کنگاور

کنگاور نام شهری در استان کرمانشاه است که در شرقی‌ترین قسمت این استان قرار گرفته و مرکز بخش مرکزی شهرستان کنگاور است. معبد آناهیتا که یک بنای فاخر سنگی است، در شهر کنگاور قرار دارد.

نام 
نام این شهر از واژه پارسی کَنگ گرفته شده‌است که به معنای عمارت خوب و باشکوه است، احتمالاً این نام با وجود معبد آناهیتا در این شهر مرتبط باشد.

پیشینه 
کنگاور توسط ایزیدور خاراکسی در قرن اول پس از میلاد با نام کنکوبار(Konkobar- به یونانی: Κογκοβάρ) در استان باستانی اکباتانا  از نواحی ماد ذکر شده‌است. امروزه این شهر بیشتر به خاطر بقایای باستان‌شناسی بنای ترکیبی به سبک ساسانی و هخامنشی شناخته می‌شود. در طول قرن ۱۹ و آغاز قرن ۲۰، ویرانه‌های باستانی به عنوان منبعی برای مصالح ساختمانی برای شهر در حال گسترش مورد استفاده قرار گرفتند. کاوش برای اولین بار در سال ۱۹۶۸ آغاز شد در آن زمان «ساختان بزرگ با ستون‌های بزرگ آن که بر روی یک سکوی بلند سنگی قرار گرفته‌اند» با نظر ایزیدور از چاراکس مرتبط شده بود که به «معبد آرتمیس» اشاره می‌کند. (ایستگاه‌های اشکانی 6) در «کنکوبار» در ماد سفلی، در مسیر تجارت زمینی بین شام و هندوستان _ ارجاعات به آرتمیس در ایران عموماً به آناهیتا تعبیر می‌شود و بنابراین «معبد آرتمیس» ایزیدور به عنوان اشاره ای به معبد آناهیتا درک شد.

حکومت این شهر در زمان قاجار به ساری‌اصلان سپرده شد. عمارت ساری‌اصلان در مرکز شهر کنگاور همچنان پا بر جا است.

مردم‌شناسی

اقوام 
مردم شهرستان کنگاور از اقوام باستانی غرب ایران و شعبهٔ اقوام هند و اروپایی هستند و به‌طور کلی از اقوام فارسی‌زبان، کُرد، لک و لر تشکیل شده‌اند. البته در گذشته، یهودیان نیز از ساکنان کنگاور بوده‌اند که بقایای گورستان جهودها در شمال معبد آناهیتا و همچنین سنگ نبشتهٔ کشف شده در پیشانی کوهی در نهرذوله چل‌مران که به زبان عبری است، موید این امر است؛ اگرچه سال‌هاست که یهودیان دیگر در این منطقه حضور ندارند. در سده‌های اخیر تعدادی ترک‌زبان از نواحی مجاور به این شهرستان کوچ کرده‌اند، علاوه بر آن برخی از ایلات و طوایف لک و ترکاشوند نیز به صورت فصلی و عشایری در بخش‌های پیرامونی شهرستان کنگاور سکونت دارند.

زبان 
مردم شهر کنگاور و حومهٔ آن، به زبان‌های متنوعی از جمله فارسی کنگاوری، کُردی با گویش کرمانشاهی (با لهجه مخصوص شهرهای کنگاور و صحنه) و لکی صحبت می‌کنند.
زبان اصلی و قدیمی خود شهر کنگاور، نوعی زبان فارسی با لهجهٔ شبیه به بروجردی است که فرهنگستان زبان و ادب فارسی، آن را مانند گویش ملایری و گویش بروجردی، یک گویش فارسی می‌داند که به لحاظ اشتراک، برخی ویژگی‌های تلفیقی از زبان فارسی و زبان لری دارد.
رودیگر اشمیت، زبان‌شناسی و ایران‌شناس بزرگ آلمانی معتقد است که گویش منطقهٔ کنگاور، به پارسی میانه نزدیک است.
لغت‌نامهٔ دهخدا زبان ساکنان کنگاور را مانند ساکنان شهرستان بروجرد، فارسی لری دانسته‌است.
گمانه زنی دربارهٔ ریشه این زبان زیاد اسن، به طوری که برخی از محققان این گویش را نه لهجه‌ای از فارسی امروزی و نه شاخه‌ای از لری می‌دانند و آن را گویشی مستقل می‌شمارند که ریشه در فارسی میانه و زبان پهلوی دارد.

علاوه بر این زبان (فارسی کنگاوری)، در بعضی از روستاها و بخش‌های شهر کنگاور، لری و ترکی نیز به صورت عمومی متداول است. همچنین ایلات لک ساکن کنگاور و بخش‌های پیرامونی آن به زبان کُردی و لکی تکلم می‌کنند.

کنگاور در سفرنامه‌ها 
موسیو اولویه جهانگرد فرانسوی در هشتم ژوئن سال ۱۹۷۶ از کنگاور دیدن می‌کند و می‌نویسد:

بعد از هفت ساعت راه در کنگاور فرود آمدیم. کنگاور دهی بسیار آباد و با جمعیت زیاد بود در مابین دره‌ای افتاده که آب وافری در آن جاری بود. جلگه در جانب جنوبی ده بود، بسیار وسیع و زیاد خضب (سرسبز) و معمور (آبادان) بود.

آثار تاریخی 
شهر کنگاور از جمله شهرستان‌های تاریخی و با پیشینه استان کرمانشاه است که آثار تاریخی و باستانی ارزشمندی را در خود جای داده‌است، که مهم‌ترین آن‌ها عبارت اند از:
 معبد آناهیتا
 گودین‌تپه
 حمام قدیمی توکل
 حمام بزرگ
 خانه ساری‌اصلانی
 مسجد امام زاده
 مسجد جامع کنگاور
 بقعه شاه زاده محمد ابراهیم
 امام زاده سید جمال الدین
 امام زاده باقر
 پل کوچه
 تپه جودا (جهودا)
 تپه برج
 تپه چشمه یار قزوینه
 تپه چشمه تخت قزوینه
 تپه گوری
 معدن اله دانه
 معدن شل مران (چل مران)
 معدن باغ ملی
 گورستان ماقبل تاریخ رستم‌آباد
 کاروانسرای شاه عباسی
 حمام حسن خان
 بقعه قبرآقا
 قلعه دختر گبر

جغرافیای طبیعی 
 رودخانه سراب کنگاور
 چشمه عبدل
 چشمه هندی آباد
 چشمه دار صیفور

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 معبد آناهیتا
 معدن شل مران (چل مران)
 گودین تپه

پانویس

منابع 
 ایرج افشار سیستانی (۱۳۷۱)، کرمانشاهان و تمدن دیرینه آن؛ مجموعه ۲ جلدی (چاپ انتشارات زرین).
 علیرضا خزایی (۱۳۹۸)، «کنگاور، شهر آب و سنگ»، هفته نامه امُرداد، شماره ۴۲۲، ص۸.
 
 ایرانویچ، دکتر بهرام فره وشی، انتشارات دانشگاه تهران
 لغت‌نامه دهخدا، عتی اکبر دهخدا
 دیار شهریاران، دکتر احمد اقتداری، انجمن آثار ملی، صص ۹۷۹–۹۹۳ – ۹۹۶ – ۱۰۱۸
 جستار دربارهٔ مهر و میترا، محمد مقدم، هیرمند، صص۲۹–۳۰
 برهان قاطع، محمدحسین بن خلف تبریزی
 اوستا، آبان یشت، کرده‌های ۱۰۱–۱۰۲و۶۴ – ۷۸–۱۲۶ تا ۱۲۹و۱۲۳ و ۱۹۸و۱۱–۱۳ – ۲۰
 خاتون هفت قلعه، دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی
 معجم البلدان نوشته: یاقوت حموی
 ای همه مهر و صفا کنگاور، نشر هانی، همدان، نوشته: بیژن شهرامی
 تذکره شعرای کنگاور، نشر نور علم، همدان، نوشته ابوالفاضل مرآتی
 مختصات و ارتفاع
 اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳.

شهرستان کنگاور
شهرهای استان کرمانشاه
شهرهای راه ابریشم
شهرهای ساسانیان
شهرهای شهرستان کنگاور
مناطق مسکونی در شهرستان کنگاور
مناطق مسکونی کردنشین در استان کرمانشاه