Καθεδρικός της Αγίας Σοφίας στο Πολότσκ

Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας στο Πολότσκ (; ) χτίστηκε από τον πρίγκιπα Βσεσλάβ του Πολότσκ (1044-1101) ανάμεσα στο 1044 (η ύπαρξη του ναού αναφέρεται για πρώτη φορά στο χρονικό Voskresenskaia το έτος 1056) και το 1066. Ο καθεδρικός βρίσκεται στη συμβολή του ποταμού Πολότα και του δυτικού ποταμού Νταουγκάβα στην ανατολική πλευρά της πόλης Πολότσκ και είναι πιθανώς η αρχαιότερη εκκλησία στη Λευκορωσία.

Ο καθεδρικός ναός πήρε το όνομά του από την Αγία Σοφία του Θεού, παρόμοια με τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας στο Κίεβο και τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας στο Νόβγκοροντ. Αφού έχτισε τον δικό του καθεδρικό ναό, ο Βσεσλάβ, ο οποίος ήταν πρίγκιπας, προσπάθησε να καταλάβει το θρόνο του Κιέβου. Αφού απέτυχε σε αυτήν του την προσπάθεια, εισέβαλε στις γύρω αρχές του 1067 στο Μέγα Νόβγκοροντ, όπου και λεηλάτησε τον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Σοφίας, φέρνοντας πίσω μια από τις καμπάνες του και άλλα λάφυρα για να διακοσμήσει τον δικό του καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας.  Ο καθεδρικός ναός αναφέρεται στην Ιστορία της Εκστρατείας του Ιγκόρ, όπου σημειώνεται ότι ο Βσεσλάβ έκανε νυχτερινές εξορμήσεις στο Κίεβο ως λυκάνθρωπος και άκουγε τις καμπάνες της Αγίας Σοφίας του Πολότσκ καθώς χτυπούσαν για τον όρθρο. 

Ο καθεδρικός ναός ανακατασκευάστηκε ευρέως και τροποποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό μεταξύ του 11ου και του 18ου αιώνα. Για την ακρίβεια, μόνο τμήματα της εκκλησίας χρονολογούνται από την εποχή του Βσεσλάβ, αν και τα ονόματα των κτιστών είναι χαραγμένα σε μια πέτρα στη βάση του καθεδρικού ναού: David, Toma, Mikula, Kopes, Petr και Vorish. Έχουν επίσης αποκαλυφθεί τα θησαυροφυλάκια των 16 πρίγκιπων του Πολότσκ, τα οποία χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα (πράγματι, ο ίδιος ο Βσεσλάβ, που λέγεται ότι ήταν μάγος και λυκάνθρωπος, θάφτηκε στον καθεδρικό ναό τον οποίο έχτισε). Σύμφωνα με το Voskresenskaia Letopis (1156), ο καθεδρικός ναός είχε αρχικά επτά τρούλους,  αργότερα ο αριθμός τους μειώθηκε σε πέντε, αφού ο ναός ξαναχτίστηκε μετά την πυρκαγιά του 1447. Κατά τη διάρκεια των ετών μεταξύ 1596–1654 και 1668–1839, η εκκλησία λειτούργησε ως ελληνικός καθολικός καθεδρικός ναός. Ο ναός ξαναχτίστηκε το 1618–1620 από τον Καθολικό Αρχιεπίσκοπο St. Josaphat Kuntsevych (1618–1623) μετά από πυρκαγιά το 1607. Τέλος, μία ακόμη πυρκαγιά κατέστρεψε τον καθεδρικό ναό και την πόλη το 1643.

Το διάστημα μεταξύ 1705–1710, ο Μέγας Πέτρος της Ρωσίας και ο Αλεξάντρ Ντανίλοβιτς Μένσικοφ χρησιμοποίησαν την εκκλησία ως πυριτιδαποθήκη, η οποίο αργότερα ανατινάχτηκε. Τις επόμενες σχεδόν τρεις δεκαετίες (1738–1765), ο ουνίτης αρχιεπίσκοπος Florian Hrebnicki ανοικοδόμησε τον καθεδρικό ναό. Ο αρχιτέκτονας του Βίλνιους Γιόχαν Κρίστοφ Γκλάουμπιτς είναι υπεύθυνος για τη σημερινή μορφή του καθεδρικού ναού, που αποτελεί παράδειγμα του στιλ Βίλνιους Μπαρόκ. Επί του παρόντος, πρόκειται για μια μπαρόκ δομή με πύργους και οι τρούλοι του έχουν αφαιρεθεί (ή τουλάχιστον δεν ξαναχτίστηκαν). Ο καθεδρικός ναός είχε μια βιβλιοθήκη και άλλα σημαντικά πολιτισμικά αντικείμενα, αλλά η βιβλιοθήκη καταστράφηκε όταν κατέλαβε την πόλη ο βασιλιάς Στέφανος Μπάτορι της Πολωνίας κατά τη διάρκεια του λιβονιανού πολέμου στα τέλη του 16ου αιώνα. Η πόλη καταλήφθηκε από τους Γάλλους κατά τη διάρκεια της ναπολεόντειας εισβολής του 1812 (για την ακρίβεια, στο Πολότσκ διεξήχθησαν δύο μάχες, τον Αύγουστο και τον Οκτώβριο και η δεύτερη από αυτές έγινε από σπίτι σε σπίτι). Ο ναός καταλήφθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εισβολής τη δεκαετία του 1940, οπότε σφαγιάστηκε μεγάλος αριθμός κατοίκων του Πολότσκ. 

Ο καθεδρικός ναός έχει αλλάξει λειτουργία αρκετές φορές μέσα στους αιώνες. Με την Ένωση του Μπρεστ, η εκκλησία έγινε ο καθεδρικός ναός της Ρουθηνικής Καθολικής Αρχιεπισκοπής Πολότσκ – Βίτεμπσκ. Κατά τη διάρκεια του Ρωσοπολωνικού Πολέμου, η εκκλησία καταλήφθηκε από τα ρωσικά στρατεύματα του Τσάρου Αλεξίου, ο οποίος επισκέφθηκε τον καθεδρικό ναό το 1654. Το 1668, ο καθεδρικός ναός πέρασε και πάλι στους Έλληνες Καθολικούς όπου και παρέμεινε ως το 1839, όταν ο επίσκοπος Joseph Siemaszko διέκοψε την ένωση και μετέφερε τη δικαιοδοσία στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία . Κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου, ο καθεδρικός ναός στέγαζε το Περιφερειακό Κρατικό Ληξιαρχείο του Πολότσκ (από το 1949 έως το 1954. Το 1967, πραγματοποιήθηκαν έργα αποκατάστασης, καθώς ο καθεδρικός ναός μετατράπηκε σε μουσείο αθεϊσμού, αλλά το μουσείο μεταφέρθηκε στο Βίτεμπσκ το 1969. Σήμερα, ο καθεδρικός ναός είναι μέρος του κρατικού μουσείου του Πολότσκ και χρησιμοποιείται ως αίθουσα συναυλιών με εκκλησιαστικό όργανο. Τέλος, υπάρχει σε εξέλιξη μια συζήτηση για την επιστροφή του κτηρίου στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία .

Δείτε επίσης 

 Καθεδρικός Ναός Αγίας Σοφίας στο Κίεβο
 Αγία Σοφία

Παραπομπές 

Εκκλησίες στη Λευκορωσία
Καθεδρικοί ναοί