Άντρεα Μία Γκεζ

Η Άντρεα Μία Γκεζ (Andrea Mia Ghez) (γεννημένη στις 16 Ιουνίου 1965) είναι Αμερικανίδα αστρονόμος και καθηγήτρια στο Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες. Η έρευνά της επικεντρώνεται στο Γαλαξιακό κέντρο του Γαλαξία μας. Το 2020 έγινε η τέταρτη γυναίκα που απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ στη Φυσική,  μοιράζοντας το μισό του βραβείου με τον Reinhard Genzel (το άλλο μισό του βραβείου απονεμήθηκε στον Roger Penrose). Το βραβείο Νόμπελ απονεμήθηκε στους Ghez και Genzel για την ανακάλυψή τους ενός υπερμεγέθους συμπαγούς αντικειμένου, που τώρα αναγνωρίζεται γενικά ως μαύρη τρύπα, στο γαλαξιακό κέντρο του Γαλαξία.

Πρώιμη ζωή και εκπαίδευση 
Η Ghez γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, κόρη της Susanne (Gayton) και του Gilbert Ghez.   Ο πατέρας της, εβραϊκής καταγωγής, γεννήθηκε στη Ρώμη της Ιταλίας, από μια οικογένεια που κατάγεται από την Τυνησία και τη Φρανκφούρτη, Γερμανία.   Η μητέρα της ήταν από μια ιρλανδική καθολική οικογένεια από το North Attleborough της Μασαχουσέτης. 

Η οικογένειά της μετακόμισε από τη Νέα Υόρκη στο Σικάγο όταν ήταν παιδί,  και η Ghez παρακολούθησε το Πανεπιστήμιο του Σικάγου Lab School .  Το πρόγραμμα Apollo Moon landing ενέπνευσε την Γκεζ να φιλοδοξεί να γίνει η πρώτη γυναίκα αστροναύτης και η μητέρα της ενθάρρυνε αυτόν τον στόχο.  Το σημαντικότερο γυναικείο πρότυπο της ήταν η καθηγήτρια χημείας του γυμνασίου.  Ξεκίνησε το κολέγιο με σπουδές στα μαθηματικά και μετά άλλαξε σε φυσική.  Έλαβε πτυχίο στη φυσική από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης το 1987 και το διδακτορικό της υπό τη διεύθυνση του Gerry Neugebauer στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια το 1992.

Καριέρα 
Η έρευνα της Ghez χρησιμοποιεί τεχνικές απεικόνισης υψηλής χωρικής ανάλυσης όπως το προσαρμοστικό οπτικό σύστημα στα τηλεσκόπια Keck,  για τη μελέτη περιοχών που σχηματίζουν αστέρια και την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο του Γαλαξία γνωστή ως Τοξότης Α * .  Χρησιμοποιεί την κινηματική των αστεριών κοντά στο κέντρο του Γαλαξία ως ανιχνευτή για να ερευνήσει αυτήν την περιοχή.  Η υψηλή ανάλυση των τηλεσκοπίων Keck  έδωσε μια σημαντική βελτίωση σε σχέση με την πρώτη μεγάλη μελέτη της γαλαξιακής κινηματικής του κέντρου από την ομάδα του Reinhard Genzel . 

Το 2004 η Γκέζ εξελέγη στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών  και το 2019, εξελέγη μέλος της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας (APS). 

Η Γκέζ έχει εμφανιστεί σε πολλά τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ που παράγονται από δίκτυα όπως το BBC, το Discovery Channel και το The History Channel . Το 2006 ήταν σε ένα επεισόδιο της σειράς PBS Nova .  Αναγνωρίστηκε ως Ήρωας Επιστήμης από το The My Hero Project .  Το 2000, το περιοδικό Discover καταχώρισε στην Γκέζ ως μία από τους 20 υποσχόμενες νέες Αμερικανίδες επιστήμονες στους αντίστοιχους τομείς τους.

Μαύρη τρύπα στο Γαλαξιακό Κέντρο (Sgr A *) 
Με την απεικόνιση του Γαλαξιακού Κέντρου σε μήκη κύματος υπέρυθρης ακτινοβολίας, η Γκέζ και οι συνεργάτες της κατάφεραν να κοιτάξουν μέσα από τη βαριά σκόνη που μπλοκάρει το ορατό φως, για να αποκαλύψουν εικόνες του κέντρου του Γαλαξία. Χάρη στο διάφραγμα 10 μέτρων του τηλεσκοπίου WM Keck και τη χρήση προσαρμοστικών οπτικών για τη διόρθωση της αναταραχής της ατμόσφαιρας, αυτές οι εικόνες του Γαλαξιακού Κέντρου βρίσκονται σε πολύ υψηλή χωρική ανάλυση και έχουν καταστήσει δυνατή την παρακολούθηση των τροχιών των αστεριών γύρω από τη μαύρη τρύπα Τοξότης A * (Sgr A *). Έχει παρατηρηθεί η μερική τροχιά πολλών αστεριών σε τροχιά γύρω από τη μαύρη τρύπα στο Γαλαξιακό Κέντρο. Ένα από τα αστέρια, το S2, έχει κάνει μια ελλειπτική τροχιά από τότε που ξεκίνησαν λεπτομερείς παρατηρήσεις το 1995. Αρκετές δεκαετίες θα απαιτηθούν περισσότερα για να τεκμηριώσουν πλήρως τις τροχιές μερικών από αυτά τα αστέρια. Αυτές οι μετρήσεις μπορεί να παρέχουν ένα τεστ της θεωρίας της γενικής σχετικότητας . Τον Οκτώβριο του 2012, ένα δεύτερο αστέρι, το S0-102, αναγνωρίστηκε από την ομάδα της στο UCLA, σε τροχιά γύρω από το Γαλαξιακό Κέντρο.  Χρησιμοποιώντας τον τρίτο νόμο του Kepler, η ομάδα της Γκέζ χρησιμοποίησε την τροχιακή κίνηση για να δείξει ότι η μάζα του Sgr A * είναι 4,1 ± 0,6 εκατομμύρια ηλιακές μάζες .  Επειδή το Γαλαξιακό Κέντρο όπου βρίσκεται το Sgr A *, είναι εκατό φορές πιο κοντά από το M31, όπου βρίσκεται η επόμενη πλησιέστερη υπερμεγέθη μαύρη τρύπα (M31 *),  είναι μια από τις καλύτερες περιπτώσεις για μια υπέρμετρη μαύρη τρύπα.  

Το 2020, η Γκέζ μοιράστηκε το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής με τους Roger Penrose και Reinhard Genzel, για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τις μαύρες τρύπες .  Η Γκέζ και ο Genzel απονεμήθηκαν το μισό βραβείο για την ανακάλυψή τους ότι μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα κυβερνά πιθανότατα τις τροχιές των αστεριών στο κέντρο του Γαλαξία .  Η Γκέζ ήταν η τέταρτη γυναίκα που κέρδισε το Νόμπελ φυσικής από την ίδρυσή της, ενώ προηγείται η Marie Curie (1903), η Maria Goeppert Mayer (1963) και η Donna Strickland (2018). 

Η Γκέζ είναι παντρεμένη με τον Tom LaTourrette, γεωλόγο και ερευνητής στην εταιρεία RAND. Έχουν δύο γιούς.  Η Γκέζ είναι ενεργή κολυμβήτρια στο UCLA Masters Swim Club.

Βραβεία 

 Annie J. Cannon Award in Astronomy (1994) 
 Βραβείο υποτροφιών Packard (1996) 
 Βραβείο Newton Lacy Pierce στην Αστρονομία της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (1998) 
 Maria Goeppert-Mayer Award της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας (1999) 
 Βραβείο Sackler (2004) 
 Βραβείο Σχολής Gold Shield για Ακαδημαϊκή Αριστεία (2004) 
 Διάλεξη Marc Aaronson (2007)
 Υποτροφία MacArthur (2008) 
 Βραβείο Crafoord στην Αστρονομία (2012) 
 Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας (2012) 
 Μετάλλιο Βασιλικής Βασιλικής Εταιρείας (2015) 
 Επίτιμο Διδακτορικό Επιστήμης, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (2019) 
 Συνεργάτης της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας (2019) 
 Επέλεξε έναν κληροδότη της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (2020) 
 Νόμπελ Φυσικής (2020)

Επιλεγμένες δημοσιεύσεις

Επιστημονικά άρθρα

Παραπομπές

 

Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Αμερικανοεβραίοι επιστήμονες
Γερμανοαμερικανοί
Αμερικανοί νομπελίστες
Αμερικανοί αστρονόμοι