قطب جنوب

قطب جنوب یا قطب جنوب جغرافیایی یا ۹۰ درجه جنوبی، جنوبی‌ترین نقطه زمین است و در سمت مخالف زمین نسبت به نقطه قطب شمال قرار دارد. قطب جنوب در همه جهات در فاصله ۲۰۰۰۴ کیلومتری (۱۲۴۳۰ مایلی) قطب شمال قرار دارد. قطب جنوب یکی از دو قطب جغرافیایی است که محور چرخش زمین سطح آن را قطع می‌کند.

قطب جنوب در قاره جنوبگان واقع شده و ایستگاه قطب جنوب آمونسن–اسکات متعلق به ایالات متحده آمریکا در این نقطه قرار دارد. این ایستگاه پژوهشی در سال ۱۹۵۶ تأسیس شد و از همان سال به صورت دائمی مشغول به کار است.

قطب جنوب جغرافیایی با قطب جنوب  مغناطیسی که موقعیت آن بر اساس میدان مغناطیسی زمین تعریف می‌شود، تفاوت دارد. قطب جنوب مرکز نیم‌کره جنوبی محسوب می‌شود.

جغرافیا 

در بیشتر موارد، قطب جنوب جغرافیایی به عنوان نقطه جنوبی از دو نقطه‌ای تعریف می‌شود که در آن محور گردش زمین، سطح آن را قطع می‌کند (نقطه دیگر، قطب شمال جغرافیایی است). با این حال، محور چرخش زمین در واقع در معرض «تکان‌های» بسیار کوچکی به نام حرکت قطبی است، بنابراین این تعریف از قطب جنوب برای کار بسیار دقیق کافی نیست.

مختصات جغرافیایی قطب جنوب معمولاً به صورت ۹۰ درجه جنوبی بیان می‌شود، زیرا طول جغرافیایی این نقطه از نظر هندسی تعریف نشده و نامربوط است. هنگامی که طول جغرافیایی قطب جنوب مورد نظر باشد، ممکن است به عنوان ۰ درجه داده شود. در نقطه قطب جنوب، همه جهات رو به شمال است. به همین دلیل، جهت‌ها در قطب نسبت به «شبکه شمال» داده شده‌است که در امتداد نصف‌النهار مبدأ (گرینویچ)، از نقطه قطب به سمت شمال می‌رود. از نقطه قطب جنوب و در امتداد مدارهای دایره‌ای عرض جغرافیایی، حرکت ساعت‌گرد شرق جغرافیایی و حرکت پادساعت‌گرد جهت غرب را نشان می‌دهد که برخلاف قطب شمال است.

قطب جنوب جغرافیایی اکنون در قاره جنوبگان قرار دارد، اگرچه به دلیل رانش قاره‌ای در تمام تاریخ زمین اینطور نبوده‌است. نقطه قطب جنوب بر فراز یک فلات بدون عارضه، بایر، بادگیر و یخی در ارتفاع ۲۸۳۵ متری (۹۳۰۱ فوت) از سطح دریا قرار دارد و در فاصله حدود ۱۳۰۰ کیلومتری (۸۱۰ مایل) از نزدیک‌ترین دریای آزاد در خلیج نهنگ‌ها واقع شده‌است. ضخامت یخ در قطب حدود ۲۷۰۰ متر (۸۹۰۰ فوت) تخمین زده می‌شود، بنابراین سطح خشکی موجود در زیر ورقه یخی قطب جنوب در واقع نزدیک به سطح دریای آزاد است.

یخسار قطبی با سرعت تقریباً ۱۰ متر (۳۳ فوت) در سال در جهتی بین ۳۷ درجه و ۴۰ درجه غرب شبکه شمالی به سمت دریای ودل حرکت می‌کند؛ بنابراین، موقعیت ایستگاه ساخته‌شده بر روی نقطه قطب و سایر ویژگی‌های مصنوعی نسبت به قطب جغرافیایی به تدریج در طول زمان تغییر می‌کند.

قطب جنوب جغرافیایی با میله‌ای در یخ در کنار یک علامت کوچک مشخص شده‌است. این علایم هر سال در مراسمی در روز سال نو برای جبران حرکت یخ و تصحیح موقعیت نقطه قطب نسبت به این حرکت جابه‌جا می‌شود. این علامت تاریخ‌های رسیدن روئال آمونسن و رابرت فالکون اسکات به قطب، سپس از آن یک نقل‌قول کوتاه از آن دو را ثبت کرده و ارتفاع «۹٬۳۰۱ پایی» را نشان می‌دهد. هر سال یک میله علامت جدید توسط کارکنان ایستگاه طراحی و ساخته می‌شود.

اکتشاف

پیش از سال ۱۹۰۰ میلادی 
در سال ۱۸۲۰، تعداد متعددی از گروه‌های اکتشاف ادعا کردند که اولین گروهی بوده‌اند که به قاره جنوبگان رسیده‌اند. اولین آن‌ها یک گروه روسی بود.
گفتنی است که جغرافیای سواحل قاره جنوبگان تا اواسط قرن ۱۹ میلادی هنوز ناشناخته بود. چالرز ویلکز افسر نیروی دریایی آمریکا به‌درستی مدعی شد که قطب جنوب قاره ای جدید است. او طی سال‌های ۱۸۳۹–۴۳ تلاش کرد که تا قطب جنوب را دریانوردی کند که البته ناموفق بود.

سال‌های ۱۹۰۰–۱۹۵۰ 
اولین تلاش برای یافتن یک مسیر از کناره‌های ساحلی قاره جنوبگان به نقطه قطب جنوب توسط اکتشاف گر انگلیسی به نام رابرت فالکون اسکات در سال‌های ۱۹۰۱–۱۹۰۴ انجام شد. اسکات همراه با ارنست شاکلتون و ادوارد آدریان ویلسون اکتشافی را با قصد سفر به جنوبی‌ترین نقطه آغاز کردند. آن‌ها در ۳۱ دسامبر ۱۹۰۲ به نقطه ۸۲ درجه ۲۳ ثانیه جنوبی رسیدند. شاکلتون بعداً دوباره به عنوان رهبر یک گروه انگلیسی به جنوبگان برگشت تا دوباره برای رسیدن به نقطه قطب جنوب تلاش کند. در ۹ ژانویه ۱۹۰۹ آن‌ها به نقطه ۸۸درجه و ۲۳ ثانیه جنوبی رسیدند. این نقطه تقریباً ۱۱۲ مایل با قطب جنوب فاصله داشت.
اولین کسانی که به نقطه قطب جنوب جغرافیایی رسیده‌اند، روئال آموندسن نروژی و گروهش بودند. آن‌ها در ۱۴ دسامبر ۱۹۱۱ به قطب جنوب رسیدند. اسکات به همراه ۴ نفر دیگر نیز در مسابقه‌ای با آموندسن برای رسیدن به قطب جنوب تلاش کردند و ۳۴ روز دیرتر یعنی در ۱۴ ژانویه ۱۹۱۲ به قطب جنوب رسیدند. آن‌ها در راه بازگشت بخاطر گرسنگی و سرمای طاقت فرسا جان خود را از دست دادند.

در ۲۹ نوامبر ۱۹۲۸ دو افسر نیروی دریایی آمریکا، آدمیرال ریچارد برد و کمک خلبانش برنت بالچن اولین کسانی بودند که بر فراز قطب جنوب پرواز کردند.

آب‌وهوا و روز و شب

حقایق جالب 
شگفتی‌ها و موارد عجیبی در قطب جنوب وجود دارد و تفاوت‌های زیادی بین قطب جنوب با سایر نواحی کره زمین و حتی با قطب شمال وجود دارد. همچنین پیش‌بینی می‌شود هنوز ناشناخته‌های زیادی دربارهٔ آن وجود دارد که امروز از آن آگاهی وجود ندارد.

جستارهای وابسته 
 جنوبگان
 قطب شمال
 تلسکوپ قطب جنوب
 سیستم پیمان جنوبگان

منابع

پیوند به بیرون 

 حمید جدیری، رصد کننده ماه گرفتگی در قطب جنوب
 همشهری آنلاین، قطب جنوب در آمار گمرک ایران
 Antarctic Place-names Commission of Bulgaria 
 فیلم‌برداری زنده از قطب جنوب
 سراسرنمای ۳۶۰ درجه

جغرافیای جنوبگان
جنوبگان خاوری
جنوبگان
زمین
محوطه‌های تاریخی و یادبودهای جنوبگان
مناطق قطبی زمین
نقطه‌های 'ترین در کره زمین