دیواندره

دیواندَره مرکز شهرستان دیواندره در استان کردستان در غرب ایران است.

این شهر را از طرفی رشته کوه‌های چهل‌چشمه، هوازو، دشت سارال و از طرفی دیگر منطقه‌های بیجار گروس و تیلکو آن را احاطه کرده‌اند.
غارکرفتو با فاصله ۷۰ کیلومتر در شمال غربی شهرستان دیواندره قرار دارد که نمونه‌ای بارز از دوران زندگی پیشینیان مردمان کورد در این منطقه می‌باشد. از مناطق دیدنی دیواندره منطقه چهل چشمه و سارال می‌باشد که هر سال در خرداد ماه جمعیت زیادی از مردم کردستان و ایران و حتی گردشگران خارجی را به سوی خود می‌کشد. سد سیاه زاغ از سدهای استان کردستان ایران است که در نزدیکی شهر دیواندره واقع شده‌است.

وجه تسمیه 
 دیواندره از دو کلمه دیوان + دره تشکیل شده‌است، دیوان یعنی جایگاه و محل قانون، عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته‌است.
 دیواندره می‌تواند همچون کلمه دێولان که شهری نزدیک به آن است از کلمه باستانی دیو به معنای خدا ساخته شده باشد؛ یعنی دره خدایان. 

زبان و لهجه مردم شهرستان دیواندره
 مردم دیواندره به زبان کردی و با لهجه‌های سورانی و اردلانی صحبت می‌کنند. برای نمونه اهالی روستاهای بخش سارال (مانند روستاهای درویان، کول، زردک، دوزخدره و غیره) و چهل چشمه (مانند روستاهای شریف‌آباد، آلیجان، بست و غیره) و حتی قسمتی از بخش اوباتو (مانند روستاهای مران سفلی و علیا، علی‌آباد مران، حسین‌آباد مران، خاکی بیگ سفلی و علیا و غیره) با لهجه سورانی صحبت نموده و در مقابل اهالی روستاهای بخش مرکزی (مانند روستاهای دباغ، دربند، دالان، آغاجری، نساره و غیره) با لهجه اردلانی (با زیرلهجه دیواندره ای) صحبت می‌کنند؛ بنابراین شهرستان دیواندره پذیرای این دو لهجه بوده و نمی‌توان آن را تنها در قالب یک لهجه خاص معرفی نمود .

آب و هوا 
بنا بر طبقه بندیهای جغرافیایی شهرستان دیواندره در مناطق کوهستانی طبقه‌بندی می‌شود. وجود کوه‌هایی مانند «هوازو»، «تاله سوار» و «شیخ شرف» در نزدیکی شهر و قلل مرتفع رشته کوه چهل چشمه در سطح شهرستان؛ باعث شده‌است تا زمستانهایی سرد، تابستانهای معتدل و بهاری بارانی و دلپذیر داشته باشد.

اماکن گردشگری 
 منطقه سارال
 چهل چشمه
 غارکرفتو
 هه وازو (واقع در روستای تبریزخاتون)
 سد سیاه زاغ -رود خانه های دیواندره 
رود خانه قزل اوزن رود خانه سیروان کوچک 
رود دیواندره که نهایتا به قزل اوزن متصل و به دریای خزر میریزد و سرچشمه رود زرینه رود و سیمینه رود  که به دریاچه ارومیه مختوم می گردد از این شهرستان نشات می گیرد 
کوه های متمایز و منحصر بفرد چهل چشمه خط تقسیم آب سه مخزن بزرگ کشور شامل دریای خزر خلیج فارس و دریاچه ارومیه می باشد و از این نظر در کل کشور منحصر به فرد است
کوه های دیواندره
کوه های بکر و دست نخوردهو با پوشش گیاهی 
منحصر به فرد در کل کشور که تفرج گاه های دلپذیر و خنک خصوصا در اردیبهشت و خرداد ماه هستند  شامل کوه زلیخا کوه مسجد میرزا کوه شاه نشین کوه شیخ شرف کوه حاج سید کوه تاله سوار کوه هوازو کوه های منطقه سارال ک زیستگاه بسیاری از جانداران و پرنده گان این منطقه است
صنعت و معدن 
 صنعت تولید  و معادن دیواندره یک صنعت نوپا و نوین و  باسابقه کم ولی پرقدرت با نیروی جوان بومی مسیر  خود را درحال حرکت است 
که با ایجاد اولین شهرک صنعتی در دیواندره  به تازگی و نیز وجود کارگاه های صنعتی مختلف انشا الله شاهد توسعه صنایع مختلف و تولیدات باکیفیت و نامدار در بازار های کشور  در این شهرستان خواهیم بود

وجه تسمیه 
 دیواندره از دو کلمه دیوان + دره تشکیل شده‌است، دیوان یعنی جایگاه و محل قانون، عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته‌است.
 دیواندره می‌تواند همچون کلمه دێولان که شهری نزدیک به آن است از کلمه باستانی دیو به معنای خدا ساخته شده باشد؛ یعنی دره خدایان. 

زبان و لهجه مردم شهرستان دیواندره
 مردم دیواندره به زبان کردی و با لهجه‌های سورانی و اردلانی صحبت می‌کنند. برای نمونه اهالی روستاهای بخش سارال (مانند روستاهای درویان، کول، زردک، دوزخدره و غیره) و چهل چشمه (مانند روستاهای شریف‌آباد، آلیجان، بست و غیره) و حتی قسمتی از بخش اوباتو (مانند روستاهای مران سفلی و علیا، علی‌آباد مران، حسین‌آباد مران، خاکی بیگ سفلی و علیا و غیره) با لهجه سورانی صحبت نموده و در مقابل اهالی روستاهای بخش مرکزی (مانند روستاهای دباغ، دربند، دالان، آغاجری، نساره و غیره) با لهجه اردلانی (با زیرلهجه دیواندره ای) صحبت می‌کنند؛ بنابراین شهرستان دیواندره پذیرای این دو لهجه بوده و نمی‌توان آن را تنها در قالب یک لهجه خاص معرفی نمود .

آب و هوا 
بنا بر طبقه بندیهای جغرافیایی شهرستان دیواندره در مناطق کوهستانی طبقه‌بندی می‌شود. وجود کوه‌هایی مانند «هوازو»، «تاله سوار» و «شیخ شرف» در نزدیکی شهر و قلل مرتفع رشته کوه چهل چشمه در سطح شهرستان؛ باعث شده‌است تا زمستانهایی سرد، تابستانهای معتدل و بهاری بارانی و دلپذیر داشته باشد.

اماکن گردشگری 
 منطقه سارال
 چهل چشمه
 غارکرفتو
 هه وازو (واقع در روستای تبریزخاتون)
 سد سیاه زاغ

منابع 

روستاهای شهرستان دیواندره
شهرستان دیواندره
شهرهای استان کردستان
شهرهای شهرستان دیواندره
مناطق مسکونی کردنشین در استان کردستان