Εξέγερση του Λοτζ

Η εξέγερση του Λοτζ, γνωστή και ως Ημέρες του Ιουνίου, ήταν εξέγερση από τους Πολωνούς εργάτες στο Λοτζ κατά της Ρωσικής Αυτοκρατορίας μεταξύ 21 και 25 Ιουνίου 1905. Αυτό το γεγονός ήταν μία από τις μεγαλύτερες αναταραχές στην υπό ρωσικό έλεγχο Πολωνία του Συνεδρίου κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης του 1905. Η Πολωνία ήταν ένα σημαντικό κέντρο επαναστατικών συγκρούσεων στη Ρωσική Αυτοκρατορία το 1905-1907 και η εξέγερση του Λοτζ ήταν ένα βασικό συμβάν σε αυτά τα γεγονότα.

Για μήνες, οι εργαζόμενοι στο Λοτζ βρίσκονταν σε κατάσταση αναταραχής, με αρκετές μεγάλες απεργίες να έχουν πραγματοποιηθεί, οι οποίες καταπιέστηκαν βίαια από τη ρωσική αστυνομία και στρατό. Η εξέγερση ξεκίνησε αυθόρμητα, χωρίς την υποστήριξη οποιασδήποτε οργανωμένης ομάδας. Οι πολωνικές επαναστατικές ομάδες αιφνιδιάστηκαν και δεν έπαιξαν σημαντικό ρόλο στα επόμενα γεγονότα. Γύρω στις 21-22 Ιουνίου, μετά από συγκρούσεις με τις αρχές τις προηγούμενες ημέρες, οι θυμωμένοι εργάτες άρχισαν να χτίζουν οδοφράγματα και να επιτίθενται σε αστυνομικές και στρατιωτικές περιπολίες. Πρόσθετα στρατεύματα κλήθηκαν από τις αρχές, οι οποίες επίσης κήρυξαν στρατιωτικό νόμο. Στις 23 Ιουνίου, καμία επιχείρηση δεν λειτούργησε στην πόλη, καθώς η αστυνομία και ο στρατός εισέβαλαν σε δεκάδες οδοφράγματα εργαζομένων. Τελικά, μέχρι τις 25 Ιουνίου, η εξέγερση κατέρρευσε, με εκτιμήσεις αρκετών εκατοντάδων νεκρών και τραυματιών. Η εξέγερση αναφέρθηκε στον διεθνή τύπο και συζητήθηκε ευρέως από σοσιαλιστές και κομμουνιστές ακτιβιστές παγκοσμίως. Οι αναταραχές στο Λοτζ θα συνεχίζονταν για πολλούς μήνες, αν και χωρίς διαμαρτυρίες τόσο μεγάλης κλίμακας όπως πριν.

Ιστορικό 

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών συνέβαλε στην αύξηση των εντάσεων στη Ρωσία και την Πολωνία: ο Ρωσοϊαπωνικός Πόλεμος είχε βλάψει την οικονομία του Βασιλείου της Πολωνίας και στα τέλη του 1904, πάνω από 100.000 Πολωνοί εργάτες είχαν χάσει τη δουλειά τους. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, το Λοτζ ήταν ένα σημαντικό πολωνικό βιομηχανικό κέντρο, σε μεγάλο βαθμό αστικοποιημένο και βιομηχανοποιημένο, και η μεγάλη εργατική τάξη το έκανε σημαντικό προπύργιο του πολωνικού σοσιαλιστικού κινήματος. Τα νέα για τη ρωσική επανάσταση του 1905, μαζί με το επαναστατικό της πνεύμα, εξαπλώθηκαν γρήγορα στην υπό ρωσικό έλεγχο Πολωνία από την Αγία Πετρούπολη, όπου οι διαδηλωτές είχαν σφαγιαστεί στις 22 Ιανουαρίου. Η Πολωνία ήταν ένα σημαντικό κέντρο επαναστατικών συγκρούσεων στη Ρωσική Αυτοκρατορία το 1905-1907 και η εξέγερση του Λοτζ ήταν ένα βασικό συμβάν σε αυτά τα γεγονότα. Οι εργαζόμενοι στο Λοτζ είχαν ήδη ξεκινήσει απεργίες πριν από τις 22 Ιανουαρίου και μέχρι τις 31 Ιανουαρίου η τσαρική αστυνομία ανέφερε διαδηλωτές που κρατούσαν πλακάτ με συνθήματα όπως «Κάτω η αυτοκρατορία! Κάτω ο πόλεμος!». Αυτό αξιοποιήθηκε από παρατάξεις στη Ρωσία και την Πολωνία που ήθελαν λίγο πολύ ριζικές αλλαγές. Σύντομα πάνω από 400.000 εργαζόμενοι ενεπλάκησαν σε απεργίες στην Πολωνία.

