Χιερόνυμους Φράνκεν ΙΙ

Ο Χιερόνυμους Φράνκεν ΙΙ ή Χιερόνυμους Φράνκεν ο νεότερος (Hieronymus Francken the Younger ή Hieronymus II ( Αμβέρσα, 1578 – Αμβέρσα, 1623) ήταν Φλαμανδός ζωγράφος και ένα από τα πιο εξέχοντα μέλη της μεγάλης οικογένειας καλλιτεχνών Φράνκεν. Μαζί με τον αδερφό του Φρανς Φράνκεν τον νεότερο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων ειδών στη φλαμανδική τέχνη στις αρχές του 17ου αιώνα.

Βίος 

Ο Χιερόνυμους Φράνκεν ο νεότερος ήταν γιος της Ελίσαμπετ Μέρτενς (Elisabeth Mertens) και του Φρανς Φράνκεν του πρεβύτερου. Ο πατέρας του ήταν ζωγράφος που γεννήθηκε στο Χέρενταλς (Herentals) και είχε μετακομίσει με τον ζωγράφο  πατέρα του στην Αμβέρσα. Εκεί είχε γίνει ένας από τους κύριους ζωγράφους κατά τη διάρκεια της Αντιμεταρρύθμισης . Ο Χιερόνυμους είχε τρία αδέλφια που ήταν ζωγράφοι: τον Τόμας, τον Φρανς Β΄ και τον Αμπρόσιους Φράνκεν ΙΙ .

Ο Χιερόνυμους εκπαιδεύτηκε αρχικά από τον πατέρα του. Εισήχθη στα βιβλία ( liggeren ) της συντεχνίας του Αγίου Λουκά της Αμβέρσας το 1605 ως μαθητής του θείου του Αμπρόσιους,  ο οποίος είχε εκπαιδευτεί από τον Φρανς Φλόρις και είχε εργαστεί κάποια στιγμή στο Φονταινεμπλώ. Το 1607 ο Χιερόνυμους έγινε επίσημα δεκτός ως Δάσκαλος της συντεχνίας της Αμβέρσας.

Το 1609 πιθανότατα πέρασε χρόνο στο Παρίσι, όπου όπως και ο αδερφός του Φρανς Β ', μπορεί να είχε σπουδάσει υπό τον θείο του Φράνκεν Ι . Εργάστηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του στο Παρίσι και στο Φοντενεμπλώ και ήταν ζωγράφος στη γαλλική Αυλή από το 1594.

Ο Χιερόνυμους επέστρεψε στην Αμβέρσα όπου πέρασε το υπόλοιπο της σταδιοδρομίας του.  Από το 1616/17 εργάστηκε ως "ionckmann" (απόφοιτος) στο σπίτι του πατέρα του Φρανς Φράνκεν I (1542-1616).

Έργο 
Ο Φράνκεν ήταν ευέλικτος καλλιτέχνης που ασχολήθηκε με πολλά είδη ζωγραφικής. ΟΧιερόνυμους ζωγράφισε γκαλερί τέχνης και "Kunstkammer" (= αίθουσες τέχνης), σκηνές  χορών γεμάτων χάρη, ιστορικούς πίνακες, σκηνές με πιθήκους (τους λεγόμενους sinderies), αλληγορικούς πίνακες και νεκρές φύσεις. Αντέγραψε, επίσης, μερικές από τις σκηνές μαγισσών και μαγείας, συμπεριλαμβανομένων των απεικονίσεων των sabbats των μαγισσών, που πρωτοδημιουργήθηκαν από τον αδελφό του Φρανς τον νεότερο.

