Jauziak (euskal dantza)

Jauziak edo mutxikoak euskal dantza zirkular kolektiboak dira, hankak bakarrik mugiarazten dituena, hainbat pauso mota lotuz. Pausoek izen bereziak dituzte, hala nola, aintzina, erdizka, zote, dobla, lau urrats, pika-pika ezker, pika eskuin, erdizka eta hiru, ebats, luze eta ebats, kontrapasa, zeina, ezker-hiru, eskuin-hiru, ezker airean, ebats eta hiru eta zote eta hiru. Ohikoa da dantzan laguntzeko pausoen izena hitzez adieraztea. Bereziki Ipar Euskal Herrian dantzatzen dira.

Jatorriz txirula eta ttun-ttunaren doinuan dantzatzen ziren, baina gerora beste instrumentuak ere erabili dira doinuak egiteko, eskusoinua eta danbolina, batez ere. Eskusoinua, adibidez, XIX. mendean hedatu zen eta gaur egun guztiz ohikoa da. Dantzan zehar pauso ezberdinak kateatzen dira. Herriz herri pausoen konbinazioa aldatzen denez, zaila da dantzarientzat segida osoa jakitea eta askotan gidariak aurrez adierazten du hurrengo pausoaren izena. Hala ere, aitzina gidariak argibide gutxi eman ohi zituen eta dantza osoa buruz egitea txalotzen zen.

Antzina gizonezkoek dantzatzen zuten ekitaldi publikoetan, baina emakumezkoek ere ezagutzen zituzten eta baita giro pribatuan dantzatu ere. XX. mendeko 70ko hamarkadan hasi ziren emakumeak ekitaldi publikoetan gizonekin batera dantzatzen.

Dantzatzeko moldea 
Dantzariek jarrera zuzena hartzen dute dantzan zehar, bizkarrezurra zuzen eta besoak soinarekiko paraleloan. Gorputza zuzen baina ez zurrun eramaten da. Dantzariak biribilean ezartzen dira dantzatzeko eta zirkuluan mugitzen dira dantzatu ahala. Normalki erlojuen kontrako norantzan ekiten zaio dantzari, baina dantzan zehar norantza aldatzen duten pausoak izaten dira.

Arau orokor gisa, zirkuluaren kanpoaldeko oinarekin hasten dira pausoak, eta bira egin behar delarik, zirkuluaren barnealderantz egiten da. Urrats edo pausoak bukatzean, orokorrean gorputzaren pisua zirkuluaren barnealdeko oinean ezartzen da, hurrengo pausoa hasteko prestatuz.

Estiloen aldetik, pausokakoak, airetikoak eta zuberotarrak ezberdin daitezke. Pausokakoetan oinak gutxi altxatzen dira lurretik eta gorputzaren higidura leuna nagusitzen da. Airetikoetan jauzi gehiago da, indar gehiago eskatzen dute (antrexatak ere baderitze). Azkenik, zuberotarrek bira eta itzulinguru ugari dituzte.

Aldaera ezagunenak 
Esan bezala, hainbat aldaera ditu dantza honek, herriaren arabera ezberdin dantzatzen baita. 50 dantza baino gehiago katalogatu dira, baina gutxi batzuk baino ez dute hedadura zabala. Hauek dira ezagunenak:

 Zazpi jauziak
 Hegi
 Ostalerrak
 Marianak (aitzina pika ere deitua)
 Katalana
 Mutxikoak
 Lapurtar motzak, Lakartarrak eta ahuntza (jatorriz hiru dantza ezberdin ziren)
 Xibandiarrak
 Lapurtarrak edo Baztandarrak
 Millafrangarrak
 Ainhoarrak
 Azkaindarrak
 Moneindarrak

Urratsak 
Esa bezala, herrika urratsen izenek hainbat aldaera dituzte, eta ez dira zehazki molde berean egiten. Edonola ere, hemen biltzen dira pausoen izen ohikoenak:

 Zeina
 Erdizka
 Eskuin
 Ezker
 Dobla
 Jauzi, zote
 Jo
 Lau urrats
 Jo zangoz
 Ezker airean
 Luze
 Aitzina
 Pika, pare
 Ebats
 Antrexatak eta fini (bukaeretan ageri den formula, ez da pauso jakin bati lotua)

Urrats sortaren adibidea 
Hemen Luzaideko mutxikoen adibidea, Migel Anjel Sagasetak bildu bezala:

 Aitzina (X2)
 Erdizka, dobla, erdizka eta hiru (X2)
 Erdizka, dobla eta hiru, erdizka (X2)
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi), erdizka, dobla, erdizka
 Ezker, erdizka
 Lau urrats (X2)
 Pika, erdizka, pika, erdizka (X2)
 Pika eta ezker, pika, erdizka (X2)
 Erdizka, dobla, erdizka eta hiru
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi), erdizka, dobla, erdizka
 Erdizka, dobla, erdizka (X2)
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi) eta hiru, erdizka, dobla, erdizka (X2)
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi) eta hiru, erdizka, dobla, erdizka (X2)
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi), zote (jauzi), zote (jauzi) eta hiru, erdizka, dobla eta hiru, erdizka, zote (jauzi)
 Erdizka lauetan
 Zote (jauzi), erdizka, dobla, eskuin, ezker, erdizka
 Zote (jauzi), erdizka, dobla, eskuin, ezker, antrexatak eta fini.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Urraska, Aikotaldearen jauzi dantzei buruzko argitalpena

Euskal Herriko dantzak