شب‌بو

شب‌بو یا چلیپا یک سرده از گیاهان خانوادهٔ شب‌بویان است که شامل حدود ۵۰ گونه از گیاهان یک‌ساله، دوساله و چندساله است که برخی از آن‌ها زینتی هستند و به سبب دارا بودن گل‌های معطر و زیبا در باغچه‌ها کشت می‌شوند.

گونه‌ها 
تاکنون حدود ۵۰ گونه شب‌بو شناسایی شده که نمونه‌هایی از آن‌ها عبارت‌اند از:
 شب‌بوی انگلیسی؛ این گیاه را علف سیر نیز گویند. ارتفاعش بین ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر و قسمت‌های تحتانی آن کمی کرک دارد. ریشه و برگ این گیاه اگر در بین انگشتان فشرده شود بوی سیر از آن استشمام می‌شود و در بیشتر نقاط ایران می‌روید. دیگر نام‌های آن: سیرک، حشیشه القثوم، سیرج و صارمساق اوتی است.
 شب‌بوی زرد؛ گونه‌ای شب‌بو که دارای گل زرد است و به‌علت زیبایی گل‌هایش بیشتر از انواع دیگر مورد توجه‌است. منظور از گل خیری که در برخی اشعار فارسی در ادوار مختلف آمده، همین گل است زیرا گل‌هایش دارای رنگ طلایی و تلألو خاصی است.
 شب‌بوی سلطانی؛ گونه‌ای شب‌بو که دارای گل‌های زرد یا بنفش است و برگ‌هایش دانه‌ای است و ارتفاعش بالغ بر یک متر می‌شود و پایا است. دیگر نام‌های آن: شب‌بوی باغی، شب‌بوی درختی، منثور بری، خیری و اصفر.
 شب‌بوی دریایی؛ گونه‌ای شب‌بو که دارای گل‌های نسبتاً درشت بنفش قرمزرنگ است و تکثیرش به وسیلهٔ بذر انجام می‌شود.
 شب‌بوی هراتی؛ گونه‌ای شب‌بو که دارای برگ‌های دراز و گل‌های خوشه‌ای ارغوانی است. عطر گل‌های این گونه شب‌بو از دیگر گونه‌ها بیشتر است. تکثیر این گیاه به وسیلهٔ پاجوش و گاهی به وسیلهٔ بذر است. دیگر نام‌های آن: منسوج، منثور، منسوب، گل عروسان، گل عروس و شب‌بوی خانمی است. این گونه در ایران و افغانستان می‌روید.

فهرست گونه‌ها 
گونه‌های پذیرفته شده از سردهٔ شب‌بو:

 Matthiola afghanica Rech.f. & Köie
 Matthiola anchoniifolia Hub. -Mor.
 Matthiola arabica Boiss.
 Matthiola aspera Boiss.
 Matthiola boissieri Grossh.
 Matthiola bolleana Webb ex Christ
 Matthiola bucharica Czerniak.
 Matthiola caspica (N.Busch) Grossh.
 Matthiola chenopodiifolia Fisch. & C.A.Mey.
 Matthiola chorassanica Bunge ex Boiss.
 Matthiola codringtonii Rech.f.
 Matthiola crassifolia Boiss. & Gaill.
 Matthiola czerniakowskae Botsch. & Vved.
 Matthiola daghestanica (Conti) N.Busch
 Matthiola damascena Boiss.
 Matthiola dumulosa Boiss. & Buhse
 Matthiola erlangeriana Engl.
 Matthiola farinosa Bunge ex Boiss.
 Matthiola flavida Boiss.
 Matthiola fragrans (Fisch.) Bunge
 Matthiola fruticulosa (L.) Maire – sad stock
 Matthiola ghorana Rech.f.
 Matthiola glutinosa Jafri
 Matthiola graminea Rech.f.
 Matthiola incana (L.) W.T.Aiton – stock, hoary stock, gilly-flower
 Matthiola integrifolia Kom.
 Matthiola kralikii Pomel
 Matthiola livida (Delile) DC. – desert stock
 Matthiola longipetala (Vent.) DC. – night-scented stock
 Matthiola lunata DC.
 Matthiola macranica Rech.f.
 Matthiola maderensis Lowe
 Matthiola maroccana Coss.
 Matthiola montana Boiss.
 Matthiola obovata Bunge
 Matthiola odoratissima (M.Bieb.) W.T.Aiton
 Matthiola parviflora (Schousb.) W.T.Aiton
 Matthiola perennis Conti
 Matthiola perpusilla Rech.f.
 Matthiola puntensis Hedge & A.G.Mill.
 Matthiola revoluta Bunge ex Boiss.
 Matthiola robusta Bunge
 Matthiola scapifera Humbert
 Matthiola shehbazii Ranjbar & Karami
 Matthiola shiraziana Zeraatkar, Khosravi, F.Ghahrem. , Al-Shehbaz & Assadi
 Matthiola sinuata (L.) W.T.Aiton – sea stock
 Matthiola spathulata Conti
 Matthiola stoddartii Bunge
 Matthiola superba Conti
 Matthiola tatarica (Pall.) DC.
 Matthiola taurica (Conti) Grossh.
 Matthiola tianschanica Sarkisova
 Matthiola tomentosa Bél.
 Matthiola torulosa (Thunb.) DC.
 Matthiola tricuspidata (L.) W.T.Aiton – three-horned stock
 Matthiola trojana Dirmenci, Satil & Tümen

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 محبوبه شب

پانویس

منابع 
 لغتنامه دهخدا:شب بو واژه‌یاب

سرده‌های شب‌بویان
شب‌بو
شب‌بویان
گل‌ها