Akademia Erraria

Akademia Erraria (gaztelaniaz "Academia Errante") 1956tik 1964ra Gipuzkoan egin zen herri-unibertsitatearen ekimena izan zen. Ekimenaren bultzatzaile nagusiak Angel Cruz Jaka eta Luis Peña Basurto izan ziren; haiekin batera une hartako euskal kulturaren izen nagusiek proiektuan hartu zuten parte nahiz eta frankistek haren aurka jarrera garbia izan. Haien ekintza nagusia bilerak antolatzea zen; batzuetan, aurkeztutako lanak liburu gisa plazaratzen zituzten ondoren, adibidez, Lope de Aguirre descuartizado-rekin egin zuten bezala.

Batzarrak 
Nahiko anarkikoak eta ibiltariak ziren. Normalean bazkari baten inguruan antolatzen ziren, bentetan edo hiriguneetatik urruti zeuden jatetxeetan. Ez zuten egitura formalik.

Historia 
Akademiaren lehenengo saio formala 1956an egin zen, Aztirio bentan, Pio Barojaren heriotzaren ondorioz. Hurrengo omenaldia Azitainen egin zen, Arturo Campion gogorarazteko. 1958an Gregorio Marañón izan zen omendua, Zumarragako Beloki Elkartean. Azken omenaldi horren ondorioz, akademiako kideak "Marañon" izenenakin hasi ziren deitzen.

Akademia Errariaren izena 1959ko urriaren 11an sortu zuten. Egun horretan bilera Azkoitian egin zen eta honako hauek izan ziren bertara agertu zirenak: Jose Aranzadi, Jose Maria Busca Isusi, Reyes Korkostegi, Martin Irizar, Angel Cruz Jaka, Koldo Mitxelena, Josu Oregi, Luis Peña Basurto, Trino Uria, Juan Ignacio Uria, Alvaro del Valle Lersundi, Jose Villar eta Iñaki Zumalde. Bilera hartan taldearen izena onartu eta XVIII. mendeko euskal kulturari eskaini zitzaion omenaldia: Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sorrerari eta Azkoitiko Zalduntxoei, beraz. Modu batez, akademikoak haien ondorengoak sentitzen ziren.

Garaiko kultura giroa ikusita, Akademia pizgarri bat izan zen; horregatik, espainiar polizia laster hasi zen ekimena gaitzesten eta aurka egiten. Ekimenaren amaieran protagonismo berezia  izan zuen Melitón Manzanas poliziak; berak Angel Kruz Jakari mehatxu egin zion proiektuarekin aurrera jarraituz gero, propaganda ilegalaren akusaziopean espetxeratuko zuela. Akademia 1964an desegin egin zen. Edonola ere, 1968an Jakak beste bilera bat antolatu zuen bere Zumarragako etxean, Jose Maria Iparragirre omentzeko.

Parte hartzaileak 
Ekimena, berez, oso irekia zen eta, ondorioz, parte hartzaileen atxikimendua ere arina zen. Dena dela, ekimenean garaiko izen handiek kolaboratu zuten:
 Jose Migel Barandiaran
 Jorge Oteiza
 Luis Martín-Santos
 Koldo Mitxelena
 Julio Caro Baroja
 Isidoro Fagoaga
 Jose Antonio Aiestaran
 Ramon Zulaika
 Juan Ignacio Uria
Ikusten denez, ideologikoki oso jarrera desberdinetako intelektualak zeuden inplikatuta: nazionalistak, komunistak, karlistak, sozialistak.

Liburuak 
Akademiak lau liburu plazaratu zituen 1963an:
 Los caballeros de Azkoitia
 Lope de Aguirre descuartizado
 Sobre la generación del 98
 Homenaje a Don José Miguel de Barandiarán
Laurak Auñamendi argitaletxean argitaratu ziren.

Beste hiru argitaratu gabe gelditu ziren:
 El País Vasco ante Europa
 Vidas paralelas
 Homenaje a Manuel Ignacio de Altuna

Erreferentziak

Kanpo loturak 
 Jon Egigurenen komentarioa.
 :Auñamendi Entziklopedian..
 :Pedro Gorrotxategiren lana Euskonews aldizkarian.

Ikus, gainera 
 Angel Cruz Jaka
 Luis Peña Basurto

Akademia Erraria
Gipuzkoako elkarteak
Gipuzkoako kultura