Τζαλαλαμπάντ

Η Τζαλαλαμπάντ (πάστο/ντάρι جلال‌آباد) είναι η πέμπτη μεγαλύτερη πόλη του Αφγανιστάν. Έχει πληθυσμό περίπου 356.274 κατοίκων και αποτελεί την πρωτεύουσα της επαρχίας Νανγκαράρ στο ανατολικό τμήμα της χώρας, περίπου 130 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα, Καμπούλ. 

Βρίσκεται στη διασταύρωση του ποταμού Καμπούλ και του ποταμού Κουνάρ σε ένα οροπέδιο στα νότια των βουνών Χίντου Κους. Συνδέεται με αυτοκινητόδρομους με την Καμπούλ στα δυτικά και την πακιστανική πόλη Πεσαβάρ στα ανατολικά, μέσω του περάσματος Χαϊμπέρ.

Η Τζαλαλαμπάντ είναι ένα κορυφαίο κέντρο κοινωνικής και εμπορικής δραστηριότητας λόγω της εγγύτητάς της με τη συνοριακή διέλευση του Τόρχαμ, 65 χιλιόμετρα μακριά. Σημαντικές βιομηχανίες περιλαμβάνουν τη χαρτοποιία, καθώς και γεωργικά προϊόντα όπως πορτοκάλια, λεμόνι, ρύζι και ζαχαροκάλαμο, βοηθούμενα από το ζεστό κλίμα του. Φιλοξενεί το δεύτερο μεγαλύτερο εκπαιδευτικό ινστιτούτο του Αφγανιστάν, το Πανεπιστήμιο Νανγκαράρ. Για αιώνες η πόλη ευνοούνταν από Αφγανούς βασιλιάδες και είναι πολιτιστικής σημασίας στην αφγανική ποίηση.

Ιστορία 
Ο Φαξιάν επισκέφτηκε και λάτρευε ιερούς βουδιστικούς χώρους, όπως την Σκιά του Βούδα στη Ναγκαράρα (σύγχρονη Τζαλαλαμπάντ). Το 630 μ.Χ. ο Χσουάν Τσανγκ, ο διάσημος Κινέζος βουδιστής μοναχός, επισκέφτηκε την Τζαλαλαμπάντ, την οποία ανέφερε ως Αντιναπούρ, και πολλές άλλες τοποθεσίες κοντά. Η πόλη ήταν στο παρελθόν ένα σημαντικό κέντρο της ελληνοβουδιστικής κουλτούρας του βασιλείου Γανδάρα, έως ότου κατακτήθηκε από τους Γαζναβίδες τον 11ο αιώνα. Εντούτοις, δεν μεταστράφηκαν όλοι στο Ισλάμ εκείνη την περίοδο, καθώς ορισμένοι εξακολουθούσαν να αρνούνται να το αποδεχτούν. Στο Χουντούντ-αλ-Άλαμ, γραμμένο το 982 μ.Χ., αναφέρεται ένα χωριό κοντά στην Τζαλαλαμπάντ, όπου ο τοπικός βασιλιάς είχε πολλές γυναίκες ινδουίστριες, μουσουλμάνες και Αφγανές. 

Η περιοχή έγινε μέρος της αυτοκρατορίας των Γαζναβίδων τον 10ο αιώνα. Ο Σαμπουκτιγίν προσάρτησε τη γη μέχρι τα δυτικά του ποταμού Νίλαμ στο Κασμίρ. 

Οι Γκουρίδες διαδέχτηκαν τους Γαζναβίδες και επέκτειναν περαιτέρω την ισλαμική αυτοκρατορία στο Χιντουστάν. 

Λέγεται ότι το αρχικό όνομα της Τζαλαλαμπάντ ήταν Αντιναπούρ. Η Τζαλαλαμπάντ πήρε το όνομά της προς τιμήν του Μουγκάλ ηγεμόνα Τζαλάλ-ουντιν την τελευταία δεκαετία του δέκατου έκτου αιώνα, τον εγγονό του Μπαμπούρ. Η σύγχρονη πόλη κέρδισε κύρος κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μπαμπούρ, ιδρυτή της αυτοκρατορίας Μουγκάλ. Ο Μπαμπούρ είχε επιλέξει την τοποθεσία για αυτήν την πόλη, που χτίστηκε από τον εγγονό του Τζαλαλουντίν Μοχάμαντ Ακμπάρ το 1560. 

