Νεκρές ψυχές

Οι Νεκρές ψυχές (ρωσ.: «Мёртвые души» Μόρτβιε Ντούσι) είναι το μοναδικό μυθιστόρημα που συνέγραψε ο Ρώσος συγγραφέας Νικολάι Γκόγκολ, αλλά θεωρείται ένα από τα κορυφαία έργα του. Πρωτοδημοσιεύθηκε το 1842 και θεωρείται ευρύτατα ως υπόδειγμα της ρωσικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα. Το έργο περιγράφει τα ταξίδια και τις περιπέτειες του Πάβελ Ιβάνοβιτς Τσιτσίκοφ (ρωσ. П.И. Чичиков), και τους ανθρώπους που συναντά. Αυτοί οι άνθρωποι είναι τυπικό δείγμα της ρωσικής μεσαίας τάξεως της εποχής. Ο ίδιος ο Γκόγκολ δεν χαρακτήρισε το βιβλίο ως μυθιστόρημα, αλλά ως «επικό ποίημα σε πεζό λόγο», αν και μέσα στο ίδιο το έργο το αποκαλεί «μυθιστόρημα σε στίχο». Παρά το ότι μεταγενέστερα απεφάσισε να το καταστήσει το πρώτο μέρος μιας τριλογίας και είχε σχεδόν τελειώσει το δεύτερο μέρος, ο Γκόγκολ το κατέστρεψε αυτή τη συνέχεια στις «Νεκρές ψυχές» λίγο πριν από τον θάνατό του. Παρά το ότι το μυθιστόρημα τελειώνει με μια ημιτελή φράση, θεωρείται από μερικούς ως πλήρες στην υπάρχουσα μορφή του.

Ο τίτλος
Ο αρχικός τίτλος, όπως υπήρχε στο εξώφυλλο της πρώτης εκδόσως, ήταν Οι περιπλανήσεις του Τσιτσικόφ, ή Νεκρές ψυχές. «Ποίημα», ο οποίος συντομεύθηκε σε «Νεκρές ψυχές». Στη Ρωσική Αυτοκρατορία, πριν από την απελευθέρωση των δουλοπαροίκων το 1861, οι γαιοκτήμονες κατείχαν νόμιμα δουλοπάροικους για να καλλιεργούν τη γη τους. Σε γενικές γραμμές οι δουλοπάροικοι θεωρούνταν ατομική ιδιοκτησία του γαιοκτήμονα, που μπορούσε να τους αγοράσει, να τους πουλήσει ή να τους υποθηκεύσει, όπως οποιοδήποτε άλλο περιουσιακό στοιχείο. Για τη μέτρησή του αριθμού τους χρησιμοποιούσαν τον όρο «ψυχή»: π.χ. «14 ψυχές δουλοπάροικων». Η υπόθεση του μυθιστορήματος βασίζεται σε «νεκρές ψυχές» (δηλαδή νεκρούς δουλοπάροικους), οι οποίοι εξακολουθούν να καταγράφονται σε περιουσιολόγια γαιοκτημόνων. Σε ένα άλλο επίπεδο, ο τίτλος αναφέρεται στις «νεκρές ψυχές» των προσώπων του έργου, καθώς όλοι αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εκφάνσεις ηθικού και πνευματικού τέλματος, με αποχρώσεις αστικής υποκρισίας και αγραμματοσύνης.

Οι Νεκρές ψυχές έχουν περιγραφεί επίσης ως πικαρέσκο μυθιστόρημα, ένα είδος σχεδόν ανύπαρκτο στη ρωσική λογοτεχνία της εποχής εκείνης.

Ελληνικές εκδόσεις
 Μετάφραση Αβροτέλης Π. Ελευθερόπουλος, εκδ. «Χρυσαυγή», 1954
 Μετάφραση Σπύρος Σκιαδαρέσης, εκδ. «Παπαδημητρίου», 1954
 Μετάφραση Αντώνης Μοσχοβάκης, εκδ. «Γαλαξίας», 1965
 Μετάφραση Αντρέας Σαραντόπουλος, εκδ. «Ζαχαρόπουλος», 1993

Παραπομπές

Πηγές
 Fusso, Susanne: Designing Dead Souls: Anatomy of Disorder in Gogol, Stanford Univ. Press, Stanford 1993, ISBN 978-0-8047-2049-6
 Kolchin, Peter: Unfree Labor: American Slavery and Russian Serfdom, Harvard Univ. Press, 1990

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Οι Νεκρές ψυχές στην αγγλική μετάφραση του D.J. Hogarth (1916) από τα Standard Ebooks
 Το πλήρες κείμενο των Νεκρών ψυχών στο ρωσικό πρωτότυπο

Νικολάι Γκόγκολ
Ρωσικά μυθιστορήματα
Σάτιρα
Μυθιστορήματα του 1842