Ντόμπρα (μουσικό όργανο)

Το ντόμπρα, επίσης γνωστό ως ντόμπιρα (, dombyra, ) είναι ένα έγχορδο μουσικό όργανο (αντίστοιχο με το λαούτο) του Καζακστάν και των Μπασκίρ με μακρύ λαιμό. Το ντόμπρα μοιράζεται ορισμένα χαρακτηριστικά με το κομούζ (αρχαίο έγχορδο όργανο που χρησιμοποιείται στη μουσική της Κεντρικής Ασίας) και το ντουτάρ (παραδοσιακό δίχορδο λαούτο με μακρύ λαιμό που βρίσκεται στο Ιράν), όπως το μακρύ, λεπτό λαιμό και το επιμήκη σχήμα του σώματος. Είναι ένα δημοφιλές όργανο μεταξύ των τουρκικών κοινοτήτων σε χώρες της Κεντρικής Ασίας, όπως στο Καζακστάν (του οποίου ένα μικρό τμήμα βρίσκεται στην Ανατολική Ευρώπη), στο Ουζμπεκιστάν, στο Τουρκμενιστάν, στο Αφγανιστάν και την Μογγολία.

Ποικιλίες 
Το όργανο διαφέρει ελαφρώς σε διαφορετικές περιοχές. Το ντόμπρα του Καζακστάν έχει τάστα και παίζεται με ρουμπάρισμα με το χέρι (ολόκληρες συγχορδίες) ή χτυπόντας κάθε χορδή ξεχωριστά, με περιστασιακά χτυπήματα ρυθμού στην κύρια επιφάνεια του οργάνου. Ενώ οι χορδές είναι παραδοσιακά κατασκευασμένες από νεύρα, τα μοντέρνα ντόμπρα παράγονται συνήθως χρησιμοποιώντας νάιλον χορδές. Ένας από τους μεγαλύτερους οργανοπαίχτες ντόμπρα ήταν ο Καζακστανός λαϊκός μουσικός και συνθέτης Κουρμανγκαζί Σαγκιρμπάγιεφ, ο οποίος είχε σημαντική επιρροή στην ανάπτυξη της μουσικής κουλτούρας του Καζακστάν, συμπεριλαμβανομένης της μουσικής που θα παιζόταν με το ντόμπρα. Η μουσική του σύνθεση "Adai" (προφ. Αντάι) είναι δημοφιλής στο Καζακστάν και στο εξωτερικό.

Ο ντάμπουρας (αντίστοιχο όργανο ντόμπρα του Τουρκεστάν και του Μπανταχσάν) είναι άταστο όργανο με σώμα και λαιμό λαξευμένο από ένα μόνο ξύλο, συνήθως μουριάς ή βερικοκιάς. Ο Ντάμπουρας παίζεται με πολύ χτύπημα και "γρατσουνιές" στο όργανο για να δώσει έναν κρουστικό ήχο. Οι δύο χορδές είναι κατασκευασμένες από νάιλον (στη σύγχρονη εποχή) ενώ στα αρχαία χρόνια φτιάχνονταν από έντερα ζώων. Διασχίζουν μια μικρή γέφυρα σε μια καρφίτσα στο άλλο άκρο του σώματος. Υπάρχει μια μικρή τρύπα ήχου στο πίσω μέρος του οργάνου, ενώ το μπροστινό μέρος του οργάνου είναι φτιαγμένο με μία στρώση από παχύ ξύλο. Το ξύλο δεν βερνικώνεται, ούτε γίνεται κάποια λείανση οποιουδήποτε είδους. Όπως συμβαίνει και με όλα τα άλλα τουρκικά όργανα φέρει κάποια διακόσμηση.

Το ντόμπρα είναι το ισοδύναμο όργανο των Τατάρων και των Μπασκίρ. Ένας ερμηνευτής χτυπά όλες τις χορδές ταυτόχρονα. Η πάνω χορδή εκτελεί τον τόνο βάσης της συγχορδίας και η χαμηλότερη χορδή εκτελεί τη μελωδία. Ένα ντόμπρα χρησιμοποιείται και για σόλο τραγούδια καθώς και σε σύνολο οργάνων (μουσικό συγκρότημα).

Το 2012, δημιουργήθηκε το ηλεκτροντόμπιρα ή ηλεκτρικό ντόμπρα (elektrodombyra).

Ιστορία 
Το ντόμπιρα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στον Μεσαίωνα. Για παράδειγμα, τα έργα του Αμπί Νασίρ Αλ-Φαραμπί αναφέρονται σε ένα μουσικό όργανο που μοιάζει με το ντόμπρα. Μέσα στον περασμένο αιώνα, υπήρξαν πολλοί σπουδαίοι συνθέτες και οργανοπαίχτες ντόμπρα, όπως οι Κουρμανγκαζί, Καζάνγκαπ και Τατίμπετ. Η σημασία του ντόμπρα στον πολιτισμό του Καζακστάν χαρακτηρίστηκε από την έναρξη της Ημέρας του Ντόμπρα το 2018. Η Εθνική Ημέρα του Ντόμπρα γιορτάζεται στο Καζακστάν κάθε πρώτη Κυριακή του Ιουλίου.

Η Καζακστανή ποιήτρια Αμπάι Κιουνανμπαγιουλί φαίνεται συχνά να κρατάει ένα ντόμπρα σε κατάσταση ηρεμίας και πολλοί την θεωρούν ως σύμβολο εθνικισμού μεταξύ των μετα-σοβιετικών εθνών της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών. Ντόμπρα παίζει επίσης ο Ερζάν Αλιμπέτοφ στο συγκρότημα Ulytau.

Από τον 12ο έως τον 18ο αιώνα, το ντόμπρα χρησιμοποιήθηκε από τους Σασσάνους Μπασκίρ για να συνοδεύσει τους ποιητικούς θρύλους τους. Αναφέρεται στο επικό ποίημα "Ζαγιατουλγιάκ και Χιουνχίλιου". Ωστόσο, στις αρχές του 20ου αιώνα, το ντόμπρα ξεχάστηκε.

Εύρος και ταμπλατούρα 
Έχουν υπάρξει πολλά διαφορετικά λαϊκά και τοπικά κουρδίσματα, αν και παρακάτω είναι το πιο αποδεκτό ακαδημαϊκό κούρδισμα για τυπική συναυλία ντόμπρα πρίμα του Καζακστάν:

Υπάρχουν διαφορετικές ταξινομήσεις του ντόμπρα, για παράδειγμα το ντόμπρα για τραγούδια με στίχους έχει 8-9 τάστα, το ντόμπρα για σόλο έχει περισσότερα από 20 τάστα.

Παραπομπές 

Μπασκιρικά μουσικά όργανα
Πολιτισμός του Καζακστάν