Τρίαινα

Η τρίαινα είναι λόγχη με τρία σκέλη. Χρησιμοποιείται ως ψαροντούφεκο και ιστορικά ως όπλο. 

Η τρίαινα ήταν το όπλο του Ποσειδώνα, Θεού της Θάλασσας στην κλασσική μυθολογία. Η τρίαινα κατά καιρούς εμφανίζεται στην κλασική τέχνη να κατέχεται από άλλες θαλάσσιες θεότητες, όπως Τρίτωνες, και τρίαινες απεικονίζονται επίσης στη μεσαιωνική εραλδική, μερικές φορές να κρατείται από Τρίτωνα. Στον Ινδουισμό είναι το όπλο του Σίβα, γνωστό ως «Τρίσουλα» (trishula, που στα σανσκριτικά σημαίνει «τρεις λόγχες»).

Μυθολογία και τέχνη

Ποσειδώνας 
Η τρίαινα συνδέεται με τον θεό της θάλασσας Ποσειδώνα και τον Ρωμαίο αντίστοιχό του Νεπτούνους. Το θεϊκό αυτό όργανο θεωρούνταν ότι είχε σφυρηλατηθεί από τους Κύκλωπες. Ο Ποσειδώνας χτύπησε ένα βράχο με την τρίαινά του, δημιουργώντας έτσι μια θάλασσα (ή πηγή αλμυρού νερού, που ονομάζεται Ερέχθειο) κοντά στην Ακρόπολη της Αθήνας . Σύμφωνα με ρωμαϊκές πηγές αντίστοιχα, ο Νεπτούνους χτύπησε τη γη με την τρίαινά του για να δημιουργήσει το πρώτο πολεμικό άλογο. 

Ο Ποσειδώνας, εκτός από θεός της θάλασσας, ήταν επίσης γνωστός ως «Γαιήοχος» καθώς πιστευόταν ότι προκαλεί σεισμούς . Ορισμένοι σχολιαστές προέκτειναν ότι τους προκαλούσε με την τρίαινα ενδεχομένως χτυπώντας την στη γη. 

Στο γλυπτό του καλλιτέχνη της Αναγέννησης Τζαν Μπερνίνι «Ποσειδώνας και Τρίτων (1622-1623), ο Ποσειδώνας εμφανίζεται με τρίαινα γυρισμένη προς τα κάτω και πιστεύεται πως αναπαριστά μια σκηνή από την Αινειάδα ή την Μεταμόρφωση του Οβίδιου, όπου ηρεμεί τα κύματα για να βοηθήσει τα πλοία του Αινεία.

Άλλες θαλάσσιες θεότητες 
Στην μεταγενέστερη ελληνική και ρωμαϊκή τέχνη και λογοτεχνία, απεικονίστηκαν και άλλες θεότητες και συνοδοί τους κρατώντας τρίαινα. 

Η σύζυγος του Ποσειδώνα, Αμφιτρίτη, συχνά αναγνωρίζεται από κάποια θαλάσσια  χαρακτηριστικά εκτός της τρίαινας, την οποία δεν μεταφέρει ποτέ σύμφωνα με μερικούς μελετητές, αν και άλλοι σχολιαστές διαφωνούν . 

Όσον αφορά την πομπή των όντων που ακολουθούν τις θαλάσσιες θεότητες (τον θαλάσσιο θίασο), οι Τρίτωνες μπορεί να εμφανίζονται να φέρουν τρίαινες. Ομοίως, ο ἅλιος γέρων και ο θεός Νηρέας, που είναι αμφίβιοι, εμφανίζονται με τρίαινες. Οι Τρίτωνες και οι άλλοι αμφίβιοι και οι Νηρηίδες μπορεί επίσης να φέρουν πηδάλια, κουπιά, ψάρια ή δελφίνια. 

Ο Ωκεανός κανονικά δεν φέρει τρίαινα, διακρίνεται έτσι εύκολα από τον Ποσειδώνα. Υπάρχει όμως συσχέτιση των δύο θεοτήτων στη ρωμανικο-βρετανική εικονογραφία, ενώ υπάρχουν και παραδείγματα όπου ο Ωκεανός με δαγκάνα κάβουρα ως κεφαλή, φέρει επίσης τρίαινα.   Ωκεανός που κρατά τρίαινα έχει βρεθεί και σε Ρωμανο-Βρετανικά νομίσματα . 

Έρωτες-βρέφη έχουν επίσης απεικονιστεί κάποιες κρατώντας μικρές τρίαινες . 

Τρίαινα σαν κρεμαστό κόσμημα σε δελφίνι έχει απεικονιστεί στη ρωμαϊκή μωσαϊκή τέχνη .

Ινδουιστική μυθολογία 
Στον ινδουισμό η τρίαινα (trishula), που στα σανσκριτικά σημαίνει «τρεις λόγχες», σχετίζεται με τον θεό Σίβα καθώς είναι το όπλο που χρησιμοποιεί για να επαναφέρει την τάξη. Οι τρεις λόγχες της τρίαινας συμβολίζουν τις τρεις ποιότητες του Σίβα και κατ' επέκταση του συμπαντικού δυναμισμού: τη δημιουργία (σατβίκ, sāttvika), την επιβίωση (ρατζασίκ, rājasika), την καταστροφή (ταμασίκ, tāmasika). Επίσης, συμβολίζουν τις τρεις όψεις του χρόνου (παρελθόν, παρόν, μέλλον) καθώς και τα τρία μονοπάτια της αυτοπραγμάτωσης (θέληση, δράση, αφοσίωση). Εκτός από τον Σίβα, η τρίαινα σχετίζεται με τη θεά Ντούργκα και τον θεό Γκανέσα. 

Εμφανίζεται ως όπλο στην απεικόνιση του Χάνουμαν (Hanuman) στο έπος της Ραμαγιάνα.

Διάφορα 
Στον θρησκευτικό Ταοϊσμό, η τρίαινα αντιπροσωπεύει τη Ταοϊστική Τριάδα, τα «Τρία Αγνά». Στις ταοϊστικές τελετουργίες χρησιμοποιείται ένα τριπλό κουδούνι για να προσκαλέσει την παρουσία των θεοτήτων και να καλέσει πνεύματα, καθώς η τρίαινα σημαίνει την υψηλότερη εξουσία του Ουρανού. 

Με ένα τριπλό πηρούνι συνήθιζαν οι Εβραίοι ιερείς (Kohanim) να παίρνουν τις μερίδες των προσφορών τους.

Κλασικές χρήσεις

Αλιεία 
Στην Αρχαία Ελλάδα, η τρίαινα χρησιμοποιούνταν ως καμάκι για πιάσιμο μεγάλων ψαριών, κυρίως αλιεία τόνου.

Μάχη 
Στην Αρχαία Ρώμη οι τρίαινες ( ή ) χρησιμοποιούνταν από έναν τύπο μονομάχου που ονομαζόταν retiarius ή «καθαρός μαχητής». Αυτός τίθονταν παραδοσιακά εναντίον ενός σεκούτορα, έριχνε δίχτυ για να τυλίξει τον αντίπαλό του και στη συνέχεια χρησιμοποιούσε την τρίαινα για να τον σκοτώσει .

Εραλδική 
Στην εραλδική του Ηνωμένου Βασιλείου, η τρίαινα κρατιέται συχνά από κάποιον χαρακτήρα που προσδιορίζεται είτε ως Ποσειδώνας είτε ως ένα Τρίτων   ή γοργόνα . 

Τρίαινα που κρατείται από ένα χέρι απεικονίζεται σε κάποια οικόσημα.

Σύγχρονες χρήσεις 

 Ψαροντούφεκο 

Τρίαινες χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη αλιεία συνήθως έχουν αγκαθωτά δόντια, τα οποία παγιδεύουν σφιχτά το ψάρι. Στις νότιες και τις μεσοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, το gigging χρησιμοποιείται για τη συγκομιδή μικρών ψαριών, βουβαλοβατράχων, καλαμαριών και πολλών άλλων ειδών ψαριών. 

 Γεωργία 

Η τρίαινα έχει χρησιμοποιηθεί από αγρότες για την απομάκρυνση φύλλων, σπόρων και μπουμπουκιών από τα στελέχη των φυτών, όπως το λινάρι και η κάνναβη .   

 Πολεμικές τέχνες 

Η τρίαινα, γνωστή ως dangpa, χρησιμοποιείται ως όπλο σε κορεατικές πολεμικές τέχνες του 17ου και 18ου αιώνα.

Σύγχρονος συμβολισμός 
Το σήμα του πλανήτη Ποσειδώνα, το οποίο παραπέμπει στην τρίαινα, χρησιμοποιείται στην αστρονομία και την αστρολογία.

Πολιτική 

Η τρίαινα χρησιμοποιείται:

 Στο εθνόσημο της Ουκρανίας που υιοθετήθηκε το 1918 (σε μια παραλλαγή μεσαιωνικού εμβλήματος το οποίο κατά πάσα πιθανότητα απεικόνιζε ένα γεράκι στον ουρανό, όπως το Έμβλημα της Σταράγια Λάντογκα) 
 Στο εθνικό έμβλημα στη σημαία του Μπαρμπάντος . 
 Στις «πιρούνες της οργής του λαού», που υιοθετήθηκε από τη Ρωσική αντι-σοβιετική επαναστατική οργάνωση, την Εθνική Συμμαχία Ρώσων Σοσιαλιστών (NTS). 
 Στην Britannia, την προσωποποίηση της Μεγάλης Βρετανίας . 
 Στο εκλογικό σύμβολο του Κομμουνιστικού Κόμματος του Νεπάλ (Ενωτικό Μαρξιστικό)

Βοτανική ονοματολογία 
Ορισμένες δομές στον βιολογικό κόσμο περιγράφονται ως τρίαινες στην εμφάνιση. Από τουλάχιστον το τέλος του 19ου αιώνα, το σχήμα της τρίαινας εφαρμόστηκε σε ορισμένα βοτανικά σχήματα: για παράδειγμα, ορισμένο είδος ορχιδέας περιγραφόταν σε πρώιμα βοτανικά έργα ότι έχει τρισδιάστατα χείλη . Επιπλέον, στην τρέχουσα βοτανική βιβλιογραφία, ορισμένοι βραχίονες δηλώνονται ότι έχουν σχήμα τρίαινας (π.χ. έλατο Douglas).

Εικόνες

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
  

 ; 

 

Όπλα
Εργαλεία χειρός