Έλληνες στη Ρουμανία

Οι Έλληνες αποτελούν μια ιστορική μειονοτική ομάδα στη Ρουμανία. Κατά καιρούς, όπως κατά τη διάρκεια της εποχής των Φαναριωτών, η ελληνική παρουσία είχε τη μορφή ηγεμονίας, άλλες περιόδους (όπως τη σημερινή εποχή), οι Έλληνες είναι μια από τις πολλές εθνικές μειονότητες στη Ρουμανία.

Ιστορία

Αρχαία και Μεσαιωνική Περίοδος
Η Ελληνική παρουσία στη σημερινή Ρουμανία χρονολογείται από τις αποικίες και τα εμπόρεια (εμπορικούς σταθμούς) που ιδρύθηκαν στη Δοβρουτσά και τη γύρω περιοχή (δες Δεύτερος ελληνικός αποικισμός και Πόντιοι), αρχίζοντας τον 7ο αιώνα π.Χ. Ξεκινώντας με την αποικία της Μιλήτου στην Ιστρίη, η διαδικασία αυτή κορυφώθηκε με την ίδρυση της πόλης Τόμις τον 5ο αιώνα π.Χ. Αν και πάντα υποκείμενες στις παρεμβάσεις των Δακών και εύκολα διαταρασσόμενες από τις πολιτικές μεταβολές των γειτονικών φυλάρχων, οι αποικίες ευημερούσαν μέχρις ότου υποτάχθηκαν για λίγο υπό διάφορες μορφές στο Βασιλιά Βυρεβίστα (1ος αιώνας π.Χ.). Αμέσως μετά, και για τους επόμενους αιώνες, αποστερήθηκαν των προνομίων τους από τους νέους Ρωμαίους κυρίους τους και ακολούθησαν την Αυτοκρατορία στις διάφορες κρίσεις της.

Κατά τη μεσαιωνική εποχή η Ελληνόφωνη Βυζαντινή Αυτοκρατορία αποτελούσε μια ζωντανή παρουσία βόρεια του Δούναβη διατηρώντας επί των χωρών την πολιτιστική ηγεμονία ουσιαστικά μέχρι την κατάλυσή της και για μακρές περιόδους ασκούσε πραγματική πολιτική κυριαρχία στην περιοχή της σημερινής Δοβρουτσάς (γνωστής στον Ελληνικό κόσμο και τους Βυζαντινούς ως Μικρά Σκυθία.

Αρχές των Νεότερων Χρόνων
Μετά την κατάλυση της Βυζαντινής από την Οθωμανική Αυτοκρατορία οι Οσποδάροι της Μολδαβίας και της Βλαχίας (των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών) αναλάμβαναν συχνά την προστασία πολλών Ελληνόκτητων πολιτιστικών ιδρυμάτων, όπως αρκετά μοναστήρια στο Άγιο Όρος, κινήσεις που εγγυούνταν την εξασφάλιση κύρους στο πλαίσιο της Ελληνικής Ορθοδοξίας. Σε αυτό προστέθηκε η φυγή Βυζαντινών αξιωματούχων και κοινών πολιτών στις δύο αυτές χώρες, που την εποχή εκείνη βρίσκονταν υπό μάλλον χαλαρή Οθωμανική κηδεμονία. Βρήκαν την ευκαιρία να αναρριχηθούν σε αξιώματα και από νωρίς συμπεριλήφθηκαν στο στενό κύκλο της εξουσίας. Αυτό δεν σήμαινε μόνο την εξάρτηση των πριγκίπων από μια νέα ελίτ (κυρίως για να τους παρέχει τα κεφάλαια που απαιτούσε η διακυβέρνηση) αλλά τη σταδιακή άνοδο των Ελλήνων στον ίδιο το θρόνο.

Οι γρήγορες αλλαγές προκάλεσαν την εχθρότητα προς αυτούς των παραδοσιακών βογιάρων. Γαιοκτήμονες σε μια στοιχειώδη οικονομία, συνηθισμένοι να έχουν σημαντικό λόγο στις πολιτικές εξελίξεις, βρέθηκαν απογυμνωμένοι από εξουσία στη νέα δομή και έγιναν ιδιαίτερα εχθρικοί προς τους μετανάστες. Ωστόσο σημαντική τάση δεν ήταν μόνο αυτή. Υπήρχαν πολλές περιπτώσεις επιγαμίας στην κορυφή της κοινωνικής κλίμακας (και όχι μόνο), αναμφισβήτητα διασημότερες εκείνες στην πανίσχυρη Οικογένεια των Καντακουζηνών.

Η περίοδος των Φαναριωτών

Με την εμφάνιση, στις αρχές του 18ου αιώνα, της εξουσίας των Φαναριωτών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, Η Ελληνική κουλτούρα έγινε κανόνας. Αυτό αφ' ενός σήμαινε σημαντική παραμέληση των ιδρυμάτων μέσα στη χώρα και αφ' ετέρου τη διοχέτευση της ενεργητικότητας των πριγκίπων προς τη χειραφέτηση από την Οθωμανική εξουσία, μέσω σχεδίων που αποσκοπούσαν στην εξάλειψη των εσωτερικών συνόρων της αυτοκρατορίας, με στόχο τη δημιουργία ενός πανβαλακανικού, νεοβυζαντινού κράτους (θεωρούμενου ως διευρυμένης ταυτότητας του Ελληνισμού). Σε αυτό προστέθηκε η πανταχού παρουσία και παντοδυναμία των Ελληνικής εθνικότητας κληρικών σε όλα τα επίπεδα της θρησκευτικής ιεραρχίας, με πολλά μοναστήρια να υπάγονται απ' ευθείας σε παρόμοια ιδρύματα της Ελλάδας, αφού με την πάροδο του χρόνου είχαν αναγνωρισθεί από διαδοχικούς πρίγκιπες.

Έτσι η εμφάνιση του Ελληνικού εθνικισμού οδήγησε στην επανάσταση στις δυο χώρες, καθώς ήταν οι κύριοι πόλοι πολιτικής εξουσίας που διέθετε εκείνη την εποχή και συνόρευαν με τον προσδοκώμενο υποστηρικτή της υπόθεσης - τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Η Παραδουνάβια φάση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 αναλώθηκε σε μια σύγκρουση μεταξύ της αρχικά υποστηρικτικής Αντιοθωμανικής Επανάστασης υπό τον Τούντορ Βλαντιμιρέσκου και της Φιλικής Εταιρείας, ενώ η Μολδαβία παρέμεινε, για περιορισμένο διάστημα, υπό Ελληνική κατοχή. Μοναδικό αποτέλεσμα ωστόσο ήταν η εχθρότητα των ντόπιων και οι Οθωμανοί, αποδεχόμενοι τις απαιτήσεις τους, έθεσαν τέρμα στην εξουσία των Φαναριωτών το 1822.

Η εξέγερση των Ελλήνων στη Μολδοβλαχία διήρκεσε επτά μήνες και ηγέτης της ήταν ο πρίγκιπας Αλέξανδρος Υψηλάντης. Οι επαναστατικές δυνάμεις υπό τον Υψηλάντη στις 17 Μαρτίου κατέλαβαν δίχως αντίσταση το Βουκουρέστι (τότε πρωτεύουσα της Βλαχίας) και ύψωσαν την επαναστατική σημαία, ακολούθησαν μάχες και συγκρούσεις αλλά η εν τέλει η επικράτηση των Οθωμανών. Παρά την ήττα των Επαναστατών και την ολέθρια έκβαση της για τους Έλληνες, οι συνέπειές της αξιολογούνται θετικά, καθώς χάρις σε αυτήν κινητοποιήθηκε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, υπήρξε διεθνής συγκίνηση για τη θυσία των ανδρών του Ιερού Λόχου και ευνοήθηκε σε έναν βαθμό η γενική εξέγερση στην υπόλοιπη χώρα.

19ος και 20ός αιώνας
Με τον καιρό οι περισσότεροι Έλληνες έχασαν την ιδιαιτερότητά τους και ενσωματώθηκαν πλήρως, όπως για παράδειγμα σημαντικό τμήμα των οικογενειών ευγενών που θεωρούντο «Φαναριώτες» συνέβαλαν στην κουλτούρα που υιοθετήθηκε περισσότερο από τους γηγενείς.

Με τις νέες μεταναστευτικές τάσεις η Ρουμανία έγινε λιγότερο σημαντικός προορισμός για τους εξόριστους Έλληνες και ως τέτοιος περιορίστηκε σε ανθρώπους χαμηλότερης κοινωνικής θέσης - με τους Έλληνες ομογενείς να είναι κυρίως επιχειρηματίες, μεταπράτες-έμποροι και ιδιαίτερα ναυτικοί (τόσο στο Δούναβη όσο και στη Μαύρη Θάλασσα - στην τελευταία μετά την ενσωμάτωση της Δοβρουτσάς το 1878, που επίσης πρόσθεσε στη Ρουμανία νέο Ελληνικό πληθυσμό, που ήταν ήδη εκεί).

Οι κοινότητες ευημερούσαν πολύ και διατηρούσαν ιδιαίτερα πολιτιστικά ιδρύματα. Στην Κομμουνιστική Ρουμανία, οι περιουσίες των περισσότερων ιδρυμάτων και πολλών ιδιωτών κατασχέθηκαν και εκατοντάδες Έλληνες ομογενείς φυλακίστηκαν σε μέρη όπως το Κανάλι Δούναβη-Μαύρης Θάλασσας (στρατόπεδα εργασίας).

Μετά τη λήξη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου το 1949 κατέφυγαν στη Ρουμανία ως πολιτικοί πρόσφυγες περίπου 15.000 Έλληνες άνδρες και γυναίκες του Δημοκρατικού Στρατού καθώς και πολλοί διωκόμενοι Έλληνες Κομμουνιστές διανοούμενοι όπως η Φούλα Χατζιδάκη και ο Μενέλαος Λουντέμης. Εκεί θα σπουδάσουν, θα εργαστούν και θα κάνουν οικογένειες, ορισμένοι δε από αυτούς με μικτούς γάμους μεταξύ Ελλήνων και Ρουμάνων. Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, το 1974, αλλά κυρίως μετά το 1981, το μεγαλύτερο μέρος τους επαναπατρίσθηκε.

Σημερινή κατάσταση

Σύμφωνα με τη Ρουμανική Απογραφή του 2002 η Ελληνική κοινότητα αριθμούσε 6.472 άτομα με τα περισσότερα να κατοικούν στο ο Βουκουρέστι και στη γύρω περιοχή. Στη σειρά ακολουθούν οι νομοί Τούλτσεα και Κωνστάντζας και οι επί του Δούναβη Βραΐλας και Γκαλάτσι.

Η Απογραφή όμως του 1992 είχε καταμετρήσει 19.594 Έλληνες, γεγονός που δείχνει την τάση των Ελλήνων της διασποράς να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια και να μεταναστεύουν στην Ελλάδα ως ομογενείς.

Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία Αποδήμου Ελληνισμού (υπηρεσία του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών) η Ελληνική κοινότητα στη Ρουμανία αριθμεί περίπου 14.000.

Ελληνική Ένωση της Ρουμανίας

Η Ελληνική Ένωση της Ρουμανίας (στα Ρουμανικά: Uniunea Elena din Romania, UER), ιδρυθείσα το 1990, είναι εθνικό μειονοτικό πολιτικό κόμμα, που εκπροσωπεί την Ελληνική κοινότητα στη χώρα. Συμμετείχε για πρώτη φορά στις εκλογές του 1990 και παρότι πήρε το 0,04% των ψήφων, κέρδισε μια έδρα στη Βουλή των Αντιπροσώπων, σύμφωνα με τον εκλογικό νόμο, που επιτρέπει στα πολιτικά κόμματα, που εκπροσωπούν ομάδες εθνικών μειονοτήτων να εξαιρούνται από το όριο εκλογής. Έτσι κερδίζει από τότε μια έδρα σε κάθε εκλογή.

Σημαντικοί Έλληνες γεννημένοι στη Ρουμανία

Φαναριώτες

 Οικογένεια Καλλιμάχη
 Οικογένεια Καρατζά
 Νικόλαος Καρατζάς (1737–1784)
 Ιωάννης Γεωργίου Καρατζάς
 Οικογένεια Μαυροκορδάτου
 Νικόλαος Μαυρογένης
 Κωνσταντίνος και Αλέξανδρος Μουρούζης
 Αλέξανδρος και Κωνσταντίνος Υψηλάντης
 Κωνσταντίνος ( -1799) και Αλέξανδρος Χατζέρης ( -1854)

Μη Φαναριώτες ηγεμόνες των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών
 Ιωάννης Ιάκωβος Ηρακλείδης
 Γεώργιος και Κωνσταντίνος Δούκας
 Οικογένεια Καντακουζηνών

Μεταγενέστερα άτομα Ελληνικής καταγωγής
 Κονσταντίν φον Εκονόμο (Οικονόμου από την Έδεσσα, 1876-1931), ψυχίατρος και νευρολόγος
 Ράντου Μπελιγκάν (1918- ), Ρουμάνος ηθοποιός
 Τσέζαρ Μπόλιακ (1813-1881), συγγραφέας και πολιτικός
 Ελιε Καραφόλι (γεν. 1901 στη Βέροια, μηχανικός, πρωτοπόρος στην αεροδυναμική
 Ίων Λούκα Καρατζιάλε: θεατρικός συγγραφέας, οι θείοι του Κοστάτσε Καρατζιάλε και Γιόργκου Καρατζιάλε: ηθοποιοί και ο γιος του Ματέιου Καρατζιάλε: μυθιστοριογράφος και ποιητής 
 Γκεόργκε Τσιπριάν (1883-1968), ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας
 Χρήστος Τσαγανέας, ηθοποιός
 Ζαν Κονσταντίν (1927-2010), ηθοποιός
 Ελένη της Ελλάδας, Βασιλομήτωρ της Ρουμανίας
 Ανδρέας Εμπειρίκος, ποιητής
 Οικογένεια Φιλότι, καταγόμενη από τη Νάξο
 Παναΐτ Ιστράτι, συγγραφέας και πολιτικός
 Αντιγόνη Κεφαλά (1935- ), ποιήτρια
 Νικολάε Μαλάξα (1884-1965), βιομήχανος
 Ζαν Μοσκοπόλ (1903-1980), τραγουδιστής
 Αλεξάντρου Παλεολόγκου (1919-2005), συγγραφέας, διπλωμάτης, πολιτικός
 Ντιμίτριε Παναϊτέσκου Περπεσίτσιους (1891–1971), κριτικός λογοτεχνίας
 Καλίν Ποπέσκου-Ταριτσεάνου (1952-), Πρωθυπουργός της Ρουμανίας (2004-2008)
 Ιάννης Ξενάκης
 Νικόλαος Αστρινίδης

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  The Hellenic Union of Romania 
  The Greeks - Their story on the Romanian lands

Απόδημος Ελληνισμός στην Ευρώπη