Lirainosaurus

Lirainosauro (Lirainosaurus; eusk. «musker liraina») titanosauro sauropodoen genero bat da, Kretazeo Berantiarrean egungo Euskal Herrian bizi zena. Sanz, Powell, Le Loeuff, Martínez eta Pereda-Suberbiola adituek Lirainosaurus astibiae espezie tipoa deskribatu zuten 1999an, Humberto Astibia euskal paleontologoaren omenez.

Deskribapena 
Lañun topaturiko generoaren holotipoak (MCNA 7458) buru-hezurraren zati bat, hortz bakar bat eta zenbait orno - aurreko isats-orno eta hezur apendikularrak- zituen. Diaz eta besteek material berria topatu zuten 2013an: orno zerbikalak, dortsalak eta isatsekoak, saihets-hezur dortsalak eta arku hemal bat. Diazen aburuz, Lirainosaurus bereizteko isats-orno proximalaren fosa interzigafisealean lamina bat zuen.

Belarjalea zen, eta duela 73 milioi urte bizi izan zen. Buru txikia zuen lirainosauroak, eta lepo zein buztan luzeak. Diplodocusarekin edo turiasaurioarekin alderaturik, tamaina txikikoa zen: helduen luzera ez zen 6 metro baino gehiagokoa, eta 2 eta 4 tona arteko pisua zuten.

Filogeniari zegokienez, 1999an eta 2013an topaturiko aztarnak ikusita Lirainosaurusak tiranosauro litostrotien eratorriak ziren, Saltasaurinae azpifamiliari hurbil zeudenak. 2016an argitaraturiko SVPCA batek, berriz, Saltasaurus generoari baino Alamosaurus eta Opisthocoelicauda generoetara hurbilago zegoela zioen.

Aztarnategiak 
Lañuko aztarnak Kretazeo Berantiarrekoak (campaniar berantiarretik behe maastrichtiaraino) dira. Garai hartako bizilekuari dagokionez, adituek badakite bertan txirikorda itxurako ibai bat zegoela, eta itsasoa ere gertu zegoela eta krokodiloak ere aztarnategian ageri direnez, garai hartako klima tropikala edo subtropikala zela jakin dezakegu. 2009an Cheran, Valentziako probintzian, aztarna gehiago topatu zituzten.

Aztarnategi biak garai berekoak omen dira, izan ere, beste dinosauro espezie (Rhabdodon eta Struthiosaurus), krokodilo aligatoroide (Musturzabalsuchus eta Acynodon), pterosaurio (Azhdarchidae) eta dortoka (Dortoka, Polysternon eta Solemys) partekatzen baitituzte.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Sauropoda
Euskal Herritik desagertutako fauna
Euskal etimologia izen zientifikoetan
Kretazeoko dinosauroak