Βιταμίνη Α

H βιταμίνη Α είναι ομάδα ακόρεστων λιποδιαλυτών θρεπτικών οργανικών ενώσεων που περιλαμβάνουν τις ρετινόλη, ρετινάλη και πολλές καροτενοειδείς προβιταμίνες Α (κυρίως το βήτα-καροτένιο). Η βιταμίνη Α έχει πολλές λειτουργίες: είναι σημαντική για την ανάπτυξη, για τη διατήρηση του ανοσοποιητικού συστήματος και την καλή όραση. Η βιταμίνη Α απαιτείται από τον αμφιβληστροειδή του οφθαλμού με τη μορφή ρετινάλης, η οποία συνδυάζεται με την πρωτεΐνη οψίνη για να σχηματίσει τη ροδοψίνη, το μόριο που απορροφά το φως απαραίτητο τόσο για χαμηλό φως (νυχτερινή όραση) όσο και για έγχρωμη όραση. Η βιταμίνη Α έχει επίσης ένα πολύ διαφορετικό ρόλο ως ρετινοϊκό οξύ (μια μη αναστρέψιμη οξειδωμένη μορφή ρετινόλης), το οποίο είναι σημαντικός παράγοντας που μοιάζει με ορμόνη για τα επιθηλιακά και άλλα κύτταρα.

Σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, η κύρια μορφή της βιταμίνης Α είναι ένας εστέρας, κυρίως το παλμιτικό ρετινύλιο, ο οποίος μετατρέπεται σε ρετινόλη (χημικά αλκοόλη) στο λεπτό έντερο. Η ρετινόλη είναι η μορφή αποθήκευσης της βιταμίνης και μπορεί να μετατραπεί σε και από την οπτικά ενεργή μορφή αλδεΰδης, ρετινάλη.

Όλες οι μορφές βιταμίνης Α έχουν δακτύλιο β-ιονόνης στον οποίο είναι συνδεδεμένη μια αλυσίδα ισοπρενοειδούς, που ονομάζεται ρετινυλική ομάδα. Και τα δύο δομικά χαρακτηριστικά είναι απαραίτητα για τη δραστηριότητα των βιταμινών. Η πορτοκαλί χρωστική ουσία των καρότων (β-καροτένιο) μπορεί να αναπαρασταθεί ως δύο συνδεδεμένες ομάδες ρετινυλίου, οι οποίες χρησιμοποιούνται στο σώμα για να συμβάλουν στα επίπεδα της βιταμίνης Α. Το άλφα-καροτένιο και το γάμμα-καροτένιο έχουν επίσης μία μεμονωμένη ομάδα ρετινυλίου, η οποία τους δίνει κάποια δραστικότητα βιταμινών. Κανένα από τα άλλα καροτένια δεν έχει δραστικότητα βιταμινών. Η καροτενοειδής βήτα-κρυπτοξανθίνη έχει μια ομάδα ιονόνης και έχει δραστικότητα βιταμινών στους ανθρώπους.

Η βιταμίνη Α μπορεί να βρεθεί σε δύο κύριες μορφές στα τρόφιμα: 
 η ρετινόλη, η μορφή της βιταμίνης Α που απορροφάται κατά την κατανάλωση ζωικών τροφών, είναι μια κίτρινη, λιποδιαλυτή ουσία. Δεδομένου ότι η καθαρή μορφή αλκοόλης είναι ασταθής, η βιταμίνη βρίσκεται στους ιστούς σε μορφή ρετινυλεστέρα. Παράγεται εμπορικά και χορηγείται ως εστέρες όπως ο οξεικός ή ο παλμιτικός ρετινυλεστέρας.
 Τα καροτένια άλφα-καροτένιο, βήτα-καροτένιο και γάμμα-καροτένιο και η ξανθοφύλλη βήτα-κρυπτοξανθίνη (όλα περιέχουν δακτυλίους βήτα-ιονόνης), αλλά κανένα άλλο καροτενοειδές, λειτουργούν ως προβιταμίνη Α σε φυτοφάγα και παμφάγα ζώα, τα οποία διαθέτουν το ένζυμο βήτα-καροτένιο 15,15'-διοξυγενάση που διασπά το βήτα-καροτένιο στον εντερικό βλεννογόνο και το μετατρέπει σε ρετινόλη.

Παραπομπές 

Βιταμίνες
Λιπίδια
Τερπένια και τερπενοειδή