Συνοικίες της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης

Με τον όρο Συνοικίες της Βυζαντινής Κωνσταντινούπολης εννοούμε τις δεκατέσσερις περιοχές (Λατινικά: regiones) στις οποίες διαιρέθηκε η πόλη με την ίδρυσή της από τον Κωνσταντίνο Α΄ κατά το πρότυπο της Ρώμης. Ένα μέρος αυτών βρισκόταν στα όρια της αρχαίας ακρόπολης του Βυζαντίου, ένα άλλο στο κέντρο της πόλης, ένα τρίτο μέρος βρισκόταν στις μη κεντρικές περιοχές της εντός των τειχών πόλης και οι υπόλοιπες, δύο τον αριθμό, ήταν προαστιακές. Η βασικότερη πηγή για τις δεκατέσσερις συνοικίες της Κωνσταντινούπολης του Κωνσταντίνου Α΄ είναι τα Notitia Urbis Constantinopolitanae, που αποτελεί έργο της εποχής του Θεοδοσίου Β΄, γραμμένο στα Λατινικά, και απαριθμεί τις συνοικίες και τα σημαντικότερα κτίσματα εντός των ορίων της. Η επίσημη διαίρεση του χώρου σε συνοικίες-τομείς δεν περιόρισε την ονοματοθεσία μικρότερων συνοικιών-γειτονιών. Η επέκταση της πόλης με την ανέγερση των Θεοδοσιανών τειχών πρόσθεσε ασφαλώς νέες συνοικίες και νέες ονομασίες.

Οι δεκατέσσερις συνοικίες

Συνοικία I 
Περιλάμβανε την περιοχή νοτιοδυτικά της ακρόπολης του αρχαίου Βυζαντίου, όπου βρισκόταν το Μίλιον, η Αγία Σοφία, το Ιερόν Παλάτιον και ο Ιππόδρομος.Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία II 
Περιλάμβανε σχεδόν ολόκληρη την περιοχή, όπου βρισκόταν η ακρόπολη του αρχαίου Βυζαντίου, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το ανάκτορο του Τοπ Καπί.Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία III 
Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά του Ιπποδρόμου και νότια του Φόρου του Κωνσταντίνου μέχρι τη θάλασσα. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία IV 
Περιλάμβανε τη δυτική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης του αρχαίου Βυζαντίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία V 
Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας IV. Αναφέρεται και ως Στρατήγιον. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία VI 
Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας V, βόρεια του Φόρου του Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:
{| class="wikitable"
!Αρχικό κείμενο
!Μετάφραση
|-
|Regio sexta, brevi peracta planitie, reliqua in devexo consistit; a foro namque Constantini scalam usque sive traiectum Sycenum porrigitur spatiis suis. Continet in se:Columnam purpuream Constantini. Senatum eiusdem loci. Neorium. Portum. Scalam Sycenam. Vicos viginti duos. Domos quadringentas octoginta quattuor. Porticum magnam unam. Balneas privatas novem. Pistrinum publicum unum. Pistrina privata decem et septem. Gradus decem et septem. Curatorem unum. Vernaculum unum. Collegiatos quadraginta novem. Vicomagistros quinque.
|Η έκτη περιοχή μετά από μια μικρή επίπεδη έκταση καταλήγει σε κατηφορικό έδαφος. Η περιοχή της εκτείνεται από τον Φόρο του Κωνσταντίνου έως και την προβλήτα και το πλοίο που ταξιδεύει στην Συκέα. Περιέχει: Την πορφυρή στήλη του Κωνσταντίνου. Το κτήριο της Γερουσίας στο ίδιο σημείο. Τα ναυπηγεία. Το λιμάνι. Την σκάλα της Συκέας. Είκοσι δύο δρόμους. Τετρακόσεις ογδόντα τέσσερις οικίες. Μια μεγάλη στοά. Εννέα ιδιωτικά λουτρά. Ένα δημόσιο αρτοποιείο. Δεκαεπτά ιδιωτικά αρτοποιεία. Δεκαεπτά σημεία διανομής. Έναν επιμελητή. Ένα δημόσιο υπηρέτη. Σαράντα εννέα πυροσβέστες. Πέντε φύλακες.
|}

Συνοικία VII 
Περιλάμβανε την περιοχή βορειοδυτικά της Συνοικίας VI. Η ίδια περιοχή είναι γνωστή και με την ονομασία "Τα Ναρσού" και βρισκόταν απέναντι από τον Γαλατά. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:
{| class="wikitable"
!Αρχικό κείμενο
!Μετάφραση
|-
|Regio septima in comparatione superioris planior, quamvis et ipsa circa lateris sui extremitatem habeatur in mare declivior. Haec a parte dextera columnae Constantini usque ad forum Theodosii continuis extensa porticibus et de latere aliis quoque pari ratione porrectis, usque ad mare velut se ipsam inclinat et ita deducitur. Continet in se:Ecclesias tres, hoc est: Irenen, Anastasiam et sancti Pauli. Columnam Theodosii, intrinsecus usque ad summitatem gradibus perviam. Equites magnos duos. Partem eiusdem fori. Thermas Carosianas. Vicos octaginta quinque. Domos septingentas undecim. Porticus magnas sex. Balneas privatas XI. Pistrina privata XII. Gradus XVI. Curatorem unum. Vernaculum unum. Collegiatos octoginta. Vicomagistros quinque.
|Η έβδομη περιοχή είναι πιο επίπεδη σε σχέση με την προηγούμενη, αν και επίσης καταλήγει στη θάλασσα στο μακρινότερο σημείο του άκρου της. Κατά μήκος της η περιοχή διαθέτει συνεχείς κιονοστοιχίες από την δεξιά πλευρά του Φόρου του Κωνσταντίνου έως τον Φόρο του Θεοδοσίου, με άλλες κιονοστοιχίες να επεκτείνονται παρομοίως προς τα πλάγια. Η όλη περιεχεί κατεβαίνει προς τη θάλασσα, και σταματά εκεί. Περιέχει:
Τρείς εκκλησίες, οι οποίες είναι: της Αγίας Ειρήνης, της αγίας Αναστασίας, και του Αγίου Παύλου. Την στήλη του Θεοδοσίου με μια σκάλα στο εσωτερικό της που οδηγεί στην κορυφή. Δύο μεγάλα έφιππα αγάλματα. Μέρος του προαναφερθέντος Φόρου. Τα λουτρά του Καρόσα. Ογδόντα πέντε δρόμους. Επτακόσιες έντεκα οικίες. Έξι μεγάλες κιονοστοιχίες. Έντεκα ιδιωτικά λουτρά. Δώδεκα ιδιωτικά αρτοποιεία. Δεκαέξι σημεία διανομής. Έναν επιμελητή. Ένα δημόσιο υπηρέτη. Ογδόντα πυροσβέστες. Πέντε φύλακες.
|}

Συνοικία VIII 
Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας ΙΙΙ στα νότια του Φόρου του Θεοδοσίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:
{| class="wikitable"
!Αρχικό κείμενο
!Μετάφραση
|-
|Octava regio ex parte Tauri, nulla maris vicinitate contermina; angustior magis quam lata spatia sua in longitudinem producta compensat. Continet in se:Partem fori Constantini. Porticum sinistram taurum usque. Basilicam Theodosianam. Capitolium. Vicos viginti unum. Domos centum octo. Porticus maiores quinque. Balneas privatas decem. Pistrina privata quinque. Gradus V. Macellos duos. Curatorem unum. Vernaculum unum. Collegiatos XVII. Vicomagistros quinque.
|Η όγδοη περιοχή ξεκινώντας από τον Ταύρο, δεν συναντάται σε κανένα σημείο με τη θάλασσα. Είναι περισσότερο στενή παρά ευρεία σε σχήμα αλλά το αντισταθμίζει με το μάκρος της. Περιέχει:
Μέρος του Φόρου του Κωνσταντίνου. Την αριστερή κιονοστοιχία η οποία φτάνει έως τον Ταύρο. Την Βασιλική του Θεοδοσίου. Το Καπιτώλιο. Είκοσι ένα δρόμους. Εκατόν οκτώ οικίες. Πέντε μεγάλες κιονοστοιχίες. Δέκα ιδιωτικά λουτρά. Πέντε ιδιωτικά αρτοποιεία. Πέντε σημεία διανομής. Δύο κρεαταγορές. Έναν επιμελητή. Ένα δημόσιο υπηρέτη. Δεκαεπτά πυροσβέστες. Πέντε φύλακες.
|}

Συνοικία  IX 
Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας VIII και βρισκόταν κοντά στη Μονή Μυρελαίου και του Λιμένα του Θεοδοσίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:
{| class="wikitable"
!Αρχικό κείμενο
!Μετάφραση
|-
|Regio nona prona omnis et in notum deflexa extensi maris litoribus terminatur. Continet in se:Ecclesias duas, Caenopolim et Homonoeam. Horrea Alexandrina. Domum nobilissimae Arcadiae. Thermas Anastasianas. Horreum Theodosianum. Vicos XVI. Domos centum sedecim. Porticus maiores duas. Balneas privatas XV. Pistrina privata XV. Pistrina publica IIII. Gradus IIII. Curatorem unum. Vernaculum unum. Collegiatos triginta octo. Vicomagistros quinque.
|Η ένατη περιοχή βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε κατηφορικό έδαφος, κατηφορίζοντας προς νότια κατεύθυνση και καταλήγοντας σε μια μακριά έκταση της ακρογιαλιάς. Περιέχει:
Δύο εκκλησίες, Καινόπολης και Ομονοίας. Τις αλεξανδρινές αποθήκες. Τον οίκο του ευγενούς Αρκαδίου. Τα λουτρά της Αναστασίας. Την αποθήκη του Θεοδοσίου. Δέκα έξι δρόμους. Εκατόν δέκα έξι οικίες. Δύο μεγάλες κιονοστοιχίες. Δέκα έξι ιδιωτικά λουτρά. Δέκα πέντε ιδιωτικά αρτοποιεία. Τέσσερα δημόσια αρτοποιεία. Τέσσερα σημεία διανομής. Έναν επιμελητή. Ένα δημόσιο υπηρέτη. Τριάντα οκτώ πυροσβέστες. Πέντε φύλακες.
|}

Συνοικία X 
Περιλάμβανε μια μεγάλη περιοχή βορειοανατολικά του Υδραγωγείου του Ουάλεντος και έφτανε μέχρι τις όχθες του Κερατίου Κόλπου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:
{| class="wikitable"
!Αρχικό κείμενο
!Μετάφραση
|-
|Regio decima in aliud civitatis latus versa, a nona regione platea magna velut fluvio interveniente dividitur. Est vero tractu planior nec usquam praeter maritima loca inaequalis, longitudini eius latitudine non cedente. Continet in se:Ecclesiam sive martyrium sancti Acacii. Thermas Constantianas. Domum Augustae Placidiae. Domum Augustae Eudociae. Domum nobilissimae Arcadiae. Nympheum maius. Vicos viginti. Domos sexcentas triginta sex. Porticus maiores sex. Balneas privatas [XXII].[1] Pistrina publica duo. Pistrina privata sedecim. Gradus XII. Curatorem unum. Vernaculum unum. Collegiatos nonaginta. Vicomagistros quinque.
|Η δέκατη περιοχή βρίσκεται στην άλλη πλευρά της πόλης, και διαχωρίζεται από την ενάτη περιοχή από μια ευρεία οδό η οποία μοιάζει με ποταμό ανάμεσα τους. Η έκταση της περιοχής είναι επίπεδη και καθόλου λοφώδης εκτός από τα σημεία που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα. Είναι τόσο ευρεία όσο και μακρύς. Περιέχει:
Την εκκλησία του μαρτυρίου του Αγίου Ακάκιου. Τα λουτρά του Κωνσταντίνου. τον οίκο της Πλακιδίας Αυγούστας. Τον οίκο της Ευδοκίας Αυγούστας. Τον οίκο του ευγενέστατου Αρκάδιου. Το μεγάλο νυμφαίο. Είκοσι δρόμους. Εξακόσια τριάντα έξι οικίες. Έξι μεγάλες κιονοστοιχίες. Ιδιωτικά λουτρά [22]. Δημόσια αρτοποιεία, δύο. Ιδιωτικά αρτοποιεία, δέκα έξι. Δώδεκα σημεία διανομής. Έναν επιμελητή. Ένα δημόσιο υπηρέτη. Δέκα εννέα πυροσβέστες. Πέντε φύλακες.
|}

Συνοικία XI 
Περιλάμβανε μια επίσης μεγάλη χερσαία περιοχή με κέντρο τον ναό των Αγίων Αποστόλων και οριοθετείτο στα βορειοδυτικά από το τείχος του Κωνσταντίνου και στα νοτιοανατολικά από την κοίτη του ποταμού Λύκου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία XII 
Περιλάμβανε ένα μεγάλο τρίγωνο, που οριοθετείτο στα βόρεια από την κοίτη του ποταμού Λύκου, στα δυτικά από το τείχος του Κωνσταντίνου και στα νότια από την Προποντίδα. Σε αυτή συμπεριλαμβανόταν το Φόρο του Αρκαδίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία XIII 
Περιλάμβανε την περιοχή των Συκαιών, τον μεταγενέστερο Γαλατά στην απέναντι από την Συνοικία VII όχθη του Κερατίου Κόλπου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Συνοικία XIV 
Περιλάμβανε την περιοχή των Βλαχερνών στις όχθες του Κερατίου, η οποία τότε ήταν προάστιο και βρισκόταν σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου από το τείχος του Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae:

Παραπομπές

Πηγές
 Βυζαντινές πηγές για την Κωνσταντινούπολη - ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
 Τυπογραφείο Δημητρίου Πασπαλή, Κωνσταντινίας παλαιά τε και νεωτέρα: ήτοι περιγραφή Κωνσταντινουπόλεως απ'αρχής μέχρι του νυν καθιστορούσα γενικώς τα της πόλεως ταύτης, τας πέριξ αυτής τοποθεσίας, τας τη αντιπροσώπους δύο παραλίας των Στενών του Βοσπόρου, και τας παρακείμενας νήσους τη πόλει ταύτη, Κωνσταντινούπολη, 1844
  
  Seeck, Otto (1876). Notitia dignitatum; accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et laterculi prouinciarum. Berlin