حزب اجتماعیون اعتدالیون

فرقه اجتماعیون اعتدالیون که به اعتدالیون نیز مشهور بودند، یکی از دو جناح مهم سیاسی دورهٔ مشروطه است. این جناح، که در مقابل جناح عامیون قرار داشت، طرفدار تغییرات آهسته و مخالف اقدامات تندروانه و رادیکال بود.

رهبران فرقه اعتدالیون مرتضی‌قلی نائینی، سید محمدصادق طباطبایی (پسر سید محمد طباطبائی) و علیمحمد دولت‌آبادی (برادر کوچک‌تر یحیی دولت‌آبادی) بودند. بسیاری از کسبه و اصناف که پیرو سید عبدالله بهبهانی بودند از اعتدالیون طرفداری می‌کردند و این سخن اتهام‌آمیز آن‌ها مبنی بر اینکه عقاید و مرام فرقه عامیون با اصول و مبانی دین اسلام تطبیق نمی‌کند، پذیرفتند. خطرات فرقه عامیون در مورد تفکیک دین از دولت، بارها و بارها از جانب اعتدالیون مطرح می‌شد تا این مدعا اثبات شود که آن‌ها دشمن روحانیت هستند. حتی ستارخان و باقرخان، قهرمانان ملی ایران که با آن شور و هیجان در تبریز به روحانیون محافظه کار انجمن اسلامیه یورش برده بودند، وقتی در تهران مستقر شدند از اعتدالیون هواداری کردند.

در مجلس دوم مشروطه، عبدالحسین‌میرزا فرمانفرما و عین‌الدوله نیز با این فرقه ائتلاف نمودند؛ بنابراین مجموع نمایندگان اعتدالیون در این مجلس به ۳۶ تن در برابر ۲۸ نفر عامیون رسید. سایر اعضای اصلی این فرقه شامل سپهدار اعظم تنکابنی، سردار محیی، سید عبدالله طباطبایی و ابوالقاسم ناصرالملک بودند.

اعضاء 
 سید محمد طباطبایی
 سید عبدالله بهبهانی
 محمدولی‌خان تنکابنی
 عبدالحسین میرزا فرمانفرما
 ابوالقاسم ناصرالملک
 سید محمدصادق طباطبایی
 علی‌اکبر دهخدا
 محمد مصدق

پانویس

منابع 
 
 کسروی، احمد. انقلاب مشروطه ایران.
 کسروی، احمد. تاریخ هجده‌ساله آذربایجان.
 سفری، محمدعلی. مشروطه‌سازان.
 آجودانی، ماشاالله. مشروطه ایرانی.
 تاریخ بیداری ایرانیان.

پیوند به بیرون 
 سده انقلاب مشروطه
 انقلاب مشروطه
 اوضاع ایران در آستانه مشروطیت
 سازمان فراماسونری و نهضت مشروطیت
 سالگرد جنبش مشروطه
 سلسله قاجار: از آغاز تا پایان
 تاجگذاری محمدعلی شاه
 مشروطه ایرانی
 آجودانی، ماشاالله. مشروطه ایرانی
 چرا انقلاب مشروطیت در ایران ناکام مانده‌است؟
 چالش سنت و مدرنیته در ایران از انقلاب مشروطه تا ۱۳۲۰
 نیم نگاهی به اندیشه‌های نهضت مشروطیت و مشروطه خواهی
 ۱۰۰ سال پیش، مظفر الدین شاه قاجار فرمان مشروطیت را امضا کرد
 رسالهٔ مشروطه‌خواهی، یادنامهٔ روزنامهٔ شرق (در قالب HTML /در قالب PDF
 ویژه نامه مشروطه (ویژه نامه روزنامهٔ فارس)

احزاب سیاسی اسلام در ایران
احزاب سیاسی اسلامی
جنبش مشروطه ایران
حزب‌ها در ایران
حزب‌های ایران در دوران قاجار
حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۰۵ (میلادی)
حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۰۹ (میلادی)
حزب‌های محافظه‌کار در ایران
حزب‌های منحل‌شده در ۱۹۱۸ (میلادی)