Θέρισο Χανίων

Το Θέρισο (παλαιότερα αναφερόταν και ως η Θέρισσος) είναι ιστορικό χωριό του δήμου Χανίων του ομώνυμου νομού της Κρήτης που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα διάφορα επαναστατικά κινήματα της Κρήτης του 19ου αιώνα, ενώ από αυτό έλαβε την ονομασία του το 1905 το ομώνυμο κίνημα εναντίον της αρμοστείας του πρίγκιπα Γεωργίου. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της απογραφής του 2011, ο πληθυσμός του οικισμού ανέρχεται σε 113 κατοίκους.

Τοποθεσία 
Το Θέρισο είναι κτισμένο στους βορειοδυτικούς πρόποδες των Λευκών Ορέων σε υψόμετρο 580 μέτρων, στο νότιο τμήμα της δημοτικής ενότητας Θερίσου. Βρίσκεται 16 χλμ νότια της πόλης των Χανίων. Πλησίον του χωριού βρίσκεται το φαράγγι «Ελευθέριος Βενιζέλος» (ή φαράγγι του Θέρισου), με συνολικό μήκος 6 χλμ.

Ιστορία 
Από τις αρχές του 19ου αιώνα και έπειτα, λόγω της φυσικής οχυρής του θέσης, το Θέρισο αποτέλεσε σημαντικό κέντρο διαφόρων επαναστατικών κινημάτων της Κρήτης. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, το χωριό έγινε πεδίο σκληρών μαχών μεταξύ των Ελλήνων επαναστατών και των οθωμανικών στρατευμάτων. Μάλιστα, τόσο τον Αύγουστο του 1821 όσο και τον Αύγουστο του 1822 καταστράφηκε, αρχικά από δυνάμεις Τουρκοκρητικών και έπειτα από τον αιγυπτιακό στρατό. Κατά τον Άγγλο περιηγητή Robert Pashley, που επισκέφτηκε την Κρήτη το 1834, στο Θέρισο ζούσαν 82 οικογένειες, εκ των οποίων οι 80 ήταν χριστιανικές και οι δύο μουσουλμανικές. Στο Θέρισο υπάρχουν επίσης δύο μουσεία: πρώτο χρονολογικά είναι το ιδρυμένο το 1985, Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο που λειτουργεί κατά την καλοκαιρινή περίοδο και στεγάζεται στο κτίριο που χρησίμευσε ως αρχηγείο της επανάστασης του 1905. Μεταξύ άλλων εκτίθενται όπλα, έγγραφα, φωτογραφικό υλικό καθώς και προσωπικά αντικείμενα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Παράλληλα, το 2003 εγκαινιάστηκε το τοπικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, το οποίο διαθέτει όπλα, αντικείμενα αγωνιστών, αποκόμματα εφημερίδων και άλλα εκθέματα σχετικά με την περίοδο 1941 - 1945.

Απογραφές πληθυσμού

Κλίμα

Εικόνες του Θερίσου

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913.
 Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, έκδοσις πέμπτη εκσυγχρονισμένη δια συμπληρώματος κατά τόμον, τόμος 12.
 Γιάννη Καψάλη, Η επανάσταση του Θέρισου, Δωρικός, Αθήνα 1987.
 Εμμ. Σ. Λαμπρινάκη, Γεωγραφία της Κρήτης, Τύποις Στυλ. Εμμ. Καλαϊζάκη, Ρέθυμνα, 1890.
 Ιωάννου Π. Λιονή, Απομνημονεύματα Παρθενίου Περίδου - Η Κρητική Επανάστασις του 1866, Εκ του Τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, Εν Αθήναις, 1900.
 Στέφανος Ξανθουδίδης, Επίτομος ιστορία της Κρήτης - Από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των καθ' ημάς, Ελληνική Εκδοτική Εταιρεία, Εν Αθήναις, 1909.
 Μιχαήλ Σταματελάτος - Φωτεινή Βαμβά Σταματελάτου, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, Α' τόμος 2012.
 Νικολάου Σ. Ψύχα, Επαναστατική εικών των Δυτικών της Κρήτης διαμερισμάτων, ή ανασκευή χωρίων τινών της περιγραφουσης τον Εθνικόν Αγώνα της Κρήτης κατά των Τούρκων. πραγματείας του καθηγητού Μενδελσώνος Βαρθόλδου, Εκ του τυπογραφείου Νικήτα Πάσσαρη, Αθήνησι, 1870.
 Xan Fielding, The Stronghold - Four Seasons in the White Mountains of Crete, Paul Dry Books, 2013.
 Συλλογικό έργο, Θεμέλιον - 24 μελέτες για τον δάσκαλο Πέτρο Θέμελη από τους μαθητές και τους συνεργάτες του, Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, Αθήνα 2013.
 Συλλογικό έργο, Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τόμος ΙΓ', 1977.
 Συλλογικό έργο, Ιστορία της Αντίστασης 1940 - 45, εκδόσεις Αυλός, τόμος 5ος, 1979.
 Συλλογικό έργο, Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, μέρος δεύτερο, Ένθετο εφημερίδας Πατρίς, Ιανουάριος 2008.
 Συλλογικό έργο, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα 13 - Η ελληνική αντεπίθεση στη Μακεδονία ( 1905 - 1906 ) - 100 έγγραφα από το αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη 1997.

Χωριά του νομού Χανίων