Τζοβάννι Μπαττίστα Γκάουλλι

Ο Τζοβάννι Μπαττίστα Γκάουλλι (Giovanni Battista Gaulli, (8 Μαΐου 1639 - 2 Απριλίου 1709), επίσης γνωστός ως Baciccio ή Baciccia (γενοβέζικα ψευδώνυμα για το όνομα Giovanni Battista), ήταν Ιταλός καλλιτέχνης που εργάστηκε στις περιόδους ύστερου μπαρόκ και πρώιμου ροκοκό. Είναι γνωστός για τις μεγάλες τοιχογραφίες του, οι οποίες προκαλούν ψευδαίσθηση, στην εκκλησία του Ιησού στη Ρώμη της Ιταλίας. Το έργο του επηρεάστηκε από τον Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι.

Βιογραφία 
Ο Γκάουλλι γεννήθηκε στη Γένοβα, όπου οι γονείς του πέθαναν από την πσνώλη του 1654. Αρχικά μαθήτευσε με τον Λουτσιάνο Μπορτσόνε (Luciano Borzone).  Στα μέσα του 17ου αιώνα, η Γένοβα του Γκάουλλι ήταν κοσμοπολίτικο ιταλικό καλλιτεχνικό κέντρο, ανοικτό σε εμπορικές και καλλιτεχνικές επιχειρήσεις από χώρες της Βόρειας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων χωρών με μη καθολικούς πληθυσμούς όπως η Αγγλία και οι ολλανδικές επαρχίες. Ζωγράφοι όπως ο Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς και ο Άντονι φαν Ντάικ έμειναν στη Γένοβα για μερικά χρόνια. Οι πρώτες επιρροές του Γκάουλλι θα προέρχονταν από ένα εκλεκτικό μείγμα αυτών των ξένων ζωγράφων και άλλων τοπικών καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων των Βαλέριο Καστέλλο (Valerio Castello), Τζοβάννι Μπενεντέττο Καστιλιόνε (Giovanni Benedetto Castiglione) και Μπερνάρντο Στρότσι (Bernardo Strozzi), των οποίων τη θερμή παλέτα υιοθέτησε ο Γκάουλλι. Στη δεκαετία του 1660, πειραματίστηκε με την πιο δροσερή παλέτα και το γραμμικό στυλ του κλασικισμού της Μπολόνια.

Για πρώτη φορά έγινε αντιληπτός από τον Γενοβέζο έμπορο έργων τέχνης, Πελλεγκρίνο Πέρι (Pellegrino Peri), ο οποίος ζούσε στη Ρώμη. Ο Πέρι τον παρουσίασε στον Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι, ο οποίος τον προώθησε. Βρήκε πάτρονες ανάμεσα στους Γενουάτες, όπως τον Τζοβάννι Πάολο Ολίβα (Giovanni Paolo Oliva), έναν εξέχοντα Ιησουίτη.  Το 1662 έγινε δεκτός στη συντεχνία των Ρωμαίων καλλιτεχνών, την  Accademia di San Luca (Ακαδημία του Αγίου Λουκά), όπου αργότερα κατέλαβε πολλά αξιώματα. Τον επόμενο χρόνο έλαβε την πρώτη του δημόσια παραγγελία για ένα ρετάμπλ, στην εκκλησία του Σαν Ρόκκο της Ρώμης. Έλαβε πολλές ιδιωτικές παραγγελίες για μυθολογικά και θρησκευτικά έργα.

Από το 1669, ωστόσο, μετά από μια επίσκεψη στην Πάρμα, την τοιχογραφία του Κορρέτζο στον καθεδρικό ναό της Πάρμας, η ζωγραφική του Γκάουλλι πήρε μια πιο "ζωγραφική" (λιγότερο γραμμική) μορφή και η σύνθεση, οργανώθηκε  sotto in su ("από κάτω κοιτώντας ψηλά"), κάτι που θα επηρέαζε το μετέπειτα αριστούργημά του. Στην ακμή του, ο Γκάουλλι ήταν ένας από τους πιο αξιόλογους ζωγράφους πορτρέτων της Ρώμης. Ο Γκάουλλι δεν είναι γνωστός για κανένα άλλο μέσο, αλλά αποκλειστικά για το χρώμα, αν και έχουν διασωθεί πολλά σχέδια σε πολλά διαφορετικά μέσα. Όλα είναι μελέτες για πίνακες ζωγραφικής. Ο Γκάουλλι απεβίωσε στη Ρώμη, λίγο μετά τις 26 Μαρτίου 1709, πιθανώς στις 2 Απριλίου.

Τοιχογραφίες της εκκλησίας του Ιησού 

Μέχρι το πρώτο ήμισυ του 17ου αιώνα, η εκτεταμένη εσωτερική διακόσμηση είχε ολοκληρωθεί για τις δύο σύγχρονες "μητρικές" εκκλησίες, (Αγίου Ανδρέα και Νέα Εκκλησία), από δύο μεγάλα αντιμεταρρύθμιστικά Τάγματα, τους Θεατίνους και τους Ορατόριους. Αυτό δεν ισχύει για τις δύο μεγάλες εκκλησίες των Ιησουιτών στη Ρώμη, οι οποίες, ενώ ήταν πλούσιες σε μάρμαρο και πέτρα, παρέμεναν καλλιτεχνικά άγονες στα μέσα του 17ου αιώνα. Αυτό το κενό θα ήταν ιδιαίτερα εμφανές για την Εκκλησία του Ιησού, με τον κενό θόλο της οροφής από γυψοσανίδες. Η χρηματοδότηση και η αδράνεια σταμάτησαν τη διακόσμηση.

Το 1661, η εκλογή του νέου επικεφαλής του Τάγματος των Ιησουιτών, Τζαν Πάολο Ολίβα (Gian Paolo Oliva), προώθησε τη διακόσμηση. Ένα νέο μέλος του Τάγματος, ο Γάλλος Ζακ Κουρτουά (Jacques Courtois, επίσης γνωστός ως Giacomo Borgognone) ήταν σεβαστός ζωγράφος και ήταν κύριος υποψήφιος για τη διακόσμησή του. Ο Ολίβα και ο επικεφαλής της κύριας οικογένειας πατρόνων, ο Δούκας της Πάρμας, ο Ρανούτσιο Β΄ Φαρνέζε της Πάρμας, του  οποίου ο θείος Καρδινάλιος Αλεσσάντρο Φαρνέζε είχε επιδοτήσει την κατασκευή της εκκλησίας, άρχισε να διαπραγματεύεται εάν ο Κουρτουά έπρεπε να κοσμήσει το θησαυροφυλάκιο. Ο Ολίβα ήθελε τον συνάδελφό του Ιησουίτη για την παραγγελία, αλλά προτάθηκαν άλλα εξέχοντα ονόματα όπως ο Μαράττα, ο Φέρρι και ο Τζατσίντο Μπράντι (Giacinto Brandi). Τελικά, με την πειστική υποστήριξη του Μπερνίνι και, πιθανότατα, την ισχυρή καθοδήγησή του στη συνέχεια, ο Ολίβα ανέθεσε την περίβλεπτη παραγγελία στον μόλις 22χρονο Γκάουλλι. Αυτή η επιλογή μπορεί να ήταν κάπως αμφιλεγόμενη, καθώς οι γυμνές μορφές του Γκάουλλι, που οι πρόσφατες νωπογραφίες στις επιφάνειες σφαιρικών τριγώνων ανάμεσα στον θόλο του ναού της Αγίας Αγνής (Sant'Agnese in Agone) στην Πιάτσα Ναβόνα είχαν προσβάλει κάποιους θεατές και, όπως συνέβη με τις τοιχογραφίες του παρεκκλησίου της Καπέλα Σιστίνα του Μιχαήλ Αγγέλου, απαιτούνταν να ξαναζωγραφιστούν για να εμφανιστούν οι μορφές ενδεδυμένες.

Ο Γκάουλλι διακόσμησε ολόκληρο τον θόλο, περιλαμβάνοντας τον ναΐσκο της κορυφής (lantern), τις περιβάλλουσες επιφάνειες, το κεντρικό θησαυροφυλάκιο, τις εσοχές των παραθύρων και τις οροφές των πτερύγων. Η αρχική σύμβαση όριζε ότι ο θόλος έπρεπε να ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια και το υπόλοιπο έως το τέλος των δέκα ετών. Εάν πληρούσε την έγκριση ενός πάνελ, στον Γκάουλλι έπρεπε να καταβληθεί το ποσόν των 14.000 σκούδων συν τα έξοδα. Η κύρια τοιχογραφία του Γκάουλλι παρουσιάστηκε την παραμονή των Χριστουγέννων του 1679. Μετά από αυτό, συνέχισε την τοιχογραφία των θησαυροφυλακίων, των αψίδων και άλλων τμημάτων στην εκκλησία μέχρι το 1685. 

Το πρόγραμμα του Γκάουλλι για τον κυρίως ναό πιθανότατα επιβλεπόταν σε μεγάλο βαθμό από τον Ολίβα και τον Μπερνίνι, αν και δεν είναι ξεκάθαρο πόσο συνέβαλαν και οι τρεις ή αν όλοι είχαν την ίδια φιλοσοφία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Μπερνίνι υποτίθεται ότι υποστήριζε κάποιες  διδασκαλίες του Ισπανού ιερέα Μιγκέλ ντε Μολίνος, ο οποίος αργότερα καταδικάστηκε ως αιρετικός σε μικρό βαθμό λόγω των προσπαθειών του Ιησουίτη. Ο Μολίνος πρότεινε ότι ο Θεός ήταν προσβάσιμος εσωτερικά μέσω μιας ατομικής εμπειρίας, ενώ οι Ιησουίτες είδαν την εκκλησία και τους κληρικούς ως απαραίτητο ενδιάμεσο για την πρόσβαση στη σωτηρία του Χριστού. Έτσι, ο Ολίβα πιθανότατα ζήτησε από τον Γκάουλλι να μνημονεύσει το ρόλο των, συχνά μαρτύρων, Ιησουιτών ως αποστολικών στρατευμάτων κρούσης σε αιρετικές και ειδωλολατρικές κοινωνίες, αποσείοντας την ευθύνη της παπικής Αντιμεταρρύθμισης . Τελικά, ακριβώς όπως ο Μπερνίνι ενέκρινε την ανάμιξη τοιχογραφίας και κονίας σε αυτήν τη νέα πλαστική σύλληψη, ο Γκάουλλι συνδυάζει αυτές τις ιδέες με τρόπο που τελικά γίνεται αποδεκτός από τον πάτρονά του.

Το αριστούργημα του Γκάουλλι, ο Θρίαμβος του ονόματος του Ιησού (επίσης γνωστός ως λατρεία ή Θρίαμβος του Ιερού Ονόματος του Ιησού) στον κυρίως ναό, είναι μια αλληγορία του έργου των Ιησουιτών που περιβάλλει τους λάτρεις (ή τους παρατηρητές) παρακάτω, στον στρόβιλο της αφοσίωσης. Περιστρεφόμενες μορφές στο σκοτεινό περιφερικό (είσαγωγικό) περίγραμμα του πλαισίου σύνθεσης στηρίζουν τον ανοικτό ουρανό, ανεβαίνοντας πάντα προς τα επάνω προς μια ουράνια όραση απείρου βάθους.  Το φως από το όνομα του Ιησού - IHS - και το σύμβολο του Τάγματος των Ιησουιτών συγκεντρώνεται από πάτρονες και Αγίους πάνω από τα σύννεφα. ενώ στο σκοτάδι κάτω, μια άτρακτος λαμπρότητας διασκορπίζει τους αιρετικούς, σαν να τους κτυπούν οι εκρήξεις της υπέρτατης κρίσης .  Η μεγάλη θεατρική επίδραση εδώ, που ενέπνευσε τον Γκάουλλι και την ανέπτυξε με καθοδήγηση από τον μέντορά του, ώθησε τους κριτικούς τέχνης να χαρακτηρίσουν τον Γκάουλλι ως "Μπερνίνι της ζωγραφικής" ή "φερέφωνο των ιδεών του Μπερνίνι". 

Οι τοιχογραφίες του Γκάουλλι ήταν κατόρθωμα σε ψευδαίσθησης μέσω ζωγραφικής, που απεικονίζει την οροφή της εκκλησίας να ανοίγει πάνω από τον θεατή (και ότι το πανόραμα προβάλλεται σε πραγματική προοπτική στο sotto su, παρόμοιο με την οροφή με τοιχογραφίες του Κορρέτζο που απεικονίζει την Κοίμηση της Θεοτόκου ή η μεγάλη αλληγορία του Πιέτρο ντα Κορτόνα στο Παλάτσο Μπαρμπερίνι. Η οροφή του Γκάουλλι είναι ένα αριστούργημα της quadratura (αρχιτεκτονική ψευδαίσθηση), η οποία συνδυάζει ζωγραφισμένες μορφές, μορφές με κονία και αρχιτεκτονική. Ο μαθητής του Μπερνίνι Αντόνιο Ράτζι (Antonio Raggi), δημιούργησε τις μορφές από κονία, και από το σημερινό επίπεδο εδάφους είναι δύσκολο να διακρίνουμε τους ζωγραφισμένους αγγέλους από αυτούς από κονία. Η εικονική σύνθεση εκχεεται πάνω από τις άκρες του πλαισίου, κάτι που μόνον αυξάνει την ψευδαίσθηση των πιστών, που ανεβαίνουν σαν από θαύμα προς το υπερκείμενο φως.

Κατοπινές εργασίες και κληρονομιά 
Μια σειρά από παρόμοιες οροφές ζωγραφίστηκαν  στους σηκούς των ρωμαϊκών εκκλησιών κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων δεκαετιών του 17ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένων  της «μαζικής αλληγορίας του Αντρέα Πότσο (Andrea Pozzo) στην άλλη  Ρωμαϊκή εκκλησία των Ιησουιτών, Σαντ' Ινιάτσο, καθώς και οι Domenico Maria Canuti  και Enrico Haffner "Apotheosis at Santi Domenico e Sisto" . Τον 18ο αιώνα, ο Τζανμπαττίστα Τιέπολο και άλλοι συνέχισαν μεγαλειωδώς την quadratura . Αλλά καθώς το κίνημα μπαρόκ εξελίχθηκε στο πιο ζωηρό ροκοκό, η δημοτικότητα αυτού του ύφους μειώθηκε. Στα μετέπειτα έργα του, ο Γκάουλλι κινήθηκε επίσης προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι, σε αντίθεση με το μεγαλείο της σύνθεσής του στο Il Gesù, βλέπουμε ότι ο Γκάουλλι υιοθετεί, σταδιακά, λιγότερο έντονα χρώματα και πιο ευαίσθητες συνθέσεις μετά το 1685 - όλα τα χαρακτηριστικά του ροκοκό.

Gaulli είχε σωρρεύσει μεγάλο αριθμό μαθητών, μεταξύ των οποίων οι Λουντοβικο Ματσάντι (Ludovico Mazzanti), Τζοβάννι Οντάτσι (Giovanni Odazzi),  και Τζοβάννι Μπαττίστα Μπρούγκι (Giovanni Battista Brughi, πέθανε το 1730 στη Ρώμη).  Περιγράφηκε ως εύκολος στο να προκαλέσει οργή. αλλά έτοιμος να ανακάμψει, όπου ο λόγος ήταν ικανοποιητικός ... γενναιόδωρος, φιλελεύθερος και φιλανθρωπος, ειδικά προς τους φτωχούς.

Έργα 
Λατρεία για το Ιερό Όνομα του Ιησού (1674–79), Εκκλησία του Ιησού, Ρώμη
Λατρεία του ονόματος του Ιησού (1674–79), Εκκλησία του Ιησού, Ρώμη
Θρίαμβος στο όνομα του Ιησού (1674–79), Εκκλησία του Ιησού, Ρώμη
Four Cardinal Virtues, Εκκλήσία της Αγίας Αγνής, Ρώμη
Αυτοπροσωπογραφία, Ουφίτσι, Φλωρεντία
Πορτρέτα επτά διαδοχικών Παπών:
Πάπας Αλέξανδρος Ζ΄
Πάπας Κλήμης Θ΄
Πάπας Κλήμης Ι΄
Πάπας Ιννοκέντιος ΙΑ΄
Πάπας Αλέξανδρος Η΄
Πάπας Ιννοκέντιος ΙΒ΄
Πάπας Κλήμης ΙΑ΄

Φωτοθήκη

Δείτε επίσης
 Κατάλογος Ιταλών ζωγράφων

Βιβλιογραφικές αναφορές

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Gombrich, E.H. The Story of Art.
Haskell, Francis (1980). Patrons and Painters: Art and Society in Baroque Italy. Yale University Press. pp. 80–85.
Soprani, Raffaello (1769). Carlo Giuseppe Ratti (ed.). Delle vite de' pittori, scultori, ed architetti genovesi; Tomo secundo scritto da Carlo Giuseppe Ratti. Stamperia Casamara in Genoa, Oxford University copy on Feb 2, 2007. pp. 74–90. Genovesi Raffaello Soprani.
Wittkower, Rudolf (1980). Pelican History of Art (ed.). Art and Architecture Italy, 1600-1750. Penguin Books.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Artcyclopedia

Ιταλοί ζωγράφοι