Termoklina

Termoklina (oso gutxitan metalimnion) ur edo aire gorputz batean
dagoen geruza bat da, non tenperatura sakontasunaren edo altueraren
arabera oso azkar aldatzen den.

Ozeanoak 

Ura guztiz gardena ez dela eta, eguzki argi gehiena gainazaleko
geruzak xurgatzen du, pixkanaka berotuz. Haizeak eta uhinen
zirkulazioek, ura mugitzen dute geruza honen barnean leku ezberdinetatik
banatuz sakontasunaren lehenengo metroetan tenperatura uniformea dadin.
Nahasketa geruza honen azpian, tenperaturak izugarrizko jaitsiera
izaten du; baliteke, 20 °C baino gehiagoko tenperatura aldaketa izatea
hurrengo 150 metroko sakoneran. Trantsizio handiko azalera hori
termoklina da. Bere azpitik, tenperaturak jaisten jarraitzen du, baina
oraingoan, apurka-apurka. Ozeanoetan, uraren %90-a termoklinaren azpitik
dago. Ozeano sakon honek, dentsitate bereko geruzak ditu, gutxitan
elkar nahasiak eta 0-3 °C-ko tenperaturen bitartekoak. Termoklina
latitudearen eta urtaroen arabera aldatzen da: tropikoetan iraunkorra
izaten da, klima epeletan aldakorra (udan indartsuagoa) eta ahula edo
zenbaitetan ez da existitzen eskualde polarretan, non ura gainazalean
zein sakontasun handienean bezain hotza dagoen. Itsaso zabalean,
abiadura sonikoaren gradiente negatiboa izateagatik bereizten da, urpeko
guduan termoklina garrantzitsua eginez, sonare aktiboetan erreflexuak
sor ditzakeenaren ondorioz. Urpean igeri egitean, Celsius gradu gutxi
dituen termoklina batean bi ur gorputzen artean egotea bezala senti
daiteke. Honek, urari beira opakoaren itxura ematen dio ur hotz edo
beroaren zutabearen errefrakzio aztoratuaren ondorioz. Errefrakzio hau,
basamortuko errepideetan aurki dezakegu aire beroa zoladura beltzaren
gainetik igotzen denean ispilatzeak sortuz.

Beste ur gorputz batzuk 
Termoklinak ere, gainazaleko laku batzuetan aurki ditzakegu. Klima
hotzenetan, inbertsio edo alderantzikatze izeneko gertakaria sustatzen
da: • Udan, urik epelena, hain lodia ez dena, hotzenaren gainean
kokatzen da. Ur hotza dentsoagoa da eta sakontasunean hondoratzen da.
Bitartean, termoklina batek bi geruzak banatzen ditu. Egunean zehar ur
beroa eguzkiari ikusgai jartzen zaionez, sistema egonkor bat existitzen
da eta ur epelak eta hotzak elkarrekin nahasten dira pixka bat.
Egonkortasun honen emaitza bat, udan termoklinaren azpian gero eta
oxigeno gutxiago dagoela da, ur honek ez dituelako inoiz nahasketarik
jasotzen gainontzeko urekin. Negua hurbiltzen denean, gainazaleko uraren
tenperatura 4 °C-ra arte jaisten da, ura lodienen dagoen momentua da.
Orokorrean, termoklinaren azpiko ura 4 °C-tan dago. Ur gorputz osoa
4 °C-tan edo gertu dagoenean, “udazkeneko alderantzikatzea” hasten da,
termoklina desagertu edo beste era batean esanda, gainazalera heltzen da
eta laku hondoko ura gainazaleko urarekin askatasunez nahas daiteke.
Prozesu hau, haizeak edota ura mugiarazten duen beste edozein prozesuk
eragin dezake. Efektu hau, ur Artiko eta Antartikoetan ere aurki
daiteke, gainazala mantenugaiez hornituz eta fitoplaktonaren alga
efloreszentzia ekoiztuz, ekosistema hauek oso aberatsak eta bioanitzak
eginez. Eremu hauetan tenperaturak jaisten jarraitzen badu, gainazaleko
ura izozten hasten da eta pixkanaka, lakua izotz geruza batez estaltzen
da. Ur lodiena (a 4 °C) hondoan urperatzen denean eta ur arinena
(izozteko puntura gerturatzen doan heinean) gainazalera iristen denean,
termoklina berri bat garatuko da. Orduan, geruzatze berri bat ezartzen
da “udaberriko alderantzikatzea” hasteko ura epeltzen den bitartean
behintzat, izotz guztia urtu eta uraren gainazalak 4 °C erdiesten
dituenean izaten dela. Termoklinan uhinak sor daitezke eta honek
termoklinaren sakontasuna areagotzea eragin dezake oszilazio puntu bakar
batetik neurtuz gero (normalean, seiche forman). Aldizka, uhinak fluxuz
induzituak izan daitezke goranzko hondo batean. Era honetan, denboraren
poderioz aldatzen ez den termoklinaren uhin bat sortzen da, baina bai,
ordea, sakontasunean alda daitekeena fluxuaren barnean edo fluxuaren
kontra mugituz.

Atmosfera 
Termoklinaren perfil bertikalaren egitura oso fenomeno ezaguna da,
gehienbat atmosfera baxuan, eguneko eguzki berotasun/hozte zikloaren
efektuen eraginez. Adibidez, eguerdietan eguzki intsolazio baldintza
handiak daude eta lurreko gainazalaren tenperatura goiko baldintzak
baino altuagoa izaten da. Egoera hau, airearen tenperatura geruzatzeen
ekoizpenean gailentzen da, non tenperaturarik altuenak lurretik gertu
izaten diren. Alderantziz, gau freskoenetan, airerik lodiena lurretik
gertu kokatzen da termoklinari kontrako estiloa emanez. Fenomeno hau, 60
hamarkadan kutsadura akustikoaren zelaian aplikatu zen hiritar autobide
eta langa sonikoen diseinuetan lagunduz.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Hidrosfera

Kanpo estekak 
 "Temperatura del Agua Oceánica", University Corporation for Atmospheric Research, Universidad de Michigan

Itsas ekologia
Ekologia urtarra
Ozeanografia fisikoa