Άλφα Νοτίου Σταυρού

Ο α (άλφα) Νοτίου Σταυρού (α Cru, Aplha Crucis, γνωστός και ως Acrux) είναι ο φωτεινότερος αστέρας στον αστερισμό Νότιος Σταυρός, όντας πολλαπλό σύστημα αστέρων με συνολικό φαινόμενο μέγεθος 0,77, και ο 13ος φωτεινότερος αστέρας σε ολόκληρο τον γήινο ουρανό. αλλά και ο νοτιότερος αστέρας πρώτου μεγέθους, ελάχιστα νοτιότερος του α Κενταύρου.

Ονομασίες

Στην αγγλόγλωσση εκλαϊκευμένη βιβλιογραφία απαντάται με το όνομα Acrux, που είναι ένας «αμερικανισμός» (Americanism) της πλήρους ονομασίας του κατά Μπάγιερ, Alpha Crucis, αποδοθείς αρχικώς κατά τον 19ο αιώνα, αλλά σε κοινή χρήση από τα μέσα του 20ού αιώνα.

Επειδή ο α Νοτίου Σταυρού βρίσκεται σε απόκλιση −63°, είναι ορατός μόνο από περιοχές της Γης νότια του 27ου παραλλήλου βορείου πλάτους. Για τον λόγο αυτό είναι μόλις ορατός από πόλεις όπως το Μαϊάμι και το Καράτσι (αμφότερες σε πλάτος περ. 25°Β), και καθόλου από το Κάιρο (περ. 30°Β). Ωστόσο, εξαιτίας της αργής μεταπτώσεως του γήινου άξονα, ο αστέρας ήταν ορατός στους αρχαίους Ινδούς αστρονόμους, που τον ονόμασαν Tri-shanku. Επίσης, ήταν ορατός στους αρχαίους Έλληνες, που τον θεωρούσαν αστέρα του αστερισμού Κενταύρου.

Στην κινεζική ο όρος 十字架 (Shí Zì Jià, «Σταυρός») αναφέρεται σε μία ομάδα αστέρων που αποτελείται από τους α, γ, β και δ Νοτίου Σταυρού. Συνακόλουθα, ο α Νοτίου Σταυρού ήταν γνωστός ως 十字架二 (Shí Zì Jià èr, «ο δεύτερος αστέρας του Σταυρού»).

Στα πορτογαλικά ο αστέρας είναι γνωστός και ως Estrela de Magalhães («Αστέρας του Μαγγελάνου»).

Ο α Νοτίου Σταυρού αναπαριστάνεται στις σημαίες της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας, των Σαμόα και της Παπούα Νέας Γουινέας, σε όλες ως ένας από τους 5 ή 4 αστέρες που συναποτελούν τον Νότιο Σταυρό. Τον βρίσκουμε επίσης στη σημαία της Βραζιλίας, μαζί με 26 άλλους αστέρες, καθένας από τους οποίους αναπαριστά μία ομόσπονδη πολιτεία της χώρας. Ο α Νοτίου Σταυρού αναπαριστά την πολιτεία του Σάο Πάολο.

Φυσικά χαρακτηριστικά
Ο α Νοτίου Σταυρού είναι ένα πολλαπλό αστρικό σύστημα (δηλαδή μερικοί αστέρες που φαίνονται με το γυμνό μάτι ως ένας αστέρας), που απέχει 321 έτη φωτός από τη Γη. Μόνο δύο από τους αστέρες διακρίνονται ως ξεχωριστοί με το τηλεσκόπιο, ο α1 και ο α2, που χωρίζονται από 4 δευτερόλεπτα της μοίρας. Ο α1 έχει φαινόμενο μέγεθος 1,40 και ο α2 2,09. Αμφότεροι είναι θερμοί αστέρες φασματικού τύπου B, με επιφανειακές θερμοκρασίες περίπου 28.000 και 26.000 K, αντιστοίχως. Οι λαμπρότητές τους είναι 25.000 και 16.000 φορές μεγαλύτερες από τη λαμπρότητα του Ηλίου, καθώς έχουν συνολικό απόλυτο μέγεθος −4,14. Οι α1 και α2 περιφέρονται περί το κοινό τους κέντρο μάζας μία φορά κάθε 15 και πλέον αιώνες, οπότε η κίνησή τους αυτή είναι μόλις ανιχνεύσιμη. Η ελάχιστη απόσταση μεταξύ τους ανέρχεται σε 430 αστρονομικές μονάδες.

Ο ίδιος ο α1 είναι φασματοσκοπικώς διπλός αστέρας, δηλαδή αποτελείται με τη σειρά του από δύο αστέρες με μάζες που εκτιμώνται στο 14πλάσιο και στο 10πλάσιο της μάζας του Ηλίου. Βρίσκονται πολύ κοντά ο ένας στον άλλο, μόλις 1 αστρονομική μονάδα, και περιφέρονται περί το κοινό τους κέντρο μάζας σε σχεδόν κυκλικές τροχιές μία φορά κάθε 76 ημέρες. Οι μεγάλες μάζες του α2 και του φωτεινότερου από τους αστέρες του α1 σημαίνουν ότι θα εκραγούν κάποτε ως υπερκαινοφανείς. Το όλο σύστημα πλησιάζει τη Γη με μέση ταχύτητα 11,2 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο.

Λίγο μακρύτερα βρίσκεται ένας κυανός υπογίγαντας φασματικού τύπου B4, ο α Νοτίου Σταυρού C (α Crucis C) ή α-3 Crucis, 90 δευτερόλεπτα της μοίρας από τον παραπάνω τριπλό αστέρα, αλλά έχει κοινή με αυτόν ιδία κίνηση στον χώρο, υποδεικνύοντας ότι μάλλον είναι βαρυτικά συνδεδεμένος με αυτόν. Σε αυτή την περίπτωση, ο α Νοτίου Σταυρού είναι ένα τετραπλό αστρικό σύστημα. Ωστόσο, έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι ο α Crucis C έχει μικρότερη λαμπρότητα για τον φασματικό του τύπο, κάτι που σημαίνει ότι βρίσκεται πολύ εγγύτερα στη Γη και ότι απλώς συμβαίνει να παρατηρείται κοντά στους άλλους.

Αξιοσημείωτη παρατήρηση
Στις 2 Οκτωβρίου 2008 το διαστημόπλοιο Κασσίνι- Χόιχενς διέκρινε τρία από τα μέλη του συστήματος του α Νοτίου Σταυρού (τα A, B και C) κατά την επιπρόσθηση αυτών από τον Κρόνο.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ο Acrux στους «Μεγάλους και γίγαντες αστέρες»
 Ο Acrux στην εγκυκλοπαίδεια «The Worlds of David Darling»

Αστέρες κύριας ακολουθίας τύπου B
Υπογίγαντες αστέρες τύπου B
Αντικείμενα Bayer
Διπλοί αστέρες
Σταυρός του Νότου
Τριπλά αστρικά συστήματα
Φασματοσκοπικώς διπλοί αστέρες