Ακόντιο

Το ακόντιο είναι ελαφρύ δόρυ που σχεδιάστηκε κυρίως για ρίψεις, ιστορικά ως όπλο, αλλά σήμερα κυρίως στον αθλητισμό (ακοντισμός). Το ακόντιο ρίχνεται σχεδόν πάντα με το χέρι, σε αντίθεση με τη σφεντόνα, το τόξο και τη βαλλίστρα, που εκτοξεύουν βλήματα με τη βοήθεια ενός μηχανισμού χειρός. Ωστόσο, υπάρχουν συσκευές που βοηθούν τον ακοντιστή στην επίτευξη μεγαλύτερης απόστασης, που ονομάζονται εκτοξευτές ακοντίων.

Προϊστορία 
Υπάρχουν αρχαιολογικές ενδείξεις ότι ακόντια και άλλα παρόμοια ραβδιά είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί από την τελευταία φάση της κάτω Παλαιολιθικής. Επτά αντικείμενα που μοιάζουν με δόρυ βρέθηκαν σε ορυχείο άνθρακα στην πόλη Σένινγκεν της Γερμανίας. Η στρωματογραφική χρονολόγηση δείχνει ότι τα όπλα είναι περίπου 400.000 ετών. Τα ανασκαμμένα αντικείμενα ήταν κατασκευασμένα από κορμό ερυθρελάτης (Picea) και είχαν μήκος από 1,83 έως 2,25 μέτρα. Κατασκευάστηκαν με το μέγιστο πάχος και βάρος στο μπροστινό άκρο του ξύλινου άξονα. Το μπρόσθιο κέντρο βάρους υποδηλώνει ότι αυτά τα όπλα χρησιμοποιήθηκαν ως ακόντια. Μια απολιθωμένη λεπίδα ώμου αλόγου με πληγή βλήματος, που χρονολογείται πριν από 500.000 χρόνια, αποκαλύφθηκε σε λατομείο χαλικιού στο χωριό Μπόξγκροουβ της Αγγλίας. Μελέτες έδειξαν ότι η πληγή προκλήθηκε πιθανώς από ακόντιο.

Κλασική εποχή

Αρχαία Αίγυπτος 
Στην Ιστορία της Αρχαίας Αιγύπτου : Τόμος 1 (1882), ο Τζορτζ Ρόλινσον απεικονίζει το ακόντιο ως επιθετικό όπλο που χρησιμοποιείται από τον αρχαίο αιγυπτιακό στρατό. 'Ηταν ελαφρύτερο σε βάρος από αυτό που χρησιμοποιούσαν άλλοι λαοί. Περιγράφει τα χαρακτηριστικά του αρχαίου αιγυπτιακού ακοντίου:Αποτελούνταν από έναν μακρύ λεπτό άξονα, μερικές φορές απλώς μυτερό, αλλά γενικά οπλισμένο με κεφαλή, η οποία είχε σχήμα φύλλου, ή σαν κεφαλή λόγχης, ή τετράπλευρο, και ήταν προσαρτημένο στον άξονα με προεξοχές στις γωνίες.Στο κάτω άκρο του ακοντίου βρισκόταν ένας ιμάντας ή ένας ιμάντας με κεφαλή: επέτρεπε στον ακοντιστή να ανακτήσει το ακόντιό του αφού το πετάξει.

Αιγύπτιος στρατιώτης εκπαιδευόταν από μικρός σε ειδικές στρατιωτικές σχολές. Εστιάζοντας στη γυμναστική για να αποκτήσουν δύναμη και αντοχή στην παιδική ηλικία, μάθαιναν να ρίχνουν το ακόντιο -μαζί με τοξοβολία και το τσεκούρι μάχης.

Τα ακόντια μεταφέρονταν από το ελαφρύ αιγυπτιακό πεζικό, ως κύριο όπλο, και ως εναλλακτική λύση σε ένα δόρυ ή τόξο και βέλος, γενικά μαζί με μια ασπίδα. Κουβαλούσαν επίσης ένα κυρτό σπαθί, ένα ρόπαλο ή ένα τσεκούρι ως δεύτερο όπλο. Ένα σημαντικό μέρος στις μάχες ανατίθεται συχνά σε άνδρες με ακόντια, "των οποίων τα όπλα φαίνεται να προκαλούν θάνατο σε κάθε χτύπημα".

Ένα ή περισσότερα πολλαπλά ακόντια μεταφέρονταν επίσης μερικές φορές από αιγυπτιακά πολεμικά άρματα, στη φαρέτρα ή/και στο πρόσθιο τμήμα.

Πέρα από τον στρατιωτικό του σκοπό, το ακόντιο ήταν πιθανότατα και κυνηγετικό όργανο, τόσο για αναζήτηση τροφής όσο και ως άθλημα.

Αρχαία Ελλάδα 

Οι πελταστές, που συνήθως χρησιμεύει ως ακροβολιστές, ήταν οπλισμένοι με πολλά ακόντια, συχνά με τους ιμάντες για την αύξηση της ισχύος τους. Οι πελταστές έριχναν τα ακόντια τους στα βαρύτερα οπλισμένα στρατεύματα του εχθρού, την οπλίτικη φάλαγγα, προκειμένου να σπάσουν τις γραμμές τους, έτσι ώστε οι οπλίτες του δικού τους στρατού να καταστρέψουν τον αποδυναμωμένο σχηματισμό του εχθρού. Στη μάχη του Λεχαίου, ο Αθηναίος στρατηγός Ιφικράτης εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι μια Σπαρτιάτικη οπλική φάλαγγα που δρούσε κοντά στην Κόρινθο κινούνταν σε ανοιχτό πεδίο χωρίς την προστασία των στρατευμάτων ρίψης όπλων. Αποφάσισε να στήσει ενέδρα με τη δύναμή του. Εκτοξεύοντας συνεχόμενες επιθέσεις εναντίον των Σπαρτιατών, ο Ιφικράτης και οι άντρες του μπόρεσαν να καταστρέψουν τους Σπαρτιάτες, σκοτώνοντας σχεδόν τους μισούς. Αυτό σηματοδότησε την πρώτη καταγεγραμμένη περίσταση στην αρχαία ελληνική στρατιωτική ιστορία, κατά την οποία μια δύναμη εξ ολοκλήρου αποτελούμενη από πελταστές είχε νικήσει μια δύναμη οπλιτών.

Οι θυρεόφοροι και οι θωρακίτες, που αντικατέστησαν σταδιακά τους πελταστές, μετέφεραν ακόντια πέρα από ένα μακρύ δόρυ και ένα κοντό σπαθί.

Τα ακόντια χρησιμοποιήθηκαν συχνά ως αποτελεσματικό κυνηγετικό όπλο, με τον ιμάντα να προσθέτει αρκετή δύναμη για να ρίξει το μεγάλο θήραμα. Τα ακόντια χρησιμοποιήθηκαν επίσης στους Αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες και σε άλλους Πανελλήνιους αγώνες. Ρίχνονταν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση και όποιος το έριξε πιο μακριά, εφόσον έπεφτε με την κεφαλή, κέρδιζε τον αγώνα.

Αρχαία Ρώμη 

Το 387 π.Χ., οι Γαλάτες εισέβαλαν στην Ιταλία, συνέτριψαν τον Ρωμαϊκό Ρεπουμπλικανικό στρατό και λεηλάτησαν τη Ρώμη. Μετά από αυτή την ήττα, οι Ρωμαίοι πραγματοποίησαν ολοκληρωτική μεταρρύθμιση του στρατού τους και άλλαξαν τον βασικό τακτικό σχηματισμό από την ελληνικής τεχνοτροπίας φάλαγγα οπλισμένη με δόρια (άστα) και στρογγυλές ασπίδες σε έναν πιο ευέλικτο σχηματισμό τριών γραμμών. Οι άστατοι αποτελούσαν την πρώτη γραμμή, οι πρίγκιπες τη δεύτερη γραμμή και οι τριάριοι την τρίτη γραμμή. Ενώ οι Τριάριοι ήταν ακόμη οπλισμένοι με το χάστα, οι Άστατοι και οι Πρίγκιπες επανεξοπλίστηκαν με κοντά σπαθιά και βαριά ακόντια. Κάθε στρατιώτης από τις γραμμές των Αστάτων και των Πριγκίπων μετέφερε δύο ακόντια. Αυτό το βαρύ ακόντιο, γνωστό ως ύσσος (pilum), είχε συνολικό μήκος περίπου δύο μέτρα, αποτελούμενο από ένα σιδερένιο στέλεχος, διαμέτρου περίπου 7 mm και μήκους 60 εκατοστών, με πυραμιδική κεφαλή, στερεωμένη σε ξύλινο άξονα. Το σιδερένιο στέλεχος είτε ήταν συνδεδεμένο είτε, συνηθέστερα, διευρυμένο με ένα επίπεδο κομμάτι. Τα εικονογραφικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι ορισμένες εκδοχές του όπλου ζυγίζονταν με μια μολυβένια σφαίρα στη βάση του στελέχους προκειμένου να αυξηθεί η διεισδυτική δύναμη, αλλά δεν έχουν βρεθεί αρχαιολογικά δείγματα. Πρόσφατα πειράματα έδειξαν ότι οι ύσσοι έχουν εμβέλεια περίπου 30 μέτρων, αν και το ωφέλιμο βεληνεκές είναι μόνο περίπου 15 έως 20 μέτρα. 

Οι λεγεωνάριοι της ύστερης Δημοκρατίας και της Πρώιμης Αυτοκρατορίας έφεραν συχνά δύο υσσούς, με το ένα να είναι μερικές φορές ελαφρύτερο από τον άλλο. Οι τυπικές τακτικές απαιτούσαν από έναν Ρωμαίο στρατιώτη να πετάξει τον ύσσο του (και τους δύο αν υπήρχε χρόνος) στον εχθρό λίγο πριν ξεκινήσει να εμπλακεί με το ξίφος του. Κάποια ακόντια είχαν μικρά προστατευτικά χεριών, για να προστατεύσουν τον πολεμιστή αν σκόπευε να το χρησιμοποιήσει ως όπλο μάχης, αλλά δεν φαίνεται ότι ήταν συνηθισμένο.

Μεσαίωνας 

Υπάρχουν κάποιες λογοτεχνικές και αρχαιολογικές αποδείξεις ότι οι Σκανδιναβοί γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν το ακόντιο για κυνήγι και πόλεμο, αλλά συνήθως χρησιμοποιούσαν ένα δόρυ σχεδιασμένο τόσο για ρίψη όσο και για ώθηση. Η παλαιά σκανδιναβική λέξη για το ακόντιο ήταν φράκκα.

Στον αγγλοσαξονικό πόλεμο, οι στρατιώτες σχημάτιζαν συνήθως έναν τοίχο από ασπίδες και χρησιμοποιούσαν βαριά όπλα όπως τσεκούρια, ξίφη και δόρατα. Τα ακόντια, συμπεριλαμβανομένων των αγκαθωτών αγγώνων, χρησιμοποιήθηκαν ως επιθετικό όπλο πίσω από το τείχος ασπίδων ή από πολεμιστές που εγκατέλειπαν τον προστατευτικό σχηματισμό και επιτέθηκαν στον εχθρό ως ακροβολιστές.  Σχεδιασμένο να είναι δύσκολο να αφαιρεθεί είτε από σάρκα είτε από ξύλο, το ακόντιο άγγων που χρησιμοποιούσαν οι Αγγλοσάξονες πολεμιστές ήταν ένα αποτελεσματικό μέσο για την εξουδετέρωση ενός αντιπάλου ή της ασπίδας του, έχοντας έτσι τη δυνατότητα να διαταράξει το τείχος ασπίδων των αντιπάλων.

Οι Αλμογάβαροι ήταν μια κατηγορία Αραγώνων πεζικάριων οπλισμένων με κοντό σπαθί, ασπίδα και δύο βαριά ακόντια, γνωστά ως ασκόνα. Ο εξοπλισμός έμοιαζε με αυτόν ενός Ρωμαίου λεγεωνάριου και η χρήση των βαρέων ακοντίων ήταν σχεδόν ίδια.

Οι Χινέτες ήταν Άραβες ελαφροί ιππείς οπλισμένοι με πολλά ακόντια, ένα σπαθί και μια ασπίδα. Ήταν επιδέξιοι ακροβολιστές και πραγματοποιούσαν γρήγορους ελιγμούς και έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον αραβικό πόλεμο καθ 'όλη τη διάρκεια της Ρεκονκίστα μέχρι τον δέκατο έκτο αιώνα. Αυτές οι μονάδες ήταν ευρέως διαδεδομένες στην Ιταλία του δέκατου πέμπτου αιώνα.

Κίνα 
Διάφορα βασίλεια και δυναστείες στην Κίνα έχουν χρησιμοποιήσει ακόντια, όπως το σιδερένιο ακόντιο της δυναστείας Τσινγκ.

Ο αντι-πειρατικός στρατός του Τσι Τζικούανγκ περιλάμβανε ακοντιστές με ασπίδες.

Σύγχρονη εποχή

Αφρική 

Πολλά αφρικανικά βασίλεια χρησιμοποιούσαν το ακόντιο ως το βασικό τους όπλο από την αρχαιότητα. Ο τυπικός αφρικανικός πόλεμος βασίστηκε σε αναμετρήσεις αναμονής που περιελάμβαναν ρίψη ακόντιων να συνεχίσουν σε μάχη σώμα με σώμα. Στη σημαία του Εσουατίνι υπάρχει μια ασπίδα και δύο ακόντια, που συμβολίζουν την προστασία από τους εχθρούς της χώρας.

Μυθολογία 
Στη σκανδιναβική μυθολογία, ο Όντιν, ο αρχηγός των θεών, κουβαλούσε ένα ακόντιο ή δόρυ που ονομαζόταν Γκούγκνιρ. Δημιουργήθηκε από μια ομάδα νάνων γνωστών ως οι γιοι του Ιβάλντι που επίσης δημιούργησαν το πλοίο του Φρέιρ που ονομάζεται Σκίντμπλαντνιρ και τα χρυσά μαλλιά του Σιφ.  Είχε την ιδιότητα να βρίσκει πάντα το σημάδι του («το δόρυ δεν σταματούσε ποτέ»). Κατά τη διάρκεια της τελικής σύγκρουσης του Ράγκναροκ μεταξύ θεών και γιγάντων, ο Όντιν χρησιμοποίησε το Γκούγκνιρ για να επιτεθεί στον λύκο Φένριρ πριν τον καταβροχθίσει.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου (και της επακόλουθης συμμαχίας) μεταξύ του Αισίρ και του Βανίρ στην αυγή του χρόνου, ο Όντιν έριξε ένα ακόντιο πάνω στον εχθρικό ξενιστή  όπου, σύμφωνα με το έθιμο, θεωρήθηκε ότι θα φέρει καλή τύχη ή νίκη στον εκτοξευτή. Ο Όντιν αυτοτραυματίστηκε επίσης με ένα δόρυ ενώ κρεμόταν από το Ύγκντρασιλ, το Παγκόσμιο Δέντρο, στην τελετουργική του αναζήτηση για γνώση αλλά σε καμία περίπτωση το όπλο δεν αναφέρεται συγκεκριμένα ως το Γκούγκνιρ.

Όταν ο θεός Μπαλντρ άρχισε να βλέπει προφητικά όνειρα για τον θάνατό του, η μητέρα του Φρίγκα έβγαλε όρκο από όλα τα πράγματα στη φύση να μην τον βλάψουν. Ωστόσο, παραμέλησε το γκι, νομίζοντας ότι ήταν πολύ μικρό για να κάνει, πόσο μάλλον να σεβαστεί, έναν τόσο πανηγυρικό όρκο. Όταν ο Λόκι έμαθε για αυτή την αδυναμία, έφτιαξε ένα ακόντιο ή βελάκι από ένα από τα κλαδιά του και ξεγέλασε τον Χοντ, τον τυφλό θεό, να το πετάξει στον Μπαλντρ και να προκαλέσει τον θάνατό του.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Anglim, Simon et al., (2003), Fighting Techniques of the Ancient World (3000 B.C. to 500 A.D.): Equipment, Combat Skills, and Tactics, Thomas Dunne Books.
Bennett, Matthew et al., (2005), Fighting Techniques of the Medieval World: Equipment, Combat Skills and Tactics, Thomas Dunne Books.
 Connolly, Peter, (2006), Greece and Rome at War, Greenhill Books, 2nd edition.
 Jorgensen, rister et al., (2006), Fighting Techniques of the Early Modern World: Equipment, Combat Skills, and Tactics, Thomas Dunne Books.
 Saunders, J. J., (1972), A History of Medieval Islam, Routledge.
 Warry, John Gibson, (1995), Warfare in the Classical World: An Illustrated Encyclopedia of Weapons, Warriors and Warfare in the Ancient Civilisations of Greece and Rome, University of Oklahoma Press.
Rawlinson, G., (1882), History of Ancient Egypt, E. Cassino.
Bothwell Gosse, A. (1915), The Civilization of the Ancient Egyptians, T.C. & E.C. Jack.

Όπλα