Ζουράφα

Η Ζουράφα ή Λαδοξέρα είναι ακατοίκητη νησίδα που βρίσκεται στο νομό Έβρου, και συγκεκριμένα σε κοντινή απόσταση ανατολικά της Σαμοθράκης, και βορείως της Ίμβρου. Η συνολική έκταση της είναι μόλις 9 τ.μ. και και το σύνολο του μήκους της ακτογραμμής 32 μέτρα (σε παλαιότερες μετρήσεις 465 μέτρα). Aνήκει στις προστατευόμενες περιοχές του πανευρωπαϊκού προγράμματος NATURA από το 2011, και αποτελεί το βορειοανατολικότερο άκρο των Θρακικών Σποράδων και της ελληνικής θαλάσσιας επικράτειας.

Ονομασίες και ετυμολογία 
Εμφανίζονται να υπάρχουν διάφορες υποθέσεις σχετικά με την προέλευση του κύριου ονόματος. Η παλαιότερη αναφορά βρίσκεται σε οθωμανικό χάρτη του 1521 του Οθωμανού εξερευνητή Πίρι Ρέις όπου περιγράφεται ως Ζουράτα Καγιά (Zurata Kaya, σύγχρ. τουρκικά Ζürafa Κayalığı, Βράχος της Καμηλοπάρδαλης) χωρίς να απεικονίζεται, έτσι η σημερινή ονομασία είναι πιθανό να έχει τουρκική προέλευση. Παραλλαγές της ίδιας ονομασίας αποτελούν η Σγοράφα ή η Τζουράφα ή τα Ζγόραφα.

Η ονομασία Λαδοξέρα φαίνεται να προκύπτει από την παρουσία ελαιωδών υδάτων και την οσμή πετρελαίου.

Σε φλαμανδικό χάρτη του 1585 ονομάζεται Αλόνησος (Halonesus), ενώ σε βενετικό της δεκαετίας του 1690 εμφανίζεται να αναφέρεται ως Ολόνησος (Holonisus).

Γεωγραφία και γεωγραφική σημασία 
Η νησίδα βρίσκεται έξι ναυτικά μίλια ανατολικά της ακτής του Σκεπαστού στη Σαμοθράκη, και 22 ναυτικά μίλια από την Αλεξανδρούπολη. Η διαβρωτική επίδραση της θάλασσας φαίνεται να έχει μικρύνει κατά πολύ τη νησίδα με το πέρασμα του χρόνου.

Ωστόσο η Ζουράφα έχει μεγάλη γεωστρατηγική σημασία μια και σημειοθετεί το απώτατο σημείο της ελληνικής θαλάσσιας επικράτειας στο βορειοανατολικό Αιγαίο, και παράλληλα είναι το βορειοανατολικότερο γεωγραφικό σημείο των Θρακικών Σποράδων, κάτι που αποτελεί συχνό σημείο εντάσεων μεταξύ της ελληνικής και τουρκικής ακτοφυλακής στα υδάτινα σύνορα. Στα ανατολικά της υπάρχει η νησίδα της Μποζτεπέ Μπουρνού (τουρκικά Boztepe Burnu, ελληνική ονομασία Άκρας Γκρέμια) εντός της τουρκικής επικρατείας, η οποία αποτελεί σημείο προσάραξης για όσα πλοία αποφεύγουν την είσοδο στην ελληνική επικράτεια. Το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού της Τουρκίας ξεκίνησε τη δεκαετία του '90 πολιτική σύμφωνα με την οποία θεωρεί τη νησίδα ως μια από τις 130 λεγόμενες γκρίζες ζώνες, της οποίας την κυριότητα αμφισβητεί, παρ' όλο που η ελληνική εμπεριστατωμενη θέση είναι ότι οι θέσεις αυτές είναι παντελώς ανυπόστατες, δεν ισχύουν, και επιβεβαιώνονται από την επικυριαρχία στην περιοχή. 

