Χρυσή Εποχή της Γεωργίας

Η Χρυσή Εποχή της Γεωργίας (     ) περιγράφει μια ιστορική περίοδο του Υψηλού Μεσαίωνα, που εκτείνεται περίπου στα τέλη του 11ου έως 13ου αιώνα, κατά τη διάρκεια του οποίου το Βασίλειο της Γεωργίας έφτασε στο αποκορύφωμα της δύναμης και της ανάπτυξής του. Εκτός από τη στρατιωτική επέκταση, αυτή την περίοδο γνώρισε την άνθηση της μεσαιωνικής γεωργιανής αρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής και της ποίησης, η οποία εκφράστηκε συχνά στην ανάπτυξη της εκκλησιαστικής τέχνης, καθώς και στη δημιουργία των πρώτων μεγάλων έργων κοσμικής λογοτεχνίας.

Με διάρκεια περισσότερο από δύο αιώνες, η Χρυσή Εποχή τελείωσε σταδιακά λόγω των επίμονων εισβολών νομάδων, όπως οι Μογγόλοι, καθώς και της εξάπλωσης του Μαύρου Θανάτου από αυτές τις ίδιες νομαδικές ομάδες. Η Γεωργία αποδυναμώθηκε περαιτέρω μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, η οποία σηματοδότησε αποτελεσματικά το τέλος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του παραδοσιακού συμμάχου της Γεωργίας. Ως αποτέλεσμα αυτών των διαδικασιών, από τον 15ο αιώνα η Γεωργία κατέρρευσε και μετατράπηκε σε έναν απομονωμένο θύλακα, σε μεγάλο βαθμό αποκομμένο από τη χριστιανική Ευρώπη και περιτριγυρισμένο από εχθρικούς ισλαμιστές τουρκο-Ιρανούς γείτονες. Η παρακμή της Γεωργίας οδήγησε σε «εξευγενισμό» της εικόνας της στις ρωσικές αυτοκρατορικές αντιλήψεις, οι οποίες αγνόησαν συστηματικά την προέλευση του έθνους και αντ 'αυτού την παρουσίασαν ως έναν ευάλωτο, θηλυκό «ανατολικό λαό» που χρειάζεται αυτοκρατορική προστασία.  Αντίθετα, για τη Γεωργία η Χρυσή Εποχή αποτελεί σημαντικό μέρος του κύρους της ως ενός κάποτε ισχυρού και αρχαίου έθνους, που διατηρούσε σχέσεις με την Ελλάδα και τη Ρώμη.

Προέλευση της Χρυσής Εποχής 

Η Χρυσή Εποχή ξεκίνησε με τη βασιλεία του Δαβίδ IV («ο οικοδόμος» ή «ο μεγάλος»), ο γιος του Γεωργίου Β ' και της Βασίλισσας Έλενας, ο οποίος ανέλαβε το θρόνο σε ηλικία 16 ετών σε μια περίοδο Μεγάλων Τουρκικών Εισβολών. Καθώς ενηλικιώθηκε υπό την καθοδήγηση του υπουργού του παλατιού, Τζορτζ του Χοντίδη, ο Δαβίδ IV κατέστειλε τη διαφωνία των φεουδαρχών και συγκέντρωσε τη δύναμη στα χέρια του για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ξένων απειλών. Το 1121, νίκησε αποφασιστικά πολύ μεγαλύτερους τουρκικούς στρατούς κατά τη διάρκεια της Μάχης του Ντιντγκόρι, με τους Σελτζούκους Τούρκους, που τρέπονταν σε φυγή, να καταδιώκονται από το γεωργιανό ιππικό για αρκετές ημέρες. Μία τεράστια ποσότητα λάφυρων και φυλακισμένων  συνελήφθησαν από τον στρατό του Δαβίδ, ο οποίος είχε επίσης εξασφαλίσει την Τιφλίδα και εγκαινίασε μια νέα εποχή αναβίωσης. 

