Κροατικές προεδρικές εκλογές (2019-20)

Προεδρικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν στην Κροατία στις 22 Δεκεμβρίου 2019. Καθώς κανένας υποψήφιος δεν έλαβε την πλειοψηφία όλων των ψήφων (συμπεριλαμβανομένων των άκυρων και κενών ψηφοδελτίων), πραγματοποιήθηκε ένας δεύτερος γύρος στις 5 Ιανουαρίου 2020 μεταξύ των δύο υποψηφίων με τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο. Ήταν οι έβδομες προεδρικές εκλογές από τις πρώτες άμεσες εκλογές το 1992. 

Η απόφαση για διεξαγωγή των εκλογών λήφθηκε από την κροατική κυβέρνηση κατά τη σύνοδό της στις 14 Νοεμβρίου 2019.  Οι εν δυνάμει υποψήφιοι και υποψήφιες ήταν υποχρεωμένοι να συγκεντρώσουν τουλάχιστον 10.000 υπογραφές από Κροάτες πολίτες που έχουν συμπληρώσει την ηλικία των 18 ετών, προκειμένου η υποψηφιότητά τους να γίνει επίσημη και να εμφανιστεί το όνομά τους στο ψηφοδέλτιο. Τους δόθηκε προθεσμία 12 ημερών για να το επιτύχουν και έτσι είχαν μέχρι τις 3 Δεκεμβρίου 2019 τα μεσάνυχτα τοπική ώρα για να παρουσιάσουν τις υπογραφές τους στην κρατική εκλογική επιτροπή. Συνολικά δώδεκα υποψήφιοι υπέβαλαν υπογραφές έως την προθεσμία και στη συνέχεια η επιτροπή προχώρησε στην επαλήθευση των υπογραφών εντός των επόμενων 48 ωρών, παρουσιάζοντας έναν τελικό κατάλογο έντεκα εγκεκριμένων υποψηφίων στις 5 Δεκεμβρίου 2019.   

Στον πρώτο γύρο των εκλογών, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2019, ο πρώην πρωθυπουργός Ζόραν Μιλάνοβιτς τερμάτισε στην πρώτη θέση με σχετική πλειοψηφία 29,55% όλων των ψήφων. Στη δεύτερη θέση ήταν οριακά η απερχόμενη πρόεδρος  Κολίντα Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς, η οποία έλαβε το 26,65% των ψήφων και στην 3η θέση ήρθε ο Μίροσλαβ Σκόρο , ο οποίος συγκέντρωσε το 24,45% των ψήφων. Καθώς κανείς υποψήφιος δεν κατάφερε να φτάσει στο απαιτούμενο ποσοστό των ψήφων για να εκλεγεί πρόεδρος από τον πρώτο γύρο, διεξήχθησαν εκλογές στις 5 Ιανουαρίου 2020 μεταξύ των δύο υποψηφίων που είχαν λάβει τις περισσότερες ψήφους στον πρώτο γύρο: τον Μιλάνοβιτς και την Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς. Ο Ζόραν Μιλάνοβιτς κέρδισε τον δεύτερο γύρο με ποσοστό 52,66% των ψήφων και εξελέγη έτσι ο 5ος πρόεδρος της Κροατίας από την ανεξαρτησία της το 1991, ενώ η Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς έγινε το δεύτερο πρόσωπο που δεν επανεκλέχθηκε για δεύτερη θητεία στο ύπατο αξίωμα της Κροατίας, μετά τον Ίβο Γιοσίποβιτς (2010-15). Επιπλέον, ο αριθμός των ψήφων που έλαβε ο Ζόραν Μιλάνοβιτς, όσον αφορά τόσο τον πρώτο (562.783) όσο και τον δεύτερο (1.034.170) γύρο των εκλογών, είναι ο χαμηλότερος από οποιονδήποτε νικητή των προεδρικών εκλογών μέχρι  σήμερα. Από την άλλη πλευρά, ο αριθμός ψήφων (507.628) και το ποσοστό ψήφων (26,65%) που συγκέντρωσε η Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς στον πρώτο γύρο είναι ο χαμηλότερος στα χρονικά για πρόεδρο της Κροατίας.

