Euskal Hirigune Elkargoa

Euskal Hirigune Elkargoa —sigletan: EHE— (; ) Ipar Euskal Herri osoa hartzen duen hirigune elkargoa da, egituraketa administratibo bateratua lortzeko eratutako erakundea. Erakunde honek izaera administratiboa berria du, Elkargoaren barneko udalerriei eskumen gehiago emanez. Horretarako, jada Frantziako lurralde egituraketa eta zuzenbidean dauden hirigune elkargoa, hiri elkargoa edo herri elkargoa deritzoten entitateez baliatzea gogoeta egin zen.

2016ko maiatzaren 3an erakunde hau eratzeko bi baldintzak bete ondoren 2017ko urtarrilean sortu zen, Frantziako Gobernuaren prefetaren aginduz. Egoitza Baionan dago eta lehen urterako 100 milioi euroko aurrekontua izanen du.

2017ko urtarrilaren 23tik Herri Elkargoaren presidentea Jean Rene Etxegarai da.

Historia

Bozka 

2016ko udaberrian Euskal Lurralde Elkargoa eratzeari buruzko galdeketa edo bozkak Ipar Euskal Herria osatzen duten 158 udalerrietan (Eskiula eta Jeztaze salbu) banaka-banaka ospatu ziren. Nahiz eta Ipar Euskal Herri historikoaren parte ez izan, Lixoze herria ere bozketara deitua izan zen, herriaren euskaldun kopurua esanguratsua zela eta.

Onarpen baldintza 
Elkargoaren proposamenak aitzina egiteko, biztanleriaren erdia (147.916 biztanle) ordezkatzen zuten herrien erdiek (79 herri) aldeko boza eman behar zuten.

Apirilaren 28an jada bi baldintzetako lehenbizikoa bete zen, hots, biztanleri osoaren erdiak baiezkoa ematearen langa gainditzea (64 udalerri eta 149.390 biztanle).

Emaitzak

Lehen biltzarra 

2017ko urtarrilaren 23an, arratsaldeko 18:30etan eta Baionako Fakultatean, Euskal Herri Elkargoaren lehenbiziko bilkura egin zen. Bertan, bertaratutako 231 udal hautetsien bozketa bidez, Herri Elkargoaren lehenbiziko lehendakaria hautatu zuten. Hiru hautagai aurkeztu ziren: Jean Rene Etxegarai (Baionako auzapeza, Lapurdi): 157 boz, Bernard Lougarot (Gotaine-Irabarneko auzapeza, Zuberoa): 51 boz, eta (Jean-Jacques Doyhenart, Angeluko PCF alderdiko hautetsia): 5 boz.

Bertaratutako 231 hautetsietatik 157k Etxegarairi bozkatuz, Jen Rene Etxegarai Euskal Herri Elkargoaren lehenbiziko lehendakaria hautatu zen. Hautatua izan ostean, hitzaldia egin zuen: «Lan handia dugu aurrean, baina ez gaitu beldurtzen», esan zuen. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa biltzen dituen lehen erakundeko lehendakariak emandako misioa "duinki" beteko zuela ere hitz eman zuen.

Donibane Lohizuneko auzapez Peyuco Duhartek, behin-behineko presidenteak, hartu zuen hitza, frantsesez, euskaraz eta gaskoiz egin zuen agurra. Elkargoaren eskumeneko gaiak izan zituzten hizpide hautetsiek, hala nola, garapen ekonomikoa, lurralde antolaketa, ingurumena eta etxebizitza. Alta bada, hizkuntza kudeatzeko gai zaila dela ageri zen instituzioa osatzeko lehen batzarrean.

EH Baiko Iker Elizalde hautetsi hendaiarrak euskara eta frantsesa erabiltzea eskatu zuen. Bokaleko auzapez Francis Gonzalezek ezetz erran zion, «Frantzian gaude» argudiatuz. Angeluko hautetsi Guy Mondorgek gaskoiak eta euskarak leku parekidea izan behar dutela adierazi zuen. Jean Etxegaraik bi hizkuntzak erabiltzea lehenetsi zuen. Alabaina, aktak frantses hutsean jasoko direla berretsi zuen.

Euskararen gaiak zer esana eman zuen Hirigune Elkargoaren funtzionamenduan, eta emanen du ere etorkizunean. Euskarari berezko trataera eman nahi dioten sektore euskaltzaleek gaiaren egoera ikusi ahal izan zuten euskal instituzioaren lehen batzarrean.

Euskararen aldeko giroa hala izanik ere, Les Républicains (LR) alderdiko eta Miarritzeko hautetsiak honela adierazi zuen: «Eztabaida politikoaren garaia joan da, lanean hasteko garaia heldu da». Elkargo bakarraren kontrakoa eta alderdi bereko Claude Olive Angeluko auzapezak hauxe gehitu zuen: «Guztiz inplikatua naiz instituzio berri honetan». Hala ere, berarentzat uraren eta etxebizitzaren gaiek dute lehentasuna. Hendaiako auzapezak (PSko kidea), zaborren kudeaketari eman zion garrantzi gehien.

Hirigune Elkargoak badu presidentea: Jean-René Etxegarai. Instituzioa gobernatzeko moldea erabakitzeak lanak emanen ditu ordea. Gobernantza hitzarmena eta bozkatzeko modua ongi zehaztu beharko dituzte, Euskal Elkargoa behar bezalako sendotasunez abiatuko bada.

Etxegarai eta Urkulluren bilera 
2017ko otsailaren 1ean, Euskal Hirigune Elkarteko Rene Etxegarai presidentea eta Eusko Jaurlaritzako Iñigo Urkullu lehendakaria Baionan lehenbizikoz bildu ziren, honela Ipar Euskal Herria eta Euskadiko bi gobernu erakunde ofizialen arteko historiako lehen bilera gauzatuz.

Administrazioa 
2017 arte Ipar Euskal Herrian indarrean zeuden hamar elkargo ohiek osatzen dute Euskal Hirigune Elkargoa.

Euskal Hirigune Elkargoa honako hiru instantziek gobernatzen dute: 232 kideko elkargo kontseiluak, 53 kideko batzorde iraunkorrak eta 20 kideko bulegoak. Acadie kabineteak eta Pirinio Atlantikoetako prefetak zuzendua izan da orain arteko ekimena.

Instituzio honek Hirigune Elkargoen izaera du eta besteak beste, honako eskumen hauek kudeatzen ditu: garapen ekonomikoa, udalerrien kudeaketa, etxebizitzaren oreka soziala, hirigintza eta hondakinen kudeaketa.

Egoitza 
Egoitza helbide honetan du:

 Euskal Hirigune Elkargoa. Foch etorbidea, 15. 64100 BAIONA

Lehendakaria

Lehendakariordeak 
2017ko otsailaren 4etik aurrera elkargoak 15 lehendakariorde ditu.

Kontseilari ordezkariak 
Batzorde iraunkorra osatzen duten kideen artean lehendakariak hautatutako honako 9 kontseilari ordezkariek gainontzeko batzorde exekutiboa osatzen dute:

Batzorde iraunkorra

Elkargo kontseilua 
Euskal Hirigune Elkargoko kontseilua 233 kide edo eserlekuz osatua dago:

Baionak 22 eserleku, Angeluk 18, Biarritzek 11, Hendaiak 7, Donibane Lohizunek 6, Urruñak 4, Bokale, Ziburu eta Bidartek, 3; Ustaritz, Hazparne, Senpere, Mugerre eta Hiriburuk, 2. Gainontzeko 143 udalerriek eserleku bana dituzte.

Kontsulta erakundeak 
 Legebiltzarra (Ipar Euskal Herriko auzapezen kontseilua)
 Garapen Kontseilua (gizarteko zibileko ordezkariak)

Eskumenak 
Euskal Hirigune Elkargoak, osatzen duten udalerriek zituzten eskumenez gain, beste eskumen batzuk ere baditu. Hauek dira, xeheki, Elkargoak dituen eskumenak:

Hego Euskal Herriarekin elkarlana 
Udalerriek erabakiz gero, Elkargoak eskumen berriak eskura ditzake, hala nola, kultura, euskara ala Hego Euskal Herriarekin mugaz gaindiko lankidetza. Halaber, Frantziar Estatuak, Eskualdeak eta Departamenduak bereak dituzten zenbait eskumen Elkargoaren esku gera litezke.

Ekonomiaren garapena 
Erakunde berriak bere finantzaketa bermatu beharko du, diru iturri nagusiak pertsonen gaineko eta enpresen gainekoen zergen bidez. Hauxe da puntu minberetako bat. Elkargo bakarraren aurkako hautetsiek eta enpresaburuek ez baitute ongi ikusten erakunde berriak tokiko zergak areagotu behar izatea.

Tokiko kultura eta hizkuntzak: euskara eta gaskoia 

Azkenik, gai minbera eta garrantzizko bat: EEP (Euskararen Erakunde Publikoa) eta Elkargo Bakarra elkarrekin arituko dira hizkuntza politikaren eremuan. EEPk gaur egun egiten dituen lanetan segituko du, halaber, Elkargoak euskara eta gaskoia (okzitanieraren hego-mendebaldeko dialektoa) sustatu beharko ditu.

Honetaz gain, Elkargoa irakaskuntza artistikoaz, espektakuluez eta irakurketaz arduratzen da.

Barne oreka 
Beste erronketako bat itsasaldearen eta barnealdearen arteko udalerrien oreka lortzea da. Elkargo berriak eraginkortasuna eta malgutasuna uztartu beharko ditu. Erabakiak adostea eta hauek garaiz eragiteko ahalmena berretsi beharko ditu. Erakunde berriaren aurkako hautetsiek Elkargoak gobernatzeko izan ditzakeen zailtasunetan begia ezarria baitaukate.

Uraren, itsas hegiaren eta naturaguneen kudeaketa 
Euskal Hirigune Elkargoak uraren eta ingurumenari dagozkien hainbat eskumen ditu, hala nola: edateko uraren tratamendua eta hornidura, ur zikinen saneamendua, ur inguruneen kudeaketa, uholdeen prebentzioa eta itsas hegiaren kudeaketa.

Edateko uraren kudeaketa eta ur zikinen saneamendua 
Euskal Hirigune Elkargoko udalerriak 7 eremu geografikoetan banaturik daude edateko uraren hornidura eta ur zikinen saneamendua kudeatzeko:

 Lehen eremua: Ahetze, Ainhoa, Arbona, Azkaine, Biriatu, Donibane Lohitzune, Getaria, Hendaia, Sara, Senpere, Urruña, Ziburu
 Bigarren eremua: Angelu, Baiona, Bidarte, Bokale, Miarritze
 Hirugarren eremua: Ahurti, Arrangoitze, Basusarri, Beskoitze, Ezpeleta, Haltsu, Hiriburu, Itsasu, Jatsu, Kanbo, Larresoro, Lehuntze, Milafranga, Mugerre, Urketa, Uztaritze, Zuraide
 Laugarren eremua: Aiherra, Akamarre, Armendaritze, Bardoze, Bastida-Arberoa, Bidaxune, Burgue-Erreiti, Donamartiri, Donoztiri, Erango, Gixune, Hazparne, Heleta, Izturitze, Lekuine, Lekorne, Luhuso, Makea, Meheaine, Samatze
 Bosgarren eremua: Aiziritze-Gamue-Zohazti, Amendüze-Unaso, Amorotze-Zokotze, Arberatze-Zilhekoa, Arboti-Zohota, Arüe-Ithorrotze-Olhaibi, Arrueta-Sarrikota, Behauze, Behaskane-Laphizketa, Bithiriña, Domintxaine-Berroeta, Donapaule, Etxarri, Gabadi, Garrüze, Ilharre, Labetze-Bizkai, Larribarre-Sorhapürü, Lüküze-Altzümarta, Martxueta, Oragarre, Ozaraine-Erribareita, Uhartehiri
 Seigarren eremua: Ainharbe, Aloze-Ziboze-Onizegaine, Altzürükü, Atzai-Altzabehiti-Zunharreta, Arrokiaga, Atharratze-Sorholüze, Barkoxe, Berrogaine-Larüntze, Bildoze-Onizpea, Etxebarre, Ezpeitze-Ündüreine, Gamere-Zihiga, Garindaine, Gotaine-Irabarne, Hauze, Idauze-Mendi, Iruri, Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine, Larraine, Lexantzü-Zunharre, Ligi-Atherei, Liginaga-Astüe, Lixoze, Lohitzüne-Oihergi, Maule-Lextarre, Mendikota, Mitikile-Larrori-Mendibile, Montori, Muskildi, Ospitalepea, Ozaze-Zühara, Pagola, Santa Grazi, Sarrikotapea, Sohüta, Urdiñarbe, Ürrustoi-Larrabile, Zalgize-Doneztebe
 Zazpigarren eremua: Ahatsa-Altzieta-Bazkazane, Ainhize-Monjolose, Aintzila, Aldude, Anhauze, Arhantsusi, Arnegi, Arrosa, Azkarate, Baigorri, Banka, Behorlegi, Bidarrai, Bunuze, Buztintze-Hiriberri, Donaixti-Ibarre, Donazaharre, Donibane-Garazi, Duzunaritze-Sarasketa, Eiheralarre, Ezterenzubi, Gamarte, Hozta, Ibarrola, Iholdi, Irisarri, Irulegi, Izpura, Izura-Azme, Jatsu, Jutsi, Lakarra, Landibarre, Larzabale-Arroze-Zibize, Lasa, Lekunberri, Mendibe, Ortzaize, Ostankoa, Suhuskune, Uharte-Garazi, Urepele, Zaro

Edateko uren kudeaketari dagokionez, Euskal Hirigune Elkargoak Lurralde Kolektibitateen Kode Nagusiaren L.2224-7-1 artikuluak ezartzen dizkion egiteko hauek betetzen ditu:

 Hartuneen babesa
 Ur harpenen bidez edo ponpaketaz ura ekoiztea
 Uraren tratamendua
 Uraren garraioa
 Uraren metaketa
 Gizakiek kontsumitzeko uraren banaketa

Ur zikinen saneamenduari dagokionez, Euskal Hirigune Elkargoak Lurralde kolektibitateen Kode nagusiaren L.2224-8 artikuluak ezartzen dizkion egiteko hauek betetzen ditu:

 saneamendu kolektiboa:
 ur zikinen bilketa eta garraioa
 ur zikinen arazketa
 sortzen diren lohiak ezabatzea
 biltzeko sare publikorako loturak kontrolatzea
 banakako saneamendua: ur zikinen biltzeko sare publikora loturik ez diren banakakoen instalazio pribatuen funtzionatze eta asmatze edota egitearen kontrola

Hiriko euri-urak 
Hiriko euri-uren kudeaketa borondatezko eskumena izan da Elkargoentzat, baina 2020ko urtarrilaren 1etik goiti baitezpadakoa bilakatuko da. 2019 arte, Euskal Hirigune Elkargoak eskumen hori jadanik eskudun ziren herriarteko elkargoen eremuetan jorratu du; hau da, Hego Lapurdiko Hirigunea eta Euskal Kostalde-Aturri Hirigunea zirenen eremuetan.

Ur Inguruneen Kudeaketa eta Uholdeen Prebentzioa 
GEMAPI-UIKUP eskumena Ingurumen Kodearen L211-7 artikuluak zehaztu hainbat baitezpadako egitekotan zatikaturik da:

 arro hidrografikoen antolaketa
 ibai, ubide, aintzira eta urgeldien egokitzapena
 uholdeetatik eta itsasotik babestea
 ur ekosistemen eta hezeguneen babesa eta lehengoratzea

Euskal Hirigune Elkargoak zuzen-zuzenean egiten ditu egiteko horiek bere eremuaren barnean osoki diren arro hidrografikoetan, hots: Euskal Kostaldeko ibarretan (Bidasoa eta Urdazuri), Errobiko ibarrean, Biduze-Urbeltzetakoan eta Iholdiko errekakoan. Gainerako arro hidrografikoen kasuan aldiz (Aturriren behere aldean eta Oloroeko uhaitzako arroan zein Mauleko uhaitzakoan), ur inguruneen kudeaketa eta uholdeen prebentzio egiteko guztiak lehenagotik hor ziren egituren esku daude.

Itsas hegiaren kudeaketa 
Euskal Hirigune Elkargoa Ipar Euskal Herriko itsas hegiaren kudeaketan ere aritzen da, Uraren Ziklo Handiaren eskumen guztiak baliatuz eta honako hauen plangintzarako eskumen bereziak baliatuz:

 Kostaldeko arriskuen prebentzioa eta kudeaketa, Euskal Hirigune Elkargoak daraman tokiko estrategia gauzatuz
 Euskal Kostaldea mugaz-gaindiko mailan diren ezagutzak hobetu eta partekatzea, Euskal Itsas Hegiaren Zientzia Intereseko taldearen bitartez
 Bainu zonen kudeaketa aktiboa

Uraren ziklo handiaren eskumen osagarriak 
Euskal Hirigune Elkargoak Ingurumen Kodearen L211-7 artikuluak dakartzan uraren ziklo handiaren honako borondatezko eskumen hauek ere baliatzen ditu:

 Kutsaduraren aurkako borroka: etxeetako, laborantzako edo industriako kutsaduren prebentzioa eta ezagutzea
 Ur baliabideen eta ur inguruneen, itsas adarretako inguruneen eta itsas hegi inguruneen kalitatea zaintzeko baliabideak plantan eman eta ustiatzea (haien artean, bainu uren kalitatea)
 Uraren kudeaketaren alorrean animazioa eta elkar aditzea: SAGE-UAKE (Uren Antolaketa eta Kudeaketa Eskema), Natura 2000, kostaldeko arriskuen eta uholde arriskuen kudeaketa estrategia, etab.

Bestelakoak 
 Lurralde antolaketa
 Udal politika
 Ingurumena
 Bidaiarien kudeaketa

Egitura

Geografia 

Elkargoak Ipar Euskal Herriko ia udalerri guztiak barne hartzen ditu, Jeztaze eta Eskiula ez beste, gainera Biarnoko Lixoze udalerria ere barne hartzen du..

158 udalerri eta 2.967 km² ditu, eta honako 10 elkargoek osatzen dute:

 Euskal Kosta-Aturri (5 udalerri)
 Hego Lapurdiko Hirigunea (12 udalerri)
 Errobi herri elkargoa (11 udalerri)
 Amikuzeko herri elkargoa (27 udalerri)
 Bidaxuneko herri elkargoa (7 udalerri)
 Garazi-Baigorri herri elkargoa (30 udalerri)
 Hazparneko herri elkargoa (11 udalerri)
 Iholdi-Oztibarreko herri elkargoa (13 udalerri)
 Errobi-Aturri herri elkargoa (6 udalerri)
 Zuberoako herri elkargoa (36 udalerri)

Lehengo hamar elkargoek, lurralde eremu (frantsesez pôle territorial) izena hartzen dute.

Udalerriak 
Esan bezala, 158 udalerrik osatzen dute Ipar Euskal Herriko erakundea. Udalerri horien artean daude Baiona, Donibane Garazi eta Maule-Lextarre hiriburuak.

Ikus gainera 
 Ipar Euskal Herria
 2014ko herri bozak Ipar Euskal Herrian
 Eusko Jaurlaritza
 Nafarroako Gobernua
 Euskal Herriko Garapen Kontseilua
 Euskal Herriko Hautetsien Kontseilua
 Akitania-Euskadi euroeskualdea
 Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorra
 Akitaniako Eskualde Kontseilua

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Euskal Hirigune Elkargoaren webgune ofiziala
 Euskal Herriko Garapen eta Hautetsi Kontseiluen webgunea
 Euskal Herriko Garapen Kontseiluaren webgunea
 HELEParen aldeko hautetsien webgunea
 Lurralde elkargo bat eskatzen duen elkarte baten webgunea
 Euskal Lurralde Elkargoa. Argia.com
 Lurralde Elkargoaren bozkaren emaitzak. Berria.info

Euskal Herri Elkargoa