طایفه‌های ایل قشقایی

ایل قشقایی که امروزه اندکی کمتر از یک میلیون نفر جمعیت دارد. ایل قشقایی از ترکیبی از قبیله‌هایی با ریشه‌های ترک، کرد، لر و عرب تشکیل شده‌است. جمعیت این ایل در چیزی حدود سی سال پیش، نیم میلیون بود. جمعیت ایل مطابق سرشماری انجام شده در زمان رضاشاه بالغ بر هجده هزار خانوار بوده‌است. با توسعه شهرنشینی و گسترش ارتباطات در وضعیت ایلات کوچ نشین قشقایی تغییرات جدی ایجاد شده‌است به طوری که در حال حاضر اکثریت قشقاییها (بیش از ۸۰ درصد) به حالت یکجانشینی درآمده اند و در شهرها و روستاها مستقر شده‌اند. زبان ترکی به تدریج جای خود را به زبان فارسی در میان نسل‌های جدید شهرنشین داده‌است. ایل قشقایی شامل ۶ طایفه اصلی و ۶ طایفه فرعی می‌باشد.

تعداد گویشوران 
دانشنامه اتنولوگ در سال ۲۰۱۶ میلادی سخنوران زبان قشقایی را حدود ۹۵۹ هزار نفر تخمین زده است. در سال ۱۹۸۶ کتابخانه کنگره سخنوران قشقایی را حدود نیم میلیون نفر برآورد کرده است. در آخرین سرشماری جمعیت عشایری سازمان آمار ایران در سال ۱۳۸۷ جمعیت قشقایی‌های کوچرو مستقر در استان‌های فارس، بوشهر، اصفهان و چهارمحال و بختياري، ۱۱۲ هزار و ۴۳۰ نفر برآورد شده است. 

بنا به یک پژوهش، در فیروزآباد افراد قشقایی در همه سنین از زبان مادری در حوزه‌های دوستانه و خانوادگی استفاده می‌نمایند، اما در شیراز افراد زیر بیست سال خانواده‌های ترک‌زبان تمایل چندانی به استفاده از زبان مادری ندارند. در شیراز در حوزه‌های مختلف، زبان غالب فارسی است و در موقعیت‌های غیررسمی در بعضی از مواقع زبان مادری استفاده می‌شود، در صورتی که در فیروزآباد در شرایط مشابه ترکی ترجیح داده می‌شود. ترکی در شیراز به‌شدت تحت تأثیر فارسی است و زبان قشقایی در میان جوانان به تدریج در حال از دست دادن کاربری‌اش است.

طوایف

طوایف اصلی 
 طایفه عمله: جمعیت طایفه عمله در سال ۱۳۶۰ شمسی ۸۰۱۱ خانوار (۴۲۴۶۱ نفر) بوده‌است؛ و در سال ۱۳۶۶ دارای ۴۷ تیره و ۴۰۳۷ خانوار بوده‌است.
 طایفه کشکولی بزرگ: جمعیت این طایفه در سال ۱۳۴۲ حدود ۴۸۶۲ خانوار، در سال ۱۳۵۲ شمسی ۳۶۷۶ خانوار و در سال ۱۳۶۰، بالغ بر ۵۲۷ خانوار (۲۷۹۳۵ نفر) بوده‌است؛ و در سال ۱۳۶۶ دارای ۴۷ تیره و ۲۵۱۷ خانوار بوده‌است.
 طایفه فارسی‌مدان: دارای ۲۳ تیره و ۱۳۵۰۰ نفر جمعیت در سال ۱۳۳۵ بوده‌است.
 طایفه دره‌شوری: دره شوری، یکی از طوایف نیرومند و مشهور ایل قشقایی است که طبق آمار دولتی (۱۳۶۰) دارای ۶۴ تیره و ۵۱۶۹ خانوار (۲۷۳۹۶ نفر) بوده‌است؛ و در سال ۱۳۶۶ دارای ۵۲ تیره و ۴۰۳۷ خانوار بوده‌است.
 طایفه شش بلوکی: این طایفه در سال ۱۳۶۱ دارای ۶۰ تیره، ۶۴۰۳ خانوار(۳۳۹۳۸ نفر) بوده‌است و در سال ۱۳۶۶ دارای ۲۰ تیره و ۴۰۲۹ خانوار بوده‌است.
 طایفه کشکولی کوچک: این طایفه در سال ۱۳۶۱ دارای ۱۱۳۸ خانوار (۶۰۳۷ نفر) بوده‌است و در سال ۱۳۶۶ دارای ۱۴ طایفه و ۷۱۵ خانوار بوده‌است.

طوایف فرعی 
 طایفه رحیمی:این طایفه طبق آمار کنونی حدودا دارای ۷۰۰۰ خانوار (بیش از ۲۰۰۰۰ نفر) بوده و ۱۶ تیره را دارا است.
 طایفه قراچه
 طایفه صفی‌خانی
 طایفه جعفربیگلو
 طایفه نمدی
 طایفه ایگدر

طایفه و تیره‌های قشقایی 

ایل قشقایی از شش طایفه بزرگ تشکیل شده که هر طایفه خود از تیره‌های مختلف تشکیل گردیده‌است. پس از «تیره» به لحاظ سلسله مراتب «بنکو» و سپس «اُبا» قرار دارد.

اسامی طوایف شش‌گانه ایل قشقایی عبارتند از:

طایفه عمله 
این طایفه، طایفه فرمانده اتحادیه ایلی قشقایی است. ایشان در اصل کارگزاران و جنگاورانی بودند از طایفه‌های دیگر جهت انجام کارهای ایل‌خانی جمع‌آوری شدند. در دوره رضاشاه که بسیاری از قشقایی مجبور به ترک زندگی عشایری شدند، افراد دیگر طایفه‌ها به طایفه قدرتمند عمله پیوستند و از این رو پس از کنار رفتن رضاشاه، جمعیت طایفه دوبرابر شد. پس از آن نیز محمدناصرخان، ایلخان قشقایی، بسیاری از طایفه‌هایی را که در نتیجه سیاست‌های خشن رضاشاه، کلانترهای خود را از دست داده‌بودند به طایفه عمله ملحق کرد.

طایفه عمله ۴۶ تیره دارد که عبارتند از:

کهوا -ایگدر – میچک – اسلاملو – چگینلو – جعفربیگلو – گورکانلو – کورش – رحیم لو – سارویی – محمد زمانلو – صفی خانلو – دمیرچماقلو – یلمه – طیبلو – چوبانکاره – کلاه سیاه – مهترخانه – بور بور – نمدی – گله زن – قتلو – ابیوردی - شولو – نفر – توللی – بهلول لی – کرمال لو – بلوکهلو – بیات – هاشم خانلو – سهراب خانلو – اولاد – علی کردی – آردکپان – قجه بیگلو – قره خانلو – قزل لو – موصل لو – کرانلو – قادرلو – کله خرد لو – مختار خانلو –گرایی _ چهارده چریک – بهمن بیگلو.

طایفه فارسیمدان 
فارسیمدان‌ها ممکن است از ترکان خلج باشند که قبل از نقل مکان به جنوب ایران، در منطقه خلجستان اقامت داشته‌اند یا به نام ایمور مشهور بوده و در شمال عراق و جنوب ترکیه ساکن بوده‌اند. این طایفه از اواخر قرن شازدهم میلادی، در فارس حضور داشته‌است.

طایفه فارسیمدان۲۶ تیره دارد که عبارتند از:

کرانلو – داروغه – عمله – عرب گاومیشی – دنگزلو – شیبانلو – قاسملو – لک – اولاد – توللی – زرگر – موصل لو- مرکزی– گرجایی – ماچانلو – کلبعلی – ظهراب لو – شبانکاره – قره میرشاملو – بهلول لو – توابع_ مرول _ دوغانلو.

طایفه دره‌شوری 
نام این طایفه را برگرفته از سکونتگاه تابستانی‌شان یعنی دره‌شور می‌دانند، به ایشان همچنین دره‌شولی نیز می‌گویند که مینورسکی معتقد است که با قوم شول ارتباط دارد. ایشان را بازماندگان جنگاوران قزلباشی می‌دانند که در زمان شاه عباس بزرگ به منطقه آورده شده‌اند و در دوره کریم‌خان زند به اتحادیه ایلی قشقایی پیوسته‌اند. ایشان بزرگ‌ترین پرورش‌دهندگان و صاحبان اسب در میان قشقایی‌ها بودند، در نتیجه سیاست‌های رضاشاه دره‌شوری‌ها نزدیک به ۸۰ تا ۹۰ درصد اسب‌هایشان را از دست دادند.

