Βιτόμιλ Ζουπάν

Ο Βιτόμιλ Ζουπάν (18 Ιανουαρίου 1914 - 14 Μαΐου 1987) ήταν μεταπολεμικός μοντερνιστής Σλοβένος συγγραφέας και επιζών από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Gonars. Εξαιτίας των λεπτομερών του αναφορών στο σεξ και τη βία, ονομάστηκε Σλοβένος Χέμινγουεϊ και συγκρίθηκε με τον Χένρι Μίλερ. Είναι κυρίως γνωστός για το Menuet za kitaro (Μινουέτο για κιθάρα, 1975), στο οποίο περιγράφει τα χρόνια που πέρασε με τους Σλοβένους παρτιζάνους. Στην Γιουγκοσλαβία του Τίτο καταδικάστηκε μετά από στημένη δίκη σε 18 χρόνια φυλάκιση. Μετά την απελευθέρωσή του το 1955, τα έργα του μπορούσαν να δημοσιευτούν μόνο με το ψευδώνυμό Λάνγκους. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Σλοβένους συγγραφείς.

Βιογραφία 
Ο Ζουπάν γεννήθηκε στη Λιουμπλιάνα, που τότε αποτελούσε τμήμα της Αυστροουγγαρίας. Η μητέρα του ήταν δασκάλα και ο πατέρας του σκοτώθηκε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε ηλικία 18 ετών, ο Ζουπάν παίζοντας ρωσική ρουλέτα πυροβόλησε έναν φίλο στο κεφάλι, σκοτώνοντας τον. Ως αποτέλεσμα, του απαγορεύτηκε να πάρει απολυτήριο γυμνασίου στη Γιουγκοσλαβία. Αφού έφυγε από τη χώρα, ταξίδεψε για χρόνια - κερδίζοντας χρήματα ως ναύτης, θερμαστής, ελαιοχρωματιστής στη Γαλλία, εκπαιδευτής σκι και επαγγελματίας μποξέρ - σε χώρες της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, πριν από το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, γράφτηκε στη Σχολή Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Λιουμπλιάνας, από την οποία δεν αποφοίτησε.

Μετά την εισβολή του Άξονα στη Γιουγκοσλαβία τον Απρίλιο του 1941, ως μέλος του αθλητικού κινήματος Sokol, εντάχθηκε στο Απελευθερωτικό Μέτωπο και συμμετείχε στις παράνομες δραστηριότητές του στην προσαρτημένη επαρχία της Λιουμπλιάνας, έως ότου φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Gonars το 1942.

Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943, προσχώρησε στους Σλοβένους παρτιζάνους, πρώτα σε μαχητικές μονάδες και λίγο αργότερα στην πολιτιστική μονάδα, όπου του ανατέθηκε να γράψει θεατρικά έργα αντιαστασιακής προπαγάνδας. Μετά τον Β 'Παγκόσμιο Πόλεμο, μέχρι το 1947, οπότε αφιερώθηκε πλήρως στη συγγραφή, υπηρέτησε στο Radio Ljubljana ως αρχισυντάκτης του πολιτιστικού προγράμματος. Για το μυθιστόρημά του Rojstvo v nevihti (Γέννηση μέσα σε καταιγίδα) του απονεμήθηκε το πρώτο βραβείο Prešeren. Παντρεύτηκε τη Nikolaja Dolenc και απέκτησαν δύο γιους, τον Ντιμ και τον Μαρτέλ Ζουπάν. Το 1948 κατηγορήθηκε για αντικυβερνητική συνωμοσία, κατασκοπεία, αντιπατριωτική δραστηριότητα, ανήθικες πράξεις, δολοφονίες και απόπειρα βιασμού και καταδικάστηκε σε 20 σχεδόν χρόνια φυλάκισης μετά από μια δίκη παρωδία. Αποφυλακίστηκε το 1955 και οι δύο γιοι του έζησαν χωρίς τον πατέρα τους, όπως είχε συμβεί και με τον ίδιο στην παιδική του ηλικία.

Για αρκετά χρόνια εξέδιδε τα έργα του μόνο με ψευδώνυμο και κατάφερε να ξαναδημοσιεύσει με το όνομά του από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα. Το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, το Menuet za kitaro (Μινουέτο για κιθάρα), γυρίστηκε ταινία από τον Σέρβο σκηνοθέτη Živojin Pavlović το 1980 με τίτλο Τα λέμε στον επόμενο πόλεμο () και ο Ζουπάν έλαβε το δεύτερο βραβείο Prešeren - αυτή τη φορά για την ισόβια προσφορά του.

Ο Ζουπάν πέθανε στη Λιουμπλιάνα το 1987 και θάφτηκε στο νεκροταφείο Žale.

Έργο 
Ο Βιτόμιλ Ζουπάν είναι πιο γνωστός για τα ημιαυτοβιογραφικά του μυθιστορήματα με επίκεντρο την αναζήτηση της ατομικής ταυτότητας στον σύγχρονο κόσμο. Στο μυθιστόρημα Μινουέτο για κιθάρα του 1975, έδωσε ιδιοσυγκρασιακή περιγραφή των χρόνων που πέρασε με τους Σλοβένους παρτιζάνους, στο μυθιστόρημα Levitan του 1982 προέβαλε το αδίστακτο περιβάλλον καταπιεστικών θεσμών όπως ο στρατός και η φυλακή και στο τρίτο μέρος της τριλογίας του, Komedija človeškega tkiva (Κωμωδία ανθρώπινου ιστού) περιέγραψε την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο μυθιστόρημα του 1978 hodyčevim repom (Παίζοντας με την ουρά του διαβόλου), έγραψε για έναν μεσήλικα που εμπλέκεται σε σεξουαλική υπόθεση προς την οικονόμο του, γεμάτο εικόνες σεξουαλικότητας, εξαιτίας των οποίων κατηγορήθηκε για πορνογραφία. Παρ' όλα αυτά, τα μυθιστορήματά του βρίθουν επίσης φιλοσοφικών και πολιτισμικών αναφορών, ενώ έγραψε ποιήματα, τα περισσότερα από τα οποία παρέμειναν αδημοσίευτα στη διάρκεια της ζωής του. Μια ποιητική συλλογή του Ζουπάν από τα χρόνια της φυλακής πρωτοδημοσιεύτηκε δημοσιεύθηκε το 2006, αναβιώνοντας το ενδιαφέρον για τη λογοτεχνική κληρονομιά του Ζουπάν.

Κληρονομιά 
Οι Γιουγκοσλάβοι κριτικοί ανήκαν στην επίσημη τιτοϊκήνομενκλατούρα και εναντιώθηκαν στο μποέμικο στιλ και την ελεύθερη σκέψη του Ζουπάν, κατηγορώντας τα γραπτά του ότι είναι παρακμιακά, κυνικά και προωθούν το κακό, την ανηθικότητα και τον μηδενισμό .

Εναλλακτικοί Σλοβένοι συγγραφείς και στοχαστές, όπως ο Dušan Pirjevec Ahac και ο Taras Kermauner, επηρεάστηκαν από το έργο του Ζουπάν αμφισβητώντας τις τιτοϊκές πολιτικές. Ο απόηχος του αντικονομορφισμού του Ζουπάν φαίνεται στα έργα του συγγραφέα και δοκιμιογράφου Marjan Rožanc, ιδίως στο μυθιστορηματικό του δοκίμιο του 1983 Roman o knjigah (Ένα μυθιστόρημα για τα βιβλία). Επηρέασε, επίσης, τον ποιητή Borut Kardelj.

Παραπομπές

Σλοβένοι ποιητές
Σλοβένοι συγγραφείς