Όρος Τάι

Το Όρος Τάι (Κινεζικά:΅泰山, Τάι Σαν) είναι βουνό που βρίσκεται βόρεια της πόλης Τάιαν, στην επαρχία Σαντόνγκ της Κίνας. Η υψηλότερη κορυφή είναι η «Κορυφή του Αυτοκράτορα Τζέιντ» (Κινεζικά:  玉皇頂, Γιου Χουάνγκ Ντινγκ) με ύψος 1.545 έως 1.532,7 μέτρα    

Το Όρος Τάι είναι ένα από τα Πέντε Μεγάλα Βουνά της Κίνας. Είναι το ανατολικό της πεντάδας, συνδέεται με την ανατολή του ήλιου, τη γέννηση και την ανανέωση, και συχνά προηγείται των άλλων. Το όρος Τάι είναι ιερή τοποθεσία με ιστορία τουλάχιστον 3.000 χρόνων και έχει αποτελέσει σημαντικό θρησκευτικό κέντρο της Κίνας. 

Από το 1987 το Όρος Τάι είναι αναγνωρισμένο ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την ΟΥΝΕΣΚΟ.

Τοποθεσία 
Το Όρος Τάι βρίσκεται στο δυτικό Σαντόνγκ, βόρεια της πόλης Τάιαν και νότια της επαρχιακής πρωτεύουσας Τζινάν. Εκτείνεται σε υψόμετρα από 150 έως 1.545 μ. πάνω από το επίπεδο της θάλασσας και η βάση του καλύπτει μία έκταση 426 τ.χλμ. Έχει τοπογραφική έξαρση 1.505 μ.

Ιστορία 
Οι πρώτες ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας στο Όρος Τάι χρονολογούνται από την παλαιολιθική εποχή. Στην περιοχή υπήρχαν αποδεδειγμένα οικισμοί ανθρώπων από τη νεολιθική περίοδο και μετά. Εκείνη την περίοδο δύο πολιτισμοί αναδύθηκαν κοντά στο βουνό, ο πολιτισμός των Νταγουενκού στα νότια και ο πολιτισμός των Λονγκσάν στα βόρεια.

Την περίοδο της Δυναστείας Χσιά (~ 2070 – 1600 π.Χ.) το βουνό ήταν γνωστό ως Όρος Ντάι (Ντάι Σαν) και βρισκόταν στην επικράτεια της Επαρχίας Τσινγκ, μιας από τις Εννέα Επαρχίες της αρχαίας Κίνας.

Η θρησκευτική λατρεία στο Όρος Τάι έχει μια παράδοση ~3.000 χρόνων, από την περίοδο της δυναστείας Σανγκ (~1600–1046 π.Χ.) ως της δυναστείας Τσινγκ (1644 – 1912). Σταδιακά, αυτή η λατρεία εξελίχθηκε στις θυσίες Φενγκ και Σαν. Το Όρος Τάι ήταν μία από τις τοποθεσίες για την διεξαγωγή μιας ιεροτελεστίας στην οποία ο αυτοκράτορας απέτιε φόρο τιμής στον ουρανό (στην κορυφή) και στη γη (στους πρόποδες του βουνού), με τις θυσίες Φενγκ και Σαν αντίστοιχα.

