منوچهر متکی

منوچهر متکی (زاده ۳ فروردین ۱۳۳۲ در بندرگز) سیاستمدار و دیپلمات  ایرانی است که در دولت‌های نهم و دهم سمت وزیر امور خارجه ایران را بین سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۹ برعهده داشت. او نماینده ادوار‌های اول و هفتم مجلس شورای اسلامی نیز بوده است.

او در سال ۱۳۹۰ توسط رهبر نظام جمهوری اسلامی آیت اللّٰه خامنه‌ای به عنوان معاون بین‌الملل دفتر رهبری منصوب شد. 

متکی بیشتر به اصول‌گرایان میانه‌رو و محافظه‌کار نزدیک است و در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۴ ایران از نامزد اصول‌گرای محافظه‌کار، علی لاریجانی، حمایت می‌کرد.

وی در سال‌های آخر دهه ۱۳۶۰ نیز عضو تیم مذاکره‌کننده ایران در جریان تصویب قطعنامه ۵۹۸ بوده‌است.

زندگی و تحصیلات 
منوچهر متکی در ۳ فروردین ۱۳۳۲ در روستای گز شرقی از توابع شهرستان کردکوی (این روستا امروزه در شهرستان بندرگز قرار دارد) زاده شد. پدرش محمدعلی ابتدا در آسیاب پدری و برای مدتی در راه‌آهن بندر گز به کارگری مشغول بود. مادرش لیلا فرزند کربلایی محمدعلی تمسکنی بود که در سال ۱۳۸۲ درگذشت.

وی که در یک سالگی به همراه پدر و مادرش در بندرگز ساکن شد، تحصیلات ابتدایی تا سال پنجم دبستان را در مدارس بندرگز گذراند و در سال ۱۳۵۰ دیپلم خود را از دبیرستان شهریار مشهد اخذ نمود. او یک سال پیش از رفتن به خدمت سربازی به عنوان معلم کلاس پنجم دبستان اسلامی تازه تأسیس جعفری در گنبد کاووس اشتغال داشت و در مهرماه ۱۳۵۱ پس از طی دوره ۶ ماهه آموزش نظامی در پادگان گرگان به مدت یک سال و نیم تحت عنوان معلم سپاه دانش در روستای قلعه‌نو و هاشم‌آباد بخش طرقبه مشهد خدمت نمود.

منوچهر متکی در آذرماه ۱۳۵۳ به استخدام آموزش و پرورش درآمد و به مدت دو سال در روستاهای سرکلاته خرابشهر (شهرستان کردکوی) و کارکنده (شهرستان بندرگز) در مقطع ابتدایی تدریس نمود.

وی برای ادامه تحصیل ابتدا قصد عزیمت به ایتالیا را داشت، اما پس از فراهم نشدن مقدمات آن، در سال ۱۳۵۵ راهی هندوستان شد و در رشته علوم اجتماعی در دانشگاه بنگلور ثبت‌نام کرد.

منوچهر متکی در ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ (روز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران) به همراهی جمعی از دانشجویان و از طریق مرزهای زمینی و مسیر افغانستان عازم مشهد و نهایتاً در روز اول اسفند ۱۳۵۷ وارد تهران شد و در اقامتی یک‌ماهه امور فرهنگی و دانش‌آموزی کمیته ۹ در منطقه منیریه تهران را به همراه دیگر دوستان دانشجو برعهده گرفت.

متکی در ورود به وزارت امور خارجه و در پذیرش نخستین مسئولیت اجرایی ترجیح داد به جای پذیرش پست سفارت و اعزام به کشور ونزوئلا، مسئولیت یکی از ادارات سیاسی (اداره هفتم) در مرکز را انتخاب و به این ترتیب عملاً با کارکرد دیپلماسی آشناتر شود. وی یک سال بعد در تیرماه ۱۳۶۴ با معرفی وزیر امور خارجه و تأیید سید علی خامنه‌ای، ریاست‌جمهوری وقت، به‌عنوان سفیر ایران در ترکیه، عازم آنکارا شد.

منوچهر متکی در بازگشت از ترکیه در سال ۱۳۶۸ برای مدتی به سمت مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه منصوب و سپس معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه را به مدت سه سال عهده‌دار شد.

وی در نیمه دوم سال ۱۳۷۱ به‌عنوان معاون حقوقی کنسولی و امور مجلس وزارت امور خارجه به مدت دو سال انجام وظیفه نمود و در سال ۱۳۷۳ به‌عنوان سفیر ایران در ژاپن راهی کشور ژاپن شد.

منوچهر متکی در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ به دعوت رئیس جدید سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مسئولیت معاونت ارتباطات و امور بین‌الملل این سازمان را پذیرفت. وی با حضور در شورای مرکزی هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی و متعاقباً آبادگران ایران اسلامی در انتخابات دوره هفتم مجلس شرکت و در ۷ خرداد ۱۳۸۳ به عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد.

منوچهر متکی از تاریخ ۳ شهریور ۱۳۸۴ تا ۲۲ آذر ۱۳۸۹ به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در دولت‌های نهم و دهم انجام وظیفه نمود.

آخرین مدرک تحصیلی رسمی وی در سوابق ثبت‌شده‌اش در سازمان بازنشستگی کشوری، دیپلم علوم طبیعی است.

انتخابات ریاست جمهوری دوره نهم 
متکی ریاست ستاد انتخاباتی تهرانِ منتخبِ شورای هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی (هسته اولیه اصول‌گرایان در انتخابات ریاست جمهوری)؛ علی لاریجانی را در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، به عهده داشت.

وزارت امور خارجه 
منوچهر متکی پس از انقلاب اسلامی در بخش‌های مختلف وزارت امورخارجه به‌مدت ۲۴ سال، دارای پست‌های مهم و متعددی بوده‌است. از مهم‌ترین دستاوردهای دوران حضور وی در وزارت خارجه به دست آوردن میزبانی و ریاست جنبش عدم تعهد در سال ۱۳۸۸ بود که سه سال بعد در سال ۱۳۹۱ در تهران برگزار گردید.

محمود احمدی‌نژاد در تاریخ ۲۳ مرداد ۱۳۸۴ وی را به برای تصدی وزارت امور خارجه به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد. او در تاریخ ۲ شهریور ۱۳۸۴ با ۲۲۰ رای موافق نمایندگان مجلس، وزیر امور خارجهٔ ایران شد. او در ۲۲ آذر ۱۳۸۹ از این سمت به نحوی غیرمرسوم برکنار شد و علی‌اکبر صالحی به‌عنوان سرپرست جدید وزارت امور خارجه معرفی شد. در زمان ابلاغ حکم برکناری، متکی به منظور ابلاغ پیام احمدی‌نژاد به رئیس‌جمهور سنگال در آن کشور به‌سر می‌برد.

برکناری بی‌سابقه و پر حاشیه 
منوچهر متکی با ۵ سال و ۴ ماه، طولانی‌ترین سابقه وزارت در دو دولت احمدی‌نژاد را داراست. از این رو به وی لقب «شیخ الوزرا» نیز داده شده‌است. متکی در ۲۲ آذر ۱۳۸۹ در حالی‌که به منظور ابلاغ پیام محمود احمدی‌نژاد در سنگال به سر می‌برد، از سمت خود برکنار شد. متکی حین مذاکره و توسط رئیس‌جمهور سنگال از عزل خود باخبر شد. متعاقباً دولت سنگال این اقدام را توهین‌آمیز تلقی کرده، سفیر خود را از تهران فراخواند. عزل وی آغازی بر شکل‌گیری انتقادات بر رئیس‌جمهور در خصوص تصمیمات حلقه‌ای موسوم به جریان انحرافی گردید که در بسیاری از برکناری‌ها مؤثر بود. مجلس در این باره از دولت توضیح خواست که احمدی‌نژاد در پاسخ اظهار داشت ایشان را من برای مأموریت نفرستاده بودم. وی در خصوص این‌که چه کسی وزیر امور خارجه ایران را به مأموریت کاری خارج از کشور فرستاده ‌است توضیحی نداد.

منوچهر متکی در اعتراضی تلویحی به مراسم تودیع غیرمتعارف و شتاب‌زده‌ای که برای وی ترتیب داده شده بود، حاضر نشد. محمدرضا رحیمی، معاون اول احمدی‌نژاد در این مراسم گفت متکی قبلاً در جریان عزل خود قرار گرفته و حتی از تاریخ مراسم تودیع نیز اطلاع داشته‌است. متکی با تکذیب این سخنان گفت که از پیش در جریان برکناری‌اش قرار نگرفته و از مراسم تودیع و معارفه نیز بی‌اطلاع بوده‌است و برکناری او در حین انجام مأموریت توسط محمود احمدی‌نژاد را «غیراسلامی و توهین‌آمیز» خواند. شیوهٔ برکناری وی انتقادات گسترده‌ای را در سطح نظام جمهوری اسلامی نیز به همراه داشته‌است.
موضوع برکناری پرحاشیه وی یکی از سوالات محوری نمایندگان مجلس در احضار رئیس‌جمهور ایران به مجلس بود که البته از سوی رئیس‌جمهور به آن پاسخی داده نشد.

بنابر اطلاعات منتشره از سوی خبرگزاری مهر، عزل متکی به دلیل مشاجره وی با حمید بقایی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور آسیا انجام گرفته‌است. بعد از انتصاب نمایندگان ویژه رئیس‌جمهور در روابط خارجی ایران (موازی‌کاری با وزارت امور خارجه)، بقایی به عنوان نماینده ویژه در قاره آسیا انتخاب شد. وی در خلال سخنرانی در همایش «ایران، پل پیروزی» گفته بود: «امپراتوری عثمانی حدود ۱۰۰ سال قبل، تعداد معینی از ارامنه را قتل‌عام کرده و در حال حاضر با وجود از بین‌رفتن امپراتوری عثمانی، ارمنستان از ترکیه می‌خواهد که در این مورد به‌طور رسمی عذرخواهی کرده و غرامت پرداخت کند.» این سخنان وی مورد اعتراض دولت ترکیه قرار گرفت و متکی (وزیر امور خارجه وقت) این سخنان را نسنجیده خواند. چند روز بعد نیز حکم عزل متکی در حین یک سفر دیپلماتیک رسمی به دست وی رسید. یک روز بعد از این عزل، سنگال، سفیرش را از ایران فراخواند.

وی که در اسفند ۱۳۹۱ یک روز پس از افشای تصمیم‌اش مبنی بر کاندیداتوری در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، به دانشگاه شهید رجایی جهت شرکت در سمینار «دانشجوی پیش‌رو، انتخابات پیشِ رو» رفت و در پاسخ به سؤالی پیرامون ماجراهای سنگال گفت: «هر زمان که هم من هم آقای احمدی نژاد شخصیت عادی شدیم و سِمَتی نداشتیم، به توضیح کامل در مورد این موضوع خواهم پرداخت.» که تا امروز در این مورد، توضیحی دقیق نداده‌است.
احمدی نژاد در مصاحبه ای با برنامه اینترنتی دیالوگ تیک اذعان داشت که منچهر متکی را نه او انتصاب کرده و نه او برداشته است .

حضور در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ 
منوچهر متکی در سال ۱۳۹۲، یکی از جدی‌ترین گزینه‌های کاندیداتوری یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری به‌شمار می‌رفت. وی به عنوان گزینه اصلی جبهه پیروان خط امام و رهبری به عنوان مهم‌ترین تشکل اصول‌گرایان، خود را برای خرداد ۹۲ آماده می‌کرد.

وی در نامه‌ای خطاب به خانواده‌های ایرانی کاندیداتوری خود را در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.او در راستای فعالیت‌های تبلیغاتی خود با ماشین دولتی و هیئت همراه به پردیس سینمایی آزادی رفت و به تماشای فیلم تهران ۱۵۰۰ نشست.

متکی با حضور در ائتلاف پنج‌گانه که متشکل از وی، یحیی آل اسحاق، سید محمدحسن ابوترابی‌فرد، محمدرضا باهنر و مصطفی پورمحمدی بود شرکت کرد این ائتلاف اعلام کرده بود که نهایتاً یک نفر معرفی و برای ثبت‌نام به وزارت کشور می‌رود. همین اتفاق نیز رخ داد و علی‌رغم این‌که بر اساس تفاهم نسبی و نه نظرسنجی‌ها، سید محمدحسن ابوترابی‌فرد به عنوان خروجی این ائتلاف معرفی شد که با مخالفت متکی روبرو شد و خود را در نظرسنجی‌ها اول و نماینده این ائتلاف دانست و وارد عرصه انتخابات شد.

وی در ۲۱ اردیبهشت ۹۲، آخرین روز ثبت نام انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) با حضور در وزارت کشور، برای نامزد شدن در انتخابات ثبت‌نام کرد. اما در نهایت، ردصلاحیت شد و در جمع ۱۹ نفر سرشناسی قرار گرفت که صلاحیت‌شان توسط شورای نگهبان تأیید نشد.

سایر مسئولیت‌ها 
 مشاور وزیر امورخارجه: ۱۳۷۸
 معاون بین‌الملل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ۱۳۸۰ (مأمور ۲سال)

منابع 
 متکی کاندیداتوری خود در انتخابات یازدهم ریاست‌جمهوری را ثبت کرد+زندگینامه خبرگزاری فارس
 وبگاه ریاست‌جمهوری
 وبگاه همشهری آنلاین

پانویس

پیوند به بیرون 

 وبگاه شخصی منوچهر متکی

اعضای ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
اعضای جامعه اسلامی مهندسین
اعضای جبهه پیروان خط امام و رهبری
افراد زنده
اهالی استان گلستان
اهالی بندر گز
دانش‌آموختگان دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
زادگان ۱۳۳۲
زادگان ۱۹۵۳ (میلادی)
سفیران ایران در ترکیه
سفیران ایران در ژاپن
نامزدهای ردصلاحیت‌شده انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲)
نمایندگان دوره اول مجلس شورای اسلامی
نمایندگان دوره هفتم مجلس شورای اسلامی
وزیران امور خارجه ایران
وزیران امور خارجه جمهوری اسلامی
وزیران برکنارشده دولت نهم و دهم (محمود احمدی‌نژاد)
وزیران دولت دهم (محمود احمدی‌نژاد)
وزیران دولت نهم (محمود احمدی‌نژاد)
سیاستمداران سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران
دبیران کل حزب‌ها در ایران
معاونان حقوقی و امور مجلس وزیر امور خارجه
معاونان امور بین‌الملل وزیر امور خارجه
اعضای کانون اسلامی فارغ‌التحصیلان شبه‌قاره هند