Υδρόγειοι του Κορονέλλι

Με την περιγραφή υδρόγειοι του Κορονέλλι είναι κυρίως γνωστές δύο υδρόγειοι μεγάλου μεγέθους οι οποίες κατασκευάστηκαν από τον Φραγκισκανό μοναχό και γεωγράφο Βιντσέντζο Μαρία Κορονέλλι στα τέλη του 17ου αιώνα, ως έργο που του ανατέθηκε από τον Λουδοβίκο ΙΔ´ του βασίλειου του Γαλλίας. Οι υδρόγειοι αυτοί αποτυπώνουν τις πιο πρόσφατες γνώσεις για την γεωγραφία του κόσμου κατά την περίοδο όπου κατασκευάστηκαν, και περιλαμβάνουν λεπτομερή χαρτογράφηση της Ασίας, Αφρικής και της Αμερικής. Απαρτίζονται από μια ουράνια και μια επίγεια υδρόγειο, με την ουράνια να έχει την -υπολογισμένη- απεικόνιση του ουρανού όπως ήταν κατά τη μέρα της γέννησης του Λουδοβίκου ΙΔ´. 

Υπάρχουν και άλλες υδρόγειοι τις οποίες κατασκεύασε ο Κορονέλλι και αυτές του Λουδοβίκου ΙΔ´ δεν ήταν οι πρώτες, ήταν όμως οι αρτιότερες και λεπτομερέστερες από όλες τις υπόλοιπες. Η ζήτηση για τις υδρόγειους ξεκίνησε ως μια ιδιωτική ανάθεση από πελάτες υψηλών απαιτήσεων, κυρίως από τους ευγενείς στις αριστοκρατικές αυλές της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης. Η τεχνική της κατασκευής υδρόγειων ξεκίνησε στην Ιταλία, και ο Κορονέλλι ήταν ανάμεσα στους πρωτεργάτες της τεχνικής αυτής. Οι υδρόγειοι του Κορονέλλι διακρίνονται σε 2 κύριες κατηγορίες, αυτές που κατασκεύασε για τον δούκα της Πάρμα και τον Λουδοβίκο ΙΔ΄, οι οποίες είναι μοναδικές ως προς την ποιότητα τους, και αυτές που δημιούργησε από το 1688 και έπειτα με την εμπειρία που συσσώρευσε, και ιδίως μετά από το πλήθος παραγγελιών που του ανατέθηκαν μετά από την κατασκευή αυτών για τον Λουδοβίκο ΙΔ΄.

Η φήμη τους ήταν τόσο μεγάλη που η ανωτέρα τάξη και τα επιστημονικά ιδρύματα δεν τις παρέγγελναν μόνο για επιστημονική χρήση αλλά και ως αισθητική διακόσμηση.

Οι πρώτες υδρόγειοι
Περίπου κατά το 1678, ο Κορονέλλι εργάζονταν ως γεωγράφος όταν και του ανατέθηκε να κατασκευάσει ένα ζεύγος υδρόγειων με την αναπαράσταση της Γη και του Ουρανό, για τον Ρανούτσιο Β΄ Φαρνέζε (Ranuccio II Farnese) τον δούκα της Πάρμα. Οι κατασκευές που ολοκλήρωσε ο Κορονέλλι ήταν άρτιες, μετρούσαν 5 πόδια (1.524 μέτρα) σε διάμετρο, έγιναν διάσημες στην τοπική κοινωνία, και απέκτησε τη φήμη ικανού κατασκευαστή υδρογείων.

Υδρόγειοι του Λουδοβίκου

Ανάθεση και κατασκευή 
Λίγο καιρό αργότερα κατά το 1681, ο καρδινάλιος Σεζάρ ντ'Εστρέ (César d'Estrées), φίλος και σύμβουλος του Λουδοβίκου ΙΔ΄ της Γαλλίας και πρεσβευτής του στη Ρώμη, έχοντας δει τις υδρόγειους που ο Κορονέλλι κατασκεύασε για τον δούκα της Πάρμα, ήρθε σε επικοινωνία μαζί του και τον κάλεσε στο Παρίσι για να κατασκευάσει δύο υδρογείους για τον γάλλο βασιλιά. 

