Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι

Το Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι ()  είναι ελαιογραφία του Ολλανδού ζωγράφου της Χρυσής Εποχής Γιοχάνες Βερμέερ, ζωγραφισμένη περί το 1665. Έχοντας διάφορα ονόματα κατά τη διάρκεια των αιώνων, έγινε γνωστή με τον σημερινό της τίτλο στα τέλη του 20ού αιώνα από το μεγάλο μαργαριταρένιο σκουλαρίκι που φορούσε η κοπέλα. Το έργο βρίσκεται στη συλλογή του Μαουριτσχάους στη Χάγη από το 1902 και αποτελεί αντικείμενο διαφόρων λογοτεχνικών έργων. Το 2006, το ολλανδικό κοινό το επέλεξε ως τον πιο όμορφο πίνακα στις Κάτω Χώρες.

Περιγραφή 
Ο πίνακας είναι ένα τρόνι, ένας ολλανδικός όρος του 17ου αιώνα για ένα «κεφάλι» που δεν προοριζόταν να είναι πορτραίτο. Απεικονίζει ένα κορίτσι από την Ευρώπη, που φοράει εξωτικό φόρεμα, ένα ανατολίτικο τουρμπάνι και ένα απίθανα μεγάλο μαργαριταρένιο σκουλαρίκι. Το 2014, ο Ολλανδός αστροφυσικός Βίνσεντ Ίκε εξέφρασε αμφιβολίες για το υλικό του σκουλαρικιού και υποστήριξε ότι μοιάζει περισσότερο με γυαλισμένο κασσίτερο παρά μαργαριτάρι, με βάση την κατοπτρική ανάκλαση, το σχήμα αχλαδιού και το μεγάλο μέγεθός του.  

Το έργο είναι λάδι σε καμβά και έχει ύψος 44,5 εκατοστά και 39 εκατοστά πλάτος. Είναι υπογεγραμμένο ως "IVMeer" αλλά δεν έχει χρονολογία. Υπολογίζεται ότι έχει ζωγραφιστεί γύρω στο 1665. 

Μετά την πιο πρόσφατη αποκατάσταση του πίνακα το 1994, το λεπτό σχέδιο χρωμάτων και η οικειότητα του βλέμματος του κοριτσιού προς τον θεατή έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης, ανακαλύφθηκε ότι το σκούρο φόντο, σήμερα κάπως με στίγματα, ήταν αρχικά βαθύ πράσινο του σμαραγδιού. Αυτό το αποτέλεσμα δημιουργήθηκε εφαρμόζοντας ένα λεπτό διαφανές στρώμα χρώματος - ένα λούστρο - πάνω από το μαύρο φόντο που φαίνεται τώρα. Ωστόσο, οι δύο οργανικές χρωστικές του πράσινου λούστρου, του λουλακιού και της συγκόλλησης, έχουν ξεθωριάσει.

Ιδιοκτησία και έκθεση 

Σύμφωνα με τη συμβουλή του Βίκτορ ντε Στούερς, ο οποίος για χρόνια προσπαθούσε να αποτρέψει την πώληση σπάνιων έργων του Βερμέερ στο εξωτερικό, ο Αρνόλδους Άντριες ντες Τόμπε αγόρασε το έργο σε μια δημοπρασία στη Χάγη το 1881, για δύο μόνο φιορίνια συν 30 λεπτά του αγοραστή ( περίπου 24 € στην τρέχουσα αγοραστική δύναμη ). Εκείνη την εποχή, ήταν σε κακή κατάσταση. Ο Ντε Τόμπε δεν είχε κληρονόμους και δώρισε αυτό και άλλους πίνακες ζωγραφικής στο Μαουριτσχάους το 1902.

Ο πίνακας εκτέθηκε ως μέρος μιας έκθεσης αφιερωμένης στον Βερμέερ στην Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης στην Ουάσιγκτον, DC, το 1965 και το 1966. Το 2012, ως μέρος μιας ταξιδιωτικής έκθεσης ενώ το Μαουριτσχάους ανακαινιζόταν και επεκτεινόταν, ο πίνακας εκτέθηκε στην Ιαπωνία στο Εθνικό Μουσείο Δυτικής Τέχνης του Τόκιο και το 2013-2014 στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εμφανίστηκε στο Μουσείο Χάι στην Ατλάντα, το μουσείο ντε Γιάνγκ στο Σαν Φρανσίσκο και στη Νέα Υόρκη στη συλλογή Φρικ. Αργότερα το 2014 εκτέθηκε στη Μπολόνια της Ιταλίας. Τον Ιούνιο του 2014, επέστρεψε στο μουσείο Μαουριτσχάους, το οποίο δήλωσε ότι ο πίνακας δεν θα φύγει από το μουσείο στο μέλλον.

Τεχνική ζωγραφικής 
Ο πίνακας ερευνήθηκε από τους επιστήμονες του Ολλανδικού Ινστιτούτου Πολιτιστικής Κληρονομιάς και του Ινστιτούτου FOM για την Ατομική και Μοριακή Φυσική (AMOLF) στο Άμστερνταμ.

Το έδαφος είναι πυκνό και κιτρινωπό χρώμα και αποτελείται από κιμωλία, λευκό μόλυβδο, ώχρα και πολύ λίγο μαύρο. Το σκούρο φόντο του πίνακα περιέχει κάρβουνο από οστά, συγκόλληση (λουτεολίνη, ώχρα ), κιμωλία, μικρές ποσότητες κόκκινης ώχρας και λουλακί. Το πρόσωπο και οι κουρτίνες ζωγραφίστηκαν κυρίως χρησιμοποιώντας ώχρες, φυσικό βαθύ μπλε, κάρβουνο από οστά, μαύρο άνθρακα και λευκό μόλυβδο.

Τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 2018 μια διεθνής ομάδα εμπειρογνωμόνων τέχνης πέρασε δύο εβδομάδες μελετώντας τη ζωγραφική σε ένα ειδικά κατασκευασμένο εργαστήριο στο μουσείο, ανοιχτό για παρατήρηση από το κοινό. Το μη επεμβατικό ερευνητικό έργο περιελάμβανε την αφαίρεση του έργου από το πλαίσιο για μελέτη με μικροσκόπια, εξοπλισμό ακτίνων Χ και έναν ειδικό σαρωτή για περαιτέρω μελέτη σχετικά με τις μεθόδους και τα υλικά που χρησιμοποιούσε ο Βερμέερ. Στο έργο, με το όνομα "Το κορίτσι στο φως", ήταν επικεφαλής η Άμπι Φαντιφέρε, συντηρητής στο Μαουριτσχάους, και τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν από το μουσείο. Ένα blog γραμμένο από την Φαντιφέρε αποκάλυψε πολλές λεπτομέρειες του έργου.

Τίτλος του πίνακα 
Ο πίνακας έχει διάφορα ονόματα σε διάφορες χώρες κατά τη διάρκεια των αιώνων. Αρχικά μπορεί να ήταν ένα από τα δύο τρόνι «ζωγραφισμένα στην τουρκική μόδα» ( Twee tronijnen geschildert op sijn Turx ) που καταγράφηκε στο απόθεμα κατά τον θάνατο του Βερμέερ. Ίσως αργότερα ήταν το έργο που εμφανίστηκε στον κατάλογο για πώληση πινάκων του 1696 στο Άμστερνταμ, όπου περιγράφεται ως "Πορτρέτο με παλιό κοστούμι, ασυνήθιστα καλλιτεχνική" ( Een Tronie στο Antique Klederen, ongemeen konstig ).

Μετά την έκκληση του Μαουριτσχάους, ο πίνακας έγινε γνωστός ως Κορίτσι με το Τουρμπάνι (Meisje met tulband) και σημειώθηκε στην αρχική του περιγραφή στο απόθεμα του 1675 ότι το τουρμπάνι είχε γίνει αξεσουάρ μόδας κάποιας γοητείας κατά την περίοδο των ευρωπαϊκών πολέμων εναντίον των Τούρκων. Μέχρι το 1995, ο τίτλος Το Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι (Meisje met de parel  θεωρήθηκε πιο κατάλληλος. Τα μαργαριτάρια, στην πραγματικότητα, βρίσκονται σε 21 πίνακες του Βερμέερ, περιλαμβανομένων πολύ εμφανώς στο Γυναίκα με Μαργαριταρένιο Κολιέ, ενώ σε άλλους, όπως η γυναίκα που γράφει γράμμα και το κορίτσι με φλάουτο εμφανίζονται μόνο τα σκουλαρίκια. Παρόμοια σχήματα σκουλαρικιών χρησιμοποιήθηκαν ως πειστικά αξεσουάρ σε απομιμήσεις του 20ου αιώνα που αποδόθηκαν για λίγο στον Βερμέερ, όπως η Νεαρή Γυναίκα με Μπλε Καπέλο, το χαμογελαστό κορίτσι και η Δαντελού.

Γενικά ο αγγλικός τίτλος του πίνακα ήταν απλά Κεφάλι Νεαρής Κοπέλας, αν και ήταν μερικές φορές γνωστός ως Το Μαργαριτάρι. Ένας κριτικός εξήγησε ότι αυτό το όνομα δόθηκε, όχι μόνο από τη λεπτομέρεια του σκουλαρικιού, αλλά επειδή η φιγούρα λάμπει με εσωτερική λάμψη στο σκοτεινό φόντο.

Πολιτιστικός αντίκτυπος 
Μερικές από τις πρώτες λογοτεχνικές αναφορές του πίνακα ήταν σε ποιήματα. Για τον Γιαν Λοβλόκ στη σεστίνα του, "Vermeer’s Head of a Girl", είναι η ευκαιρία για εξερεύνηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ της φανταστικής ομορφιάς που ερμηνεύεται στον καμβά και της ζωντανής εμπειρίας. Ο Ο.Σ. Ντι Πιέρο ξανασκεφτόταν πώς φαίνεται το "Girl with Pearl Earring by Johannes Vermeer" στο μοντέρνο σκηνικό της Haight Street στο Σαν Φρανσίσκο ενώ η Μέριλιν Τσάντλερ Μακϊντάιρ σχολίασε την προσωπική, ιδιοκτήτρια προσωπικότητα του κοριτσιού.

Υπήρξαν επίσης δύο φανταστικές εμφανίσεις. Ως La ragazza col turbante (Το κορίτσι με τουρμπάνι, 1986), χαρακτηρίζεται ως ο γενικός τίτλος της συλλογής των πέντε σύντομων μυθιστορημάτων της Μάρτα Μορατσόνι στην εποχή του Μπαρόκ. Κατά τη διάρκεια της ιστορίας του τίτλου, ένας Ολλανδός έμπορος τέχνης πωλεί τον πίνακα του Βερμέερ στον εκκεντρικό Ντάνε το έτος 1658. Αδιάφοροι για τις γυναίκες στην πραγματική ζωή, οι δύο άνδρες μπορούν να ανταποκριθούν μόνο στην εξιδανίκευση της γυναικείας τέχνης. Την επόμενη δεκαετία, το ιστορικό μυθιστόρημα της Τρέισι Σεβαλιέ του 1999 Το Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι φαντάστηκε τις συνθήκες της δημιουργίας του πίνακα. Εκεί, ο Βερμέερ πλησιάζει μια υπηρέτρια την οποία χρησιμοποιεί ως βοηθός και την κατέστησε μοντέλο φορώντας τα σκουλαρίκια της γυναίκας του.

Το μυθιστόρημα ενέπνευσε αργότερα την ταινία του 2003 και το θεατρικό έργο του 2008 με το ίδιο όνομα. Τον Μάιο του 2020, το BBC Radio 4 δημοσίευσε την πρώτη δραματοποίηση του μυθιστορήματος της Τρέισι Σεβαλιέ. Ο πίνακας εμφανίστηκε επίσης στην ταινία St Trinian's του 2007, όταν μια ομάδα απείθαρχων μαθητών τον κλέβουν για να συγκεντρώσουν χρήματα για να σώσουν το σχολείο τους.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 

Προσωπογραφίες γυναικών
Πίνακες του Γιοχάνες Βερμέερ