Ελεφαντοστέινο Αρχάγγελου

Το ελεφαντόδοντο με τον Αρχάγγελο είναι το μεγαλύτερο σωζόμενο βυζαντινό ελεφαντοστέινο αντικείμενο και τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Χρονολογείται στις αρχές του 6ου αι. και απεικονίζει έναν Αρχάγγελο, που κρατά μία ράβδο (όσο το ύψος του) και μία Αυτοκρατορική σφαίρα.

Περιγραφή 
Ο αρχάγγελος συνήθως ταυτίζεται με τον Μιχαήλ και το φύλλο θεωρείται ότι αποτελούσε το δεξί μέρος ενός διπτύχου, όπου το χαμένο αριστερό μισό απεικόνιζε τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ (β. 527–565),  στον οποίο ο Αρχάγγελος θα προσέφερε τα διακριτικά της Αυτοκρατορικής ισχύος στον Ιουστινιανό Α΄. Το πλαίσιο είναι το μεγαλύτερο μονό κομμάτι σκαλιστού βυζαντινού από ελεφαντόδοντο αντικειμένου που έχει διασωθεί, με διαστάσεις 42,9 × 14,3 εκ.  Είναι, μαζί με το ελεφαντοστέινο Μπαρμπερίνι, ένα από τα δύο σημαντικά βυζαντινά ελεφαντοστέινα του 6ου αι., που αποδίδονται στα Αυτοκρατορικά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης υπό τον Ιουστινιανό Α΄,  αν και η απόδοση έγινε κυρίως λόγω του μεγέθους και της δεξιοτεχνίας. 

Η μορφή απεικονίζεται σε πολύ κλασικό στιλ, με ελληνική ή ρωμαϊκή ένδυση και με νεανικό πρόσωπο· οι αναλογίες ανταποκρίνονται στα ιδανικά της κλασικής γλυπτικής. Ο Αρχάγγελος στέκεται μεταξύ δύο κιόνων, που συγκρατούν τόξο με διακοσμήσεις. Ο αρχιτεκτονικός χώρος, ωστόσο, είναι τυπικά βυζαντινός: η λογική διάσταση του χώρου παραβιάζεται, καθώς τα πόδια του Αρχαγγέλου βρίσκονται στην κορυφή μίας σκάλας, η οποία είναι πίσω από τις βάσεις των κιόνων, αλλά τα χέρια και τα φτερά του βρίσκονται μπροστά από τους κίονες.  Τα πόδια επίσης δεν στέκονται σταθερά στα σκαλιά.

Στην κορυφή υπάρχει η εξής ελληνική επιγραφή: "+ ΔΕΧΟΥ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΙ ΜΑΘΩΝ ΤΗΝ ΑΙΤΙΑΝ", που μπορεί να είναι συνέχεια μίας επιγραφής στο αριστερό φύλλο. Το φιλοσοφικό νόημά της είναι "να αποδέχεσαι τις καταστάσεις της ζωής όπως είναι κάθε φορά, αλλά ταυτόχρονα να ζητάς τα αίτια αυτών, να ερευνάς".

Βιβλιογραφικές αναφορές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Weitzmann, Kurt, επιμέλεια, Age of spirituality : ύστερη αντίκα και παλαιοχριστιανική τέχνη, τρίτος έως έβδομος αιώνας, αρ. 481, 1979, Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη, ; πλήρες κείμενο διαθέσιμο στο Διαδίκτυο από το The Metropolitan Museum of Art Library.

εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Βρετανικό Μουσείο: Πίνακας Ελεφαντοστού που δείχνει έναν αρχάγγελο

Βυζαντινά ελεφαντοστέινα
Έργα του 6ου αιώνα