Πολωνικός εθνικισμός

Ο πολωνικός εθνικισμός είναι μια μορφή εθνικισμού που υποστηρίζει ότι οι Πολωνοί είναι έθνος και προωθεί την πολιτιστική ενότητα των Πολωνών. Ο Νόρμαν Ντέιβις, στο πλαίσιο του πολωνικού εθνικισμού, όρισε γενικά τον εθνικισμό ως «ένα δόγμα... για τη δημιουργία ενός έθνους με την ευαισθητοποίηση των πολιτών για την εθνικότητά τους και για την κινητοποίηση των συναισθημάτων τους ως φορέα για πολιτική δράση».

Ο παλιός πολωνικός πρωτοεθνικισμός της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας που βασίστηκε στην Πολωνική-Λιθουανική ταυτότητα του πληθυσμού ήταν πολυεθνικός και πολυθρησκευτικός, αν και οι Πολωνοί εξακολουθούσαν να αποτελούν την πλειοψηφία του πληθυσμού και ο Ρωμαιοκαθολικισμός εξακολουθούσε να είναι η κυρίαρχη θρησκεία μέσα στο έθνος. Η εθνικιστική ιδεολογία που αναπτύχθηκε αμέσως μετά τους διαμελισμούς ήταν αρχικά απαλλαγμένη από κάθε είδους «εθνοτικό εθνικισμό». Ήταν ένα ρομαντικό κίνημα που επεδίωκε την αποκατάσταση του πολωνικού κυρίαρχου κράτους. Ο πολωνικός ρομαντικός εθνικισμός περιγράφηκε από τον Μαουρίτσι Μοχνάτσκι ως «η ουσία του έθνους» που δεν ορίζεται πλέον από σύνορα αλλά από ιδέες, συναισθήματα και σκέψεις που προκύπτουν από το παρελθόν. Η γέννηση του σύγχρονου εθνικισμού υπό ξένη κυριαρχία συνέπεσε με τη Νοεμβριανή Εξέγερση του 1830 και την επακόλουθη Άνοιξη των Εθνών. Ωστόσο, η ήττα που υπέστησαν οι Πολωνοί έσπασε και το πολωνικό επαναστατικό πνεύμα. Πολλοί διανοούμενοι στράφηκαν στον κοινωνικό δαρβινισμό του Χέρμπερτ Σπένσερ, κατηγορώντας τη ρομαντική φιλοσοφία για την απώλεια της περιουσίας τους, τη μαζική καταστροφή και τελικά την απώλεια του έθνους. Με την έλευση του θετικισμού μεταξύ 1860 και 1890, ο πολωνικός εθνικισμός έγινε ένας ελιτιστικός σκοπός. Επειδή οι δυνάμεις διαμελισμού δεν θα μπορούσαν να ταυτιστούν με το πολωνικό έθνος, η ιδεολογία έγινε πιο περιοριστική όσον αφορά την εθνότητα και τη θρησκεία.

Ιστορία 
Οι πρώτες εκδηλώσεις του πολωνικού εθνικισμού και οι συνειδητές συζητήσεις για το τι σημαίνει να είσαι πολίτης του πολωνικού έθνους, μπορούν να εντοπιστούν στον 17ο ή τον 18ο αιώνα, με μερικούς μελετητές να πηγαίνουν πίσω μέχρι τον 13ο αιώνα, και άλλους στον 16ο αιώνα. Ο πρώιμος πολωνικός εθνικισμός, ή πρωτοεθνικισμός, σχετίζονταν με την Πολωνική-Λιθουανική ταυτότητα, που αντιπροσωπεύονταν κυρίως από την πολωνική αριστοκρατία (σλάχτα) και τις πολιτιστικές τους αξίες (όπως οι Χρυσές Ελευθερίες και ο Σαρματισμός). Θεμελιώθηκε σε πολιτικές, δημοκρατικές ιδέες. Αυτή η πρώιμη μορφή του πολωνικού εθνικισμού άρχισε να ξεφτίζει και να μεταμορφώνεται με την καταστροφή του πολωνικού κράτους στους διαμελισμούς της Πολωνίας στα τέλη του 18ου αιώνα.

Ο σύγχρονος πολωνικός εθνικισμός εμφανίστηκε ως ένα κίνημα στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα μεταξύ Πολωνών ακτιβιστών που προώθησαν την πολωνική εθνική συνείδηση απορρίπτοντας παράλληλα την πολιτιστική αφομοίωση στους κυρίαρχους πολιτισμούς της Αυστρίας, της Πρωσίας και της Ρωσίας, των τριών αυτοκρατοριών που διαμέλισαν και κατέκτησαν τις περιοχές της Πολωνίας στην οποία κατοικούσαν τότε. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα της πολωνικής ανιθαγένειας, επειδή η πολωνική υπηκοότητα καταστάλθηκε από τις αρχές των χωρών που απέκτησαν το έδαφος της πρώην Κοινοπολιτείας. Ήταν εκείνη την εποχή που η Πολωνία άρχισε να ταυτίζεται με την εθνότητα, αποκλείοντας ολοένα και περισσότερες ομάδες όπως οι Πολωνοεβραίοι, οι οποίοι στο παρελθόν ήταν πιο πιθανό να γίνονταν αποδεκτοί ως Πολωνοί πατριώτες. Αυτή ήταν επίσης η περίοδος κατά την οποία ο πολωνικός εθνικισμός, ο οποίος ήταν προηγουμένως κοινός τόσο για τις αριστερές όσο και για τις δεξιές πολιτικές πλατφόρμες, επαναπροσδιορίστηκε ως περιορισμένος στη δεξιά, με την εμφάνιση του πολιτικού Ρόμαν Ντμόφσκι, που μετονόμασε τη Liga Polska (Πολωνική Ένωση) σε Liga Narodowa (Εθνική Ένωση) το 1893.

Ο πολωνικός εθνικισμός έφτασε στο αποκορύφωμα του στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Τα κρίσιμα κύματά του ακολούθησαν την ήττα της Πολωνίας στην Ιανουαριανή Εξέγερση του 1864, την αποκατάσταση ενός ανεξάρτητου πολωνικού κράτους το 1918 και τη δημιουργία ενός ομοιογενούς εθνικού πολωνικού κράτους το 1945.

Ένα σημαντικό στοιχείο του πολωνικού εθνικισμού ήταν η ταύτισή του με τη ρωμαιοκαθολική θρησκεία, αν και πρόκειται για μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη, με τις ρίζες της στην αντιμεταρρύθμιση του 17ου αιώνα και μια που καθιερώθηκε σαφώς στον μεσοπόλεμο. Παρόλο που η παλιά Κοινοπολιτεία ήταν θρησκευτικά ποικίλη και ιδιαίτερα ανεκτική, η ρωμαιοκαθολική θρησκευτική αφήγηση με μεσσιανικούς τόνους (Χριστός των Εθνών) έγινε ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης πολωνικής ταυτότητας. Ο Ρόμαν Ντμόφσκι, ένας Πολωνός πολιτικός εκείνης της εποχής, ήταν ζωτικής σημασίας για τον καθορισμό αυτής της έννοιας και ονομάστηκε «πατέρας του πολωνικού εθνικισμού».

Οι μεταναστεύσεις των ανθρώπων μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τις δημογραφικές και εδαφικές αλλαγές της Πολωνίας που μείωσαν δραστικά τον αριθμό των εθνοτικών μειονοτήτων στην Πολωνία, έπαιξαν επίσης σημαντικό ρόλο στη δημιουργία του σύγχρονου πολωνικού κράτους και εθνικότητας.

Στην κομμουνιστική Πολωνία, το καθεστώς υιοθέτησε, τροποποίησε και χρησιμοποίησε για την επίσημη ιδεολογία και προπαγάνδα του μερικές από τις εθνικιστικές έννοιες που ανέπτυξε ο Ντμόφσκι. Καθώς ο Ντμόφσκι της Εθνικής Δημοκρατίας πίστευε ακράδαντα σε ένα «εθνικό» (εθνοτικά ομοιογενές) κράτος, ακόμη και αν το κριτήριο αυτό απαιτούσε μειωμένο έδαφος, οι εδαφικές και εθνοτικές ιδέες τους έγιναν δεκτές και τέθηκαν σε εφαρμογή από τους Πολωνούς κομμουνιστές, ενεργώντας με την άδεια του Ιωσήφ Στάλιν. Ο ίδιος ο Στάλιν το 1944-45 συνάντησε και επηρεάστηκε από έναν κορυφαίο εθνικοδημοκράτη, τον Στανίσουαφ Γκράπσκι, συν-συγγραφέα των προγραμματισμένων μετατοπίσεων συνόρων και πληθυσμών και ενσάρκωση της εθνικιστικής-κομμουνιστικής συμπαιγνίας.

Ο πολωνικός εθνικισμός, μαζί με τον φιλοαμερικανικό φιλελευθερισμό, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Αλληλεγγύης τη δεκαετία του 1980.

Στην τρέχουσα πολωνική πολιτική, ο πολωνικός εθνικισμός εκπροσωπείται πιο ανοιχτά από κόμματα που αποτελούν μέρος του συνασπισμού Συνομοσπονδία Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας. Από το 2020, ο συνασπισμός, αποτελούμενος από αρκετά μικρότερα κόμματα, έχει 11 βουλευτές στο Κοινοβούλιο της Πολωνίας.

Κόμματα

Τωρινά 

 Συνομοσπονδία Ανεξάρτητης Πολωνίας (1979-σήμερα)
 Εθνική Αναγέννηση της Πολωνίας (1981-σήμερα)
 Εθνικό Κόμμα (1989-σήμερα)
 Αυτοάμυνα της Δημοκρατίας της Πολωνίας (1992-σήμερα)
 Εθνικό Ριζοσπαστικό Στρατόπεδο (1933-1934, 1935-1939, 1993-σήμερα)
 Εθνικό Καθολικό Κίνημα (1997-σήμερα)
 Κόμμα των Περιφερειών (2007-σήμερα)
 Λαϊκό Εθνικό Κίνημα (2007-σήμερα)
 Εμπρός Πολωνία (2008-σήμερα)
 Εθνικό Κίνημα (2012-σήμερα)
 Αλληλέγγυα Πολωνία (2012-σήμερα)
 Ελευθερία και Αλληλεγγύη (2016-σήμερα)
 Συνομοσπονδία Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας (2018-σήμερα)

Πρώην 

 Εθνική Δημοκρατία (1886-1947)
 Εθνικοδημοκρατικό Κόμμα (1897-1919)
 Λαϊκή Εθνική Ένωση (1919-1928)
 Στρατόπεδο Μείζονος Πολωνίας (1926-1933)
 Εθνικό Κόμμα (1928-1947)
 Πολωνικό Κόμμα Ενωμένων Εργατών (1948-1990)
 Χριστιανική Εθνική Ένωση (1989-2010)
 Κίνημα για την Ανασυγκρότηση της Πολωνίας (1995-2012)
 Ένωση Πολωνικών Οικογενειών (2001-σήμερα) (άλλαξε ιδεολογία το 2010)
 Εθνικό Κόμμα Πολωνίας (2004-2014)

Δείτε επίσης 

 Πολιτική της Πολωνίας
 Πολωνοποίηση
 Αντιπολωνισμός
 Πολωνικά εθνικά τραγούδια

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Ντένις Κλαρκ. 2019 «Η Πολωνία στο «σύστημα του Παρισιού»: αυτοδιάθεση, στερεότυπα και αποφάσεις το 1919». Έθνη και εθνικισμός .
 Ο εθνικισμός αυξάνεται στην Πολωνία; , Polskie Radio, 27 Φεβρουαρίου 2013
 Punching for Poland: Polish nationalism, The Economist, 12 Νοεμβρίου 2012
 Αναζωπυρωμένος ο πολωνικός εθνικισμός, BBC, 9 Μαΐου 2006
 Εθνικισμός και κομμουνισμός στην Πολωνία, Εξωτερικές υποθέσεις, 1962
 Πολ Μπρικτσίνσκι, A Poland for the Poles? Józef Piłsudski and the Ambiguities of Polish Nationalism, PRAVO North American Journal for Central European Studies 1 (1), 2007, σελ. 1-20

 
Πολιτική ιστορία της Πολωνίας