Κεραμεικός Ακαμαντίδας

Ο Κεραμεικός ή Κεραμικός ή οι Κεραμείς (), (ο δήμος: Κεραμεικού, Δήμος Κεραμέων) ήταν αρχαίος οικισμός και δήμος της Ακαμαντίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας). Στην επικράτεια του δήμου υπήρχε η σημαντική ομώνυμη νεκρόπολη του Κεραμεικού.

Ονομασία
Ο δήμος, σύμφωνα με τον Παυσανία, πιθανώς πήρε το όνομά του από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Κέραμο γιο του Διονύσου και της Αριάδνης, ενώ σύμφωνα με τον Ηρόδοτο το όνομα προέρχεται από τη λέξη «κέραμος» (), λόγω των πολυάριθμων καταθέσεων από πηλό ή/και τα κεραμικά εργαστήρια στην περιοχή αυτή ή ονομάσθηκε «εκ της τέχνης της κεραμεικής κατά τον μέγαν Ετυμολόγον και άλλους».

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου 

Ο δήμος του Κεραμεικού ήταν δήμος του Άστεως. Βρισκόταν στο κέντρο της αρχαίας Αθήνας, βορειοανατολικά της πύλης, γνωστής ως Δίπυλον, και τα εδάφη του δήμου εκτείνονταν τόσο μέσα, όσο και έξω από τα τείχη της πόλης, τα οποία είναι γνωστά και ως το Θεμιστόκλειο τείχος. Ο αρχαίος Κεραμεικός τοποθετείται από τους σύγχρονους ερευνητές σε θέση βορειοδυτικά του Διπύλου, στην Αθήνα, η οποία υπάγεται σήμερα στον Δήμο Αθηναίων.

Σύμφωνα με τον ερευνητή του 19ου αιώνα Διονύσιο Σουρμελή ο «δήμος λοιπόν των Κεραμέων όμορος του Κεραμεικού, έκειτο όπου σήμερον ο τόπος καλείται Κουμάριον», το οποίο «κείται μεταξύ Συπολίων και του Αστρίφου, και ο τόπος είνε εκτεταμένος• διότι συμπεριλαμβάνει και το Οίον το Κεραμεικόν, έτερον δήμον, όστις συνεχωνεύθη μετά των Κεραμέων• ώστε την σημερον οι δύο δήμοι καλούνται με εν όνομα Κουμάρι».

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή
Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Ακαμαντίδας φυλής, συμμετείχε με 6 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.), ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης με 6 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη περίοδο (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι του Κεραμεικού 
Ο δημότης του αρχαίου Κεραμεικού ονομαζόταν Κεραμεύς ή με τη χρήση της φράσης «εκ Κεραμέον». Υπήρχαν δύο Κεραμείς, ο ένας εντός και ο άλλος εκτός της πόλης της αρχαίας Αθήνας, οι οποίοι συναποτελούσαν τον δήμο αυτόν, ο οποίος ονομαζόταν Δήμος Κεραμέων.

Ο τόπος του δήμου ήταν μια από τις πιο όμορφες τοποθεσίες της Αθήνας και ήταν σημαντικός για την διεξαγωγή των Παναθήναιων. Επίσης από εκεί ξεκινούσε η πομπή έξω από την πύλη του Διπύλου, για τα Ελευσίνια Μυστήρια, καθώς και οι λαμπαδηδρομίες οι δρομείς των οποίων περνούσαν από εδώ πριν φτάσουν στην Ακρόπολη. 

Σύμφωνα με την παράδοση, εδώ σκοτώθηκε ο Ανδρόγεως, γιος του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα και της Πασιφάης, του οποίου η δολοφονία οδήγησε στο έθιμο της ετήσιας θυσίας επτά αγοριών και επτά κοριτσιών στον Μινώταυρο. Από αυτόν τον «φόρο αίματος» απάλλαξε την Αθήνα ο Θησέας, σκοτώνοντας τον Μινώταυρο, ενώ αργότερα, οι Αθηναίοι, ανακηρύξαν τον Ανδρόγεω ήρωα και έφτιαξαν βωμό του στο Φάληρο, ενώ τελούσαν στη μνήμη του και «επιτάφιους» αθλητικούς αγώνες στον Κεραμεικό, που τους ονόμαζαν «αγώνες επ' Ευρυγύη». 

Ο Διογένης έζησε στον δήμο αυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα και, σύμφωνα με το μύθο, κάποτε προσευχήθηκε στα πολλά αγάλματα που υπήρχαν στον δήμο προκειμένου να είναι σε θέση να αντέχει την ήττα. 

Επίσης, σε αυτόν τον δήμο ο τύραννος Ίππαρχος σκοτώθηκε από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα και προς τιμήν τους στήθηκε ένα άγαλμα στην πύλη του δήμου.

Αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού

Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, αποτελεί μικρό μόνο μέρος του δήμου των Κεραμέων, και περικλείεται σήμερα από τις οδούς Ερμού, Πειραιώς και Ασωμάτων. Ο χώρος υπήρξε αφενός περιοχή εγκατάστασης αγγειοπλαστών και αγγειογράφων και ο κύριος τόπος παραγωγής των περίφημων αττικών αγγείων και αφετέρου, καθώς η παραποτάμια περιοχή του Κεραμεικού πλημμύριζε συνεχώς και δεν ευνοούσε την κατοίκηση, ο τόπος αυτός άρχισε να χρησιμοποιείται και ως χώρος ταφής και σταδιακά έγινε η σημαντικότερη Νεκρόπολις-νεκροταφείο της αρχαίας Αθήνας.

Πομπείο

Στον έσω Κεραμεικό, μεταξύ του Διπύλου και της Ιεράς Πύλης, από την οποία ξεκινούσε η Ιερά Οδός, δυτικά της αρχαίας Αγοράς, υπήρχε το Πομπείον, οικοδόμημα των αρχών του 4ου αιώνα π.Χ. Στο κτίριο αυτό φυλάσσονταν τα απαραίτητα αντικείμενα για τη διεξαγωγή διαφόρων γιορτών ή δρώμενων, όπως τα Παναθήναια ή/και τα Ελευσίνια Μυστήρια, καθώς επίσης χρυσά και αργυρά δοχεία, τα ονομαζόμενα «πομπεία», τα οποία χρησιμοποιούνταν στις διάφορες πομπές.

Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού
Σημαντικά ευρήματα από τις περιοχές και την ομώνυμη Νεκρόπολη του δήμου στεγάζονται και εκτίθενται  στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού, το οποίο βρίσκεται εντός του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού στην Αθήνα.

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Ακαμαντίδα φυλή
 Κεραμεικός
 Κεραμεικός (συνοικία)
 Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού

Παραπομπές – σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία

Πρωτογενείς πηγές 
 Θουκυδίδης, «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» ΣΤ' 57-58.
 Παυσανίας, «Ελλάδος περιήγησις», «Αττικά», 3.1.
 Ελληνικές επιγραφές - IG Κεραμ Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Cerameis, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 123.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 Πηγή: Το λήμμα του αρχαιολόγου Θ. Ηλιόπουλου, με τίτλο "Κεραμεικός ", από την ιστοσελίδα: odysseus.culture.gr "Οδυσσεύς" του Υπουργείου Πολιτισμού.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  
 Δήμος Αθηναίων, στην ιστοσελίδα: www.cityofathens.gr του Δήμου Αθηναίων.
 
 Kerameis, NW Dipylon, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Kerameis, Kerameus, Kerameikos, Kerameikos - icons, στην ιστοσελίδα: ASCSA Digital Collections και https://web.archive.org/web/20170422162836/http://www.ascsa.edu.gr/ της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.
 Kerameis, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN).
 Kerameis, Attic Inscriptions Online.
 Kerameikos, στην ιστοσελίδα: digital.library.cornell.edu του Πανεπιστημίου Κορνέλ.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα
Κεραμεικός