پل دیراک

پل آدِریَن موریس دیراک   (۸ اوت ۱۹۰۲ در بریستول، انگلستان - ۲۰ اکتبر ۱۹۸۴ در تالاهاسی، فلوریدا)، فیزیک‌دان و ریاضیدان برجستهٔ بریتانیایی و از پایه‌گذاران مکانیک کوانتومی بود و در سال (۱۹۳۳) برنده جایزه نوبل شد.

برخی دیراک را از نظر سواد ریاضی و مبانی نظری، تنها رقیب جدی هم‌عصر اینشتین می‌دانند و برخی مانند استیون هاوکینگ دیراک را بزرگترین فیزیک‌دان نظری از زمان آیزاک نیوتن تاکنون دانسته‌اند.

بیوگرافی دیراک از او با لقب «صوفی اتم» یاد کرده‌است.

زندگی 
پدر پاول دیراک، چارلز دیراک یک سوییسی فرانسوی زبان و مدرس دانشگاه بود. مادرش نیز فلورنس هولتن دختر یک ملوان از کورنوال بود. پل یک خواهر بنام بتی داشت و یک برادر بنام فلیکس. خودکشی فلیکس در جوانی بسیار بر روی پل اثر گذاشت.

دیراک با پدر خود رابطه عاطفی کم، و در همه عمر از او نفرت داشت. او در عوض به آلبرت اینشتین، احترام پدرانه زیادی می‌گذاشت. به گفته همسرش، وی تنها یک بار در زندگی خود گریست، و آن زمانی بود که خبر مرگ آلبرت اینشتین را دریافت کرد.

دیراک پس از فارغ‌التحصیلی در مهندسی برق از دانشگاه بریستول در ۱۹ سالگی دنبال کار می‌گشت. او درخواست عضویت در دانشگاه کمبریج کرد، که پذیرفته شد. او در سال ۱۹۲۶ از دانشگاه کمبریج، دکترا گرفت و پس از چندی، استاد ریاضی آن دانشگاه شد و کُرسی ریاضیات لوکاسی معروف را تا بازنشستگی در سال ۱۹۶۹ نگه داشت. او پس از بازنشستگی به آمریکا رفت و در سال ۱۹۶۱، استاد برجسته تحقیقات فیزیک در دانشگاه ایالتی فلوریدا شد و ۱۴ سال را، تا پایان زندگی، آنجا سپری کرد.

آثار 

او در سال ۱۹۲۶ یک فرمول‌بندی عمومی از مکانیک کوانتومی پیش نهاد که در هر دو نظریه‌های مکانیک ماتریسی هایزنبرگ و مکانیک موجی شرودینگر در حالت‌های خاص صادق بود. یکی دیگر از حالت‌های خاص این فرمول‌بندی عمومی، مکانیک کلاسیک بود.

در ۱۹۲۸ دیراک، معادله دیراک را، که به نام او نامیده شده، از قاعده پائولی به دست آورد. این معادله که برخلاف معادله شرودینگر نظریه نسبیت خاص را نادیده نمی‌گیرد، برای توجیه تابع موجی الکترون‌ها در حالت نسبی در نظر گرفته می‌شود. این معادله از این رو، اثر زیمن را در نظریه‌اش توضیح می‌دهد. دیراک برای همین، پوزیترون را پیش‌بینی کرد و نشان داد که اسپین یک اثر نسبیتی است. این ذره برای نخستین بار در سال ۱۹۳۲ مشاهده شد.

از این گذشته تابع دلتای دیراک و نمایش برا-کت (bra-ket) حالت‌ها در فضای هیلبرت نیز به دیراک برمی‌گردد.

سال ۱۹۳۳ دیراک به همراه شرودینگر جایزه نوبل فیزیک را برای معرفی یک مدل اتمی جدید به دست آورد. ۱۹۵۲ نیز، دیراک صاحب مدال ماکس پلانک شد. از این گذشته به افتخار این دانشمند بزرگ، مدال دیراک برای تلاش‌های علمی دیگر دانشمندان، در نظر گرفته شده‌است.
از دیگر مفاهیمی که از نظر اسم یا سابقه، به دیراک مربوط می‌شود می‌توان این‌ها را برشمرد:
 دریای دیراک
 ریسمان دیراک
 آمار فرمی-دیراک
 تک‌قطبی، تک‌قطبی مغناطیسی
 فرمیون دیراک
 اسپینور دیراک
 عملگر دیراک
 تابع دلتای دیراک

کتاب‌ها 
 Principles of Quantum Mechanics در ۱۹۳۰
 Lectures on Quantum Mechanics در ۱۹۶۶
 Lectures on Quantum Field Theory در ۱۹۶۶
 Spinors in Hilbert Space در ۱۹۷۴
 General Theory of Relativity در ۱۹۷۵

دیدگاه‌های سیاسی 

دیراک برای دوستی و وفاداری زیادی که در سالیان زیاد با برخی دوستان روسی‌اش، به‌ویژه پیوتر کاپیتسا، پیدا کرده بود، تمایل چپ‌گرایانه داشت. اف‌بی‌آی در زمان جنگ ویتنام، به همسر دیراک، به دلیل مخالفت آشکارش با سیاست‌های آمریکا، بدگمان به فعالیت‌های کمونیستی شده‌بود. دیراک دانشگاه تگزاس در آستین را متهم کرد که او را یک کمونیست قلم‌داد کرده و برای همین دعوت آن دانشگاه برای پیوستن به هیئت علمی آن‌ها را رد کرد و در نهایت، سر از شهر گرمسیری تالاهاسی در فلوریدا درآورد.

دیدگاه‌های مذهبی 
ورنر هایزنبرگ خاطره‌ای از دیدگاه دیراک دربارهٔ خدا در حاشیه کنفرانس سُولوِی در سال ۱۹۲۷، نقل کرده‌است. او در خاطرات خود می‌نویسد: «صحبت از دیدگاه‌های بوهر و اینشتین دربارهٔ خدا بود که دیراک با این پرسش وارد بحث شد:

در این موقع من به دیراک گوشزد کردم که او دارد دین را با کثافت‌کاری‌های سیاسی اشتباه می‌گیرد. اما او پاسخ داد:

در این زمان بود که متوجه شدیم که ولفگانگ پاولی در سکوت مبهمی فرورفته و به دیراک خیره شده. وقتی از او نظرش را در این مورد جویا شدیم، با کمی مکث پاسخ داد:

همه ما، از جمله خود دیراک، زدیم زیر خنده، و بحث داغ آن شب در لابی هتل مان با همین جمله پاولی خاتمه یافت.

جستارهای وابسته

منابع 

دانشگاهیان دانشگاه کمبریج
استادان دانشگاه گوتینگن
استادان دانشگاه میامی، فلوریدا
اعضای انجمن سلطنتی
اعضای خارجی آکادمی علوم اتحاد شوروی
اعضای نشان شایستگی
اعضای وابسته خارجی آکادمی ملی علوم
افراد دارای تابعیت ایالات متحده آمریکا
اهالی بریستول
اهالی فلوریدا
برندگان جایزه نوبل اهل انگلستان
برندگان جایزه نوبل اهل بریتانیا
برندگان جایزه نوبل فیزیک
برندگان مدال پادشاهی
برندگان مدال ماکس پلانک
بریتانیایی‌های سوئیسی‌تبار
بی‌خدایان اهل انگلستان
پل دیراک
دارندگان کرسی ریاضیات لوکاسی
دانشمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
دانشمندان فیزیک نظری
دانش‌آموختگان دانشگاه بریستول
دانش‌آموختگان کالج سنت جان، کمبریج
درگذشتگان ۱۹۸۴ (میلادی)
دریافت‌کنندگان مدال کاپلی
ریاضی‌دانان اهل انگلستان
ریاضی‌دانان اهل بریتانیا
ریاضی‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
زادگان ۱۹۰۲ (میلادی)
فیزیک‌دانان اهل انگلستان
فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی)
فیزیک‌دانان کوانتوم
محققان مؤسسه مطالعات پیشرفته
انگلیسی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
ندانم‌گرایان اهل انگلستان
ریاضی‌فیزیک‌دانان
اعضای فرهنگستان پاپی علوم