Ζίβιετς

Το Ζίβιετς (πολωνικά: Żywiec, γερμανικά: Saybusch) είναι πόλη στο Πόβιατ Ζίβιετς του Βοεβοδάτου Σιλεσίας στη νότια Πολωνία. Ο πληθυσμός της πόλης είναι 31.194 κάτοικοι (2019). Μεταξύ 1975 και 1998, ήταν μέρος του Βοεβοδάτου Μπιέλσκο-Μπιάουα.

Η πόλη βρίσκεται στο κέντρο του λεκανοπεδίου Ζίβιετς, στον ποταμό Σόουα, κοντά στη λίμνη Ζίβιετς στην ιστορική περιοχή της Ελάσσονος Πολωνίας και περιλαμβάνει το Πάρκο Τοπίου Ζίβιετς, μία από τις οκτώ προστατευόμενες περιοχές στο βοεβοδάτο.

Ο πλανητοειδής 551231 Żywiec πήρε το όνομά του από την πόλη.

Ιστορία 
Το Ζίβιετς αναφέρθηκε για πρώτη φορά σε γραπτό έγγραφο το 1308 ως έδρα καθολικής ενορίας. Αρχικά βρισκόταν στη θέση αργότερα γνωστή ως Stary Żywiec («Παλιό Ζίβιετς»). Ανήκε τότε στο Δουκάτο του Τέσεν και μετά το 1315 στο Δουκάτο του Οσφιέντσιμ, το οποίο το 1327 έγινε φέουδο του Βασιλείου της Βοημίας. Η πόλη ήταν ένα κομβικό σημείο για την ανάπτυξη του μέχρι τότε αραιοκατοικημένου λεκανοπεδίου Ζίβιετς. Η περιοχή του Παλιού Ζίβιετς ήταν επιρρεπής σε πλημμύρες και έτσι η πόλη μεταφέρθηκε στο σημερινό σημείο το 1448. Το 1457 το Δουκάτο του Οσφιέντσιμ αγοράστηκε και ενσωματώθηκε απευθείας στο Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας. Το Ζίβιετς ήταν μια ιδιωτική πόλη, διοικητικά τοποθετημένη στο Βοεβοδάτο Κρακοβίας στην Επαρχία Ελάσσονος Πολωνίας του Πολωνικού Στέμματος. Το 1624 πουλήθηκε από την οικογένεια Κομορόφσκι στην Κωνσταντία της Αυστρίας, βασίλισσα σύζυγο του Πολωνού Βασιλιά Σιγισμούνδου Γ΄. Κατά τη διάρκεια του Κατακλυσμού, το Ζίβιετς λεηλατήθηκε και καταστράφηκε από τα σουηδικά στρατεύματα το 1656. Από το 1672 ήταν στην κατοχή του Πολωνού Καγκελάριου Γιαν Βιελκοπόλσκι.

Το Παλιό Κάστρο χτίστηκε στα μέσα του 14ου αιώνα. Το κάστρο έχει υποστεί αρκετές ανακαινίσεις και μπορεί να υπερηφανεύεται για μια σειρά από στυλ αρχιτεκτονικών και διακοσμήσεων, όπως γοτθική, αναγεννησιακή και μπαρόκ. Το Παλιό Κάστρο του Ζίβιετς περικλείεται από ένα τοπίο πάρκου 260.000 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο ιδρύθηκε αρχικά τον 17ο αιώνα.

Η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού χτίστηκε στα τέλη του 14ου αιώνα και επεκτάθηκε δύο φορές, μία το 1679 και πάλι το 1690. Τον 18ο αιώνα, μια μπαρόκ εκκλησία χτίστηκε αργότερα στο χώρο και εξακολουθεί να στέκεται σήμερα. Ένας δεύτερος αξιοσημείωτος ναός, ο Καθεδρικός Ναός της Γέννησης της Θεοτόκου, κατασκευάστηκε και επεκτάθηκε κατά το πρώτο μισό του 15ου αιώνα, πριν ανακαινιστεί με μπαρόκ τρόπο μετά από πυρκαγιά το 1711.

Με τον πρώτο διαμελισμό της Πολωνίας το 1772, το Ζίβιετς έγινε μέρος του αυστριακού Βασιλείου της Γαλικίας. Το 1810 αγοράστηκε από τον Πρίγκιπα Αλβέρτο της Σαξονίας, γιο του Βασιλιά Αυγούστου Γ΄ της Πολωνίας και πάλι κυβέρνησε με το γειτονικό Σιλεσιανό Δουκάτο του Τέσεν (Τσιέσιν). Όταν πέθανε το 1822, τα κτήματά του περιήλθαν στον Αρχιδούκα Κάρολο από τον αυστριακό Οίκο των Αψβούργων-Λωρραίνης. Η πόλη στεγάζει επίσης τη Ζυθοποιία Ζίβιετς, που ιδρύθηκε από τον γιο του Καρόλου, Αρχιδούκα Αλβέρτο του Τέσεν το 1852 και αγοράστηκε από τη Heineken International τη δεκαετία του 1990. Ένα μουσείο ιδρύθηκε στον χώρο το 2006. Στην αρχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πάνω από 1.000 στρατιώτες των Πολωνικών Λεγεώνων από την περιοχή εξόρμησαν από το Ζίβιετς για να πολεμήσουν για την ανεξαρτησία της Πολωνίας. 167 από αυτούς πέθαναν στον πόλεμο. Στο τέλος του πολέμου, το 1918, η Πολωνία ανέκτησε την ανεξαρτησία και τον έλεγχο της πόλης. Οκτώ Πολωνοί από το Ζίβιετς σκοτώθηκαν στον Πολωνο-Σοβιετικό Πόλεμο του 1919-1920.

Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος 

Μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνίας το 1939, η οποία πυροδότησε το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ζίβιετς καταλήφθηκε από τη ναζιστική Γερμανία. Ο τελευταίος ιδιοκτήτης των Αψβούργων, Αρχιδούκας Κάρολος Αλβέρτος της Αυστρίας, αρνήθηκε να υπογράψει τη γερμανική Volksliste, οπότε απομακρύνθηκε και συνελήφθη.

26 Πολωνοί από το Ζίβιετς δολοφονήθηκαν από τους Ρώσους στη μεγάλη σφαγή του Κατίν τον Απρίλιο-Μάιο του 1940.

Μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου του 1940 οι αρχές των Ναζί απέλασαν 17.413 με 20.000 Πολωνούς κατοίκους από όλο το Πόβιατ Ζίβιετς, στη λεγόμενη Δράση Ζάιμπους, που πραγματοποιήθηκε από τις Βέρμαχτ και Γκεστάπο. Στο τοπικό σχολείο βρισκόταν ένα στρατόπεδο διέλευσης για τους Πολωνούς που είχαν εκδιωχθεί. Οι Πολωνοί που εκδιώχθηκαν οδηγήθηκαν στο Γενικό Κυβερνείο, μια διαφορετική περιοχή εντός της Πολωνίας υπό γερμανική στρατιωτική κατοχή. Το περιστατικό αποτέλεσε μέρος των προσπαθειών των Ναζί, με επικεφαλής τον υπουργό Ράιχ Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ και τον αναπληρωτή του Άλφρεντ Μάγιερ, για την ανάπτυξη των Κατεχόμενων Ανατολικών Εδαφών για εγκατάσταση από Γερμανούς μετανάστες. Το 1941, ο Ναζί Γερμανός Oberpräsident της Άνω Σιλεσίας, Φριτς Μπραχτ, ενώ επισκέφθηκε την πόλη, δήλωσε ότι δεν θα υπάρχουν Πολωνοί στο πόβιατ σε πέντε χρόνια. Η γερμανική κατοχή έληξε το 1945.

Οικονομία 
Η Ζυθοποιία Ζίβιετς βρίσκεται στην πόλη. Υπάρχει ένα μουσείο αφιερωμένο στην ζυθοποιία.

Αθλητισμός 
Υπάρχουν πολλά ποδοσφαιρικά σωματεία στην πόλη: οι ομάδες ανδρών Κοσαράβα Ζίβιετς, Τσάρνι-Γκούραλ Ζίβιετς και Σόουα Ζίβιετς, και η γυναικεία ομάδα ΤΣ Μίτεχ Ζίβιετς. Και οι τέσσερις ομάδες αγωνίζονται στα χαμηλότερα πρωταθλήματα, αν και η Μίτεχ έπαιξε επίσης στην Εκστραλίγκα (πολωνική κορυφαία κατηγορία) μέχρι το 2020.

Αξιοσημείωτα πρόσωπα 

 Αρχιδούκας Κάρολος Στέφανος της Αυστρίας (1860-1933), αριστοκράτης
 Αρχιδούκας Κάρολος Αλβέρτος της Αυστρίας (1888-1951), αριστοκράτης
 Αλίκη Ανκαρκρόνα (1889-1985), αριστοκράτισσα
 Αρχιδούκας Λέων Κάρολος της Αυστρίας (1893-1939), αριστοκράτης
 Βίλχελμ Μπράσε (1917-2012) φωτογράφος, κρατούμενος στο Άουσβιτς
 Ταντέους Βρόνα (γεν. 1954), αεροπόρος
 Τόμας Αντάμεκ (γεν. 1976), πυγμάχος
 Πιοτρ Χάτσεκ (γεν. 1977), αθλητής
 Αγκάτα Βρούμπελ (γεν. 1981), αρσιβαρίστρια
 Τόμας Γιοντουόβιετς (γεν. 1985), ποδοσφαιριστής

Αδελφοποιημένες πόλεις 
Το Ζίβιετς είναι αδελφοποιημένο με τις:

 Έιντουρ, Αγγλία

 Τσάντκα, Σλοβακία
 Φέλτμπαχ, Αυστρία
 Γκοντολό, Ουγγαρία
 Λίπτοφσκι Μίκουλας, Σλοβακία
 Οπάβα, Τσεχία
 Ριόν, Γαλλία
 Στορούμαν, Σουηδία
 Στσίτνο, Πολωνία
 Ουντερχάχινγκ, Γερμανία

Εικόνες

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Εβραϊκή Κοινότητα στο Ζίβιετς στο Virtual Statel

Πόλεις της Πολωνίας
Πόλεις του Βοεβοδάτου Σιλεσίας
Πόβιατ Ζίβιετς
Ελάσσων Πολωνία
Βοεβοδάτο Κρακοβίας (14ος αιώνας-1795)
Κατοικημένες περιοχές στο Βασίλειο της Γαλικίας και Λοδομεριάς
Βοεβοδάτο Κρακοβίας (1919-1939)
Επαρχία της Άνω Σιλεσίας