سروش (ستاره)

سُروش، بُزبان یا عَیّوق  یا آلفای ارابه‌ران (Alpha Aurigae به اختصار  Alpha Aur یا α Aur) پرنورترین ستارهٔ صورت‌فلکی ارابه‌ران است. این ستاره، ششمین ستارهٔ پرنور آسمان و سومین ستارهٔ نورانی آسمان نیمکرهٔ شمالی بعد از ژوبین‌دار و ووند (نسر واقع) است. سروش اگرچه با چشم بدون ابراز یک ستاره دیده می‌شود، اما در واقع یک سامانهٔ ستاره‌ای چهارگانه است: یک جفت ستارهٔ دوتایی که به دور جفت دیگری می‌گردد. سروش ستاره‌ای زرد است و نشانگر شانه چپ رانندهٔ ارابه در صورت فلکی ارابه‌ران است. گاهی نیز در میان بزی که ارابه‌ران بر دوش دارد دیده می‌شود.

نام عربی آن یعنی عیوق از ریشه عوق گرفته‌شده و به معنی نگهبان و بازدارنده‌است. در قدیم این ستاره را نگهبان خوشه پروین می‌انگاشتند. سه ستاره روشن که در پی سروش می‌آیند را در قدیم «دیگ‌پایه» (یا اقلام) می‌نامیدند.

نظامی گنجوی از سروش با نام «دیگپایه‌کردار» یاد کرده و در بیتی می‌نویسد: «و آن کوکب دیگپایه‌کردار / در دیگ فلک فشانده افزار.»

ستاره الماعز کمی پایین‌تر از سروش قرار گرفته‌است. نام الماعز از عربی و به معنای بز است و سروش را به این خاطر که در بالای الماعز قرار دارد بزبان هم نامیده‌اند.

در ادبیات فارسی 
سروش یا بُزبان، با نام عربی عیّوق، در ادبیات فارسی کنایه از ستاره به‌رنگ سرخ روشن و همچنین کنایه از دوریِ مسافت است.

نمونه از ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی:

نمونه از سعدی:

نمونه از ناصر خسرو:

نمونه از محتشم کاشانی:

منابع 

 Wikipedia contributors, «Capella (star),» Wikipedia, The Free Encyclopedia,

 لغتنامه دهخدا، سرواژه‌های عیوق و بزبان.

اجرام اچ‌آر
اجرام اچ‌آی‌پی
اجرام بایر
اجرام فلمستید
اجرام کاتالوگ هنری دراپر
اجرام گلیز و جی‌جی
دوتایی‌های طیفی
ستارگان
ستارگان دارای نام خاص
ستارگان غول کلاس G
ستارگان غول کلاس K
ستارگان متغیر
ستاره‌های موجود در فهرست نظرسنجی بن
صورت فلکی ارابه‌ران
ستارگان رشته اصلی کلاس M
ستاره‌های چندگانه