Μεγάλη Κροατία

Η Μεγάλη Κροατία () είναι ο όρος για τον κροατικό αλυτρωτισμό. Με ένα νόημα, αναφέρεται στους σκοπούς των Κροατών για εδαφική επέκταση. Με πολιτική έννοια, ο όρος αναφέρεται στον κροατικό αλυτρωτισμό.

Παρασκήνιο 
Οι σύγχρονες καταβολές της ιδέας ενός μεγάλου κροατικού κράτους συνδέονται με το Ιλλυρικό κίνημα, ένα παν-νοτιοσλαβικό πολιτιστικό και πολιτικό κίνημα με ρίζες από την πρώιμη σύγχρονη εποχή. Το ιλλυρικό κίνημα αναβιώθηκε από μια ομάδα νεαρών Κροατών κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. Παρόλο που το κίνημα ξεκίνησε στην αναπτυσσόμενη εθνική συνείδηση στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, το κίνημα εμφανίστηκε ως απάντηση στον αυξανόμενο εθνκισμό στο τότε βασίλειο της Ουγγαρίας, μέρος του οποίου αποτελούσε και η Κροατία.

Τα θεμέλια της ιδέας της Μεγάλης Κροατίας ξεκίνησαν στα τέλη του 17ου και αρχές του 18ου αιώνα, μέσω γραπτών του Παβάο Ρίτερ Βιτέζοβιτς. Ήταν ο πρώτος κροάτης ιδεολόγος που δήλωσε ότι όλοι οι Σλάβοι είναι Κροάτες. Τα έργα του χρησιμοποιήθηκαν για να νομιμοποιήσουν τον Αψβουργικό επεκτατισμό προς ανατολάς και νοτίως, υποστηρίζοντας τα ιστορικά δικαιώματα διεκδίκησης της Ιλλυρίας. Η "Ιλλυρία" ως σλαβική επικράτεια, σύμφωνα με τον Βιτέζοβιτς, δεν θα περιλάμβανε μόνο το μεγαλύτερο μέρος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αλλά και μέρη της κεντρικής Ευρώπης όπως η Ουγγαρίας. Ο Βιτέζοβιτς ορίζει την επικράτεια της Κροατίας, ως ένα κράτος που θα περιλαμβάνει την Ιλλυρία, τις περιοχές που κατοικούν Σλάβοι, και όλη την επικράτεια ανάμεσα στην Αδριατική, Βαλτική και Μαύρη θάλασσα.

Επειδή το Ουγγρικό βασίλειο καταλάμβανε μια πολύ μεγάλη έκταση, η Ουγγαρία προσπάθησε να Μαγυαροποιήσει (ουγγροποιήσει) τους κατοίκους της. Ως αντίδραση, ο Λιουντέβιτ Γκάι οδήγησε τη δημιουργία του ιλλυρικού κινήματος. Το κίνημα αποσκοπούσε την καθιέρωση κροατικής παρουσίας στην Αυστροουγγαρία μέσω της γλωσσικής και εθνικής ενότητας που μοιράζονται οι Νότιοι Σλάβοι. Αυτό ήταν το πρώτο και πιο γνωστό πανσλαβικό κίνημα στην κροατική ιστορία.

Ένας πρώιμος υποστηρικτής του κροατικού πανσλαβισμού ήταν ο κόμης Γιάνκο Ντράσκοβιτς. Το 1832, δημοσίευσε μια διακοίνωση προς το κοινό ουγγροκροατικό κοινοβούλιο (Δίαιτα), στην οποία οραματιζόταν μια "Μεγάλη Ιλλυρία" που θα καταλάμβανε όλες τις νοτιοσλαβικές επαρχίες της Αψβουργικής Αυτοκρατορίας.

Επίσης, ο διάσημος επίσκοπος Γιοσίπ Γιουράι Στρόσμαγιερ, αν και υποστηρικτής της Αψβουργικής Μοναρχίας, ήταν υποστηρικτής της συγχώνευσης του Βασιλείου της Δαλματίας με την Κροατία.

Η ιδέα περί της Μεγάλης Κροατίας αναπτύχθηκε περαιτέρω από τους Άντε Στάρτσεβιτς και Έουγκεν Κβάτερνικ, ο οποίος ίδρυσε το Κόμμα των Δικαιωμάτων (HSP) το 1861. Σε αντίθεση με τον Στροσμάγιερ και τους υποστηρικτές του ιλλυρικού κινήματος, το Κόμμα των Δικαιμάτων υποστήριζε την ύπαρξη μιας ενωμένης Κροατίας που θα ήταν ανεξάρτητη από ένα πανσλαβικό κράτος. Ο Στάρτσεβιτς ήταν υποστηρικτής της ένωσης των Κροατών με τους Σέρβους και Σλοβένους (κυρίως με το βασίλειο της Σερβίας), ενώ οι ιδεολογίες τους κέρδισαν έδαφος κατά τον μεσοπόλεμο, καθώς στο βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας οι εντάσεις μεταξύ των Κροατών και Σέρβων πολιτικών αυξάνονταν. Διάφορα γεγονότα γύρω από την ιδεολογία περί μεγάλου κροατικού κράτους κορυφώθηκαν κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς έλαβαν χώρα συγκρούσεις μεταξύ του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας, Τσέτνικ και Κομμουνιστικών κάθε εθνικότητας, συμπεριλαμβανομένων και Κροατών.

Συμφωνία Τσβέτκοβιτς-Μάτσεκ 

Ως μια προσπάθεια για να βρεθεί λύση μεταξύ των εντάσεων μεταξύ Κροατών και Σέρβων, έγιναν διαπραγματεύσεις για την ίδρυση ενός αυτόνομου κράτους εντός της Γιουγκοσλαβίας. Σύμφωνα με τη συμφωνία Τσβέτκοβιτς-Μάτσεκ, το 1939 δημιουργήθηκε η Μπανόβινα της Κροατίας. Η Κροατία ενώθηκε σε μια ενιαία εδαφική μονάδα, η οποία περιλάμβανε τμήματα της σημερινής Βοϊβοντίνας, την Ποσάβινα και τμήματα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας 

Το πρώτο κράτος που κάλυπτε την ιδέα της Μεγάλης Κροατίας ήταν το Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας (ΑΚΚ, , NDH). Μετά την κατοχή της Γιουγκοσλαβίας από δυνάμεις του Άξονα, ο Σλάβκο Κβάτερνικ, αναπληρωτής επικεφαλής των Ούστασε, ανακοίνωσε την ίδρυση του ΑΚΚ.

Οι Ούστασε, ένα υπερεθνικιστικό και φασιστικό κίνημα το οποίο ιδρύθηκε το 1929, υποστήριζε μια μεγάλη Κροατία που θα εκτεινόταν μέχρι τον ποταμό Δρίνο και τη δυτική άκρη του Βελιγραδίου. Ο Άντε Πάβελιτς, Πόγκλαβνικ (αρχηγός) των Ούστασε, διαπραγματευόταν με τη Φασιστική Ιταλία από το 1927. Σύμφωνα με τις διαπραγματεύσεις, ο Πάβελιτς θα υποστήριζε την προσάρτηση της Δαλματίας από την Ιταλία και η Ιταλία θα υποστηρίξει μια ανεξάρτητη Κροατία. Επίσης, ο Μουσσολίνι προσέφερε στον Πάβελιτς το δικαίωμα προσάρτησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από την Κροατία. Τελικά ο Πάβελιτς αποδέχθηκε την προσφορά.

Βοσνιακός πόλεμος 
Η πιο πρόσφατη έκφραση μιας Μεγάλης Κροατίας έλαβε χώρα κατά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Όταν η πολυεθνική γιουγκοσλάβικη δημοκρατία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης ανακήρυξε την ανεξαρτησία της το 1992, οι Σερβοβόσνιοι πολιτικοί αντιπρόσωποι (οι οποίοι απείχαν από το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας) ίδρυσαν τη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας, ενώ οι δυνάμεις τους επιτέθηκαν στη Δημοκρατία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.

Στην αρχή του Βοσνιακού πολέμου, οι Κροάτες και Βόσνιοι συμμάχησαν εναντίον του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού και του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας. Ο κύριος Κροατικός στρατός ήταν το Κροατικό Συμβούλιο Αμύνης (HVO), ενώ ο Βοσνιακός Μουσουλμανικός στρατός ήταν ο Στρατός της Δημοκρατίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (ARBiH). Τον Νοέμβριο του 1991, η Κροατική Δημοκρατία της Ερζέγ-Βοσνίας ιδρύθηκε ως κροατική αυτόνομη μονάδα εντός των συνόρων της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.

Οι επικεφαλείς της Ερζέγ-Βοσνίας ονόμασαν την ίδρυση αυτής της δημοκρατίας ως προσωρινό μέτρο κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με τους Σέρβους, δηλώνοντας ότι δεν σκόπευαν να αποσχισθούν. Οι Κροατικές Δυνάμεις Άμυνας (HOS), το παραστρατιωτικό τμήμα του Κροατικού Κόμματος Δικαιωμάτων, υποστήριζαν την καθιέρωση συνομοσπονδίας ανάμεσα στη Βοσνία και την Κροατία, βασισμένη στο Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας. Κατά το 1992-1993 οι σχέσεις Κροατών-Βόσνιων Μουσουλμάνων επιδεινώθηκαν και οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν μεταξύ τους μέχρι τις αρχές του 1994, όταν υπεγράφη η  Συμφωνία της Ουάσινγκτον.

Ο Πρόεδρος της Κροατίας Φράνιο Τούτζμαν επικρίθηκε για την προσπάθεια του να επεκτείνει τα σύνορα της Κροατίας, κυρίως με την προσάρτηση τμημάτων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με κροατικές πλειοψηφίες. Το 2013, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) αποφάνθηκε ότι η κροατική ηγεσία στόχευε να εντάξει τις περιοχές της Ερζέγ-Βοσνίας σε μια "μεγάλη Κροατία", διευρύνοντας τα σύνορα της χώρας όπως έγινε και με την Μπανόβινα της Κροατίας το 1939. Ο δικαστής Ζαν-Κλωντ Αντονέτι, προεδρεύων δικαστής, εξέδωσε ξεχωριστή άποψη με την οποία αμφισβητούσε την άποψη ότι ο Τούτζναν σκόπευε να διαιρέσει τη Βοσνία. Στις 29 Νοεμβρίου 2017, το Τμήμα Εφέσεων απεφάνθη ότι Τούτζμαν είχε ως απώτατο στόχο την "ίδρυση μιας κροατικής οντότητας που επανέφερε παλαιότερα σύνορα και θα οδηγούσε στην επανένωση του Κροατικού λαού".

Περιοχές που καταλαμβάνει η Μεγάλη Κροατία 

 Κροατία
 Βοσνία και Ερζεγοβίνη
 Σερβία: περιοχές Μπάτσκα και Συρμίας
 Μαυροβούνιο: περιοχή Μπόκα Κοτόρσκα

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Παραπομπές