Ταρκύνιος ο Υπερήφανος

Ο Λεύκιος Ταρκύνιος ο Υπερήφανος, λατιν.: Lucius Tarquinius Superbus (απεβ. 495 π.Χ.) ήταν ο θρυλικός έβδομος και τελευταίος βασιλιάς στη Ρώμη από τον Οίκο των Ταρκύνιων (535 π.Χ. - 509 π.Χ.). Ανατράπηκε με επανάσταση (509 π.Χ.) και ακολούθησε η Ρωμαϊκή δημοκρατία. Το προσωνύμιό του προέρχεται από τον χαρακτήρα του, καθώς ήταν σε ακραίο βαθμό υπερήφανος και αλαζόνας. Οι ιστορικές πηγές τον τοποθετούν μεταξύ μύθου και φαντασίας· πιθανότατα ήταν γιος ή εγγονός του πέμπτου βασιλιά της Ρώμης Ταρκύνιου του Πρεσβύτερου και της Τανανκύλλας. Όταν απεβίωσε ο προκάτοχός του Σέρβιος Τύλλιος, ακολούθησε μία σειρά από δολοφονίες μελών της οικογένειας του Σέρβιου, όπως της συζύγου και του μεγαλύτερου αδελφού του, που επέφεραν την άνοδο του Ταρκύνιου στον θρόνο. Η βασιλεία του Ταρκύνιου χαρακτηρίζεται πολύ αυταρχική και τυραννική· αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την ανατροπή του, όπως και του πολιτεύματος και την εγκατάσταση της δημοκρατίας.

Σέρβιος Τύλλιος

Η σύζυγος του Ταρκύνιου του Πρεσβύτερου Τανανκύλλα, όταν πέθανε ο τέταρτος βασιλιάς της Ρώμης Άνκος Μάρκιος, επέτυχε να οριστεί διάδοχος ο σύζυγός της αντί για τους νόμιμους γιους του. Οι γιοι του Άνκου Μάρκιου δολοφόνησαν τον Ταρκύνιο τον Πρεσβύτερο (579 π.Χ.) αλλά η Τανακύλλα προτίμησε να τον διαδεχτεί ένας υπηρέτης και γαμπρός της ο Σέρβιος Τύλλιος αντί για τους δικούς της γιους.
Οι Ετρούσκοι σύμφωνα με έναν θρύλο περιγράφουν έναν ήρωα που ταυτίζεται με τον Σέρβιο Τύλλιο να δολοφονεί τον Γνάιο Ταρκύνιο και να σώζει τους αδελφούς Βιμπέννα από την αιχμαλωσία, αυτό δείχνει τις προσπάθειες των γιων του Ταρκύνιου του πρεσβύτερου να κατακτήσουν τον θρόνο.
Με στόχο να σταματήσουν οι συγκρούσεις ο Σέρβιος Τύλλιος πάντρεψε τις κόρες του Τύλλια την πρεσβύτερη και Τύλλια την νεότερη με τον Ταρκύνιο τον υπερήφανο και τον μικρότερο αδελφό του Αρρούν αντίστοιχα. Η αδελφή του Ταρκύνιου Ταρκυνία παντρεύτηκε τον Μάρκο Ιούνιο Βρούτο και απέκτησε τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο (545 π.Χ. - 509 π.Χ.), που ήταν ο αρχηγός της εξέγερσης που έφερε την Ρωμαϊκή δημοκρατία. Η Τύλλια η πρεσβύτερη ήταν αδύναμος χαρακτήρας, η μικρότερη αδελφή της Τύλλια η νεότερη ήταν αντίθετα πανούργα και δυναμική αλλά ήταν άβουλος ο σύζυγος της Αρρούν. Η Τύλλια η νεότερη αποφάσισε τελικά σε συνεργασία με τον Ταρκύνιο τον υπερήφανο να θανατώσουν τους συντρόφους τους και να παντρευτούν μεταξύ τους. Απέκτησαν τρεις γιους τον Τίτο, τον Αρρούν και τον Σέξτο και μία κόρη την Ταρκυνία που παντρεύτηκε τον Οκτάβιο Μαμίλιο, τον πρίγκιπα του Τούσκουλου.

