Waris Dirie

Waris Dirie (Galkayoko eskualdea, Somalia, 1965 ) modeloa, idazlea eta emakumezkoen mutilazio genitalaren aurka borrokatzen den ekintzailea da. 1997tik 2003ra NBEko emakumezkoen mutilazio genitalaren aurkako enbaxadorea izan zen 2002an bere erakunde propioa sortu zuen arte: Waris Dirie Fundazioa, EGMren (emakumezkoen genitalen mutilazioa) aurka borrokatzeko.

Bizitza 
Waris Dirie Darod klanaren partaide zen somaliar familia musulman baten jaio zen. Waris izenak «basamortuko lorea» esan nahi du. Dirieren jaioteguna zein den zehazki ez da ezaguna, 1965. urtean jaio zela baizik ez da zehaztu ahal izan. Hiru urte zituela, genitalak mutilatu zizkioten.

Hamahiru urte zituela, berriz, bere gurasoek bera baino askoz nagusiagoa zen gizon batekin ezkontzera behartu nahi izan zuten, haien kulturaren zein erlijioaren ezaugarri den ezkontza hitzartu batean. Warisek, ordea, bere gurasoen erabakiari aurre eginda, ezkondu baino egun bat lehenago ihes egitea erabaki zuen. Basamortua zeharkatuta, Somaliako hiriburura iritsi zen, Muqdishora alegia, non bere ahizparen etxean babestu zen, eta geroago bere izekorenean.

1981. urtean Londresa joan zen bizitzera, bere osabaren etxera, garai hartan hura Londresko somaliar enbaxadore baitzen. Han, etxeko andre jardun zuen. Osabak, ordea, Somaliara itzuli behar izan zuen, Somaliako Gerra Zibila piztu zela eta. Ordutik aurrera, Waris Londresko hainbat etxebizitzatan bizi izan zen, eta Mcdonald's enpresan garbitzaile aritzen zuen. Lanean ziharduelarik, Terence Donovan argazkilariaren arreta erakarri zuen. Warisek hemezortzi urte zituen orduan, eta hainbat argazki egin zizkion garai hartan ezezaguna zen Naomi Campbellekin batera, Pirelli egutegiaren portadarako. Handik lasterrera, Voguen agertutako lehen modelo beltzarana izan zen.

Ondoren Chanel, L’Oréal, Revlon, Versace, Cartier, eta beste marka ugarirekin lan egin zuen. Milango, Parisko eta beste zenbait hiritako moda desfile zein ibiltoki garrantzitsuenetan parte hartu zuen. Azkenik, 1995. urtean BBCk afrikar modeloaren bizitza dokumental batean bildu zuen.

1997. urtean, bere ibilbide profesionala inoiz baino hobeto zihoanean, Laura Zivek Marie Claire aldizkarirako egin zion elkarrizketan Warisek lehengo aldiz hitz egin zuen txikitan jasandako mutilazio genitalari buruz. Urte horretan NBEko emakumezkoen mutilazio genitalaren aurkako enbaxadore izendatu zuten. 1997. urtean Somaliara bidaiatu zuen bere familia bisitatzeko helburuarekin, eta bertan gelditu zen 2000. urtea arte.

1998. urtean, Basamortuko lorea izenburuarekin, bere lehen liburua argitaratu zuen. Beste gai batzuen artean, mutilazio genitalari buruz hitz egiten du liburuak, giza eskubideak aldarrikatzen dituen heinean. Oso pertsona famatua zela eta, bere liburuak arrakasta handia eskuratu zuen, eta bide batez munduak emakumeen mutilazio genitalaren arazoa ezagutzea eragin zuen. 1998. urtean Waris Diriek Afrika saria eskuratu zuen, emakumezkoen eskubideen alde borrokatzeagatik. Urte berean, Glamour magazineko irakurleek urteko emakume izendatu zuten. 2001. urtean bere bigarren liburua argitaratu zuen, Egunsentia basamortuan. Liburu horrekin, Paulo Coelhorekin batera Corine Award saria eskuratu zuen, urte hartan gehien saldu zen liburuaren egilea izateagatik.

Sariak 

 Afrika saria gobernu alemaniarrak emandakoa1999
 Women of the year Award Glamour Magazine aldizkariak emandakoa 2000
 Corine 2002 Egunsentia Basamortuagatik
 Women’s World Social Award 2004
 Eliza Katolikoaren Obispo Óscar Romero saria (2005).
 World Demographic Association26-ko Prix des Générations 2007
 Prix des Générations 2007 World Demographic Association
 Chevalier Légion d'Honneur Nicolas Sarkozyk emanda 2007
 Martin-Buber-Plakette der Stichting Euriade 2008
 Italiako Errepublikako lehendakariaren urrezko domina (2010), giza eskubideen aldeko ekintzaile gisa egindako lorpenengatik.
 Thomas Dehler Fundazioaren Thomas Dehler saria (2013), Sabine Leutheusser-Schnarrenberger28k aurkeztua.
 Woman Of The Year Campaigning Award saria (2013), Londresen, Saclak aurkeztua.
 Askatasunaren Nazioarteko Saria (2014), Lynne Featherstone ministro britainiarrak Londresko Lorren Ganberan aurkeztua.
 Emakumeentzako Emakumeen Saria (2017), Vienan "mira!29" aldizkariak emana
 Donna dell'Anno (2018)
 Million Chances saria (2018), Fritz Henkel31 Fundazioak emana
 Sunhak de la Paz saria (2019), emakumeen eskubideekiko konpromisoagatik.

Lanak

Filmak 
 The Living Daylights (1987)

Liburuak 
Hauxek dira bere lan batzuk:
 Basamortuko lorea (1998)
 Egunsentia basamortuan (2004)
 Basamortuaren semeak (2005)
 Amarentzako gutuna (2007)
 Schwarze Frau, weißes Land (2010)

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Somaliako idazleak
Somaliako modeloak
Idazle feministak
Somaliako aktoreak
Giza eskubideen aldeko ekintzaileak
Ohorezko Legioko zaldunak
Emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako aktibistak