Γενταμικίνη

Η γενταμικίνη ή γενταμυκίνη, που πωλείται με την επωνυμία Garamycin μεταξύ άλλων, είναι αντιβιοτικό που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία διαφόρων τύπων βακτηριακών λοιμώξεων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει λοιμώξεις των οστών, ενδοκαρδίτιδα, πυελική φλεγμονώδη νόσο, μηνιγγίτιδα, πνευμονία, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και σήψη μεταξύ άλλων. Δεν είναι αποτελεσματικό για λοιμώξεις από γονόρροια ή χλαμύδια. Μπορεί να χορηγηθεί ενδοφλεβίως, με ένεση σε μυ, ή τοπικά.  Τα τοπικά σκευάσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εγκαύματα ή για λοιμώξεις του εξωτερικού ματιού Στον ανεπτυγμένο κόσμο, χρησιμοποιείται συχνά μόνο για δύο ημέρες έως ότου οι βακτηριακές καλλιέργειες καθορίσουν ποια συγκεκριμένα αντιβιοτικά είναι ευαίσθητα στη μόλυνση. Η απαιτούμενη δόση πρέπει να παρακολουθείται με εξέταση αίματος. 

Η γενταμυκίνη μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στο εσωτερικό αυτί και προβλήματα στα νεφρά. Τα προβλήματα στο έσω ους μπορεί να περιλαμβάνουν προβλήματα ισορροπίας και απώλειας ακοής.  Αυτά τα προβλήματα μπορεί να είναι μόνιμα. Εάν χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μπορεί να προκαλέσει βλάβη στο αναπτυσσόμενο μωρό.  Ωστόσο, φαίνεται να είναι ασφαλές για χρήση κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Η γενταμυκίνη είναι ένας τύπος αμινογλυκοσίδης.  Λειτουργεί διαταράσσοντας την ικανότητα των βακτηρίων να παράγουν πρωτεΐνες, το οποίο συνήθως σκοτώνει τα βακτήρια.

Η γενταμυκίνη κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1962 και εγκρίθηκε για ιατρική χρήση το 1964. Παράγεται από το βακτήριο Micromonospora purpurea. Συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει τη γενταμυκίνη ως εξαιρετικά σημαντική για την ιατρική. Διατίθεται ως γενόσημο φάρμακο.

Ιατρικές χρήσεις 
Η γενταμυκίνη είναι δραστική έναντι ευρέος φάσματος βακτηριακών λοιμώξεων, κυρίως αρνητικών κατά Gram βακτηρίων, συμπεριλαμβανομένων των Pseudomonas, Proteus, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter aerogenes, Serratia και του θετικού κατά Gram Staphylococcus. Η γενταμυκίνη χρησιμοποιείται για τη θεραπεία λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος, λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος, λοιμώξεων αίματος, οστών και μαλακών ιστών αυτών των ευαίσθητων βακτηρίων.

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να υποστηρίζουν τη γενταμυκίνη ως θεραπεία πρώτης γραμμής της μόλυνσης από Neisseria gonorrhoeae. Η γενταμικίνη δεν χρησιμοποιείται για βακτηριακές λοιμώξεις Neisseria meningitidis ή Legionella pneumophila (λόγω του κινδύνου εμφάνισης σοκ από ενδοτοξίνη λιπιδίου Α σε ορισμένους Gram-αρνητικούς οργανισμούς). Η γενταμυκίνη είναι επίσης χρήσιμη κατά της Yersinia pestis (αιτίας της πανώλης), των συγγενών του και της Francisella tularensis (ο οργανισμός που είναι υπεύθυνος για την τουλαραιμία που παρατηρείται συχνά σε κυνηγούς).

Μερικά Enterobacteriaceae, Pseudomonas spp., Enterococcus spp., Staphylococcus aureus και άλλα Staphylococcus spp. έχουν διαφορετικούς βαθμούς αντοχής στη γενταμικίνη.

Παρενέργειες 
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες της γενταμικίνης μπορεί να κυμαίνονται από λιγότερο σοβαρές αντιδράσεις, όπως ναυτία και έμετος, έως πιο σοβαρές αντιδράσεις, όπως:

 Χαμηλός αριθμός κυττάρων αίματος
 Αλλεργικές αντιδράσεις
 Νευρομυϊκά προβλήματα
 Νευρική βλάβη (νευροπάθεια)
 Βλάβη στα νεφρά (νεφροτοξικότητα)
 Διαταραχές του αυτιού (ωτοτοξικότητα)

Η νεφροτοξικότητα και η ωτοτοξικότητα πιστεύεται ότι είναι δοσοεξαρτώμενες με υψηλότερες δόσεις να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες τοξικότητας. Αυτές οι δύο τοξικότητες μπορεί να έχουν καθυστερημένη παρουσίαση, μερικές φορές εμφανίζονται μόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Νεφρική βλάβη 
Η νεφρική βλάβη είναι πρόβλημα στο 10-25% των ατόμων που λαμβάνουν αμινογλυκοσίδες και η γενταμυκίνη είναι ένα από τα πιο νεφροτοξικά φάρμακα αυτής της κατηγορίας. Συχνά, η οξεία νεφροτοξικότητα είναι αναστρέψιμη, αλλά μπορεί να είναι θανατηφόρα. Ο κίνδυνος νεφροτοξικότητας μπορεί να επηρεαστεί από τη δόση, τη συχνότητα, τη διάρκεια της θεραπείας και την ταυτόχρονη χρήση ορισμένων φαρμάκων, όπως ΜΣΑΦ, διουρητικά, σισπλατίνη, κυκλοσπορίνη, κεφαλοσπορίνες, αμφοτερικίνη, σκιαγραφικά ιωδίου και βανκομυκίνη. 

Η νεφρική δυσλειτουργία παρακολουθείται μετρώντας την κρεατινίνη στο αίμα, τα επίπεδα ηλεκτρολυτών, την παραγωγή ούρων, την παρουσία πρωτεΐνης στα ούρα και τις συγκεντρώσεις άλλων χημικών ουσιών, όπως η ουρία, στο αίμα.

Έσω ους 
Περίπου το 11% του πληθυσμού που λαμβάνει αμινογλυκοσίδες βλάπτει το έσω τμήμα του ωτός. Τα κοινά συμπτώματα βλάβης στο έσω ους περιλαμβάνουν εμβοές, απώλεια ακοής, ίλιγγο, προβλήματα συντονισμού και ζάλη.  Η χρόνια χρήση γενταμικίνης μπορεί να επηρεάσει δύο περιοχές των αυτιών. Πρώτον, η βλάβη των τριχοειδών κυττάρων του εσωτερικού αυτιού μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη απώλεια ακοής. Δεύτερον, η ζημιά στην αιθουσαία συσκευή του αυτιού μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ισορροπίας. Για να μειωθεί ο κίνδυνος ωτοτοξικότητας κατά τη διάρκεια της θεραπείας, συνιστάται να ενυδάτωση.

Μηχανισμός δράσης 
Η γενταμυκίνη είναι βακτηριοκτόνο αντιβιοτικό που δρα δεσμεύοντας την υπομονάδα 30S του βακτηριακού ριβοσώματος, επηρεάζοντας αρνητικά τη σύνθεση των πρωτεϊνών. Ο πρωταρχικός μηχανισμός δράσης είναι γενικά αποδεκτό ότι αφορά την έκπτωση της ικανότητας του ριβοσώματος να κάνει διάκριση στις σωστές αλληλεπιδράσεις αγγελιαφόρου RNA και μεταφορικού RNA. Συνήθως, εάν ένα λανθασμένο tRNA ζευγαρώνεται με ένα mRNA κωδικόνιο στη θέση αμινοακυλίου του ριβοσώματος, οι αδενοσίνες 1492 και 1493 αποκλείονται από την αλληλεπίδραση και αποσύρονται, σηματοδοτώντας το ριβοσώμα να απορρίψει το αμινοακυλιωμένο tRNA :: Θερμοσταθερό σύμπλοκο παράγοντα επιμήκυνσης. Ωστόσο, όταν η γενταμικίνη δεσμεύεται στην έλικα 44 του 16S rRNA, αναγκάζει τις αδενοσίνες να διατηρήσουν τη θέση που παίρνουν όταν υπάρχει μια σωστή, ή γνωστή, αντιστοιχία μεταξύ aa-tRNA και mRNA. Αυτό οδηγεί στην αποδοχή λανθασμένων aa-tRNA, με αποτέλεσμα το ριβόσωμα να συνθέτει πρωτεΐνες με λανθασμένα αμινοξέα τοποθετημένα σε όλο το μήκος (περίπου κάθε 1 στα 500). Οι μη λειτουργικές, εσφαλμένες μεταφρασμένες πρωτεΐνες κακοδιπλώνονται και αθροίζονται, οδηγώντας τελικά σε θάνατο του βακτηρίου. Ένας δευτερεύων μηχανισμός έχει προταθεί βασισμένος στη κρυσταλλική δομή της γενταμικίνης σε δευτερεύουσα θέση δέσμευσης στην έλικα 69 του 23S rRNA, που αλληλεπιδρά με την έλικα 44 και πρωτεΐνες που αναγνωρίζουν τα κωδικόνια διακοπής. Σε αυτήν τη δευτερεύουσα τοποθεσία, η γενταμικίνη πιστεύεται ότι αποκλείει αλληλεπιδράσεις του ριβοσώματος με παράγοντες ανακύκλωσης ριβοσώματος, με αποτέλεσμα οι δύο υπομονάδες του ριβοσώματος να παραμείνουν πολύπλοκες ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της μετάφρασης. Αυτό δημιουργεί μια ομάδα ανενεργών ριβοσωμάτων που δεν μπορούν πλέον να ξεκινήσουν και να μεταφράσουν νέες πρωτεΐνες.

Αντενδείξεις 
Η γενταμυκίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται εάν ένα άτομο έχει ιστορικό υπερευαισθησίας, όπως αναφυλαξία, ή άλλη σοβαρή τοξική αντίδραση στη γενταμυκίνη ή σε άλλες αμινογλυκοσίδες. Απαιτείται μεγαλύτερη φροντίδα σε άτομα με μυασθένεια gravis και άλλες νευρομυϊκές διαταραχές καθώς υπάρχει κίνδυνος επιδείνωσης της αδυναμίας.

Ειδικοί πληθυσμοί

Εγκυμοσύνη και θηλασμός 
Η γενταμυκίνη δεν συνιστάται κατά την εγκυμοσύνη, εκτός εάν τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων για τη μητέρα. Η γενταμυκίνη μπορεί να διασχίσει τον πλακούντα και έχουν παρατηρηθεί αρκετές αναφορές μη αναστρέψιμης αμφοτερόπλευρης συγγενούς κώφωσης στα παιδιά. Η ενδομυϊκή ένεση γενταμικίνης στις μητέρες μπορεί να προκαλέσει μυϊκή αδυναμία στα νεογέννητα.

Η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της γενταμυκίνης σε θηλάζουσες μητέρες δεν έχει τεκμηριωθεί. Ανιχνεύσιμα επίπεδα γενταμικίνης βρίσκονται στο ανθρώπινο μητρικό γάλα και στα θηλάζοντα μωρά.

Ηλικιωμένος 
Στους ηλικιωμένους, η νεφρική λειτουργία πρέπει να αξιολογείται πριν από την έναρξη της θεραπείας καθώς και κατά τη διάρκεια της θεραπείας λόγω μείωσης του ρυθμού σπειραματικής διήθησης. Τα επίπεδα γενταμυκίνης στο σώμα μπορούν να παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε αυτόν τον πληθυσμό. Η γενταμυκίνη πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή σε άτομα με νεφρική, ακουστική, αιθουσαία ή νευρομυϊκή δυσλειτουργία.

Παιδιά 
Η γενταμυκίνη μπορεί να μην είναι κατάλληλη για χρήση σε παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των μωρών. Μελέτες έχουν δείξει υψηλότερα επίπεδα ορού και μεγαλύτερο χρόνο ημιζωής σε αυτόν τον πληθυσμό. Η νεφρική λειτουργία πρέπει να ελέγχεται περιοδικά κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της θεραπείας μπορεί να περιλαμβάνουν προβλήματα ακοής και ισορροπίας. Υποασβεστιαιμία, υποκαλιαιμία και μυϊκή αδυναμία έχουν αναφερθεί όταν χορηγείται με ένεση.

Παραπομπές 

Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Αντιβιοτικά
Ολιγοσακχαρίτες