Φυλακή Μπερέζα Καρτούσκα

Η φυλακή Μπερέζα Καρτούσκα, επίσης γνωστή ως Τόπος Εγκλεισμού στην Μπερέζα Καρτούσκα (πολωνικά: Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej) διοικούνταν από την κυβέρνηση Σανάτσια της Πολωνίας από το 1934 έως το 1939 στην Μπερέζα Καρτούσκα στο Βοεβοδάτο Πολέσιε (σήμερα, Μπιαρόζα στη Λευκορωσία). Επειδή οι κρατούμενοι φυλακίζονταν χωρίς δίκη ή καταδίκη, θεωρείται στρατόπεδο κράτησης ή στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Η φυλακή Μπερέζα Καρτούσκα ιδρύθηκε στις 17 Ιουνίου 1934 με εντολή του Προέδρου Ιγκνάτσι Μοστσίτσκι, για την κράτηση ατόμων που θεωρούνταν από το πολωνικό κράτος ως «απειλή για την ασφάλεια, την ειρήνη και την κοινωνική τάξη» ή εναλλακτικά για απομόνωση και αποθάρρυνση των πολιτικών αντιπάλων της κυβέρνησης Σανάτσια, όπως οι Εθνικοί Δημοκρατικοί, οι Κομμουνιστές, τα μέλη του Πολωνικού Λαϊκού Κόμματος, και οι Ουκρανοί και οι Λευκορωσικοί εθνικιστές. Οι κρατούμενοι στέλνονταν στο στρατόπεδο βάσει διοικητικής απόφασης, χωρίς επίσημες κατηγορίες, δικαστικές κυρώσεις ή δίκη και χωρίς δυνατότητα έφεσης. Οι φυλακισμένοι κρατούνταν για περίοδο τριών μηνών, με δυνατότητα αόριστης παράτασης της κράτησης.

Οι κρατούμενοι αναμενόταν να εκτελέσουν σωφρονιστική εργασία. Συχνά οι κρατούμενοι βασανίζονταν και πέθαναν τουλάχιστον 13 κρατούμενοι.

Εκτός από τους πολιτικούς κρατούμενους, ξεκινώντας τον Οκτώβριο του 1937, «διαβόητοι» και οικονομικοί εγκληματίες στάλθηκαν επίσης στο στρατόπεδο. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία το Σεπτέμβριο του 1939, οι φρουροί του στρατοπέδου έφυγαν από την είδηση για τη γερμανική προέλαση και οι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν.

Ιστορία 

Δημιουργήθηκε στις 12 Ιουλίου 1934, σε μια πρώην τσαρική φυλακή και στρατώνες στην Μπερέζα Καρτούσκα υπό την εξουσία μιας διαταγής της 17ης Ιουνίου 1934, που εκδόθηκε από τον Πολωνό Πρόεδρο Ιγκνάτσι Μοστσίτσκι. Το γεγονός που επηρέασε άμεσα τον de facto δικτάτορα της Πολωνίας, Γιούζεφ Πιουσούτσκι, για τη δημιουργία της φυλακής ήταν η δολοφονία του Πολωνού Υπουργού Εσωτερικών Μπρονίσουαφ Πιεράτσκι στις 15 Ιουνίου 1934, από την Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών (ΟΟΕ). Προοριζόταν να φιλοξενήσει άτομα «των οποίων οι δραστηριότητες ή η συμπεριφορά δικαιολογούν να πιστεύουν ότι απειλούν τη δημόσια ασφάλεια, την ειρήνη ή την τάξη».

