حسین پناهی

حسین پناهی دژکوه (زادهٔ ۶ شهریور ۱۳۳۵ – درگذشتهٔ ۱۴ مرداد ۱۳۸۳) بازیگر، کارگردان، نویسنده، شاعر و فیلسوف اهل ایران بود.

او در سال ۱۳۶۹ برندهٔ دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد از جشنوارهٔ فیلم فجر شد.

زندگی 
حسین پناهی در ۶ شهریور (۱۳۳۵) در روستای دژکوه واقع در حوالی شهر سوق از توابع شهرستان کهگیلویه در استان کهگیلویه و بویراحمد زاده شد. او پس از اینکه تحصیلات ابتدایی را در بهبهان گذراند به خواست پدرش برای ادامه تحصیل به مدرسه آیت‌الله گلپایگانی رفت و بعد از پایان تحصیلات به محل تولدش بازگشت. او که در جامه روحانیت قصد داشت به مردم خدمت کند بر اثر اتفاقی مسیر زندگی‌اش را تغییر داد و ناگهان همه چیز را رها کرد و به تهران آمد و چون علاقه خاصی به هنر و بازیگری داشت در مدرسه آناهیتا نام‌نویسی کرد و چهار سال در آنجا مشغول فراگیری اصول بازیگری و نمایشنامه‌نویسی شد. پناهی علاوه بر بازیگری در حوزه شعر و شاعری هم نیز آثاری را از خود بر جا گذاشته‌است. وی شعر خود را به شیوه سپید و موج نو سروده‌است و حیرت، مرگ اندیشی، آرزوی بازگشت به روستا و کودکی مضامین شعر او است.پناهی در دهه شصت و اوایل دهه هفتاد از پرکارترین و خلاقترین نویسندگان و کارگردانان تلویزیون بود. حسین پناهی در سال ۶۷ برای بازی در فیلم «در مسیرتندباد» کاندید جایزه بهترین بازیگر نقش دوم شد، ضمن اینکه در سال ۶۹ برای بازی در فیلم «سایه خیال» که بر مبنای شخصیت او نوشته شده بود، نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر مرد و در سال ۷۱ برای بازی در فیلم مهاجران نامزد دریافت بهترین بازیگر نقش دوم شد و دیپلم افتخار جشنواره نهم فجر را برای بازی در فیلم سایه خیال دریافت کرد.

با وجود کارنامه سینمایی و تلویزیونی حسین پناهی، به نظر می‌رسد وی بیشتر شاعربود و این شاعرانگی در ذره ذره جانش نفوذ داشت، ضمن اینکه آثار مختلف ادبی وی نیز از این امر حکایت می‌کند.

شعر معاصر به وسیله نیما یوشیج پایه‌گذاری شد و پس از او نیز به وسیله دیگر شاعران گسترش یافت. یکی از این شاعران حسین پناهی است. پناهی از شاعرانی محسوب می‌شود که بیشتر اشعار خود را به شیوه شعر سپید و موج نو سروده‌است و در سروده‌هایش مانند بیشتر اشعار دهه ۷۰ خورشیدی چندان درگیر ادبی بودن شعر نبوده‌است.

شعر پناهی از نظر صورت به سبک شعر سپید است. پناهی شاعری است که سعی دارد بیشتر به درونمایه شعر توجه داشته باشد تا اینکه خود را درگیر ظواهر شعر کند.

دوران حرفه‌ای 
در سال ۱۳۶۱ با تئاتر وارد عرصه بازیگری شد و همزمان فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی را نیز شروع کرد.

دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۶۳ توانست با سریال محله بهداشت وارد قاب تلویزیون شود.

این مجموعه تلویزیونی به نویسندگی بیژن بیرنگ برای کودکان ساخته شد و هدفش آشنایی کودکان با «قانون» بود و تلاش می‌کرد تا کودکان را با مقوله «بهداشت» و کاربردش در زندگی روزمره آشنا کند.

پناهی در این مجموعه با افرادی چون رضا ژیان، آتیلا پسیانی، اکبر عبدی، حسین محب‌اهری، فردوس کاویانی، حمید جبلی، رضا رویگری و … هم‌بازی بود.

پس از بازی در سریال محله بهداشت چند نمایش تلویزیونی دیگر با استفاده از نمایشنامه‌های خودش ساخت که مدت‌ها در محاق ماند.

او یکسال بعد در سال ۱۳۶۴ به استخدام صدا و سیما درآمد.

با پخش نمایش دو مرغابی در مه از تلویزیون که علاوه بر نوشتن و کارگردانی خودش نیز در آن بازی می‌کرد، خوش درخشید و با پخش نمایش‌های تلویزیونی دیگرش طرف توجه مخاطبان خاص قرار گرفت.

نمایش‌های دو مرغابی در مه و یک گل و بهار که پناهی آنها را نوشته و کارگردانی کرده بود، بنا به درخواست مردم به دفعات از تلویزیون پخش شد. در دهه شصت و اوایل دهه هفتاد، او یکی از نوآورترین نویسندگان و کارگردانان تلویزیون بود.

در اواخر دهه ۷۰ بازنویسی فیلمنامه سریال تلویزیونی مریم مقدس را در کنار کارگردان مجموعه و حسین نوری بر عهده گرفت که این مجموعه به یکی از سریال‌های پرمخاطب تاریخی ایران بدل شد.

به دلیل فیزیک کودکانه و شکننده، نحوه خاص سخن گفتن، سادگی و خلوصی که از رفتارش می‌بارید و طنز تلخش بازیگر نقش‌های خاص بود. اما حسین پناهی بیشتر شاعر بود؛ و این شاعرانگی در ذره‌ذره جانش نفوذ داشت. نخستین مجموعه شعر او با نام من و نازی در ۱۳۷۶ منتشر شد. این مجموعهٔ شعر تاکنون بیش از شانزده بار تجدید چاپ و به شش زبان زندهٔ دنیا ترجمه شده‌است.

درگذشت 
وی در ۱۴ مرداد ۱۳۸۳ در سن ۴۷ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت و در قبرستان شهر سوق (واقع در استان کهگیلویه و بویر احمد) به وصیت خود وی و به دلیل اینکه مادرش در آنجا دفن شده بود به خاک سپرده شد. علت مرگ وی بنا به گواهی فوت ایست قلبی بوده‌است.

سال‌شمار وقایع مهم زندگی 
حسین پناهی در ۶ شهریور ۱۳۳۵ در روستای دژکوه در استان کهگیلویه و بویراحمد چشم به جهان گشود. پدرش «علی‌پناه» و مادرش «ماه‌کنیز» نام داشت.

۱۳۴۱ رفتن به مکتب‌خانه دژکوه

۱۳۴۵ اتمام دوره ابتدایی

۱۳۴۶ ترک دژکوه، رفتن به سوق
 خواندن کلاس ششم

۱۳۴۷
رفتن به بهبهان و گرفتن سیکل

۱۳۵۱
رفتن به قم و طلبگی

۱۳۵۴
رها کردن درس حوزوی
سفر به شوشتر و یکسال آموزگاری در آن شهر

۱۳۵۵
اقامت در اهواز و اشتغال به شغل‌های مختلف

۱۳۵۶
بازگشت به روستای دژ کوه و ازدواج با همسرش شوکت

۱۳۵۷
رفتن به اهواز و کار در کتابخانه‌ای در آن شهر
تولد فرزند نخست (لیلا)

۱۳۵۹
رفتن به جبهه عضویت در سپاه پاسداران و فعالیت در بخش‌های فرهنگی
تولد دومین فرزند (آنا)

۱۳۶۰
مهاجرت به تهران
سکونت در دربند تهران
عضویت در گروه تئاتری آناهیتا

۱۳۶۱
نخستین تجربه‌های نمایشنامه‌نویسی
نوشتن یک گل و بهار
کارگردانی نمایشنامه خوابگردها

۱۳۶۲
نوشتن آسانسور
نوشتن و کارگردانی تله‌تئاتر سرودی برای مادران

۱۳۶۳
تولد سومین فرزند (سینا)
نخستین تجربه‌های بازی در تله‌تئاترهای تلویزیونی
بازی در سریال محله بهداشت
نوشتن به سبک آمریکایی

۱۳۶۴
استخدام در صدا و سیما
بازی در سریال گرگ‌ها
نوشتن دل شیر
نوشتن دو مرغابی در مه

۱۳۶۵
نخستین بازی در سینما
بازی در فیلم سینمایی گال
بازی در فیلم سینمایی گذرگاه
بازی در تله‌تئاترهای دو مرغابی در مه

۱۳۶۶
کارگردانی تله‌تئاتر ماجراهای رونالدو و مادرش
بازی تله‌تئاتر در آیینه خیال

۱۳۶۷
بازی در فیلم سینمایی در مسیر تندباد
بازی در فیلم سینمایی هی جو
بازی در فیلم سینمایی ارثیه
بازی در فیلم سینمایی نار و نی
نوشتن نخستین شعرها

۱۳۶۸
فوت مادر
بازی در فیلم سینمایی راز کوکب
نوشتن مجموعه شعر من و نازی

۱۳۶۹
بازی در فیلم سینمایی چاووش
بازی در فیلم سینمایی سایه خیال
دیپلم افتخار بهترین بازیگر جشنواره فجر برای فیلم سایه خیال
نوشتن پیامبران بی‌کتاب

۱۳۷۰
بازی در فیلم سینمایی اوینار
بازی در فیلم سینمایی مهاجر
نوشتن کابوس‌های روسی

۱۳۷۱
نوشتن گوش بزرگ دیوار
بازی در فیلم سینمایی هنرپیشه
بازی در فیلم سینمایی مرد ناتمام

۱۳۷۲
نوشتن خروس‌ها و ساعت‌ها
انتشار کتاب من و نازی

۱۳۷۳
بازی در فیلم سینمایی آرزوی بزرگ
بازی در فیلم سینمایی روز واقعه

۱۳۷۴
نوشتن بازی و کارگردانی سریال بی‌بی یون برای تلویزیون، سریال توقیف و چند سال بعد نسخه سانسور شده آن از تلویزیون نمایش داده شد. (در حدود دو سوم کل مجموعه)
انتشار دو مرغابی در مه

۱۳۷۵
انتشار آلبومی از دکلمه شعرهایش با نام ستاره‌ها
بازی در سریال دزدان مادر بزرگ

۱۳۷۶
به صحنه بردن نمایش چیزی شبیه زندگی
انتشار چیزی شبیه زندگی
انتشار بی‌بی یون
انتشار خروس‌ها و ساعت‌ها

۱۳۷۷
بازی در فیلم سینمایی کشتی یونانی

۱۳۷۸
نوشتن دیالوگ‌های سریال امام علی و بازی در آن

۱۳۷۹
بازی در سریال یحیی و گلابتون

۱۳۸۰
بازی در سریال آژانس دوستی

۱۳۸۱
نوشتن مجموعه نمی‌دانم‌ها
بازی در سریال روزگار قریب

۱۳۸۲
بازی در سریال آواز مه
نوشتن مجموعه سال‌هاست که مرده‌ام

۱۳۸۳
آغاز ضبط آلبوم دوم دکلمه‌هایش از خرداد ماه
تصمیم برای جمع‌آوری مجموعه شعرهایش
پایان ضبط دکلمه شعرهایش در شب یک شنبه یازدهم مرداد
آخرین تماس تلفنی با پسرش سینا در ساعت ۹ شب چهارشنبه چهاردهم مرداد
فوت در ۱۴ مرداد ۱۳۸۳
کشف پیکرش توسط دخترش آنا در ساعت ۱۰ شب شنبه ۱۷ مرداد در خانه‌اش واقع در خیابان جهان‌آرا
معاینه پزشکی قانونی و تعیین «ایست قلبی» به عنوان علت مرگ
تدفین پیکرش در سوق به تاریخ سه شنبه بیست و یکم مرداد ۱۳۸۳
انتشار آلبوم دکلمه آخرین سروده‌هایش به نام «سلام، خداحافظ» در پانزدهم مهر ماه
انتشار مجموعه کامل اشعارش به نام «چشم چپ سگ» در هفت دفتر در اردیبهشت ۱۳۸۴
۱۳۹۰
انتشار دو سی دی دکلمه‌هایش با نام راه با رفیق.

وی یک دفتر شعر و یک نوشته تئاتر به نام چیزی شبیه زندگی ۲ دارد که هنوز چاپ نشده‌اند.

فیلم‌شناسی

سینما

تلویزیون

تله‌تئاتر

کتاب‌شناسی 
 ۱۳۹۴ - دو مرغابی در مه (دو مرغابی در مه، گوش بزرگ دیوار: دو نمایشنامه)
 ۱۳۹۳ - نامه‌هایی به آنا (۲) (کتاب شعر، نشر آناپنا)
 ۱۳۹۳ - سرودی برای مادران (نمایش‌نامه، نشر آناپنا)
 ۱۳۹۲ - جهان زیرسیگاری من است (مجموعه مصاحبه‌ها سال‌های ۱۳۶۸–۱۳۷۶، انتشارات آناپنا)
 ۱۳۹۲ - نوید یک روز بلند نورانی (مجموعه مصاحبه‌ها سال‌های ۱۳۷۶–۱۳۸۳، انتشارات آناپنا)
 ۱۳۹۰ - راه با رفیق (کتاب شعر، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۸۶ - ستاره‌ها (کتاب شعر، انتشارات دارینوش، این اثر اولین بار در سال ۱۳۷۵ با نام ستاره منتشر شد)
 ۱۳۸۶ - نمی‌دانم‌ها (دفتر هفتم مجموعه شعر چشم چپ سگ، نشر دارینوش)
 ۱۳۸۴ - سلام خداحافظ (کتاب شعر، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۸۴ - نامه‌هایی به آنا (دفتر ششم از مجموعه شعر چشم چپ سگ، نشر دارینوش) - ۱۳۸۴
 ۱۳۸۴ - افلاطون کنار بخاری (دفتر دوم از مجموعه شعر چ‍ش‍م چ‍پ س‍گ، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۸۴ - سال‌هاست که مرده‌ام (کتاب شعر، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۸۴ - کابوس‌های روسی (دفتر چهارم از م‍ج‍م‍وع‍ه شعر چ‍ش‍م چ‍پ سگ، نشر دارینوش)
 ۱۳۸۳ - به وقت گرینویچ (از م‍ج‍م‍وع‍ه شعر چ‍ش‍م چ‍پ س‍گ، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۸۳ - چشم چپ سگ (مجموعه شعر، انتشارات دارینوش)
 ۱۳۷۷ - خروس‌ها و ساعت‌ها (مجموعه قصه، انتشارات الهام)
 ۱۳۷۶ - من و نازی (کتاب شعر، نشر الهام)
 ۱۳۷۶ - چیزی شبیه زندگی (انتشارات الهام)
 ۱۳۷۳ - بی‌بی‌یون (طولانی‌تر از فیلمنامه، انتشارات الهام)

سه اثر سلام خداحافظ، ستارها و راه با رفیق با دکلمه و صدای حسین پناهی منتشر شده‌است. کتاب‌هایی شامل آخرین اشعار و نوشته‌های او هنوز به چاپ نرسیده‌است.

جوایز

جشنواره فیلم فجر

جستارهای وابسته 
 شعر سپید

منابع

پیوند به بیرون 

 
 
 
 مسئله سوگ، یادداشت فرهاد اکبرزاده درباره زبان و جهان حسین پناهی، روزنامه شرق
 حسین پناهی؛ تجسم یک مهربانی معصوم / فردا نیوز

اهالی سوق (شهر)
بازیگران مرد اهل ایران
بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایران
بازیگران مرد فیلم اهل ایران
درگذشتگان ۱۳۸۳
درگذشتگان ۲۰۰۴ (میلادی)
روحانیان شیعه تارک لباس روحانیت
زادگان ۱۳۳۵
زادگان ۱۹۵۶ (میلادی)
شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
شاعران لر
شاعران مرد اهل ایران
فیلم‌نامه‌نویسان اهل ایران
کارگردانان فیلم اهل ایران
لرهای اهل ایران
نمایشنامه‌نویسان مرد اهل ایران
نویسندگان مرد اهل ایران
نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران