Γιαν Φου

Ο Γιαν Φου (απλοποιημένα Κινέζικαπαραδοσιακά ΚινέζικαWade–Giles, IPA: [jæ̌n.fû] * όνομα ευγένειας: Dao Ji, 幾道; 8 Ιανουαρίου 1854 — 27 Οκτωβρίου 1921) ήταν Κινέζος λόγιος και μεταφραστής, κυρίως διάσημος για την εισαγωγή δυτικών ιδεών, συμπεριλαμβανομένης της "φυσικής επιλογής" του Δαρβίνου, στην Κίνα στα τέλη του 19ου αιώνα.

Ζωή 
Ο Γιαν Φου γεννήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1854 στη σημερινή Φουτσόου, στην επαρχεία Φουτσιάν, σε μια αξιοσέβαστη λόγια-ευγενή οικογένεια ασχολούμενη με το εμπόριο σχετικά με την Κινεζική ιατρική. Στα πρώτα του χρόνια, ο πατέρας του Γιαν Φου τον ενθάρρυνε σημαντικά να αποκτήσει μια υψηλή εκπαίδευση και να προετοιμαστεί για τις Αυτοκρατορικές εξετάσεις. Ωστόσο, ο θάνατος του πατέρα του το 1866 προκάλεσε μια απότομη αλλαγή στα σχέδια αυτά. Ένα χρόνο αργότερα, ο Γιαν Φου μπήκε στην Ακαδημία Fujian Arsenal (福州船政學堂) στο Fuzhou, ένα σχολείο του δυτικού κόσμου, όπου σπούδασε μια ποικιλία μαθημάτων, συμπεριλαμβανομένων των αγγλικών, της αριθμητικής, της γεωμετρίας, της άλγεβρας, της τριγωνομετρίας, της φυσικής, της χημείας, της αστρολογίας και της πλοήγησης. Αυτό ήταν ένα σημείο καμπής στη ζωή του νεαρού Γιαν Φου, καθώς ήταν σε θέση να βιώσει από πρώτο χέρι την επαφή με την επιστήμη της Δύσης, με αποτέλεσμα να αποκτήσει τον ενθουσιασμό που τον καθοδήγησε στο υπόλοιπο της καριέρας του.

Μετά την αποφοίτησή του με υψηλές τιμές το 1871, ο Γιαν Φου πέρασε τα επόμενα πέντε χρόνια στη θάλασσα. Αρχικά υπηρέτησε στη θάλασσα στο εκπαιδευτικό πλοίο Jianwei (建威) και αργότερα στο καταδρομικό Yangwu (陽武). Μεταξύ 1877-79 σπούδασε στο Βασιλικό Ναυτικό Κολέγιο, Greenwich, στην Αγγλία. Κατά την παραμονή του εκεί, γνωρίστηκε με τον πρώτο πρέσβη της Κίνας, τον Guo Songtao, και παρά τη διαφορά ηλικίας και τη διαφορά του κοινωνικού τους επιπέδου, ανέπτυξαν μια ισχυρή φιλία. Ο Μπέντζαμιν Σβαρτς αναφέρει στη βιογραφία του ότι "συχνά αυτοί περνούσαν μέρες και νύχτες συζητώντας τις διαφορές και τις ομοιότητες της κινεζικής και δυτικής σκέψης και των πολιτικών θεσμών".

Η επιστροφή του στην Κίνα, όμως, δεν του έδωσε την άμεση επιτυχία που ήλπιζε. Αν και δεν ήταν σε θέση να περάσει την Αυτοκρατορική Εξέταση Δημόσιων Υπηρεσιών, ήταν σε θέση να αποκτήσει μια θέση διδασκαλίας στην Ακαδημία Fujian Arsenal και στη συνέχεια στη σχολή Beiyang Αξιωματικών Ναυτικού (北洋水師學堂) στο Tianjin. Εκείνο το διάστημα ο Γιαν Φου υπέκυψε στο όπιο, εθισμός ο οποίος ξεκίνησε στην Κίνα.

Μετά την Κινεζική ήττα στο Πρώτο Σινο-Ιαπωνικό Πόλεμο (1894-95, πόλεμος για τον έλεγχο της Κορέας), ο Γιαν Φου έγινε διάσημος. Τιμάται για τις μεταφράσεις του, συμπεριλαμβανομένων των Εξέλιξη και Ηθική του Τόμας Χάξλεϊ, Ο Πλούτος των Εθνών του Adam Smith, Για την Ελευθερία του John Stuart Mill και την Μελέτη της Κοινωνιολογίας του Χέρμπερτ Σπένσερ. Ο Γιαν άσκησε κριτική στις ιδέες του Δαρβίνου και άλλων, προσφέροντας τις δικές του ερμηνείες. Οι ιδέες της "φυσικής επιλογής" και της "επιβίωσης του ισχυρότερου" εισήχθησαν στους Κινέζους αναγνώστες μέσω της δουλειάς του Χάξλεϋ. Η πρώτη αποδόθηκε ευρέως από τον Γιάν Φου στα Κινέζικα ως tiānzé (天擇).

Ο Γιαν Φου εργάστηκε ως συντάκτης της εφημερίδας Guowen Bao. Έγινε πολιτικά ενεργός, και το 1895 συμμετείχε στο κίνημα Gongche Shangshu, το οποίο ήταν αντίθετο με την Συνθήκη του Σιμονοσέκι που έληγε τον Πρώτο Σινο-Ιαπωνικό Πόλεμο. Το 1912 έγινε ο πρώτος διευθυντής του Εθνικού Πανεπιστημίου του Πεκίνου (τώρα Πανεπιστήμιο του Πεκίνου). Σήμερα, το πανεπιστήμιο διοργανώνει ετήσιο επιστημονικό συνέδριο προς τιμήν του.

Ενστερνίστηκε μοναρχικές και συντηρητικές πεποιθήσεις που υποστήριζαν τον Yuan Shikai (袁世凱) και τον Zhang Xun (張勛) για να ανακηρυχθούν αυτοκράτορες στην μετέπειτα ζωή του. Συμμετείχε επίσης στην ίδρυση της Chouanhui (籌安會), ενός οργανισμού ο οποίος υποστήριξε την αποκατάσταση της μοναρχίας. Περιφρόνησε την "Νέα Λογοτεχνία Επαναστατών" όπως ο Hu Shi (胡適).

Στις 27 Οκτωβρίου 1921, μετά την επιστροφή του στο σπίτι του στο Fuzhou μόλις ένα χρόνο πριν αναρρώσει από το επαναλαμβανόμενο άσθμα, ο Γιαν Φου πέθανε σε ηλικία 67 ετών.

Μεταφραστική θεωρία 

Ο Γιαν Φου δήλωσε στον πρόλογο της μετάφρασης του Εξέλιξη και Ηθική (天演論) ότι "υπάρχουν τρεις δυσκολίες στη μετάφραση: η πίστη, η εκφραστικότητα και η κομψότητα" (譯事三難：信達雅). Δεν τα όρισε ως γενικά πρότυπα για τη μετάφραση και δεν είπε ότι ήταν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Ωστόσο, από τη δημοσίευση αυτής της εργασίας, η φράση "πίστη, εκφραστικότητα και κομψότητα" έχει αποδοθεί στον Γιαν Φου ως ένα πρότυπο για κάθε καλή μετάφραση, και έχει γίνει ένα κλισέ στους ακαδημαϊκούς κύκλους της Κίνας, δίνοντας αφορμή για πολλές συζητήσεις και διατριβές. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι αυτό το απόφθεγμα στην πραγματικότητα προέρχεται από τον Σκωτσέζο θεωρητικό της μετάφρασης, Alexander Fraser Tytler.

Αν και η κλασική πεζογραφία του Γιαν Φου έκανε το καλύτερο δυνατό για να ανταποκριθεί στα πρότυπα "πίστη, εκφραστικότητα και κομψότητα", υπήρχαν εκείνοι που επέκριναν τα έργα του ως προς το ότι δεν είναι προσβάσιμα στις νεότερες γενιές. Ειδικότερα, ένας διάσημος φιλελεύθερος από το Κίνημα May Fourth Movement, ο Cai Yuanpei, σε ένα άρθρο που γράφτηκε το 1924, είπε ότι οι μεταφράσεις του Γιαν Φου "φαίνεται να είναι ντεμοντέ και είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το λογοτεχνικό του ύφος, αλλά το πρότυπο με το οποίο επέλεξε τα βιβλία και ο τρόπος που τα μετέφρασε είναι αξιοθαύμαστος ακόμα και σήμερα". Άλλες κριτικές του έργου του προέκυψαν όταν οι Κινέζοι μελετητές απέκτησαν περισσότερη γνώση της δυτικής μάθησης.

Μεταφρασμένα έργα 

Ο Γιάν Φου, ένας από τους πιο σημαντικούς μελετητές της γενιάς του, εργάστηκε για να εισαγάγει δυτικές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ιδέες στην Κίνα. Προηγούμενες μεταφραστικές προσπάθειες είχαν επικεντρωθεί κυρίως στην θρησκεία και την τεχνολογία. Ο Γιαν Φου ήταν επίσης ένας από τους πρώτους μελετητές που είχε προσωπικές εμπειρίες στη δυτική κουλτούρα, ενώ πολλοί προηγούμενοι μελετητές ήταν φοιτητές στην Ιαπωνία, που τότε μετέφρασαν έργα του δυτικού κόσμου από τα Ιαπωνικά στα Κινέζικα. Ο Γιαν Φου, επίσης, έπαιξε ένα σημαντικό ρόλο στην τυποποίηση της επιστήμης της ορολογίας στην Κίνα κατά τη διάρκεια της θητείας του ως Επικεφαλής του State Terminology Bureau.

Το 1895 δημοσίευσε το Zhibao 直報, μια Κινεζική εφημερίδα που ιδρύθηκε στο Tianjin από τον Γερμανό Constantin von Hannecken (1854-1925), η οποία περιέχει μερικά από τα πιο διάσημα κείμενά του:
 Lun shi bian zhi ji 論世變之亟 (Με την Ταχύτητα που Αλλάζει ο Κόσμος)
 Qiang Yuan 原強 (Σχετικά με την Προέλευση της Δύναμης)
 Pi Χαν 辟韓 (Σε Διάψευση του Han Yu)
 Jiuwang jue lun 救亡決論 (Για τη Σωτηρία μας)
Αργότερα, από το 1898 έως το 1909, ο Γιάν Φου ξεκίνησε να μεταφράζει τα ακόλουθα μεγάλα έργα της Δυτικής φιλελεύθερης σκέψης:
 Εξέλιξη και Ηθική Τόμας Χένρυ Χάξλεϋ, ως Tianyan lun 天演論 (Σχετικά με την Εξέλιξη) 1896-1898
 Ο Πλούτος των Εθνών από τον Άνταμ Σμιθ, ως Yuan fu 原富 (Σχετικά με τον Πλούτο) 1901
 Η Μελέτη της Κοινωνιολογίας από τον Χέρμπερτ Σπένσερ, ως Qunxue yiyan 群學肄言 (Μελέτη της Κοινωνιολογίας) 1903 
 Στην Ελευθερία από τον John Stuart Mill, ως Qunji quanjie lun 群己權界論 (Στο Όριο μεταξύ του Εαυτού και της Ομάδας) 1903 
 Ένα Σύστημα Λογικής από τον John Stuart Mill, ως Mule mingxue 穆勒名學 (Η Λογική του Mill) 1903 
 Μια Ιστορία της Πολιτικής από τον Έντουαρντ Jenks, ως Shehui tongquan 社會通詮 (Μία πλήρης Περιγραφή της Κοινωνίας) 1903
 Το Πνεύμα των Νόμων από τον Μοντεσκιέ, ως Fayi 法意 (Η Έννοια των Νόμων) 1904-1909
 Το αλφαβητάρι της Λογικής από τον William Stanley Jevons, ως Mingxue qianshuo 名學淺說 (Ένα Περίγραμμα της Λογικής) 1909

Παραπομπές