Χαλαμπίγιε

Η Χαλαμπίγιε ( , λατινικά/ελληνικά: Zenobia, Birtha) είναι ένας αρχαιολογικός χώρος στη δεξιά όχθη του ποταμού Ευφράτη στο Κυβερνείο Ντέιρ Αλ Ζορ της Συρίας. Ήταν μια αρχαία πόλη και πρώην επισκοπή. Είναι γνωστή ως Ζηνοβία και είναι Λατινική Καθολική τιμητική επισκοπή.

Η Χαλαμπίγιε οχυρώθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. από τη Ζηνοβία, βασίλισσα της Παλμύρας, από την οποία ονομάστηκε κι ο τόπος στην αρχαιότητα. Μετά την εξέγερσή της εναντίον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 273, η Χαλαμπίγιε κατελήφθη από τους Ρωμαίους και στη συνέχεια επαναπροσδιορίστηκε ως αμυντικό σύνορο της Ρωμαϊκής Συρίας για την προστασία της περιοχής κυρίως από την Περσία. 

Η περιοχή καταλαμβάνει έκταση , προστατευμένη από τεράστια τείχη της πόλης και μια ακρόπολη στην κορυφή ενός λόφου. Έχουν ανασκαφεί ερείπια δύο εκκλησιών, ενός συγκροτήματος δημόσιων λουτρών και δύο δρόμων. Όλα αυτά χρονολογούνται στη βασιλεία του βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α', ο οποίος ξαναοχύρωσε την πόλη τον 6ο αιώνα μ.Χ.

Ιστορία

Αρχαία εποχή και Μεσαίωνας 

Η τοποθεσία Χαλαμπίγιε είχε ήδη αναφερθεί στα αρχεία του 24ου αιώνα π.Χ., που βρέθηκαν στην Έμπλα ως Χαλαμπίτ. Σε νεοασσυριακές πηγές, εμφανίζεται το τοπωνύμιο Μπίρτου, το οποίο μπορεί να είναι συνώνυμο με το Birtha της κλασικής περιόδου, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο χώρος καταλήφθηκε επίσης κατά τη Νεο-Ασσυριακή περίοδο (934-608 π.Χ.). 

Η Χαλαμπίγιε γνώρισε την ακμή της κατά τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδο. Πριν ενσωματωθεί ο ιστότοπος στην Παλμυριανή αυτοκρατορία, ήταν ρωμαϊκό φρούριο.  Καταλήφθηκε από την Παλμύρα τον 3ο αιώνα μ.Χ. λόγω της στρατηγικής της θέσης στον ποταμό, όπου ρέει μέσα από ένα στενό. Σύμφωνα με τον Προκόπιο, η πόλη πήρε το όνομά της από την Παλμυρινή βασίλισσα Ζηνοβία (240-274).  

Η Χαλαμπίγιε κατελήφθη από τους Ρωμαίους το 273 μ.Χ. κατά τη διάρκεια του πολέμου, που ξέσπασε, αφού η Παλμύρα επιβεβαίωσε την ανεξαρτησία της από τη Ρώμη. Το φρούριο μπορεί να επισκευάστηκε υπό τον Αυτοκράτορα Διοκλητιανό (244–311) και πάλι κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αναστάσιου Α΄ (430–518). Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α' (483–565) οχύρωσε ξανά την πόλη στο τέλος της βασιλείας του ως μέρος του προγράμματός του για ενίσχυση των συνόρων με την Αυτοκρατορία των Σασσανιδών στα ανατολικά.  

Η πρώτη περιγραφή βρίσκεται στο Περί κτισμάτων από τον Προκόπιο, ο οποίος περιέγραψε το φρούριο τον 6ο αιώνα μ.Χ. Κατά την αρχαιολογική έρευνα του χώρου, η περιγραφή του Προκόπιου αποδείχθηκε εξαιρετικά ακριβής, υποδηλώνοντας ότι γνώριζε τον χώρο από προσωπική παρατήρηση. Ο Σασσανίδης στρατηγός Σαρβαραζάς κατέλαβε την πόλη το 610 κατά τη διάρκεια του Βυζαντινοπερσικού πολέμου του 602-628 . 

Μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση της βόρειας Μεσοποταμίας, η ανάγκη διατήρησης καλά υπερασπισμένων συνόρων κατά μήκος του Ευφράτη εξαφανίστηκε. Η ακρόπολη στην κορυφή του λόφου συνέχισε να χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της κίνησης στη μέση περιοχή του Ευφράτη και τροποποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό.

Σύγχρονη εποχή 
Η Χαλαμπίγιε είχε τραβήξει την προσοχή Ευρωπαίων ταξιδιωτών και μελετητών από τα μέσα του 19ου αιώνα. Η Αγγλίδα εξερευνήτρια Γερτρούδη Μπελ πέρασε από τον χώρο στα ταξίδια της στη βόρεια Μεσοποταμία τη δεκαετία του '30.  

Το 1944 και το 1945, ο χώρος ερευνήθηκε από τον Γάλλο αρχαιολόγο Ζαν Λοφρέ, ο οποίος σχεδίασε χάρτες και μελέτησε τα τείχη και τα δημόσια κτίρια. Η ομάδα του περιελάμβανε 45 εργαζόμενους, που προσλήφθηκαν από μια τοπική φυλή Βεδουίνων. Η ομάδα επιτράπηκε να χρησιμοποιήσει τις σκηνές και άλλο απαραίτητο εξοπλισμό από τη γερμανική αρχαιολογική αποστολή στο Τελ Χαλάφ υπό τον Μαξ φον Οπενχάιμ. Το 1945, η ανασκαφή έληξε απότομα μετά την αναταραχή μεταξύ των Βεδουίνων εργαζομένων και τα μέλη της ξένης ομάδας έφυγαν για το Χαλέπι . 

Μερικά από τα αποτελέσματα του Λοφρέ επιβεβαιώθηκαν περαιτέρω κατά τη διάρκεια ερευνών στον ιστότοπο το 1987. Μια κοινή αποστολή Συρίας-Γαλλίας ξεκίνησε το 2006 από τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Συρίας (DGAM) και το Πανεπιστήμιο πολ Βαλερί από το Μονπελιέ της Γαλλίας. Της αποστολής ήταν επικεφαλής η Σιλβί Μπλετρί. Μετά από μια αρχική αποστολή έρευνας το 2006, πραγματοποιήθηκαν τρεις σεζόν ανασκαφής και αποκατάστασης μεταξύ 2007 και 2009. Εκτός από μια νέα έρευνα και χαρτογράφηση των δημόσιων κτιρίων και προμαχώνων, η συρο-γαλλική αποστολή ανέσκαψε επίσης περιοχές με οικιστική αρχιτεκτονική. Κατά τη διάρκεια της σεζόν 2009, η νεκρόπολη χαρτογραφήθηκε επίσης, με αποτέλεσμα την ανακάλυψη περισσότερων από 100 νέων τάφων.

Περιγραφή 
Η Χαλαμπίγιε βρίσκεται σε μια στρατηγική τοποθεσία, όπου οι βασάλτινες προεξοχές αναγκάζουν τον ποταμό να περάσει από ένα στενό κενό. Αυτές οι προεξοχές είναι τοπικά γνωστές ως al-khanuqa. Η Ουάντι Μπίσρι διασχίζει τη νότια πλευρά της Χαλαμπίγιε και επομένως αυτή η διαδρομή προς την έρημο στα δυτικά ελέγχεται επίσης από το φρούριο. Περίπου 3 χιλιόμετρα κατάντη βρίσκεται το σύγχρονο αλλά μικρότερο φρούριο Ζαλαμπίγιε.

Η τοποθεσία προστατεύεται από τεράστια τείχη. Τα τείχη στη βόρεια και νότια πλευρά είναι σε μεγάλο βαθμό ανέπαφα, ενώ μόνο τα απομεινάρια του ανατολικού τείχους είναι ακόμα ορατά. Τα ανατολικά και δυτικά τείχη παραμένουν σε υψόμετρο μεταξύ 8-15 μέτρων. Το ανατολικό τείχος που βλέπει στον ποταμό, επίσης χτισμένο για να προστατεύει την πόλη από τις πλημμύρες, είναι 385 μέτρα μακρύ και με τρεις πύλες. Ο βόρειος τοίχος εκτείνεται από τον ποταμό μέχρι την ακρόπολη στην κορυφή ενός λόφου. Είναι 350 μέτρα, προστατευμένος από πέντε πύργους και με μια πύλη με δύο πύργους κοντά στην όχθη του ποταμού. Στα μισά της πλαγιάς του λόφου βρίσκεται το πραιτόριο, ένα τεράστιο, τετράγωνο, τριώροφο κτίριο ενσωματωμένο στο τείχος της πόλης, που χρησίμευε ως στρατώνας. Το νότιο τείχος εκτείνεται από την ακρόπολη μέχρι τον ποταμό. Είναι 550 μέτρα, προστατευμένο από δέκα πύργους και με μια πύλη παρόμοια με εκείνη στο βόρειο τείχος. Όλοι οι πύργοι κατασκευάστηκαν σύμφωνα με το ίδιο σχέδιο: τετράγωνο και με δύο ορόφους. Ήταν προσβάσιμοι μέσω καλυμμένων στοών και μέσω κλιμακοστασίων. 

Η ακρόπολη καταλαμβάνει μια ανατολική-δυτική, επιμήκη έκταση 45 επί 20 μέτρων στην κορυφή ενός βραχώδους λόφου. Η ακρόπολη αποτελείται από δύο διαφορετικά μέρη: έναν πολυγωνικό τοίχο με πύργους ανατολικά και ένα τεράστιο ορθογώνιο κτίριο. Η δεύτερη δομή είναι παρόμοια με το πραιτόριο χαμηλότερο στην πλαγιά του λόφου. Και στα δύο μέρη, έχει εντοπιστεί ρωμαϊκή, βυζαντινή και αραβική τοιχοποιία. 

Βορειοδυτικά από το σημείο διασταύρωσης των δρόμων ήταν το φόρουμ. Βορειοανατολικά ήταν ένα δημόσιο συγκρότημα λουτρών. Δύο εκκλησίες έχουν εντοπιστεί: μια μεγάλη εκκλησία στη βορειοδυτική συνοικία της πόλης, που χτίστηκε κατά τη διάρκεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας του Ιουστινιανού Α', και μια μικρότερη στη νοτιοδυτική συνοικία, που χτίστηκε λίγο νωρίτερα. 

Στην περιοχή βόρεια της Χαλαμπίγιε, κατά μήκος του Ευφράτη, βρίσκεται ένα νεκροταφείο. Αυτές οι δομές χρονολογούνται στα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια και δείχνουν σαφείς πολιτιστικές επιρροές από την Παλμύρα . Μια άλλη νεκρόπολη βρισκόταν νότια της πόλης.

Εκκλησιαστική ιστορία 

Η Ζηνοβία ήταν αρκετά σημαντική στην ύστερη ρωμαϊκή επαρχία της Ευφρατησίας και έγινε τμήμα της Αρχιεπισκοπής της Σεργιούπολης. Η επισκοπή αποκαταστάθηκε ονομαστικά το 1933 ως λατινική καθολική τιμητική επισκοπή Ζηνοβίας.

Δείτε επίσης 

 Ζαλαμπίγιε
 Δούρα Ευρωπός
 Ρεσάφα

Παραπομπές 

Καθολικές τιμητικές επισκοπές στην Ασία
Πόλεις της Συρίας
Αρχαιολογικοί τόποι στη Συρία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις