Ομεπραζόλη

Η ομεπραζόλη (αγγλ. Omeprazole), που πωλείται ως φάρμακο με τα εμπορικά σήματα Prilosec και Losec μεταξύ άλλων, είναι δραστική ουσία -συγκεκριμένα ρακεμικό μίγμα δύο εναντιομερών- που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ΓΟΠΝ), της νόσου του πεπτικού έλκους και του συνδρόμου Ζόλιγκερ-Έλλισον. Χρησιμοποιείται επίσης για την πρόληψη της αιμορραγίας του ανώτερου γαστρεντερικού σε άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο. Η ομεπραζόλη είναι ένας αναστολέας αντλίας πρωτονίων (PPI) και η αποτελεσματικότητά του είναι παρόμοια με άλλα PPI. Μπορεί να ληφθεί από το στόμα ή με ένεση σε φλέβα.  Ως σκεύασμα διατίθεται στην αγορά σε περιεκτικότητα δραστικής ουσίας 10 mg, 20 mg, ή 40 mg. 

Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, πονοκεφάλους, κοιλιακό άλγος και μετεωρισμό. Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν κολίτιδα Clostridium difficile, αυξημένο κίνδυνο πνευμονίας, αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων οστών και πιθανότητα απόκρυψης του καρκίνου του στομάχου.  Υπάρχουν μελέτες που βεβαιώνουν ότι είναι ασφαλές για χρήση ακόμη και κατά την εγκυμοσύνη.  

Η κύρια δράση της ομεπραζόλης είναι η δραστική μείωση της απελευθέρωσης γαστρικού οξέος στο στομάχι.

Η ομεπραζόλη κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1978 και εγκρίθηκε για ιατρική χρήση το 1988. Βρίσκεται στον κατάλογο των βασικών φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Διατίθεται ως γενόσημο φάρμακο. Το 2017, ήταν το έβδομο πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με περισσότερες από 58 εκατομμύρια συνταγές. Είναι επίσης διαθέσιμο χωρίς ιατρική συνταγή στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιατρικές χρήσεις 
Η ομεπραζόλη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (ΓΟΠ), των πεπτικών ελκών, της διαβρωτικής οισοφαγίτιδας, του συνδρόμου Zollinger-Ellison και της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας. 

Τα πεπτικά έλκη μπορούν να αντιμετωπιστούν με τη χρήση ομεπραζόλης. Η θεραπεία λοίμωξης από Helicobacter pylori μπορεί να ολοκληρωθεί με τη λήψη συνδυασμού τριπλής θεραπείας ομεπραζόλης, αμοξικιλλίνης και κλαριθρομυκίνης για 7-14 ημέρες. Η αμοξικιλλίνη μπορεί να αντικατασταθεί με μετρονιδαζόλη σε ασθενείς που είναι αλλεργικοί στην πενικιλίνη.

Παρενέργειες 
Ανεπιθύμητες ενέργειες που παρατηρούνται σε τουλάχιστον 1% των ατόμων περιλαμβάνουν: 

 Κεντρικό νευρικό σύστημα: πονοκέφαλος (7%), ζάλη (2%) 
 Αναπνευστικό: λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (2%), βήχας (1%) 
 Γαστρεντερικό: κοιλιακό άλγος (5%), διάρροια (4%), ναυτία (4%), έμετος (3%), μετεωρισμός (3%), παλινδρόμηση οξέος (2%), δυσκοιλιότητα (2%) 
 Νευρομυϊκό και μυοσκελετικό: πόνος στην πλάτη (1%), αδυναμία (1%) 
 Δερματολογικά: εξάνθημα (2%) 

Άλλες παθήσεις που σχετίζονται με ανεπιθύμητες ενέργειες είναι: 

 Εμμένουσα διάρροια που σχετίζεται με το Clostridium difficile 
 Κατάγματα που σχετίζονται με την οστεοπόρωση 
 Υπομαγνησιαιμία 

Έχει εκφραστεί ανησυχία ότι μπορεί να δυσχεραίνει την απορρόφηση της βιταμίνη Β12 και να οδηγήσει σε δυσαπορρόφηση σιδήρου, αλλά οι επιδράσεις φαίνεται να είναι ασήμαντες, ειδικά όταν χορηγούνται συμπληρώματα. 

Από την εισαγωγή τους, οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs, ειδικά η ομεπραζόλη) έχουν επίσης συσχετιστεί με αρκετές περιπτώσεις οξείας διάμεσης νεφρίτιδας, μια φλεγμονή των νεφρών που εμφανίζεται συχνά ως ανεπιθύμητη αντίδραση του φαρμάκου. 

Η μακροχρόνια χρήση αναστολέων αντλίας πρωτονίων συνδέεται στενά με την ανάπτυξη καλοήθων πολυπόδων των γαστρικών αδένων του θόλου. Αυτοί οι πολύποδες δεν προκαλούν καρκίνο και υποχωρούν όταν διακόπτονται οι PPI. Δεν παρατηρείται συσχέτιση μεταξύ της χρήσης PPI και του καρκίνου, αλλά η χρήση PPIs μπορεί να καλύψει την ύπαρξη καρκίνου του στομάχου ή άλλα σοβαρά γαστρικά προβλήματα και οι γιατροί πρέπει να γνωρίζουν αυτό το αποτέλεσμα. 

Υπάρχουν ενδείξεις σχέσης μεταξύ της μακροχρόνιας χρήσης και της άνοιας που απαιτούν περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθούν.

Εγκυμοσύνη και θηλασμός 
Η ασφάλεια της χρήσης ομεπραζόλης δεν έχει τεκμηριωθεί σε έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες. Τα επιδημιολογικά δεδομένα δεν δείχνουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών γενετικών ανωμαλιών μετά από μητρική χρήση ομεπραζόλης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. 

Καμία κλινική δοκιμή δεν έχει αξιολογήσει εις βάθος τις πιθανές συνέπειες της χρήσης της ομεπραζόλης στο θηλασμό. Ωστόσο, η φαρμακοκινητική του μορίου ομεπραζόλης υποδηλώνει έντονα την ασφάλεια της χρήσης ομεπραζόλης κατά τη διάρκεια του θηλασμού: 

 Η ομεπραζόλη έχει υψηλό ρυθμό δέσμευσης σε πρωτεΐνες στο πλάσμα (95%), υποδεικνύοντας ότι μικρή ποσότητα φαρμάκου μεταφέρεται στους γαλακτοφόρους πόρους κατά τον σχηματισμό μητρικού γάλακτος. 
 Η ομεπραζόλη πρέπει να χορηγείται σε σκεύασμα με εντερική επικάλυψη λόγω της ταχείας αποδόμησης της στις όξινες συνθήκες του στομάχου. Αυτό υποδηλώνει ότι τα περισσότερα από τα ελεύθερα μόρια που καταναλώνονται από το βρέφος είναι πιθανώς υποβαθμισμένα πριν απορροφηθούν.

Η ομεπραζόλη σε κανονικές δόσεις είναι πιθανώς ασφαλής κατά τη διάρκεια του θηλασμού.

Αλληλεπιδράσεις 

Σημαντικές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα είναι σπάνιες. Ωστόσο, η πιο σημαντική ανησυχία σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις είναι η μειωμένη ενεργοποίηση της κλοπιδογρέλης όταν λαμβάνεται μαζί με την ομεπραζόλη. Αν και ακόμα αμφιλεγόμενο, αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου ή καρδιακής προσβολής σε άτομα που λαμβάνουν κλοπιδογρέλη για να αποφευχθούν τα γεγονότα αυτά. 

Αυτή η αλληλεπίδραση είναι δυνατή επειδή η ομεπραζόλη είναι ένας αναστολέας των ενζύμων CYP2C19 και CYP3A4. Η κλοπιδογρέλη είναι ανενεργό προφάρμακο που εξαρτάται εν μέρει από το CYP2C19 για μετατροπή στην ενεργή του μορφή. Η αναστολή του CYP2C19 μπορεί να εμποδίσει την ενεργοποίηση της κλοπιδογρέλης, το οποίο είναι πιθανόν να μειώσει την αποτελεσματικότητά της. 

Σχεδόν όλες οι βενζοδιαζεπίνες μεταβολίζονται από τις οδούς CYP3A4 και CYP2D6 και η αναστολή αυτών των ενζύμων οδηγεί σε εντονότερη επίδραση. Άλλα παραδείγματα φαρμάκων που εξαρτώνται από το CYP3A4 για το μεταβολισμό τους είναι η εσκιταλοπράμη, βαρφαρίνη, οξυκωδόνη, τραμαδόλη και οξυμορφόνη. Οι συγκεντρώσεις αυτών των φαρμάκων μπορεί να αυξηθούν εάν χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα με ομεπραζόλη. 

Η ομεπραζόλη είναι επίσης ένας ανταγωνιστικός αναστολέας της p-γλυκοπρωτεΐνης, όπως και άλλοι PPI. 

Φάρμακα που εξαρτώνται από το όξινο περιβάλλον στομάχου (όπως η κετοκοναζόλη ή η αταζαναβίρη) μπορεί να απορροφηθούν ελάχιστα, ενώ τα αντιβιοτικά που είναι ευάλωτα σε οξέα (όπως η ερυθρομυκίνη που είναι ένας πολύ ισχυρός αναστολέας του CYP3A4) μπορεί να απορροφηθούν σε μεγαλύτερο βαθμό από το κανονικό λόγω του πιο αλκαλικού περιβάλλοντος του στομάχου. 

Το βάλσαμο (Hypericum perforatum) και το Gingko biloba μειώνουν σημαντικά τις συγκεντρώσεις της ομεπραζόλης στο πλάσμα μέσω της επαγωγής των CYP3A4 και CYP2C19. 

Αναστολείς αντλίας πρωτονίων όπως η ομεπραζόλη έχουν βρεθεί ότι αυξάνουν τις συγκεντρώσεις της μεθοτρεξάτης στο πλάσμα.

Φαρμακολογία 
Η ομεπραζόλη μπλοκάρει μη αναστρέψιμα το ενζυμικό σύστημα που απαιτείται για την έκκριση του γαστρικού οξέος στα τοιχωματικά κύτταρα. Είναι ένας ειδικός αναστολέας της H + / K + ATPase. Αυτό είναι το ένζυμο που απαιτείται για το τελικό στάδιο της έκκρισης του γαστρικού οξέος.

Μηχανισμός δράσης 
Η ομεπραζόλη είναι ένας εκλεκτικός και μη αναστρέψιμος αναστολέας της αντλίας πρωτονίων. Καταστέλλει την έκκριση οξέος του στομάχου μέσω της ειδικής αναστολής του συστήματος H + / K + -ATPase που βρίσκεται στην εκκριτική επιφάνεια των γαστρικών τοιχωματικών κυττάρων. Επειδή αυτό το ενζυμικό σύστημα θεωρείται ως αντλία οξέων (πρωτονίων ή Η + ) εντός του γαστρικού βλεννογόνου, η ομεπραζόλη αναστέλλει το τελικό στάδιο της παραγωγής οξέος. 

Η ομεπραζόλη αναστέλλει επίσης τόσο την βασική όσο και την διεγερμένη έκκριση οξέος ανεξάρτητα από το ερέθισμα καθώς αναστέλλει το τελευταίο βήμα στην έκκριση οξέος.  Το φάρμακο δεσμεύεται μη ανταγωνιστικά, έτσι έχει δοσοεξαρτώμενο αποτέλεσμα. 

Η ανασταλτική δράση της ομεπραζόλης εμφανίζεται εντός 1 ώρας μετά την από του στόματος χορήγηση. Το μέγιστο αποτέλεσμα εμφανίζεται εντός 2 ωρών. Η διάρκεια της αναστολής είναι έως 72 ώρες. Όταν η ομεπραζόλη διακόπτεται, η εκκριτική δράση του οξέος στομάχου επιστρέφει στα βασικά επίπεδα μετά από 3 έως 5 ημέρες. Η ανασταλτική επίδραση της ομεπραζόλης στην έκκριση οξέος θα αυξηθεί μετά από 4 ημέρες επαναλαμβανόμενης ημερήσιας δόσης.

Φαρμακοκινητική 
Η απορρόφηση της ομεπραζόλης λαμβάνει χώρα στο λεπτό έντερο και συνήθως ολοκληρώνεται εντός 3 έως 6 ωρών. Η συστηματική βιοδιαθεσιμότητα της ομεπραζόλης μετά από επαναλαμβανόμενες δόσεις είναι περίπου 60%. Η ομεπραζόλη έχει όγκο κατανομής 0,4 L / kg. Έχει υψηλή δέσμευση πρωτεϊνών στο πλάσμα 95%. 

Η ομεπραζόλη, καθώς και άλλα PPI, είναι αποτελεσματικά μόνο σε ενεργές αντλίες H + / K + -ATPase. Αυτές οι αντλίες διεγείρονται παρουσία τροφής για να βοηθήσουν στην πέψη. Για το λόγο αυτό, οι ασθενείς θα πρέπει να συμβουλεύονται να λαμβάνουν ομεπραζόλη με ένα ποτήρι νερό με άδειο στομάχι. Επιπλέον, οι περισσότερες πηγές προτείνουν ότι μετά τη λήψη ομεπραζόλης, πρέπει να παρέλθουν τουλάχιστον 30 λεπτά μετά τη λήψη τροφής (τουλάχιστον 60 λεπτά για προϊόντα άμεσης απελευθέρωσης ομεπραζόλης συν όξινου ανθρακικού νατρίου, όπως το Zegerid), αν και ορισμένες πηγές λένε ότι με τις μορφές ομεπραζόλης καθυστερημένης απελευθέρωσης, δεν είναι απαραίτητη η αναμονή για τη σίτιση μετά τη λήψη του φαρμάκου.  

Η ομεπραζόλη μεταβολίζεται πλήρως από το σύστημα κυτοχρώματος P450, κυρίως στο ήπαρ, από τα ισοένζυμα CYP2C19 και CYP3A4. Ταυτοποιημένοι μεταβολίτες είναι η σουλφόνη, το σουλφίδιο και η υδροξυ-ομεπραζόλη, οι οποίες δεν ασκούν σημαντική επίδραση στην έκκριση οξέος. Περίπου το 77% της από του στόματος χορηγούμενης δόσης απεκκρίνεται ως μεταβολίτες στα ούρα και το υπόλοιπο βρίσκεται στα κόπρανα, που προέρχονται κυρίως από την έκκριση της χολής.  Η ομεπραζόλη έχει χρόνο ημιζωής 0,5 έως 1 ώρα. Οι φαρμακολογικές επιδράσεις της ομεπραζόλης διαρκούν περισσότερο καθώς συνδέεται ομοιοπολικά με αντλία πρωτονίων στα τοιχωματικά κύτταρα για να προκαλέσει αποτελέσματα.

Ιστορία 
Η ομεπραζόλη κατασκευάστηκε για πρώτη φορά το 1979 από την σουηδική AB Hässle, μέρος της Astra AB. Ήταν η πρώτη από τους αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (PPI). Η Astra AB, τώρα AstraZeneca, το κυκλοφόρησε ως φάρμακο για το έλκος με το όνομα Losec στη Σουηδία. Πωλήθηκε για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1989 με το εμπορικό σήμα Losec. Το 1990, κατόπιν αιτήματος της Αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων, το εμπορικό σήμα Losec άλλαξε σε Prilosec για να αποφευχθεί η σύγχυση με το διουρητικό Lasix (φουροσεμίδη). Το νέο όνομα οδήγησε σε σύγχυση μεταξύ της ομεπραζόλης (Prilosec) και της φλουοξετίνης (Prozac), ενός αντικαταθλιπτικού.  

Όταν το αμερικανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του Prilosec έληξε τον Απρίλιο του 2001, η AstraZeneca εισήγαγε την εσομεπραζόλη (Nexium) ως πατενταρισμένο φάρμακο αντικατάστασης. Πολλές εταιρείες εισήγαγαν γενόσημα καθώς τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας της AstraZeneca έληξαν σε όλο τον κόσμο, τα οποία διατίθενται με πολλές επωνυμίες.

Παραπομπές 

Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Πυριδίνες
Αζόλες
Οργανικές ενώσεις με θείο
Αντιόξινα φάρμακα‎