. در این بند از ماده ۳ قانون که یکی از شرایط خبرگان منتخب مردم را تعیین می‌کند آمده‌است: «اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعضی مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولی فقیه واجد شرایط رهبری را تشخیص دهد.»

سایر فعالیت‌ها 
حاصل تلاش‌های سید حسن در امر تحقیق و پژوهش، کتابهایی نظیرمبانی فقهی تنظیم خانواده، ده مقاله و دلیل راه و کتاب فرهنگ جامع فِرَق اسلامی می‌باشد. وی به ورزش هم علاقه‌مند است و همانند پدرش در جوانی به فوتبال می‌پرداخته‌است.
وی از سال ۱۳۷۳ و به دنبال درگذشت پدرش عهده‌دار تولیت حرم و مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی شد. وی پس از بازدید از موزهٔ ایران باستان و لوح سیمین و زرین داریوش هخامنشی و جام زرین خشایارشا، بر تداوم فرهنگی ایران پیش از اسلام و ایران اسلامی تأکید کرد و گفت «عظمت و شکوه این سرزمین که با اسلام تعالی یافته‌است، در جای‌جای این مجموعه هویداست».

کاندیداتوری در انتخابات ۱۴۰۰ 
یاسر خمینی در مصاحبه ای در خصوص احتمال کاندیداتوری حسن خمینی گفت: «ایشان با تردید در حال مشورت و بررسی جوانب امر بودند، تا اینکه امروز در دیدار خود با رهبری، رهبر انقلاب کاندیداتوری ایشان در انتخابات را به صلاح ندانستند و با بیان اینکه حسن را مانند فرزند خود می‌دانند، از ایشان خواستند که در شرایط فعلی به این عرصه ورود نکنند.»

حواشی و واکنش‌ها

نامه جنجالی وبگاه نوسازی در سال ۱۳۸۶ 
به گزارش سایت فرارو، در بهمن ۱۳۸۶ وبگاه نوسازی که ادعا شده از طرفداران دولت احمدی‌نژاد بوده، در شرح خبر دیدار حسن خمینی با اعضای جبهه مشارکت که با اعتراض وی به ردصلاحیت‌های گسترده شورای نگهبان در انتخابات مجلس هشتم همراه بود، مطلبی را با عنوان «راز لپ‌های گل‌انداخته سید حسن خمینی» منتشر کرد. در این مطلب آمده‌است:

«جناب آقای سید حسن خمینی شاید ما نیز اگر در زمان دولت اصلاحات قدرت آن را داشتیم که به نحوی برایمان یک ماشین BMW، هشتاد میلیون تومانی (قیمت همان موقع) خریداری شود که بحمدالله برای شما شد و از هوای بالای شهر تهران تنفس می‌نمودیم و احیاناً سونای بخارمان ترک نمی‌شد… توفیق آن را می‌داشتیم که با لپ‌های گل انداخته درد مستضعفین و محرومین را رصد کنیم و راه حضرت روح‌الله را در دفاع از محرومین ادامه دهیم و مواظب باشیم خدای ناکرده حق یاران و یاوران همیشگی انقلاب مانند حزب مشارکت ضایع نگردد و بازهم خدای ناکرده لطمه‌ای به جمهوریت نظام وارد نشود.»

واکنش‌ها 
دفتر سید حسن خمینی بلافاصله در واکنش به این نامه نوشت:

«بسمه‌تعالی، پیرو درج خبری در یکی از روزنامه‌ها به نقل از یک سایت خبری در خصوص اعطای ماشین BMW به یادگار گرامی امام لازم است به اطلاع عموم مردم شریف ایران و دوستداران امام راحل عظیم‌الشان برسانیم جناب حجت‌الاسلام‌والمسلمین آقای حاج سیدحسن خمینی در طول عمر خویش هیچ نوع ماشین BMW و غیر آن و نه هیچ وسیلهٔ مشابه از هیچ‌یک از دولت‌های محترم و از هیچ‌یک از نهادهای عمومی دریافت نکرده‌اند و خبر مذکور که به احتمال زیاد برای تشویش اذهان عمومی نشر یافته‌است کذب محض می‌باشد.»

