Ach Gott, vom Himmel sieh darein, BWV 2

Η καντάτα Ach Gott, vom Himmel sieh darein (Ω, Θεέ, από τον Ουρανό κοίτα κάτω), με αριθμό BWV 2, είναι το δεύτερο σε αρίθμηση έργο του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, σύμφωνα με τον συγκεκριμένο κατάλογο τον οποίο επινόησε ο Γερμανός μουσικολόγος Βόλφγκανγκ Σμίντερ (Wolfgang Schmieder, 1901 – 1990) και χρησιμοποιείται ευρύτατα σήμερα. Το έργο ανήκει στις εκκλησιαστικές και, μάλιστα, χορωδιακές -ή κοράλ- καντάτες του μεγάλου κάντορα και συνετέθη κατά την παραμονή του στην Λειψία, το 1724. Ανήκει στον δεύτερο κύκλο καντατών του Μπαχ, είναι η 2η καντάτα του κύκλου αυτού και παρουσιάστηκε στις 18 Ιουνίου του ιδίου έτους, την 2η Κυριακή μετά την γιορτή του Αγίου Πνεύματος (Dominica 2 Post Trinitatis).

Κείμενο
Ο ύμνος πάνω στον οποίο βασίζεται η καντάτα- ανήκει στον μεγάλο Γερμανό μεταρρυθμιστή Λούθηρο και γράφηκε το 1524, μαζί με άλλους ύμνους του περίφημου Πρώτου Λουθηρανικού Υμνολογίου (Etlich Cristlich lider). Ο Λούθηρος παρέφρασε σε αυτό τον ύμνο τον Ψαλμό 12 της Παλαιάς Διαθήκης. Τα προβλεπόμενα αναγνώσματα για την 2η Κυριακή μετά την γιορτή της Αγ. Τριάδας, ήταν από την Πρώτη Επιστολή του Ιωάννη, (Ιωάννη 1, 3: 13-18), και από το Ευαγγέλιο του Λουκά, η παραβολή του μεγάλου δείπνου (Λουκ. 14: 16-24). Το κείμενο, ωστόσο, ανήκει σε μεταγενέστερο άγνωστο ποιητή, ο οποίος διατήρησε -όπως και σε άλλες κοράλ καντάτες- του δεύτερου κύκλου καντατών του Μπαχ, την πρώτη και την τελευταία στροφές του ύμνου αμετάβλητες, αλλά παρέφρασε τα θέματα των εσωτερικών στροφών με σειρές από εναλλασσόμενα ρετσιτατίβα και άριες.

Οργανοθεσία και δομή
Η καντάτα είναι γραμμένη στην Ρε Ελάσσονα και έχει 6 μέρη. Ο Μπαχ την συνέθεσε για τρείς σολίστες φωνής (A, T, B), τετράφωνη χορωδία και μπαρόκ ενόργανο σύνολο από τέσσερα τρομπόνια, δύο όμποε, δύο βιολιά, βιόλα και μπάσο κοντίνουο. Στην εισαγωγή και το φινάλε όλα τα όργανα παίζουν colla parte στις φωνές της χορωδίας (δηλαδή κάθε όργανο συνοδεύει μία (1) φωνή).

Μουσικολογικές σημειώσεις
Στο πρώτο και το τελευταίο μέρος της καντάτας, όπου χρησιμοποιείται το αρχικό κέιμενο του ύμνου του Λούθηρου, το ύφος της μουσικής είναι «αρχαϊκό» -τα όργανα περιλαμβάνουν ένα σύνολο από τρομπόνια που ντουμπλάρουν τις φωνές. Στο πρώτο μέρος η μελωδία του χορωδιακού (κοράλ) τραγουδιέται από την άλτο σε μεγάλες σε διάρκεια νότες που ντουμπλάρονται από δύο όμποε. Κάθε γραμμή προετοιμάζεται με εισόδους φούγκας των άλλων τμημάτων πάνω στο ίδιο θέμα. Το δεύτερο μέρος είναι ένα secco ρετσιτατίβο. Αντίθετα, η άρια της alto είναι γραμμένη σε «σύγχρονο» ύφος με ένα ζωηρό σόλο βιολί. Το ρετσιτατίβο του μπάσου συνοδεύεται από τα έγχορδα, με αλλαγή σε ariosoπου μιμείται το κοράλ, με ρυθμική αγωγή adagio. Η άρια το τενόρου συνοδεύεται από όμποε και έγχορδα, τα οποία δεν παίζουν στο μεσαίο τμήμα μέχρι τη μετάβασή στο da capo. Το κοράλ του φινάλε έχει τετραμερή οργανοθεσία.

(S: Σοπράνο, A: Άλτο, T: Τενόρος, B: Μπάσος)
Η τονικότητα στα ρετσιτατίβα αναφέρεται μόνον για τα πρώτα μέτρα, ενώ μπορεί να αλλάζει δραματικά στην τελική πτώση
Το μπάσο κοντίνουο δεν αναφέρεται διότι παίζει σε όλα τα μέρη

Παραπομπές

Πηγές
«Λεξικό Μουσικής και Μουσικών» (Dictionary of Music and Musicians) του George Grove, D.C.L (Oxford, 1880)
Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, εκδ. 1991.
Enciclopedia Bompiani-Musica, Milano (εκδ. ΑΛΚΥΩΝ, 1985)
Dürr, Alfred (1981). Die Kantaten von Johann Sebastian Bach (in German). 1 (4 ed.). Deutscher Taschenbuchverlag. pp. 340–342. ISBN 3-423-04080-7.
Julian Mincham (2010). "Chapter 3 BWV 2 Ach Gott, vom Himmel sieh darein". jsbachcantatas.com.

Καντάτες του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