Θέμα Μυλάσσης και Μελανουδίου

Το Θέμα Μυλάσσης και Μελανουδίου ήταν διοικητική διαίρεση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μικρό Θέμα, στην νοτιοδυτική Μικρά Ασία κατά τον 12ο και 13ο αιώνα.

Πρώτη μαρτυρία για το θέμα μαρτυρείται το 1127/1128, και δημιουργήθηκε πιθανότατα λίγο μετά το 1110, είτε από τον Αλέξιο Α΄ Κομνηνό (1081 - 1118), ή από τον γιο και διάδοχό του Ιωάννη Β΄ Κομνηνό (1118-1.143), στην περιοχή που ανέκτησε από τους Σελτζούκους Τούρκους κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1090. Αρχικά ονομάστηκε θέμα των Μυλάσων, έπειτα μετονομάστηκε και μεταφέρθηκε η έδρα του από τα Μύλασσα στην πόλη του Μελανουδίου, άγνωστο που ακριβώς βρισκόταν, νότια της Μιλήτου περίπου ανάμεσα στα 1150 και 1175.

Το θέμα αποτελούσε το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής της Καρίας, από τον Μαίανδρο ποταμό, στα βόρεια, έως την κοιλάδα του ποταμού Μορσύνου στα ανατολικά. Η ακτή όμως ανήκε στο Θέμα Κιβυρραιωτών και, μετά την διάλυση του τελευταίου κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1143-1180), ενώθηκε με τα κοντινά νησιά των Δωδεκανήσων, κυρίως την Κω. Μερικοί από τους δούκες των Μυλάσων και Μελανουδίου φαίνεται να έχουν ασκήσει εξουσία και στην ακτή και τα παράκτια νησιά.

Η περιοχή παρέμεινε στο βυζαντινό έλεγχο έως ότου κατακτήθηκε από τους Τούρκους κατά την αρχή της βασιλείας του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1282-1328). Είναι αξιοσημείωτο για τον αριθμό των Βυζαντινών οχυρώσεων που σώζονται, καθώς και για την ακμάζουσα μοναστική κοινότητα στο Όρος Λάτρος.

Το Θέμα υποδιαιρούνταν σε καπετανίκια, γνωστά είναι της Σμύρνης, Αβύδου, Αναίας και Υλλαρίμων

Γνωστοί διοικητές ήταν οι :
 Μιχαήλ Ξηρός, 1127-1129
 Θεόδωρος Πεπανός, 1128-
 Θεόδοτος Καλόθετος, 1259
 Ιωάννης Σελαγίτης, 1262
 Ανδρόνικος Δούκας Άγγελος, -1175
 Ανδρόνικος Καντακουζηνός, 1175-
 Βασίλειος Βατάτζης, 1189
 Μιχαήλ Δούκας, ανάμεσα στα 1190-1195
 Ιωάννης Τζυκής, αρχές 13ου αιώνα
 Ιαννάκιος Γαβράς, 13ος αιώνας

Παραπομπές

Πηγές 
 
 
 Ραγιά, Ευθυμία (2004, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)), Η κοιλάδα του Μαιάνδρου (7ος-13ος αι.): γεωγραφία και ιστορία

Βυζαντινά θέματα
Αυτοκρατορία της Νίκαιας