Πλάκα της Μπάσκα

Η πλάκα της Μπάσκα (κροατικά: Bašćanska ploča) είναι μια από τις παλαιότερες επιγραφές που σχετίζονται με την απόσχιση των κροατικών από την παλιά εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα. Χρονολογείται περί το 1100 και αφορά μια δωρεά σε ένα αβαείο και την κατασκευή της εκκλησίας.

Ιστορία 
Η πλάκα ανακαλύφθηκε από μελετητές το 1851 στο λιθόστρωτο της εκκλησία της Αγίας Λουκίας, στο Γιούραντβορ, κοντά στο χωριό Μπάσκα, στο νησί Κρκ. Από το 1934, το πρωτότυπο φυλάσσεται στην Κροατική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών στο Ζάγκρεμπ.

Περιγραφή 
Η πλάκα της Μπάσκα αποτελείται από λευκό ασβεστόλιθο. Έχει μήκος 199 εκατοστά, ύψος 99,5 εκατοστά και πάχος 7,5-9 εκατοστά. Ζυγίζει περίπου 800 χιλιόγραμμα.

Η επιγραφή καταγράφει τη δωρεά μιας έκτασης του βασιλιά Ζβόνιμιρ σε ένα αβαείο των Βενεδικτίνων την εποχή του αβά Ντρζίχα. Στο δεύτερο μισό της επιγραφής αναφέρεται πώς ο άββας Ντόμπροβιτ κατασκεύασε την εκκλησία μαζί με εννέα μοναχούς. Η επιγραφή είναι γραμμένη σε γλαγολιτικό αλφάβητο, με χαρακτηριστικά της απόσχισης της κροατικής από την εκκλησιαστική σλαβονική, όπως τη γραφή (j)u αντί (j)ǫ, e αντί ę, i αντί y, και χρησιμοποιώντας μόνο γιερ (ъ). Αποτελεί το μόνο παράδειγμα της μετάβασης από τα γλαγολιτικά του στρογγυλεμένου βουλγαρικού τύπου αλφαβήτου στο γωνιώδες κροατικό.

Περιεχόμενο 
Οι μελετητές που συμμετείχαν στην αποκρυπτογράφηση του γλαγολιτικού κειμένου έπρεπε να αντιμετωπισούν παλαιογραφικές προκλήσεις, καθώς και το πρόβλημα της κατεστραμμένης επιφάνειας της πλάκας. Έπειτα από διαδοχικές προσπάθειες, το περιεχόμενό της είχε καθοριστεί πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά παρέμεινε αντικείμενο μελέτης κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Το αρχικό κείμενο:

ⰰⰸⱏⱌⰰⱄⰻⱀⰰⱅⰰⰳⱁⰴⱆⱈⰰⱏ
ⱁⱂⰰⱅⰴⱃⱏⰶⰻⱈⱝⱂⰻⱄⰰⱈⱏⱄⰵⱁⰾⰵⰴⰻⰶⰵ
ⰴⰰⰸⱏⰲⱏⱀⰻⰿⱃⱏⰽⱃⰰⰾⱏⱈⱃⱏⱝⱅⱏⱄⱏ
ⰴⱀⰻⱄⰲⱁⱗⰲⱏⱄⰲⰵⱅⱆⱓⱆⱌⰻⱓⰻⱄⰲⰵ
ⰿⰻⰶⱆⱂⱝⱀⱏⰴⰵⱄⰻⱃⱝⰽⱃⱏⰱⱝⰲⱑⰿⱃⱝⱏⰲ
ⱌⱑⱂⱃⰱⱏⱀⰵⰱⰳⰰⱏⱂⱁⱄⰾⰲⰻⱀⱁⰴⰾⱑⰲⰰⰲⱁ
ⱅⱁⱌⱑⰴⰰⰻⰶⰵⱅⱉⱀⱁⱃⱒⰵⰽⰾⱏⱀⰻⰻⰱⱁⰻⰱⰰⰾⰰⰻⰳⰵ
ⰲⰰⰼⰾⰻⱄⱅ҃ⰻⰻⱄⱅ҃ⰰⱑⰾⱆⱌⰻⱑⰰⱞⱀⱏⰴⰰⰻⰾⰵⱄⱑⰶⰻⰲⰵ
ⱅⱏⱞⱉⰾⰻⰸⱝⱀⰵⰱ҃ⱁⰳⰰⰰⰸⱏⱁⱀⱝⱅⱏⰴⰱⱃⱉⱜⱅⱏⰸⱏ
ⰴⱝⱈⱏⱌⱃ꙯ⱑⰽⱏⰲⱏⱄⰻⱅⰻⱄⰲⱉⰵⱓⰱⱃⱝⱜⱄⱏⰴⰵⰲ
ⰵⱅⰻⰲⱏⰴⱀⰻⰽⱏⱀⰵⰸⰰⰽⱉⱄⱏⱞⱏⱝⱉⰱⰾⰰⰾ
ⰰⱓⱋⱝⰳⱉⰲⱏⱄⱆⰽⱏⱃⱝⰻⱀⱆⰻⰱⱑⱎⰵⰲⱏⱅⰾⱜⱞ
ⱜⰽⱆⰾⱝⱉⱉⰵⱆⱓⰾⱆⱌ꙯ⱜⱓⰵⰾⰻⱉ

Το μεταγραμμένο κείμενο, σύμφωνα με τον Μπράνκο Φούτσιτς, με αποκατεστημμένα τα τμήματα εντός παρενθέσεων είναι το εξής:

Χρονολόγηση 
Το περιεχόμενο της επιγραφής υπονοεί ότι έχει χαραχθεί μετά τον θάνατο του βασιλιά Ζβόνιμιρ το 1089, καθώς ο άββας Ντρζίχα περιγράφει την δωρεά του Ζβόνιμιρ ως ένα γεγονός που συνέβη πρότερα στο παρελθόν («στις ημέρες του»). Η εκκλησία της αγίας Λουκίας περιγράφεται ότι κτίστηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του πρίγκιπα Κοσμά, γεγονός που υποδεικνύει μια εποχή πριν την ενετική υπερκυριαρχία στο Κρκ, η οποία άρχισε το 1116. Αυτό, σε συνδυασμό με τα ρωμανικά χαρακτηριστικά της εκκλησίας, τοποθετούν την πινακίδα στα τέλη του 11ου αιώνα ή στις αρχές του 12ου αιώνα, δηλαδή περίπου στο 1100.

Η σημασία των εισαγωγικών γραμμών είναι αντικείμενο διαφωνιών. Ενώ κάποιοι μελετητές θεωρούν τον εισαγωγικό χαρακτήρα απλώς ως Azъ ("Εγώ"), άλλοι θεωρούν ότι τα γράμματα αυτό χρησιμοποιούνται για να αναφέρουν χρόνο. Δεν υπάρχει όμως συμφωνία στην αντιστοίχηση: έχουν προταθεί οι χρονολογίες το 1100, 1077, 1079, 1105 και 1120.

Σημασία 
Το όνομα Κροατία και το επίθετο κροατικός αναφέρονται για πρώτη φορά στην πλάκα στην κροατική γλώσσα. Παρά το γεγονός δεν είναι το παλαιότερο κροατικό γλαγολιτικό μνημείο (οι πινακίδες του Πλόμιν, Βάλουν και Κρκ, είναι παλαιότερες και χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα) και το γεγονός ότι δεν είναι γραμμένη σε καθαρή κροατική καθομιλουμένη, αναφέρεται από τον Στιέπαν Ίβσιτς ως το «κόσμημα της κροατικής γλώσσας» και «βαπτιστικό πιστοποιητικό» του γραπτού κροατικού πολιτισμού. 

Η πλάκα απεικονίζεται στην πρόσθια πλευρά του χαρτονομίσματος των 100 κροατικών κούνα, το οποίο εκδόθηκε το 1993 και το 2002.

Παραπομπές

Πηγές

Περαιτέρω ανάγνωση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

The Baska Tablet, by Darko Žubrinić
Baška Tablet, by Mateo Žagar

Πολιτισμός της Κροατίας
επιγραφές
Κροατική γλώσσα
Μεσαιωνική Κροατία