روشنک (همسر اسکندر)

روشنک (؛ ایرانی باستان: *روخشنه- «روشن، درخشان، تابان»؛ گاه رکسانا) یک شاهزادهٔ سغدی یا باختری بود که اسکندر مقدونی پس از شکست داریوش سوم هخامنشی و تسخیر ایران در سال ۳۲۷ پیش از میلاد، با او ازدواج کرد. زادروز او مشخص نیست، اما او احتمالاً هنگام ازدواج با اسکندر در اواخر نوجوانی یا اوایل بیست سالگی خود بوده‌است. او در سال ۳۱۰ پیش از میلاد درگذشت.

اسکندر و روخشنه 

روخشنه در سال سیصد و چهل پیش از میلاد متولد شد. او دختر یک اشراف‌زاده سغدی به نام وخشه‌ارته (یکی از زیر دستان بسوس شهربان باختر و سغد) بود و احتمالاً پدرش در قتل داریوش سوم، واپسین شاهنشاه هخامنشی دست داشته‌است. پس از شکست مقاومت بسوس در برابر اسکندر، وخشه‌ارته به همراه مردم بلخ و مردم سغد به رهبری اسپیتامان به مقاومت ادامه دادند.

با این حال سرانجام سغد سقوط کرد و بلخ نیز پس از دو سال و نیم مقاومت در برابر مقدونیان، با اسکندر سازش کرد. گفته شده که در زمان مذاکرات وخشه‌ارته و اسکندر، اسکندر جهانگشا در نخستین نگاه عاشق روخشنه شده و در سال ۳۲۷ پیش از میلاد با او ازدواج می‌کند. او این تصمیم را درحالی گرفته که سرداران و مشاورانش به شدت با آن مخالف بوده‌اند.

چند سال بعد، اسکندر در آخرین لشکرکشی نظامی‌اش به شهربانی‌های هندی امپراتوری هخامنشیِ سابق حمله کرد. وخشه‌ارته نیز در این حمله یکی از همراهان او بود و گزارش شده که اسکندر پدر روخشنه را به عنوان شهربانی منطقه هندوکش برگزیده است و در تمام این مدت، شهبانوی جدید در شوش اقامت داشته‌است. روخشنه یک برادر نیز داشت که گفته شده اسکندر به او علاقه زیادی نشان می‌داد.

پس از مرگ ناگهانی اسکندر در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، احتمالاً روخشنه کسی بود که دستور کشتن دیگر بیوه شاه، یعنی استاتیرا را داد. پروشات نیز دیگر کسی بود که گفته می‌شود به دست این شهبانو کشته شد. روخشنه برای از بین بردن رقبای احتمالی فرزندش که در این زمان هنوز متولد نشده بود دست به این اقدام زد.

مدتی بعد، روخشنه و فرزندش، اسکندر چهارم به مقدونیه رفته و برای مدتی تحت مراقبت المپیاس، مادر اسکندر زندگی کردند. با این حال او در سال ۳۱۶ پیش از میلاد کشته شد و کاساندر همسر و پسر اسکندر را زندانی کرد. شش سال بعد، کاساندر برای از بین بردن جانشین قانونی اسکندر، اسکندر چهارم و مادرش را مسموم کرده و به قتل رساند. روخشنه در این زمان سی ساله بود.

سیارک رکسانا ۳۱۷ به افتخار وی نامگذاری شده‌است.

در شاهنامه 

داستان ازدواج روشنک و اسکندر در شاهنامه فردوسی نیز آمده‌است. حکیم توس در بیتی احساسات مردم ایران دربارهٔ این ازدواج را چنین توصیف می‌کند:

در آثار دیگر 
 در فیلم اسکندر، رزاریو داوسون نقش روخشنه را ایفا می‌کند.
 روخشنه شخصیت اصلی داستان رومنس رکسانا از ای.جی. کیو است.
 او یکی از شخصیت‌های اصلی داستان «رومنس اسکندر و رکسانا» نوشته مارشال مونرو کیرکمن است.

پانویس

جستارهای وابسته 
 اسکندر سوم
 اسکندر چهارم

منابع 
ویکی‌پدیای انگلیسی|Roxana
 ایران باستان تألیف پورداود
 فرهنگ ایران باستان تألیف پورداود
 داریوش بزرگ شاه ایرانیان/هانس کنایفل: ترجمه جوادسیداشرف، تهران، آثار، ۱۳۸۶

اسکندر مقدونی
اعضای خانواده‌های سلطنتی مقتول مقدونیه باستان
اهالی ایران در سده ۴ (پیش از میلاد)
اهالی سغد
تاریخ ازبکستان
تاریخ تاجیکستان
تخارستان
جرم‌های ۳۰۹ (پیش از میلاد)
درگذشتگان ۳۰۹ (پیش از میلاد)
درگذشتگان دهه ۳۱۰ (پیش از میلاد)
زادگان دهه ۳۴۰ (پیش از میلاد)
زنان اسکندر مقدونی
زنان جنگاور هلنیستی
زنان سده ۴ (پیش از میلاد)
زنان شاهنشاهی هخامنشی
سغدی‌ها
شهبانوهای مقدونیه باستان
مردمان ایرانی‌تبار
ملکه‌های همسر
نام‌های زنان ایران
نام‌های کوچک