شیخعلی‌خان زنگنه

شیخعلی‌خان زنگنه (زاده ۹۹۰ - درگذشته ۱۰۶۸) در فاصله سالهای ۱۰۴۸ تا ۱۰۶۸ هجری شمسی، برای نزدیک به ۲۰ سال، بعنوان وزیر اعظم شاه سلیمان صفوی فعالیت نمود.

شیخعلی خان فرزند عالی بالی بیک زنگنه، از بزرگان ایل زنگنه بود. شیخعلی خان در سال ۱۰۴۹ق به امارت ایل زنگنه رسید و در زمان شاه عباس دوم به سال ۱۰۶۴ق/۱۶۵۳م به عنوان حاکم کرمانشاه منصوب شد. انگلبرت کمپفر به هنگام بیان ویژگی‌ها و اوصاف شیخعلی‌خان زنگنه او را کرد نژاد دانسته است. 

شیخعلی خان در طول بیست سال وزارت خود کارهای بزرگی انجام داد و کشور را از لحاظ اداری، اقتصادی، نظامی و سیاست خارجی، حیاتی نو بخشید و سرانجام پس از حدود بیست سال وزارت در سال ۱۱۰۰ق درگذشت.

شیخعلی‌خان در فرهنگ عامهٔ مردم کرد 
ضرب‌المثلی مشهور در زبان کردی وجود دارد که «شا به‌خشێ، شێخعه‌لیخان نیه‌به‌خشێ»، یعنی «شاه می‌بخشد، شیخعلی‌خان نمی‌بخشد»، به سختگیری شیخعلی‌خان زنگنه اشاره دارد. شاه سلیمان صفوی اقدام به پرداخت برخی انعام‌ها و بخشش‌ها می‌کرد و بار سنگینی بر بودجه مملکت وارد می‌کرد، اما شیخعلی خان زنگنه از پرداخت چنین ارقامی سرباز می‌زد. به همین دلیل این ضرب‌المثل در میان مردم بر سر زبان افتاد.

همچنین قلهٔ کوه پراو در کرمانشاه به نام شیخعلی‌خان زنگنه، قلهٔ شیخعلی‌خان نام گرفته‌است.

عمارت‌ها و بناهای منسوب به شیخعلیخان زنگنه 
در دوران شیخعلیخان زگنه ساختمان‌های زیادی از قبیل رباط‌ها، مسجدها و مدرسه‌های مختلفی در اصفهان و شهرهای دیگر ساخته شده‌است. برخی از مهم‌ترین ساختمان‌های منسوب به شیخعلیخان عبارت‌اند از:

 مسجد خان( مسجد شیخ علیخان زنگنه )، که در سال ۱۰۹۰ قمری ساخته شد و در محلۀ تلواژگان اصفهان  خیابان هشت بهشت غربی خیابان گلزار کوچه شیخ علیخان قرار دارد و با شمارهٔ ثبت ۲۱۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
 حمام خان، در مجاورت مسجد شیخ علیخان زنگنه
 کاروانسرای چاله‌سیاه در اصفهان
 مدرسه شیخعلیخان زنگنه در تویسرکان
 راسته بازار چارسوق در تویسرکان
 حمان خان، در محلۀ جولاستان تویسرکان
 کاروانسرای تویسرکان
 پل قدیمی تویسرکان
 آب‌انبار اسدآباد
 تعمیر مسجد جامع اسدآباد
 قلعۀ شیخعلیخان در همدان
 کاروانسرای اسدآباد
 پل شیخعلیخان در زرقان فارس
 کاروانسرای بیستون
 کتیبۀ وقفنامۀ شیخعلیخان در بیستون
 کاروانسرای ماهیدشت
 کاروانسرای سرپل ذهاب
 کاروانسرای هارون‌آباد (اسلام‌آباد غرب)
 کاروانسرای کرند
 کاروانسرای قصر شیرین
 کاروانسرای کنگاور
 کاروانسرای صحنه
 کاروانسرای سنقر
 مقبرۀ فاضل تونی ملا عبدالله محمد تونی بشرویه‌ای در جادۀ کرمانشاه به بغداد در نزدیکی پل کهنۀ قره‌سو.

جستارهای وابسته 
 مسجد شیخ علیخان زنگنه
 مدرسه شیخ علیخان زنگنه
 کاروانسرای شیخ علی خان زنگنه
 وقف‌نامه شیخ علیخان زنگنه
 محلهٔ شیخ علیخان اصفهان
 قلهٔ شیخعلی‌خان

منابع

کتاب‌شناسی 
 مردوخ کردستانی، محمد. بی‌تا. تاریخ مردوخ: تاریخ کرد و کردستان، سنندج: کتابفروشی غریقی.
 جلیلی،‌محمدحسین. ۱۳۴۷. کرمانشاهان باستان از آغاز تا آخر سدۀ سیزدهم، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و هنر.
 کریمی،‌ علیرضا. ۱۳۷۹. پژوهشی دربارهٔ وزارت شیخعلیخان زنگنه وزیر شاه سلیمان صفوی، تبریز: انتشارات سالار.
 سهامی، علی. ۱۳۹۸. تاریخ به افق مرزبانان کُرد: بررسی نقش کردهای کلهر و زنگنه در شطرنج سیاسی صفویه و عثمانی، کرمانشاه: دیباچه، چاپ اول.

افراد ضرب‌المثلی
امرای نظامی صفویان
اهالی ایران در سده ۱۷ (میلادی)
اهالی کرمانشاه
ایل زنگنه
تفنگ‌چی‌آغاسی
حاکمان کرمانشاه در دوران صفویان
سیاستمداران کرد در دوره صفویان
درگذشتگان ۱۶۸۹ (میلادی)
زادگان دهه ۱۶۱۰ (میلادی)
سیاستمداران اهل ایران
سیاست‌مداران کرد
صفویان
کردهای اهل ایران
وزیران صفویان
تاریخ استان کرمانشاه
حاکمان دوره صفویه
اهالی ایران صفوی در سده ۱۷ (میلادی)