Ιστορικό 
Η απερχόμενη (μετά τις εκλογές του 2020)  πρόεδρος της Κροατίας, Κολίντα Γκάρμπαρ-Κιτάροβιτς, είχε αναλάβει τα καθήκοντά της στις 19 Φεβρουαρίου 2015 και η θητεία της θα τερματιζόταν στις 18 Φεβρουαρίου 2020, όπως και έγινε.  Η προεδρική θητεία του Ζόραν Μιλάνοβιτς άρχισε στις 19 Φεβρουαρίου 2020 και πρόκειται να τερματιστεί κανονικά στις 18 Φεβρουαρίου 2025.

Εκλογικό σύστημα 
Ο πρόεδρος της Κροατίας εκλέγεται άμεσα με μυστική ψηφοφορία για θητεία 5 ετών χρησιμοποιώντας ένα σύστημα δύο γύρων. Το Σύνταγμα της Κροατίας απαιτεί να διεξαχθούν προεδρικές εκλογές το νωρίτερο σε 60 ημέρες και το αργότερο 30 ημέρες πριν από τη λήξη της θητείας του  κατόχου της προεδρίας όταν διεξάγονται οι εκλογές. Απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία (50% + 1 ψήφος) όλων των ψήφων (συμπεριλαμβανομένων των άκυρων και των λευκών ψηφοδελτίων ) για να κερδίσει στον πρώτο γύρο. Εάν κανένας υποψήφιος δεν αποκτήσει τέτοια πλειοψηφία, θα πρέπει να διεξαχθεί δεύτερος γύρος σε 14 ημέρες, με τους δύο υποψηφίους με τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο να συμμετέχουν. Ο υποψήφιος που αποκτά τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον δεύτερο γύρο (η πλειοψηφία των έγκυρων ψήφων) θεωρείται νικητής. Εάν ένας από τους υποψηφίους που έχει κερδίσει έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ψήφων για να συμμετάσχει στον δεύτερο γύρο εγκαταλείψει την υποψηφιότητά του ή πεθάνει, ο υποψήφιος με τον επόμενο υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο θα κερδίσει το δικαίωμα συμμετοχής στον δεύτερο γύρο. Επιπλέον, οι πρόεδροι της Κροατίας μπορούν να υπηρετήσουν έως και δύο πενταετείς θητείες στη διάρκεια της ζωής τους (συνολικά 10 χρόνια εάν και οι δύο θητείες υπηρετηθούν πλήρως και είναι αποτέλεσμα νίκης σε εκλογές).  

Προκειμένου ένας εν δυνάμει υποψήφιος ή υποψήφια να συμμετάσχει νόμιμα στις εκλογές και να έχει το όνομά του γραμμένο στο ψηφοδέλτιο, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον 10.000 υπογραφές από εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, με το κάθε πρόσωπο που υπογράφει να μπορεί να δώσει την υπογραφή υποστήριξής του σε έναν ή μία μόνο εν δυνάμει υποψήφιο ή υποψήφια. Το χρονικό πλαίσιο για τη συλλογή του εν λόγω αριθμού υπογραφών ορίζεται σε 12 ημέρες και μετά τη λήξη αυτής της περιόδου οι εν δυνάμει υποψήφιοι/ες πρέπει να τις υποβάλουν στην εκλογική επιτροπή του κράτους για επαλήθευση.

Υποψήφιοι 
Στις 5 Δεκεμβρίου, η κρατική εκλογική επιτροπή δημοσίευσε έναν κατάλογο με 11 υποψηφίους.

Τηλεμαχίες 
Στις 30 Δεκεμβρίου η RTL πραγματοποίησε την πρώτη γενική τηλεμαχία με τους δύο υποψηφίους που έλαβαν μέρος στον δεύτερο γύρο.  Η Κροατική Ραδιοτηλεόραση πραγματοποίησε τη δεύτερη συζήτηση στις 2 Ιανουαρίου 2020.  Η τρίτη και τελευταία γενική τηλεμαχία πραγματοποιήθηκε στη Nova TV στις 3 Ιανουαρίου.

Δημοσκοπήσεις

Πρώτος γύρος 

Δημοσκοπήσεις που διεξήχθησαν μετά τον 2ο γύρο

Αποτελέσματα και ανάλυση 
Ο πρώτος γύρος των εκλογών πραγματοποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2019, με τον πρώην Σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργό Ζόραν Μιλάνοβιτς να κερδίζει με το 29,55% των ψήφων, μπροστά από την συντηρητική τότε πρόεδρο Κολίντα Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς, η οποία έλαβε το 26,65% των ψήφων.  Ο συντηρητικός λαϊκός μουσικός και  πρώην βουλευτής Μίροσλαβ Σκόρο, ο οποίος είχε κατέλθει ως ανεξάρτητος υποψήφιος, απέτυχε να προκριθεί στον 2ο γύρο, έχοντας πετύχει την υποστήριξη του 24,45% των ψηφοφόρων.  Αυτό σηματοδότησε την πρώτη φορά στην ιστορία της Κροατίας που ο κάτοχος της προεδρίας δεν έλαβε τον υψηλότερο αριθμό ψήφων στον πρώτο γύρο.     Επίσης, η Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς πέτυχε τόσο τον χαμηλότερο αριθμό ψήφων (507.626) όσο και το χαμηλότερο ποσοστό ψήφων οποιουδήποτε προέδρου της Κροατίας που συμμετείχε σε έναν από τους δύο γύρους εκλογών.  Ο   Μιλάνοβιτς έλαβε τόσο τον χαμηλότερο αριθμό ψήφων (562.779) όσο και το χαμηλότερο ποσοστό ψήφων οποιουδήποτε υποψηφίου στην πρώτη θέση στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών.   Ο Σκόρο έλαβε τον υψηλότερο αριθμό ψήφων (465.703) για έναν υποψήφιο τρίτης θέσης από τον Μάτε Γκράνιτς (HDZ) στις εκλογές του 2000 και το υψηλότερο ποσοστό ψήφων για έναν υποψήφιο που δεν προκρίθηκε σε τελικό γύρο. Ο Μιλάνοβιτς έλαβε τις περισσότερες ψήφους στις τρεις μεγαλύτερες πόλεις της Κροατίας. 33,02% στο Ζάγκρεμπ, 30,79% στο Σπλιτ και 41,87% στη Ριέκα, και τερμάτισε δεύτερος (25,61%) στην τέταρτη μεγαλύτερη πόλη, Όσιγιεκ, όπου κέρδισε ο Σκόρο (33,33%). Η Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς ήρθε δεύτερη στο Σπλιτ και στη Ριέκα, και τρίτη στο Ζάγκρεμπ και το Όσιγιεκ.  

Ένας τελικός γύρος διεξήχθη μεταξύ των Μιλάνοβιτς και Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς στις 5 Ιανουαρίου 2020. Ο Μιλάνοβιτς κέρδισε με πάνω από 104.000 ψήφους, έγινε ο πέμπτος πρόεδρος της Κροατίας από την ανεξαρτησία και ο δεύτερος που χρίστηκε επίσημα από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, μετά τον Ίβο Γιοσίποβιτς (2010-15). Επιπλέον, ο Μιλάνοβιτς έλαβε την πλειοψηφία των ψήφων σε επτά κομητείες και στην Πόλη του Ζάγκρεμπ, ενώ η Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς τον κέρδισε  με τις ψήφους των πολιτών που ζούσαν σε δεκατρείς κομητείες και μεταξύ των μελών της κροατικής διασποράς . Ωστόσο, ο Μιλάνοβιτς νίκησε τον Γκράμπαρ-Κιτάροβιτς και στις τέσσερις μεγάλες πόλεις: στο Ζάγκρεμπ (με περί τις 74.000 ψήφους), Σπλιτ (με περί τις 3.000 ψήφους), Ριέκα (με γύρω στις  20.000 ψήφους) και Οσιέκ (με περί τις 1.000 ψήφους).

Χάρτες

Πρώτος γύρος

Δεύτερος γύρος

Παραπομπές 

2019-20
Εκλογές του 2020
Κροατ