Γάμος ομοφύλων

Ο γάμος ομοφύλων είναι ο γάμος δύο ατόμων του ίδιου βιολογικού ή κοινωνικού φύλου, που έχει επιβεβαιωθεί από αστική ή θρησκευτική τελετή. Το δικαίωμα τέλεσης γάμων σε ομόφυλα ζευγάρια παραχωρήθηκε για πρώτη φορά στην Ολλανδία την 1η Απριλίου 2001.

Το 2023, ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου εκτελείται και αναγνωρίζεται νόμιμα σε 35 χώρες (σε εθνικό επίπεδο ή σε ορισμένες δικαιοδοσίες):

Αντίθετα, 33 χώρες (το 2021) έχουν ορισμούς φύλου για γάμους στα συντάγματά τους που αποτρέπουν τον γάμο ατόμων του ιδίου φύλου, οι οποίοι θεσπίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες ως προληπτικό μέτρο. Αυτές οι χώρες είναι οι: Αρμενία, Λευκορωσία, Βολιβία, Βουλγαρία, Μπουρκίνα Φάσο, Μπουρούντι, Καμπότζη, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, Κίνα, Κροατία, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Δομινικανή Δημοκρατία, Γεωργία, Ονδούρα, Ουγγαρία, Τζαμάικα, Κένυα, Κιργιζία, Λετονία, Λιθουανία, Μολδαβία, Μαυροβούνιο, Παλάου, Παραγουάη, Πολωνία, Ρουμανία, Ρωσία, Ρουάντα, Σερβία, Σλοβακία, Νότιο Σουδάν, Ουγκάντα, Ουκρανία, Βενεζουέλα και Ζιμπάμπουε. Ορισμένες άλλες χώρες έχουν θεσμοθετήσει συνταγματικά τον ισλαμικό νόμο, ο οποίος γενικά ερμηνεύεται ως απαγόρευση γάμου ομοφυλόφιλων. Σε μισή ντουζίνα από τις πρώτες και στις περισσότερες από τις τελευταίες, η ίδια η ομοφυλοφιλία θεωρείται ποινικό αδίκημα.

Η εφαρμογή του νόμου περί γάμου εξίσου στα ζευγάρια του ίδιου φύλου και του αντίθετου φύλου (που ονομάζεται ισότητα γάμου) ποικίλλει ανάλογα με τη δικαιοδοσία και έχει προκύψει μέσω νομοθετικής αλλαγής στο νόμο περί γάμου, δικαστικές αποφάσεις που βασίζονται σε συνταγματικές εγγυήσεις ισότητας, αναγνωρίζοντας ότι ο γάμος ομοφυλόφιλων επιτρέπεται από τον ισχύοντα νόμο περί γάμου και με άμεση λαϊκή ψήφο (μέσω δημοψηφισμάτων και λαϊκών νομοθετικών πρωτοβουλιών). Η αναγνώριση του γάμου ομοφυλόφιλων θεωρείται ανθρώπινο δικαίωμα και πολιτικό δικαίωμα, καθώς και πολιτικό, κοινωνικό και θρησκευτικό ζήτημα. Οι πιο εξέχοντες υποστηρικτές του γάμου ομοφυλόφιλων είναι οι οργανώσεις ανθρώπινων και πολιτικών δικαιωμάτων, καθώς και οι ιατρικές και επιστημονικές κοινότητες, ενώ οι πιο εξέχοντες αντίπαλοι είναι οι θρησκευτικές φονταμενταλιστικές ομάδες. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν συνεχώς αυξανόμενη υποστήριξη για την αναγνώριση του γάμου ομοφυλόφιλων σε όλες τις ανεπτυγμένες δημοκρατίες και σε ορισμένες αναπτυσσόμενες δημοκρατίες.

Ο γάμος ομοφυλόφιλων μπορεί να παρέχει σε όσους έχουν δεσμευτεί σε σχέσεις μεταξύ ομοφυλόφιλων με σχετικές κυβερνητικές υπηρεσίες και να τους ζητήσει οικονομικές απαιτήσεις συγκρίσιμες με εκείνες που απαιτούνται από αυτούς σε γάμους ετεροφυλόφιλων και τους παρέχει επίσης νομική προστασία, όπως τα δικαιώματα κληρονομιάς και επίσκεψης στο νοσοκομείο. Η αντίθεση στον γάμο ομοφυλόφιλων βασίζεται σε ισχυρισμούς όπως το ότι η ομοφυλοφιλία είναι αφύσικη και ανώμαλη, ότι η αναγνώριση των ομοφυλοφιλικών συνδικάτων θα προωθήσει την ομοφυλοφιλία στην κοινωνία και ότι τα παιδιά είναι καλύτερα όταν μεγαλώνουν από ζευγάρια ετεροφυλόφιλων. 

Μια μελέτη εθνικών δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Ιανουάριο του 1999 έως τον Δεκέμβριο του 2015 αποκάλυψε ότι ο γάμος ομοφυλόφιλων σχετίζεται με σημαντική μείωση του ποσοστού απόπειρας αυτοκτονίας μεταξύ των παιδιών, με αποτέλεσμα περίπου 134.000 λιγότερα παιδιά να προσπαθούν να αυτοκτονήσουν κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιστορία

Αρχαία 
Μια αναφορά στο γάμο ομοφυλόφιλων εμφανίζεται στη Σίφρα, η οποία γράφτηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ.. Το Λευιτικό απαγόρευσε τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις και οι Εβραίοι προειδοποιήθηκαν «να μην ακολουθήσουν τις πράξεις της γης της Αιγύπτου ή τις πράξεις της γης της Χαναάν» (Λευι. 18:22, 20:13). Η Σίφρα διευκρινίζει ποιες ήταν αυτές οι διφορούμενες «πράξεις» και ότι περιελάμβαναν γάμο ομοφυλοφίλων: «Ένας άντρας θα παντρευόταν έναν άνδρα και μια γυναίκα μια γυναίκα, ένας άντρας θα παντρευόταν μια γυναίκα και την κόρη της και μια γυναίκα θα παντρευόταν δύο άνδρες».

Αυτό που είναι αναμφισβήτητα η πρώτη ιστορική αναφορά για την εκτέλεση των γάμων ομοφυλόφιλων συνέβη κατά την πρώιμη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, σύμφωνα με τον αμφιλεγόμενο ιστορικό Τζον Μπόσγουελ. Αυτοί αναφέρθηκαν συνήθως με κριτικό ή σατιρικό τρόπο.

Το παιδί αυτοκράτορας Ηλιογάβαλος αναφέρθηκε στον οδηγό του τέθριππου του, έναν ξανθό σκλάβο από την Καρία που ονόμασε Ιεροκλή, ως σύζυγό του. Παντρεύτηκε επίσης έναν αθλητή που ονομάζεται Ζωτικός σε μια πλούσια δημόσια τελετή στη Ρώμη, εν μέσω των εορτασμών των πολιτών.

Ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας που παντρεύτηκε άντρα ήταν ο Νέρονας, ο οποίος αναφέρεται ότι παντρεύτηκε δύο άλλους άνδρες σε διαφορετικές περιπτώσεις. Ο πρώτος ήταν ένας από τους απελεύθερους του Νέρονα,ο Πυθαγόρας, με τον οποίο ο Νέρονας πήρε το ρόλο της νύφης. Αργότερα, ως γαμπρός, ο Νέρονας παντρεύτηκε τον Σπόρο, ένα νεαρό αγόρι, για να αντικαταστήσει την έφηβη παλλακίδα που σκότωσε και τον παντρεύτηκε σε μια δημόσια τελετή με όλες τις γαμήλιες επισημότητες, μετά τον οποίο ο Σπόρος αναγκάστηκε να προσποιηθεί ότι είναι η γυναίκα παλλακίδα που είχε σκοτώσει ο Νέρων και ενεργούσε σαν να ήταν πραγματικά παντρεμένοι. Ένας φίλος παρέδωσε τη «νύφη» όπως απαιτείται από τον νόμο. Ο γάμος γιορτάστηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Ρώμη σε υπερβολικές δημόσιες τελετές.

Το Conubium υπήρχε μόνο μεταξύ ενός civis Romanus και μιας civis Romana (δηλαδή μεταξύ ενός άνδρα Ρωμαίου πολίτη και μιας γυναίκας Ρωμαίας πολίτη), έτσι ώστε ένας γάμος μεταξύ δύο Ρωμαίων ανδρών (ή με έναν σκλάβο) να μην έχει νομική υπόσταση στο Ρωμαϊκό δίκαιο (εκτός, πιθανώς, από την αυθαίρετη βούληση του αυτοκράτορα στις δύο προαναφερθείσες περιπτώσεις). Επιπλέον, σύμφωνα με τη Σούζαν Τρετζάρι, «το matrimonium ήταν τότε ένα ίδρυμα με τη συμμετοχή μιας μητέρας, mater. Η ιδέα που εννοείται με τη λέξη είναι ότι ένας άντρας παίρνει μια γυναίκα σε γάμο, στο matrimonium ducere, έτσι ώστε να μπορεί να έχει παιδιά μαζί της».

Το 342 μ.Χ., οι χριστιανοί αυτοκράτορες Κωνστάντιος Β´ και Κώνστας εξέδωσαν νόμο στον Θεοδοσιανό Κώδικα (Γ. Θ. 9.7.3) που απαγόρευε τον γάμο ομοφυλόφιλων στη Ρώμη και διέταζε την εκτέλεση για εκείνους που ήταν έτσι παντρεμένοι. Ο Καθηγητής Φοντέιν του Τμήματος Κλασικών Πανεπιστημίων του Κορνέλ επεσήμανε ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη για γάμο ομοφυλόφιλων στο Ρωμαϊκό Δίκαιο και ότι το κείμενο του 342 μ.Χ. είναι διεφθαρμένο. Να «παντρευτεί μια γυναίκα» μπορεί να είναι «να κοιμηθεί με ανέντιμο τρόπο με άντρα» ως καταδίκη της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς μεταξύ ανδρών.

Ο Κινέζος συγγραφέας του 17ου αιώνα, Λι Γου, μαρτυρεί γάμους ομοφυλόφιλων στην Κίνα κατά την περίοδο του.

Σύγχρονη 
Οι ιστορικοί ανιχνεύουν με διαφορετικό τρόπο την αρχή του σύγχρονου κινήματος για την υποστήριξη του γάμου ομοφυλόφιλων οπουδήποτε από τη δεκαετία του 1970 έως τη δεκαετία του 1990.

Το 1989, η Δανία έγινε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε μια νομική σχέση για ζευγάρια του ίδιου φύλου, καθιερώνοντας το σύμφωνο συμβίωσης, το οποίο έδωσε στα άτομα σε ομοφυλοφιλικές σχέσεις «τα περισσότερα δικαιώματα των παντρεμένων ετεροφυλόφιλων, αλλά όχι το δικαίωμα να υιοθετήσουν ή να αποκτήσουν κοινή επιμέλεια παιδιού». Το 2001, η Ολλανδία έγινε η πρώτη χώρα που καθιέρωσε γάμο ομοφυλόφιλων από το νόμο. Έκτοτε, ο γάμος ομοφυλόφιλων έχει επίσης θεσπιστεί από το νόμο στο Βέλγιο (2003), στην Ισπανία (2005), στον Καναδά (2005), στη Νότια Αφρική (2006), στη Νορβηγία (2009), στη Σουηδία (2009), στην Πορτογαλία (2010), στην Ισλανδία (2010), στην Αργεντινή (2010), στη Δανία (2012-2017), στη Βραζιλία (2013), στη Γαλλία (2013), στην Ουρουγουάη (2013), στη Νέα Ζηλανδία (2013), στο Λουξεμβούργο (2015), στις Ηνωμένες Πολιτείες (2004-2015), στην Ιρλανδία (2015), στην Κολομβία (2016), στη Φινλανδία (2017), στη Μάλτα (2017), στη Γερμανία (2017), στην Αυστραλία (2017), στην Αυστρία (2019), στην Ταϊβάν (2019), στον Ισημερινό (2019), στο Ηνωμένο Βασίλειο (2014-2020), στην Κόστα Ρίκα (2020), στη Χιλή (2022), στην Ελβετία (2022), στη Σλοβενία (2022), στην Κούβα (2022) και στο Μεξικό (2010-2022).

Χρονοδιάγραμμα 
Ο παρακάτω συνοπτικός πίνακας παραθέτει με χρονολογική σειρά τα ανεξάρτητα κράτη (κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών συν Ταϊβάν) που έχουν νομιμοποιήσει τους γάμους ομοφύλων. Από τον Οκτώβριο του 2022, 33 κράτη μέλη έχουν νομιμοποιήσει, εν μέρει ή πλήρως, με ένα κράτος να εκκρεμεί

Οι ημερομηνίες είναι όταν άρχισαν να πιστοποιούνται επίσημα οι γάμοι μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών.

*Το κράτος ελέγχει μία ή περισσότερες περιοχές όπου ο γάμος ομοφύλων δεν είναι νόμιμος.

Γάμος ομοφυλόφιλων ανά τον κόσμο 

Ο γάμος ομοφυλόφιλων πραγματοποιείται και αναγνωρίζεται νομικά (σε εθνικό επίπεδο ή σε ορισμένα μέρη) στις ακόλουθες χώρες: Αργεντινή, Αυστραλία, Αυστρία, Βέλγιο, Βραζιλία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελβετία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ισπανία, Ισημερινός, Ισλανδία, Καναδάς, Κολομβία, Κόστα Ρίκα, Κούβα, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, Νότια Αφρική, Ολλανδία, Ουρουγουάη, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σουηδία, Ταϊβάν, Φινλανδία και Χιλή.

Ο γάμος ομοφυλόφιλων εξετάζεται από τις κυβερνήσεις ή τα δικαστήρια στην Ανδόρρα, στο Λίχτενσταϊν,Τσεχία, στην Ιαπωνία, σε διάφορες πολιτείες στο Μεξικό (π.χ.Ταμαουλίπας και Γκερρέρο), στην Ταϊλάνδη, στο Περού και στη Βενεζουέλα. 

Τα σύμφωνα συμβίωσης, ως πρώτο βήμα προς τον γάμο, εξετάζονται σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Μπαρμπάντος από το 2020, της Σερβίας και Λιθουανία το 2021 και των Φιλιππίνων και της Ουκρανίας από το 2022.

Στις 12 Μαρτίου 2015, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα που ενθαρρύνει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη να «αναλογιστούν» σχετικά με την αναγνώριση του γάμου ομοφυλόφιλων ή του συμφώνου συμβίωσης ομοφυλοφιλικής ως πολιτικό, κοινωνικό και ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών δικαιωμάτων. 

Το 2018, το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάσισε ότι όλες οι υπογράφοντες χώρες πρέπει να επιτρέπουν τους γάμους ομοφυλόφιλων.

Πρωτιές 

 : Η πρώτη τοπική δικαιοδοσία που εν γνώσει της εξέδωσε άδεια γάμου σε ομόφυλο ζευγάρι (1971)
 : Η πρώτη χώρα που προσφέρει σύμφωνα συμβίωσης (1989)
 : Η πρώτη χώρα που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων καθώς και η πρώτη ευρωπαϊκή (2001)
 : Η πρώτη αμερικανική χώρα που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων (2005)
 : Η πρώτη χώρα που νομιμοποίησε τον γάμο ομοφύλων μέσω δικαστικής απόφασης και η πρώτη αφρικανική (2005) 
 : Η πρώτη τοπική δικαιοδοσία που νομιμοποίησε τον γάμο ομοφύλων στη Λατινική Αμερική (2010)
 : Η πρώτη χώρα της Νότιας Αμερικής που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων (2010)
 : Η πρώτη χώρα της Ωκεανίας που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων (2013)
 : Η πρώτη χώρα που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων μέσω δημοψηφίσματος (2015)
 : Η πρώτη ασιατική χώρα που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων (2019)
 : Το πρώτο ανεξάρτητο κράτος στην Καραϊβική που νομιμοποίησε τους γάμους ομοφύλων (2022)

Δείτε επίσης 
 Δικαιώματα ΛΟΑΤ στον κόσμο
 Θρησκεία και σεξουαλικότητα

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 

 
Νομοθεσία σχετική με τα ΛΟΑΤ άτομα
Ομοφυλοφιλία