Άνω Ζοχάρ

Το Άνω Ζοχάρ (εβραϊκά : זהר עילית ) είναι ένα βυζαντινό οχυρό κοντά στη σύγχρονη ισραηλινή πόλη του Αράντ. Ο ακριβής ρόλος του παραμένει ακόμα θέμα συζήτησης, πιστεύεται ότι είναι μέρος της Βυζαντινής γραμμής άμυνας κατά των επιδρομέων της ερήμου, πρόσφατη έρευνα προτείνει ότι κατασκευάστηκε για οικονομικούς και όχι στρατιωτικούς λόγους.

Περιγραφή 
Το φρούριο της Άνω Ζοχάρ βρίσκεται σε μια επίπεδη επιφάνεια μίας επικλινής ράχης στη βόρεια πλευρά του λόφου, γνωστή ως "Ρος Ζοχάρ", νοτιοανατολικά της Αράντ Από τις αρχαίες πηγές, το αρχαίο του όνομα είναι άγνωστο. Αναφέρεται σε χάρτες της Βρετανικής εντολής για την Παλαιστίνη από τη δεκαετία του 1930. Ανασκάφηκε μεταξύ 1985 και 1986 από την αγγλική αρχαιολογική σχολή στην Ιερουσαλήμ με επικεφαλής τον Ρίτσαρντ Π. Χάρπερ. Η τελική έκθεση της ανασκαφής δημοσιεύθηκε το 1997.

Η περιοχή της Άνω Ζοχάρ καταλαμβάνει περίπου 26 τετραγωνικά μέτρα με προεξέχοντες πύργους σε κάθε γωνία. Κατασκευάστηκε με πυριτόλιθο που εξορύσσεται σε κοντινή απόσταση, αν και ο ασβεστόλιθος χρησιμοποιήθηκε για πόρτες και ορισμένες εξωτερικές γωνίες των πύργων. Οι τοίχοι κυμαίνονται μεταξύ 1 και 1,5 μέτρων πλάτος. Κάθε πύργος είχε δύο επίπεδα εσωτερικά του, οι τοίχοι τους διατηρήθηκαν μέχρι το ύψος των 3 μέτρων. Η πρόσβαση στην κορυφή των τειχών που γίνεται από ένα ζευγάρι σκάλες στις βόρειες και νότιες πλευρές τους. Στη μέση της αυλής, η οποία είναι περίπου 17 τετραγωνικά μέτρα υπάρχει μια δεξαμενή βυθισμένη στο φυσικό βράχο. Η δεξαμενή ήταν κυκλική, 3,75 μέτρα σε διάμετρο και 5 μέτρα βάθος. Στην ανατολική πλευρά της αυλής ήταν τρεις αίθουσες όπου η μία φαίνεται να λειτούργησε ως παρεκκλήσι. Η πύλη του οχυρού είναι περίπου 2 μέτρα πλάτος στη μέση του δυτικού τείχους.

Μόνο μια μικρή ποσότητα αναγνωρίσιμα νομίσματα ανακτήθηκαν στο χώρο από την εποχή του Διοκλητιανού, τρυπημένα που φαίνεται ότι φοριόνταν ως γούρι, τα νομισματικά στοιχεία που προτείνει η περιοχή ανήκουν από το πρώτο μισό του πέμπτου αιώνα. Ο μεγαλύτερος αριθμός των κερμάτων που χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα, ιδιαίτερα στην αρχή της βασιλείας του βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού, τα νομίσματα χρονολογούνται το αργότερο μέχρι το 550. Πάνω από 43.000 όστρακα ξεθάφτηκαν στην Άνω Ζοχάρ, 55% των οποίων ήταν τοπικά σκεύη μαγειρικής και ένα άλλο 42% άλλα χρηστικά κεραμικά, αν και το 3% ήταν εκλεκτά υλικά, συμπεριλαμβανομένων της Αφρικής , Φώκαιας και κυπριακών. Η χρονολογήσιμη κεραμική χρονολογείται από τον 6ο έως τον 7ο αιώνα. Από τα τέλη του 5ου αιώνα βρέθηκαν ένα άκρο αιχμής δόρατος και άλλα στρατιωτικά αντικείμενα. Βρέθηκαν επίσης οστά από ψάρια και θηλαστικά πιθανότατα αυτά που έτρωγαν η φρουρά του Άνω Ζοχάρ.

Ρόλος 
Η Άνω Ζοχάρ βρίσκεται κατά μήκος ενός αρχαίου δρόμου που οδηγεί από την Αραβία προς την παλαιστινιακή ενδοχώρα και των μεσογειακών λιμένων. Ξεκινώντας από την Χερτζλίγια στην Νεκρά Θάλασσα, όπου βρίσκεται ένα άλλο παρόμοιο οχυρό, η διαδρομή περνά από άλλο οχυρό στο Χατρουρίμ πριν πλησιάσουν στο Άνω Ζοχάρ. Εδώ ο δρόμος ενώνεται με έναν άλλο που έρχεται από τη Νεκρά Θάλασσα και το φρούριο στο Μεζάντ Ζοχάρ. Όπως αυτά και άλλα παρόμοια οχυρά, που βρίσκεται σε ένα σημείο όπου ο καθένας, χρησιμοποιώντας το δρόμο είναι υποχρεωμένος από την τοπογραφία για να περάσει κοντά τους.

Ο Χάρπερ είχε επιλέξει να ανασκάψει το Άνω Ζοχάρ, λόγω της δυνατότητάς του να συμβάλει στη συζήτηση σχετικά με τη φύση και την ημερομηνία της Βυζαντινής εγκατάστασης στην Παλαιστίνη. Ο Μορντεχάι Γκιχόν είχε γράψει εκτενώς για τη εγκατάσταση του βυζαντινού στρατού στην Παλαιστίνη, προτείνοντας την ύπαρξη αμυντικής ζώνης οχυρώσεων στο βόρειο Νεγκέβ κατά των επιδρομών από Σαρακηνούς. Με βάση ακόμη και νωρίτερα τις οχυρώσεις της Ιουδαίας, αυτή η γραμμή άμυνας υποτίθεται ότι ιδρύθηκε από τους Φλαβίους αυτοκράτορες και ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε από τον Διοκλητιανό<. Ο Γκιχόν, ως εκ τούτου, θεωρεί την Άνω Ζοχάρ δημιουργία των Φλαβίων μέρος της γραμμής άμυνάς τους στην προστασία της ενδοχώρας από τους επιδρομείς της ερήμου.

Με βάση τα νομισματικά και τα κεραμικά ευρήματα ο Χάρπερ ορίζει την κατασκευή της Άνω Ζοχάρ μόνο στα τέλη του 5ου αιώνα, ενώ έπεσε σε αχρηστία από τις αρχές του 7ου αιώνα, όταν τελικά εγκαταλείφθηκε. Η απουσία ενός στρώματος καταστροφής και η ανακάλυψη του σκελετού ενός παιδιού κάτω από τα ερείπια ενός από τους πύργους δείχνει η αιτία της εγκατάλειψης του να ήταν ένας σεισμός.

Ο αρχαιολόγος Τόμας Σ. Πάρκερ έχει προτείνει ότι η διακοπή της στρατιωτικής δραστηριότητας στην περιοχή τον 6ο αιώνα μπορεί να έχει προκύψει από την εγκατάλειψη των οχυρών της περιοχής που αποδίδεται στον αυτοκράτορα Ιουστινιανό από τον Προκόπιο. Το οχυρό πρέπει να είχε αρχικά φρουρά με ένα απόσπασμα από μία από τις μονάδες που αναφέρονται στο Notitia Dignitatum , που αστυνόμευε τον δρόμο. Αργότερα πιστεύεται αντικαταστάθηκαν από κάποια τοπική δύναμη που τελικά οδήγησε σε παραμέληση και ενδεχόμενη εγκατάλειψη.

Οι Τζόντι Μάγκνες και Μπένζαμιν Ισαάκ διαφωνούν με τον Πάρκερ, σημειώνοντας ότι στη βασιλεία του Ιουστινιανού παρατηρείται μια αύξηση της στρατιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στην περιοχή. Σύμφωνα με τον Ισαάκ, όμως, τίποτα δεν δικαιολογεί στην περιγραφή της Άνω Ζοχάρ ως τμήμα ενός συστήματος άμυνας. Αν και η δομή αυτού του τύπου υποτίθεται ότι είχαν στρατιωτικό ρόλο, αυτό δεν είναι απαραιτήτως σίγουρο σε αυτή την περίπτωση, όπως είναι εμφανές από την ανεπάρκεια σε στρατιωτικά ευρήματα. Δεν θα μπορούσε να είναι μέρος οποιουδήποτε συστήματος άμυνας, συχνά αποδίδεται σε στρατιωτικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού. Όπως και άλλα οχυρά της περιοχής η Άνω Ζοχάρ είναι πολύ μικρή για να υποστηρίξει οποιαδήποτε σημαντική φρουρά, από αυτό προφανώς δεν προορίζονταν για να παρέχει άμυνα. Μάλλον, ήταν θέσεις αστυνόμευσης και προστασίας για τους ταξιδιώτες, προσκυνητές και το εμπόριο κατά μήκος του δρόμου. Αυτά τα φρούρια είναι ενδείξεις για μια συγκεντρωμένη προσπάθεια από την πλευρά της κυβέρνησης για να αστυνομεύσει το τοπικό οδικό δίκτυο. Η Άνω Ζοχάρ και άλλα τέτοια οχυρά μπορεί να έχουν κατασκευαστεί με τοπική και όχι με αυτοκρατορική πρωτοβουλία, με σκοπό τη διασφάλιση του δρόμου. Είχαν πιθανότατα κατασκευαστεί για οικονομικούς και όχι στρατιωτικούς λόγους.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 
 
 
 
 
 

Βυζαντινά κάστρα
Κάστρα στο Ισραήλ