احمد سمیعی گیلانی

احمد سمیعی گیلانی ( – ) مترجم، ویراستار و نویسندهٔ ایرانی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. او را «پدر ویرایش ایران» و همچنین «پدر ویراستاری نوین ایران» خوانده‌اند. او از بزرگان خاندان سمیعی بود.

زندگی 
سمیعی در کوچهٔ افشارها، سنگلج تهران در خانواده‌ای اهل گیلان و مذهبی زاده شد. پدرش مجتهد و تحصیل‌کردهٔ نجف و مادرش فرزند ملامحمد خمامی، روحانی شناخته‌شدهٔ رشت بود.

سمیعی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در رشت گذراند و سپس وارد دانشگاه تهران شد. او در اواخر دههٔ ۱۳۴۰ به‌عنوان ویراستار در مؤسسهٔ انتشارات فرانکلین مشغول خدمت شد و هم‌زمان دورهٔ کارشناسی‌ارشد زبان‌شناسی را نیز در دانشگاه تهران به‌پایان برد. نخستین کار سمیعی در فرانکلین ویرایش اثری از آمینه پاکروان دربارهٔ آقامحمدخان قاجاربود که پیش از او برعهدهٔ جهانگیر افکاری قرار داشت. کار بعدی سمیعی ویرایش ترجمهٔ مهرداد نبیلی از از ره رسیدن و بازگشت اثر آرتور کستلر بود.

او در کنار حرفهٔ ویراستاری، چند کتاب در زمینهٔ نگارش و ویرایش هم نوشت و به‌مرور مقاله‌های ارزشمندی در مجلات گوناگون نظیر پیک جوانان، کتاب امروز و رودکی به‌چاپ رسانید. آیین نگارش و ویرایش و شیوه‌نامهٔ دانشنامهٔ جهان اسلام از جملهٔ این آثار هستند.

سمیعی که به زبان فرانسوی و انگلیسی مسلط بود کار ترجمه را هم با برگرداندن رمان دلدار و دلباخته، از ژرژ ساند، شروع کرد و بعد آثاری از نویسندگانی مانند ژرژ پرک و گوستاو فلوبر را هم به فارسی برگرداند. ترجمهٔ ساخت‌های نحوی، اثر نوآم چامسکی، و تتبعات، اثر میشل دو مونتنی نیز از دیگر کارهای او در این زمینه هستند.

سمیعی پس از انقلاب در بنگاه ترجمه و نشر کتاب (بعدها مرکز انتشارات علمی و فرهنگی)، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، انتشارات سروش، مرکز نشر دانشگاهی و بنیاد دایرةالمعارف اسلامی به ویراستاری ادامه داد. او از سال ۱۳۷۰ به عضویت فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد و پس از آن، از ابتدای انتشار دورهٔ جدید نشریهٔ نامهٔ فرهنگستان در سال ۱۳۷۴ تا خرداد ۱۳۹۸ سردبیر این مجله بود. سمیعی همچنین مدیریت گروه «ادبیات معاصر» فرهنگستان زبان و ادب فارسی را نیز برعهده داشت.

فعالیت سیاسی 
سمیعی، در جوانی، مدتی به حزب تودهٔ ایران پیوست. او در مصاحبه‌ای با بلاگ تاریخ شفاهی دربارهٔ آن دوران گفته‌است:نمی‌خواهم وارد جزئیات شوم. تقریباً ۱۰ سال فعالیت سیاسی داشتم که نمی‌خواهم به چندوچون آن بپردازم؛ فقط می‌گویم که بهترین سال‌های عمرم همان ۱۰ سال بود. از تجربه‌های مثبت و منفی که در این دوره داشتم بسیار آموختم؛ برای من درس زندگی بود. حوادث تازهٔ بسیاری از سر گذراندم و مهارت‌های تازه‌ای پیدا کردم. همهٔ آن‌ها از من شخصیت تازه‌ای ساخت.سمیعی بابت فعالیت‌های سیاسی خود دو سال و نیم به زندان افتاد که به‌گفتهٔ خودش «بسیار پرثمر بود»، چندان‌که طی آن چندین اثر، ازجمله سالامبو، اثر گوستاو فلوبر، را ترجمه کرد.

در نگاه دیگران 
کریم امامی، سرویراستار مؤسسهٔ انتشارات فرانکلین طی سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۳:ویراستارهای ما بیش از حد لزوم ویرایش می‌کردند. یکی از بهترین آن‌ها آقای احمد سمیعی گیلانی بود که ویرایشش از اول تا آخر صفحه را سیاه می‌کرد.

درگذشت 
احمد سمیعی گیلانی چهارشنبه ۲ فروردین ۱۴۰۲ در خانه خود به علت کهولت  سن در تهران درگذشت. مراسم خاکسپاری پیکر او در فرهنگستان زبان و ادب فارسی با حضور شماری از بزرگان علم و ادب در شنبه ۵ فروردین ۱۴۰۲ در تهران برگزار شد. سرانجام مراسم تشییع پیکر سمیعی در یکشنبه ۶ فروردین ۱۴۰۲ در رشت برگزار شد و پیکرش در محوطه تالار مرکزی رشت به خاک سپرده شد.

افتخارات و جوایز 
 نخل آکادمیک- در ۲۳ اسفند ۱۴۰۱، چند روز پیش از درگذشت سمیعی، نیکلا رُش سفیر فرانسه در ایران به خانهٔ او رفت و به‌سبب نقش سمیعی «در معرّفی آثار ارزشمند فرانسه به‌زبان فارسی» بالاترین درجهٔ نشان نخل آکادمیک وزارت آموزش ملی فرانسه تحت عنوان «کوماندور» (به‌معنای «فرمانده») را به او اهدا کرد.
 عضویت پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از ۱۳۷۰
 جایزه قلم برتر جشنواره نشان دهخدا، ۱۳۹۷
 جایزه ادبی فرض‌پور ماچیانی، ۱۳۹۷

کتاب‌شناسی

نوشته‌ها 
 آشنایی با ادبیات عصر اشکانی و ساسانی (نگاشته‌ها و نوشته‌های زبان‌های ایرانی دوره میانه)، تهران: سخن: ۱۳۹۱، ۱۵۶ صفحه. 
 آشنایی با زبان‌شناسی (کلیات و واج‌شناسی)، تهران: سخن، ۱۳۹۱، ۱۴۲ صفحه. 
 آیین نگارش، ۱۳۶۶، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۴۲ صفحه. 
 ادبیات ساسانی، ۱۳۵۵
 به فرهنگ باشد روان تندرست: مقاله‌ها و نقدهای نامه فرهنگستان دربارهٔ شاهنامه، به همراه ابوالفضل خطیبی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۱، ۵۰۶ صفحه. 
 حسنک وزیر، تهران: شباویز، ۱۳۸۳، ۳۶ صفحه. 
 خلوت فکر (مقالاتی در باب فلسفه و علوم اجتماعی)، به اهتمام سایه اقتصادی‌نیا، تهران: هرمس، ۱۳۹۸، ۲۵۸ صفحه. 
 شیوه‌نامهٔ دانشنامهٔ جهان اسلام، ۱۳۷۵، تهران: بنیاد دائره‌المعارف اسلامی، ۱۹۶ صفحه. 
 فرهنگ آثار ایرانی - اسلامی: معرفی آثار مکتوب از روزگار کهن تا عصر حاضر، به همراه رضا سیدحسینی، سیدعلی آل‌داود، تهران: سروش، ۱۳۹۰، ۶ جلدی. 
 گلگشت‌های ادبی و زبانی، به اهتمام سایه اقتصادی‌نیا، تهران: هرمس، ۱۳۹۶، ۲ جلدی، ۶۵۲+۳۹۶ صفحه. 
 نگارش و ویرایش، ۱۳۷۸، تهران: سمت، ۴۱۸ صفحه. 
 آشنایی با زبان‌شناسی (کلیات و واج‌شناسی)، تهران: سخن، ۱۳۹۱، ۱۹۶ صفحه. 
 خاطرات و شرح‌زندگانی احمد سمیعی گیلانی در قالب مصاحبة تاریخ شفاهی، با عنوان «گوهرنشان ادب»، سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران، ۱۳۹۵

