Πρίγκιπας Ανδρέας, Δούκας της Υόρκης

Ο Πρίγκιπας Ανδρέας, Δούκας της Υόρκης (Prince Andrew, Duke of York, πλήρες όνομα: Andrew Albert Christian Edward, 19 Φεβρουαρίου 1960) είναι μέλος της Βρετανικής Βασιλικής Οικογένειας. Είναι αδελφός του Καρόλου Γ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου, και είναι ο  δεύτερος γιος και το τρίτο σε σειρά παιδί της Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου και του Φίλιππου, Δούκα του Εδιμβούργου. 

Είναι 8ος στην σειρά διαδοχής του Βρετανικού Θρόνου.

Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Πρίγκιπας Ανδρέας γεννήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1960 στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ. Είναι το τρίτο παιδί και ο δεύτερος γιος της Βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ και του Πρίγκιπα Φιλίππου, Δούκα του Εδιμβούργου. Βαπτίστηκε στις 8 Απριλίου 1960 προς τιμήν του παππού του Πρίγκιπα Ανδρέα της Ελλάδας, πατέρα του Φιλίππου, από τον Αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι, Τζέφρι Φίσερ. Οι ανάδοχοί του ήταν ο Δούκας Ερρίκος του Γκλώστερ, η Πριγκίπισσα Αλεξάνδρα του Κεντ, ο Λόρδος Τζον Έλφινστοουν, ο Δούκας Χιου Φίτσροϊ και η Τζορτζίνα Κέναρντ. Τα τέσσερα ονόματα που έλαβε είναι «Ανδρέας Αλβέρτος Χριστιανός Εδουάρδος».

Ο πρίγκιπας Ανδρέας ήταν το πρώτο παιδί εν ενεργεία μονάρχη που γεννιόταν από τη γέννηση το 1857 της Πριγκίπισσας Βεατρίκης, κόρης Βασίλισσας Βικτώριας. Όπως και στα μεγαλύτερα αδέλφια του, μια παιδαγωγός ορίστηκε για την πρώιμη φροντίδα και εκπαίδευση του Ανδρέα στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ. Αφού φοίτησε στο σχολείο του Χέδερνταουν, κοντά στο Άσκοτ, τον Σεπτέμβριο του 1973 εισήλθε στο Γκόρντονστοουν, στη βόρεια Σκωτία, όπου είχε φοιτήσει τόσο ο πατέρας του όσο και ο μεγαλύτερος αδελφός του Κάρολος. Ενώ βρισκόταν εκεί, πέρασε έξι μήνες - από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 1977 - συμμετέχοντας σε ένα πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών στο Κολλέγιο Λέικχουντ του Καναδά. Τον Ιούλιο του 1977 αποφοίτησε από τον Γκόρντονστοουν διάκριση στα Αγγλικά, την Ιστορία και τα Οικονομικά.

Στρατιωτική καριέρα
Στα τέλη του 1978 ανακοινώθηκε από το Παλάτι ότι ο πρίγκιπας Ανδρέας επρόκειτο να καταταγεί στο Βασιλικό Ναυτικό, ενώ ταυτόχρονα ξεκίνησε αθλητικές δοκιμασίες και υπεβλήθη σε ιατρικές εξετάσεις. Έτσι, τον Μάρτιο του 1979, κατετάγη στο Βασιλικό Κολλέγιο Ιπτάμενων Ναυτικών, προκειμένου να εκπαιδευτεί ως κυβερνήτης ελικοπτέρων. Στις 1 Σεπτεμβρίου 1979 ονομάστηκε Σημαιοφόρος του Βασιλικού Ναυτικού και εισήχθη στην Βασιλική Ναυτική Ακαδημία «Μπριτάνια» του Ντάρτμουθ. Μέσα στο ίδιο έτος ολοκλήρωσε το Διακλαδικό Σχολείο Βασιλικών Πεζοναυτών, από το οποίο απέκτησε πράσινο μπερέ. Εκπαιδεύτηκε στη διακυβέρνηση των ελικοπτέρων Aérospatiale Gazelle, AgustaWestland AW101, Westland Lynx και Westland Sea King. Τον Απρίλιο του 1981, ο Πρίγκιπας Ανδρέας βραβεύτηκε με την «πουλάδα» Ιπτάμενου Χειριστή Βασιλικής Αεροπορίας από τον πατέρα του, Δούκα του Εδιμβούργου, και λίγους μήνες αργότερα έλαβε το βαθμό του Ανθυποπλοιάρχου.

