Προβιοτικά

Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που προωθούνται με ισχυρισμούς ότι παρέχουν οφέλη για την υγεία όταν καταναλώνονται, γενικά βελτιώνοντας ή αποκαθιστώντας τη χλωρίδα του εντέρου. Τα προβιοτικά θεωρούνται γενικά ασφαλή για κατανάλωση, αλλά μπορεί να προκαλέσουν αλληλεπιδράσεις βακτηρίων - ξενιστών και ανεπιθύμητες παρενέργειες σε σπάνιες περιπτώσεις. Υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι τα προβιοτικά φέρνουν τα οφέλη για την υγεία που υποστηρίζονται για αυτούς. 

Η αρχική θεωρία, παρόμοια με τη σύγχρονη έννοια, αλλά όχι ο όρος, αποδίδεται γενικά στον βραβευμένο με Νόμπελ Ίλια Μέτσνικοφ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι οι Βούλγαροι αγρότες που καταναλώνουν γιαούρτι ζούσαν περισσότερο.

Η αναπτυσσόμενη αγορά προβιοτικών έχει οδηγήσει στην ανάγκη για αυστηρότερες απαιτήσεις για επιστημονική τεκμηρίωση των πιθανών οφελών που προσφέρονται από τους μικροοργανισμούς που ισχυρίζονται ότι είναι προβιοτικά. Αν και πολυάριθμες αξιώσεις για τα οφέλη γίνονται στο εμπόριο προς χρήση καταναλωτικών προβιοτικών προϊόντων, όπως μείωση της γαστρεντερικής δυσφορίας, βελτιώνοντας την υγεία του ανοσοποιητικού, ανακούφιση της δυσκοιλιότητας ή αποφυγή του κοινού κρυολογήματος, οι εν λόγω απαιτήσεις δεν υποστηρίζονται από επιστημονικά στοιχεία, και απαγορεύονται ως παραπλανητική διαφήμιση στις Ηνωμένες Πολιτείες από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου. Από το 2019, πολλές ευρωπαϊκές αιτήσεις για έγκριση των ισχυρισμών υγείας από Ευρωπαίους κατασκευαστές προβιοτικών συμπληρωμάτων διατροφής έχουν απορριφθεί από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων για ανεπαρκή στοιχεία σχετικά με τον ευεργετικό μηχανισμό ή την αποτελεσματικότητα.

Ορισμός 
Μια έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) τον Οκτώβριο του 2001 ορίζει τα προβιοτικά ως «ζωντανούς μικροοργανισμούς που όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες παρέχουν οφέλη για την υγεία στον ξενιστή». Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, μια ομάδα εργασίας που συγκλήθηκε από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) / ΠΟΥ τον Μάιο του 2002 εξέδωσε τις Οδηγίες για την Αξιολόγηση των Προβιοτικών στα Τρόφιμα. Ο συναινετικός ορισμός του όρου προβιοτικά, βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών και επιστημονικών στοιχείων, υιοθετήθηκε μετά την προαναφερθείσα κοινή διαβούλευση εμπειρογνωμόνων μεταξύ του FAO των Ηνωμένων Εθνών και της ΠΟΥ. Αυτή η προσπάθεια συνοδεύτηκε από τις απαιτήσεις των τοπικών κυβερνητικών και των διακυβερνητικών ρυθμιστικών φορέων για τον καλύτερο χαρακτηρισμό των ισχυρισμών ισχυρισμών υγείας.

Αυτή η πρώτη παγκόσμια προσπάθεια αναπτύχθηκε περαιτέρω το 2010. Δύο ομάδες εμπειρογνωμόνων ακαδημαϊκών επιστημόνων και εκπροσώπων της βιομηχανίας διατύπωσαν συστάσεις για την αξιολόγηση και την επικύρωση των ισχυρισμών υγείας των προβιοτικών. Οι ίδιες αρχές προέκυψαν από αυτές τις δύο ομάδες όπως εκφράστηκαν στις «Οδηγίες» του FAO / ΠΟΥ το 2002. Αυτός ο ορισμός, αν και έχει εγκριθεί ευρέως, δεν είναι αποδεκτός από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, επειδή ενσωματώνει ισχυρισμό υγείας που δεν είναι μετρήσιμος.

Στα τρόφιμα 
Οι ζωντανές προβιοτικές καλλιέργειες αποτελούν μέρος των γαλακτοκομικών προϊόντων που έχουν υποστεί ζύμωση, άλλων τροφίμων που έχουν υποστεί ζύμωση και των εμπλουτισμένων με προβιοτικά τροφίμων.