Ο Κορονέλλι ταξίδεψε στο Παρίσι και παρέμεινε εκεί για δύο χρόνια κατασκευάζοντας τις υδρόγειες σφαίρες, με κάθε μια από αυτές να ξεκινά ως ξύλινα λυγισμένα δοκάρια τα οποία είχαν ύψος περίπου στα 10 πόδια (περίπου 3 μέτρα) και μήκος 4 ίντσες (10.16 εκατοστά). Το ξύλο καλύπτονταν από γύψο πάχους μιας ίντσας (2.5 εκατοστά), και κατόπιν καλύπτονταν με ένα στρώμα ενός σκληρού ακατέργαστου πανιού. Αυτό με τη σειρά του τυλίγονταν με ένα επιπλέον στρώμα από λεπτά υφάσματα υψηλής ποιότητας τα οποία αποτελούσαν και το κύριο υπόβαθρο για τις απεικοινίσεις της υδρογείου.

Οι ολοκληρωμένες υδρόγειοι, έχουν διάμετρο 3 μέτρα και 84 εκατοστά, ζυγίζουν περίπου 2 τόνους η μια, και σήμερα εκθέτονται στην Εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας στο Παρίσι. Οι υδρόγειοι αναπαριστούν τις πιο πρόσφατες εξελίξεις και πληροφορίες σχετικά με τις εξερευνήσεις ανά τον κόσμο της εποχής του Κορονέλλι, ιδιαίτερα αυτές των γαλλικών εξερευνήσεων στη βόρεια Αμερική -με την Καλιφόρνια να απεικονίζεται ως νησί-, και συγκεκριμένα τις εξερευνήσεις του Ρενέ-Ρομπέρ Καβελιέ (René-Robert Cavelier).Η λεπτομέρεια τους είναι αξιοσημείωτη από το γεγονός ότι διαθέτουν πάνω από 600 επιγραφές και σημειώσεις στις αναπαραστάσεις τους, οι οποίες μπορούν να είναι και σχετικά μακροσκελείς, όπως το Mœurs des peuples du Chili (Έθιμα των λαών της Χιλής). Η δε ουράνια σφαίρα, αποτυπώνει τον ουρανό στην κατάσταση που βρισκόταν τη μέρα της γέννησης του Λουδοβίκου ΙΔ´, με τους αστερισμούς να απεικονίζονται με τις αντίστοιχες μυθολογικές μορφές του ζωδιακού κύκλου, και όλα τα στοιχεία μαζί με τους πλανήτες και τα άστρα να διαθέτουν διαφορετικές αποχρώσεις του γαλάζιου χρώματος. Επιπλέον, επτά από τα άστρα ονομάζονται αποκλειστικά στα Αραβικά, καθώς και υπάρχουν ενδείξεις για την πορεία των κομητών που ήταν γνωστοί κατά τον 17ο αιώνα.

Αρχική στέγαση 
Αν και αρχικά σκοπός ήταν να διακοσμήσουν το παλάτι των Βερσαλλιών, παρέμειναν στο Παρίσι για να επιδειχθούν και να μελετηθούν. Εν τέλει κατέληξαν στο Μαρλύ-λε-Ρουά (Marly-le-Roi) το 1703, μια κοινότητα στο Ιλ-ντε-Φρανς της βορειοκεντρικής Γαλλίας, και έτσι κυρίως στη Γαλλία συμβαίνει να είναι γνωστές επίσης και ως οι Υδρόγειοι του Μαρλύ (Globes de Marly). 

Στο Σατό ντε Μαρλύ (Château de Marly) το οποίο ήταν μια από τις βασιλικές κατοικίες και χρησιμοποιήθηκε για τη φιλοξενία των υδρόγειων, αποτελούσαν αξιοθέατο για τους υψηλούς επισκέπτες, όπως την βασίλισσα Άννα της Μεγάλης Βρετανίας η οποία επισκέφτηκε την τοποθεσία στις 12 Αυγούστου του 1704.

Μετακινήσεις και εξαφάνιση 
Περίπου μια δεκαετία αργότερα κατά το 1715 οι υδρόγειοι μετακινήθηκαν στο Παρίσι ώστε να αποθηκευτούν στο Λούβρο, στη βασιλική βιβλιοθήκη της Γαλλίας (η σημερινή Εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας μετακινήθηκε σε νέα τοποθεσία εκτός Λούβρου το 1996). Εκεί στεγάστηκαν για αρκετά χρόνια χωρίς να εκθέτονται δημόσια -υπήρξε ένας σχεδιασμός για το 1731 αλλά δε συνέβη-, και αφότου έπειτα ολοκληρώθηκαν οι κατάλληλες διαρυθμίσεις στο χώρο έκθεσης τους παρουσιάστηκαν στο ευρύ κοινό το 1782.

Οι υδρόγειοι μετακινήθηκαν από τη βιβλιοθήκη του Λούβρου αρκετά αργότερα κατά το 1901, μετά από αλλαγές που έγιναν στη μεγάλη αίθουσα ανάγνωσης όπου στεγάζονταν. Το 1914 στάλθηκαν στο κάστρο των Βερσαλλιών για φύλαξη, αλλά με την γενικότερη αναταρχή του Α´ παγκοσμίου πολέμου ξεχάστηκαν και παραμελήθηκαν, μέχρι του σημείου όπου χάθηκαν και τα κλειδιά από τις κλειδαριές των κουτιών μέσα στα οποία φυλλάσονταν.

Ανακάλυψη 
Ανακαλύφθηκαν ξανά το 1970 από τον χαρτογράφο Μισέλ Μορέλ (Michel Morel) μετά από έρευνες που έκανε με τη βοήθεια του προσωπικού της βιβλιοθήκης της Γαλλίας. Κατά το άνοιγμα των κουτιών, βρήκε τις υδρόγειους σε κακή κατάσταση, με ένα στρώμα παχιάς σκόνης που τις έδινε μια γκρίζα όψη, και το κάλυμμα με το οποίο είχαν τυλιχτεί για να προστατεύονται να έχει καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό. 

Ακολούθησε μια αποκατάσταση και συντήρηση για μια περίοδο 2 μηνών, με την συμβολή και των σωζόμενων σημειώσεων για τα τοπωνύμια και περιγραφές των υδρογείων που είχε συντάξει κατά τον 18ο αιώνα ένας από τους φύλακες του θυσαυροφυλακίου όπου βρίσκονταν την εποχή εκείνη, και έτσι κατέστη δυνατό να σωθούν χωρίς σημαντικές φθορές. 

Από το 1976 και έπειτα ο Μορέλ ξεκίνησε μια εκστρατεία ενημέρωσης μέσω του συλλόγου Internationale des Amis de Coronelli (Διεθνείς φίλοι του Κορονέλλι), ώστε να μη ξεχαστούν ξανά τα δημιουργήματα αυτά.

Προστασία και έκθεση 
Κατόπιν εκτέθηκαν για μικρό χρονικό διάστημα στο εκθεσιακό Κέντρο Ζωρζ Πομπιντού του Παρισιού στις αρχές του 1980. Οι γαλλικές αρχές έδωσαν μεγάλη προσοχή στην ασφάλεια των υδρόγειων, κάτι που φάνηκε από το γεγονός ότι οι μετακινήσεις τους έγιναν και με συνοδεία του στρατού πέρα της αστυνομίας. Μετά την έκθεση τους εκεί, μεταφέρθηκαν για μικρό χρονικό διάστημα στο παλάτι των Βερσαλλιών, και κατόπιν μεταφέρθηκαν στην Πόλη των Επιστημών και της Βιομηχανίας (Cité des Science et de l'Industrie), το μεγαλύτερο επιστημονικό μουσείο στην Ευρώπη, στην περιοχή Πάρκο της Βιλέτ, όπου έγιναν το κεντρικό αντικείμενο διάφορων εκθέσεων. 

Σήμερα στεγάζονται στην Εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας. με τους κωδικούς Ge 499 (ουράνια) και Ge 500 (επίγεια).

Οι συγκεκριμένοι υδρόγειοι εκδόθηκαν σε γαλλικό γραμματόσημο του 2008.

Άλλες υδρόγειοι

Ιταλία 

Δυο άλλες διάσημες υδρόγειοι του Κορονέλλι, με 1 μέτρο και 10 εκατοστά διάμετρο βρίσκονται στην Μαρκιανή βιβλιοθήκη στη γενέτειρα του τη Βενετία.

Επίσης άλλες δύο βρίσκονται στην βιβλιοθήκη Άνγκελο Μάι (Angelo Mai) του Μπέργκαμο. Αρχικά αγοράστηκαν από τη Βενετία τον 17ο αιώνα και μεταφέρθηκαν στη βιβλιοθήκη, αργότερα όμως κατά το 1797 με την έλευση των Ναπολεόντιων πολέμων, κρύφτηκαν ώστε να μη κατασχεθούν από τους Γάλλους, και επανεμφανίστηκαν το 1834 επιστρέφοντας και πάλι στη βιβλιοθήκη. 

Επιπλέον, υπάρχουν και υδρόγειοι του Κορονέλλι οι οποίες φιλοξενούνται στην βιβλιοθήκη Κλασένζε (Classense) στην Ραβέννα, τη βιβλιοθήκη του αρχιερατικού πανεπιστημίου Αντονιάνουμ (Pontificia Università Antonianum) στην Πάντοβα, καθώς και στο μουσείο Γαλιλαίου στη Φλωρεντία.

Παγκοσμίως 
Επιπλέον βιβλιοθήκες και μουσεία ανά τον κόσμο που φιλοξενούν υδρόγειους που κατασκεύασε ο Κορονέλλι βρίσκονται στην Εθνική βιβλιοθήκη της Αυστρίας και το Μουσείο Υδρόγειων (Globenmuseum) στη Βιέννη, στη βιβλιοθήκη της μονής Μέλκ (Stift Melk) στην πόλη Μελκ της Αυστρίας, καθώς και σε βιβλιοθήκες και ιδρύματα στο Τριρ της Γερμανίας, την Πράγα, Παρίσι, Λονδίνο και Ουάσινγκτον. Άλλες 4 που χρονολογούνται από το 1688 βρίσκονται στο Τέξας των ΗΠΑ, στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Τέξας (Texas Tech University) στο Λούμποκ (Lubbock), καθώς και στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

Ιταλική 
 Catalogo dei globi antichi conservati in Italia, a cura di Maria Luisa Bonelli, II [I globi di Vincenzo Coronelli], Leo S. Olschki, Firenze 1960.
 Nicolangelo Scianna, Sfere di carta. Il Libro dei Globi di Vincenzo Coronelli, in: "Charta", n. 96, 2008, pp. 82-87.
 Nicolangelo Scianna, Indagine sui grandi globi a stampa di Vincenzo Coronelli. Prima parte: Il globo terrestre, in: "Nuncius. Annali di Storia della Scienza" 13 (1998), fasc. 1, pp. 151-168.
 Vincenzo Coronelli e l'"Imago mundi", a cura di Donatino Domini e Marica Milanesi, Longo Editore, Ravenna 1998.
 Nicolangelo Scianna, Indagine sui grandi globi a stampa di Vincenzo Coronelli. Seconda parte: Il globo celeste, in: "Nuncius. Annali di Storia della Scienza" 15 (2000), fasc. 1, pp. 235-257.

Γαλλική 
 Charles Letort, Les grands globes de la Bibliothèque nationale, Paris, La Nature, 116, 21 août 1875, 177
 Monique Pelletier, « Les Globes de Louis XIV à Beaubourg », dans Bulletin de la Bibliothèque nationale, 3, 1980, 142
 Monique Pelletier, « Des globes pour le Roi-Soleil : Les origines des “globes de Marly” », dans Revue de la Bibliothèque Nationale, 2, 1981, 80-86
 Monique Pelletier, « Les Globes de Marly, chefs-d'œuvre de Coronelli », dans Revue de la Bibliothèque nationale, 47, printemps 1993, 46-51
 Michel Morel, Compte rendu sur la remise en état des globes dits de Marly, IGN, Saint-Mandé, 1980
 Collectif, Cartes et Figures de la Terre, catalogue de l'exposition, Centre Georges-Pompidou et Centre de création industrielle, Paris, 1980, 479 p. ISBN 2-85850-058-4, 11-14
 Coronelli, les globes de Louis XIV : La Terre et le Ciel par Vincenzo Coronelli, Bibliothèque nationale de France et Montparnasse Multimédia, Paris, 1999, CD-ROM + livret ISBN 2-7177-2093-6
 Olivier Rolin, Une invitation au voyage avec des illustrations d'Érik Desmazières ; ouvrage commandité par la Bibliothèque nationale de France, Paris, 2005
 Hélène Richard, Les Globes de Coronelli, Bibliothèque nationale de France et Seuil, Paris, 2006, 78 p. ISBN 2-7177-2372-4|2-02-088141-1
 «Les Globes de Coronelli, vision d'un monde, vision d'un monarque », dans Le Dessous des cartes, prés. Jean-Christophe Victor, réal. Frédéric Ramade, prod. France Culture et Arte France, diff. octobre 2006 sur Arte
 Catherine Hofmann et Hélène Richard (dir.), Les PGlobes de Louis XIV. Étude artistique, historique et matérielle, Paris, BnF, 2012 ISBN 978-2-7177-2493-6

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Αγγλικά 
 The International Coronelli Society for the Study of Globes  - coronelli.org
 Coronelli's 1688 &1693 Terrestrial and Celestial Globes  - globemakers.com

Γαλλικά 
 Les globes du Roi Soleil, exposition de la BNF
 M. De La Hire, professeur Royal en mathématiques, Description et présentation des Globes qui sont placés dans les pavillons du Château de Marly, par Ordre de Sa Majesté, 1704. Texte sur Gallica

Χαρτογραφία
Μουσειακά εκθέματα