Κοσταντίν Κριστοφορίδη

Ο Κωνσταντίνος Νέλκος (22 Μαΐου 1827 - 7 Μαρτίου 1895), γνωστός ως Κωνσταντίνος Χριστοφορίδης,  ήταν Αλβανός μεταφραστής και λόγιος. Είναι κυρίως γνωστός για την μετάφραση της Καινής Διαθήκης για πρώτη φορά στην αλβανική γκεγκική διάλεκτο το 1872. Έδωσε επίσης μία μετάφραση στην τοσκική αλβανική διάλεκτο το 1879 βελτιώνοντας έτσι την τοσκική έκδοση 1824 του Γρηγορίου Αργυροκαστρίτη. Παρέχοντας μετάφραση και στις δύο διαλέκτους, έθεσε τη βάση για την ενοποίηση και των δύο διαλέκτων σε μία εθνική γλώσσα.

Ζωή 

Γεννήθηκε στο Ελμπασάν και από το 1847 σπούδασε στην ελληνική Ζωσιμαία Σχολή στα Γιάννενα (σύγχρονα Ιωάννινα), όπου έγινε φίλος με τον Γιόχαν Γκέοργκ φον Χαν, βοηθώντας τον να μάθει αλβανικά και να γράψει ένα γερμανο-αλβανικό λεξικό.  Το 1856 ή το 1857 προσχώρησε σε μία Προτεσταντική εκκλησία στη Σμύρνη. Μετά τη μεταστροφή του στον Προτεσταντισμό και έγινε ο πρώτος γνωστός Αλβανός Προτεστάντης.

Πήγε στην Κωνσταντινούπολη το 1857 και συνέταξε μνημόνιο για την αλβανική γλώσσα. Έμεινε στη Μάλτα μέχρι το 1860 σε ένα προτεσταντικό σεμινάριο, ολοκληρώνοντας τη μετάφραση της Καινής Διαθήκης στις διαλέκτους Τοσκ και Γκεγκ. Βοηθήθηκε από τον Νικόλα Σερέκι από τη Σκόδρα με την έκδοση Γκεγκ της Διαθήκης. Ο Νικόλα Σερέκι ήταν επίσης ο υποστηρικτής της χρήσης του λατινικού αλφαβήτου, το οποίο είχε ήδη χρησιμοποιηθεί από τους πρώτους συγγραφείς της αλβανικής λογοτεχνίας και ο Χριστοφορίδης αγκάλιασε την ιδέα ενός λατινικού αλφαβήτου.

Πήγε στην Τύνιδα, όπου δούλευε ως δάσκαλος μέχρι το 1865, όταν ένας εκπρόσωπος της Βρετανικής και Ξένης Βιβλικής Εταιρείας του ανέθεσε να εργαστεί για την εταιρεία για την παραγωγή μεταφράσεων της Βίβλου στα Αλβανικά.   Δημοσίευσε το 1866 την πρώτη γκεγκική μετάφραση από τα τέσσερα Ευαγγέλια και τις Πράξεις των Αποστόλων. Για τα πολλά επόμενα χρόνια, συνέχισε το έργο του, δημοσιεύοντας στις διάλεκτους Τοσκ και Γκεγκ, τους Ψαλμούς (1868, 1869), την Καινή Διαθήκη (1879, 1869), τα βιβλία Γένεση και Έξοδος (τοσκ, 1880), Δευτερονόμιο (τοσκ, 1882), Οι Παροιμίες και το Βιβλίο του Ησαΐα (τοσκ, 1884).

Ο Χριστοφορίδης έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής για την Προστασία των Αλβανικών Δικαιωμάτων (ιδρύθηκε το 1877), η οποία ήταν μια ομάδα Αλβανών διανοούμενων με έδρα την Κωνσταντινούπολη, που υποστήριζαν την εδαφική ακεραιότητα και ενότητα των κατοικημένων περιοχών της Αλβανίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης ανατολικής κρίσης, ο Κριστοφορίδη επέκρινε ορισμένους σημαντικούς εκπροσώπους της Ένωσης του Πρίζρεν και θεώρησε ότι οι ενέργειές τους βασίζονταν σε προσωπικό συμφέρον, στη διατήρηση της εξουσίας του σουλτάνου και στην «Μουσουλμανική κυριαρχία» αντί για το εθνικό συμφέρον. 

Θεώρησε την ανάπτυξη της αλβανικής γλώσσας σημαντική για τη διατήρηση του αλβανικού λαού και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη μελέτη και την καταγραφή της γλώσσας ταξιδεύοντας σε όλη την Αλβανία για τη συλλογή υλικού.  Το αποτέλεσμα αυτών των προσπαθειών ήταν το σημαντικότερο έργο του, το «Λεξικό της Αλβανικής Γλώσσης» που δημοσιεύθηκε   στην Αθήνα, Ελλάδα, το 1904, 25 χρόνια αφού το συνέταξε και αφού είχε ήδη πεθάνει. Ήταν γραμμένο ελληνικά.

Γνώριζε Αλβανικά (και τις δύο διαλέκτους της: τοσκικά και γκεγκικά), Ελληνικά, Λατινικά, Εβραϊκά, Αγγλικά, Ιταλικά, Τουρκικά, Βουλγαρικά, Αραβικά, Γαλλικά και Γερμανικά.

Εργα 

 Istoria e shkronjësë shënjtëruarë. (1872)
  Lexikon tēs albanikēs glōssēs (https://www.openbook.gr/lexikon-tis-alvanikis-glossis/)
  Grammatikē tēs albanikēs glössēs kata tēn toskikēn dialekton (1882)
 Abetare. (ABC-Primer, Gheg 1867, Tosk 1868)

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Akademia e Shkencave e Shqipërisë (2008) (στα Αλβανικά ), Fjalor Enciklopedik Shqiptar 2 (Αλβανική εγκυκλοπαίδεια), Τίρανα ,
 Mann, Stuart: Αλβανική λογοτεχνία: Ένα περίγραμμα πεζογραφίας, ποίησης και δράματος, Λονδίνο 1955.
 Gawrych, George W .: The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913, Νέα Υόρκη 2006.
 9789989582684

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Η Καινή Διαθήκη του Χριστοφορίδη (δημοσίευση του 1872 στο gheg Albanian)
 Η Καινή Διαθήκη του Χριστοφορίδη (δημοσίευση του 1872 στα αλβανικά )
 Genesis, μετάφραση του Χριστοφορίδη (δημοσίευση του 1889 στα αλβανικά )
 Kostandin Kristoforidhi e la biblia Albanese . Σε: Μπέσα . Αρ. 193, Jg. 2007. Σ. 2–7

Μεταφραστές του 19ου αιώνα
Απόφοιτοι της Ζωσιμαίας Σχολής
Αλβανοί συγγραφείς
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις