Γερτρούδη η Μεγάλη

Η Γερτρούδη, γνωστή και ως Γερτρούδη η Μεγάλη (Gertrude the Great) ή Αγία Γερτρούδη του Χέλφτα (Saint Gertrude of Helfta, 6 Ιανουαρίου 1256 – 16 Νοεμβρίου 1302) ήταν Γερμανή μοναχή, μύστρια και θεολόγος. Ήταν η μοναδική που αρνήθηκε να υπακούσει το παπικό διάταγμα του 1298 με το οποίο ο πάπας Βονιφάτιος Η΄ μεταξύ άλλων επέβαλλε απαγόρευση στο να αναφέρεται ως γυναίκα η αγία Ιουνία. Θεωρείται αγία από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία και γιορτάζεται στις 16 Νοεμβρίου, την ημέρα του θανάτου της.

Τα πρώτα της χρόνια 
Η Γερτρούδη γεννήθηκε στο Άισλεμπεν της Θουριγγίας στα πλαίσια της λεγόμενης τότε Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σε ηλικια τεσσάρων ετών μπήκε στο μοναστήρι της Αγίας Μαρίας στο Χέλφτα, που τότε βρίσκονταν υπό την ηγεσία της ηγουμένης Γερτρούδης του Χάκεμπορν, κατά πάσα πιθανότητα όντας ορφανή.

Εκεί τέθηκε υπό την προστασία μίας μεγαλύτερης νεαρης μοναχής και είχε την τύχη αυτή να είναι η Μεχτίλδη που ήταν αδερφή της Γερτρούδης του Χάκεμπορν και αργότερα θα διακρίνονταν ως συνθέτρια, θεολόγος και συγγραφέας και θα θεωρούνταν αγία από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Υπό την επιρροή και την προστασία αυτών των δύο σημαντικών γυναικών, της Μεχτίλδης και της Γερτρούδης του Χάκεμπορν, η Γερτρούδη απέκτησε σημαντική μόρφωση σε μια ευρεία γκάμα αντικειμένων και γνώριζε ρητορική και άπταιστα λατινικά. Από τα έργα που θα συνέγραφε αργότερα διαφαίνεται ότι γνώριζε πολύ καλά τα θρησκευτικά κείμενα καθώς και το έργο σημαντικών μεσαιωνικών θεολόγων όπως ο Αυγουστίνος, ο Γρηγόριος ο Μέγας και ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ.

Το έργο της 
Η Γερτρούδη συνέγραψε πολυάριθμα έργα κατά τη διάρκεια της ζωής της αλλά σήμερα διασώζονται μόνο ελάχιστα. Τα πιο σημαντικά από αυτά είναι:

 «Ο Κήρυκας της Θεϊκής Αγάπης» (γνωστός και ως «Βίος και Αποκαλύψεις») που είναι εν μέρει γραμμένο και από άλλες μοναχές υπό την επίβλεψη της Γερτρούδης όπως συνηθίζονταν τότε. Το έργο αποτελείται από πέντε τόμους με τον δεύτερο τόμο να αποτελεί σε μέγεθος αλλά και σε σημασία τον πυρήνα του έργου. Ο τόμος αυτός γράφτηκε από τη Γερτρούδη. Οι τόμοι τρία, τέσσερα και πέντε γράφτηκαν από άλλες μοναχές υπό την επίβλεψη της Γερτρούδης ενώ ο τόμος ένα γράφτηκε μετά τον θάνατό της ως εισαγωγή ίσως από τον εξομολογητή της αν και είναι πιο πιθανό να γράφτηκε από κάποια άλλη μοναχή.

 η συλλογή κειμένων με τίτλο «Πνευματικές Ασκήσεις» που ασχολούνται με τα μυστήρια της καθολικής εκκλησίας.

Το έργο με τίτλο «Οι Προσευχές της Γερτρούδης» είναι μία συλλογή που δημιουργήθηκε μετά τον θάνατό της από αποσπάσματα από κείμενά της και προσευχές που γράφτηκαν από άλλους στο ύφος που θύμιζε το δικό της.

Είναι επίσης πιθανό η Γερτρούδη να συνέγραψε μέρος του βιβλίου της Μεχτίλδης «Ειδική Χάρη».

Μετά τον θάνατό της το μεγαλύτερο μέρος του έργου της χάθηκε αλλά με την εφεύρεση της τυπογραφίας ότι είχε απομείνει άρχισε κατά τον 16ο αι. να τυπώνεται στα γερμανικά, τα λατινικά και τα ιταλικά και έγινε πολύ δημοφιλές στη δυτική Ευρώπη. Ο εξομολόγος του βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππου Β΄ μάλιστα επέλεξε τις «Αποκαλύψεις» της Γερτρούδης ως τελευταίο κείμενο που ανάγνωσε στον ετοιμοθάνατο βασιλιά το 1598. Το Τάγμα των Καρμηλιτών επίσης αγάπησε το έργο της Γερτρούδης και ο εξομολόγος της Τερέζας της Άβιλας της το σύστησε ως πνευματικό οδηγό. Τον 17ο αι. το έργο της απέκτησε δημοφιλία και στη Γαλλία ως αντίδοτο στον Γιανσενισμό.

Αφιέρωση στην «Ιερή Καρδιά» 
Η Γερτρούδη αφιερώθηκε στη λατρεία της «Ιερής Καρδιάς» του Ιησού, σύμφωνα με την οποία η καρδιά του Ιησού θεωρείται σύμβολο «της απέραντης αγάπης του Θεού για τον άνθρωπο». Στον δεύτερο τόμο του «Κήρυκα» η Γερτρούδη έκανε μία από τις πρώτες προσπάθειες περιγραφής της λατρείας αυτής στηριζόμενη εν μέρει στο Άσμα Ασμάτων του Βερνάρδου του Κλαιρβώ. Μαζί με τις άλλες σημαντικές θεολόγους του Χέλφτα, τη μέντορά της Μεχτίλδη του Χάκεμπορν και την κοσμική φιλόσοφο και χριστιανή μύστρια Μεχτίλδη του Μαγδεβούργου, οι γυναίκες αυτές τοποθέτησαν στον πυρήνα της θεολογίας τους τη λατρεία της «Ιερής Καρδιάς».

Η Γερτρούδη ως αγία 
Η Γερτρούδη δεν κανονικοποιήθηκε ποτέ επίσημα από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία αλλά το έργο της εγκρίθηκε από τον πάπα το 1606 όπως επίσης και η λατρεία της. Επίσης ο πάπας Κλίμης ΙΒ΄ αναγνώρισε τον εορτασμό της στις 16 Νοεμβρίου ενώ ο πάπας Βενέδικτος ΙΔ΄ της έδωσε τον τίτλο «Μεγάλη» για να διακρίνεται από τη Γερτρούδη του Χάκεμπορν αλλά και ως αναγνώριση των πνευματικών και θεολογικών της ικανοτήτων.

Μετά από αίτημα του βασιλιά Φίλιππου Δ΄ της Ισπανίας ανακηρύχθηκε προστάτιδα των Δυτικών Ινδιών. Η ημέρα της εορτής της θεωρείται πολύ σημαντική στο Περού ενώ στο Νέο Μεξικό ιδρύθηκε προς τιμήν της η πόλη Σάντα Γερτρούδις ντε Ίο ντε Μόρα που είναι περισσότερο γνωστή απλά ως Μόρα.

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Gertrude the Great (1991). The Herald of God's Loving Kindness: Books One and Two. Michigan.Kalamazoo. ISBN 978-0-87907-055-7. 23690949
Gertrude the Great (1993). The Herald of Divine Love. New York: Paulist Press. ISBN 0-8091-0458-X. 26094377

Μεσαιωνικοί φιλόσοφοι
Γυναίκες και θρησκεία στη Γερμανία
Μυστικιστές
Μύστες (γυναίκες) της Γερμανίας
Συγγραφείς (γυναίκες) της Γερμανίας
Χριστιανοί μυστικιστές
Μύστες (γυναίκες)
Γερμανοί θεολόγοι