Εξομολόγηση

Η εξομολόγηση, σε πολλές θρησκείες, είναι η αναγνώριση και η ομολογία των αμαρτιών ή των λαθών του ανθρώπου.

Χριστιανισμός

Ρωμαιοκαθολικισμός 

Στην ρωμαιοκαθολική διδασκαλία, το Μυστήριο της Μετάνοιας (Sacrament of Penance) είναι η μέθοδος της Εκκλησίας με την οποία άνδρες και γυναίκες ομολογούν αμαρτίες που διαπράττονται μετά το βάπτισμα και έχουν απαλλαγεί απο αυτές από τον Θεό μέσω της μεσολάβησης ενός Ιερέα. Η ρωμαιοκαθολική ιεροτελεστία, υποχρεωτική τουλάχιστον μία φορά το χρόνο για σοβαρή αμαρτία, διεξάγεται συνήθως μέσα σε ένα θρησκευτικό "κουτί", ή μια αίθουσα συμφιλίωσης. Αυτό το μυστήριο είναι γνωστό με πολλά ονόματα, συμπεριλαμβανομένης της επιείκειας, της συμφιλίωσης και της εξομολόγησης. Ενώ οι επίσημες εκδόσεις της Εκκλησίας συνήθως αναφέρονται στο μυστήριο ως «Μετάνοια», «Συμφιλίωση» ή «Διώξεις και Συμφιλίωση», πολλοί λαϊκοί εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον όρο «εξομολόγηση» σε σχέση με το Μυστήριο.

Για την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, η πρόθεση αυτού του μυστηρίου είναι να προσφέρει θεραπεία για την ψυχή καθώς και να ανακτήσει τη χάρη του Θεού, που χάθηκε από την αμαρτία. Μια τέλεια πράξη μεταμέλειας, στην οποία ο μετανοών εκφράζει τη θλίψη του για την προσβολή του Θεού και όχι από τον φόβο της αιώνιας τιμωρίας, ακόμη και έξω από την εξομολόγηση απομακρύνει την αιώνια τιμωρία που συνδέεται με την θνητή αμαρτία, αλλά ένας καθολικός υποχρεούται να ομολογήσει τις θανάσιμες αμαρτίες του με την πρώτη ευκαιρία. Θεολογικώς, ο ιερέας ενεργεί αντί του Χριστού και δέχεται από την Εκκλησία την εξουσία δικαιοδοσίας πάνω στον μετανοημένο. Η Σύνοδος του Τρέντο χρησιμοποιεί το κεφάλαιο 20 και στίχους 22 και 23 του Κατά Ιωάννην Ευαγγελίου ως την πρώτη απόδειξη των κειμένων για την διδασκαλία σχετικά με αυτό το μυστήριο, αλλά οι Καθολικοί θεωρούν επίσης τα 9:2-8 του Κατά Ματθαίον, Προς Κορινθίους 11:27 και Κατά Ματθαίον 16:17-20 να είναι ανάμεσα στις βάσεις των Γραφών για το μυστήριο της εξομολόγησης.

Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία διδάσκει ότι η εκκλησιαστική μαρτυρία απαιτεί τρεις «πράξεις» από τον μετανοημένο: λύπη (θλίψη της ψυχής για τις διαπραχθείσες αμαρτίες), αποκάλυψη των αμαρτιών («ομολογία»), και ικανοποίηση (η «ικανοποίηση», δηλαδή να κάνουμε κάτι για να αλλάξουμε τις αμαρτίες μας). Η βασική μορφή της εξομολόγησης δεν έχει αλλάξει εδώ και αιώνες, αν και κάποτε οι εξομολογήσεις γίνονταν δημοσίως.