طایفه دره شوری ۵۵ تیره دارد و به لحاظ تعداد تیره‌ها بزرگ‌ترین طایفه ایل قشقایی است. اسامی تیره‌های طایفه دره شوری به نقل از کتاب «سیاه چادرها» منوچهر کیانی عبارتند از:

گودرز کیخایی_عشیرلو_قره خانلو – وندا – قره جلو – قرمزی – عمله حسین خان – نره ای – نادرلو – دوندولو – قره قانلو – گرمسیری – باقر کیخایی – آق تومان – طیبی – قمبلو - نیم مرد لو – قراچه – جانبازلو – وزیر خانلو – طاهری – جلال لو – محمد لو – چارق لو – ایپک لو – دولو – بهرام کیخالو – کریملو – گوجلو – نفر – زیلابلو – لک – چهارده چریک – ریکه – تله بازلو – سادات – کاسه تراش – مهدی کیخالو – قورد – ابولکرلو – خیراتلو – زرگر – آقاکیخالو – میش بسیار – شاهین کیخالو – شاقی – صادقلو – درزی – آهنگر – کوربکش – اروجلو – ایمانلو – بلوردی – کزنلو – اصلانی – علیمردانلو - اصلانلو

طایفه شش بلوکی 
این ایل از پرجمعیت‌ترین طوایف قشقایی است که در پرورش و نگهداری دام مهارت فراوان دارند. طایفه شش بلوکی اغلب دارای تیره‌های بسیار قدیمی و از همان ترکان عراقی یعنی مهاجران اولیه می‌باشد.

طایفه شش بلوکی ۲۰ تیره دارد که عبارتند از:

کله لو – هیبت لو – قره یارلو – بهلول لو – عرب چرپانلو - علی قیالو – رحیم لو – چهارمحال لو – جعفرلو – آهنگر – دوقوزلو – کوهی – عرب شاملو – بلوردی – عمله علیا – علمدارلو – قورد – شورباخورلو – قجرلو – اسلاملو -گرایی -قبادلو.

طایفه کشکولی بزرگ 
طایفه «کشکولی» احتمالاً از اقوام ترک بوده و پس از سقوط سلسله زندیه در اواخر قرن هجدهم گروه‌هایی از کردها و لرها را به خود جذب کرده‌است. ریشه خانواده‌های حاکم بر این طایفه، به زندیه بر می‌گردد. در سال‌های قبل از جنگ جهانی اول کلانتران و خان‌ها طایفه کشکولی از دولت انگلستان حمایت کردند و پس از جنگ جهانی اول، صولت الدوله، کشکولی‌ها را تنبیه کرد. او کلانتران کشکولی را که به مخالفت با او برخاسته بودند عزل کرد و قدرت طایفه کشکولی را تنزل داد. از این پس دو گروه را از طایفه کشکولی جدا کرد و به آن‌ها هویت طایفه‌های مستقل داد. این دو گروه «قراچه‌ای» و طایفه کشکولی کوچک نام گرفتند. باقی‌مانده طایفه کشکولی، تحت نام طایفه کشکولی بزرگ خوانده می‌شوند.

طایفه کشکولی بزرگ ۴۶ تیره دارد که عبارتند از:

آرخلو – گنجه ای – غوری – قراچه – جرکانلو – ارغانی – هاشمی – لک زندی – ایوب لو – علی عسکرلو – علی پناهلو – لک … – کشتاسب – لک نیازی – بهرامی – بیگدلی ترک – کهوا – آغاجری – دمادلی – بیگدلی – تولی – مقیمی – آلاقویونلو – فرهادلو – شاه محمدلو – ایمانلو – ددکه ای – یادکورلو – فیوج – قاسملو – طیب لو – قراگوزلو – سلوک لو – مال احمدی – پیرمرادی – چهارده چریک – دینا رستم – چهار بنیچه – صفی خانلو – حسن آقالو – ابیلو – کوروش – بلوردی – وندا – دیزگانلو.

طایفه کشکولی کوچک 
کشکولی کوچک ۱۴ تیره دارد که عبارتند از:

۱- کرمانلو ۲-اخچ لو ۳- لک ۴-اوریاد ۵- لر ۶-کهواده (شیروان) ۷-بهی ۸- بوللو ۹- نفر۱۰-عالیوند ۱۱-فیلوند ۱۲- پاگیر ۱۳- سهمدنی۱۴-قراچه (نجفی).

جستارهای وابسته 
 طایفه‌های ایل باصری
 طوایف بختیاری
 طایفه‌های بالاگریوه
 ایل خمسه

منابع 

 
قشقایی