Τρανεξαμικό οξύ

Το τρανεξαμικό οξύ (TXA) είναι φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία ή την πρόληψη της υπερβολικής απώλειας αίματος από σοβαρό τραύμα, αιμορραγία μετά τον τοκετό, χειρουργική επέμβαση, αφαίρεση δοντιών, ρινορραγίες και μηνορραγία. Χρησιμοποιείται επίσης στο κληρονομικό αγγειοοίδημα. Λαμβάνεται είτε από το στόμα είτε με ένεση σε φλέβα.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σπάνιες. Μερικά περιλαμβάνουν αλλαγές στην έγχρωμη όραση, θρόμβους αίματος και αλλεργικές αντιδράσεις.  Συνιστάται μεγαλύτερη προσοχή σε άτομα με νεφρική νόσο.  Το τρανεξαμικό οξύ φαίνεται να είναι ασφαλές για χρήση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Το τρανεξαμικό οξύ ανήκει στην οικογένεια των αντιινωδολυτικών φαρμάκων.

Το τρανεξαμικό οξύ κατασκευάστηκε για πρώτη φορά το 1962 από Ιάπωνες ερευνητές Σοσούκε και Ουτάκο Οκαμότο. Συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Το τρανεξαμικό οξύ διατίθεται ως γενόσημο φάρμακο.

Ιατρικές χρήσεις 

Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται συχνά μετά από σοβαρό τραύμα. Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται για την πρόληψη και τη θεραπεία της απώλειας αίματος σε διάφορες καταστάσεις, όπως οδοντικές επεμβάσεις σε άτομο με αιμοφιλία, βαριά εμμηνορροϊκή αιμορραγία και χειρουργικές επεμβάσεις με υψηλό κίνδυνο απώλειας αίματος.

Τραύμα 
Το τρανεξαμικό οξύ έχει βρεθεί ότι μειώνει τον κίνδυνο θανάτου σε άτομα που έχουν σημαντική αιμορραγία λόγω τραύματος. Το κύριο όφελος είναι εάν ληφθεί εντός των πρώτων τριών ωρών. Έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το θάνατο λόγω οποιασδήποτε αιτίας και του θανάτου λόγω αιμορραγίας. Περαιτέρω μελέτες αξιολογούν την επίδραση του τρανεξαμικού οξέος σε μεμονωμένο εγκεφαλικό τραυματισμό. Δεδομένου ότι χορηγείται εντός τριών ωρών από τον τραυματισμό στο κεφάλι μειώνει επίσης τον κίνδυνο θανάτου.

Κολπική αιμορραγία 
Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της βαριάς εμμηνορροϊκής αιμορραγίας. Όταν λαμβάνεται από το στόμα, αντιμετωπίζει με ασφάλεια και αποτελεσματικά την τακτική συχνή εμμηνορροϊκή αιμορραγία και βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Μια άλλη μελέτη έδειξε ότι η δόση δεν χρειάζεται να προσαρμοστεί σε γυναίκες ηλικίας 12 έως 16 ετών. 

Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται μετά τον τοκετό για τη μείωση της αιμορραγίας, συχνά με οξυτοκίνη. Ο θάνατος λόγω αιμορραγίας μετά τον τοκετό μειώθηκε σε γυναίκες που έλαβαν τρανεξαμικό οξύ.

Χειρουργείο 

 Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται στην ορθοπεδική χειρουργική επέμβαση για τη μείωση της απώλειας αίματος, στο βαθμό που μειώνει ή εξαλείφει εντελώς την ανάγκη για περιεγχειρητική συλλογή αίματος. Έχει αποδεδειγμένη αξία στην εκκαθάριση του πεδίου της χειρουργικής επέμβασης και στη μείωση της απώλειας αίματος όταν χορηγείται πριν ή μετά τη χειρουργική επέμβαση. Η παροχέτευση και ο αριθμός των μεταγγίσεων μειώνονται.
 Στη χειρουργική επιδιόρθωση της κρανιοσύνθεσης στα παιδιά μειώνει την ανάγκη για μεταγγίσεις αίματος.
 Στη χειρουργική επέμβαση της σπονδυλικής στήλης (π.χ. σκολίωση ), διόρθωση της οπίσθιας σπονδυλικής σύντηξης με χρήση οργάνων, για την πρόληψη της υπερβολικής απώλειας αίματος.
 Στην καρδιοχειρουργική, τόσο με όσο και χωρίς καρδιοπνευμονική παράκαμψη (π.χ. χειρουργική επέμβαση παράκαμψης στεφανιαίας αρτηρίας), χρησιμοποιείται για την πρόληψη της υπερβολικής απώλειας αίματος. 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το τρανεξαμικό οξύ έχει εγκριθεί από το FDA για βραχυπρόθεσμη χρήση σε άτομα με σοβαρές αιμορραγικές διαταραχές που πρόκειται να υποβληθούν σε οδοντική χειρουργική επέμβαση. Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται για μικρό χρονικό διάστημα πριν και μετά τη χειρουργική επέμβαση για να αποφευχθεί η απώλεια αίματος και να μειωθεί η ανάγκη για μεταγγίσεις αίματος.

Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται στην οδοντιατρική με τη μορφή στοματικού διαλύματος 5% μετά από εκχυλίσεις ή χειρουργική επέμβαση σε ασθενείς με παρατεταμένο χρόνο αιμορραγίας. π.χ. από επίκτητες ή κληρονομικές διαταραχές.

Αιματολογία 
Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να υποστηρίζουν τη συνήθη χρήση του τρανεξαμικού οξέος για την πρόληψη αιμορραγίας σε άτομα με καρκίνο του αίματος. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές κλινικές δοκιμές που αξιολογούν αυτήν τη στιγμή τη χρήση του τρανεξαμικού οξέος.  Για άτομα με κληρονομικές διαταραχές αιμορραγίας (π.χ. ασθένεια von Willebrand ), συχνά χορηγείται τρανεξαμικό οξύ. Συνιστάται επίσης σε άτομα με επίκτητες αιμορραγικές διαταραχές (π.χ., άμεσα δρώντα από του στόματος αντιπηκτικά (DOACs)) για τη θεραπεία σοβαρής αιμορραγίας.

Η χρήση τρανεξαμικού οξέος, που εφαρμόζεται απευθείας στην περιοχή που αιμορραγεί ή λαμβάνεται από το στόμα, φαίνεται χρήσιμη για τη θεραπεία της αιμορραγίας της μύτης σε σύγκριση με τον σκέτο επιπωματισμό της μύτης. Μειώνει τον κίνδυνο επανεμφανίσεως εντός 10 ημερών.

Άλλες χρήσεις 

 Τα προσωρινά στοιχεία υποστηρίζουν τη χρήση τρανεξαμικού οξέος στην αιμόπτυση.
 Στο κληρονομικό αγγειοοίδημα 
 Σε κληρονομική αιμορραγική τηλαγγειεκτασία - Το τρανεξαμικό οξύ έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη συχνότητα της επίσταξης σε ασθενείς που υποφέρουν από σοβαρά και συχνά επεισόδια ρινορραγίας από κληρονομική αιμορραγική τελαγγειεκτασία.
 Στο μέλασμα - το τρανεξαμικό οξύ μερικές φορές χρησιμοποιείται στη λεύκανση του δέρματος ως τοπικός παράγοντας, εγχέεται σε μια βλάβη ή λαμβάνεται από το στόμα, μόνο του και ως συμπλήρωμα της θεραπείας με λέιζερ. Από το 2017 η ασφάλειά του φαινόταν λογική, αλλά η αποτελεσματικότητά του για αυτόν τον σκοπό ήταν αβέβαιη, επειδή δεν υπήρξαν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες μεγάλης κλίμακας ούτε μακροχρόνιες μελέτες παρακολούθησης.
 Στο ύφαιμα - το τρανεξαμικό οξύ έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στη μείωση του κινδύνου δευτερογενών αιμορραγικών αποτελεσμάτων σε άτομα με τραυματικό ύφαιμα.

Αντενδείξεις 

 Αλλεργία στο τρανεξαμικό οξύ
 Ιστορικό επιληπτικών κρίσεων
 Ιστορικό φλεβικού ή αρτηριακού θρομβοεμβολισμού ή ενεργού θρομβοεμβολικής νόσου
 Σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία λόγω συσσώρευσης του φαρμάκου, απαιτείται προσαρμογή της δόσης σε ήπια ή μέτρια νεφρική δυσλειτουργία

Παρενέργειες 
Οι παρενέργειες είναι σπάνιες. Μερικές περιλαμβάνουν αλλαγές στην έγχρωμη όραση, θρόμβους αίματος και αλλεργικές αντιδράσεις. 

Οι θρόμβοι αίματος μπορεί να περιλαμβάνουν φλεβικό θρομβοεμβολισμό (εν των βάθει φλεβοθρόμβωση και πνευμονική εμβολή ), αναφυλαξία. Αυτές οι σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες αναφέρθηκαν στην εμπειρία μετά την κυκλοφορία και η συχνότητά τους δεν μπορεί να προσδιοριστεί.  Παρά τον τρόπο δράσης, μεγάλες μελέτες σχετικά με τη χρήση τρανεξαμικού οξέος δεν έχουν δείξει αύξηση του κινδύνου φλεβικής ή αρτηριακής θρόμβωσης.

Ειδικοί πληθυσμοί 

 Το τρανεξαμικό οξύ κατηγοριοποιείται ως κατηγορία εγκυμοσύνης Β. Δεν έχει βρεθεί βλάβη σε μελέτες σε ζώα.
 Μικρές ποσότητες εμφανίζονται στο μητρικό γάλα εάν ληφθούν κατά τη γαλουχία.  Εάν απαιτείται για άλλους λόγους, ο θηλασμός μπορεί να συνεχιστεί.
 Σε νεφρική δυσλειτουργία, το τρανεξαμικό οξύ δεν έχει μελετηθεί επαρκών. Ωστόσο, λόγω του γεγονότος ότι εκκρίνεται 95% αμετάβλητο στα ούρα, θα πρέπει να προσαρμόζεται η δόση σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία. 
 Σε ηπατική δυσλειτουργία, δεν απαιτείται αλλαγή της δόσης, καθώς μόνο μια μικρή ποσότητα του φαρμάκου μεταβολίζεται μέσω του ήπατος.

Μηχανισμός δράσης 
Το τρανεξαμικό οξύ είναι συνθετικό ανάλογο της αμινοξέος λυσίνης. Χρησιμεύει ως αντι-ινωδολυτικό δεσμεύοντας αντιστρεπτά τέσσερις έως πέντε θέσεις υποδοχέων λυσίνης στο πλασμινογόνο. Αυτό μειώνει τη μετατροπή του πλασμινογόνου σε πλασμίνη, αποτρέποντας την αποικοδόμηση ινώδους και διατηρώντας το πλαίσιο της δομής μήτρας ινώδους. Το τρανεξαμικό οξύ έχει περίπου οκτώ φορές την αντι-ινωδολυτική δράση ενός παλαιότερου αναλόγου, του ε-αμινοκαπροϊκού οξέος. Το τρανεξαμικό οξύ αναστέλλει επίσης άμεσα τη δραστηριότητα της πλασμίνης με ασθενή ισχύ (IC50 = 87 mM), και μπορεί να αποκλείσει την ενεργή θέση του ενεργοποιητή πλασμινογόνου ουροκινάσης (uPA) με υψηλή ειδικότητα (Ki = 2 mM) μεταξύ όλων των πρωτεασών σερίνης.

Παραπομπές 

Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Ιατρική των μεταγγίσεων
Αμινοξέα
Φάρμακα που δρουν στο αίμα και στα αιμοποιητικά όργανα