Ο εχθρός της κοινωνίας

Ο εχθρός της κοινωνίας (πρωτότυπος τίτλος The Public Enemy) είναι γκανγκστερικό δράμα και φιλμ νουάρ παραγωγής 1931 σε σκηνοθεσία Γουίλιαμ Α. Γουέλμαν. Πρωταγωνιστής της ταινίας είναι ο Τζέιμς Κάγκνεϊ που πλαισιώνεται από τους Τζιν Χάρλοου, Έντουαρντ Γουντς, Ντόναλντ Κουκ, Μέι Κλαρκ και Τζόαν Μπλόντελ. Πρόκειται για μια σκληρή απεικόνιση της δράσης των γκάνγκστερ κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης του '29 στις Η.Π.Α. που προβλήθηκε μόλις τρία χρόνια πριν την καθιέρωση του κώδικα λογοκρισίας για τον κινηματογράφο από το γραφείο του γερουσιαστή Χέιζ. Το σενάριο βασίστηκε σε ακυκλοφόρητο μυθιστόρημα με τίτλο Beer and Blood που γράφτηκε από τους Κιούμπεκ Γκλάσμον και Τζον Μπράιτ που υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες της δράσης του Αλ Καπόνε στο Σικάγο και διασκευάστηκε από τον Χάρβεϊ Φ. Θιου για τη μεγάλη οθόνη.

Υπόθεση 
Οι παιδικοί φίλοι Τομ Πάουερς (Τζέιμς Κάγκνεϊ) και ο Ματ Ντόιλ (Έντουαρντ Γουντς) μπλέκουν από μικροί με κακόφημες παρέες. Έχουν ως πρότυπό τους τον κακοποιό Πάτι Νόους (Μάρεϊ Κίνελ) που τους μαθαίνει να κλέβουν και μεγαλώνοντας τα εγκλήματά τους γίνονται όλο και μεγαλύτερα. Ο Μάικ (Ντόναλντ Κουκ), αδελφός του Τομ και η Μόλι (Ρίτα Φλιν), αδελφή του Ματ προσπαθούν να βάλουν τους δυο νέους στον ίσιο δρόμο, αλλά εκείνοι έχουν ήδη επιλέξει το δρόμο της παρανομίας. Ο Τομ κρατάει τις δραστηριότητές του κρυφές από τη μητέρα του και κατά την περίοδο της ποτοαπαγόρευσης εργάζεται μαζί με τον Ματ για λογαριασμό του αρχιμαφιόζου Πάντι Ράιαν (Ρόμπερτ Έμερετ Χόρτον), κάνοντας παράνομη πώληση αλκοόλ. Βλέποντας τη μεγάλη ζήτηση του αλκοόλ, οι δυο φίλοι αποφασίζουν να συνεργαστούν με έναν άλλο μαφιόζο τον Σάμιουελ "Νέιλς" Νέιθαν (Λέσλι Φέντον) αυτή τη φορά ως αρχηγοί της συμμορίας. Οι δυο άνδρες πλουτίζουν και ο Τομ ζει μια πολυτελή ζωή, αλλάζοντας τη μια ερωμένη μετά την άλλη, καταλήγοντας τελικά στην αγκαλιά της Γκουέν (Τζιν Χάρλοου). Μετά το θάνατο του Νέιλς Νέιθαν όμως, μια αντίπαλη συμμορία προσπαθεί να πάρει την αρχηγία της επιχείρησης του αλκοόλ από τους Τομ και Ματ. Ο Ματ σκοτώνεται και ο Τομ καταλήγει στο νοσοκομείο, όπου υπόσχεται ότι θα αλλάξει, αλλά είναι πλέον πολύ αργά.

Πληροφορίες παραγωγής 
Ταινία που έκανε τον Τζέιμς Κάγκνεϊ αστέρα πρώτου μεγέθους και ανέβασε κατά πολύ τις μετοχές της εταιρίας παραγωγής Warner Bros., η οποία βρισκόταν σε συνεχή ανοδική πορεία μετά τη δημιουργία του Τραγουδιστή της τζαζ (The Jazz Singer, 1927) της πρώτης ταινίας με ήχο. Μετά την προβολή του Εχθρού της κοινωνίας και του Μικρού Καίσαρα (Little Caesar, 1931), οι ταινίες της Warner απέκτησαν κοινωνικοπολιτικό χαρακτήρα (που ασκούσαν κριτική στα προβλήματα που είχε φέρει η οικονομική κρίση στη ζωή των Αμερικανών) και έρχονταν σε αντίθεση με εκείνες της Metro-Goldwyn-Mayer, εταιρίας που παρήγαγε ως επί το πλείστον πολυτελή υπερθεάματα.

Το σενάριο της ταινίας είναι βασισμένο στο μυθιστόρημα Beer and Blood των Τζον Μπράιτ και Κιούμπεκ Γκλάσμον, οι οποίοι άντλησαν τη θεματολογία τους από υπαρκτά πρόσωπα και γεγονότα.

Διανομή των ρόλων 
Ο ρόλος του Τομ επρόκειτο να ερμηνευτεί από τον Έντουαρντ Γουντς, ο οποίος ανέλαβε τελικά τον ρόλο του Ματ, τον οποίο αρχικά είχε αναλάβει ο Τζέιμς Κάγκνεϊ. Η αλλαγή των ρόλων έγινε ενώ είχαν ξεκινήσει ήδη τα γυρίσματα, αφού ο σκηνοθέτης Γουίλιαμ Γουέλμαν διαπίστωσε ότι ο Κάγκνεϊ ήταν καταλληλότερος για το ρόλο του Τομ. Εφόσον τα γυρίσματα με τους δυο πρωταγωνιστές στην παιδική τους ηλικία είχαν ολοκληρωθεί, ο Γουέλμαν αποφάσισε να κρατήσει τις σκηνές χωρίς να τις ξαναγυρίσει και γι' αυτόν το λόγο το παιδί που υποδύεται τον Τομ μοιάζει περισσότερο με τον Γουντς, ενώ το παιδί που υποδύεται τον Ματ μοιάζει με τον Κάγκνεϊ. Η ανάθεση του πρωταγωνιστικού ρόλου στον Κάγκνεϊ ήταν τεράστιο ρίσκο, αλλά η ξεχωριστή του ερμηνεία με τις ατάκες που διαδέχονταν η μια την άλλη με ρυθμό πυροβόλου κέρδισε το κοινό. Η ατημέλητη όψη του ηθοποιού σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη ομιλία του τον έκαναν να μοιάζει περισσότερο με γκάνγκστερ. Ο ηθοποιός βάσισε την ερμηνεία του στην περσόνα του γκάνγκστερ Τσαρλς Ντάιον Ο' Μπάνιον. Ο Γουντς μετά τη συμμετοχή του σε αυτήν την ταινία έπεσε στην αφάνεια.

Πρώτη επιλογή για το ρόλο της Γκουέν Άλεν ήταν η Λουίζ Μπρουκς, μεγάλη σταρ του βωβού κινηματογράφου, η οποία απέρριψε τον ρόλο που πήγε τελικά στην ενζενί Τζιν Χάρλοου. Η Μπρουκς εξήγησε αργότερα ότι απέρριψε τον ρόλο επειδή απεχθανόταν το Χόλιγουντ. Κατά την άποψη του βιογράφου της Μπρουκς, Μπάρι Πάρις, το γεγονός ότι η ηθοποιός δεν εμφανίστηκε σ' αυτήν την ταινία επέφερε το τέλος στην καριέρα της.

Αξιομνημόνευτη σκηνή 
Η ταινία χαρακτηρίζεται από μια από τις πιο αξιομνημόνευτες σκηνές στην ιστορία του κινηματογράφου, εκείνης στην οποία ο ηθοποιός τρίβει στο πρόσωπο της Μέι Κλαρκ ένα κομμάτι γκρέιπφρουτ. Διάφοροι μύθοι σχετίζονται με την εν λόγω σκηνή: ο σκηνοθέτης Γουέλμαν υποστήριξε ότι πρόσθεσε αυτή τη σκηνή στην ταινία εφόσον ήταν εξοργισμένος με τη σύζυγό του με την οποία τσακωνόταν συχνά. Η σύζυγος μετά τους τσακωμούς τους δεν μιλούσε και δεδομένου ότι έτρωγε μια φέτα γκρέιπφουτ κάθε πρωί ο σκηνοθέτης ήθελε να της την τρίψει στο πρόσωπο. Αισθανόταν ότι γυρίζοντας αυτή τη σκηνή θα μπορούσε να ξεφορτωθεί εκείνον τον πειρασμό. 

Ο κριτικός κινηματογράφου Μπεν Μάνκιεβιτς υποστήριξε ότι κατά τη διάρκεια της λήψης της σκηνής η Κλαρκ δεν ήξερε τι την περίμενε και ότι η απεχθής της αντίδραση μετά την επίμαχη σκηνή είναι αυθεντική, αλλά η ίδια το διέψευσε, εφόσον έγραψε στην αυτοβιογραφία της ότι είχε ήδη πληροφορηθεί από τον Κάγκνεϊ πριν γυρίσουν τη σκηνή.

Βραβεία και υποδοχή 
Η ταινία ήταν η 9η εμπορικότερη ταινία για το 1931 και προτάθηκε για Όσκαρ Καλύτερου Προσαρμοσμένου Σεναρίου.

Βραβεία Ακαδημίας Κινηματογράφου (Όσκαρ) 

Υποψηφιότητες:
 Διασκευασμένου Σεναρίου – Χάρβεϊ Φ. Θιου

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Αμερικανικές ταινίες
Ταινίες του 1931
Αγγλόφωνες ταινίες
Ταινίες παραγωγής Warner Bros.
Αμερικανικές ασπρόμαυρες ταινίες
Αμερικανικές αστυνομικές δραματικές ταινίες
Ταινίες που συσχετίζονται με το οργανωμένο έγκλημα στις Ηνωμένες Πολιτείες
Φιλμ νουάρ
Αμερικανικές γκανγκστερικές ταινίες