Πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών - Πειραιώς

Το Πολεοδομικό Συγκρότημα Αθηνών - Πειραιώς (Π.Σ. Αθήνας) είναι μία μεγάλη αστική περιοχή στην Αττική, η οποία περιλαμβάνει την Αθήνα, τον Πειραιά και τα προάστιά τους. Εκτείνεται κατά κύριο λόγο στο Λεκανοπέδιο Αττικής. Σύμφωνα με το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα (Π.Ε.Π.) Αττικής βρίσκεται εντός των διοικητικών ορίων πέντε Περιφερειακών Ενοτήτων της Περιφέρειας Αττικής: Κεντρικού Τομέα Αθηνών, Νοτίου Τομέα Αθηνών, Βορείου Τομέα Αθηνών, Δυτικού Τομέα Αθηνών και Πειραιώς. Με παρόμοια σημασία, απαντούν συχνά και οι όροι «Ευρύτερη Περιοχή Αθηνών» και «Πολεοδομικό Συγκρότημα Πρωτευούσης».

Άλλοι όροι για την περιοχή 
Ένας όρος, ο οποίος αναφέρεται στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας (Αθήνα, Πειραιάς και προάστιά τους) κι έχει ευρεία χρήση σε κείμενα νομικής φύσης, είναι ο όρος «Περιοχή Τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης». Ο όρος αυτός αναφέρεται σε περιοχή παλαιότερης διοικητικής διαίρεσης, η οποία περιελάμβανε 47 Δήμους και τρεις Κοινότητες.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (Ο.Α.Σ.Α.), η «Ευρύτερη Περιοχή Αθηνών» περιλαμβάνει τις όμορες περιοχές του Δήμου Αθηναίων, συν μερικές ακόμη. Συγκεκριμένα, τους Δήμους (με την διοικητική διαίρεση που ίσχυε το 2005) Βύρωνος, Καισαριανής, Ζωγράφου, Παλαιού Ψυχικού, Νέου Ψυχικού, Φιλοθέης, Χολαργού, Χαλανδρίου, Γαλατσίου, καθώς και τμήματα των Δήμων Νέας Χαλκηδόνος, Περιστερίου, Ταύρου, Καλλιθέας, Δάφνης και Υμηττού. 

Πολύ πιο εκτεταμένος των παραπάνω ήταν ο ορισμός της «Ευρύτερης Περιοχής Αθήνας» στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας (Ρ.Σ.Α.) του 1985. Περιλάμβανε το «Ηπειρωτικό Τμήμα», δηλαδή το σύνολο της Αττικής μαζί με τη Μακρόνησο, και το «Νησιωτικό Τμήμα» («Νησιωτική Αττική»), δηλαδή τη νησιωτική ζώνη της Νομαρχίας Πειραιά, συμπεριλαμβανομένης της Τροιζηνίας, αλλά χωρίς τα Κύθηρα.

Χωροταξικές δομές 
Από χωροταξική άποψη, όπως αναφέρεται στο νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας - Αττικής (2014), το «Αστικό Συγκρότημα Αθήνας - Πειραιά» αποτελεί το κέντρο του αστικού χώρου της Αττικής. Στο Σχέδιο αυτό, γίνεται λόγος για τη «Χωρική Ενότητα Αθήνας – Πειραιά», η οποία «παραμένει η κύρια περιοχή συγκέντρωσης πληθυσμού και δραστηριοτήτων και ιδιαίτερα μητροπολιτικών λειτουργιών, με συνεχή οικιστικό ιστό». Η Χωρική Ενότητα Αθήνας – Πειραιά υποδιαιρείται στις ακόλουθες «Υποενότητες»:

 Κεντρικής Αθήνας, με τους Δήμους Αθηναίων, Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνος, Γαλατσίου, Ζωγράφου, Καισαριανής, Βύρωνος, Ηλιουπόλεως και Δάφνης – Υμηττού.  
 Βόρειας  Αθήνας, με τους Δήμους Πεντέλης, Κηφισιάς, Μεταμορφώσεως, Λυκόβρυσης – Πεύκης, Αμαρουσίου, Φιλοθέης – Ψυχικού, Παπάγου – Χολαργού, Νέας Ιωνίας, Ηρακλείου, Βριλησσίων, Αγίας Παρασκευής και Χαλανδρίου.
 Νότιας Αθήνας, με τους Δήμους Γλυφάδας, Ελληνικού – Αργυρούπολης, Αλίμου, Νέας Σμύρνης, Μοσχάτου – Ταύρου, Καλλιθέας, Παλαιού Φαλήρου και Αγίου Δημητρίου.
 Δυτικής Αθήνας, με τους Δήμους Αιγάλεω, Περιστερίου, Πετρουπόλεως, Χαϊδαρίου, Αγίας Βαρβάρας, Ιλίου και Αγίων Αναργύρων – Καματερού.
 Πειραιά, που περιλαμβάνει τους Δήμους Πειραιώς, Κορυδαλλού, Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη, Κερατσινίου – Δραπετσώνας και Περάματος.

Η Ευρύτερη Περιοχή της πόλης του Πειραιά, που αποτελείται από τον ομώνυμο δήμο και ακόμα τέσσερεις δήμους (σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης»), αν και συνήθως αναφέρεται ως μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος του Π.Σ. Αθήνας (ή Π.Σ. Πρωτεύουσας), έχει βιβλιογραφικές αναφορές και ως διακριτό πολεοδομικό συγκρότημα στο πλαίσιο της «Μείζονος Πρωτευούσης» ή της  «Περιφέρειας Πρωτευούσης». 

Η Ευρύτερη Περιοχή Αθηνών - Πειραιώς δεν πρέπει να συγχέεται με τη Μητροπολιτική Περιοχή Αθήνας, της οποίας αποτελεί μέρος.

Δήμοι του Π.Σ. Αθήνας

Πληθυσμιακά στοιχεία
Το Π.Σ. Αθήνας έχει πληθυσμό 2.625.090 κατοίκων, ο οποίος αντιστοιχεί στο 69% του πληθυσμού της Περιφέρειας Αττικής. Περιλαμβάνει ορισμένους από τους πολυπληθέστερους Δήμους της Ελλάδας. Επιπλέον, όπως φαίνεται και στον ακόλουθο πίνακα, περιλαμβάνει τους τρεις πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Ελλάδας (με την υψηλότερη πυκνότητα πληθυσμού), καθώς κι εννέα από τους δέκα πιο πυκνοκατοικημένους στην επικράτεια, σύμφωνα με την απογραφή του 2011 από την Ελληνική Στατιστική Αρχή.

Φωτογραφικό υλικό

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Πρόσβαση από σελίδα του ιστοτόπου του ΠΕΠ Αττικής  με τα αρχεία της ΣΜΠΕ.

Αθήνα
Πειραιάς