Προσπέρο Αλπίνι

Ο Προσπέρο Αλπίνι (Prospero Alpini ή εκλατινισμένα ως Prosperus Alpinus, 23 Νοεμβρίου 15536 Φεβρουαρίου 1617) ήταν Ιταλός βοτανολόγος και ιατρός από τη Δημοκρατία της Βενετίας. Περιηγήθηκε την Αίγυπτο και διετέλεσε υπεύθυνος του βοτανικού κήπου της Πάδοβας. Συνέγραψε αρκετές πραγματείες περί βοτανικής, όπου περιγράφονται εξωτικά φυτά με οικονομική και ιατρική αξία. Οι περιγραφές του για το καφεόδεντρο και τη μπανανιά θεωρούνται οι πρώτες στην ευρωπαϊκή βιβλιογραφία. Το γένος φυτών της οικογένειας ζιγγιβερίδες (συγγενή της πιπερόριζας) αλπινία ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του από τον Κάρολο Λινναίο.

Η ζωή του
Ο Προσπέρο Αλπίνι γεννήθηκε στη Μαρόστικα, μια μικρή πόλη κοντά στη Βιτσέντσα, και ήταν γιος γιατρού, του Φραντσέσκο Αλπίνι. Ο Προσπέρο υπηρέτησε για λίγο στα νιάτα του στον στρατό του Δουκάτου του Μιλάνου, αλλά το 1574 πήγε να σπουδάσει ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Αφού πήρε το πτυχίο του το 1578, εγκαταστάθηκε ως ιατρός στο Κάμπο Σαν Πιέτρο, μια κωμόπολη στην επικράτεια της Πάδοβας. Αλλά είχε έντονο ενδιαφέρον για τα φυτά και έτσι, προκειμένου να επεκτείνει τις γνώσεις του για τα εξωτικά είδη φυτών, ταξίδεψε στην Αίγυπτο το 1580 ως ιατρός του Γεωργίου Αίμη, του Βενετού πρόξενου στο Κάιρο, μια θέση που κατέλαβε με τη βοήθεια του Αντόνιο Μοροζίνι.

Στην Αίγυπτο ο Αλπίνι πέρασε τρία χρόνια και από την πρακτική στη διαχείριση των χουρμαδιών, έμαθε τις διαφορές μεταξύ αρσενικών και θηλυκών φυτών του ίδιου είδους, κάτι που θα είχε μεγάλη σημασία αργότερα, στην ταξινόμηση των ειδών φυτών από τον Λινναίο.

Μετά την επιστροφή του, από το 1587 έως το 1590 εργάσθηκε στη Βενετία, στο Μπασσάνο και μετά στη Γένοβα ως ιατρός του ναυάρχου Τζοβάννι Αντρέα Ντόρια.

Κατόπιν, το 1593, διορίσθηκε καθηγητής της βοτανικής στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Το 1603, με τον θάνατο του Τζάκομο Αντόνιο Κορτούζο (Giacomo Antonio Cortuso, 1513-1603), διορίσθηκε έφορος του εκεί Βοτανικού Κήπου. Οι γνώσεις του σχετικά με τα ιατρικά φυτά τον κατέστησε περιζήτητο σύμβουλο άλλων ιατρών, όπως του Φαμπρίτσι ντε Ακουαπεντέντε και του Αλεσσάντρο Μασσάρια. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του υπέφερε από αρθρίτιδα, φλεγμονές και αφασία του Βέρνικε. Πέθανε σε ηλικία 63 ετών στην Πάδοβα και ο τάφος του βρίσκεται στη Βασιλική του Αγίου Αντωνίου. Τον διαδέχθηκε στην έδρα της Βοτανικής στο Πανεπιστήμιο ο γιος του, Αλπίνο Αλπίνι (που πέθανε το 1637).

Το έργο του

Το γνωστότερο έργο βοτανικής του Αλπίνι είναι το De Plantis Aegypti liber (Βενετία 1592). Αυτό το σύγγραμμα γνώρισε μερικά άγνωστα ως τότε είδη φυτών στους Ευρωπαίους βοτανολόγους, όπως τα  Abrus, Abelmoschus (αφρικανική μπάμια), Lablab και Melochia, όλα τους ιθαγενή των τροπικών και καλλιεργούμενα ως αρδευόμενα στην Αίγυπτο εκείνα τα χρόνια. Κάποια άλλα είδη που περιέγραψε είναι το Sesbania sesban και το γιγάντιο δέντρο μπαομπάμπ. Από τους πρώτους που υιοθέτησαν τις νέες ονομασίες που έδωσε ο Αλπίνι ήταν οι βοτανολόγοι Κάρολος Κλούσιος (θάν. 1609), Γιόχαν Μπάουχιν (θάν. 1613) και Κάσπαρ Μπάουχιν (θάν. 1624). Το βιβλίο De Plantis Aegypti liber λέγεται ότι περιέχει την πρώτη αναφορά στο φυτό του καφέ, το καφεόδεντρο που δημοσιεύθηκε στην Ευρώπη, αν και ο Γερμανός ταξιδευτής Λέοναρντ Ράουβολφ είχε δοκιμάσει καφέ στο Χαλέπι το 1573 και είχε περιγράψει την επίδρασή του το 1582.

Το βιβλίο του Αλπίνι De Plantis Exoticis εκδόθηκε μεταθανατίως, το 1629, και αποτελεί επέκταση του υλικού τού De Plantis Aegypti συν περιγραφή κάποιων άλλων θεμάτων. Το βιβλίο του De balsamo dialogus (1581, 1592) υπήρξε ένα από τα πρώτα που εξέταζαν ένα μοναδικό γένος φυτών. Ο Αλπίνι έγραψε επίσης σχετικώς με την πρόγνωση των ασθενειών στο De praesagienda vita et morti aegrotanti (1601), έργο που οδήγησε τον Σπρένγκελ να τον χαρακτηρίσει ως έναν από τους θεμελιωτές της νεότερης διαγνωστικής. Ακόμα ένα ιατρικό έργο, που ο Αλπίνι χρειάστηκε σχεδόν μία δεκαετία για να το συγγράψει, είναι το De medicina methodica libri tredecim (1611), με το οποίο επεδίωξε μια αναβίωση της μεθοδικής σχολής της ιατρικής. Βιβλίο του που εκδόθηκε μεταθανατίως είναι και το Rerum Aegyptiarum libri IV.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Prosperi Alpini De Balsamo dialogus, έκδ. Franciscus de Franciscis, Venitiis 1591 Ψηφιακή σάρωση από την Πανεπιστημιακή και Δημόσια Βιβλιοθήκη του Düsseldorf
 Prosperi Alpini De Plantis Aegypti liber : in quo non pauci, qui circa Herbarum Materiam irrepserunt, Errores, deprehenduntur, quorum Causa hactenus multa Medicamenta ad Usum Medicinae admodum expetenda, plerisque Medicorum, non sine Artis Iactura, oculta, atque obsoleta iacuerunt, έκδ. Franciscus de Franciscis, Venitiis 1592 Ψηφιακή σάρωση από την Πανεπιστημιακή και Δημόσια Βιβλιοθήκη του Düsseldorf
 De Plantis Exoticis (1629), στη λατινική (σαρωμένο)
 De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem (1754)
 Το De Plantis Aegypti με αγγλική μετάφραση, σημειώσεις επί της γραμματικής και της ορθογραφίας του κειμένου, από τον Ian L. Plamondon, έκδ. 2016. Barrett, The Honors College Thesis/Creative Project Collection, Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνας

Ιταλοί βοτανολόγοι
Ιταλοί ιατροί