Ιτό Τζακουτσού

Ο Ιτό Τζακουτσού (Itō Jakuchū) (伊藤 若冲, 2 Μαρτίου 1716 – 27 Οκτωβρίου 1800)  ήταν Ιάπωνας ζωγράφος στα μέσα της περιόδου Έντο, όταν η Ιαπωνία είχε τις πόρτες στον έξω κόσμο. Πολλοί πίνακές του αφορούν παραδοσιακά Ιαπωνικά θέματα, ιδιαίτερα κοτόπουλα και άλλα πουλιά. Πολλά παραδοσιακά έργα του εμφανίζουν μεγάλο βαθμό πειραματισμού με την προοπτική και με άλλα μοντέρνα στυλιστικά στοιχεία. 

Σε σύγκριση με τον Σόγκα Σόχακου και άλλους υποδειγματικούς εκκεντρικούς ζωγράφους της μέσης περιόδου Έντο, ο Τζακουτσού λέγεται ότι ήταν πολύ ήρεμος, συγκρατημένος και επαγγελματίας. Κρατούσε ισχυρούς δεσμούς με τα ιδεώδη του βουδισμού Ζεν και θεωρούνταν λαϊκός αδελφός (koji). Αλλά είχε επίσης έντονη επίγνωση του ρόλου του μέσα σε μια κοινωνία του Κιότο που γινόταν όλο και πιο εμπορική.

Βιογραφία 

Ο Ιτό Τζακουτσού ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Ιτό Γκενζαεμόν, ενός μπακάλη του Κιότο, του οποίου το κατάστημα, που ονομαζόταν Μασούγια, βρισκόταν στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή τροφίμων Νισίκι. Ο Τζακουτσού διηύθυνε το κατάστημα από τη στιγμή του θανάτου του πατέρα του το 1739 έως το 1755, όταν το παρέδωσε σε έναν από τους αδελφούς του.

Η εκπαίδευσή του στους πίνακες προήλθε κυρίως από εμπνεύσεις από τη φύση και εκπαιδευόμενος υπό την επίδραση της Σχολής Κανούχα  και από την εξέταση ιαπωνικών και κινεζικών πινάκων στους ναούς του Ζεν. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι μπορεί να είχε σπουδάσει με τον Όοκα Σουνμπόκου, έναν καλλιτέχνη με έδρα την Οσάκα,  γνωστός για τις ζωγραφιές του με τα πουλιά και τα λουλούδια. Αν και ορισμένοι πίνακές του απεικονίζουν εξωτικά ή φανταστικά πλάσματα, όπως τίγρεις και φοίνικες, είναι εμφανές από τη λεπτομέρεια και τη ζωντανή εμφάνιση των πινάκων του με κοτόπουλα και άλλα ζώα ότι βασίστηκε το έργο του σε πραγματική παρατήρηση.

Ο Τζακουτσού έχτισε ένα διώροφο στούντιο στη δυτική όχθη του ποταμού Κάμο στα τέλη της τρίτης δεκαετίας της ζωής του. Το ονόμασε Σίν' εν-καν (Shin'en-kan)  (心 遠 館, Βίλα της αποκομμένης καρδιάς (ή μυαλού) ), μετά από μια φράση από ένα ποίημα του αρχαίου Κινέζου ποιητή Τάο Τσιάν. Ήταν εκείνη την εποχή, που ο Τζακουτσού έγινε φίλος με τον Ντάιτεν Κεντζό, έναν μοναχό Ρινζάι, ο οποίος αργότερα θα γινόταν ηγούμενος του ναού Σοκόκου-τζι του Κιότο. Μέσω αυτής της φιλίας, ο Τζακουτσού απέκτησε πρόσβαση στη μεγάλη συλλογή Ιαπωνικών και Κινέζικων πινάκων ζωγραφικής του ναού και γνώρισε νέους κοινωνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους. Πιστεύεται ότι ο Ντάιτεν μπορεί να ήταν αυτός που συνέλαβε για πρώτη φορά το όνομα "Τζακουτσού", που προήλθε από το Τάο Τε Τσινγκ (Tao Te Ching) και σημαίνει "σαν το κενό".

Γνωστός και φημισμένος στην καλλιτεχνική κοινότητα του Κιότο, ο Τζακουτσού έλαβε πολλές παραγγελίες για πίνακες ζωγραφικής και κάποτε εμφανίστηκε πάνω από έναν αριθμό άλλων αξιόλογων καλλιτεχνών στο Αρχείο των Αξιόλογων της περιόδου Χεϊάν (平安 人物 誌, ). Εκτός από τις προσωπικές παραγγελίες,  ανατέθηκε στον Τζακουτσού επίσης να ζωγραφίσει πίνακες ή παραπετάσματα για πολλούς βουδιστικούς ναούς και ιερά Σίντο σε όλη την Ιαπωνία, συμπεριλαμβανομένου του πολύ διάσημου και σημαντικού Ροκουόν-τζι (το μοναστήρι που περιλαμβάνει το χρυσό περίπτερο Κινκάκου-τζι στους χώρους του).

Παρά τις εμπορικές του επιτυχίες, ωστόσο, ο Τζακουτσού μπορεί να ειπωθεί ότι έζησε τη ζωή ενός λόγιου διανοούμενου (bunjin). Ήταν φίλος με πολλούς  αξιοσημείωτους bunjin, ταξίδεψε μαζί τους και επηρεάστηκε από τα καλλιτεχνικά τους στυλ. Ο δικός του βαθμός πειραματισμού ήταν αποτέλεσμα ενός συνδυασμού αυτής της επιρροής του bunjin και της δικής του προσωπικής δημιουργικής ώθησης. Εκτός από τα πειράματά του με δυτικά υλικά και την προοπτική, ο Τζακουτσού χρησιμοποίησε επίσης κατά περίπτωση μια μέθοδο που ονομάζεται τακού χάνγκα  (taku hanga) (拓 版画, "τρίψιμο εκτυπώσεων"). Αυτή η μέθοδος χρησιμοποίησε ξύλινα καλούπια, για να μοιάζει με μια κινεζική τεχνική τριβής μελάνης από χαραγμένες πέτρινες πλάκες και χρησιμοποιήθηκε από τον Τζακουτσού σε πολλά έργα, συμπεριλαμβανομένου ενός κυλίνδρου με τίτλο "Αυθόρμητες απολαύσεις, επιπλέοντας" (乗興 舟, Jōkyōshū), που απεικονίζει τον ίδιο και τον μέντορά του Ντάιτεν Κεντζό (大典 顕 常), στο ταξίδι τους κάτω στον ποταμό Γιόντο. Το κομμάτι βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη. Ο κύλινδρος του Ιτό Τζακουτσού δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας την τεχνική του τακού χάνγκα, που επιτρέπει το φόντο του κυλίνδρου να είναι μαύρο ενώ τα κείμενα του Ντάιτεν Κεντζό και οι λεπτομέρειες του καλλιτέχνη παρουσιάζονται σε γκρι και λευκά. 

Την άνοιξη του 1767, τόσο ο Ντάιτεν όσο και ο Τζακουτσού αποφάσισαν να ταξιδέψουν στην Οσάκα με πλοίο στον ποταμό Γιόντο, ο οποίος συνδέει το Κιότο και την Οσάκα. Ο κύλινδρος 39 ποδιών, "Αυθόρμητες απολαύσεις επιπλέοντας" (乗興 舟, Jōkyōshū), μνημονεύει και απεικονίζει το ταξίδι. Ο κύλινδρος είναι ολόκληρος ο ποταμός Γιόντο από το πρωί έως το βράδυ. Ο κύλινδρος περιέχει σύντομα αυτοσχέδια κινέζικα ποιήματα γραμμένα από τον Ντάιτεν, εμπνευσμένα από το τοπίο, που φαίνεται στο ταξίδι, το οποίο αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος ο ποταμός μετέφερε ιδέες. Ο Ντάιτεν περιλαμβάνει επίσης τα ονόματα ορόσημων και άλλων σημαντικών περιοχών του ποταμού Γιόντο. Ο Τζακουτσού φαίνεται να δανείζεται στιλιστικά στοιχεία και μοτίβα από τις " Οκτώ όψεις του Ξιάο Ξιάνγκ " (κινέζικα: 瀟湘 八景; pinyin: Xiāoxiāng Bājǐng) όπως τον βραδινό ήλιο, τους καθαρούς ουρανούς, τα λευκά πανιά, την καμπάνα ενός ναού το βράδυ και τα χωριά. 

Παρά τον ατομικισμό και τη συμμετοχή του στην επιστημονική και καλλιτεχνική κοινότητα του Κιότο, ο Τζακουτσού ήταν πάντα έντονα θρησκευόμενος και αποσύρθηκε μέχρι το τέλος της ζωής του στο Σεκιχό-τζι, ένα παράρτημα ναού του Μάνπουκου-τζι στα νότια προάστια του Κιότο. Εκεί, συγκέντρωσε αρκετούς οπαδούς και συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι το θάνατό του σε ηλικία ογδόντα πέντε.

Έργα 

Ένα πολύ συνηθισμένο θέμα μεταξύ των έργων του είναι τα πουλιά, ιδίως οι κότες και οι κόκορες, αν και αρκετοί από τους πιο διάσημους πίνακές του απεικονίζουν κακατούα, παπαγάλους και φοίνικες.

Μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειές του, και ως εκ τούτου τα πιο διάσημα έργα, είναι γνωστή ως "Εικόνες του πολύχρωμου βασίλειου των ζωντανών όντων" (動 植 綵 絵, Dōshoku sai-e). Ξεκίνησε γύρω στο 1757 και δεν ολοκληρώθηκε μέχρι το 1765. Οι εικόνες είναι ένα σύνολο είκοσι επτά κρεμασμένων κυλίνδρων, που δημιουργήθηκαν ως προσωπική προσφορά στον ναό Σόκοκου-τζι. Στην πράξη του για το δώρο, ο Τζακουτσού σημειώνει "με την ελπίδα ότι θα χρησιμοποιούνται πάντα ως αντικείμενα πανηγυρικής αναφοράς". Απεικονίζουν μια σειρά από θέματα ζώων σε μνημειώδη κλίμακα και με ανάλογο βαθμό λεπτομέρειας. Οι πίνακες συντίθενται χρησιμοποιώντας διαφορετικές χρωματιστές χρωστικές σε μετάξι. Σήμερα, το Dōshoku sai-e ανήκει στο Μουσείο των Αυτοκρατορικών Συλλογών. Οι περισσότεροι από τους ανακτημένους πίνακες του Ιτό Τζακουτσού ήταν μελάνι σε κρεμασμένο κύλινδρο, πτυσσόμενες οθόνες ή πάνελ φουσούμα (襖). Ωστόσο, αργότερα στην καριέρα του, ο Ιτό Τζακουτσού θα συνεχίσει να απολαμβάνει να ζωγραφίζει σε χειροποίητα καρότσια. 

Ένα άλλο αξιοσημείωτο παράδειγμα των κυλίνδρων του Τζακουτσού είναι το έργο του "Συλλογή λαχανικών και εντόμων" (Saichufu). Ο κύλινδρος 40 ποδιών είναι ένας πίνακας ζωγραφικής με σχεδόν ενενήντα διαφορετικά φρούτα και λαχανικά, πενήντα ποικιλίες εντόμων και άλλα ζώα. Μερικά από τα οποία περιλαμβάνουν: δαμάσκηνα, ροδάκινα, μήλα, χειμωνιάτικη κολοκύθα, ραπανάκι ντάικον, κρεμμύδια, καρότα, βατράχους, σαλαμάνδρες, πεταλούδες, λιβελλούλες και μέλισσες. Ο πίνακας χρησιμοποιεί χρωστικές και μελάνια σε μετάξι με γκρι κλίμακα φόντου. Ο πίνακας είναι σχεδόν σιωπηλός σε χρώμα εκτός από τα φωτεινά πορτοκάλια, τα κίτρινα και τα κόκκινα και τα πράσινα στα φρούτα και τα λαχανικά. Η γνώση του Τζακουτσού για τα προϊόντα από το παντοπωλείο της οικογένειάς του είναι εμφανής στο κύλινδρο του και τις λεπτομέρειες στα εν λόγω φρούτα και λαχανικά. Ο κύλινδρος ξεκινά με την απεικόνιση των διαφόρων φρούτων και λαχανικών με εποχιακή σειρά και μετά μεταφέρεται σε έντομα και ζώα με μια πεταλούδα, που συνδέει τις δύο πλευρές. Εικάζεται ότι η έμπνευση του Τζακουτσού ήταν από τη σημασία των λαχανικών και των φρούτων στην κινεζική τέχνη. Το νόημα αυτού του πίνακα μπορεί να συνδεθεί με τη σχέση του Τζακουτσού με τη βουδιστική πίστη, η οποία είναι επίσης σημαντική σε ένα άλλο έργο του Τζακουτσού, "Παρινιρβάνα λαχανικών", το παρινιρβάνα ορίζεται ως «νιρβάνα-μετά-θάνατο, που συμβαίνει μετά το θάνατο κάποιου που έχει αποκτήσει νιρβάνα κατά τη διάρκεια της ζωής του ». Ο Τζακουτσού απεικονίζει τον θάνατο του Βούδα χρησιμοποιώντας λαχανικά. Ο Βούδας «αναπαριστάται» από ένα ραπανάκι ντάικον, που περιβάλλεται από άλλα λαχανικά, που πενθούν. Μελιτζάνες, γογγύλια και μανιτάρια είναι μερικά από αυτά που περιλαμβάνονται στον πίνακά του. Ο πίνακας υποτίθεται ότι μιμείται την τυπική παραδοσιακή εικονογραφία των εικόνων νιρβάνα, που περιλαμβάνει τα οκτώ δέντρα σαλ (στελέχη καλαμποκιού), βάθρο λωτού (υφαντό καλάθι), βασίλισσα Μάγια (φρούτα κυδώνι) και τον προσανατολισμό του Βούδα, όπου το κεφάλι του βλέπει  προς τα αριστερά (τα φύλλα του ντάικον). Η επιλογή του Τζακουτσού για το ραπανάκι ντάικον ως Βούδας έχει να κάνει με τη σημασία του ντάικον στον πολιτισμό του Ζεν. Ο Τακουάν Σόχο, ένας ηγούμενος στη σχολή Ρινζάι του Βουδισμού Ζεν, πραγματικά πιστώθηκε για τη δημιουργία του κίτρινου τουρσιού  ραπανάκι ντάικον, που πήρε το όνομά του. Οι ιστορικοί παραμένουν αβέβαιοι για τα κίνητρα πίσω από τη ζωγραφική του Τζακουτσού, αλλά οι επιλογές του στον πίνακα αποδεικνύονται σημαντικές και υποστηρίζουν ότι το πνεύμα του Βούδα υπάρχει παντού ακόμη και στα λαχανικά. Ορισμένοι θεωρούν ότι είναι η μνήμη του θανάτου της μητέρας του, άλλοι λένε ότι είναι για να τιμήσει τη μνήμη του θανάτου του αδελφού του. 

Ένα άλλο από τα διάσημα κομμάτια του, που ονομάστηκε "Πουλιά και ζώα στον ανθισμένο κήπο" (鳥 獣 花木 図 ō, ), είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο μοντέρνα κομμάτια που βγήκαν από την Ιαπωνία αυτή την περίοδο. Το κομμάτι, ένα από ένα ζευγάρι εξαπλών παραπετασμάτων, απεικονίζει έναν λευκό ελέφαντα και πολλά άλλα ζώα σε έναν κήπο. Αυτό που το καθιστά μοναδικό, εκκεντρικό και μοντέρνο είναι η διαίρεση ολόκληρου του κομματιού σε ένα πλέγμα τετραγώνων (ή, με σύγχρονους όρους, ο πίνακας απαρτίζεται από πίξελ) περίπου ένα εκατοστό σε κάθε πλευρά. Κάθε τετράγωνο χρωματίστηκε ξεχωριστά, προκειμένου να δημιουργηθεί η συνολική εικόνα που προκύπτει. Σήμερα,  ανήκει στο Μουσείο Τεχνών Ιντεμίτσου . 

Ο Τζακουτσού πειραματίστηκε επίσης με διάφορες μορφές εκτύπωσης, οι περισσότερες από αυτές με ξύλινα καλούπια. Αλλά μερικές φορές χρησιμοποιούσε στένσιλ ή άλλες μεθόδους για να παράγει διαφορετικά εφέ. Το στυλ ζωγραφικής του Τζακουτσού επηρεάζεται από τον Σεν Νανπίνγκ (Σεν Ξουάν περίπου 1682-1760). Τα θέματα του γερανού το αποδεικνύουν, αποτελώντας μέρος της παραδοσιακής ιαπωνικής κληρονομιάς, αλλά και του ουδέτερου φόντου και της «κοπής» που δίνεται στη σύνθεση της σκηνής, με πάντα προσεγμένο και λεπτομερή διακοσμητικό στυλ ζωγραφικής χλωρίδας και πανίδας. 

Το Τζακουτσού γκάφου (若 冲 画譜   "Άλμπουμ του Τζακουτσού") είναι μια σειρά έργων που απεικονίζουν λουλούδια. Το έργο είναι πάντα σε κύκλο, όπως μπορεί να βρεθεί σε πίνακες οροφής. Τα πρωτότυπα διατηρήθηκαν ελάχιστα, αλλά μια σειρά από ποιοτικά αντίγραφα του άλμπουμ έγιναν κατά την εποχή Μεϊτζί της δεκαετίας του 1890.   

Σήμερα, το έργο του φυλάσσεται σε πολλά μουσεία παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένου του Μουσείου Τεχνών Ιντεμίτσου,  του Μουσείου Τέχνης του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν,  του Μουσείου Μίχο,  του Μουσείου Τέχνης του Λος Άντζελες,  τα Μουσεία Τέχνης του Χάρβαρντ,  το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης,  το Μουσείο Τέχνης της Ινδιανάπολης,  το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης,  η Πινακοθήκη Τέχνης του Πανεπιστημίου Γέιλ,  και το Ινστιτούτο Τέχνης της Μινεάπολης.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 978-0-226-48460-0 
 Rosenfield, John M. (1999). Έκτακτα Πρόσωπα: Έργα Εκκεντρικών, Μη Συμμορφιστών Ιαπώνων Καλλιτεχνών της Πρώιμης Σύγχρονης Εποχής (1580-1868) στη Συλλογή Kimiko και John Powers . Cambridge, Massachusetts: Μουσεία Τέχνης του Χάρβαρντ.
 

Ιάπωνες ζωγράφοι
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Ζωγραφική στην Ιαπωνία