خاندان آشینا

خاندان آشینا یا پانصد خانواده به یکی از قبایل ساکن در شمال چین که از امتزاج قبایل مختلف به وجود آمده‌بود، گفته می‌شود. در قرن پنجم میلادی قبایل و اردوهایی که با اقوام آشینا درهم آمیختند، نام «ترک» بر خود نهادند.

خاندان آشینا، که رهبران گوک‌ترک‌ها بودند به احتمال زیاد خاندانی ایرانی‌تبار بودند که بعداً زبان ترکی اختیار کردند اما هنوز عنوان‌های ایرانی شاهی خود نظیر خاتون و یبغو (چپ‌گویه) را حفظ کردند.

زبان‌شناسان و تاریخدانان متذکر می‌شوند که تقریباً تمامی عنوان‌های فرمان‌روایان در زبان ترکی اولیه از ریشه ایرانی هستند.

ژنتیک 
بر اساس آزمایش ها بر روی افرادی که خود را از نسل بومین قاقان می دانند ، قبیله اشینا متعلق به شاخه های Z93 ، Z94+، Z2123- ، Y2632- از هاپلوگروپ R1a است.به گفته برخی محققان ، سلسله بلغار آسن ممکن است از فرزندان آشینا باشند.  یکی دیگر از طایفه های برجسته ترکی آشیده نیز طایفه زناشویی طایفه آشینای گوکتورک خاگان است که Q1a-L53 دارد .

واژه‌شناسی 
پژوهشگرانی مانند Peter B. Golden, H. W. Haussig, S. G. Klyashtorny, A. N. Bernstamm, Carter V. Findley, D. G. Savinov, S. P. Guschin, Rona-Tas and R. N. Frye بر این باورند که ریشه خاندان آشینا از سکاهای ایرانی‌تبار است یا احتمالا از ووسون‌های مردمان هندوآریایی است.
Findley  فرض کرده‌است که واژه آشینا از زبان سکایی باستان می‌آید و به معنی رنگ آبی است. (gök در زبانهای ترکی‌تبار). این رنگ مشخصه خاور است و بنابراین واژه Göktürk (نام دیگر حکومت ترکی) به ترکهای خاوری گفته می‌شود. پژوهشگر مجاری András Róna-Tas نیز این ایده را تایید کرده‌است . واژه bori نیز که به خدم و حشم فرمانروایان گفته می‌شود احتمالا از یکی از واژگان زبان‌های ایرانی گرفته شده‌است.

H. W. Haussig و S. G. Kljyashtorny نام این خاندان را با واژه پارسی کهن ahşaẽna مرتبط دانسته‌اند. همچنین تشابهات آن را در زبانهای ایرانی زبان سغدی و زبان تخاری بازجسته اند.

تاریخ 
قبایل آشینا در ابتدا در غرب ایالت شانشی چین می‌زیستند و در پیکارهای چینیان با هونها در سدهٔ چهارم میلادی شرکت داشتند و بعد به تبعیت هون‌ها درآمدند ولی به سال ۴۳۹ میلادی، پس از شکست هون‌ها، به جنوب کوه‌های آلتای پناه بردند و در آنجا سکنی گزیدند. قبایل آشینا در ابتدا چون دارای زبان‌های گوناگون بودند، ناگزیر زبان مغولی را به عنوان زبان مشترک خویش برگزیدند و با این زبان به تفهیم و تفهم می‌پرداختند تا اینکه به سبب شکست‌های پی در پی از امپراتوران چینی به جنوب آلتای رانده شدند.اقوام آشینا که از امتزاج قبایل مختلف به وجود آمده بودند، در این زمان بود که زبان ترکی را برای ارتباط برقرار کردن بایکدیگر انتخاب کردند. قبایل آشینا بعد از صد سال از شروع اتحاد چنان با هم جوش خوردند که به سال ۵۶۴ میلادی مجموعهٔ واحدی را تشکیل دادند که آنان را «ترک باستان» یا «تورکیوت» نامیدند.

ترکان از سده‌های دراز در سرزمین‌های چین و بخشی از اراضی سیبری می‌زیستند ولی تاریخ نگاران مبدأ تاریخ ترکان را سال ۵۶۴ میلادی دانسته‌اند در این سال بود که بومین خان نخستین ایلخان ترک، با امپراتوری وی واقع در چین پیمان اتحادی بست که سرانجام در سال ۵۵۲ میلادی این اتحاد، به شکست و نابودی ژوژانها انجامید. پس این شکست بود که ترکان توانستند خاقانات ترک را به وجود آورده و برهمهٔ سرزمین ژوژان‌ها فرمانروایی یافتند.

پانویس

جستارهای وابسته 
 خاقانات ترک
 آسنا

منابع 
 رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵

اقوام باستانی
اقوام ترک‌تبار
تاریخ مردمان ترک‌تبار
خاندان‌های پادشاهی
خزرها
سلسله‌های ترک
عشایر اوراسیا
گوک‌ترکان
تاریخ چین