Kaldear Eliza Katolikoa

Kaldear Eliza Katolikoa (; ʿītha kaldetha qāthuliqetha) Ekialdeko Eliza katolikoa da, Erromatar Eliza Katolikoarekin erabateko komunioan dagoena eta Erromako Erromako aita santuaren autoritatea onartzen duena. 500.000 jarratzaile inguru ditu, gehienbat iparraldeko Irak, hego-ekialdeko Turkia, ipar-ekialdeko Siria eta ipar-mendebaldeko Iranen bizi diren asiriarrak. 2013ko urtarrilaren 31tik Louis Sako da Kaldear Elizaren aitalehena.

Historia 
Kristautasuna II. mendean zabaldu zen Irak eta Iranen. V. mendean Sortaldeko elizak nestorianismoa hartu zuen dotrina gisa. Eliza asko hedatu zen; Txina, Mongolia eta Malabar kostaraino iritsi zen XIV. menderako. Garai hartan 250 apezpikutegitan banatutako 60-80 milioi jarraitzaile izatera heldu zen.

1551. urtean Erromako elizarekin bat egin zuen, Joan Sulaka aitalehenak Erromara joan eta fede katolikoa hartu zuenean. Hala ere, bateratzea ez zen erabatekoa izan 1830 arte; urte horretan Pio VIII.a aita santuak Joan Hormizd II.a aitalehena karguan berretsi eta Babiloniako Kaldearren patriarka izendatu zuen.

Historian zehar asiriar-kaldearrek jazarkunde ugari jasan dute. Gertari tragikoena 1915eko asiriar genozidioa izan zen, non otomandarrek 270.000 kaldear inguru, 1,5 milioi armeniarrekin batera, hil baitzituzten. 2003an estatubatuarrek Irak okupatu zutenetik kaldearrak, eta gainerako gutxiengo erlijiosoak, esetsiak izan ziren: buruzagi erlijiosoen bahiketa eta hilketak, heriotza mehatxuak etxeak edota negozioak uzten ez bazituzten, elizen suntsipena... 2008an talde islamista batek Mosulgo artzapezpiku Paulos Faraj Rahho bahitu eta hil zuen.

Kaldear erritua 
Kaldear Eliza katolikoak Kaldeako erritua, Siria Ekialdeko erritua ere deitua, jarraitzen du. Jerusalemgo eta Antiokiako elizen errituetan du sorrera, hango kristauak antzinako babiloniarren ondorengoak baitziren; gerora Asian zehar Indiaraino zabaldu zen. Kaldeako errituaren ezaugarri nagusia Ekialdeko beste erritu kristauen aldean soilago izatea da. Liturgian asiriera, arameraren dialektoa, erabiltzen da.

Antolaketa

Irak 
 Bagdadeko metropolia
 Kirkukeko metropolia
 Arbilgo artxieparkia
 Basorako artxieparkia
 Mosulgo artxieparkia
 Alqosh-eko artxieparkia
 Amadiyah-ko eparkia
 Aqrako eparkia
 Sulaimaniyako eparkia
 Zakhoko eparkia

Iran 
 Teherango metropolia
 Urmiako metropolia
 Ahwazeko artxieparkia
 Salmasko eparkia

Ekialde Hurbileko gainerako lurraldeak 
 Diyarbakırko artxieparkia
 Alepoko eparkia
 Beiruteko eparkia
 Kairoko eparkia
 Jordaniako bikariato patriarkala
 Jerusalemgo lurralde patriarkala

Munduaren gainerakoa 
 Detroiteko Santo Tomas apostolua eparkia (AEB)
 San Diegoko Done Petri eparkia (AEB)
 Torontoko Mar Addai eparkia (Kanada)
 Sydneyko Santo Tomas apostolua eparkia (Australia)
 Frantziako bikariato patriarkala
 Errusia eta EIEko bikariato patriarkala

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Kaldear patriarkatza
  Association des Assyro-Chaldéens de France (AACF)

Ekialdeko Eliza katolikoak