جهاد سازندگی

جهاد سازندگی نهادی انقلابی بود، که در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ به فرمان روح‌الله خمینی با شعار رسیدگی به مناطق محروم و دور افتاده در ایران تأسیس شد. این نهاد در ۷ آذر ۱۳۶۲ به وزارت جهاد سازندگی ارتقاء پیدا کرد و به وزارتخانه‌ای در دولت جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در پی ادغام با وزارت کشاورزی، در دی‌ماه ۱۳۷۹ فعالیت خود را تحت عنوان وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد و هم‌اکنون نیز یکی از وزارتخانه‌های دولت به‌شمار می‌آید.

دلایل تأسیس 
اندیشه تأسیس جهاد سازندگی نخستین بار، با عنوان طرح اعزام گروه‌های ۱۰ نفره دانشجویی به مناطق محروم و با پیشنهاد یکی از اعضای هیئت علمی دانشکده فنی دانشگاه تهران مطرح شد. سپس طرح موضوع به رهبر جمهوری اسلامی؛ سید روح‌الله خمینی داده شد و او در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ فرمان تشکیل جهاد سازندگی را صادر کرد. افرادی همچون سید محمد بهشتی از حامیان نخست تشکیل این نهاد بودند.در ضمن این نهاد در حال حاضر زیاد فعال نیست

پس از وقوع انقلاب ۱۳۵۷ با توجه به ضرورت انجام اقدامات وسیع و سریع در راستای آنچه محرومیت‌زدایی و افزایش تولیدات کشاورزی و توسعه و عمران روستاها اعلام گردید، با وجود فعال بودن ارگان‌های رسمی دولتی در این حوزه‌ها، نهاد جهاد سازندگی در ۲۷ خرداد ماه ۱۳۵۸ با فرمان روح‌الله خمینی، با شعار فراهم آوردن نهضتی همه‌جانبه برای مبارزه با فقر و محرومیت بجا مانده از رژیم گذشته و توسعه و عمران روستایی، به وجود آمد. هدف اصلی خمینی لغو سیستم تقسیم اراضی و احیای سیستم یکپارچگی اراضی حتی تحت مالکیت مستقیم دولت بود، ولی همان‌طور که خودش در سخنرانی ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ گفت؛ این طرح ممکن است ۲۰ سال طول بکشد، تا عملی شود در حالی‌که ۴۰ سال از انقلاب جمهوری اسلامی ایران گذشته و هنوز احیاء نشده‌است گویا مقاومت شدید کشاورزان و نبود برنامه منسجم و پیگیر دلیل عدم موفقیت طرح مذکور بوده‌است.

تاریخچه 
اولین گروه‌های اعزامی تا تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۵۷ اعزام شده و به مدت ۳ ماه در این مناطق فعالیت کردند. این گروه‌ها شامل:
 گروه اعزامی دانشگاه پلی تکنیک به سرپرستی محسن میردامادی و علی اکبر مهرفرد به کردستان.
 گروه اعزامی دانشگاه صنعتی آریامهر به سرپرستی حسین شوریده و ابراهیم اصغرزاده به گنبد و ترکمن‌صحرا.
 گروه اعزامی دانشگاه ملی به سرپرستی عبدالله سیفی‌کار به مسجدسلیمان، استان خوزستان.
 گروه اعزامی دانشگاه صنعتی اصفهان به سرپرستی محمود حجتی به شهرکرد.
 گروه اعزامی دانشگاه تهران به سرپرستی جواد خیابانی به سیستان و بلوچستان.
پس از اعزام این گروه‌ها لزوم ایجاد نهضت جهاد سازندگی با مشارکت بازی جویان در کشور احساس شد این طرح در اردیبهشت ۵۸ در دانشگاه‌های ایران مورد نظرخواهی قرار گرفت که با موافقت دانشجویان روبرو شد بنابراین طرح تشکیل نهضت مدون شد و توسط سید محمد بهشتی به اطلاع سید روح‌الله خمینی رسید. سید روح‌الله خمینی مهلتی یک ماه را برای تشکیل این نهضت در نظر گرفت و در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ چهار ماه بعد از انقلاب اسلامی، فرمان تشکیل جهاد سازندگی را صادر کرد. در ابتدا سید محمد حسینی بهشتی به عنوان نماینده شورای انقلاب در جهاد سازندگی تعیین و سپس علی‌اکبر ناطق نوری به عنوان نماینده سید روح‌الله خمینی، محمدحسین بنی‌اسدی به عنوان نماینده نخست‌وزیر وقت و علیرضا افشار، جواد علیزاده کلشانی و مجتبی آلادپوش به عنوان اولین شورای مرکزی جهاد سازندگی تعیین شدند. دی ماه ۱۳۶۰ عبدالله نوری با حکم سید روح‌الله خمینی جایگزین ناطق نوری در این نهاد شد.

وزارت جهاد سازندگی 

نهاد جهاد سازندگی در روز ۷ آذر ۱۳۶۲ طی طرحی در ۳ فصل شامل اهداف، وظایف و مقررات عمومی در ۱۱ ماده و ۵ تبصره با تأیید مجلس شورای اسلامی، به وزارتخانه جهاد سازندگی تبدیل شد. این طرح ۱۰ روز بعد به تأیید شورای نگهبان رسید. وزارت جهاد سازندگی به کمیته‌های مختلف با شرح وظایف مختلف تقسیم شد، که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
 کمیته فرهنگی
 کمیته عمران و فنی
 کمیته کشاورزی
 کمیته بهداشت و درمان
 کمیته پشتیبانی مناطق جنگی
 کمیته صنایع

وزارت جهاد کشاورزی 

بر اساس قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و در جهت اصلاح نظام اداری، کاهش تصدی‌های غیر ضروری، ارتقای بهره‌وری و کارایی نیروی انسانی و مدیریت دستگاه‌های اجرایی، حذف موازی کاری‌ها و تجمع امور کشاورزی، دام، توسعه و عمران روستایی، لایحه ادغام وزارت جهاد سازندگی و وزارت کشاورزی و تشکیل وزارت جهاد کشاورزی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه شد و در تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۷۹ با قید یک فوریت به مجلس شورای اسلامی رفت. این لایحه در تاریخ ۶ دی ۱۳۷۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۷۹ توسط شورای نگهبان تأیید شد.

فرمان روح‌الله خمینی 

سید روح‌الله خمینی در ۲۷ خرداد ۱۳۵۸ چهار ماه بعد از وقوع انقلاب، در طی فرمانی نهاد جهاد سازندگی را تشکیل داد. در این فرمان از ملت ایران به عنوان ملتی فداکار یاد می‌شود و تنها راه ساخت ویرانی‌های کشور که به عقیده سید روح‌الله خمینی از آثار حکومت پهلوی بر ایران است، همکاری ملت ایران عنوان می‌شود. در بخشی از این فرمان آمده‌است.

همچنین در انتهای این فرمان سید روح‌الله خمینی ثواب سازندگی و شرکت در این جهاد را بالاتر از زیارت مکه و مدینه می‌داند:

جنگ ایران و عراق 
جهاد سازندگی در طول جنگ ایران و عراق نقش پر رنگی را ایفا نمود. جهاد در جنگ حضور مهندسی داشت و با ساخت پل، سنگر، خاکریز و جاده در مناطق مختلف، باعث پیش‌روی نیروهای مسلح ایران در جنگ می‌شد، که در این زمینه می‌توان به احداث پل بعثت بر رودخانه اروند اشاره کرد. جهاد در جنگ یک قرارگاه مرکزی و ۵ قرارگاه محور عملیاتی شامل قرارگاه کربلا، نوح، نجف، حمزه سیدالشهدا و رمضان داشت، همچنین از ۶ تیپ مهندسی و ۳ گردان در مناطق جنگی مانند تیپ‌های مهندسی استان خراسان، فارس، اصفهان، کرمان و سمنان تشکیل می‌شد، ضمن اینکه ۴۵ گردان مستقل نیز از استان‌های مختلف، فعالیت خدمات مهندسی و پشتیبانی ارائه می‌دادند. از اعضای جهاد سازندگی در جنگ ایران و عراق ۱٫۱۰۰ نفر کشته، ۲۲٫۰۰۰ نفر زخمی و بیش از ۸۰۰ نفر توسط ارتش عراق اسیر شدند.

سنگرسازان بی‌سنگر 
لقب سنگرسازان بی‌سنگر توسط سید روح‌الله خمینی، به اعضای جهاد سازندگی، به دلیل نقش آنها در طول جنگ داده شد.

فعالیت‌های مهم 
 عملیات خیبر
 پل شناور خیبر: پل ۱۴ کیلومتری، بدون پایه بر روی آب، که در فاصله میان سه‌راهی فتح تا جزیره شمالی احداث گردید.
 جاده سیدالشهدا: احداث جاده‌ای که نیروهای مسلح ایرانی با بهره‌برداری از آن، توانستند بخشی از هورالعظیم را پر کنند و با اطمینان خاطر بیشتری جزایر را در اختیار داشته باشند.
 پل بعثت: پلی شناور بر روی رودخانه اروند که با استفاده از ۳ هزار و ۴۰۰ شاخه لوله ۵۶ اینچ انتقال نفت، طراحی و احداث گردید.
 جاده رملی
 عملیات والفجر هشت
 پل شناور خضر: بعد از عملیات والفجر هشت و پیش از ساخت پل بعثت، این پل شناور با هدف ارسال محموله‌های پشتیبانی و ارائه تدارکات به نیروهای مسلح ایرانی مستقر در منطقه فاو، بر روی رودخانه اروندرود احداث گردید.

اهداف 
عمده‌ترین اهدافی که تأسیس نهاد جهاد سازندگی:
 رفع محرومیت از روستاهایی که از ساده‌ترین امکانات رفاهی نیز محروم بودند.
 حرکت به سوی استقلال و خودکفائی کشور با تلاش در جهت بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی روستاها و مناطق عشایری از طریق توسعه کشاورزی، دامداری، صنایع روستائی
 ایجاد زمینه لازم جهت رشد شخصیت والای انسانی روستائیان از طریق مشارکت و نظارت آنان در فعالیت‌های روستائی
 بسیج قشرها مختلف مردم جهت سازندگی روستاها و فراهم کردن امکان تلاش برای رشد و تکامل آنها؛ که به علت ابعاد گسترده ویرانی‌ها و محرومیت‌های به جا مانده از رژیم پهلوی، جهاد سازندگی اولویت در امر سازندگی را به روستاهای دورافتاده و محروم اختصاص داد.

اردوهای جهاد 
اردوهای جهاد سازندگی هر ساله در ایام تابستان و عید نوروز با حضور دانشجویان و طلاب در مناطق دورافتاده و محروم روستایی، برگزار می‌شود.

پیوند به بیرون 
 کانون جهادگران جهاد سازندگی

منابع 

بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۹ (میلادی) در ایران
سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۹ (میلادی)
سازمان‌های منحل شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
مهندسی نظامی ایران
نهادهای انقلابی جمهوری اسلامی ایران
واحدها و تشکیلات نظامی منحل‌شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۹ (میلادی)