Errosta hori

Errosta horia (Gentiana lutea) Gentzianazeoen familiako landarea da, Europako mendietan jatorria duena. Urteko basa landarea da, zuztar biribil barru-hutsa, hosto zabal luzangak eta 5-6 hostoko lore horiak dituena. Sustrai lodia eta kolore gorrixkakoa izaten du, usaintsua eta zapore garratzekoa, gai sustagarriak eta sukarra kentzen dutenak dituena.

Ohikoena da Iberiar penintsulan, eta, zalantzarik gabe, gehien aprobetxatzen dena. Kantauri mendikatean nahiko ugaria da. Sendabelar gisa eta edarien aromatizatzaile gisa erabiltzen da.. 2005ean, Villablinon (León) laborantza proba bat hasi zen.

Deskribapena 
Landare belarkara da, metro bat eta bi metro arteko garaiera duena, eta lantzeolatu zabaletik eliptikoetara doazen hostoak ditu, 19 eta 30 cm arteko luzerakoak eta 4 eta 12 cm arteko zabalerakoak. Loreak horiak dira, eta korola oinarritik gertu dago, 5 - 7 petalo estutan banatua. Larre alpetarretan eta subalpinoetan garatzen da.

Sustraia pertsona baten besoa bezain lodia izan daiteke, eta bertatik hainbat adar ateratzen dira.

Propietateak 
Azpimarratzekoa da bere propietate biziki mingotsak sustraian daudela bereziki, eta neurri txikiagoan landarearen gainerakoan, digestio eta aperitibo toniko preziatua bihurtuz. Sustraia da herri-medikuntzan erabiltzen den erremedio toniko mingots nagusia. Errosta maiz edari toniko mingotsen osagai gisa erabiltzen da (bitter, vermú, amargo de agostura, suze).

Sustraia antihelmintikoa, antiinflamatorioa, antiseptikoa, toniko mingotsa, kolagogoa, emanagogoa, febrifugoa, hozgarria eta estomakikoa da.

Erdi Aroan zenbait pozoiren aurka antidoto gisa erabiltzen zen.

Errosta-sustraia   goiko lerroetan aipatzen diren propietateei esker, ondorengo patologietarako gomendatzen da:

Digestio arazoak

Larruazaleko arazoak

Diuretiko naturala

Hesteetako zizareak prebenitzea.

Erabilerak 
Sendabelarrak landarearen lurpeko zati lehorrak dira, eta, neurri txikiagoan,  kaltetutako zurtoina eta hostotza.

Errostaren zurtoinak historia luzea du digestio alterazioen tratamenduetan  toniko mingots gisa erabiltzen dela, eta horretarako erabiltzen diren sendagai askoren osagaia da. Ezagutzen den osagai mingotsenetako bat da, eta mingostasun-maila neurtzeko oinarri zientifiko gisa erabiltzen  da.

Bereziki baliagarritzat jotzen da gaixotasun kronikoak ahultzen duenean eta digestio sistemaren ahultasun kasu guztietan eta jateko gogorik ez dagoenean.

Ahoz hartzen da gibeleko gaitzak, indigestioa, infekzio gastrikoak eta anorexia tratatzeko. Ultzerak dituzten pazienteek ez dute hartu behar.

Taxonomia 
Gentiana lutea Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantatum-ek argitaratu 1:227 . 1753.

Etimologia 
Gentiana: Plinio zaharraren  eta Diskorides  (5) -en arabera, bere izena Gencio-tik dator, K.a. II. gizaldiko Iliria-ko erregetik. Gentiana lutera-ren, balio sendagarriaren aurkikuntza berari dagokio. Albaniako bankuak tradizio hori jaso du: Gentiana lutea 2008an jaulkitako 2000 lekë-ko albaniarren billetearen atzealdean dago irudikatuta, eta haren aurrealdean Gencio erregea ageri da 

Lutea: latinezko epitetoak, "urre kolorekoa, hori-laranja" esan nahi du .

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Gentiana
Sendabelarrak
Euskal Herriko flora
1753. urtean deskribatutako taxoiak
Lineok deskribatutako taxoiak