Κυκλαμικό νάτριο

Το κυκλαμικό νάτριο (ευρωπαϊκός κωδικός προσθέτου τροφίμων: Ε952) είναι μια τεχνητή γλυκαντική ουσία. Είναι 30–50 φορές πιο γλυκό από τη σακχαρόζη (επιτραπέζια ζάχαρη), καθιστώντας το, το λιγότερο ισχυρό από τα εμπορικώς χρησιμοποιούμενα τεχνητά γλυκαντικά. Συχνά χρησιμοποιείται με άλλες τεχνητές γλυκαντικές ουσίες, ειδικά την σακχαρίνη· η μείξη 10 μερών κυκλαμικού με 1 μέρος σακχαρίνη είναι κοινή και σκεπάζει την επίγευση και των δύο γλυκαντικών ουσιών. Είναι λιγότερο ακριβό από τις περισσότερες γλυκαντικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένης της σουκραλόζης, και είναι σταθερό υπό θέρμανση (καθιστώντας το κατάλληλο και για ζεστά ροφήματα).

Χημεία 

Με τον όρο «κυκλαμικό» εννοείται το άλας νατρίου ή ασβεστίου του κυκλαμικού οξέος (κυκλοεξασουλφαμικό οξύ), το οποίο σχηματίζεται από τη θείωση της κυκλοεξυλαμίνης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την αντίδραση κυκλοεξυλαμίνης είτε με σουλφαμικό οξύ είτε με τριοξείδιο του θείου.

Πριν από το 1973 η αμερικανική εταιρεία Abbott Laboratories παρήγαγε κυκλαμικό νάτριο (υπό την εμπορική ονομασία Sucaryl) από ένα μίγμα συστατικών. Η διαδικασία περιελάμβανε την προσθήκη καθαρού νατρίου ως νιφάδες ή ράβδους σε αιώρημα κηροζίνης, μαζί με κυκλο-εξυλαμίνη, απλή ψύξη τους και φιλτράρισμά τους μέσω ενός υψηλής ταχύτητας φυγοκεντρικού διαχωριστή, αποξήρανση και τελικά είτε τεμαχισμό σε κόκκους για χρήση ως ταμπλέτες είτε σε σκόνη.

Ιστορία 
Το κυκλαμικό οξύ ανακαλύφθηκε το 1937 στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι από τον μεταπτυχιακό φοιτητή Μάικλ Σβέντα. Ο Σβέντα δούλευε στο εργαστήριο πάνω στην σύνθεση αντιπυρετικών φαρμάκων. Είχε αφήσει το τσιγάρο του πάνω στον πάγκο του εργαστηρίου, και, όταν το έβαλε ξανά στο στόμα του, ανακάλυψε τη γλυκιά γεύση του κυκλαμικού οξέος.

Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το κυκλαμικό οξύ αγοράστηκε από την DuPont, η οποία αργότερα το πούλησε στην Abbott Laboratories, που κατόπιν ανέλαβε τις απαραίτητες μελέτες και υπέβαλε μια Αίτηση Νέου Φαρμάκου στην Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), το 1950. Η Abbott σκόπευε να χρησιμοποιήσει το κυκλαμικό οξύ για να καλύψει την πικρία ορισμένων φαρμάκων, όπως τα αντιβιοτικά και η πεντοβαρβιτάλη. Το 1958, το κυκλαμικό οξύ χαρακτηρίστηκε ως «Γενικώς Αναγνωρισμένη ως Ασφαλής» ουσία ("Generally Recognized as Safe", "GRAS") από την FDA. Διαφημίστηκε σε μορφή χαπιού για χρήση από διαβητικούς ως εναλλακτικό επιτραπέζιο γλυκαντικό, καθώς και σε υγρή μορφή. Καθώς παραμένει σταθερό υπό θέρμανση, διαφημιζόταν και διαφημίζεται ως κατάλληλο για χρήση στο μαγείρεμα και στο ψήσιμο.

Το 1966 αναπτύχθηκε διαμάχη όταν μια μελέτη ανέφερε ότι κάποια εντερικά βακτήρια θα μπορούσαν να αποθειώσουν το κυκλαμικό οξύ ώστε να παράγουν κυκλοεξυλαμίνη, μια ένωση για την οποία υπήρχε υποψία χρόνιας τοξικότητας σε ζώα. Περαιτέρω έρευνα οδήγησε σε μια μελέτη του 1969, η οποία βρήκε ότι το κοινώς χρησιμοποιούμενο μείγμα 10 προς 1 κυκλαμικού οξέος και σακχαρίνης, αύξανε την συχνότητα καρκίνου της ουροδόχου κύστης σε ποντίκια. Η εκδοθείσα μελέτη έδειχνε ότι 8 από τους 240 αρουραίους, οι οποίοι τρέφονταν με ένα μείγμα σακχαρίνης και κυκλαμικών αλάτων σε επίπεδα ισοδύναμα με την κατανάλωση 350 κουτιών αναψυκτικού διαίτης την ημέρα από έναν άνθρωπο, ανέπτυξαν όγκους της ουροδόχου κύστης.

Οι πωλήσεις συνέχισαν να αυξάνονται. Το 1969, οι ετήσιες πωλήσεις του κυκλαμικού οξέος είχαν φτάσει τα 1 δις δολάρια, γεγονός το οποίο αύξησε την πίεση από τις οργανώσεις προστασίας της δημόσιας ασφάλειας για τον περιορισμό της χρήσης του. Τον Οκτώβριο του 1969, ο ΓραμματέαςΡόμπερτ Φιντς του Αμερικανικού Υπουργείου Υγείας, Παιδείας και Πρόνοιας, παρακάμπτοντας τον Επίτροπο Τροφίμων και Φαρμάκων Χέρμπετ Λ. Λέι τον Νεώτερο, αφαίρεσε τον χαρακτηρισμό "GRAS" από το κυκλαμικό οξύ και απαγόρευσε την χρήση του σε γενικού σκοπού τρόφιμα, αν και αυτό παρέμεινε διαθέσιμο για περιορισμένη χρήση σε διαιτητικά προϊόντα με την υποχρέωση επισήμανσης του σε αυτά· τον Οκτώβριο του 1970 η FDA, υπό νέο Επίτροπο, απαγόρευσε τελείως το κυκλαμικό οξύ από όλα τα προϊόντα τροφίμων και φαρμάκων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Abbott Laboratories ισχυρίστηκε ότι οι μελέτες της δεν ήταν σε θέση να αναπαράγουν τα αποτέλεσμα της μελέτης του 1969 και το 1973 αιτήθηκε στην FDA για την άρση της απαγόρευσης του κυκλαμικού οξέος. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε εν τέλει το 1980 από το Επίτροπο της FDA Τζέρι Γκόγιαν. Η Abbott Labs, μαζί με το Συμβούλιο Ελέγχου Θερμίδων (πολιτικό λόμπι το οποίο εκπροσωπεί την βιομηχανία διαιτητικών τροφίμων), υπέβαλε δεύτερη αίτηση το 1982. Αν και η FDA δήλωσε ότι η ανασκόπηση όλων των διαθέσιμων στοιχείων δεν εμπλέκει το κυκλαμικό οξύ ως καρκινογόνο σε ποντικούς ή αρουραίους, αυτό παραμένει απαγορευμένο από προϊόντα τροφίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αίτηση είναι σήμερα σε εκκρεμότητα, αλλά όχι υπό μελέτη. Είναι ασαφές αν αυτό συμβαίνει κατόπιν αιτήματος της Abbott Labs ή επειδή η αίτηση θεωρείται ανεπαρκής από την FDA.

Το 2000 δημοσιεύθηκε μια μελέτη η οποία περιγράφει τα αποτελέσματα ενός 24χρονου πειράματος, στο οποίο 16 πίθηκοι τρέφονταν με κανονική διατροφή και είκοσι ένα πίθηκοι τρέφονταν είτε 100 είτε 500 mg/kg κυκλαμικού οξέος ανά ημέρα. Η υψηλότερη δόση (500 μικρογραμμάρια ανά κιλό σωματικής μάζας) αντιστοιχεί σε περίπου 30 κουτάκια αναψυκτικού διαίτης. Δύο από τους πιθήκους που λάμβαναν την υψηλότερη δόση και ένας της χαμηλότερης βρέθηκαν να έχουν κακοήθη καρκίνο, ο καθένας με διαφορετικό είδος καρκίνου, και επίσης βρέθηκαν τρεις καλοήθεις όγκοι. Οι συντάκτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το κυκλαμικό οξύ δεν ήταν καρκινογόνο, επειδή οι καρκίνοι ήταν όλοι διαφορετικού είδους και δεν υπήρχε τρόπος να συνδεθεί αιτιατά το κυκλαμικό οξύ με κάθε έναν από αυτούς. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων αμφισβητήθηκε από άλλους. Η ουσία δεν έχει επιδείξει επιβλαβείς για το DNA ιδιότητες, σε αναλύσεις επιδιόρθωσης του DNA.

Νομικό καθεστώς 
Το κυκλαμικό οξύ είναι εγκεκριμένο ως γλυκαντική ουσία σε τουλάχιστον 130 χώρες.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 είχε απαγορευτεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά εγκρίθηκε έπειτα από εκ νέου αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 1996.

Στις Φιλιππίνες υπήρχε απαγόρευση μέχρι την άρση της από τη Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων της χώρας το 2013, η οποία το κήρυξε ασφαλές προς κατανάλωση.

Το κυκλαμικό οξύ παραμένει απαγορευμένο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Εμπορικές ονομασίες 
Τα γλυκαντικά που παράγονται από τις Sweet'N Low και Sugar Twin για τον Καναδά περιέχουν κυκλαμικό οξύ, όχι όμως αυτά που παράγονται για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
 Assugrin (Ελβετία, Βραζιλία)
 Chuker (Αργεντινή) - Merisant Company 2, SARL
 Cologran
 Hermesetas
 Huxol (Γερμανία) σε υγρή μορφή
 Novasweet (Ρωσία)
 Rio (παράγεται από την SweetLife Ltd, China υπό την άδεια και επίβλεψη της SweetLife AG Switzerland)
 Sucaryl
 Sugar Twin (Καναδάς)
 Suitli (Βουλγαρία)
 Sweet N' Low (Καναδάς)

Σημειώσεις και παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Αναθεωρημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Για Το Κυκλαμικό Οξύ
 Αιτήσεις της FDA υπό Αναστολή
 Λίστα με άλλα χημικά και εμπορικά ονόματα για το κυκλαμικό οξύ 
 Μια σύντομη ιστορία των γλυκαντικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της ανακάλυψης των κυκλαμικών
 Φύλλο δεδομένων ασφαλείας υλικού για το Κυκλαμικό Νάτριο 
 Τεχνικές προδιαγραφές για το Κυκλαμικό Νάτριο 

Γλυκαντικές ουσίες
Ενώσεις νατρίου
Πρόσθετα τροφίμων