Δίκαιο του εδάφους

Το Δίκαιο του εδάφους, ή Jus soli (Γιους σόλι) είναι το δικαίωμα οποιουδήποτε που γεννιέται στην επικράτεια ενός κράτους σε ιθαγένεια ή υπηκοότητα (αυτού του κράτους). Ως χωρίς όρους βάση ιθαγένειας είναι το κυρίαρχο σύστημα στην ήπειρο της Αμερικής, αλλά σπάνιο αλλού. Μετά την Εικοστή Έβδομη Τροποποίηση του Συντάγματος της Ιρλανδίας που ίσχυσε το 2004, καμία Ευρωπαϊκή χώρα αυτή τη στιγμή δεν παρέχει ιθαγένεια χωρίς όρους βάση του δίκαιου του εδάφους. Μια μελέτη του 2010 βρήκε ότι μόνο 30 από τις 194 χώρες του κόσμου παραχωρούν ιθαγένεια με τη γέννηση σε παιδιά από ξένους κατοίκους χωρίς χαρτιά, αν και βέβαιες πληροφορίες δεν ήταν διαθέσιμες για 19 χώρες.

Σχεδόν όλες οι χώρες στην Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Ωκεανία παρέχουν ιθαγένεια από τη γέννηση βάση της αρχής του Δικαίου της καταγωγής, (ή δίκαιο του αίματος, jus sanguinis), με την οποία η ιθαγένεια «κληρονομείται» από τους γονείς όχι μέσω του τόπου γέννησης, ή μιας περιορισμένης μορφής του δικαίου του εδάφους όπου η ιθαγένεια από τον τόπο γέννησης είναι αυτόματη μόνο για τα παιδιά συγκεκριμένων μεταναστών. Οι χώρες που έχουν κυρώσει τη Συνθήκη για τη Μείωση της Ανιθαγένειας του 1961, παραχωρούν ιθαγένεια σε ανιθαγενή άτομα που δεν θα μπορούσαν να πάρουν καμία άλλη ιθαγένεια και που γεννήθηκαν στην επικράτειά τους, ή πλοίο ή αεροπλάνο με τη σημαία τους.    

Το Δίκαιο του εδάφους είναι συνδεδεμένο με παραχωρητικά πολιτικά δικαιώματα. Οι περισσότερες χώρες με χωρίς όρους δίκαιο του εδάφους παρέχουν επίσης υπηκοότητα (και ιθαγένεια) βάση του δικαίου της καταγωγής, αλλά οι κανονισμοί τείνουν να είναι πιο αυστηροί από τις χώρες που χρησιμοποιούν το δίκαιο της καταγωγής ως την κυριότερη βάση ιθαγένειας.

Ιστορία
Μια πρώιμη μορφή Δικαίου του εδάφους είναι από την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη στον αρχαίο Αθηναϊκό νόμο τον 6ο αιώνα π.Χ. εξελίχθηκε παραπέρα στο Ρωμαϊκό κόσμο με το Έδικτο του Καρακάλλα του 212 μ.Χ., το οποίο καθιστούσε νομικά Ρωμαίους πολίτες όλους τους ελεύθερους κατοίκους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Πολύ αργότερα, η ανεξαρτησία των Αγγλικών αποικιών στην Αμερική και η Γαλλική Επανάσταση στα τέλη του 18ου αιώνα, έθεσαν τα θεμέλια για το Δίκαιο του εδάφους. Με την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του 19ου και 20ου αιώνα, και τις μαζικές μεταναστεύσεις στη Αμερική και την Δυτική Ευρώπη, το Δίκαιο του εδάφους επεκτάθηκε σε όλο και περισσότερες χώρες.

Στην τέλος του 19ου αιώνα, τα εθνικά κράτη διαχωρίζονταν διακριτά σε αυτά που παραχωρούσαν ιθαγένεια βάσει του δικαίου του εδάφους (π.χ. η Γαλλία), και σε αυτά που παραχωρούσαν βάσει του δίκαιου της καταγωγής, jus sanguinis (π.χ. η Γερμανία πριν το 1990). Όμως, από το 2007 και μετά, η Ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση έστρεψε την προσοχή σε αυτές τις δύο αντικρουόμενες βάσεις παραχώρησης  ιθαγένειας.

