Ριβαροξαμπάνη

Η ριβαροξαμπάνη, που πωλείται με την εμπορική ονομασία Xarelto μεταξύ άλλων, είναι αντιπηκτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία και την πρόληψη σχηματισμού θρόμβων αίματος. Συγκεκριμένα χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της εν τω βάθει θρόμβωσης φλέβας και της πνευμονικής εμβολής και για την πρόληψη σχηματισμού θρόμβων αίματος στην κολπική μαρμαρυγή και μετά από χειρουργική επέμβαση ισχίου ή γόνατος.  Λαμβάνεται από το στόμα.

Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν αιμορραγία.  Άλλες σοβαρές παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν σπονδυλικό αιμάτωμα και αναφυλαξία.  Δεν είναι σαφές εάν η χρήση κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό είναι ασφαλής. Σε σύγκριση με τη βαρφαρίνη, έχει λιγότερες αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα. Λειτουργεί αναστέλλοντας τη δραστηριότητα του παράγοντα πήξης Xa.

Η ριβαροξαμπάνη κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 2007 και εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2011. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν θα είναι διαθέσιμη ως γενικό φάρμακο έως το 2024. Το 2018, ήταν το 100ό πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με περισσότερα από 7 εκατομμύρια συνταγές.

Ιατρικές χρήσεις 
Σε άτομα με μη βαλβιδική κολπική μαρμαρυγή, φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματικό με τη βαρφαρίνη στην πρόληψη ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων και εμβολικών συμβάντων. Η ριβαροξαμπάνη σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά σοβαρών και θανατηφόρων αιμορραγικών επεισοδίων από τη βαρφαρίνη, αν και η ριβαροξαμπάνη σχετίζεται με υψηλότερα ποσοστά αιμορραγίας στον γαστρεντερικό σωλήνα.

Τον Ιούλιο του 2012, το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας του Ηνωμένου Βασιλείου συνέστησε τη ριβαροξαμπάνη για την πρόληψη και θεραπεία του φλεβικού θρομβοεμβολισμού.

Αντενδείξεις 
Λόγω της δυσκολίας που σχετίζεται με τη διαχείριση της αιμορραγίας, η ριβαροξαμπάνη θα πρέπει να διακόπτεται τουλάχιστον 24 ώρες πριν από μια χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια να επανεκκινείται μόλις αποκατασταθεί επαρκής αιμόσταση.

Οι συστάσεις δοσολογίας δεν συνιστούν τη χορήγηση ριβαροξαμπάνης με φάρμακα που είναι γνωστό ότι είναι ισχυροί συνδυασμένοι αναστολείς των CYP3A4 / P-γλυκοπρωτεΐνης, διότι αυτό έχει ως αποτέλεσμα σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις ριβαροξαμπάνης στο πλάσμα.

Παρενέργειες 
Η πιο σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η αιμορραγία, συμπεριλαμβανομένης της σοβαρής εσωτερικής αιμορραγίας. Η ριβαροξαμπάνη σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά σοβαρών και θανατηφόρων αιμορραγικών επεισοδίων από τη βαρφαρίνη, αλλά σχετίζεται με υψηλότερα ποσοστά αιμορραγίας στον γαστρεντερικό σωλήνα. Ενώ είναι διαθέσιμος ένας παράγοντας αντιστροφής για τη ριβαροξαμπάνη ( Andexanet alfa / AndexXa ), η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά του δεν είναι τόσο καλά αποδεδειγμένα όσο οι παράγοντες αναστροφής για το παλαιότερο αντιπηκτικό βαρφαρίνη (βιταμίνη Κ και συμπύκνωμα προθρομβίνης ), πράγμα που σημαίνει ότι η σοβαρή αιμορραγία μπορεί να είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. 

Όσον αφορά το 2015, παρακολούθηση μετά την πώληση έδειξε ηπατοτοξική δράση και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να ποσοτικοποιηθεί ο κίνδυνος. Το φάρμακο αντενδείκνυται σε άτομα σε σημαντική ηπατική νόσο και τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια, στους οποίους το φάρμακο δεν έχει δοκιμαστεί.

Η ριβαροξαμπάνη έχει προειδοποίηση στο κουτί διάθεσης για να καταστήσει σαφές ότι τα άτομα που χρησιμοποιούν το φάρμακο δεν πρέπει να το διακόψουν πριν μιλήσουν με τον επαγγελματία υγείας τους, επειδή η πρόωρη διακοπή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.

Αντιστρεπτικός παράγοντας 
Τον Οκτώβριο του 2014, η Portola Pharmaceuticals ολοκλήρωσε τις κλινικές δοκιμές Φάσης I και II για την ανδεξανέτη άλφα ως αντίδοτο για τους αναστολείς του παράγοντα Xa με λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες και ξεκίνησε τις δοκιμές Φάσης III. Η Ανδεξανέτη άλφα εγκρίθηκε από την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων τον Μάιο του 2018, με την εμπορική ονομασία AndexXa.

Μηχανισμός δράσης 
Η ριβαροξαμπάνη αναστέλλει τόσο τον ελεύθερο παράγοντα Xa όσο και τον παράγοντα Xa που είναι συνδεδεμένος στο σύμπλοκο προθρομβινάσης. Είναι ένας εξαιρετικά επιλεκτικός άμεσος αναστολέας του παράγονα Xa με ταχεία έναρξη δράσης. Η αναστολή του παράγοντα Xa διακόπτει την εγγενή και εξωγενή οδό του καταρράκτη πήξης του αίματος, αναστέλλοντας τόσο το σχηματισμό θρομβίνης όσο και την ανάπτυξη θρόμβων. Η ριβαροξαμπάνη δεν αναστέλλει τη θρομβίνη (ενεργοποιημένος Παράγοντας II) και δεν έχουν αποδειχθεί επιδράσεις στα αιμοπετάλια.  Επιτρέπει προβλέψιμες αντιπηκτικές και προσαρμογές της δόσης και παρακολούθηση ρουτίνας πήξης. Δεν χρειάζονται διατροφικοί περιορισμοί.

Η μη κλασματοποιημένη ηπαρίνη (UFH), η ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) και η φονταπαρινόξη αναστέλλουν επίσης τη δραστικότητα του παράγοντα Xa, έμμεσα, δεσμεύοντας στην κυκλοφορούσα αντιθρομβίνη (AT III) και πρέπει να ενίονται, ενώ η στοματικά ενεργή βαρφαρίνη, φαινοπροκουμόνη και ακενοκουμαρόλη είναι ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ (VKA), μειώνοντας έναν αριθμό παραγόντων πήξης, συμπεριλαμβανομένου του παράγοντα X.

Η ριβαροξαμπάνη έχει προβλέψιμη φαρμακοκινητική σε ευρύ φάσμα ασθενών (ηλικία, φύλο, βάρος, φυλή) και έχει απλή δόση απόκρισης σε οκταπλάσιο εύρος δόσεων (5-40 mg). Η στοματική βιοδιαθεσιμότητα μειώνεται με υψηλότερες δόσεις και αυξάνεται όταν λαμβάνεται με τροφή.

Χημεία 

Η ριβαροξαμπάνη παρουσιάζει εντυπωσιακή δομική ομοιότητα με το αντιβιοτικό λινεζολίδη: και τα δύο φάρμακα έχουν την ίδια δομή πυρήνα που παράγεται από οξαζολιδινόνη. Συνεπώς, η ριβαροξαμπάνη μελετήθηκε για πιθανές αντιμικροβιακές δράσεις και για την πιθανότητα μιτοχονδριακής τοξικότητας, η οποία είναι μια γνωστή επιπλοκή της μακροχρόνιας χρήσης λινεζολίδης. Μελέτες διαπίστωσαν ότι ούτε η ριβαροξαμπάνη ούτε οι μεταβολίτες της έχουν αντιβιοτική δράση έναντι θετικών κατά Gram βακτηρίων. Όσον αφορά τη μιτοχονδριακή τοξικότητα, in vitro μελέτες που δημοσιεύθηκαν πριν από το 2008 διαπίστωσαν ότι ο κίνδυνος ήταν χαμηλός.

Δείτε επίσης 
 Απιξαμπάνη - ένα παρόμοιο από του στόματος αντιπηκτικό

Παραπομπές 

Χλωροαρένια
Άρθρα με αλλαγμένο αναγνωριστικό CASNo
Αντιπηκτικά
Ετεροκυκλικοί αιθέρες
Οργανικές ετεροκυκλικές αμίνες
Οργανικές ενώσεις με θείο
Κετόνες