Την περίοδο της δυναστείας Τζόου (~1046 – 256 π.Χ.) οι θυσίες στο όρος Τάι ήταν παραδοσιακές ιεροτελεστίες, στις οποίες ένας τοπικός φεουδάρχης ταξίδευε μέχρι εκεί και πρόσφερε τρόφιμα και τελετουργικά αντικείμενα από νεφρίτη ως θυσίες. Αυτά διευθετούνταν σε κάποιο τελετουργικό σχήμα προτού θαφτούν στο βουνό. Την περίοδο της Άνοιξης και του Φθινοπώρου (771 – 476 π.Χ.) τα υποτελή κράτη των Τσι και Λου, που βρίσκονταν εκατέρωθεν του Όρους Τάι, στα βόρεια και τα νότια αντίστοιχα, διατήρησαν την παράδοση των θυσιών στο βουνό. Σύμφωνα με τη θρησκευτική πίστη των Τζόου, το πνεύμα του Όρους Τάι δεχόταν μόνο τις θυσίες που προσφέρονταν από τον φεουδάρχη, και περί αυτού, ο Κομφούκιος (στα Ανάλεκτα 3.6) επέκρινε τους υπουργούς, που έρχονταν εξουσιοδοτημένοι να εκπροσωπήσουν το κράτος και τον αρχηγό του στις τελετές, ως σφετεριστές. Στην ακόλουθη περίοδο των εμπόλεμων κρατών (475 – 221 π.Χ.) το κράτος του Τσι κατασκεύασε ένα αμυντικό τείχος μήκους 500 χλμ. για προστασία από τις εισβολές, και τα ερείπιά του υπάρχουν ακόμα. Το όνομα Τάιαν της γειτονικής πόλης αποδίδεται στη ρήση: «Αν το Όρος Τάι είναι σταθερό, τότε είναι και ολόκληρη η χώρα» (το Τάιαν γράφεται με δύο χαρακτήρες, τους "泰"-τάι και "安"-αν που έχουν τη σημασία της «ειρήνης»).

Το 219 π.Χ. ο Τσιν Σι Χουάνγκ, ο πρώτος Αυτοκράτορας της Κίνας, σε μία τελετή στην κορυφή του Όρους Τάι ανακήρυξε την ενότητα της αυτοκρατορίας του με μια ευρέως γνωστή επιγραφή. Την περίοδο της δυναστείας Χαν (206 π.Χ.–220 μ.Χ.), οι θυσίες Φενγκ και Σαν στο βουνό θεωρούνταν ως οι ύψιστες όλων των θυσιών. 

Την περίοδο της δυναστείας Σουέι το Όρος Τάι ήταν τόπος για τελετουργίες και θυσίες. Το 666 μ.Χ. η Ιαπωνία, η Ινδία, η εξόριστη Περσική αυλή, τα  Τρία Βασίλεια της Κορέας (Γκογκουριεό, Μπαεκτσέ, Σίλα), οι Τούρκοι, το Βασίλειο του Χοτάν, οι Χμερ και το Χαλιφάτο των Ομεϋαδών, όλοι έστειλαν εκπροσώπους που παρευρέθηκαν στην τελετή για τις θυσίες Φενγκ και Σαν που πραγματοποίησε ο Αυτοκράτορας Γκαοζόνγκ Τανγκ στο όρος Τάι. 

Το 1987 το Όρος Τάι αναγνωρίστηκε ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την ΟΥΝΕΣΚΟ. Το 2003, προσέλκυσε περίπου 6 εκατομμύρια επισκέπτες. Στα τέλη του Οκτωβρίου 2005 έγιναν έργα ανακαίνισης και συντήρησης σε ερειπωμένα κτίρια και κειμήλια πολιτιστικής σημασίας. Πολυάριθμοι ποιητές και λογοτέχνες έχουν ταξιδέψει στο Όρος Τάι για να αντλήσουν έμπνευση. Στο βουνό υπάρχουν μεγαλοπρεπείς ναοί και λίθινες επιγραφές μεγάλης ιστορικής σημασίας για την ανάπτυξη του Βουδισμού και του Ταοϊσμού.

Φυσική σημασία 

Το Όρος Τάι είναι ένα κεκλιμένο βουνό με ύψος που αυξάνεται από τα βόρεια προς τα νότια. Είναι το παλαιότερο παράδειγμα παλαιο-μεταμορφικού σχηματισμού από την Κάμβρια περίοδο στην ανατολική Κίνα. Ο σχηματισμός περιέχει Αρχαιοζωϊκά μεταμορφωσιγενή και ιζηματογενή πετρώματα, καθώς και προσμείξεις. Η ανύψωση της περιοχής ξεκίνησε κατά την Προτεροζωική Περίοδο.

Χαρακτηριστικοί σχηματισμοί βράχων είναι η Κορυφή Αυτοκράτορας Τζέιντ, η Κορυφή «Κερί του Παραδείσου», ο Κρημνός Βεντάλια και η Λεκάνη Ρέαρ Ροκ.

