اقبال لاهوری

محمد اقبال لاهوری یا علامه اقبال (زاده ۱۸ آبان ۱۲۵۶ - درگذشت ۱ اردیبهشت ۱۳۱۷)، متفکر، شاعر، فیلسوف و سیاست‌مدار مسلمان هندی بود که در سیالکوت به دنیا آمده و شعرهای بسیاری نیز به زبان‌های فارسی و اردو سروده‌ است. اقبال، نخستین کسی بود که ایدهٔ یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد و این ایده در نهایت منجر به ایجاد کشور پاکستان شد. اقبال لاهوری، در این کشور به‌طور رسمی «شاعر ملی» خوانده می‌شود. «اسرار خودی» یکی از کتاب‌های معروف اوست. ایشان طرفداران پرشماری در ایران و سایر کشورها دارد.

زندگی 
اقبال در سیالکوت، که اکنون بخشی از ایالت پنجاب پاکستان است متولد شد. نیاکان او از قبیلهٔ سپروی برهمنان کشمیر بودند و در سدهٔ هفدهم میلادی، حدود دویست سال پیش از تولد او، به اسلام روی آورده بودند. پدر او مسلمانی دیندار بود.
اقبال، قرآن را در یکی از مساجد سیالکوت آموخت و دوران راهنمایی و دبیرستان خود را در کالج میسیونری اسکاتلند گذراند. او تحصیلات خود را در رشتهٔ فلسفه دانشگاه لاهور آغاز و مدرک کارشناسی ارشد فلسفه را در سال ۱۸۹۹م، با رتبهٔ اول از دانشگاه پنجاب دریافت کرد. وی پس از آن مدرک دکتری خود را در رشتهٔ فلسفه از دانشگاه کمبریج و دانشگاه مونیخ گرفت.

اقبال در دورهٔ کارشناسی ارشد با توماس آرنولد ارتباط نزدیکی پیدا کرد و در اروپا نیز با ادوارد براون و رینولد نیکلسون مراودات علمی داشت.

فعالیت‌های سیاسی 
اقبال در دوران جنگ جهانی اول در جنبش خلیفه عضویت داشت که یک جنبش اسلامی بر ضد استعمار بریتانیا بود. او با مولانا محمدعلی و محمدعلی جناح نیز همکاری نزدیک داشت. او در سال ۱۹۲۰ در مجلس ملی هند حضور داشت اما از آنجا که گمان می‌کرد در این مجلس اکثریت با هندوها است، پس از انتخابات سال ۱۹۲۶ وارد شورای قانون‌گذاری پنجاب، که شورایی اسلامی واقع در لاهور بود، شد و در این شورا از پیش‌نویس قانون اساسی که محمد علی جناح برای احقاق حقوق مسلمانان نوشته بود حمایت کرد. اقبال در سال ۱۹۳۰ به عنوان رئیس اتحادیهٔ مسلمانان در الله‌آباد و سپس در سال ۱۹۳۲ در لاهور انتخاب شد.

چهرهٔ فرامرزی اقبال 
اقبال، به دلیل داشتن دیدگاه ضد کاپیتالیستی، معتقد بود که نظام سرمایه‌داری در حال استعمار ملت‌ها به خصوص ملت‌های مسلمان است؛ از این رو نگاهی ویژه به کشورهای استعمارشدهٔ اسلامی پیرامون خود داشت. دلیل دیگر چهرهٔ فرامرزی وی در جهان اسلام را می‌توان در پیوستگی فرهنگی، تاریخی و مذهبی کشورش با برخی از کشورهای همسایه مانند ایران و افغانستان دانست.

اقبال و ایران 

اقبال به فرهنگ ایرانی بسیار علاقه داشت و همین امر باعث شده‌است که برخی ملی‌گرایان، او را «ایرانی‌ترین غیرایرانی» یا «فردوسیِ برون‌مرز» بنامند.

اقبال و فلسفه 
اقبال معتقد است که روح قرآن با تعلیمات یونانی سازگاری ندارد و بسیاری از گرفتاری‌های مسلمانان از اعتماد به یونانی‌ها ناشی شده‌است. از نظر وی از آن‌جا که روح قرآن به امور عینی توجه داشت و فلسفه یونانی به امور نظری می‌پرداخت، کوشش مسلمانان برای فهم قرآن از منظر تعالیم یونانی محکوم به شکست است.

در باب فهم تجربی و پوزیتیو او معتقد است که اندیشهٔ مسلمانانی مانند ابن‌حزم در خصوص ادراکات حسی به‌عنوان منبع شناخت و ابن تیمیه در تبَیُّن اهمیت روش استقراء، کندی در خصوص احساس متناسب با انگیزه و استعمال آن در روان‌شناسی، مقدمات نظری مباحث تجربی جدید غرب را پدیدآورد. اقبال، شکوفایی روش تجربه و مشاهده را در تمدّن اسلامی نتیجهٔ جدال ممتد با اندیشهٔ یونانی می‌داند. وی در تأیید پیشگامی مسلمانان در روش تجربی مثال‌هایی را از آثار و نظریه‌های علمی جاحظ و ابن مسکویه در نظریهٔ تکامل، بیرونی، در ریاضیات و مسئلهٔ زمان، خوارزمی، در جبر و اعداد، عراقی و خواجه محمد پارسا، در روان‌شناسی دینی ذکر می‌کند.

دیدگاه‌های فلسفی اقبال، به شدت تحت تأثیر اندیشه‌های آنری برگسون بوده‌است. اقبال، برگسون را اولین‌بار در سال ۱۹۳۲م در یک همایش ملاقات کرد. اقبال کتابی با عنوان «حقیقت و حیرت: مطالعهٔ بیدل در پرتو اندیشه‌های برگسون» نیز نوشته‌است که در آن اندیشه‌ها و نگاه فلسفی برگسون و بیدل را باهم بررسی و مقایسه کرده‌است.

اقبال و مولوی 

اقبال لاهوری از شاعران زبر دست در زبان فارسی به حساب می‌آید.

دل‌بستگی و وابستگی اقبال به مولانا را می‌شود از جنس همان عشق پرسوز و گدازی دانست که خود مولانا را به شمس تبریزی مجذوب کرده‌است:

مرگ 
اقبال در سال ۱۹۲۴ دچار بیماری کلیه شد، اما طبیب مشهور هندی حکیم «عبدالوهاب انصاری» اقبال را معالجه کرد و حدود ۱۰ سال دیگر اقبال از سلامتی برخوردار بود، ولی از سال ۱۹۳۴ به بیماری‌های مختلفی مثل کم‌شنوایی و کم‌بینی چشم دچار شد و به تدریج دچار کسالت ممتدی شد و سر انجام در ۲۱ آوریل ۱۹۳۸ در سن ۶۶ سالگی از دنیا رفت و پیکرش در جوار «مسجد پادشاهی لاهور» به خاک سپرده شد.

آثار 
نالهٔ یتیم نخستین اثر اقبال می‌باشد. وی آن را در سال ۱۸۹۹م در جلسهٔ سالیانهٔ انجمن حمایت‌الاسلام در لاهور خواند. آثار اقبال به‌طور کلی عبارت‌اند از:
 علم‌الاقتصاد: نخستین کتاب دربارهٔ اقتصاد به زبان اردو، چاپ ۱۹۰۳ در لاهور.
 تاریخ هند
 اسرار خودی (منظوم، فارسی)
 رموز بیخودی (منظوم، فارسی)
 پیام مشرق (منظوم، فارسی)
 بانگ درا (منظوم، اردو)
 زبور عجم (منظوم، فارسی)
 جاویدنامه (منظوم، فارسی)
 پس چه باید کرد ای اقوام شرق (منظوم، فارسی)
 احیای فکر دینی در اسلام (انگلیسی)
 توسعهٔ (سیر) حکمت در ایران (انگلیسی)
 مثنوی مسافر
 بال جبرئیل
 ضرب کلیم
 ارمغان حجاز
 یادداشت‌های پراکنده
 حقیقت و حیرت: مطالعهٔ بیدل در پرتو اندیشه‌های برگسون

مهم‌ترین اثر علامه اقبال کتاب تجدید بنای اندیشه دینی در اسلام (ترجمهٔ فارسی توسط محمد مسعود نوروزی) است که از ۷ فصل با نام‌های زیر تشکیل شده‌است:
فصل ۱: «دانش و تجربهٔ دینی»
فصل ۲: «آزمون فلسفی جهت رازگشایی از تجربهٔ دینی»
فصل ۳: «تصور خدا و معنای نیایش»
فصل ۴: «خودانسانی:آزادی و جاودانگی‌اش»
فصل ۵: «روح فرهنگ اسلامی»
فصل ۶: «اصل حرکت در ساختار اسلام»
فصل ۷: «آیا دین امکان‌پذیر است؟»

