Ελένα της Βουλγαρίας, αυτοκράτειρα της Σερβίας

Η Ελένα, βουλγαρ. Елена (άκμασε π. 1315 - 1374) από τον Οίκο του Σρατσιμίρ ήταν πριγκίπισσα της Βουλγαρίας, που με τον γάμο της έγινε βασίλισσα και μετά αυτοκράτειρα της Σερβίας.

Βιογραφία
Ήταν κόρη του Σρατσιμίρ δεσπότη του Κραν και της Κεράτσας Πετρίτσας, κόρης του Σισμάν ηγεμόνα του Βιντίν.

Ο  Στέφανος Ούρος Δ΄ Δουσάν στέφθηκε βασιλιάς της Σερβίας στο Σβτσιν στις 8 Σεπτεμβρίου 1331. Ένα έτος μετά, πιθανόν στις 26 Απριλίου 1332 (Κυριακή του Θωμά), παντρεύτηκε την Ελένα. Πιο πριν οι ιστορικοί θεωρούσαν ότι ο γάμος έγινε στις 19 Απριλίου (το Πάσχα), αλλά δεν γίνονται γάμοι το Πάσχα κατά την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η εορτασμοί έγιναν στη βασιλική Αυλή στα Σκόπια. Ο γάμος κανονίστηκε ως μέρος της ειρήνης μεταξύ της Βουλγαρίας και της Σερβίας. Απέκτησαν έναν γιο, τον Στέφανο Ούρο Ε΄ και μάλλον μία κόρη, την Ειρήνη. Σύμφωνα με τον ερευνητή Τζων Β. Α. Φάιν, είναι ίδια με την Ειρήνη σύζυγο του Γρηγόριου Πρέλιουμπ, Σέρβου κυβερνήτη της Θεσσαλίας, ο οποίος απεβίωσε το 1355/56. Η Ειρήνη έκανε δεύτερο γάμο με τον Ράντοσλαβ Χλάπεν κύριο της Καστοριάς και της Έδεσσας.

Η Ελένα έζησε στη Δημοκρατία της Βενετίας το 1350 και ήταν αντιβασίλισσα της Σερβίας το διάστημα 1355-1356 για τον γιο της. Με το τέλος του ανδρός της η Ελένα κληρονόμησε μέρος των επριοχών μεταξύ των ποταμών Βαρδάρη και των Μέστα. Επίσης έλαβε τη χερσόνησο της Χαλκιδικής και είχε τη βάση της Αυλής της στις Σέρρες. Το 1359 η Ελένα έγινε μοναχή με το μοναστικό όνομα Γιελισαβέτα. Ωστόσο συνέχισε να παίζει έναν ενεργό ρόλο στην πολιτικά, κυβερνώντας την περιοχή των Σερρών ως το 1365. Έπειτα από αυτό, αποσύρθηκε από την πολιτική ζωή και επέβλεψε την ανακατασκευή και ανακαίνιση μερικών μοναστικών κοινοτήτων ως το τέλος της το 1374.

Οικογένεια
Παντρεύτηκε τον Στέφανο Ούρο Δ΄ Δουσάν των Νεμάνιτς, βασιλιά και μετά αυτοκράτορα της Σερβίας και είχε τέκνα:
 Στέφανος Ούρος Ε΄ Νεγιάκι 1336-1371, βασιλιάς και μετά αυτοκράτορας της Σερβίας.
 (;) Ειρήνη, παντρεύτηκε πρώτα (μάλλον) τον Γρηγόριο Πρέλιουμπ κυβερνήτη της Θεσσαλίας και μετά τον Ράντοσλαβ Χλάπεν κύριο της Καστοριάς και της Έδεσσας.
 Θωμάς Β΄ Πρελιούμποβιτς απεβ. 1384, δεσπότης της Ηπείρου.

Πηγές
 Ćirković, Sima (2004). The Serbs. Malden: Blackwell Publishing.
 Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press.
 Miodrag Al Purković (1975). Jelena: žena cara Dušana. Izdanje Srpske pravoslavne eparhije za zapadnu Evropu.
 Soulis, George Christos (1984). The Serbs and Byzantium during the reign of Tsar Stephen Dušan (1331-1355) and his successors. Washington: Dumbarton Oaks Library and Collection.

Οίκος του Σρατσιμίρ
Βουλγάρες πριγκίπισσες