Δεδομένου ότι οι πίνακες διαφόρων μελών της οικογένειας Φράνκεν είχαν τόσο παρόμοιο ύφος και σπάνια υπέγραφαν τα έργα τους, ήταν δύσκολο από αρκετά παλαιότερα να προσδιοριστούν τα έργα τουΧιερόνυμους. Συγκεκριμένα, τα έργα των Χιερόνυμους του νεότερου και του Φρανς του νεότερου ήταν δύσκολο να ξεχωρίσουν, καθώς είχαν παρόμοια εκπαίδευση και εργάζονταν κοντά ο ένας στον άλλο. Ως εκ τούτου το ύφος τους και τα θέματά τους είναι πολύ παρόμοια. Διάφορα έργα του Χιερόνυμους αποδόθηκαν στο παρελθόν στον αδερφό του. Με βάση τα λίγα υπογεγραμμένα από το χέρι του έργα, οι ιστορικοί μπόρεσαν να αναπλάσουν το έργο του Χιερόνυμους και να του αποδώσουν εκ νέου ορισμένα έργα.

Τυπικά χαρακτηριστικά του έργου του Χιερόνυμους είναι οι ευρείες πινελιές και η χρήση  γήινων χρωμάτων, όπως κόκκινο του πηλού και οι παραλλαγές των καφέ αποχρώσεων. Η κλίμακα των μορφών του είναι περιστασιακά αδέξια υπολογισμένη.

Χοροί με χάρη 
Ο Χιερόνυμους καθώς και ο αδελφός του Φρανς ο νεότερος δημιούργησαν πολλούς πίνακες που απεικονίζουν χορούς με χάρη. Αντιπροσωπεύουν συνήθως ανώνυμα γεγονότα όπου ζευγάρια ή μεγαλύτερες ομάδες κομψών ατόμων χορεύουν υπό τους ήχους μουσικής σε εσωτερικό χώρο. Είναι πιθανόν ότι οι αδελφοί ανέπτυξαν αυτό το θέμα υπό την επίδραση του θείου τους Χιερόνυμους του πρεσβύτερου υπό τον οποίο πιθανότατα εκπαιδεύτηκαν για σύντομο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια μιας υποτιθέμενης διαμονής στο Παρίσι.Ο Χιερόνυμους είχε αναπτύξει αυτό το είδος χορών ενώ εργαζόταν για τη γαλλική Αυλή στο Φοντενεμπλώ και στο Παρίσι. Η εκτέλεση αυτών των έργων και από τους δύο αδελφούς είναι παρόμοια σε ύφος.

Η αρχιτεκτονική σε αυτούς τους πίνακες ήταν περιστασιακά έργο ενός άλλου ζωγράφου όπως ο Πάουλ Φρέντεμαν ντε Φρις στην περίπτωση της εργασίας Κομψή συντροφιά στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης (Βιέννη) .

Νεκρές φύσεις 

Μερικά από τα πιο πρωτότυπα έργα του Χιερόνυμους ήταν στον τομέα των νεκρών φύσεων. Ειδικεύτηκε σε μονόχρωμες δημιουργίες  με απλές τροφές και κεραμικά. Σταδιακά ένα έργο αποδότα σε αυτόν με βάση τη μοναδική υπογεγραμμένη νεκρή του φύση που αναφέρεται ως Νεκρή φύση με κεραμικά, ρέγγες και τηγανίτες, με μια κουκουβάγια στον τοίχο ή Πλούσιοι και φτωχοί σε τραπέζι στη συλλογή του Βασιλικού Μουσείου Καλών Τεχνών της Αμβέρσας με ημερομηνία 1604.

Μια άλλη νεκρή φύση στο Βασιλικό Μουσείο Καλών Τεχνών της Αμβέρσας που αναφέρεται ως το γεύμα του φτωχού έχει αποδοθεί στον Χιερόνυμους. Ένα πολύ παρόμοιο έργο πωλήθηκε από τον οίκο δημοπρασιών Christie's στις 17 Μαΐου 2004 στο Άμστερνταμ ως παρτίδα 72. Υπάρχει μια τρίτη παρόμοια εργασία σε μια ιδιωτική συλλογή.  Πιστεύεται ότι η σύνθεση Το γεύμα του φτωχού προέρχεται από μενταγιόν σε μια σύνθεση που αντιπροσωπεύει το γεύμα του πλούσιου, της οποίας υπάρχει μόνο ένα αντίγραφο που διατηρείται σε ιδιωτική συλλογή.

Χώροι τέχνης 
Οι Φρανς Φράνκεν ο νεότερος και Γιαν Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος ήταν οι πρώτοι καλλιτέχνες που δημιούργησαν πίνακες με αίθουσες τέχνης και συλλογές περέργων αντικειμένων στη δεκαετία του 1620. Οι πίνακες ζωγραφικής απεικονίζουν μεγάλες αίθουσες στις οποίες εκτίθενται πολλοί πίνακες και άλλα πολύτιμα αντικείμενα  σε κομψό περιβάλλον. Τα πρώτα έργα σε αυτό το είδος απεικόνιζαν αντικείμενα τέχνης μαζί με άλλα αντικείμενα, όπως επιστημονικά όργανα ή περίεργα δείγματα από τη φύση. Ορισμένοι πίνακες με γκαλερί περιλαμβάνουν πορτρέτα ιδιοκτητών ή συλλεκτών αντικειμένων τέχνης ή καλλιτεχνών ενώ εργάζονται. Το είδος έγινε αμέσως αρκετά δημοφιλές και ακολούθησαν άλλοι καλλιτέχνες όπως ο Γιαν Μπρίγκελ ο νεότερος, ο Κορνέλις ντε Μπελιέ, ο Χανς Γιόρντενς , ο Ντάβιντ Τένιερς ο νεότερος, ο Χίλλιες φαν Τίλμπορχ και ο Χιερόνυμους Γιάνσσενς .

Ο Χιερόνυμους δημιούργησε μια σειρά από πίνακες. Μόνο ένας από αυτούς, η σύνθεση που αναφέρεται ως ή αίθουσα του φιλότεχνου  ή η Πινακοθήκη του Γιαν Σνέλλινκ (Jan Snellinck,  Βασιλικά Μουσεία Καλών Τεχνών του Βελγίου ) είναι υπογεγραμμένος και χρονολογείται από το 1621. Αυτός ο πίνακας αποτέλεσε τη βάση για την απόδοση στον Χιερόνυμους ορισμένων έργων ζωγραφικής οι οποίοι κατά το παρελθόν είχαν αποδοθεί σε άλλους καλλιτέχνες όπως ο αδελφός του Φρανς και ο Άντριααν φαν Στάλμπεμτ . Οι πιο γνωστοί από αυτές τις συνθέσεις απεικονίζουν είναι τους Αρχιδούκες Αβέρτο και Ισαβέλλα επισκέπτονται την αίθουσα ενός συλλεκτη, ο οποίος σήμερα θεωρείται γενικά ως συνεργασία μεταξύ του Γιαν Μπρίγκελ του πρεβύτερου και του Χιερόνυμους, παρόλο που κάποιοι βλέπουν επίσης το χέρι του φαν Στάλμπεμτ. Είναι μέρος της συλλογής του Μουσείου Τέχνης Ουόλτερς  Βαλτιμόρη, Μέριλαντ. Άλλοι πίνακες με αίθουσες τέχνης, που στο παρελθόν αποδόθηκαν στον φαν Στάλμπεμτ έχουν επίσης αποδοθεί ξανά στον Χιερόνυμους . Ανάμεσά τους περιλαμβάνται η σύνθεση Οι Επιστήμες και οι Τέχνες και το σε σμίκρυνση αντίγραφο της κάτω δεξιάς γωνίας που ονομάζεται Ο γεωγράφος και ο φυσιοδίφης (και τα δύο στο Μουσείο Πράδο). Το δωμάτιο του συλλέκτη, το οποίο είναι παρόμοιο με τους πίνακες στο Πραδο, πωλήθηκε από τον οίκο Sotheby's στις 9 Ιουλίου 2014 ως παρτίδα 57. Το κοινό που διαθέτουν οι τρεις συνθέσεις είναι ότι δίνουν έμφαση ανάμεσα στα έργα τέχνης που περιλαμβάνονται στις αίθουσες  σε συνθέσεις που είναι αλληγορίες του Beeldenstorm και η νίκη της ζωγραφικής (τέχνη) επί της αγνοίας. Πρόκειται για αναφορές στην εικονοκλασία του Beeldenstorm που συνέβη στις Κάτω Χώρες τον 16ο αιώνα και τη νίκη επί των εικονοκλαστών κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Αρχιδούκων Αλβέρτου και Ισαβέλλας που κυβέρνησαν από κοινού τις Ισπανικές Κάτω Χώρες στις αρχές του 17ου αιώνα.

Οι πίνακες ζωγραφικής του Χιερόνυμους  αντιπροσωπεύουν την πρώιμη φάση του είδους των γραφείων συλλεκτών. Κατά τη διάρκεια αυτής της πρώιμης «εγκυκλοπαιδικής» φάσης, το είδος αντανακλούσε την κουλτούρα της περιέργειας εκείνης της εποχής, όταν έργα τέχνης, επιστημονικά όργανα, αντικείμενα της φύσης και τεχνήματα ήταν εξίσου αντικείμενο μελέτης και θαυμασμού. Ως αποτέλεσμα, οι αίθουσες που απεικονίζονται σε αυτές τις συνθέσεις συμπληρώνονται από άτομα που φαίνεται να ενδιαφέρονται να συζητήσουν σχετικά με επιστημονικά όργανα όπως και να θαυμάσουν τους πίνακες. Αργότερα το είδος επικεντρώθηκε περισσότερο σε αίθουσες που περιείχαν αποκλειστικά έργα τέχνης. Παρόλο που ένας από τους πίνακες αυτού του είδους του Χιερόνυμους θεωρήθηκε παλαιότερα ότι αντιπροσωπεύει την πραγματική πινακοθήκη του φλαμανδού καλλιτέχνη και συλλέκτη Γιαν Σνέλλινκ πιστεύεται τώρα ότι όλες οι αίθουσές του είναι στην πραγματικότητα φανταστικέςί.

Η ταυτότητα των ζωγράφων που ζωγράφισαν τις μορφές στις εικόνες πινακοθηκών του Χιερόνυμους δεν είναι γνωστή.

Singeries 
Ο αδεφός του Χιερόνυμους, Φρανς, συνέβαλε στην ανάπτυξη του είδους της «σκηνής των πιθήκων», που ονομάζεται επίσης «singerie» (μια λέξη, η οποία στα γαλλικά σημαίνει «κωμικός μορφασμός, συμπεριφορά ή κόλπο»).  Κωμικές σκηνές με πιθήκους που απεικονίζονται με ανθρώπινη ενδυμασία και σε ανθρώπινο περιβάλλον είναι ένα εικονογραφικό είδος που ξεκίνησε στη φλαμανδική ζωγραφική τον 16ο αιώνα και στη συνέχεια αναπτύχθηκε περαιτέρω τον 17ο αιώνα. Ο φλαμανδός χαράκτης Πίτερ φαν ντερ Μπορχτ ο πρεβύτεροςi εισήγαγε το singerie ως ανεξάρτητο θέμα γύρω στο 1575 σε μια σειρά εκτυπώσεων, τα οποία είναι έντονα ενσωματωμένα στην καλλιτεχνική παράδοση του Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου. Αυτές οι εκτυπώσεις διαδόθηκαν ευρέως και το θέμα επιλέχθηκε και από άλλους φλαμανδούς καλλιτέχνες. Ο πρώτος που το έκανε ήταν ο Φρανς Φράνκεν ο νεότερος που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του είδους. Ο Ντάβιντ Τένιερς ο νεότερος έγινε ο κύριος εκπρόσωπος του είδους και το ανέπτυξε περαιτέρω με τον μικρότερο αδελφό του Άμπραχαμ Τένιερς. Αργότερα τον 17ο αιώνα, ο Νικολάες φαν Φέρεντελ άρχισε να ζωγραφίζει και αυτές τις «σκηνές με μαϊμούδες».

Όπως και ο αδερφός του, ο Χιερόνυμους είναι γνωστό ότι δημιούργησε singeries όπως το μπάνιο με μαϊμούδες και γάτες (Κρατικό Μουσείο Σβέριν).

Παραπομπές

Δείτε επίσης
Κατάλογος Φλαμανδών ζωγράφων

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Φλαμανδοί ζωγράφοι