Η φυλακή Μπερέζα Καρτούσκα οργανώθηκε από τον διευθυντή της Πολιτικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Εσωτερικών, Βάτσουαφ Ζιμπόρσκι, και τον επικεφαλής του Τμήματος Εθνικοτήτων του εν λόγω υπουργείου (Wydział Narodowościowy), τον Συνταγματάρχη Λέον Γιαροσουάφσκι. Το ίδρυμα εποπτεύτηκε αργότερα από τον βοεβόδα της Βοεβοδάτου Πολέσιε, τον Συνταγματάρχη Βάτσουαφ Κόστεκ-Μπιερνάτσκι. Κατά την άποψη ορισμένων ιστορικών, ο Κόστεκ-Μπιερνάτσκι δεν λειτουργούσε ως διοικητής. Αναγνωρίζουν τους διοικητές του ως τους επιθεωρητές της αστυνομίας Μπολέσουαφ Γκρέγνερ (του οποίου το όνομα αναφέρεται μερικές φορές ως «Γιαν») του Πόζναν και Γιούζεφ Καμάλα-Κουρχάνσκι. Επισήμως, η Μπερέζα Καρτούσκα δεν ήταν μέρος του σωφρονιστικού συστήματος της Πολωνίας, και το προσωπικό αποτελούταν από αστυνομικούς, οι οποίοι στάλθηκαν εκεί ως τιμωρία, παρά ως επαγγελματίες φύλακες.

Τα άτομα φυλακίζονταν στη Μπερέζα Καρτούσκα με διοικητική απόφαση, χωρίς δικαίωμα έφεσης, για τρεις μήνες, αν και αυτός ο όρος επεκτάθηκε συχνά ενώ ο Συνταγματάρχης Βάτσουαφ Κόστεκ-Μπιερνάτσκι διετέλεσε διοικητής της. Ο μέσος κρατούμενος θα περνούσε 8 μήνες στο στρατόπεδο. Στα πρώτα τρία χρόνια της ιστορίας του, στο στρατόπεδο φυλακίστηκαν άνθρωποι που θεωρούνταν ανατρεπτικοί και πολιτικοί αντίπαλοι του κυβερνώντος καθεστώτος της Σανάτσια. Υποτροπιάζοντες και οικονομικοί εγκληματίες συνελήφθησαν επίσης από τον Οκτώβριο του 1937. Πολίτες ύποπτοι για φιλογερμανικές συμπάθειες φυλακίστηκαν για πρώτη φορά στη Μπερέζα Καρτούσκα στα μέσα του 1938. Τις πρώτες μέρες της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία του Σεπτεμβρίου του 1939, οι πολωνικές αρχές ξεκίνησαν μαζικές συλλήψεις ανθρώπων που ήταν ύποπτοι για τέτοια συμπάθεια. Ορισμένα μέλη της γερμανικής μειονότητας στην Πολωνία συνελήφθησαν σε ολόκληρες οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών (στο παρελθόν δεν κρατήθηκαν ποτέ στο στρατόπεδο).

Το στρατόπεδο έπαψε να υπάρχει de facto τη νύχτα της 17-18 Σεπτεμβρίου 1939, όταν, αφού έμαθε για τη σοβιετική εισβολή στην Πολωνία, το προσωπικό το εγκατέλειψε. Σύμφωνα με δύο αναφορές, οι αναχωρούμενοι αστυνομικοί δολοφόνησαν μερικούς κρατούμενους.

Κρατούμενοι 
Σύμφωνα με την τεκμηρίωση που σώζεται από το στρατόπεδο, περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι φυλακίστηκαν συνολικά στη Μπερέζα Καρτούσκα από τον Ιούλιο του 1934 έως τις 29 Αυγούστου 1939. Ωστόσο, οι αρχές του στρατοπέδου σταμάτησαν την επίσημη εγγραφή κρατουμένων τον Σεπτέμβριο του 1939, μετά την έναρξη των μαζικών συλλήψεων. Σύμφωνα με ελλιπή στοιχεία από σοβιετικές πηγές, τουλάχιστον 10.000 άτομα είχαν περάσει από τη φυλακή.

Λόγοι σύλληψης 
Οι φυλακισμένοι περιελάμβαναν μέλη της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (ΟΟΕ), του Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας (ΚΚΠ) και του Εθνικού Ριζοσπαστικού Στρατού (ΕΡΣ), καθώς και μέλη του Λαϊκού Κόμματος (ΛΚ) και του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΠΣΚ). Οι κρατούμενοι περιλάμβαναν τον Μπολέσουαφ Πιασέτσκι και, για περίπου δώδεκα ημέρες, τον δημοσιογράφο Στανίσουαφ Ματσκιέβιτς (ο τελευταίος, παραδόξως, θερμός υποστηρικτής του ιδρύματος της φυλακής). Επίσης, πολλοί Λευκορώσοι που είχαν αντισταθεί στην πολωνοποίηση βρέθηκαν στο στρατόπεδο.

Οι πρώτοι κρατούμενοι - Πολωνοί ακτιβιστές του ΕΡΣ - έφτασαν στις 17 Ιουλίου 1934. Λίγες μέρες αργότερα, έφτασαν ακτιβιστές της ΟΟΕ: Ρομάν Σουχέβιτς, Ντμιτρό Χριτσάι και Βολοντίμιρ Γιάνιν. Μέχρι τον Αύγουστο του 1939, οι Ουκρανοί αποτελούσαν το 17% των κρατουμένων.

Τον Απρίλιο του 1939, 38 μέλη της οργάνωσης Karpacka Sicz (Σιχ των Καρπαθίων) φυλακίστηκαν στο στρατόπεδο. Ήταν εθνοτικοί Ουκρανοί, που κατοικούσαν στο παρελθόν στην περιοχή Ρουθηνία των Καρπαθίων της Τσεχοσλοβακίας, όπου επιχειρούσαν να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο ουκρανικό κράτος. Μετά την προσάρτηση αυτής της περιοχής από την Ουγγαρία, οι ουγγρικές αρχές τους απέλασαν στην Πολωνία, οπότε στάλθηκαν στην Μπερέζα Καρτούσκα. Σε αντίθεση με άλλους κρατούμενους, δεν χρειάστηκε να ασκήσουν καθήκοντα και είχαν το δικαίωμα να μιλούν ελεύθερα μεταξύ τους με χαμηλή φωνή.

Συνθήκες 
Από το 1934-37, η εγκατάσταση στέγαζε συνήθως 100-500 τρόφιμους κάθε φορά. Τον Απρίλιο του 1938 ο αριθμός αυξήθηκε σε 800. Στις αρχές του 1938, η πολωνική κυβέρνηση αύξησε ξαφνικά τον αριθμό των κρατουμένων στέλνοντας 4.500 Ουκρανούς στην Μπερέζα Καρτούσκα χωρίς δικαίωμα έφεσης.

Οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά σκληρές και μόνο ένας τρόφιμος κατάφερε να δραπετεύσει. Μόνο μία αυτοκτονία συνέβη. Στις 5 Φεβρουαρίου 1939, ο τρόφιμος Νάβιντ Τσιμέρμαν έκοψε το λαιμό του σε μια τουαλέτα. Ο αριθμός των θανάτων στην κράτηση διατηρήθηκε τεχνητά χαμηλός με την απελευθέρωση κρατουμένων που ήταν σε κακή υγεία. Σύμφωνα με τον Σλετσίνσκι, 13 τρόφιμοι πέθαναν κατά τη λειτουργία της εγκατάστασης, οι περισσότεροι από αυτούς σε νοσοκομείο στο Κόμπριν. Σε άλλες πηγές, ο συνολικός αριθμός των θανάτων, ποικίλλει μεταξύ 17 και 20. Αυτός ο αριθμός επαναλαμβάνεται επίσης σε πρόσφατες πηγές. Για παράδειγμα, ο Νόρμαν Ντέιβις στο βιβλίο God's Playground (1979) δίνει τον αριθμό των θανάτων στους 17. Ο Ουκρανός ιστορικός, Βίκτορ Ίντζο, δηλώνει ότι σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, 176 άνδρες - από ανεπίσημα πολωνικά στατιστικά, 324 Ουκρανοί  - δολοφονήθηκαν ή βασανίστηκαν μέχρι θανάτου κατά την ανάκριση, ή πέθαναν από ασθένεια, ενώ δραπέτευαν ή εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνος. Σύμφωνα με τον Ίντζο, οι περισσότεροι ήταν μέλη της ΟΟΕ.

Μέλη της ΟΟΕ που φυλακίστηκαν στη Μπερέζα Καρτούσκα κατέθεσαν μαρτυρία για χρήση βασανιστηρίων. Υπήρξαν συχνά ξυλοδαρμοί (με σανίδες τοποθετημένες στις πλάτες των κρατουμένων που της χτυπούσαν με σφυριά), καταναγκαστική εργασία, συνεχής παρενόχληση, χρήση απομόνωσης χωρίς πρόκληση, τιμωρία για τη χρήση ουκρανικής γλώσσας από τους κρατούμενους, κ.λπ.. Όταν απελευθερώθηκαν από την Μπερέζα Καρτούσκα, πολλοί Ουκρανοί είχαν καταστρέψει την υγεία τους ή είχαν πεθάνει. Ο Ταράς Μπούλμπα-Μποροβέτς, ο οποίος αργότερα έγινε αταμάνος του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (ΟΕΣ), ανέπτυξε επιληψία ως αποτέλεσμα της παραμονής του στη Μπερέζα Καρτούσκα.

Οι φυλακισμένοι στεγάζονταν στην κεντρική περιοχή, σε ένα τριώροφο κτίριο από τούβλα. Μια μικρή λευκή δομή χρησιμοποιήθηκε για απομόνωση (στα ουκρανικά: kartser, στα πολωνικά: karcer). Νότια από τη δομή της απομόνωσης υπήρχε ένα πηγάδι, και νότια από αυτό ήταν μια περιοχή για μπάνιο. Ολόκληρο το συγκρότημα ήταν περικυκλωμένο από ένα ηλεκτρικό φράχτη με συρματοπλέγματα. Σε έναν δρόμο από αυτό το συγκρότημα ήταν το στρατώνας του διοικητή και οι στρατώνες των αξιωματικών. Στο κτίριο των κρατουμένων, κάθε κελί είχε αρχικά 15 κρατούμενους. Δεν υπήρχαν πάγκοι ή τραπέζια. Το 1938, ο αριθμός των κρατουμένων ανά κελί αυξήθηκε σε 70. Τα δάπεδα ήταν από μπετόν και πλημμύριζαν συνεχώς με νερό, έτσι ώστε οι τρόφιμοι να μην μπορούν να καθίσουν. 

Ο ιστορικός Καζίμιες Μπάραν έγραψε ότι «η αυστηρότητα που ανιχνεύεται στο στρατόπεδο Μπερέζα Καρτούσκα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να συγκριθεί με τις φρικτές συνθήκες των ναζιστικών ή των σοβιετικών οργανωμένων στρατοπέδων εργασίας».

Δείτε επίσης 

 Εγκλεισμός
 Κρέσι

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 "Bereza Kartuska," Encyklopedia Polski (Εγκυκλοπαίδεια της Πολωνίας), σελ. 45. (πολωνικά)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Μπερέζα Καρτούσκα - Ντοκιματέρ-ταινία μεγάλου μήκους
 Byłem więźniem Berezy - Z Lucjanem Motyką, więźniem Berezy Kartuskiej, rozmawia Magdalena Kaszulanis, Trybuna.com.pl. (πολωνικά)
 Βουοντίζμιες Καλίτσκι, 10 września 1930. Droga do Berezy, Gazeta Wyborcza, 2006-09-11.(πολωνικά)

Δυτική Λευκορωσία (1918-1939)
Πρώην φυλακές στην Πολωνία
Στρατόπεδα εγκλεισμού
Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών
Βοεβοδάτο Πολέσιε