 ترجمه‌ها 
 برادرزاده رامو، دنی دیدرو، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۹۳، ۱۵۶ صفحه. 
 تتبعات (گزیده): همراه با شرح احوال و آثار نویسنده، میشل دو مونتنی، ۱۳۸۳، تهران: سخن، ۲۴۰ صفحه. 
 چومسکی، جان لاینز، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۵۷، ۱۶۰ صفحه. 
 چیزها (داستانی از سالهای ۱۹۶۰)، ژرژ پرک، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۴۸، ۱۵۸ صفحه. 
 خیال‌پروری‌های تفرجگر انزواجو، ژان ژاک روسو، تهران: نیلوفر، ۱۳۴۵، ۲۸۸ صفحه. 
 داتا گنج‌بخش (زندگی‌نامه و تعالیم شیخ ابوالحسن علی‌بن عثمان هجویری)، شیخ عبدالرشید، ۱۳۴۹
 دلدار و دلباخته، ژرژ ساند، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۴۵، ۲۵۶ صفحه. 
 دیدرو، پیتر فرانس، ۱۳۷۳، تهران: نیلوفر، ۱۴۴ صفحه. 
 زیباشناسی، ژان برتلمی، تهران: سخن، ۱۳۹۲، ۶۰۴ صفحه. 
 ساخت‌های نحوی، نوآم چامسکی، تهران: خوارزمی، ۱۳۶۲، ۱۹۶ صفحه.
 سالامبو، گوستاو فلوبر، تهران: خوارزمی، ۱۳۷۴، ۵۳۲ صفحه.
 سبک و آراء فیلسوفان و سخن‌شناسان دربارهٔ آن، کریستین نوی-کلوزاد، تهران: هرمس، ۱۳۹۵، ۱۴۲ صفحه. 
 کنفوسیوس، کارل یاسپرس، تهران: خوارزمی، ۱۳۶۳، ۸۴ صفحه. 
 مسیح، کارل یاسپرس، تهران: خوارزمی، ۱۳۸۴، ۸۴ صفحه. 
 هزیمت یا شکست رسوای آمریکا در ایران، مایکل له‌دین، ویلیام آرتور لوئیس، ۱۴۰۰، تهران: هرمس، ۳۱۸ صفحه. 

 تألیفات مرتبط 
 به دانش بزرگ و به همت بلند (جشن‌نامهٔ استاد احمد سمیعی گیلانی)''، به اهتمام سایه اقتصادی‌نیا، تهران: هرمس، ۱۳۹۳، ۴۴۰ صفحه.

پانویس

منابع 
 وبگاه فرهنگستان

پیوند به بیرون 
مقالات احمد سمیعی (گیلانی) در نورمگز

اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی
افراد صدساله اهل ایران
اهالی تهران
اهالی رشت
برگزیدگان جشنواره فارابی
برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در ادب و فرهنگ
برندگان جایزه نخل آکادمیک
خاندان سمیعی
دانش‌آموختگان دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
دانش‌آموختگان دبیرستان البرز
درگذشتگان ۱۴۰۲
دریافت‌کنندگان برندگان جایزه نخل آکادمیک
زادگان ۱۲۹۹
لغت‌شناسان اهل ایران
مترجمان اهل ایران
نویسندگان مرد اهل ایران
ویراستاران اهل ایران