Ανατροπή του Σέρβιου Τύλλιου

Η Τύλλια η νεώτερη πρότεινε στον νέο της σύζυγο να ανατρέψει τον Σέρβιο και να ανέβει ο ίδιος στον θρόνο, ο Ταρκύνιος το δέχτηκε πρόθυμα και προσπάθησε να κερδίσει την υποστήριξη των Γερουσιαστών, ιδιαίτερα αυτών που είχαν υπηρετήσει τον Ταρκύνιο τον πρεσβύτερο. Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος δωροδόκησε στην συνέχεια πλούσια τους Γερουσιαστές και άρχισε να ασκεί έντονη κριτική στον βασιλιά Σέρβιο. Ο Ταρκύνιος αποφάσισε στην συνέχεια να πάρει τον θρόνο με την βία, συγκέντρωσε μια ομάδα από οπλισμένους άντρες, βάδισε για την Γερουσία, κάθισε στον θρόνο και ζήτησε να μιλήσει επίσημα στους Γερουσιαστές. Η κριτική του στον Σέρβιο ήταν αρκετά σκληρή, είπε ότι ήταν γιος δούλας που ανέβηκε στον θρόνο χωρίς κανένα δικαίωμα, η Ταρανκύλλα που τον έκανε βασιλιά έκανε παραβίαση του Ρωμαϊκού νόμου. Πρότεινε επαναστατικά μέτρα όπως κατάσχεση της περιουσίας των πλουσίων και διανομή στους φτωχούς, θα προχωρούσε σε καταγραφή του πληθυσμού και της περιουσίας του ώστε να μην υπάρχουν καταχρήσεις από τους πλούσιους.

Ο Σέρβιος έμαθε τα νέα και έσπευσε να τον αντιμετωπίσει, ο Ταρκύνιος εκμεταλλεύτηκε την νεότητα και την σωματική του δύναμη πέταξε τον πεθερό του από τις σκάλες στον δρόμο και οι οπαδοί του βγήκαν με την βία έξω από τα ανάκτορα. Ο Σέρβιος Τύλλιος δολοφονήθηκε στην συνέχεια από τους οπαδούς του Ταρκύνιου του υπερήφανου με διαταγή της ίδιας της κόρης του. Η Τύλλια ήταν η πρώτη που πήγε να χαιρετήσει τον σύζυγο της σαν νέο βασιλιά, εκείνος της πρότεινε να επιστρέψει αμέσως στο σπίτι για την ασφάλεια της. Ο οδηγός ενώ έτρεχε με το άλογο προς το Καπιτώλιο με τη Τύλλια συνάντησε την αιματοβαμμένη σορό του Σέρβιου Τύλλιου, τρομοκρατήθηκε και σταμάτησε απότομα. Η αδίστακτη Τύλλια πήρε η ίδια τα ηνία του άρματος και πέρασε πάνω από το πτώμα του πατέρα της, ολόκληρο το άρμα γέμισε αίματα όπως και τα ρούχα της, αυτό της άφησε το στύγμα της πατροκτονίας όταν επέστρεψε σπίτι της. Ο δρόμος αυτός έμεινε γνωστός ιστορικά σαν "Οδός Εγκλήματος".

Βασιλεία

Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος ξεκίνησε προκλητικά την βασιλεία του, αρνήθηκε να θάψει τον πεθερό του και προχώρησε σε μία σειρά από εκτελέσεις Γερουσιαστών που του είχαν μείνει πιστοί, αρνήθηκε να τους αντικαταστήσει με αποτέλεσμα ο αριθμός και η εξουσία των Γερουσιαστών να ελαττωθούν σημαντικά. Ο Ταρκύνιος συνέχισε με προκλητικότερη συμπεριφορά βγάζοντας δικαστικές αποφάσεις χωρίς να λαμβάνει υπόψη την γνώμη των συμβούλων του, πάντρεψε την κόρη του Ταρκυνία με τον Οκτάβιο Μαμίλιο του Τούσκουλου, τον πιο διάσημο Λατίνο οπλαρχηγό.

Τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του ο Ταρκύνιος συγκάλεσε συνέλευση των Λατίνων ευγενών για να συζητήσει τους δεσμούς ανάμεσα στην Ρώμη και τις υπόλοιπες Λατινικές πόλεις. Στην συνάντηση που ακολούθησε ο Τούρνος κατηγόρησε τον βασιλιά για αυταρχισμό και του δήλωσε ότι οι αγρότες της πόλης του δεν τον εμπιστεύονται. Ο Ταρκύνιος συνάντησε στην συνέχεια μυστικά έναν υπηρέτη του Τούρνου και του ζήτησε να τοποθετήσει μια σειρά από λεπίδες στο βασιλικό κρεβάτι, στην συνέχεια κατηγόρησε τον Τούρνο ότι σχεδίαζε να τον δολοφονήσει. Οι Λατίνοι ευγενείς συνόδευσαν τον Ταρκύνιο στην κλίνη του, εκεί βρήκαν τις λεπίδες που τοποθέτησε μυστικά ο υπηρέτης και οι ευγενείς πίστεψαν ότι πραγματικά ο Τούρνος είχε στόχο να δολοφονήσει τον βασιλιά. Ο Τούρνος καταδικάστηκε σε θάνατο με συνοπτικές διαδικασίες, τον έριξαν σε μία λίμνη με ένα κασόνι από πέτρες στο κεφάλι του και πνίγηκε. Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος έπεισε στην συνέχεια τους ευγενείς για μια μεγάλη Ρωμαϊκή συμμαχία, συγκέντρωσαν τους στρατιώτες στο άλσος δημιουργώντας έναν ισχυρό στρατό.

Ο Ταρκύνιος στην συνέχεια κατέλαβε την πλούσια πόλη Σούεσσα Πωμεντιάνη, στην σημερινή Πομέτζια, γιόρτασε την κατάκτηση με θρίαμβο με τα λάφυρα και ολοκλήρωσε την ανέγερση του Ναού του Καπιτωλινού Διός που είχε υποσχεθεί ο Ταρκύνιος ο Πρεσβύτερος. Συγκρούστηκε στην συνέχεια με την Λατινική πόλη Γάβια που είχε αρνηθεί την υποταγή της, προσπάθησε να καταλάβει την πόλη δε τα κατάφερε και προχώρησε σε τέχνασμα. Έστειλε τον γιο του Σέξτο με γάζες στην πόλη να ζητήσει προστασία από τους κατοίκους επειδή είχε κακοποιηθεί υποτίθεται από τον πατέρα του. Οι κάτοικοι τον εμπιστεύτηκαν, του ανέθεσε την ηγεσία του στρατού της Γάβιας και τον έκαναν βασιλιά της πόλης. Ο Σέξτος ασφαλής πλέον έστειλε μήνυμα στον πατέρα του να την καταλάβει, ο Ταρκύνιος παρίστανε ότι ήταν απασχολημένος κλαδεύοντας τις παπαρούνες του κήπου του για να μην προκαλέσει υποψίες. Ο Σέξτος εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία θανάτωσε ή εξόρισε όλους τους ευγενείς της πόλης που είχαν αντισταθεί στον πατέρα του, ο Ταρκύνιος την κατάλαβε εύκολα, ο Σέξτος παρέμεινε βασιλιάς αλλά δολοφονήθηκε μετά την ανακήρυξη της δημοκρατίας από τους κατοίκους για τις πράξεις του.
Οι Αίκουοι και οι Ετρούσκοι έκλεισαν ειρήνη με τον Ταρκύνιο, οι Σαβίνοι αντιστάθηκαν αλλά ηττήθηκαν και οι πόλεις τους έγιναν Ρωμαϊκές αποικίες. Ο Ταρκύνος πήγε κατόπιν στην Ταρπηία Πέτρα έναν απόκρημνο βράχος στην νότια κορυφή του Καπιτωλίνου Λόφου που δέσποζε πάνω από την Ρωμαϊκή Αγορά. Κατέστρεψε όλα τα ιερά των Σαβίνων, οικοδόμησε τον Ναό του Καπιτωλινού Διός, μια σειρά κυκλικών καθισμάτων και αγωγό αποχέτευσης.

Η υπόθεση της Λουκρητίας

Μιά ιστορία περιγράφει ότι πλησίασε τον Ταρκύνιο η Κυμαία Σίβυλλα που του πρόσφερε εννιά βιβλία της με προφητείες σε μιά εξωφερνικά ψηλή τιμή. Ο Ταρκύνιος αρνήθηκε, η ιέρεια έκαψε τα τρία βιβλία και του πρόσφερε τα υπόλοιπα έξι στην ίδια τιμή, η ιέρεια έκαψε άλλα τρία και του πρόσφερε τα υπόλοιπα τρία πάλι στην ίδια τιμή. Ο Ταρκύνιος δέχτηκε τελικά και από τότε θεωρείται κάτοχος των βιβλίων της Σιβύλλας.
Ο Ταρκύνος είχε εξοργίσει τον λαό του από τα πολλά βάρη και αποφάσισε να προχωρήσει σε εκστρατεία εναντίον των Ρούτουλων που ήταν γνωστοί για τα πλούτη τους, απέτυχε να καταλάβει τη πρωτεύουσα τους με την καταιγίδα και αποφάσισε να το κάνει με πολιορκία. Οι νέοι ευγενείς στον βασιλικό στρατό προσκλήθηκαν σε γεύμα από τον γιο του βασιλιά Σέξτο, ύστερα από μεθύσι άρχισαν να υπερηφανεύονται για τις συζύγους τους, ο Λεύκιος Ταρκύνιος Κολλατίνος δήλωσε ότι έχει την πιο πιστή σύζυγο. 

Οι ευγενείς επισκέφτηκαν στην συνέχεια τα σπίτια τους και ανακάλυψαν ότι πραγματικά μόνο η Λουκρητία σύζυγος του Λεύκιου Ταρκύνιου Κολλατίνου είχε οικιακή ασχολία, οι υπόλοιπες προετοιμαζόντουσαν για έξοδο. Η Λουκρητία δέχτηκε τους πρίγκιπες με μεγάλη ευγένεια, η ομορφιά της ερέθισε έντονα τον γιο του βασιλιά Ταρκύνιου Σέξτο που ήταν και ξάδελφος του συζύγου της Κολλατίνου. Ο Σέξτος επισκέφτηκε ξανά την Λουκριτία, τον υποδέχτηκε με ευγένεια σαν πρίγκιπα, όταν αργότερα η Λουκρητία πήγε στην κρεβατοκάμαρα της ο Σέξτος την ακολούθησε και ζήτησε να την βιάσει. Η Λουκρητία το αρνήθηκε, ο Σέξτος έβγαλε ένα σπαθί και την απείλησε ότι θα την σκοτώσει και θα τοποθετήσει δίπλα της έναν γυμνό σκλάβο ώστε να πιστέψουν ότι πέθανε από την μοιχεία. 
Η Λουκρητία αναγκάστηκε να υποκύψει στον θανάσιμο εκβιασμό για να σώσει τον σύζυγο της από την ντροπή. Η Λουκρητία στην συνέχεια για να περισώσει την τιμή της κάλεσε τους συγγενείς της, αφού τους αφηγήθηκε τι είχε συμβεί πήρε την ίδια της τη ζωή με ένα εγχειρίδιο που κρατούσε κρυμμένο παρά το γεγονός ότι την παρακάλεσαν θερμά να μην το κάνει.

Ανατροπή

Ο πατέρας της Λουκρητίας Σπούριος Λουκρήτιος, ο σύζυγος της, ο συγγενής της Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος και ο Πούμπλιος Βαλέριος ορκίστηκαν στην συνέχεια να ανατρέψουν την βασιλική δυναστεία από την Ρώμη. Ο Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος συγκάλεσε την Συνέλευση των Τριβούνων σαν αρχηγός της σωματοφυλακής του βασιλιά, εξήγησε ότι η δυναστεία ήταν μισητή στον Ρωμαϊκό λαό, εξήγησε την υπόθεση της Λουκρητίας και ζήτησε την εξορία της δυναστείας. 
Η Τύλλια η νεώτερη δραπέτευσε από την πόλη, ο Σέξτος κατέφυγε στην Γάβια με την ελπίδα να τον βοηθήσει η Ρωμαϊκή φρουρά αλλά δολοφονήθηκε από το εξαγριωμένο πλήθος για τα κακουργήματα του. Ο πατέρας της Λουκρητίας προέδρευσε στην πρώτη δημοκρατική συνέλευση σαν Πολίαρχος, εξέλεξαν τους δύο πρώτους συμβούλους τον σύζυγο της Λουκρητίας Λεύκιο Ταρκύνιο Κολλατίνο και τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο. Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος δραπέτευσε στην Ετρουρία και ζήτησε βοήθεια για να αντιμετωπίσει τους επαναστάτες, οι Βήιοι και η Ταρκύνια έστειλαν άντρες να βοηθήσουν τον βασιλικό στρατό. Ο Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος ενώ ετοιμαζόταν να τους αντιμετωπίσει ζήτησε αιφνίδια από τον Λεύκιο Ταρκύνιο Κολλατίνο να παραιτηθεί και να φύγει εξορία επειδή είχε το μισητό όνομα του πρώην βασιλιά. Ο Λεύκιος Ταρκύνιος Κολλατίνος έκπληκτος συμμορφώθηκε, τον αντικατέστησε στο συμβούλιο της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας ο πεθερός του.

Αποτυχημένες προσπάθειες επανόδου

Ο πρώην βασιλιάς έστειλε απεσταλμένους στην Γερουσία με την πρόφαση να πάρει την περιουσία του, ο πραγματικός στόχος της αποστολής ήταν ωστόσο η ανατροπή της δημοκρατίας και η επαναφορά του Ταρκύνιου. Η συνωμοσία αποκαλύφτηκε και οι υπεύθυνοι καταδικάστηκαν σε θάνατο, ο Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος αναγκάστηκε να υπογράψει την θανατική καταδίκη στους ίδιους τους γιους του Τίτο και Τιβέριο επειδή συμμετείχαν στην σκευωρία. Ο Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος άφησε στην θέση του τον Λουκρήτιο και αναχώρησε με τον στρατό του να αντιμετωπίσει τον Ταρκύνιο τον υπερήφανο στο πεδίο της μάχης. Ο δημοκρατικός στρατός της Ρώμης νίκησε τον Ταρκύνιο τον υπερήφανο και τους Ετρούσκους συμμάχους του αλλά με βαριές απώλειες, στην μάχη έπεσε και ο ίδιος ο Λεύκιος Ιούνιος Βρούτος και ο ξάδελφος του.
Ο Ταρκύνιος δεν εγκατέλειψε τις προσπάθειες του να ανακτήσει τον θρόνο, κατέφυγε στον βασιλιά της πόλης Κλεύσιο Λάρο Πορσένα που βάδισε με έναν μεγάλο στρατό για την Ρώμη. Η αντίσταση των Ρωμαίων ήταν πολύ σκληρή και ηρωική δημιουργώντας θρυλικές ιστορίες, ο Ταρκύνιος και ο Πορσένας έφτασαν στα πρόθυρα της ανακατάληψης αλλά τελικά απέτυχαν.

Η τελευταία προσπάθεια του Ταρκύνου να ανακτήσει το Ρωμαϊκό βασίλειο έγινε την διετία 498 - 496 π.Χ. όταν έπεισε τον γαμπρό του Οκτάβιο Μαμίλιο τύραννο του Τούσκουλου να προχωρήσει σε εκστρατεία στην Ρώμη με Λατινικό στρατό. Αρχηγοί του στρατού ήταν επίσης ο Άλβος Ποστούμιος και ο αρχηγός του ιππικού Τίτος Αιβώτιος Έλβας, ο ηλικιωμένος βασιλιάς και ο γιος του Τίτος συνόδευαν μια ομάδα Ρωμαίων εξόριστων που πολεμούσε στο πλευρό των Λατίνων. Η μάχη ήταν σκληρή και οι απώλειες βαριές και από τις δύο πλευρές, ο Μαμίλιος σκοτώθηκε, ο αρχηγός του ιππικού τραυματίστηκε βαριά και ο Τίτος μόλις γλύτωσε την ζωή του. Οι Λατίνοι μετά τις απώλειες εγκατέλειψαν το πεδίο της μάχης και η Ρωμαϊκή Δημοκρατία διατήρησε την ανεξαρτησία της.
Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος μετά την τελευταία του ήττα δραπέτευσε στην αυλή του τυράννου της Κύμης Αριστόδημου όπου και πέθανε (495).

Τέχνη

Ο Ταρκύνιος ο υπερήφανος αναφέρεται στα έργα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ Τίτος Ανδρόνικος, Ιούλιος Καίσαρ, Κοριολανός, Μάκβεθ και Κυμβελίνος και Ο βιασμός της Λουκρητίας.
Ο διάσημος δικηγόρος Πάτρικ Χένρι (1736 - 1799) σε μια ομιλία του στην Γενική Συνέλευση της Βιρτζίνια (1765) έκανε ρητορικές συγκρίσεις του Άγγλου βασιλιά Γεωργίου Γ΄ με μεγάλες μορφές του παρελθόντος όπως ο Κάρολος Α΄ της Αγγλίας, ο Ιούλιος Καίσαρ, είπε μερικές λέξεις και για τον Ταρκύνιο.

Το φαινόμενο "σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας" με το οποίο κάποιος άνθρωπος γίνεται πολύ επιθετικός και εκδικητικός με πλεονέκτημα τα κατορθώματα του παρουσιάζει ο Τίτος Λίβιος σε έργο στο οποίο ο Ταρκύνιος δίνει οδηγίες στον γιο του Σέξτο να καταστρέψει την Γάβια. Ο τρόπος που μεταφέρει το μήνυμα και η σκηνή στην οποία κόβει τα κεφάλια από τις ψηλές παπαρούνες χρησιμοποιεί ο Ηρόδοτος σε μία σκηνή του έργου του, η μοναδική διαφορά ότι ο Ηρόδοτος χρησιμοποιεί σιτάρι αντί για παπαρούνες. Ο συγγραφέας Σαίρεν Κίρκεγκωρ στο έργο του "Φόβος και τρόμος" (1843) χρησιμοποιεί μία ιστορία από έργο του Λίβιου.
Ο Μπέντζαμιν Μπρίτεν χρησιμοποιεί τον χαρακτήρα του Ταρκύνιου στο έργο του "Ο βιασμός της Λουκρητίας".

Παραπομπές

Πηγές
Τίτος Λίβιος, Ab Urbe Condita Libri
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, «Ρωμαϊκή Ἀρχαιολογία», Βιβλίο Δ΄
Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Φυσική Ιστορία, Τόμος 13
Μαύρος Σέρβιος Ονοράτος, "Σχόλια στον Βιργίλιο", Βιβλίο ΣΤ΄
James D. Hart and Phillip W. Leininger, entry on "Henry, Patrick," The Oxford Companion to American Literature (Oxford University Press, 1941, 6th ed. 1995)
John Lippitt, Routledge Philosophy Guidebook to Kierkegaard and 'Fear and Trembling', (Routledge, 2003)

Βασιλείς της Ρώμης
Ταρκύνιοι