بنفشه آفریقایی

بنفشه آفریقایی ، سرده‌ای شامل شش گونه از گیاهان گل‌دار چندساله در راستهٔ نعناسانان (Lamiales) و تیرهٔ جسنریان (Gesneriaceae) است که بومی تانزانیا و مناطق هم جوار جنوب شرقی کنیا، با تمرکز در کوهستان‌های انگورور می‌باشد. این گیاه در تیرهٔ بنفشگان قرار ندارد و فقط به دلیل شباهت ظاهری به بنفشه معروف است.

این گیاه در تمام طول سال گل می‌دهد و رنگ گلبرگ‌های آن آبی، قرمز، صورتی، سفید و بنفش است و از گیاهانی است که به آسانی قابلیت نگهداری در گلدان به عنوان گیاه زینتی را دارد. امروزه ارقام مختلفی و بسیار متنوعی از این گیاه زینتی اصلاح شده‌است. بعضی ارقام برگ‌های ابلق، برگ‌های چین‌دار یا چروک و همچنین گل‌های ساده یا چین‌دار و پُرگلبرگ دارند.

تکثیر 
تکثیر بنفشه آفریقایی از راه قلمه برگ، قلمه ساقه، بذر ، قلمه دُمگل و کشت بافت انجام می‌گیرد.

قلمه برگ 
روش قلمه برگ یکی از بهترین و آسان‌ترین روش‌های تکثیر بنفشه آفریقایی است. در هر فصلی می‌توان به قلمه زنی و ازدیاد از طریق برگ اقدام کرد. در این روش ابتدا بهترین برگ‌ها را انتخاب کنید و آنها را با قیچی یا چاقو از انتهای دُمبرگ بچینید. برگ بریده‌شده را از ناحیه دُمبرگ در آب قرار دهید تا ریشه دار شود. قلمه‌ها را در خاک هم می‌توانید ریشه دار کنید، البته این نکته را نباید فراموش کرد که ریشه‌دار کردن از طریق خاک خیلی بهتر از روش ریشه‌دار کردن با آب است. بهتر است قلمه‌ها را از قسمت میانی ساقه بردارید. مناسب‌ترین درجه حرارت برای ریشه‌زایی قلمه‌ها ۲۵ درجه سانتیگراد است. قراردادن نایلون روی گلدانی که قلمه‌ها در آن کاشته شده‌اند موجب افزایش رطوبت نسبی می‌شود و به سرعتِ ریشه زایی کمک می‌کند. در شرایط مناسب، قلمه برگ بعد از پانزده روز تا یک ماه دارای ریشه می‌شود. بعد از ریشه‌دار شدن، قلمه جوانه می‌دهد که در این حالت حتماً باید قلمه را به گلدان انتقال دهید، در این بازه زمانی نیاز است با کودهای گل‌دهی و کود رشد جوانه‌ها را تقویت کرده و به رشد گیاه کمک کرد.

قلمه ساقه 
معمولاً این روش برای جوان سازی گیاهان پیر و مسن انجام می شود که برگهای اولیه خود را از دست داده اند. برای این منظور ساقه‌های انتهایی به طول ۵ سانتیمتر را قطع کرده و در خاک مخصوص بنفشه آفریقایی قرار می دهیم. در طی دوره ریشه دهی باید محیط گیاه کاملا مرطوب باشد.همچنین از این روش برای تکثیر بنفشه‌های شیمِر استفاده می‌شود تا خصوصیات گیاه مادر به گیاه جدید انتقال پیدا کند. معمولا در ارقام شیمِر احتمال انتقال خصوصیات گیاه به گیاه جدید از طریق قلمه برگ بسیار کم است.

قلمه دُمگل 
این روش معمولا برای ارقام شیمر استفاده می شود. در برخی از بنفشه ها، یک جهش اتفاقی می‌تواند باعث تغییر ظاهری در گل‌های یک ساقه گل دهنده شود. این تغییر می‌تواند باعث زیبایی منحصر بفردی روی گلبرگها شود که از لحاظ تجاری ارزشمند باشد. برای حفظ این تغییرات فقط از روش قلمه دمگل استفاده می شود. برای این منظور ساقه گلدهنده که دارای دو برگچه کوچک می باشد قطع شده و در خاک مخصوص قرار داده می‌شود. ساقه باید حدود ۱ تا ۲ سانت از زیر برگها برش داده شود و گلها حذف شوند.

کاشت بذر 
بذرگیری معمولا برای تولید گیاهان هیبرید با خصوصیات جدید انجام می‌شود.بذر ها بسیار ریز هستند و برای کاشت بذر بهتر است از پیت ماس استفاده شود. تولید بذر توسط افراد حرفه ای و با روش های خاص انجام می‌شود.

روش نگهداری 
یکی از ساده‌ترین و زیباترین گیاهان آپارتمانی از جهت نگهداری بنفشه آفریقایی است؛ به همین خاطر به این گیاه عروس گیاهان آپارتمانی هم می‌گویند، آبیاری بنفشه عمدتاً از طریق زیرگلدانی یا فیتیله انجام می‌شود، بنفشه آفریقایی به شدت در مقابل خیس‌شدن برگ‌های خود حساس است، به هیچ عنوان نباید هنگام آبیاری برگ‌های آن خیس شود و در صورت همچین موردی حتماً باید با دستمال نرم آن را خشک کرد. پشت پنجره‌های جنوبی یکی از مناسب‌ترین مکان‌های نگهداری این گیاه است. بنفشه نیاز به نور فیلترشده دارد که این نیاز را با نور مصنوعی از طریق چراغ‌های رشد هم می‌توان برطرف کرد. گیاه به آبیاری زیاد و همچین خشکی زیاد حساس است و باید دقت زیادی در آبیاری بنفشه صورت گیرد. دمای عادی منزل برای نگهداری بنفشه مناسب است ولی سرما و گرمای شدید باعث از بین رفتن گیاه می‌شود.

گیاهان بنفشه آفریقایی به مخلوط خاکی سبک و با زهکش خوب نیاز دارند تا علاوه بر تأمین رطوبت، آب اضافی را در اطراف ریشه‌های گیاه نگه ندارد. باقی ماندن این آب و چنین شرایطی به پوسیدگی ریشه‌ها و طوقه گیاه منجر می‌شود.

مشکلات خاص

لکه‌های کاهی رنگ روی برگها 
علت آن تابش بیش از اندازهٔ نور خورشید در تابستان است. لبهٔ برگها ممکن است زرد و سوراخها بزرگتر شوند.

لکه‌های قهوه ای روی برگها 
علت استفاده از آب سرد برای آبیاری است. همواره با آب ولرم آبیاری کنید.

زرد شدن برگها 
چند دلیل می‌تواند داشته باشد: خشکی هوا، تابش آفتاب، آبیاری نادرست و کود بیش از حد همگی می‌توانند این عارضه را ایجاد کنند.

رنگ پریدگی برگ همراه با دمبرگ بلند؛ پیچیدگی لبهٔ برگ 
محیط گیاه سرد بوده‌است. بنفشه آفریقایی می‌تواند دمای بین ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتی گراد را به شرط اینکه خاکش خشک باشد به مدت کوتاه تحمل کند؛ ولی حداقل دما برای نگهداری آن ۱۵ درجهٔ سانتی گراد است.

شل شدن برگها، پوسیدگی طوقهٔ میانی 
گیاه به بیماری پوسیدگی طوقه دچار است. آبیاری بیش از اندازه و نوسان دما عامل این بیماری است.

گل ندادن گیاه 
چند دلیل می‌تواند داشته باشد: بزرگ بودن گلدان نسبت به بوته، نبود نور کافی به ویژه در زمستان، خشکی هوا، سردی هوا، تعویض مکرر گلدان، کوتاهی در حذف شاخه‌های جانبی و بردن گلدان به مکان تازه

گرد آلود بودن گلها و برگها 
بیماری بوتریتیس یا سفیدک حقیقی است. برای گیاه ایجاد رطوبت نکنید. قسمتهای بیمار را از بوته جدا کرده با قارچ کش‌های سیستمیک گیاه را سمپاشی کنید. آب ولرم بدهید و تا زمان خشک شدن بقایای سم روی گیاه، بوته را در سایه بگذارید.

خم شدن برگها به سمت بالا 
نور کم و ضعیف

خم شدن برگ ها به سمت پایین و رنگ پریدگی 
شدت نور زیاد

لکه های نا منظم روی برگها
ریختن آب روی برگ ها

لکه های روی برگ و کوچک شدن برگها و توقف رشد
مسمومیت کودی

منابع 

اصول پرورش بنفشه آفریقایی - مهندس یدالله ظروفی

پیوند به بیرون 

جسنریان
گیاگان برزیل
گیاهان آپارتمانی
ویکی‌سازی رباتیک
فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
گل‌ها
گیاهان باغی آفریقا
گیاهان بومی تانزانیا