Άνταμ Καζίμιες Τσαρτορίσκι

Ο Πρίγκιπας Άνταμ Καζίμιες Τσαρτορίσκι (πολωνικά: Adam Kazimierz Czartoryski) (1 Δεκεμβρίου 1734 - 19 Μαρτίου 1823) ήταν επιδραστικός Πολωνός ευγενής, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας και θεάτρου, γλωσσολόγος, ταξιδιώτης και πολιτική προσωπικότητα. Ήταν ένας μεγάλος προστάτης των τεχνών και υποψήφιος για το πολωνικό στέμμα. Σπούδασε στην Αγγλία και μετά την επιστροφή του στην Πολωνία το 1758, έγινε μέλος του Σέιμ (κοινοβούλιο), Στρατηγός του Στέμματος της Ποδολίας και Στρατάρχης της Γενικής Συνομοσπονδίας του Βασιλείου της Πολωνίας.

Βιογραφία

Πρώιμη ζωή 
Ήταν ο γιος του Πρίγκιπα Αούγκουστ Αλεξάντερ Τσαρτορίσκι, βοεβόδα του Βοεβοδάτου Ρουθηνίας και της Μάρια Ζόφια Τσαρτορίσκα (το γένος Σιενιάφσκα). Παντρεύτηκε την Ιζαμπέλα Φλέμινγκ στις 18 Νοεμβρίου 1761, στο Βόλτσιν της Πολωνίας.

Πολιτική καριέρα 
Ήταν μέλος του κόμματος Familia και το 1763 αρνήθηκε να είναι υποψήφιος για το πολωνικό στέμμα, προτιμώντας να είναι προστάτης των τεχνών, και αποσύρθηκε υπέρ του Στανίσουαφ Αύγουστου Πονιατόφσκι. Με τη σύζυγό του, Ιζαμπέλα Τσαρτορίσκα, δημιούργησε στο Παλάτι Τσαρτορίσκι στο Πουουάβι ένα σημαντικό κέντρο της πολωνικής πνευματικής και πολιτικής ζωής.

Υπηρέτησε από το 1758 ως γενικός σταρόστα της Ποδολίας. Το 1765 συνίδρυσε την εφημερίδα Monitor, την κορυφαία εφημερίδα του Πολωνικού Διαφωτισμού. Το 1766 αναδιοργάνωσε το στρατό του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας. Το 1767 εντάχθηκε στη Συνομοσπονδία του Ράντομ. Το 1768 έγινε διοικητής της Σχολής Ιππέων της Βαρσοβίας. Το 1788-1792 ήταν βουλευτής από το Λούμπλιν στο «Μείζων Σέιμ». Πλησιάζοντας ξανά τον βασιλιά, έγινε αρχηγός του Πατριωτικού Κόμματος και συνιδρυτής της Επιτροπής Εθνικής Παιδείας της Πολωνίας. Υποστήριξε το πολωνικό Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791, και ηγήθηκε μιας διπλωματικής αποστολής στη Δρέσδη, προσπαθώντας να πείσει τον Φρειδερίκο Αύγουστο Α΄ της Σαξονίας να υποστηρίξει την Κοινοπολιτεία και να αποδεχθεί το θρόνο της (μετά τον μελλοντικό θάνατο του Πονιατόφσκι). Αρνήθηκε να ενταχθεί στη Συνομοσπονδία της Ταργκοβίτσα που δημιουργήθηκε για να καταρρίψει το Σύνταγμα.

Έλαβε το Τάγμα του Λευκού Αετού στις 25 Νοεμβρίου 1764.

Ήταν ο Διευθύνων του Συνεδρίου του Σέιμ της 7ης Μαΐου - 23 Ιουνίου 1764, και του έκτακτου Σέιμ της 26-28 Ιουνίου 1812, που πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία. Έτσι έγινε ο Στρατάρχης της Γενικής Συνομοσπονδίας του Βασιλείου της Πολωνίας.

Μνήμη 
Είναι μια από τις φιγούρες που αποθανατίστηκαν στον πίνακα του Γιαν Ματέικο του 1891, Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791.

Βραβεία 

 Τάγμα του Λευκού Αετού (25 Νοεμβρίου 1764)
 Τάγμα του Αγίου Στανίσλαου
 Τάγμα του Αγίου Ανδρέα (1762)
 Τάξη της Αγίας Άννας
 Ιππότης του Τάγματος του Χρυσόμαλλου Δέρατος (Αυστρία) (1808)

Έργα 
Ο Τσαρτορίσκι ήταν συγγραφέας πολλών κωμωδιών και θεατρικών έργων. Έχει επίσης γράψει ένα κριτικό δοκίμιο για τη σύγχρονη πολωνική λογοτεχνία, Myśli o pismach polskich (Σκέψεις για τα πολωνικά γραπτά) (1810). 

 Panna na wydaniu (1771).
 Katechizm kadecki (1774).
 Kawa (Καφές, 1779).
 Myśli o pismach polskich (1810).

Δείτε επίσης 

 Άνταμ Γέζι Τσαρτορίσκι

Παραπομπές 

Στρατηγοί της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας
Πολωνοί ευγενείς
Πολωνοί γαιοκτήμονες
Πολωνοί συγγραφείς
Πολωνοί πολιτικοί
Στρατάρχες της Αυστρίας
Πολωνοί φιλάνθρωποι
Οικογένεια Τσαρτορίσκι
Αποδέκτες του Τάγματος της Αγίας Άννας
Αποδέκτες του Τάγματος του Λευκού Αετού (Πολωνία)
Ιππότες του Τάγματος του Χρυσόμαλλου Δέρματος της Αυστρίας