Agira

Agira Italiako udalerri bat da. Ennako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
Salso ibaiko haranaren erdian dago, Ennatik 35 kilometrora. San Filippo d'Argiriò deitu zen 1861 arte, San Filippo Agirakoaren omenez.

Mugakideak 
Agirak honako udalerri hauekin egiten du muga:

Geografia 
Agira Agrigentotik 141 kilometrora dago, 69 Caltanissetatik, 66 Cataniatik, 162 Messinatik, 184 Palermotik, 144 Ragusatik, 124 Sirakusatik eta 291 Trapanitik.
Pozzillo izeneko laku artifiziala, eukaliptoz baso batez inguraturik dagoena, txori askoren habitata da, hauetariko asko migratzaileak dira. Beste erreserba bat -the Riserva di Piano della Corte- Erei mendietan sortu dute, eta Vallone di Piano della Corteko baso mediterraneoko beste erreserba bat izateko prestatzen ari da. Inguruetan, erreka sulfurosoak daude.

Historia 
Gaurko Agiran, antzinako sikuloen hiri bat zegoen Agyrion izenekoa (Antzinako greziera: Ἀγύριον - Agyrion), edo Agyrium. Tiranoek gobernatu zuten, Siziliaren erdian ezagunena eta indartsuena Agiris izan zen. Tirano hau Dionisio Zaharraren garaikidea zen eta arrakastaz, Magonek gidatutako kartagotarraei eutsi zien, K.a. 392an, kartagotarrak Agira eskualdea inbaditu zuenean. Greziarrek ez zuten Agira kolonizatu korintoar jeneralak, Timoleonek, azken tiranoa (Apoloniades) egotzi arte, K.a 339an. Harrez geroztik, Sirakusaren jabegoa izan zen. Diodoro Sikulo agiratarraren arabera, Timoleonek 10.000 greziar ezarri zituen Agiran eta eraiki ederrak egin, baina ez daude haien aztarnarik hiri modernoa zaharraren gainean sortu delako.
Beranduago, Fintias Agrigentokoak kontrolatu zuen Agira baina laster aske izan zen. Zenbait urtefen ondoren, eta Hieron II.arekin aliatzean, Agirak Ameselumeraren lurralde erdia lortu zuen.
Diodoro Sikuloren ustez, Herakles fundatu zuen Iolaoren eta Gerionen temenosak baita ondoko lakua ere. K.a. V. mendearen erdian, Agira izan zen lehenengo hiri siziliarra greziar estiloko brontzezko txanponak egitean.
Erromatarrek Agirium deitu zioten, eta Zizeronen ustez, hiria aberatsa zen, 250 nekazarik zerealak landatzen zihardutelako, baina pretorren zergak direla eta, langileen kopurua 80ra jaitsi zen. Pliniok zioenez, hiria zergaduna zen.
1063. urtean, normandoek, Roger I.a Siziliakoa konteak zuzenduta, hiria hartu zuten sarrazenoak garaitu ostean Salso ibaiaren ondoan. Muhammad al-Idrisik Shanta Fīlibb deitzen zuen hiria (arabieraz: شنت فيلب ).
Urteen zehar, Agira, atzerriko zenbait etxeen pean egon zen, hala nola, Hohenstaufen, Anjou eta Aragoi, 1400ean, Siziliako jabego bilakatu zen arte. Espaniar eta juduen eragina arkitekturan islatzen da, nabarmentzekoa da Agirako sinagoga.

Monumentuak 
Agirak zenbait eliz eder ditu, gehienak artelan askorekin. Hauen artean: Chiesa Madre eta Santa Margarita normandar estilokoak. Azken hau XIII. mendekoa, elizbarrutiko handiena da, 13 aldare izanik. Aipagarriak diren beste batzuen artean honako hauek daude: San Filippo, San Antonio Paduakoa eta San Antonio Abate
Arabe-bizantiar gaztelua eraikin militarra zen, beranduago Hohenstaufenek berreraiki zutena. Horretako bi dorrek oraindik zutik diraute.

Agirako arona 
Europako aronik antzinena, Nicolo Bucariasiren arabera, Agiran dago, gaur San Salvatore elizaren barruan integraturik, baina aurretiaz, Santa Croce kaleko sinagogako elementu bat zen, Agirako arabiar auzoan. Juduak egotziak izan ondoren, Santa Croceren oratorioa bilakatu zen. Joan zen mendeko azken urterarte, uste zen atari baten zati bat zela, baina 1996an, Siziliako Teologiako Fakultatearen aldizkarian Benedetto Rocco aronaren inskripzioa deszifratu zuen Jakobaren etxea, etorri, argirantz gabiltza. Juduek esan zuten 1454. urtean egin zela. Orduan argi zegoen atari bat izan beharrean, aldare bat zela.

Ekonomia 
Agira nekazari-gunea da. Ekoiztutako produktuak arbendolak, zerealak, olibak eta mahatsak dira. Bazkaleku handiek ahalbideratzen dute behiak, ardiak eta zaldiak haztea.

Garraioak 
Hiriko hegoaldean, tren geltoki bat dago.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Web ofiziala: http://www.agira.org/
 Agira (Sizilia zehaztasunez) http://sicilia.indettaglio.it/eng/comuni/en/agira/agira.html
 Agira. Enciclopedia Italiana
 Agirako galeria fotografikoa: http://webshots.com/todays
 Richard Stillwell, ed. Princeton Encyclopædia of Classical Sites, 1976: "Agyrion (Agira), Sicily"
 History of Agira: https://web.archive.org/web/20110708123216/http://www.cassatella.com/en/agira.html

Cataniako probintziako udalerriak
Siziliako aztarnategi arkeologikoak
Antzinako sikuloen hiriak
Ennako probintziako udalerriak