Ορισμένα προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση που περιέχουν βακτήρια γαλακτικού οξέος (LAB) περιλαμβάνουν: λαχανικά όπως τουρσί, κίμτσι, πάο κάι και λάχανο τουρσί, προϊόντα σόγιας όπως τέμπε, μίσο, και σάλτσα σόγιας και γαλακτοκομικά προϊόντα όπως γιαούρτι, κεφίρ, και βουτυρόγαλα  καθώς και μη γαλακτοκομικά προϊόντα όπως η γύρη μελισσών. Ακριβέστερα, λάχανο τουρσί περιέχει τα βακτήρια Leuconostoc mesenteroides, Lactobacillus plantarum, Pediococcus pentosaceus, brevis Lactobacillus, Leuconostoc citreum, Leuconostoc argentinum, Lactobacillus paraplantarum, coryniformis Lactobacillus, και Weissella spp. Το κίμτσι περιέχει τα βακτήρια Leuconostoc spp., Weissella spp. Και Lactobacillus spp. Το πάο κάι περιέχει L. pentosus, L. plantarum, Leuconostoc mesenteroides, L. brevis, L. lactis και L. fermentum. Μια σειρά από πολλά άλλα βακτήρια που βρίσκονται σε πολλά ασιατικά ζυμωμένα φρούτα και λαχανικά. Το κεφίρ περιέχει Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium bifidum, Streptococcus thermophilus, Lactobacillus delbrueckii subsp. είδη bulgaricus, Lactobacillus helveticus, Lactobacillus kefiranofaciens, Lactococcus lactis και Leuconostoc. Το βουτυρόγαλα περιέχει είτε Lactococcus lactis είτε L. bulgaricus.

Παρενέργειες 
Ο χειρισμός των μικροβίων του εντέρου είναι πολύπλοκος και μπορεί να προκαλέσει αλληλεπιδράσεις βακτηρίων-ξενιστών. Αν και τα προβιοτικά θεωρούνται ασφαλή, ορισμένα έχουν εγείρουν ανησυχίες σχετικά με την ασφάλειά τους σε ορισμένες περιπτώσεις. Μερικά άτομα, όπως εκείνα με ανοσοανεπάρκεια, σύνδρομο βραχέος εντέρου, κεντρικούς φλεβικούς καθετήρες και καρδιακές βαλβιδοπάθειες και πρόωρα βρέφη, ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε σοβαρά άρρωστα άτομα με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης βιώσιμων βακτηρίων από το γαστρεντερικό σωλήνα στα εσωτερικά όργανα (βακτηριακή μετατόπιση) ως συνέπεια της βακτηριαιμίας, η οποία μπορεί να προκαλέσει δυσμενείς συνέπειες στην υγεία.  Σπάνια, η κατανάλωση προβιοτικών από παιδιά με μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος ή που είναι ήδη σοβαρά άρρωστα μπορεί να οδηγήσει σε βακτηριαιμία ή μυκητίαση (δηλαδή βακτήρια ή μύκητες στο αίμα), η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σήψη, μια δυνητικά θανατηφόρα ασθένεια.

Οι γαλακτοβάκιλλοι spp. έχουν προταθεί να συμβάλλουν στην παχυσαρκία στον άνθρωπο, αλλά δεν έχουν βρεθεί στοιχεία για αυτήν τη σχέση.

Έρευνα 
Ως προϊόντα διατροφής ή συμπληρώματα διατροφής, τα προβιοτικά βρίσκονται υπό προκαταρκτική έρευνα για να αξιολογηθούν εάν παρέχουν κάποια επίδραση στην υγεία. Σε όλες τις περιπτώσεις που προτείνονται ως ισχυρισμοί υγείας στην Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, τα επιστημονικά στοιχεία παραμένουν ανεπαρκή για να αποδείξουν τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος μεταξύ της κατανάλωσης προβιοτικών προϊόντων και οποιουδήποτε οφέλους για την υγεία. Δεν υπάρχει επιστημονική βάση για την επέκταση ενός αποτελέσματος από ένα δοκιμασμένο στέλεχος σε ένα μη δοκιμασμένο στέλεχος. Η βελτιωμένη υγεία μέσω της διαμόρφωσης της χλωρίδας του εντέρου φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με μακροχρόνιες διατροφικές αλλαγές. Οι ισχυρισμοί ότι ορισμένοι γαλακτοβακίλλοι μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση βάρους σε ορισμένους ανθρώπους παραμένουν αμφιλεγόμενοι.

Αλλεργίες 
Υπάρχουν μόνο περιορισμένα, χαμηλής ποιότητας στοιχεία που δείχνουν ότι τα προβιοτικά είναι χρήσιμα για τη θεραπεία ατόμων με αλλεργία στο γάλα. Μια ανασκόπηση του 2015 έδειξε στοιχεία χαμηλής ποιότητας ότι τα προβιοτικά που χορηγήθηκαν απευθείας σε βρέφη με έκζεμα ή σε βρέφη των οποίων οι μητέρες χρησιμοποίησαν προβιοτικά κατά το τελευταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, είχαν μικρότερο κίνδυνο εκζέματος.

Διάρροια που σχετίζεται με τα αντιβιοτικά 
Τα αντιβιοτικά είναι μια κοινή θεραπεία για τα παιδιά, με 11% έως 40% των παιδιών που θεραπεύονται με αντιβιοτικά να αναπτύσσουν διάρροια. Η διάρροια που σχετίζεται με τα αντιβιοτικά (AAD) προκύπτει από μια ανισορροπία στη μικροβιακή χλωρίδα του παχέος εντέρου που προκαλείται από αντιβιοτική θεραπεία.  Αυτές οι μεταβολές της μικροβιακής κοινότητας έχουν ως αποτέλεσμα αλλαγές στο μεταβολισμό των υδατανθράκων, με μειωμένη απορρόφηση λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας και ως αποτέλεσμα οσμωτική διάρροια. Μια ανασκόπηση Cochrane του 2015 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχε προστατευτικό αποτέλεσμα ορισμένων προβιοτικών στη διάρροια σχετιζόμενη με αντιβιοτικά στα παιδιά.  Οι γνωστοί κίνδυνοι χρήσης προβιοτικών για τη θεραπεία της κολίτιδας από Clostridium difficile αντισταθμίζουν τα αβέβαια οφέλη.

Η προβιοτική θεραπεία μπορεί να μειώσει την επίπτωση και τη σοβαρότητα της διάρροιας από αντιβιοτικά, όπως υποδεικνύεται σε αρκετές μετα-αναλύσεις. Για παράδειγμα, η θεραπεία με προβιοτικά σκευάσματα συμπεριλαμβανομένου του L. rhamnosus μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο, να βελτιώσει τη συνοχή των κοπράνων κατά τη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας και να ενισχύσει την ανοσοαπόκριση μετά τον εμβολιασμό.

Βακτηριακή κολπίτιδα 
Η προβιοτική θεραπεία της βακτηριακής κολπίτιδας είναι η εφαρμογή ή κατάποση βακτηριακών ειδών που βρίσκονται στον υγιή κόλπο για τη θεραπεία της μόλυνσης βακτηρίων που προκαλούν βακτηριακή κολπίτιδα. Αυτή η θεραπεία βασίζεται στην παρατήρηση ότι το 70% των υγιών γυναικών έχουν μια ομάδα βακτηρίων του γένους Lactobacillus που κυριαρχούν στον πληθυσμό των οργανισμών στον κόλπο. Επί του παρόντος, η επιτυχία μιας τέτοιας θεραπείας είναι ανάμικτη, καθώς η χρήση προβιοτικών για την αποκατάσταση υγιών πληθυσμών του Lactobacillus δεν έχει τυποποιηθεί. Συχνά, η συνήθης θεραπεία με αντιβιοτικά χρησιμοποιείται ταυτόχρονα με τα προβιοτικά που δοκιμάζονται. Επιπλέον, ορισμένες ομάδες γυναικών ανταποκρίνονται στη θεραπεία με βάση την εθνικότητα, την ηλικία, τον αριθμό των σεξουαλικών συντρόφων, την εγκυμοσύνη και τα παθογόνα που προκαλούν βακτηριακή κολπίτιδα. Το 2013, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χορήγηση στελεχών που παράγουν υπεροξείδιο του υδρογόνου, όπως το L. acidophilus και το L. rhamnosus, μπόρεσε να ομαλοποιήσοει το κολπικό pH και να εξισορροπήσουν την κολπική χλωρίδα, προλαμβάνοντας και ανακουφίζοντας τη βακτηριακή κολπίτιδα.

