Victorio Macho

Victorio Macho (Palentzia, 1887ko abenduaren 23an - Toledo, 1966ko uztailaren 13an), eskultore espainiar bat izan zen, espainiar eskultura garaikidearen aitzindaria. Donostiako SanTelmo Museoan dagoen Pío Barojaren bustoa egin zuen 1935ean, kopia bat dago Donostiako Victoria Eugenia antzokiaren atzealdeko lorategian 1972tik. Getarian dagoen Juan Sebastian Elkanori egindako monumentuko eskulturak ere Victorio Machorenak dira, Agustin Agirre eta Jose Azpiroz arkitektoek diseinatuta.

Bizitza 

Zurgin baten semea, Victorio Palentzian jaio zen 1887an familia apal batean. Bere gurasoek Arte Eder eta Lanbideak Eskolan matrikulatzea erabakitzen dute Santanderren, eta bertan zizelkatzen ikasten du. 1903an, 16 urterekin eta Palentziako Aldundikopentsio batekin, Madrilera doa bere ikerketei San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian jarraipena emateko. Victorioren lana eta esfortzuak hiru bosturtekotan ezezezagunak dira, Llorente doktorearen hilobiko enkargu ofiziala jasotzen duen arte. Gero ospea lortzen du Galdós-en lehen monumentuarekin eta batez ere 1921ko Arte Modernoko Museoko erakusketan.

Espainiatik ateratzen da Primo De Riveraren diktaduran eta Hendaian instalatzen da; zizelkatzen du Unamuno eta Ramón y Cajal. 1936an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako kide izendatzen dute. 1936an Gerra zibila lehertzean, Madriletik ateratzen da Valentziara Errepublikako Gobernuarekin batera. Gerra zibilaren bukaerak erbesteko 13 urtetara eraman zuen Frantzian, Errusian, eta gero Amerikan. Kolonbian sei hilabetez bizi izan ondoren, egonaldi luze bat egin zuen Liman, eta bertan ezkondu zen Zoila Barrós Contirekin. Espainiara itzuli zen 1952an, etxea eta tailerra Toledon hartu zuen, geroago 1967z geroztik Museo Victorio Macho (Roca Tarpeya) kokatu zen eraikin berean, berak Espainiako Estatuari utzi zion legatua ostatu emateko sortu zena.

1964an Isabel La Católicaren Ordenako kidea izendatua izan zen. Bi urte geroago Toledon hiltzen da, 1952an diagnostikatu zioten silikosi baten ondorioz; bere gorpua Palentziara eramaten dituzte, haren azken-nahia jarraituz, eta Oteroko Kristoren oinarrian hondeatutako ermitaren azpian lurperatuak.

Lana

Erretratuak 
 1903 - Danielillo
 1916 - Euskal marinela - Marinero Vasco. Toledo, Victorio Macho Museoa.
 1920 - Martzelo anaiaren estatu etzana, Toledo, Museo Victorio Macho.
 1929 - Valle Inclán-en burua Toledo, Museo Victorio Macho
 1935 - Pío Barojaren bustoa Donostia, San Telmo Museoa.
 1935 - Eskultorearen ama, Toledo, Museo Victorio Macho

Lan publikoa 

 1918 - Benito Pérez Galdós monumentua, 1919ko urtarrilaren 20an inauguratua, idazlearen aitzinean, jadanik itsua, Madrileko Retiroko lorategietan.
 1922 - Benito Pérez Galdós-en Bigarren Monumentua, Las Palmas Kanaria Handikoa, itsasoak apurka apurka jaten zuena, harik eta jatorrizko kokapen horretatik kendu zuten arte; Pérez Galdós Etxe Museoan kontserbatzen da.
 1922 - Getarian Juan Sebastian Elkanori egindako monumentuko eskulturak, Agustin Agirre eta Jose Azpiroz arkitektoek diseinatuak.
 1925-1927 - Concha Espinako iturria, Pereda-ren lorategiak, Santander
 1926 - Santiago Ramón Y Cajali monumentua, Venezuela Pasealekua, Madrileko Retiroko lorategietan.
 1930 - Migel Unamunoren bustoa, Salamancako Unibertsitatea, Salamanca
 1930 - Romanoa, Madrileko Galtzada Nagusiaren 60ko zenbakiko eraikinean gailurrean
 1931 - Oteroko Kristoa, Palentzia. Bertako kriptan dago lurperatuta eskultorea
 1940 - Rafael Uribe Uriberi monumentua, Bogotako Parque Nacional Enrique Olaya Herrera, Kolonbia
 1937 - Sebastián De Belalcázar-ri monumentua, Santiago de Cali, Kolonbia (beste bat dago Morro Del Tulcán-en, Popayán)
 1946 - Miguel Grau Seminariori monumentua, Lima, Peru.
 1962 - Jacinto Benaventeri monumentua, Madrileko Retiroko lorategietan.
 Alonso Berrugueteri monumentua, Palentziako Plaza Nagusian
 Simón Bolívar El Geniori monumentua, Caracaseko Caracas Plaza. Kopiak existitzen dira Bogotan eta Liman.

Erlijio lana 
 Kristoa, Corrales De Buelna-ko eliza, Kantabria.

Ehorzketetxeetako lana 
  Dr. Llorente, San Justo hilerria, (1917) Madril.
  Tomás Morales Castellanoren Hilobia, Las Palmas Kanaria Handikoa
  Marcelino Menéndez Pelayo, Santanderreko katedralean.
  Marcelo Macho, artistaren anaia, Victorio Macho Etxe Museoa, Toledo.
  Simón Bolívarren familiaren Mausoleoa, Capilla De La Trinidad, Caracaseko katedrala (1930) Venezuela.

Erreferentziak

Kanpo loturak 
 :Victorio Machori buruzko artikulua El Paísen.

Victorio Macho