Alostorrea

Alostorrea edo Etxe eder leiho bage honetan izenburuarekin izendatu da ahozko tradiziotik datorkigun balada hau. Baladan kontatzen diren gertakizunak, kondairak dioenez, Erdi Aroaren azkeneko urteetan gertatu omen ziren, XV. mendean-edo.

Kondaira 
Kondairak zioenez Beltran Perez Alonso, Alostorreko jauna, zazpi urtez mairuen kontra gerran aritu ondoren sorterriratu zenean bere etxean gertaturiko seme bort, hau da, sasiko seme baten jaiotzaren berria heldu omen zitzaion. Emazteak, bere infideltasuna ezkutatzeko asmoz, Beltranen lehendabiziko ezkontzako alaba zen Usuari (edo, bertsioren batean, Uxue izenekoari) leporatu omen zion umea. Beltran Perez Alonso jaunak, egia jakiteko, hilarena egitea erabakiko du eta hilotz plantak eginez egia jakingo du. Horrela, alaba errugabea dela jakingo du eta emaztearen amorantea nor den ere bai. Amorante hori berton hilko du, Erdi Aro balore kanonikoei jarraiki: ohorea odolez besterik ezin garbitu.

Azkuek, Euskalerriaren Yakintzan, bigarren alean, "Ipuin eta lrakurgaiak" izeneko atalean alegia, 30 orrialdean, Alostorreko gertaera hau prosaz kontatu zuen:

</div>

</div>

</div>

Bertsioak 

Gorago jasotako lau lerro horiek dira Alostorrea baladako bertsiorik ezagunena, baina baladaren beste zenbait aldaera ere jaso dira, gehienak Gipuzkoako lurraldean. Jaso zen lehen bertsioa Arakistain deiturako kondairen ikerlariak jaso zuen 1865. urtean eta Juan Carlos Guerra historialari arrasatearrari igorri zion gutun batean. Juan Carlos Guerrak, beraz, izan zuen balada hau ezagutarazten protagonismo handia, baina baladaren aldaera gehiago edo zati galduak topatu zituzten baita Azkuek, Aitzolek eta Orixek ere. Azkuek kondairaren berri eman zuen bere Euskalerriaren Yakintzan, baladaren aldaera baten zati berriekin batera.

Hona ekarri ditugun lehen bi bertsioak Koldo Biguri, Joseba Lakarra eta Blanca Urgellen edizioan oinarritu dira. Lehenengoa Arakistainek Juan Carlos Guerrari igorritakoaren kopiaren kopia da. Bigarrena Euzkadi egunkarian argitaratu zen 1932. urteko abuztuan. Lazkaoko semea zen Gorrotxategi'tar Eulogik sinatu zuen eta honek ez zuen berri-emailearen izenik aipatu. Grafia aldaketa batzuk egin ditugu EIMAren aholkuei jarraitzeko borondatez. Antonio Zavalaren edizioa ere begiratu dugu.

Arakistain-Guerraren bertsioa:

Lazkaoko Gorrotxategi'tar Eulogik Euzkadi egunkarian 1932an argitaraturikoa:

Beste aldaera eta zati batzuk

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ahozko euskal literatura