Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) είναι διεθνές χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που ιδρύθηκε το 1991. Ως πολυμερής αναπτυξιακή επενδυτική τράπεζα, η ΕΤΑΑ χρησιμοποιεί τις επενδύσεις ως εργαλείο για την οικοδόμηση οικονομιών της αγοράς. Αρχικά επικεντρώθηκε στις χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ και στη συνέχεια επεκτάθηκε για να υποστηρίξει την ανάπτυξη σε περισσότερες από 30 χώρες από την Κεντρική Ευρώπη έως την Κεντρική Ασία. Όπως και με άλλες πολυμερείς αναπτυξιακές τράπεζες, η ΕΤΑΑ έχει μέλη από όλο τον κόσμο (Βόρεια Αμερική, Αφρική, Ασία και Αυστραλία, δείτε παρακάτω), με τον μεγαλύτερο μέτοχο να είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά δανείζει μόνο περιφερειακά στις χώρες διεργασίας της. Με έδρα το Λονδίνο, η ΕΤΑΑ ανήκει σε 69 χώρες και δύο θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενώ η 69η είναι η Ινδία από τον Ιούλιο του 2018. Παρά τους μετόχους του δημόσιου τομέα, επενδύει σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, μαζί με εμπορικούς εταίρους.

Η ΕΤΑΑ δεν πρέπει να συγχέεται με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), η οποία ανήκει στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χρησιμοποιείται για την υποστήριξη της πολιτικής της ΕΕ. Η ΕΤΑΑ διαφέρει επίσης από την Τράπεζα Αναπτύξεως του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΤΑΣΕ).

Ιστορία 
Η ΕΤΑΑ ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1991 κατά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης από εκπροσώπους 40 εθνών από 3 ηπείρους και δύο ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ) και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ, τώρα Ευρωπαϊκής Ένωσης - ΕΕ), μετά την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον χάρτη, το μέγεθος και την κατανομή της εξουσίας της τράπεζας μεταξύ των μετόχων.

Περιβαλλοντική βιωσιμότητα 
Η ΕΤΑΑ είναι μοναδική μεταξύ των αναπτυξιακών τραπεζών για δύο λόγους. Πρώτον, ήταν η πρώτη πολυμερής αναπτυξιακή τράπεζα που είχε ρητή περιβαλλοντική εντολή στον χάρτη της (από το 1995) και δεύτερον, στο ότι δεν θα χρηματοδοτήσει την εξόρυξη θερμικού άνθρακα και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα λόγω των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων.

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την εξέλιξη του όγκου των επενδύσεων στην προσέγγιση «Μετάβασης της Πράσινης Οικονομίας» (ΜΠΟ), προς υποστήριξη των κλιματικών στόχων του Παρισιού.

Η ΕΤΑΑ είχε δεσμευτεί, πριν από τη συμφωνία του Παρισιού του 2015, να αφιερώσει πάνω από το 40% της χρηματοδότησής της σε πράσινες επενδύσεις έως το 2020. Αυτός ο στόχος επιτεύχθηκε για πρώτη φορά το 2017. Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος δωρητής σε ένα Ταμείο Υποστήριξης για τα περιβάλλοντα εντός της τράπεζας, με συνολικές συνεισφορές ύψους 60 εκατομμυρίων ευρώ. 5 εκατομμύρια ευρώ δωρίστηκαν από τη Ρωσία το ίδιο έτος 2015.

Αποστολή 
Η ΕΤΑΑ ιδρύθηκε για να υποστηρίξει χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ στη διαδικασία ίδρυσης του ιδιωτικού τους τομέα. Για το σκοπό αυτό, προσφέρει «χρηματοδότηση έργων» για τράπεζες, βιομηχανίες και επιχειρήσεις, για νέες επιχειρήσεις ή υπάρχουσες εταιρείες. Συνεργάζεται με δημόσιες εταιρείες για να υποστηρίξει την ιδιωτικοποίησή τους, όπως υποστηρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου από τη δεκαετία του 1980 και τη «βελτίωση των δημοτικών υπηρεσιών».

Η ΕΤΑΑ έχει εντολή να εργάζεται μόνο σε χώρες που έχουν «δεσμευτεί για δημοκρατικές αρχές». Προωθεί «περιβαλλοντικά υγιή και βιώσιμη ανάπτυξη» και δεν χρηματοδοτεί «δραστηριότητες που σχετίζονται με την άμυνα, τη βιομηχανία καπνού, επιλεγμένα αλκοολούχα προϊόντα, ουσίες που απαγορεύονται από το διεθνές δίκαιο και αυτόνομες εγκαταστάσεις τυχερών παιχνιδιών».

Κριτική 
Ορισμένες ΜΚΟ έχουν επικρίνει την ΕΤΑΑ για την έλλειψη προόδου που κάνει η ΕΤΑΑ στην κύρια αποστολή της, τη «μετάβαση προς τις ανοικτές και δημοκρατικές οικονομίες της αγοράς».

Βλαβερά για το περιβάλλον έργα 
Ορισμένες ΜΚΟ έχουν επικρίνει την ΕΤΑΑ για τη χρηματοδότηση έργων που θεωρούν ότι είναι περιβαλλοντικά και κοινωνικά επιβλαβή. Παρόλο που αύξησε τις επενδύσεις της σε ενεργειακή απόδοση και βιώσιμη ενέργεια τα τελευταία χρόνια, αυτές οι ΜΚΟ θεωρούν ότι η τράπεζα συνεχίζει να μειώνει τις επιπτώσεις των πράσινων επενδύσεων χρηματοδοτώντας ανάπτυξη με χρήση άνθρακα, όπως παραγωγή άνθρακας, πετρελαίου και φυσικού αερίου, μεταφορά και παραγωγή, αυτοκινητόδρομων και αεροδρομίων. Μεταξύ των αμφισβητούμενων έργων είναι το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος του Όμπλα στην Κροατία, το χρυσωρυχείο Κούμτορ στην Κιργιζία και ο σταθμός παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος με χρήση λιγνίτη στο Σόσταν της Σλοβενίας.

Βαλκάνια 
Οι δραστηριότητες της ΕΤΑΑ στα Βαλκάνια έχουν προσελκύσει ιδιαίτερες αντιπαραθέσεις και κριτικές, ιδίως όταν έχουν επικεντρωθεί σε εθνικά πάρκα ή σε ποτάμια ελεύθερης ροής. Αυτό συχνά περιελάμβανε την υλοποίηση ή την προτεινόμενη κατασκευή υδροηλεκτρικών φραγμάτων και οδικών υποδομών. Πράγματι, μια έκθεση του 2017 ισχυρίστηκε ότι υπήρχαν ελλείψεις στα μέτρα παρακολούθησης και μετριασμού που είχαν σχεδιαστεί για να μειώσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων φραγμάτων που χρηματοδοτήθηκαν από την ΕΤΑΑ, ενώ τον Μάρτιο του 2018, η ετικέτα ενδυμάτων Patagonia βοήθησε στην εκκίνηση της εκστρατείας The Dam Truth, η οποία ζητά απευθείας από διεθνείς τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΤΑΑ, να «σταματήσουν να επενδύουν στην καταστροφή των τελευταίων άγριων ποταμών της Ευρώπης».

Το 2011, η ΕΤΑΑ ενέκρινε δάνειο 65 εκατομμυρίων ευρώ στην ELEM, την ηλεκτρική επιχείρηση της Βόρειας Μακεδονίας, για ένα φράγμα στο Μπόσκοφ Μοστ. Η Μόνιμη Επιτροπή του Συνεδρίου της Βέρνης ζήτησε την άμεση αναστολή του έργου, σε σχέση με την υψηλή βιοποικιλότητα της περιοχής και τη σημασία του ως βασικής αναπαραγωγικής περιοχής για το βαλκανικό λύγκα, ένα από τα πιο απειλούμενα θηλαστικά του πλανήτη. Τον Ιανουάριο του 2017, η τράπεζα ακύρωσε το δάνειο λέγοντας ότι «δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις εκταμίευσης».

Και πάλι στη Βόρεια Μακεδονία, η ΕΤΑΑ επικρίθηκε από περιβαλλοντολόγους, αφού ανακοινώθηκαν σχέδια για διχοτόμηση του Εθνικού Πάρκου Γκαλίτσιτσα στο καταφύγιο διασυνοριακής βιοσφαίρας Οχρίδας-Πρεσπών της UNESCO με τον αυτοκινητόδρομο Α3, ο οποίος θα απαιτούσε ορισμένες ζώνες προστασίας στο εθνικό πάρκο να υποβαθμιστούν. Επιστήμονες από τη Βόρεια Μακεδονία και από όλο τον κόσμο υπέγραψαν μια δήλωση σε αντίθεση με αυτό και άλλα έργα που προτάθηκαν για την περιοχή της Οχρίδας-Πρεσπών, ένα μήνυμα που ενισχύθηκε από μια Κοινή Αντιδραστική Αποστολή Παρακολούθησης από το Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ICOMOS και το IUCN, που ζήτησε ολική ακύρωση των προτεινόμενων τμημάτων του αυτοκινητοδρόμου A3. Αυτή η πρόταση υπογραμμίστηκε από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην 41η σύνοδό της στην Κρακοβία. Τελικά, τον Φεβρουάριο του 2018, η Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας εγκατέλειψε τα σχέδια για το δρόμο, ανακατευθύνοντας τους πόρους της ΕΤΑΑ σε άλλα έργα υποδομής.

Κυρώσεις κατά της Ρωσίας του 2014 
Η ΕΤΑΑ ανακοίνωσε στις 23 Ιουλίου 2014 ότι θα αναστείλει νέα επενδυτικά σχέδια στη Ρωσία, μετά από προηγούμενη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έγινε στο πλαίσιο των φιλορωσικών ταραχών του 2014 στην Ουκρανία. Το 2014, η Ρωσία υπήρξε ο μεγαλύτερος αποδέκτης χρηματοδότησης από όλες τις χώρες. Το 2013, η Ρωσική Ομοσπονδία έλαβε 1,8 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις από την ΕΤΑΑ και 1 δισεκατομμύριο ευρώ από την ΕΤΕ. Η Ρωσία χρησιμοποίησε τα κεφάλαια για να χρηματοδοτήσει μια ποικιλία έργων όπως βαλβίδες αγωγών, εξαγορές ακινήτων και ένα δάνειο σε μια αλυσίδα υπεραγορών. Δύο ρωσικά έργα περιμένουν χρηματοδότηση από την ΕΤΑΑ: ένα σχέδιο 300 εκατομμυρίων ευρώ για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης και ένα δάνειο 180 εκατομμυρίων δολαρίων για τη μίσθωση γεωργικού και δασικού εξοπλισμού. Η τράπεζα δήλωσε ότι θα συνεχίσει να διαχειρίζεται τα τρέχοντα έργα στη Ρωσία. Παρά την άρνηση των νέων κεφαλαίων στη Ρωσία, η ΕΤΑΑ συνεχίζει να επιμένει στο 6,1% της ιδιοκτησίας της στο Χρηματιστήριο της Μόσχας, αναζητώντας κέρδη από τη Ρωσία με την ιδιωτικοποίηση της σοβιετικής οικονομίας.

Δομή

Πρόεδροι 
Οι ακόλουθοι πρόεδροι έχουν υπηρετήσει μέχρι σήμερα την ΕΤΑΑ (μέχρι το 2020).

 Ζακ Αταλί: Απρίλιος 1991 - Ιούνιος 1993
 Ζακ ντε Λαροζιέρ: Σεπτέμβριος 1993 - Ιανουάριος 1998
 Χορστ Κέλερ: Σεπτέμβριος 1998 - Απρίλιος 2000
 Ζαν Λεμιέρ: Ιούλιος 2000 - Ιούλιος 2008
 Τόμας Μίρο: Ιούλιος 2008 - Ιούλιος 2012
 Σούμα Τσακραμπάρτι: Ιούλιος 2012 - Ιούλιος 2020
 Οντίλ Ρενό-Μπασό: 2020 - σήμερα

Αποδέκτριες χώρες κεφαλαίων επενδύσεων 
Οι ακόλουθες χώρες είναι αποδέκτριες κεφαλαίων: Αλβανία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, Κύπρος, Εσθονία, Αίγυπτος, Γεωργία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιορδανία, Καζακστάν, Κοσσυφοπέδιο, Κιργιζία, Λετονία, Λιθουανία, Μολδαβία, Μογγολία, Μαυροβούνιο, Μαρόκο, Βόρεια Μακεδονία, Πολωνία, Ρουμανία, Ρωσία, Σερβία, Σλοβακία, Σλοβενία, Τατζικιστάν, Τυνησία, Τουρκία, Τουρκμενιστάν, Ουκρανία και Ουζμπεκιστάν.

Η ΕΤΑΑ δημοσιεύει τις προσφορές και τις συμβάσεις της στον δικό της ιστότοπο και στο Development Business, μια δημοσίευση που ξεκίνησε το 1978 από τα Ηνωμένα Έθνη με την Παγκόσμια Τράπεζα και άλλες αναπτυξιακές τράπεζες.

Μέλη χρηματοδότησης 
Οι ακόλουθες χώρες συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της ΕΤΑΑ: Αυστραλία, Αυστρία, Βέλγιο, Καναδάς, Κίνα, Κύπρος, Τσεχία (αποδέκτρια χώρα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2007), Δανία, Αίγυπτος, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ισλανδία, Ιρλανδία, Ισραήλ, Ιταλία, Ινδία, Ιαπωνία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Μεξικό, Μαρόκο, Ολλανδία, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, Πορτογαλία, Ρωσική Ομοσπονδία, Νότια Κορέα, Ισπανία, Σουηδία, Ελβετία, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένες Πολιτείες Αμερική, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Ιδιοκτησία 
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης κατέχει το 6,07% του Χρηματιστηρίου της Μόσχας.

Μέτοχοι

Χρηματοδότηση 
Η ΕΤΑΑ προσφέρει χρηματοδότηση δανείων και ιδίων κεφαλαίων, εγγυήσεις, χρηματοδοτική μίσθωση, εμπορική χρηματοδότηση και επαγγελματική ανάπτυξη μέσω προγραμμάτων υποστήριξης. Οι άμεσες επενδύσεις σε ίδια κεφάλαια κυμαίνονται από μερίδια 5% έως 25% και από 5 εκατομμύρια έως 230 εκατομμύρια ευρώ. Τα μικρότερα έργα χρηματοδοτούνται τόσο άμεσα από την ΕΤΑΑ όσο και μέσω «χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών». Ο ιστότοπος της ΕΤΑΑ δηλώνει ότι βοήθησε στη χρηματοδότηση άνω του 1 εκατομμυρίου μικρότερων έργων υποστηρίζοντας τοπικές εμπορικές τράπεζες, τράπεζες μικροεπιχειρήσεων, μετοχικά κεφάλαια και εγκαταστάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης.

Για να είναι επιλέξιμο για χρηματοδότηση από την ΕΤΑΑ, «ένα έργο πρέπει να βρίσκεται σε χώρα λειτουργίας της ΕΤΑΑ, να έχει ισχυρές εμπορικές προοπτικές, να περιλαμβάνει σημαντικές εισφορές σε μετοχές σε χρήμα ή σε είδος από τον χορηγό του έργου, να ωφελεί την τοπική οικονομία και να συμβάλει στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και να πληρεί τα τραπεζικά και περιβαλλοντικά πρότυπα».

Η ΕΤΑΑ χρηματοδοτεί έργα σε τομείς συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών επιχειρήσεων, της ενεργειακής απόδοσης, των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, της παραγωγής, των δημοτικών υποδομών, επίσης γνωστών ως δημόσιων έργων (που περιλαμβάνουν τις μεταφορές, τα σχολεία, την παροχή νερού, τη διαχείριση αποβλήτων και τις υπηρεσίες ελέγχου της ρύπανσης), φυσικούς πόρους, ενέργεια, ακίνητα, τηλεπικοινωνίες, τουρισμός, μεταφορές και τεχνολογία πληροφοριών.

Κεντρική Ασία 
Το 2015, η ΕΤΑΑ επένδυσε ποσό ρεκόρ στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας. Η συνολική επένδυση το 2015 αυξήθηκε κατά 75% φθάνοντας τα 1.402,3 δισ. ευρώ. Το Καζακστάν ανέφερε ότι ο μεγαλύτερος συνολικός όγκος επενδύσεων ανήλθε σε 790 εκατομμύρια ευρώ το 2015.

Η ΕΤΑΑ υποστηρίζει έργα ανανεώσιμης ενέργειας στο Καζακστάν. Συγκεκριμένα, η ΕΤΑΑ και το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα παρέχουν στο Καζακστάν δάνειο 16,7 εκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή ενός νέου σταθμού ηλιακής ενέργειας 30MWp στο Ζάνγκιζτομπε (Zhangiztobe) στα ανατολικά της χώρας.

Η ΕΤΑΑ επένδυσε 761 εκατομμύρια δολάρια σε 29 έργα ιδιωτικού και δημόσιου τομέα στο Καζακστάν το 2019. Τα περισσότερα έργα σχετίζονται με δημόσιες υποδομές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Τουρκία 
Κατά την περίοδο 2009-2020, το ΕΤΠΑ επένδυσε σχεδόν 12,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε διάφορους τομείς της οικονομίας της Τουρκίας, με σχεδόν όλες τις επενδύσεις να πραγματοποιούνται στον ιδιωτικό τομέα. Το χαρτοφυλάκιο της ΕΤΑΑ στην Τουρκία είναι το μεγαλύτερο μεταξύ των οικονομιών στις οποίες επενδύει η Τράπεζα.

Το 2020, το ΕΤΠΑ δάνεισε περισσότερα από 1,18 δισεκατομμύρια δολάρια (1 δισεκατομμύριο ευρώ) σε τοπικές τουρκικές εταιρείες. Δάνεισε επίσης 25 εκατομμύρια δολάρια στον τουρκικό ιδιώτη δανειστή Alternatif Bank για δανεισμό σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και επιχειρήσεις που πλήχθηκαν από την πανδημία COVID-19 στην Τουρκία.

Αποτελέσματα 
Από την ίδρυσή της το 1991, μέχρι στιγμής μόνο η Τσεχία έχει μεταπηδήσει από δανειολήπτη σε μέτοχο εντός της ΕΤΑΑ, το 2007, αλλά επανήλθε στο καθεστώς του δανειολήπτη το 2021.

Δείτε επίσης 

 Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα
 Αειφόρος ανάπτυξη
 Ukeep

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 Κέντρο πληροφοριών τράπεζας
 Γραφείο Συνδέσμου Εμπορικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ προς την ΕΤΑΑ
 Κεντρικό και ανατολικό ευρωπαϊκό δίκτυο Bankwatch ομάδων της κοινωνίας των πολιτών που παρακολουθούν και ασκούν πιέσεις σε έργα και πολιτικές της δημόσιας τράπεζας
 Ποταμοί των Βαλκανίων

Οικονομικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Διεθνείς τραπεζικοί οργανισμοί
Διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί
Διεθνείς οργανισμοί με έδρα την Ευρώπη
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις