Νόμος περί Ελληνικής ιθαγένειας

Οι νόμοι για την Ελληνική ιθαγένεια είναι η σχετική νομοθεσία που κατά καιρούς έχει ορίσει και ορίζει την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη, ποιος χαρακτηρίζεται ως τέτοιος και με ποιες προϋποθέσεις.

Ορισμός 

Εκτός από το Σύνταγμα του 1832, το οποίο δεν εφαρμόστηκε ποτέ, που διακρίνει την απόκτηση ιθαγένειας από τα πολιτικά δικαιώματα με τους όρους πατριογράφηση και πολιτογράφηση αντίστοιχα, τα επόμενα Συντάγματα κάνουν λόγο για Έλληνες πολίτες. 

Όσον αφορά στους σύγχρονους όρους που ισχύουν στην Ελλάδα, ιθαγένεια και υπηκοότητα ως νομικοί όροι είναι πλήρως ταυτόσημοι, ασχέτως αν μέσα, ετυμολογικές ιστορικές ερμηνείες, άτομα ή νοοτροπίες διαχωρίζουν το νόημά τους, ενώ πολιτογράφηση είναι η απόκτηση ιθαγένειας από αλλοδαπό ή ανιθαγενή. Υπεύθυνη για την πολιτογράφηση αλλοδαπών είναι η Επιτροπή Πολιτογράφησης, που υπάγεται στην Διεύθυνση Ιθαγένειας του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.

Ιστορική αναδρομή

Ιστορικoί νόμοι 

Το πρώτο προσωρινό Σύνταγμα της Επιδαύρου (Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος) του1822 στο Τμήμα Β΄, Άρθρο β΄ όριζε ως πολίτες του νεοσύστατου κράτους τους Χριστιανούς αυτόχθονες Έλληνες.       

Το επόμενο προσωρινό Σύνταγμα του 1823, Νόμος της Επιδαύρου, αναθεώρηση του προηγούμενου, στο Τμήμα Β΄, Άρθρο β΄ έδινε δικαίωμα να γίνουν Έλληνες πολίτες και όσοι από το εξωτερικό το αιτηθούν και έχουν ως μητρική γλώσσα τα Ελληνικά και είναι Χριστιανοί. 

Το τρίτο προσωρινό Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827 προβλέπει 5 περιπτώσεις Έλληνα πολίτη (Κεφάλαιο Γ΄, Άρθρο 6): οι Χριστιανοί αυτόχθονες της Ελληνικής επικράτειας, όσοι ήρθαν και θα έρθουν από την Οθωμανική επικράτεια για να αγωνιστούν και για κατοικίσουν στην Ελλάδα, όσοι κάτοικοι του εξωτερικού είναι γεννημένοι από Έλληνα πατέρα, όσοι αυτόχθονες και μη και οι απόγονοί τους, πολίτες ξένης χώρας έρθουν στην Ελληνική επικράτεια και ορκιστούν τον Ελληνικό όρκο, και όσοι ξένοι έρθουν και πολιτογραφηθούν Έλληνες. 

Το πρώτο Σύνταγμα του νεοσύστατου πια κράτους του 1832 (Κεφάλαιο Β΄, Παράγραφοι 2 και 3, Άρθρα 13-26), που δεν εφαρμόστηκε ποτέ, είναι το πρώτο που προβλέπει με μεγάλη λεπτομέρεια και έκταση την ιδιότητα του Έλληνα και του πολίτη, και τις προϋποθέσεις και όρους πολιτογραφήσεων ξένων πολιτών ως Έλληνες. Μεταξύ άλλων για πρώτη φορά ορίζει ότι ξένοι που θα πολιτογραφηθούν ως Έλληνες δεν έχουν δικαίωμα άλλης υπηκοότητας, ότι πολίτες θα είναι και όσοι προβλέπονται από τους κείμενους νόμους, καθώς και τους όρους αποστέρησης της ιδιότητας του Έλληνα πολίτη. Η πιο σημαντική εισαγωγή είναι αυτή του Έλληνα (ιθαγένεια/υπηκοότητα), και του Πολίτη με την έννοια των πολιτικών δικαιωμάτων. Τέλος, προβλέπει το διάστημα μετά την πατριογράφηση (απόκτηση Ελληνικής ιθαγένειας) που αποκτιέται και η πολιτογράφηση ως πολίτη (απόκτηση πολιτικών δικαιωμάτων) (Άρθρα 19-20), καθώς και την απόδοση της ιδιότητας του Έλληνα υπηκόου και πολιτικών δικαιωμάτων σε ανδραγαθήματα και σημαντικές υπηρεσίες προς την πατρίδα (Άρθρο 25). 

Ο πρώτος αυτός νόμος που προέβλεπε το Σύνταγμα του 1832 για να κανονίζει τα περί ιθαγένειας, είναι ο Νόμος Περί Ελληνικής Ιθαγένειας της 16 Μαΐου 1835 (ΦΕΚ 20/Α), ο οποίος ίσχυσε μέχρι το 1856, οπότε και τα περί ιθαγένειας μεταφέρθηκαν στα Άρθρα 14-28 του Αστικού Κώδικα. 

Όσον αφορά στα αναφερόμενα στο Σύνταγμα, τα Συντάγματα αρχίζοντας με το πρώτο που εφαρμόστηκε το 1844, προβλέπουν μόνο ότι την ιδιότητα του πολίτη ορίζουν οι κείμενοι νόμοι, ενώ από το Σύνταγμα του 1975 και μετά, στο Σύνταγμα ορίζεται και ότι η ιθαγένεια επιτρέπεται να αφαιρεθεί μόνο σε περίπτωση που κάποιος απέκτησε εκούσια  άλλη ιθαγένεια, ή ανέλαβε σε ξένη χώρα υπηρεσία αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα, πάντα κατά τους κείμενους νόμους, καθώς και ότι οι μονάζοντες στο Άγιο Όρος αποκτούν αυτόματα την Ελληνική ιθαγένεια.

Ενσωματώσεις εδαφών 
Καθώς η Ελληνική επικράτεια μεγαλώνει με τις ενσωματώσεις εδαφών, γίνεται κατά περίπτωση μαζική απόκτηση ιθαγένειας από τους κατοίκους των προσαρτούμενων περιοχών, όπως επίσης και μαζική αλλαγή ιθαγένειας επιφέρουν οι πόλεμοι και επακόλουθες συνθήκες:
Ενσωμάτωση Ιονίων Νήσων του 1864. 
Ενσωμάτωση Θεσσαλίας του 1881. Άρθρο 13 της Σύμβασης της 20 Ιουνίου (2 Ιουλίου) του 1881 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, που επικυρώθηκε με το Νόμο ΠΛΖ΄ –  ΦΕΚ 14/Α/13-3-1882.
Άρθρο 7 της Συνθήκης Ειρήνης της 22 Νοεμβρίου (4 Δεκεμβρίου) 1897 (που ακολούθησε τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897), που επικυρώθηκε με το Νόμο ΒΦΙΕ΄ του 1897 –  ΦΕΚ 181/Α/06-12-1897
Άρθρα 44 και 45 της Συνθήκης του Νεϊγύ του 1919 (που ακολούθησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο), και κυρώθηκε με το Νόμο 2433 του 1920 –  ΦΕΚ 162/Α/23-07/1920, όπως και τα προβλεπόμενα στη Σύμβαση μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας για την ανταλλαγή μειονοτήτων, που υπογράφηκε την ίδια μέρα
Άρθρο 7 της Ελληνοτουρκικής Σύμβασης περί ανταλλαγής πληθυσμών της 30 Ιανουαρίου 1923, που ακολούθησε τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1919-1922
Ενσωμάτωση Δωδεκανήσων του 1948, που επικυρώθηκε με το Νόμο 514/1948 – ΦΕΚ 7/A/09-01-1948

Σύγχρονη εποχή

Νομοθεσία 1955-2004 

Ο πρώτος κώδικας περί ελληνικής ιθαγένειας της σύγχρονης εποχής ήταν ο Νόμος 3370/1955 (ΦΕΚ 258/Α/23-09-1955), με τον οποίον γινόταν αναδιοργάνωση, κατάργηση και καθιέρωση νέων τροπολογιών για την Ελληνική ιθαγένεια. 

Ο κώδικας αυτός τροποποιείται πολλές φορές, είτε με κατάργηση είτε με προσθήκη είτε τροποποίηση άρθρων, ως εξής (μεταξύ άλλων):
Άρθρο 4 του Νομοθετικού Διατάγματος 4234 του 1962 – ΦΕΚ 116/30-07-1962
Αναγκαστικός Νόμος 24 Ιουλίου 1968 – ΦΕΚ 164
Νόμος 1438/1984 – ΦΕΚ 60/Α/08-05-1984
Άρθρο 40 του Νόμου 1932/1989 – ΦΕΚ 54/Α/17-02-1989
Άρθρα 4-8 του Νόμου 2130/1993 – ΦΕΚ 62/Α/23-04-1993
Παράγραφος 1 και 2 του Άρθρου 9 του Νόμου 2307/1995
Παράγραφος 12 του Άρθρου 14 του Νόμου 2503/1997 – ΦΕΚ 107/Α/30-05-1997
Παράγραφος 14 του Άρθρου 9 του Νόμου 2398/1998 – ΦΕΚ 139/Α/25-06-1998
Νόμος 2790/2000 – ΦΕΚ 24/Α/16/02/2000
Άρθρα 58-64, Άρθρο 69 και Παράγραφος β και γ του Άρθρου 72 του Νόμου 2910/2001 – ΦΕΚ 91/Α/02/05/2001
(Όσες μεταβολές αφορούν την ιθαγένεια και πολιτογράφηση) Άρθρα 19-25 του Νόμου 3013/2002 – ΦΕΚ 10/A/01-05-2002
Παράγραφος 5 του Άρθρου 8 του Νόμου 3146/2003 – ΦΕΚ 125/A/23-05-2003 
Παράγραφος 13 του Άρθρου 8 του Νόμου 3207/2003 – ΦΕΚ 302/Α/24-12-2003

Ισχύων νόμος περί Ελληνικής Ιθαγένειας 

Μέχρι το 2004 οι τροποποιήσεις, καταργήσεις και προσθήκες στον Κώδικα του 1955 ήταν τόσες, που κατέστησαν την εκ νέου δημιουργία Κώδικα περί ιθαγένειας αναγκαία. Αυτός είναι και ο ισχύων Κώδικας περί Ελληνικής Ιθαγένειας, ο οποίος κυρώθηκε με το Νόμο 3284/2004 – ΦΕΚ 217/Α/10-11-2004, και ο οποίος κατάργησε τον Κώδικα του 1955. 

Σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο υπάρχουν 5 γενικές κατηγορίες που μπορεί κάποιος να έχει / αποκτήσει Ελληνική ιθαγένεια:

Με τη γέννηση και φοίτηση.  
Με αναγνώριση (αναγνωρισμένο ανήλικο εκτός γάμου τέκνο από Έλληνα πατέρα)
Με υιοθεσία (υιοθετημένο από Έλληνα ή Ελληνίδα ανήλικο τέκνο)
Με κατάταξη στις ένοπλες δυνάμεις (ισχύει για ομογενείς αλλοδαπούς)
Με πολιτογράφηση. 

Εκτός από τις παραπάνω κατηγορίες, υπάρχουν και ειδικές περιπτώσεις απόκτησης της Ελληνικής ιθαγένειας, όπως η πολιτογράφηση ομογενών αλλοδαπών, η κουρά ως μοναχού στο Άγιο Όρος, η τιμητική απονομή ιθαγένειας, κ.τ.λ.

Είναι δυνατόν να γίνεται πολίτης μέσω προγράμματος διαμονής. Η γνώση της ελληνικής γλώσσας και η διαμονή επί τουλάχιστον επτά χρόνια στην Ελλάδα είναι η βασική προϋπόθεση για την απόκτηση του διαβατηρίου της Ελλάδος. Οι πολίτες της ΕΕ πρέπει να έχουν ζήσει στην Ελλάδα για τρία χρόνια για να λάβουν την ελληνική ιθαγένεια. 

Ο νόμος αυτός έχει επίσης τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων, το 2007 (Π.Δ. 92), το 2008 (Νόμος 3731/2008), το 2010 (Νόμος 3838/2010), το 2011 (Νόμος 4018/2011), το 2014 (Νόμος 4251/2014), και το 2015 (Νόμος 4332/2015).

Δείτε επίσης 
Νόμος περί Ελληνικής ιθαγένειας (1835)
Κώδικας Ελληνικής ιθαγένειας (1955)
Κώδικας Ελληνικής ιθαγένειας (2004)
Ιθαγένεια
Υπηκοότητα
Δίκαιο ιθαγένειας
Ανιθαγένεια
Ιδιωτικό Διεθνές Δίκαιο

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Κώδικας ελληνικής ιθαγένειας

Σημειώσεις

Παραπομπές  

Ελληνικό δίκαιο ιθαγένειας
Δίκαιο ιθαγένειας