آنفلوانزای اسپانیایی

دنیاگیری ۱۹۱۸ آنفلوانزا یا آنفلوانزای اسپانیایی  دنیاگیری آنفلوانزای مرگبار غیرمنتظره‌ای بود که در اثر ویروس آنفلوانزای A زیرگروه H1N1 ایجاد شد.

مابین بهار ۱۹۱۸ تا تابستان ۱۹۱۹، این بیماری ۵۰۰ میلیون نفر (یک‌سوم مردم جهان در آن هنگام) در سراسر جهان را دچار کرد و به گفته پژوهشگران، بین ۱۷ تا ۵۰ میلیون انسان جان خود را از دست دادند که بیشتر از شمار قربانیان مستقیم جنگ جهانی اول است. البته در برخی تخمین‌ها تا ۱۰۰ میلیون نفر هم گفته شده‌است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این همه‌گیری ممکن است از مرگ سیاه هم قربانیان بیشتری در جهان داشته باشد. بیشتر آنفلوانزاها به شکل نامتناسبی کودکان و سالمندان را دچار می‌کنند ولی نرخ مرگ و میر در آنفلوانزای اسپانیایی به شکل غیرمنتظره‌ای در جوانان بیشتر بود.

ریشه 

فرضیه‌های بسیاری دربارهٔ خاستگاه این بیماری وجود دارد. برخی می‌گویند آغاز این همه‌گیری در ایالات متحده آمریکا، امپراتوری بریتانیا یا چین بوده‌است. این باور نیز هست که سانسور در زمان جنگ جهانی اول باعث شد این بیماری در جمهوری سوم فرانسه، امپراتوری بریتانیا و امپراتوری آلمان گزارش نشود اما چون در امپراتوری اسپانیا (که در جنگ بی‌طرف بود) گزارش شد، به‌نظر آمد که این بیماری در آنجا همه‌گیرتر است؛ بنابراین پسوند «اسپانیایی» گرفت.

با اینکه در آن زمان میکروب به عنوان عامل بیماری‌های عفونی کشف شده بود اما نزدیک به یک دهه پس از آن، ویروس آنفلوانزای A زیرگروه H1N1 به عنوان عامل این بیماری شناسایی شد.

در ایران 

ایران یکی از بالاترین آمارهای مرگ بر اثر آنفلوانزای اسپانیایی را داشت. بر اساس یک تخمین، بین ۹۰۲٬۴۰۰ تا ۴٬۴۳۱٬۰۰۰ یا ۸٪ تا ۲۲٪ از کل جمعیت ایران بر اثر این بیماری کشته شدند. به نوشته امیراصلان افخمی بر خلاف دیگر جاهای زمین که بیشتر قربانیان شهرنشین بودند، در ایران این بیماری در روستاها بیشتر قربانی گرفت. شرایط اجتماعی (مهمترین دلیل)، قحطی، اعتیاد به تریاک، مالاریا، خشک‌سالی، احتکار، فساد و ناکارآمدی دولت، توسعه‌نیافتگی، و کم‌خونی از دلایل گسترش آنفلوانزای اسپانیایی در ایران بودند.

نیروهای روس، بریتانیا و عثمانی در چهار گام، آنفلوانزای اسپانیایی را وارد ایران کردند:
 در شمال خاور: از عشق‌آباد به مشهد (نیروهای آمریکایی، ویروس آنفلوانزا را به نیروهای امپراتوری روسیه منتقل کرده‌بودند) [همه‌گیری کوچک]
 در شمال باختر: از باکو به بندر انزلی (نیروهای امپراتوری روسیه) [همه‌گیری کوچک]
 در جنوب: از بندرعباس و بوشهر (نیروهای امپراتوری بریتانیا و راج بریتانیا) (نیروهای هندی بسیاری نیز در ایران مردند) [همه‌گیری بزرگ]
 در باختر: از طریق میان‌رودان (جنگ‌زدگان آشوری‌ها، مردم ارمنی، نیروهای امپراتوری عثمانی)

چون همه‌گیری آنفلوانزای اسپانیایی در تهران ناگهانی و هم‌زمان با وزش بادهای شدید بود آنرا «ناخوشی باد» نامیدند. اما بیشترین کشته در کرمان بود. در شیراز مردم خود را به مسجد می‌رساندند تا دست کم در جایی مقدس بمیرند.

بر پایه برآوردها آنفلوانزا در روستاها جان بین ۱۰ تا ۲۵ درصد و در شهرها بین یک تا ده درصد جمعیت را گرفت؛ بنابراین شمار قربانیان آنفلوانزا در ایران بین۹۱۰٬۴۰۰ تا ۲٬۴۳۱٬۰۰۰ (۸٪ تا ۲۱/۷٪) بوده‌است.

انستیتو پاستور 
در نتیجه کشتار آنفلوانزای اسپانیایی در ایران، تلاش‌های فیروز فیروز (وزیر خارجه و رئیس هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس صلح پاریس)، به گشایش انستیتو پاستور ایران در سال ۱۹۲۱ انجامید.

سایر کشورها 
در عربستان ترکی اول بن عبدالعزیز آل سعود پسر ارشد ملک عبدالعزیز، اولین پادشاه عربستان سعودی، در سال ۱۹۱۹ بر اثر این بیماری، در سن ۱۸ سالگی درگذشت.

نگارخانه

جستارهای وابسته 

 ایران در جنگ جهانی اول
 قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران
 دنیاگیری
 آنفلوانزای آسیایی
 آنفلوانزای هنگ کنگی
 دنیاگیری ۲۰۰۹ آنفلوانزای خوکی
 دنیاگیری کروناویروس

پانویس

منابع 
 
 
  – Open access material by the Psychiatry and Behavioral Sciences at Health Sciences Research Commons.

پیوند به بیرون 

 آنفلونزای اسپانیایی در ایران چقدر کشتار کرد؟، آناهیتا شمس، بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰ آبان ۱۳۹۷ (ویدئو)
 صد سال پیش در ایران چه خبر بود؛ صدای چکمه مردان مسلح در پرشیا، مهبد ابراهیمی، بی‌بی‌سی فارسی، ۱۷ آبان ۱۳۹۷
 صد سال پیش در ایران چه خبر بود؛ 'خوردن گوشت انسان' در سرزمین گرسنگان شاه، مهبد ابراهیمی، بی‌بی‌سی فارسی، ۱۸ آبان ۱۳۹۷
 صد سال پیش در ایران چه خبر بود؛ احتکار، زن‌های بی‌حجاب و غضب خداوند، مهبد ابراهیمی، بی‌بی‌سی فارسی، ۱۹ آبان ۱۳۹۷
 صد سال پیش در ایران چه خبر بود؛ کشتار آنفلوانزای اسپانیایی، مهبد ابراهیمی، بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰ آبان ۱۳۹۷
 کرونا: تکرار تجربه پس از صد سال در ایران تورج اتابکی، بی‌بی‌سی فارسی
 آنفلوانزای اسپانیایی؛ دنیا بعد از همه‌گیری ۱۹۱۸ چه شکلی بود
 ویروس کرونا؛ درس‌هایی که می‌توانیم از شیوع آنفلوانزای اسپانیایی بگیریم
 اسرار اپیدمی آنفلوانزای قاتل آشکار شد
 کشتار آنفلوانزای اسپانیایی

آنفلوانزا
دنیاگیری ۱۹۱۸ آنفلوانزا
دنیاگیری‌های آنفلوانزا
سلامت جهانی
فاجعه‌های بهداشتی دهه ۱۹۱۰ (میلادی)
فاجعه‌های بهداشتی سده ۲۰ (میلادی)