Γιάκοπο ντε' Μπαρμπάρι

Ο Γιάκοπο ντε' Μπαρμπάρι (Jacopo de 'Barbari, μερικές φορές γνωστός ή αναφέρόμενος ως de'Barbari, de Barberi, de Barbari, Barbaro, Barberino, Barbarigo ή Barberigo, περ. 1460/70 - πριν το 1516),  ήταν Ιταλός ζωγράφος, χαράκτης και μικρογράφος με ιδιαίτερα προσωπικό ύφος. Μετοίκησε από τη Βενετία στη Γερμανία το 1500 και έγινε ο πρώτος Ιταλός αναγεννησιακός καλλιτέχνης περιωπής που εργάστηκε στη Βόρεια Ευρώπη. Τα λίγα έργα του που σώζονται (περίπου δώδεκα) περιλαμβάνουν το πρώτο γνωστό παράδειγμα του trompe-l'œil (οφθαλμαπάτης) από την εποχή της αρχαιότητας. Τα είκοσι εννέα χαρακτικά του και τρία πολύ μεγάλα ξυλόγλυπτα άσκησαν επίσης μεγάλη επιρροή.

Βιογραφία 
Ο τόπος και η ημερομηνία γέννησής του είναι άγνωστοι, αλλά περιγράφεται ως Βενετός από τους σύγχρονους, συμπεριλαμβανομένου του Άλμπρεχτ Ντύρερ ("van Venedig geporn") και ως "γέρων και αδύναμος" το 1511, έτσι έχουν προταθεί ημερομηνίες μεταξύ 1450 και 1470 . Μερικοί πίστευαν ότι ήταν στην πραγματικότητα γεννημένος στη Γερμανία πριν μετοικήσει στην Ιταλία. Ωστόσο, αυτή η άποψη δεν είναι πειστική και παραμένει υπόθεση για τους ερευνητές.  Δεδομένου ότι το προηγούμενο μέρος της σειράς τον έκανε να αποκτήσει ξαφνική εξέχουσα θέση σε ηλικία σχεδόν πενήντα ετών, το τελευταίο φαίνεται πιθανότερο. Υπέγραψε τα περισσότερα χαρακτικά με κηρύκειο, το σύμβολο του Ερμή και τη Νεκρή φύση με πέρδικα και γάντια  του Μονάχου (δεξιά) με αυτό κάτω από το όνομά του: "Jac.o de barbarj σελ. 1504" στο ζωγραφισμένο κομμάτι χαρτιού.  Πιθανότατα δεν προερχόταν από τη σημαντική οικογένεια Βενετών Μπαρμπάρο, καθώς δεν είχε καταχωριστεί ποτέ στη γενεαλογία αυτής της οικογένειας.

Τίποτα δεν είναι γνωστό για τις πρώτες δεκαετίες του βίου του, αν και ο Αλβίζε Βιβαρίνι έχει προταθεί ως Δάσκαλός του. Έφυγε από τη Βενετία για τη Γερμανία το 1500, και έκτοτε  είναι καλύτερα τεκμηριωμένος. Εκεί εργάστηκε για τον Αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Α΄ στη Νυρεμβέργη επί ένα έτος, και στη συνέχεια σε διάφορα μέρη για τον Φρειδερίκο Γ΄ της Σαξονίας το 1503–5, πρν μετακομίσει στην Αυλή του εκλέκτορα Ιωακείμ Α΄ του Βραδεμβούργου για το χρονικό διάστημα  1506–8. Στη Γερμανία ήταν συχνά γνωστός ως "Jacop Walch", πιθανώς από το "Wälsch" που σημαίνει ξένος, όρος που χρησιμοποιήθηκε  ειδικά για τους Ιταλούς.