Εθνικοί νόμοι 

Ο Lex soli (λεξ σόλι, νόμος εδάφους) είναι ένας νόμος που καθορίζει στην πράξη ποιος και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να δικαιούται να εφαρμοστεί σ’ αυτόν το δίκαιο του εδάφους. Οι περισσότερες χώρες έχουν τέτοιους συγκεκριμένους νόμους που αντιστοιχούν στην εφαρμογή των αντίστοιχων νόμων του δίκαιου του εδάφους της χώρας, και αυτοί οι νόμοι είναι και ο πιο συνηθισμένος τρόπος κτήσης ιθαγένειας. Μια συχνή εξαίρεση στο lex soli είναι η περίπτωση που τέκνο γεννιέται σε μια χώρα  από γονείς σε πρεσβεία  ή προξενική αρχή, ή γενικά σε διπλωματική αποστολή ξένης χώρας, που υπηρετούν στην εν λόγω χώρα.

Δίκαιο του εδάφους χωρίς όρους
 

: Εγγυάται από το Σύνταγμα. Όμως, ένας κυβερνητικός αξιωματούχος είπε στο Κέντρο Μελετών Μετανάστευσης (Center for Immigration Studies) ότι η παρούσα προσπάθεια της χώρας είναι να κάνει πιο αυστηρή τη μεταναστευτική πολιτική, κάτι που μπορεί να περιλάβει και το τέλος της αυτόματης κτήσης ιθαγένειας με τη γέννηση για παιδιά παράνομων μεταναστών.

: Η Δέκατη Τέταρτη Τροπολογία του Αμερικανικού Συντάγματος εξασφαλίζει ότι "όλα τα άτομα που γεννιούνται ή πολιτογραφούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, και υποκείμενα από εκείνο το σημείο και μετά στη δικαιοδοσία τους, είναι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Πολιτείας στην οποία κατοικούν". Η φράση "και υποκείμενα από εκείνο το σημείο και μετά στη δικαιοδοσία τους (subject to the jurisdiction thereof) εξαιρεί τα παιδιά που γεννιούνται από ξένους διπλωμάτες και τα παιδιά που γεννιούνται από εχθρική δύναμη σε εχθρική κατοχή της επικράτειας της περιοχής της γέννησης.

 (απαιτεί εγγραφή στα δημοτολόγια πριν το 25ο έτος της ηλικίας)

: Εγγυείται από το Σύνταγμα. Όμως, το Υπουργείο Εργασίας και Μετανάστευσης των Μπαρμπάντος πρότεινε πρόσφατα το τέλος της αυτόματης απόκτησης ιθαγένειας με τη γέννηση στη χώρα.

Δίκαιο του εδάφους με όρους 

Σε κάποιες χώρες υπάρχει η τάση για περιορισμό του δικαίου του εδάφους, με τον όρο τουλάχιστον ένας γονέας να είναι πολίτης, ομογενής, ή νόμιμα μόνιμος κάτοικος του κράτους κατά τη γέννηση του παιδιού, ή με τον όρο ότι τουλάχιστον ένας γονέας κατοικεί στη χώρα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η μετατροπή του δικαίου του εδάφους έχει δεχτεί κριτική ότι συνεισφέρει στην οικονομική ανισότητα, για διαιώνιση της αναγκαστικής εργασίας από πολίτες δεύτερης κατηγορίας, και για δημιουργία ανιθαγένειας. Το δίκαιο του εδάφους έχει περιοριστεί στις παρακάτω χώρες: 

: Σύμφωνα με το Άρθρο 4 του νόμου ιθαγένειας της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου, άτομα που γεννιούνται στην Αίγυπτο αποκτούν την ιθαγένεια με τη γέννηση αν ο πατέρας έχει επίσης γεννηθεί στην Αίγυπτο. 
 :  Από τις 20 Αυγούστου 1986, άτομο που γεννιέται στην Αυστραλία αποκτά ιθαγένεια από τη γέννηση μόνο αν τουλάχιστον ένας γονέας είναι Αυστραλός πολίτης ή μόνιμος κάτοικος ή μέχρι το 10ο έτος του παιδιού ανεξάρτητα από την ιθαγένεια των γονέων. 
 : Τα παιδιά που γεννιούνται στη Γαλλία (περιλαμβανομένων και των υπερπόντιων εδαφών) σε ξένο γονέα που επίσης έχει γεννηθεί στη Γαλλία αποκτούν αυτομάτως τη Γαλλική ιθαγένεια με τη γέννηση. Τα παιδιά που γεννιούνται από ξένους γονείς μπορούν να αιτηθούν ιθαγένειας ανάλογα την ηλικία τους και το χρόνο διαμονής τους.  
 : Μια εξαίρεση στον αυξανόμενο περιορισμό της ιθαγένειας από γέννηση η Γερμανία είχε, πριν το 2000, βασισμένο το νόμο ιθαγένειάς της βασισμένο αποκλειστικά στο δίκαιο της καταγωγής (jus sanguinis). Τώρα, τα παιδιά που γεννιούνται μετά την 1η Ιανουαρίου 2000 σε μη Γερμανούς γονείς αποκτούν τη Γερμανική ιθαγένεια με τη γέννηση αν τουλάχιστον ένας γονέας έχει άδεια μόνιμης διαμονής (και κατέχει αυτό το στάτους για τουλάχιστον τρία χρόνια) και ο γονέας διέμενε στη Γερμανία για τουλάχιστον οκτώ χρόνια.   
 : Το σύνταγμα της Δομινικάνικης Δημοκρατίας τροποποιήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2010. Η τροποποίηση  επέκτεινε τον ορισμό το μεταναστευτικού νόμου του 2004 – που απέκλειε από την ιθαγένεια παιδιά που γεννήθηκαν σε άτομα που ήταν "υπό μετακίνηση" – για να περιλάβει "μη μόνιμους κατοίκους" (περιλαμβανομένων ατόμων των οποίων έχει λήξει η βίζα διαμονής και εργατών χωρίς έγγραφα). 
: Εκτός από τις προβλέψεις σε παλιότερους νόμους ιθαγένειας της Ελλάδας οι οποίες παρείχαν ιθαγένεια βάσει του δικαίου του εδάφους, ο ισχύων Κώδικας Ελληνικής Ιθαγένειας αναφέρει ότι, "A person born in Greek territory acquires by birth the Greek nationality if not acquiring alien nationality or is of unknown nationality".. Επιπλέον, με την τροποποίηση του Νόμου 4332/2015 – ΦΕΚ 76/Α/09-06-2015 στον Κώδικα Ιθαγένειας, τέκνο που γεννιέται στην Ελλάδα από ξένους γονείς έχει το δικαίωμα απόκτησης της Ελληνικής ιθαγένειας με συνδυασμό παρακολούθησης του Δημοτικού σχολείου και νόμιμης παραμονής των γονέων στην Ελλάδα (5 χρόνια, 10 αν το παιδί γεννήθηκε πριν τη συμπλήρωσή τους). Ένα χρόνο μετά την εφαρμογή του νόμου του 2015 (ως τον Ιούλιο του 2016), 6.029 παιδιά έχουν λάβει την Ελληνική ιθαγένεια βάσει αυτού, από τις 27.720 αιτήσεις που έχουν υποβληθεί. 
 : Από την 1η Ιανουαρίου 1983, τουλάχιστον ένας γονέας πρέπει να είναι Βρετανός υπήκοος ή να έχει νομίμως "εγκατασταθεί" στη χώρα, ή μέχρι την ηλικία των 10 χρονών ανεξαρτήτως από την ιθαγένεια των γονέων.  
 : Το Άρθρο 976(4) του Αστικού Κώδικα του Ιράν παραχωρεί ιθαγένεια με τη γέννηση σε άτομα γεννημένα στο Ιράν από ξένους γονείς αν ένας ή και οι δύο γονείς έχουν γεννηθεί στο Ιράν. 
 : Στις 1 Ιανουαρίου 2005, ο νόμος τροποποιήθηκε απαιτώντας τουλάχιστον ένας γονέας να είναι Ιρλανδός πολίτης, Βρετανός πολίτης, τέκνο κατοίκου με δικαίωμα μόνιμης διαμονής στην Ιρλανδία, ή τέκνο νόμιμα διαμένοντα τρία χρόνια από τα τελευταία τέσσερα στη χώρα (εκτός από σπουδαστές και αιτούμενους ασύλου). 
 : Τέκνο γεννημένο στην Ισπανία σε ξένους γονείς μπορεί να αποκτήσει την Ισπανική ιθαγένεια από τη γέννηση αν κάποιους από τους γονείς είναι μόνιμος κάτοικος ή διαμένει νόμιμα στην Ισπανία κατά το χρόνο της γέννησης.      
 : Το 1996, η Καμπότζη άλλαξε το νόμο χορηγώντας ιθαγένεια μόνο στα παιδιά που γεννιούνται από γονείς που διαμένουν νόμιμα στο Βασίλειο της Καμπότζης (βάσει του Άρθρου 4(2)(α) του Νόμου Ιθαγένειας του 1996)of the 1996.
 : άτομο που γεννιέται στην Κολομβία με τουλάχιστον ένα γονεά πολίτη της Κολομβίας ή μόνιμο κάτοικο, γίνεται αυτόματα πολίτης της Κολομβίας.  
 : Άτομο που γεννιέται στη Μαλαισία την ή μετά την 16η Σεπτεμβρίου 1963 με τουλάχιστον έναν γονέα πολίτη της Μαλαισίας ή μόνιμου κατοίκου, αποκτά αυτομάτως την Μαλαισιανή ιθαγένεια. 
 : Άτομο που γεννήθηκε στο Μαρόκο από γονείς επίσης γεννημένους στο Μαρόκο, και των οποίων η μετανάστευση είναι νόμιμη, μπορούν να κάνουν αίτηση για να γίνουν Μαροκινού δύο χρόνια πριν την ενηλικίωσή τους. 
 : Παιδιά που γεννήθηκαν από ξένο πατέρα με νόμιμη άδεια παραμονής που και ο ίδιος γεννήθηκε στο Μπαχρέιν έχουν δικαίωμα ιθαγένειας.
 : Άτομο γεννημένο στην Ναμίμπια σε πολίτη της Ναμίμπια ή ξένο γονέα με μόνιμη κατοικία στη Ναμίμπια, είναι πολίτης της από τη γέννηση. 
 : Από τη 1η Ιανουαρίου 2006 άτομο που γεννιέται στη Νεά Ζηλανδία αποκτά την ιθαγένεια της Νέας Ζηλανδίας από τη γέννηση μόνο αν τουλάχιστον ένας γονέας ήταν Νεοζηλανδός πολίτης ή μόνοιμος κάτοικος, ή προκειμένου το άτομο αυτό να μην καταστεί ανιθαγενές. 
 : Από της 6 Οκτωβρίου 1995 άτομο που γεννιέται στη Νότιο Αφρική σε Νοτιοαφρικανούς πολίτες ή μόνιμους κατοίκους λαμβάνει αυτόματα την ιθαγένεια.  
 : Παιδί που γεννιέται σε Πορτογαλική επικράτεια και δεν κατέχει άλλη ιθαγένεια, είναι Πορτογάλος πολίτης. Επίσης, άτομο που γεννιέται από ξένους γονείς που δεν υπηρετούσαν τις χώρες τους κατά τη γέννηση είναι Πορτογάλος πολίτης αν δηλώσει ότι αυτό επιθυμεί και με τον όρο ότι ένας από τους γονείς κατοικούσε στην Πορτογαλία για τουλάχιστον πέντε χρόνια μέχρι τη γέννηση.
 : Άτομο που γεννήθηκε πριν το 1994 λαμβάνει την ιθαγένεια του Σουδάν με τη γέννηση αν ο πατέρας του είχε γεννηθεί επίσης στο Σουδάν. Αν ο πατέρας του δεν είχε γεννηθεί στο Σουδάν, μπορεί να αιτηθεί στον Υπουργό για να του χορηγηθεί η ιθαγένεια του Σουδάν. 
 : Πριν το 1972 η Ταϊλάνδη είχε σύστημα βασισμένο μόνο στο δίκαιο του εδάφους, αλλά κατόπιν λόγω παράνομης μετανάστευσης από την Μπούρμα, ο Εθνικός Νόμος τροποποιήθηκε απαιτώντας ότι και οι δύο γονείς πρέπει να έχουν νόμιμη διαμονή και διαβίωση στην Ταϊλάνδη για τουλάχιστον πέντε χρόνια, προκειμένου το παιδί τους να αποκτήσει με τη γέννηση τη Ταϊλανδέζικη ιθαγένεια. Παραπέρα, κάποιος που έχει Ταϊλανδέζικη ιθαγένεια μόνο λόγω γέννησης στην Ταϊλάνδη, μπορεί να την απολέσει βάσει διάφορων όρων (όπως να διαμένει στο εξωτερικό), κάτι που δεν ισχύει για τους πολίτες που έχουν ιθαγένεια βάσει του δίκαιου του αίματος. 
 : Άτομα που γεννιούνται στην Τυνησία είναι πολίτες από τη γέννηση αν ο πατέρας τους και ο παππούς τους είχαν γεννηθεί στην Τυνησία. Επιπλέον, το άτομο πρέπει να δηλώσει πριν να ενηλικιωθεί (20 χρονών) ότι θέλει να γίνει πολίτης της Τυνησίας. 
 : Το Σύνταγμα του 1980 άλλαξε το Νόμο Ιθαγένειας της Χιλής ορίζοντας ότι τα παιδιά που γεννιούνται στη Χιλή από μη έχοντες ιθαγένεια γονείς πρέπει να κάνουν αίτηση για ιθαγένεια, και αυτή η αίτηση να γίνει δεκτή από την κυβέρνηση. 
 : Από τη μεταβίβαση της κυριαρχίας του Χονγκ Κονγκ από το Ηνωμένο Βασίλειο στην Κίνα τον Ιούλιο του 1997, τα περισσότερα πολιτικά δικαιώματα και η δυνατότητα απόκτησης των περισσοτέρων δικαιωμάτων ισχύουν στους μόνιμους κατοίκους ανεξαρτήτως ιθαγένειας. Αντιθέτως, η κάτοικοι της Κίνας που δεν είναι μόνιμοι κάτοικοι (όπως της κυρίως Κίνας και του Μακάο) δεν δικαιούνται αυτά τα δικαιώματα και προνόμια. Ο Νόμος του Χονγκ Κονγκ ότι όλοι οι πολίτες της Κίνας που γεννήθηκαν στην επικράτειά του είναι μόνιμοι κάτοικοι και έχουν το δικαίωμα διαμονής στο Χόνγκ Κόνγκ. Η περίπτωση του 2001 Διεύθυνση Μετανάστευσης εναντίον Chong Fung Yuen διευκρίνισε ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να έχουν το δικαίωμα διαμονής, και ως συνέπεια, πολλές γυναίκες από την Κίνα άρχισαν να πηγαίνουν στο Χονγκ Κονγκ για να γεννήσουν. Μέχρι το 2008, ο αριθμός των παιδιών που γεννήθηκαν στο Χονγκ Κονγκ από την Κίνα αυξήθηκαν 25 φορές απ’ ό, τι πέντε χρόνια πριν. Οι μη πολίτες της Κίνας που γεννιούνται σε μη πολίτες της Κίνας με μόνιμη κατοικία στο Χονγκ Κονγκ, αποκτούν επίσης δικαίωμα μόνιμης κατοικίας με τη γέννηση. Άλλα άτομα πρέπει να έχουν "κατοικήσει κανονικά" στο Χονγκ Κονγκ επτά συνεχόμενα χρόνια, προκειμένου να αποκτήσουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής (Άρθρα 24(2) και 24(5)).

Κατάργηση του δικαίου του εδάφους
Κάποιες χώρες που πριν καταγράφονταν σε αυτές που είχαν δίκαιο του εδάφους το έχουν καταργήσει πλήρως, παρέχοντας ιθαγένεια μόνο σε παιδιά που γεννιούνται στη χώρα και (τουλάχιστον) ο ένας γονέας είναι πολίτης.  

 : Κατήργησε το δίκαιο του εδάφους στις 3 Δεκεμβρίου 2004, ως αντίδραση στην παράνομη μετανάστευση από το γειτονικό Μπαγκλαντές. Το δίκαιο του εδάφους ήδη είχε υποχωρήσει στην Ινδία από το 1987
 : Άλλαξε την αρχή της ιθαγένειας στο δίκαιο του αίματος την 1η Αυγούστου 1989 με μια κίνηση που επίσης χαλάρωσε τους περιορισμούς για την πολλαπλή ιθαγένεια.

Δείτε επίσης
Δίκαιο ιθαγένειας
Δίκαιο του αίματος

Παραπομπές

Δίκαιο ιθαγένειας
Ανθρώπινη μετανάστευση
Ιθαγένεια