Διακήρυξη της Πράγας για την Ευρωπαϊκή Συνείδηση και τον Κομμουνισμό

Η Διακήρυξη της Πράγας για την Ευρωπαϊκή Συνείδηση και τον Κομμουνισμό (γνωστή και ως  Διακήρυξη της Πράγας), η οποία υπεγράφη στις 3 Ιουνίου 2008, ήταν μια διακήρυξη που ξεκίνησε με πρωτοβουλία της Τσεχικής κυβέρνησης και υπογράφτηκε από επιφανείς Ευρωπαίους πολιτικούς, πρώην πολιτικούς κρατουμένους και ιστορικούς, μεταξύ των οποίων και ο πρώην Πρόεδρος της Τσεχίας Václav Havel και ο μελλοντικός Γερμανός Πρόεδρος Joachim Gauck,  οι οποίοι έκαναν πρόσκληση για την "πανευρωπαϊκή καταδίκη των εγκλημάτων του κομμουνισμού, και την εκπαίδευση γύρω από αυτά".   

Μέχρι σήμερα, η πιο ορατή πρόταση της δήλωσης ήταν η υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής Ημέρας Μνήμης για τα Θύματα Σταλινισμού και Ναζισμού (γνωστή ως Διεθνής Ημέρα Μαύρης Κορδέλας σε ορισμένες χώρες), που υιοθετήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη, ως επίσημη διεθνής ημέρα μνήμης για τα θύματα ολοκληρωτικών καθεστώτων. Στις 14 Οκτωβρίου 2011, δημιουργήθηκε από τις κυβερνήσεις του ομίλου Visegrád και από διάφορα ευρωπαϊκά ιδρύματα και ΜΚΟ, η  "πλατφόρμα ευρωπαϊκής μνήμης και συνείδησης, ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα ολοκληρωτικά εγκλήματα και την καταπολέμηση της μη ανοχής, του εξτρεμισμού και των αντιδημοκρατικών κινημάτων. Αυτό έγινε με πρωτοβουλία της πολωνικής Προεδρίας της ΕΕ και μετά από αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ που υποστηρίζουν το έργο.

Διάσκεψη 
Η διακήρυξη έκλεισε τη διάσκεψη για την Ευρωπαϊκή Συνείδηση και τον Κομμουνισμό, που έλαβε χώρα στην Τσεχία από τις 2 έως τις 3 Ιουνίου 2008.  

Η διάσκεψη  έλαβε επιστολές υποστήριξης από τον πρόεδρο Nicolas Sarkozy (Γαλλία), την κυρία Margaret Thatcher (Ηνωμένο Βασίλειο), τον υπουργό Εξωτερικών Jason Kenney (Καναδά) και τον πρώην Σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας Zbigniew Brzezinski (Ηνωμένες Πολιτείες).  

Η διακήρυξη ζητούσε:  

 «μια πανευρωπαϊκή αντίληψη ότι τόσο τα ναζιστικά όσο και τα κομμουνιστικά ολοκληρωτικά καθεστώτα πρέπει να κριθούν ... ως καταστρεπτικά στις πολιτικές τους όπου εφάρμοσαν συστηματικά ακραίες μορφές τρόμου, καταπίεσαν όλες τις  πολιτικές και ανθρώπινες ελευθερίες, άρχισαν επιθετικούς πολέμους και, .. εξόντωσαν και εκτόπισαν ολόκληρα έθνη και ομάδες πληθυσμών ... " 
 "αναγνώριση ότι πολλά εγκλήματα που διαπράχθηκαν στο όνομα του κομμουνισμού πρέπει να θεωρηθούν ως εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που χρησιμεύουν ως προειδοποίηση για τις μελλοντικές γενιές, με τον ίδιο τρόπο που τα ναζιστικά εγκλήματα αξιολογήθηκαν από το δικαστήριο της Νυρεμβέργης" 
 "διαμόρφωση μιας κοινής προσέγγισης όσον αφορά τα εγκλήματα ολοκληρωτικών καθεστώτων, ... , και ευαισθητοποίηση σε όλη την Ευρώπη για τα κομμουνιστικά εγκλήματα ..." 
 "εισαγωγή νομοθεσίας που θα επέτρεπε στα δικαστήρια να κρίνουν και να τιμωρούν τους δράστες των κομμουνιστικών εγκλημάτων και να αποζημιώνουν τα θύματα του κομμουνισμού" 
 "εξασφάλιση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης των θυμάτων όλων των ολοκληρωτικών καθεστώτων" 
 "ευρωπαϊκή και διεθνή πίεση για αποτελεσματική καταδίκη των προηγούμενων κομμουνιστικών εγκλημάτων και αποτελεσματική καταπολέμηση των συνεχιζόμενων κομμουνιστικών εγκλημάτων" 
 "αναγνώριση του κομμουνισμού ως αναπόσπαστο και τρομακτικό κομμάτι της κοινής ιστορίας της Ευρώπης" 
 "αποδοχή πανευρωπαϊκής ευθύνης για εγκλήματα που διαπράττονται από τον κομμουνισμό" 
 "η καθιέρωση της 23ης Αυγούστου, της ημέρας υπογραφής του Συμφώνου Χίτλερ-Στάλιν, γνωστού ως Συμφώνου Μολότωφ-Ριμπέντροπ, ως ημέρας μνήμης των θυμάτων τόσο των ναζιστικών όσο και των κομμουνιστικών ολοκληρωτικών καθεστώτων, με τον ίδιο τρόπο που η Ευρώπη θυμάται τα θύματα του Ολοκαυτώματος στις 27 Ιανουαρίου " 
 "υπεύθυνες στάσεις των εθνικών κοινοβουλίων όσον αφορά την αναγνώριση των κομμουνιστικών εγκλημάτων ως εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, οδηγώντας στην κατάλληλη νομοθεσία ..." 
 "αποτελεσματική δημόσια συζήτηση για την εμπορική και πολιτική κακή χρήση των κομμουνιστικών συμβόλων" 
 "συνέχιση των ακροάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα θύματα των ολοκληρωτικών καθεστώτων, ..." 
 «ίδρυση στα ευρωπαϊκά κράτη που είχαν κυβερνηθεί από ολοκληρωτικά κομμουνιστικά καθεστώτα επιτροπών από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες με καθήκον να συλλέγουν και να αξιολογούν πληροφορίες σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνέβησαν επί του ολοκληρωτικού κομμουνιστικού καθεστώτος ... " 
 "εξασφάλιση σαφούς διεθνούς νομικού πλαισίου σχετικά με την ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση στα αρχεία που περιέχουν τις πληροφορίες για τα εγκλήματα του κομμουνισμού" 
 "ίδρυση Ινστιτούτου Ευρωπαϊκής Μνήμης και Συνείδησης" 
 "διοργάνωση διεθνούς διάσκεψης για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από ολοκληρωτικά κομμουνιστικά καθεστώτα ..." 
 "προσαρμογή και αναθεώρηση των εγχειριδίων της ευρωπαϊκής ιστορίας ώστε τα παιδιά να μπορούν να μάθουν και να προειδοποιούνται για τον κομμουνισμό και τα εγκλήματά του με τον ίδιο τρόπο που έχουν διδαχθεί να αξιολογούν τα ναζιστικά εγκλήματα" 
 " πανευρωπαϊκή εκτεταμένη και διεξοδική συζήτηση της κομμουνιστικής ιστορίας και κληρονομιάς" 
 "κοινή μνήμη της 20ής επετείου της επόμενης χρονιάς από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τη σφαγή στην πλατεία Τιενανμέν και τις δολοφονίες στη Ρουμανία" 

Η Διακήρυξη παραπέμπει στο ψήφισμα 1481 του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και στα «ψηφίσματα για τα κομμουνιστικά εγκλήματα που εγκρίθηκαν από διάφορα εθνικά κοινοβούλια».

Συζήτηση 
Από τη στιγμή που υπεγράφη το 2008, η διακήρυξη της Πράγας εκφράστηκαν αντιρρήσεις από διάφορες ομάδες. Ο  Economist έγραψε: "Έχει προσελκύσει υποστήριξη σε όργανα όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο . Αλλά έχει εξοργίσει μερικούς, αν όχι όλους, τυς Εβραίους ακτιβιστές, αριστερούς πολιτικούς (κυρίως από τη Δυτική Ευρώπη) · και αναπόφευκτα, τη Ρωσία. "  

Η Ρωσία διαμαρτυρήθηκε κατά του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπης για την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ημέρας Μνήμης για τα Θύματα Σταλινισμού και Ναζισμού . Η αντιπροσωπεία της προσπάθησε, αλλά δεν απέτυχε να αποσύρει το ψήφισμα .  Αρκετοί εκπρόσωποι της ρωσικής οργάνωσης Κόσμος χωρίς ναζισμό έχουν επικρίνει τη Δήλωση της Πράγας. Ο ιδρυτής και πρόεδρος της οργάνωσης, Μπόρις Σπέγκελ, ισχυρίστηκε ότι η Δήλωση της Πράγας υποστηρίζεται από «υποστηρικτές των Ναζί» και κατηγόρησε τις χώρες που ήταν παλαιότερα μέλη του Κομμουνιστικού Συνασπισμού (εκτός της Ρωσίας και της Λευκορωσίας) για «ταχεία ναζιστοποίηση». Επέκρινε τον ρόλο των δημοκρατιών της Δυτικής Ευρώπης κατά την έναρξη του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου.  

Ο Efraim Zuroff του Κέντρου Simon Wiesenthal επέκρινε επανειλημμένα τη Διακήρυξη της Πράγας, χαρακτηρίζοντάς την ως "το κύριο μανιφέστο του κινήματος ψευδούς ισοδυναμίας".  

Στις 20 Ιανουαρίου 2012, εκδόθηκε μια δήλωση που ξεκίνησε από τον Dovid Katz  σε συνεργασία με τον καθηγητή Danny Ben-Moshe του πανεπιστημίου Deakin, Μελβούρνη της Αυστραλίας και υπογράφηκε από 70 βουλευτές, με τίτλο "Δήλωση των Εβδομήντα Ετών"  απέρριπτε "τις προσπάθειες να υπονομευθεί το Ολοκαύτωμα μειώνοντας τη μοναδικότητά του και θεωρώντας ότι είναι ισότιμο, παρόμοιο ή ισοδύναμο με τον κομμουνισμό, όπως πρότεινε η Δήλωση της Πράγας του 2008".  Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Audronius Ažubalis, χαρακτήρισε τη Δήλωση των Εβδομήντα Ετών "αξιοθρήνητη" και "απεχθή" και δήλωσε ότι απηχεί "τους ιδεολόγους του Κρεμλίνου" και έρχεται σε αντίθεση με τη θέση της ΕΕ. Πρόσθεσε ότι "δεν είναι δυνατόν να βρεθούν διαφορές μεταξύ του Χίτλερ και του Στάλιν, εκτός από τα μουστάκια τους (του Χίτλερ ήταν μικρότερο)".  Ο Πρωθυπουργός της Λιθουανίας Αντριου Κούμπλιου υποστήριξε ότι τόσο τα ναζιστικά όσο και τα σοβιετικά εγκλήματα είναι "μοναδικά" και ο πόνος που προκάλεσαν ήταν  "ανυπολόγιστος".  

Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας αντιτίθεται στη Διακήρυξη της Πράγας και έχει επικρίνει την «νέα κλιμάκωση της αντικομμουνιστικής υστερίας υπό την ηγεσία του Συμβουλίου της ΕΕ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του πολιτικού προσωπικού της αστικής τάξης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο».  Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Βρετανίας έχει την άποψη ότι η Διακήρυξη της Πράγας είναι μια επανάληψη των επίμονων προσπαθειών αντιδραστικών ιστορικών για την εξίσωση του σοβιετικού κομμουνισμού και του χιτλερικού φασισμού, απηχώντας παλιές συκοφαντίες των Βρετανών συγγραφέων George Orwell και Robert Conquest .  

Τον Ιούνιο του 2008, ο Shimon Samuels του Κέντρου Simon Wiesenthal κατηγόρησε τους υπογράφοντες Václav Havel και Vytautas Landsbergis ότι είχαν «κίνητρα αντισημιτικά, ρατσιστικά και παραμορφωτικά του Ολοκαυτώματος».  Ο Λιθουανός πολιτικός Leonidas Donskis κατηγόρησε τη διακήρυξη ότι εξισώνει τα σοβιετικά και ναζιστικά εγκλήματα .   Στις 29 Οκτωβρίου 2009, ο βρετανός βουλευτής των Εργατικών John Mann χαρακτήρισε επίσης τη δήλωση ότι εξισώνει τον κομμουνισμό και το ναζισμό .  

Ο Barry Rubin υποστηρίζει ότι «είναι προς το συμφέρον των Εβραίων και των Ισραηλινών να υποστηρίξουν τη Διακήρυξη της Πράγας που επιδιώκει να συζητήσει, να εκθέσει και να αναγνωρίσει τα κομουνιστικά εγκλήματα πολέμου με τον ίδιο τρόπο που έγινε και για τα ναζιστικά εγκλήματα». Ο Ρούμπιν επικρίνει "μια μικρή ομάδα ανθρώπων" να διεξάγουν "μια αμείλικτη εκστρατεία" εναντίον της διακήρυξης και "[κάνουν] τους Εβραίους υπερασπιστές του κομμουνιστικού ολοκληρωτικού συστήματος που δολοφόνησε και βασάνισε εκατομμύρια ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων εκατοντάδων χιλιάδων Εβραίων".  Ο Efraim Zuroff απάντησε: "Η αντίθεση στη Διακήρυξη της Πράγας δεν βασίστηκε ποτέ στην επιθυμία να κρυφτούν τα κομμουνιστικά εγκλήματα, ούτε είμαστε αντίθετοι σε καμία πρωτοβουλία για να τιμήσουμε και να ενθυμούμαστε τα θύματά του ή να τιμωρηθούν οι ένοχοι για τη διάπραξη αυτών των εγκλημάτων".

Παράγωγα κείμενα και δράσεις
Τα αιτήματα για ένα ευρωπαϊκό ινστιτούτο μνήμης και μια ημέρα μνήμης έγιναν αποδεκτά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το οποίο εξέδωσε το ψήφισμα για την ευρωπαϊκή συνείδηση και τον ολοκληρωτισμό της  2ας Απριλίου 2009.

Παραπομπές

Διεθνές Δίκαιο
Ιστορία της Πράγας
Ολοκληρωτισμός
2008 στην Ευρώπη