Παρατηρητήριο γειτονιάς

Το παρατηρητήριο της γειτονιάς (αγγλ. Neighborhood Watch), ονομαζόμενο επίσης παρατηρητήριο εγκλήματος/εγκληματικότητας και παρακολούθηση γειτονιάς είναι σε αρκετές χώρες του κόσμου, οργανωμένη ομάδα πολιτών αφιερωμένη στην πρόληψη του εγκλήματος και των βανδαλισμών σε μια γειτονιά.

Ο στόχος του παρατηρητηρίου της γειτονιάς περιλαμβάνει την εκπαίδευση των κατοίκων μιας κοινότητας σχετικά με την ασφάλεια. Ωστόσο, όταν υπάρχει υποψία εγκληματικής δραστηριότητας, τα μέλη ενθαρρύνονται να αναφέρονται στις αρχές και να μην παρεμβαίνουν.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το παρατηρητήριο γειτονιάς βασίζεται στην ιδέα του παρατηρητηρίου πόλης από την .

Οργάνωση 

Ένα παρατηρητήριο γειτονιάς μπορεί να οργανωθεί ως ξεχωριστή ομάδα ή μπορεί απλώς να είναι μέλος ενός συλλόγου γειτονιάς ή άλλης κοινότητας .

Τα παρατηρητήρια γειτονιάς δεν είναι οργανισμοί επαγρύπνησης.  Όταν υποπτεύονται εγκληματικές δραστηριότητες, τα μέλη ενθαρρύνονται να επικοινωνούν με τις αρχές και να μην παρεμβαίνουν. 

Άλλα προγράμματα παρόμοια με το Neighborhood Watch περιλαμβάνουν το Operation Identification, ένα πρόγραμμα πρόληψης διάρρηξης ενός πολίτη για χρήση σε σπίτια και επιχειρήσεις που αναπτύχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη δεκαετία του 1960.

Ιστορία

Στις Ηνωμένες Πολιτείες 

Το σημερινό αμερικανικό σύστημα παρατηρητηρίου γειτονιάς άρχισε να αναπτύσσεται στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ως απάντηση στον βιασμό και τη δολοφονία της Kitty Genovese στο Κουίνς (Queens) της Νέας Υόρκης . Οι άνθρωποι εξοργίστηκαν μετά από ψευδείς αναφορές ότι δώδεκα μάρτυρες δεν έκαναν τίποτα για να σώσουν την Genovese ή να συλλάβουν τον δολοφόνο της. Εμπνευσμένες εν μέρει από το έργο του Jane Jacobs The Death and Life of Great American Cities (Ο Θάνατος και η Ζωή των Μεγάλων Αμερικανικών Πόλεων) (1961), το οποίο δήλωσε ότι οι Αμερικανοί πρέπει να έχουν τα μάτια τους ανοιχτά στους δρόμους και να συνδέονται μεταξύ τους στις γειτονιές τους, εθνικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου ξεκίνησαν πιέζοντας τα μέλη των κοινοτήτων να εμπλακούν περισσότερο στην αναφορά εγκλημάτων σε τοπικό επίπεδο. Ορισμένοι ντόπιοι πολίτες σχημάτισαν ομάδες για να παρακολουθούν τις γειτονιές τους και να προσέχουν τυχόν ύποπτες δραστηριότητες στις περιοχές τους. Λίγο αργότερα, η Εθνική Ένωση Σερίφηδων ξεκίνησε μια συντονισμένη προσπάθεια το 1972 για να αναζωογονήσει την προσπάθεια της "ομάδας παρακολούθησης" σε εθνικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών του προγράμματος, η παρακολούθηση γειτονιάς λειτούργησε κυρίως ως ενδιάμεσος μεταξύ των τοπικών υπηρεσιών επιβολής του νόμου και των γειτονιών, για να διαβιβάσει πληροφορίες σχετικά με διαρρήξεις και κλοπές σε συγκεκριμένες γειτονιές. Σύντομα στη συνέχεια, το παρατηρητήριο της γειτονιάς ενεπλάκη περισσότερο και συνεργάστηκε με τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου για να αναφέρει και άλλα είδη εγκλημάτων.

Στο Καζακστάν 
Τον Αύγουστο του 2011, οι αστυνομικές και δημοτικές αρχές στην πόλη Petropavl, το διοικητικό κέντρο της επαρχίας του Βόρειου Καζακστάν, εισήγαγαν την έννοια του «παρατηρητηρίου της γειτονιάς». Έχοντας μελετήσει το αντίστοιχο μοντέλο της Εσθονίας, ο αρχηγός της αστυνομίας αυτής της επαρχίας δημιούργησε ένα ειδικό γραφείο αποτελούμενο από 24ωρη τηλεφωνική γραμμή που λειτουργούσε από πολίτες για να ανταποκρίνεται σε παράπονα πολιτών και ανώνυμες πληροφορήσεις. Για να υποστηρίξουν το έργο τους, οι επαρχιακές αρχές δαπάνησαν 15 εκατομμύρια τένγκε εκείνη τη χρονιά για να στήσουν διαφημιστικές πινακίδες και να παίξουν τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές διαφημίσεις, ενθαρρύνοντας τους πολίτες να αναφέρουν παραβάσεις ή οτιδήποτε ύποπτο στην αστυνομία: «η ασφάλεια του σπιτιού σας, της οικογένειάς σας και των φίλων σας είναι στα χέρια σας.». Μέχρι το τέλος του 2012, αυτή η τηλεφωνική γραμμή είχε λάβει 3.245 κλήσεις και το 2013, 2.797 κλήσεις. Οι αρχηγοί της αστυνομίας το είδαν ως επιτυχία. Το 2013, ο αρχηγός της αστυνομίας του βόρειου Καζακστάν μετατέθηκε για να ηγηθεί του αστυνομικού τμήματος της επαρχίας Αλμάτι και ξεκίνησε το πρόγραμμα παρατηρητηρίου της γειτονιάς εκεί, συνδέοντάς το ρητά με την αστυνόμευση μηδενικής ανοχής. Κάποιες προσπάθειες για την εισαγωγή του προγράμματος παρακολούθησης γειτονιάς έχουν γίνει στις πόλεις Taraz (2016), Aqtau (2017) και Qyzylorda (2020) αλλά είχαν μικρή επιτυχία και αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε άλλα μέρη της χώρας.

Αντιπαραθέσεις 
Το σύστημα παρακολούθησης της γειτονιάς κέρδισε έντονη προσοχή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετά τον μοιραίο πυροβολισμό του εφήβου Trayvon Martin στο Σάνφορντ της Φλόριντα τον Φεβρουάριο του 2012 από τον Τζορτζ Τσίμερμαν, έναν διορισμένο συντονιστή παρακολούθησης γειτονιάς. Ο Ζίμερμαν ισχυρίστηκε αυτοάμυνα και δικάστηκε για φόνο δεύτερου βαθμού και ανθρωποκτονία από πρόθεση, προτού αθωωθεί από όλες τις κατηγορίες. Οι ενέργειές του τη νύχτα των πυροβολισμών δημιούργησαν αντιπαραθέσεις καθώς βγήκε από το όχημά του και κρατούσε όπλο, αμφότερα αντίθετα με τις συστάσεις της παρακολούθησης της γειτονιάς. Επίσης, έχει κατηγορηθεί από εισαγγελείς για στοχοποίηση του Μάρτιν, και ερευνήθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Ηνωμένων Πολιτειών για πιθανή διάπραξη εγκλήματος φυλετικού μίσους. Ωστόσο, το FBI ολοκλήρωσε την έρευνά του και απέρριψε. Ο Martin ήταν μαύρος και ο Zimmerman είναι Ισπανόφωνος μιγάς.

Σε ένα άλλο περιστατικό που περιλάμβανε ένα παρατηρητήριο της γειτονιάς, ο Eliyahu Werdesheim, μέλος μιας ορθόδοξης εβραϊκής κοινότητας στο Μέριλαντ, καταδικάστηκε τον Μάιο του 2012 για επίθεση δεύτερου βαθμού και ψευδή φυλάκιση για ξυλοδαρμό και στη συνέχεια σύλληψη ενός εφήβου που θεωρούσε ύποπτο το 2010. Ο Werdersheim και ο αδελφός του, οι οποίοι είχαν επίσης κατηγορηθεί για την υπόθεση αλλά αθωώθηκαν, επέλεξαν να δικαστούν από δικαστή και όχι από ενόρκους, υποστηρίζοντας ότι δεν θα έχουν δίκαιη δίκη λόγω της δημοσιότητας της υπόθεσης Martin. Του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης τριών ετών με αναστολή και τρία έτη εποπτείας κατά την καταδίκη του τον Ιούνιο του 2012. Τον Δεκέμβριο του 2013, η περίοδος εποπτείας του Werdesheim διακόπηκε και αποφυλακίστηκε στο τέλος του μήνα.

Ένα άρθρο του New York Times του Ιουνίου 2012 ανέφερε ότι τα παρατηρητήρια γειτονιάς στην περιοχή της Νέας Υόρκης αυξάνονται ξανά μετά από δεκαετίες μείωσης. Είπε επίσης ότι οι ομάδες παρακολούθησης της γειτονιάς τέθηκαν υπό έλεγχο από τότε που πυροβολήθηκε ο Trayvon Martin.

Σε απάντηση στην υπόθεση Trayvon Martin, η βουλευτής του Κογκρέσσου Sheila Jackson Lee (D-Texas) άρχισε να συντάσσει ένα νομοσχέδιο που θα απαιτούσε από τις ομάδες παρακολούθησης της γειτονιάς να πιστοποιηθούν και να περιορίσουν τα καθήκοντά τους. Επί του παρόντος, με τις τοπικές αστυνομικές υπηρεσίες να καθορίζουν κατευθυντήριες γραμμές για τα παρατηρητήρια γειτονιάς τους, οι ομάδες στις ΗΠΑ διαφέρουν πολύ ως προς το εύρος, τη λειτουργία, το επίπεδο δραστηριότητας των μελών τους και την κατάρτισή τους. Ο Robert McCrie, καθηγητής διαχείρισης ασφάλειας στο John Jay College of Criminal Justice στη Νέα Υόρκη, διαφωνεί με την πρωτοβουλία της Lee. Πιστεύει ότι τα πρότυπα για τα παρατηρητήρια γειτονιάς «καλύτερα να αφεθούν στην πολιτεία ή την τοπική κοινότητα», αν και θα υποστήριζε ένα υπόβαθρο ελέγχων (background checks) για εθελοντές.

Γνωστές οργανώσεις παρατηρητηρίου της γειτονιάς 

 Block Parent Program (Καναδάς)
 Citizen Observer (Ηνωμένες Πολιτείες)
 Crimestoppers (Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο και Αυστραλία)
 Guardian Angels (Ηνωμένες Πολιτείες)
 Εθνικό Πρόγραμμα Παρακολούθησης Γειτονιάς (Ηνωμένες Πολιτείες)
 National Night Out (Ηνωμένες Πολιτείες)
 Natteravnene (Νορβηγία)
 Neighborhood Watch (Ηνωμένο Βασίλειο)
 Inminban (Βόρεια Κορέα)
 PubWatch (Ηνωμένο Βασίλειο)
 Police Mitra (Ινδία)
 Senkom Mitra Polri (Ινδονησία)
 Shomrim (Ηνωμένες Πολιτείες και Ηνωμένο Βασίλειο)
 Εθελοντική Λαϊκή Druzhina (Σοβιετική Ένωση)

Παραπομπές

εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημος ιστότοπος του National Town Watch Association
 Εφαρμογή παρακολούθησης γειτονιάς (Neighbourhood Watch App )