Μεγάλη Επιχείρηση της Βαρσοβίας

Μεγάλη Επιχείρηση () ήταν η κωδική ονομασία για τη μεταγωγή και τη μαζική δολοφονία Εβραίων από το Γκέτο της Βαρσοβίας, που ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου 1942, στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης οι Εβραίοι συγκεντρώνονταν δίπλα στο σιδηροδρομικό σταθμό και μεταφέρονταν με τρένα στο Στρατόπεδο εξόντωσης Τρεμπλίνκα.

Ο μεγαλύτερος αριθμός των Εβραίων της Βαρσοβίας μεταφέρθηκε για θανάτωση στην Τρεμπλίνκα κατά την περίοδο μεταξύ των εβραϊκών διακοπών Τίσα Μπε'άβ (23 Ιουλίου) και Γιομ Κιπούρ (21 Σεπτεμβρίου) το 1942. Το κέντρο μαζικής δολοφονίας, 80 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Βαρσοβίας, είχε ολοκληρωθεί μόνον λίγες εβδομάδες νωρίτερα και ήταν ειδικά σχεδιασμένο για την υλοποίηση της Τελικής Λύσης. Η Τρεμπλίνκα ήταν εξοπλισμένη με θαλάμους αερίων που έμοιαζαν με απλές ντουζιέρες για την «εξολόθρευση» πολλών ατόμων. Με επικεφαλής τον Αρχηγό SS, Ταξίαρχο (Brigadeführer) Οντίλο Γκλομπότσνικ, η εκστρατεία με την ονομασία Επιχείρηση Ράινχαρντ έγινε το κρίσιμο μέρος του Ολοκαυτώματος στην κατεχόμενη Πολωνία.

Ιστορικό 
Το Γκέτο της Βαρσοβίας ήταν το μεγαλύτερο γκέτο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε όλη την κατεχόμενη από τους Ναζί Ευρώπη, με περισσότερους από 400.000 Εβραίους να στοιβάζονται σε μια περιοχή 1,3 τετραγωνικών μιλίων ή 7,2 ατόμων ανά δωμάτιο. Η ναζιστική αστυνομία διενήργησε τις περισσότερες μαζικές απελάσεις των κρατουμένων του γκέτο στην Τρεμπλίνκα μέσω αμαξοστοιχιών που μετέφεραν έως και 7.000 θύματα η καθεμία. Κάθε μέρα, τρένα, που αποτελούνταν από εμπορικά βαγόνια υπερπλήρη ανθρώπων, αναχωρούσαν δυο φορές από το σημείο συγκέντρωσης στο σιδηρόδρομο (στα γερμανικά Umschlagplatz). Το πρώτο νωρίς το πρωί και το δεύτερο το μεσημέρι. Το στρατόπεδο εξόντωσης δέχτηκε τα περισσότερα από τα θύματα μεταξύ 23 Ιουλίου και 21 Σεπτεμβρίου 1942. Η Große Aktion (επιχείρηση μεγάλης κλίμακας) διοικείτο στην πρωτεύουσα από τον Αρχηγό SS και Αστυνομίας Φέρντιναντ φον Ζάμερν Φρένκενεγκ, διοικητή της περιοχής της Βαρσοβίας από το 1941.

Σημείο καμπής της ζωής στο Γκέτο της Βαρσοβίας ήταν η 18η Απριλίου 1942, κατά την οποία ξεκίνησε ένα νέο κύμα μαζικών εκτελέσεων από τα SS.

Μεταγωγές 
Στις 19 Ιουλίου 1942, ο αρχηγός των SS Χάινρχ Χίμλερ διέταξε τον Φρίντριχ-Βίλχελμ Κρύγκερ, τον Aνώτερο Αρχηγός SS και Αστυνομίας που ήταν υπεύθυνος για τη περιοχή του Γενικού Κυβερνείου της Πολωνίας, να πραγματοποιήσει την «επανεγκατάσταση ολόκληρου του εβραϊκού πληθυσμού της γενικής κυβέρνησης έως τις 31 Δεκεμβρίου 1942». Τρεις μέρες αργότερα, στις 22 Ιουλίου 1942, τα γερμανικά SS, με επικεφαλής τον «Επίτροπο επανεγκατάστασης» Sturmbannführer (Ταγματάρχης) Χέρμαν Χέφλε, κάλεσαν τη συνεδρίαση του Εβραϊκού Συμβουλίου του Γκέτο στο Γιούντενρατ και ενημέρωσαν τον ηγέτη του, Άνταμ Τσερνιάκουφ, σχετικά με το σχέδιο της «επανεγκατάστασης στην Ανατολή». Ο Τσερνιάκουφ, ο οποίος αυτοκτόνησε αφού έμαθε για το σχέδιο, αντικαταστάθηκε από τον Μαρκ Λιχτενμπάουμ. Ο πληθυσμός του Γκέτο δεν ενημερώθηκε για την πραγματική κατάσταση. Μόνο στα τέλη του 1942 κατάλαβαν ότι οι απελαυμένοι, που εποπτεύονταν από την εβραϊκή αστυνομία του γκέτο, έφταναν στο στρατόπεδο θανάτου της Τρεμπλίνκα και όχι με σκοπό την επανεγκατάσταση.

Κατά τη διάρκεια των δύο μηνών του καλοκαιριού του 1942, περίπου 254.000 - 265.000 κρατούμενοι του γκέτο, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, στάλθηκαν στην Τρεμπλίνκα και εξοντώθηκαν εκεί (ή τουλάχιστον 300.000 από διαφορετικούς λογαριασμούς, ενδεχομένως, με τη συμπερίληψη της καταστροφής του Γκέτο). Ο απόλυτος αριθμός θανάτων των Εβραίων κατοίκων του Γκέτο κατά τη διάρκεια της επιχείρησης αυτής ,θα ήταν δύσκολο να συγκριθεί ακόμη και με εκείνον κατά τη εκκαθάριση του Γκέτο την άνοιξη του επόμενου έτους ,κατά τη διάρκεια και μετά την εξέγερση του Γκέτο, όταν σκοτώθηκαν περίπου 50.000 άνθρωποι. Η Μεγάλη Επιχείρηση είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο πέντε φορές περισσότερων θυμάτων. Η πραγματική εξάλειψη του Εβραϊκού πληθυσμού της Βαρσοβίας επετεύχθη στη διάρκεια της επιχείρησης αυτής του καλοκαιριού του 1942 και όχι όταν καταστράφηκε το Γκέτο ολοσχερώς.

Για οκτώ εβδομάδες οι σιδηροδρομικές μεταγωγές Εβραίων στην Τρεμπλίνκα συνεχίστηκαν χωρίς διακοπή: 100 άτομα σε ένα φορτηγό βαγόνι για βοοειδή, 5.000 έως 6.000 καθημερινά, συμπεριλαμβανομένων ασθενών νοσοκομείων και παιδιών από ορφανοτροφεία. Ο Γιάνους Κόρτσακ, διάσημος εκπαιδευτικός, πήγε μαζί τους τον Αύγουστο του 1942. Τού δόθηκε η ευκαιρία να ξεφύγει από τις απελάσεις από Πολωνούς φίλους και θαυμαστές, αλλά επέλεξε αντ' αυτού να μοιραστεί τη μοίρα του λαού του. Κατά την άφιξή τους στην Τρεμπλίνκα, τα θύματα απογυμνώθηκαν από τα ρούχα τους και κατευθύνθηκαν σε έναν από τους δέκα θαλάμους που φαίνονταν ως ντουζιέρες. Εκεί δολοφονήθηκαν σε ομάδες των 200 με τη χρήση αερίου μονοξειδίου (το Zyklon B εισήχθη στο Άουσβιτς λίγο αργότερα). Τον Σεπτέμβριο του 1942, δημιουργήθηκαν νέοι θάλαμοι αερίου στην Τρεμπλίνκα, οι οποίοι θα μπορούσαν να σκοτώσουν έως και 3.000 άτομα σε μόλις 2 ώρες. Απαγορεύτηκε σε πολίτες να πλησιάζουν την περιοχή.

Το τραγικό τέλος του Γκέτο δεν θα μπορούσε να αλλάξει, αλλά ο δρόμος προς αυτό θα μπορούσε να ήταν διαφορετικός υπό έναν ισχυρότερο ηγέτη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν η εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας είχε πραγματοποιηθεί τον Αύγουστο με Σεπτέμβριο 1942, όταν υπήρχαν ακόμη 300.000 Εβραίοι, οι Γερμανοί θα είχαν πληρώσει πολύ υψηλότερο τίμημα. - David J. Landau

Πολλοί από τους εναπομείναντες Εβραίους στο Γκέτο της Βαρσοβίας αποφάσισαν να πολεμήσουν και πολλοί βοηθήθηκαν από την πολωνική αντίσταση.Ο Εβραϊκός Οργανισμός Καταπολέμησης (πολωνικά αρχικά: ŻOB, εβραϊκά: הארגון היהודי הלוחם) ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1942 και ανέλαβε δράσεις αντίστασης σε μελλοντικές απελάσεις. Διευθύνθηκε από τον 24χρονο Mordechai Anielewicz. Εν τω μεταξύ, ο πολωνικός εγχώριος στρατός, ο Στρατός της Πατρίδας, άρχισε να μεταφέρει λαθραία όπλα, πυρομαχικά και προμήθειες στο Γκέτο για την επερχόμενη εξέγερση. Ο ταγματάρχης Φέρντιναντ φον Ζάμερν-Φράνκενεγκ απαλλάχθηκε από τα καθήκοντα του από τον Χίμλερ στις 17 Απριλίου 1943 και αντικαταστάθηκε από τον Αρχηγό SS και Αστυνομίας Γιούργκεν Στρόοπ. Ο Στρόοπ ανέλαβε γιατί ο προηγούμενος είχε αποτύχει σε μία επίθεση εναντίον των αντιστασιακών του Γκέτο.

Ο Φέρντιναντ φον Ζάμερν-Φράνκενεγκ, υπεύθυνος για τη Μεγάλη Επιχείρηση, απορρίφθη από τον Χίμλερ στις 24 Απριλίου 1943 για την ανικανότητά του και στάλθηκε στην Κροατία, όπου πέθανε σε κομματική ενέδρα. Στον Στρόοπ απονεμήθηκε ο Σιδηρούς σταυρός πρώτης τάξης από τον αρχηγό της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Βίλχελμ Κάιτελ για την «αποστολή δολοφονίας». Μετά τον πόλεμο, ο Στρόοπ δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου από τους Αμερικανούς, καταδικάστηκε σε θάνατο αλλά η εκτέλεση του δεν πραγματοποιήθηκε. Αντ' αυτού, παραδόθηκε στις πολωνικές αρχές για επανεκδίκαση. Καταδικάστηκε και πάλι σε θάνατο στην Πολωνία και εκτελέστηκε στον τόπο του Γκέτο της Βαρσοβίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1951.

Χρονοδιάγραμμα των γεγονότων

Παραπομπές 

Ολοκαύτωμα στην Πολωνία