Το όρος Τάι καλύπτεται κατά περίπου 80% από βλάστηση, κυρίως από δάση φυλλοβόλων. Η χλωρίδα περιλαμβάνει περίπου 1.000 είδη. Ορισμένα από τα δέντρα της περιοχής είναι πολύ παλαιά και έχουν πολιτιστική σημασία, όπως τα κυπαρισσοειδή της Δυναστείας Χαν που φυτεύτηκαν από τον Αυτοκράτορα Γου Χαν, οι Ιαπωνικές σοφόρες των Τανγκ (περίπου 1.300 ετών), η Πεύκη Καλοσωρίσματος (500 ετών), και η Πεύκη Πέμπτης Τάξης που ονομάστηκε αρχικά από τον αυτοκράτορα Τσιν Σι Χουάνγκ αλλά επαναφυτεύτηκε πριν από 250 χρόνια. 

Η πανίδα περιλαμβάνει πάνω από 200 είδη ζώων και 122 είδη πτηνών. Στα τρεχούμενα νερά υπάρχουν ψάρια Varicorhinus macrolepis στα 300-800 μ.

Πολιτιστική σημασία 

Το Όρος Τάι, ως ένα από τα Πέντε Ιερά Βουνά της Κίνας έχει μεγάλη σημασία στην Κινεζική θρησκεία. Σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία, το όρος Τάι ήταν ένας ιερός τόπος τον οποίο έχουν επισκεφθεί τουλάχιστον 72 αυτοκράτορες. Πάντα ήταν πόλος έλξης για καλλιτέχνες που αναζητούν έμπνευση, λογοτέχνες, ποιητές, δοκιμιογράφους και φωτογράφους.

Θεότητες που συνδέονται με το όρος Τάι

Μεγάλη Θεότητα του Όρους Τάι 
Η Μεγάλη Θεότητα του Όρους Τάι (Κινεζικά: 东岳大帝, Ντονγκ Γιουέ Ντάντι) είναι ο υπέρτατος θεός του βουνού. Σύμφωνα με την παραδοσιακή μυθολογία είναι απόγονος του Πάνγκου. Είναι μία από τις Πέντε Εκδηλώσεις της Ύψιστης Θεότητας, η ανατολική.

Μπαϊσία Γιουάντζαν 

Είναι η «Θεά της Κυανής Αυγής», επίσης γνωστή ως «Ουράνια Αθάνατη του Τζέιντ» και «Κυρά του Όρους Τάι». Σε ορισμένους μύθους είναι η κόρη ή η σύζυγος της Μεγάλης Θεότητας του Όρους Τάι. Υπάρχουν πολυάριθμα αγάλματά της.

Γιανγκουάγνκ Νάινάι 
Τιμάται ως θεά της όρασης και συχνά απεικονίζεται ως συνοδεία της Μπαϊσία Γιουάντζαν.

Σόνγκζι Νιάνγκνιανγκ 
Θεωρείται ως θεά της γονιμότητας και συχνά απεικονίζεται ως συνοδεία της Μπαϊσία Γιουάντζαν.

Σι Γκαντάνγκ 
Είναι ένα πνεύμα που έστελνε η Μπαϊσία Γιουάντζαν από το όρος Τάι κάτω στον κόσμο, για να προστατεύσει τους ανθρώπους από πνεύματα του κακού. Απεικονίζεται ως λίθινες πλάκες με επιγραφές, που τοποθετούνται συνήθως σε διασταυρώσεις δρόμων και εξορκίζουν τα κακά πνεύματα.

