تور (سامانه موشکی)

تور  -به معنی چنبره- (نام ناتو: سام-۱۵) سامانه موشکی سطح‌به‌هوای ارتفاع متوسط و پائین ساخت شوروی/روسیه است که می‌تواند انواع اهداف هواگرد از قبیل هواپیما، هلیکوپتر، موشک‌های کروز، موشک‌های بالستیک کوتاه برد و بمب‌های هدایت‌شونده را شناسایی، رهگیری و در نهایت منهدم سازد.

این سامانه در دوران شوروی با کد گراو ۹کا۳۳۱ تولید شده و از سال ۱۹۸۶ وارد ارتش سرخ شد. نام گزارشی ناتو این موشک نیز سا-۱۵ گانتلت (SA-15 Gauntlet) (به معنی دستکش آهنی زره قرون وسطی) است. مدل مخصوص نیروی دریایی این موشک با کد ۳کا۹۵ معرفی شده و نام ناتو آن نیز سا-ان-۹ است. تور نخستین سامانه دفاع هوایی دنیاست که از ابتدا به منظور شلیک به سوی بمب‌های هدایت‌شونده (به‌طور خاص بمب هدایت لیزری ای‌جی‌ام-۸۶ آمریکایی‌ها) طراحی شده‌است. این سیستم کار رهگیری و آتش را در مدت زمان ۵ الی ۸ ثانیه انجام می‌دهد و قادر است در یک زمان ۴۸ هدف هوائی را مورد رهگیری قرار بدهد. هدایت موشک‌های تور ام-۱ از طریق فرمان‌های رادیویی انجام می‌شود. این سامانه به راپیر انگلیسی‌ها و کروتال فرانسوی‌ها شباهتهایی هم دارد. هر سه سامانه متحرک و خودکششی هستند و البته مدل‌های ثابت و کششی آن‌ها نیز ساخته شده‌است. تور ام-۱ یک سامانه خودروپایه است که بر روی یک شاسی شنی‌دار سوار شده و شامل ۴ پرتابگر موشک و به همراه سامانه‌های رهگیر و هدف‌گیری است. وزن هر یک از موشک‌ها ۱۶۷ کیلو است که ۱۵ کیلوی آن مواد منفجره شدیدالانفجار ترکش‌دار است. بیشینه برد عملیاتی این سامانه ۱۲ کیلومتر و کمینه برد آن با توجه به مدل بین ۱۰۰ متر تا ۲ کیلومتر متغیر است. سقف پرواز موشک‌ها ۶ کیلومتر است و حداکثر سرعت آن‌ها به ۲٫۸ ماخ می‌رسد.

حادثه پرواز PS752 هواپیمایی بین‌المللی اوکراین 

در دی ماه ۱۳۹۸ و پس از ترور قاسم سلیمانی بوسیله دولت ایالات متحده آمریکا، ایران اقدام به تهدید و حمله به پایگاه های آمریکا در شرق عراق نمود و چندین موشک بالستیک به پایگاه‌های آمریکا در عراق شلیک نمود.  طبق گفته امیر علی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یک سامانه پدافندی از نوع TOR-M1 در نزدیکی فرودگاه امام خمینی تهران مستقر شد که پرواز شماره PS752 هواپیمایی بین‌المللی اوکراین مورد اصابت قرار گرفت و ۱۷۶ نفر سرنشین آن کشته شدند. طبق اعلام سپاه پاسداران، این سامانه ساعت ۱۲ شب در این نقطه مستقر شده بوده ‌است و علی رغم وجود وضعیت جنگی آسمان به روی پرواز های مسافری و تجاری بسته نشد. ابتدا رئیس سازمان هواپیمایی کشوری وهمچنین سفیر ایران در لندن برخورد موشک با این هواپیما را انکار کردندو سرانجام بعد از گذشت سه روز و تشکیل تیم های حقیقت یاب وزارت دفاع بالاخره سردار حاجی زاده در ویدئویی با شرح کامل ماجرا، ''خطای انسانی بودن'' این حادثه را اعلام نمود. کماکان تحقیقات در مورد صحت این «ادعا» ادامه دارد.

کاربران

کاربران کنونی 
  - Tor M2E, deliveries in 2018
  – Several batteries of Tor-M2E.
  - at least two Tor-M2KM combat vehicles produced in 2019
  – 2 batteries (4 vehicles each) delivered as of 10 January 2013. Third battery delivered in 2013. +5 Tor-M2K ordered in 2016 and delivered in 2018. Additional systems were delivered and ordered in 2016 and 2017. 5 batteries of Tor-M2EK as of late 2018.
  – 35. ۶۰ ۹К۳۳۱ «Tor-M1» in 2013. Superseded by the HQ-17.
  – 6
  – 16 M1s+ at least one M2s in service
  – 25 systems, 84 CVS
  – 29
 
  – 172 + 8 Battalions of Tor M2U (M1-2U) (4 launchers in each). 116 Tor-M1-2Us and M2s were delivered in 2012-2017. 6 Battalions of Tor-M2 consisting of 12 combat vehicles each were delivered as of 2019. More Tor-M2 (9K332) and Tor-M2DT (9K331MDT) in production.
  – 6 spotted at 2018 Independence Day Parade
  – 12 in 2012, later +26 on order
  – 12
  – + (media)

کاربران پیشین 
  – Passed on to successor states

منابع 

 http://sill-www.army.mil 
 international online defense magazine

پیوند به بیرون 

 
 
 
 طراحی و تولید سماوات
 پدافند پیشرفته مسکو به تهران رسید
 آزمایش موفق پدافند تورام ۱ در رزمایش صاعقه

سامانه‌های دفاع نزدیک دریایی
موشک‌های زمین به هوای دریاپایه
موشک‌های زمین‌به‌هوای اتحاد شوروی
موشک‌های زمین‌به‌هوای روسیه
موشک‌های ضدبالستیک
خودروهای نظامی از ۱۹۸۰–۱۹۸۹ (میلادی)