Μπάρκο

Το μπάρκο (barque, barc, ή bark) είναι ένας τύπος ιστιοφόρου σκάφους με τρεις ή περισσότερους ιστούς με τετράγωνα ιστία στον μπροστινό και τον κύριο ιστό και μόνο τον πίσω ιστό με ιστία εμπρός και πίσω. Μερικές φορές, ο πίσω ιστός είναι μόνο εν μέρει εμπρός και πίσω με ιστία, φέροντας ένα τετράγωνο πανί επάνω.

Ετυμολογία 
Η λέξη "barque" εισήλθε στα αγγλικά μέσω του γαλλικού όρου, ο οποίος με τη σειρά του προήλθε από το λατινικό barca μέσω των οσιτανικών, καταλανικών, ισπανικών ή ιταλικών.

Το λατινικό barca μπορεί να προέρχεται από το κελτικό barc (κατά Tούρναϊζεν) ή το ελληνικό βάρις (κατα Ντητς), όρος για αιγυπτιακό σκάφος. Το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, ωστόσο, θεωρεί το τελευταίο απίθανο. 

Η λέξη barc φαίνεται να προέρχεται από τις κελτικές γλώσσες. Η μορφή που υιοθέτησαν τα αγγλικά, ίσως από τα ιρλανδικά ήταν το "bark", ή από το λατινικό barca πολύ νωρίς, από το οποίο δημιουργήθηκαν τα γαλλικά barge and barque.

Στα λατινικά, τα ισπανικά και τα ιταλικά, ο όρος barca (βάρκα) αναφέρεται σε ένα μικρό σκάφος, όχι σε ένα πλοίο πλήρους μεγέθους. Η γαλλική επιρροή στην Αγγλία οδήγησε στη χρήση στα αγγλικά και των δύο λέξεων, αν και οι έννοιές τους τώρα δεν είναι οι ίδιες.

Πολύ πριν από τον 19ο αι., το μπάρκο είχε ερμηνευτεί ως ένα μικρό σκάφος των παράκτιων ή εσωτερικών υδάτων, ή ως ένα γρήγορο κωπήλατο σκάφος, που μεταφέρεται από πολεμικά πλοία και συνήθως προορίζεται για τον διοικητή. Λίγο αργότερα, το μπάρκο έγινε ένα ιστιοφόρο μίας χαρακτηριστικής ιστιοφορίας, όπως περιγράφεται παρακάτω. Στη Βρετανία, στα μέσα του 19ου αι., η ορθογραφία είχε προέλθει από τη γαλλική μορφή του barque. Αν και ο Φράνσις Μπέικον χρησιμοποίησε αυτή τη μορφή της λέξης ήδη από το 1592,  ο Σαίξπηρ εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί την ορθογραφία «barke» στο Σονέτο 116 το 1609. Καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου των ιστίων (πανιών), η λέξη χρησιμοποιήθηκε επίσης ως συντόμευση του barca-longa της Μεσογείου. 

Η συνήθης σύμβαση ορθογραφίας είναι ότι, για να γίνει διάκριση μεταξύ ομοφώνων, όταν γράφεται ως barque αναφέρεται σε ένα πλοίο και όταν γράφεται ως bark αναφέρεται είτε σε έναν ήχο σκύλου, είτε σε έναν φλοιό δέντρου. 

Η "βαρκαρόλα" στη μουσική μοιράζεται την ίδια ετυμολογία, καθώς ήταν αρχικά ένα λαϊκό τραγούδι, που τραγουδιόταν από τους βενετούς γονδολιέρηδες και προέρχεται από το barca: "βάρκα" στα ιταλικά,  ή στα ύστερα λατινικά.

Το μπάρκο 
Τον 18ο αι. το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό χρησιμοποίησε τον όρο bark για ένα μη περιγραφικό σκάφος, που δεν ταίριαζε σε καμία από τις συνήθεις κατηγορίες του. Έτσι, όταν το βρετανικό ναυαρχείο αγόρασε ένα κόλιερ για χρήση από τον Τζέιμς Κουκ στο ταξίδι της εξερεύνησής του, καταχωρήθηκε ως HM Bark. Προσπαθήστε να τη διακρίνετε από μια άλλη Endeavor, ένα κότερο (sloop) ήδη σε υπηρεσία εκείνη την εποχή. Έτυχε να είναι ένα με πλήρη ιστιοφορία πλοίο με μία απλή πλατιά πλώρη, και μία πλήρη πρύμνη με παράθυρα.

Το Λεξικό τού Ναυτικού τού Γουίλιαμ Φάλκονερ όρισε το «bark», ως «μία γενική ονομασία που δίνεται στα μικρά πλοία: ωστόσο οι ναυτικοί τη χρησιμοποιούν ιδιαιτέρως σε εκείνα που φέρουν τρία κατάρτια, χωρίς πανί στον πίσω ιστό. Οι βόρειοι ναυτικοί μας, που είναι εκπαιδευμένοι στο εμπόριο άνθρακα, εφαρμόζουν αυτή τη διάκριση σε ένα πλοίο με πλατιά πρύμνη, το οποίο δεν φέρει καμία διακοσμητική φιγούρα στο στέλεχος ή στην πλώρη." 

Τα Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν ένα έντυπο έγγραφο, που σώζεται από τον 16ο αι. στο Cheshire and Chester Archives and Local Studies Service, όπου σημειώνεται τα ονόματα του Ρόμπερτ Ράτκλιφ, ιδιοκτήτη τού μπάρκου "Sunday" και 10 ναυτικών που διορίστηκαν να υπηρετήσουν υπό τον εντιμότατο κόμη του Σάσεξ Λόρδο Αναπληρωτή της Ιρλανδίας.

Η ιστιοφορία του μπάρκου 
Στα τέλη του 18ου αι. ο όρος μπάρκο (barque, μερικές φορές -ιδιαίτερα στις Η.Π.Α.- γραμμένος bark) έφτασε να αναφέρεται σε οποιοδήποτε σκάφος με έναν συγκεκριμένο τύπο σχεδίου ιστίων. Αυτό περιλαμβάνει τρία (ή περισσότερα) κατάρτια, μπροστινά και πίσω ιστία στον τελευταίο ιστό και τετράγωνα ιστία σε όλους τους άλλους ιστούς. Τα μπάρκα ήταν το εργαλείο εργασίας της χρυσής εποχής των ιστίων στα μέσα του 19ου αι., καθώς σχεδόν ταίριαζαν με πλήρως εξοπλισμένα πλοία, αλλά μπορούσαν να λειτουργήσουν με μικρότερα πληρώματα.

Το πλεονέκτημα αυτής της ιστιοφορίας ήταν ότι χρειάζονταν μικρότερα (επομένως φθηνότερα) πληρώματα από ένα συγκρίσιμο πλήρως εξοπλισμένο πλοίο ή σκάφος με ιστιοφορία βρικίου, καθώς χρησιμοποιούνταν λιγότερα τετράγωνα ιστία, που χρειάζονταν εργατικά χέρια, και η ίδια η ιστιοφορία ήταν φθηνότερη.  Αντίθετα, η πλήρης ιστιοφορία του πλοίου έτεινε να διατηρείται για εκπαιδευτικά σκάφη, όπου όσο μεγαλύτερο ήταν το πλήρωμα, τόσο περισσότεροι ναυτικοί εκπαιδεύονταν.

Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι, κατά τον άνεμο, έν μπάρκο μπορεί να ξεπεράσει τις επιδόσεις της γολέτας ή τού μπαρκεντίνου, είναι και πιο εύκολο στο χειρισμό και καλύτερο στο να πηγαίνει προς τον άνεμο, από ένα πλήρως εξοπλισμένο πλοίο. Ενώ ένα πλήρως εξοπλισμένο πλοίο είναι το καλύτερο διαθέσιμο σε ταχύτητα, και ενώ τα αρματωμένα πλοία εμπρός και πίσω είναι τα καλύτερα στο να πηγαίνουν προς τον άνεμο, το μπάρκο και το μπαρκεντίνο είναι συμβιβασμοί, που συνδυάζουν -σε διαφορετικές αναλογίες- τα καλύτερα στοιχεία αυτών των δύο.

Το αν η ιστιοφορία με τετράγωνα ιστία, ή μπάρκου, ή μπαρκεντίνου ή σκούνας είναι η βέλτιστη, εξαρτάται από τον βαθμό, στον οποίο μπορούν να επιλεγούν η διαδρομή ιστιοπλοΐας και η εποχή, για να επιτευχθεί ο από πίσω άνεμος. Οι ιστιοφορίες με τετράγωνα ιστία κυριαρχούσαν για τη διηπειρωτική ιστιοπλοΐα σε διαδρομές, που επιλέγονταν για τους από πίσω ανέμους.

Οι περισσότεροι ωκεάνιοι γουίντ-τζάμερ ήταν τετράστηλα μπάρκα, λόγω των προαναφερθέντων σκέψεων και συμβιβασμών. Συνήθως ο κύριος ιστός ήταν ο υψηλότερος: αυτός τού Moshulu εκτείνεται στα 58 μ. από το κατάστρωμα. Το τετράστηλο μπάρκο μπορεί να αντιμετωπιστεί με ένα εκπληκτικά μικρό πλήρωμα —τουλάχιστον 10— και ενώ το συνηθισμένο πλήρωμα ήταν περίπου 30, σχεδόν οι μισοί από αυτούς θα μπορούσαν να είναι μαθητευόμενοι.

Σήμερα πολλά ιστιοπλοϊκά εκπαίδευσης είναι μπάρκα. 

Ένα καλά διατηρημένο παράδειγμα εμπορικού μπάρκου είναι το Pommern, το μόνο γουίντ-τζάμερ (windjammer) σε αρχική κατάσταση. Είναι δεμένο στο Mάριεχαμν, έξω από το ναυτικό μουσείο Ώλαντ. Το ξύλινο μπάρκο Sigyn, που κατασκευάστηκε στο Γκέτεμποργκ το 1887, είναι τώρα ένα πλοίο μουσείου στο Τούρκου. Το ξύλινο μπάρκο φαλαινοθηρίας Charles W. Morgan, που ξεκίνησε το 1841, βγήκε εκτός λειτουργίας το 1921,  και είναι τώρα ένα πλοίο μουσείου στο Mύστικ Σήπορτ  στο Κονέκτικατ. Το Charles W. Morgan πρόσφατα ανακαινίστηκε και (από το καλοκαίρι του 2014) ταξιδεύει στην ακτή της Νέας Αγγλίας. Η Ακτοφυλακή των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ακόμη ένα επιχειρησιακό μπάρκο, που κατασκευάστηκε στη Γερμανία το 1936 και αιχμαλωτίστηκε ως πολεμικό έπαθλο, το USCGC Eagle, το οποίο η Ακαδημία Ακτοφυλακής των Ηνωμένων Πολιτειών στο Νέο Λονδίνο χρησιμοποιεί ως εκπαιδευτικό σκάφος. Ο Στόλος της Παράδοσης του Σύδνεϋ αποκατέστησε ένα μπάρκο με σιδερένιο κύτος, το James Craig, που αρχικά κατασκευάστηκε ως Clan Macleod το 1874 και έπλεε στη θάλασσα κάθε δεκαπενθήμερο. Το παλαιότερο ενεργό ιστιοπλοϊκό στον κόσμο, το Star of India, ναυπηγήθηκε το 1863 ως πλήρως εξοπλισμένο πλοίο και στη συνέχεια μετατράπηκε σε μπάρκο το 1901.

Αυτός ο τύπος πλοίου ενέπνευσε τον Γάλλο συνθέτη Μορίς Ραβέλ να γράψει το διάσημο κομμάτι του, Une Barque sur l'ocean, που αρχικά συντέθηκε για πιάνο το 1905, και στη συνέχεια ενορχηστρώθηκε το 1906.

Το Statsraad Lemkulhl βρίσκεται σε ενεργή λειτουργία με τη μορφή μπάρκου, απογυμνωμένο, χωρίς τα περισσότερα από τα βαρούλκα του. Οι μετέπειτα βελτιώσεις που έγιναν, ευθυγραμμίστηκαν με την εκπαίδευση των μελλοντικών ναυτικών. Χρησιμοποιήθηκε ως σχολικό πλοίο, σε εκπαιδευτικές επιχειρήσεις για το Νορβηγικό Ναυτικό, και γενικά είναι διαθέσιμο για ενδιαφερόμενους εθελοντές.

Το καλοκαίρι του 2021 φιλοξένησε το "NRK Sommarskuta" με ζωντανή τηλεόραση καθημερινά, καθώς ταξίδευε σε όλη τη νορβηγική ακτή από Βορρά προς Νότο και διέσχιζε τη Βόρεια Θάλασσα στο Σέτλαντ. Μετά από αυτό, θα πραγματοποιήσει το πρώτο πλήρες ταξίδι ιστιοπλοΐας σε όλο τον κόσμο, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαρκέσει 19 μήνες, και θα κάνει πολλές εκδηλώσεις στην πορεία.

Έχει εγκατασταθεί επιστημονικός εξοπλισμός για την υποστήριξη των συνεχιζόμενων πανεπιστημιακών σπουδών επάνω σε αυτό, για παρακολούθηση και καταγραφή περιβαλλοντικών δεδομένων.

Βάρκα και ιερή βάρκα στην αρχαία Αίγυπτο 
Στην Αρχαία Αίγυπτο, η βάρκα, που αναφέρεται χρησιμοποιώντας τη γαλλική λέξη barque όταν τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά μεταφράστηκαν για πρώτη φορά από τον Γάλλο Ζαν-Φρανσουά Σαμπολιόν (ελλην.: λέμβος), ήταν ένας τύπος σκάφους που χρησιμοποιήθηκε από τους πρώτους καταγεγραμμένους χρόνους της Αιγύπτου και απεικονίζεται σε πολλά σχέδια, πίνακες ζωγραφικής και ανάγλυφα που τεκμηριώνουν την κουλτούρα. Η μεταφορά στη μετά θάνατον ζωή πιστευόταν ότι γινόταν επίσης με βάρκα, και η εικόνα χρησιμοποιείται σε πολλές από τις θρησκευτικές τοιχογραφίες και σκαλίσματα σε ναούς και τάφους.

Η πιο σημαντική αιγυπτιακή βάρκα μετέφερε τον νεκρό Φαραώ για να γίνει θεότητα. Δινόταν μεγάλη προσοχή για να παρασχεθεί μία όμορφη βάρκα στον φαραώ γι' αυτό το ταξίδι, και τα μοντέλα των σκαφών τοποθετούνταν στους τάφους τους. Έχουν βρεθεί πολλά μοντέλα αυτών των λεμβών, που κυμαίνονται από μικροσκοπικά έως τεράστια σε μέγεθος. Μέλη της βασιλικής οικογένειας και πλούσιοι παρείχαν επίσης βάρκες για το τελευταίο τους ταξίδι. Ο τύπος του σκάφους που απεικονίζεται στις αιγυπτιακές εικόνες παραμένει αρκετά παρόμοιος καθ' όλη τη διάρκεια των χιλιάδων ετών, που διατηρήθηκε ο πολιτισμός.

Οι βάρκες ήταν σημαντικά θρησκευτικά αντικείμενα, και δεδομένου ότι οι θεότητες θεωρούνταν ότι ταξίδευαν με αυτόν τον τρόπο στον ουρανό, ο Γαλαξίας θεωρήθηκε ως μία μεγάλη πλωτή οδός, που ήταν εξίσου σημαντική με τον Νείλο στη Γη. Λατρευτικά αγάλματα των θεοτήτων που ταξίδευαν με βάρκες στο νερό και τελετουργικές βάρκες μεταφέρονταν από τους ιερείς κατά τη διάρκεια των τελετών των εορτών. Οι ναοί περιλάμβαναν ιερές βάρκες, μερικές φορές περισσότερες από μία σε έναν ναό, στους οποίους αναπαύονταν οι ιερές βάρκες όταν δεν ήταν σε εξέλιξη η πομπή.   Σε αυτές τις θέσεις, τα σκάφη θα παρακολουθούνταν και θα φρόντιζαν οι ιερείς.

Μπάρκο του Αγίου Πέτρου 
Το μπάρκο του Αγ. Πέτρου, είναι μία αναφορά στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ο όρος αναφέρεται στον Aπόστολο Πέτρο, τον πρώτο πάπα, ο οποίος ήταν ψαράς πριν γίνει απόστολος του Ιησού. Ο πάπας λέγεται συχνά, ότι διευθύνει το μπάρκο του Αγίου Πέτρου.

Δείτε επίσης 
 μπαρκετίνο (τρεις ιστοί: ο μπροστινός ιστός με τετράγωνα ιστία)
 βριγαντίνο (δύο ιστοί: ο μπροστινός ιστός με τετράγωνα ιστία)
 Jackass-barque (τρεις ιστοί: ο μπροστινός ιστός και το επάνω μέρος τού πίσω ιστού φέρουν τετράγωνο ιστίο)
 σκούνα
 γουίντ-τζάμερ (windjammer)
 Κατάλογος μεγάλων ιστιοφόρων

Βιβλιογραφικές αναφορές

Περαιτέρω ανάγνωση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Περιγραφή του τετράστιχου barque Kaiwo Maru

Ιστιοφόρα