Ρωσικός κινηματογράφος

Ο Ρωσικός Κινηματογράφος ξεκίνησε κατά την περίοδο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, όπου αναπτύχθηκε ευρέως στη Σοβιετική Ένωση και παρέμενε διεθνώς αναγνωρισμένος. Τον 21ο αιώνα, ο ρωσικός κινηματογράφος απέκτησε παγκόσμια φήμη με επιτυχίες όπως Σπίτι των τρελών (2002), Οι φύλακες της νύχτας (2004) και Αδερφός (1997). Από τα πιο σημαντικά φεστιβάλ θεωρείται το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μόσχας που ξεκίνησε στη Μόσχα το 1935. Επίσης το Βραβείο Νίκα είναι το κύριο ετήσιο κινηματογραφικό βραβείο της Ρωσίας.

Κινηματογράφος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας

 
Οι πρώτες ταινίες που εμφανίστηκαν στη Ρωσική Αυτοκρατορία παρουσιάστηκαν από τους αδελφούς Λυμιέρ, οι οποίοι πρόβαλαν τις ταινίες τους στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη τον Μάιο του 1896. Τον ίδιο μήνα, ο καμεραμάν των Λυμιέρ, Καμίλ Σερφ, έκανε την πρώτη ταινία του στη Ρωσία, καταγράφοντας τη στέψη του Νικολάου Β' στο Κρεμλίνο.

Ο Αλεξάντρ Ντρανκόφ γύρισε την πρώτη ρωσική αφηγηματική ταινία Στένκα Ράζιν, βασισμένη σε γεγονότα που αφηγείται ένα δημοφιλές λαϊκό τραγούδι σε σκηνοθεσία του Βλαντίμιρ Ρομάσκοφ. Ο Λαντισλάς (Βλαντισλάβ) Σταρέβιτς δημιούργησε την πρώτη ρωσική ταινία κινουμένων σχεδίων Lucanus Cervus (και την πρώτη ταινία με μαριονέτες) το 1910. Ανάμεσα στους αξιοσημείωτους Ρώσους κινηματογραφιστές της εποχής ήταν ο Αλεξάντρ Χανζόνκοφ και ο Ιβάν Μοσζούχιν, οι οποίοι γύρισαν την ταινία Άμυνα της Σεβαστούπολης το 1912, ο Γιάκοβ Προταζάνοφ που γύρισε την ταινία Η αναχώρηση ενός μεγάλου γέροντα, μια βιογραφική ταινία για τον Λέων Τολστόι.

Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, οι εισαγωγές μειώθηκαν δραστικά και οι Ρώσοι σκηνοθέτες δημιούργησαν αντι-γερμανικές και εθνικιστικές ταινίες. Το 1916, παρήχθησαν 499 ταινίες στη Ρωσία, τρεις φορές περισσότερες από μόλις τρία χρόνια νωρίτερα.

Η Ρωσική Επανάσταση έφερε περισσότερες αλλαγές, όπου κυκλοφόρησαν μια σειρά ταινιών με αντι-τσαρικά θέματα. Η τελευταία σημαντική ταινία της εποχής, Πατέρας Σέργιος του 1917, θα γινόταν η τελευταία ταινία της εποχής της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και η πρώτη που κυκλοφόρησε επί της σοβιετικής εποχής.

Κινηματογράφος της Σοβιετικής Ένωσης

Πρώιμος σοβιετικός κινηματογράφος (1917–1953)

Αν και η ρωσική γλώσσα ήταν η κυρίαρχη στις ταινίες κατά τη σοβιετική εποχή, ο κινηματογράφος της Σοβιετικής Ένωσης περιελάμβανε ταινίες των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών της Αρμενίας, της Γεωργίας, της Ουκρανίας και σε μικρότερο βαθμό, της Λιθουανίας, της Λευκορωσίας και της Μολδαβίας. Για μεγάλο μέρος της ιστορίας της Σοβιετικής Ένωσης, με αξιοσημείωτες εξαιρέσεις στη δεκαετία του 1920 και στα τέλη της δεκαετίας του 1980, το περιεχόμενο του κινηματογράφου περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό και υπόκειται σε λογοκρισία και γραφειοκρατικό έλεγχο του κράτους.

Η ανάπτυξη της σοβιετικής κινηματογραφικής βιομηχανίας ήταν ιδιαίτερα καινοτόμος και συνδέθηκε με το κίνημα της κονστρουκτιβιστικής τέχνης. Το 1922, το Κινό-Φοτ (Kino-Fot) έγινε το πρώτο σοβιετικό κινηματογραφικό περιοδικό που αντικατόπτριζε τις εποικοδομητικές απόψεις του εκδότη του, Αλεξέι Γκαν.

Όπως και με τη σοβιετική τέχνη κατά τη δεκαετία του 1920, οι ταινίες αφορούσαν σημαντικά κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα της εποχής. Πιθανώς η πιο σημαντική ταινία αυτής της περιόδου ήταν το Θωρηκτό Ποτέμκιν του Σεργκέι Αϊζενστάιν, όχι μόνο λόγω της απεικόνισης γεγονότων που οδήγησαν στην Επανάσταση του 1905, αλλά και λόγω των καινοτόμων κινηματογραφικών τεχνικών, όπως η χρήση του μοντάζ. Άλλες αξιοσημείωτες ταινίες της περιόδου περιλαμβάνουν τη Μητέρα (1926) του Βσέβολοντ Πουντόβκιν από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Μαξίμ Γκόρκι και Ο άνθρωπος με την κινηματογραφική μηχανή (1929) του Τζίγκα Βέρτοφ.

Ωστόσο, με την εδραίωση του Σταλινικού καθεστώτος στη Σοβιετική Ένωση και την εμφάνιση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού ως κρατική πολιτική, που μεταφέρθηκε από τη ζωγραφική και τη γλυπτική στη δημιουργία ταινιών, η σοβιετική ταινία υπόκειται σε σχεδόν πλήρη κρατικό έλεγχο.

Οι δημοφιλείς ταινίες που κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1930 περιλαμβάνουν τα μιούζικαλ Circus, Jolly Fellows και Volga-Volga με πρωταγωνίστρια την ηθοποιό της εποχής Λιουμπόφ Ορλόβα. Τη δεκαετία του 1930 και του 1940 ο Αϊζενστάιν σκηνοθέτησε δύο ιστορικά έπη - τον Αλέξανδρο Νέφσκι (1938) και τον Ιβάν τον Τρομερό (1944).

Αμέσως μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, κυκλοφόρησαν οι σοβιετικές έγχρωμες ταινίες όπως το Το Πέτρινο Λουλούδι (1947), Η μπαλάντα της Σιβηρίας (1947) και το Οι κοζάκοι του Κουμπάν (1949). Οι σοβιετικές ταινίες σημείωσαν σημαντική εμπορική και κρίσιμη επιτυχία από τη δεκαετία του 1950 ως παρόμοιο αποτέλεσμα, με τον κινηματογράφο άλλων χωρών του Ανατολικού Μπλοκ, που αντικατοπτρίζαν την ένταση μεταξύ της ανεξάρτητης δημιουργικότητας και των κρατικών παρεμβάσεων.

Ύστερος σοβιετικός κινηματογράφος (1953-1991)

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του 1960 οι σοβιετικοί κινηματογραφιστές είχαν ένα λιγότερο περιορισμένο περιβάλλον και ενώ παρέμεινε σε λογοκρισία, εμφανίστηκαν ταινίες που άρχισαν να αναγνωρίζονται εκτός του σοβιετικού μπλοκ, όπως Η Μπαλάντα ενός στρατιώτη που κέρδισε το βραβείο BAFTA του 1961 για την καλύτερη ταινία και το Όταν περνούν οι γερανοί του 1958 που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών.

Το Ύψος (1957) θεωρείται μία από τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του 1950 (έγινε επίσης το θεμέλιο του κινήματος Bard). Ωστόσο, ορισμένες σημαντικές ταινίες δεν κυκλοφόρησαν ευρέως όπως Η ιστορία της Άσια Κλιάτσινα (1966), Κομισάριος (1967) και Σύντομες συνατήσεις (1967).

Ο πιο γνωστός Ρώσος σκηνοθέτης της δεκαετίας του 1960 και του 1970 ήταν ο Αντρέι Ταρκόφσκι, ο οποίος σκηνοθέτησε τις πρωτοποριακές ταινίες Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν, Αντρέι Ρουμπλιόφ, Σολάρις, O καθρέφτης και Στάλκερ.

Οι πιο δημοφιλείς σοβιετικές ταινίες της εποχής ήταν κωμωδίες σε σκηνοθεσία των Λεονίντ Γκαϊντάι, Ελντάρ Ριαζάνοφ, και Γκεόργι Ντανέλια, όπως οι: Αποκριάτικη βραδιά (1956), Η ειρωνία της μοίρας (1976), Απαγωγή, Καυκάσιο στυλ (1967), Επιχείρηση "Υ" και άλλες περιπέτειες του Σούρικ (1965), Οι δώδεκα καρέκλες (1976), Περπατώντας στη Μόσχα (1964) και Κύριοι της τύχης (1971).

Οι σοβιετικοί σκηνοθέτες παρήγαγαν επίσης πολλές ιστορικές ταινίες περιπέτειας, όπως Ντ'Αρτανιάν και τρεις σωματοφύλακες και Θαλάσσιοι φρουροί, Εμπρός!. Μεταξύ αυτών των ταινιών του Ανατολικού Μπλοκ, οι σοβιετικοί παρήγαγαν και γουέστερν, τα οποία έγιναν επίσης δημοφιλή. Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται Ο λευκός ήλιος της ερήμου (1970), Ο ακέφαλος καβαλάρης (1972), Οπλισμένος και πολύ επικίνδυνος (1977) και Άνθρωπος από τη λεωφόρο Καπουτσίνοφ (1987). 

Οι αντίστοιχες ταινίες που αναφέρονται στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο που έγιναν στις δεκαετίες του 1970 και του 1980 αναγνωρίστηκαν διεθνώς, μερικές από τις οποίες είναι η Απελευθέρωσις (1971), Ήρεμες ήταν οι αυγές (1972), Πολέμησαν για την πατρίδα τους (1975), Ανάβαση (1977) και Έλα να δεις (1985).

Τη δεκαετία του 1980 ο φημισμένος Ρώσος σκηνοθέτης Αντρέι Κοντσαλόφσκι ήταν ο πρώτος σκηνοθέτης που έκανε επιτυχία στο Χόλυγουντ όπου και σκηνοθέτησε τις ταινίες: Maria's Lovers, Runaway Train και Tango & Cash.

Με την έναρξη της Περεστρόικα και της Γκλάσνοστ στα μέσα της δεκαετίας του 1980, εμφανίστηκαν σοβιετικές ταινίες που άρχισαν να ασχολούνται με θέματα που είχαν λογοκριθεί στο παρελθόν, όπως η χρήση των ναρκωτικών, η σεξουαλικότητα και η αποξένωση στη σοβιετική κοινωνία.

Αρκετές σοβιετικές ταινίες έχουν κερδίσει βραβεία Όσκαρ όπως το Πόλεμος και Ειρήνη, Ντερσού Ουζαλά (Dersu Uzala) και Η Μόσχα δεν πιστεύει στα δάκρια.

Μερικοί από τους δημοφιλείς ηθοποιούς της σοβιετικής περιόδου ήταν οι Ινοκέντι Σμοκτουνόφσκι, Ολέγκ Γιανκόφσκι, Αντρέι Μιρόνοφ, Νικίτα Μιχαλκόφ, Βλαντίμιρ Βισότσκι, Βασίλι Λανοβόι, Τατιάνα Σαμοΐλοβα, Μαργκαρίτα Τέρεχοβα, Μπαρμπάρα Μπρίλσκα, Γιελένα Κόρενεβα.

Νέος ρωσικός κινηματογράφος

Δεκαετία 1990

Ο ρωσικός κινηματογράφος της δεκαετίας του '90 απέκτησε νέα χαρακτηριστικά και θέματα. Πολλές ταινίες εκείνης της εποχής ασχολήθηκαν με τον σταλινισμό. Η δραματική ταινία Ο τσεκιστής σε σκηνοθεσία του Αλεξάντρ Ρογκόσκιν αναφέρεται στην περίοδο της Κόκκινης Τρομοκρατίας και διηγείται την ιστορία ενός ηγέτη της Τσέκα που σταδιακά γίνεται ασταθής. Προβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών το 1992.

Η δραματική ταινία Ψεύτης ήλιος (1994) του Νικίτα Μιχαλκόφ αναφέρεται σε μια μικρή εξοχική κοινότητα τη στιγμή που ο σταλινισμός αρχίζει να διαταράσσει το ειδυλλιακό τους καταφύγιο και να αλλάξει τους χαρακτήρες και τις μοίρες τους. Η ταινία έλαβε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας και το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 1994.

Στο πλαίσιο της Ρωσικής ιστορίας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Πάβελ Τσουχράι σκηνοθέτησε το Κλέφτης (1997) που ανεφέρεται σε μια μητέρα που εμπλέκεται ρομαντικά με έναν εγκληματία που πλαστοπροσωπεί έναν αξιωματικό. Η ταινία βραβεύτηκε με 6 βραβεία Νίκα, πήρε ένα ειδικό βραβείο στη Βενετία και ήταν υποψήφια για Όσκαρ. Μία από τις πρώτες εμπορικά επιτυχημένες μετα-σοβιετικές ταινίες ήταν η δραματική αστυνομική ταινία Αδελφός σε σκηνοθεσία του Αλεξέι Μπαλαμπάνοφ. Προβλήθηκε και αυτήν στο Φεστιβάλ των Καννών του 1997.

Η Χώρα των κωφών του Βαλέρι Τοντορόφσκι (1998), μια κωμική ταινία βασισμένη στο σενάριο της Ρενάτα Λιτβίνοβα περιγράφει το ταξίδι δύο γυναικών που εμπλέκονται στη μάχη δύο συμμοριών. Η ταινία συμμετείχε στο 48ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Το 1997 ο Αλεξάντρ Σοκούροφ ξεκίνησε την διεθνή καριέρα του με την δραματική ταινία Μητέρα και γιος και κέρδισε το Special Silver St. George στο 20ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μόσχας το 1997.

Δεκαετία 2000 

Η ταινία Ρωσική κιβωτός (2003) του Αλεξάντερ Σοκούροφ, γυρίστηκε σε μια μόνο σκηνή 96 λεπτών στο Μουσείο Ερμιτάζ της Ρωσίας που αφηγείται την κλασική ρωσική κουλτούρα που ταξιδεύει σε μια κιβωτό.

Οι φύλακες της νύχτας που ήταν μία από τις πρώτες ταινίες που δημιουργήθηκαν μετά την κατάρρευση της σοβιετικής κινηματογραφικής βιομηχανίας, είναι ένα υπερφυσικό θρίλερ του 2004 σε σκηνοθεσία του Τιμούρ Μπεκμαμπέτοφ με πρωταγωνιστή τον Κονσταντίν Χαμπένσκι βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Σεργκέι Λουκιανένκο. Ακολούθησε το σικουέλ Οι φύλακες της μέρας (2006).

Τα μυθιστορήματα του Μπορίς Ακούνιν που κυκλοφόρησαν στην προ-Επαναστατική Ρωσία εξελίσσονται γύρω από τις φανταστικές περιπέτειες του Εράστ Φαντόριν σε τρεις δημοφιλείς ταινίες: Αζαζέλ (2002), Το τουρκικό τέχνασμα (2005) και Ο κρατικός σύμβουλος (2005).

Η ζωή σε ένα Ορθόδοξο Μοναστήρι και τα χριστιανικά του θαύματα περιγράφονται στην ταινία To νησί (2006) του Πάβελ Λουνγκίν. Η ταινία προβλήθηκε στο διαγωνιστικό τμήμα του 63ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και έλαβε τα βραβεία Χρυσός Αετός και Νίκα.

Μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της Ρωσίας στο box office ήταν η ρομαντική κωμωδία του Τιμούρ Μπεκμαμπέτοφ Η ειρωνία της μοίρας 2 το 2007 ως συνέχεια της ταινίας του 1976.

Η μουσική ταινία Hipsters του 2008 σε σκηνοθεσία Βαλέρι Τοντορόφκσι που αναφέρεται στον τρόπο ζωής των νέων στην δεκαετία του 1950 στην Σοβιετική Ένωση ήταν μια επιτυχία στο box office. Έλαβε τα βραβεία Χρυσός Αετός και Νίκα για την καλύτερη ταινία.

Δεκαετία 2010 

Η ταινία Πώς τελείωσε αυτό το καλοκαίρι του Αλεξέι Ποπογκρέμπσκι που γυρίστηκε στην απομακρυσμένη Τσουκότκα κέρδισε την Χρυσή Άρκτο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου το 2010. Την ίδια χρονιά, η ταινία Σιωπηλές ψυχές του Αλεξέι Φεντόρτσενκο κέρδισε το βραβείο Χρυσή Οσέλλα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας για την καλύτερη φωτογραφία.

Μία από τις πιο επιτυχημένες ταινίες που έγινε με ηθοποιούς του Χόλιγουντ ήταν η κωμωδία Τυχερό πρόβλημα του 2011, όπου η Μίλα Γιόβοβιτς έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τα τελευταία χρόνια, ο σημαντικότερος Ρώσος σκηνοθέτης που διαπρέπει στο Χόλυγουντ είναι ο παραγωγός και σκηνοθέτης Τιμούρ Μπεκμαμπέτοφ, όπου σκηνοθέτησε το Αβραάμ Λίνκολν: Κυνηγός βρυκολάκων (2012) και το Μπεν Χουρ (2016).

Το επικό πολεμικό δράμα Στάλινγκραντ που σκηνοθέτησε ο Φιόντορ Μπονταρτσούκ το 2013 έθεσε νέα ρεκόρ στο box-office στη Ρωσία και στο εξωτερικό.

Το 2014, η ταινία Λεβιάθαν του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ πήρε μέρος στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 2014 και προτάθηκε για το Βραβείο καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας στην 87η απονομή των Όσκαρ. Επίσης κέρδισε τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας.

Ο Αντρέι Κοντσαλόφσκι έλαβε τον Αργυρό Λέοντα στο 73ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας για το ασπρόμαυρο δράμα Παράδεισος το 2016 με θέμα το Ολοκαύτωμα. 

Η ταινία καταστροφής Πλήρωμα πτήσης, σε σκηνοθεσία του Νικολάι Λεμπέντεφ με πρωταγωνίστρια τον ηθοποιό Ντανίλα Κοζλόφσκι, σημείωσε μεγάλη επιτυχία στο box-office το 2016. Η αθλητική δραματική ταινία Πηγαίνοντας κάθετα του 2017 σε σκηνοθεσία Αντόν Μεγκερντίτσεφ ήταν η πιο κερδοφόρα ταινία της περιόδου του 2010.

Τα τελευταία χρόνια πολλές ρωσικές ταινίες έχουν κυκλοφορήσει ευρέως στην Κίνα, και υπήρξε αυξημένος αριθμός προγραμματισμένων ρωσοκινεζικών συμπαραγωγών. Μερικές από τις ταινίες που έγιναν από τη Ρωσία και την Κίνα είναι οι Σημαδιακό όνειρο 3D, και Σημαδιακό όνειρο 3D 2: Ταξίδι στην Κίνα με πρωταγωνιστές τους Τζάκι Τσαν και Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ,  το Η χιονάτη 3: Φωτιά και πάγος  και το Quackerz.

Οι πιο δημοφιλείς ηθοποιοί της περιόδου 2000-2010 είναι οι Κονσταντίν Χαμπένσκι, Ντανίλα Κοζλόφσκι, Αλεξέι Σερεμπριάκοφ, Ξένια Ραποπόρτ, Φιοντόρ Μπονταρτσούκ, Γελισαβέτα Μπογιάρσκαγια, Σεργκέι Μπεζρούκοφ, Γεβγκένι Μιρόνοφ, Ιβάν Οχλομπίστιν.

Παραγωγή ταινιών στη Ρωσία 
Υπάρχουν περίπου 400 ιδιωτικές εταιρείες παραγωγής, οι οποίες δεν έχουν τις δικές τους εγκαταστάσεις για τη δημιουργία ταινιών και γι 'αυτό νοικιάζουν χώρους και εξοπλισμό από τους συνεργάτες τους. Υπάρχουν 35 κινηματογραφικά στούντιο (9 από αυτά είναι κυβερνητικά) που είναι οι κύριες υπηρεσίες ενοικίασης χώρου. Υπάρχουν 23 ιδιωτικές εταιρείες στη ρωσική αγορά που νοικιάζουν κάθε είδους εξοπλισμό τους στις εταιρείες παραγωγής.

Κορυφαίες εταιρείες παραγωγής στην αγορά
Ο κατάλογος συντάσσεται από το Ίδρυμα Κινηματογράφου της Ρωσίας που επιτρέπει στις εταιρείες να λαμβάνουν κυβερνητική οικονομική υποστήριξη. Το 2017 ο αριθμός των ηγετών της αγοράς αυξήθηκε σε 10 εταιρείες.

Η Bazelevs που διευθύνεται από τον Τιμούρ Μπεκμαμπέτοφ
Το Art Pictures Studio που διευθύνεται από τους Φιοντόρ Μπονταρτσούκ και Ντμίτρι Ρουντόφσκι
Η СТВ που διευθύνεται από τον Σεργκέι Σελιάνοφ
Η Trite που διευθύνεται από τον Νικήτα Μιχαλκόφ
Η Enjoy Movies που διευθύνεται από τους αδερφούς Αντρεασιάν και τον Γκεόργκι Μάλκοφ
Η Non-Stop Production που διευθύνεται από τον Αλεξάντερ Ροντνιάνσκι και τον Σεργκέι Μελκούμοφ
Η Central Partnership που ανήκει στην Gazprom holding
Η Film Direction που διευθύνεται από τον Ανατόλι Μαξίμοφ
Η Profit που διευθύνεται από τον Ιγκόρ Τολστουνόφ
Το VBD Group

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Russian film titles  στην Internet Movie Database
 

Πολιτισμός της Ρωσίας
Κινηματογράφος στη Ρωσία