Όμιλος Φιλομούσων

Ο Όμιλος Φιλομούσων αποτελεί ιστορικά το πρώτο αθλητικό σωματείο της Θεσσαλονίκης. Ιδρύθηκε το 1899 και την αθλητική συνέχεια του αποτελεί ο Γυμναστικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης «ο Ηρακλής».

Όμιλος Φιλομούσων (1899–1908) 
Μεταξύ των πρώτων μελών και ιδρυτών του Ομίλου Φιλομούσων υπήρξαν οι Γρηγοριάδης, Χάλας, Τσιατσιαπάς, Ξανθίδης, Κοντορέπας, Τσακιράκης, αδελφοί Μάνου, αδελφοί Καλού, αδελφοί Ζουμετίκου, Οικονόμου, Μπάλλας, Διβόλης, Δίγκας, Καμπίτογλου, Δημάδης και Μωραϊτόπουλος. Στον Όμιλο Φιλομούσων μπορούσε να γίνει κάποιος μέλος με μεγάλη δυσκολία, καθώς απαιτούνταν μυστική ψηφοφορία των μελών. Την εποχή άλλωστε εκείνη εθεωρείτο τιμή να ανήκει κανείς στον Όμιλο Φιλομούσων.

Αρχικά, ο Όμιλος Φιλομούσων ασχολήθηκε με τη φιλολογία, το θέατρο και τη μουσική. Σύμφωνα με το καταστατικό του, ο σκοπός του Ομίλου Φιλομούσων ήταν η ηθική μόρφωση και η πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μελών του. Στις 12 Φεβρουαρίου 1900, ο Όμιλος Φιλομούσων έδωσε την πρώτη θεατρική παράσταση και τον Μάρτιο του 1900 ιδρύθηκε το μουσικό τμήμα με διδάσκαλο τον Αθ. Μάνο. Στις 22 Ιουλίου 1902 δόθηκε η πρώτη συναυλία στην αίθουσα «Ολυμπία» με ιδιαίτερη επιτυχία. Το 1902 τα μέλη του Ομίλου Φιλομούσων αποφάσισαν τη συνένωση με την ομάδα «Ολυμπία» και τη δημιουργία αθλητικών τμημάτων. Η Ολυμπία χρησιμοποιούσε ιδιωτικό γυμναστήριο πίσω από την οδό Εθνικής Αμύνης στην περιοχή του Συντριβανίου. Οπότε, σε συνεννόηση με την ελληνική κοινότητα της Θεσσαλονίκης που βρισκόταν υπό οθωμανικό ζυγό, παραχωρήθηκε στον Όμιλο Φιλομούσων το γυμναστήριο της Ολυμπίας για την άθληση των μελών του. Ο Όμιλος Φιλομούσων για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των αθλητών του ίδρυσε κολυμβητικό και κωπηλατικό τμήμα. Οι κολυμβητές ξεντύνονταν στην αίθουσα του θεάτρου «Ζευς» και βουτούσαν στην ανοικτή θάλασσα, η οποία ήταν απέναντι από τα γραφεία τους. Οι κολυμβητές τότε διακρίνονταν ιδιαίτερα και πήραν μέρος σε πολλές επίσημες διοργανώσεις. Με δάνειο, που πήρε ο Όμιλος Φιλομούσων από τράπεζα, προμηθεύτηκε λέμβο για τους κωπηλάτες, η οποία βάφτηκε γαλάζια και ονομάστηκε «Αργώ».

Από τις πρώτες μέρες της ίδρυσής του ο Όμιλος Φιλομούσων διοργάνωνε εκδρομές στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης. Οι εκδρομές αυτές είχαν σκοπό μεν την αναψυχή, αλλά απέβλεπαν στο να φέρνουν τον αδελφικό χαιρετισμό των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης προς τους Έλληνες της υπαίθρου της Μακεδονίας. Ακόμη, ο Όμιλος Φιλομούσων διοργάνωσε και εκδρομές ατμοπλοϊκώς στο Λιτόχωρο και την Κατερίνη και έλαβε μέρος στη μεγάλη σιδηροδρομική εκδρομή του 1907, κατά την οποία σύσσωμος ο Ελληνισμός της Θεσσαλονίκης, της Κοζάνης και του Μοναστηρίου, συναντήθηκε στη Βέροια.

Σύντομα, το ποδόσφαιρο εκτόπισε τα άλλα δημοφιλή αθλήματα και έτσι οι αθλητές του Ομίλου Φιλομούσων θέλησαν να δημιουργήσουν τμήμα ποδοσφαίρου, του οποίου οι προπονήσεις της ομάδας γινόταν μπροστά από τον χώρο του Παπαφείου. Η μοναδική ποδοσφαιρική ομάδα, που υπήρχε μέχρι εκείνη τη στιγμή στη Θεσσαλονίκη, ήταν η «Ουνιόν Σπορτίβ», η οποία αποτελούνταν κυρίως από αλλοδαπούς. Στις 23 Απριλίου 1905, ο Όμιλος Φιλομούσων για πρώτη φορά αντιμετώπισε σε επίσημο αγώνα την «Ουνιόν Σπορτίβ», την οποία και νίκησε με 3-0, σκορπώντας ρίγη ενθουσιασμού στους Έλληνες της Θεσσαλονίκης. Η ομάδα του Ομίλου Φιλομούσων φορούσε κυανόλευκη φανέλα.

Ο Όμιλος Φιλομούσων συμμετείχε στους Θερινούς Μεσοολυμπιακούς Αγώνες 1906 της Αθήνας. Ο Όμιλος Φιλομούσων σκέφθηκε ό,τι σ’ αυτήν την παγκόσμια αθλητική διοργάνωση έπρεπε να παρουσιαστεί και ο Ελληνισμός της Μακεδονίας. Έπρεπε να φανεί η πολιτιστική δύναμη και η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου στη σκλαβωμένη ακόμα Μακεδονία. Ο Όμιλος Φιλομούσων έστειλε στην Αθήνα την ποδοσφαιρική του ομάδα και την ομάδα αθλητών του. Οι αθλητές αναχώρησαν με τις ευχές του Ελληνισμού της Θεσσαλονίκης και έγιναν μάλιστα δεκτοί με ενθουσιασμό στον Βόλο και στην Αθήνα, όπου τους επιφυλάχθηκε ιδιαίτερη υποδοχή. Τους αθλητές συνόδευσε και η Φιλαρμονική του Συλλόγου Μοναστηρίου, το πλοίο δε, που μετέφερε τους αθλητές, είχε σημαιοστολιστεί. Η ποδοσφαιρική ομάδα του Ομίλου Φιλομούσων ηττήθηκε απ' την ομάδα του Εθνικού Αθηνών και των Άγγλων της Σμύρνης. Επειδή όμως η επιτροπή απέκλεισε τον Εθνικό Αθηνών, έδωσε την 3η θέση στην ομάδα του Ομίλου Φιλομούσων. Το αθλητικό τμήμα συμμετείχε με τους Παπαδάκη στα 100μ., Σταμούλη στον μαραθώνιο, Κύρου στην ξιφασκία, Βαπόρη στον δίσκο και Κοεμτζόπουλο στην αναρρίχηση επί κάλω.

Ο Όμιλος Φιλομούσων βρέθηκε σε κάμψη μετά το 1906, με αποτέλεσμα από το 1907 να σταματήσουν οι εκδρομές, να περιοριστεί η δραστηριότητα στο ποδόσφαιρο και να διαλυθεί η ναυτική ομάδα. Παρατηρήθηκε διάσταση και διάσπαση μεταξύ κυρίως των παλαιών και νέων μελών. Στη συνεχεία, επακολούθησε η διάλυση της φιλαρμονικής, της χορωδίας και επήλθε οικονομικός μαρασμός. Σύντομα, ο Όμιλος Φιλομούσων έπαψε να υφίσταται παραδίδοντας τη σκυτάλη στο αθλητικό κομμάτι του συλλόγου.

Γ.Σ. Ηρακλής Θεσσαλονίκης 
Ήδη απ’ το 1907 στην αίθουσα του Ομίλου Φιλομούσων δόθηκε μια διάλεξη με ομιλητή τον Δ. Χατζόπουλο και οι πρωτοστατούντες στην ίδρυση συλλόγου και γυμναστηρίου, κατόρθωσαν να πετύχουν την εκχώρηση από την ελληνική κοινότητα μέρους ενός κοινοτικού γηπέδου για την ανέγερση ενός γυμναστηρίου. Το γήπεδο αυτό βρισκόταν κοντά στα «Ξυλάδικα», ανατολικά του σημερινού κτιρίου της Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων Θεσσαλονίκης (Χ.Α.Ν.Θ.) και κοντά σ’ αυτό, την περιοχή δηλαδή που βρίσκεται σήμερα τοποθετημένη η αναμνηστική στήλη.

Με την εύρεση του γηπέδου για γυμναστήριο, κάθε δισταγμός εξέλιπε και στις 29 Νοεμβρίου 1908 συγκλήθηκε γενική συνέλευση, στην οποία ψηφίστηκε καταστατικό για την ίδρυση ενός νέου αθλητικού συλλόγου με την επωνυμία «Μακεδονικός Γυμναστικός Σύλλογος». Πρόεδρος του πρώτου διοικητικού συμβουλίου ανέλαβε ο γιατρός Α. Μάλτος, γραμματέας ο Ι. Αντωνιάδης και μέλη οι Π. Κοντογιάννης, Αιμ. Κόπανος, Δ. Χατζόπουλος, Δ. Κοντορέπας και Ι. Κύρου. Οι άνθρωποι του αθλητικού συλλόγου, μετά την πρώτη αυτή γενική συνέλευση, ενημέρωσαν τις αρχές του οθωμανικού καθεστώτος, και όπως αναφέρουν μερικά χρόνια αργότερα το 1914 σε επιστολή τους στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, η αστυνομία επέτρεψε τη λειτουργία του αθλητικού συλλόγου με μια απλή άδεια.

Την περίοδο αυτή στη Θεσσαλονίκη ανελίχθηκε το κίνημα των Νεότουρκων και οι πολιτικές συνθήκες ήταν ρευστές. Οι κάτοικοι των μη τουρκικών παροικιών της Θεσσαλονίκης δέχονταν έντονες πιέσεις για να αποβάλουν σταδιακά τα εθνικά χαρακτηριστικά και σύμβολα από τις δραστηριότητές τους. Κάθε σύλλογος της Θεσσαλονίκης όφειλε να επανιδρυθεί υπό λιγότερο εμφανή εθνικά χαρακτηριστικά. Η αναφορά περί Μακεδονίας στον τίτλο του συλλόγου ενοχλούσε τις οθωμανικές αρχές, καθώς παρέπεμπε στις αλυτρωτικές διεκδικήσεις της Ελλάδας, αλλά και την ελληνικότητα της περιοχής. Οι Μάλτος, Κοντορέπας, Κύρου και Κόπανος ανέλαβαν την ευθύνη επανίδρυσης του αθλητικού συλλόγου, και σε συνεννόηση με τις αρχές του καθεστώτος των Νεότουρκων, διαφοροποίησαν τον κανονισμό λειτουργίας το 1910, μετονομάζοντας τον παράλληλα σε «Οθωμανικός Ελληνικός Γυμναστικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης “ο Ηρακλής”».

Στις 13 Μαρτίου 1911 εξελέγη νέο διοικητικό συμβούλιο και στη γενική συνέλευση που πραγματοποιήθηκε παρουσιάστηκε το νέο καταστατικό του αθλητικού συλλόγου. Όμως, η επίσημη αναγνώρισή του από τις ελληνικές αρχές (μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους) καθυστέρησε. Σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο 281 περί Σωματείων, ο σύλλογος έπρεπε να προσκομίσει πρακτικό ίδρυσης και πίνακα ονομάτων ιδρυτών. Τα έγγραφα αυτά όμως δεν ήταν διαθέσιμα, καθώς ο Ηρακλής Θεσσαλονίκης είχε ιδρυθεί επί οθωμανικού καθεστώτος, και εκτός από το καταστατικό υπήρχε μόνο η απλή άδεια που εκδόθηκε από την αστυνομία.

Τελικά, μετά από ανταλλαγές εγγράφων με τον πρόεδρο του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, ο Ηρακλής Θεσσαλονίκης αναγνωρίστηκε ως «Γυμναστικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης “ο Ηρακλής”» και εγκρίθηκε το καταστατικό του με την απόφαση 1106 του 1914 του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Ο Γ.Σ. Ηρακλής Θεσσαλονίκης καταχωρήθηκε στο βιβλίο αναγνωρισμένων σωματείων με αριθμό 1720 (παλαιός αριθμός 18) στις 11 Ιανουαρίου 1915, δηλαδή σχεδόν δυόμιση χρόνια μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Παραπομπές

Ελληνικοί αθλητικοί σύλλογοι