Σερβική εξέγερση του 1596–1597

Η Σερβική εξέγερση του 1596-1597 , επίσης γνωστή ως η Εξέγερση Ερζεγοβίνης του 1596-1597, ήταν μια εξέγερση που οργανώθηκε από τον Σέρβο Πατριάρχη Jovan Kantul (1592-1614) και καθοδήγησε από τον Grdan, βοεβόδα (ή «δούκα») του Νίκσιτς κατά των Οθωμανών στο σαντζάκι της Ερζεγοβίνης και στο βιλαέτι Μαυροβούνιο, κατά τη διάρκεια του μακρού τουρκικού πολέμου (1593-1606). Η εξέγερση ξέσπασε μετά την αποτυχημένη Εξέγερση του Βανάτου το 1594 και την καύση των λειψάνων του Αγίου Σάββα στις 27 Απριλίου 1595 από τους Τούρκους. Συμμετείχαν οι φυλές των Bjelopavlići, Drobnjaci, Nikšić και Piva . Οι αντάρτες, που ηττήθηκαν στην πεδιάδα Gacko ( Gatačko Polje ) το 1597, αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν λόγω έλλειψης εξωτερικής υποστήριξης.

Ιστορικό 

Στις αρχές του 1594, οι Σέρβοι του Βανάτου εξεγέρθηκαν κατά των Οθωμανών .   Οι αντάρτες κρατούσαν σημαίες με την εικόνα του Αγίου Σάββα, δίνοντας στον πόλεμο ιερό χαρακτήρα .  Οι σημαίες του πολέμου ευλογήθηκαν από τον Πατριάρχη Jovan Kantul,  και η εξέγερση βοηθήθηκε από τους Σέρβους Ορθόδοξουςς μητροπολίτες Ρουφήμ Νιέγκους του Cetinje και Βησσαρίωνα τουTrebinje (1590-1602).  Σε απάντηση, ο Οθωμανός Μεγάλος Βεζίρης Κόκα Σινάν Πασάς ζήτησε να μεταφερθεί από τη Δαμασκό η πράσινη σημαία του Προφήτη Μωάμεθ για να αντιμετωπίσει τη Σερβική σημαία και διέταξε την απομάκρυνση της σαρκοφάγου που περιείχε τα λείψανα του Αγίου Σάββα από τη μονή Μιλέσεβα και μεταφορά της στο Βελιγράδι.   Κατά τη μεταφορά, η οθωμανική στρατιωτική συνοδεία σκότωσε όλους τους ανθρώπους που συνάντησε στην πορεία της ως προειδοποίηση στους αντάρτες.  Οι Οθωμανοί έκαψαν δημόσια τα λείψανα του Αγίου Σάββα σε πυρά πάνω στο οροπέδιο Vračar στις 27 Απριλίου 1595 και διασκόρπισαν τη στάχτη.   

Η καύση των λειψάνων του Αγ. Σάβα προκάλεσε τους Σέρβους και ενδυνάμωσε το Σερβικό απελευθερωτικό κίνημα. Από το 1596, το κέντρο της αντιοθωμανικής δραστηριότητας στην Ερζεγοβίνη ήταν η Μονή Tvrdoš στο Trebinje, όπου και η έδρα του Μητροπολίτη Βησσαρίωνα. Πολλοί από τους ορθόδοξους επισκόπους απευθύνθηκαν στο Αρχιδουκάτο της Αυστρίας για βοήθεια για να  απελευθερώσουν τα εδάφη τους. Οι Uskoks, άτακτοι στρατιώτες στην Κροατία των Αψβούργων, με μια τολμηρή επιδρομή στις 8 Απριλίου 1596,  κατάφεραν να καταλάβουν το φρούριο του Klis, αν και δεν κατάφεραν να το κρατήσουν. Οι Αυστριακοί δεν είχαν αρκετές δυνάμεις να αντιταχθούν στους Οθωμανούς.

Εξέγερση 
Το 1596, το απελευθερωτικό κίνημα εξαπλώθηκε στο Οθωμανικό Μαυροβούνιο και στις γειτονικές φυλές στην Ερζεγοβίνη, ιδιαίτερα εκείνες που ήταν υπό την επιρροή του  Μητροπολίτη Βησσαρίωνα.  Ένα έγγραφο της Ραγούσας από τις αρχές του 1596 ισχυρίζεται ότι ο μητροπολίτης και πολλοί οπλαρχηγοί της Ερζεγοβίνης συγκεντρώθηκαν στη Μονή Trebinje όπου ορκίστηκαν να προσφέρουν 20.000 ήρωες στους αυστριακούς αυτοκράτορες.  Οι αντάρτες ζήτησαν βοήθεια από τους Αυστριακούς και ζήτησαν να τους παραδοθεί μια αυστριακή σημαία για να δείξουν στους Οθωμανούς ότι είχαν τουλάχιστον συμβολική υποστήριξη από την Αυστρία.  Λίγο αργότερα, στις 8 Απριλίου 1596, το Κλις κατελήφθη από τους Uskoks, προκαλώντας ένα κύμα ενθουσιασμού μεταξύ των χριστιανών από τη Λίκα έως την Ερζεγοβίνη.  Στα τέλη του 1596, μετά την εκδήλωση της Επανάστασης της Χιμάρας, οι Σέρβοι άρχισαν να επαναστατούν ενάντια στους Οθωμανούς.  Η εξέγερση, με επικεφαλής τον Grdan, ξέσπασε στο Bjelopavlići, στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε Drobnjaci, Nikšić, Piva και Gacko .  Εκτός από τους Brđani, οι φυλές του Μαυροβουνίου δεν συμμετείχαν στην εξέγερση.  Την εποχή εκείνη, ο Dervish Bey,  σαντζάκ-μπέης του Μαυροβουνίου, απείλησε τους Μαυροβούνιους μέσω του Προβλέπτη («επιτηρητής») του Κότορ .  

Δύο Σέρβοι μοναχοί, ο Δαμιανός Λιουμπιμπράτιτς και ο Παύλος, απεστάλησαν από τον Πατριάρχη Jovan Kantul στον Πάπα Κλήμεντα Η' το 1597.  Ο πατριάρχης Γιοβάν διαβεβαίωσε τον πάπα για την «πίστη και την υπακοή» του στην Εκκλησία της Ρώμης και ζήτησε βοήθεια «να απελευθερώσει τους Σέρβους από τους Οθωμανούς».  Οι μοναχοί παρουσίασαν στην παπική Curia την σερβική ιστορία και, μεταξύ άλλων, ζήτησαν από τον Πάπα να στείλει στρατό στο Herceg Novi προς βοήθεια του βοεβόδα Grdan. Οι φυλές Zupci, Nikšić, Piva, Banjani, Drobnjaci και Gacko θα ξεσηκώνονταν.  Από εκεί, θα πήγαιναν στο Onogošt (Nikšić), όπου θα  συγκεντρώνονταν όλοι οι οπλαρχηγοί όλου του Μαυροβουνίου, του Dukađin και των κοντινών περιοχών.  Θα μπορούσαν να υπολογίζουν σε 100.000 μαχητές.   

Ο Αρχιεπίσκοπος της Οχρίδας Αθανάσιος, μετά την αποτυχία του κινήματός του στην Αλβανία, ήταν τώρα στη Ρώμη.  Η σερβική εξέγερση δεν είχε καλύτερη τύχη. Οι φυλές της  Ερζεγοβίνης Drobnjaci, Nikšić και Piva άρχισαν να μάχονται, αλλά νικήθηκαν στο πεδίο Gacko ( Gatačko Polje ) από τον Ντερβίς Μπέη  κάποια στιγμή το 1597.    

Όταν οι συνομιλίες μεταξύ των ανταρτών και του πάπα δεν οδήγησαν σε τίποτα και δεν έφτασε καμία εξωτερική υποστήριξη, οι αντάρτες αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν με τους Οθωμανούς.   Ο Αχμέτ πασάς Ντούγκαλιτς, ο μπεηλέρμπεης («κυβερνήτης») της Βοσνίας, έδωσε αμνηστία στον Grdan,  και δεν τον απομάκρυνε καν από τα εδάφη του στην Nikšić.

Τα επακόλουθα και η κληρονομιά 
Μετά την αποτυχία της εξέγερσης, πολλοί από την Ερζεγοβίνη μετακόμισαν στον κόλπο του Κότορ και της Δαλματίας .  Ο Grdan και ο Πατριάρχης Jovan  συνέχισαν να σχεδιάζουν επαναστάσεις κατά των Οθωμανών και τα επόμενα χρόνια.  Ο Jovan επικοινωνησε πάλι με τον Πάπα το 1599, χωρίς επιτυχία.  Σέρβοι, Έλληνες, Βούλγαροι και Αλβανοί μοναχοί επισκέφθηκαν τις ευρωπαϊκές αυλές  για να ζητήσουν βοήθεια.  Η πρώτη δεκαετία του 17ου αιώνα είδε μερικές επιτυχημένες μάχες του Μαυροβουνίου ενάντια στους Οθωμανούς κάτω από τον Μητροπολίτη Ρουφήμ. Η φυλή του Drobnjaci νίκησε τους Οθωμανούς στην Gornja Bukovica στις 6 Μαΐου 1605. Ωστόσο, οι Οθωμανοί ανταπέδωσαν το ίδιο καλοκαίρι και συνέλαβαν τον δούκα Ιβάν Kaluđerović, ο οποίος τελικά εκτελέστηκε.  Από τη συνέλευση στο μοναστήρι Kosijerevo, στις 18 Φεβρουαρίου 1608, Σέρβοι ηγέτες προέτρεψαν την Αυλή της Ισπανίας και της Νάπολης για μια ενεργητική δράση. Η Ισπανία δεν μπορούσε να κάνει πολλά στην Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, ο ισπανικός στόλος έπληξε το Δυρράχιο το 1606. Τέλος, στις 13 Δεκεμβρίου 1608, ο πατριάρχης Jovan Kantul οργάνωσε μια συνέλευση στη Μονή Morača συγκεντρώνοντας όλους τους ηγέτες ανταρτών του Μαυροβουνίου και της Ερζεγοβίνης. Η συνέλευση διαπραγματεύθηκε επισήμως με τον Εμμανουήλ Α για να στείλει μια δύναμη για την απελευθέρωση των Βαλκανίων, σε αντάλλαγμα για το «Στέμμα της Μακεδονίας», ζητώντας παράλληλα από τον Πάπα Παύλο να παραχωρήσει στην Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία ειδικά προνόμια.  Ο Γιόβαν τον διαβεβαίωσε ότι ένας στρατός 20.000 ανδρών, 25 πυροβόλα και όπλα για 25.000 ακόμα άτομα στα Βαλκάνια θα μπορούσε να συντρίψει τον σουλτάνο.    Μετά από χρόνια σχεδιασμού, δεν προέκυψε τίποτα συγκεκριμένο, επειδή μια τέτοια επιχείρηση «απαιτούσε ισπανική ναυτική και εφοδιαστική υποστήριξη». Η στάση έσβησε αργά έως το τέλος του 1610.  Η  εξέγερση του 1596-1597 θα σταθεί ως πρότυπο  για πολλές αντι-οθωμανικές εξεγέρσεις στη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη κατά τους επόμενους αιώνες.

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές 

Ιστορία των Σέρβων της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
Ιστορία της Ερζεγοβίνης
Ιστορία της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας
Οθωμανικό Μαυροβούνιο
Σελίδες με πηγές CS1 στα Ιταλικά (it)
Σελίδες με πηγές CS1 στα Σερβικά (sr)