Umore beltz

Umore beltza normalean seriotzat hartzen diren gaien inguruan egiten denari esaten zaio. Normalean beldurra, pena edota mina eragiten duten gaiak dira umore beltzaren funtsa, esaterako heriotza, gaixotasunak, gosea, gerra... Gizartean gai oso serioak dira, eta umorearen bidez azaltzea konbentzio guztien aurka doa. Askotan gizarte-kritika sakona azaltzen du. Beti oso krudela da.

Kontzeptuaren jatorria 
Jatorria André Breton idazle surrealistak 1940an idatzitako Anthologie de l'humour noir liburuan dagoela baieztatu ohi da. Liburu horretan, Jonathan Swift aurkeztu zuen genero sortzaile moduan. Aurretik, 1935ean hitza komedia mota bat definitzeko erabili zuen; komedia mota horretan zinismoa eta ezkortasuna nahastu egiten ziren. Izan ere, antologia hori agertu baino lehen umore mota honen adibide asko ezagutzen ziren.

Umore beltzean ohikoak diren gaiak 
 Heriotza
 Gaixotasun larriak
 Elbarritasunak
 Pobrezia
 Hilketak
 Sexua
 Arrazismoa
 Delinkuentzia
 Gizarte arauak
 Eromena
 Drogomenpekotasunak
 ...

Umore beltzaren ezaugarri batzuk 
 Politikoki ez da zuzena. Normalean esaten ez diren gauzak esaten ditu.
 Aurkako iritziak sortzen ditu.
 Gai eskatologikoak eta gordinak gustukoak ditu.
 Asmo probokatzailea du.

Adibide batzuk 
–"Ama, ama, zergatik ospatzen ditugu gabonak uztailean?"
–"Bada, duzun minbiziarekin ez zara ezta udazkenerako helduko".

Kasu honetan bi gai oso gogor azaltzen dira, heriotza eta minbizia, gainera haur batena. Egoera arrunt batean inork ez luke horrelako txisterik botako.

Askotan, medikuak eta gaixoak protagonistak dira:
–"Mediku jauna, doktore jauna, hanka galdu egingo dut?"
–"Ez dakit, hori zure kontua da. Nik poltsa batean jarriko dizut, oso ondo bilduta".

Antzeko zerbait ageri da onodoko adibide honetan:
"Gaixo bat medikuarengana doa:
–Mediku jauna, leiho irekiak ikusten ditudanean nire buruaz beste egiteko gogo handia izaten dut. Zer egin dezaket?
–Bada ordaindu nire faktura joan baino lehen!"

Umore beltza erabili duten zenbait idazle 
 Vladimir Nabokov
 Roald Dahl
 Jonathan Swift
 Tom Sharpe
 Franz Kafka
 Coluche
 Patricia Highsmith
 Saki
 Thomas De Quincey
 Fernando Aramburu
 Charles Bukowski

Umore beltza euskal literaturan 
 Jon Mirande
 Ramón Saizarbitoria
 Joseba Sarrionandia eta Mitxel Sarasketa umore beltzaren antologia ondu zuten 1985ean, Hamahiru ate.
 
Komikietan umore mota hau oso ohikoa da. Euskal Herrian, esaterako, TMEO aldizkaria ildo horretan kokatu daiteke.

Umore beltza zineman 
 Alfred Hitchcock
 Coen anaiak
 Jean-Pierre Mocky
 Monty Python
 Quentin Tarantino
 Luis García Berlanga
 Tim Burton

Umore beltza telebistan 
 The Simpsons

Umore beltzaren saria 
Parisen Umore Beltzaren Saria ematen da urtero. Saria 1954an Tristán Mayak sortu zuen. Hainbat kategoriatako irabazleei ehorzte-koro bat jartzen zaie.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Umorea
Heriotza
Umore beltza