Κουμπί

Στη σύγχρονη σχεδίαση ρούχων και μόδας, το κουμπί είναι ένα μικρό κούμπωμα, που συνήθως φτιάχνεται από πλαστικό, αλλά μπορεί επίσης να είναι κατασκευασμένο από μέταλλο, ξύλο ή κοχύλι, το οποίο ενώνει δύο κομμάτια υφάσματος. Στην αρχαιολογία, ένα κουμπί μπορεί να είναι ένα σημαντικό τέχνεργο. Στις εφαρμοσμένες τέχνες και στη βιοτεχνία, ένα κουμπί μπορεί να είναι ένα παράδειγμα λαϊκής τέχνης, χειροτεχνίας ή ακόμη και ένα μικροσκοπικό έργο τέχνης.

Τα κουμπιά συνδέονται συχνότερα με είδη ρούχων, αλλά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν σε πορτοφόλια και τσάντες. Ωστόσο, τα κουμπιά μπορούν επίσης να ράβονται σε ρούχα και παρόμοια αντικείμενα αποκλειστικά για διακοσμητικούς σκοπούς. Τα κουμπιά που λειτουργούν ως κουμπώματα λειτουργούν περνώντας μέσα από ένα βρόχο από ύφασμα ή νήμα ή σύροντας μέσα από μια κουμπότρυπα. Άλλοι τύποι κουμπωμάτων περιλαμβάνουν φερμουάρ, Velcro και μαγνήτες.

Ιστορία 

Κουμπιά και αντικείμενα που μοιάζουν με κουμπιά που χρησιμοποιούνται ως στολίδια ή σφραγίδες και όχι ως κουμπώματα έχουν ανακαλυφθεί στον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού κατά την περίοδο του Κοτ Ντιτζί (περίπου 2800-2600 π.Χ.), ένα μαύρο κουμπί από αλβερτίτη στον Τάφο των Αετών στην Σκωτία (2200-1800 π.Χ.), καθώς και σε τοποθεσίες της Εποχής του Χαλκού στην Κίνα (περίπου 2000-1500 π.Χ.) και στην Αρχαία Ρώμη.

Κουμπιά κατασκευασμένα από κοχύλι χρησιμοποιήθηκαν στον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού για διακοσμητικούς σκοπούς έως το 2000 π.Χ.. Μερικά κουμπιά σκαλίστηκαν σε γεωμετρικά σχήματα και είχαν τρύπες μέσα τους έτσι ώστε να μπορούν να προσαρτηθούν σε ρούχα με νήμα. Ο Ίαν ΜακΝίλ (1990) υποστηρίζει ότι «το κουμπί, στην πραγματικότητα, χρησιμοποιήθηκε αρχικά περισσότερο ως στολίδι παρά ως κούμπωμα, όπου το παλαιότερο γνωστό βρέθηκε στο Μοχέντζο-ντάρο στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού. Είναι κατασκευασμένο από καμπύλο κέλυφος και ηλικίας περίπου 5000 ετών».

Η δέκατη όγδοη δυναστεία Φαραώ της Αιγύπτου άφησε πίσω περίτεχνα καλύμματα περούκας, κατασκευασμένα με κουμπιά ραψίματος από πολύτιμα μέταλλα σε λωρίδες υλικού υποστήριξης.

Δερμάτινα είδη από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ενσωματώνουν μερικές από τις πρώτες οπές κουμπιών, με το λεγεωνικό Loculus (τσάντα) να κλείνει με την εισαγωγή μεταλλικής πόρπης ή κουμπιού σε δερμάτινη σχισμή. Ένας μηχανισμός που θα λειτουργούσε αργότερα στα πρώιμα μεσαιωνικά είδη υποδημάτων.

Τα κουμπιά εμφανίστηκαν ως μέσο για να κλείσουν μανσέτες στην ανατολική ρωμαϊκή και βυζαντινή αυτοκρατορία και να κουμπώνουν τους λαιμούς των αιγυπτιακών χιτώνων, όχι αργότερα από τον 5ο αιώνα μ.Χ..

Λειτουργικά κουμπιά με οπές για στερέωση ή κλείσιμο ρούχων εμφανίστηκαν στη Γερμανία τον 13ο αιώνα. Σύντομα εξαπλώθηκαν με την άνοδο των κατάλληλων ενδυμάτων στην Ευρώπη του 13ου και 14ου αιώνα.

Ως δοχεία 
Από τουλάχιστον τον δέκατο έβδομο αιώνα, όταν κατασκευάστηκαν μεταλλικά κουμπιά τύπου κουτιού ειδικά για το σκοπό αυτό, τα κουμπιά ήταν ένα από τα αντικείμενα στα οποία οι λαθρέμποροι ναρκωτικών προσπάθησαν να κρύψουν και να μεταφέρουν παράνομες ουσίες. Τουλάχιστον ένας σύγχρονος λαθρέμπορος προσπάθησε να χρησιμοποιήσει αυτήν τη μέθοδο.

Επίσης, κάνοντας χρήση των δυνατοτήτων αποθήκευσης των μεταλλικών κουμπιών, κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Πολέμου δημιουργήθηκαν στρατιωτικά κουμπιά μπρελόκ για τη Βρετανία και τις ΗΠΑ, που περιείχαν μικροσκοπικές λειτουργικές πυξίδες.

Υλικά και κατασκευή 

Επειδή τα κουμπιά έχουν κατασκευαστεί από σχεδόν κάθε πιθανό υλικό, φυσικό και συνθετικό, καθώς και συνδυασμούς και των δύο, η ιστορία της υλικής σύνθεσης των κουμπιών αντικατοπτρίζει το χρονοδιάγραμμα της τεχνολογίας υλικών.

Τα κουμπιά μπορούν να δημιουργηθούν μεμονωμένα από τεχνίτες, χειροτέχνες ή καλλιτέχνες από πρώτες ύλες ή από διάφορα αντικείμενα (για παράδειγμα απολιθώματα), ή από συνδυασμό και των δύο. Εναλλακτικά, μπορούν να είναι το προϊόν μικρών βιομηχανιών χαμηλής τεχνολογίας ή μπορούν να παραχθούν μαζικά σε εργοστάσια υψηλής τεχνολογίας. Τα κουμπιά που δημιουργούνται από καλλιτέχνες είναι αντικείμενα τέχνης, γνωστά στους συλλέκτες κουμπιών ως «κουμπιά στούντιο» (ή απλά «στούντιο», από το στούντιο τέχνης).

Το 1918, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών πραγματοποίησε μια εκτενή έρευνα για τη διεθνή αγορά κουμπιών, η οποία απαριθμούσε κουμπιά από φυτικό ελεφαντόδοντο, μέταλλο, γυαλί, γαλάλιθο, μετάξι, λινό, πλεκτό κάλυμμα από βαμβάκι, μόλυβδο, σούστα, υαλώδες σμάλτο, φυσικό καουτσούκ, ελαφοκέρατο, ξύλο, κέρατο, κόκαλο, ζωικό δέρμα, χαρτί, πεπιεσμένο χαρτόνι, μαργαριταρόριζα, κελουλοΐτη, πορσελάνη, συνθετικό, κασσίτερο, ψευδάργυρο, ξυλονίτη, πέτρα, ξύλινες φόρμες καλυμμένες με ύφασμα και παπιέ μασέ. Το φυτικό ελεφαντόδοντο λέγεται ότι είναι το πιο δημοφιλές για κοστούμια και πουκάμισα και το παπιέ μασέ μακράν το πιο κοινό είδος κουμπιού παπουτσιών.

Σήμερα, το σκληρό πλαστικό, το κοχύλι, τα μέταλλα και το ξύλο είναι τα πιο συνηθισμένα υλικά που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή κουμπιών, με τα υπόλοιπα να τείνουν να χρησιμοποιούνται μόνο σε εκλεκτά ενδύματα ή αντίκες, ή βρίσκονται σε συλλογές.

Πάνω από το 60% της προμήθειας κουμπιών στον κόσμο προέρχεται από το Τσιάοτοου της Επαρχίας Γιονγκτζιά στην Κίνα.

Τεχνικές διακόσμησης και επίστρωσης 
Ιστορικά, η μόδα στα κουμπιά αντικατοπτρίζει επίσης τις τάσεις στην εφαρμοσμένη αισθητική και τις εφαρμοσμένες εικαστικές τέχνες, με κατασκευαστές κουμπιών που χρησιμοποιούν τεχνικές από την κοσμηματοποιία, την κεραμική, τη γλυπτική, τη ζωγραφική, τη χαρακτική, μεταλλουργία, την ύφανση και άλλα. Οι παρακάτω είναι μερικές από τις τεχνικές κατασκευής και διακόσμησης που έχουν χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή κουμπιών:

Μεγέθη κουμπιών 
Το μέγεθος του κουμπιού εξαρτάται από τη χρήση του. Τα κουμπιά πουκάμισων είναι γενικά μικρά και απέχουν μεταξύ τους, ενώ τα κουμπιά παλτών είναι μεγαλύτερα και απέχουν περισσότερο. Τα κουμπιά μετρώνται συνήθως σε λιν (γαλλικά: ligne), με 40 λινς να ισούνται ίση με 1 ίντσα. Για παράδειγμα, ορισμένα τυπικά μεγέθη κουμπιών είναι 16 λινς (10.16 χιλ., τυπικό κουμπί ανδρικών πουκάμισων) και 32 λινς (20.32χιλ., τυπικό κουμπί σε κοστούμι).

Η Αμερικανική Εθνική Κοινωνία Κουμπιών (American National Button Society, NBS) έχει το δικό της σύστημα μεγέθους κουμπιών που χωρίζει τα μεγέθη των κουμπιών σε «μικρά», «μεσαία» και «μεγάλα».

Σε μουσεία και γκαλερί 

Ορισμένα μουσεία και γκαλερί τέχνης διαθέτουν πολιτιστικά, ιστορικά, πολιτικά ή/και καλλιτεχνικά σημαντικά κουμπιά στις συλλογές τους. Το Μουσείο Βικτώριας και Αλβέρτου έχει πολλά κουμπιά, ιδιαίτερα στη συλλογή κοσμημάτων του, όπως και το Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν.

Η Hammond Turner & Sons, μια εταιρεία κατασκευής κουμπιών στο Μπέρμιγχαμ, φιλοξενεί ένα διαδικτυακό μουσείο με γκαλερί εικόνων και ιστορικά άρθρα που σχετίζονται με κουμπιά, συμπεριλαμβανομένου ενός άρθρου του 1852 σχετικά με τη δημιουργία κουμπιών από τον Κάρολο Ντίκενς. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μεγάλες συλλογές κουμπιών προβάλλονται δημόσια στο Μουσείο Κουμπιών του Γουότερμπερι στο Γουότερμπερι του Κονέκτικατ, στο «Keep Homestead Museum» στο Μόνσον της Μασαχουσέτης, το οποίο φιλοξενεί επίσης ένα εκτεταμένο αρχείο κουμπιών και στο «The Button Room» στο Γκέρνι του Ιλινόι.

Στην πολιτική 

Η κυρίως αμερικανική παράδοση των πολιτικά σημαντικών κουμπιών ενδυμάτων φαίνεται να ξεκίνησε με την πρώτη ορκωμοσία του Τζορτζ Ουάσινγκτον το 1789. Γνωστά στους συλλέκτες ως «Washington Inaugurals», ήταν κατασκευασμένα από χαλκό, ορείχαλκο ή πλάκα Σέφιλντ, σε μεγάλα μεγέθη για παλτά και μικρότερα μεγέθη για γάντια. Κατασκευασμένα σε είκοσι δύο σχέδια και σφραγισμένα στο χέρι, είναι πλέον εξαιρετικά πολύτιμα πολιτιστικά τεχνουργήματα.

Μεταξύ περίπου του 1840 και του 1916, κουμπιά ενδυμάτων χρησιμοποιήθηκαν σε αμερικανικές πολιτικές εκστρατείες και εξακολουθούν να υπάρχουν σε συλλογές σήμερα. Αρχικά, αυτά τα κουμπιά ήταν κατά κύριο λόγο κατασκευασμένα από ορείχαλκο (αν και υπάρχουν κουμπιά από κέρατο και καουτσούκ με σφραγισμένα ή χυτά σχέδια) και είχαν στελέχη βρόχων. Γύρω στο 1860, άρχισε να εμφανίζεται το στυλ κατασκευής της κονκάρδας, το οποίο αντικατέστησε τα στελέχη με μακριά καρφίτσες, πιθανώς για χρήση σε πέτα και γραβάτες.

Μία κοινή πρακτική που έχει επιζήσει μέχρι τις μέρες μας σε κουμπιά εκστρατείας και κονκάρδες ήταν να συμπεριλάβει την εικόνα του Τζορτζ Ουάσινγκτον με την εικόνα του εν λόγω υποψηφίου.

Μερικά από τα πιο διάσημα κουμπιά εκστρατείας είναι αυτά που φτιάχτηκαν για τον Αβραάμ Λίνκολν. Αναμνηστικά κουμπιά για τον εορτασμό της ορκωμοσίας του Λίνκολν και άλλες εκδηλώσεις ζωής, συμπεριλαμβανομένης της γέννησης και του θανάτου, δημιουργήθηκαν επίσης, και θεωρούνται επίσης πολύ συλλεκτικά.

Φοβία 
Η κουμποφοβία, ο φόβος για τα κουμπιά, είναι μια εκπληκτικά κοινή φοβία. Οι πάσχοντες αναφέρουν συχνά ότι αποκρούονται από τη θέα των κουμπιών, ακόμη και σε άλλα άτομα, και ότι δεν μπορούν να φορούν ρούχα μαζί με αυτά. Οι πάσχοντες αναφέρουν επίσης ότι τα κουμπιά είναι βρώμικα και μυρίζουν. Η φοβία μπορεί να έχει κάποια ομοιότητα με την τρυποφοβία και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, αλλά είναι ξεχωριστή και διακριτή.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Δημιουργία κουμπιών στο Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας το 1800
 Σάρωση πρωτότυπων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ΗΠΑ 1830–1940 για κουμπιά και σχετικά εργαλεία και μηχανήματα
 Online συλλογή ιστορικών κουμπιών στο Μουσείο Κουμπιών

Αξεσουάρ
Τύποι κοσμημάτων
Μέρη του ενδύματος
Ραπτική
Ιστορία της ένδυσης