Ενδορφίνες

Οι ενδορφίνες είναι αλυσίδες πρωτεϊνών μικρού μήκους -ενδογενή οπιούχα νευροπεπτίδια σε ανθρώπους και άλλα ζώα- οι οποίες παράγονται στην υπόφυση και τον υποθάλαμο του εγκεφάλου, απελευθερώνονται μέσω του νωτιαίου μυελού και διοχετεύονται στην κυκλοφορία του αίματος. Οι ενδορφίνες παράγονται κάθε φορά που ασχολείται κανείς με μία δραστηριότητα η οποία του είναι ευχάριστη ή ακόμη και με το να σκεφτεί ή να θυμηθεί μια ευχάριστη δραστηριότητα ή εμπειρία. Οι ενδορφίνες ηρεμούν, γεννούν αίσθημα ευδαιμονίας, συμβάλλουν στην καλή διάθεση και εξουδετερώνουν τα υψηλά επίπεδα της αδρεναλίνης, από την οποία προκαλείται το στρες. Παράλληλα, λειτουργούν και ως φυσικά παυσίπονα του οργανισμού, ενδυναμώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα και καθυστερούν την εξέλιξη της γήρανσης.

Επιστημονική ανακάλυψη 
Τα οπιούχα νευροπεπτίδια πρωτοανακαλύφθηκαν το 1974 από δύο ανεξάρτητες ομάδες ερευνητών:
 Ο Βρετανός John Hughes και ο Σκωτσέζος Hans Kosterlitz  απομόνωσαν – από τον εγκέφαλο ενός γουρουνιού – αυτό που κάποιοι αποκαλούν "εγκεφαλίνες" (από το εγκέφαλος, cerebrum).
 Γύρω στην ίδια περίοδο, στον εγκέφαλο ενός μοσχαριού, ο Rabi Simantov και ο Solomon H. Snyder των Ηνωμένων Πολιτειών βρήκαν αυτό που ο Eric Simon (ο οποίος ανεξάρτητα ανακάλυψε οπιούχους υποδοχείς σε σπονδυλικούς εγκεφάλους) αργότερα όρισε ως "ενδορφίνη" από μία συντομογραφία της "ενδογενούς μορφίνης", που σημαίνει "μορφίνη που παράγεται φυσικά μέσα στο σώμα". Σημαντικό είναι και το ότι πρόσφατες έρευνες έχουν επιδείξει ότι ανθρώπινοι και ποικίλοι ζωϊκοί ιστοί είναι στην ουσία ικανοί να παράγουν μορφίνη από μόνοι τους, που δεν είναι πεπτίδια.

Είδη 
Οι βασικές ενδορφίνες που αποκλείουν τα ερεθίσματα είναι η νοραδρεναλίνη μαζί με την σεροτονίνη τα κανναβινοειδή και το gamma-aminobutyric acid (GABA) (Melzack and Wall, Science 1965;150(3699):971-9).

Τρόποι παραγωγής 
Οι παρακάτω απλοί τρόποι για την ενεργοποίηση της έκκρισης των ενδορφινών και της σεροτονίνης στον οργανισμό είναι διαπιστευμένοι για μία πιο ευτυχή πορεία του ατόμου:

* Γέλιο: Αυτές οι ενδορφίνες αυξάνουν την ικανότητα του ατόμου να αγνοεί τον πόνο. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η μακρά σειρά των αναθυμιάσεων που συνοδεύουν το αληθινό γέλιο προκαλούν φυσική εξάντληση των κοιλιακών μυών και αυτό με τη σειρά του δίνει το έναυσμα για απελευθέρωση ενδορφινών. (Η απελευθέρωση ενδορφινών προκαλείται συνήθως από φυσική δραστηριότητα, όπως άσκηση, ή άγγιγμα, σαν το μασάζ.) (κωμωδίες, κόμικς, έξοδοι με φίλους).

* Ερωτική επαφή: Οι ορμόνες που σχετίζονται με την ευχαρίστηση, την ανταμοιβή, την ικανοποίηση και την ηρεμία αυξάνονται μέσω της ερωτικής δραστηριότητας. Η ερωτική επαφή έχει αντικαταθλιπτική, αγχολυτική και παυσίπονη δράση. Μέσω του οργασμού επιτυγχάνεται αύξηση της οξυτοκίνης πολύ περισσότερο από το κανονικό και έτσι προκαλείται έκκριση ενδορφινών, αυξάνοντας την αισιοδοξία, ενώ είναι φάρμακο κατά του πονοκεφάλου και γενικότερα των πόνων.

* Γυμναστική: Η συνεχής άσκηση οδηγεί κάποιον στο να λαμβάνει οφέλη από την προπόνηση η οποία του φτιάχνει τη διάθεση και αυτό αποτελεί έναν από τους λόγους που την αποζητά. Οι ενδορφίνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχολογία του ατόμου που ασκείται μιας και είναι κατά της γήρανσης και του stress. Το σημείο στο οποίο παράγονται είναι ο εγκέφαλος και καταπολεμούν τον πόνο καθώς μειώνουν την ένταση και το άγχος.  Μετά από τριάντα λεπτά αεροβικής γυμναστικής το άτομο έχει αύξηση ενδορφινών μέχρι και 500%.

* Μουσική: Μελέτες έχουν δείξει ότι το να περιμένει το άτομο να ακούσει την αγαπημένη του μουσική διεγείρει την παραγωγή της ενδορφίνης, της ντοπαμίνης, που προκαλεί ευφορία.  

* Περπάτημα κάτω από τον ήλιο: Η βιταμίνη του ήλιου (η D) αυξάνει τα επίπεδα σεροτονίνης στο εγκέφαλο του ατόμου. Σύμφωνα με την ψυχολόγο Μαρία Λασσιθιωτάκη: «Ο ήλιος  προκαλεί  στον οργανισμό  κατακλυσμό  χημικών διαβιβαστών (τα φυσικά μας οπιούχα όπως οι ενδορφίνες), που ερεθίζουν την επιθυμία για ζωή, χαρίζουν ευφορία  και απομακρύνουν τις σκιές  και την αγωνία». Την ίδια στιγμή, οι ενδορφίνες που εκλύονται όταν καθόμαστε στον ήλιο πυροδοτούν στον οργανισμό μια χημική αλληλουχία χημικών αντιδράσεων που μας ωφελεί από πλευράς υγείας. Μέσω των οφέλιμων αυτών ιδιοτήτων του ήλιου βελτιώνονται τα ενδοκρινολογικά προβλήματα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Δείτε επίσης  
Σεροτονίνη

 Ντοπαμίνη
 Ωκυτοκίνη

Σημειώσεις

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
vita.gr, Οι ορμόνες της ευτυχίας
scientificamerican.com, Why laughter may be the best pain medicine

Οπιοειδή
Αναλγητικά
Νευροπεπτίδια