Frank Herbert

Frank Patrick Herbert (1920ko urriaren 8a - 1986ko otsailaren 11) zientzia-fikzio idazle estatubatuarra zen, batez ere Dune, zientzia-fikzio lan ospetsua idazteagatik ezagutzen duguna.

Biografia 
Tacoman (Washington) jaioa lan mota ugaritan jardun zuen idazle izan aurretik, hala nola, argazkilari, telebista kamara, irrati aurkezlea, kontalari etab. Famili txiro eta desegituratukoa izanik oso gazte hasi zen lanean eta ezin izan zen Unibertsitatera joan 25 urte izan zituen arte. Bertan, literatur eskola batzuetan, bere bigarren emaztea izango zena ezagutu zuen, biek ipuin batzuk argitaratuak zituztela.

1949. urtean Herbert eta haren emaztea Kaliforniara joan ziren bizi izatera, Santa Rosa Press Democratean lan egitera. Hurrengo hamarkadan Frank Herbert San Francisco Examiner aldizkarian aritu zen erredaktore eta editore lanetan.

1952. urtean hasi zen bere lehen zientzia-fikzio kontakizunak argitaratzen, eta 1955an lehen nobela ere, The dragon in the sea; kritikariak alde izan bazituen ere, ez zen ondo saldu. Garai hartan Frank Herbertek Oregoneko hondar dunei buruzko artikulu bat idazteko hasi zituen informazio bilketak bere maisulanaren hazia bihurtu ziren, eta 1959an hasi zen Dune lana idazteko behar zen ikerkuntza. Idazteari buru-belarri ekiteko Beverly, bere emaztea, lansaio osora itzuli zen saltoki handien publizitate idazletzat, eta 1960ko hamarkadan familiaren sostengu bilakatu zen.

Dune idazten eta ikertzen Frank Herbertek sei urte eman zituen, zientzia-fikzio lan komertzial baterako espero zena baina askoz ere gehiago.

Hasieran Dune zatituta hasi zen argitaratzen 1963 eta 1965 artean. Hainbat argitaletxetan aurkeztu bazuen ere ia hogeietan atzera bota zuten 1965ean Chilton Book Companyko editore batek liburu batean argitaratzeko eskubideak erosi zituen arte.

Dunek publiko eta kritikarien artean erabateko arrakasta lortu zuen, Hugo eta Nébula sari entzutetsuez gain. 1972tik aurrera Herbertek denbora osoa idazle lanari eskaini zion eta liburu asko idazteaz gain bere ideia ekologikoak bultzatu zituen. Dune beste bost nobelekin handitu zuen hil baino lehen eta, gerora, beste idazle batzuek jarraitu zuten haren lana.

Frank Herberten psikologia eta ekologia ardurak argi ikusten dira bere lanetan. Bere bizitzako azken hogei urteetan bere familiarekin “landetxe biologiko” batean bizi izan zen naturarekin bat egiten eta bizitzeko behar zuena sortzen, lehenbizi Washingtonetik gertu eta geroago Hawaiin.

Dune 
Munduan gehien saldutako nobelen artean dago eta zientzia-fikzio lanetan ekologia jendarteratu zuena da. Eleberri honetan ekologiaz gain, giza-espeziearen bizi-iraupenari buruz, eboluzioaz eta erlijio, politika eta boterearen arteko elkarreraginari buruz dihardu.

Nobela urruneko etorkizunean gertatzen da, Inperial Galaxia feudal batean. Arrakis edo Dune izeneko planeta lehor batean Inperioarentzat behar beharrezkoa den Melange espezia Fremen izeneko basamortuko herriak jasotzen du. Boterea Enperadorea eta hainbat Etxe Nagusiren artean banatzen da eta hauetako batean Paul Atreides jaiotzen da, batzuen esanetan Fremen herriarentzat mesias, diktadore eta martiri izatera deitua dagoena.

Film egokitzapenak 
David Lynchek 1984ean Dune pantaila handira eraman zuen. Zenbait zale eta kritikarien gustukoa izan ez arren Oscar sarietarako izendatua izan zen eta denborarekin gurtzazko pelikula bihurtu zen. Frank Herbert bera ere nahiko pozik azaldu zen egindako egokitzapenarekin.

Aurrerago, 2000. urtean, Sci-Fi telebista kateak minisail bat egin zuen Frank Herbest's Dun izenekoa, eta 2003an Frank Herbert's Children of Dune. Bi sailek Emmy Sariak lortu zituzten.

Lanak 
Bere lan asko serie-argitalpen moduan argitaratu ziren hasieran eta gerora liburu bezala. Hurrengo zerrendan datozen datak liburuaren argitalpenari dagozkio.

Dune 

 Dune, 1965
 Dune Messiah, 1969
 Children of Dune, 1976
 God Emperor of Dune, 1981
 Heretics of Dune, 1984
 Chapterhouse: Dune, 1985

Brian Herbertek, Frank Herberten semeak, eta Kevin J. Anderson idazleak Dune saga luzatu dute Frankek idatzitako anotazio eta eskema batzuk kutxa itxi batean aurkitu eta gero. Dunen azaltzen diren gertaeren aurretiko historia kontatuz bi lan osatu dituzte (Prelude to Dune eta Legends of Dune) eta bi ondorengo (Hunters of Dune eta Sandworms of Dune) lan osoari amaiera emateko. Beste zenbait liburu ere idatzi dituzte Dune unibertsoan hainbat arlo jorratuz.

Beste nobelak 
 The Dragon in the Sea, 1956. Under Pressure eta 21st Century Sub izenburupean ere argitaratua.
 The Green Brain, 1966
 The Eyes of Heisenberg, 1966
 Destination: Void, 1966, 1978an berraztertua
 The Heaven Makers, 1968
 The Santaroga Barrier, 1968
 Whipping Star, 1970
 Soul Catcher, 1972
 The Godmakers, 1972
 Hellstrom's Hive, 1973
 The Dosadi Experiment, 1977
 The Jesus Incident (Bill Ransomekin elkarlanean), 1979
 Direct Descent, 1980
 The White Plague, 1982
 The Lazarus Effect (Bill Ransomekin elkarlanean), 1983
 Man of Two Worlds (Brian Herbertekin elkarlanean), 1986
 The Ascension Factor (Bill Ransomekin elkarlanean), 1988
 High-Opp, 2012
 Angels' Fall, 2013
 A Game of Authors, 2013
 A Thorn in the Bush, 2014

Horiez gain istorio labur asko idatzi zituen, banaka nahiz ale bakarrean bilduta argitaratuak, fikziozkoak ez ziren liburuak, saiakerak eta nabarmendutako artikuluak ere.

Erreferentziak 

Zientzia-fikziozko idazleak
Ingelesezko idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako budistak
Futurologoak
Ameriketako Estatu Batuetako eleberrigileak
Ameriketako Estatu Batuetako ipuingileak
Minbiziak hildakoak
Bigarren Mundu Gerrako Ameriketako Estatu Batuetako itsas-armadako pertsonala