رده‌شناسی زبانی

رده‌شناسی زبان یا گونه‌شناسی زبان یا رده‌شناسی زبانی یا گونه‌شناسی زبانی شاخه‌ای از دانش زبان‌شناسی است.  در این شاخه، زبان‌شناسان به مقایسهٔ ویژگی‌های دستوری (مانند چگونگی ساخت فعل یا ترتیب واژه‌ها در جمله) میان زبان‌های گوناگون می‌پردازند. پس از این مقایسه‌ها، زبان‌شناسان سعی می‌کنند تا زبان‌ها را برپایهٔ این سنجش‌ها دسته‌بندی و به گونه‌های گوناگون تقسیم کنند.

دسته‌بندی‌های رده‌شناسی هیچ‌گونه ارتباطی با دسته‌بندی ژنتیکیِ زبان ندارد. در دسته‌بندی ژنتیکی، به خویشاوندی میان زبان‌ها توجه می‌شود و زبان‌ها به خانواده‌هایی مانند هندواروپایی، سامی و آلتایی تقسیم می‌شوند؛ ولی در رده‌شناسی مثلاً زبان‌های دراویدی (بومیِ هند)، ترکی، بانتو (آفریقا) و سومری، به‌دلیل داشتن ویژگی هماهنگ در یک مورد خاصّ دستوری، در یک ردهٔ زبانی قرار داده می‌شوند.برخی زبان سومری را نیز در میان رده  زبان‌شناختی قرار می‌دهند ولی زبان سومری به دلیل ویژگی‌هایِ مهمِ دستوری همانند:

1- از نظر ساختار یعنی پیشوندی - پسوندی بودن با زبانهای دراویدی و ترکی و دیگر زبانهای پیوندی  agglutinative language در یک رده بندی ژنتیکی و حتی دسته‌بندی رده‌شناسی فرار نمی‌گیرد.

2- موضوع پیوندی بودن زبان سومری و رده‌بندی زبانها  به  پیوندی و غیر پیوندی  به عنوان سنت به دوره‌هایی بازمی‌گردد که هنوز بسیاری از ویژگی‌های زبان سومری از نظر  ساحتار  دستور زبان و حتی نگارش  و ترتیب  و  واجنگاری نمایه نگاشت ها (ایدوگرام ها) شناخته شده نبود.( سومرولوژیست پرفسور هـ.جاگرسما.دستور زبان توصیفی سومری)

3- زبان سومری زبانی پیشوندی پسوندی هست  ولی زبانهای اورال التاییک از نظر ساختاری ویژگی پیشوندپذیری را به هیچ وجه ندارند. یک زبان  آلتایی به دلیل ویژگی‌های ژرف‌ساختی و روساختی نمی‌تواند پیشوندپذیر باشد. 

این تنها ویژگی زبان سومری نیست که آن را از این زبانهای اورال-آلتایی در یک رده تباری قرار نمی‌دهد، بلکه از نکته نظر حالت نیز هیچ نزدیکی بین این زبانها با سومری وجود ندارد.

4- برخی شباهت های واژگانی که میان زبانهای ترکی و سومری وجود دارد واژه هایی هستند که ریشه در زبانهای هند ایرانی و حتی هندواروپایی دارند و از زبانهایی ایرانی همانند تخاری و سغدی و .. به زبان ترکی راه یافته اند و در آن زبانها وامواژه به شمار می آیند.چرا کع همان واژه ها را که مشترک ویا از دیدگاه آوایی شبیه به نظر می آیند را نمی توان در دیگر زبان‌های هم تبار با زبان ترکی یعنی زبانهای آلتایی یافت.

سیستم‌های رده‌شناسانه

ترتیب نهاد، فعل و مفعول در جمله 
یکی از معیارهای رده‌شناسی زبانی، ترتیب نهاد، فعل و مفعولِ مستقیم در جمله است. از این نگاه، زبان‌ها به شش دسته تقسیم می‌شوند:
 نهاد-فعل-مفعول
 نهاد-مفعول-فعل
 فعل-نهاد-مفعول
 فعل-مفعول-نهاد
 مفعول-نهاد-فعل
 مفعول-فعل-نهاد

منابع 

 کتاب جهانی‌های زبان و رده‌شناسی زبانی، اثر برنارد کَمْری

رده‌شناسی زبان
مقایسه زبان