Κορνέλις Νορμπέρτους Χάισμπρεχτς

Ο Κορνέλις Νορμπέρτους Χάισμπρεχτς (Cornelis Norbertus Gijsbrechts ή Gysbrechts, 1625/1629 - μετά 1675)  ήταν Φλαμανδός ζωγράφος ενεργός στις ισπανικές Κάτω Χώρες, στη Γερμανία, στη Δανία και στη Σουηδία στο δεύτερο μισό του δέκατου έβδομου αιώνα.  Ήταν ζωγράφος της βασιλικής οικογένειας της Δανίας. Ειδικεύτηκε στις νεκρές φύσεις με trompe-l'œil,  καλλιτεχνικό είδος που χρησιμοποιεί οπτικά τεχνάσματα για να δώσει στους θεατές την ψευδαίσθηση ότι δεν βλέπουν πίνακα αλλά μάλλον πραγματικά τρισδιάστατα αντικείμενα. Δημιούργησε επίσης πολλές νεκρές φύσεις vanitas (ματαιοδοξία).

Βιογραφία 
Οι λεπτομέρειες σχετικά με τη ζωή του Χάισμπρεχτςείναι λιγοστές. Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα πού και πότε γεννήθηκε. Οι δραστηριότητές του τα τελευταία χρόνια της ζωής του είναι επίσης ατεκμηρίωτες. Το όνομά του δεν αναφέρεται σε έργα ιστορίας της τέχνης.  Υποτίθεται ότι γεννήθηκε κάποια στιγμή μεταξύ 1625 και 1629 στην Αμβέρσα. Νυμφεύτηκε την Άννα Μόονς στις 26 Απριλίου 1648 στην εκκλησία του Αγίου Ιακώβου στην Αμβέρσα. Ο μεγαλύτερος γιος τους Φρανσίσκους βαπτίστηκε στην ίδια εκκλησία στις 25 Φεβρουαρίου 1649. 

Στις 16 Νοεμβρίου 1659, ο Χάισμπρεχτς προσχώρησε στο Sodaliteit van de bejaerde jongmans («Αδελφότητα ηλικιωμένων εργάνηδων»), αδελφότητα για τους εργένηδες που ιδρύθηκε από το Τάγμα των Ιησουιτών. Μεταξύ 18 Σεπτεμβρίου 1659 και 18 Σεπτεμβρίου 1660 εγγράφηκε ως «wijnmeester» (γιος Δασκάλου) στο Συντεχνία του Αγίου Λουκά της Αμβέρσας. 

Ο πρώτος γνωστός πίνακας του, ο Vanitas νεκρή φύση με νεαρό Μαυριτανό που παρουσιάζει ένα ρολόι τσέπης (στον οίκο Ader Paris στις 9 Απριλίου 1990, παρτίδα 61) με ημερομηνία 1657. Στις αρχές του 1660 ήταν πιθανότατα στη Γερμανία όπου πέρασε χρόνο, μεταξύ άλλων, στο Ρέγκενσμπουργκ . Μερικοί ιστορικοί τέχνης πιστεύουν ότι μπορεί να ήταν στην υπηρεσία του Αυτοκράτορα Λεοπόλδο Α΄ Le στο Ρέγκενσμπουργκ, παρόλο που δεν έχουν βρεθεί ακόμα αρχεία που να αποδεικνύουν τέτοια σχέση.  Υποτίθεται ότι ο Χάισμπρεχτς μετακόμισε το 1664 ή το 1665 στο Αμβούργο όπου έμεινε για μερικά χρόνια. Στο Αμβούργο μπορεί να ήταν σε επαφή με τον ζωγράφο Γκέοργκ Χάιντς (Georg Hainz), ο οποίος είχε διασυνδέσεις με την  Αυλή της Δανίας. Αυτό μπορεί να οδήγησε σε σύστασή του, καθώς από το 1668 έως το 1672 εργάστηκε ως ζωγράφος στην Κοπεγχάγη. Είχε το στούντιο του στον Βασιλικό Κήπο στο Κάστρο του Ρόζενμποργκ και από το 1670 ονομάστηκε ζωγράφος της Αυλής. 

Η πιο παραγωγική περίοδος του ως ζωγράφου συμπίπτει με το σύντομο χρονικό διάστημα της παραμονής του στην Αυλή του Δανού βασιλέα  Φρειδερίκου Γ΄ από το 1668 έως το 1670, και μετά από τον Χριστιανό Ε΄ από το 1670 έως το 1672. Το μεγαλύτερο μέρος της γνωστής καλλιτεχνικής του παραγωγής δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.  Κατά την περίοδο από το 1670 έως το 1672 έλαβε αμοιβές για διάφορους πίνακες, συμπεριλαμβανομένων των έργων ζωγραφικής για το Κάστρο του Ρόζενμποργκ.  Στα σύγχρονα δικαστικά αρχεία αναφέρεται ως «dend brabandskemaler» και «Gisbrecht brabanske maler» (ο ζωγράφος από τη Βραβάντη). Αυτά τα αρχεία επιβεβαιώνουν τις φλαμανδικές ρίζες του.  Οι περισσότεροι από τους 22 πίνακες που δημιούργησε ο Χάισμπρεχτς στην Κοπεγχάγη ήταν για το Βασιλική Αίθουσα Προοπτικής, που τμήμα του Βασιλικού Ερμαρίου Περιέργων Αντικειμένων. Στην Αίθουσα Προοπτικής εκτίθονταν μια επιλογή έργων trompe l'oeil, προοπτικών και αρχιτεκτονικών έργων ζωγραφικής. Η ιστορικός τέχνης Έυα ντε λα Φουέντε (Eva de la Fuente) βλέπει στην Αίθουσα  Προοπτικής μια συμβολική παράσταση μιας "κοσμοθεωρίας με τον αυταρχικό βασιλιά στο κέντρο. Είναι αυτός που κυριαρχεί και κατανοεί το κρυφό πλαίσιο των πραγμάτων στον κόσμο. Περιβεβλημένος με τις κατάλληλες πολεμικές αρετές, εμφανίζεται ως συλλέκτης των θαυμάσιων δημιουργιών τέχνης και φύσης ".  Απογραφή του 1690 καταγράφει ότι 15 από τα 29 έργα ζωγραφικής στο στην Αίθουσα Προοπτικής δημιουργήθηκαν από τον Χάισμπρεχτς. 

Αφού έφυγε από την Κοπεγχάγη, πιστεύεται ότι βρέθηκε στη Στοκχόλμη, όπου το 1673 ζωγράφισε ένα μεγάλο ράφι επιστολών που του ανατέθηκε από την αστική τάξη της πόλης.  Πιθανότατα εργάστηκε επίσης για τον Σουηδό βασιλιά. 

Το 1675 καταγράφεται στο Μπρέσλαου (Βρότσλαβ).  Εκείνο το έτος χρονολογείται η τελευταία γνωστή εργασία του. Δεν υπάρχουν βέβαιες καταγραφές γι' αυτόν μετά από αυτήν την περίοδο.  Ενδεχομένως να κατοικούσε στην Μπρυζ της Φλάνδρας μετά από αυτό το διάστημα Ένας πίνακας με την επιγραφή «A monsieur / Monsieur Gijsbrechts / schilder geghenwoordig / tot Brughe», που δημοπρατήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2010 θα μπορούσε ενδεχομένως να αναφέρεται σε αυτόν.  Ωστόσο, ο πίνακας χρονολογείται γενικά από την περίοδο 1664 έως 1668, δηλαδή πριν από την παραμονή του στη Σκανδιναβία. 

Δεν είναι γνωστό πότε ή πού απεβίωσε.

Έργο

Γενικά 

Είναι γνωστά περίπου 70 έργα του Χάισμπρεχτς. Ο Χάισμπρεχτς ήταν ζωγράφος νεκρών φύσεων. Σχεδόν αποκλειστικά ζωγράφισε πίνακες trompe-l'œil και vanitas που ήταν δημοφιλείς γύρω στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα. Στις αρχές της σταδιοδρομίας του παρήγαγε αμιγώς έργα ζωγραφικής vanitas, αργότερα μεταστράφηκε σε πίνακες trompe l'oeil από τα μέσα του 1660 

Από τους 22 πίνακες trompe l'oeil που ζωγράφισε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κοπεγχάγη, οι 19 είναι στη συλλογή του Μουσείου Τέχνης Statens στην Κοπεγχάγη, δύο στο Κάστρο του Ρόζενμποργκ και ένας στο Μουσείο Εθνικής Ιστορίας στο Κάστρο του Φρέντερικσμποργκ . Μερικά από τα αντικείμενα που απεικόνιζε με τόση ακρίβεια στις νεκρές του φύσεις εκτίθενται σήμερα στα μουσεία της Δανίας. Λόγω της ακριβούς καταγραφής καθημερινών αντικειμένων, έργων τέχνης και χειροτεχνίας, μουσικών οργάνων, επιστημονικών οργάνων, όπλων ή άλλου κυνηγετικού εξοπλισμού της εποχής του, οι πίνακές του αποτελούν πολύτιμη πηγή για τους ιστορικούς. 

Καθώς ο γιος του Φρανσίσκους Χάισμπρεχτς ζωγράφισε τα ίδια θέματα σε στυλ κοντά στον πατέρα του, μερικές φορές ήταν δύσκολο να καθοριστεί ο δημιουργός ορισμένων έργων. Ορισμένες αποδόσεις αμφισβητούνται.  Γενικά πιστεύεται ότι το ύφος του πατέρα είναι πιο μπαρόκ και το πινέλο του πιο μαλακό και πιο ρευστό από αυτό του γιου του.

Vanitas 
Η πρώτη γνωστή ζωγραφική του είναι η νεκρή φύση Vanitas με νεαρό Μαυριτανο που παρουσιάζει ένα ρολόι τσέπης (στο Ader (Παρίσι) 9 Απριλίου 1990, παρτίδα 61) με ημερομηνία 1657.  Αυτός ο πίνακας εμπίπτει στο είδος της νεκρής φύσης vanitas, με την οποία ασχολήθηκε  ο Χάισμπρεχτς κυρίως μέχρι τα τέλη του 1660.  Αυτό το είδος νεκρής φύσης προσφέρει μια αντανάκλαση για τη ματαιότητα της επίγειας ζωής και την παροδικότητα όλων των επίγειων αγαθών και επιδιώξεων. Ο όρος vanitas προέρχεται από τη διάσημη γραμμή «Vanitas, Vanitas. Et omnia Vanitas ', στο βιβλίο του Εκκλησιαστή στη Βίβλο, το οποίο στην έκδοση King James μεταφράζεται ως "Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης" .   Η κοσμοθεωρία πίσω από τους πίνακες vanitas ήταν η χριστιανική κατανόηση του κόσμου ως προσωρινού τόπου φευγαλέων χαρών και θλίψεων από τις οποίες η ανθρωπότητα μπορούσε να δραπετεύσει μόνο μέσω της θυσίας και της Ανάστασης του Χριστού.

Αυτή η κοσμοθεωρία εκφράζεται σε αυτές τις νεκρές φύσεις μέσω της χρήσης συμβόλων που αναφέρονται στην παροδικότητα των πραγμάτων και, συγκεκριμένα, στη ματαιότητα του γήινου πλούτου: ένα κρανίο, σαπουνόφουσκες, κεριά, κενά ποτήρια, μαραμένα λουλούδια, έντομα, καπνός, ρολόγια, καθρέφτες, βιβλία, κλεψύδρες και μουσικά όργανα, διάφορα ακριβά αντικείμενα, όπως κοσμήματα, σπάνια κοχύλια και σφαίρες. Ενώ τα περισσότερα από αυτά τα σύμβολα αναφέρονται στη γήινη ύπαρξη (βιβλία, επιστημονικά όργανα, κ.λπ.) και τις απολαύσεις (μια φλογέρα) ή την παροδικότητα της ζωής και του θανάτου (κρανία, σαπουνόφουσκες, κενά κελύφη), μερικά από τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται στους πίνακες vanitas έχουν διπλή έννοια: ένα τριαντάφυλλο ή ένας μίσχος σταριού αναφέρεται τόσο στη συντομία της ζωής όσο είναι και σύμβολο της Ανάστασης του Χριστού και, συνεπώς ,της αιώνιας ζωής. 

Στο <i id="mwkg">Trompe l'oeil με τοίχο στούντιο και νεκρή φύση vanitas</i> (1668, Μουσείο Τέχνης Statens) ο Χάισμπρεχτς παρουσιάζει εικονική απογραφή συμβόλων παροδικότητας του 17ου αιώνα: το κρανίο με αυτιά καλαμποκιού, την κλεψύδρα, το σβησμένο κερί, τη σαπουνόφουσκα και καλλιτεχνικά παραφερνάλια.  Περιλαμβάνει δύο μικροσκοπικά πορτρέτα και μία κενή υποδοχή για ένα ακόμη Το πάνω αριστερό πορτραίτο είναι του αυτοκράτορα Λεοπόλδου Α΄ . Το άλλο πορτρέτο δεν είναι αυτοπροσωπογραφία και δεν είναι σαφές ποιον αντιπροσωπεύει. Τα πορτρέτα παραπέμπουν στη θνησιμότητα του θανόντος, ακόμη και όταν τον δοξάζονταν, μέσα σε μια πνευματική και παραδοσιακή εικονογραφία βανιτών.  Ο πίνακας περιλαμβάνει επίσης την "κάρτα" του ζωγράφου με τη μορφή σημείωσης που φέρει τις λέξεις "A Monsuer / Monsuer Cornelius Norbertus / Gijsbrechts Conterfeÿer ggl. Σε. / Κοπεγχάγη. " Ζωγραφίζοντας την άνω δεξιά γωνία του καμβά σαν να είχε αποκολληθεί από την υποστήριξή του, επισημαίνει ότι ακόμη και ο καμβάς του πίνακα (και έτσι η φήμη του ζωγράφου) δεν μπορεί να αντέξει την αδιάκοπη εξέλιξη του χρόνου και τον καταστροφικό δύναμη. Με αυτόν τον τρόπο, ο καλλιτέχνης συνένωσε την τεχνική του trompe l'oeil με το θέμα vanitas

Trompe l'oeil 
Τη δεκαετία του 1660, ο Χάισμπρεχτς εγκατέλειψε τους αμιγείς πίνακες νεκρής φύσης, ενσωματώνοντας τα μοτίβα vanitas σε ολοένα και πιο περίπλοκες συνθέσεις trompe l'oeil (οφθαλμαπάτης), οι οποίες απεικονίζουν τοίχους στούντιο, ράφια επιστολών (πίνακες ανακοινώσεων της εποχής), τοίχους με κυνηγετικά εργαλεία και μουσικά όργανα και "chantournés" (cut-out). Πήρε την οφθαλμαπάτη ένα βήμα παραπέρα, καθώς το ζωγραφισμένο πάνελ ή ο καμβάς κόπηκαν σε κατάλληλο σχήμα με σκοπό να ξεγελάσουν τους θεατές να πιστεύουν ότι στέκονταν μπροστά σ' ένα τρισδιάστατο αντικείμενο. Για να είναι ακόμη πιο πειστική η ψευδαίσθηση, ο Χάισμπρεχτς ζωγράφισε κυρίως μοτίβα και αντικείμενα που βρέθηκαν φυσικά στο περιβάλλον της βασιλικής οικογένειας και τα ζωγράφισε όσο το δυνατόν πιο κοντά στα φυσικά μεγέθη.  Μια σειρά από αυτά τα Kunstkammer δημιουργήθηκε ειδικά για τον βασιλιά Φρειδερίκο Γ΄. Για τον διάδοχο του βασιλιά, Χριστιανό Ε΄, που αγαπούσε το κυνήγι περισσότερο από την τέχνη, ο Χάισμπρεχτς ζωγράφισε διάφορους πίνακες κυνηγιού με την τεχνική trompe-l'œil και δύο εικόνες που δείχνουν τον εξοπλισμό κυνηγετικού σκύλου και γερακιού.

Ο Χάισμπρεχτς χρησιμοποιούσε συχνά την ψευδαίσθηση μιας κουρτίνας για να καλύψει εν μέρει το κύριο αντικείμενο που απεικονίζεται στον πίνακα. Ο Χάισμπρεχτς παραπέμπει έτσι στην κοινή πρακτική του 17ου αιώνα για την προστασία πολύτιμων ζωγραφιών πίσω από μια κουρτίνα. Ο Χάισμπρεχτς ώθησε τα όρια της τεχνικής trompe-l'œil στα όριά του με την εικόνα του καβαλέτου με νεκρή φύση φρούτων (1670-72, Statens Museum for Kunst ). Έχει το περίγραμμα ενός καβαλέτου από πριονισμένο ξύλο, με τρεις εικόνες να ακουμπούν πάνω του και όλα τα είδη αντικειμένων που προσαρμόζονται σε αυτό. Στο καβαλέτο υπάρχει μια νεκρή φύση με φρούτα, με ένα ξεδιπλωμένο γράμμα να κρέμεται πάνω από την άκρη του. Μπροστά από τη νεκρή φύση ζωγράφισε ή τοποθέτησε διάφορα σκεύη ζωγραφικής, συμπεριλαμβανομένου ενός ραβδιού ζωγραφικής που αρχικά προεξέχει μακριά στο δωμάτιο και ένα γάντζο από το οποίο κρέμεται η παλέτα. Στα αριστερά της νεκρής φύσης υπάρχει μια μικρή οβάλ εικόνα με το πορτρέτο του προστάτη του Χριστιανού Ε΄ και πλάι της βρίσκεται μια σημείωση με την υπογραφή του ζωγράφου. Στο πάτωμα υπάρχει μια άλλη εικόνα trompe l'oeil που κλίνει σε ένα πόδι του καβαλέτου και της οποίας μόνο η πίσω πλευρά είναι ορατή. 

Η ζωγραφική του Reverse of a Framed Painting (1670, Μουσείο Τέχνης Statens) είναι μια από τις πιο πρωτότυπες συνεισφορές του στο είδος trompe-l'œil. Πρόκειται για μια παραπλανητικά γλυπτική αναπαράσταση του πίσω μέρους ενός πλαισίου καμβά με τα μικρά καρφιά να στερεώνουν τον καμβά στο πλαίσιο και μια μικρή ολίσθηση χαρτιού με αριθμό απογραφής. Ο ίδιος ο πίνακας είναι χωρίς πλαίσιο. Ο πίνακας εμφανίστηκε να κλίνει σε τοίχο στην είσοδο του Royal Danish Kunstkammer, αυξάνοντας έτσι την παραίσθηση που δημιουργεί. Σήμερα, ο πίνακας εκτίθεται όρθιος στο πάτωμα ακουμπώντας στον τοίχο, δημιουργώντας έτσι την ιδέα ότι ο πίνακας περιμένει να κρεμαστεί. 

Ένα άλλο πρωτότυπο trompe-l'œil είναι το ερμάριο με περίεργα αντικείμενα με κούπα από ελεφαντόδοντο (1670, Statens Museum). Αυτός ο πίνακας ήταν στην πραγματικότητα μια πόρτα από ντουλάπι που πιθανότατα δημιουργήθηκε για να χωράει σε έναν πίνακα ή έναν τοίχο στο πράσινο ντουλάπι του κάστρου Ρόζενμποργκ. Το Green Cabinet κράτησε την πλούσια συλλογή έργων τέχνης του Φρειδερίκου Γ΄. Ο πίνακας μοιάζει με γυάλινη πόρτα, με μεταλλική σχάρα μπροστά από το γυαλί. Όλα τα είδη αντικειμένων καρφώνονται πίσω από το ράφι, όπως γράμματα, διαφημίσεις εφημερίδων, στυλό πένα και μαχαίρι τσέπης. Πίσω από το βαμμένο γυαλί είναι ορατό αντικείμενο από ελεφαντόδοντο, ένα άγαλμα και άλλοι θησαυροί. Η πόρτα έχει πραγματικούς μεντεσέδες και μια τρύπα με κλειδί και στην πραγματικότητα θα μπορούσε να ανοίξει. Μόλις ανοίξει, τα αντικείμενα που απεικονίζονται στον πίνακα θα γίνουν ορατά στην πραγματική ζωή. Το βάζο του ελεφαντόδοντου και πιθανώς το αγαλματίδιο δημιουργήθηκαν επίσης από Γερμανό καλλιτέχνη και γλύπτη ελεφαντόδοντου Γιοάχιμ Χέννε (Joachim Henne), ο οποίος ήταν επίσης καλλιτέχνης της Αυλής. 

Σε έναν πίνακα ζωγραφικής στο Μουσείο Statens  ο Χάισμπρεχτς έδειξε την εφευρετικότητά του συνδυάζοντας με έναν νέο τρόπο τις τεχνικές trompe l'oeil με τα θέματα vanitas για τα οποία ήταν γνωστός. Το πρώτο που ονομάζεται Trompe l'Oeil με τρομπέτα, ουράνια σφαίρα και διακήρυξη από τον Φρειδερίκο Γ΄ και χρονολογείται το 1670, δείχνει την προκήρυξη του βασιλιά, που απλώθηκε πάνω σε χαλί, με μια τρομπέτα να βρίσκεται στο φύλλο. Ένας ουράνιος πλανήτης με τους αστερισμούς και τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου συμβολίζει τον κόσμο και ένα ανοιχτό συρτάρι αποκαλύπτει τον εξωτικό πλούτο του. Αλλά υπάρχει επίσης μια άλλη πλευρά σε αυτόν τον εορτασμό του βασιλιά και της βασιλείας του. Όλα τα αντικείμενα βρίσκονται σε αταξία - σαν να είχαν αδειάσει τα ντουλάπια και βρίσκεται σε εξέλιξη η εκκαθάριση των θησαυρών του πρώην βασιλιά. 

Ο συνοδευτικός πίνακας που αναφέρεται ως ερμάριο στο στούντιο του καλλιτέχνη δείχνει το στούντιο του ζωγράφου. Ένα μεγάλο τραπεζομάντιλο, γνωστό ότι ανήκε στον Φρειδερίκο Γ΄, κρέμεται πάνω από μερικά από τα εργαλεία του ζωγράφου - μια δέσμη με πινέλα, το μαχαίρι παλέτας, το ραβδί ζωγραφικής και τον ολλανδικό σωλήνα του. Στα αριστερά, τρεις εικόνες στον πίνακα αφηγούνται κάθε μια ιστορία. Κλίση στον τοίχο σε ένα ράφι, νεκρή φύση με λουλούδια και φρούτα υπαινίσσεται την αδιαφάνεια όλων των πραγμάτων σε αυτόν τον κόσμο. Μια αυτοπροσωπογραφία του καλλιτέχνη κοιτάζει τον θεατή με έντονα, λαμπερά μάτια, καθιστώντας τον ζωγράφο παρατηρητή όλων. Παρακάτω, ένας ηλικιωμένος άνδρας τοποθετεί το χέρι του στον ώμο μιας νοικοκυράς καθώς ανάβει έναν σωλήνα - ένα σύμβολο της ζωής που περνά σαν καπνός. Αριστερά, η τρίτη εικόνα είναι ένα θαλασσινό τοπίο στο ηλιοβασίλεμα, που συμβολίζει το βράδυ της ζωής. Στην παραλία, λαμβάνει χώρα μια σκηνή με τρεις μικροσκοπικές μορφές, με μια βάρκα στην ξηρά που σημαίνει ότι το σκάφος της ύπαρξης σταματά.

Δείτε επίσης
 Κατάλογος Φλαμανδών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Φλαμανδοί ζωγράφοι
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις