Ζήτα Αετού

Ο ζ (ζήτα) Αετού (Zeta Aquilae, συντομογραφικά ζ Aql) είναι ο τρίτος σε φωτεινότητα (όπως φαίνεται από τη Γη) αστέρας στον αστερισμό Αετό, εύκολα ορατός με γυμνό μάτι ως αστέρας τρίτου μεγέθους. Είναι φασματοσκοπικώς διπλός αστέρας και, με βάση μετρήσεις της παραλλάξεώς του από την αποστολή HIPPARCOS, απέχει από τη Γη, και γενικότερα από το Ηλιακό Σύστημα, περίπου 83 έτη φωτός. Παρατηρώντας τον ουρανό, τον βλέπουμε κοντά στο βορειοδυτικό άκρο του αστερισμού του, μόλις 1°51΄ νοτιοανατολικά από τον αμυδρότερό του ε (έψιλον) Αετού.

Ονομασίες
ζ Αετού (ζ Aquilae) είναι η ονομασία του αστέρα κατά Bayer. Οι ονομασίες για τα δύο κυριότερα μέλη (αστέρες) που τον συναποτελούν στην πραγματικότητα, ζ Aquilae A και B, προέρχονται από τη σύμβαση για τους πολλαπλούς αστέρες που έχει υιοθετηθεί από τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση (IAU). Το ευρύτερο σύστημα του οποίου ο ζ Αετού αποτελεί μέλος φέρει την ονομασία καταλόγου WDS J19054+1352 στον Κατάλογο Διπλών Αστέρων της Ουάσινγκτον.

Ο ζ και ε Αετού μαζί έφεραν το παραδοσιακό όνομα Ντενέμπ ελ Οκάμπ, από την αραβική φράση ذنب العقاب (Dhanab al-ʽuqāb), που σημαίνει «η ουρά του αετού», την οποία σημειώνουν στο σχήμα του αστερισμού. Την 1η Ιουνίου 2018 η ομάδα εργασίας επί των ονομάτων αστέρων της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως ενέκρινε επισήμως το όνομα Οκάμπ (Okab) μόνο για το κύριο μέλος του συστήματος ζ Αετου, τον αστέρα ζ Αετού A.

Στην παραδοσιακή κινεζική αστρονομία οι ε και ζ Αετού έφεραν τις ονομασίες Γου  and Γιουέ αντιστοίχως, από τα ονόματα των αρχαίων κρατών της Κίνας Γου (吳) και Γιουέ (越).

Στον κατάλογο αστέρων του Αλ Αχσασί αλ Μουακέτ, ο ζ Αετού αναφέρεται ως Ντζένεμπ αλ Ταΐρ, από το αραβικό ذنب الطائر, ονομασία που αποδόθηκε στη λατινική ως Cauda (Vulturis) Volantis, δηλαδή «η ουρά του ιπτάμενου [αετού]».

Αστροφυσικά δεδομένα
Ο συνδυασμένος φασματικός τύπος του ζ Αετού είναι A0 Vn, όπου η τάξη λαμπρότητας V υποδεικνύει ότι είναι νάνος αστέρας της Κύριας ακολουθίας. Ο κύριος αστέρας έχει μάζα υπερδιπλάσια της ηλιακής, το ίδιο και διάμετρο, ενώ η φωτιστική του ισχύς είναι 39,4 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου, τιμή που αντιστοιχεί σε απόλυτο μέγεθος +0,96. Η ενεργός θερμοκρασία του ανέρχεται σε περίπου 9.620 K, κάτι που του δίνει το απόλυτα λευκό χρώμα των αστέρων τύπου Α με δείκτη χρώματος (B−V) = +0,009. Η ηλικία του αστέρα εκτιμάται σε 50 έως 150 εκατομμύρια έτη, είναι δηλαδή πολύ νεότερος από τον Ήλιο.

Η περιστροφή αυτού του αστέρα είναι ταχύτατη με προβαλλόμενη ταχύτητα στον ισημερινό του 317 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο. Ως αποτέλεσμα, το σχήμα του απέχει αρκετά από το σφαιρικό: η ισημερινή ακτίνα του πρέπει να είναι το λιγότερο 30,7% μεγαλύτερη από την πολική. Εξαιτίας του φαινομένου Ντόπλερ, αυτή η ταχεία περιστροφή διευρύνει και θολώνει τις γραμμές απορροφήσεως στο φάσμα του αστέρα, όπως υποδεικνύει το επίθεμα «n» στον φασματικό του τύπο.

Οι αστροφυσικοί χρησιμοποιούν τον ζ Αετού ως «τελουρικό πρότυπο αστέρα», δηλαδή το φάσμα του χρησιμεύει ως πρότυπο για τη διόρθωση της παρουσίας φασματικών γραμμών που προέρχονται από τη γήινη ατμόσφαιρα στα φάσματα γειτονικών αστέρων. Οι παρατηρήσεις του αστέρα στο υπέρυθρο για τη μεγάλη επισκόπηση όλου του ουρανού 2MASS θεωρήθηκε ότι αποκαλύπτουν περίσσεια υπερύθρου. Ωστόσο, η κατανομή αυτής της εκπομπής δεν μπορούσε να ερμηνευθεί με την παρουσία δίσκου σκόνης γύρω από τον αστέρα. Αργότερα, η ανίχνευση αυτή αποδόθηκε σε λάθος που προκλήθηκε από τον κορεσμό των ανιχνευτών του υπέρυθρου.

Συνοδοί αστέρες
Ο Κατάλογος Διπλών Αστέρων της Ουάσινγκτον αναφέρει δύο αστέρες 12ου μεγέθους σε γωνιακές αποστάσεις 7,5΄΄ και 160΄΄ (τους WDS J19054+1352B και C), συν έναν 11ου μεγέθους με διαχωρισμό 200΄΄ (WDS J19054+1352D) και έναν μακρινότερο αστέρα 16ου μεγέθους (WDS J19054+1352E). Ο Κατάλογος Μελών Διπλών και Πολλαπλών Αστέρων αναφέρει τους δύο πρώτους αστέρες.

Το 2014 ο αστέρας WDS J19054+1352B διακριβώθηκε ότι συναποτελεί διπλό σύστημα με τον κύριο αστέρα (τον A), δηλαδή ότι είναι βαρυτικά δέσμιός του, και έχει μάζα το μισό περίπου της ηλιακής, ενώ η απόστασή του από τον κύριο αστέρα είναι 185 AU. Ο E θεωρήθηκε επίσης ότι μοιράζεται την κίνηση του παραπάνω ζεύγους στον χώρο, έχοντας μάζα μόλις το 14% της ηλιακής και απόσταση 38 χιλιάδες AU από τον κύριο αστέρα. Το σύστημα AB πλησιάζει τη Γη και το Ηλιακό Σύστημα με μέση ταχύτητα 25 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (90.000 χιλιόμετρα την ώρα).

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Φωτογραφία του ζ Αετού από τον Aladin

Αστέρες κύριας ακολουθίας τύπου A
Φασματοσκοπικώς διπλοί αστέρες
Αετός (αστερισμός)