Aipu eta erreferentzia bibliografikoak

Aipu edo aipamen eta erreferentzia bibliografikoak testu batean beste dokumentuei buruz egindako aipuak eta horietan oinarrituta egindako baieztapenak adierazteko erabiltzen dira, dokumentuari sinesgarritasun eman, irakurlea aipuak eta erreferentziak adierazten duen iturrietara zuzentzeko nahiz plagioa saihesteko. Adiera hertsian, aipu bibliografikoa testuan bertan egindako erreferentzia-ohar laburra da eta erreferentzia bibliografikoa aipuak adierazten duen liburu edo dokumentuaren deskribapen zehatza da. Aipua edo, hizkera arruntean erreferentzia esaten dioguna, ezin da oharrarekin nahastu. Oharrak testuan esaten den zerbait argitzeko edo horren inguruan datu zehatzagoak emateko erabiltzen dira.

Ohikoa izan da erreferentzia bibliografikoak orriaren oinean jartzea, oharrekin batera, baina maketazioa errazteko, gero eta gehiago, liburuaren, kapituluaren edo aldizkariko artikuluaren azken orrietan biltzen dira guztiak. Horrek nekezago egiten du erreferentzien irakurketa. Gerta daiteke ere, aipurik ez sartzea testuan, eta azken orrietan bibliografia osoa jartzea, idazten denaren baieztapen bakoitzaren erreferentzia zehaztu gabe.

Xabier Larrañagaren Deba haraneko Historiaurrea liburuan, aipuak eta erreferentziak aurkituko ditugu.

10. orrialdean, aipuak ikus daitezke lehen paragrafoan:
 1. Aranzadi eta Bergara Euskal Herriko Historiaurrean lehenetariko urratsak markatu zituen pertsonaia Bergaran jaio zen, 1860-ko urtarrilaren bostean(1). garai hartan Bergarak dudarik gabeko garrantzia bazuen ere ez zen mende bat lehenago izan zena. Real Sociedad de Amigos del País delakoaren sorlekua izan, Erret Seminarioa izatera heldu, non pertsonaia ospetsuak lanean arituko bait dira(2). baina mende bat beranduago....

20. orrian, kapituluaren amaieran, parentesi artean idatzitako 1 eta 2 aipuen informazio zehatza ematen da, lehena ohar bat da eta bigarren erreferentzia bibliografiko bat:
 (1) Noiz jaio zenari buruz ikuspegi ezberdinak daude. Telesfororen bataio agirian urtarrilaren 4-ean gauerdiko 12-etan jaio zela dio. Hemendik ikuspuntu ezberdin horiek: batzuk lauean jaio zela eta beste batzuk bostean. Aranzadik berak ere zioen ez zegoela argi hilak 4 ala 5 izan zen bere jaioteguna.
  (2) LARREA ALUSTIZA, J.: Vergara. Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipalaren argitalpenak, Donostia, 1970, 16 o.

Hainbat metodo daude aipuak eta erreferentziak emateko, hala nola Harvard aipu-sistema eta APA aipu-sistemaren estiloa. Historialarien artean, ohikoa da Chicago aipu-sistema erabiltzea. ISO-690 sistema ere oso zabalduta dago.

Erreferentzien osagaiak 
Bibliografiako erreferentzien zerrendak aukera eman behar digu lanean aipatu edo erabili diren dokumentuak aurkitzeko. Horretarako, erreferentzia bakoitzaren oinarrizko elementu batzuk ematen dira:

 Egilea: zein da aipatutako dokumentuaren arduraduna?
 Data: noiz argitaratu zen?
 Izenburua: nola du izena?
 Argitalpena: non argitaratu zen?

Erreferentziak euskarriaren arabera 
Liburu bat, aldizkari zientifiko bat, egunkari bat edo datu base bat ez dira modu berean deskribatzen erreferentzian. Demagun aipu eta erreferentzia hauek:
 ..... baskoien hiriak barne hartzen dituena, garai horretarako ohikoak diren signario iberiarretan eta zeltiberiarretan agertzen ez diren hainbat zeinu identifikatu dira, edo agertzen direnean, kasu esk bakan batzuetan da eta ez dute soinu berdina transkribatzen. Hizkuntza iberiarra edo zeltiberiarra ez den beste hizkuntza edo hizkuntza batzuen zeinuak idazteko erabiliko zela uste da(10)

 10.  Beltrán Lloris, Francisco; Velaza Frías, Javier.  (2009). «De etnias y monedas: las "cecas vasconas", una revisión crítica» in, Los vascones de las fuentes antiguas : en torno a una etnia de la antigüedad peninsular (Universitat de Barcelona):  99-126. ISBN 978-84-475-3390-9..
 Kapituluaren idazleak: Francisco Beltrán Lloris eta Javier Velaza Frías
 Argitaratu zen urtea:  2009 (Harvard estiloan, parentesi artean jartzen da datu hori)
 Kapituluaren izenburua: De etnias y monedas: las "cecas vasconas", una revisión crítica (Komatxoen artean)
 Liburuaren koordinatzailea: Javier Andreu Pintado
 Argitaratzailea: Universitat de Barcelona
 Informazioa eman digun kapitulua, orrialde hauetan dago: 99tik 126 ra.

Liburuak hainbat kapitulu ditu; kapitulu bakoitzak ikertzaile (historialari, hizkuntzalari edo arkeologo) batek idatzia da. Kapitulu bateko testu zati bat erreferentzia moduan hartzen bada, kapituluaren egilea, kapituluaren izenburua eta liburuaren editorea/koordinatzailea/zuzendaria gehi liburuaren izenburua jarri behar dira. Liburu hori serie baten barruan edo bilduma baten barruan badago, sailaren edo bildumaren izenburua ere aipatu behar da.

Erreferentzia, bigarren mailakoa izan daiteke. Askotan, liburu edo artikulu berriagoetan, liburu edo artikulu zahar batean idatzi zen informazioa erabiltzen dute egileek. Gure erreferentzia, beraz, beste liburu bateko aipu-erreferentzia litzateke. Iturri zaharragoa den hori lortzerik ez badugu, informazioa idazlan berritik atera dugula adieraziko dugu nolabait, eta, aldi berean, idazlan zaharrago bati erreferentzia egiten diogula zehaztuko dugu. Adibidez:

 Shrout eta Fleish-ek (1979, Weir-ek aipatua, 2005) Klasebarneko Korrelazio Indizearen (KKI) 6 eredu sortu zituzten.

Aipuak, erreferentzia motzak eta bibliografia banandu 
Batzuetan, orriaren oinean, erreferentziaren forma motzak jartzen dira, eta kapitulu amaieran, Wikipediako artikuluaren amaieran, edo liburuaren amaieran, aipatutako idazlan guztien bibliografian, erreferentzia osoak jartzen dira, ordenatuta. Ikusi Lugdunum Convenarum artikulua.

Ikus, gainera

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Luzuriaga, G. eta Martin, E. Erreferentzia-bibliografikoen oinarrizko gida laburraEibar.org
 Deustoko Unibertsitateko Liburutegia. Nola egin aipuak eta osatu bibliografiak: Hasiera.
 Campus Iberus. Aipuak eta erreferentzia bibliografikoak. UPNA. 
 American Psychological Association (2023). Publication Manual of the American Psychological Association, Seventh Edition (2020)
 EHU (2021). APA Style 7th edition. Aipuak eta erreferentzia bibliografikoak nola egin. EHU Biblioteka.
 Chicago aipu-estiloa: The University of Chicago (2017) Chicago-Style Citation Quick Guide.
 Harvard aipu-estiloa: The Open University (2023). Quick guide to Harvard referencing (Cite Them Right). 
 Université Jean Jurès. La citation des sources 
 Miconnet C. eta Faller A. (2012). Bibliographie et références bibliographiques. SCD de l'Université de Reims Champagne-Ardenne. 

Bibliografia
Idazketa