حس‌آمیزی (آرایه ادبی)

حس‌آمیزی  در آرایه‌های ادبی، آمیختن دو یا چند حس است در کلام؛ به گونه‌ای که ایجاد موسیقی معنوی به تأثیر سخن بیفزاید. عبارت‌هایی چون «خبر تلخ»، «قیافه بانمک» نمونه‌هایی از حس‌آمیزی در ادبیات عامیانه است که در آن‌ها حس شنوایی و حس بینایی با حس چشایی آمیخته شده‌است. نقطه اوج حس‌آمیزی در شعر فارسی، اشعار بیدل دهلوی و صائب تبریزی و سهراب سپهری است.
 این بیت از بیدل از نمونه‌های حس‌آمیزی است.

 در این بیت حافظ از شنیدن برای حس بویایی استفاده می‌کند:

 یا در این بیت حافظ به‌جای استفاده از شنیدن صدای عشق آن را می‌بیند:

 در این شعر رودکی از حس لامسه در مصرع دوم استفاده می‌کند:

 گاهی شاعر چند حس را با هم استفاده می‌کند. به عنوان مثال حقوقی حس رنگ و صدا را به این شکل با هم درآمیخته است:

 از نمونه‌های دیگر حس آمیزی درهم‌آمیختن سه حس شنوایی، بینایی و بساوایی در این شعر شفیعی کدکنی است:

با حنجره چکاوک خردی که ماه دی

از پونه بهار سخن می‌گوید

وقتی کزان گلوله سربی

با قطره

قطره

قطره خونش

موسیقی مکرر و یکریز برف را

ترجیعی ارغوانی می‌بخشد.
 در این بیت طالب آملی درک حس چشایی را به شنوایی نسبت داده‌است:

 مزه را با حس چشایی در می‌یابیم و عبدالله مستوفی با مزه بودن را با نوشتن که بیشتر مربوط به حس لامسه است، آمیخته‌است:

پانویس

منابع 
آرایه‌های ادبی (قالب‌های شعر، بیان و بدیع)، کتاب سال سوم آموزش متوسطه، شاخه نظری (رشته ادبیات و علوم انسانی)، مؤلف: دکتر روح‌الله هادی - لینک کتاب

آرایه‌های ادبی
روش‌های بلاغت
شکل‌های سخنرانی
واژگان ادبی