Tigre eltxo

Tigre eltxoa (Aedes albopictus) eltxoen (Culicidae) familiako kidea da, Asiako ipar-ekialdeko eskualde tropikal eta azpitropikaletan bizi dena. Hala ere, azken hamarkadetan, espezie hori herrialde askotara zabaldu da ondasunen garraioen eta nazioarteko bidaien bidez. Gorputz zuri-beltzeko marradun hankak eta zuri-beltzezko marradun gorputz txikia du.

Eltxo hau komunitate askotan izurrite nabarmena bilakatu da, gizakiarekin estuki lotzen delako (hezeguneetan bizi beharrean), eta ilunabarrean eta egunsentian gain, egunez elikatzen delako. Intsektuari tigre-eltxoa deitzen zaio bere marradun itxuraz duen tigrearen antzagatik. Ae. albopictus patogeno biriko askoren transmisioen bektore epidemiologiko garrantzitsua da. Sukar-horia, dengea eta Chikungunya-sukarra trasnmititu dezake, baita Dirofilaria imitis bezalako filaria-nematodo batzuk ere. Horrezgain, Aedes albopictusgizakien arteko Zika birusaren  transmisioan bektore dateke.

Deskribapena

Izena eta sistematika 
1894. urtean Frederick A. Askew Skuse britaniar-austriar entomologoa zientifikoki deskribatu zuen tigre-eltxo asiarra, Culex albopictus. Geroago, espeziea Aedes generoari esleitu zitzaion (gr. Άηδής, "desatsegina") eta Aedes albopictus gisa aipatua. Sukar-horiaren eltxoa bezala, Stegomyia (Gr. Στέγος, "estalitakoa, teilatua"), Aedes generoaren barnean azaleko bizkarraldea guztiz estaltzen duten ezkateei erreferentzia egiten die. 2004an, zientzialariek goi mailako harremanak esploratu zituzten eta Aedes generoko sailkapen berri bat proposatu zuten. Ondorioz, Stegomyia genero mailara igo zen, Aedes albopictus orain Stegomyia albopicta da. Hau, ordea, materia polemikoa da, eta Stegomyia albopicta versus Aedes albopictusen izenen erabilera etengabeko eztabaidan da.

Ezaugarriak 

Asiako tigre-eltxoak 2 eta 10 mm bitarteko luzera du, ildaskatutako zuri-beltzezko eredua ikusgarria du. Helduen eltxoen gorputz-tamaina larba populazio dentsitate eta elikadura-eskaintzaren araberakoak dira. Egoera horietan oso gutxitan gertatzen direnez geroztik, eltxo helduen gorputz-tamaina 10 mm-koa baino txikiagoa izan ohi da. Normalean, sabelaldearen batez besteko luzera 2,63 mm da, 2.7 mm-ko hegoak eta 1,88 mm-ko probosziak.

Arrak emeak baino 20% txikiagoak dira, baina morfologikoki oso antzekoak dira. Hala eta guztiz ere, eltxoen espezie guztietan bezala, arren antenak emeenekin alderatutan nabarmenki iletsuagoak dira eta emeen soinua bereizten duten entzungailu-hartzaileak dituzte. Arrek matraileko palpak probosziak baino luzeagoak dituzte, emakumezkoen matrailetako palpak askoz laburragoak dira. (Culicinaeren artean tipikoa da.) Gainera, arren hanken tartsoa zilarkaragoa da. IV Tarsomeroa arren %75an zilarkara da, emeetan %60an.

Beste ezaugarriek ez dute bereizten sexuen artean. Estu lotutako ezkata zilarkarezko lerro zuri bat hasten da begien artean, eta toraxaren atzeko alderaino jarraitzen du. Marka bereizgarri hau da, tigre-eltxo Asiarra identifikatzeko modurik errazena da.

Proboszisa kolore iluna da; palpetako muturreko segmentuaren goiko azalera zilarkako ezkataz estaltzen da eta labiumak ez du lerro argirik bere behealdean. Begi konposatuak bata bestetik bereizirik azaltzen dira. Intsektuaren segmentu torakikoaren zati dortsala, beltza da erdiko lerro zuri karakteristikoarekin batera. Toraxaren alboetan, scutellum-an, eta sabelaldean zuri-zilarkarazko ezkataz estalitako orbantxoak dituzte.

Zuri-zilarrezko ezkatak ere aurkitu daitezke tartsoan, batez ere airean esekita dauden hanketako izterretan. Ietik IV.arko tarsomeroen oinarrietan eskala zurizko eraztunak dituzte, alternatutako zuri-beltzezko ildaskapena sortuz. Atzeko hanketan eta erdiko hanken gainean, lehenengo hiru tarsomeroetan ezkata zurizko eraztun bakarra dute, eta V. tarsomeran hanketako izterrak erabat zuriak dira. Hanketako femurrak zuri-beltzak dira "belauna" amaieran eskala zuriak dituzte. Erdiko hankako femurra ez du goiko zatian bezalako zilarrezko lerrorik, aldiz, atzeko hanketako femurrek goiko aldean dagoen oinarri zuriko lerro zuriak dituzte. Tibiak beltzak dira oinarrian eta ez dituzte ezkata zuririk.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Izurriteak
Culicidae
Asiako fauna