Δυτική Αρμενία

Η Δυτική Αρμενία (Δυτική αρμενική: Արեւմտեան Հայաստան, Αρεβμντιάν Χαγιασντάν), βρίσκεται στη Δυτική Ασία. Αναφέρεται στα ανατολικά τμήματα της Τουρκίας (πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) που ήταν μέρος της ιστορικής πατρίδας των Αρμενίων. Η Δυτική Αρμενία, γνωστή και ως Βυζαντινή Αρμενία, προέκυψε μετά τη διαίρεση της Μεγάλης Αρμενίας μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (Δυτική Αρμενία) και των Πέρσων Σασσανιδών (Ανατολική Αρμενία) το 387. 

Η περιοχή κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς τον 16ο αιώνα, κατά τη διάρκεια του πολέμου Οθωμανών–Σαφαβιδών (1532-1555) εναντίον των Ιρανών Σαφαβιδών, που ήταν οι κύριοι ανταγωνιστές των Οθωμανών. Υπήρχε συνεχή εναλλαγή κυρίαρχης δύναμης στην περιοχή και οι Οθωμανοί σταθεροποίησαν τον έλεγχο τους στη Δυτική Αρμενία μετά τον πόλεμο Οθωμανών-Σαφαβιδών του 1623-1639. Η περιοχή στη συνέχεια έγινε γνωστή ως Τουρκική Αρμενία ή Οθωμανική Αρμενία. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, η Ρωσική Αυτοκρατορία κατέκτησε την Ανατολική Αρμενία που τότε ανήκε στο Ιράν, ενώ το 1878 προχώρησε με την κατάκτηση των ανατολικών τμημάτων της Τουρκικής Αρμενίας με κέντρο το Καρς. Ο αρμένικος πληθυσμός της περιοχής επηρεάστηκε από τις εκτεταμένες σφαγές των Αρμενίων στη δεκαετία του 1890.

Οι Αρμένιοι που ζουν στη γη των προγόνων τους εξολοθρεύτηκε ή απελάθηκε από τουρκικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων το 1915 και τα επόμενα χρόνια. Η συστηματική καταστροφή της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία υπήρχε για πάνω από 4.000 χρόνια, θεωρείται παράδειγμα της πολιτιστικής γενοκτονίας.

Υπάρχουν μόνο αφομοιωμένοι και κρυπτοαρμένιοι που ζουν στην περιοχή σήμερα. Μερικοί αλυτρωτιστές Αρμένιοι διεκδικούν την περιοχή ως μέρος της Ενωμένης Αρμενία. Το πιο αξιοσημείωτο πολιτικό κόμμα με αυτές τις απόψεις είναι η Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία.

Ετυμολογία 

Στην αρμενική γλώσσα, η περιοχή είναι γνωστή με διάφορα ονόματα. Το πιο γνωστό είναι το Αρεβμτιάν Χαγιαστάν (Արևմտյան Հայաստան) στην Ανατολική Αρμενική γλώσσα (η οποία ομιλείται κυρίως στις εξής χώρες: Αρμενία, Ρωσία, Γεωργία, Ιράν) και Αρεβμντιάν Χαγιασντάν (Արեւմտեան Հայաստան) στη δυτική αρμενική γλώσσα (που ομιλείται στις κοινότητες της αρμενικής διασποράς: ΗΠΑ, Γαλλία, Λίβανος, Συρία, Αργεντινή, κλπ.). Πριν τη δεκαετία του 1920 χρησιμοποιούταν και διάφορα αρχαϊκά, σήμερα, ονόματα, όπως το Τατσκαχαγιαστάν (Տաճկահայաստան) στην Ανατολική Αρμενική και Νταζκαχαγιασντάν στη Δυτική Αρμενική. Άλλες ονομασίες της περιόδου ήταν οι Τ'ουρκ'χαγιαστάν (Թուրքահայաստան) ή Τ'ρκ'αχαγιαστάν (Թրքահայաստան), όροι που σημαίνουν Δυτική Αρμενία.

Στην τουρκική γλώσσα, η κυριολεκτική μετάφραση του όρου Δυτική Αρμενία είναι η Batı Ermenistan. Η περιοχή είναι γνωστή επίσημα ως Ανατολική Ανατολία (), η οποία είναι μια από τις επτά γεωγραφικές περιοχές της Τουρκίας. Κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της ιστορίας το ανατολικό όριο της Μικράς Ασίας (Ανατολία) δεν θεωρούταν ότι φτάνει μέχρι τον Άραξη, τον ποταμό που σηματοδοτεί σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του συνόρου μεταξύ της Αρμενίας και του Ιράν. Μερικοί Κούρδοι αναφέρονται στα νότια τμήματα της περιοχής με την ονομασία Bakurê Kurdistanê (Βόρειο Κουρδιστάν).

