Αυστριακή λογοτεχνία

Η αυστριακή λογοτεχνία ενσωματώνει όλα τα λογοτεχνικά έργα που γράφτηκαν στο έδαφος της σημερινής και της ιστορικής Αυστρίας. Τα περισσότερα από αυτά τα έργα της είναι γραμμένα στη γερμανική γλώσσα. Μερικοί μελετητές χαρακτηρίζουν ως έτος αφετηρίας της αυστριακής λογοτεχνίας, το 1806, όταν ο Φραγκίσκος Β΄ διέλυσε την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και ίδρυσε την Αυστριακή Αυτοκρατορία. Εξαιτίας των πλούσιων και πολύπλοκων πολιτιστικών ανταλλαγών, η αυστριακή λογοτεχνία πρέπει να εξετάζεται σε στενή σχέση με τη γερμανική λογοτεχνία.

Από το 19ο αιώνα και μετά, η Αυστρία συνεισέφερε με μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα στη σύγχρονη λογοτεχνία. Υπήρξε η πατρίδα των μυθιστοριογράφων και συγγραφέων διηγημάτων Άνταλμπερτ Στίφτερ, Άρτουρ Σνίτσλερ, Φραντς Βέρφελ, Στέφαν Τσβάιχ, Φραντς Κάφκα, Τόμας Μπέρνχαρντ, Γιόζεφ Ροτ και Ρόμπερτ Μούζιλ και των ποιητών Γκέοργκ Τρακλ, Ρόζε Αουσλάντερ, Φραντς Γκριλπάρτσερ, Ράινερ Μαρία Ρίλκε και Πάουλ Τσέλαν. Διάσημοι σύγχρονοι συγγραφείς και μυθιστοριογράφοι είναι η Ελφρίντε Γέλινεκ και ο Πίτερ Χάντκε και γνωστοί δοκιμιογράφοι είναι ο Ρόμπερτ Μενάσε και ο Καρλ-Μάους Γκάους. Είναι σχετικά δύσκολο να αναφερθούν λογοτέχνες της Αυστρίας πριν από την εν λόγω περίοδο. Στις αρχές του 18ου αιώνα, η Αγγλίδα αριστοκράτισσα και λογοτέχνης Λαίδη Μαίρη Μόνταγκιου, ενώ επισκεπτόταν τη Βιέννη, έμεινε έκπληκτη καθώς δεν εντόπισε κανένα συγγραφέα.

Το κίνημα της «Νέας Τέχνης», με τις διαστάσεις του στη Βιέννη, επηρέασε συγγραφείς, όπως ο Άρτουρ Σνίτσλερ και ο Στέφαν Τσβάιχ. Ο Σνίτσλερ, χαρακτηριστικός συγγραφέας εκείνης της εποχής, έγραψε σημαντικά έργα από το 1890 ως το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ένα πολύ σημαντικό κέντρο της αυστριακής λογοτεχνίας πριν από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν η Πράγα. Ήταν το κέντρο πολλών γερμανόφωνων συγγραφέων που έδωσαν σημαντική ώθηση στην αυστριακή, αλλά και στην παγκόσμια λογοτεχνία. Η επιρροή τους διήρκεσε μέχρι τη δεκαετία του 1930. Τέτοιοι συγγραφείς ήταν οι Όσκαρ Μπαούμ, Μαξ Μπροντ, Φραντς Κάφκα, Έγκον Κις, Γκούσταβ Μέιρινκ, Ρόμπερτ Μούζιλ, Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Φραντς Βέρφελ, Χέρμαν Ούνγκαρ και Όσκαρ Βέινερ.

Ο εξπρεσιονισμός παρουσιάστηκε κατά κύριο λόγο από τον ποιητή Γκέοργκ Τρακλ και από το δραματουργό και αφηγητή Ούγκο φον Χόφμανσταλ, γεννημένοι και οι δύο στο Σάλτσμπουργκ. Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Αυστρία μειώθηκε εδαφικά σε μεγάλο βαθμό. Μερικοί Αυστριακοί (και Γερμανοί) συγγραφείς επέλεξαν να διαμείνουν στις νέες αναδυόμενες χώρες, όπως ο Κάφκα και ο Βέρφελ στην Τσεχοσλοβακία, ο Ρόμπερτ Μούζιλ στο Βερολίνο και στη Βιέννη και ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε στη Βιέννη και αργότερα στο Παρίσι. Η πολιτική ρήξη και το γεγονός ότι αυτή η μικρή γερμανόφωνη Αυστρία είχε χάσει το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειάς της, τη βιομηχανία και τη γεωργία της, οδήγησε στο συμπέρασμα πολλούς Αυστριακούς ότι μόνο μια ένωση με τη Γερμανία θα ήταν δυνατόν να σώσει τη χώρα από μια συνολική πτώση, ένα συμπέρασμα που άνοιξε αργότερα το δρόμο στο Χίτλερ να προσαρτήσει τη χώρα το 1938. Τα κείμενα ορισμένων συγγραφέων, όπως του Ρόμπερτ Μούζιλ και Ούγκο φον Χόφμανσταλ, εξέφρασαν τις φιλογερμανικές απόψεις τους, ενώ άλλοι, όπως ο Στέφαν Τσβάιχ και ο Φραντς Βέρφελ εκφράζονταν αυστηρά υπέρ της Αυστρίας, των αυστριακών παραδόσεων και του πολιτισμού της χώρας.

Ο περίοδος μεταξύ των δύο παγκοσμίων πολέμων έδωσε μια πολύ πλούσια βιβλιογραφία στην Αυστρία. Ο Ρόμπερτ Μούζιλ έγραψε το γνωστό μυθιστόρημα «Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες», ο Στέφαν Τσβάιχ δημοσίευσε πλήθος δοκιμίων, ιστορίες και μυθιστορήματα, ο Καρλ Κράους επιμελήθηκε το περιοδικό «Η Δάδα», ο Φραντς Βέρφελ έγραψε μερικά από τα καλύτερα μυθιστορήματά του κλπ.

Ο προσανατολισμένος στη ρωμαιοκαθολική εκκλησία και το συντηρητισμό αυστροφασισμός καθιερώθηκε στην Αυστρία μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και αναζωογόνησε τη λογοκρισία. Μετά την επικράτηση του ναζισμού στη Γερμανία, το 1933, οι Αυστριακοί συγγραφείς χωρίστηκαν στους φιλελεύθερους και στους εθνικιστές. Η Ναζιστική Γερμανία μποϊκόταρε αμέσως τους φιλελεύθερους λογοτέχνες της Αυστρίας, οι οποίοι δεν μπορούσαν πλέον να εκδίδουν τα έργα τους στη Γερμανία, χάνοντας έτσι το μεγαλύτερο μέρος των αναγνωστών και του εισοδήματός τους. Μετά από την προσάρτηση της χώρας στη Γερμανία, αυτοί οι συγγραφείς εκδιώχθηκαν, όπως και οι αντίστοιχοι Γερμανοί, ενώ πολλοί δολοφονήθηκαν ή μετέβησαν στο εξωτερικό, όπως ο Λέο Περούτς. Το 2007, η κοινωνία του Τεοντόρ Κράμερ δημοσίευσε ένα ανθολόγιο αυστριακής ποίησης που γράφτηκε στην εξορία, υπό τον τίτλο σε «Σε ποια γλώσσα ονειρεύεστε». Οι δημιουργοί του βιβλίου παρουσιάζουν 278 συγγραφείς, τα ονόματα των οποίων σε πολλές περιπτώσεις ήταν άγνωστα.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Πολιτισμός της Αυστρίας