Θέμα Μελιτηνής

Το Θέμα Μελιτηνής ήταν θέμα (διοικητική διαίρεση) της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Μελιτηνή (σημερινή Εσκί Μαλάτεια, Τουρκία) ήταν η έδρα του διοικητή του συνοριακού θέματος της Μελιτηνής, στα Συριακά, τότε, εδάφη. Η πόλη βρισκόταν δίπλα στον Ευφράτη σε στρατηγικό σημείο και όπως αναφέρεται μεγάλη και πολυάνθρωπος. Διοικούνταν από έναν στρατηγό κι αργότερα από δούξ ή κατεπάνω όπου αναβαθμίστηκε ανάλογα τον 11ο αιώνα σε Κατεπανάτο και Δουκάτο όταν κι ενσωμάτωσε άλλα Θέματα, όπως το Θέμα Λυκανδού.

Το Θέμα δημιουργήθηκε από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά τον 10ο αιώνα όταν με εκστρατεία επανέκτησε τα εδάφη αυτά. Η πόλη απελευθερώθηκε από τον Ιωάννη Κουρκούα και τον δούκα Μελία στις 19 Μαΐου 934 και έγινε αρχικά κουρατορία υπαγόμενη στο Θέμα Μεσοποταμίας. Σε πολύ μικρό διάστημα έγινε ανεξάρτητο θέμα με διορισμό στρατηγού, μετά την προσθήκη νέων εδαφών που κατακτήθηκαν στην περιφέρεια της. 

Στα τέλη του 11ου αιώνα η περιφέρεια και η ίδια η πόλη λεηλατήθηκε από τους Τουρκομάνους, παρόλες τις Τουρκομάνικες λεηλασίες και επιδρομές στην περιφέρεια της, η Μελιτηνή παρέμεινε επί Βυζαντινή κυριαρχία έως τον 12ο αιώνα.

Γνωστοί διοικητές είχαν διατελέσει οι: 
 Λέων Τορνίκιος, στρατηγός, δεκαετία 1040
 Λέων ο του Λάμπρου, στρατηγός, ? - 1043
 Μιχαήλ, στρατηγός, περίπου στα 1050
 Κατακαλών Κεκαυμένος, δούξ, 1057
 Κρινίτης, κατεπάνω, ? - 1060
 Πέτρος Γυμνός, κατεπάνω, μέσα 11ου αιώνα
 Βασίλειος Μαχητάριος, κατεπάνω, 1055-1065
 Κωνσταντίνος, κάπου στα 1060
 Φιλάρετος Βραχάμιος, δούξ, ανάμεσα 1068 και 1072
 Θεόδωρος Χετάμης, δούξ, δεκαετία 1070
 Χαρέμπ, δούξ, δεκαετία 1080
 Παλατίνος, δούξ, δεκαετία 1080
 Γαβριήλ, τελευταίος δούξ, ? - 1092 και 1094-1096

Παραπομπές

Πηγές 
 Γεώργιος Α. Λεβενιώτης, Η πολιτική κατάρρευση του Βυζαντίου στην ανατολή, Θεσσαλονίκη 2007, σελ. 286

Βυζαντινά θέματα
Βυζαντινή Συρία