Ł

Το Ł (μικρό: ł) είναι ένα γράμμα των δυτικού σλαβικού (πολωνικά, κασουβικά και σορβικά), λευκορωσικού λατινικού, ουκρανικού λατινικού, βιμισόρις, ναβάχο, τσιπεγουαϊάν, ινούπιακ, ζούνι, χούπα και ντογκρίμπ αλφάβητων, πολλών προτεινόμενων αλφάβητων για τη νέα βενετική γλώσσα και η ISO 11940 ρωμανοποίηση του ταϊλανδικού αλφαβήτου. Σε σλαβικές γλώσσες, αντιπροσωπεύει τη συνέχιση του πρωτοσλαβικού μη ουρανικού  (σκούρο L), εκτός από την πολωνική, κασουβική και σορβική, όπου εξελίχθηκε περαιτέρω σε . Στις περισσότερες μη ευρωπαϊκές γλώσσες, αντιπροσωπεύει ένα άφωνο φατνιακό πλευρικό σύμφωνο ή παρόμοιο ήχο.

Σχήμα συμβόλου 

Σε κανονικές γραμματοσειρές, το γράμμα έχει γραμμή περίπου στη μέση του κάθετου στελέχους, διασχίζοντας το σε γωνία μεταξύ 70 ° και 45 °, ποτέ οριζόντια. Σε επισεσυρμένη γραφή και γραμματοσειρές που τη μιμούνται, το κεφαλαίο γράμμα έχει μια οριζόντια πινελιά στη μέση και μοιάζει πολύ με το σύμβολο της λίρας (£). Στην πεζή επισεσυρμένη γραφή, η γραμμή είναι επίσης οριζόντια και τοποθετείται στο πάνω μέρος του γράμματος αντί να περνά από τη μέση του στελέχους, κάτι που δεν θα μπορούσε να διακριθεί από το γράμμα t. Η γραμμή είναι είτε ευθεία είτε ελαφρώς κυματιστή, ανάλογα με το στυλ. Σε αντίθεση με το , το γράμμα  είναι συνήθως γραμμένο χωρίς αισθητό βρόχο στην κορυφή. Τα περισσότερα διαθέσιμα στο κοινό πολύγλωσσα καλλιγραφικά τα τυπογραφικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων και των εμπορικών, διαθέτουν ένα εσφαλμένη σύμβολο για το .

Μια σπάνια παραλλαγή του συμβόλου ł είναι μια ευθεία διπλή ł λιγκατούρα, που χρησιμοποιείται σε λέξεις όπως οι  Jagiełło, Radziwiłł ή Ałłach (αρχαϊκό: Αλλάχ), όπου οι γραμμές στην κορυφή των γραμμάτων ενώνονται σε μία μονή γραμμή.

Πολωνική γλώσσα 
Στην πολωνική γλώσσα, το  χρησιμοποιείται για να διακρίνει το ιστορικά σκούρο (υπερωικό) L από το καθαρό L. Το πολωνικό  ακούγεται το ίδιο με το αγγλικό , όπως στη λέξη water («νερό», εκτός από τους γηραιότερους ομιλητές σε ορισμένες ανατολικές διαλέκτους, όπου εξακολουθεί να ακούγεται υπερωικό).

Το 1440, ο Γιάκουμπ Παρκοσόβιτς πρότεινε ένα γράμμα που μοιάζει με για να αντιπροσωπεύσει το καθαρό L. Για το σκοτεινό L πρότεινε το «l» με μία γραμμή να τέμνει στην αντίθετη κατεύθυνση με τη σύγχρονη έκδοση. Το τελευταίο παρουσιάστηκε το 1514–1515 από τον Στανίσουαφ Ζαμπορόφσκι στο βιβλίο του Orthographia seu modus recte scribendi et legendi Polonicum idioma quam utilissimus. Το L με γραμμή αρχικά αντιπροσώπευε μια υπερωική φατνιακή πλευρική προσέγγιση , μια προφορά που διατηρείται στο ανατολικό τμήμα της Πολωνίας και μεταξύ της πολωνικής μειονότητας στη Λιθουανία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Αυτή η προφορά είναι παρόμοια με το ρωσικό μη ουρανικό (Л) σε γηγενείς λέξεις και γραμματικές μορφές.

Στα σύγχρονα πολωνικά, το Ł προφέρεται συνήθως  (ακριβώς όπως το w στα αγγλικά ως σύμφωνο, όπως στη λέξη wet). Αυτή η προφορά εμφανίστηκε για πρώτη φορά μεταξύ των πολωνικών κατώτερων τάξεων τον 16ο αιώνα. Θεωρήθηκε μία απολίτιστη προφορά από τις ανώτερες τάξεις (οι οποίοι πρόφεραν το  ως ) μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, όταν η διάκριση αυτή σταδιακά άρχισε να εξασθενεί. 

Η μετάβαση από το  σε  στα πολωνικά έχει επηρεάσει όλες τις περιπτώσεις του σκούρου L, ακόμη και αρχικά λέξεων ή σε μεσοδιαστήματα λέξεων, π.χ. το ładny («όμορφο, ωραίο») προφέρεται , το słowo («λέξη») προφέρεται  και το ciało («σώμα») προφέρεται . Το Ł εναλλάσσεται συχνά με το καθαρό L, όπως οι πληθυντικές μορφές των επίθετων και των ρημάτων στον παρελθοντικό χρόνο, που σχετίζονται με αρσενικά προσωπικά ουσιαστικά, π.χ. mały → mali ( → ). Η εναλλαγή είναι επίσης συχνή στην κλίση των ουσιαστικών, π.χ. από ονομαστική σε τοπική, tło → na tle  ( → ).

Το πολωνικό τελικό Ł αντιστοιχεί επίσης συχνά στο ουκρανικό τελικό λέξης  (Βε στα κυριλλικά) και το λευκορωσικό  (Βραχύ ου στα κυριλλικά). Έτσι, το «αυτός έδωσε» είναι «dał» στα πολωνικά, «дав» στα ουκρανικά, «даў» στα λευκορωσικά (όλα προφέρονται ), αλλά «дал»  στα ρωσικά.

Παραδείγματα 
Ιστορικές μορφές:

 Kazimierz Pułaski (IPA: [kaˈʑimjɛʂ puˈwaskʲi], Καζίμιες Πουουάσκι), γνωστός ως Κάσιμιρ Πουλάσκι, Πολωνός στρατιώτης και διοικητής, στρατηγός ταξιαρχίας στο ιππικό του Ηπειρωτικού Στρατού των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της Αμερικανικής Επανάστασης
 Ignacy Łukasiewicz (IPA: [iɡˈnatsɨ wukaˈɕɛvitʂ], Ιγκνάτσι Λουκασιέβιτς), ο εφευρέτης της σύγχρονης λάμπας κηροζίνης
 Jan Łukasiewicz  (IPA: [ˈjan wukaˈɕɛvitʂ], Γιαν Γουκασιέβιτς), ο εφευρέτης της πολωνικής σημειογραφίας
 Wisława Szymborska (IPA: [viˈswava ʂɨmˈbɔrska], Βισουάβα Σιμπόρσκα), Πολωνή ποιήτρια και αποδέκτης του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1996
 Lech Wałęsa (IPA: [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa], Λεχ Βαουένσα), Πολωνός συνδικαλιστής ηγέτης και πρώην Πρόεδρος της Πολωνίας
 Stanisław Lem (IPA: [staˈɲiswaf ˈlɛm], Στανίσουαφ Λεμ), Πολωνός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, φιλοσοφίας και σάτιρας και εκπαιδευμένος γιατρός
 Mieczysław Weinberg (Μιετσίσουαφ Βάινμπεργκ), Σοβιετικός συνθέτης πολωνικής καταγωγής
 Witold Lutosławski (Βίτολντ Λουτοσουάφσκι), Πολωνός συνθέτης
 Wacław Sierpiński (IPA:[ˈvat͡swaf fraɲˈt͡ɕiʂɛk ɕɛrˈpij̃skʲi], Βάτσουαφ Σιερπίνσκι), Πολωνός μαθηματικός

