محمدخان بلوچ

سردار محمد خان بلوچ  از سرداران نامدار بلوچ عصرِ نادرى و پايانيِ صفوي بود که محمود هوتکی ( محمود افغان)را در حمله به اصفهان همراهی کرد. در زمان سقوط  اشرف افغان به دست نادرشاه، محمدخان به عنوان سفیر در کشور عثمانی به سر می‌برد. محمد خان بلوچ  نبیره محمدخان ممسنی بود که در زمان شاه عباس بزرگ به دلیل اختلاف با شاه صفوی و والی فارس، با هیجده هزار ممسنی، از شیراز رهسپار سیستان و بلوچستان شد که در آنجا طوایفی از قوم ممسنی زندگی می کردند . نادرشاه به دلیل پیوند نژادی محمدخان با بلوچها و لرها،و نسبت مادری پدر بزرگ محمدخان  با خاندان صفوی،حکومت کهگیلویه،  فارس، و شرق خوزستان را به او واگذار کرد. همچنین او عهده دار منصب سرداری تمام طوایف بلوچ و سیستانی با جمعیتی بالغ بر ۸۰ هزار خانوار بلوچ بود که به گفته او در نامه اش به نادرشاه افشار ، آنها از سیستان و بنادر خلیج الی سرحد هندوستان گسترده بودند. محمدخان در راستای حمایت از خاندان صفویه که به وسیلهٔ نادرشاه از قدرت کنار زده شدند، علیه نادر قیام کرد.گرچه او در ابتدا مورد لطف و توجه نادرشاه افشار قرار گرفت و تمام هدایای که با خود از جانب سلطان روم (عثمانی) آورده بود به نادرشاه افشار پیشکش کرد و به این ترتیب به مقامات والایی دست یافت و در مقام حکومتی خویش ابقا شد.حتی محمدخان بلوچ به عنوان یکی از چند نفری انتخاب شد که با یکدیگر نزد شاه طهماسب ثانی رفتند تا تاج و جیقه شاهی از او بستانند و برای نادرشاه افشار بیاورند.برخی مورخان و پژوهشگران بر این عقیده اند که این سرداران گرچه در باطن مخالف این عمل بودند اما چاره ای جز انجام عمل نداشتند چراکه عواقب کسانی که از دستورات نادرشاه افشار پیچیده بودند را نیز مشاهده کرده بودند به این منظور مجبور به اطاعت امر شدند.
جنگ محمدخان با نادرشاه در سال ١١١٣ خورشیدی در منطقه رستم  و در دربند فهلیان ممسنی رخ داد و به شکست محمدخان انجامید.محل نبرد هم اینک در منطقه رستم ممسنی به نام حقه سنگر ( سنگر یا دربند نادری )معروف است. بعد از شکست محمد خان بلوچ، نادر هوادران او در ممسنی را به شدت سرکوب و حدود ۹ هزار خانوار از ایلات  لر ممسنی فارس  و ایل باوی کوهگیلویه را به شمال ایران تبعید کرد. محمد خان از حمایت طوایف لر شیعه و اهل تسنن جنوب ایران برخوردار بود. محمدخان پس از شکست رهسپار  سواحل خلیج فارس گردید و پس از دستگیری و اسارت در زندان اصفهان، خودکشی نمود.

واپسين روزهاى شورش،دستگيري و مرگ سردار محمد خان
سردار لشکر نادرشاه که بنام سردار جلایر معروف بود، پس از دستگیری شیخ احمد مدنی وخراب وغارت کمشک وقلعه جات کهنه وکلات سرخ جناح و آبادی‌های دیگر به‌طرف شیبکوه رهسپار شد.

در هنگام عبور قشون سردار جلایر از منطقه چندین بار چریک‌های شیخ محمد خان بستکی برای مدافعه ونجات شیخ احمد مدنی در گیر شده بودند، ولی چریک‌های شیخ محمد خان که بیش از هزار سوار نبودند در مقابل سی هزار سوار لشکر انبوه جلایر کاری از پیش نبردند وسردار جلایر بالشکر سواره خود به شیبکوه رسانده و به وسیله شیخ عبدالرحمن علاق ظابط بندر نخیلو و شیبکوه سردار محمد خان بلوچ از جزیره کیش دستگیر نموده وباغل وزنجیر از طریق بندرعباس و کرمان به اصفهان برده واورا زندانی نموده.

نادرشاه افشار نائب السلطنه وسپه سالار ایران در سال ۱۱۴۷ هجری قمری سردار محمد خان بلوچ را از زندان بیرون آورده و پس از اینکه یک یک گناهان وی را شمرد دستور داد هر دو چشم او از حَدَقه بیرون آورند.
با این وضع خواری وبدبختی سردار محمد خان بلوچ مرگ را بر زندگی ترجیح می‌دهد و در زندان خودکشی می‌کند.

جستارهای وابسته 
 شورش محمدخان بلوچ
 شیخ احمد مدنی
  طایفه سگاری

پانویس

منابع 
 عالم آرای نادر، محمدکاظم مروی،۳جلد. تهران ۱۳۷۴
 ایلات کوه گیلویه، محمود باور،۱۳۲۴گچساران
 تاریخ و جغرفیای ممسنی، نورمحمد مجیدی،۱۳۷۰تهران
 بنی عباسیان، بستکی، محمد اعظم، «تاریخ جهانگیریه» چاپ تهران، سال ۱۳۳۹ خورشیدی.
 مهندس: موحد، جمیل. (بستک و خلیج فارس) چاپ اول، تهران: سال انتشار ۱۳۴۳ خورشیدی.
 محمدیان کوخردی، محمد، مشایخ مدنی،  چاپ دوم، دبی: سال انتشار ۲۰۰۲ میلادی.
 سارانی، مرتضی، محمدخان بلوچ،شخصیت،اقدامات،سرانجام چاپ اول ، ایران،گرگان، سال ۱۴۰۲ هجری شمسی 
 کرزینسکی، یوداس تادئوس، کشیش، بصیرت نامه ترجمه : میرزا عبدالرزاق دنبلی (کشیش مذکور در مسافرت با سردار محمد خان بلوچ به عنوان سفیر ایران به عثمانی یا روم شرقی همراه بود و شرح مسافرت خود را در کتاب بصیرت نامه که اصل آن به زبان اروپایی ست بعدها میرزا عبدالرزاق به فارسی ترجمه کرد) 

درگذشتگان با خودکشی
صفویان
بلوچ‌های اهل افغانستان