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Φώκλαντ (1982), παρά την αρχική αντίθεση της Βρετανικής Κυβέρνησης, ο Πρίγκιπας Ανδρέας βρέθηκε στο μέτωπο με το αεροπλανοφόρο HMS Invincible. Η Βασίλισσα Ελισάβετ, μάλιστα, υποστήριξε ότι ο γιος της μπορούσε να βρίσκεται στο αεροπλανοφόρο. Ο Ανδρέας, που είχε καθήκοντα συγκυβερνήτη ελικοπτέρου Sea King, πέταξε σε αποστολές που περιλάμβαναν αντιυποβρυχιακό και αντιεπιφανειακό πόλεμο, αντιμετώπιση πυραύλων Exocet, εκκένωση περιοχών, μεταφορές, έρευνα και διάσωση αέρος. Ήταν παρών στην επίθεση της Αργεντινής στο βρετανικό εμπορικό πλοίο SS Atlantic Conveyor, στο οποίο σκοτώθηκαν 12 άνθρωποι.

Στο τέλος του πολέμου, το HMS Invincible επέστρεψε στο Πόρτσμουθ, όπου η Βασίλισσα και ο Πρίγκιπας Φίλιππος συνάντησε οικογένειες του πληρώματος, καλωσορίζοντας το αεροπλανοφόρο στη χώρα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση της Αργεντινής είχε σχεδιάσει, αλλά δεν επιχείρησε, να δολοφονήσει τον Πρίγκιπα όταν εκείνος βρισκόταν στο νησί Μυστίκ, τον Ιούλιο του 1982. Αν και βρέθηκε περιστασιακά σε αποστολές στο HMS Illustrious, το RNAS Culdrose και στη Σχολή Διακλαδικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ο Πρίγκιπας Ανδρέας παρέμεινε στο Invincible μέχρι το 1983. Στα απομνημονεύματά του για τον Πόλεμο των Φώκλαντ, ο διοικητής Νάιτζελ Γουόρντ, περιγράφει τον Πρίγκιπα Ανδρέα ως «εξαιρετικό πιλότο και πολλά υποσχόμενο αξιωματικό».

Στα τέλη του 1983, μεταφέρθηκε στο RNAS Portland, ενώ το επόμενο έτος έλαβε το βαθμό του Υποπλοιάρχου και διορίστηκε από τη Βασίλισσα Ελισάβετ ως Υπασπιστής της. Για μεγάλο διάστημα υπηρέτησε στο εξωτερικό πάνω στο πλοίο HMS Brazen, στο οποίο ήταν κυβερνήτης ελικοπτέρου μέχρι το 1986. Παρακολούθησε το Σχολείο Υποπλοιάρχων του Επιτελείου του Γκρίνουιτς και έπειτα εντάχθηκε στο Σώμα Γενικών Υπηρεσιών του Βρετανικού Στρατού. Από το Φεβρουάριο του 1987 ως τον Απρίλιο του 1988 υπηρέτησε στην 702 Αεροπορική Μοίρα του Βασιλικού Ναυτικού στο Πόρτλαντ και αργότερα στο HMS Edinburgh ως το 1989, όταν και βρέθηκε σε αποστολή στην Άπω Ανατολή για την διεξαγωγή της άσκησης Outback 88.

Ο Πρίγκιπας Ανδρέας ήταν κυβερνήτης ελικοπτέρων Lynx HAS3 στο HMS Campbeltown από το 1989 ως το 1991. Επίσης, συμμετείχε στην Μόνιμη Ναυτιλιακή Ομάδα 1 του ΝΑΤΟ στο Βόρειο Ατλαντικό από το 1990 έως το 1991. Το 1992 παρακολούθησε μαθήματα στο Κολλέγιο του Γενικού Επιτελείου Στρατού στο Κάμπερλι και προήχθη στο βαθμό του Πλωτάρχη. Από το 1993 έως το 1994, ο πρίγκιπας Ανδρέας είχε υπό τη διοίκησή του το ναρκοθηρευτικό πλοίο HMS Cottesmore.

Από το 1995 έως το 1996 υπηρέτησε στην 815 Ναυτική Αεροπορική Μοίρα, τη μεγαλύτερη τότε μονάδα του Στόλου Αέρος. Η κύρια ευθύνη του ήταν να εποπτεύει τα πτητικά πρότυπα και να εγγυάται μια αποτελεσματική επιχειρησιακή ικανότητα. Στις 27 Απριλίου 1999 προήχθη στο βαθμό του Αντιπλοιάρχου, με τον οποίο ολοκλήρωσε την ενεργό στρατιωτική του καριέρα στο Βρετανικό Υπουργείο Άμυνας, το 2001, ως αξιωματικός της Διπλωματικής Διεύθυνσης του Ναυτικού. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ο Ανδρέας αποσύρθηκε από τις λίστες των εν ενεργεία στελεχών του Βασιλικού Ναυτικού. Τρία χρόνια αργότερα, έγινε Επίτιμος Πλοίαρχος, ενώ στις 19 Φεβρουαρίου 2010, στα 50α γενέθλιά του, προήχθη στο βαθμό του Υποναυάρχου. Πέντε χρόνια αργότερα, το 2015, έλαβε το βαθμό του Αντιναυάρχου.

Έχασε όλες τις στρατιωτικές του τιμές στις 13 Ιανουαρίου του 2022 λόγω των κατηγοριών εναντίον του για σεξουαλικό έγκλημα.

Κατηγορίες για σεξουαλικό αδίκημα 
Ο πρίγκιπας Άντριου διατηρούσε επί χρόνια μια προσωπική σχέση με τον καταδικασμένο (και αυτόχειρα στη φυλακή) για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Επστάιν.  Στην τηλεοπτική του συνέντευξη στην εκπομπή του BBC Newsnight, η οποία μεταδόθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2019 και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ο ίδιος επεχείρησε να διαψεύσει τις καταγγελίες εναντίον του για σεξουαλική κακοποίηση. Ο πρίγκιπας Ανδρέας καταγγέλθηκε ανοικτά από τη Βιρτζίνια Τζιούφρε, η οποία ισχυρίστηκε ότι ο πρίγκιπας την κακοποίησε σεξουαλικά  όταν αυτή ήταν 17 ετών.  

Το σκάνδαλο οδήγησε τον Άντριου να παραιτηθεί από τον δημόσιο βίο στις  20 Νοεμβρίου του 2019  και στις 13 Ιανουαρίου του 2022 το Μπάκιγχαμ ανακοίνωσε ότι αφαιρούνται από τον Δούκα οι στρατιωτικές του τιμές και οι βασιλικές του διακρίσεις. 

Τον Αύγουστο του 2021 η Τζιούφρε υπέβαλε μήνυση στον πρίγκιπα στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης.  Τον Φεβρουάριο του 2022 η υπόθεση έληξε με εξωδικαστικό συμβιβασμό.

Τίτλοι και προσφωνήσεις 

 19 Φεβρουαρίου 1960 – 23 Ιουλίου 1986: Η Αυτού Βασιλική Υψηλότητα ο Πρίγκιπας Ανδρέας 

 23 Ιουλίου 1986 – σήμερα (τυπικά*): Η Αυτού Βασιλική Υψηλότητα ο Δούκας της Υόρκης 
 13 Ιανουαρίου 2022 – (άτυπα*): Ανδρέας, Δούκας της Υόρκης

*Από τις 13 Ιανουαρίου 2022 και έπειτα, ο Πρίγκιπας Ανδρέας, παρότι τυπικά έχει τον τίτλο "Η Αυτού Βασιλική Υψηλότητα" δεν μπορεί να τον χρησιμοποιήσει δημοσίως. 

Επίσης τυπικά κατέχει τους τίτλους του Κόμη του Ινβερνές και του Βαρόνου του Κιλλιλέϊ.

Προσωπική ζωή
Στις 23 Ιουλίου 1986 παντρεύτηκε την Σάρα Φέργιουσον και η βασίλισσα τον όρισε Δούκα της Υόρκης. Μαζί της απέκτησε δύο κόρες:
 Βεατρίκη γενν. 1988, παντρεύτηκε τον Εντοάρντο Μαπέλι Μότζι. Απέκτησαν μαζί μια κόρη, την Σιένα Ελισάβετ Μαπέλι Μότζι (γεν.18 Σεπτεμβρίου 2021)
 Ευγενία γενν. 1990, παντρεύτηκε τον Τζακ Μπρούκσμπανκ. Απέκτησαν μαζί δύο γιους, τον Φίλιππο-Αυγούστο Χοκ Μπρούσμπανκ (γεν. 9 Φεβρουαρίου 2021) και τον Ερνέστο Γεώργιο Ρόννι Μπρούσμπανκ (γεν.30 Μαΐου 2023).

Το 1996 πήρε διαζύγιο από τη Σάρα, ωστόσο ζουν μαζί στο Ρόγιαλ Λοτζ στα εδάφη του κάστρου Ουίνδσορ.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Πρίγκιπες του Ηνωμένου Βασιλείου
Οίκος Ουίνδσορ