Μερικά παραδείγματα λέξεων με «ł»:

 Władysław (Βουαντίσουαφ)
 Wisła («Βίσουα», Βιστούλας)
 Łódź («Γουτς», Λοτζ)
 Łukasz («Γούκας», Λουκάς)
 Michał («Μίχαου», Μιχάλης)
 Złoty («ζουότι», ζλότι/χρυσό)

Σε περιβάλλοντα όπου το Ł δεν είναι άμεσα διαθέσιμο ως σύμβολο, χρησιμοποιείται το βασικό L. Έτσι, το επώνυμο «Małecki» γράφεται «Malecki» σε μια ξένη χώρα. Ομοίως, η γραμμή παραλείπεται μερικές φορές στο διαδίκτυο, όπως μπορεί να συμβεί με όλα τα γράμματα με διακριτικά. Η αφαίρεση του διακριτικού δεν εμποδίζει την επικοινωνία για τους γηγενείς ομιλητές.

Τη δεκαετία του 1980, όταν ορισμένοι υπολογιστές που ήταν διαθέσιμοι στην Πολωνία δεν διέθεταν πολωνικά διακριτικά, ήταν συνήθης πρακτική να χρησιμοποιείται το σύμβολο της στερλίνας (£) για το Ł. Αυτή η πρακτική έπαυσε μόλις οι υπολογιστές που βασίζονται σε DOS και Mac ήρθαν με μια σελίδα κώδικα για τέτοιους χαρακτήρες.

Άλλες γλώσσες 
Στο λευκορωσικό λατινικό αλφάβητο Łacinka (τόσο στην έκδοση του 1929 όσο και του 1962), το  αντιστοιχεί στοε κυριλλικό  και κανονικά προφέρεται  (σχεδόν ακριβώς όπως στην αγγλική λέξη pull).

Στη γλώσσα Ναβάχο, το  χρησιμοποιείται για άφωνα φατνιακά πλευρικά σύμφωνα , όπως το ουαλικό διπλό L.

Κατά τη σύνταξη του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου για ορισμένες σκανδιναβικές διαλέκτους οι οποίες περιλαμβάνουν την προφορά ενός φωνητικού ανακεκαμμένου  π.χ. στις ανατολικές νορβηγικές διαλέκτους, οι συγγραφείς μπορούν να χρησιμοποιούν το .

Χρήση σε υπολογιστές 
Οι κώδικες σημείων Unicode για το γράμμα είναι U+0142 για το πεζό και U+0141 για το κεφαλαίο. Στο σύστημα στοιχειοθεσίας LaTeX τα  και  μπορούν να στοιχειοθετηθούν με τις εντολές \L{} και \l{}, αντίστοιχα. Οι κώδικες HTML είναι &#0321; και &#0322; για  και  αντίστοιχα.

Litecoin 
Το σύμβολο Ł συσχετίζεται συχνά με το κρυπτονόμισμα Litecoin. Αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη και πιο κοινή ονομασία του Litecoin.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Kreska ukośna στο Polish Diacritics: How to?, από τον Άνταμ Τβάρτνοχ, εκπρόσωπο της πολωνικής χώρας στο ATypI

Φωνητικά σύμβολα μεταγραφής
Πολωνική γλώσσα
Λευκορωσική γλώσσα
Γλώσσα Ναβάχο
Λατινικά γράμματα με διακριτικά
Ειδικά πολωνικά γράμματα