Πεγιότ

Το πεγιότ ή Lophophora williamsii (ισπανικά: Peyote, νάουατλ: Peyōtl «κουκούλι κάμπιας») είναι είδος κάκτου της οικογένειας των κακτιδών, το οποίο δεν φέρει αγκάθια και περιέχει το ψυχοτρόπο αλκαλοειδές μεσκαλίνη. Το πεγιότ είναι ιθαγενές του Μεξικού και του νοτιοδυτικού Τέξας. Απαντάται στην έρημο της Τσιουάουα, στο Μεξικό, και στις πολιτείες Ναγιαρίτ, Κοαουίλα, Νουέβο Λεόν, Ταμαουλίπας και Σαν Λουίς Ποτοσί). Ανθίζει από τον Μάρτιο μέχρι τον Μάιο, και μερικές φορές μέχρι τον Σεπτέμβριο. Τα άνθη του είναι ροζ χρώματος και οι ανθήρες τους προσανατολίζονται με βάση απτικά ερεθίσματα από τους επικονιαστές. 

Γνωστό για τις παραισθησιογόνες ιδιότητες του όταν καταποθεί, το πεγιότ χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για τελετουργικούς και φαρμακευτικούς σκοπούς από τους Ιθαγενείς Αμερικάνους.

Περιγραφή 

Όπως και τα υπόλοιπα είδη του γένους λοφοφόρα, το πεγιότ αναπτύσσεται χαμηλά στο έδαφος και σχηματίζει συστάδες με πολυάριθμους μίσχους οι οποίοι συχνά εφάπτονται μεταξύ τους. Οι μίσχοι είναι πράσινου χρώματος με αποχρώσεις του του μπλε, του κίτρινου και του κόκκινου να εμφανίζονται περιστασιακά. Έχουν το σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας με ρηχό βαθούλωμα στην κορυφή τους. Το πεγιότ φτάνει τα 2 με 7 cm σε ύψος και 4 με 12 cm σε διάμετρο. Οι μίσχοι διαθέτουν κάθετες αυλακώσεις που φτάνουν από την κορυφή του φυτού έως το έδαφος καθώς και λεία εξογκώματα σφαιρικού σχήματος. Ειδικοί σχηματισμοί, χαρακτηριστικοί των κάκτων, που ονομάζονται «αρεολες» (areoles) εμφανίζονται στις εγκοπές στο πλάι του φυτού. Από τις αρεόλες προβάλλουν τούφες από μαλακά, κιτρινωπά ή υπόλευκα τριχίδια. Δεν διαθέτει αγκάθια. Τα άνθη του είναι ροζ ή λευκά έως ελαφρώς κιτρινωπά. Ανοίγουν κατά την διάρκεια της μέρας, έχουν μήκος 1 με 2,4 cm και διάμετρο 1 με 2,2 cm. 

Ο κάκτος ανθίζει σποραδικά και στην συνέχεια παράγει έναν μικρό ροζ φαγώσιμο καρπό. Οι σαρκώδεις καρποί έχουν μακρόστενο κυλινδρικό σχήμα και φτάνουν σε μήκος τα 1,5 με 2 cm. Περιέχουν μαύρους σπόρους, σε σχήμα αχλαδιού και μέγεθος 1 με 1,5 mm. Οι σπόροι απαιτούν θερμές και υγρές συνθήκες για να βλαστήσουν. Το πεγιότ διαθέτει μεγάλο εύρος από αλκαλοειδή, παράγωγα της φαιναιθυλαμίνης. Το αλκαλοειδές με την μεγαλύτερη συγκέντρωση είναι η μεσκαλίνη, η οποία βρίσκεται σε περιεκτικότητα 0,4%  στο φρέσκο πεγιότ και 3-6%
στο αποξηραμένο.  

Το πεγιότ αναπτύσσεται με εξαιρετικά αργό ρυθμό στην φύση. Σε ελεγχόμενο περιβάλλον μπορεί να ωριμάσει σημαντικά γρηγορότερα, συνήθως απαιτεί γύρω στα τρία έτη για να φτάσει από σπορόφυτο σε  ηλικία ανθοφορίας. Μπορεί να επιτευχθεί ακόμα ταχύτερη ανάπτυξη με τον εμβολιασμό μοσχεύματος πεγιότ πάνω στο μίσχο κάποιου συγγενικού είδους κάκτου, όπως ο Echinopsis pachanoi. Το μεγαλύτερο μέρος του φυτού αποτελείται από το ριζικό σύστημα και βρίσκεται κάτω από το έδαφος. Για την συγκομιδή του φυτού κόβεται το επιφανειακό μέρος, ακριβώς πάνω από την ρίζα. Όταν η τομή πραγματοποιηθεί σωστά τότε σχηματίζεται μια κρούστα πάνω από την ρίζα και αυτή δεν σαπίζει. Σε περίπτωση που η τομή δεν είναι καθαρή και η ρίζα τραυματιστεί τότε ολόκληρο το φυτό πεθαίνει. Σε περιοχές που το πεγιότ αναπτύσσεται φυσικά αυτό απειλείται από την υπερσυγκομιδή. Αφού συλλεχθεί, το φυτό κόβεται σε φέτες, τα λεγάμενα «κουμπιά», και αποξηραίνεται. Η μεσκαλίνη του φυτού απελευθερώνεται με την μάσηση των κουμπιών ή με το βράσιμο τους σε νερό, ώστε να παρασκευαστεί ένα παραισθησιογόνο ρόφημα. Το πεγιότ είναι εξαιρετικά πικρό και τα περισσότερα άτομα που το καταναλώνουν παθαίνουν ναυτία προτού εμφανιστούν οι πρώτες παραισθήσεις. Η μεσκαλίνη χρειάζεται 2 με 3 ώρες για να απορροφηθεί από τον οργανισμό και να δράσει.

Κατανομή και ενδιαίτημα 

Το πεγιότ είναι ιθαγενές στο νότιο τμήμα της Βορείου Αμερικής, με το μεγαλύτερο μέρος της κατανομής του να βρίσκεται στο Μεξικό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύσσεται στο Νότιο Τέξας. Στο Μεξικό βρίσκεται στις πολιτείες  Τσιουάουα, Κοαουίλα, Νουέβο Λεόν, Ταμαουλίπας, Σακατέκας και Σαν Λουίς Ποτοσί). Σε περιοχές με ήπιο κλίμα, όπως η πολιτεία Ταμαουλίπας, αναπτύσσεται σε υψόμετρο 100 με 1,500 μέτρων ενώ στην έρημο της Τσιουάουα φτάνει μέχρι και σε υψόμετρο 1,900 μέτρων. Φύεται συχνά κοντά σε θάμνους και προτιμά τα ασβεστολιθικά εδάφη.

Χρήσεις

Ψυχαγωγικές και φαρμακευτικές χρήσεις 

Όταν η μεσκαλίνη χρησιμοποιείται για τις ψυχοτροπικές της ιδιότητες, λαμβάνονται δόσεις 200 με 400 mg. Αυτή η ποσότητα αντιστοιχεί προσεγγιστικά σε 10 με 20 g αποξηραμένου πεγιότ. Ωστόσο η συγκέντρωση της μεσκαλίνης διαφέρει από φυτό σε φυτό, γεγονός που καθιστά τον ακριβή υπολογισμό της κάθε δόσης δύσκολο. Μόνο με την απομόνωση της ψυχοτρόπου ουσίας από τον κάκτο μπορεί να υπολογισθεί με ακρίβεια η ποσότητα της μεσκαλίνης που καταναλώνεται. Η επίδραση της ουσίας διαρκεί 10 με 12 ώρες. Άτομα που έχουν καταναλώσει πεγιότ αναφέρουν ότι βίωσαν έντονες οπτικές και ακουστικές παραισθήσεις.

Μερικές ιθαγενείς αμερικανικές φυλές πιστεύουν ότι το φυτό εκτός από παραισθησιογόνα δράση έχει και φαρμακευτικές ιδιότητες. Χρησιμοποιούν το πεγιότ για να θεραπεύσουν παθήσεις όπως πονόδοντος, πόνος κατά την κύηση, πυρετός, πόνος στο στήθος, δερματικές ασθένειες, ρευματισμοί, διαβήτης, κρυολόγημα και τύφλωση.

Ιστορία 
Το 2005, ερευνητές χρησιμοποίησαν ραδιοχρονολόγηση άνθρακα-14 και ανάλυση αλκαλοειδών για να μελετήσουν δύο δείγματα αποξηραμένου πεγιότ, που βρέθηκαν σε μία αρχαιολογική ανασκαφή σε ένα σπήλαιο κοντά στις όχθες του ποταμού Ρίο Γκράντε, στο Τέξας. Τα δείγματα χρονολογήθηκαν ανάμεσα στο 3780 και το 3660 π.Χ., γεγονός που υποδεικνύει ότι οι ιθαγενείς Αμερικάνοι χρησιμοποιούν το πεγιότ εδώ και πεντέμισι χιλιετίες. Δείγματα που βρέθηκαν σε ταφικό μνημείο στην κεντρική Κοαουίλα, στο Μεξικό, παρομοίως αναλύθηκαν και χρονολογήθηκαν ανάμεσα στο 810 και 1070 μ.Χ.. Από την αρχαιότητα έως σήμερα, το πεγιότ χρησιμοποιείται από ιθαγενείς λαούς του Μεξικού, όπως οι Χουιτσολ, και από ιθαγενείς φυλές που ζουν στις πολιτείες Τέξας και Οκλαχόμα των Ηνωμένων Πολιτειών.  Φυλές που παραδοσιακά συλλέγουν το πεγιότ και το χρησιμοποιούν για θρησκευτικούς σκοπούς είναι οι Τονκάβα, Μεσκαλέρο και Απάτσι. Αυτοί οι λαοί μετέδωσαν την γνώση για το πεγιότ και τις ιδιότητες του σε φυλές που ζούσαν σε βορειότερες πεδιάδες, όπως οι Κομάντσι και οι Κιόβα. 

Τα τέλη του 19ου αιώνα, ύστερα από συνεχείς διωγμούς και σφαγές από τους ευρωπαϊκής καταγωγής αποίκους, οι Ιθαγενείς Αμερικάνοι δημιούργησαν νέα θρησκευτικά κινήματα, όπως ο «χορός των φαντασμάτων». Σκοπός τους ήταν η επαναφορά του παλαιού τρόπου ζωής των ιθαγενών, η αρμονική συμβίωση με την φύση και η απομάκρυνση από τις συνήθειες των λευκών, όπως το αλκοόλ, τις οποίες θεωρούσαν ανήθικες. Το πεγιότ έπαιζε κεντρικό ρόλο σε αυτές τις νέες θρησκείες, το αποκαλούσαν «το ιερό φάρμακο» και πίστευαν ότι όταν χρησιμοποιούσαν μπορούσαν να έρθουν σε επαφή με τους θεούς και να καταπολεμήσουν πνευματικές, σωματικές και κοινωνικές παθογένειες. Οι αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών επιχείρησαν να απαγορεύσουν την χρήση του ανάμεσα στους ιθαγενείς, ωστόσο χρησιμοποιείται σε τελετές μέχρι και σήμερα.  

Το διάστημα 1890 έως 1930, η χρήση του πεγιότ από τους ιθαγενείς καταγράφηκε εκτεταμένα από Αμερικανούς και Ευρωπαίους εθνογράφους. Κατά την διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, στρατιώτες της Συνμοσπονδίας, με έδρα το Τέξας, συνήθιζαν να εμβαπτίζουν πεγιότ σε νερό και να μεθούν με το εκχύλισμα όταν τους τελείωνε το αλκοόλ.

Παρενέργειες 
Έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2007 δεν εντόπισε συσχέτιση ανάμεσα στην χρόνια κατανάλωση πεγιότ και σε ψυχικές παθήσεις. Ωστόσο αυτή η μελέτη χρησιμοποίησε ως δειγματοληπτικό πλαίσιο ιθαγενείς Αμερικάνους που χρησιμοποιούσαν το πεγιότ για τελετουργικούς σκοπούς και τα αποτελέσματα της μπορεί να μην εφαρμόζονται σε άτομα που καταχρώνται το φυτό για άλλους λόγους.  Τετραετής μελέτη ευρείας κλίμακας πάνω σε ιθαγενείς Ναβάχο, οι οποίοι κατανάλωναν συχνά πεγιότ εντόπισε μόνο μια περίπτωση που η μεσκαλίνη συνδέθηκε με ψυχωτικά επεισόδια σε ένα προηγουμένως υγιές άτομο. Ψύχωση παρατηρήθηκε συχνά σε άτομα που κατανάλωναν πεγιότ ενώ έπασχαν από ψυχικές ασθένειες ή ήταν εθισμένα σε άλλες ναρκωτικές ουσίες. Μεταγενέστερη έρευνα διαπίστωσε ότι εκείνοι με προϋπάρχοντα προβλήματα ψυχικής υγείας είναι πιο πιθανό να έχουν αρνητικές αντιδράσεις στο πεγιότ. Η κατανάλωση πεγιότ δεν φαίνεται να συνδέεται με επιμένουσα διαταραχή ψευδαισθησιογόνου αντίληψης, δηλαδή την παροδική υποτροπή των διαταραχών στην αντίληψη ύστερα από κατανάλωση ναρκωτικών. Το πεγιότ δεν προκαλεί σωματική εξάρτηση, αλλά σε ορισμένους χρόνιους χρήστες μπορεί να προκληθεί ψυχολογική εξάρτηση.

Το πεγιότ είναι ισχυρό εμετογόνο, το 1999 ένας ιθαγενής Αμερικάνος πέθανε από οισοφαγική αιμορραγία που προκλήθηκε από εμετό ύστερα από κατανάλωση πεγιότ. Ο κάκτος είναι επίσης γνωστό ότι διαταράσσει τον ομαλό καρδιακό ρυθμό, την πίεση του αίματος, την αναπνοή και ότι προκαλεί διαστολή της κόρης του οφθαλμού.  Γενετική έρευνα στους ιθαγενείς Χουιτσόλ του κεντρικού Μεξικού, οι οποίοι καταναλώνουν το πεγιότ εδώ και 1.500 έτη, δεν βρήκε στοιχεία χρωμοσωμικής βλάβης, ούτε σε άντρες ούτε σε γυναίκες.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 

Παραισθησιογόνα
Χλωρίδα του Μεξικού
Χλωρίδα της Βόρειας Αμερικής
Κακτοειδή