Ιστορία

Οθωμανική κατάκτηση 
Μετά τον Οθωμανικό-Περσικό πόλεμο (1623-1639) η Δυτική Αρμενία έγινε οριστικά μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1828-1829 και έπειτα ο όρος "Δυτική Αρμενία" αναφερόταν στις ιστορικές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που κατοικούνταν από Αρμένιους και παρέμεινε υπό Οθωμανικό έλεγχο αφού το ανατολικό τμήμα της Αρμενίας παραδόθηκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία από τους Καζάρους Πέρσες μετά τους ρωσοπερσικούς πολέμους του 1804-1813 και 1826-1828.

Η δυτική Αρμενία αποτελούνταν από έξι βιλαέτια (vilâyat-ı sitte): τα βιλαέτια του Ερζερούμ, Βαν, Μπιτλίς, Ντιγιαρμπεκίρ, Χαρπούτ και Σεβάστειας.

Η τύχη της Δυτικής Αρμενίας, συνήθως γνωστής ως "Αρμενικό Ζήτημα" – θεωρείται βασικό ζήτημα στη σύγχρονη ιστορία του αρμενικού λαού.

Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και ύστερη ιστορία

Γενοκτονία των Αρμενίων 
Το 1894-1896 και το 1915 η Οθωμανική Αυτοκρατορία διέπραξε συστηματικές σφαγές και αναγκαστικές εκτοπίσεις Αρμενίων, οδηγώντας στη Γενοκτονία των Αρμενίων. Οι μαζικές απελάσεις και δολοφονίες των Αρμενίων άρχισαν την άνοιξη του 1915. Στις 24 Απριλίου 1915, αρμένιοι διανοούμενοι και κοινοτάρχες απελάθηκαν από την Κωνσταντινούπολη. Ανάλογα με τις πηγές, σκοτώθηκαν περίπου 1.500.000 Αρμένιοι.

Εκστρατεία του Καυκάσου 
Κατά τη διάρκεια της Εκστρατείας του Καυκάσου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ρωσική Αυτοκρατορία κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος των αρμενικών εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ανάμεσα στο 1915 και το 1918 την περιοχή ήλεγχε μια προσωρινή επαρχιακή κυβέρνηση.

Το χάος που προκάλεσε η Ρωσική Επανάσταση του 1917 έθεσε τέρμα σε όλες τις ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις και οι ρωσικές δυνάμεις άρχισαν να αποσύρονται από την περιοχή. Το πρώτο και το δεύτερο συνέδριο των Δυτικών Αρμενίων έλαβε χώρα στο Ερεβάν το 1917 και το 1919.

Συμφωνία Σαζόνοφ-Παλεολόγκ 
Η συμφωνία Σαζόνοφ-Παλεολόγκ, η οποία υπεγράφη στις 26 Απριλίου 1916 από τον ρώσο υπουργό εξωτερικών Σεργκέι Σαζόνοφ και τον γάλλο πρέσβη στη Ρωσία Μωρίς Παλεολόγκ, πρότεινε την προσάρτηση της Δυτικής Αρμενίας από τη Ρωσία με αντάλλαγμα τη ρωσική υποστήριξη της Συμφωνίας Σάικς–Πικό.

Τρέχουσα κατάσταση 
Επί του παρόντος, η Αρμενία δεν έχει εδαφικές αξιώσεις σε εδάφη της Τουρκίας. Ωστόσο, το μεγαλύτερο κόμμα στην αρμενική διασπορά, η Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία, εγείρει αξιώσεις στην περιοχή που έδωσε διαιτητικά στη Δημοκρατίας της Αρμενίας ο πρόεδρος της ΗΠΑ Γούντροου Γουίλσον, η οποία επισημοποιήθηκε με την συνθήκη των Σεβρών το 1920. Είναι γνωστή και ως Αρμενία του Ουίλσον, αλλά τελικά η συμφωνία δεν ευοδώθηκε.

Από το 2000, δραστηριοποιείται μια οργανωτική επιτροπή απογόνων των Δυτικών Αρμενίων που επιβίωσαν τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Είναι ενεργή στην αρμενική διασπορά.

Διεκδικούμενες περιοχές

Εικόνες

Δείτε επίσης 

 Ιστορία της Αρμενίας
 Γεωγραφία της Αρμενίας
 Αρμενικό υψίπεδο
 Αρμένιοι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
 Οθωμανοί Αρμένιοι

Σημειώσεις

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Arman J. Kirakosian, "English Policy towards Western Armenia and Public Opinion in Great Britain (1890–1900)", Yerevan, 1981, 26 p. (in Armenian and Russian).
 Armen Ayvazyan, "Western Armenia vs Eastern Anatolia", Europe & Orient – n°4, 2007

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Βίντεο: Επαρχίες της Δυτικής Αρμενίας
 Ραδιοτηλεόραση της Δυτικής Αρμενίας
 Η Εκατονταετηρίδα της Γενοκτονίας των Αρμενίων

Παραπομπές 

 
Οθωμανική περίοδος στην Αρμενία
Γεωπολιτική ορολογία
Πολιτιστική γενοκτονία