Παρέμεινε μέρος της Αυτοκρατορίας των Μουγκάλ μέχρι περίπου το 1738, όταν ο Νάντερ Σαχ και οι δυνάμεις των Αφσαριδών άρχισαν να νικώνουν τους Μουγκάλ. Οι δυνάμεις του συνοδεύτηκαν από τον νεαρό Αχμάντ Σαχ Ντουρανί και 4.000 δυναμικό από τον αφγανικό στρατό του. Το 1747, ίδρυσε την Αυτοκρατορία των Ντουρανί (Αφγανική Αυτοκρατορία) μετά την επανακατάκτηση της περιοχής. Ο αφγανικός στρατός χρησιμοποιούσε από καιρό την πόλη, ενώ πήγαινε μπρος-πίσω κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών τους εκστρατειών στην ινδική υποήπειρο.

Οι βρετανοϊνδικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Τζαλαλαμπάντ το 1838 κατά τη διάρκεια του Α' Αγγλοαφγανικού Πολέμου . Στη μάχη της Τζελαλαμπάντ του 1842, ο Ουαζίρ Ακμπάρ Χαν πολιόρκησε τα βρετανικά στρατεύματα στο δρόμο τους προς την Τζαλαλαμπάντ. Το 1878, κατά τη διάρκεια του Β' Αγγλοαφγανικού Πολέμου, οι Βρετανοί εισέβαλαν και πάλι σε στρατόπεδα στην Τζαλαλαμπάντ, αλλά αποσύρθηκαν δύο χρόνια αργότερα. 

Η Τζαλαλαμπάντ θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές πόλεις του πολιτισμού Παστούν. Το Σεράι-ουλ-Εμαράτ, η κατοικία του Εμίρη Χαμπιμπουλάχ και του βασιλιά Αμανουλάχ καταστράφηκε το 1929, όταν ο Χαμπιμπουλάχ Καλακανί ανέβηκε στην εξουσία. Ωστόσο, τα άλλα ιερά διατηρούν υπολείμματα του παρελθόντος. Το μαυσωλείο και των δύο ηγεμόνων περιβάλλεται από έναν κήπο. Οι Σουλεμανχίλ. μια οικογένεια Παστούν διάσημη για την επιστημονική τους έρευνα, είναι από την Τζαλαλαμπάντ. 

Από το 1978 έως τις αρχές της δεκαετίας του '90, η πόλη χρησίμευσε ως στρατηγική τοποθεσία για τη Λαϊκή Δημοκρατία του Αφγανιστάν, που υποστηριζόταν από  την ΕΣΣΔ. Τον Μάρτιο του 1989, δύο αντάρτικες φατρίες Μουτζαχεντίν με την υποστήριξη του Πακιστάν και των ΗΠΑ επιτέθηκαν στην πόλη κατά τη διάρκεια της Μάχης της Τζαλαλαμπάντ. Ωστόσο, οι κυβερνητικές δυνάμεις κατάφεραν να τους εκδιώξουν εντός δύο μηνών, κάτι που ήταν μια μεγάλη αναστάτωση για τους μαχητές της αντίστασης και το ISI. Η πόλη βομβαρδίστηκε έντονα και εκατοντάδες πολίτες σκοτώθηκαν. Πολλά κτίρια, όπως σχολεία, νοσοκομεία και δημόσια κτίρια καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια της δίμηνης μάχης. 

Μετά την παραίτηση του προέδρου Νατζιμπουλάχ, η Τζαλαλαμπάντ έπεσε γρήγορα στους Μουτζαχεντίν αντάρτες στις 19 Απριλίου 1992. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1996, οι Ταλιμπάν ανέλαβαν τον έλεγχο της πόλης, έως ότου ανατράπηκαν από τις αφγανικές δυνάμεις, που υποστηρίζονταν από τις ΗΠΑ, στα τέλη του 2001. Η Αλ Κάιντα είχε κατασκευάσει στρατόπεδα εκπαίδευσης τρομοκρατών στην Τζαλαλαμπάντ. Η πόλη επέστρεψε στον έλεγχο της αφγανικής κυβέρνησης υπό τον Χαμίντ Καρζάι.

Η οικονομία της Τζαλαλαμπάντ αυξήθηκε σταδιακά την τελευταία δεκαετία. Πολλοί από τον πληθυσμό της πόλης άρχισαν να εντάσσονται στις Αφγανικές Εθνικές Δυνάμεις Ασφαλείας. Οι κατασκευές έχουν επίσης αυξηθεί. 

Το αεροδρόμιο Τζαλαλαμπάντ υπήρξε εδώ και πολύ καιρό στρατιωτική βάση για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ . Το 2011, η Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Καμπούλ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να ιδρύσει προξενείο στην Τζαλαλαμπάντ. 

Έχουν πραγματοποιηθεί πολλές επιθέσεις αυτοκτονίας από τζιχαντιστές αντάρτες, συμπεριλαμβανομένων του Αυγούστου 2013, Απριλίου 2015, Ιανουαρίου 2018, Ιουλίου 2018, Σεπτεμβρίου 2018, Οκτωβρίου 2019 και Αυγούστου 2020. Οι ομάδες υπεύθυνες για τις επιθέσεις περιλαμβάνουν τους Ταλιμπάν, το Δίκτυο Χακάνι, την Αλ Κάιντα και το ISIS (Daesh).

Δημογραφικά στοιχεία 
Ο πληθυσμός της πόλης εκτιμάται σε 356.274 κατοίκους το έτος 2015.  Έχει έξι διαμερίσματα.

Σχεδόν όλοι οι κάτοικοι της Τζαλαλαμπάντ είναι Μουσουλμάνοι, οπαδοί του Σουνιτικού Ισλάμ. Η πόλη είναι επίσης κέντρο των Σιχ της χώρας, αν και η κοινότητα έχει μειωθεί στην πόλη (και σε εθνικό επίπεδο) από την έναρξη των πολέμων.   Ομοίως, έχει επίσης μια ινδουιστική μειονότητα.

Χρήση της γης 
Η Τζαλαλαμπάντ είναι ο περιφερειακός κόμβος στο ανατολικό Αφγανιστάν, κοντά στα σύνορα με το Πακιστάν. Η γεωργία είναι η κυρίαρχη χρήση γης στο 44%, η υψηλότερη πυκνότητα κατοικιών βρίσκεται στα Διαμερίσματα 1-5 και τα κενά οικόπεδα συγκεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στο Διαμέρισμα 6. Όλες οι περιοχές 1-6 διαθέτουν δίκτυο οδών.

Κλίμα 
Το κλίμα της Τζαλαλαμπάντ είναι ερημικό και είναι μια από τις πιο ζεστές τοποθεσίες στο Αφγανιστάν. Λαμβάνει 152 έως 203 χιλιοστά βροχοπτώσεων ετησίως, οι οποίες περιορίζονται το χειμώνα και τους μήνες της άνοιξης. Οι παγετοί δεν είναι συνηθισμένοι και κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η θερμοκρασία μπορεί να φθάσει τους 49 βαθμούς Κελσίου.

Τα βόρεια και νοτιοδυτικά τμήματα της πόλης, που έχουν χαμηλότερο υψόμετρο, είναι φιλόξενοι χώροι για ανέμους από τα βόρεια και δυτικά, που δροσίζουν τα μέρη τους καλοκαιρινούς μήνες. Η Τζαλαλαμπάντ έχει τη μεγαλύτερη σχετική υγρασία το καλοκαίρι σε σύγκριση με άλλες πόλεις του Αφγανιστάν. Ωστόσο, οι μέτριες θερμοκρασίες του χειμώνα οδήγησαν διάφορους ανθρώπους ιστορικά να ιδρύουν τους οικισμούς τους στην πόλη. Λόγω της θερμής θερμοκρασίας της σε σχέση με το μεγαλύτερο μέρος του Αφγανιστάν, η Τζαλαλαμπάντ (δίπλα στην Πεσαβάρ) ήταν συχνά η "χειμερινή πρωτεύουσα" διαφόρων Αφγανών ηγεμόνων των περασμένων αιώνων,  ενώ οι πλούσιοι μετεγκαθίσταντο σε βίλες στην Τζαλαλαμπάντ αποφύγουν θερμοκρασίες ψύξης στην Καμπούλ.

Αδελφοποιημένες πόλεις 

  Σαν Ντιέγκο, Καλιφόρνια, ΗΠΑ

Παραπομπές 

Πόλεις του Αφγανιστάν
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις