Xixiasaurus

Ο Xixiasaurus είναι ένα γένος των Τροοδοντιδών δεινοσαύρων που έζησε κατά τη διάρκεια της Ύστερης Κρητιδικής Περιόδου στην Κίνα. Το μόνο γνωστό δείγμα ανακαλύφθηκε στην Κομητεία Σίσια στην Επαρχία Χέναν στην Κεντρική Κίνα και έγινε ο ολότυπος του νέου γένους και είδους Xixiasaurus henanensis το 2010. Το όνομα αναφέρεται στις περιοχές της ανακάλυψης και μπορεί να μεταφραστεί ως "σαύρα της Σίσια της Χέναν". Το δείγμα αποτελείται από ένα σχεδόν πλήρες κρανίο (εκτός από το τελευταίο τμήμα), μέρος της κάτω γνάθου και δόντια, καθώς και ένα μερικό ευθύ πρόσθιο άκρο.

Ο Xixiasaurus εκτιμάται ότι έχει μήκος 1,5 μέτρα (5 πόδια) και έχει ζυγιστεί 8 κιλά (18 λίβρες). Ως τροδοντίδα, θα ήταν πτηνοειδές και ελαφρώς χτισμένο, με πιασμένα χέρια και ένα μεγεθυσμένο δρεπάνι νύχι στο δεύτερο δάκτυλο. Το κρανίο του ήταν μακρύ, με ένα μακρύ, χαμηλό ρύγχος που σχημάτιζε ένα κωνικό σχήμα U όταν φαίνεται από κάτω. Διαφορετικό από άλλες τροοδοντίδες στο ότι το μέτωπο του οδοντικού οστού της κάτω γνάθου ήταν στραμμένο προς τα κάτω. Σε αντίθεση με τις περισσότερες τροοδοντίδες, τα δόντια του Xixiasaurus δεν είχαν οδοντοστοιχίες. Ήταν ξεχωριστό μεταξύ των τροδοντίδων που είχαν 22 δόντια σε κάθε γωνία.

Οι ακριβείς σχέσεις του Xixiasaurus με άλλες τροοδοντίδες είναι αβέβαιες, αλλά είχαν κάποιες ομοιότητες με τον Byronosaurus. Αν και οι τροοδοντίδες με τα μη δεσμευμένα δόντια θεωρήθηκαν κάποτε ότι αποτελούσαν μια ρήξη, η ταξινομική σημασία αυτού του χαρακτηριστικού έχει αμφισβητηθεί. Οι τροδοντίδες είχαν μεγάλους εγκεφάλους, έντονες αισθήσεις και ήταν πιθανώς ευκίνητοι. Υπήρξε συζήτηση για τη διατροφή τους, με μερικούς ερευνητές να υποστηρίζουν ότι ήταν σαρκοφάγα, και άλλοι ότι ήταν παμφάγα ή φυτοφάγα. Η έλλειψη οδοντωτών δοντιών στον Xixiasaurus και μερικές άλλες τροδοντίδες δείχνει ότι αυτά ήταν φυτοφάγα, καθώς είχαν χάσει την ικανότητα να κόψουν το κρέας.

Ανακάλυψη 

Το δείγμα του ολοτύπου (που καταλογογραφήθηκε ως HGM 41HIII-0201 στο Μουσείο Χενάν Τσενγκζού) ανακαλύφθηκε κοντά στο χωριό , το οποίο βρίσκεται στη βορειοανατολική περιοχή της κομητείας Xixia , στην επαρχία Χενάν της κεντρικής Κίνας. Αυτή η περιοχή της λεκάνης Xixia εκθέτει τον σχηματισμό Ματζιάκουν. Το 2010, το δείγμα περιγράφηκε ως το νέο γένος και το είδος Xixiasaurus henanensis από τον παλαιοντολόγο Λυ Γιούντσανγκ και τους συναδέλφους του. Τα απομεινάρια των τροδοντίτιδων είναι πολύ σπάνια σε σύγκριση με εκείνα άλλων μικρών δεινοσαύρων των Θηριόποδων.

Το δείγμα του ολότυπου είναι το μόνο γνωστό απολίθωμα Xixiasaurus και αποτελείται από ένα σχεδόν πλήρες κρανίο, εκτός από το τελευταίο τμήμα, καθώς και ένα μερικό δεξί πρόσθιο άκρο. Η σύνδεση μεταξύ του μετωπιαίου (οστού του μέσου) και του ρινικού (οστού που τρέχει στο ανώτερο μήκος των ρύγχων) οστά μετατοπίζεται. Το μεγαλύτερο μέρος του ρύγχους διατηρείται, ενώ η οδοντοφυΐα της δεξιάς πλευράς είναι καλά διατηρημένη. Μόνο το μπροστινό μέρος του αριστερού οστικού οστού (που φέρει οδόντα της κάτω γνάθου) και μερικά από τα σπασμένα δόντια του σώζονται. Αν και πολλά δόντια λείπουν από τα δύο σαγόνια, ο αρχικός τους αριθμός μπορεί να προσδιοριστεί στην άνω γνάθο, αφού οι υποδοχές τους διατηρούνται. Το εμπρόσθιο άκρο (από το οποίο όλα τα συντηρημένα τμήματα είναι αρθρωμένα ) αποτελείται από το μεσαίο τμήμα της ακτίνας και της ωλένης (οστά του κάτω βραχίονα), το άκρο του δεύτερου και του τρίτου μετακαρπίου (χέρια), το πρώτο πρώτο δάκτυλο και το πρώτο φαλάνου του δεύτερου δακτύλου.

Περιγραφή 

Το κρανίο του Xixiasaurus ήταν μακρύ, παρόμοιο με αυτό του Byronosaurus συνολικά, και το ρύγχος ήταν σαφώς μακρύ και χαμηλό. Οι premaxillae δεν είχαν συγκολληθεί μεταξύ τους και έφεραν μερικές μικρές κοιλότητες στις πλευρικές τους επιφάνειες. Όταν βλέπουμε από κάτω, το εμπρόσθιο περιθώριο της άνω γνάθου σχημάτισε ένα κωνικό σχήμα U, διαφορετικό από το σχήμα σε άλλες τροοδοντίδες. Το σχήμα U μειώθηκε λιγότερο στο Byronosaurus. Η ρινική διαδικασία του έληξε στο επίπεδο του οπίσθιου περιθωρίου του εξωτερικούανορθωτικό άνοιγμα (οσφυϊκό) και ήταν τετράπλευρο τριγωνικό, όπως στον Byronosaurus. Η ρινική διαδικασία της σχημάτισε την άνω οπίσθια γωνία του ανοδικού ανοίγματος και οXixiasaurusήταν διακεκριμένος έχοντας ένα άνοιγμα στην πλευρική επιφάνεια στη βάση της ρινικής διαδικασίας. Ο γομφίος διατηρήθηκε από το να είναι μέρος του περιθωρίου του ανοδικού ανοίγματος από τη διαδικασία της άνω γνάθου.

Το ναϊρικό άνοιγμα ήταν κατά προσέγγιση ωοειδές, με τον μακρύ άξονά του (το μακρύτερο τέντωμα από το μέτωπο προς το πίσω μέρος) να είναι παράλληλο με το κάτω περιθώριο της γνάθου. Η πλευρική επιφάνεια της γνάθου κάτω από το άνοιγμα του ναϊρίου καλύφθηκε με μικρά κοιλώματα και οπές (όπως το Byronosaurus ) και η σειρά αυτών ήταν ακριβώς πάνω και παράλληλα με το περιθώριο της σειράς των δοντιών. Το πίσω μέρος της άνω γνάθου είχε ένα οστεώδες τοίχωμα που ονομάζεται "οδοντωτό", όπως στον Byronosaurus. 

Τα ρινικά οστά ήταν επιμήκεις, πλάτους 100 χιλιοστών (4 ίντσες) και πλάτους 8,8 χιλιοστών (0,35 ίντσας). Δεν είχαν συγκολληθεί μεταξύ τους και κάλυπταν την κορυφή του βράχου για το μεγαλύτερο μέρος του μήκους τους. Στο μπροστινό μέρος, το ρινικό σχημάτισε το όριο στο κάτω μέρος του οπίσθιου ανοίγματος. Το ρινικό γκρεμίστηκε προς τα κάτω στο μέτωπο, ενώ ισοπεδώθηκε προς τα πίσω. Τα μετωπιαία οστά ήταν 65 χιλιοστά (2,6 ίντσες) και δεν είχαν συγκολληθεί. Κάθε μέτωπο ήταν τριγωνικό όταν είδαμε από πάνω. Το μέτωπο επικαλύφθηκε από τα ρινικά και δακρυγόνα οστά(οστό μπροστά από την υποδοχή του ματιού) στο μεσαίο μέτωπο και το εμπρόσθιο τμήμα του έρχεται σε επαφή με το πίσω άκρο του ρινικού. Το χείλος της τροχιάς (οπτική μάτι) αυξήθηκε, με αδύναμες εγκοπές κατά μήκος των περιθωρίων. Το δακρυϊκό οστό ήταν σε σχήμα Τ σε πλάγια όψη. η μετωπική της διαδικασία ήταν πολύ μεγάλη και έφθασε στο πίσω περιθώριο της εμπροσθοφυλακής, σχηματίζοντας το μεγαλύτερο μέρος των ανώτερων οπισθίων ορίων του τελευταίου, όπως στον Byronosaurus.

Η σύσφιξη της κάτω γνάθου (η περιοχή όπου τα δύο μισά της κάτω γνάθου που συνδέονται μπροστά) ήταν μικρή και αυτή η περιοχή ήταν ελαφρά καμπυλωμένη προς τη μέση. Δύο σειρές φορμαμίνης έτρεχαν κατά μήκος της εξωτερικής πλευράς του οδοντικού, ακριβώς κάτω από τα πρώτα επτά οδοντικά δόντια (μόνο μία από τις σειρές συνέχιζε πίσω από το έβδομο των δοντιών αυτών).  

Αντίθετα με τις περισσότερες τροοδοντίδες, ο Xixiasaurus δεν έχει αυλακώσεις για τα δόντια του, και τους Τρόπιδες (εμπρός και πίσω άκρα) ήταν αντί για ομαλή και ευκρινή, όπως στον Byronosaurus. Τα μπροστινά δόντια ήταν μικρότερα από τα δόντια της τελευταίας. Ήταν διακεκριμένη μεταξύ των τροδοντίδων με 22 δόντια σε κάθε γωνία (αν και δεν διατηρήθηκαν όλα τα δόντια στο ολότυπο, ο αριθμός τους μπορεί να καθοριστεί από τις κυψελίδες). Άλλα γένη είχαν είτε υψηλότερη ή χαμηλότερη μέτρηση των δοντιών της άνω γνάθου από τον Xixiasaurus. Τα πρώτα επτά οδοντωτά δόντια ήταν σφιχτά συσκευασμένα και πολύ μικρότερα από αυτά που βρίσκονταν πίσω, και είχαν διακριτές συστολές μεταξύ των κορωνών και των ριζών τους. Τα δόντια καμπυλώθηκαν προς τα πίσω και συμπιέστηκαν από τη μία πλευρά στην άλλη και οι βάσεις των στεφανών διευρύνθηκαν λιγότερο πίσω από το δέκατο ανώτατο δόντι. Όπως και στον Byronosaurus, τα άνω δόντια ήταν ετερόδοντα (διαφοροποιημένα), με το δέκατο πέμπτο δόντι να είναι μεγαλύτερο.

Το ακτινωτό οστό του κάτω βραχίονα ήταν πολύ λεπτότερο από την ωλένη. Το τρίτο μετακάρπιο ήταν λεπτότερο από το δεύτερο και οι εξώτατες ακμές τους ήταν στο ίδιο επίπεδο, γεγονός που δείχνει ότι αυτά τα δύο μετακάρπια ήταν ίσα σε μήκος. Το νύχι του πρώτου δακτύλου ήταν απότομο και είχε έναν μεγάλο σωλήνα καμπτήρων (όπου εισήχθη ένας τένοντας ). Η πρώτη φάλαγγα του πρώτου δακτύλου ήταν 3,6 εκατοστά (1,4 ίντσες) και η πρώτη φάλαγγα του δεύτερου ήταν 3 εκατοστά (1,2 ίντσες).

Ταξινόμηση 
Ο Lü και οι συνεργάτες του βρήκαν ότι ο Xixiasaurus έχει στενότερη σχέση με τον Byronosaurus της Μογγολίας και πρότεινε ότι οι δυο μπορεί να έχουν σχηματίσει μια ρήξη με τον Urbacodon από το Ουζμπεκιστάν, αποτελούμενη από τροδοντίτιδες με αδέσποτα δόντια που ακτινοβολούσαν στην Ασία (ενώ σημείωνε ότι οι οδοντοστοιχίες είχαν χαθεί ανεξάρτητα σε διαφορετικές ομάδες θηριόποδων). Το 2016, οι παλαιοντολόγοι Αλέξανδρος Αβέρινοφ και Χανς-Ντίτερ Σους δεν αναγνώρισαν έναν κλάδο που σχηματίστηκε από τροοδοντίδες με unserrated δόντια, αλλά βρήκε ότι είναι διαδοχικά αδελφά ταξί σε μια πιο προερχόμενη(ή "προχωρημένο") είδος τροδοντίτιδας με οδοντωτά δόντια. 

Το 2019, ο παλαιοντολόγος Σκοτ Χάρτμαν και οι συνάδελφοί του ανέκτησαν τον Xixiasaurus ως ταξινομικό γένος του Sinusonasus.

Οι Τροοδοντίδες έχουν ανακαλυφθεί κυρίως στο βόρειο ημισφαίριο, περιοριζόμενες κυρίως στην Ασία και τη Βόρεια Αμερική. Φαίνεται ότι έχουν φτάσει στη μεγαλύτερη ποικιλομορφία τους. Οι Τροοδοντίδες πιθανότατα προέρχονταν από την Ασία και αν τα γένη όπως ο Anchiornis θεωρούνται μέρος της οικογένειας, θα είχαν εξελιχθεί από την πρώιμη Ιουρασική Περίοδο. Οι τροδοντίτες είναι ομαδοποιημένοι στο χωριό Παραβές, μαζί με τις δρομεοσαυρίδες και τα πουλιά. Τα τροδοντίτιδα και το dromaeosaurids έχουν επίσης συγκεντρωθεί στην ομάδα Δεινονυχοσαύρια, με βάση το κοινό δρεπάνι στο υπερ-επεκτάσιμο δεύτερο δάκτυλό τους, αλλά μερικές μελέτες έχουν βρει ότι τα τροδοντίτιδα είναι πιο στενά συνδεδεμένα με τα πουλιά παρά με τις Δρομεοσαυρίδες.

Παραπομπές 

Δεινόσαυροι
Παλαιοντολογία
Επιστήμες και τεχνολογία στην Κίνα