Για να αναδείξει το υψηλότερο κύρος της χώρας του, έγινε ο πρώτος βασιλιάς της Γεωργίας, που απέρριψε τους σεβαστούς τίτλους, που παραχώρησε η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο μακροχρόνιος σύμμαχος της Γεωργίας, υποδεικνύοντας ότι η Γεωργία θα αντιμετώπιζε τον ισχυρό φίλο της μόνο με βάση την ισοτιμία. Λόγω στενών οικογενειακών δεσμών μεταξύ της Γεωργίας και της βυζαντινής βασιλείας - η πριγκίπισσα Μάρθα της Γεωργίας, θεία του Δαβίδ IV, ήταν κάποτε μία βυζαντινή αυτοκράτειρα  - έως τον 11ο αιώνα, έως και 16 άρχοντες και βασιλιάδες της Γεωργίας είχαν βυζαντινούς τίτλους, ο Δαβίδ έγινε ο τελευταίος που έκανε το ίδιο.

Ο Δαβίδ IV έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην άρση των υπολειμμάτων των ανεπιθύμητων ανατολικών επιρροών, τις οποίες οι Γεωργιανοί θεωρούσαν αναγκαστικές, υπέρ των παραδοσιακών χριστιανικών και βυζαντινών τόνων. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας ίδρυσε το Μοναστήρι Γκελάτι, ένα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, το οποίο έγινε σημαντικό κέντρο επιστημονικής γνώσης στον Ανατολικό Ορθόδοξο Χριστιανικό κόσμο της εποχής.

Ο Δαβίδ IV έπαιξε επίσης έναν προσωπικό ρόλο στην αναβίωση της γεωργιανής θρησκευτικής υμνογραφίας, συνθέτοντας τους Ύμνους της Μετάνοιας (  , ), μια ακολουθία οκτώ ψαλμών με ελεύθερους στίχους. Σε αυτήν τη συναισθηματική μετάνοια των αμαρτιών του, ο Δαβίδ βλέπει τον εαυτό του ως μετενσάρκωση του Βιβλικού Δαβίδ, με παρόμοια σχέση με τον Θεό και με τον λαό του. Οι ύμνοι του μοιράζονται επίσης τον ιδεαλιστικό ζήλο των σύγχρονων Ευρωπαίων σταυροφόρων στους οποίους ο Δαβίδ ήταν φυσικός σύμμαχος στον αγώνα του ενάντια στους Σελτζούκους.

Βασιλεία  του Δημητρίου Ι και του Γεωργίου Γ ' 

Το βασίλειο συνέχισε να ανθίζει υπό τον Δημήτριο Α ', γιο του Δαβίδ. Αν και η βασιλεία του συνδέθηκε με  μια διαταραγμένη οικογενειακή σύγκρουση, που σχετιζόταν με τη βασιλική διαδοχή, η Γεωργία παρέμεινε συγκεντρωτική δύναμη με έναν ισχυρό στρατό, με αρκετές αποφασιστικές νίκες εναντίον των μουσουλμάνων στη Γκαντζά, οι πύλες των οποίας καταλήφθηκαν από τον Δημήτριο και μετακινήθηκαν ως τρόπαιο στο Γκελάτι.

Ένας ταλαντούχος ποιητής, ο Δημήτριος συνέχισε επίσης τις συνεισφορές του πατέρα του στη θρησκευτική πολυφωνία της Γεωργίας. Ο πιο διάσημος από τους ύμνους του είναι το <i>Είσαι ένας Αμπελώνας</i>, ο οποίος είναι αφιερωμένος στην Παναγία, την προστάτιδα άγιο της Γεωργίας, και εξακολουθεί να τραγουδιέται στις εκκλησίες της Γεωργίας 900 χρόνια μετά τη δημιουργία της.

Το Δημήτριο διαδέχθηκε ο γιος του Γεώργιος το 1156, ξεκινώντας ένα στάδιο πιο επιθετικής εξωτερικής πολιτικής. Την ίδια χρονιά που ανέβηκε στο θρόνο, ο Γεώργιος ξεκίνησε μια επιτυχημένη εκστρατεία εναντίον του Σουλτανάτου  του Αχλάτ των Σελτζούκων. Απελευθέρωσε τη σημαντική πόλη της Αρμενίας Ντβιν από την τουρκική υποτέλεια και έτσι καλωσορίστηκε ως απελευθερωτής στην περιοχή. Ο Γεώργιος  συνέχισε επίσης τη διαδικασία ανάμειξης της γεωργιανής βασιλικής οικογένειας με τις υψηλότερες τάξεις της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, απόδειξη της οποίας είναι ο γάμος της κόρης του Ρουσούνταν με τον Μανουήλ Κομνηνό, το γιο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α' Κομνηνού.

Ζενίθ της ανάπτυξης υπό τη βασίλισσα Ταμάρα 
Οι επιτυχίες των προκατόχων της βασίστηκαν στη βασίλισσα Ταμάρα , κόρη του Γεωργίου Γ ', η οποία έγινε η πρώτη γυναίκα ηγεμόνας της Γεωργίας από μόνη της και υπό την ηγεσία της, το γεωργιανό κράτος έφτασε στο αποκορύφωμα της εξουσίας και του κύρους του Μεσαίωνα. Όχι μόνο θωράκισε μεγάλο μέρος της αυτοκρατορίας της από περαιτέρω τουρκικές επιθέσεις, αλλά εξομάλυνε  επιτυχώς τις εσωτερικές εντάσεις, συμπεριλαμβανομένου ενός πραξικοπήματος, που διοργάνωσε ο Ρώσος σύζυγός της Γιούρι Μπογκολιούμπσκι, πρίγκιπας του Νόβγκοροντ. Επιπλέον, ακολούθησε πολιτικές, που θεωρήθηκαν πολύ διαφωτισμένες για την εποχή εκείνη, όπως η κατάργηση της θανατικής ποινής και των βασανιστηρίων.

Ξένες παρεμβάσεις και συναλλαγές στους Αγίους Τόπους 
Μεταξύ των αξιοσημείωτων γεγονότων της βασιλείας της Ταμάρα  ήταν η ίδρυση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας στη Μαύρη Θάλασσα το 1204. Αυτό το κράτος ιδρύθηκε στα βορειοανατολικά της κατεστραμμένης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τη βοήθεια των Γεωργιανών στρατών, που υποστήριζαν τον Αλέξιο Α' της Τραπεζούντας και τον αδελφό του, Δαβίδ Κομνηνό, και οι δύο ήταν συγγενείς της Ταμάρα.  Ο Αλέξιος και ο Δαβίδ ήταν φυγάδες βυζαντινοί πρίγκιπες, που μεγάλωσαν στο παλάτι της Γεωργίας. Σύμφωνα με τον ιστορικό της Ταμάρα, ο στόχος της γεωργιανής εκστρατείας στην Τραπεζούντα ήταν να τιμωρήσει τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Αλέξιο Δ΄ Άγγελο για την κατάσχεση ενός φορτίου χρημάτων, που είχαν σταλθεί από τη γεωργιανή βασίλισσα στα μοναστήρια της Αντιόχειας και του Αγίου Όρους. Η προσπάθεια της Ταμάρα στον Πόντο μπορεί επίσης να εξηγηθεί εξαιτίας της επιθυμίας της να εκμεταλλευτεί τη  Τέταρτη Σταυροφορία της Δυτικής Ευρώπης εναντίον της Κωνσταντινούπολης, για να δημιουργήσει ένα φιλικό κράτος στην άμεση νοτιοδυτική γειτονιά της Γεωργίας, καθώς και από τη δυναστική αλληλεγγύη προς τους εκδιωχθέντες Κομνηνούς.  

Η εξουσία της χώρας είχε αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό, που τα τελευταία χρόνια της εξουσίας της Ταμάρα, το Βασίλειο ασχολήθηκε πρωτίστως με την προστασία των γεωργιανών μοναστικών κέντρων στους Αγίους Τόπους, οκτώ εκ των οποίων ήταν καταχωρημένα στην Ιερουσαλήμ.  Ο βιογράφος του Σαλαντίν Μπαχά αντ-Ντιν ιμπν Σαντάντ αναφέρει ότι, μετά την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τους Αγιουβίδες το 1187, η Ταμάρα έστειλε απεσταλμένους στον σουλτάνο, για να ζητήσει την επιστροφή των κατασχεθέντων περιουσιών των γεωργιανών μοναστηριών στην Ιερουσαλήμ. Η απάντηση του Σαλαντίν δεν καταγράφεται, αλλά οι προσπάθειες της βασίλισσας φαίνεται να ήταν επιτυχημένες.  Η Ιμπν Σαντάντ ισχυρίζεται επίσης ότι η Ταμάρα ξεπέρασε τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου στις προσπάθειές της να αποκτήσει τα λείψανα του Αληθινού Σταυρού του Ιησού, προσφέροντας 200.000 χρυσά κομμάτια στον Σαλαντίν, που είχε  πάρει τα λείψανα ως λεία στη μάχη του Χατίν - χωρίς αποτέλεσμα, ωστόσο.

Εμπόριο και πολιτισμός 
Με τα ακμάζοντα εμπορικά κέντρα τώρα υπό τον έλεγχο της Γεωργίας, η βιομηχανία και το εμπόριο έφεραν νέο πλούτο στη χώρα και στην αυλή της Ταμάρα. Οι φόροι υποτέλειας, που αποσπάστηκαν από τους γείτονες, και η λεία του πολέμου προστέθηκαν στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο, δημιουργώντας το ρητό ότι «οι αγρότες ήταν σαν ευγενείς, οι ευγενείς σαν πρίγκιπες και οι πρίγκιπες σαν βασιλιάδες».  

Η βασιλεία της Ταμάρα σηματοδότησε επίσης τη συνέχιση της καλλιτεχνικής ανάπτυξης στη χώρα, που ξεκίνησε από τους προκατόχους της. Ενώ τα σύγχρονα της Γεωργίας χρονικά συνέχισαν να κατοχυρώνουν τη χριστιανική ηθική, το θρησκευτικό θέμα άρχισε να χάνει την προηγούμενη κυρίαρχη θέση του στην εξαιρετικά πρωτότυπη κοσμική λογοτεχνία. Αυτή η τάση κορυφώθηκε με ένα έπος που γράφτηκε από τον εθνικό ποιητή της Γεωργίας Ρουσταβελί - Ο Ιππότης με το δέρμα πάνθηρα (Vepkhistq'aosani). Σεβαστή στη Γεωργία ως το μεγαλύτερο επίτευγμα της εθνικής λογοτεχνίας, το ποίημα γιορτάζει τα μεσαιωνικά ανθρωπιστικά ιδανικά της ιπποσύνης, της φιλίας και της αρχοντικής αγάπης .

Νομαδικές επιδρομές και η σταδιακή παρακμή της Γεωργίας 

Περίπου την εποχή που οι Μογγόλοι εισέβαλαν στη σλαβική βορειοανατολική  Ευρώπη, οι νομαδικοί στρατοί ωθήθηκαν ταυτόχρονα προς τα κάτω προς τη Γεωργία. Ο Γεώργιος IV, γιος της Βασίλισσας Ταμάρα, άφησε τις προετοιμασίες του προς υποστήριξη της Πέμπτης Σταυροφορίας και επικεντρώθηκε στην καταπολέμηση των εισβολέων, αλλά η επίθεση των Μογγόλων ήταν πολύ δυνατή, για να ξεπεραστεί. Οι Γεωργιανοί υπέστησαν μεγάλες απώλειες στον πόλεμο και ο ίδιος ο βασιλιάς τραυματίστηκε σοβαρά. Ως αποτέλεσμα, ο Γεώργιος IV έγινε ανάπηρος και πέθανε πρόωρα σε ηλικία 31 ετών.

Η αδερφή του Γεωργίου  Ρουσούνταν ανέλαβε το θρόνο, αλλά ήταν πολύ άπειρη και η χώρα της ήταν πολύ αδύναμη, για να απομακρύνει τους νομάδες. Το 1236 ένας επιφανής Μογγόλος διοικητής Τσορμακάν ηγήθηκε ενός μαζικού στρατού ενάντια στη Γεωργία και τους υποτελείς της, αναγκάζοντας τη βασίλισσα Ρουσούνταν να φύγει προς τα δυτικά, αφήνοντας την ανατολική Γεωργία στα χέρια των ευγενών, που τελικά έκαναν ειρήνη με τους Μογγόλους και συμφώνησαν να αποτίσουν φόρο τιμής. Όσοι αντιστάθηκαν υπέστησαν πλήρη εκμηδενισμό. Οι Μογγολικοί στρατοί επέλεξαν να μην διασχίσουν το φυσικό φράγμα της οροσειράς Λίχι για την καταδίωξη της βασίλισσας της Γεωργίας, αποφεύγοντας τη δυτική Γεωργία από τις εκτεταμένες εξάρσεις. Αργότερα, η Ρουσούνταν επιχείρησε να κερδίσει υποστήριξη του Πάπα Γρηγόριου IX, αλλά χωρίς επιτυχία. Το 1243, η Γεωργία αναγκάστηκε τελικά να αναγνωρίσει τον Μεγάλο Χαν ως αρχηγό της.

Ίσως καμία Μογγολική εισβολή δεν κατέστρεψε τη Γεωργία όσο οι δεκαετίες του αγώνα κατά των Μογγόλων, που έλαβαν χώρα στη χώρα. Η πρώτη εξέγερση κατά των Μογγόλων ξεκίνησε το 1259 υπό την ηγεσία του Δαβίδ VI και διήρκεσε σχεδόν τριάντα χρόνια. Η αντι-Μογγολική πάλη συνεχίστηκε χωρίς μεγάλη επιτυχία υπό τους Βασιλείς Δημήτριο τον Αυτο-Θυσιαστή, που εκτελέστηκε από τους Μογγόλους, και τον Δαβίδ VIII .

Η Γεωργία είδε τελικά μια περίοδο αναγέννησης άγνωστη από τη εποχή των  εισβολών των Μογγόλων υπό τον Βασιλιά Γεώργιο Ε΄ τον Λαμπρό . Ένας οξυδερκής μονάρχης, ο Γεώργιος V κατάφερε να παίξει στην παρακμή του Ιλχανάτο, σταμάτησε να αποτίει φόρο τιμής στους Μογγόλους, αποκατέστησε τα κρατικά σύνορα της Γεωργίας όπως ήταν πριν από το 1220  και επέστρεψε την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας στη σφαίρα επιρροής της Γεωργίας. Κάτω από αυτόν, η Γεωργία καθιέρωσε στενούς διεθνείς εμπορικούς δεσμούς, κυρίως με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία - με την οποία ο Γεώργιος V είχε οικογενειακούς δεσμούς - αλλά και με τις μεγάλες ευρωπαϊκές θαλάσσιες δημοκρατίες, τη Γένοβα και τη Βενετία. Ο Γεώργιος V  πέτυχε επίσης την αποκατάσταση αρκετών γεωργιανών μοναστηριών στην Ιερουσαλήμ στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Γεωργίας και κέρδισε δωρεάν διέλευση για τους Γεωργιανούς προσκυνητές στους Αγίους Τόπους. Η εκτεταμένη χρήση του σταυρού της Ιερουσαλήμ στη Μεσαιωνική Γεωργία - μια έμπνευση για τη σύγχρονη εθνική σημαία της Γεωργίας - θεωρείται ότι χρονολογείται από τη βασιλεία του Γεωργίου V. 

Ο θάνατος του Γεωργίου V, του τελευταίου μεγάλου βασιλιά της ενοποιημένης Γεωργίας, προκάλεσε μια μη αναστρέψιμη παρακμή του Βασιλείου. Οι επόμενες δεκαετίες σηματοδοτήθηκαν από τον Μαύρο Θάνατο, ο οποίος διαδόθηκε από τους νομάδες, καθώς και από πολλές επιδρομές υπό την ηγεσία του  Ταμερλάνου, ο οποίος κατέστρεψε την οικονομία, τον πληθυσμό και τα αστικά κέντρα της χώρας. Μετά την πτώση του Βυζαντίου, η Γεωργία μετατράπηκε οριστικά σε έναν απομονωμένο, διασπασμένο χριστιανικό θύλακα, ένα λείψανο της ξεθωριασμένης Ανατολικής Ρωμαϊκής εποχής, που περιβαλλόταν από εχθρικούς Τουρκο-Ιρανούς γείτονες.

Καλλιτεχνική κληρονομιά

Παραπομπές 

 
Πολιτισμός της Γεωργίας
Μεσαιωνική Γεωργία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις