سید محمدرضا گلپایگانی

سید محمدرضا موسوی گلپایگانی (۱ فروردین ۱۲۷۸ گلپایگان–۱۸ آذر ۱۳۷۲ قم/۱۳۱۶–۱۴۱۴ ه‍.ق) از مراجع تقلید و عالمان شیعه در دوران معاصر بود که پس از سید حسین طباطبایی بروجردی، به مرجعیت رسید.

او از زمره مخالفان حکومت پهلوی و از همراهان سید روح‌الله خمینی بود که پس از تبعید وی به عراق، بیانیه‌ها، اعلامیه‌ها، تلگراف‌ها و سخنرانی‌هایی در حمایت از سید روح‌الله خمینی و انقلاب اسلامی ایراد کرد.

تأسیس بیمارستان آیت‌الله گلپایگانی، مدارس علمیه، دارالقرآن الکریم و مجمع اسلامی جهانی لندن از فعالیت‌های او بود.

خانواده 
سید محمدرضا گلپایگانی در ۹ ذیقعده ۱۳۱۶ در شهر گوگد شهرستان گلپایگان متولد شد. او در دو سالگی مادرش و در سن نه سالگی پدرش را از دست داد.

در حوزه علمیه 
سید محمدرضا گلپایگانی تحصیلات خود را از گوگد آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل عازم گلپایگان شد. در گلپایگان دروس سطح را فرا گرفت سپس برای تکمیل تحصیلات خود به اراک رفت.
زمانی که عبدالکریم حائری یزدی و فرزندش مرتضی حائری یزدی به همراه محمد تقی خوانساری به قصد زیارت آستان حرم فاطمه معصومه از اراک به قم رفتند، با درخواست‌های روحانیون این شهر مبنی بر ماندن در قم مواجه شدند. به دنبال اقامت حائری یزدی در شهر قم، گلپایگانی به همراه جمعی دیگر به دعوت رسمی استادش حائری به سوی این شهر حرکت کرد و در مدرسه فیضیه ساکن شد و به تحصیل در حوزه ادامه داد. او مدت چند ماهی را در شهر نجف و در کنار کسانی چون محمدحسین نائینی ،سید ابوالحسن اصفهانی و محمدحسین غروی اصفهانی سپری کرد، اما قم به عنوان محل اصلی تحصیل او بود. او در ۲۴ سالگی به درجه اجتهاد رسید.

درگذشت 
گلپایگانی روز پنجشنبه هجدهم آذر ۱۳۷۲ (۲۴ جمادی‌الثانی ۱۴۱۴) در شهر تهران درگذشت. از سوی دولت هفت روز عزای عمومی و یک روز تعطیل اعلام گردید. پیکر او روز جمعه ابتدا در شهر تهران با حضور سید علی خامنه‌ای و مردم تشییع شد و سپس روز شنبه در قم تشییع و نماز به امامت لطف‌الله صافی گلپایگانی (دامادش) بر او خوانده شد و در مسجد بالاسر حرم فاطمه معصومه در کنار دیگر مراجع تقلید به خاک سپرده شد.

آثار فقهی 
آثار به جای مانده از او شامل کتب و تألیفاتی به شرح زیر است:

 افاضة العوائد
 حاشیه بر وسیلةالنجاه
 حاشیه بر عروةالوثقی
 مجمع المسائل
 ارشاد المسائل
 هدایة العباد
 کتاب الطهاره
 الهدایه الی من له الولایه
 کتاب القضاء
 بغیةالطالب فی شرح المکاسب
 الدرالمنضود فی احکام الحدود
 نتایج الافکار فی نجاسةالکفار
 کتاب الحج، رساله محرمات بالسبب
 رساله فی عدم تحریف القرآن
 صلاةالجمعه و عیدین، مناسک حج
 احکام عمره، احکام النساء
 مختصرالاحکام
 توضیح المسائل

اندیشهٔ سیاسی 
از نظر او در زمان غیبت امام زمان در صورت امکان باید حکومت اسلامی تشکیل شود. او در کتاب مجمع المسائل به تلازم اعتقاد به ولایت ائمه و ضرورت تشکیل حکومت اسلامی در زمان غیبت اشاره می‌کند و در ترسیم شکل حکومت، عنصر ولایت فقیه را به عنوان اصلی‌ترین نسخه نظام اسلامی معرفی می‌کند. او تأکید می‌کند که اختیار فقیهان عادل فراتر از چارچوب احکام شرعی اولیه و ثانویه نیست. او ولایت مطلقه فقیه را نمی‌پذیرد.

دیگر فعالیت‌ها 
او فعالیت‌های فرهنگی دیگری نیز داشت که از آن جمله می‌توان به تأسیس این مراکز اشاره کرد:
 مراکز درمانی و بهداشتی از جمله بیمارستان آیت‌الله گلپایگانی در شهر قم و شهر گوگد (یکی از مناطق شهرستان گلپایگان).
 خانه عالم در نقاط مختلف.
 دارالقرآن الکریم.
 مدرسه و کتابخانه آیت‌الله گلپایگانی.
 مرکز کامپیوتری معجم المسائل الفقهیة.
 بیمارستان زنان و زایشگاه ولی عصر (عج).
 دارالایتام.
 مؤسسه خیریه ولی عصر (عج).
 چندین مدرسه علمیه.

استادان 
از جمله استادان او می‌توان به کسان زیر اشاره کرد:

 عبدالکریم حائری یزدی
 محمدحسین غروی اصفهانی
 آقا ضیاءالدین عراقی
 سیدابوالحسن اصفهانی

پانویس

منابع 
 استادی، یادنامه آیت‌الله العظمی اراکی، اراک، ۱۳۷۵ش.
 سنگربانان اسلام ج اول تألیف آیت‌الله حاج سید هادی غضنفری خوانساری
 سایت شخصیت نگار.
 پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
 سایت جماران.
 هاشمیان فر سید حسن، گونه‌شناسی رفتار سیاسی مراجع تقلید شیعه، تهران ۱۳۹۰.

پیوند به بیرون 
 مجموعه عکس‌های آیت‌الله گلپایگانی
 زندگینامه آیت‌الله العظمی سیدمحمدرضا گلپایگانی

آیت‌الله‌ها
اهالی گلپایگان
خاک‌سپاری‌ها در مسجد بالاسر (حرم فاطمه معصومه)
درگذشتگان ۱۴۱۴ (قمری)
درگذشتگان ۱۹۹۳ (میلادی)
روحانیان شیعه اهل ایران
رهبران مذهبی اهل ایران
زادگان ۱۳۱۶ (قمری)
زادگان ۱۸۹۸ (میلادی)
زادگان ۱۸۹۹ (میلادی)
عالمان شیعه
مراجع تقلید در دوره پهلوی
مراجع تقلید در دوره جمهوری اسلامی
مراجع تقلید شیعه اهل استان اصفهان
مراجع تقلید شیعه اهل استان قم