اشنویه

اُشنَویه یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است که در قسمت جنوبی این استان قرار دارد. این شهر مرکز شهرستان اشنویه است.

کشورهای ترکیه و عراق در شمال و غرب این شهر قرار دارند. شهر اشنویه از شهرهای تاریخی ایران به‌شمار می‌رود.

مهم‌ترین آثار تاریخی آن سنگ‌نوشته کله‌شین (به ارتفاع ۱۷۰ سانتی‌متر و به دو زبان اورارتویی و آشوری حک گردیده که متعلق به سده هشتم پیش از میلاد) می‌باشد که گفته می‌شود نهصد سال قبل از بنای تخت جمشید به دستور ایشپونیا پادشاه اوراتور در ارتفاعات غربی شهرستان در مرز با عراق نصب گردیده‌است. این شهر در ساعت ۲:۴۵ دقیقه بامداد روز ۱۱ مرداد ۱۳۶۷ هجری خورشیدی و سه روز بعد از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از سوی رهبر وقت ایران، توسط حزب بعث عراق با گاز خردل بمباران شیمیایی شد که موجب مصدومیت ۲۱۶۰ تن از مردمان شهر شد.

اشنویه با ارتفاعی حدود ۱٬۵۰۰ متر، در منطقه‌ای کوهستانی در ۲۷٫۵ کیلومتری شمال غربی نقده، کنار رود گادر و سر راه ارومیه به پیرانشهر قرار دارد.

شهر اشنویه در غرب استان آذربایجان غربی قرار دارد و یک شهر ارتباطی مهم در جنوب غربی استان محسوب می‌شود که مرکز استان و شهر ارومیه را به شهرستان پیرانشهر (بازارچه مرزی تمرچین و مرز ترانزیتی حاج عمران) با فاصله ۷۲ کیلومتری متصل می‌کند.

در این شهر، زبان کردی به‌عنوان زبان گفتاری و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

پیشینه تاریخی 
ناحیه‌ای که شهر اشنویه در آن قرار دارد، دارای پیشینه‌ای طولانی است. آثار به دست آمده از تپه دینخواه و کوه‌های بزرگ و کوچک زینت آلات و گورهای متعددی مربوط به به هزاره‌های پیش از میلاد به دست آمده‌است. جغرافی‌نگاران سده‌های آغازین اسلامی، اشنویه را شهری کوچک در سرزمینی حاصل خیز معرفی کرده‌اند. اشنویه که از دیرباز مسکن کردها موسوم به هزبانیان بود، تا سده‌های بعد همچنان آبادانی خود را حفظ کرد. هزبانیان از مراتع اطراف آنجا، برای نگهداری احشام خود بهره می‌جستند. تیره‌ای از آنان نیز که روادیان (کرد) نامیده می‌شدند، در ارمنستان سکنی گزیدند (کسروی، شهریاران…، ۱۴۸). روادیان که در آذربایجان و کردستان نفوذ داشتند، در سده ۲ ق از اطاعت عباسیان سرباز زدند و چندی حکومت مستقلی به رهبری علی فرزند صدقه در آذربایجان به وجود آوردند. آنان ارومیه را مرکز فرمانروایی خود قرار دادند و شهرهای اشنویه، خوی، سلماس، لاجان (پسوا) و سلدوز را در اختیار داشتند. پس از آن، به ویژه در سده‌های ۷ و ۸ ق، ولایات ارومیه و اشنویه از سرنوشتی یکسان برخوردار بوده‌اند. در عهد فرمانروایی اتابکان در سال ۶۰۲ق نبردی میان سپاهیان اتابک ابوبکر (فرمانروای عراق و آذربایجان) و علاءالدین (اتابک مراغه)، روی داد. علاءالدین که توان نبرد نداشت، پیشنهاد صلح کرد و یکی از دژهای خود را به ابوبکر واگذاشت و در مقابل، ابوبکر نیز حکومت اشنویه و ارومیه را به وی سپرد.

در زمان ابن حوقل کردها در آنجا مسکن داشتند و در قرن چهارم از آن شهر و از آبادی‌های اطراف آن چارپایان و مواشی به موصل و بلاد بین‌النهرین صادر می‌گردید. خاک آن به حاصلخیزی و مراتع آن به خرمی شهرت داشت. یاقوت که آن شهر را دیده از باغ‌های زیبای آن سخن می‌گوید.

در سال ۱۹۰۹ میلادی برابر با ۱۲۸۷ ه‍. ش، عثمانی‌ها با تمام قدرت نظامی خود اشنویه را تسخیر کرده و مردم آن را کشتار نمودند، وجود عثمانی‌ها و روس‌ها در این منطقه ضرر و زیان جانی و مالی فراوانی برای مردم اشنویه در پی داشت. پس از روس‌ها نوبت آشوری‌ها رسید که به شهر هجوم بیاورند که به زنان و کودکان نیز رحم نکردند، بدنبال جنگ آشوری‌ها و روس‌ها قحطی بزرگی به وجود آمد و مردم از وحشت و قحطی و فرط گرسنگی به طرف عراق (موصل و کرکوک) حرکت کردند؛ بدنبال این وقایع از ۱۳ هزار نفر مردم شهر اشنویه در آن زمان، تنها چندصد تن باقی ماندند.

آثار تاریخی 
مهم‌ترین جاذبه طبیعی اشنویه، دره چلاشی است و ستون کله شین و کتیبه کله‌شین از مهم‌ترین آثار تاریخی به جا مانده در این شهر به‌شمار می‌آیند.

جغرافیا 
شهر اشنویه به عنوان مرکز شهرستان اشنویه در مختصات جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه و ۲ دقیقه عرض شمالی در ارتفاع ۱۴۰۰ متر از سطح دریا در قسمت‌های میانی شهرستان و قسمت‌های جنوبی استان واقع است.

مسیرهای ارتباطی 
 مسیر اشنویه – ارومیه به درازای ۸۵ کیلومتر.
 مسیر اشنویه – نقده به درازای ۳۰ کیلومتر.
 مسیر اشنویه – پیرانشهر به درازای ۴۴ کیلومتر.
 مسیر اشنویه _ مهاباد به درازای ۶۵ کیلومتر

آب و هوا 
اشنویه دارای مطبوع‌ترین آب و هوای منطقه آذربایجان غربی، سرد و مرطوب کوهستانی بوده و دارای زمستانهای سرد و طولانی و تابستانهای معتدل است.

مردم‌شناسی

جمعیت 
در آخرین سرشماری عمومی که در سال ۱۳۹۵ اجرا شده، جمعیت شهر اشنویه ۳۹٬۸۰۱ نفر اعلام شده‌است.

اتنیک و زبان 
ساکنان شهر اشنویه را کُردها تشکیل می‌دهند. زبان آنها کردی سورانی می‌باشد و همان زبانی است که ساکنین استان اربیل در کردستان عراق و ساکنان کردستان ایران (نقده، پیرانشهر، مهاباد، سردشت و بوکان) با آن صحبت میکنند و تنها کمی در لهجه با مهاباد و پیرانشهر و نقده فرق دارد.
لهجهٔ اشنویه‌ای از نظر واژگان مشابه به لهجهٔ مهابادی است، اگرچه شباهت‌هایی به لهجهٔ اربیلی که در استان اربیل عراق به آن صحبت می‌شود نیز دارد. همچنین مردمان ایل هرکی نیز به زبان کردی کرمانجی صحبت می‌کنند.

دین و مذهب 
اهالی شهر و شهرستان اشنویه مسلمان و پیرو مذهب اهل تسنن (شافعی) هستند.

وضعیت سیاسی 
در جریان اعتراضات پس از کشته‌شدن مهسا امینی، در شامگاه یک مهر سال ۱۴۰۱، بر اساس ویدیوهای پخش شده توسط مردم بخش‌هایی از شهر اشنویه از نیروهای نظامی و امنیتی تخلیه شد و شهروندان، نیروهای امنیتی را ناچار به عقب‌نشینی کردند و فرمانداری شهر را به تصرف درآوردند. در فردای آن روز نماینده مجلس اعلام کرد که نیروهای نظامی در اشنویه مستقر شده‌اند.

به گفته یک منبع محلی، شرایط این شهر در حال حاضر به شکلی است که در روز، حضور نیروهای امنیتی چشمگیر است، اما با تاریک شدن هوا و آغاز اعتراض‌ها و حضور خیابانی مردم، شرایط تغییر می‌کند و نیروها مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند.

منابع

پیوند به بیرون 

 مهم‌ترین برنامه‌های دولت گشایش بازارچه مرزی اشنویه است
 احداث بیمارستان ۶۴ تخت و خوابی اشنویه عملیاتی نشده‌است
 کمبود اعتبار علت عدم تکمیل سد ملی اشنویه
http://rasekhoon.net/article/show/114307/اشنویه-شهری-به-قدمت-بیش-از-۳هزار-سال/

پراکنش کرد
جنایت‌های جنگی عراق
شهرستان اشنویه
شهرهای استان آذربایجان غربی
شهرهای شهرستان اشنویه
کردستان ایران
مناطق مسکونی کردنشین در استان آذربایجان غربی