Ιωάννης Χαν

Ο Ιωάννης Χαν (John Hane) (1800 - 18 Σεπτεμβρίου 1844, Αθήνα) ήταν Βρετανός στρατιωτικός, αξιωματικός του πυροβολικού και φιλέλληνας, ο οποίος πολέμησε στην ελληνική επανάσταση από το 1821, σε πολλές επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα.

Συντάχθηκε με τους εξεγερμένους Έλληνες το 1821, και έγινε φίλος με τον Φρανκ Χέιστιγκς κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Ναυπλίου. Όταν ο Χέιστινγκς δημιούργησε το δικό του σώμα, στρατολόγησε τον Χάνε ο οποίος στη συνέχεια πολεμούσε δίπλα του : στην Κρήτη το 1823 και έπειτα στο ατμόπλοιο Καρτερία : στον Πειραιά το Φεβρουάριο του 1827, στον Ωρωπό και μετά τον Βόλο την άνοιξη του ίδιου έτους. Το  Σεπτέμβριο του 1827 πήρε μέρος στην καταστροφή του οθωμανικού στόλου στον κόλπο της Άμφισσας που ελέγχει τον Κόλπο της Κορίνθου. Στο τέλος του έτους, ο Χαν, που ήταν ακόμα στην Καρτερία, συμμετείχε σε επιχειρήσεις για την ανάκτηση του Μεσολογγίου και στη συνέχεια διοίκησε ένα φρούριο στην Κρήτη στις αρχές του 1828.

Μετά την ανακήρυξη της Ανεξαρτησίας, ο Ιωάννης Χαν παρέμεινε στην Ελλάδα και έγινε συνταγματάρχης του ελληνικού στρατού. Απολύθηκε το 1842.

Βιογραφία

Στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων 
Στο τέλος του 1821, ο Χαν, τότε λοχαγός στο πυροβολικό του στρατού του Βασιλείου του Ανοβέρου, έφτασε στην Ελλάδα για να συμμετάσχει, μαζί με τους Έλληνες, στον πόλεμο της ανεξαρτησίας ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία  .

Ο Χαν συμμετείχε στην πολιορκία του Ναυπλίου. Για τους επαναστατημένους Έλληνες, ο έλεγχος της Πελοποννήσου, περιλάμβανε τη κατάληψη των κύριων λιμένων που ελέγχονται από φρούρια : Πάτρα, Κόρινθος, Ναύπλιο, Μονεμβασιά, Κορώνη, Μεθώνη και τέλος τα δύο οχυρά του Ναβαρίνου . Μόλις καταλαμβανόταν αυτά τα μέρη, η μόνη διαδρομή εισόδου θα ήταν ο Ισθμός της Κορίνθου, ο οποίος ήταν πιο εύκολο να ελεγχθεί  . Η πολιορκία του Ναυπλίου διήρκεσε επομένως από την άνοιξη του 1821. Ο Χουρσίτ Πασάς, Οθωμανός κυβερνήτης της Πελοποννήσου, στάλθηκε στην Ήπειρο για να καταστείλει την εξέγερση του Αλή Πασά. Την άνοιξη του 1822, μετά την ήττα και το θάνατό του, ο Χουρσίτ Πασάς συγκέντρωσε στρατό για να ανακτήσει την Πελοπόννησο που είχε πέσει σχεδόν όλη στα χέρια των Ελλήνων επαναστατών. Η εντολή ανατέθηκε στον Δράμαλη. Στόχοι του ήταν να ξανακερδίσει την ακρόπολη της Κορίνθου, την Ακροκόρινθο, να καταλάβει το Άργος και στη συνέχεια να βοηθήσει τους πολιορκημένους στο Ναύπλιο στέλνοντάς τους πυρομαχικά και προμήθειες  .

