The Great Dictator

The Great Dictator (euskaraz "Diktadore Handia") 1940ko Charles Chaplin ingeles zinema zuzendari eta aktorearen filma bat da. Filma honetako antzezle nagusiak Charles Chaplin bera, Paulette Goddard eta Jack Oakie izan ziren.

Ordurarte Chaplin zen Hollywooden filma mutuak filmatzen jarraitzen zuen bakarra, hau bere lehenbiziko soinudun filma izan zelarik, baita denetan arrakastasuena ere.

Filma nazismoa, faxismoa eta antisemitismoa nahiz diktadura guztien aurkako kritika zorrotza da. Estreinatu zen unean EEBBak Alemania Naziaren oraindik bakean zeudela kontutan hartu behar da. Filma honetan Chaplinek naziak "makina-gizonak, makina burmuin eta bihozdunak" gisa definitzen ditu. Bestalde bi pertsonaia ezberdin antzezten ditu: bata Adenoid Hynkel diktadore harroputza (Adolf Hitlerren karikatura garbia) eta bestea judutar bizarmoztaile apala.

Filma hau bost Oscar Sarietarako izendatua egon zen, nahiz eta azkenik haietako bat bera ere irabazi ez zuen: Film onenaren Oscar Saria (United Artists eta Charlie Chaplin, ekoizle gisa), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Charles Chaplin), Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Charles Chaplin), Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Jack Oakie) eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Meredith Willson).

Argumentua 
Lehen Mundu Gerraren amaieran Tomaniako Armadako gudari batek Schultz ofizialaren bizia salbatzeko asmoz hegazkin istripua izan eta bere oroimena galduko du, ospitalean 20 urtez egongo delarik. Oraindik amnesia duelarik, ospitaletik ihes egin eta hirira itzuliko da, Ghetton bizartegi bat irekiz. Garaiak asko aldatu egin dira. Hynkel diktadoreak herrialdean agintzen du, juduen aurkako diskriminazio ankerra gauzatuz.

Hynkelen segurtasun zaindari batek bizarmoztailea erasotzera doanean Hannah izeneko Ghettoko neska gazte batek bizarmoztailea babestuko du. Biak elkar maitemindu eta diktaduraren nondik-norakoak jasan beharko dituzte, baina bizarmoztaileak bizia salbatu zion Schultz ofizialaren babesa izateko itxaropena dute. Bestalde, Hynkelek bere munduaz nagusitzeko asmoak egi bilakatzeko bankari judu baten finantzaketa lortzen saiatuko da.

Bankari juduak mailegua emateari uko egin ondoren, Ghettoan errepresioa berrindartuko da, Schultz ofizialak Hynkel diktadoreari juduekin gizatasun eza izatea leporatu izanagatik zorigaitzean eroriko delarik. Errepresioaren ondorioz bizarmoztailea eta Schultz ofizial ohia kontzentrazio esparru batean sartuko dituzte.

Hynkel diktadoreak Osterlich inbaditzea erabakiko du, baina Bacteriako dikadorea den Benzino Napaloni-ren etorrerak hura bere egoitzara gonbidatu eta abegikor agertea behartuaraziko du, azkenik diktadoreen arteko bilera jan, opil eta gozo jaurtiketa liskar barregarri batean amaituko delarik.

Hannah eta jende gehiago Ghettotik Osterlichera ihes egingo dute, baina handik gutzira Tomaniak herrialde horren inbasioari ekingo dio. Bienbitartean, bizarmoztailea eta Schultz kontzetrazio esparrutik ihes egin eta kontrol bateko zaindariek bien arteko antzekotasun fisikoaren ondorioz Hynkel diktadorearekin nahastuko dute, zaindariek bizarmoztailea Osterlicheko hiriburura eraman eta han mundua bereganatzearen inguruko hitzaldia eman beharko du.

Aldiz, bizarmoztaileak hitzaldi ziraragarria egingo du: politika antisemiten aurka, Tomainia eta Osterlich herrialde aske eta demokratikoak izango direla aipatuko duelarik. Gizateria osoari diktadurekin amaitu eta zientzia eta aurrerapenak mundua leku hobeagoa izan dadin erabiltzeko deia ere egiten du.

Hannahk bizarmoztailearen hitzaldia erasotzaileek suntsitutako bere etxean irratin erabat harriturik entzuten du, mintzatzen ari dena "Hynkel" delako ustetan, halako batean berari zuzentzen zaiolarik: "Hannah, entzun al nazaken? Hagonan lekuan hagoela ere, begiratu ezan goruntz, Hannah! Lainoak urrunduz zoazten, eguzkia agertuz, ilunpetik argitara goazen, mundu berri bateruntz, mundu on batetara, bertan gizonak gorrotoa, handinahikeria eta basakeriaren gain egonen ditun! Begira ezan goruntz, Hannah, gizonaren arimari hegalak eman zaizkion eta azkenean hegan hasi behar dun, Erromako zubirantz hegan zihoan, itxaropenaren argiruntz, etorkizunaruntz, etorkizun loriotsua, zeurea, neurea, denona! Begira ezan goruntz, Hannah, begira ezan goruntz!". Hannahk zerura itsaropenez so egin, eta filma bere aurpegiaren irudiaz akitzen da.

Hitzaldi osoa

Aktoreak 
 Charles Chaplin, Adenoid Hynkel, Tomaniako diktadorea / Bizarmoztaile judua
 Paulette Goddard, Hannah
 Jack Oakie, Benzino Napolini, Bacteriako diktadorea.
 Reginald Gardiner, Schultz.
 Henry Daniell, Garbitsch.
 Billy Gilbert, Herring.
 Maurice Moscovich, Jaeckel jauna.
 Emma Dunn, Jaeckel andrea.
 Bernard Gorcey, Mann jauna.

Filman erreferentziatutako politikari nagusiak:
 Adenoid Hynkel: Adolf Hitler.
 Benzino Napolini: Benito Mussolini.
 Garbitsch: Joseph Goebbels.
 Herring: Hermann Wilhelm Göring.

Iruditegia

Kanpo estekak 
 The Great Dictator filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
 The Great Dictator filma osoa jatorrizko ingelesezko bertsioan ikusgai. Youtube.com 

Ameriketako Estatu Batuetako filmak
Charlie Chaplinek zuzendutako filmak
Umorezko filmak
Gerra filmak
Fikziozko herrialdeetan girotutako filmak
Kultuzko filmak
1940ko filmak