شبه‌نظامی

[[File:Minute Man Statue Lexington Massachusetts cropped.jpg|thumb|مجسمه یادبود کاپیتان جان پارکر، فرمانده نیروهای شبه نظامی ماساچوست، در طی جنگ انقلابی آمریکا]]

شبه‌نظامی یا میلیشیا  به نیروی مسلحی گفته می‌شود که از «شهروندان عادی» تشکیل شده باشند. واژهٔ «شبه نظامی» یک تعریف کلی از «نیروهای به پا خاسته از مردم بومی همان منطقه» و جنگ‌سالار است. اما در شرایط مختلف، ممکن است کارآمدی دیگری نیز از خود بروز دهد. هدف از تشکیل این‌گونه نیروها در شرایط مختلف، متفاوت است، این نیروها می‌توانند به عنوان سرباز به جنگ‌ها اعزام شوند و در کنار سربازان دیگر، برای کشور یا هدفشان، نبرد مسلحانه انجام دهند. اما عموماً در سرزمین هائی که حکومتی نوپا دارند یا در شرف برپائی حکومتی جدید و متفاوت هستند، تشکیل شده، و با هدف تقویت «نیروی دفاعی تضعیف شده در اثر انقلاب، شورش، و هرگونه بی نظمی متعاقب آن»، و برقراری نظم و امنیت در سطح شهرها، یا اجرای قوانین اضطراری یا خدمات «شبه نظامی» (در مواقع اضطراری) است.

به این‌گونه نیروها، مزد دائمی داده نمی‌شود و «مدت خدمت رسمی» ندارند.
به این ترتیب، «شبه نظامیان» می‌توانند به صورت «نمونه‌های مسلح» یا «شبه غیرنظامی» باشند.

در زبان‌های اروپایی به شبه نظامیان «میلیشیا» می‌گویند. اصطلاح میلیشیا را در پارسی در معانی نادقیق دیگری نیز به‌کار برده‌اند.

برای نمونه:
به افرادی که به صورت پاره‌وقت (یا در زمان نیاز به آن‌ها) با یک سازمان نظامی همکاری می‌کنند میلیشیا گفته می‌شود.

 برخی از مواردی که واژه "شبه‌نظامی" برای آنها استفاده می‌شود 
 برخی از مواردی که واژه "شبه نظامی" برای آن‌ها استفاده می‌شود عبارتند از:
 نیروهای شبه نظامی درگیر خدمات دفاعی، برای دفاع از مردم عادی در سطح شهرها، برای کنترل اجرای نظم و قوانین جدید.
 همه نیروهای واجد شرایط دریافت سلاح در سطح جامعه، که به لحاظ فکری با نیروهای میلیشیا هم فکر هستند.
 زیرمجموعه ای از این نیروها که صرف نظر از تعهد قانونی، دعوت به همکاری می‌شوند.
 یک نیروی مردمی و غیردولتی، که لزوماً به‌طور مستقیم توسط قدرت حاکم حمایت یا تحریم نمی‌شود.
 یک نیروی مسلح نامنظم که رهبر آن را قادر به کنترل نظامی، اقتصادی و سیاسی بر یک قلمرو فرامنطقه ای در یک حکومت مستقل می‌کند (نگاه کنید به: جنگ‌سالار).
 یک ارتش رسمی و سازماندهی شده ذخیره، متشکل از سربازان شهروندی. که در کشورهای مختلف به نام‌های مختلفی خوانده می‌شوند، مانند نیروی احتیاط ارتش، گارد ملی، یا نیروهای دفاعی دولتی نامیده می‌شود.
 نیروهای پلیس ملی در چندین کشور سابق کمونیست مانند اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای پیمان ورشو، بلکه در SFR غیرقانونی یوگسلاوی نیز حضور دارند.
 این اصطلاح در روسیه و سایر کشورهای سابق کشورهای مستقل مشترک المنافع به سر می‌برد، جایی که آن‌ها به عنوان «میلیشیا» شناخته می‌شوند.

 برخی از نیروهای شبه نظامی شناخته شده 
 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران 
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک سازمان شبه نظامی در دنیا است در جهان است که در نخستین روزهای پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار و رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران) تشکیل شد.
روح‌الله خمینی در دوم اردیبهشت سال ۱۳۵۸ طی فرمانی به شورای انقلاب اسلامی رسماً تأسیس این نهاد را اعلام کرد و شورای انقلاب با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گام اساسی را در جهت سازماندهی این نهاد برداشت.

این سازمان در حال حاضر، دارای تقسیمات سازمانی گسترده، در حد یک ارتش کلاسیک بوده، و صرفاً به لحاظ انضباطی، تحت امر فرماندهی نیروهای مسلح ایران است و فعالیت‌های بین‌المللی گوناگونی را با همکاری دیگر گروه‌های شبه نظامی منطقه ای انجام می‌دهد. در سال‌های گذشته از سوی برخی دولتها و سازمانهای بین‌المللی، اتهاماتی متوجه این سازمان بوده این که جمهوری اسلامی همواره آن‌ها را رد کرده‌است.انتصاب سردار غلامحسین غیب‌پرور به ریاست سازمان بسیج- farsi.khamenei.ir- 19 آذر 95حسین بشیریه، انقلاب و بسیج سیاسی،انتشارات دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران، چاپ هفتم،1387ش، صص78-81

 بسیج نیروها 
بسیج مجموع منابع نیروی انسانی، مواد و خدماتی که یک کشور می‌تواند برای تأمین نیازمندی‌های قابل پیش‌بینی نظامی و غیرنظامی زمان جنگ خود همراه با طرح‌ها و برنامه‌های لازم برای استفاده مؤثر از این ثروت‌ها آماده کند گفته می‌شود.

از توانائی نیروی انسانی و تجهیزات این نیروها در زمان صلح و پس از استقرار کامل حکومت نوپا، استفاده‌های دیگری همچون خدمات سازندگی و کشاورزی و غیره استفاده شود.

در ایران، پس از حوادث انقلاب ۱۳۵۷، و متعاقب آن، ادغام نیروهای مسلح مردمی، ساختار تشکیلاتی مسلح و منظمی به‌نام بسیج، تحت فرماندهی سپاه تشکیل گردید و از سال ۱۳۵۹ رسمیت پیدا کرد.

 حشد الشعبی 
حشد الشعبی  که به بسیج عراق نیز معروف است، به نیروهای شبه‌نظامی عراق گفته می‌شود که در کنار ارتش این کشور قرار دارند و با هدف مبارزه علیه داعش سازمان دهی شده‌اند. این نیرو از حدود ۴۰ گروه مختلف تشکیل شده که عمدتاً گروه‌های شیعه هستند اما گروه‌های سنی مذهب و مسیحی و ایزدی نیز در آن حضور دارند. بسیاری از این گروه‌های شیعه قبلاً به‌طور مستقل در عراق و به خصوص علیه نیروهای ائتلاف فعالیت داشته‌اند. در روز ۲۶ نوامبر ۲۰۱۶ با اکثریت آرای مجلس عراق به عنوان یک سپاه جدا از ارتش رسمیت پیدا کرد. این گروه از سوی نهادهای جهانی مدافع حقوق بشر چندین بار به دست داشتن در کشتار بیرحمانه  نظامیان داعش متهم شده‌است.

 میلیشیای قبایل افغان 
روزنامه نیویورک تایمز روز ۲۲ نوامبر ۲۰۰۹ در خصوص میلیشیای قبایل افغان نوشت که دولت‌های دو کشور آمریکا و افغانستان می‌خواهند در مبارزه با طالبان از این نیروها برای تأمین صلح بیشتر استفاده نمایند، که وظیفهٔ آن‌ها دفاع از روستاها و مراقبت از پست‌های نگهبانی است.

 ریشه یابی 
 واژه میلیشیا  به نیروی مسلحی گفته می‌شود که از شهروندان عادی تشکیل شده باشند. به حداقل ۱۶۰۰ سال قبل و در زمان روم باستان بر می‌گردد و سر جان اسمیت از آن بعنوان برخی اوقات نظامی یاد کرده‌است.
 واژه militia از لاتین باستانی آمده‌است، که در آن به معنای خدمات دفاعی بود، که متشکل از یک محافظ (مسلح) است که می‌تواند  volgas militum  باشد. لازم است ذکر شود که این اصطلاح توسط چندین کشور به معنای «فعالیت‌های دفاع» استفاده می‌شود.
 -itia /i:tia/: a state, activity, quality or condition of being
 militia /mil:i:tia/: Military service

 منابع 

 Tsouras, P.G. Changing Orders: The evolution of the World's Armies, 1945 to the Present'' Facts On File, Inc, 1994. 
 فرهنگ هزارواژهٔ نظامی، مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر واژه‌گزینی نظامی ستاد کل نیروهای مسلح، بهار ۱۳۹۲.

سازمان‌های شبه‌نظامی
سیاست اسلحه
شبه‌نظامی‌ها
گروه‌های شورشی نظامی
نظامی‌گری