Ντάι Μιάο 

Ο Ναός του Θεού του Όρους Τάι, γνωστός ως Ντάι Μιάο, είναι το μεγαλύτερο και πιο ολοκληρωμένο αρχαίο συγκρότημα κτιρίων της περιοχής. Βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού, στην πόλη Τάιαν, και καλύπτει μία έκταση 96.000 τ.μ. Ο ναός χτίστηκε αρχικά κατά την περίοδο της Δυναστείας Τσιν. Από τον καιρό της δυναστείας Χαν (206 π.Χ. - 220 μ.Χ.) το σχέδιό του είναι πιστό αντίγραφο του αυτοκρατορικού ανακτόρου, όπως και άλλες δύο υφιστάμενες δομές στην Κίνα: η Απαγορευμένη Πόλη και ο Ναός του Κομφούκιου στο Τσιουφού. Ο Ναός διαθετει πέντε μεγάλες αίθουσες και πολλά μικρά κτίρια. Η κεντρική δομή είναι το Παλάτι των Ουράνιων Ευλογιών (Τιαν Κουάνγκ), που χτίστηκε το 1008, κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Χουιζόνγκ της δυναστείας Σονγκ. Η αίθουσα περιέχει μία τοιχογραφία που ονομάζεται «Ο Θεός του Όρους Τάι Ταξιδεύει», που χρονολογείται του 1009, έχει ύψος 3,3 μ. και μήκος 62 μ. και καλύπτει τους τρεις τοίχους (ανατολικό, δυτικό και βόρειο). Απεικονίζει τον θεό να περιοδεύει επιβλέποντας τον κόσμο. Δίπλα στο Ανάκτορο των Ουράνιων Ευλογιών βρίσκεται το Παβιγιόν Γιαοκάν και η πύλη εισόδου, καθώς και το Χάλκινο Παβιγιόν στη βορειοανατολική γωνία. Ο ναός περιβάλλεται από τα ηλικίας 2.100 ετών κυπαρίσσια της δυναστείας Χαν. Η παλαιότερη σκάλα που έχει διασωθεί είναι τα 6000 σκαλοπάτια από γρανίτη που οδηγούν στην κορυφή του βουνού.

Στην περιοχή υπάρχουν αρκετές καλά διατηρημένες στήλες, από την εποχή του Αυτοκράτορα Χουιζόνγκ, εκ των οποίων μερικές είναι τοποθετημένες σε βάσεις μπισί με μορφές χελώνας. Υπάρχει και μία πολύ μεταγενέστερη στήλη, από την εποχή του Αυτοκράτορα Τσιανλόνγκ, τοποθετημένη σε βάση μπισι.

Ιερό της Κυανής Αυγής 
Το Ιερό (Μπίσια Σου) βρίσκεται κοντά στην κορυφή του βουνού και είναι άλλο ένα μεγάλο συγκρότημα κτιρίων, χτισμένο με έναν ιδιαίτερο συνδυασμό υλικών, μεταλλικά στοιχεία, ξύλα, τούβλα και πέτρινες δομές. Είναι αφιερωμένο στη θεά Μπίσια (Κυανή Αυγή). Στη διαδρομή από το Ναό του Τάισαν ως το Ιερό της Κυανής Αυγής υπάρχουν πολυάριθμες λίθινες επιγραφές και αρχαία κτίρια. Η διαδρομή είναι ευχάριστη και προσφέρεται για πεζοπορία. Από την κόκκινη πύλη στους πρόποδες του βουνού ως τη Νότια Πύλη του Ουρανού στην κορυφή υπάρχουν περίπου 6.660 πέτρινα σκαλοπάτια, που ανεβαίνουν τις πλαγιές του βουνού με θέα τις διαφορετικές απόψεις του τοπίου.

Σίμπαπαν 

Σίμπαπαν (κινεζικά: 十八盘) σημαίνει 18 σκάλες. Είναι 18 σκάλες από 1827 πέτρινα σκαλοπάτια που ανεβαίνουν σε ένα πολύ επικίνδυνο κομμάτι του βουνού, που είναι απόκρημνος γκρεμός με πολύ μεγάλη κλίση. Η ανάβαση είναι μεγαλειώδης και επιβλητική εμπειρία. Το Σίμπαπαν διακρίνεται σε τρία μέρη: τα «Εύκολα 18» (慢 十八), τα «Δύσκολα 18» (紧 十八) και τα «Ούτε εύκολα ούτε δύσκολα 18» (不紧不慢 又 十八), αναφορικά με την ευκολία ανάβασης.

Άλλα μνημεία 

Υπάρχει μία διαδρομή από 6.293 σκαλοπάτια που οδηγεί στην Ανατολική Κορυφή του όρους Τάι, και περνά από 11 πύλες, 14 καμάρες, 14 κιόσκια και 4 παβιγιόν.

Στο όρος Τάι, συνολικά υπάρχουν 22 ναοί, 97 ερείπια, 819 λίθινες πλάκες και 1.018 επιγραφές. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο Ναός του Βασιλιά Τζέιντ, ο Ναός της Μπλε Θεότητας, ο Ναός του Κομφούκιου, ο Ναός της Ντόουμου και ο Βουδιστικός Ναός του Πουζάο.

Από τις επιγραφές στην κορυφή του βουνού, ιδιαίτερα αναγνωρισμένη είναι εκείνη που δηλώνει το Όρος Τάι ως «Το Πιο Τιμημένο από τα Πέντε Ιερά Βουνά» στην «Κορυφή που Βλέπει τον Ήλιο». Γράφτηκε το 1907 από ένα μέλος του Οίκου των Αϊσίν Γκιόρο, και απεικονίζεται στην οπίσθια πλευρά των χαρτονομισμάτων των 5 γουάν της 5ης σειράς ρενμίνμπι. Μια άλλη επιγραφή είναι χαρακτηριστική της «Πλατφόρμας που Βλέπει το Λου», από την οποίο ο Κομφούκιος δήλωσε «Ο κόσμος είναι μικρός».

Η «Ανάλεκτη Στήλη» βρίσκεται μπροστά από το ναό του Αυτοκράτορα Τζέιντ. Ο θρύλος λέει ότι ο αυτοκράτορας που ήταν υπεύθυνος για την στήλη επέλεξε να την αφήσει κενή επειδή καμία επιγραφή δεν τον ικανοποιούσε.

Άλλα σημαντικά αξιοθέατα 
 Ο «Κρημνός Αυτοεγκατάλειψης», που μετονομάστηκε σε «Κρημνός Αποθησαυρισμένης Ζωής» στην εποχή των Μινγκ
 Η «Κορυφή που βλέπει τον Ήλιο»
 Η «Κορυφή που βλέπει το Φεγγάρι»
 Η «Εξέδρα που βλέπει το Λου»
 Ο Βράχος «Εξερεύνησε τη Θάλασσα Σύννεφων»

Προσβασιμότητα 

Για να φτάσουν στην κορυφή του Όρους Τάι, οι επισκέπτες πρέπει να πάρουν το λεωφορείο που τερματίζει στη Μεσαία Πύλη του Ουρανού, και από εκεί να πάρουν το τελεφερίκ που ανεβαίνει στην κορυφή. Οι πεζοπόροι μπορούν να φτάσουν στην κορυφή μέσω διαδρομής 2½-6 ωρών.  Στο δρόμο προς την κορυφή υπάρχουν πολλοί μικροπωλητές που εμπορεύονται χρήσιμα αντικείμενα.

Για την ανάβαση στο βουνό προσφέρονται δύο διαφορετικές διαδρομές. Η πιο δημοφιλής είναι η ανατολική διαδρομή που ξεκινά από την Αψίδα του Όρους Τάι και αποτελείται από 7.200 πέτρινα σκαλοπάτια. Ο ορειβάτης πρώτα περνάει από τον Πύργο των 10 Χιλιάδων Αθάνατων, τον Γκρεμό του Αρχάτ  και το Παλάτι της Θεάς Ντόου Μου. Μετά, η Πρώτη Πύλη του Ουρανού, η κύρια είσοδος που συνορεύει με την πόλη Τάιαν, απέχει κατά 2½-6 ώρες δρόμου από την κορυφή (ανάλογα με την ταχύτητα του ορειβάτη), και κατά 1-2½ ώρες δρόμου από την Μεσαία Πύλη του Ουρανού. Στα βορειοανατολικά του Παλατιού της Θεάς Ντόουμου, βρίσκεται η Κοιλάδα των Βράχων Σούτρα, όπου βρέθηκαν σημαντικά κομμάτια του Διαμαντένιου Σούτρα  του Βουδισμού. Η δυτική διαδρομή προσφέρει θέα σε πιο γραφικά τοπία, αλλά περνά από λιγότερα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς.

Γενικές πληροφορίες 

 Ο Κινέζικος ιδιωματισμός "有 眼 不 識 泰山", που σημαίνει «Έχει μάτια και κοιτάζει αλλά δεν βλέπει το Όρος Τάι», χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει έναν άνθρωπο «αδαή, εν τούτοις υπεροπτικό».
 Ο αρχαίος ιστορικός Σίμα Τσιέν έγραψε: «Παρ'όλο που ο θάνατος πλήττει όλους τους ανθρώπους το ίδιο, μπορεί να είναι βαρύτερος από το Όρος Τάι ή ελαφρύτερος από ένα φτερό». Τον 20ό αιώνα, ο Μάο Τσε Τουνγκ παραπέμποντας σε αυτό το απόσπασμα δήλωσε: «Το να πεθάνεις για τον κόσμο είναι βαρύτερο από το Όρος Τάι, αλλά το να εργάζεσαι για τους φασίστες και να πεθαίνεις για τους εκμεταλλευτές και τους καταπιεστές είναι ελαφρύτερο από ένα φτερό». Το ροκ συγκρότημα Rage Against the Machine άντλησε έμπνευση από το ίδιο απόσπασμα για το τραγούδι "Year of the Boomerang" (Χρονιά του Μπούμερανγκ), στο οποίο τραγούδησαν: «Έτσι βγαίνω έξω κάπως βαρύς σαν το Όρος Τάι».
 Το Όρος Τάι είναι το αντικείμενο ενός ποιήματος του Του Φου με τίτλο "Άποψη του Όρους Τάι", από την εποχή της δυναστείας Τανγκ. 
 Το Όρος Τάι αναφέρεται ευρέως στο ποιητικό έργο The Cantos του Έζρα Πάουντ.
 Το Όρος Τάι απεικονίζεται στην οπίσθια πλευρά των χαρτονομισμάτων των 5 γουάν της 5ης σειράς ρενμίνμπι.
 Το άλμπουμ Hold Your Fire του 1987, του Καναδικού προοδευτικού ροκ συγκροτήματος Rush, περιλάμβανε ένα τραγούδι με τίτλο «Tai Shan» (Όρος Τάι), το οποίο ήταν εμπνευσμένο από το ταξίδι που έκανε ο ντράμερ/στιχουργός Νιλ Πιρτ στο Όρος Τάι.
 Το Ντάι Μιάο εμφανίστηκε στο βιντεοπαιχνίδι «Civilization IV» του Σιντ Μάιερ ως θρησκευτικό συγκρότημα κτιρίων αφιερωμένο στον Ταοϊσμό.
 Το Όρος Τάι, μερικοί από τους ναούς του, και ο Αυτοκράτορας Τζέιντ αναφέρθηκαν στο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Νταν Σίμονς, με τίτλο The Rise of Endymion (1997, Η Άνοδος του Ενδυμίωνος).
 Στην Ιαπωνική σειρά μάνγκα Fist of the North Star («Η Γροθιά του Βόρειου Αστέρα») το όρος Τάι αναφέρεται ως τόπος προέλευσης της πολεμικής τέχνης «Γροθιά του Ουράνιου Λύκου» (泰山天狼拳).
 Στην σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, όπου προσεδαφίστηκε το Κινέζικο διαστημικό όχημα "Τσάνγκε 4" το 2019, ένα όρος βαφτίστηκε όρος Τάι προς τιμήν του ομώνυμου. 
 Πολλές από τις σκηνές του μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας Ball Lightning (2004, «Σφαιρικός Κεραυνός») του Λιού Σουσίν διαδραματίζονται στο Όρος Τάι, το οποίο παρουσιάζεται ως χώρος συχνών καταιγίδων και μετεωρολογικών ερευνών.

Παραπομπές

Ταοϊσμός
Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Κίνα
Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα ιαπωνικά