Γιοϊτσίρο Νάμπου

Ο Γιοϊτσίρο Νάμπου (ιαπων. 南部 陽一郎, Nanbu Yōichirō, αγγλ. Yoichiro Nambu, 18 Ιανουαρίου 1921 – 5 Ιουλίου 2015) ήταν Ιαπωνο-Αμερικανός φυσικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Γνωστός για τις συνεισφορές του στη θεωρητική φυσική, ο Γιοϊτσίρο μοιράσθηκε με τους επίσης Ιάπωνες Μακότο Κομπαγιάσι και Τοσιχίντε Μασκάβα το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2008 για την ανακάλυψη (1960) του μηχανισμού της αυθόρμητης θραύσεως συμμετρίας στην υποατομική φυσική, που αρχικώς συνειδητοποιήθηκε για τη συμμετρία δεξιού-αριστερού στην ισχυρή αλληλεπίδραση και αργότερα στην ηλεκτρασθενή αλληλεπίδραση και στον μηχανισμό Χιγκς. Προβλέφτηκε έτσι η ύπαρξη τουλάχιστον τριών οικογενειών κουάρκ στη φύση.

Σπουδές και σταδιοδρομία
Ο Γιοϊτσίρο Νάμπου γεννήθηκε στο Τόκιο και πήγε αποκλειστικά σε δημόσια σχολεία. Εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο, όπου σπούδασε φυσική και πήρε πτυχίο το 1942 και διδακτορικό το 1952, ενώ είχε ήδη διορισθεί σε θέση αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της πόλης της Οσάκα. Το επόμενο έτος, σε ηλικία μόλις 29 ετών, έγινε καθηγητής α΄ βαθμίδας.

Το 1952 προσκλήθηκε από το Ινστιτούτο Προχωρημένων Μελετών του Πρίνστον στις ΗΠΑ. Από εκεί μετακλήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου το 1954, όπου έγινε καθηγητής το 1958. Το 1970 έγινε πολίτης των ΗΠΑ.

Ερευνητικό έργο
 
Ο Νάμπου πρότεινε την «αλλαγή χρώματος» της κβαντικής χρωματοδυναμικής, έχοντας εργασθεί παλαιότερα στην αυθόρμητη θραύση συμμετρίας στη σωματιδιακή φυσική και έχοντας ανακαλύψει πως το πρότυπο δυαδικού συντονισμού θα μπορούσε να ερμηνευθεί από μία κβαντομηχανική θεωρία των χορδών. Ο Νάμπου θεωρείται ως ένας από τους θεμελιωτές της θεωρίας των χορδών. Η δράση Νάμπου-Γκότο στη θεωρία των χορδών ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του Νάμπου και του Τετσούο Γκότο. Επίσης, τα μποζόνια μηδενικής μάζας που προκύπτουν σε θεωρίες πεδίου με αυθόρμητη θραύση συμμετρίας αναφέρονται κάποιες φορές ως «μποζόνια Νάμπου-Γκόλντστον».

Θάνατος
Ο Νάμπου απεβίωσε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 94 ετών στην Οσάκα. Η κηδεία του και τα μνημόσυνά του έγιναν σε στενό οικογενειακό κύκλο.

Τιμητικές διακρίσεις
Ο Γιοϊτσίρο Νάμπου τιμήθηκε με αρκετά βραβεία, παράσημα και άλλες διακρίσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του. Μερικά από αυτά είναι: Το Βραβείο Μαθηματικής Φυσικής Ντάνι Χάινεμαν (1970), το «Βραβείο στη μνήμη του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» (1977), το ιαπωνικό Τάγμα του Πολιτισμού (1978), το Εθνικό Μετάλλιο Επιστήμης των ΗΠΑ (1982), το Μετάλλιο Μαξ Πλανκ (1985), το Βραβείο Ντιράκ του ICTP (1986), το Βραβείο Σακουράι της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας (1994), το Βραβείο Βολφ Φυσικής (1994/1995) και το «Μετάλλιο Βενιαμίν Φραγκλίνου» του Ινστιτούτο Φραγκλίνου της Φιλαδέλφειας (2005). Τέλος τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής του 2008 «για την ανακάλυψη του μηχανισμού της αυθόρμητης θραύσεως συμμετρία στην υποατομική φυσική». Συγκεκριμένα, ο Νάμπου πήρε το ήμισυ του Βραβείου, ενώ οι άλλοι δύο επιστήμονες στους οποίους απονεμήθηκε, μοιράσθηκαν μεταξύ τους το άλλο μισό.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Το «προφίλ» του Νάμπου στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Σικάγου

Ιάπωνες φυσικοί
Αμερικανοί φυσικοί
Θεωρητικοί των χορδών
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου του Τόκιο
Βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής
Ιάπωνες νομπελίστες
Αμερικανοί νομπελίστες
Πυρηνικοί φυσικοί