Μπορεί να επέστρεψε στη Βενετία με τον Φίλιππο Α΄, για τον οποίο αργότερα εργάστηκε στην Ολλανδία.  Μέχρι τον Μάρτιο του 1510 εργαζόταν για τη διάδοχο του Φιλίππου Αρχιδούκισσα Μαργαρίτα της Αυστρίας  στις Βρυξέλλες και στο Μέχελεν. Τον Ιανουάριο του 1511 αρρώστησε και έκανε διαθήκη, και τον Μάρτιο η Αρχιδούκισσα του απένειμε ισόβια σύνταξη, λόγω της ηλικίας και της αδυναμίας του ("εξασθένηση και γήρας"). Μέχρι το 1516 είχε πεθάνει, αφήνοντας στην Αρχιδούκισσα την κατοχή είκοσι τριών εγχάρακτων πλακών, κάτι το οποίο, δεδομένου ότι πολλές από τις πλάκες του ήταν πιθανώς χαραγμένες και στις δύο πλευρές, σημαίνει ότι κάποια χαρακτικά ενδέχεται να μην έχουν διασωθεί.

Έργο

Χάρτης της Βενετίας και άλλες ξυλογραφίες 
Το πρώτο τεκμηριωμένο έργο του είναι η τεράστια (1.345 x 2.818 μέτρα, από έξι τετράγωνα) και εντυπωσιακή ξυλογραφία  Χάρτης εναέριας προβολής της Βενετίας, για τον οποίο δόθηκε προνόμιο στον εκδότη του το 1500, καταγράφοντας ότι το έργο είχε χρειαστεί τρία χρόνια για να δημιουργηθεί.  Αυτό προσομοίαζε σαφώς με το έργο πολλών τοπογράφων, αλλά ήταν εντυπωσιακό κατόρθωμα, και προκάλεσε εξ αρχής μεγάλη εντύπωση.  Αργότερα ενημερώθηκε από άλλους για να περιλαμβάνει τα σημαντικά νέα οικοδομικά έργα σε μια δεύτερη εκδοχή της εκτύπωσης.

Εκτός από τον χάρτη της Βενετίας, δημιούργησε δύο άλλα χαρακτικά σε ξύλο, με ανθρωπους και σατύρους, οι οποίες ήταν οι μεγαλύτερες και πιο εντυπωσιακές ξυλογραφίες που έχουν ποτέ δημιουργηθεί, και οι οποίες καθιέρωσαν την ιταλική παράδοση λεπτών, μεγάλων, ξυλογραφιών για τις επόμενες δεκαετίες. Αυτές μπορεί επίσης να έχουν παραχθεί πριν από το 1500 και είναι σαφώς επηρεασμένες από τον Αντρέα Μαντένια .

Ο  "Θρίαμβος των Ανθρώπων έναντι των Σατύρων", που ολοκληρώθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα, ήταν η άλλη αξιοσημείωτη ξυλογραφία πολλαπλών τεμαχίων του ντε'  Μπαρμπάρι, με έμφαση σε διάφορα θέματα που σχετίζονται με τη μυθολογία. Αυτή η ξυλογραφία τριών τετραγώνων αντιπροσωπεύει τις σκηνές αμέσως μετά από μάχη - γυμνοί άντρες και γυναίκες περπατούν προς ναό, δείχνοντας τους ηττημένους σατύρους δεμένους ως αιχμαλώτους και μεταφερόμενους σε καλάθια. Πολλοί μελετητές, όπως ο Γιούργκεν Σουλτς (Juergen Schulz) και ο Ντάβιντ Λάνταου (David Landau), πρότειναν σύνδεση με μια άλλη ξυλογραφία με τίτλο, "΄Μάχη μεταξύ Ανθρώπων και Σατύρων", όπου μία από τις πλάκες στο τελευταίο κομμάτι αντιπροσωπεύει άμεσα τη σκηνή της μάχης από την προηγούμενη μάχη του ντε' Μπαρμπάρι.  Οι συνδέσεις μεταξύ της αρχιτεκτονικής της Βενετίας στο παρασκήνιο του χαρακτικού  σχετίζονται με άλλους πίνακες εκείνης της εποχής, όπως η "Λειτουργία στην πλατεία του Αγίου Μάρκου", που ολοκληρώθηκε από τον Τζεντίλε Μπελλίνι το 1496.

Επαφές με τον Ντύρερ 

Μέχρι τη δημοσίευση του Χάρτη της Βενετίας, ο ντε' Μπαρμπάρι είχε ήδη φύγει για τη Γερμανία, όπου γνώρισε τον Ντύρερ, τον οποίο ίσως είχε ήδη γνωρίσει από το πρώτο ιταλικό ταξίδι του Ντύρερ (ένα απόσπασμα σε επιστολή του Ντύρερ είναι διφορούμενο). Συζήτησαν την ανθρώπινη αναλογία, όχι προφανώς ένα από τα πλεονεκτήματα του ντε' Μπαρμπάρι, αλλά ο Ντύρερ ήταν προφανώς γοητευμένος από αυτά που είχε να πει, αν και κατέγραψε ότι ο ντε' Μπαρμπάρι δεν του είχε πει όλα όσα γνώριζε:

Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Ντύρερ προσπάθησε ανεπιτυχώς να πείσει την Αρχιδούκισσα Μαργαρίτα να του δώσει ένα χειρόγραφο που κατείχε για το θέμα από τον ντε' Μπαρμπάρι, ο οποίος είχε ήδη αποβιώσει. Το χειρόγραφο δεν έχει διασωθεί.

Χρονολόγηση έργων 
Ο ντε' Μπαρμπάρι πέρασε ένα χρόνο στη Νυρεμβέργη, όπου  έζησεο Ντύρερ το 1500–1, και οι επιρροές είναι, μεταξύ ντε' Μπαρμπάρι και Ντύρερ, αμφίπλευρες επί αρκετά χρόνια. Κανένα από τα χαρακτικά του δεν έχει ημερομηνία, τόσο μεγάλο μέρος της χρονολόγησής τους εξαρτάται από ομοιότητες με χρονολογημένες εκτυπώσεις από τον Ντύρερ. Αυτό περιπλέκεται από την αβεβαιότητα, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως προς το ποιος επηρέασε ποιον. Πέντε από τα χαρακτικά του βρίσκονταν σε ένα λεύκωμα του Χάρτμαν Σέντελ (Hartmann Schedel),  χρονολογούμενο τον Δεκέμβριο του 1504, το οποίο δίνει περαιτέρω στοιχεία ως προς τη χρονολόγηση. Ο ντε' Μπαρμπάρι πιθανότατα δημιούργγησε κάποια χαρακτικά πριν φύγει από την Ιταλία, αλλά τα καλύτερα χαρακτικά του (και ίσως όλα) έγιναν πιθανώς μετά τη μετοίκησή του στη Γερμανία το 1500.

Μερικοί από τους πίνακες του χρονολογούνται κατά τα έτη: 1500, 1503, 1504, 1508. Τα έγγραφα που σχετίζονται με την απασχόλησή του από τον Μαξιμιλιανό υποδηλώνουν ότι το έργο του περιλάμβανε εικονογραφημένα χειρόγραφα, αλλά καμία εργασία σε αυτό το μέσο δεν έχει αποδοθεί γενικά σε αυτόν. Το μόνο γενικώς αποδεκτό σχέδιο του είναι η Κλεοπάτρα στο Βρετανικό Μουσείο, που προφανώς έγινε ως μελέτη για χαρακτικό που δεν έχει διασωθεί.

Χαρακτικά 

Το ύφος του σχετίζεται με τον πιθανό Δάσκαλό του, τον Αλβίζε Βιβαρίνι και τον Τζοβάνι Μπελλίνι , αλλά έχει μια εύθραυστη ποιότητα. Εκτός από τον Ντύρερ, η επιρροή της τεχνικής του Μαντένια είναι επίσης εμφανής σε ό, τι είναι πιθανώς τα παλαιότερα χαρακτικά, που έγιναν γύρω στις αρχές του αιώνα, με σκιάσεις με παράλληλες γραμμές. Τα χαρακτικά του είναι ως επί το πλείστον μικρά, δείχνοντας μόνο λίγες μορφές. Θηριώδεις Σάτυροι εμφανίζονται σε πολλές εκτυπώσεις. Υπάρχουν πολλά μυθολογικά θέματα, συμπεριλαμβανομένων δύο με θέμα Θυσίες στον Πρίαπο .

Οι πρώιμες εκτυπώσεις δείχνουν μορφές με "μικρά κεφάλια και κάπως άμορφα σώματα, με κεκλιμένους ώμους και χοντρά σώματα, που στηρίζονται σε λεπτά πόδια" - επίσης απεικονίζονται και στους πίνακές του.  Πιθανότατα από τη μεσαία περίοδο έρχονται αρκετά γυμνά, με τα πιο διάσημα να είναι ο Απόλλωνας και η Άρτεμις,  Άγιος Σεβαστιανός  και οι Τρεις δεμένοι αιχμάλωτοι . Σε αυτά βελτιώθηκε σημαντικά η ικανότητά του να οργανώνει ολόκληρη τη σύνθεση.

Σε μια τελευταία ομάδα, το ύφος γίνεται πιο ιταλικό και οι συνθέσεις πιο περίπλοκες. Αυτά έχουν αινιγματική, στοιχειώδη ατμόσφαιρα και πολύ εκλεπτυσμένη τεχνική. Ο Λεβένσον πρότεινε να χρονολογηθούν από την περίοδό του στις Κάτω Χώρες και επηρεάστηκαν από τον νεαρό Λούκας φαν Λέιντεν .  Η αλληλεπίδραση μεταξύ Κάτω Χωρών και Βενετίας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν επίσης εμφανής, καθώς και οι δύο περιφέρειες ήταν λιμάνια όπου ήκμαζε το εμπόριο. Ως αποτέλεσμα, όχι μόνον οι οικονομίες συνδέθηκαν μεταξύ τους, αλλά και η τέχνη.

Πίνακες 

Οι πίνακές του είναι ως επί το πλείστον πορτρέτα ή ομάδες μισού μήκους θρησκευτικών μορφών. Ζωγράφισε ένα ζωντανό Sparrowhawk  ( Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο ), το οποίο είναι πιθανώς τμήμα μεγαλύτερου έργου. Η πολύ πρώιμη νεκρή φύση πέρδικα με ένα ζευγάρι γάντια ( Παλαιά Πινακοθήκη, Μόναχο ) ονομάζεται συχνά ως ο πρώτος μικρής κλίμακας πίνακας με trompe-l'œil από την εποχή της αρχαιότητας. Ίσως ήταν το εξώφυλλο ή το πίσω μέρος ενός πορτρέτου (ωστόσο, ένα αποσπασματικό πάνελ ενός άλλου Βενετού, του Βιττόρε Καρπάτσο, να διαθέτει trompe-l'œil περίπου 1490 στην πίσω όψη. Στην Gemäldegalerie (πινακοθήκη) στο Βερολίνο υπάρχει το πορτρέτο ενός Γερμανού άνδρα και ένα θρησκευτικό θέμα. Το Λούβρο διαθέτει μια θρησκευτική ομάδα, και η Φιλαδέλφεια ένα ζευγάρι μορφών.

Ένα αμφιλεγόμενο αλλά διάσημο έργο, το πορτρέτο του Φρα Λούκα Πατσιόλι βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο του Καποντιμόντε στη Νάπολη . Αυτό δείχνει τον Φραγκισκανό μαθηματικό και ειδικό για την προοπτική που δείχνει τη γεωμετρία σε ένα πάνω στο οποίο βρίσκεται το δικό του Summa και ένα έργο του Ευκλείδη . Συνοδεύεται από έναν μη σαφώς προσδιορισμένο μαθητή. Το έργο έχει υπογραφεί "IACO. BAR VIGEN / NIS 1495 ". Στον ντε' Μπαρμπάρι  αποδίδεται και ο Χριστός που ευλογεί που εκτίθεται στο Μουσείο Τέχνης Snite στο Πανεπιστήμιο της Νοτρ Νταμ της Ιντιάνα.

Δείτε επίσης
 Κατάλογος Ιταλών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Συζήτηση για το πορτρέτο του Fra Luca Pacioli και την απόδοση του
 Παράσταση από την Sacabuche εμπνευσμένη από το Venetia 1500

Ιταλοί ζωγράφοι
Ιταλοί χαράκτες
Ζωγράφοι της Αναγέννησης