شیر کوهی

شیر کوهی  و (نام علمی: Puma concolor) گونه‌ای گربه‌سان بزرگ از زیرخانواده گربه‌ایان کوچک و بومی قاره آمریکا است. زیستگاه این جانور از کوه‌های آند در آمریکای جنوبی تا یوکان در کانادا را شامل می‌شود. شیرکوهی بزرگ‌ترین گربه‌سان قاره آمریکا بعد از جگوار می‌باشد. پوما جانوری با انطباق‌پذیری بسیار بالاست که در زیستگاه‌های گوناگونی زندگی کرده و از طعمه‌های مختلف تغذیه می‌کند. بیشتر شب‌زی و پگاه‌رو است اما در طول روز هم دیده می‌شود.

شیر کوهی درنده‌ای کمین‌کننده می‌باشد که طعمهٔ اصلی‌اش سم‌داران از جمله گوزن می‌باشد با این حال از طعمه‌های کوچک مثل جوندگان و حشره‌ها نیز تغذیه می‌کند و گاهی نیز به دام‌های اهلی حمله می‌کند. بوته‌زارهای متراکم و مناطق صخره‌ای را که امکان کمین کردن وجود دارد ترجیح می‌دهد اما در دشت‌های باز هم زندگی می‌کند. پوما مثل بقیه گربه‌سانان قلمروطلب است و قلمرو بسیار بزرگی دارد. تراکم جمعیتی کمی دارد و در برخی مناطق رقیب شکارچیان دیگری چون جگوار، گرگ، خرس سیاه آمریکایی و تمساح آمریکایی است.

شکار گسترده و توسعه سکونت‌گاه‌های انسانی پس از ورود اروپایی‌ها به آمریکا نسل شیرهای کوهی در بسیاری از مناطق، به خطر افتاد. به‌عنوان مثال، زیرگونهٔ شیر کوهی شرقی در ابتدای سده بیستم در مناطق شرقی آمریکای شمالی به استثنای جمعیت کوچکی از شیرهای کوهی فلوریدا منقرض شد اما در سال‌های اخیر گسترش قلمرو پوما از غرب به شرق مشاهده شده‌است و حتی در ایالت کنتیکت در ساحل اقیانوس اطلس نیز دوباره مشاهده شده‌اند.

نام‌گذاری 
نام انگلیسی آن به نام‌های Puma، Cougar و Mountain lion است. در زبان فارسی، نام آن با "شیر کوهی" شناخته‌شده است. هر چند این جانور شیر کوهی نامیده می‌شود اما جزو زیرگونه های شیر نیست و تنها به دلیل شباهت آن به شیر، در زبان فارسی و انگلیسی «شیر کوهی» نامیده می‌شود. این جانور گاهی با نام پوما، نامیده می‌شوند که به نام سردۀ این گونه  اشاره دارد. در نام علمی گونه (concolor)، یک‌رنگی و هم‌رنگی کل بدن این جانور را یادآور می‌سازد. همچنین «پوما» نماد برخی از لباس‌های و ابزار ورزشی است. هرچند ده‌ها نام برگرفته از افسانه‌های مردمان بومی قاره آمریکا برای این گربه‌سان وجود دارد اما بیشتر دانشمندان آن را با نام پوما (puma) می‌شناسند.

رده‌بندی 
نام علمی شیر کوهی (Felis concolor)، در سال۱۷۷۱ توسط کارل لینه، پیشنهاد شد و این جانور در ۱۸۳۴ در سرده شیر کوهی و دستهٔ گربه‌ایان کوچک قرار داده شد. پوماها ارتباط تکاملی نزدیکی با جگواروندی و یوزپلنگ‌ها دارند. تا سال ۲۰۱۷، دو زیرگونه از شیرهای کوهی شامل شیر کوهی آمریکای جنوبی و شیر کوهی آمریکای شمالی، شناسایی و تأیید شده‌اند.

ویژگی‌ها 
شیرکوهی از جمله گربه‌سانان باریک‌اندام و چابک به‌شمار می‌رود. این جانور، چهارمین گربه‌سان بزرگ در میان تمامی گربه‌سانان است. یک شیرکوهی بالغ، ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر قد تا شانه دارد. طول شیر کوهی نر در حدود ۲٫۴ متر از بینی تا انتهای دم است. شیرهای کوهی ماده در حدود ۱.۵ متر طول دارند و به‌طور کلی طول این جانور، در بازهٔ ۱٫۵۰ تا ۲ متر، در نظر گرفته می‌شود.

طول دُم به تنهایی بین ۶۳ تا ۹۵ سانتی‌متر است. وزن شیرکوهی نر بین ۵۵ تا ۱۰۰ کیلوگرم و به‌طور میانگین ۶۴ کیلوگرم است. گونه ماده بین ۲۹ تا ۶۴ کیلوگرم وزن دارد و به‌طور میانگین وزن گونه ماده حدود ۵۵ کیلوگرم است.
اندازه شیرکوهی در نواحی استوایی کوچک‌تر است و در مناطق قطبی اندازه آن‌ها بزرگ‌تر است. بزرگ‌ترین شیر کوهی با وزنی معادل ۱۰۵٫۲ کیلوگرم در سال ۱۹۰۱ میلادی شکار شد. در مناطق مختلف، پوماها ممکن است کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از جگوارها باشند اما معمولاً کوچک‌تر، ضعیف‌تر و دارای تودهٔ عضلانی کمتری در مقایسه با جگوارها هستند. شیرهای کوهی، به‌دلیل فقدان حنجره و استخوان لامی تخصص‌یافته، قادر به غرش کردن همانند پلنگ‌مانندها نیستند؛ بنابراین، پوماها با وجود اندازه‌ای بزرگ، در دستهٔ گربه‌های بزرگ طبقه‌بندی نشده‌اند.

جستارهای وابسته 
 جگوار
 شیر آمریکایی
 شیر کوهی شرقی

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 

آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
پستانداران آرژانتین
پستانداران آمریکای شمالی
پستانداران آمریکای مرکزی
پستانداران ایالات متحده آمریکا
پستانداران برزیل
پستانداران بولیوی
پستانداران پرو
پستانداران پلیستوسن آمریکای جنوبی
پستانداران پلیستوسن آمریکای شمالی
پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۷۱ (میلادی)
پستانداران شیلی
پستانداران کاستاریکا
پستانداران کانادا
پستانداران کلمبیا
پستانداران گواتمالا
پستانداران گویان
پوما
جانوران بزرگ آمریکای جنوبی
جانوران بزرگ آمریکای شمالی
زیاگان بیشه‌زارهای کالیفرنیا
زیاگان سیرا نوادا (ایالات متحده)
شکارگران اوج
فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
گربه‌سانان آمریکای مرکزی
گربه‌سانان
گوشت‌خوارسانان کواترنری
مقاله‌های دانشنامه رشد
نوشتارهای صوتی
واژه‌ها و عبارت‌های بومیان آمریکا