Κοκέσι

Κοκέσι (Kokeshi) (こけし, 小芥子), είναι παραδοσιακές χειροποίητες ξύλινες κούκλες, χωρίς χέρια και πόδια, που κατασκευάζονται πάνω από 150 χρόνια στην Ιαπωνία. Χρησιμοποιούνται ως παιχνίδι για μικρά παιδία. Αρχικά οι  κοκέσι κατασκευάζονταν στην βορειοανατολική Ιαπωνία στην επαρχία Τόοχοκου (Tōhoku). Στη σύγχρονη εποχή με τον τουρισμό έχουν γίνει ευρύτατα γνωστές και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εντός και εκτός Ιαπωνίας, που κάνουν συλλογή από κούκλες κοκέσι.

Ετυμολογία 
Η προέλευση του ονόματος κοκέσι είναι αβέβαιη. Κάποιοι πιστεύουν ότι το όνομα προήλθε από συνδυασμό ονομάτων, που δίνονταν στις κούκλες από τους κατασκευαστές τους. Κατά μία άποψη η λέξη κοκέσι προέρχεται από τη λέξη ξύλινος (木, ki, ko) ή μικρός (小, ko) και τη λέξη κούκλες (芥子, keshi). Επίσης, υπάρχει η άποψη ότι η λέξη κοκέσι προέρχεται από το «κο», που σημαίνει παιδί και το «κέσι» (keshi), που προέρχεται από το ρήμα kesu που σημαίνει σβήνω. Η λέξη κοκέσι υποδηλώνει την βρεφοκτονία ή την άμβλωση, στην οποία κατέφευγαν πολλές γυναίκες στην Ιαπωνία λόγω μεγάλης φτώχειας και λιμού σε προηγούμενους αιώνες. Ήταν ένα είδος παρηγοριάς για τις μητέρες, που είχαν χάσει τα παιδιά τους λόγω άμβλωσης ή βρεφοκτονίας.  Η κούκλα είναι μια ένδειξη ότι το παιδί, που πέθανε, δεν θα ξεχαστεί.  Κάποιοι αμφισβητούν την εγκυρότητα αυτής της άποψης. Αυτή η θεωρία προήλθε από μία ιστορία ενός παιδιού του ποιητή Goichi Matsunaga. Αυτή η συγκινητική ιστορία έγινε πολύ δημοφιλής και επηρέασε πολλούς ανθρώπους στο να πιστεύουν ότι είναι πραγματικά αληθινή.

Περισσότερες πληροφορίες 
Οι κούκλες κοκέσι αρχικά κατασκευάζονταν στην περίοδο Έντο (1600-1868) και πουλιούνταν στους επισκέπτες των ιαματικών πηγών (onsen) στην βορειοανατολική Ιαπωνία στην επαρχία Τόοχοκου (Tōhoku). Είναι πιθανό αρχικά οι κούκλες να χρησιμοποιούνταν για μασάζ  αζωγράφιστες από τους ανθρώπους, που έκαναν μπάνιο στις ιαματικές πηγές. Οι αγρότες είχαν συνδυάσει τις κούκλες κοκέσι με τη πλούσια σοδειά και την καλή υγεία και έδιναν τις κούκλες αυτές στα παιδιά τους σαν παιχνίδι, για να εξευμενίσουν τους θεούς. Οι κούκλες κοκέσι κατασκευάζονται από ξύλο κερασιάς, σφενδάμου ή ενός δένδρου, που ονομάζεται Mizuki (κατά κυριολεξία «νερό δέντρο»). Το ξύλο πρέπει να μείνει ένα έως πέντε χρόνια και μετά επεξεργάζεται από ειδικούς τεχνίτες, που ονομάζονται kijishi (木地師). Το  βασικό χαρακτηριστικό στις κούκλες κοκέσι είναι ότι δεν έχουν χέρια και πόδια. Το ύψος τους μπορεί να κυμανθεί από μερικά εκατοστά έως 60 εκατοστά περίπου. Διακρίνονται για την απλότητά τους. Το πρόσωπό τους μπορεί να είναι σοβαρό, χαρούμενο ή θλιμμένο. Ο κύριος κορμός της κούκλας είναι κυλινδρικός και μακρόστενος και το κεφάλι σφαιρικό. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα ρούχα ζωγραφίζονται με ζωηρά χρώματα.  Στις παραδοσιακές κοκέσι τα συνήθη χρώματα, που χρησιμοποιούνται είναι το κόκκινο, το μαύρο και το κίτρινο. Μετά το βάψιμο οι κούκλες γυαλίζονται. Ο κορμός και το κεφάλι συνήθως κατασκευάζονται ξεχωριστά και μετά ενώνονται με κάποιο τρόπο. Οι κούκλες κοκέσι είναι ευαίσθητες στο νερό. Αν έρθουν σε επαφή με το νερό θα μουτζουρώσουν τα χρώματα. Γι' αυτό οι κατασκευαστές προειδοποιούν τους καταναλωτές να μην πιάνουν τις κούκλες με βρεγμένα χέρια και να τις σκουπίζουν με στεγνό πανί.

Είδη 
Υπάρχουν τρεις κατηγορίες κοκέσι: α. Παραδοσιακές, β. Δημιουργικές και γ. Μοντέρνες.  Οι δημιουργικές κοκέσι (creative kokeshi) έχουν έναν μοναδικό σχεδιασμό και άρχισαν να κατασκευάζονται μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουν συνήθως προσθήκη μαλλιών πάνω στο κεφάλι. Οι δημιουργικές κοκέσι δημιουργούνται από καλλιτέχνες αστικών περιοχών ενώ οι παραδοσιακές κοκέσι συνήθως κατασκευάζονται από τεχνίτες, που ζουν σε αγροτικές περιοχές. Οι μοντέρνες κοκέσι πωλούνται ως σουβενίρ σε τουριστικά μέρη. Οι παραδοσιακές κοκέσι είναι χειροποίητες, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τα σχέδια και το σχήμα και διακρίνονται σε 11 είδη συνήθως.

Τα είδη παραδοσιακών κοκέσι είναι τα εξής ανάλογα με την περιοχή, που κατασκευάζονται:

 Tsuchiyu: Τσουτσίγιου Όνσεν (Φουκουσίμα), Ιιζάκα Όνσεν (Φουκουσίμα), Ντάκε Όνσεν (Νιχόνματσου)
 Yajirō: Yajirō (Shiroishi) (Μιγιάγκι).
 Tōgatta: Τόγκαττα Όνσεν (Zaō) (Μιγιάγκι). Ο κορμός διακοσμείται με χρυσάνθεμα ή άνθη δαμασκηνιάς και κερασιάς.
 Naruko: Ναρούκο Όνσεν (Ōsaki) (Μιγιάγκι). Το κεφάλι συνδέεται με τον κορμό έτσι ώστε να δημιουργείται  ένας  ήχος, όταν κάποιος στρίβει το κεφάλι της κούκλας. Ο κορμός διακοσμείται με πολύχρωμα χρυσάνθεμα.
 Sakunami  ή Yamagata-Sakunami: Σεντάι (Σακουνάμι Όνσεν), Γιαμαγκάτα, Γιονεζάβα, Σαγκάε, Τέντο
 Yamagata: (Γιαμαγκάτα). Αυτές οι κούκλες κατασκευάζονται στην πόλη Γιαμαγκάτα και όχι σε κάποια πόλη με ιαματικές πηγές. Ο κορμός διακοσμείται με χρυσάνθεμα ή άνθη δαμασκηνιάς και κερασιάς.
 Zaō Takayu: Ζαό Όνσεν (Γιαμαγκάτα)
 Hijiori: Χιτζιόρι Όνσεν (Όκουρα) (Γιαμαγκάτα).
 Kijiyama: Κιτζιγιάμα (Γιουζάβα) (Άκιτα). Το κεφάλι και ο κορμός κατασκευάζονται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου.
 Nanbu: Μοριόκα, Χαναμάκι Όνσεν (Χαναμάκι) στο νομό Ιβάτε.
 Tsugaru  ή Nuruyu: Νουρούγιου Όνσεν (Κουροΐσι), Όβανι Όνσεν (Όβανι) στο νομό Αομόρι. Το κεφάλι και ο κορμός κατασκευάζονται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Κούκλες κοκέσι  
 Ιστορία και σημασία της κούκλας κοκέσι 
 Κούκλες κοκέσι  άρθρο στην ιστοσελίδα nippon.com
 Ιαπωνικές κούκλες κοκέσι, παραδοσιακά παιχνίδια  άρθρο στην ιστοσελίδα designboom.com/art/kokeshi.
 Οι κούκλες κοκέσι  άρθρο του Στέλιου Παπαλεξανδρόπουλου στην ιστοσελίδα greecejapan.com/japanesestudies
Japanese Doll

Εικόνες

Παραπομπές 

Ιαπωνικές κούκλες
Λαογραφία στην Ιαπωνία