Άννα Βαλεντινόβιτς

Η Άννα Βαλεντινόβιτς (πολωνικά: Anna Walentynowicz) (15 Αυγούστου 1929 - 10 Απριλίου 2010) ήταν Πολωνή ακτιβίστρια ελεύθερων συνδικαλιστικών οργανώσεων και συνιδρυτής της Αλληλεγγύης, του πρώτου μη κομμουνιστικού συνδικάτου στο Ανατολικό Μπλοκ. Η απόλυση της από τη δουλειά της στο ναυπηγείο Λένιν στο Γκντανσκ τον Αύγουστο του 1980 ήταν το γεγονός που πυροδότησε την απεργία στο ναυπηγείο, πυροδότησε ένα κύμα απεργιών σε όλη την Πολωνία και παρέλυσε γρήγορα τις ακτές της Βαλτικής. Η Διακρατική Επιτροπή Απεργίας (ΔΕΑ) που είχε έδρα στο ναυπηγείο του Γκντανσκ τελικά μετατράπηκε στην Αλληλεγγύη. Μέχρι τον Σεπτέμβριο, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο εργαζόμενοι απεργούσαν υπέρ των 21 αιτημάτων της Διακρατικής Επιτροπής Απεργίας, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη απεργία όλων των εποχών.

Η σύλληψη της Βαλεντινόβιτς έγινε ένα οργανωτικό σύνθημα (Φέρτε την Άννα Βαλεντινόβιτς πίσω στη δουλειά!) τις πρώτες μέρες της απεργίας του Γκντανσκ. Αναφέρεται από ορισμένους ως «Μητέρα της ανεξάρτητης Πολωνίας». Ήταν μεταξύ των αξιωματούχων που σκοτώθηκαν στο δυστύχημα του Tu-154 της Πολωνικής Πολεμικής Αεροπορίας το 2010 κοντά στο Σμολένσκ της Ρωσίας, το οποία επίσης πήρε τη ζωή του Προέδρου της Πολωνίας και της συζύγου του, καθώς και των ανώτερων διοικητών των Πολωνικών Ένοπλων Δυνάμεων.

Το 2006, βραβεύτηκε με την υψηλότερη τιμή της Πολωνίας, το Τάγμα του Λευκού Αετού. Το 2020, το περιοδικό Time την περιέλαβε στη λίστα των 100 Γυναικών της Χρονιάς που επηρέασαν τον κόσμο τα τελευταία 100 χρόνια.

Πρώιμη ζωή και καριέρα 

Η Βαλεντινόβιτς γεννήθηκε το 1929 στο χωριό Σίνε, κοντά στο Ρίβνε (που είναι τώρα μέρος της Ουκρανίας) ως Άννα Λούμπτσικ, σε μια οικογένεια Ουκρανών Στουντιστών. Ορφάνεψε κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο σε ηλικία δέκα ετών και άρχισε να εργάζεται ως υπηρέτρια. Αργότερα, μετά τον πόλεμο, μετανάστευσε στην Πολωνία. Η Βαλεντινόβιτς άρχισε να εργάζεται στο ναυπηγείο Λένιν στο Γκντανσκ της Πολωνίας το 1950, πρώτα ως ηλεκτροσυγκολλητής και αργότερα ως χειρίστρια γερανού. Αναγνωρισμένη ως «Ηρωίδα της Σοσιαλιστικής Εργασίας» ή Σταχανοβίστρια για τη σκληρή δουλειά της, η Βαλεντινόβιτς απογοητεύτηκε με το κομμουνιστικό σύστημα στην Πολωνία, ειδικά μετά τα αιματηρά γεγονότα του Δεκεμβρίου 1970 στις ακτές της Βαλτικής. Ενώ ήταν ακτιβίστρια και μέλος μιας σοσιαλιστικής οργάνωσης νεολαίας, δεν ήταν ποτέ επίσημα μέλος του κομμουνιστικού κόμματος. Η Βαλεντινόβιτς ήταν μια ευσεβής Καθολική, που πίστευε στην κοινωνική δικαιοσύνη και υπερασπίστηκε την καταπίεση και η οποία συγκινήθηκε βαθιά στα τελευταία της χρόνια από τις διδασκαλίες του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄, με τον οποίο ανέπτυξε μια προσωπική σχέση. Ένα από τα τελευταία γράμματα που έγραψε ο Ιωάννης Παύλος Β΄ ήταν προς την Άννα Βαλεντινόβιτς που την ευχύθηκε ταχεία ανάρρωσή της από τραυματισμό στην πλάτη.

Η Βαλεντινόβιτς ξεκίνησε την αναζήτηση της δικαιοσύνης μιλώντας δημόσια όταν ένας από τους επόπτες της έκλεψε χρήματα από το ταμείο των εργαζομένων για να τα παίξει στη λαχειοφόρο αγορά. Αντί να επιπλήξει τον διεφθαρμένο επόπτη, το σύστημα τα έβαλε μαζί της, όπου παρενοχλήθηκε από μυστική αστυνομία. Ο «υποδειγματικός εργάτης» και ο «Ήρωας της Σοσιαλιστικής Εργασίας» είχαν γίνει φωνητικοί αντιφρονούντες.

Συνδικαλιστικός ακτιβισμός 
Η Βαλεντινόβιτς προσχώρησε στα νεοσύστατα Ελεύθερα Συνδικάτα της Ακτής το 1978 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ξεκίνησε να συμβολίσει το κίνημα της αντιπολίτευσης, μαζί με τους συναδέλφους της από τα Ελεύθερα Συνδικάτα της Ακτής, Λεχ Βαλέσα, Άντζεϊ Γκβιάζντα, Μπόγκνταν Μπορουσέβιτς, Αλίνα Πιενκόφσκα, Μπόγκνταν Λις, αδερφούς Βισκόφσκι και Άντζεϊ Κοουόντζιεϊ. Ως συντάκτρια του πολωνικού σαμιζντάτ (bibuła) Robotnik Wybrzeża, διένεμε ένα υπόγειο ενημερωτικό δελτίο στο ναυπηγείο. Συχνά αμφισβητούσε τις αρχές και δεν ήταν ασυνήθιστο για εκείνη να αμφισβητεί ανοιχτά τους ανωτέρους της.

Πυροδότηση και γέννηση της Αλληλεγγύης 
Για τη συμμετοχή στο παράνομο συνδικάτο, η Βαλεντινόβιτς απολύθηκε από το ναυπηγείο στις 7 Αυγούστου 1980, 5 μήνες πριν από το σχέδιό της να αποσυρθεί. Αυτή η διοικητική απόφαση εξοργίστηκε τους εργαζόμενους, οι οποίοι πραγματοποίησαν απεργία στις 14 Αυγούστου, υπερασπιζόμενοι τη Βαλεντινόβιτς και απαιτώντας την επιστροφή της. Στην πρώιμη κάλυψη της απεργίας του Γκντανσκ από τον δυτικό τύπο (που επιτρεπόταν να εισέλθει στο ναυπηγείο), η Βαλεντινόβιτς αναφέρεται νωρίτερα από την Λεχ Βαλέσα. Ήταν επίσης επικεφαλής του καταλόγου της επιτροπής απεργίας του ναυπηγείου του Γκντανσκ που δημιουργήθηκε από τον Λεχ Βαλέσα. Την τρίτη ημέρα της απεργίας, στις 16 Αυγούστου 1980, η διοίκηση παραχώρησε στους εργαζομένους του ναυπηγείου Λένιν τις απαιτήσεις εργασίας και αμοιβής τους. Ο Λεχ Βαλέσα και άλλοι ανακοίνωσαν το τέλος της απεργίας. Οι γυναίκες του ναυπηγείου, η Άννα Βαλεντινόβιτς και η Αλίνα Πιενκόφσκα, πιστώνονται από τις περισσότερες αναφορές μαρτύρων για τη μετατροπή μιας απεργίας για θέματα ψωμιού και βουτύρου σε απεργία αλληλεγγύης με συμπαράσταση από άλλα απεργιακά ιδρύματα. Η Βαλεντινόβιτς και η Πιενκόφσκα κατάφεραν να κλείσουν τις πύλες του ναυπηγείου και να κρατήσουν μερικούς εργάτες μέσα, αλλά πολλοί εργαζόμενοι πήγαν σπίτι, μόνο για να επιστρέψουν την επόμενη μέρα.

Ο Βαλέσα σταμάτησε κοντά στην Πύλη Νο 1 καθώς έφευγε και πείστηκε να αλλάξει τα σχέδιά του και να επιστρέψει στο ναυπηγείο.

Η Συμφωνία του Γκντανσκ υπογράφηκε στις 31 Αυγούστου 1980, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα οργάνωσης ελεύθερων συνδικαλιστικών οργανώσεων ανεξάρτητων από το κόμμα για πρώτη φορά στο κομμουνιστικό μπλοκ. Όταν το συνδικάτο της Αλληλεγγύης καταχωρήθηκε λίγο μετά τη Συμφωνία του Γκντανσκ, είχε σχεδόν δέκα εκατομμύρια μέλη, η μεγαλύτερη ένωση στον κόσμο μέχρι σήμερα.

Μετά την πτώση του κομμουνισμού

Θάνατος 
Η Βαλεντινόβιτς πέθανε σε αεροπορικό δυστύχημα κοντά στο Σμολένσκ στις 10 Απριλίου 2010, μαζί με τον Πρόεδρο Λεχ Κατσίνσκι, την Πρώτη Κυρία, Μάρια Κατσίνσκα και πολλούς άλλους εξέχοντες Πολωνούς ηγέτες, εν πτήση για τον εορτασμό της 70ης επετείου της σφαγής του Κατύν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια πινακίδα στο σπίτι της στο Βζεστς είναι αφιερωμένη σε εκείνη και η πόλη της Γκντίνια ονόμασε μια διασταύρωση από εκείνη. Ο Μάικλ Σρόπερ, καθηγητής Επικοινωνιών στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ έγραψε για αυτήν: «Η ζωή της μοιάζει πολύ με την Πολωνία, ποτέ τίποτα, αλλά αν δεν φοβάστε να μιλήσετε για τον εαυτό σας και να φροντίσετε τους άλλους, απλώς κοιτάξτε τι μπορείτε να γίνετε, Κυρία Άνια, ένα πιο αξιόλογο πρότυπο από τα περισσότερα, γιατί είναι ειλικρινές. Η στοργική και η προστατευτική μας μητέρα!».

Η εκταφή το 2012 αποκάλυψε ότι ένα διαφορετικό πρόσωπο - η Τερέσα Βαλέφσκα-Πσιγιαουκόφσκα - θάφτηκε στον τάφο της Άννας Βαλεντινόβιτς. Μετά την ανακάλυψη, τα πτώματα ξαναθάφτηκαν στους σωστούς τάφους.

Το 2015, ξεκίνησε η δίκη για απόπειρα δηλητηρίασης της Άννας Βαλεντινόβιτς το 1981.

Μνήμη 
Το 2011, παρουσιάστηκε μια αναμνηστική πλάκα αφιερωμένη στην Άννα Βαλεντινόβιτς στο Γκντανσκ. Σχεδιάστηκε από τον καλλιτέχνη Σουάβοϊ Οστρόφσκι.

Το 2013, η Πλατεία Άννα Βαλεντινόβιτς άνοιξε τελετουργικά στο Βρότσουαφ για να τιμήσει τον εορτασμό του ρόλου της στον τερματισμό του κομμουνισμού στην Πολωνία.

Το 2015, ένα άγαλμα της Βαλεντινόβιτς αποκαλύφθηκε στο Πάνθεον των Εθνικών Ηρώων του Νεκροταφείου των Πεσόντων στη Μάχη της Βαρσοβίας στο Όσουφ.

Τον Δεκέμβριο του 2015, η κύρια αίθουσα στην Καγκελαρία του Πρωθυπουργού της Πολωνίας πήρε το όνομά της από την Άννα Βαλεντινόβιτς.

Το 2017, ένας δρόμος στο Στσέτσιν μετονομάστηκε από Στρατηγός Μπέρλινγκ σε Άννα Βαλεντινόβιτς. Ένας δρόμος με το όνομά της καθιερώθηκε επίσης στο Λούμπλιν.

Το 2018, το Σέιμ ψήφισε ένα ψήφισμα που καθιέρωσε το 2019 ως «Έτος της Άννα Βαλεντινόβιτς».

Στις 12 Οκτωβρίου 2020, ο Πρόεδρος της Πολωνίας, Άντζεϊ Ντούντα, αποκάλυψε επίσημα ένα μνημείο αφιερωμένο στη Βαλεντινόβιτς στο Κίεβο της Ουκρανίας και είπε ότι είναι «σύμβολο του κινήματος της Αλληλεγγύης, μια γυναίκα που, μεταξύ όλων των ανδρών που ήταν εκεί εκείνη την εποχή, ήταν ένα στοιχείο που συνέβαλε στον γυναικείο τρόπο σκέψης για την Πολωνία και τις πολωνικές υποθέσεις».

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Μάικλ Σπόρερ, Solidarity: The Great Workers Strike of 1980, Lexington Books, 2012 
 Σουαβόμιρ Τσεντσιεκιέβιτς, Anna Solidarność, Zysk i S-ka, Πόζναν, 2010  
 Σάνα Πεν, Μυστικό αλληλεγγύης: Οι γυναίκες που νίκησαν τον κομμουνισμό στην Πολωνία, University of Michigan Press, 2005,
 Κρίστι Σ. Λονγκ, Όλοι αγωνιζόμαστε για την ελευθερία: Γυναίκες στο Κίνημα Αλληλεγγύης της Πολωνίας, Boulder, Colo .: Westview Press, 1996 
 Τόμας Γιάστρουν, Życie Anny Walentynowicz (Η ζωή της Άννα Βαλεντινόβιτς), Ανεξάρτητος Εκδοτικός Οίκος NOWA, 1985

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Who is Anna Walentynowicz?, ντοκιμαντέρ του Σίλκε Ρενέ Μάιερ (2002) (αγγλικά, γερμανικά)
 
 
 Give Us Back Anna Walentynowicz, 2014
 Where is the body of Smolensk crash victim and legendary Solidarity co-founder Anna Walentynowicz?, 13 Μαΐου 2014
 Anna Proletarian, short bio
 Don't Wait for Instructions: An Interview with Anna Walentynowicz, στην υπόγεια έκδοση Biuletyn Dolnośląski, no. 1 (59), Ιανουάριος 1985
 
 Interview with Anna Walentynowicz on the situation in Poland, Αύγουστος 1988
 Interview with Janusz Walentynowicz, ο γιος της Άννας Βαλεντινόβιτς, 25 Ιανουαρίου 25 2012
 
 Musimy się na nowo policzyć, ντοκιμαντέρ του Γκζέγκος Β. Τόμτσακ (2014) (πολωνικά)
 Statement of the conference Polska po XX latach 1989–2009 (Poland after XX years 1989–2009) organized by Anna Walentynowicz, 11 Δεκεμβρίου 11 2009, στο Σέιμ (πολωνικά)
 
 An Open Letter to the European Parliament, σχετικά με την ανάπτυξη της Αλληλεγγύης, υπογεγραμμένη από την Άννα Βαλεντινόβιτς, 2004. Motion for a resolution (taking note of the open letter), 2005
 An Open Letter to Lech Wałęsa, γραμμένο από την Άννα Βαλεντινόβιτς, 25 Σεπτεμβρίου 1995 (πολωνικά)
 Catalyst of Poland's Crisis, The New York Times, 21 Αυγούστου 1980; Firing of politically active worker set off Polish crisis, The Miami News, 21 Αυγούστου 1980
 Robotnik Wybrzeża (The Coastal Worker), εκδόσεις της υπόγειας εφημερίδας των Ελεύθερων Συνδικάτων της Ακτής στην οποία η Βαλεντινόβιτς ήταν συντάκτρια (πολωνικά)
 Szczera dyskusja nad antrykotem , το πρώτο άρθρο της Βαλεντινόβιτς στην υπόγεια εφημερίδαr Robotnik (Εργάτης), 1979, no. 38–39, σελ. 4 (πολωνικά)
 Website dedicated to Anna Walentynowicz, περιλαμβάνει κείμενο του βιβλίου της στα πολωνικά
 „Anna Solidarność". Anna Walentynowicz (1929–2010), άρθρο του Σουαβόμιρ Τσεντσκιέβιτς, Biuletyn IPN, no. 9–10 (118–119), Σεπτέμβριος–Οκτώβριος 2010 (πολωνικά)
 Exhibition Anna Walentynowicz. Legenda „Solidarności" 1929–2010 (πολωνικά)
 
 Solidarnosc – re-creating a legacy, το άρθρο έχει μια επιλογή πληροφοριών που σχετίζονται με την Άννα
 Polish news: Anna Walentynowicz Appeal
  και: Η Άννα Βαλεντινόβιτς δέχεται το Μετάλλιο Ελευθερίας Τρούμαν-Ρίγκαν
 

Πολωνοί συνδικαλιστές
Πολωνές δημοσιογράφοι
Ακτιβιστές για τα δικαιώματα των εργαζομένων
Πολωνοί αντιφρονούντες
Θύματα της αεροπορικής καταστροφής στο Σμολένσκ
Πολωνοί Ρωμαιοκαθολικοί
Πολωνοί ουκρανικής καταγωγής
Αποδέκτες του Σταυρού της Ελευθερίας και της Αλληλεγγύης
Σελίδες με πηγές CS1 στα Πολωνικά (pl)
Ακτιβιστές της Αλληλεγγύης (πολωνικό συνδικάτο)