ترجیع‌بند

تَرجیع‌بَند یا بند گردان از قالب‌های شعر فارسی است که از غزل‌های چندبیتی که هم‌وزن هستند تشکیل شده و برای اتصال این غزل‌ها به یکدیگر از یک بیت تکراری استفاده می‌نماید. بیت ترجیع با قافیه‌ای ویژه و لفظ و معنی یکتا تکرار می‌گردد. این بیت بندِ ترجیع یا بندِ گردان نامیده می‌شود. به هریک از غزل‌ها، خانه یا رشته گفته می‌شود. هر خانه از ۵ تا ۲۵ بیت (گاه کمتر یا بیشتر) تشکیل شده. معروف‌ترین ترجیع‌بندها از هاتف اصفهانی و سعدی است.

بند اول یک ترجیع‌بند از فرخی سیستانی در وصف نوروز:

در ادبیات فارسی شاید بتوان ترجیع‌بند معروف سعدی را شاهکار این سبک از سرایش شعر نامید. این ترجیع‌بند که بندِ گردان آن «بنشینم و صبر پیش گیرم، دنبالهٔ کار خویش گیرم» است، این‌گونه آغاز می‌شود:

منابع

پیوند به بیرون 
 لغتنامه دهخدا - ترجیع بند
 ترجیع بند عاشقانه سعدی وبلاگ اشارات مبهم

قالب‌های شعر فارسی
ترجیع‌بند