Αραβικός όρυξ

Ο αραβικός όρυξ ή λευκός όρυξ (Oryx leucoryx) είναι μια μεσαίου μεγέθους αντιλόπη με ξεχωριστό εξόγκωμα ώμου, μακριά, ίσια κέρατα και φουντωτή ουρά. Είναι ένα βοοειδές και το μικρότερο μέλος του γένους Όρυξ, που προέρχεται από περιοχές ερήμου και στέπας της Αραβικής Χερσονήσου. ο αραβικός όρυξ είχε εξαφανιστεί στην άγρια φύση στις αρχές της δεκαετίας του 1970, αλλά σώθηκε σε ζωολογικούς κήπους και ιδιωτικά καταφύγια και επανεισαχθεί στην άγρια φύση από το 1980.

Το 1986, ο αραβικός όρυξ χαρακτηρίστηκε ως απειλούμενο είδος στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN και το 2011, ήταν το πρώτο ζώο που επέστρεψε σε κατάσταση εκτεθειμένου είδους αφού προηγουμένως είχε καταγραφεί ως εξαφανισμένο στην άγρια φύση. Είναι καταχωρημένο στο Παράρτημα Ι της CITES. Το 2011, οι πληθυσμοί εκτιμήθηκαν σε πάνω από 1.000 ζώα στην άγρια φύση και 6.000-7.000 ζώα σε αιχμαλωσία παγκοσμίως.

Ένας καταριανός όρυξ με την ονομασία «Orry» επιλέχθηκε ως η επίσημη μασκότ για τους Ασιατικούς Αγώνες του 2006 στη Ντόχα και εμφανιζόταν σε ουρές αεροπλάνων που ανήκουν στην αεροπορική εταιρεία της Μέσης Ανατολής, Qatar Airways. Είναι το εθνικό ζώο του Ομάν.

Ετυμολογία 
Η ταξινομική ονομασία Oryx leucoryx προέρχεται από το ελληνικό όρυξ και λευκός. Ο αραβικός όρυξ ονομάζεται επίσης  στα εβραϊκά και είναι γνωστός ως  και  στα αραβικά.

Ο Πρώσος ζωολόγος Πέτερ Σίμον Παλάς εισήγαγε το «oryx» στην επιστημονική βιβλιογραφία το 1767, εφαρμόζοντας το όνομα στον κοινό ταυρότραγο ως Antilope oryx (Παλάς, 1767). Το 1777, μετέφερε το όνομα στο γκέμζμποκ. Συγχρόνως, περιέγραψε επίσης αυτό που τώρα ονομάζεται αραβικός όρυξ ως Oryx leucoryx, δίνοντας το εύρος του ως «Αραβία και ίσως Λιβύη». Το 1816, ο Ανρί Μαρί Ντικροτέ ντε Μπλανβίλ υποδιαίρεσε την ομάδα αντιλόπης, υιοθέτησε το Oryx ως όνομα γένους και άλλαξε το Antilope oryx του Παλάς σε Oryx gazella (ντε Μπλανβίλ, 1818). Το 1826, ο Χίνριχ Λίχτενσταϊν μπερδεύει τα ζητήματα μεταφέροντας το όνομα Oryx leucoryx στο scimitar oryx (τώρα Oryx dammah) που βρέθηκε στο Σουδάν από τους Γερμανούς φυσιοδίφες Βίλχελμ Χέμπριχ και Κρίστιαν Γκότφριντ Έρενμπεργκ (Λίχτενσταϊν, 1826). Ο αραβικός όρυξ ήταν τότε ανώνυμος έως ότου τα πρώτα ζωντανά δείγματα στην Ευρώπη δωρίστηκαν στη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου το 1857. Μη συνειδητοποιώντας ότι αυτό θα μπορούσε να είναι το Oryx leucoryx των προηγούμενων συγγραφέων, ο Δρ. Τζον Έντουραρντ Γκρέι πρότεινε να το ονομάσει Oryx beatrix από την πριγκίπισσα Βεατρίκη του Ηνωμένου Βασιλείου (Γκρέι, 1857). Αν και αυτό το όνομα επρόκειτο να επιμείνει για πολλά χρόνια, ο Όλντφιλντ Τόμας μετονόμασε το scimitar oryx σε Oryx algazal το 1903 (έκτοτε έχει μετονομαστεί σε Oryx dammah) και έδωσε στον αραβικό όρυξ το αρχικό του όνομα. Η σύγχυση μεταξύ των δύο ειδών έχει επιδεινωθεί επειδή και τα δύο ονομάστηκαν λευκά όρυξ στα αγγλικά.

Ανατομία και μορφολογία 

Ένας αραβικός όρυγας έχει περίπου ύψος 1 μέτρου μέχρι τον ώμο και ζυγίζει περίπου 70 κιλά. Το τρίχωμά του είναι σχεδόν φωτεινό λευκό, οι κάτω πλευρές και τα πόδια είναι καφέ και μαύρες ρίγες εμφανίζονται στο σημείο που το κεφάλι συναντά το λαιμό, στο μέτωπο, στη μύτη και πηγαίνουν από το κέρατο κάτω από το μάτι προς το στόμα. Και τα δύο φύλα έχουν μακριά, ίσια ή ελαφρώς καμπύλα, δακτυλιοειδή κέρατα που έχουν μήκος 50 με 75 εκατοστά.

Οι αραβικοί όρυγες ξεκουράζονται κατά τη διάρκεια της ζέστης της ημέρας. Μπορούν να ανιχνεύσουν βροχοπτώσεις και να κινηθούν προς αυτές, πράγμα που σημαίνει ότι καλύπτουν τεράστιες περιοχές. Ένα κοπάδι στο Ομάν μπορεί να μετακινηθεί πάνω από 3.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Τα κοπάδια είναι μικτά και συνήθως περιέχουν μεταξύ δύο και 15 ζώων, αν και έχουν αναφερθεί κοπάδια έως 100 όρυγων. Οι αραβικοί όρυγες γενικά δεν είναι επιθετικοί ο ένας στον άλλο, κάτι που επιτρέπει στα κοπάδια να συνυπάρχουν ειρηνικά για κάποιο διάστημα.

Εκτός από τον άνθρωπο, οι λύκοι είναι ο μόνος θηρευτής του αραβικού όρυγα. Σε αιχμαλωσία και ασφαλείς συνθήκες στην άγρια φύση, οι αραβικοί όρυγες έχουν προσδόκιμο ζωής έως και 20 χρόνια. Ωστόσο, σε περιόδους ξηρασίας, το προσδόκιμο ζωής τους μπορεί να μειωθεί σημαντικά από τον υποσιτισμό και την αφυδάτωση. Άλλες αιτίες θανάτου περιλαμβάνουν μάχες μεταξύ αρσενικών, δαγκωμάτων φιδιών, ασθενειών και πνιγμού κατά τη διάρκεια πλημμυρών.

Κατανομή και βιότοπος 
Ιστορικά, ο αραβικός όρυξ πιθανότατα κυμαινόταν στο μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής. Στις αρχές του 1800, θα μπορούσαν να βρεθούν στο Σινά, την Παλαιστίνη, την Υπεριορδανία, το μεγαλύτερο μέρος του Ιράκ και το μεγαλύτερο μέρος της Αραβικής Χερσονήσου. Κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, το εύρος τους στράφηκε προς τη Σαουδική Αραβία και μέχρι το 1914, μόνο λίγοι επέζησαν εκτός αυτής της χώρας. Μερικοί αναφέρθηκαν στην Ιορδανία τη δεκαετία του 1930, αλλά στα μέσα της δεκαετίας του 1930, οι μόνοι εναπομείναντες πληθυσμοί ήταν στην έρημο Αν Νάφουντ στη βορειοδυτική Σαουδική Αραβία και στην Ρουμπ αλ Κάλι στο νότο.

Τη δεκαετία του 1930, οι Άραβες πρίγκιπες και οι υπάλληλοι πετρελαϊκών εταιρειών άρχισαν να κυνηγούν αραβικούς όρυγες με αυτοκίνητα και τουφέκια. Τα κυνηγετικά μεγέθη μεγάλωσαν και σε μερικά αναφέρθηκαν να χρησιμοποιούνται έως και 300 οχήματα. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, ο βόρειος πληθυσμός είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί. Ο τελευταίος αραβικό όρυξ στη φύση πριν από την επανεισαγωγή του αναφέρθηκε το 1972.

Οι αραβικοί όρυγες προτιμούν να κυμαίνονται στην έρημο με χαλίκι ή στη σκληρή άμμο, όπου η ταχύτητα και η αντοχή τους θα τους προστατεύουν από τους περισσότερους θηρευτές, καθώς και από τους περισσότερους πεζούς κυνηγούς. Στις ερήμους με άμμο της Σαουδικής Αραβίας, συνήθως βρίσκονταν στις περιοχές με σκληρή άμμο των περιοχών ανάμεσα στους μαλακότερους αμμόλοφους και τις κορυφογραμμές.

Οι αραβικοί όρυγες έχουν εισαχθεί ξανά στο Ομάν, τη Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Συρία και την Ιορδανία. Ένας μικρός πληθυσμός εισήχθη στις Νήσους Χαουάρ του Μπαχρέιν και μεγάλοι ημι-διαχειριζόμενοι πληθυσμοί σε αρκετές τοποθεσίες στο Κατάρ και τα ΗΑΕ. Ο συνολικός επαναεισαγόμενος πληθυσμός εκτιμάται τώρα σε περίπου 1.000 ζώα. Αυτό θέτει τον αραβικό όρυξ πάνω από το όριο των 250 ζώων που χρειάζονται για να πληρούν τις προϋποθέσεις για να θεωρούνται σε απειλούμενη κατάσταση.

Οικολογία

Δίαιτα 
Οι δίαιτες του αραβικού όρυξ αποτελούνται κυρίως από χόρτα, αλλά τρώνε μια μεγάλη ποικιλία βλάστησης, που περιλαμβάνουν μπουμπούκια, βότανα, καρμπούς, κονδύλους και ρίζες. Τα κοπάδια των αραβικών ορυγών ακολουθούν τις σπάνιες βροχές για να φάνε τα νέα φυτά που μεγαλώνουν ακολούθως. Μπορούν να αντέξουν αρκετές εβδομάδες χωρίς νερό. Μία έρευνα στο Ομάν διαπίστωσε ότι τα χόρτα του γένους Stipagrostis τρώγονται κυρίως. Άνθη από φυτά Stipagrostis εμφανίστηκαν υψηλότερα σε ακατέργαστη πρωτεΐνη και νερό, ενώ τα φύλλα φαινόταν καλύτερη πηγή τροφής με διαφορετική βλάστηση.

Συμπεριφορά 
Όταν ο αραβικός όρυξ δεν περιπλανιέται στο βιότοπό του ή δεν τρώει, σκάβει ρηχούς λάκους σε μαλακό έδαφος κάτω από θάμνους ή δέντρα για να ξεκουραστεί. Είναι σε θέση να ανιχνεύσουν βροχοπτώσεις από απόσταση και να ακολουθήσουν την κατεύθυνση της ανάπτυξης φρέσκων φυτών. Ο αριθμός των ζώων σε ένα κοπάδι μπορεί να ποικίλλει πολύ (έως και 100 έχουν αναφερθεί περιστασιακά), αλλά ο μέσος όρος είναι 10 ή λιγότερα ζώα. Αγέλες μόνων αρσενικών ζώων δεν συμβαίνουν και τα μεμονωμένα εδαφικά αρσενικά είναι σπάνια. Τα κοπάδια δημιουργούν μια απλή ιεραρχία που περιλαμβάνει όλα τα θηλυκά και τα αρσενικά ηλικίας άνω των επτά μηνών. Οι αραβικοί όρυγες τείνουν να διατηρούν οπτική επαφή με άλλα μέλη του κοπαδιού, με τα υφιστάμενα αρσενικά να παίρνουν θέσεις μεταξύ του κύριου σώματος της αγέλης και των απομακρυσμένων θηλυκών. Εάν χωριστούν, τα αρσενικά θα αναζητήσουν περιοχές όπου η αγέλη επισκέφτηκε τελευταία φορά και θα μείνουν σε μια μοναχική ύπαρξη μέχρι την επιστροφή του κοπαδιού. Όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες νερού και βοσκής, οι αρσενικοί αραβικοί όρυγες καθορίζουν εδάφη. Τα μοναχικά αρσενικά είναι απομωνομένα. Μια ιεραρχία κυριαρχίας δημιουργείται μέσα στο κοπάδι με τη στάση του σώματος, όπου έτσι αποφεύγεται ο κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού που θα μπορούσαν να προκαλέσουν τα μακριά, αιχμηρά κέρατα. Τα αρσενικά και τα θηλυκά χρησιμοποιούν τα κέρατά τους για να υπερασπιστούν τους αραιούς εδαφικούς πόρους ενάντια στους παρείσακτους.

Σημασία για τους ανθρώπους 

Ο αραβικός όρυξ είναι το εθνικό ζώο της Ιορδανίας, του Ομάν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και του Κατάρ.

Ο αραβικός όρυξ βρίσκεται επίσης στα λογότυπα πλήθους επιχειρήσεων στην αραβική χερσόνησο, με πιο αξιοσημείωτες τις Al Maha Airways και η Al Maha Petroleum.

Στην Έκδοση του Βασιλιά Ιάκωβου της Βίβλου, η λέξη re'em μεταφράζεται ως «μονόκερος». Στα σύγχρονα εβραϊκά, το όνομα re'em laban, που σημαίνει λευκός όρυξ, χρησιμοποιείται κατά λάθος για τους αραβικούς όρυγες που ζουν στο ιερό  Γιότβατα Χάι-Μπαρ κοντά στο Εϊλάτ. Το scimitar oryx ονομάζεται re'em Sahara. Το αραβικό όνομα ri'ïm είναι το αντίστοιχο του εβραϊκού ονόματος re'em, που σημαίνει επίσης λευκός όρυξ, που υποδηλώνει δανεισμό στην Πρώιμη Σύγχρονη Εποχή.

Μύθος του μονόκερου 
Ο μύθος του μονόκερου μπορεί να βασίζεται σε όρυγες που έχουν χάσει το ένα κέρατο. Ο Αριστοτέλης και ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος υποστήριξαν ότι ο όρυξ ήταν το «πρωτότυπο» του μονόκερου. Από ορισμένες οπτικές γωνίες, ο όρυξ μπορεί να φαίνεται να έχει ένα κέρατο αντί για δύο και δεδομένου ότι τα κέρατά του είναι κατασκευασμένα από κοίλο οστό που δεν μπορεί να αναγεννηθεί, εάν ένας αραβικός όρυγας χάσει ένα από τα κέρατά του, για το υπόλοιπο της ζωής του, θα έχει μόνο ένα.

Μια άλλη πηγή για την έννοια μπορεί να προέρχεται από τη μετάφραση της λέξης re'em από τα εβραϊκά στα ελληνικά ως μονόκερως στην Μετάφραση των Εβδομήκοντα. Στο Ψαλμό 22:21, η λέξη karen, που σημαίνει κέρατο, είναι γραμμένη στον ενικό. Η Ρωμαιοκαθολική Βουλγάτα και η Βίβλος Ντουέι-Ριμς μετέφρασαν το reem ως ρινόκερος. Άλλες μεταφράσεις περιέχουν ονόματα για άγριο ταύρο, άγρια βόδια, βουβάλια ή γκάουρ, αλλά σε ορισμένες γλώσσες διατηρείται μια λέξη για το μονόκερο. Η αραβική μετάφραση alrim είναι η πιο σωστή επιλογή ετυμολογικά, που σημαίνει «λευκός όρυξ».

Διατήρηση 

Ο ζωολογικός κήπος Φοίνιξ και η Fauna and Flora Preservation Society του Λονδίνου (τώρα Fauna and Flora International), με οικονομική βοήθεια από το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση, πιστώνονται για τη διάσωση του αραβικού όρυγα από την εξαφάνιση. Το 1962, αυτές οι ομάδες ξεκίνησαν το πρώτο κοπάδι αιχμαλωσίας σε οποιονδήποτε ζωολογικό κήπο, στον ζωολογικό κήπο του Φοίνιξ, που μερικές φορές αναφέρεται ως «Επιχείρηση Όρυξ». Ξεκινώντας με εννέα ζώα, ο ζωολογικός κήπος του Φοίνιξ είχε περισσότερες από 240 επιτυχημένες γεννήσεις. Από το Φοίνιξ, οι αραβικοί όρυγες στάλθηκαν σε άλλους ζωολογικούς κήπους και πάρκα για να ξεκινήσουν νέα κοπάδια.

Το 1968, ο Σεΐχης Ζάγιεντ μπιν Σουλτάν Αλ Ναχιάν από τα ΗΑΕ, ανησυχώντας για την άγρια ζωή της γης, ιδιαίτερα των οπληφόρων όπως ο αραβικός όρυξ, ίδρυσε τον ζωολογικό κήπο Αλ Άιν για τη διατήρησή τους.

Οι αραβικοί όρυγες κυνηγήθηκαν έως σημείο εξαφάνισης στην άγρια φύση το 1972. Μέχρι το 1980, ο αριθμός των αραβικών όρυγων σε αιχμαλωσία είχε αυξηθεί στο σημείο που ξεκίνησε η επανεισαγωγή στην άγρια φύση. Η πρώτη απελευθέρωση, στο Ομάν, επιχειρήθηκε με αραβικούς όρυγες από το Ζωολογικό Πάρκο Σαφάρι του Σαν Ντιέγκο. Αν και οι αριθμοί στο Ομάν έχουν μειωθεί, υπάρχουν τώρα επίσης άγριοι πληθυσμοί στη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ.Ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς βρίσκεται στην Προστατευόμενη Περιοχή Μαχαζάτ ασ-Σαΐντ, ένα μεγάλο, περιφραγμένο καταφύγιο στη Σαουδική Αραβία, που καλύπτει περισσότερα από 2.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. 

Τον Ιούνιο του 2011, ο αραβικός όρυξ αποσύρθηκε ως ευάλωτος από τον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN. Η IUCN υπολόγισε ότι υπήρχαν περισσότεροι από 1.000 αραβικοί όρυγες στην άγρια φύση, με 6.000-7.000 που κρατούνται σε αιχμαλωσία σε ζωολογικούς κήπους, καταφύγια και ιδιωτικές συλλογές. Μερικά από αυτά είναι σε μεγάλους περιφραγμένους χώρους (ελεύθερη περιαγωγή), συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Συρία (Αλ Ταλίλα), το Μπαχρέιν, το Κατάρ και τα ΗΑΕ.  Είναι η πρώτη φορά που η IUCN ανακατατάσσει ένα είδος ως ευπαθές αφού είχε καταγραφεί ως εξαφανισμένο στη φύση. Ο αραβικός όρυξ αναφέρεται επίσης στο Παράρτημα Ι της CITES.

Στις 28 Ιουνίου 2007, το Καταφύγιο Αραβικού Όρυγα του Ομάν ήταν η πρώτη τοποθεσία που αφαιρέθηκε ποτέ από τον κατάλογο Μηνμείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ο λόγος της UNESCO για αυτό ήταν η απόφαση της κυβέρνησης του Ομάν να ανοίξει το 90% της περιοχής σε αναζήτηση πετρελαίου. Ο πληθυσμό των αραβικών ορυγών στην περιοχή μειώθηκε από 450 το 1996 σε μόλις 65 το 2007. Τώρα, λιγότερα από τέσσερα ζευγάρια αναπαραγωγής απομένουν στην περιοχή.

Γκάλερι

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Εικόνες και ταινίες του αραβικού όρυξ (Oryx leucoryx) στο ARKive
 Άρθρο Living Desert
 Αραβικός Όρυξ στο Al Wabra Wildlife Preserve
 Αραβικός Όρυξ στον Animal Diversity Web
 Αραβικός Όρυξ στο Mammal Species of the World

Όρυξ
Πανίδα της ερήμου
Θηλαστικά της Μέσης Ανατολής
Θηλαστικά της Αραβικής Χερσονήσου