Υπό τις διαταγές του Χέιστινγκς 
Έχοντας αρχίσει διαπραγματεύσεις με την τουρκική φρουρά του Ναυπλίου πριν από την άφιξη του Δράμαλη, οι Έλληνες είχαν καταλάβει το μικρό φρούριο που βρίσκεται στο νησάκι στον κόλπο του Ναυπλίου, το Μπούρτζι. Οι διαπραγματεύσεις  διακόπηκαν από την άφιξη των οθωμανικών ενισχύσεων, ενώ μάχες πυροβολικού έλαβαν χώρα μεταξύ των ακτών του Ναυπλίου και του Μπούρντζι ; Ο Χαν συμμετείχε στην υπεράσπιση του μικρού φρουρίου. Εκεί έγινε φίλος με έναν άλλο φιλέλληνα, έναν αξιωματικό του ναυτικού, έναν ειδικό σαν αυτόν στο πυροβολικό : τον Φρανκ Χέιστιγκς . Μετά την αναχώρηση του Δράμαλη τον Αύγουστο και την ήττα του στο Δερβενάκι, στο δρόμο προς την Κόρινθο, οι εχθροπραξίες μεταξύ του φρουρίου και της πόλης σταμάτησαν. Φοβούμενοι ότι θα ζητούσαν μερίδιο από την αναμενόμενη λεία, η φρουρά του φρουρίου ζήτησε από τους Φιλλέληνες να φύγουν, κάτι που έκαναν  . Την 20η Σεπτεμβρίου, ωστόσο, οι εχθροπραξίες ξανάρχισαν στα τέλη Σεπτεμβρίου, όταν ο οθωμανικός στόλος έφτασε για να προμηθεύσει την πόλη από την Πάτρα. Η φρουρά είχε φύγει από το Μπούρτζι και ο Χαν, ο οποίος επέστρεψε λίγο πριν, και δύο Έλληνες, ήταν για λίγες μέρες οι μόνοι κάτοικοι του φρουρίου, προτού ενισχυθούν από τους Ίωνες και τους Χειμαριώτες  Ο οθωμανικός στόλος που δεν τολμούσε να αντιμετωπίσει τους Έλληνες άμεσα και έφυγε χωρίς να προμηθεύσει την πόλη, κατέληξε να συνθηκολογήσει στο τέλος του Δεκεμβρίου 1822.

Ο Χέιστινγκς, από πλούσια οικογένεια, στη συνέχεια στρατολόγησε το δικό του στρατό, περίπου πενήντα ανδρών, τους οποίους εξόπλισε με δικά του έξοδα. Μίσθωσε εκεί τον Χάν, ο οποίος υπηρέτησε υπό τις διαταγές του. Πραγματοποίησαν την εκστρατεία της Κρήτης του 1823 , υπό τις διαταγές του Εμμανουήλ Τομπάζη, ο οποίος διορίστηκε κυβερνήτης της Κρήτης από την ελληνική κυβέρνηση στις 23 Απριλίου 1823. Το νησί τότε εξεγέρθηκε, αλλά εξακολουθούσε να ελέγχεται από τους Οθωμανούς. Ως εκ τούτου, ο Τομπάζης δημιούργησε μια εκστρατευτική δύναμη για να βοηθήσει τους Κρήτες αντάρτες. Συγκέντρωσε 1.200 άντρες, μεταξύ των οποίων και ο Χέιστινγκς, λοχαγός του πυροβολικού. Η δύναμη αποβιβάστηκε στις 22 Μαΐου κοντά στο χωριό Δραπανιάς για να βοηθήσει τους Έλληνες που πολιορκούσαν το Καστέλι  . Η πόλη παραδόθηκε γρήγορα. Η στρατιωτική μονάδα που είχε αυξηθεί σε 5.500 άντρες, στη συνέχεια προχώρησε στις δυτικές επαρχίες, με απώτερο στόχο τα Χανιά που δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί δεν είχε αρκετές δυνάμεις. Το φθινόπωρο, ένας πυρετός ανάγκασε τον Χέιστινγκς να εγκαταλείψει την Κρήτη. Η αποστολή ήταν τελικά αποτυχημένη και ο Τομπάζης έφυγε από την Κρήτη στο τέλος του Απριλίου του 1824.

Το 1825 και το 1826, ένας αριθμός φιλελλήνων που πολέμησαν στην Ελλάδα, επέστρεψε στη Δυτική Ευρώπη. Πήγαν να προσπαθήσουν να στρατολογήσουν νέους μαχητές ή να αναζητήσουν εξοπλισμό. Ο Ιωάννης Χαν ήταν ανάμεσά τους . Ο Χέιστινγκς, στο μεταξύ, αγόρασε και εξόπλισε την πρώτη κορβέτα ατμού στη Μεσόγειο : την Perseverance, την οποία μετονόμασε σε Καρτερία στα ελληνικά . Το πλήρωμα αποτελούνταν από Βρετανούς, Σουηδούς και Έλληνες. Ανάμεσά τους ήταν ο Σκωτσέζος Τζορτζ Φίνλεϊ και ο Ιωάννης Χαν, υποδιοικητής, που ήταν υπεύθυνος των εξοπλισμών . Το πλοίο ήταν εξοπλισμένο, μεταξύ άλλων, με σύστημα πυροδότησης καυτών βλημάτων. Πράγματι, δεδομένου ότι τροχούς για την μετακίνησή του άφηνε μικρό χώρο στις πλευρές για να εγκατασταθούν περισσότερα κανόνια. Αντικαταστάθηκε, λοιπόν το πλήθος των κανονιών με λιγότερα, αλλά ισχυρότερα. Εγκαταστάθηκαν τεράστια κανόνια : ένα 32 λιβρών μπροστά και πίσω και ένα από 68 λιβρών σε κάθε πλευρά . Η ευελιξία του πλοίου του επέτρεπε να περιστραφεί γύρω από τον εαυτό του, πυροβολώντας με κάθε κανόνι εναλλάξ. Οι κάμινοι κατέστησαν δυνατή την πυροδότηση καυτών βλημάτων από τα κανόνια που έπλητταν τα εχθρικά πλοία, σαν να ήταν πυρπολικά .

Στα τέλη του 1826, ο Ιωάννης Χαν συναντήθηκε στο Ναύπλιο με τον Άγγλο φιλέλληνα Τόμας Γουίτκομπ, έναν πυροβολητή που είχε υπηρετήσει στην Ινδία. Ο τελευταίος επρόκειτο να επιστρέψει στην Αγγλία όταν ο Χαν τον έπεισε να μείνει και να συμμετάσχει στις μάχες για την Αθήνα . Ο Γουίτκομπ έδωσε ακόμη και τα χρήματα για να αγοράσουν κανόνια, σφαίρες και μπαρούτι. Για εννέα ημέρες, ο Χαν και ο Γουίτκομπ βοήθησαν να μεταφέρουν όλο αυτό το φορτίο στην Καρτερία. Στις 29 Ιανουαρίου 1827, έφυγαν για τη Σαλαμίνα. 

Μαζί με την Καρτερία και τον Χέιστινγκς, ο Χαν συμμετείχε στις μάχες του Πειραιά τον Φεβρουάριο του 1827, Ωρωπός τότε Βόλος την άνοιξη του ίδιου έτους, στον Ωρωπό και στο Βόλο. Το Σεπτέμβριο του 1827 καταστράφηκε ο οθωμανικός στόλος στον κόλπο της Άμφισσας.

Στο τέλος του έτους, ο Χέιστινγκς αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη μοίρα του για να ανακτήσει το Μεσολόγγι. Αρχικά έπρεπε να καταλάβει τα οχυρά που ήταν χτισμένα στα διάφορα νησάκια που περικλείουν τον κόλπο. Η πόλη είναι στην πραγματικότητα χτισμένη στο τέλος ενός ρηχού κόλπου και ως εκ τούτου είναι δύσκολη η πρόσβαση για πλοία με μεγάλο βύθισμα. Απέχει από τη θάλασσα 7 χλμ. διαχωριζόμενη από αυτήν με μια ελώδη περιοχή, τη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου. Η είσοδος στον κόλπο ελέγχεται από τα νησάκια Βασιλίδη, Δαλμά και Ανατολικό στα οποία χτίστηκαν φρούρια. Στις 22 Δεκεμβρίου 1827 η Καρτερία επιτέθηκε στο Βασιλίδη, αλλά κανένα από τα διακόσια βλήματά της δεν το χτύπησε. Το νησάκι περιβάλλεται από αβαθή το βάθος δεν υπερβαίνει το ένα μέτρο για πάνω από ένα ναυτικό μίλι. Το φρούριο ήταν μόλις δύο μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας . Στις 29 Δεκεμβρίου, ένα βλήμα έπληξε τον στόχο του και πυροδότησε το απόθεμα μπαρουτιού του φρουρίου. Ο Χέιστινγκς διέταξε την επίθεση της υπόλοιπης μοίρας του. Τα στρατεύματα αποβιβάστηκαν με επικεφαλής τον λοχαγό Χαν. Πήραν το φρούριο χωρίς ούτε έναν πυροβολισμό, δεδομένου ότι οι υπερασπιστές του είχαν πλήρως αποπροσανατολιστεί από την έκρηξη .

Το τέλος του πολέμου της ανεξαρτησίας 
Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο, ο Χαν συμμετείχε σε μια επιχείρηση στην Κρήτη με σκοπό να καταστρέψει την κοινότητα των Ελλήνων πειρατών που είχαν εγκατασταθεί στο νησί της Γραμβούσας . Ο πειρατικός στολίσκος καταστράφηκε από μια αγγλο-γαλλική μοίρα στα τέλη Ιανουαρίου, και το φρούριο καταλήφθηκε από τακτικά στρατεύματα πιστά στην ελληνική κεντρική κυβέρνηση, υπό την ηγεσία ενός φιλέλληνα, του Ταγματάρχη Ουρκάρτ (Urquhart) και Γάλλων και Άγγλων ναυτικών. Ο Χαν αντικατέστησε τον τελευταίο ως διοικητή την φρουράς μετά το θάνατό του στην κατάρρευση του σπιτιού του στις Μαρτίου . Παρέδωσε έτσι τη Γραμβούσα στα ελληνικά στρατεύματα που προσπαθούσαν για μια νέα εξέγερση στην Κρήτη υπό την ηγεσία του Χατζημιχάλη Νταλιάνη, μέχρι την τελική παράδοσή τους στις 5 Ιουνίου 1828.

Θάνατος του Χέιστινγκς 
Τον Μάιο του 1828, κατά την προσπάθεια αποβίβασης  στο Ανατολικό, ο Χέιστινγκς τραυματίστηκε θανάσιμα. Πριν φύγει από τη Μεγάλη Βρετανία, στις 25 Σεπτεμβρίου 1825, είχε κάνει μια διαθήκη. Έξι μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1826, πάνω στην Καρτερία, έγραψε νέα διαθήκη, στην οποία ο Χαν είχε οριστεί εκτελεστής. Η μητέρα και ο αδελφός του Χέιστινγκς αμφισβήτησαν τη δεύτερη διαθήκη και κέρδισαν. Η δίκη συνεχίστηκε και μόνο τον Μάρτιο του 1833 η βρετανική δικαιοσύνη αποφάσισε υπέρ του Χαν  .

Συνταγματάρχης στον ελληνικό στρατό 
Μετά τον Ελληνικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, ο Ιωάννης Χαν παρέμεινε στην Ελλάδα. Έγινε συνταγματάρχης του ελληνικού στρατού . Απολύθηκε το 1842 αφού έχασε την εύνοια του Βασιλιά Όθωνα  . Εκείνη τη χρονιά ο βασιλιάς έθεσε μεγάλο αριθμό βετεράνων του Πολέμου της Ανεξαρτησίας σε μισό μισθό. Ο Χαν, Βρετανός και ευνοϊκά διατεθειμένος προς τη θέσπιση συντάγματος δεν μπορούσε παρά να έρχεται σε αντίθεση με την αυταρχική κυβέρνηση του βασιλιά . Ωστόσο, παρέμεινε μόνιμα στην Ελλάδα  όπου παντρεύτηκε και είχε τρία παιδιά. Μετά το πραξικόπημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 και τη διακήρυξη του συντάγματος, ο Βρετανός πρέσβης, Σερ Έντμουντ Λάιονς, μετά από αίτημα του Φίνλευ, παρενέβη στον Πρωθυπουργό Αλέξανδρο Μαυροκόρδατο για να βελτιώσει τα οικονομικά του Χαν. Οι υποσχέσεις δεν τηρήθηκαν και ο Ιωάννης Χαν πέθανε στις 18 Σεπτεμβρίου 1844.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
  An Index of events in the military history of the greek nation., Hellenic Army General Staff, Army History Directorate, Athènes, 1998. 
  Anonyme, « Biographical Sketch of Frank Abney Hastings », Blackwood's Edinburgh Magazine, vol. LVIII, no. CCCLX Οκτώβριος 1845, σύνδεσμος.
  David Brewer, The Greek War of Independence. The Struggle for Freedom from Ottoman Oppression and the Birth of the Modern Greek Nation., The Overlook Press, New York, 2001. 
 Wladimir Brunet de Presle et Alexandre Blanchet, Grèce depuis la conquête romaine jusqu’à nos jours., Firmin Didot, 1860.
  C. W. J. Eliot, « Gennadeion Notes v. The Journal of Thomas Whitcombe, Philhellene », Hesperia Supplements, Vol. 19, Studies in Attic Epigraphy, History and Topography. Presented to Eugene Vanderpool, 1982.
  Sir Lancelot Shadwell, Reports of the Cases Decided in the High Court of Chancery by the Right Hon. Sir Lancelot Shadwell, Vice-Chancellor of England, vol. 1, 1833-1834, Londres, J et W.T. Clarke, 1836. σύνδεσμος
  C. M. Woodhouse, The Philhellenes., Hodder et Stoughton, Londres, 1969.  
  Thomas Douglas Whitcombe (Charles William James Eliot éditeur), Campaign of the Falieri and Piraeus in the Year 1827, Or, Journal of a volunteer., Gennadion, Athènes, 1992.

Βρετανοί στρατιωτικοί
Φιλέλληνες
Αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού