Jose Maria Salaberria

Jose Maria Salaberria Ipenza (Vinaroz, Castelló, 1873ko maiatzaren 8a - Donostia, 1940ko martxoaren 28a). Erregenerazionismoko, Espainian garatu zen intelektualen mugimenduko idazlea izan zen.

Biografia 
Lau urte zituela Donostiara etorri zen bizitzera, bere familiaren jatorria hemengoa baitzen eta bere aita Igeldoko faroan lan egitera bidali zutelako. Peñaflorida kaleko eskola publiko batean ikasi zuen eta lehenengo ikasketa hauek burututa, hamahiru urterekin, bere familia laguntzera dedikatu zen. Marrazketa eskola batean gauez ikasi zuen delineatzailearen lanbidea. Oposizioen bidez, Gipuzkoako Foru Aldundian lana lortu zuen.  Espainian eta Amerikan hainbat lanbide izan zituen. Espainiaren patuaz, aurreikuspen gaiztoenak iragarri zituen, eta berbera kolpisten aldera lerratu zen 1936an. 1940an hil zen. Haren omenez Donostiak haren izena eman zion kale bati, Amarako auzoan, 1957ko martxoaren 6an. Horrez gain, monumentu bat du Alderdi Ederren, haren jaiotzaren mendeurrena betetzean eraikia.

Lanak 
Gaztea zela bere jakinminak Amerikara bidaiatzera bultzatu zuen eta bere lehenengo urrats literarioak 15 urterekin eman zituen. Bere bidaiek oinarri izan ziren bere obra literarioran. 

Bere lehenengo artikuluak Basconia (1898) eta Martintxo (1895), Euskal Erria eta estatuko beste aldizkarietan argitaratu zituen. Publizista nekaezina, bere produkzioa oso handia da, ABCn, La Vanguardian, Diario Vascon eta Buenos Aireseko La Nación argitalpenetan azaldu zirelarik, batez ere. Beraren artikuluak politika, gerra kronikak (Méxiko, Europa, Maroko), paisaia eta kritika literarioari buruz dira. Bere ideologia liberala, Donostiako La Voz de Guipuzcoa egunkarian agertzen da, batez ere.

Eleberrien artean, aipatzekoak dira Vieja España (1907), Nicéforo el Bueno (1909), La Virgen de Aránzazu (1909) eta El Muchacho español (1938). 

Bere bidaia liburu aipagarrienak: Tierra Argentina (1910), España vista desde América (1914) eta Viaje a Mallorca (1920).

Saiakeren artean El Perro Negro (1906), Alma vasca (1920) eta Santa Teresa (1921) aipa daitezke 

Berak idatzitako biografia batzuk hauek dira: Bolívar (1930) Iparraguirre, el último bardo (1932) San Ignacio eta Martín Fierro (1934).

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Euskal Herriko erdal idazleak
Gaztelaniazko idazleak
Espainiako idazleak
Amarapedia
Castelló probintziako jendea
Donostiarrak
Erregenerazionismoa
Euskal Herriko espainiar nazionalistak
Donostian hildakoak