Συνήθως, ο εξομολογούμενος αρχίζει την εκκλησιαστική ομολογία, λέγοντας: «Ευλόγησέ με πάτερ, επειδή έχω αμαρτήσει. Ήταν [χρονική περίοδος] από την τελευταία εξομολόγησή μου». Ο μετανοούμενος πρέπει τότε να ομολογήσει τις πράξεις του που πιστεύει ότι είναι σοβαρές και θανάσιμες αμαρτίες, τόσο σε είδος όσο και σε αριθμό, προκειμένου να συμφιλιωθεί με τον Θεό και την Εκκλησία. Ο αμαρτωλός μπορεί επίσης να ομολογήσει αμαρτίες πλημμελήματα. Αυτό συνιστάται ιδιαίτερα εάν ο εξομολογούμενος δεν έχει θανάσιμες αμαρτίες για να ομολογήσει. Σύμφωνα με τον Κατηχισμό, «χωρίς να είναι απολύτως απαραίτητο, η εκκλησία συνιστά την ομολογία των καθημερινών λαθών (μικρών αμαρτιών). Η σωστή ομολογία των αμαρτιών μας βοηθά να διαμορφώσουμε τη συνείδησή μας, να καταπολεμήσουμε τις κακές τάσεις, να αφήσουμε τους εαυτούς μας να θεραπευτούν από τον Χριστό και να προχωρήσουμε στη ζωή με την δύναμη του Πνεύματος.».

Ορθοδοξία 

Η εξομολόγηση είναι ένα από τα υποχρεωτικά Μυστήρια μαζί με αυτά του Βαπτίσματος, Χρίσματος, Θείας Ευχαριστίας και Μετανοίας.

Η εξομολόγηση δεν γίνεται σε κάποιο θάλαμο εξομολόγησης, αλλά κανονικά στο κύριο μέρος της ίδιας της εκκλησίας, συνήθως πριν από ένα αναλόγιο που βρίσκεται κοντά στο εικονοστάσιο. Σχετικά με το αναλόγιο, τοποθετείται σε αυτό ένα Ευαγγέλιο και ένας σταυρός ευλογίας. Η εξομολόγηση συχνά λαμβάνει χώρα πριν από μια εικόνα του Ιησού Χριστού. Οι ορθόδοξοι καταλαβαίνουν ότι η ομολογία δεν γίνεται στον ιερέα, αλλά στον Χριστό, και ο ιερέας στέκεται μόνο ως μάρτυρας και οδηγός. Ο εξομολογητής θα διαβάσει συχνά μια προειδοποίηση που προειδοποιεί τον εξομολογούμενο να κάνει μια πλήρη ομολογία, κρατώντας τίποτα πίσω.

Tης εξομολόγησης προηγείται η μετάνοια. Η μετάνοια ορίζεται ως μεταστροφή των παθών του ανθρώπου σε μια πορεία σωτηρίας που δείκτη της έχει την υπακοή στο θέλημα του Θεού. Επειδή όμως ο μεταπτωτικός άνθρωπος αμαρτάνει συχνά λόγω της αδυναμίας της ανθρώπινης φύσης του, είναι αυτονόητο ότι η μετάνοια θα πρέπει να είναι μια συνεχής κατάσταση, μια ούτως ειπείν στάση ζωής.

Όπως και με τη διοίκηση άλλων μυστηρίων, σε περιπτώσεις έκτακτης εξομολόγησης μπορεί να γίνει οπουδήποτε. Για το λόγο αυτό, ειδικά στην Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, ο αρχιερατικός σταυρός που φοράει ο ιερέας ανά πάσα στιγμή θα έχει συχνά την εικόνα του Χριστού χαραγμένη επάνω του, έτσι ώστε μια τέτοια εικόνα να είναι διαθέσιμη στους εξομολογούμενους που βιώνουν επικείμενο θάνατο ή απειλητικό για τη ζωή τους κίνδυνο και χρειάζονται την παρουσία ενός ιερέα αλλά εκτός εκκλησίας.

Υπάρχουν πολλές διαφορετικές πρακτικές σχετικά με το πόσο συχνά οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί πρέπει να πάνε στην εξομολόγηση. Ορισμένα Πατριαρχεία συμβουλεύουν την εξομολόγηση πριν από κάθε υποδοχή της Θείας Κοινωνίας, άλλοι συμβουλεύουν να ομολογήσουν κατά τη διάρκεια καθενός από τις τέσσερις περιόδους νηστείας (Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μικρή σαρακοστή, Νηστεία των 12 Αποστόλων, Κοίμηση της Θεοτόκου) και υπάρχουν πολλές επιπλέον παραλλαγές. Πολλοί ιερείς ενθαρρύνουν τη συχνή εξομολόγηση και κοινωνία. Σε μερικές από τις μονές του Αγίου Όρους, οι μοναχοί εξομολογούν τις αμαρτίες τους καθημερινά.

Λουθηρανισμός 
Οι Λουθηρανοί διαφέρουν από τους άλλους Προτεστάντες καθώς ασκούν την «εξομολόγηση και την απαλλαγή» (δηλαδή σε δύο μορφές). Αυτοί, όπως οι Ρωμαιοκαθολικοί και πολλοί Αγγλικανοί, βλέπουν το Ιάκωβος 5:16  και το Ιωάννης 20: 22-23  ως Βιβλική απόδειξη για την ανάγκη της εξομολόγησης. Η πρώτη μορφή της εξομολόγησης και απαλλαγής γίνεται κατά τη Θεία Υπηρεσία (Divine Service) με συγκεντρωμένους τους πιστούς στην εκκλησία. Εδώ, ολόκληρη η εκκλησία παύει για μια στιγμή σιωπηρής ομολογίας, απαγγέλλει τον "συγχωρητή" (Confiteor - προσευχή που μπορεί να ειπωθεί κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας  στην Καθολική Εκκλησία) και δέχεται τη συγχώρεση του Θεού μέσω του πάστορα, όπου λέει τα εξής (ή παρόμοια): «Με την εξομολόγησή σας και από την εντολή του Κυρίου μου Ιησού Χριστού, σας συγχωρώ όλες τις αμαρτίες σας στο όνομα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.".

Η δεύτερη μορφή της εξομολόγησης και απαλλαγής είναι γνωστή ως "Ιερή Απέκλυση", η οποία γίνεται ιδιωτικά με τον πάστορα (συνήθως μόνο κατόπιν αιτήματος). Εδώ ο εξομολογούμενος ομολογεί ατομικά τις αμαρτίες του και κάνει μια πράξη μετάνοιας, καθώς ο πάστορας, ενεργώντας στο πρόσωπο του Χριστού, ανακοινώνει αυτή την ακόλουθη μορφή απαλλαγής: «Από την εντολή του Κυρίου μου Ιησού Χριστού σου συγχωρώ όλες τις αμαρτίες στο όνομα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Στην Εκκλησία των Λουθηριανών, ο ποιμένας (πάστορας) δεσμεύεται από τη Σφραγίδα του Ομολογητή (παρόμοια με την Ρωμαιοκαθολική παράδοση) να μην πει σε κανέναν άλλο για αμαρτίες σε ιδιωτική εξομολόγηση, επειδή αυτές οι αμαρτίες έχουν απεκλυστεί».

Τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα, η δεύτερη μορφή εξομολόγησης και απαλλαγής έπεσε σε αχρησία. Σήμερα, γίνεται, για παράδειγμα, πριν να συμμετάσχει κάποιος για πρώτη φορά στην Θεία Ευχαριστία.

Βουδισμός 
Ο Βουδισμός είναι από την έναρξή του κυρίως μια παράδοση απόρριψης και μοναχισμού. Εντός του μοναστικού πλαισίου, η τακτική εξομολόγηση για αδίκημα σε άλλους μοναχούς είναι υποχρεωτική. Στα Βουδιστικά κείμενα (Suttas) αναφέρεται ότι οι μοναχοί πρέπει να εξομολογούνται και την αδικία τους κατά του Βούδα. Αυτό το μέρος των Πάλι κανόνων που ονομάζονται Vinaya, απαιτεί από τους μοναχούς να ομολογήσουν τις ατομικές αμαρτίες τους πριν από τη διμηνιαία σύγκληση για την απαγγελία του Πατημοκχά (Pāṭimokkha).

Δείτε επίσης 
 Βάπτισμα

Παραπομπές 

Χριστιανική ορολογία