Άλλες αποστάσεις που έχουν μετρηθεί, είναι 6 ναυτικά μίλια βορειοανατολικά από το ακρωτήριο Σκεπαστό της Σαμοθράκης, και 14 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά από το ακρωτήριο Γκρημνιά στη Θράκη.

Η περιοχή έχει κατά καιρούς αναφερθεί πως φιλοξενεί κοιτάσματα πετρελαίου.

Ναυσιπλοΐα 
Υπάρχει εγκατεστημένος αυτόματος φάρος επί της νησίδας, μια και η ίδια έχει χαμηλό υψόμετρο και αποτελεί κίνδυνο προς τη ναυσιπλοΐα ανατολικά της Σαμοθράκης σε περιπτώσεις κακοκαιρίας ή συνθηκών χαμηλής ορατότητας, καθώς και έχει περιοχές με ρηχό βάθος(περίπου 10 μέτρα) σε μια περίμετρο 100 μέτρων γύρω της. Ο φάρος είχε καταστραφεί το 2012 λόγω άσχημων καιρικών συνθηκών, και κτίστηκε ξανά μερικούς μήνες αργότερα, και στην τσιμεντένια βάση του ενσωματώθηκε μια εικόνα του Αγίου Νικολάου προστάτη των ναυτικών.

Ιστορικές αναφορές

Αναφορές ή απεικονίσεις ως Ζουράφα 
Το 1521 ο Οθωμανός εξερευνητής Πίρι Ρέις περιγράφει τη νησίδα ως Ζουράτα Καγιά (Zurata Kaya, Βράχος της Καμηλοπάρδαλης) χωρίς να την απεικονίζει.

Ο Γερμανός αρχαιολόγος Αλεξάντερ Κόντζε την απεικονίζει με την ονομασία Βράχος Σγουράφα (Sgurafa Klippe) το 1860. Η πρώτη υδρογράφηση φέρεται να έχει γίνει το 1880 από τον Βρετανό ναύαρχο Γουίλιαμ Ουάρτον.

Ο Νικόλαος Φαρδύς, λόγιος της Σαμοθράκης του 19ου αιώνα, αναφέρθηκε στη νησίδα ως τα Ζγόραφα σε άρθρο του με τίτλο Τα Ζγόραφα ως κέντρο των σεισμών της Σαμοθράκης και λείψανο τεσσάρων νήσων του Θρακικού Πελάγους προ αμνημονεύτων χρόνων καποντισθεισών, και περιέγραψε πως στη θαλάσσια περιοχή γύρω της διέκρινε μια ουσία που μύριζε έντονα σαν πετρέλαιο, κάτι που διαπίστωσε και ο ίδιος πως υπήρχε. Μεταξύ άλλων σημειώσεων, ανέφερε πως υπήρχαν πολλά ίχνη αρχαίων κτισμάτων στα βυθισμένα ρηχά μέρη της νησίδας, καθώς και πως η περιοχή ήταν διάσημη για την ποιότητα και αριθμό των φυσικών σπόγγων της.

Απεικονίσεις ως Αλόν(ν)ησος 
Σε φλαμανδικό χάρτη του 1585 απεικονίζεται ως Αλόνησος (Halonesus) από τον Αβραάμ Ορτέλιους, ενώ σε χάρτη που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1690 o Φραγκισκανός μοναχός και χαρτογράφος Βιντσέντζο Κορονέλλι από τη Βενετία, την αναφέρει ως Ολόνησο (Holonisus). Ο χάρτης στον οποίο εμφανίζεται ιδιαίτερα ευκρινώς η νησίδα είναι αυτός του Φραντσέσκο Πιατσένζα, έκδοσης 1688, στον οποίο απεικονίζονται και κτίσματα επί του εδάφους.

Οι συγκεκριμένες απεικονίσεις είναι πιθανό εν μέρει να στηρίζονται στις περιγραφές του γεωγράφου Πλίνιου του Πρεσβύτερου (1ος αιώνας) στη Φυσική Ιστορία ο οποίος ανέφερε πως ανάμεσα στη Σαμοθράκη και την χερσόνησο της Καλλίπολης βρίσκονταν τα νησιά της Αλοννήσου, Γηθώνης, Λαμπωνίας, και Αλωπεκοννήσου. Στην επιτομή του έργου Περί Πόλεων του γεωγράφου Στέφανου Βυζάντιου (5ος αιώνας) επίσης η Αλόννησος τοποθετείται στην ίδια τοποθεσία, ενώ οι αρχαίες αναφορές του ιστορικού Ηρόδοτου (4ος αιώνας π.Χ.) τοποθετούν την Αλόνησο κοντά στη σημερινή τοποθεσία του ομώνυμου νησιού (Αλόννησος) της σε Σκόπελο και Σκιάθο.

Είναι γνωστό πως το όνομα της σημερινής Αλόννησου αντιστοιχούσε σε διαφορετικό νησί κατά την αρχαιότητα, και έτσι οι παραπάνω ιστορικές αναφορές και χάρτες εμφανίζουν ένα ενδεχόμενο το νησί αυτό να ήταν η Ζουράφα κατά την εποχή όπου ήταν αρκετά μεγαλύτερη σε έκταση, ωστόσο είναι επίσης πιθανό η περιοχή να ήταν το πολύ κοντινότερο στη σημερινή Αλόννησο νησί της Κυρά-Παναγιάς όπως απεικονίζεται και σε ένα χάρτη του 1540 από τον Νικόλαο Σοφιανό.

Μια άλλη ιστορική αναφορά για νησί με την ονομασία Αλόννησο αποδίδεται στον ρήτορα Δημοσθένη (4ος αιώνας π.Χ.) στον Β´ Φιλιππικό του με το νησί να είναι ορμητήριο πειρατών αλλά να έχει καταληφθεί από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας και να το προσφέρει στους Αθηναίους, όπου όμως δεν διευκρινίζει τη θέση του νησιού αλλά απλώς αντιπαραβάλει το θέμα που περιγράφει κάνοντας αναφορά σε άλλα μέρη ανάμεσα στα οποία και αυτά της Ίμβρου και της Σκύρου.

Άλλες ονομασίες και απεικονίσεις 
Οι χαρτογράφοι του 17ου αιώνα Όλφερτ Ντάπερ, και ο Μάρκο Μποσκίνι την απεικονίζουν επίσης, όπως και ο Πίετερ βαν ντερ Άα στις αρχές του 18ου.

Ο περιηγητής Ωγκύστ ντε Σουαζέλ Γκουφιέ το 1809 την περιγράφει ως Rocher sur lequel il y a 3 pieds d' eau (Βράχος πάνω στον οποίο υπάρχουν 3 πόδια του νερού). Σημειώνεται επίσης χωρίς όνομα από τον Γκρέγκουαρ Μπενουά ντε Λοστάντ (Grégoire Benoist de Lostende) Γάλλο στρατιωτικό που συμμετείχε στην εκστρατεία του Μωριά.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία 
 Γεώργιος K. Γιαγκάκης: Η Ζουράφα μας, Χίος, 1996

Παραπομπές

Δείτε Επίσης 
 Σαμοθράκη
 Ακραία σημεία της Ελλάδας
 Ελληνοτουρκική διαφορά για την υφαλοκρηπίδα
 Γκρίζες Ζώνες

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Φωτογραφία της νησίδας Ζουράφα με το νέο φάρο  - panoramio.com
 Τι πραγματικά συνέβη στον φάρο στην Λαδόξερα - Φαροφύλακες της Αλεξανδρούπολης και του Έβρου

Σαμοθράκη
Βραχονησίδες του Αιγαίου