Νέος Οικονομικός Μηχανισμός

Ο Νέος Οικονομικός Μηχανισμός (συντ.ΝΟΜ) (Ουγγρικά : Új gazdasági mechanizmus) ήταν μια σημαντική οικονομική μεταρρύθμιση που ξεκίνησε στη Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας το 1968. Μεταξύ 1972 και 1978, περιορίστηκε από τις επικρατούσες συνθήκες αλλαγής της πολιτικής του Ανατολικού Μπλοκ. Κατά την επόμενη δεκαετία, μέχρι τις επαναστάσεις του 1989, οι αρχές του ΝΟΜ συνέχισαν να επηρεάζουν την ουγγρική οικονομία, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου το όνομα "ΝΟΜ" δεν τονίζονταν. Λόγω του ΝΟΜ, η Ουγγαρία στη δεκαετία του 1980 είχε υψηλότερο δείκτη μηχανισμών αγοράς προς τον κεντρικό σχεδιασμό από οποιαδήποτε άλλη οικονομία του Ανατολικού Μπλοκ. Η αναλογία ήταν διαφορετική σε βαθμό που ήταν πολιτικά δύσκολο να επιτευχθεί στη σοβιετική σφαίρα επιρροής λόγω του ιδεολογικού μείγματος που απαιτούσε. Η ουγγρική οικονομία υπό την επήρεια των αρχών του ΝΟΜ θεωρήθηκε ευρέως ότι ξεπερνούσε τις άλλες οικονομίες του Ανατολικού Μπλοκ, καθιστώντας την Ουγγαρία «τον πιο ευτυχισμένο στρατώνα» στον κομμουνισμό. Πολλοί Σοβιετικοί και Ανατολικοευρωπαίοι απόλαυσαν να πηγαίνουν στην Ουγγαρία (για παράδειγμα, σε εργασίες ή σε διακοπές) λόγω του οικονομικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος εκεί.

Οι εντάσεις και οι αρμονίες μεταξύ των μηχανισμών της αγοράς και του κεντρικού σχεδιασμού, χωρίς κανέναν αποκλειστικό έλεγχο, ήταν μια πολυετής πρόκληση σε όλες τις κοινωνίες που μετριάζαν τον καπιταλισμό με τον σοσιαλισμό ή το αντίστροφο. Κατά κάποιο τρόπο, η οικονομική μεταρρύθμιση της Ουγγαρίας διοχέτευε συγκρίσεις με την κινεζική οικονομική μεταρρύθμιση, με την έννοια ότι και οι δύο ήταν ποιοτικές προκλήσεις για ένα σταλινικό τύπο συστήματος - και έτσι ότι τέτοιες μεταρρυθμίσεις δεν ήταν πολιτικά εφικτές στο μεγαλύτερο μέρος του Ανατολικού Μπλοκ.

Μεταρρύθμιση
Η περίοδος από το 1956-1968 ήταν μια μεταρρύθμιση στην Ανατολική Ευρώπη. Η αρχή αυτών των μετασχηματισμών σηματοδοτήθηκε από την Ουγγρική Επανάσταση του 1956, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την τοποθέτηση του Γιάνος Κάνταρ ως κομμουνιστή ηγέτη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουγγαρίας και τη δημιουργία του Ουγγρικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος. Στα πρώτα δέκα χρόνια της κυριαρχίας του, στόχος του Κάνταρ ήταν να δημιουργήσει μια ενωμένη Ουγγαρία, ανακοινώνοντας τον Δεκέμβριο του 1961 ότι «όσοι δεν είναι εναντίον μας είναι μαζί μας». Έχοντας φτάσει στην κοινωνική ειρήνη, ο Κάνταρ έστρεψε την προσοχή του στην οικονομική βελτίωση.

Στις 7 Μαΐου 1966, η Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος ανακοίνωσε τα σχέδια του Κάνταρ για τη μεταρρύθμιση της οικονομίας, γνωστό ως Νέος Οικονομικός Μηχανισμός (ΝΟΜ).  Η μεταρρύθμιση θεωρείται ως «η πιο ριζοσπαστική μεταπολεμική αλλαγή» οποιασδήποτε χώρας της Κομέκον.  Το σχέδιο, το οποίο έγινε επίσημο την 1η Ιανουαρίου 1968, ήταν μια σημαντική αλλαγή στην αποκέντρωση, και σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν οι αναποτελεσματικές ενέργειες του κεντρικού σχεδιασμού. Ο ΝΟΜ αντιπροσώπευε μια απομάκρυνση από το σοβιετικό οικονομικό σύστημα των υποχρεωτικών δεικτών υπέρ μιας πολιτικής που αναφέρει τα κέρδη ως κύριο στόχο της επιχείρησης. Η νέα οικονομική πολιτική ήταν μια «ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση του οικονομικού συστήματος», δημιουργώντας σχέσεις αγοράς μεταξύ επιχειρήσεων, χρησιμοποιώντας τις τιμές ως κατανεμητικές λειτουργίες και επιχειρήσεις που ανταποκρίνονταν στις τιμές για μεγιστοποίηση των κερδών και χρησιμοποιώντας  τα κέρδη για τον προϋπολογισμό νέων επενδύσεων.

Επιχειρήσεις
Το έγγραφο της Κεντρικής Επιτροπής στις 7 Μαΐου 1966 περιγράφει λεπτομερώς τις αλλαγές στον ρόλο της εταιρείας στο πλαίσιο της νέας οικονομικής πολιτικής. Η μεταρρύθμιση έδωσε στους παραγωγούς την ελευθερία να αποφασίσουν τι και πόσο παράγουν και τι να προσφέρουν προς πώληση και να δημιουργήσουν εμπορικές ή συνεργατικές σχέσεις. Οι αγοραστές είχαν επίσης την ελευθερία να επιλέγουν μεταξύ εγχώριων αγαθών και εισαγωγών. Επιπλέον, δόθηκε μεγαλύτερη αυτονομία στις επιχειρήσεις για την πραγματοποίηση επενδύσεων και την πρόσληψη εργαζομένων. Όπως υπαγορεύεται από την Κεντρική Επιτροπή, η επιτυχία μετράται από την κερδοφορία μιας εταιρείας. Η αποκεντρωμένη δομή του Νέου Οικονομικού Μηχανισμού σημείωσε βελτίωση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, επιτρέποντας τη λήψη βασικών αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο χωρίς να χρειάζεται να διαβιβαστούν πληροφορίες προς τα πάνω για μια πιο συγκεντρωτική απόφαση. Η ουγγρική κυβέρνηση έλαβε το 50,5% (επιχειρήσεις 49,5%) των επενδυτικών αποφάσεων για τα 68 δισεκατομμύρια φιορίνια που επενδύθηκαν το 1968, ενώ το 1974 οι επιχειρήσεις αντιπροσώπευαν το 53,1% των αποφάσεων για τα 128 δισεκατομμύρια φιορίνια που επενδύθηκαν.

Τιμές
Ο Νέος Οικονομικός Μηχανισμός στόχευε επίσης στη δημιουργία πιο ενεργού ρόλου για τις τιμές. Εφαρμόστηκε ένα σύστημα ελεύθερων τιμών που αντικατοπτρίζε τις συνθήκες της αγοράς. Η κυβέρνηση ήθελε μια ευελιξία, αλλά και την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Για να το πράξει αυτό, εισήγαγε μια νέα πρακτική ελέγχου τιμών που δηλώνε την τιμή ενός αντικειμένου ως σταθερή, περιορισμένη ή ελεύθερη.

Οι σταθερές τιμές ταξινομήθηκαν ως υλικά και βασικά ενδιάμεσα αγαθά. Η τιμή καθορίστηκε λόγω του αντίκτυπου του αγαθού στην οικονομία και τη συνολική ανάγκη διασφάλισης της σταθερότητας. Η σταθερή τιμή καθορίστηκε από τα υπουργεία.