Χοληστερόλη 
Μια μετα-ανάλυση του 2002 που περιλάμβανε πέντε διπλά τυφλές δοκιμές που εξέτασαν τις βραχυπρόθεσμες (2-8 εβδομάδες) επιδράσεις ενός γιαουρτιού με προβιοτικά στελέχη στα επίπεδα χοληστερόλης στον ορό βρήκαν μικρή επίδραση 8,5 mg / dl (0,22 mmol / l) (μείωση 4%) στη συνολική συγκέντρωση χοληστερόλης και μείωση 7,7 mg / dl (0,2 mmol / l) (μείωση 5%) στη συγκέντρωση LDL στον ορό.

Δερματίτιδα 
Υπάρχει έλλειψη σταθερών ενδείξεων που να υποστηρίζουν τη χρήση προβιοτικών για τη θεραπεία της ατοπικής δερματίτιδας και κάποιες πιθανές παρενέργειες. Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας δηλώνει "Η χρήση προβιοτικών / πρεβιοτικών για τη θεραπεία ασθενών με καθιερωμένη ατομική δερματίτιδα δεν συνιστάται λόγω ασυνεπειών στοιχείων".

Τα προβιοτικά χορηγούνται συνήθως σε μητέρες που θηλάζουν και στα μικρά παιδιά τους για την πρόληψη του εκζέματος, αλλά δεν υπάρχουν καλά δεδεομένα που να δείχνουν ότι είναι αποτελεσματικά για το σκοπό αυτό.

Ανοσολογική λειτουργία και λοιμώξεις 
Ορισμένα στελέχη γαλακτοβάκιλλων μπορούν να επηρεάσουν τα παθογόνα μέσω ανταγωνιστικής αναστολής (δηλαδή, ανταγωνιζόμενοι για ανάπτυξη) και ορισμένα στοιχεία υποδηλώνουν ότι μπορούν να βελτιώσουν την ανοσολογική λειτουργία αυξάνοντας τον αριθμό των κυττάρων πλάσματος που παράγουν IgA και αυξάνοντας ή βελτιώνοντας την φαγοκυττάρωση, καθώς και αυξάνοντας την αναλογία Τ λεμφοκυττάρων και κυττάρων φυσικών φονέων. Τα προϊόντα με γαλακτοβάκιλλους ενδέχεται να βοηθήσουν στη θεραπεία της οξείας διάρροιας και ενδεχομένως να επηρεάσουν τις μολύνσεις από ροταϊό σε παιδιά και τη διάρροια των ταξιδιωτών σε ενήλικες,   αλλά κανένα προϊόν δεν έχει εγκριθεί για τέτοιες ενδείξεις. Υπάρχουν ισχνά στοιχεία ότι τα προβιοτικά ενδέχεται να μειώσουν την εμφάνιση οξέων λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος σε ενήλικες.

Τα προβιοτικά δεν φαίνεται να αλλάζουν τον κίνδυνο μόλυνσης σε ηλικιωμένους.

Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου 
Τα προβιοτικά μελετώνται για τη δυνατότητά τους να επηρεάσουν τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Ορισμένα στοιχεία υποστηρίζουν τη χρήση τους σε συνδυασμό με τυπικά φάρμακα για τη θεραπεία της ελκώδους κολίτιδας, αλλά κανένα στοιχείο δεν δείχνει την αποτελεσματικότητά τους στη θεραπεία της νόσου του Crohn.

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου 
Τα προβιοτικά είναι υπό μελέτη για την πιθανότητά τους να επηρεάσουν το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αν και παραμένει αβεβαιότητα σχετικά με το είδος του προβιοτικού που λειτουργεί καλύτερα και γύρω από το μέγεθος του πιθανού αποτελέσματος.

Νεκρωτική εντεροκολίτιδα 
Αρκετές κλινικές μελέτες παρέχουν στοιχεία για τη δυνατότητα προβιοτικών να μειώσουν τον κίνδυνο νεκρωτικής εντεροκολίτιδας και θνησιμότητας σε πρόωρα βρέφη. Μία μετα-ανάλυση έδειξε ότι τα προβιοτικά μειώνουν αυτούς τους κινδύνους κατά περισσότερο από 50% σε σύγκριση με τους μάρτυρες.

Παραπομπές 

Πεπτικό σύστημα
Βακτηριολογία
Συμπληρώματα διατροφής
Φάρμακα που δρουν στο γαστρεντερικό σύστημα και το μεταβολισμό