Ευφορβίδες

Τα  Ευφορβιοειδή (Euphorbiaceae) ή στα κοινά Αγγλικά η «οικογένεια της ευφορβίας» (spurge family), που μερικές φορές ονομάζονται «ευφορβίες», το οποίο είναι επίσης και το όνομα του γένους στην οικογένεια, είναι μια μεγάλη οικογένεια ανθοφόρων φυτών με περίπου 300 γένη και 7.500 είδη. Οι περισσότερες Ευφορβίες είναι βότανα, αλλά μερικές, ειδικά στους τροπικούς, είναι θάμνοι ή δέντρα. Κάποιες είναι παχύφυτα (succulent) Οι περισσότερες Ευφορβίες είναι βότανα, αλλά μερικές, ειδικά στους τροπικούς, είναι θάμνοι ή δέντρα. Κάποιες είναι παχύφυτα (succulent) και ομοιάζουν με κάκτους, λόγω της συγκλίνουσας εξέλιξης. Οι λαϊκοί (laypersons), μπορεί να αναφέρονται στις ευφορβίες (euphorbias), ότι έχουν μια μορφή ανάπτυξης και χυμώδη σύσταση, παρόμοια με αυτή των κάκτων, καθώς είναι «κάκτοι».

Αυτή η οικογένεια συναντάται κυρίως στους τροπικούς, με την πλειοψηφία των ειδών στην Ινδο-Μαλαισιανή περιοχή και δευτερευόντως στην τροπική Αμερική. Μια μεγάλη ποικιλία απαντάται στην τροπική Αφρική, αλλά δεν είναι τόσο άφθονο ή ποικίλο όπως και στις δύο άλλες τροπικές περιοχές. Ωστόσο, η Euphorbia έχει επίσης πολλά είδη στις μη-τροπικές περιοχές, όπως είναι η λεκάνη της Μεσογείου, η Μέση Ανατολή, η Νότια Αφρική και η Νότια Αμερική.

Ετυμολογία
Κατά τον Πλίνιο, η ονομασία προέρχεται από τον Εύφορβο, ιατρό του βασιλέα της Λιβύης.

Περιγραφή
Τα φύλλα είναι εναλλακτικά, σπάνια αντίθετα, με παράφυλλα (stipules). Είναι κυρίως απλά, αλλά όπου ενώνονται, είναι πάντα παλαμοειδή (palmate), ποτέ πτεροειδή (pinnate). Τα παράφυλλα μπορεί να μειωθούν σε τριχώματα (hair), αδένες, άκανθα (spine) ή στα χυμώδη είδη, είναι μερικές φορές απούσα.

Τα φυτά μπορεί να είναι μονόοικα (monoecious) ή δίοικα (dioecious). Τα ακτινικά συμμετρικά άνθη είναι μονογενή, με τα αρσενικά και θηλυκά άνθη, συνήθως στο ίδιο φυτό. Όπως μπορεί να αναμένεται από μια τόσο μεγάλη οικογένεια, υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία στη δομή των ανθέων. Οι στήμονες (τα αρσενικά όργανα) αριθμούν από ένα έως 10 (ή ακόμα περισσότερα). Τα θηλυκά άνθη είναι υπογύναια (hypogynous), δηλαδή, με ανώτερες ωοθήκες (ovaries).

Τα γένη στην φυλή Euphorbieae, υποφιλή Euphorbiinae (Ευφορβία [Euphorbia] και στενούς συγγενείς) δείχνουν μια άκρως εξειδικευμένη μορφή του ψευδοάνθιου (pseudanthium) ("ψεύτικο άνθος" το οποίο αποτελείται από αρκετά αληθινά άνθη) και αποκαλείται κυάθιον (cyathium). Αυτό συνήθως είναι ένα μικρό, φλιτζανοειδές βράκειο (ή βράκτιο) (bract) αποτελούμενo από συγχωνευμένα-μαζί βράκτια και περιφερειακούς νέκταρο-αδένες, που περιβάλλουν ένα δαχτυλίδι από αρσενικά άνθη, κάθε μονός στήμονας. Στη μέση του cyathium βρίσκεται ένα θηλυκό άνθος: ένα μονό γυναικείον με διακλαδισμένα στίγματα. Όλη αυτή η διάταξη μοιάζει με μονό λουλούδι.

Ο καρπός συνήθως είναι σχιζικάρπιο (schizocarp), αλλά ορισμένες φορές δρύπη (drupe). Ένα τυπικό σχιζοκάρπιο είναι το regma, ένας θυλακώδης καρπός με τρία ή περισσότερα κύτταρα, καθένα, από τα οποία κατά την ωριμότητα διασπάται ανοιγόμενο, σε ξεχωριστά τμήματα και εν συνεχεία διασπάται εκρηγνυόμενο, διασκορπώντας τους μικρούς σπόρους.

Η οικογένεια περιέχει μια μεγάλη ποικιλία από φυτοτοξίνες (phytotoxins) (τοξικές ουσίες παραγόμενες από φυτά), κυρίως διτερπένιο εστέρες (diterpene esters), αλκαλοειδή, γλυκοζίτες (glycosides) και τοξίνες τύπου ρικίνης (ricin-type toxins).

Το γαλακτώδες λατέξ (latex) είναι ένα χαρακτηριστικό των Euphorbioideae και Crotonoideae οικογενειών. Το λατέξ είναι δηλητηριώδες στα Euphorbioideae, αλλά αβλαβές στα Crotonoideae. Η λευκή μανγκρόβια (Excoecaria agallocha) ή το τυφλώνω-το-μάτι-σου (blind-your-eye) λατέξ του μανγκρόβιου, προκαλεί φουσκάλες σε περίπτωση επαφής και προσωρινή τύφλωση, εάν έλθει σε επαφή με τα μάτια. Άλλες κοινές ονομασίες είναι γαλακτώδης μανγκρόβια, buta buta (Μαλαισιανά) και gewa (Βεγγαλικά). Το λατέξ της Ευφορβίας εχρησιμοποιήθη ως καθαρτικό.

Πρόσφατες μοριακές μελέτες, έχουν δείξει ότι η αινιγματική οικογένεια Rafflesiaceae, η οποία μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε ότι ανήκει στην τάξη των Μαλπιγειωδών (Malpighiales), προέρχεται από μέσα από τα Ευφορβιοειδή (Euphorbiaceae).

Ταξινομική
Τα Ευφορβιοειδή (Euphorbiaceae) έχουν περίπου 7.500 είδη, οργανωμένα σε 300 γένη, 37 φιλές και τρεις υποοικογένειες.

Χρήσεις
Μια σειρά από φυτά της οικογένειας των ευφορβίων έχουν μεγάλη οικονομική σημασία. Προεξέχοντα φυτά, περιλαμβάνουν τη μανιόκα (κασσάβα) (Manihot esculenta), ρετσινολαδιά (Ricinus communis), κάρυο του Μπαρμπάντος (Jatropha curcas) και το Para rubber tree (Hevea brasiliensis). Πολλά καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά φυτά, όπως είναι το Αλεξανδρινό (poinsettia - Euphorbia pulcherrima). Η φυλλώδης ευφορβία (Euphorbia esula) και το Κινεζικό λίπος (Chinese tallow - Triadica sebifera) είναι είναι διεισδυτικά ζιζάνια στη Βόρεια Αμερική. Στην ιατρική, ορισμένα είδη Ευφορβίδων αποδείχθηκαν αποτελεσματικά κατά του έρπητα των γεννητικών οργάνων (HSV-2).

Ευπάθεια
Ορισμένα είδη, παρά τα ιατρικά τους οφέλη, αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της εξαφάνισης. Αυτά περιλαμβάνουν τα είδη Ευφορβίας E. appariciana, E. attastoma, E. crossadenia και E. gymnoclada.

Εικόνες

Σημειώσεις 

Παραπομπές σημειώσεων

Υποσημειώσεις 

Παραπομπές σημειώσεων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

  Marc Altenloh collection (Photos)
  Charles C. Davis,  Maribeth Latvis,  Daniel L. Nickrent,  Kenneth J. Wurdack,  David A. Baum. 2007. Floral gigantism in Rafflesiaceae. Science Express, published online January 11, 2007 (online abstract here).
  International Euphorbia Society
  Cactus and Succulent Society of America
  Data from GRIN Taxonomy
  Euphorbiaceae  in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.  http://delta-intkey.com 

Μαλπιγειώδη
 
Δηλητηριώδη φυτά
Δρύπες