Οι περιορισμένες τιμές αναφέρονται σε συγκεκριμένα προϊόντα ή σε προϊόντα από κάποια ομάδα προϊόντων για τα οποία δεν υπήρχαν υποκατάστατα, όπως το ψωμί. Εφαρμόστηκε μια μέση τιμή για μια περίοδο ή ένα παράθυρο εντός του οποίου οι τιμές ήταν ελεύθερες να κυμαίνονται.

Οι ελεύθερες τιμές ανατέθηκαν σε αγαθά που αποτελούσαν μικρά μέρη των ατομικών δαπανών ή θεωρήθηκαν πολυτέλειες.

Η μεταρρύθμιση των τιμών επέτρεψε στις τιμές να αντανακλούν καλύτερα το κόστος παραγωγής και την αποτίμηση από την αγορά, και να αντιστοιχούν πιο στενά σε «κάποιο μέτρο κοινωνικά απαραίτητων εισροών», συμβάλλοντας στην επίτευξη ισορροπίας στην αγορά.

Εξωτερικό εμπόριο
Ο στόχος του Νέου Οικονομικού Μηχανισμού συνίστατο στη βελτίωση της οικονομίας της Ουγγαρίας ώστε η Ουγγαρία να συμβάλει σοβαρά στη διεθνή οικονομία. Το 1966 η Σοβιετική Ένωση αντιπροσώπευε το 32% των εξαγωγών της Ουγγαρίας και το 29% των εισαγωγών της. Από τις εξαγωγές της Ουγγαρίας προς τις Δυτικές Ανεπτυγμένες Χώρες, το 42,7% ήταν τρόφιμα και ζωντανά ζώα και το 43,5% μεταποιημένα αγαθά. Εν τω μεταξύ, το εμπόριο με τις Σοσιαλιστικές Χώρες αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από κατασκευασμένα προϊόντα (81,3%). Αντίθετα, οι εισαγωγές της Ουγγαρίας από τη Δύση ήταν κατά κύριο λόγο κατασκευασμένα προϊόντα (70,6%). Λόγω του προϋπάρχοντος συστήματος ποσοστώσεων που έδινε έμφαση στην ποσότητα και όχι στην ποιότητα, τα ουγγρικά προϊόντα ήταν κατώτερα και δεν πληρούσαν τα δυτικά τεχνολογικά πρότυπα.

Η αποκέντρωση έδωσε στις επιχειρήσεις την ευκαιρία να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με την παγκόσμια αγορά, δίνοντάς τους μεγαλύτερη ελευθερία να αποφασίσουν σε ποια προϊόντα και τεχνολογίες θα επενδύσουν και θα κατασκευάσουν. Επιπλέον, οι εταιρείες πληρώθηκαν για εξαγωγές σε ουγγρικό νόμισμα ισοδύναμο με το ξένο νόμισμα που κέρδισαν, καθώς η κυβέρνηση είχε ως στόχο τη συμμετοχή επιχειρήσεων σε ξένες αγορές και τη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθών. Το νέο σχέδιο καθιέρωσε άμεσες συνδέσεις μεταξύ ξένων και εγχώριων αγορών βάσει κατάλληλης συναλλαγματικής ισοτιμίας.Το κύριο μέλημα του Νέου Οικονομικού Μηχανισμού ήταν η βελτίωση του εξωτερικού εμπορίου και η δημιουργία σχέσης μεταξύ επιτυχίας στις εξαγωγές και κερδοφορίας μιας εταιρείας.

Δείτε επίσης
Νέα οικονομική πολιτική (ΝΕΠ), μια οικονομική μεταρρύθμιση στη Σοβιετική Ένωση το 1921-28
Νέο Οικονομικό Σύστημα (NES), μια οικονομική μεταρρύθμιση στην Ανατολική Γερμανία το 1963–68
Οικονομικό Σύστημα Σοσιαλισμού (ESS), μια οικονομική πολιτική στην Ανατολική Γερμανία το 1968–70
Οικονομίες του Ανατολικού Μπλοκ

Παραπομπές

Οικονομία της Ουγγαρίας