Αποδάσωση και κλιματική αλλαγή

Η αποδάσωση είναι ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στην κλιματική αλλαγή. 

Tα δέντρα, όπως όλα τα πράσινα φυτά, λαμβάνουν διοξείδιο του άνθρακα και απελευθερώνουν οξυγόνο κατά τη φωτοσύνθεση. Τα φυτά πραγματοποιούν επίσης την αντίθετη διαδικασία - γνωστή ως αναπνοή - στην οποία εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα, αλλά γενικά σε μικρότερες ποσότητες από ό,τι παίρνουν κατά τη διάρκεια της φωτοσύνθεσης. Ο πλεονασματικός άνθρακας αποθηκεύεται στα φυτά, βοηθώντας τα να αναπτυχθούν. Όταν τα δέντρα κόβονται και καίγονται ή αφήνονται να σαπίσουν, ο αποθηκευμένος άνθρακας απελευθερώνεται στον αέρα ως διοξείδιο του άνθρακα. Με αυτόν τον τρόπο η αποδάσωση και η υποβάθμιση των δασών συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Με βάση τις πρόσφατες εκτιμήσεις, η αποδάσωση συμβάλλει στο 6–17% των παγκόσμιων ανθρωπογενών εκπομπών CO2 στην ατμόσφαιρα.

Τα δάση απομακρύνονται για να ανοίξουν δρόμο για οποιαδήποτε μακρά λίστα γεωργικών προϊόντων και άλλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Ωστόσο, η πλειονότητα των τροπικών δασών αποψιλώνεται για τέσσερα εμπορεύματα παγκοσμίως: βόειο κρέας, σόγια, φοινικέλαιο και προϊόντα ξύλου. Η παραγωγή βόειου κρέατος ευθύνεται για το 41% της αποδάσωσης, το φοινικέλαιο και η σόγια αντιπροσωπεύουν άλλο 18%, και η υλοτομία για χαρτί και ξύλο ακόμη 13%.

Από την αρχή του 21ου αιώνα, ο πλανήτης χάνει περίπου 50 εκ. στρέμματα δάσους κάθε χρόνο. Σχεδόν όλη η απώλεια συμβαίνει στις τροπικές περιοχές, όπου σχεδόν το ήμισυ του συνόλου της αποδάσωσης συμβαίνει στη Βραζιλία και στην Ινδονησία.

Βασικές αιτίες αποδάσωστης

Παραγωγή βόειου κρέατος 
Η κτηνοτροφία απαιτεί μεγάλες εκτάσεις γης για την εκτροφή κοπαδιών ζώων. Η επέκταση των βοσκοτόπων για την εκτροφή βοοειδών ευθύνεται για το 41% ​​της αποδάσωσης στις τροπικές περιοχές. Αυτό είναι 21 εκ. στρέμματα κάθε χρόνο - περίπου το μισό μέγεθος των Κάτω Χωρών. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αλλαγής χρήσης γης προέρχεται από τη Βραζιλία, και αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο (24%) της αποδάσωσης σε όλες τις τροπικές περιοχές. Αυτό σημαίνει επίσης ότι το μεγαλύτερο μέρος (72%) της αποδάσωσης στη Βραζιλία οφείλεται στην εκτροφή βοοειδών. Σε άλλα μέρη της Λατινικής Αμερικής - όπως η Αργεντινή και η Παραγουάη - τα βοοειδή επίσης αντιπροσωπεύουν σχετικά μεγάλο ποσοστό αποδάσωσης - το 11% του συνόλου. Συμπερασματικά, η περισσότερη αποδάσωση για παραγωγή του βόειου κρέατος συμβαίνει στη Λατινική Αμερική, με ένα άλλο 4% στην Αφρική. Σύμφωνα με την Greenpeace, η βιομηχανία βοοειδών είναι υπεύθυνη για σημαντική ποσότητα εκπομπών μεθανίου, καθώς το 60% όλων των θηλαστικών στη γη είναι βοοειδή.

Σόγια και φοινικέλαιο 
Το φοινικέλαιο και η σόγια έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Κατηγοριοποιούνται ως "ελαιούχοι σπόροι", στους οποίους περιλαμβάνονται μικρότερα προϊόντα όπως ηλίανθος, ελαιοκράμβη και σουσάμι. Προκαλούν το 18% της αποψίλωσης των δασών, κυρίως στην Ινδονησία και στη Μαλαισία. Η σόγια είναι ο πιο κοινός ελαιούχος σπόρος στη Λατινική Αμερική. Σε αντίθεση με ευρεία πεποίθηση για τη χρήση της σόγιας, το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής της χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή ή βιοκαύσιμα. Μόλις το 6% χρησιμοποιείται για άμεση ανθρώπινη τροφή.

Αντιστοίχως, η επέκταση της βιομηχανίας φοινικέλαιου και η αυξημένη ζήτηση οδήγησαν σε μεγαλύτερη αποψίλωση των δασών στις τροπικές περιοχές. Το φοινικέλαιο εξυπηρετεί δύο σκοπούς: βρώσιμη χρήση και χρήση βιοκαυσίμων. Μεταξύ του 2000 και του 2012, η ​​Ινδονησία έχασε πάνω από 15 εκ. στρέμματα δάσους λόγω της επέκτασης της βιομηχανίας φοινικέλαιου. Κι ενώ έχουν καταβληθεί προσπάθειες για τη μείωση του ποσοστού αποδάσωσης στη χώρα, όπως η αυστηρή επιβολή του νόμου, υπάρχει ακόμη περιθώριο για περαιτέρω βελτίωση.

Βιομηχανία ξυλείας 

Ο τέταρτος πιο σημαντικός παράγοντας αποδάσωσης (μετά τα βοοειδή, σόγια και φοινικέλαιο) είναι τα δασοκομικά προϊόντα, στα οποία κυριαρχεί το χαρτί αλλά και ξυλεία, κι έτσι καλύπτουμε σχεδόν τα τρία τέταρτα της συνολικής αποψίλωσης των δασών στον πλανήτη. Σε όλη την Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, τα δασοκομικά προϊόντα προέρχονται κυρίως από διαχειριζόμενα δάση φυτειών που έχουν καθιερωθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ή καλλιεργούνται σε μη δασικές εκτάσεις. Αυτό διαφέρει από τις περισσότερες τροπικές χώρες όπου τα δασικά προϊόντα προέρχονται από την υλοτομία των πρωτογενών τροπικών δασών ή την αντικατάστασή τους με φυτείες. Αυτό καταστρέφει τα τροπικά δάση και αποτελεί σημαντικό παράγοντα αποδάσωσης στην Ινδονησία και σε άλλες χώρες στην Ασία.

Συνολικά συλλέγονται περίπου 40 εκ. στρέμματα ξυλείας κάθε χρόνο. Ο άνθρακας που εκπέμπεται από τη διαδικασία μετατροπής ξυλείας σε προϊόντα ξύλου αντιπροσωπεύει το 15% των εκπομπών άνθρακα στο περιβάλλον. Η αποψίλωση των δασών είναι ένα σοβαρό πρόβλημα για τα τροπικά δάση, δεδομένου ότι φιλοξενούν εκατομμύρια ζώα και μεγάλη βιοποικιλότητα.

Γεωργική επέκταση 
Η μεγαλύτερη αιτία αποδάσωσης είναι η μετατροπή χρήσης της γης, η οποία αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 80%. Τα δάση μετατρέπονται σε φυτείες για καφέ, τσάι, φοινικέλαιο, ρύζι, καουτσούκ και διάφορα άλλα προϊόντα. Η αυξανόμενη ζήτηση για ορισμένα προϊόντα και το διεθνές εμπόριο προκαλούν μετατροπές στα δάση, η οποία τελικά οδηγεί σε διάβρωση του εδάφους, κάτι το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε αύξηση των ιζημάτων σε ποτάμια και ρέματα. Με την πάροδο του χρόνου, η γη που χρησιμοποιείται για γεωργικές δραστηριότητες υποβαθμίζεται, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να προσπαθούν να βρουν νέες παραγωγικές εκτάσεις.

Εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αποδάσωσης 

Κατά την περίοδο 2010-2014, η επέκταση της γεωργικών δραστηριοτήτων και των δενδροφυτειών σε δάση στις τροπικές περιοχές συσχετίστηκε με καθαρές εκπομπές περίπου 2,6 GtCO2 ετησίως (από τα 42 GtCO2 που υπάρχουν συνολικά). Αυτό αντιστοιχεί στο 6,5% των παγκόσμιων εκπομπών CO2. Το διεθνές εμπόριο ήταν υπεύθυνο για περίπου το ένα τρίτο (29%) αυτών των εκπομπών. Οι περισσότερες εκπομπές - 71% - προέρχονταν από τρόφιμα που καταναλώθηκαν στη χώρα παραγωγής τους. Η εγχώρια ζήτηση και όχι το διεθνές εμπόριο ήταν ο κύριος μοχλός της αποδάσωσης.

Η Λατινική Αμερική εξάγει περίπου το 23% των εκπομπών της. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερα από τα τρία τέταρτα παράγονται για προϊόντα που καταναλώνονται στις εγχώριες αγορές. Η περιοχή της Ασίας - κυρίως Ινδονησία και Μαλαισία - εξάγει υψηλότερο μερίδιο, το 44%. Οι εξαγωγές φοινικέλαιου κατευθύνονται προς την Ευρώπη, την Κίνα, την Ινδία, τη Βόρεια Αμερική και τη Μέση Ανατολή. Η αποψίλωση των δασών στην Αφρική οφείλεται κυρίως στους τοπικούς πληθυσμούς και αγορές, με μόλις το 9% των εκπομπών να εξάγονται. Επομένως, επειδή οι περισσότερες εκπομπές καθοδηγούνται από τις εγχώριες αγορές, αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές στις χώρες παραγωγής είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

Παραπομπές 

Αποδάσωση
Κλιματική αλλαγή