اریک فروم

اریش فروم  (زادهٔ ۲۳ مارس ۱۹۰۰ – درگذشته ۱۸ مارس ۱۹۸۰) روان‌کاو، جامعه‌شناس، روان‌شناس اجتماعی بلندآوازهٔ مکتب فرانکفورت و همچنین یک سوسیال دموکرات و از برجسته‌ترین فیلسوفان مکتب اومانیستی آمریکایی آلمانی‌تبار است. او در آثارش کوشید تا ارتباط متقابل روان‌شناسی و جامعه را شرح دهد و معتقد بود که با به‌کار بستن اصول روانکاوی، به عنوان علاج مشکلات و بیماری‌های فرهنگیِ بشر، راهی به سوی تحقّق یک «جامعهٔ معقول» و متعادل از لحاظ روانی خواهد یافت.

زندگی 
اریش فروم در فرانکفورت آم ماین آلمان به دنیا آمد. تحصیلات خود را در دانشگاه‌های هیدلبرگ و مونیخ و انستیتو روانکاوی برلین ادامه داد. بعد از ظهور نازیسم در آلمان به ژنو رفت و سرانجام در سال ۱۹۳۴ به آمریکا مهاجرت کرد و تابعیت این کشور را پذیرفت و در دانشگاه کلمبیای نیویورک مشغول به فعالیت شد، سپس به مکزیک رفت و در دانشگاه مستقل ملی مکزیک کرسی روانکاوی را تأسیس کرد. وی در انتهای عمر خویش به سوئیس بازگشت و در ۱۹۸۰ درگذشت.

دیدگاه نسبت به دین 
اریش فروم ابتدا ادیان را به ادیان خودکامه و انسان‌گرا تقسیم می‌کند و بعد از توضیح هریک به سراغ منشأ دین می‌رود و اشاره می‌کند که وجود دو نیاز عمده در انسان‌ها، باعث پدید آمدن گرایش بشر به دین شده‌است، که عبارت اند از:
 نگرش مشترک و همگانی: انسان‌ها برای به دست آوردن زندگی اجتماعی سالم و به دور از تنش، نیازمند وحدت در دیدگاه‌ها و نظریاتشان هستند. اگر در بین دیدگاه‌ها تشتّتِ آرا وجود داشته باشد، زندگی اجتماعی از هم می‌پاشد و افراد به تفاهم و ارتباط اجتماعی نمی‌رسند؛ ولی دین به پیروانش دیدگاه مشترک می‌دهد و مانع از هم پاشیدگی جامعه می‌شود.
 کانون احساس تعلّق مشترک: نیاز دیگر انسان این است که باید احساس تعلّق به جایی داشته باشد. انسان از آزادی مطلق وحشت دارد. چون اگر انسان آزادی مطلق داشته باشد، نسبت به هر کاری احساس مسئولیّت می‌کند و خود را نسبت به آن پاسخ‌گو می‌داند؛ ولی اگر خود را تابع حکم یک فرد یا گروهی خاص یا مجموعه دستورهای دینی و آیینی بداند، مسئولیّت‌ها را بر دوش آمر و ناهی می‌اندازد و خود را از مسئولیّت‌ها و جواب‌گویی به مسائل مختلف رها می‌سازد. انسان از آزادی می‌گریزد، چون می‌خواهد در دام مسئولیّت که لازمهٔ آزادی است نیفتد از آن‌جا که انسان همواره به سراغ کانون سرسپردگی و تعلّق می‌رود، بازار دیکتاتوری حاکمان بسیار رونق دارد. دیکتاتوری‌ها گرچه از انسان سلب آزادی می‌کنند، ولی از این نظر که بار مسئولیّت اعمال آن‌ها را بر دوش می‌گیرند، موجب سرسپردگی خواهند بود. سپس انسان برای توجیه این سرسپردگی، متوجّه دین می‌شود و بخش فقه و اخلاق، این کانون سرسپردگی را بیان می‌کند.
از طرف دیگر، ادیان دیکتاتور، چون احکام بیش‌تری دارند، این دو نیاز را بهتر و به خوبی تأمین می‌کنند؛ ولی ادیانِ انسان‌گرا گرچه به حق هستند، امّا در برابر ادیان دیکتاتور و خودکامه رونقی ندارند.
در یک‌کلام، فروم ابراز می‌دارد که دین خاستگاه اجتماعی دارد، زیرا دین به انسان‌ها دید مشترک و حسّ تعلّق خاطر مشترک می‌دهد و هر اجتماعی به این دو عامل نیاز دارد؛ لذا دین در خدمت نیازهای جامعه است و برای تأمین بخشی از نیازهای انسان پدیدار شده‌است.

آثار مشهور ترجمه شده به فارسی 
 گریز از آزادی ترجمه عزت‌الله فولادوند، انتشارات مروارید/ فیروزه
 انسان برای خویشتن، پژوهشی در روانشناسی اخلاق ترجمه اکبر تبریزی، انتشارات کتابخانه بهجت
 روانکاوی و دین ترجمه آرسن نظریان، انتشارات مروارید/ فیروزه
 زبان ازیادرفته؛ درک و تعبیر رؤیا، داستان‌های کودکان و اساطیر ترجمه ابراهیم امانت، انتشارات مروارید/ فیروزه
 جامعه سالم ترجمه اکبر تبریزی، انتشارات کتابخانه بهجت
 هنر عشق ورزیدن ترجمه پوری سلطانی، انتشارات مروارید/ فیروزه
 رسالت زیگموند فروید ترجمه فرید جواهرکلام، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی (با همکاری مؤسسه انتشارات فرانکلین)
 ذن بودیسم و روانکاوی
 سرشت راستین انسان (نام اصلی: برداشت مارکس از انسان) ترجمه فیروز جاوید، انتشارات مروارید/ فیروزه
 آیا انسان پیروز خواهد شد؟: حقیقت و افسانه در سیاست جهانی ترجمه عزت‌الله فولادوند، انتشارات مروارید/ فیروزه
 فراسوی زنجیرهای پندار ترجمه بهزاد برکت، انتشارات مروارید/ فیروزه
 جزم اندیشی مسیحی و جستارهایی در مذهب، روانشناسی و فرهنگ ترجمه منصور گودرزی، انتشارات مروارید/ فیروزه
 دل آدمی و گرایشش به خیر و شر ترجمه گیتی خوشدل
 شما باید به خدایان مانید
 انقلاب امید: در ریشه‌های عوامل غیراومانیستی و اومانیستی جامعه صنعتی ترجمه مجید روشنگر، انتشارات مروارید/ فیروزه
 بحران روانکاوی ترجمه اکبر تبریزی، انتشارات مروارید/ فیروزه
 آناتومی ویران‌سازی انسان ترجمه احمد صبوری، انتشارات آشیان
 داشتن یا بودن؟ ترجمه اکبر تبریزی، انتشارات مروارید/ فیروزه
 به‌نام زندگی ترجمه اکبر تبریزی، انتشارات مروارید/ فیروزه
 هنر بودن، ترجمه پروین قائمی، انتشارات آشیان

پانویس

پیوند به بیرون 

 
 www.erich-fromm.de
 انجمن جهانی اریش فروم
 اریش فروم و رؤیای "جامعه سالم" (علی امینی برای دویچه‌وله فارسی)

آلمانی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
آمریکایی‌های آلمانی-یهودی‌تبار
اخلاق‌گرایان اهل ایالات متحده آمریکا
استادان دانشگاه ایالتی میشیگان
استادان دانشگاه کلمبیا
استادان دانشگاه مستقل ملی مکزیک
افراد آلمانی یهودی‌تبار
افراد آمریکایی آلمانی‌تبار
افراد آمریکایی یهودی‌تبار
انسان‌گرایان اهل آلمان
انسان‌گرایان اهل ایالات متحده آمریکا
انسان‌گرایان یهودی
اهالی تیسینو
اهالی فرانکفورت آم ماین
اهالی کورناواک
اهالی مکزیکوسیتی
بی‌خدایان اهل آلمان
بی‌خدایان اهل ایالات متحده آمریکا
بی‌خدایان یهودی
تاریخ روان‌پزشکی
دانشمندان علوم اجتماعی یهودی اهل ایالات متحده آمریکا
دانشمندان یهودی
دانش‌آموختگان دانشگاه روپرشت-کارلز هایدلبرگ
دانش‌آموختگان دانشگاه کلمبیا
دانش‌آموختگان دانشگاه نیویورک
درگذشتگان ۱۹۸۰ (میلادی)
دور از وطن‌های اهل ایالات متحده آمریکا در سوئیس
روانشناسان سده ۲۰ (میلادی)
روانکاوان اهل آلمان
روان‌شناسان اجتماعی اهل ایالات متحده آمریکا
روان‌شناسان اهل آلمان
روان‌شناسان اهل ایالات متحده آمریکا
زادگان ۱۹۰۰ (میلادی)
سوسیالیست‌های اهل ایالات متحده آمریکا
سوسیال‌دموکرات‌ها
سوسیال‌دموکرات‌های اهل اروپا
ضد ملی‌گرایان
ضد-سرمایه‌گرایان آمریکایی
فعالان ضد جنگ‌افزارهای هسته‌ای اهل آلمان
فیلسوفان اهل آلمان
فیلسوفان اهل ایالات متحده آمریکا
فیلسوفان بی‌خدا
فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل آلمان
فیلسوفان یهودی
مارکسیست‌های اهل ایالات متحده آمریکا
مکتب فرانکفورت
مهاجران یهودی گریخته از آلمان نازی به ایالات متحده
نظریه‌پردازان مارکسیست
نویسندگان اهل فرانکفورت
نویسندگان مارکسیست
نویسندگان مرد اهل آلمان
یهودیان اهل آلمان
یهودیان سوسیالیست