کتاب «سخنرانی‌ها، مقالات و نامه‌های علامه اقبال» اثری است که از انگلیسی در سال ۱۳۹۴ شمسی به فارسی در ۴۵۰ صفحه توسط محمد مسعود نوروزی ترجمه شده‌است. مقالات این کتاب
عبارتند از: وحدت وجود از نگاه جیلانی، تثلیث مسیحی، دیدگاه اسلام دربارهٔ جهان و انسان، اصل برابری و نفی برده‌داری در اسلام، دموکراسی آرمان سیاسی اسلام، تئوری سلطنت انتخابی، نیچه و مولوی، رد حق‌الهی برای حکومت، فلسفهٔ مگ تاگارت، معاد جسمانی، مقام زن در شرق، اسلام و قادیانیسم، پاسخی به نهرو دربارهٔ ارتداد، و… که شامل مصاحبه‌ها و نطق‌های سیاسی اقبال در مجلس نمایندگان نیز هست.
 نمونه دیگر

 نمونه دیگر

 نمونه دیگر

 نمونه دیگر

 نمونه دیگر

سیر فلسفه در ایران (ترجمه دکتر ا.ح. آریان پور)

جستارهای وابسته 
 سرایندگان ایرانی در شبه‌قاره هند
 ادبیات فارسی
 زبان فارسی در کشمیر
 نقش پارسی بر احجار هند
 علی اصغر حکمت
 زبان و ادب فارسی در هند
 دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره

منابع 

 کیفی، زینت، سیمای علامه اقبال لاهوری در آثار آنه‌ماری شیمل، فصلنامهٔ «نقد و تحقیق»، شاپا: ۲۵۶۳–۲۴۵۴، مدیر و سردبیر: سید نقی عباس (کیفی)، جلد ۱، شماره ۱، صص ۶۷–۵۸، دهلی نو، ۲۰۱۵م.
 تقوی، محمد ناصر، دوام اندیشهٔ سیاسی در ایران: ارزیابی تحلیلی نظریهٔ زوال اندیشهٔ سیاسی، قم:

پیوند به بیرون 

 برای دکلمه‌های فارسی اقبال با http://www.youtube.com/user/HomayunShirzadeh مراجع کنید.

برای مطالعه برخی اشعار به سایت گنجور مراجعه کنید https://ganjoor.net/iqbal

 
اسلام در هند
اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
اسلام‌شناسان مسلمان
اسلام‌گرایان اهل هند
اصلاح‌گران دینی مسلمان
انقلابیون اهل پاکستان
اهالی سیالکوت، پاکستان
اهالی لاهور
پنجابی‌ها
جنبش پاکستان
دارندگان عنوان شوالیه
دانش‌آموختگان ترینیتی کالج، کمبریج
دانش‌آموختگان دانشگاه روپرشت-کارلز هایدلبرگ
درگذشتگان ۱۳۱۷
درگذشتگان ۱۹۳۸ (میلادی)
رهبران سازمان جنبش پاکستان
زادگان ۱۲۵۶
زادگان ۱۸۷۷ (میلادی)
سیاستمداران اهل پاکستان
شاعران اردو
شاعران اهل پاکستان
شاعران اهل هند
شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل پاکستان
شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
شاعران فارسی‌زبان اهل پاکستان
شاعران فارسی‌زبان اهل هند
شاعران فارسی‌زبان
شاعران مرد اهل پاکستان
شاعران مرد اهل هند
شوالیه‌های اهل هند
ضد ملی‌گرایان
فیلسوفان اسلامی
فیلسوفان اهل پاکستان
فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی)
فیلسوفان مسلمان
مردم کشمیری
مسلمانان بدون مذهب
مولوی‌شناسان
نمادهای ملی پاکستان
نوکیشان مسلمان
نویسندگان اردو سده ۲۰ (میلادی)
نویسندگان اهل پاکستان
نویسندگان اهل لاهور
نویسندگان فارسی‌زبان

ملی‌گرایان
ملی‌گرایان اهل پاکستان