Άτλας (χαρτογραφία)

Ο άτλας είναι μια συλλογή χαρτών. Συνήθως είναι μια δέσμη χαρτών της Γης ή μιας περιοχής της Γης.

Οι άτλαντες παραδοσιακά είναι δεμένοι σε μορφή βιβλίου, αλλά σήμερα πολλοί ατλάντες είναι σε μορφή πολυμέσων. Εκτός από την παρουσίαση γεωγραφικών χαρακτηριστικών και πολιτικών ορίων, πολλοί άτλαντες συχνά διαθέτουν γεωπολιτικά, κοινωνικά, θρησκευτικά και οικονομικά στατιστικά. Έχουν επίσης πληροφορίες σχετικά με το χάρτη και τα μέρη σε αυτόν.

Ετυμολογία 
Η έννοια του άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια και η κατηγορία του άτλαντα ήταν το πνευματικό τέκνο και μεταξύ των πρωτοποριακών συνεισφορών των πρώιμων σύγχρονων χαρτογράφων, γεωγράφων και κοσμογράφων των Κάτω Χωρών, κυρίως του Γεράρδου Μερκάτορ (ο οποίος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «άτλας» για μια συλλογή χαρτών) και του Αβραάμ Ορτέλιου (που συχνά αναγνωριζόταν ως δημιουργός του πρώτου αληθινού άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια). Η χρήση της λέξης «άτλας» σε γεωγραφικό πλαίσιο χρονολογείται από το 1595 όταν ο Γερμανοφλαμανδός γεωγράφος Γεράρδος Μερκάτορ δημοσίευσε το Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura (Άτλας ή κοσμογραφικοί διαλογισμοί για τη δημιουργία του σύμπαντος, και το σύμπαν όπως δημιουργήθηκε). Αυτός ο τίτλος παρέχει τον ορισμό του Μερκάτορ για τη λέξη ως περιγραφή της δημιουργίας και της μορφής ολόκληρου του σύμπαντος, όχι απλώς ως συλλογή χαρτών. Ο τόμος που δημοσιεύθηκε ένα χρόνο μετά το θάνατό του είναι ένα κειμένου με μεγάλο εύρος, αλλά, καθώς εξελίχθηκαν οι εκδόσεις, έγινε απλώς μία συλλογή χαρτών και από τα μέσα του δέκατου έβδομου αιώνα η λέξη χρησιμοποιήθηκε με αυτή την έννοια. Ο νεολογισμός που επινοήθηκε από τον Μερκάτορ ήταν ένα σημάδι του σεβασμού του για τον Τιτάνα Άτλαντα, τον «βασιλιά της Μαυριτανίας», τον οποίο θεωρούσε ως τον πρώτο σπουδαίο γεωγράφο.

Ιστορία των ατλάντων 
Το πρώτο έργο που περιείχε συστηματικά διατεταγμένους χάρτες ομοιόμορφου μεγέθους που αντιπροσωπεύουν τον πρώτο σύγχρονο άτλαντα δημιουργήθηκε από τον Ιταλό χαρτογράφο Πιέτρο Κόπο στις αρχές του 16ου αιώνα, ωστόσο δεν δημοσιεύθηκε τότε, οπότε συμβατικά δεν θεωρείται ο πρώτος άτλας. Αντίθετα, αυτός ο τίτλος απονέμεται στη συλλογή χαρτών Theatrum Orbis Terrarum που δημιουργήθηκε από τον χαρτογράφο Αβραάμ Ορτέλιους, από το Δουκάτο της Βραβάντης, η οποία εκτυπώθηκε το 1570. Υπάρχει, ωστόσο, πολύ μεγάλη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι άτλαντες εκδίδονταν τον 16ο-19ο αιώνα και σήμερα. Σε αντίθεση με σήμερα, οι περισσότεροι ατλάντες δεν ήταν βιβλιοδετημένοι και έτοιμοι για αγορά από τον πελάτη, αλλά τα πιθανά συστατικά μέρη τους αποθηκεύονταν ξεχωριστά. Ο πελάτης θα μπορούσε να αλλάξει το περιεχόμενο σύμφωνα με τις προτιμήσεις του, να έχει τους χάρτες χρωματισμένους/επιχρυσωμένους ή όχι και αφού ο εκδότης και ο πελάτης συμφωνούσαν, τότε γινόταν η βιβλιοδεσία του άτλαντα. Επομένως, είναι πιθανό πρώιμοι τυπωμένοι άτλαντες με την ίδια σελίδα τίτλου να έχουν διαφορετικό περιεχόμενο.

Τύποι ατλάντων 
Ένας ταξιδιωτικός άτλας κατασκευάζεται για εύκολη χρήση κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και συχνά έχει σπειροειδείς συνδέσεις, ώστε να μπορεί να διπλωθεί επίπεδα (για παράδειγμα διάσημοι ατλάντες A-Z της εταιρείας Α-Ζ Χάρτες Γεωγράφων). Έχει χάρτες σε μεγάλη μεγένθυνση, ώστε οι χάρτες να μπορούν να εξεταστούν εύκολα. Ένας ταξιδιωτικός άτλας μπορεί επίσης να αναφέρεται ως οδικός χάρτης.

Ένας επιτραπέζιος άτλας είναι παρόμοιος με ένα βιβλίο αναφοράς. Μπορεί να είναι σε σκληρόδετη μορφή ή με χαρτόδετο εξώφυλο.

Υπάρχουν άτλαντες των άλλων πλανητών (και των δορυφόρων τους) του Ηλιακού Συστήματος.

Υπάρχουν άτλαντες ανατομίας, που χαρτογραφούν τα όργανα του ανθρώπινου σώματος ή άλλων οργανισμών.

Επιλεγμένοι άτλαντες 
Ορισμένοι χαρτογραφικά ή εμπορικά σημαντικοί άτλαντες είναι οι ακόλουθοι:

 17ος αιώνας και νωρίτερα

 Atlas Sive Cosmographicae (Μερκάτορ, Ντούισμπουργκ, στη σημερινή Γερμανία, 1595)
 Atlas Novus (Μπλάου, Ολλανδία, 1635–1658)
 Atlas Maior (Μπλάου, Ολλανδία, 1662–1667)
 Cartes générales de toutes les πάρτι du monde (Γαλλία, 1658–1676)
 Dell'Arcano del Mare (Αγγλία / Ιταλία, 1645–1661)
 Χάρτης Piri Reis (Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1570–1612)
 Theatrum Orbis Terrarum (Ορτέλιους, Ολλανδία, 1570–1612)
 Klencke Atlas (1660, ένα από τα μεγαλύτερα βιβλία στον κόσμο)
 Η Βρετάνη (John Ogilby, 1670–1676)

 18ος αιώνας

 Atlas Nouveau (Άμστερνταμ, 1742)
 Britannia Depicta (Λονδίνο, 1720)
 Cary's New and Correct English Atlas (Λονδίνο, 1787)

 19ος αιώνας

 Andrees Allgemeiner Handatlas (Γερμανία, 1881–1939 · στο Ηνωμένο Βασίλειο ως Times Atlas of the World, 1895)
 Rand McNally Atlas (Ηνωμένες Πολιτείες, 1881 – σήμερα)
 Stielers Handatlas (Γερμανία, 1817–1944)
 Times Atlas of the World (Ηνωμένο Βασίλειο, 1895 – σήμερα)

 20ος αιώνας

 Atlante Internazionale del Touring Club Italiano (Ιταλία, 1927–1978)
 Atlas Linguisticus (Αυστρία, 1934)
 Atlas Mira (Σοβιετική Ένωση / Ρωσία, 1937 – σήμερα)
 Geographers 'A – Z Street Atlas (Ηνωμένο Βασίλειο, 1938 – σήμερα)
 Gran Atlas Aguilar (Ισπανία, 1969/1970)
 Ο ιστορικός άτλας της Κίνας (Κίνα)
 National Geographic Atlas του κόσμου (Ηνωμένες Πολιτείες, 1963 – σήμερα)
 Pergamon World Atlas (1962/1968)

 21ος αιώνας

 Περιβαλλοντικός Άτλας της Βόρειας Αμερικής

Βιβλιογραφικές αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Πηγές

 Σχετικά με την προέλευση του όρου "Άτλας" 

 Διαδικτυακοί άτλαντες

 Παγκόσμιος Άτλας
 OKROK-Atlas Online: Άτλας για τη χωρική ανάπτυξη στην Αυστρία
 Δίκτυο Γεωγραφίας
 MapChart EarthAtlas, δωρεάν διαδικτυακός άτλας με διαδραστικούς χάρτες για θέματα όπως η δημογραφία, η οικονομία, η υγεία και το περιβάλλον.
 National Geographic MapMachine

 Ιστορία των ατλάντων

 Atlases, στον ιστότοπο της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ - μια συζήτηση πολλών σημαντικών ατλάντων, με μερικές εικόνες. Μέρος της Γεωγραφίας και των Χαρτών, ένας εικονογραφημένος οδηγός.

 Ιστορικοί άτλαντες online

 Centennia Historical Atlas απαραίτητο υλικό στην Αμερικανική Ναυτική Ακαδημία για πάνω από μια δεκαετία.
 Λίστα ιστοτόπων ιστοτόπων χαρτών, Βιβλιοθήκη Perry – Castañeda, Πανεπιστήμιο του Τέξας
 Ryhiner Collection Σύνθετος άτλας με χάρτες, σχέδια και απόψεις από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, καλύπτοντας τον κόσμο, με περίπου 16.000 εικόνες συνολικά.
 Χειρόγραφοι Άτλαντες που βρίσκονται στις βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας  - πλήρως ψηφιοποιημένες με περιγραφές
 Historical Atlas in Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection, Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κορνέλ

 Άλλοι σύνδεσμοι

 Google Earth: ένας οπτικός 3D διαδραστικός άτλας.
 Το λογισμικό World Wind της NASA .
 Wikimapia ένα wikiproject που έχει σχεδιαστεί για να περιγράψει ολόκληρο τον κόσμο.

Χαρτογραφία