ابن فهد حلی

ابوالعباس جمال‌الدین احمد بن شمس‌الدین محمد بن فهد حلی اسدی مشهور به ابن فهد حلی (زاده ۷۵۷ قمری در شهر حله - درگذشته ۸۴۱ قمری در کربلا)، فقیه و محدث شیعی قرن ۸ و ۹ قمری که در اخلاق، مقامات معنوی و سلوک عرفانی از بزرگان شیعه می‌باشد. وی همچنین در دوره خود از بزرگان فقه شیعه بود.

پس از فراگیری خواندن و نوشتن به حوزه علمیه حله رفته و تحصیل علوم اسلامی را شروع کرد.

وی در سال ۸۴۱ قمری درگذشت و در باغ نقیب علویین کربلا به خاک سپرده شد.

سفر به جبل عامل 
وی در سال ۸۲۶ قمری به مناطق جبل عامل سفر کرده‌است. در آنجا به روستای جزین رفته و از فرزند شهید اول اجازه روایت دریافت کرد. اینکه او چرا و چگونه به این سفر رفته، مشخص نیست، ولی شاید زیارت قبور پیامبران و حضور در نخستین قبله‌گاه مسلمین - بیت‌المقدس - و نیز دیداری از عالمان آن دیار بخشی از اهداف سفر عارف حلی بوده‌است.

مناظره تاریخی 
در سال ۸۴۰ قمری، از طرف حکمران بغداد، اسپند میرزا برای مناظره با علمای اهل سنت به بغداد دعوت شد. مجلس مناظره بر پاشد و ابن فهد و عالمان شیعی در یک طرف و بزرگان اهل سنت در طرف دیگر به بحث نشستند. ابن مناظره‌ها پس از جدالی حسّاس در حضور سلطان به پایان رفت و ابن فهد حلی توانست در اثبات حقانیت تشیع حکمران بغداد را اقناع کند. بدین ترتیب اسپند میرزا حاکم بغداد مذهب شیعه را اختیار کرده، سکه به نام دوازده امام زد و مذهب شیعه را مذهب رسمی حوزه حکمرانی‌اش قرار داد.

مقابله با سید محمد بن فلاح 
پس از آنکه سید محمد بن فلاح یکی از شاگردان وی، ادعاهایی پیرامون مهدویت مطرح ساخته و اقدامات عملی خود را برای کسب قدرت شروع کرد، ابن فهد فرمان قتل وی را صادر کرد که البته اجرا نشد.

در کلام دیگران 
میرزا حسین نوری دربارهٔ ابن فهد می‌نویسد:

محمدتقی مجلسی در اجازه‌ای از او به عنوان «شیخ ربانی و عالمی صمدانی» یاد می‌کند.

استادان 
 علی بن محمد بن خازن حایری.
 احمد بن متوّج بحرانی؛ عالمی بزرگ و عارفی کامل، مفسّر و شاعر بوده‌است.
 ضیاءالدین ابوالحسن علی بن محمد بن مکی (فرزند شهید اول).
 علی بن یوسف بن عبدالجلیل نیلی.
 بهاءالدین علی بن عبدالکریم بن عبدالحمید نسّابه؛ او را از بزرگ‌ترین استادان ابن فهد شمرده‌اند. وی شاعر و عالمی عامل و صاحب مقامات معنوی و کرامات بوده‌است.
 سید جمال‌الدین بن اعرج حسینی.
 فاضل مقداد؛ از متکلمان بزرگ شیعه.
 جلال‌الدین عبدالله بن شرفشاه.
 حسن بن ابی الحسن دیلمی؛ عارفی بلند مرتبه و از محدثان والامقام امامیه بوده‌است. مشهورترین اثر او «ارشاد القلوب» است. گفته‌اند او در فقه و حدیث و عرفان و سیره‌نگاری نیز از مردان سرشناس شیعه بوده‌است.
 نظام‌الدین علی بن عبدالحمید نیلی

شاگردان 
 ابن طی عاملی؛ مؤلف کتاب «مسائل ابن طی». از شرح حال او چنین به دست می‌آید که وی بیشتر به موجب فزونی معرفت ابن فهد، شیفته و در خدمت وی بوده‌است.
 ابن عشره؛ فقیهی وارسته بوده که از حالات روحی او بسیار نوشته‌اند.
 احمد بن محمد بحرانی
 ابن راشد قطیفی
 شمس‌الدین محمد حولانی عاملی
 ظهیرالدین بن علی عیناثی عاملی
 عبدالسمیع بن فیاض اسدی
 علی بن هلال جزائری؛ از بزرگ‌ترین استادان محقق ثانی بوده‌است.
 علی بن فضل بن هیکل
 سید محمد بن فلاح موسوی حویزی
 سید محمد نوربخش
 مفلح بن حسن صیمری
 عزالدین حسن بن احمد بن فضل مارونی عاملی
 شمس‌الدین بن عزالدین بن ابی القاسم الحسینی

تألیفات 
 الاوعیة و الفتوم
 استخراج الحوادث؛ رساله فوق برداشت‌هایی است از حدیث علی بن ابی‌طالب که در آن خبر از حمله مغول و ظهور سلسله صفویه داده‌است.
 اسرار الصلاة
 بغیة الراغبین
 تاریخ الائمه
 التحصین فی صفات العارفین؛ یکی از متون اخلاقی عرفانی که در آن ضمن بررسی موضوع عزلت و گمنامی از دیدگاه معصومین آن را یکی از صفات نیک و از شرایط کمال دانسته‌است.
 الدر الفرید فی التوحید
 الدر النضید
 رساله‌ای به اهل جزایر
 رساله‌ای در فضیلت نماز جماعت
 رساله‌ای مختصر در واجبات حج
 شرح ارشاد علامه حلی
 شرح الفیه شهید اول
 شرح نفلیه شهید اول
 عدة الداعی و نجاح الساعی؛ از مشهورترین آثار ابن فهد حلی و یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در ادعیه و اخلاق است.
 مصباح المبتدی و هدایة المقتدی
 المقتصر من شرح المختصر
 المهذب البارع فی شرح مختصر النافع؛ این کتاب شرح مختصرالنافع محقق حلی است و از مهم‌ترین کتابهای فقهی ابن فهد به‌شمار می‌آید.
 النجوم

پانویس

منابع 
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.

پیوند به بیرون 
 احمد ابن فهد حلی وبگاه باشگاه اندیشه

اهالی حله
درگذشتگان ۸۴۱ (قمری)
روحانیان شیعه اهل عراق
روحانیان شیعه سده ۸ (قمری)
زادگان ۷۵۷ (قمری)
محدثان شیعه دوازده‌امامی
محدثان اهل عراق
مراجع تقلید
فقیهان اهل عراق
عارفان شیعه
عراقی‌های سده ۱۴ (میلادی)
عراقی‌های سده ۱۵ (میلادی)