Jose Maria Zabalza

José María Zabalza Errazkin (Irun, Gipuzkoa, 1928ko ekainaren 11 - Madril, 1985eko ekainaren 8a, ). Zinema zuzendaria, gidoigilea eta antzerkigilea izan zen, eta bere lanik ezagunenak Entierro de un funcionario en primavera (1958), El vendedor de ilusiones (1971) eta La furia del hombre lobo (1972) izan ziren.

Bohemioa eta polifazetikoa, 20tik gora film zuzendu eta idatzi izan zituen. José Luis López Vázquez, Tony Leblanc, Lina Morgan, Paul Naschy, Blaki, Juanjo Menéndez eta Gracita Morales zuzendu izan zituen besteak beste, garai hartako aktore espainiar ezagunak izan zirenak. Hala ere, ahaztuta eta dirurik gabe hil egin zen.

Ibilbidea 
1940ko hamarkadan Madrilgo Complutense Unibertsitatean Politika eta Ekonomia Zientziak ikasi zituen, eta "Instituto de Investigaciones y Experiencias Cinematográficas"-en diplomatu zen. Hurrengo hamarkadan, Parisen Ricardo Muñoz Suay ikaskidea topatu zuen, eta lehenengo lanak egin zituen. Bere ekoiztetxea sortu zuen, "Haz Films", eta lehenengo bi film luzeak egin zituen 1955 eta 1957an. Urte batzuk geroago beste ekoiztetxe bat ipini zuen abian, "Uranzu Films", Carlos Serrano Tellrekin batera. 1960ko hamarkadan Madrilera bizitzera joan eta bertan gelditu zen, genero askotako filmak idatzi eta zuzendu zituelarik: spaguetti western, musical castizo, beldur eta fantasiazkoa, umore beltza, destape...

Euskal Herritik kanpo bizi arren, Irun eta inguruneetara itzuli zen hainbat pelikula filmatzera. Halaber, 1978an urte hartako Aberri Egunari buruz dokumental bat egin zuen Juan Antonio Bazo, Mikel Aldalur, Iñaki Aizpuru eta Rafael Eguigurenekin batera, Franco hil ostean ekitaldia lehenengo aldiz agintariek legalizatu egin zutenez. Lan hau dela eta saria eskuratu zuen Zinebin Bilbon.

José María Zabalza zinemagile gisa ahaztuta zegoen, baina azken urteetan liburuaren argitalpenari esker ezagutzen da: José María Zabalza: Cine, bohemia y supervivencia (Gurutz Albisu 2011). Eta dokumentala: Zabalza, Director Z: El vendedor de ilusiones (Oskar Tejedor). Zinemaldia 2018ko Sitgesko Zinemaldian estreinatuko da.

Filmografia 
 1985 El misterio de Cynthia Baird
 1984 La de Troya en el Palmar
 1983 Al oeste de Río Grande
 1978 Aberri Eguna 78
 1975 Divorcio a la andaluza
 1974 Un torero para la historia
 1972 La furia del hombre lobo
 1971 El vendedor de ilusiones
 1971 20.000 dólares por un cadáver
 1970 Plomo sobre Dallas
 1970 Los rebeldes de Arizona
 1969 El regreso de Al Capone
 1969 Homicidios en Chicago
 1967 El milagro del cante
 1967 Camerino sin biombo
 1966 Algunas lecciones de amor
 1965 Julieta engaña a Romeo
 1964 Las malditas pistolas de Dallas
 1963 Yo no soy un asesino
 1958 Entierro de un funcionario en primavera
 1955 También hay cielo sobre el mar

Antzerkia 
 1962 Ginebra para cenar
 1962 Pensión Rosita
 1961 Las arañas viajan de noche
 1960 Autopsia de María Magdalena
 1959 Camerino Sin biombo

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko zinema

Kanpo estekak 
 Euskadiko Filmategian
 IMDb webgunean
 "Del olvido al recuerdo, de un director bohemio" (Diario Vasco)
 "Cine, bohemia y supervivencia" (La Abadía de Berzano)
 "'Zabalza. Director Z - Descartes" (Youtube)
 "'Director Z El vendedor de ilusiones', dirigido por Oskar Tejedor sobre Jose Mª Zabalza" (Youtube)
 Zabalza cazador de sueños" (Diario Vasco)
 "Zabalza personaje fascinante" (Diario Vasco)
 "Querido y denostado" (Diario Vasco)

Gipuzkoako zinema zuzendariak
Irundarrak
Madrilen hildakoak