Ισαάκ ο Σύρος

Ισαάκ ο Σύρος (συριακά: ܡܪܝ ܐܝܣܚܩ ܕܢܝܢܘܐ‎; αραβικά: إسحاق النينوي Ishaq an-Naynuwī; περ. 613 μ.Χ. – περ. 700 μ.Χ.), επίσης γνωστός και ως Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, Αββάς Ισαάκ, Ισαάκ Σύρος ή Ισαάκ της Νινευής, ήταν Επίσκοπος της Νεστοριανής Εκκλησίας. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός για το έργο του για τον χριστιανικό ασκητισμό 7ου αι. μ.Χ. Μέχρι σήμερα δεν έχει περιληφθεί στο Αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς προήλθε από τους κόλπους της Νεστοριανής Εκκλησίας, η οποία θεωρείται σχισματική. Θεωρείται όμως άγιος από τη Ασσυριακή Εκκλησία της Ανατολής (Νεστοριανή), την Ανατολίτικη Ορθόδοξη Εκκλησία, και την Ανατολική Καθολική Εκκλησία. Η μνήμη του γιορτάζεται μαζί με αυτή του Εφραίμ του Σύρου στις 28 Ιανουαρίου. Πρόσφατα, έπειτα από την πρόταση του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτη, ο οποίος συνέταξε την ακολουθία του, επελέγη η 28 Σεπτεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της οσιακής μνήμης του.

Βίος 
Γεννήθηκε στo Beth Quatraye (σημερινό Κατάρ, στο Περσικό Κόλπο) περίπου το 613 μ.Χ. Σε νεαρή ηλικία έγινε μοναχός σ' ένα κοινόβιο της περιοχής και αργότερα, το 661 μ.Χ. χειροτονήθηκε Επίσκοπος στη Νινευή της Μεσοποταμίας (κοντά στη σημερινή Μοσούλη, στο Ιράκ). Μετά από πέντε μήνες θητείας παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του. Οι λόγοι μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστοί, αλλά αυτό που εικάζεται είναι ότι συγκρούστηκε με τους νεστοριανούς της εποχής λόγω των δογματικών διαφορών σε σχέση με τις χριστιανικές του πεποιθήσεις, οι οποίες ήταν πιο κοντά σε αυτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μετά την παραίτησή του, αποσύρθηκε σε ένα μοναστήρι στην έρημο Rabban Shapur (κοντά στη σημερινή Σούσα, στο Ιράν), στο οποίο πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Εκεί συνέγραψε το έργο του για τις ασκητικές πραγματείες, στίχους, διαλόγους και άλλα κείμενα περί μυστηριακής ζωής.

Έργο 
Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος άφησε πίσω του αξιόλογο έργο, από το οποίο διασώθηκαν μόνο η Πρώτη (82 κεφάλαια), η Δεύτερη (41 κεφάλαια), και η Τρίτη Συλλογή. Στα ελληνικά έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή οι 86 «Ασκητικοί Λόγοι» και οι 4 Επιστολές. Ολόκληρο το έργο του είναι βασισμένο στη θεωρία ότι ο άνθρωπος για να προσεγγίσει τον Θεό θα πρέπει να περάσει μέσα από τρία στάδια: το σωματικό, το ψυχικό και το πνευματικό. Το πρώτο στάδιο ξεκινά με τις σωματικές ενέργειες, όπως η νηστεία, η αγρυπνία, και η ψαλμωδία. Στο δεύτερο στάδιο κυριαρχεί ο αγώνας ενάντια στις σκέψεις αντίθετες προς τη φύση της ψυχής. Το τρίτο στάδιο καταλήγει στην ενοποιημένη γνώση, η οποία είναι μια στάση θαύματος και συνεχών επαίνων μέσω της αδιάλειπτης προσευχής προς τον Θεό. 

Τα γραπτά του μεταφράστηκαν στα αραβικά, αιθιοπικά και ελληνικά και επηρέασαν τόσο τους Βυζαντινούς όσο και τους Ρώσους θεολόγους και φιλοσόφους από το 10ο έως τον 19ο αιώνα. Παράλληλα, οι λατινικές, και αργότερα οι ιταλικές και οι ισπανικές εκδοχές του επηρέασαν τον χριστιανικό μυστικισμό στη Δύση. Το έργο του απέκτησε μεγάλη επιρροή ανάμεσα στους πιστούς, ιδιαίτερα ανάμεσα σε μοναχούς και ησυχαστές. 

Για τη συγγραφή του, ο Άγιος Ισαάκ στηρίχθηκε τόσο στη μελέτη της Γραφής, όσο και στη μελέτη άλλων αγίων πατέρων της Εκκλησίας, αλλά και στη δική του ασκητική εμπειρία. Αποσπάσματα των Λόγων του βρίσκονται στον Ευεργετινό και στη Φιλοκαλία, τα οποία αποτελούν συλλογές ασκητικών πατερικών κειμένων. Οι ελληνικές και οι λατινικές εκδόσεις του έργου του περιλαμβάνονται στη σειρά Patrologia Graeca, την οποία επιμελήθηκε ο J.-P. Migne το 1866. Αναλόγως, η αγγλική έκδοση του έργου του είναι το Mystic Treatises, μεταφρασμένη από τα συριακά από τον A.J. Wensinck το 1923. 