این مقاله با انتقادات هر دوی مخالفان و حامیان دولت احمدی‌نژاد رو به رو شد. مشاورین رسانه‌ای دولت ضمن محکوم کردن این نامه، انتساب خود را به هر سایتی غیر از دو سایت رسمی دولت قویا رد کردند. این مقاله به تعطیل شدن سایت نوسازی و بازداشت فردی به نام حسین نوبختی مدیر سایت انجامید. نوبختی در نامه‌ای هرگونه گرایش به دولت نهم را رد کرد و خود را از منتقدان اولیهٔ احمدی‌نژاد معرفی کرد. نوبختی در نامه‌ای خطاب به حسین شریعتمداری نوشت که قصد سایت نوسازی از «راز لپ‌های گل‌انداختهٔ سیدحسن خمینی» «تنها یادآوری مشی ساده‌زیستی آن امام بزرگوار بوده‌است.» مدیر سایت نوسازی البته بار دیگر، داشتن هرگونه گرایش به دولت نهم را رد کرد و خود را از منتقدان اولیهٔ احمدی‌نژاد معرفی کرد. نوبختی در جای دیگری از نامه‌اش، نسبت به اعتراضات در دفاع از سیدحسن هم واکنش نشان داد و اعلام کرد: «هیاهو و فریادهای امروز اینان نه از بابت هتک حرمت بیت حضرت امام (ره) بلکه به خاطر در معرض خطر دیدن خود و امثال خود است که با دوری از سیره آن شیرمرد الهی در کاخ‌هایشان آرمیده‌اند… و الا کجا بودند زمانی که برخی از این اصلاح‌طلبان تلاش کردند به زعم خودشان، امام (ره) را به موزه‌های تاریخ بسپارند. آنان در عین ناسپاسی آن عزیز سفرکرده را ـ نستجیر باالله ـ دیکتاتوری غیرمتعادل می‌خواندند. شاید آن روزگار پول‌های عناصر معلوم‌الحال نظیر شهرام جزایری در گلویشان گیر کرده که آن‌گونه روزه سکوت گرفته بودند. چگونه است که امروز کسانی که با سیاست‌های لیبرالی، به اسم توسعه و عدالت را به‌عنوان میراث بزرگ حضرت روح‌الله مورد هجمه قرار دادند، فرزندان انقلاب را عامل بیگانه و نفوذی می‌خوانند؟!؟» بر اساس نوشته فرارو، محمدرضا توسلی عضو مجلس خبرگان، مجمع تشخیص مصلحت و رئیس دفتر خمینی در هنگام سخنرانی در اعتراض به این نامه دچار سکته قلبی شد و پس از انتقال به بیمارستان جان سپرد.

فاطمه رجبی ضمن «مردود» دانستن وی، دربارهٔ او نوشت: «سخن آخر به سیدحسن خمینی بازمی‌گردد که غائبی دیگر بود. هر چند روزنامه‌های وابسته به کودتا در این راستا قلم به مزدی‌ها کردند، اما اساساً حضور این فرد در چنین مراسمی مورد سؤال است، نه عدم حضور او؛ و این مسئله مهم صرف‌نظر از حضور وی در جناحی خاص و موضع‌گیری‌هایش به نفع یک جناح است زیرا ملت برای او نه جایگاه سیاسی و نه جایگاه علمی و نه هیچ جایگاه دیگری قائل نیست.»

سخنرانی در سالگرد درگذشت روح‌الله خمینی ۱۳۸۹ 
روز ۱۴ خرداد ۱۳۸۹ هنگامیکه در مراسم بیست‌ویکمین سالگرد فوت پدربزرگش قصد سخنرانی داشت، به علت شعارهایی که از سوی عده‌ای، ضد اکبر هاشمی و رهبران جنبش سبز به ویژه موسوی و همچنین خود حسن خمینی همچون عبارت «نواده روح‌الله؛ سید حسن نصرالله» داده شد، سخنرانی‌اش را ناتمام گذاشت. علی خامنه‌ای قبل از سخنرانی، او را مورد دلجویی قرار داد. مخالفان و هواداران دولت، به قطع سخنرانی حسن خمینی واکنش‌هایی نشان دادند. رسانه‌های دولتی خبر از سیلی زدن حسن خمینی به محمد نجار که نماینده دولت در ستاد برگزاری مراسم بود بعد سخنرانی داده بودند که این خبر از سوی «ستاد برگزاری مراسم ارتحال امام خمینی (ره)» تکذیب شد.

محمدعلی انصاری، دبیر ستاد بزرگداشت سالگرد خمینی با اشاره به پشت پرده‌های حوادث روز چهاردهم خرداد، در نامه‌ای به عنوان «گزارش به حسن خمینی» نوشت:

واکنش‌ها 
سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در محکوم کردن «هتاکی به سیدحسن خمینی» بیانیه‌ای صادر کرد. محمدی گیلانی در نامه‌ای خطاب به سید حسن خمینی ضمن محکوم کردن اتفاقات اخیر، وی را به صبوری دعوت کرد. مجمع نیروهای خط امام اعلام کرد به بهانهٔ امام از نزدیکان امام انتقام می‌گیرند.

وحید خراسانی از مراجع تقلید شیعه، طی تماس تلفنی از بی‌احترامی به وی «ابراز تاسف» کرد. سید علی محمد دستغیب مرجع تقلید شیعه بی‌احترامی به نوه خمینی را محکوم و «ابراز تاسف» کرد. جوادی آملی، صافی گلپایگانی، موسوی اردبیلی، یوسف صانعی، نیز نسبت به این موضوع واکنش نشان دادند و آن را محکوم کردند.

محمد محمدی ری‌شهری 
سید حسن خمینی پس از مرگ محمد محمدی ری‌شهری گفت: «آیت‌الله ری شهری از بااخلاص‌ترین کارگزاران جمهوری اسلامی بود. اعتقاد راسخ ایشان به امام راحل (س) و عزم جزمشان در پیمودن راه امام مشهود بود».

ضرب و شتم خبرنگار توسط محافظان سیدحسن خمینی 
در مراسم سالگرد محمود دعایی، خبرنگار تلاش می‌کند از سیدحسن خمینی درکنار محمد خاتمی عکس بگیرد که دو نفر از محافظان سیدحسن خمینی، خبرنگار را به آسانسور مؤسسه اطلاعات می‌برند و پس از توقیف موبایلش، شروع به مشت و لگد و توهین‌های مکرر به خبرنگار کردند. هنگام کتک‌زدن خبرنگار توسط محافظان سیدحسن خمینی، سرگروه تیم حفاظتی سیدحسن خمینی نیز شروع به وارسی و چک‌کردن تلفن همراه خبرنگار و پیام‌های شخصی او کرد. حسن خمینی یک روز پس از انتشار گسترده این خبر در شبکه‌های اجتماعی، از خبرنگار عذرخواهی کرد و بیان کرد: «همین اتفاق یک درس را برای همه ما به همراه دارد. و آن نقش بی بدیل افکارعمومی و فضای رسانه ای در کنترل اشکالات و تقصیرها و قصورهاست.»

تالیفات 
 مبانی فقهی تنظیم خانواده این کتاب در ۱۸۰ صفحه، توسط پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی در سال ۱۳۸۲ منتشر شده‌است.
 ده مقاله عنوان کتابی است که از سوی پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی منتشر شده‌است. این کتاب حاوی ده مقاله علمی در موضوعات فقهی، فلسفی و اجتماعی به قلم نوه سید روح‌الله خمینی، سیدحسن خمینی است.
 دلیل راه اثری دربارهٔ فضائل ماه رمضان است. سید حسن خمینی در این اثر به بازخوانی آداب و فضائل روزه داری بر اساس کتاب کشف الاسرار نوشته ابوالفضل رشید الدین میبدی می‌پردازد؛ همچنان که خود می‌نویسد «و نگارنده را امسال فراغتی حاصل شد تا کتاب شریف کشف الاسرار نوشته ابوالفضل رشید الدین میبدی را به مطالعه برگیرد و از همین رو بر آن شدم که گوشه‌هایی از آن را که موافق طبع ایام روزه داری است، خدمت برادران و خواهران تقدیم کنم و به فراخور مطالب آن از تفاسیر و متون دیگر اسلامی بهره گرفته و آن را ضمیمه نوشتار کنم».
 فرهنگ جامع فرق اسلامی این کتاب بر پایه یادداشت‌های سیدمهدی حسینی روحانی و بازنویسی و اضافات سید حسن خمینی در سه جلد تألیف شده‌است. فرهنگ جامع فرق اسلامی به عنوان بهترین کتاب سال در بیست و نهمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی برگزیده شد
 گوهر معنا در باب وضع الفاظ بر ارواح معانی است.
 همچنین مقدمه کتاب «انقلاب اخلاقی، راهی به رهایی» را سیدحسن خمینی نوشته‌است. این کتاب به کوشش اصغر زارع کهنمویی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر حوزه اندیشه، خرداد ۹۲ منتشر شده‌است. عنوان مقدمه سیدحسن خمینی، «پیش به سوی جامعه اخلاقی» است و در آن روش‌های نیل به جامعه را اخلاقی را تبیین می‌کند.

جستارهای وابسته 
 سید مصطفی خمینی
 سید حسین خمینی
 زهرا اشراقی

تبار

منابع

پیوند به بیرون 

 پنج آسیب در راه انقلاب، گفتگوی اختصاصی مجله شهروند امروز با حسن خمینی، شماره ۳۷–۲۱ بهمن ۱۳۸۶
 
 

اصلاح‌طلبان اهل ایران
افراد زنده
اهالی تهران
اهالی قم
برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
پژوهشگران دین
خاندان موسوی
دانش‌آموختگان مدرسه نیکان
روحانیان اهل ایران
روحانیان شیعه اهل ایران
زادگان ۱۳۵۱
زادگان ۱۹۷۲ (میلادی)
سیاستمداران اهل ایران
سیاستمداران سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران
سید روح‌الله خمینی
فعالان سیاسی اهل ایران
فقیهان اهل ایران
فقیهان شیعه دوازده‌امامی