افسانه بایگان

افسانه بایگان (زادهٔ ۲۶ دی ۱۳۴۰) بازیگر ایرانی است. او بازیگری را با نقشی در فیلم کوتاه بوق (۱۳۵۱) آغاز و در ۱۵ سالگی رتبهٔ دوم مسابقه دختر شایستهٔ ایران در مجلهٔ زن روز را کسب کرد. فعالیت حرفه‌ای او با مجموعهٔ تلویزیونی سربداران (۱۳۶۲) آغاز شد و با گمشده (۱۳۶۵) کار سینمایی خود را آغاز کرد که پرفروش‌ترین فیلم سال شد. او در آن زمان یکی از پرکارترین بازیگران زن سینما و نخستین سوپراستار زن دههٔ ۱۳۶۰ شد و در فیلم پرمخاطب بگذار زندگی کنم (۱۳۶۵) ایفای نقش کرد. بایگان برای نقش‌آفرینی در دو فیلم با یک بلیت (۱۳۶۹)، خواهران غریب (۱۳۷۴) و کافه ستاره (۱۳۸۴) نامزد دریافت جایزهٔ بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم فجر شد. در عرصهٔ تلویزیون، او در پیامک از دیار باقی (۱۳۸۷) و وضعیت سفید (۱۳۹۰) حضور داشته‌است.

زندگی‌نامه 
افسانه بایگان ۲۶ دی ۱۳۴۰ در تهران متولد شد. عموی پدرش فضل‌الله بایگان از پیشگامان تئاتر ایران و پدربزرگ پدرش میرزا جواد موتمن‌الممالک نماینده اولین دوره مجلس شورای ملی بود. مادرش به بازیگری علاقمند بود اما به دلیل پرورش در خانواده ای منضبط و سختگیر، موفق به فعالیت در این رشته نشد. پدربزرگ مادری افسانه بایگان مستشار دیوان عالی کشور بود و جد اعلای مادرش، میرزا محمدرضا مؤتمن‌السلطنه در دوره قاجار حاکم خراسان و نایب التولیه آستان قدس رضوی بوده‌است.

زمانی که پانزده ساله بود به تشویق مادرش در مسابقه دختر شایسته ایران شرکت کرد و نفر دوم شد. در آن سال، جلوه پالیزبان، فینالیست کرمانشاهی، به عنوان دختر شایسته ایران برگزیده شد. در این مراسم رسم بر این بود که دختر شایسته سال گذشته، شنل مخصوص را بر دوش دختر شایسته جدید می‌گذاشت.

وی در یازده سالگی در فیلم کوتاه بوق کاری از علی علیزاده به ایفای نقش پرداخت؛ ولی فعالیتش در سینما و تلویزیون را در سال ۱۳۶۰ با بازی در مجموعه تلویزیونی پربینندهٔ سربداران آغاز کرد. یک سال بعد نخستین نقش سینمایی را در فیلم گمشده به کارگردانی مهدی صباغ‌زاده در سال ۱۳۶۴ به‌دست‌آورد و به یکی از پرکارترین بازیگران زن سینمای ایران و سوپراستار در دههٔ شصت تبدیل شد. وی اواخر دهه هفتاد تا اوایل دهه هشتاد به علت شرایط کاری چند سال از سینما فاصله گرفت چون به گفته خودش حتی فراموش شدن برای او بهتر از ماندن به هر قیمتی بوده‌است.

زندگی خصوصی

همسر افسانه بایگان، مصطفی شایسته، کارگردان و تهیه‌کننده سینما است که در سال ۱۳۳۷ در تهران متولد شد و فعالیت در سینما را از سال ۱۳۶۷ با فیلم روز با شکوه به کارگردانی کیانوش عیاری آغاز کرد و سپس با ساخت فیلم مادر به کارگردانی علی حاتمی و ساخت و توزیع ده‌ها فیلم سینمایی ایرانی با کارگردان‌های مختلف سینمای ایران به فعالیت خود ادامه داد. او صاحب یک فرزند پسر بنام امیرعلی هست که حاصل ازدواج اول اوست. بایگان در کنار بازیگری، طراحی صحنه و لباس را هم در فیلم شکوه بازگشت تجربه کرده‌است.

فعالیت سیاسی 
افسانه بایگان در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا ۱۳۹۲ ثبت نام کرد اما پس از اعلام نتایج تأیید صلاحیت‌ها، او رد صلاحیت شد. وی با ذکر این نکته که هیچ‌گاه علاقه‌ای به سیاست نداشت، تنها هدف خود را خدمت‌گزاری به مردم دانسته و با اعلام انصراف از ادامه کاندیداتوری (بعد از رد صلاحیت)، همچنان خود را به قانون اساسی ایران و اسلام پایبند دانست.

مخالفت با حجاب اجباری 
در بحبوحه خیزش ۱۴۰۱ ایران، با شروع اعتراضات به مرگ مهسا (ژینا) امینی، بایگان هم مانند بسیاری از سینماگران زن ایرانی، با انتشاری تصویری بدون حجاب اجباری در اینستاگرام با زنان معترض ایرانی و  جنبش «زن، زندگی، آزادی» اعلام همراهی کرد. او در حمایت از معترضان، با انتشار عکسی بدون حجاب از خود در اینستاگرام نوشت: «برای همراهی با نور، برای نور، برای راه روشن». او ۱۰ اردیبهشت در مراسم بزرگداشت آتیلا پسیانی، با پوشش اختیاری ظاهر شد. اردیبهشت ۱۴۰۲ نیز بدون حجاب اجباری و با گوشواره «شیر و خورشید» در مراسم بزرگداشت آتیلا پسیانی حاضر شد. 

در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ اعلام شد که به علت کشف حجاب برای او پرونده قضایی تشکیل شده‌است. رای دادگاه ۲۸ تیر ۱۴۰۲ به او ابلاغ شد. وی بر اساس حکم دادگاه به ۲ سال حبس تعزیری، دو سال ممنوعیت خروج از کشور، دو سال ممنوعیت دسترسی به فضای مجازی، مراجعه هفته‌ای یکبار به روانپزشک تا دریافت گواهی سلامت و مطالعه و خلاصه‌نویسی یک کتاب در ظرف دو ماه محکوم شد.

خداحافظی از بازیگری 
افسانه بایگان ۲۰ تیر ۱۴۰۲ بعد از حضور با کلاه در نمایش یک تئاتر به‌عنوان تماشاگر و فراخواندن مجدد به دادگاه، در اینستاگرام گفت به دلیل فشارها و قضاوت‌های سختگیرانه، نادیده گرفته شدن فعالیت هنری و حیثیت اجتماعی‌اش «از عرصه بی‌حرمت بازیگری» کناره‌گیری می‌کند.

فیلم‌شناسی

فیلم‌ها

مجموعه تلویزیونی

جوایز و افتخارات

منابع 

 برای بخش «مجموعه تلویزیونی»: ماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال بیستم، شمارهٔ ۲۸۰، صفحهٔ ۳۰، بهمن ۸۰
 
 http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/176751

پیوند به بیرون 

 

افراد زنده
اهالی تهران
بازیگران زن اهل تهران
بازیگران زن تلویزیونی اهل ایران
بازیگران زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
بازیگران زن فیلم اهل ایران
دانش‌آموختگان دانشگاه شهید بهشتی
زادگان ۱۳۴۰
زادگان ۱۹۶۱ (میلادی)