شیر غارنشین

شیر غارنشین  گونه‌ای پلنگ‌مانند منقرض‌شده است که منشأ فرگشتی آن به کمتر از ۶۰۰٬۰۰۰ سال پیش در اروپا بازمی‌گردد. این جانور به‌طور سنتی به عنوان یک زیرگونه پیشاتاریخی از شیر (Panthera leo) در نظر گرفته می‌شود. با این حال بررسی‌های تازه بر روی نمونه‌های سنگواره و دی‌ان‌ای شیر غارنشین نشان می‌دهند که این جانور گونه‌ای جدا از شیرهای امروزی که در آفریقا و آسیا زیست می‌کنند بوده‌است. طبق تخمین تبارزایشی اجداد شیر غارنشین و شیر امروزی حدود ۱٫۹ میلیون سال پیش از هم جدا شده‌اند. بررسی‌های ژنتیکی نشان می‌دهند که میان اجداد این دو گونه تا حدود ۵۰۰٬۰۰۰ سال پیش آمیزش‌هایی وجود داشته اما از حدود ۴۷۰٬۰۰۰ سال پیش به بعد دیگر هیچ گونه آمیزش ژنتیکی میان آن‌ها رخ نداده‌است.

قدیمی‌ترین سنگواره‌های شیر غارنشین که از یاقوتستان روسیه هستند با تاریخ‌گذاری رادیوکربن به حدود ۶۲٬۴۰۰ سال قبل بازمی‌گردند. آخرین شیرهای غارنشین احتمالاً حدود ۱۳٬۰۰۰ پیش منقرض شدند.

اندازه‌ها 
طول سر و بدن (بدون دم) این گونه، حدود ۲٫۱ تا ۲٫۵ متر و ارتفاع شانه آن ۱۲۰ سانتی‌متر بود. سنگین‌ترین وزن برآوردشدۀ این گونه شیر ۳۳۹ کیلوگرم بود.

فرگشت 
پیدایش نخستین گربه‌سان مانند شیر به حدود ۱٫۷ تا ۱٫۲ میلیون سال پیش در تنگ الدوای تانزانیا بر می‌گردد. این گربه‌سان شیرمانند اولیه در نیمه اول پلیستوسن میانه از آفریقای شرقی به اروپا مهاجرت کرد و نزدیک به حدود ۶۱۰٬۰۰۰ سال پیش منشأ فرگشت گونه‌ای موسوم به شیر موسباخ (Panthera fossilis) شد. شیر غارنشین احتمالاً حدود ۴۶۰٬۰۰۰ سال پیش در اروپای مرکزی از این گونه به وجود آمد و بین ۴۵۰٬۰۰۰ تا ۱۴٬۰۰۰ سال پیش در سراسر اوراسیا گسترش یافت. شواهد ژنتیکی حاکی از وجود آمیزش‌هایی میان نیاکان شیر غارنشین با نیاکان شیرهای امروزی است اما به نظر می‌رسد از حدود ۴۷۰٬۰۰۰ سال پیش به بعد هیچ گونه آمیزشی میان این دو جمعیت رخ نداده‌است.

قطعات استخوانی یافت‌شده از شیر غارنشین در لهستان دارای قدمتی بین ۱۰۹٬۰۰۰ تا ۵۷٬۰۰۰ سال پیش است. طبق تخمین‌ها آخرین شیرهای غارنشین در اوراسیا بین ۱۴٬۹۰۰ تا ۱۴٬۱۰۰ سال پیش و در برینجیا بین ۱۳٬۸۰۰ تا ۱۳٬۳۰۰ سال پیش منقرض شدند. بررسی داده‌های دی‌ان‌ای حاکی از وجود یک نسب مشترک نزدیک میان شیر غارنشین و گونه‌ای معروف به شیر آمریکایی (Panthera atrox) است. طبق این داده‌ها شیر آمریکایی حدود ۳۴۰٬۰۰۰ سال پیش از جدا شدن گروهی از شیرهای غارنشین از جمعیت اصلی در آمریکای شمالی به وجود آمد. دسته‌نمای زیر نشان دهنده روابط خویشاوندی شیر غارنشین با برخی از گونه‌های پلنگ‌مانندها است:

اطلاعات اجمالی 

بررسی غارنگاره‌های موجود از شیر غارنشین نشان می‌دهد که جنس نر آن یا کاملاً بدون یال بوده یا یال کوتاهی بر روی گردن خود داشته‌است. با این وجود همانند سایر پلنگ‌مانندها در این گونه نیز نرها نسبت به ماده‌ها از اندازه و وزن بیشتری برخوردار بودند. لقب غارنشین از آن‌جا به این جانوران داده شده که بقایای آن‌ها بیشتر در غارها یافت شده‌است ولی این‌که آن‌ها به راستی در غار می‌زیستند مورد تردید است. شیر غارنشین در زیستگاه گسترده‌ای شامل جنگل‌های سوزنی‌برگ و علف‌زارها زندگی می‌کرد و شکارهای اصلی آن شامل گیاه‌خواران بزرگی مانند تارپان، گوزن شمالی و نیاگاو بوده‌است.

نگارخانه

منابع 

 Burger, Joachim et al. , 2004. Molecular phylogeny of the extinct cave lion Panthera leo spelaea. Molecular Phylogenetics and Evolution, 30: 841-849. PDF fulltext

 ویکی‌پدیای انگلیسی

انقراض‌های پلیستوسن
پستانداران پلیستوسن آسیا
پستانداران پلیستوسن آمریکای شمالی
پستانداران پلیستوسن اروپا
پستانداران پلیستوسن
پستانداران پیشاتاریخ آسیا
پستانداران پیشاتاریخ آمریکای شمالی
پستانداران پیشاتاریخ اروپا
پلیستوسن
سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۱۰ (میلادی)
شکارگران اوج
شیرها
گوشت‌خوارسانان منقرض‌شده