اویس قرنی

اویس قَرَنی (درگذشته ۳۷ قمری /۶۵۷ میلادی) با عنوان کامل ابو عمرو اُوَیْس بن عَامِرِ بنِ جَزْءِ بنِ مَالِک، مسلمانی ساکن قَرَنْ یمن بود که در زمان محمد می‌زیست ولی او را ملاقات نکرد و از تابعین به‌شمار می‌آید.

زندگی 
قرنی در دوران زندگی محمد مسلمان شد ولی هرگز او را ندید. نقل می‌کنند وقتی برای دیدار محمد به مدینه آمد، او در جنگ بود و او را ندید. پس از مرگ محمد در سال ۶۳۲ میلادی علی بن ابی‌طالب را ملاقات کرد. شرح چگونگی ارتباط نادیده اویس قرنی و محمد و ملاقات او با علی بن ابی‌طالب و عُمَر بن خَطاب که حامل وصیت و تحویل خرقه پیغمبر به اویس قرنی بودند در کتاب تذکرة الاولیا نوشتهٔ عطار نیشابوری و کتاب‌های اهل طریقتِ اویسی درج شده‌است.

اویس پس از این ملاقات قَرَنْ رم مجا به مقصد شهر کوفه ترک کرد و در سال ۶۵۷ میلادی در جنگ صفین در حالی که در سپاه علی بن ابی‌طالب در برابر معاویه می‌جنگید کشته شد.

اویس زمان محمد را درک کرد و مسلمان شد، اما به خاطر سرپرستی و خدمت به مادرش، از دیدار محمد بازماند.

ادبیات 
مسلمان شدن اویس در یمن و موفق نشدن او به دیدار با محمد یکی از موضوعاتی است که در عرفان و ادبیات فارسی به آن پرداخته شده، رباعی زیر از ابوسعید ابوالخیر یکی از معروف‌ترین نمونه‌ها است که رابطه اویس و محمد را یک رابطهٔ عرفانی معرفی می‌کند:

سنایی گوید:

در تذکرةالاولیای عطار نیشابوری در ذکر شمارهٔ ۲ در مورد اُوَیس قَرَنی آمده‌است: «آن قبله تابعین، آن قُدوه اربعین، آن آفتاب پنهان، آن نَفسِ رحمان، آن سُهیل یَمَنی، اُویس قَرَنی — رضی الله عنه…»

آرامگاه 
دربارهٔ آرامگاه وی اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی تاریخ‌نویسان مانند حمدالله مستوفی مقبرهٔ سلطان ویس را در روستای الولک در قزوین متعلق به او می‌دانند، برخی آرامگاه ویس نازار در کرمانشاه را به وی نسبت می‌دهند و برخی نیز آرامگاهی در شهر رَقّه در سوریه را منتسب به وی می‌دانند.

در مرداد ماه ۱۳۹۲، که هم‌زمان با شب‌های قدر ۱۴۳۴ هجری قمری بود، داعش با حملهٔ خمپاره‌ای و موشکی به حرم منسوب به اویس قرنی و عمار یاسر، بخش‌هایی از این بنا را ویران کرد که منجر به اعتراض گسترده در ایران، واکنش رهبران مذهبی و همچنین تعطیلی حوزه‌های علمیهٔ شیعه شد.

در روز چهارشنبه، ۶ فروردین ۱۳۹۳/ مارس ۲۰۱۴ گروه داعش، مقبره منسوب به اویس قرنی و عمار یاسر در الرقه سوریه را منفجر کرد. در این تخریب، گلدسته‌های حرم و بخش‌هایی از بنا تخریب شد. داعش در پی این اقدام اعلام کرد که این عملیات، مقدمه‌ای برای تخریب کامل این حرم خواهد بود.

سلطان ویس در قزوین 
در ارتفاعات شمالی شهر قزوین بقعه به نام سلطان ویس وجود دارد که حمدالله مستوفی آن را به اویس قرنی نسبت داده‌است.

زیارتگاه سلطان اویس قرنی در ازبکستان 
قبر دیگری نیز در ازبکستان وجود دارد که به اویس قرنی منسوب شده‌است. این قبر که زیارتگاه «سلطان اویس قرنی» نامیده می‌شود، در روستای «بالیقلی کول» در شهرستان چارتاق ولایت نمنگان کشور ازبکستان واقع شده‌است. در طرف جنوبی این زیارتگاه نیز قبر دیگری قرار دارد که «بی‌بی نعیمه آنا» نامیده شده و به مادر اویس قرنی منسوب است.

جستارهای وابسته 
 مقبره سلطان ویس
  فیلم مستند از اویس قرنی از بابک صفوت

پانویس

منابع 
 
 https://web.archive.org/web/20080327075343/http://www.hadith.net/Persian/knowledge/raviyan%20moshtarek/1/029.htm
 تذکرةالاولیاء- تألیف: شیخ فریدالدین عطار نیشابوری- تصحیح و تحشیه: رینولد آلن نیکلسون-انتشارات اساطیر، چاپ دوم، ۱۳۸۳

افراد ضرب‌المثلی
تابعین
خاک‌سپاری‌ها در قزوین
درگذشتگان ۳۷ (قمری)
درگذشتگان ۶۵۷ (میلادی)
زادگان ۵۹۴ (میلادی)
شیعیان یمن
صحابه محبوب شیعه
عرب‌های سده ۶ (میلادی)
عرب‌های سده ۷ (میلادی)
فیلسوفان اسلامی
فیلسوفان مسلمان
یاران علی بن ابی‌طالب