سارمات‌ها

سارمات‌ها، سَرمَت یا سرم‌ها/سَلْم‌ها یکی از تیره‌های باستانی ایرانی‌تبار بودند که در استپ‌های جنوب روسیه و اوکراین در اروپا زندگی می‌کردند. سرم‌ها جزو مردمان ایرانی‌تبار ساکن اروپا بودند و شاخه غربی از سکاها به‌شمار می‌آمدند که در سده ۴ و ۵ پیش از میلاد زندگی می‌کردند. البته با گذر زمان نام سرمت به سرزمین بزرگی از ایل‌های با تبارهای گوناگون گفته شد ولی قوم غالب در میان آن‌ها به ویژه در منطقه جنوبی «سرمستان» (سلمستان) قوم ایرانی‌تبار بود. این قوم پس از قرن چهارم پیش از میلاد رفته رفته با آغاز دوره مهاجرت‌ها (هون‌ها، گوت‌ها) از جمعیتش کاسته شد و با مردمانی که بعدها در مرزبندی‌های سیاسی نوینی در چارچوب روسیه کنونی و اوکراین، بلاروس، لهستان، لیتوانی، مجارستان، بلغارستان، رومانی، مولداوی و کشورهای بالکان جای گرفتند، آمیختند. گرچه تیره‌ای مانند یاسی‌ها تا سده پانزدهم نیز به زبان یاسی سخن می‌گفتند و تا سده نوزدهم خودگردان بودند؛ امروزه نیز فرهنگ و نژادشان در مجارستان آشکار و جداگانه است. از دیگر نوادگان این قوم در آغاز قرون پس از میلاد به آلان‌ها معروف شدند و در قرون جدید آن‌ها را با نام آسی‌ها می‌شناسند که در منطقه اوستیا زندگی می‌کنند.

به گفتهٔ هرودت، سرم‌ها از اقوام ایرانی سکایی بوده‌اند که از سکاهای جوان و آمازون‌ها (رزمنده‌ها) شکل گرفته‌اند. این قوم متعلق به شعبهٔ شمالیِ گروهِ ایرانی زبانِ ساکن در آسیا بوده‌اند که در قرن سوم قبل از میلاد جانشین سکاها در جنوب اوکراین شدند و تا حملهٔ گوت‌ها و هون‌ها در این سرزمین باقی مانده و با مادها، پارسها، و پارتها از نظر نژادی، پیوستگی نزدیکی داشته‌اند. زبان آنها وابسته به زبان اوستایی بوده که از زبان سکاها گرفته شده‌است.

گسترده‌ترین ناحیه‌ای که سرم‌ها در آن سکونت یافتند از یک سو سرزمین میان رودخانه ویستولا تا ریزشگاه رود دانوب و از سوی شرق تا ولگا، و از سوی دیگر از منطقه اسرارآمیز فراشمالی‌ها در شمال تا دریای سیاه و دریای خزر در جنوب بود. سرزمین‌های میان دریای سیاه و خزر تا کوه‌های قفقاز هم در محدوده آن‌ها به‌شمار می‌آمد.

ریشه نام سرمت را هم ریشه با واژه اوستایی zarema- به معنی «پیر» دانسته‌اند و نظر زبانشناسان بر این است که این نام معنی ارشد و پیش‌کسوت را تداعی می‌کرده‌است.

جایگاه در متون تاریخی 
در شاهنامه فردوسی و متون کهن دوران اسلامی از آنها به صورت سَرم و سلم یاده شده و از سلم به نام یکی از سه پسر فریدون یاد شده که بخش غربی سرزمین پدری اش برای فرمانروایی بدو سپرده شد. بر اساس نظر غالب خاورشناسان، قوم سلم را همان طوایف سارمات می‌دانند.

در اَوِستا نیز از سرم‌ها تحت عنوان «سئیریم» یاد شده و در فروردین‌یشت بند ۱۴۳ چنین آمده‌است: می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «ایرانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «ایرانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «تورانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «تورانی» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌مردان سرزمین‌های «سَئیریم» را، می‌ستاییم فروهرهای راست‌زنان سرزمین‌های «سَئیریم» را.

تیره‌ها و دسته‌های سرمی 
 رخش‌آلان‌ها
 یازیگ‌ها
 یاسی‌ها
 آلان‌ها

نکته دستوری زبان سکاها 
در زبان سکایی (اسکیتی) «ت» یا «د» نشان جمع است همانند «ان» یا «ها» در زبان پارسی.
 اسکی = سکا (مفرد) | اسکیت = سکاها (جمع)
 آمار = آمار (مفرد) | آمارت = آمارها (جمع)
 سرم = سرم/سلم (مفرد) | سرمت = سرم/سلم‌ها (جمع)
 پار = پار (مفرد) | پارت = پارها (جمع)
 اُس = اس (مفرد) | اُست = اس‌ها (جمع)

منابع 

 Brzezinski, R. , et al, The Sarmatians 600 BC-AD 450 (in series Men-At-Arms 373) 
 Davis-Kimball, Jeannine. 2002. Warrior Women: An Archaeologist's Search for History's Hidden Heroines. Warner Books, New York. 1st Trade printing, 2003.  (pbk).
 تادئوش سولیمیرسکی، The Sarmatians (vol. 73 in series "Ancient People and Places") Praeger Publishers, 1970

جستارهای وابسته 
 سرزمین سارومات
 موشک آراس-۲۸ سرمت

پیوند به بیرون 
 سرمتی‌ها (به انگلیسی)

سرمت‌ها

وضعیت زن میان سکاها و سرمت‌ها 

اقوام باستانی
الان‌ها
انحلال‌های سده ۴ (میلادی) در آسیا
انحلال‌های سده ۴ (میلادی) در اروپا
بنیان‌گذاری‌ها در سده ۵ (پیش از میلاد) در آسیا
بنیان‌گذاری‌ها در سده ۵ (پیش از میلاد) در اروپا
پادشاهی بسفور
تاریخ اروپای شرقی
تاریخ اورال
تاریخ اوکراین
تاریخ باستان اوکراین
تاریخ باستان رومانی
تاریخ روسیه
تاریخ رومانی
تاریخ قزاقستان
تاریخ قفقاز شمالی
تاریخ مولداوی
سرمتی
عشایر اوراسیا
فرهنگ‌های باستانی آسیا
فرهنگ‌های باستان‌شناختی اروپای جنوب شرقی
فرهنگ‌های باستان‌شناختی اروپای شرقی
کوچ‌گردهای ایرانی‌تبار
کوچ‌نشینان اوراسیا
مردمان ایرانی‌تبار
مردمان باستانی ایران