ایل پیران

ایل پیران یکی از ایل‌های کرد ایران  که به جنگاور بودن و پاسداری از مرز و حاکم بودن انها مشهوراند.پیرانی ها از ایرانیان و تورانیان اصیل هستند که نژاد خود را به پیران  پسر ویسه پسر تور میرسانند پیران سپهدار و وزیر افراسیاب تورانی بود. پیران ها دوستدار رابطه با اقوام ایران زمین هستند بطوریکه  ازدواج های زیادی با اقوام ایرانی داشته اند. و از نوع کردهای مکریان سورانی در استان آذربایجان غربی است که محل قشلاق آن‌ها شهرستان پیرانشهر، جنوب غرب نقده و پیران (ترکیه) دیاربکر شانلی‌اورفه ماردین وشهر اربیل دهوک سلیمانیه عراق سکونت داردند و محل ییلاق آن‌ها نوار مرزی ایران و عراق است.  بخشی از ایل پیران در کردستان عراق و بخشی در کردستان ترکیه در شهر پیران ساکن هستند. شهرستان پیرانشهر به دلیل ایل بزرگ پیران در سال 1347 نام شهر از (خانێ) به پیرانشهر تغییر پیدا کرد.

تاریخچه 
ایل پیران پیشینه کهنی دارد. بخشی از ایل پیران در جریان انتقال کردها از مناطق غرب ایران و نواحی مرزی عراق برای پاسداری از مرزهای خراسان در دورهٔ صفویه در مقابل حملات ازبکان و مغولان، به خراسان کوچانده شده‌اند. طایفه پیرانلو از کردهای خراسان در روستاهای پیران و پیرانلو و در نواحی خراسان ساکن است. تعداد دیگری از این طایفه در جربان کوچ عشایر و طوایف توسط شاه اسماعیل صفوی، در شهرهای سرپل ذهاب در روستای پیران استان کرمانشاه، عدەای دیگر بنام طایفە پیرانی در دامنەهای جنوبی کبیرکوە در شهرستان پهلە  زرین آباد بخش های سراب میمە وروستاهای آگرە بید ، کاور و بیشە دراز ودر شهرستان آبدانان روستای تلور در استان ایلام و شهرهای  عماره ،علی غربی ، کوت  در شرق رودخانە دجلەدر کشور عراق سکونت داده شدند.

مقابله با هجوم ازبک‌ها 
بخشی زیاد واعظمی از ایل پیران در جریان انتقال کردها از مناطق غرب ایران و نواحی مرزی با عراق و برای پاسداری از مرزهای خراسان در دورهٔ صفویه در مقابل حملات ازبکان و مغولان، به دستور شاه اسماعیل یکم  به خراسان کوچانده شده‌اند. ایل پیران بعد از هم گسیستن شامل هشت طایفه بودند که دارای بیشترین طوایف در بین ایل های کرد بوده اند. پیران های ایران شامل هشت طوایف بوده اند که از هم گسسته اند.

ایل پیران نواحی شمال غرب 

 

پیران های ایران شامل هشت طوایف بوده اند که از هم گسسته اند. بخشی از ایل پیران که در آغاز قرن ۱۴ش در کردستان عراق و در شهر پیران (ترکیه) زندگی می‌کردند، به ایران آمدند و بخشی از آن‌ها در جلگه لاهیجان ساکن شدند.ایل پیران ایران در اذربایجان غربی به ۴ طایفه به نام‌های موریک، سادات (یا ساداتِ حسینی)، امین عشایری و قرنی احمدی تقسیم می‌شود پیران‌ها برآن‌اند که امین عشایری و قرنی احمدی هر دو از طایفه وسوسوار (رئیس ایل) بوده، و از آن منشعب شده‌اند. طایفه سادات حسینی در اصل جزو ایل پیران نبوده، و در اثر هم‌جواری و آمیختن با پیران‌ها از طایفه‌های این ایل به‌شمار آمده‌اند. طایفه موریک‌ها نیز گویا زمانی پیش از ۱۲۷۲ق به پیران‌ها پیوسته‌اند و از ابتدا جزو آنان نبوده‌اند. پیران‌ها رهبر و بزرگ ایل را رئیس، و رهبر و بزرگ طایفه را گُوره (بزرگ) می‌نامند. به گفته یکی از آگاهان محلی پس از وسو یا وسوسوار، نخستین رئیس ایل پیران، پسرش قرنی آقا سرپرست ایل شد. او دو پسر به نام‌های مامندآقا همزآقا براییم آقا و احمدآقا حسن آقا داشت. مامندآقا، پسر بزرگ‌تر، رئیس ایل پیران شد و  احمدآقا سرپرست دسته‌ای شد که اکنون طایفه احمدی نامیده می‌شود.  محمد امین اقا مامندآقا و پس از او جانشینانش  باپیرآقای (تمرچین) و قرنی آقا (قلاته رش) افزون بر ریاست ایل، سرپرستی طایفه امین را نیز که خود از این طایفه بودند، برعهده داشته‌اند تمرچین و کهنه لاهیجان، مرکز عشایر پیران و محل زندگی رئیس ایل، نَمَن‌جا، قَلاتْ رَش، گَزْگَسْک، کاسورده، زیو، زِدان، شین آوا (شین‌آباد)، کُنه خانه (کهنه خانه)، جَران، سِلْکْ آوا، دیلْزه، دَلاوان، چییان، بادین‌آوا، گُرگول و سُخانْلو ازجمله این آبادی‌ها هستند. 

 ایل پیران و منگور و مامش همکاری ایل هرکی به یاری شیخ عبیدالله نهری به قیام شیخ عبیدالله دست زدند. که در این قیام از ایل پیران محمد امین اقا مامنداقا قرنی اقا همزاقا حسن اقا کاک احمد و برادرزادهایشان و به همراه سی صد سوار نظام ایل به همکاری شیخ عبیدالله نهری پرداختند. 
 پیران‌ها در ۱۲۹۷ق شیخ عبیدالله شَمْزینی را در قیام بر ضد حکومت وقت آذربایجان همراهی کردند. در تابستان ۱۳۰۰ش/ ۱۹۲۱م در شورش اسماعیل آقاسیمکو (یا سمیتقو) رهبر ایل شکاک برضد حاکمان وقت دولت ایران در آذربایجان، به او پیوستند. 
مارف اقا و مسعود بارزانی برای کمرنگ کردن کدورت بین دو ایل پیران و ایل بازانی بعلت اینکه باپیراقا تمرچین 6 تن از بارزانی ها را کشته وسپس انها را در تمرچین به دار اویخته.

روابط ایل پیران با دیگر ایل های کرد 

ایل پیران بیشترین درهم امیختگی را با ایل منگور و مامش داشته در یکی از اختلافات دو ایل منگور و مامش که مامش ها با عثمانی ها همدست شده بودند ایل منگور با کمک های فراوان ایل پیران توانستند مامش ها را شکست دهند ولی سرانجامش صلح بود .

عشایر آذربایجان غربی
کردستان ایران
کردستان عراق
ایلات کرد