Etxe sorgindu

Etxe sorgindua fenomeno paranormalak gertatzen omen diren etxe, gaztelu eta antzeko eraikuntza da. Fenomeno horiek mota askotakoak izan daitezke: mamuen agerpena, argiak, zaratak eta garrasiak, psikofoniak. Normalean, fenomeno horiek etxe horretan izandako gertaera lazgarriez lotzen dira. Toki horiek hiri kondairez nahasten dira sarritan.

Literatura eta zinemaren eraginez Ipar Amerikako etxe sorginduaren eredua mundu osoan zabaldu da, poltergeist fenomenoarekin identifikatuz, nahiz eta kontzeptu desberdina izan. Horren arabera etxe sorgindu batean izaki gaizto bat dago: deabrua, aztia, banpiroa. Etxea, ikuspuntu horren arabera, hilketa baten edo heriotzaren eszenatokia izan zen. Baita maldizio baten ondorioa ere izan daiteke sorginduta egotearen arrazoia.

Etxe sorgindua edozein eraikuntza izan daiteke: etxe isolatua, gaztelua, baserria, eraikin oso bat, ospitalea. Ez da beharrezkoa etxe zahar bat izatea baina zinemak XIX. mendeko etxe ingelesak zabaldu ditu etxe horien eredu gisa. Esan daiteke, bestetik, parke tematiko guztietan ezaugarri horiek dituen etxe-atrakzio bat badagoela.

Hona hemen etxe sorgindu ospetsu batzuk:
 Drumbeg Manor, Donegalen, (Irlanda).
 Kompong Som, Kanbodian.
 Amityville, New Yorken, (Ameriketako Estatu Batuak). Zinemara eramana izan da.
 Londresko dorrea, Londresen.
 Loftus Hall, Irlandan.
 The Myrtles, St. Francisvillen, Louisiana (Ameriketako Estatu Batuak).
 Rose Hall, Jamaikan.
 Belchite herria, Aragoin.

Etxe sorginduak Euskal Herrian 
Aipatutakoen mailara iritsi gabe, gurean ere badira horrelako etxeak:
 Mendibile jauregia, Leioan (Bizkaia).
 Antzoki Zaharra.
 Otxateko eliza eta herria, Trebiñu (barrendegia).
 Narros jauregia, Zarautzen (Gipuzkoa).

Fenomenoaren jatorria 
Ohikoa denez bi iritzi kontrajarriak aurkituko ditugu gai honetan. Batzuk espirituen presentzia defenditzen duten bitartean, ikuspuntu zientifikoki etxe sorginduak autosugestioaren fenomeno bezala aztertzen dituzte. Aurretik zabaldutako pasadizoak eta istorioak eszenatokia prestatzen dute horrelako fenomenoak emateko. Hori da, alegia, Joe Nickell ikerlari eszeptikoaren iritzia.

Etxe sorginduak literaturan 
Asko dira gaiaren inguruan argitaratu diren nobelak eta narrazioak. Hona hemen ospetsuenetariko batzuk:
 The Castle of Otranto (1764) Horace Walpole
 The Mysteries of Udolpho (1794) Ann Radcliffe
 The Fall of the House of Usher (1845) Edgar Allan Poe
 The House of the Seven Gables (1851) Nathaniel Hawthorne
 The Turn of the Screw (1898) Henry James
 The House on the Borderland (1908) William Hope Hodgson
 The Rats in the Walls (1924) H. P. Lovecraft
 The Haunting of Hill House (1959) Shirley Jackson
 Hell House (1971) Richard Matheson
 The House with a Clock in Its Walls (1973) John Bellairs
 'Salem's Lot (1975) by Stephen King
 The Shining (1977) by Stephen King
 The Amityville Horror (1977) Jay Anson
 The Woman in Black (1983) Susan Hill

Bibliografia 
 Francesco Dimitri: Guía de las casas más embrujadas del mundo. Francesco Dimitri. Bartzeloan: Freak bilduma, Alba editorial. 352 or.

Kanpo estekak 
  Munduko etxe sorgindu ospetsuenak.
  Gaiari buruzko bideoa.]
  Eszeptikoen ikuspuntua.]

Erreferentziak 

Fenomeno paranormalak
Etxe sorginduak
Hiri kondairak
Etxe motak