Πάπισσα Ιωάννα (μύθος)

Η Πάπισσα Ιωάννα (λατινικά: Ioannes Anglicus, ελληνικά: Ιωάννης Αγγλικός, 855 -857) ήταν γυναίκα, η οποία φέρεται να κατέλαβε τον παπικό θρόνο με το όνομα Πάπας Ιωάννης Η΄ για κάποια χρονική διάρκεια κατά τη περίοδο του Μεσαίωνα πριν από τον επίσημο Πάπα Ιωάννη Η΄(872-882). Η ιστορία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα χρονικά του 13ου αιώνα και στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη. Για αιώνες θεωρούνταν αληθινή, αν και οι περισσότεροι σύγχρονοι ιστορικοί τη θεωρούν φανταστική ιστορία, προερχόμενη από τη λαογραφία σχετικά με τα ρωμαϊκά μνημεία ή από αντιπαπική σάτιρα. Πρόσφατα όμως ανακαλύφθηκαν μεσαιωνικά νομίσματα, τα οποία φέρουν παπικό μονόγραμμα, που διαφέρει από εκείνο του Πάπα Ιωάννη Η΄. όπως και από εκείνο του προκατόχου του Αδριανού Β΄, γεγονός που ίσως να σημαίνει πως υπήρξε κάποιος ενδιάμεσος πάπας, ο οποίος για κάποιον λόγο διαγράφηκε από την ιστορία. Ορισμένοι θεωρούν πως, αν και αυτό δεν αποδεικνύει υποχρεωτικά την ύπαρξη μίας πάπισσας, ίσως να σημαίνει πως υπάρχει κάποια αλήθεια στον θρύλο της Πάπισσας Ιωάννας, όσον αφορά κάποιον πάπα που «εξαφανίστηκε» από την επίσημη ιστορία.

Η πρώτη αναφορά του μυθικού θηλυκού πάπα, εμφανίζεται στο χρονικό του Ζαν ντε Μαγί, αλλά η πιο δημοφιλής και με επιρροή εκδοχή ήταν αυτή του Μάρτιν της Οπάβα στο Chronicon Pontificum et Imperatorum αργότερα κατά το 13ο αιώνα. Οι περισσότερες εκδοχές της ιστορίας της την περιγράφουν ως μια πολυτάλαντη και πολυμαθή γυναίκα, που έκρυβε τη πραγματική της ταυτότητα κάτω από ανδρικά ρούχα, συχνά εκ προτροπής του εραστή της. Στις πιο κοινές εκδοχές, λόγω των ικανοτήτων της, καταφέρνει να αναρριχηθεί στην εκκλησιαστική ιεραρχία και τελικά εκλέγεται Πάπας. Κατά τη διάρκεια της παποσύνης της ερωτεύτηκε τον θαλαμηπόλο της, από τον οποίο έμεινε έγκυος. Έτσι, κατά τη διάρκεια μιας παπικής λιτανείας, ενώ βρισκόταν σε πρόωρη εγκυμοσύνη, γεννάει αποκαλύπτοντας το πραγματικό της φύλο.

Στις περισσότερες εκδόσεις πεθαίνει λίγο μετά την γέννα, είτε σκοτώνεται από τον εξαγριωμένο όχλο ή από φυσικά αίτια ή -κατ΄ άλλες διηγήσεις- απλώς καθαιρείται από το αξίωμά της και εκθρονίζεται από τον παπικό θρόνο. Έκτοτε οι αναφορές στο πρόσωπό της αποφεύχθηκαν από τους διαδόχους της, ενώ το Βατικανό τη διέγραψε από τους καταλόγους με τους πάπες και καθιέρωσε τελετουργικό, με το οποίο εξασφαλίζεται ότι ο πάπας θα είναι πάντα άνδρας. Στον καθεδρικό της Σιένα μέχρι το 1600 υπήρχε μπούστο της Πάπισσας Ιωάννας ανάμεσα στα μπούστα άλλων ποντίφικων, το οποίο αφαιρέθηκε μετά από διαμαρτυρίες. Ο λαός όμως διέσωσε και μετέδωσε την ιστορία σαν απλό παραμύθι, έτσι η Ιωάννα πέρασε στη σφαίρα του μύθου.

Με τον θρύλο της Πάπισσας Ιωάννας ασχολήθηκε και ο Εμμανουήλ Ροΐδης, που έγραψε το μυθιστόρημα «Πάπισσα Ιωάννα», για το οποίο δέχτηκε σκληρές επιθέσεις και ίσως αφορίστηκε.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση

Πρωταρχικές πηγές
 Ζαν ντε Μαγί Chronica Universalis Mettensis (1254)
 Μάρτιν της Οπάβα Chronicon pontificum et imperatorum (1278)

Δευτερεύουσες πηγές
 
 Clement Wood, The Woman Who Was Pope, Wm. Faro, Inc., Νέα Υόρκη. 1931
 Arturo Ortega Blake, Joanna Kobieta która zostala Papiezem, Edit. Philip Wilson, 2006. Εκδόθηκε στη Βαρσοβία, .
 Alain Boureau, The Myth of Pope Joan, University Of Chicago Press, 2000. Εκδόθηκε στο Παρίσι ως La Papesse Jeanne. Ο τυπικός απολογισμός μεταξύ των ιστορικών, .
 Stephen L. Harris, Bryon L. Grigsby, Misconceptions about the Middle Ages, Routledge, 2007. .
 Peter Stanford, The She-Pope. A Quest for the truth behind the Mystery of Pope Joan, Heineman, Λονδίνο 1998  . Δημοσιεύτηκε στις Η.Π.Α. ως The Legend of Pope Joan: In Search of the Truth, Henry Holt & Company, 1999. Ένας δημοσιογραφικός απολογισμός.
 "Top 5 Myths About the Papacy"
 Joan Morris, Pope John VIII, an English Woman, Alias Pope Joan Vrai Publishers, Λονδίνο 1985 .
 Michael E. Habicht,Päpstin Johanna. Ein vertuschtes Pontifikat einer Frau oder eine fiktive Legende? epubli, Βερολίνο 2018 .
 Michael E. Habicht,Pope Joan: The covered-up pontificate of a woman or a fictional legend? epubli, Βερολίνο 2018 . Legends of a Medieval Female Pope May Tell the Truth

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 ABC Prime time Looking for Pope Joan
 "Pope Joan" by Dennis Barton gives timeline esp. of stories appearance in written histories.
 Golden Age of Female Trannies in Medieval Europe
 Mystery Files: Pope Joan 2012, Episode 10. Smithsonian Channel.  Retrieved February 17, 2014.

Θρησκευτική λαογραφία
Μεσαιωνικοί θρύλοι
Cross-dressing