Xikito-perraka

Xikitoak eta perrakak (maiz, txikitoak) Zuberoako artzainek asmatutako bertso erotiko edo berdeak dira. Txomin Peillenen arabera, 1962an idatzitako testuan, borda batetik bestera, "ibar batetik bestera artzainek elgarri, holako kobla horietatik botatzen zuten". Beraz, "Xikitoak" denbora pasa moduan uler zitezkeen. Peillenen arabera ehunka ziren ezagutzen ziren xikitoak baina "folklore bildumek baztertzen zituzten, nahiz horiek ere populuaren frutuak izan"; espezialista askoren ustez, poematxo horien edukiak ez ziren egokiak argitaratuak agertzeko. Egitura aldetik, "lauko bertso berdeak" ziren.

Xikitoak gizonek egiten zituzten, eta emakume gutxik entzuten omen zituzten. Horiek entzuterakoan harriduraz hartzen zituzten euren senarrek halakoak esatea. Hala ere, Gidor Bilbaok aurkitutako Arnaut Oihenarten bertsoek bestelako irakurketa proposatzen dute, gizonei xikito eta emakumeei perraka esaten zitzaiela. Perraka hitza ez da Orotariko Euskal Hiztegian ageri, bai ordea hitzaren aldaera izan daitekeen perraska.

Adibideak 
Igela aldizkarian adibide batzuk jaso ziren. Hona hemen horietako bat:

Igela aldizkarian berean ere "gaurko xuberotar idazle famatu batek", Jon Mirande alegia, era berritu batez idatzitako adibide kultuago jaso zen; orduan, "ederrak" izenarekin jaso ziren.

Arnaut Oihenartek emakumezko batekin egindakoa da honakoa:

Literatura Terminoen Hiztegiak Txomin Peillenen adibide hau ematen du:

Literatura erotikoa? 
Igelan etiketa horrekin agertu ziren poematxo hauek, "Erotika euskaldunaren lore zenbait". Izan ere, edukiak ikusita, bestei zirikatzeko poesia eskatologikoak bezala kataloga daitezke. 1999an, Juan Martin Elexpuruk bere Euskal lizunkeriaren antologian "Xikituak" jaso zituen, haren erotismoa ontzat emanez.

Erreferentziak

Bibliografia 
 Jon Mirande eta Txomin Peillen: Igela euskaldun. Heterodoxoen errebista. Donostia:Hordago (argitaletxea), 1979.
 Juan Martin Elexpuru: Euskal lizunkeriaren antologia. Tafalla: Txalaparta, 1999. .

Kanpo estekak 
 Patri Urkizuk bildutako "Xikitoak".
 Joseba Aurkenerena: Zuberoako txikitoak - I 
 Joseba Aurkenerena: Zuberoako txikitoak - II 

Euskarazko literatura erotikoa
Jon Mirande
Zuberera
Zuberoako kultura
Ahozko euskal literatura
Umorea
Arnaut Oihenart