Γιάροσλαβ Χεϋρόφσκυ

Ο Γιάροσλαβ Χεϋρόφσκυ (τσεχικά: Jaroslav Heyrovský, 20 Δεκεμβρίου 1890 – 27 Μαρτίου 1967) ήταν Τσέχος-Τσεχοσλοβάκος χημικός και εφευρέτης. Επινόησε την πολαρογραφική μέθοδο χημικής αναλύσεως, για την οποία βραβεύθηκε με το Νόμπελ Χημείας το 1959. Θεωρείται γενικότερα «πατέρας» των ηλεκτροαναλυτικών μεθόδων στη χημεία. Το κυρίως πεδίο εργασίας του ήταν πάντως η πολαρογραφία.

Βίος και έργο

Ο Γιάροσλαβ Χεϋρόφσκυ γεννήθηκε στην Πράγα και ήταν το πέμπτο τέκνο του Λέοπολντ Χεϋρόφσκυ, καθηγητή του Ρωμαϊκού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου, και της συζύγου του Κλάρας, το γένος Χανλ φον Κίρχτρεου (Hanl von Kirchtreu). Ο Γιάροσλαβ άρχισε το 1909 να σπουδάζει χημεία, φυσική και μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου, για να συνεχίσει από το επόμενο έτος τις σπουδές του στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο Λονδίνου, όπου είχε καθηγητές τους σερ Ουίλιαμ Ράμσεϊ (ήδη κάτοχο Βραβείου Νόμπελ), W. McC. Lewis και Φρέντερικ Ντόναν. Παίρνοντας το πτυχίο του το 1913, ο Χεϋρόφσκυ είχε ήδη δείξει την προτίμησή του να συνεργάζεται με τον καθηγητή Ντόναν στην ηλεκτροχημεία.

Ακολούθησε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, οπότε ο Χεϋρόφσκυ υπηρέτησε σε ένα στρατιωτικό νοσοκομείο ως διανομέας φαρμάκων και ακτινολόγος, γεγονός που του επέτρεψε να συνεχίσει τις σπουδές του και να πάρει το διδακτορικό του στην Πράγα το 1918 και D.Sc. από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου το 1921.

Ο Χεϋρόφσκυ άρχισε τη σταδιοδρομία του ως επιμελητής κοντά στον καθηγητή Μπ. Μπράουνερ στο Ινστιτούτο Αναλυτικής Χημείας του Πανεπιστημίου του Καρόλου. Προάχθηκε σε αναπληρωτή καθηγητή το 1922 και το 1926 έγινε ο πρώτος στην ιστορία του ιδρύματος Καθηγητής της Φυσικοχημείας.

Η επινόηση της πολαρογραφικής μεθόδου από τον Χεϋρόφσκυ έγινε ήδη από το 1922, οπότε επικεντρώθηκε σε όλη τη σταδιοδρομία του στην ανάπτυξη αυτού του νέου κλάδου της ηλεκτροχημείας. Δημιούργησε μια «σχολή» πολαρογράφων στο πανεπιστήμιο και ο ίδιος παρέμεινε στην πρωτοπορία της πολαρογραφικής έρευνας. Το 1950 διορίσθηκε διευθυντής του νέου Πολαρογραφικού Ινστιτούτου, που από το 1952 ενσωματώθηκε στην Τσεχοσλοβακική Ακαδημία Επιστημών.

Ο Γιάροσλαβ Χεϋρόφσκυ ήταν έγγαμος από το 1926 με τη Μαρία Κοράνοβα, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, τη Γίτκα και τον Μιχαήλ. Ο Χεϋρόφσκυ πέθανε σε ηλικία 76 ετών στην Πράγα και τάφηκε στο Κοιμητήριο του Βίσεχραντ, όπου αναπαύονται οι σοροί των επιφανών Τσέχων.

Τιμητικές διακρίσεις

Πολλά πανεπιστήμια και ακαδημίες ανά τον κόσμο έχουν τιμήσει τον Γιάροσλαβ Χεϋρόφσκυ. Εκλέχθηκε εταίρος του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου ήδη από το 1927. Ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του Πολυτεχνείου της Δρέσδης το 1955, του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας το 1956, του Πανεπιστημίου της Μασσαλίας το 1959 και του Πανεπιστημίου των Παρισίων το 1960. Το 1933 έγινε τιμητικά μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, το 1955 της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών και της Ινδικής Ακαδημίας Επιστημών, το 1962 της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών, το 1956 της Γερμανικής Ακαδημίας Φυσικών Επιστημόνων (Λεοπολντίνα στο Χάλε-Ζάαλε), το 1962 αντεπιστέλλον μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Επιστημών της Δανίας, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Φυσικής από το 1951 έως το 1957, πρόεδρος και πρώτο επίτιμο μέλος της Πολαρογραφικής Εταιρείας του Λονδίνου, επίτιμο μέλος της Πολαρογραφικής Εταιρείας της Ιαπωνίας, και επίτιμο μέλος των χημικών ενώσεων της Τσεχοσλοβακίας, της Αυστρίας, της Πολωνίας, της Αγγλίας και της Ινδίας. Το 1965 τέλος εκλέχθηκε ξένος εταίρος (ForMemRS) της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου.

Στην Τσεχοσλοβακία ο Χεϋρόφσκυ τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Α΄ Τάξεως το 1951 και με το παράσημο του Τάγματος της Τσεχοσλοβακικής Δημοκρατίας το 1955.

Προσκλήθηκε για διαλέξεις με θέμα την πολαρογραφία στις ΗΠΑ το 1933, στη Σοβιετική Ένωση το 1934, στην Αγγλία το 1946, στη Σουηδία το 1947, στην Κίνα το 1958 και στην Αίγυπτο το 1960 και το 1961.

Ονομάσθηκαν προς τιμή του 
 Ο αστεροειδής 3069 Χεϋρόφσκυ (Heyrovsky), που ανακαλύφθηκε το 1982.
 Ο κρατήρας Χεϋρόφσκυ (Heyrovský) στην αόρατη από τη Γη πλευρά της Σελήνης.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Βιογραφία
 Ο Χεϋρόφσκυ στον ιστότοπο των Βραβείων Nobel 

Τσέχοι χημικοί
Βραβευμένοι με Νόμπελ Χημείας
Τσέχοι νομπελίστες