Κοινωνική απομάκρυνση

Η κοινωνική απομάκρυνση ή αποστασιοποίηση (ελληνική απόδοση του αγγλικού όρου "Social distancing") είναι μια σειρά πρακτικών μη φαρμακευτικών τρόπων ελέγχου των λοιμώξεων και αποσκοπούν στη διακοπή ή στην επιβράδυνση της εξάπλωσης μιας μεταδοτικής νόσου. Ο στόχος της κοινωνικής απομάκρυνσης είναι να μειωθεί η πιθανότητα επαφής μεταξύ των φορέων μιας λοίμωξης και άλλων που δεν έχουν μολυνθεί, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί η μετάδοση των ασθενειών, η νοσηρότητα και τελικά η θνησιμότητα.   

Η κοινωνική απομάκρυνση είναι πιο αποτελεσματική όταν το μικρόβιο μπορεί να μεταδοθεί μέσω σταγονιδίων (βήχας ή φτάρνισμα), με άμεση φυσική επαφή (συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής επαφής), με έμμεση φυσική επαφή (π.χ. αγγίζοντας μια μολυσμένη επιφάνεια) ή με αερογενή μετάδοση (εάν ο μικροοργανισμός μπορεί να επιβιώσει στον αέρα για μεγάλες περιόδους). 

Η κοινωνική απομάκρυνση μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματική σε περιπτώσεις όπου η μόλυνση μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένου νερού ή τροφής ή από φορείς όπως κουνούπια ή άλλα έντομα και λιγότερο συχνά από άτομο σε άτομο.  

Τα μειονεκτήματα της κοινωνικής απομάκρυνσης μπορούν να περιλαμβάνουν τη μοναξιά, τη μειωμένη παραγωγικότητα και την απώλεια άλλων οφελών που συνδέονται με την ανθρώπινη αλληλεπίδραση . 

Μία από τις πρώτες αναφορές στην κοινωνική απομάκρυνση χρονολογείται στο βιβλίο του Λευιτικού, 13:46: «Καὶ ὁ λεπρὸς ἐν ᾧ ἐστιν ἡ ἁφή, ... κεχωρισμένος καθήσεται». 

Ιστορικά τα λεπροκομεία και λαζαρέτα ιδρύθηκαν ως μέσα για την πρόληψη της εξάπλωσης της λέπρας και άλλων μεταδοτικών ασθενειών μέσω της κοινωνικής απομάκρυνσης, μέχρι να κατανοηθεί η μετάδοση και να εφευρεθούν αποτελεσματικές θεραπείες.

Θεωρητική βάση 
Από την οπτική της επιδημιολογίας, ο βασικός στόχος της κοινωνικής απομάκρυνσης είναι η μείωση του βασικού αριθμού αναπαραγωγής της λοίμωξης, , ο οποίος είναι ο μέσος αριθμός δευτερευόντων μολυσμένων ατόμων που παράγονται από ένα πρωτεύον μολυσμένο άτομο σε πληθυσμό όπου όλα τα άτομα είναι επιρρεπή στην ασθένεια. Βάσει ενός βασικού μοντέλου κοινωνικής απομάκρυνσης, αν ένα ποσοστό  του πληθυσμού συμμετάσχει σε κοινωνική απομάκρυνση και μειώσει τις διαπροσωπικές επαφές σε ένα κλάσμα  των κανονικών επαφών του, ο αριθμός αναπαραγωγής που προκύπτει, , δίνεται από τον τύπο:  Για παράδειγμα, εάν το 25% του πληθυσμού μειώσει τις κοινωνικές επαφές του στο 50% του φυσιολογικού τους επιπέδου, ο αριθμός αναπαραγωγής που προκύπτει είναι περίπου 81% του βασικού αριθμού αναπαραγωγής. Αυτό μπορεί να είναι μια φαινομενικά μικρή μείωση αλλά σημαντική στην καθυστέρηση της εκθετικής ανάπτυξης και της εξάπλωσης μιας νόσου.

Παραδείγματα 
Μερικά παραδείγματα κοινωνικής αποστασιοποίησης που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εξάπλωσης μεταδοτικών ασθενειών περιλαμβάνουν:     

 κλείσιμο των σχολείων (προληπτικό ή αντιδραστικό μέτρο), ηλεκτρονική εκπαίδευση 
 κλείσιμο των χώρων εργασίας, συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος «μη απαραίτητων» επιχειρήσεων και κοινωνικών υπηρεσιών («μη απαραίτητες» είναι οι εγκαταστάσεις που δεν εξυπηρετούν βασικές ανάγκες της κοινότητας, σε αντίθεση με τις απαραίτητες υπηρεσίες)
 απομόνωση 
 καραντίνα 
 cordon sanitaire 
 προστατευτική απομόνωση 
 ακύρωση μαζικών συναντήσεων όπως αθλητικές εκδηλώσεις, κινηματογραφικές ή μουσικο-χορευτικές παραστάσεις 
 κλείσιμο ή περιορισμών των μαζικών μεταφορών 
 κλείσιμο εγκαταστάσεων αναψυχής (κοινοτικές πισίνες, κλαμπ νεότητας, γυμναστήρια) 
 τα μέτρα "αυτοπροστασίας" για τα άτομα περιλαμβάνουν τον περιορισμό των επαφών πρόσωπο με πρόσωπο, τη διεξαγωγή εργασίας μέσω τηλεφώνου ή μέσω διαδικτύου, την αποφυγή δημόσιων χώρων και τη μείωση μη απαραίτητων ταξιδιών

Αποτελεσματικότητα 
Οι έρευνες δείχνουν ότι τα μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά και αμέσως προκειμένου να είναι αποτελεσματικά. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας γρίπης του 1918, οι αρχές στις ΗΠΑ εφάρμοσαν το κλείσιμο σχολείων, απαγόρευαν δημόσιες συγκεντρώσεις και έκαναν άλλες παρεμβάσεις κοινωνικής αποστασιοποίησης στη Φιλαδέλφεια και στο Σαιντ Λούις, αλλά στη Φιλαδέλφεια η καθυστέρηση των πέντε ημερών για την έναρξη των μέτρων αυτών επέτρεψε να πολλαπλασιαστούν τα ποσοστά μετάδοσης κατά πέντε φορές, ενώ μια πιο άμεση ανταπόκριση στο Σαιντ Λούις ήταν σημαντική για τη μείωση της μετάδοσης εκεί. Οι Bootsma και Ferguson ανέλυσαν παρεμβάσεις κοινωνικής απομάκρυνσης σε 16 πόλεις των ΗΠΑ κατά την επιδημία του 1918 και διαπίστωσαν ότι οι περιορισμένες χρονικά παρεμβάσεις μείωσαν τη συνολική θνησιμότητα μόνο μέτρια (ίσως 10-30%) και ότι ο αντίκτυπος ήταν συχνά πολύ περιορισμένος επειδή οι παρεμβάσεις εισήχθησαν πολύ αργά και αναιρέθηκαν πολύ νωρίς. Παρατηρήθηκε ότι πολλές πόλεις αντιμετώπισαν μια δεύτερη έξαρση της επιδημίας μετά την άρση των ελέγχων κοινωνικής απομάκρυνσης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, τα ευπαθή άτομα τα οποία αρχικά λόγω των μέτρων είχαν προστατευθεί, μετά την άρση τους εκτέθηκαν σε αυξημένο κίνδυνο.

Κλείσιμο σχολείων 

Η μαθηματική μοντελοποίηση έχει δείξει ότι η μετάδοση μιας εστίας μπορεί να καθυστερήσει με το κλείσιμο των σχολείων. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του μέτρου εξαρτάται από τις επαφές των παιδιών που διατηρούνται εκτός σχολείου, συχνά ένας γονέας θα πρέπει να αποχωρήσει από την εργασία του, απαιτούνται «παρατεταμένες» περίοδοι απομόνωσης και αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κοινωνική και οικονομική αναστάτωση.  

Τα κλεισίματα σχολείων αποδείχθηκαν ότι μείωσαν τη νοσηρότητα από την ασιατική γρίπη κατά 90% κατά την επιδημία του 1957-58  και μέχρι 50% στον έλεγχο της γρίπης στις ΗΠΑ, 2004-2008.  Ομοίως, το υποχρεωτικό κλείσιμο σχολείων και άλλα μέτρα κοινωνικής απομάκρυνσης συνδέθηκαν με τη μείωση κατά 29% έως 37% των ποσοστών μετάδοσης της γρίπης κατά την επιδημία γρίπης του 2009 στο Μεξικό.  

Κατά την έξαρση της γρίπης των χοίρων το 2009 στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε ένα άρθρο με τίτλο «Το κλείσιμο των σχολείων κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας γρίπης» που δημοσιεύτηκε στο Lancet Infectious Diseases, μια ομάδα επιδημιολόγων επιδοκίμασε το κλείσιμο των σχολείων, προκειμένου να διακόψει την πορεία της λοίμωξης, να επιβραδύνει περαιτέρω εξάπλωση και να κερδίσει χρόνο για την έρευνα και την παραγωγή εμβολίου. Έχοντας μελετήσει τις προηγούμενες πανδημίες γρίπης, συμπεριλαμβανομένης της πανδημίας γρίπης του 1918, την πανδημία της γρίπης του 1957 και την πανδημία γρίπης 1968, αναφέρθηκαν στην επίδραση που θα είχε το κλείσιμο των σχολείων οικονομικά και στο εργατικό δυναμικό, ιδιαίτερα όταν  μεγάλο ποσοστό των ιατρών και των νοσηλευτών ήταν γυναίκες, εκ των οποίων οι μισές είχαν παιδιά κάτω από την ηλικία των 16 ετών. Εξέτασαν επίσης τη δυναμική της εξάπλωσης της γρίπης στη Γαλλία κατά τη διάρκεια των γαλλικών σχολικών διακοπών και σημείωσε ότι τα κρούσματα γρίπης μειώθηκαν, όταν τα σχολεία έκλεισαν και επανεμφανίστηκαν όταν άνοιξαν εκ νέου. Παρατήρησαν ότι όταν οι εκπαιδευτικοί στο Ισραήλ απέργησαν κατά τη διάρκεια της περιόδου γρίπης των 1999-2000, οι επισκέψεις σε γιατρούς και ο αριθμός των λοιμώξεων του αναπνευστικού μειώθηκαν κατά περισσότερο από το ένα πέμπτο και περισσότερο από τα δύο πέμπτα αντίστοιχα.

Κλείσιμο των χώρων εργασίας 
Μελέτες μοντελοποίησης και προσομοίωσης βασισμένες σε δεδομένα από τις ΗΠΑ δείχνουν πως αν το 10% των επηρεαζόμενων χώρων εργασίας είναι κλειστό, το συνολικό ποσοστό μετάδοσης λοίμωξης είναι περίπου 11.9% και ο χρόνος κορύφωσης καθυστερεί ελαφρώς. Σε αντίθεση, αν το 33% των προσβεβλημένων χώρων εργασίας είναι κλειστό, ο ρυθμός μετάδοσης μειώνεται στο 4.9%, και ο χρόνος κορύφωσης καθυστερεί κατά μία εβδομάδα.

Καραντίνα επαφών και ύποπτων περιπτώσεων 
Κατά τη διάρκεια της έξαρσης SARS το 2003 στη Σιγκαπούρη, περίπου 8.000 άτομα υποβλήθηκαν σε υποχρεωτική καραντίνα στο σπίτι και επιπλέον 4.300 χρειάστηκαν για να αυτοπαρακολουθούνται για συμπτώματα και να κάνουν καθημερινή τηλεφωνική επικοινωνία με τις υγειονομικές αρχές ως μέσο για τον έλεγχο της επιδημίας. Παρόλο που μόνο 58 από αυτά τα άτομα τελικά διαγνώστηκαν με SARS, οι αρμόδιοι δημόσιας υγείας ήταν ικανοποιημένοι από το ότι το μέτρο αυτό συνέβαλε στην πρόληψη περαιτέρω εξάπλωσης της λοίμωξης. Η εθελοντική αυτοαπομόνωση μπορεί να έχει συμβάλει στη μείωση της μετάδοσης της γρίπης στο Τέξας το 2009.

Cordon sanitaire 

Το 1995 χρησιμοποιήθηκε μια υγιειονομική ζώνη για τον έλεγχο μιας εστίας της νόσου του ιού Έμπορα στο Κικιουίτ του Ζαΐρ.   Ο Πρόεδρος Μομπούτου Σέσε Σέκο περικύκλωσε την πόλη με στρατεύματα και ανέστειλε όλες τις πτήσεις στην κοινότητα. Μέσα στο Κικουίτ, οι Ιατρικές Ομάδες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και του Ιατρείου του Ζαΐρ ανέπτυξαν περαιτέρω υγειονομικές ζώνες, απομονώνοντας τις ζώνες ταφής και θεραπείας από τον γενικό πληθυσμό και αντιμετωπίζοντας με επιτυχία τη μόλυνση. Κατά τη διάρκεια της επιδημίας SARS του 2003 στον Καναδά, η «κοινοτική καραντίνα» χρησιμοποιήθηκε για τη μείωση της μετάδοσης της νόσου με μέτρια επιτυχία.

Προστατευτική απομόνωση 

Κατά τη διάρκεια της επιδημίας γρίπης του 1918 η πόλη Γκάνισον στο Κολοράντο απομονώθηκε για δύο μήνες για να αποτρέψει την εισαγωγή της λοίμωξης. Όλοι οι αυτοκινητόδρομοι που οδηγούσαν στην πόλη ήταν μπλοκαρισμένοι με οδοφράγματα κοντά στα όρια της κομητείας. Οι ελεγκτές των τρένων προειδοποιούσαν όλους τους επιβάτες ότι αν έβγαιναν έξω από το τρένο στο Γκάνισον, θα συλλαμβάνονταν και θα έμπαιναν σε καραντίνα για πέντε ημέρες. Ως αποτέλεσμα της απομόνωσης αυτής, κανείς δεν πέθανε από τη γρίπη στο Γκάνισον κατά τη διάρκεια της επιδημίας.  Πολλές άλλες κοινότητες υιοθέτησαν παρόμοια μέτρα.

Ακύρωση μαζικών συγκεντρώσεων 
Τα στοιχεία που υποδεικνύουν ότι οι μαζικές συγκεντρώσεις αυξάνουν τις πιθανότητες μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων δεν είναι καθοριστικά. Ανεκδοτικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι ορισμένοι τύποι μαζικών συγκεντρώσεων μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης της γρίπης και μπορεί επίσης να διασπείρουν νέα στελέχη σε μια περιοχή, εξωθώντας την κοινοτική μετάδοση σε μια πανδημία . Κατά τη διάρκεια της πανδημίας γρίπης του 1918, οι στρατιωτικές παρελάσεις στη Φιλαδέλφεια  και τη Βοστώνη  μπορεί να ήταν υπεύθυνες για τη διάδοση της νόσου με ανάμειξη μολυσμένων ναυτικών με πλήθη αμάχων. Ο περιορισμός των μαζικών συγκεντρώσεων, σε συνδυασμό με άλλες παρεμβάσεις κοινωνικής απομάκρυνσης, μπορεί να συμβάλει στη μείωση της μετάδοσης.

Ταξιδιωτικοί περιορισμοί 
Συνοριακοί περιορισμοί  ή περιορισμοί εσωτερικών ταξιδιών είναι απίθανο να καθυστερήσουν μια επιδημία περισσότερο από 2-3 εβδομάδες, εκτός εάν εφαρμοστούν με κάλυψη άνω του 99%.  Ο έλεγχος στα αεροδρόμια διαπιστώθηκε ότι είναι αναποτελεσματικός στην πρόληψη της μετάδοσης από ιούς κατά τη διάρκεια της επιδημίας SARS του 2003 στον Καναδά  και στις ΗΠΑ.  Οι αυστηροί συνοριακοί έλεγχοι μεταξύ της Αυστρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι οποίοι επιβλήθηκαν από το 1770 μέχρι το 1871 για να αποφευχθεί η είσοδος στην Αυστρία ατόμων που μολύνθηκαν από την πανώλη, ήταν αποτελεσματικά, δεδομένου ότι δεν υπήρξαν μεγάλα κρούσματα μολύνσεως στο αυστριακό έδαφος μετά την εγκατάστασή τους, ενώ η Οθωμαινή Αυτοκρατορία συνέχισε να υποφέρει από συχνές επιδημίες πανώλης έως τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα.  

Μια μελέτη του Northeastern University που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2020, διαπίστωσε ότι «οι περιορισμοί ταξιδιών προς και από την Κίνα επιβραδύνουν τη διεθνή εξάπλωση του COVID-19 μόνο όταν συνδυάζονται με προσπάθειες για τη μείωση της μετάδοσης στην κοινότητα και σε ατομικό επίπεδο... Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις δεν είναι αρκετοί αν δεν συνδυαστούν με κοινωνική απομάκρυνση ».  Η μελέτη διαπίστωσε ότι η απαγόρευση ταξιδιού στην Ουχάν καθυστέρησε την εξάπλωση της νόσου σε άλλα μέρη της ηπειρωτικής Κίνας μόνο τρεις με πέντε ημέρες, αν και μείωσε την εξάπλωση των διεθνών περιπτώσεων κατά 80%. Ένας πρωταρχικός λόγος που οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί ήταν λιγότερο αποτελεσματικοί είναι ότι πολλοί άνθρωποι με το COVID-19 δεν εμφανίζουν συμπτώματα κατά τα πρώτα στάδια της μόλυνσης.

Μειονεκτήματα 
Τα μειονεκτήματα της κοινωνικής απομάκρυνσης μπορούν να περιλαμβάνουν τη μοναξιά, τη μειωμένη παραγωγικότητα και την απώλεια άλλων οφελών που συνδέονται με την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Στις αναπτυσσόμενες χώρες όπου η εξ αποστάσεως τεχνολογία και ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας δεν χρησιμοποιούνται ευρέως, είναι συχνά πιο δύσκολο για μια κοινότητα να παρακολουθεί την υγεία των μελών της.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Why outbreaks like coronavirus spread exponentially, and how to “flatten the curve” , by Harry Stevens, Washington Post, March 14 2020, "These simulations show how to flatten the coronavirus growth curve"
Επιδημιολογία
Επιδημίες
Λοιμώδεις ασθένειες
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις