مولوی عبدالله روانبد

عبدالله رَوانبُد مشهور به مولانا عبدالله پیشینی فقیه، قاضی، نویسنده و شاعر برجسته شهر پیشین بود.

مادر روانبد «بی بی روزخاتون» نام داشت که دختر ملابهرام فرزند ملاحسن پسر مراد جالقی از حاکمان و سر طایفه قوم سپاهی بود. نسب مادری او متعلق به منطقه جالق (سراوان) بلوچستان ایران است. این خاندان از خانواده های محدود منطقه بودند که به شعر و زهد و ادب در منطقه شهرت داشتند. بیشتر آنها افراد متدین و دانشمندی بودند. مادر  روانبد زنی بسیار خوب و با تقوا بود. جمع کثیری از زنان در مدرسه شما قرآن کریم و برخی مسائل فقهی را فراگرفتند و به سطح لازم از علم دینی دست یافتند.

زندگی‌نامه 
در تیرماه ۱۳۰۵ در روستای باهوکلات چابهار بلوچستان به دنیا آمد.روانبد تحصیلات اولیه خود را در مدرسه مادری در شهر تاریخی «پیشین» در بلوچستان ایران گذراند. در شش سالگی تلاوت قرآن را به پایان رساند. سپس کتاب های پایه دیگری از پدرتان مجید بخوانید. با توجه به هوش و ذکاوت کم نظیر ایشان، بسیاری از شما کتاب های ابتدایی را تکمیل کرده اید.

اشتیاق او به تحصیلات تکمیلی او را به کراچی کشاند و در آنجا وارد حوزه علمیه برجسته آن زمان «مظاهرعلوم خدا» شد که بعد از دارالعلوم دیوبند بزرگترین مؤسسه آموزشی دینی در شبه قاره بود. اومورد لطف علما و علمای برجسته زمان قرار گرفت. از اساتید وی  غلام مصطفی سندی، قاری رسول الله و فضل احمد و نیز  اقبال لاهوری علی محمد سندی قابل ذکر است. محمد عمر سربازی نیز در مظهرالعلوم خدا از علی محمد سندی روانبد بهره برده است..

‌ غلام مصطفی قاسمی بسیار تحت تأثیر او قرار گرفت، به طوری که روزی گفت: اگر شرایط و محیط مناسب برای این طلبه فراهم باشد، دومین انورشاه کشمیری می شود. او به عنوان شاگرد ممتاز از رشید  محمدصادق، از شاگردان محمود الحسن فارغ التحصیل شد. به او پیشنهاد تدریس در دانشگاه داده شد، اما پدرش به او توصیه کرد که در منطقه مادری خودش خدمت کند.

روانبد  پس از بازگشت به وطن، فعالیت های مذهبی خود را در منطقه ای حومه نزدیک گوادر آغاز کرد. پس از مرگ پدرش در مدینه به «پیشین» رفت و به جای پدر به رهبری مردم ادامه داد.

فعالیت ها و خدمات ویژه او: از بین بردن بدعت ها و افسانه ها و مفاسد اجتماعی: عموماً وقتی در منطقه ای عالم خداترس و مبلغ مخلص کم می شود، مردم خود به خود گرفتار بدعت ها و خرافات و مفاسد اجتماعی می شوند. در چنین شرایطی مردم و مردم ساده به دست علمای بد و بدعت گذار و دین فروش می افتند. و نفس قربانی فریب و نیرنگ شیطان است.بنابراین چند دهه پیش، بدعت‌ها و آداب و رسوم بی‌اساس در بلوچستان رایج بود. اما نعمت بزرگ خداوند بر این سرزمین عطا شد که فرزندانش ضمن آموزش توحید خالص، از اعمال شرک و بدعت دست کشیدند و مردم را از چشمه‌های توحید و سنت سیراب کردند. در این راستا روانبد  خدمات بسیار خوبی انجام داد و پدیده خرافه و شرک را ریشه کن کرد. جامعه برای از بین بردن بدی ها تلاش های فراموش نشدنی انجام داده است.روانبد شاعر معروف معاصر در بلوچستان بود.چند تن از شهروندان این منطقه می گویند که یک بار در زمان رژیم شاه، کریم بخش سعیدی، نماینده بلوچستان در مجلس به مردم وام های ربوی داده است. روانبد به محل توزیع وام رسید و خطاب به نماینده شاه گفت: حیف است که شما مردم به جای توسعه و آبادانی برای مردم وام های ربوی می آورید. سپس خطاب به مردم فرمود: مردم! گرفتن این وام ها برای ما حرام است. پس از آن علامه روانبد آنجا را ترک کرد و مردم نیز با صرف نظر از وام های ربوی خود را از حرام نجات دادند.زمانی که به «پیشین» نقل مکان کرد، با مشاهده عقب ماندگی فکری و مذهبی منطقه، تمام توجه و تلاش خود را معطوف به برآوردن نیازهای دینی مردم کرد. وی با همین روحیه در سال 1388 (1968) هجری قمری حوزه علمیه را تأسیس کرد و خود به تعلیم و تربیت فرزندان مسلمین پرداخت. پس از آن از چند تن از علمای برجسته دعوت کرد تا به حرم بیایند، لذا علمایی چون  محمد رسولی، محمد ابراهیم دامنی، محمد شرایی و فضل الله در حوزه علمیه حرم خدمات دینی خود را ارائه کردند.این مدرسه تا زمانی که او زنده بود بسیار فعال بود، اما پس از مرگ وی رو به زوال نهاد تا اینکه نظام الدین روانبداداره مدرسه را بر عهده گرفت. اوفرزند ارشد روانبد بود و تا حدودی موفق شد که مدرسه را به حالت اول برساند. 

شوق ساختن مساجد: یکی از کارهای محبوب و مورد علاقه او ساختن مسجد بود. هر وقت احساس نیاز می کرد آماده ساختن یا تعمیر مساجد بود ، با تلاش و کوشش اومسجد جامع، مسجد نور، مسجد الهی، مسجد حوزه علمیه، مسجد بازار و عیدگاه در شهر پیشینتأسیس شد.

او از جمله علوم دیگر در علم عروض، بدیع و بیان نیز تسلط داشت.  روانبد دانستن علم عروض و بدیع را برای هر شاعری لازم می‌دانست. 

آخرین زیارت و مصیبت: آنقدر با حرمان شریفین پیوند قلبی داشت که در کلمات قابل وصف نیست. گوشه هایی از این شور و عشق را در اشعار و اشعار شما می توان دید که آفرینش ذهنی یک عاشق در سفر حج را آشکار می کند. در عمر پربرکت خود در مجموع ده بار به سرزمین وحی مشرف شد. وقتی بیماری یا مشکلی پیش می آمد، خیلی غمگین می شد،وی در آخرین زندگی خود به بیماری های مختلفی مبتلا بود، به طوری که تا قبل از سفر نهم حج، چهار بار تحت عمل جراحی روده بزرگ قرار گرفت.در 63سالگی برای دهمین بار به زیارت حرم شریفین رفت. روانبد پس از انجام مناسک حج، در 23 ذی الحجه 1408 هجری قمری (7 مرداد 1367) از طریق قطر، عربستان را به مقصد امارات متحده عربی ترک کرد. وقتی ماشین او وارد مرز قطر شد، ناگهان یکی از چرخ های ماشین بیرون آمد و ماشین واژگون شد. در اثر این فاجعه غم انگیز، همزمان با غروب خورشید در سرزمین وحی، خورشید علم و دانش نیز غروب کرد و فقیه بلوچستان، سعدی زمان، شوالیه کاروان حق،  عبدالله روانبد خدا رحمتش کند از غم و غصه های دنیا رهایی یافت و هزاران نفر را به سوگ گذاشت جسد او در خاکی قطر به خاک سپرده شد.پسرش نظام الدین روانبد به عنوان جانشین مذهبی انتخاب شد.

نظام الدین روانبد ابان ماه 1400 ازدنیا رفت و برادرش ثنالله روانبد جانشین مذهبی شهر پیشین انتخاب شد.

اثار

آثار و کتابهای تالیف شده توسط او: بخش بزرگی از عمر پربرکت خود را صرف نوشتن و تألیف کردو از این طریق به تربیت فرهنگی مردم کمک کرد، برخی از نوشته های او در زمان حیات و برخی پس از مرگش مخفی مانده است، در حالی که برخی از نوشته ها هنوز تزیین نشده است، برخی از نوشته های معروف او را ببینید: 

1. نظم القعری و الفاید; در اصول فقه و احکام آن که به صورت شعر سروده شده است.

2. نارالفرید; شرح نظم القصیر در 527 صفحه.

3. افزایش وظایف؛ اصول ارث در فقه اسلامی. 

4. النهر الفیض.

5. قسمت های آهنگ؛ درباره قواعد نیت در اعمال. این مجله نیز ویرایش می شود. 

6. انتزاع - مفهوم - برداشت؛ رساله مختصری در معرفت تجوید. 

7. خودکار توزین; کتاب ریاضی برای درک قوانین وراثت توزیعی.

8. اشعار دوان (فارسی و عربی). 

9. دیوان شعر بلوچی. 

10. القطوف الدانیه فی الجوس العثمانیه; یک کتاب مفید حاوی قواعد گرامر. 

11. النهار الصافی فی الاحوار و قافیه.

12. تاریخ بلوچستان; مجموعه مقالات مفید دانشگاهی در مورد تاریخ بلوچستان.

13. گرز سنت بر کالا بدعه; کتابی که در دفاع از بدعت گذاران و علمای دین تألیف شده است.

14. کتاب حاشیه قدوری (کتاب الجنایز به باب الزکوات) به دستور مولانا غلام مصطفی قاسمی نوشته شده است. 

15. مجموعه الفتاوی.

16. ترجمه اشرف علی ثنوی .

نمونه شعر 
شعر "حَکِّین تَوار (آواز حقیقت)" یکی از شاخص‌ترین سروده‌های مولوی‌روانبد است:

از اشعار مشهور دیگر او «مکران» و «کلم‌لولو» را می‌توان نام برد.

در نگاه دیگران 
مولانا محمدعمر سربازی از فقهای مطرح بلوچستان این شعر را در رثای او سروده‌است:

جستارهای وابسته 
 استون

منابع 

  سایت پیام بلوچ
  سایت سرزمین دریا وکویر
روحانیان سنی اهل ایران
زادگان ۱۳۰۵
بلوچ‌ها
شاعران بلوچ
شاعران فارسی‌زبان سده ۱۴ (قمری)
درگذشتگان ۱۳۶۷