Το παράταξη του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (Polska Partia Socjalistyczna, «ΠΣΚ») που ήταν πιστή στον Γιούζεφ Πιουσούτσκι πίστευε ότι οι Πολωνοί πρέπει να δείξουν την αποφασιστικότητά τους στο να ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους μέσω ενεργών, βίαιων διαμαρτυριών κατά των Ρώσων. Η άποψη αυτή δεν συμμεριζόταν η Εθνική Δημοκρατία του Ρόμαν Ντμόφσκι ούτε η «Αριστερή» πτέρυγα του ΠΣΚ. Οι Εθνικοδημοκράτες τάχθηκαν υπέρ της συνεργασίας με τις ρωσικές αρχές, ενώ η Αριστερά του ΠΣΚ ήθελε να συνεργαστεί με Ρώσους επαναστάτες για να ανατρέψει το τσάρο και είδε τη δημιουργία μιας σοσιαλιστικής ουτοπίας πιο σημαντική από την πολωνική ανεξαρτησία.

Ο Ρωσοϊαπωνικός Πόλεμος είχε προκαλέσει αυξανόμενη διαφωνία σε όλη τη Ρωσική Αυτοκρατορία, συμπεριλαμβανομένων των πολωνικών επαρχιών της. Στις 26 Ιανουαρίου 1905, περίπου 6.000 εργάτες στο Λοτζ συμμετείχαν σε μια μεγάλη απεργία. Την επόμενη μέρα, κηρύχθηκε γενική απεργία και την επομένη, 70.000 εργαζόμενοι ήταν σε απεργία. Ζήτησαν 8ωρη εργασία και υποστήριξη για τους ασθενείς. Σε ορισμένες εργατικές διαδηλώσεις συμμετείχαν και οι φοιτητές, οι οποίοι ζήτησαν να σταματήσει η πολιτική του εκρωσισμού. Μια άλλη μεγάλη απεργία σημειώθηκε κατά την Εργατική Πρωτομαγιά την 1η Μαΐου. Επηρέασε σχεδόν το ήμισυ της βιομηχανίας της πόλης. Στις 3 Μαΐου, την επέτειο του πολωνικού Συντάγματος του Μάη, πραγματοποιήθηκε άλλη μια διαδήλωση με πατριωτικούς τόνους. Στις 30 Μαΐου, οι βιομήχανοι του Λοτζ ζήτησαν βοήθεια από τον Ρώσο γενικό κυβερνήτη.

Η δολοφονία του εργάτη Γέζι Γκραμπτσίνσκι από Ρώσους Κοζάκους έφιππους στο Γκροχμάνα αναφέρεται ως μία από τις σπίθες της εξέγερσης. Στις 18 Ιουνίου 1905, η ρωσική αστυνομία άνοιξε πυρ εναντίον μιας από τις πολλές διαδηλώσεις εργατών στο Λοτζ, σκοτώνοντας περίπου δέκα εργαζόμενους, των οποίων οι κηδείες, στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 50.000-70.000 άτομα, εξελίχθηκαν σε μεγάλες διαδηλώσεις στις 20 και 21 Ιουνίου. Η κηδεία στις 21 Ιουνίου αντιμετωπίστηκε ξανά από το κοζάκικο ιππικό, το πλήθος πέταξε πέτρες και το ρωσικό ιππικό ανταπέδωσε με πυρά, σκοτώνοντας 25 άτομα και τραυματίζοντας εκατοντάδες. Η Σοσιαλδημοκρατία του Βασιλείου της Πολωνίας και της Λιθουανίας (ΣΔΒΠΛ) ζήτησε γενική απεργία στις 23 Ιουνίου.

Το ΠΣΚ του Πιουσούτσκι, ενώ δεν σχεδίαζε μια μεγάλη εξέγερση τότε εκεί, είχε μια πολιτική υποστήριξης της διαμαρτυρίας και παρενόχλησης των ρωσικών δυνάμεων. Το ΠΣΚ, καθώς και άλλες σοσιαλιστικές οργανώσεις, όπως το Εβραϊκό Κόμμα και η ΣΔΒΠΛ, ήταν τόσο έκπληκτοι από την έκταση της αυθόρμητης εξέγερσης όσο και οι ρωσικές αρχές. Οι δυνάμεις του ΠΣΚ στο Λοτζ αποτελούνταν από 10 τακτικά και οπλισμένα μέλη του ΠΣΚ και μερικές δεκάδες ημιστρατευμένους εργάτες. Μια μεγαλύτερη ομάδα που στάλθηκε από τη Βαρσοβία υπό τον Βαλέρι Σουάβεκ δεν κατάφερε ποτέ να πάρει τον έλεγχο ή να επηρεάσει την εξέγερση, η οποία ήταν, τελικά, μια άναρχη και ανοργάνωτη βίαιη διαμαρτυρία εναντίον της ρωσικής κυβέρνησης.

Εξέγερση 
Οι εντάσεις αυξήθηκαν περαιτέρω και το βράδυ της 21ης ή 22ης Ιουνίου (οι πηγές ποικίλλουν), οι θυμωμένοι εργάτες άρχισαν να χτίζουν οδοφράγματα και να επιτίθενται σε περιπολίες αστυνομικών και στρατιωτικών, σκοτώνοντας όσους δεν παραδόθηκαν. Περίπου εκατό οδοφράγματα κατασκευάστηκαν τις επόμενες ημέρες.

Γύρω από την οδό Βσχόντνια, οι εργαζόμενοι άνοιξαν πυρ εναντίον ενός λόχου στρατιωτών και ιππικού, και στην οδό Πογουντνιόβα, μια μονάδα χωροφυλάκων περικυκλώθηκε. Αρκετές πυρκαγιές ξεκίνησαν στην πόλη, καθώς οι εργαζόμενοι έβαλαν φωτιά σε αποθήκες ποτών και οι κυβερνητικές δυνάμεις επιτέθηκαν στα πρώτα οδοφράγματα, αρχικά χωρίς μεγάλη επιτυχία. Οι τσαρικοί εκπρόσωποι κάλεσαν ενισχύσεις, οι οποίες προέρχονταν από την Τσενστοχόβα, τη Βαρσοβία και τα καλοκαιρινά στρατόπεδα εκπαίδευσης. Αρκετά συντάγματα πεζικού μπήκαν στην πόλη. Τελικά, οι ρωσικές δυνάμεις που στάλθηκαν για την καταστολή των εργατών αριθμούσαν έξι συντάγματα πεζικού και αρκετά συντάγματα ιππικού. Παρ΄ όλα αυτά, η κατάσταση εξελίχθηκε σε πλήρη εξέγερση. Στις 23 Ιουνίου, όλες οι βιομηχανίες, τα εργαστήρια, τα καταστήματα και τα γραφεία έκλεισαν, καθώς οι εργαζόμενοι και οι κυβερνητικές δυνάμεις συγκρούστηκαν.

Μερικές από τις βαρύτερες μάχες έλαβαν χώρα κοντά στη διασταύρωση των οδών Βσχόντνια και Πογουντνιόβα (τώρα οδός Επανάστασης του 1905), όπου βρίσκονταν τέσσερα οδοφράγματα, κοντά στο εργοστάσιο Σάιμπλερ στο πάρκο Ζρουντλίσκα και στην οδό Ροκοτσίνι. Η περιοχή του Ροκοτσίνι επανδρώθηκε από μια εργατική πολιτοφυλακή 3.000 ατόμων, η οποία τελικά αναγκάστηκε να υποχωρήσει στο πάρκο Ζρουντλίσκα. Οι εξεγερμένοι δεν είχαν οργανωμένη ατζέντα και πολεμούσαν συνήθως με κόκκινη σημαία. Κοινά αιτήματα ήταν η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εργαζομένων και τα μεγαλύτερα δικαιώματα για τον πολωνικό πληθυσμό. Στις 23 Ιουνίου (ή μέχρι τις 26 Ιουνίου  - οι πηγές ποικίλλουν) ο Τσάρος υπέγραψε διάταγμα στρατιωτικού νόμου στην πόλη.

Οι εργατικές παρατάξεις που υποστηρίζονται από το ΠΣΚ βρέθηκαν αντιμέτωπες όχι μόνο με τη ρωσική αστυνομία και τακτικά στρατεύματα, αλλά και με την πολιτοφυλακή. Ξεκίνησαν ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ πιστών στο ΠΣΚ του Πιουσούτσκι και εκείνων που ήταν πιστοί στον Ντμόφσκι. Κατά τη διάρκεια των «Ημερών του Ιουνίου», όπως έγινε γνωστή η εξέγερση του Λοτζ στην Πολωνία, ένας μικρός εμφύλιος πόλεμος μαίνονταν μεταξύ του ΠΣΚ του Πιουσούτσκι και των Εθνοδημοκρατών του Ντμόφσκι.

Οι εξεγερμένοι ήταν κακώς οπλισμένοι και τελικά κατακλύστηκαν από τον τσαρικό τακτικό στρατό. Τα περισσότερα οδοφράγματα έπεσαν μέχρι τις 24 Ιουνίου. Το τελευταίο από τα οδοφράγματα (στο πάρκο Ζρουντλίσκα και την οδό Βσχόντνια) καταλήφθηκε από ρωσικά στρατεύματα στο τέλος της 24ης Ιουνίου ή το μεσημέρι της 25ης Ιουνίου (οι πηγές ποικίλλουν), αλλά αναταραχές - συμπεριλαμβανομένων περιστασιακών πυροβολισμών στην αστυνομία ή στρατιωτικές περιπολίες - θα συνεχιζόταν για μέρες μετά.

Επακόλουθα 

Η εξέγερση τελικά κατέρρευσε από τις ρωσικές αρχές. Οι επίσημες αναφορές ανέφεραν 151 θανάτους αμάχων (55 Πολωνούς, 79 Εβραίους και 17 Γερμανούς) και 150 τραυματίες. Ανεπίσημες αναφορές έκαναν λόγο για πάνω από 200 νεκρούς και μεταξύ 800 και έως και 2.000 τραυματίες.

Η εξέγερση του Λοτζ δεν ήταν ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία αναταραχή σε αυτό που έχει περιγραφεί στην πολωνική ιστοριογραφία ως Επανάσταση στο Βασίλειο της Πολωνίας (1905-1907) - διάφορες διαδηλώσεις και απεργίες που σημειώθηκαν σε μεγάλες πολωνικές πόλεις υπό ρωσικό έλεγχο καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους - αλλά θα ήταν η πιο δραματική. Τον Σεπτέμβριο του 1905, δύο ακτιβιστές του ΠΣΚ δολοφόνησαν τον Γιούλιους Κάρολ Κούνιτσερ, ιδιοκτήτη του εργοστασίου Heinzel & Kunitzer, γνωστό για την κακή μεταχείριση των εργαζομένων. Οι απεργίες στο Λοτζ συνεχίστηκαν μέχρι τα μέσα του 1906, όταν η μεγάλη ρωσική στρατιωτική παρουσία και οι μαζικές απολύσεις απεργών εργαζομένων από τα εργοστάσια ειρήνευσαν τελικά την πόλη. Ακόμα και μετά, το Λοτζ δεν ήταν μια ειρηνική πόλη. Κατά τα έτη 1910-1914 ήταν το μέρος μιας ριζοσπαστικής, αναρχικής και σοσιαλιστικής ομάδας Rewolucyjni Mściciele που χαρακτηρίστηκε ως «η πιο ακραία, τρομοκρατική ομάδα στην ιστορία της Πολωνίας».

Η εξέγερση αναφέρθηκε στον διεθνή τύπο και αναγνωρίστηκε από σοσιαλιστές και κομμουνιστές ακτιβιστές παγκοσμίως.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Μπλόμπαουμ, Ρόμπερτ. Rewolucja: Russian Poland, 1904–1907. Cornell: Cornell University Press, 1997. ISBN 0-8014-3287-1 .
 Κόζετς, Π. Walki rewolucyjne w Łodzi i okręgu łódzkim w latach 1905–1907 . Βαρσοβία: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1956.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 

Πολωνία του Συνεδρίου
Λοτζ
Κυβερνείο Πιότρκουφ
Λοτζ
Λοτζ
Λοτζ
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις