Σαλβουταμόλη

Η σαλβουταμόλη, επίσης γνωστή ως αλβουτερόλη, διαθέσιμη στο εμπόριο ως Aerolin μεταξύ άλλων εμπορικών σημάτων, είναι φάρμακο που ανοίγει τους μεσαίους και μεγάλους αεραγωγούς στους πνεύμονες. Είναι ένα βραχείας δράσης αδρενεργικός αγωνιστής του υποδοχέα β2 ο οποίος λειτουργεί προκαλώντας χαλάρωση των αεραγωγών λείων μυών.  Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του άσθματος, συμπεριλαμβανομένων των προσβολών άσθματος, της βρογχοσυστολής που προκαλείται από την άσκηση και της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονικής νόσου (ΧΑΠ). Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία υψηλών επιπέδων καλίου στο αίμα. Η σαλβουταμόλη χρησιμοποιείται συνήθως με συσκευή εισπνοής ή νεφελοποιητή, αλλά διατίθεται επίσης σε χάπι, υγρό και ενδοφλέβιο διάλυμα. Η έναρξη της δράσης της εισπνεόμενης έκδοσης είναι συνήθως εντός 15 λεπτών και διαρκεί δύο έως έξι ώρες.

Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ταραχή, πονοκέφαλο, γρήγορο καρδιακό ρυθμό, ζάλη και αίσθημα άγχους. Σοβαρές παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν επιδείνωση του βρογχόσπασμου, ακανόνιστο καρδιακό παλμό και χαμηλά επίπεδα καλίου στο αίμα.  Μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, αλλά η ασφάλεια δεν είναι απολύτως σαφής. 

Η σαλβουταμόλη κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1966 στη Βρετανία και έγινε εμπορικά διαθέσιμη στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1969. Εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1982. Είναι στον κατάλογο των βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Η σαλβουταμόλη διατίθεται ως γενόσημο φάρμακο.  Το 2017, ήταν το δέκατο πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με περισσότερες από 50 εκατομμύρια συνταγές.

Ιατρικές χρήσεις 
Η σαλβουταμόλη χρησιμοποιείται συνήθως για τη θεραπεία του βρογχόσπασμου (οποιασδήποτε αιτίας - αλλεργικού άσθματος ή επαγόμενης από άσκηση), καθώς και χρόνιας αποφρακτικής πνευμονικής νόσου. Είναι επίσης ένα από τα πιο συνηθισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε συσκευές εισπνοής διάσωσης (βραχυπρόθεσμα βρογχοδιασταλτικά για την ανακούφιση των κρίσεων άσθματος). 

Ως β2 αγωνιστής, η σαλβουταμόλη χρησιμοποιείται επίσης στη μαιευτική. Η ενδοφλέβια σαλβουταμόλη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τοκολυτικό, για να χαλαρώσει τον λείο μυ της μήτρας για να καθυστερήσει τον πρόωρο τοκετό. Αν και προτιμάται έναντι παραγόντων όπως η ατοσιμπάνη και η ριτοδρίνη, ο ρόλος της έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από τον αποκλειστή διαύλων ασβεστίου νιφεδιπίνη, η οποία είναι πιο αποτελεσματική και καλύτερα ανεκτή. 

Η σαλβουταμόλη έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της οξείας υπερκαλιαιμίας, καθώς διεγείρει την εισροή καλίου στα κύτταρα, μειώνοντας έτσι το κάλιο στο αίμα.

Παρενέργειες 
Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι λεπτός τρόμος, άγχος, πονοκέφαλος, μυϊκές κράμπες, ξηροστομία και αίσθημα παλμών. Άλλα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ταχυκαρδία, αρρυθμία, έξαψη του δέρματος, ισχαιμία του μυοκαρδίου (σπάνια) και διαταραχές ύπνου και συμπεριφοράς.  Σπάνια εμφανίζονται, αλλά είναι σημαντικές, αλλεργικές αντιδράσεις με τη μορφή παράδοξων βρογχόσπασμων, κνίδωσης (κνίδωση), αγγειοοιδήματος, υπότασης και καταπληξίας. Υψηλές δόσεις ή παρατεταμένη χρήση μπορεί να προκαλέσουν υποκαλιαιμία, η οποία προκαλεί ανησυχία ειδικά σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια και σε άτομα που λαμβάνουν ορισμένα διουρητικά και παράγωγα ξανθίνης.

Φαρμακολογία 
Η τριτοταγής βουτυλομάδα στη σαλβουταμόλη την καθιστά πιο επιλεκτική για τους β 2 υποδοχείς, οι οποίοι είναι οι κυρίαρχοι υποδοχείς των βρογχικών λείων μυών. Η ενεργοποίηση αυτών των υποδοχέων προκαλεί την αδενυλυλκυκλάση να μετατρέψει το ΑΤΡ σε cAMP, ξεκινώντας τον καταρράκτη σηματοδότησης που τελειώνει με την αναστολή της φωσφορυλίωσης της μυοσίνης και τη μείωση της ενδοκυτταρικής συγκέντρωσης ιόντων ασβεστίου (η φωσφορυλίωση μυοσίνης και τα ιόντα ασβεστίου είναι απαραίτητα για συστολές των μυών). Η αύξηση του cAMP εμποδίζει επίσης τα φλεγμονώδη κύτταρα στον αεραγωγό, όπως τα βασεόφιλα, ηωσινόφιλα, και ειδικότερα μαστοκύτταρα, από το να απελευθερώσουν φλεγμονώδεις μεσολαβητές και κυτταροκίνες. Η σαλβουταμόλη και άλλοι αγωνιστές του υποδοχέα β 2 επίσης αυξάνουν την αγωγιμότητα των καναλιών ευαίσθητα σε ιόντα ασβεστίου και καλίου, οδηγώντας σε υπερπόλωση και χαλάρωση των βρογχικών λείων μυών. 

Η σαλβουταμόλη είτε διηθείται απευθείας από τα νεφρά είτε μεταβολίζεται πρώτα σε θειική 4'-Ο, η οποία εκκρίνεται στα ούρα.

Χημεία

Δομή και δραστηριότητα 

Η σαλβουταμόλη πωλείται ως ρακεμικό μείγμα. Το (R) - (-) - εναντιομερές (ονοματολογία CIP) εμφανίζεται στην εικόνα δεξιά (πάνω) και είναι υπεύθυνο για τη φαρμακολογική δραστηριότητα. Το (S) - (+) - εναντιομερές (κάτω) μπλοκάρει τις μεταβολικές οδούς που σχετίζονται με την αποβολή του και του φαρμακολογικά ενεργού εναντιομερούς (R). Ο βραδύτερος μεταβολισμός του (S) - (+) - εναντιομερούς έχει ως αποτέλεσμα να συσσωρεύεται στους πνεύμονες, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει υπερδραστικότητα και φλεγμονή των αεραγωγών. Η πιθανή συνταγοποίηση της μορφής R ως εναντιοκαθαρού φαρμάκου περιπλέκεται από το γεγονός ότι η στερεοχημεία δεν είναι σταθερή, αλλά μάλλον η ένωση υφίσταται ρακεμοποίηση εντός μερικών ημερών έως εβδομάδων, ανάλογα με το pΗ.

Ιστορία 
Η σαλβουταμόλη ανακαλύφθηκε το 1966, από μια ομάδα με επικεφαλής τον Ντέιβιντ Τζακ στο εργαστήριο Allen and Hanburys (θυγατρική της Glaxo) στο Γουέρ, Χαρτφορντσάιρ της Αγγλίας, και κυκλοφόρησε ως Ventolin το 1969. 

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Μονάχου του 1972 ήταν οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες όπου εφαρμόστηκαν μέτρα κατά του ντόπινγκ και εκείνη τη στιγμή οι αγωνιστές βήτα-2 θεωρήθηκαν διεγερτικοί με υψηλό κίνδυνο κατάχρησης για το ντόπινγκ. Η εισπνεόμενη σαλβουταμόλη απαγορεύτηκε σε αυτούς τους αγώνες αλλά από το 1986 επιτρέπεται (αλλά οι στοματικοί β-2 αγωνιστές όχι). Μετά από μια απότομη αύξηση του αριθμού των αθλητών που έλαβαν β-2 αγωνιστές για άσθμα στη δεκαετία του 1990, οι Ολυμπιακοί αθλητές υποχρεώθηκαν να προσκομίσουν αποδείξεις ότι είχαν άσθμα προκειμένου να τους επιτραπεί να χρησιμοποιούν εισπνεόμενους β-2 αγωνιστές. 

Τον Φεβρουάριο του 2020, η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ενέκρινε την πρώτη γενόσιμη θειική αλβουτερόλη (Albuterol Sulfate Inhalation Aerosol) για τη θεραπεία ή την πρόληψη του βρογχόσπασμου σε άτομα ηλικίας τεσσάρων ετών και άνω με αναστρέψιμη αποφρακτική νόσο των αεραγωγών και την πρόληψη βρογχόσπασμου που προκαλείται από άσκηση σε άτομα ηλικίας τεσσάρων ετών και άνω. Η FDA χορήγησε την έγκριση του γενικού αερολύματος εισπνοής θειικής αλβουτερόλης στην Perrigo Pharmaceutical Co.  

Τον Απρίλιο του 2020, η FDA ενέκρινε την πρώτη συσκευή με δοσομετρητή για τη θειική σαλβουταμόλη, 90 mcg/εισπνοή, για τη θεραπεία ή την πρόληψη του βρογχόσπασμου σε ασθενείς ηλικίας τεσσάρων ετών και άνω που έχουν αναστρέψιμη αποφρακτική νόσο των αεραγωγών ως η πρόληψη του βρογχόσπασμου που προκαλείται από την άσκηση σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα. Η FDA χορήγησε την έγκριση αυτού του γενικού αερολύματος εισπνοής θειικής αλβουτερόλης στην Cipla Limited.

Κτηνιατρική χρήση 
Η χαμηλή τοξικότητα της σαλβουταμόλης το καθιστά ασφαλές για άλλα ζώα και έτσι είναι το φάρμακο επιλογής για τη θεραπεία της οξείας απόφραξης των αεραγωγών στα περισσότερα είδη. Χρησιμοποιείται συνήθως για τη θεραπεία του βρογχόσπασμου ή του βήχα σε γάτες και σκύλους και χρησιμοποιείται ως βρογχοδιασταλτικό σε άλογα με επαναλαμβανόμενη απόφραξη των αεραγωγών. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τη θεραπεία ασθματικών γατών. 

Οι τοξικές επιδράσεις απαιτούν εξαιρετικά υψηλή δόση και οι περισσότερες υπερδοσολογίες οφείλονται σε σκύλους που μασούν και τρυπούν ένα φιαλίδιο εισπνευστήρα ή νεφελοποιητή.

Παραπομπές 

Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Φάρμακα που δρουν στο αναπνευστικό σύστημα
Φαινόλες
Άρθρα με αλλαγμένο αναγνωριστικό EBI
Αμίνες
Αλκοόλες