Παγκόσμια κοινά

O όρος "παγκόσμια κοινά" χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει διεθνείς, υπερεθνικούς και παγκόσμιους τομείς πόρων στους οποίους βρίσκονται οι πόροι κοινής δεξαμενής . Τα παγκόσμια κοινά συμπεριλαμβάνουν τους φυσικούς πόρους της γης, όπως τους ωκεανούς, την ατμόσφαιρα και το διάστημα καθώς και την Ανταρκτική .  Ο κυβερνοχώρος μπορεί επίσης να εμφανίσει εκείνα τα χαρακτηριστικά ώστε να οριστεί ως παγκόσμιο κοινό.

Ορισμός και χρήση 
Τα "παγκόσμια κοινά" είναι ένας όρος που συνήθως χρησιμοποιείται για την περιγραφή διεθνών, υπερεθνικών και παγκόσμιων τομέων πόρων, στους οποίους βρίσκονται πόροι κοινής δεξαμενής. Στα οικονομικά, τα κοινά αγαθά είναι ανταγωνιστικά και μη αποκλειστικά, αποτελώντας έναν από τους τέσσερις κύριους τύπους αγαθών. Ένας πόρος κοινής δεξαμενής, που ονομάζεται επίσης κοινός πόρος ιδιοκτησίας, είναι μια ειδική περίπτωση ενός κοινού αγαθού (ή δημόσιου αγαθού) του οποίου το μέγεθος ή τα χαρακτηριστικά το καθιστούν δαπανηρό αλλά όχι τόσο απρόσιτο ώστε να αποκλείστουν πιθανοί χρήστες. Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται τόσο οι φυσικοί όσο και οι ανθρωπογενείς τομείς πόρων (π.χ. "τρύπα αλιείας" ή ένα σύστημα άρδευσης). Σε αντίθεση με τα παγκόσμια δημόσια αγαθά, οι παγκόσμιοι πόροι κοινής δεξαμενής αντιμετωπίζουν τα προβλήματα της συμφόρησης, της υπερβολικής χρήσης ή της υποβάθμισης επειδή είναι αφαιρετοί (γεγονός που τους καθιστά ανταγωνιστικούς).  

Ο όρος "κοινά" (commons) προέρχεται από τον όρο "κοινή γη" στα βρετανικά νησιά.  Τα δικαιώματα των "κοινών ανθρώπων" (commoners) αναφέρονται στα παραδοσιακά δικαιώματα που κατέχουν οι κοινοί άνθρωποι, όπως τη βοσκή των ζώων σε κοινόχρηστη γη, που υπήρχαν στο παλιό αγγλικό εθιμικό δίκαιο . Η αρχή του τέλος, αυτων των δικαιώμάτων, ήταν η εισαγωσή των περιφράξεων η οποία μετέτρεψε την κοινόχρηστη γη σε ιδιωτική ιδιοκτησία. Σήμερα, πολλά κοινά εξακολουθούν να υπάρχουν στην Αγγλία, την Ουαλία, τη Σκωτία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και η έκτασή τους είναι πολύ μικρότερη από τα εκατομμύρια στρέμματα που υπήρχαν μέχρι τον 17ο αιώνα.   

Ο όρος "παγκόσμια κοινά" χρησιμοποιείται συνήθως για να δηλώσει τους κοινόχρηστους φυσικούς πόρους της γης, όπως οι ωκεανοί, η ατμόσφαιρα, το διάστημα και οι Βόρειες και Νότιες πολικές περιοχές του πλανήτη, ιδιαίτερα η Ανταρκτική.    

Σήμερα, το Διαδίκτυο, ο Παγκόσμιος Ιστός και ο κυβερνοχώρος αναφέρονται συχνά ως παγκόσμια κοινά.  Άλλες χρήσεις περιλαμβάνουν μερικές φορές αναφορές σε πληροφορίες ανοιχτής πρόσβασης όλων των ειδών, συμπεριλαμβανομένων των τεχνών και του πολιτισμού, της γλώσσας και της επιστήμης, αν και αυτές αναφέρονται πιο επισήμως ως κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας.

Διαχείριση παγκόσμιων κοινών 
Η βασική πρόκληση για τα παγκόσμια κοινα είναι ο σχεδιασμός δομών διακυβέρνησης και συστημάτων διαχείρισης ικανών να αντιμετωπίσουν την πολυπλοκότητα πολλών δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, υπό την επιφύλαξη συχνά απρόβλεπτων αλλαγών, που κυμαίνονται από τοπικό σε παγκόσμιο επίπεδο.  Όπως συμβαίνει με τα παγκόσμια δημόσια αγαθά, η διαχείριση των παγκόσμιων κοινών απαιτεί πλουραλιστικές νομικές οντότητες, συνήθως διεθνείς και υπερεθνικές, δημόσιες και ιδιωτικές, διαρθρωμένες ώστε να ταιριάζουν με την ποικιλία των συμφερόντων και τον τύπο πόρων που πρέπει να διαχειρίζονται και αρκετά αυστηρές, με επαρκή κίνητρα, ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση.  Τέτοια συστήματα διαχείρισης είναι απαραίτητα για να αποφευχθεί, σε παγκόσμιο επίπεδο, η κλασική τραγωδία των κοινών, στην οποία οι κοινοί πόροι καθίστανται υπερεκμεταλλευόμενοι .  

Υπάρχουν πολλές βασικές διαφορές στη διαχείριση των πόρων των παγκόσμιων κοινών από εκέινη των κοινών γενικά.  Υπάρχουν προφανείς διαφορές στην κλίμακα τόσο των πόρων όσο και του αριθμού των χρηστών σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο. Επίσης, υπάρχουν διαφορές στην κοινή κουλτούρα και στις προσδοκίες των χρηστών των πόρων. Υπάρχει μεγαλυτερη ομοιογενέια όσο εγγυτερα βρίσκονται, εδαφικά, οι χρήστες των πόρων. Πολλά από τα παγκόσμια κοινά είναι μη ανανεώσιμα σε κλίμακα ανρώπινων ετών. Έτσι, η υποβάθμιση των πόρων είναι πιο πιθανό να είναι αποτέλεσμα ακούσιων συνεπειών που είναι απρόβλεπτες, δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμες ή δεν είναι εύκολα κατανοητές. Για παράδειγμα, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που προκαλούν την αλλαγή του κλίματος θα συνεχίζουν να το κάνουν για μια τουλάχιστον χιλιετία μετά την είσοδό τους στην ατμόσφαιρα  και η εξαφάνιση των ειδών δεν αντιστρέφεται.

Ο ωκεανός 
Ο παγκόσμιος ωκεανός ή ωκεανός, ως το διασυνδεδεμένο σύστημα των ωκεάνιων (ή θαλάσσιων) υδάτων της Γης που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της υδροσφαίρας, είναι ένα κλασικό παγκόσμιο κοινό. Είναι χωρισμένος σε μια σειρά κύριων ωκεάνιων περιοχών που οριοθετούνται από τις ηπείρους και από διάφορα ωκεανογραφικά χαρακτηριστικά. Με τη σειρά τους, τα ωκεάνια ύδατα διασκορπίζονται από πολλές μικρότερες θάλασσες, κόλπους και κολπίσκους. Επιπλέον, τα περισσότερα σώματα γλυκού νερού εκκενώνονται τελικά στον ωκεανό και προέρχονται από τον κύκλο του νερού της Γης από τα ύδατα των ωκεανών. Το Δίκαιο της Θάλασσας είναι ένα σώμα δημοσίου διεθνούς δικαίου που διέπει τις σχέσεις μεταξύ των εθνών όσον αφορά τα δικαιώματα ναυσιπλοΐας, τα ορυκτά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία επί των παράκτιων υδάτων. Ο ναυτιλιακός νόμος, που ονομάζεται επίσης νόμος περί ναυτικών, είναι ένα όργανο τόσο του εσωτερικού δικαίου που διέπει τις θαλάσσιες δραστηριότητες όσο και του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που διέπει τις σχέσεις μεταξύ ιδιωτικών φορέων που εκμεταλλεύονται πλοία στους ωκεανούς. Ασχολείται με θέματα όπως το θαλάσσιο εμπόριο, η θαλάσσια ναυσιπλοΐα, η ναυτιλία, οι ναύτες και η θαλάσσια μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων. Ωστόσο, αυτά τα νομικά σώματα δεν κάνουν τίποτα για να προστατεύσουν τους ωκεανούς από τις ανθρώπινες απειλές. 

Εκτός από την παροχή σημαντικών μέσων μεταφοράς, μεγάλο μέρος της ύπαρξης ζωής στη Γη κατοικεί μέσα στον ωκεανό, ο οποίος περιέχει περίπου 300 φορές τον κατοικήσιμο όγκο των χερσαίων οικοτόπων. Οι συγκεκριμένοι θαλάσσιοι βιότοποι περιλαμβάνουν τους κοραλλιογενείς υφάλους, τα λιβάδια της θάλασσας, τον πυθμένα και την ανοιχτή ωκεάνια (πελαγική) ζώνη όπου η επιφάνεια του νερού είναι το μόνο ορατό όριο. Οι οργανισμοί που μελετήθηκαν κυμαίνονται από το μικροσκοπικό φυτοπλαγκτόν και το ζωοπλαγκτόν σε τεράστια κητώδη εως και 30 μέτρων σε μήκος. 

Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) έχει εντοπίσει αρκετούς τομείς όπου απαιτέιται η εισαγωγή ενός συστήματος διαχείρισης του παγκόσμιου ωκεανού: βελτίωση της διαχείρισης της αλιείας, ενίσχυση των ελέγχων για την απόρριψη των επικίνδυνων και των πυρηνικών αποβλήτων στους ωκεανούς, προώθηση του δίκαιου της θάλασσας.

Ατμόσφαιρα 
Η ατμόσφαιρα είναι ένα σύνθετο δυναμικό φυσικό σύστημα αερίων που είναι απαραίτητο για τη υποστήριξη της ζωής στον πλανήτη. Μια πρωταρχική μέριμνα για τη διαχείριση της παγκόσμιας ατμόσφαιρας είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση, η εισαγωγή στην ατμόσφαιρα χημικών ουσιών, σωματιδίων ή βιολογικών υλικών που προκαλούν δυσφορία, ασθένεια ή θάνατο στους ανθρώπους, βλάπτουν άλλους ζώντες οργανισμούς όπως τις καλλιέργειες τροφίμων ή βλάπτουν το φυσικό περιβάλλον ή το τεχνητο περιβάλλον. Η καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης έχει αναγνωριστεί από καιρό ως απειλή για την ανθρώπινη υγεία καθώς και για τα οικοσυστήματα της Γης. 

Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η αλλαγή του κλίματος γενικά αποτελούν βασικό μέλημα της παγκόσμιας διαχείρισης των κοινών αγαθών. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), η οποία συστάθηκε το 1988 για να αναπτύξει μια επιστημονική συναίνεση, κατέληξε, με μια σειρά αναφορών, ότι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ήταν απαραίτητη για την πρόληψη καταστροφικών βλαβών. Εν τω μεταξύ, η Σύμβαση για την Αλλαγή του Κλίματος των Ηνωμένων Εθνών (FCCC), του 1992, δεσμεύθηκε να εργαστεί για τη "σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο που θα αποτρέψει την επικίνδυνη ανθρωπογενή [προκαλούμενη από τον άνθρωπο] παρέμβαση στο κλιματικό σύστημα" (το 2019 υπήρχαν 197 συμβαλλόμενα μέρη στη Συνέλευση, αν και δεν το είχαν επικυρώσει όλοι). Το Πρωτόκολλο του Κιότο του 1997 καθόρισε δεσμευτικές υποχρεώσεις στις βιομηχανικές χώρες για τη μείωση των εκπομπών. Αυτές έγιναν δεκτές από πολλές χώρες, αλλά όχι από όλες, και πολλές απέτυχαν να τις εκπληρώσουν. Το πρωτόκολλο έληξε το 2012 και ακολούθησε η Συμφωνία του Παρισιού του 2015, στην οποία τα κράτη έδωσαν ατομικές υποσχέσεις για μειώσεις. Ωστόσο, σε μια έκθεση του 2018, η IPCC κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επικίνδυνη αλλαγή του κλίματος είναι αναπόφευκτη, εκτός εάν πραγματοποιηθούν πολύ μεγαλύτερες μειώσεις.

Πολικές περιοχές 
Τα οκτώ Αρκτικά έθνη: ο Καναδάς, η Δανία (με τη Γροιλανδία και τις Νήσους Φερόε), η Νορβηγία, οι Ηνωμένες Πολιτείες (Αλάσκα), η Σουηδία, η Φινλανδία, η Ισλανδία και η Ρωσία, είναι όλα τα μέλη της της συνθήκης που απαρτίζει το Συμβούλιο της Αρκτικής, όπως και οι οργανώσεις που εκπροσωπούν έξι ιθαγενείς πληθυσμούς . Το Συμβούλιο ασχολείται κυρίως με τις περιβαλλοντικές συνθήκες και δεν διευθετεί διαφορές για τα συνόρα ή τους πόρους. Επί του παρόντος, η Συνθήκη της Ανταρκτικής και οι συναφείς συμφωνίες, που ονομάζονται συλλογικά Σύστημα Συνθηκών της Ανταρκτικής (Antarctic Treaty System/ATS), ρυθμίζουν τις διεθνείς σχέσεις όσον αφορά την Ανταρκτική, τη μόνη ήπειρο της Γης χωρίς φυσικό πληθυσμό. Η συνθήκη, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1961 και σήμερα έχει υπογραφεί από 50 χώρες, διαχωρίζει το χαρακτήρα της Ανταρκτικής ως επιστημονικό καταφύγιο, καθιερώνει την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και απαγορεύει τη στρατιωτική δραστηριότητα στην εν λόγω ήπειρο.  

Η αλλαγή του κλίματος στην περιοχή της Αρκτικής οδηγεί σε ευρεία αναδιάρθρωση των οικοσυστημάτων. Η κατανομή των ειδών αλλάζει μαζί με τη δομή των ιστών τροφής. Οι μεταβολές στην κυκλοφορία των ωκεανών είναι υπεύθυνες για τις πρώτες ανταλλαγές ζωοπλαγκτόν μεταξύ των περιφερειών του Βορείου Ειρηνικού και του Βόρειου Ατλαντικού, ίσως εδω και 800.000 χρόνια. Αυτές οι αλλαγές μπορούν να επιτρέψουν τη μετάδοση ασθενειών από τα υποαρκτικά ζώα στα αρκτικά και αντιστρόφως.

Διάστημα 
Η διαχείριση των παγκόσμιων κοινών του διαστήματος έχει αμφισβητηθεί από την επιτυχή απγείωση του δορυφόρου Sputnik από την πρώην Σοβιετική Ένωση στις 4 Οκτωβρίου 1957. Δεν υπάρχει σαφές όριο μεταξύ της ατμόσφαιρας της Γης και του διαστήματος, αν και υπάρχουν αρκετοί τυπικοί προσδιορισμοί ορίων: ένας που σχετίζεται με την ταχύτητα της τροχιάς (η γραμμή Kármán ), η οποία εξαρτάται από την ταχύτητα των φορτισμένων σωματιδίων στο διάστημα και ορισμένοι που καθορίζονται από ανθρώπινους παράγοντες όπως το ύψος στο οποίο το ανθρώπινο αίμα αρχίζει να βράζει στην απουσία περιβάλλοντος υπό πίεση (τη γραμμή Armstrong).   

Η Συνθήκη για το Διάστημα παρέχει ένα βασικό πλαίσιο για το διεθνές δίκαιο του διαστήματος. Καλύπτει τη νόμιμη χρήση του εξωτερικού χώρου από τα έθνη. Η συνθήκη αναφέρει ότι το διάστημα είναι ελεύθερο για όλα τα έθνη ώστε να το διερευνήσουν και δεν υπόκεινται σε εθνική κυριαρχία. Απαγορεύει επίσης την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων στο διάστημα. Η συνθήκη εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 1963 και υπογράφηκε το 1967 από την ΕΣΣΔ, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και το Ηνωμένο Βασίλειο. Από τα μέσα του έτους 2013 η συνθήκη έχει κυρωθεί από 102 κράτη και έχει υπογραφεί από 27 επιπλέον κράτη.

Διαδίκτυο 
Ως ένα παγκόσμιο σύστημα υπολογιστών διασυνδεδεμένων με τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών που αποτελείται από εκατομμύρια ιδιωτικών, δημόσιων, ακαδημαϊκών, επιχειρηματικών και κυβερνητικών πόρων, είναι δύσκολο να συζητηθεί εάν το Διαδίκτυο αποτελεί παγκόσμιο κοινό. Αυτοί οι υπολογιστικοί πόροι ανήκουν σε μεγάλο βαθμό στην ιδιωτική ιδιοκτησία και υπόκεινται στο δίκαιο ιδιωτικής ιδιοκτησίας, αν και πολλοί είναι δημόσιοι και υπόκεινται στο δημόσιο δίκαιο. Ο Παγκόσμιος Ιστός, ως ένα σύστημα αλληλένδετων εγγράφων υπερκειμένου, είτε δημόσιου πεδίου (όπως η ίδια η Βικιπαίδεια), είτε υποκέιμενων στο νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων, είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ένα μικτό αγαθό. 

Ο εικονικός χώρος ή ο κυβερνοχώρος που προκύπτει, ωστόσο, συχνά θεωρείται ως ένα ηλεκτρονικό παγκόσμιο κοινό που επιτρέπει όσο περισσότερη ελευθερία έκφρασης όσο και ο κάθε δημόσιος χώρος. Η πρόσβαση σε αυτά τα ψηφιακά κοινά και η πραγματική ελευθερία έκφρασης που επιτρέπεται ποικίλλει ευρέως ανά γεωγραφική περιοχή. Η διαχείριση του ηλεκτρονικού παγκόσμιου κοινού παρουσιάζει αρκετά θέματα όπως τα υπόλοιπα κοινά. Εκτός από τα θέματα που σχετίζονται με την ανισότητα στην πρόσβαση, προκύπτουν θέματα όπως η ουδετερότητα του δικτύου, η λογοκρισία στο Διαδίκτυο, η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο και η ηλεκτρονική επιτήρηση.

Δείτε επίσης 
 Περιβαλλοντική οικονομία 
 Περιβαλλοντικός νόμος 
 Ελεύθερο λογισμικό και λογισμικό ανοιχτού κώδικα 
 Εμπορεύματα 
 Ανθρώπινη οικολογία 
 Τραγωδία των κοινών

Παραπομπές

Κόσμος
Παγκοσμιοποίηση
Αγαθά