Πολωνική εξόριστη κυβέρνηση

Η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση, επίσημα γνωστή ως Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην εξορία (πολωνικά: Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie), ήταν η εξόριστη κυβέρνηση της Πολωνίας που δημιουργήθηκε μετά την εισβολή στην Πολωνία τον Σεπτέμβριο του 1939 και την επακόλουθη κατοχή της Πολωνίας από τη Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση, η οποία τερμάτισε τη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία.

Παρά την κατοχή της Πολωνίας από εχθρικές δυνάμεις, η εξόριστη κυβέρνηση άσκησε σημαντική επιρροή στην Πολωνία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέσω των δομών του Πολωνικού Υπόγειου Κράτους και του στρατιωτικού του βραχίονα, της αντίστασης του Πολωνικού Εθνικού Στρατού. Στο εξωτερικό, υπό την εξουσία της εξόριστης κυβέρνησης, οι πολωνικές στρατιωτικές μονάδες που διέφυγαν από την κατοχή πολέμησαν υπό τους δικούς τους διοικητές ως μέρος των συμμαχικών δυνάμεων στην Ευρώπη, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Μετά τον πόλεμο, καθώς η πολωνική επικράτεια τελούσε υπό τον έλεγχο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας, ενός σοβιετικού κράτους-δορυφόρου, η εξόριστη κυβέρνηση παρέμεινε σε ισχύ, αν και σε μεγάλο βαθμό μη αναγνωρισμένη και χωρίς αποτελεσματική δύναμη. Μόνο μετά το τέλος της κομμουνιστικής κυριαρχίας στην Πολωνία, η εξόριστη κυβέρνηση μεταβίβασε επίσημα τις ευθύνες της στη νέα κυβέρνηση της Τρίτης Πολωνικής Δημοκρατίας τον Δεκέμβριο του 1990.

Η εξόριστη κυβέρνηση έδρευε στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του 1939 και του 1940, πρώτα στο Παρίσι και μετά στην Ανζέ. Από το 1940, μετά τη Μάχη της Γαλλίας, η κυβέρνηση μετακόμισε στο Λονδίνο και παρέμεινε στο Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι τη διάλυσή της το 1990.

Ιστορία

Δημιουργία 
Στις 17 Σεπτεμβρίου 1939, ο Πρόεδρος της Πολωνικής Δημοκρατίας, Ιγκνάτσι Μοστσίτσκι, ο οποίος βρισκόταν τότε στη μικρή πόλη Κούτι (τώρα μέρος της Ουκρανίας), κοντά στα νότια πολωνικά σύνορα, εξέδωσε διακήρυξη για το σχέδιό του να μεταβιβάσει την εξουσία και να διορίσει τον Βουαντίσουαφ Ρατσκιέβιτς, τον Στρατάρχη της Γερουσίας, ως διάδοχό του. Αυτό έγινε σύμφωνα με το άρθρο 24 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 1935. Το άρθρο 24 είχε ως εξής:

Μόλις στις 29 ή στις 30 Σεπτεμβρίου του 1939, ο Μοστσίτσκι παραιτήθηκε. Ο Ρατσκιέβιτς, ο οποίος ήταν ήδη στο Παρίσι, πήρε αμέσως τον συνταγματικό όρκο του στην Πολωνική Πρεσβεία και έγινε Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Στη συνέχεια, ο Ρατσκιέβιτς διόρισε πρωθυπουργό τον Στρατηγό Βουαντίσουαφ Σικόρσκι. Αφού ο Έντβαρντ Ριντζ-Σμίγκουι παραιτήθηκε, ο Ρατσκιέβιτς όρισε επίσης τον Σικόρσκι Αρχιστράτηγο των Πολωνικών Ένοπλων Δυνάμεων.

Το μεγαλύτερο μέρος του πολωνικού ναυτικού διέφυγε στη Βρετανία και δεκάδες χιλιάδες Πολωνοί στρατιώτες και αεροσκάφη διέφυγαν μέσω της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας ή πέρα από τη Βαλτική Θάλασσα για να συνεχίσουν τον αγώνα στη Γαλλία. Πολλοί Πολωνοί στη συνέχεια έλαβαν μέρος στις Συμμαχικές επιχειρήσεις: στη Νορβηγία (Ναρβίκ), στη Γαλλία το 1940 και το 1944, στη Μάχη της Βρετανίας, στη Μάχη του Ατλαντικού, στη Βόρεια Αφρική (κυρίως στο Τομπρούκ), στην Ιταλία (κυρίως στο Κασίνο και την Ανκόνα), στο Άρνεμ, το Βιλχελμσχάφεν και αλλού.

Σύμφωνα με τη Συμφωνία Σικόρσκι-Μάισκι τον Ιούλιο του 1941, οι Πολωνοί στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν από τη Σοβιετική Ένωση το 1939, απελευθερώθηκαν για να σχηματίσουν τον Στρατό του Άντερς, με σκοπό να πολεμήσουν τη ναζιστική Γερμανία στην ΕΣΣΔ, αλλά αντ' αυτού μεταφέρθηκαν μέσω του Ιράν για να πολεμήσουν με τις αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις. Ο Στρατός του Μπέρλινγκ, που ιδρύθηκε στην ΕΣΣΔ το 1944, παρέμεινε εκεί και πολέμησε υπό τη σοβιετική διοίκηση.

Ιστορία κατά τη διάρκεια του πολέμου 

Η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση, είχε έδρα πρώτα στο Παρίσι, στη συνέχεια στην Ανζέ της Γαλλίας, όπου ο Βουαντίσουαφ Ρατσκιέβιτς έζησε στο Κάστρο του Πινιερόλ, κοντά στην Ανζέ, από τις 2 Δεκεμβρίου 1939 έως τον Ιούνιο του 1940. Ξεφεύγοντας από τη Γαλλία, η κυβέρνηση μεταφέρθηκε στο Λονδίνο, όπου αναγνωρίστηκε από όλες τις συμμαχικές κυβερνήσεις. Πολιτικά, ήταν ένας συνασπισμός του Πολωνικού Λαϊκού Κόμματος, του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, του Εργατικού Κόμματος και του Εθνικού Κόμματος, παρόλο που αυτά τα κόμματα διατηρούσαν μόνο μια κατάλοιπη ύπαρξη στις συνθήκες του πολέμου.

Όταν η Γερμανία ξεκίνησε έναν πόλεμο εναντίον των Σοβιετικών το 1941, η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση καθιέρωσε διπλωματικές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση ενάντια στον Χίτλερ, αλλά και προκειμένου να βοηθήσει τους Πολωνούς που διώκονταν από το Λαϊκό Κομισαριάτο Εσωτερικών Υποθέσεων. Στις 12 Αυγούστου 1941, το Κρεμλίνο υπέγραψε μια μοναδική αμνηστία, που ίσχυε για χιλιάδες Πολωνούς στρατιώτες που είχαν αιχμαλωτιστεί το 1939 από τον Κόκκινο Στρατό στην ανατολική Πολωνία, συμπεριλαμβανομένων πολλών Πολωνών κρατουμένων και απελαθέντων πολιτών που είχαν παγιδευτεί στη Σιβηρία. Η αμνηστία επέτρεψε στους Πολωνούς να δημιουργήσουν οκτώ στρατιωτικές διαιρέσεις, γνωστές ως Στρατός του Άντερς. Στάλθηκαν στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή, όπου τους χρειάζονταν απεγνωσμένα οι Βρετανοί, πιεσμένοι από το Άφρικα Κορπς του Έρβιν Ρόμελ. Αυτές οι πολωνικές μονάδες αποτέλεσαν τη βάση για το 2ο Σώμα Πολωνικού Στρατού, με επικεφαλής τον Στρατηγό Βουαντίσουαφ Άντερς, το οποίο μαζί με άλλες, παλαιότερες πολωνικές μονάδες πολέμησαν μαζί με τους συμμάχους.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ειδικά από το 1942 και μετά, η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση παρείχε στους Συμμάχους μερικές από τις πρώτες και ακριβέστερες αναφορές του συνεχιζόμενου Ολοκαυτώματος των Ευρωπαίων Εβραίων και, μέσω των εκπροσώπων της, όπως ο Υπουργός Εξωτερικών Κόμης Έντβαρντ Μπέρναρντ Ρατσίνσκι και ο αγγελιαφόρος του Πολωνικού Υπόγειου Κινήματος, Γιαν Κάρσκι, κάλεσαν σε δράση, χωρίς επιτυχία, για να το σταματήσουν. Το σημείωμα του Υπουργού Εξωτερικών, Κόμη Έντβαρντ Μπέρναρντ Ρατσίνσκι, που απέστειλε στις 10 Δεκεμβρίου 1942 στις κυβερνήσεις των Ηνωμένων Εθνών ήταν η πρώτη επίσημη καταγγελία από οποιαδήποτε κυβέρνηση για τη μαζική εξόντωση και τον ναζιστικό στόχο της πλήρους εξόντωσης του εβραϊκού πληθυσμού. Ήταν επίσης το πρώτο επίσημο έγγραφο που επεσήμανε τα δεινά των Ευρωπαίων Εβραίων ως Εβραίων και όχι μόνο ως πολιτών των αντίστοιχων χωρών καταγωγής τους. Το σημείωμα της 10ης Δεκεμβρίου 1942 και οι προσπάθειες της πολωνικής κυβέρνησης πυροδότησαν τη Διακήρυξη των Συμμαχικών Εθνών της 17ης Δεκεμβρίου 1942.

Τον Απρίλιο του 1943, οι Γερμανοί ανακοίνωσαν ότι είχαν ανακαλύψει στο δάσος του Κατίν, κοντά στο Σμολένσκ της Ρωσίας, μαζικούς τάφους 10.000 Πολωνών αξιωματικών (η γερμανική έρευνα βρήκε αργότερα 4.443 πτώματα) που είχαν συλληφθεί το 1939 και είχαν δολοφονηθεί από τους Σοβιετικούς. Η σοβιετική κυβέρνηση είπε ότι οι Γερμανοί είχαν κατασκευάσει την ανακάλυψη. Οι άλλες συμμαχικές κυβερνήσεις, για διπλωματικούς λόγους, το δέχτηκαν επίσημα και η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση αρνήθηκε να το πράξει.

Στη συνέχεια, ο Ιωσήφ Στάλιν διέκοψε τις σχέσεις με την πολωνική εξόριστη κυβέρνηση. Δεδομένου ότι ήταν σαφές ότι θα ήταν η Σοβιετική Ένωση, όχι οι δυτικοί Σύμμαχοι, που θα απελευθέρωναν την Πολωνία από τους Γερμανούς, αυτή η ρήξη είχε μοιραίες συνέπειες για την Πολωνία. Σε μια ατυχή σύμπτωση, ο Σικόρσκι, που θεωρούταν ευρέως ως ο πιο ικανός από τους Πολωνούς εξόριστους ηγέτες, σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα στο Γιβραλτάρ τον Ιούλιο του 1943. Του διαδέχτηκε ως επικεφαλής της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης ο Στανίσουαφ Μικοουάιτσικ.

Κατά τη διάρκεια του 1943 και του 1944, οι σύμμαχοι ηγέτες, ιδίως ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, προσπάθησαν να επαναλάβουν τις συνομιλίες μεταξύ του Στάλιν και της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης. Αλλά αυτές οι προσπάθειες απέτυχαν από πολλά θέματα. Το ένα ήταν η σφαγή του Κατίν (και άλλοι στο Καλίνιν και το Χάρκοβο). Ένα άλλο ήταν τα μεταπολεμικά σύνορα της Πολωνίας.

Ο Στάλιν επέμεινε ότι τα εδάφη που προσαρτήθηκαν από τους Σοβιετικούς το 1939, τα οποία είχαν εκατομμύρια Πολωνούς, εκτός από πληθυσμούς Ουκρανών και Λευκορώσων, θα πρέπει να παραμείνουν στα σοβιετικά χέρια και ότι η Πολωνία θα πρέπει να αποζημιωθεί με εδάφη που θα προσαρτηθούν από τη Γερμανία. Ο Μικοουάιτσικ, ωστόσο, αρνήθηκε να συμβιβαστεί στο ζήτημα της κυριαρχίας της Πολωνίας επί των προπολεμικών της ανατολικών περιοχών. Ένα τρίτο ζήτημα ήταν η επιμονή του Μικοουάιτσικ ότι ο Στάλιν δεν θα εγκαθιδρύσει μια κομμουνιστική κυβέρνηση στην μεταπολεμική Πολωνία.

Αντιθέτως, ο Τόμας Αρτσισέφσκι, ο οποίος διαδέχθηκε τον Μικοουάιτσικ ως Πρωθυπουργός, είχε ανακοινώσει το 1944 ότι η Πολωνία δεν επιθυμούσε να προσαρτήσει το Μπρέσλαου ή τον Στέτιν, αλλά την πιο επιθυμητή Ανατολική Πρωσία απαλλαγμένη από τους Γερμανούς κατοίκους της.

Μεταπολεμική ιστορία 

Ο Μικοουάιτσικ και οι συνάδελφοί του στην πολωνική εξόριστη κυβέρνηση επέμειναν στην υπεράσπιση των ανατολικών συνόρων της Πολωνίας πριν από το 1939 (διατηρώντας την περιοχή Κρέσι) ως βάση για τα μελλοντικά σύνορα Πολωνίας-Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, αυτή ήταν μια θέση που δεν μπορούσε να υπερασπιστεί στην πράξη, καθώς ο Στάλιν κατείχε την εν λόγω περιοχή. Η άρνηση της εξόριστης κυβέρνησης να δεχτεί τα προτεινόμενα νέα πολωνικά σύνορα εξόργισε τους Συμμάχους, ιδιαίτερα τον Τσόρτσιλ, κάνοντάς τους λιγότερο διατεθειμένους να αντιταχθούν στον Στάλιν σε θέματα σχετικά με το πώς θα δομηθεί η μεταπολεμική κυβέρνηση της Πολωνίας. Στο τέλος, οι εξόριστοι έχασαν και τα δύο ζητήματα: ο Στάλιν προσάρτησε τα ανατολικά εδάφη και κατάφερε να επιβάλει την υπό κομμουνιστική κυριαρχία Προσωρινή Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Πολωνίας ως νόμιμη αρχή της Πολωνίας. Ωστόσο, η Πολωνία διατήρησε το καθεστώς της ως ανεξάρτητο κράτος, παρά τα επιχειρήματα ορισμένων σημαίνοντων κομμουνιστών, όπως η Βάντα Βασιλέφσκα, υπέρ της Πολωνίας να γίνει δημοκρατία της Σοβιετικής Ένωσης.

Τον Νοέμβριο του 1944, παρά τη δυσπιστία του προς τους Σοβιετικούς, ο Μικοουάιτσικ παραιτήθηκε για να επιστρέψει στην Πολωνία και να αναλάβει καθήκοντα στην Προσωρινή Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, μια νέα κυβέρνηση που δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα των σοβιετικών αρχών κατοχής που αποτελούσαν τη φατρία της και μεγάλο μέρος της παλιάς Προσωρινής Κυβέρνησης. Πολλοί Πολωνοί εξόριστοι αντιτάχθηκαν σε αυτήν την ενέργεια, πιστεύοντας ότι αυτή η κυβέρνηση ήταν προσωπείο για την εγκαθίδρυση κομμουνιστικής κυριαρχίας στην Πολωνία. Αυτή η άποψη αργότερα αποδείχθηκε σωστή το 1947, όταν το υπό κομμουνιστική κυριαρχία Δημοκρατικό Μπλοκ κέρδισε τις στημένες εκλογές. Το υπό κομμουνιστική κυριαρχία μπλοκ πιστώθηκε με πάνω από 80 τοις εκατό των ψήφων, αποτέλεσμα που επιτεύχθηκε μόνο μέσω μεγάλης κλίμακας απάτης. Η αντιπολίτευση ισχυρίστηκε ότι θα είχε κερδίσει με μιασαρωτική νίκη (έως και 80 τοις εκατό, από κάποιες εκτιμήσεις) εάν οι εκλογές ήταν ειλικρινείς. Ο Μικοουάιτσικ θα μπορούσε πιθανώς να γίνει πρωθυπουργός αν οι εκλογές ήταν πραγματικά ελεύθερες. Τον Νοέμβριο, σε μια συνάντηση με τη Σιλεσιανή κοινωνία, ο Μικοουάιτσικ ενημερώθηκε ότι επρόκειτο να συλληφθεί μαζί με τον σύμβουλό του, Πάβεου Ζαλέσκι. Η εντολή είχε ήδη υπογραφεί. Έκαναν αμέσως πλάνα για να ξεφύγουν. Ο Μικοουάιτσικ κατευθύνθηκε προς τα βόρεια, ενώ ο Ζαλέσκι διέφυγε μέσω του νότιου καναλιού. Από τη ζώνη κινδύνου, ο Ζαλέσκι μεταφέρθηκε μέσα σε ένα ψάθινο καλάθι. Ο αδερφός του, Γιαν Ζαλέσκι, από το Μπόικο τον βοήθησε να διαφύγει. Ο Ζαλέσκι περίμενε μερικές μέρες με τον Μικοουάιτσικ και τον πεθερό του στο Κορφάντουφ κοντά στο Γκουουχοουάζι, προτού οργανωθεί η μεταφορά. Στη συνέχεια, μέσω της Τσεχίας, ο Ζαλέσκι έφτασε στα δυτικά και ο Μικοουάιτσικ μεταφέρθηκε με πλοίο από το Στσέτσιν. Αυτή ήταν η τελευταία παραμονή τους στην Πολωνία.

Εν τω μεταξύ, η πολωνική εξόριστη κυβέρνηση είχε διατηρήσει την ύπαρξή της, αλλά η Γαλλία στις 29 Ιουνίου 1945 και στη συνέχεια οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο στις 5 Ιουλίου 1945 απέσυραν την αναγνώρισή τους. Οι Πολωνικές Ένοπλες Δυνάμεις στην εξορία διαλύθηκαν το 1945 και τα περισσότερα μέλη τους, ανίκανα να επιστρέψουν με ασφάλεια στην Κομμουνιστική Πολωνία, εγκαταστάθηκαν σε άλλες χώρες. Οι Πολωνοί του Λονδίνου έπρεπε να εγκαταλείψουν την πολωνική πρεσβεία στην οδό Πόρτλαντ Πλέις και έμειναν μόνο με την ιδιωτική κατοικία του προέδρου στην οδό Ίτον Πλέις 43. Η εξόριστη κυβέρνηση έγινε σε μεγάλο βαθμό συμβολική της συνεχιζόμενης αντίστασης στην ξένη κατοχή της Πολωνίας, διατηρώντας παράλληλα ορισμένα σημαντικά αρχεία από την προπολεμική Πολωνία. Η Δημοκρατία της Ιρλανδίας, η Ισπανία του Φρανθίσκο Φράνκο και η Πόλη του Βατικανού (μέχρι το 1979) ήταν οι τελευταίες χώρες που αναγνώρισαν την εξόριστη κυβέρνηση, αν και το Βατικανόμέσω του Υπουργού Εξωτερικών Ντομένικο Ταρντίνιείχε αποσύρει τα διπλωματικά προνόμια από τον απεσταλμένο της πολωνικής προπολεμικής κυβέρνησης το 1959.

Το 1954, οι πολιτικές διαφορές οδήγησαν σε διάσπαση στις τάξεις της εξόριστης κυβέρνησης. Μία ομάδα, που ισχυριζόταν ότι εκπροσωπεί το 80% των 500.000 αντικομμουνιστών Πολωνών που ήταν εξόριστοι από το τέλος του πολέμου, αντιτάχθηκε στη συνέχιση της θητείας του Προέδρου Αούγκουστ Ζαλέσκι όταν έληξε η επταετής θητεία του. Ίδρυσε το Συμβούλιο Εθνικής Ενότητας τον Ιούλιο του 1954, καθώς και το Συμβούλιο των Τριών για να ασκήσει τις αρμοδιότητες του αρχηγού κράτους, αποτελούμενο από τον Τόμας Αρτσισέφσκι, τον Στρατηγό Βουαντίσουαφ Άντερς και τον Έντβαρντ Μπέρναρντ Ρατσίνσκι. Μόνο μετά το θάνατο του Ζαλέσκι το 1972, οι δύο παρατάξεις επανενώθηκαν.

Κάποιοι υποστηρικτές της εξόριστης κυβέρνησης επέστρεψαν τελικά στην Πολωνία, όπως ο Πρωθυπουργός Χούγκον Χάνκε το 1955 και ο προκάτοχός του Στανίσουαφ Ματσκιέβιτς το 1956. Η εγκατεστημένη από τη Σοβιετική Ένωση κυβέρνηση στη Βαρσοβία έκανε εκστρατεία για την επιστροφή των εξόριστων, όπου υποσχέθηκε τίμια και αξιοπρεπή απασχόληση στην κομμουνιστική πολωνική διοίκηση και συγχώρεση προηγούμενων παραβάσεων.

Παρά αυτές τις δυσκολίες, η εξόριστη κυβέρνηση συνέχισε να υφίσταται. Όταν η επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης στην Πολωνία έληξε το 1989, υπήρχε ακόμη ένας πρόεδρος και ένα υπουργικό συμβούλιο οκτώ συνεδριάσεων κάθε δύο εβδομάδες στο Λονδίνο, όπου διοικούσε με την πίστη περίπου 150.000 Πολωνών βετεράνων και των απογόνων τους που ζούσαν στη Βρετανία, συμπεριλαμβανομένων 35.000 μόνο στο Λονδίνο.

Τον Δεκέμβριο του 1990, όταν ο Λεχ Βαλέσα έγινε ο πρώτος μη κομμουνιστής πρόεδρος της Πολωνίας μετά τον πόλεμο, έλαβε τα σύμβολα της Πολωνικής Δημοκρατίας (το προεδρικό έμβλημα, τις προεδρικές και κρατικές σφραγίδες, τις προεδρικές κορδέλες και το αρχικό κείμενο του Συντάγματος του 1935) από τον τελευταίο εξόριστο πρόεδρο, Ρίσαρντ Κατσορόφσκι. Το 1992, στρατιωτικά μετάλλια και άλλες διακοσμήσεις που απονεμήθηκαν από την εξόριστη κυβέρνηση αναγνωρίστηκαν επίσημα στην Πολωνία.

Κυβέρνηση και πολιτική

Πρόεδροι

Πρωθυπουργοί

Ένοπλες δυνάμεις 
 Ένωση Ενόπλων Μάχης (Związek Walki Zbrojnej, ZWZ)
 Πολωνικός Εθνικός Στρατός (Armia Krajowa)
 Γκρι Τάξεις (Szare Szeregi)
 Πολωνικό κίνημα αντίστασης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
 Πολωνικές Ένοπλες Δυνάμεις στη Δύση
 Πολωνικές Ένοπλες Δυνάμεις στην Ανατολή

Δείτε επίσης 
 Ταντέους Χτσουκ-Τσελτ, ειδικός απεσταλμένος της κυβέρνησης
 Ιγκνάτσι Σφάρτσμπατ
 Σμουλ Ζιγκιέλμποϊμ
 Χένρικ Λέον Στράσμπουργκερ, Υπουργός Οικονομικών και Υπουργός στη Μέση Ανατολή για την κυβέρνηση Σικόρσκι. Πρέσβης στο Λονδίνο για τον Μικοουάιτσικ
 Γιούλιους Νοβίνα-Σοκολνίτσκι, εναλλακτικός Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Πολωνίας (1972-1990)
 Πολωνική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (πολωνικά: Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, PKWN), 1944-1945
 «Προδοσία της Δύσης»

Παραπομπές

Σημειώσεις

Βιβλιογραφία 
 9781469619576 
 Τσιεντιάλα, Άννα Μ. «Η εξωτερική πολιτική της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης, 1939-1945: Πολιτική και στρατιωτική πραγματικότητα έναντι της Πολωνικής ψυχολογικής πραγματικότητας»: εκδόσεις John S. Micgiel και Piotr S. Wandycz, Reflections on Polish Foreign Policy, Νέα Υόρκη: 2005. online
 Ντέιβις, Νόρμαν. God's Playground: A History of Poland, Vol. 2: 1795 to the Present (2005)
 Κοχάνσκι, Χάλικ. The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War (2012) απόσπασμα και αναζήτηση κειμένου

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Δήλωση της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης μετά το θάνατο του στρατηγού Σικόρσκι (1943)
 Δημοσιεύσεις σχετικά με την πολωνική κυβέρνηση (στην εξορία) 1939-1990
 Έκδοση γραμματοσήμων από την πολωνική εξόριστη κυβέρνηση
 Πολωνική ιστοσελίδα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου για την πολωνική εξόριστη κυβέρνηση

Πολυμέσα 
 Αντιναζιστική έγχρωμη ταινία Calling mr. Smith (1943) σχετικά με τα ναζιστικά εγκλήματα και ψέματα που δημιουργήθηκαν από την πολωνική εξόριστη κυβέρνηση.

Το Republic in Exile αφηγείται την ιστορία της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης με τη μορφή πέντε σύντομων επεισοδίων που διατίθενται στο κανάλι του YouTube: Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ

  (12 Δεκεμβρίου 2014), Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ 
  (19 Δεκεμβρίου 2014), Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ 
  (26 Δεκεμβρίου 2014), Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ 
  (9 Ιανουαρίου 2015), Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ 
  (16 Ιανουαρίου 2015), Πολωνική Πρεσβεία, ΗΒ

Κράτη και περιοχές που ιδρύθηκαν το 1939
Κράτη και περιοχές που καταργήθηκαν το 1990
Πρώην εξόριστες κυβερνήσεις
Εξόριστες κυβερνήσεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Πολωνικό Υπόγειο Κράτος
Ιστορία της Πολωνίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας
Ιστορία της Πολωνίας (1989-παρόν)
Πολιτική ιστορία της Πολωνίας
Σχέσεις Ηνωμένου Βασιλείου-Πολωνίας
Ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις