Θανατική ποινή στη Λευκορωσία

Η θανατική ποινή είναι νόμιμη ποινή στη Λευκορωσία. Τουλάχιστον τέσσερις εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν στη χώρα το 2018. 

Η θανατική ποινή αποτελεί μέρος του νομικού συστήματος της χώρας από τότε που απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Σοβιετική Ένωση, στις 26 Δεκεμβρίου 1991. Το ισχύον σύνταγμα προβλέπει αυτήν την τιμωρία για «σοβαρά εγκλήματα». Επόμενοι νόμοι έχουν αποσαφηνίσει τα συγκεκριμένα εγκλήματα για τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί η θανατική ποινή. Συγκεκριμένα, η θανατική ποινή μπορεί να επιβληθεί για εγκλήματα που διαπράττονται κατά του κράτους ή κατά ατόμων. Μερικά μη βίαια εγκλήματα μπορούν επίσης να τιμωρηθούν με θάνατο. Από το 2021, η Λευκορωσία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη που συνεχίζει να επιβάλλει τη θανατική ποινή. 

Μετά από δημοψήφισμα για το θέμα, η κυβέρνηση της Λευκορωσίας έλαβε μέτρα για να αλλάξει τον τρόπο επιβολής και εκτέλεσης της θανατικής ποινής. Διεθνείς οργανισμοί, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, έχουν επικρίνει τις μεθόδους που χρησιμοποιεί η Λευκορωσία κατά την εκτέλεση της θανατικής ποινής. Η χρήση της θανατικής ποινής είναι ένας παράγοντας που κρατά τη χώρα έξω από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Νομοθεσία 
Η θανατική ποινή προβλέπεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος της Λευκορωσίας.

Σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας, η θανατική ποινή μπορεί να επιβληθεί για τις ακόλουθες πράξεις:

 Έναρξη ή διεξαγωγή επιθετικού πολέμου (Άρθρο 122, Μέρος 2)
 Δολοφονία εκπροσώπου ξένου κράτους ή διεθνούς οργανισμού για πρόκληση διεθνών επιπλοκών ή πολέμου (άρθρο 124, μέρος 2)
 Διεθνής τρομοκρατία (άρθρο 126)
 Γενοκτονία (άρθρο 127)
 Εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (άρθρο 128)
 Χρήση όπλων μαζικής καταστροφής στο πλαίσιο διεθνών συνθηκών της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας (άρθρο 134)
 Δολοφονία που διαπράττεται υπό επιβαρυντικές περιστάσεις (άρθρο 139, μέρος 2)
 Τρομοκρατία (άρθρο 289, μέρος 3)
 Προδοσία που συνδέεται με δολοφονία (άρθρο 356, μέρος 2)
 Συνωμοσία για απόκτηση της κρατικής εξουσίας (Άρθρο 357, Μέρος 3)
 Σαμποτάζ (Άρθρο 360, Μέρος 2)
 Δολοφονία αστυνομικού (άρθρο 362) 

Οι περισσότερες από τις καταδίκες θανατικής ποινής αφορούν δολοφονία που διαπράττεται υπό επιβαρυντικές περιστάσεις.  Οι σχετικές δικαστικές διαδικασίες πρέπει να περιλαμβάνουν «συλλογική εκτίμηση» από έναν δικαστή και δύο αξιολογητές. Οι αξιολογητές του Λαού επιλέγονται από το κοινό, παρόμοια με το σύστημα ενόρκων. 

Με την πάροδο των ετών, ο αριθμός των αδικημάτων που είναι επιλέξιμα για τη θανατική ποινή και ο τύπος των αντίστοιχων καταδίκων έχει μειωθεί. Το 1993, τέσσερα οικονομικά εγκλήματα που θα είχαν καταλήξει σε θανατικές ποινές κατά τη διάρκεια της σοβιετικής εποχής, αφαιρέθηκαν από τον κατάλογο των αδικημάτων με ψήφο του κοινοβουλίου και αντικαταστάθηκαν από ποινές φυλάκισης χωρίς απαλλαγή. Αν και ο συνολικός αριθμός κατηγοριών εγκλημάτων που πληρούν τις προϋποθέσεις για θανατική ποινή μειώθηκε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το προεδρικό διάταγμα υπ αριθ. 21, που εκδόθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1997, πρόσθεσε την «τρομοκρατία» στον κατάλογο των αδικημάτων.  Όταν ενημερώθηκε ο Ποινικός Κώδικας το 1999, ο αριθμός των παραβατικών πράξεων μειώθηκε περαιτέρω. Η μείωση αυτή υποβοηθήθηκε με την καθιέρωση ισόβιας κάθειρξης τον Δεκέμβριο του 1997.

Από την 1η Μαρτίου 1994, οι γυναίκες δεν είναι επιλέξιμες για θανατική ποινή. Επίσης, άτομα που ήταν κάτω των 18 ετών κατά τη στιγμή του εγκλήματος ή άνω των 65 ετών κατά την καταδίκη τους έχουν απαλλαγεί από τη θανατική ποινή από τον Ιανουάριο του 2001.  Άτομα που είναι ψυχικά άρρωστα μπορούν να μετατρέψουν τη θανατική ποινή τους.  Σύμφωνα με το άρθρο 84 του Συντάγματος, ο πρόεδρος της χώρας "μπορεί να χορηγεί χάρη σε καταδικασμένους πολίτες". Από τις 30 Ιουνίου 2003 έως τις 30 Ιουνίου 2005, ο πρόεδρος Αλεξάντερ Λουκασένκο παραχώρησε δύο χάρες σε καταδικασθέντες σε θάνατο, ενώ απέρριψε ένα αντίστοιχο αίτημα.

Το 2000, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης καταδικάζει με τον πιο έντονο τρόπο τις εκτελέσεις στη Λευκορωσία και αποδοκιμάζει το γεγονός ότι η Λευκορωσία είναι σήμερα η μόνη χώρα στην Ευρώπη όπου επιβάλλεται η θανατική ποινή και, επιπλέον, εφαρμόζεται τακτικά και ευρέως. 

Η Λευκορωσία είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που πραγματοποίησε εκτελέσεις κατά τον 21ο αιώνα. Τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου πρότειναν το 2001 την κατάργηση της θανατικής ποινής από τη Λευκορωσία, προτού υποβάλει αίτηση για ένταξη στο Συμβούλιο.  Η Λευκορωσία (ως Λευκορωσική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία) υπέγραψε το διεθνές σύμφωνο για τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα το 1973 Αυτή η σύμβαση, ωστόσο, δεν καταργεί τη θανατική ποινή, αλλά επιβάλλει ορισμένους όρους στην εφαρμογή και τη χρήση της.

Μέθοδος 
Πριν από την εκτέλεση, όλοι οι κρατούμενοι που έχουν καταδικαστεί σε θανατική ποινή μεταφέρονται στο Κέντρο Κράτησης Νο. 1 (СИЗО ή SIZO Νο. 1), στην πρωτεύουσα της χώρας Μινσκ. Η μέθοδος που χρησιμοποιείται για την εκτέλεση της πρότασης είναι η εκτέλεση με πυροβολισμό.  Ο εκτελεστής είναι μέλος της «επιτροπής εκτέλεσης ποινών», η οποία επιλέγει επίσης την περιοχή όπου θα πραγματοποιηθεί η εκτέλεση.  Σύμφωνα με το βιβλίο Το εκτελεστικό απόσμασμα του Όλεγκ Αλκάγιεφ (Олег Алкаев), την ημέρα της εκτέλεσης, ο κατάδικος μεταφέρεται σε μυστική τοποθεσία όπου του ανακοινώνεται από τους αξιωματούχους ότι όλες οι προσφυγές έχουν απορριφθεί. Στη συνέχεια, κλείνονται τα μάτια του καταδίκου, ο οποίος μεταφέρεται σε ένα κοντινό δωμάτιο, όπου δύο υπάλληλοι τον βάζουν να γονατίσει. Ο εκτελεστής πυροβολεί στη συνέχεια τον κατάδικο στο πίσω μέρος του κεφαλιού του με ένα πιστόλι PB-9. Σύμφωνα με τον Αλκάγιεφ, "όλη η διαδικασία, ξεκινώντας από την ανακοίνωση σχετικά με τις απορρίψεις και τελειώνοντας με τον πυροβολισμό, δεν διαρκεί περισσότερο από δύο λεπτά". 

Μετά την εκτέλεση της ποινής, ένας γιατρός της φυλακής και άλλοι αξιωματούχοι πιστοποιούν ότι η ποινή έχει εκτελεστεί και εκπονείται το πιστοποιητικό θανάτου. Τα πτώματα των καταδικασθέντων θάβονται κρυφά και η οικογένεια ειδοποιείται ότι έχει πραγματοποιηθεί η εκτέλεση.  Ο Όλεγκ Αλκάγιεφ, που ήταν διευθυντής του SIZO No. 1, ανέφερε ότι περίπου πραγματοποιήθηκαν 130 εκτελέσεις στη φυλακή μεταξύ του Δεκεμβρίου 1996 και του Μαΐου 2001, όταν έφυγε από τη Λευκορωσία για να ζήσει εξόριστος στο Βερολίνο της Γερμανίας. 

Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών εξέδωσε την ακόλουθη γνωμοδότηση σχετικά με τη διαδικασία εκτέλεσης στη Λευκορωσία, μετά από αίτημα της μητέρας του φυλακισμένου, Αντόν Μπονταρένκο, στην Επιτροπή για να σώσει τη ζωή του γιου της: [η διαδικασία οδηγεί] τις οικογένειες σε κατάσταση αβεβαιότητας και ψυχικής αγωνίας… κατά παράβαση του άρθρου 7 του Συμφώνου [απαγόρευση βασανιστηρίων ή σκληρής, απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας]".

Αριθμός εκτελέσεων 
Ακολουθεί μια πρόχειρη εκτίμηση του αριθμού των εκτελέσεων που πραγματοποιήθηκαν από το 1985, σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών της Λευκορωσίας:

 1985 - 21 - Λευκορωσική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία
 1986 - 10
 1987 - 12
 1988 - 12
 1989 - 5
 1990 - 20
 1991 - 14
 1992 - 24
 1993 - 20
 1994 - 24
 1995 - 46
 1997 - 46
 1998 - 47
 1999 - 13
 2000 - 4
 2001 - 7 
 2007 - τουλάχιστον μία
 2008 - τουλάχιστον τέσσερις
 2009 - 0
 2010 - 2
 2011 - 2 
 2012 - 1
 2013 - 3
 2014 - 3 
 2015 - 0
 2016 - 4 
 2017 - 2  
 2018 - 4  
 2019 - 2

Ο ακριβής αριθμός των ατόμων που εκτελέστηκαν στη Λευκορωσία δεν είναι γνωστός, καθώς τα τελευταία έγγραφα που κυκλοφόρησε η κυβέρνηση της Λευκορωσίας ήταν το 2006.  Επιπλέον, άλλες πηγές, ιδίως η BelaPAN, έχουν δημοσιεύσει κάπως διαφορετικά δεδομένα. Η BelaPAN, συντομογραφία για το "Беларускае прыватнае агентства навiн" (Ιδιωτικό Λευκορωσικό Πρακτορείο Ειδήσεων), έχει καταγράψει 278 εκτελέσεις από το 1992 έως το 2010 με δύο επιπλέον άνδρες καταδικασμένους σε θανατική ποινή τον Σεπτέμβριο του 2010.  Κάποιες από τις πρακτικές του υπουργείου, όπως η μη αποκάλυψη των τάφων των εκτελεσθέντων, αποτελούν παραβίαση του πρωτοκόλλου του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη.

Κοινή γνώμη 
Σε δημοψήφισμα του 1996, μία από τις επτά ερωτήσεις που τέθηκαν αφορούσε την κατάργηση της θανατικής ποινής. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα αυτού του δημοψηφίσματος, το 80,44% των Λευκορώσων ήταν κατά της κατάργησης.  Ωστόσο, κατά τη στιγμή του δημοψηφίσματος, η μακρύτερη διαθέσιμη ποινή φυλάκισης ήταν 15 χρόνια. Από τότε έχει θεσπιστεί ποινή ισόβιας φυλάκισης (τον Δεκέμβριο του 1997). Δεν υπήρξαν πιο πρόσφατες έρευνες, για να καθοριστεί εάν η αλλαγή στη μέγιστη ποινή φυλάκισης επηρέασε την κοινή γνώμη στο θέμα της θανατικής ποινής.

Πιο πρόσφατα, μια ειδική κοινοβουλευτική ομάδα εργασίας ανακοίνωσε σχέδια για τη διεξαγωγή δημοσκόπησης. Το Κέντρο Ενημέρωσης και Αναλύσεων δημοσίευσε στην έκθεσή του τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης που έδειξε ότι μόνο το 4,5% των ερωτηθέντων ήταν εναντίον της θανατικής ποινής σε κάθε περίπτωση, ενώ το 79,5% από αυτούς θεωρεί τη θανατική ποινή κατάλληλη τιμωρία για τουλάχιστον ορισμένα σοβαρά εγκλήματα και το 10% περίπου είχε δυσκολία να απαντήσει σε αυτές τις ερωτήσεις ή δεν εξέφρασε γνώμη. 

Έχουν ληφθεί αρκετά μέτρα για τη μείωση της επιβολής της θανατικής ποινής στη Λευκορωσία. Με το νόμο της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας της 31ης Δεκεμβρίου 1997 προστέθηκε το άρθρο 22, το οποίο προβλέπει «φυλάκιση για όλη τη διάρκεια ζωής (ισόβια κάθειρξη) ως εναλλακτική λύση αντί της θανατικής ποινής». Η θανατική ποινή έκτοτε περιορίστηκε επίσης στους άνδρες ηλικίας από 18 έως 65 ετών.

Δικαστικές υποθέσεις 
Στις 11 Μαρτίου 2004, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δύο άρθρα του Ποινικού Κώδικα ήταν ασυμβίβαστα με το Σύνταγμα της Λευκορωσίας. Το δικαστήριο δήλωσε ότι είτε ο πρόεδρος είτε η εθνοσυνέλευση θα μπορούσαν να αποφασίσουν την αναστολή ή την πλήρη κατάργηση της θανατικής ποινής. Στη συνέχεια, τον Οκτώβριο του 2005, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα που δηλώνει ότι η συνεχιζόμενη χρήση της θανατικής ποινής είναι προσωρινή.

Παραπομπές 

Θανατική ποινή ανά χώρα