Για την καλύτερη κατανόηση των γραπτών του, κάποια αποσπάσματα ακολουθούν παρακάτω: 

Περί αληθινής αγάπης

“Όποιος διορθώνει τον αδερφό του κρυφά από τους άλλους, γιατρεύει την κακία του. Και όποιος κατηγορεί κάποιον μπροστά στους άλλους, κάνει πιο οδυνηρά τα τραύματά του. Ο φίλος που ελέγχει κρυφά, είναι σοφός γιατρός, ενώ αυτός που γιατρεύει μπροστά στα μάτια των άλλων, στην πραγματικότητα εξευτελίζει τον άρρωστο. Ο Θεός παιδεύει και διορθώνει τον άνθρωπο με αγάπη, χωρίς εκδίκηση, και ζητάει να γιατρέψει την εικόνα του χωρίς να κρατάει την οργή του για τις κακίες του ανθρώπου για πολύ καιρό. Ο δίκαιος και σοφός άνθρωπος είναι όμοιος με τον Θεό. Δεν παιδεύει καθόλου τον συνάνθρωπό του με εκδικητικότητα για την κακία του, αλλά τον παιδεύει είτε για να διορθωθεί, αν το θελήσει, είτε για να φοβηθούν οι άλλοι”.

Περί πνευματικής όρασης της καθαρής ψυχής

“Οι ψυχές των ανθρώπων, όσο είναι μολυσμένες από την αμαρτία και συσκοτισμένες από τα πάθη, δεν μπορούν να δουν η μία την άλλη. Αν όμως αποβάλλουν τα πάθη και γίνουν καθαρές, τότε βλέπουν πολύ καλά και τις τρεις τάξεις: την τάξη των δαιμόνων που είναι η κατώτερη, την ανθρώπινη, και την τάξη των αγγέλων που είναι η ανώτερη. Και αυτό γίνεται χωρίς να αλλοιώνονται, αλλά βλέπουν με τα μάτια της ψυχής και με βάση τον πνευματικό νόμο του Θεού. Βέβαια, και σε αυτούς που έχουν ακάθαρτη ψυχή κάποιες φορές τούς παρουσιάζονται οι δαίμονες ή οι άγγελοι, αλλά τότε τούς βλέπουν με τους σωματικούς τους οφθαλμούς και όχι με τους ψυχικούς, όταν φυσικά είναι ανάγκη να τους δούνε, όντας ακάθαρτοι. Όμως η ψυχή που έγινε καθαρή, βλέπει με τρόπο πνευματικό, με το διορατικό και νοερό οφθαλμό της εξαγνισμένης φύσης της”.

Περί μεγάλων χαρισμάτων

“Όσο βαδίζεις στο δρόμο που περπάτησαν τα πολύπαθα πόδια των αγίων και κοντεύεις να φτάσεις στην πολιτεία του Θεού, τόσο οι πειρασμοί γίνονται πιο δυνατοί. Αυτό σημαίνει ότι η ψυχή μυστικά προόδευσε και προστέθηκε κι άλλη χάρη στην κατάσταση που βρισκόταν. Διότι ανάλογα με το μέγεθος της χάρης είναι και η θλίψη των πειρασμών. Εάν όμως η ψυχή είναι αδύναμη για να αντιμετωπίσει τους μεγάλους πειρασμούς, είναι εξίσου ανεπαρκής για να δεχτεί μεγάλα χαρίσματα. Γιατί ο Θεός δε δίνει μεγάλο χάρισμα, χωρίς να έχει προηγηθεί μεγάλος πειρασμός. Κι αυτό, γιατί ανάλογα με τη σφοδρότητα των πειρασμών, ορίσθηκαν τα χαρίσματα από τη σοφία του Θεού, την οποία συνήθως δεν καταλαβαίνουν οι άνθρωποι”.

Περί μεγάλων μέτρων της ταπεινοφροσύνης

“Αυτόν που έφτασε σε πολύ μεγάλα ύψη ταπεινοφροσύνης, δεν τον πιάνει ταραχή όταν τον αδικούν, ούτε θέλει να απολογηθεί για εκείνο που αδικήθηκε. Δέχεται τις συκοφαντίες, σαν να είναι αλήθεια, και δε φροντίζει να πείσει τους ανθρώπους ότι τον συκοφάντησαν. Κάποιοι δέχτηκαν με υπομονή να τους ονομάζουν μοιχούς, ενώ δεν ήταν. Άλλοι για να κρύψουν την αρετή τους έκαναν τους σαλούς, ενώ στην πραγματικότητα ήταν γαλήνιοι και καθαροί, ώστε για την άκρα τελειότητά τους αξιώθηκαν να έχουν τους άγιους αγγέλους κήρυκες των ανδραγαθημάτων τους”.

Παραπομπές 

Χριστιανοί θεολόγοι
Άγιοι του Μεσαίωνα
Σύροι ιεράρχες