Ζαν-Ζακ Μπαρτελεμύ

Ο Ζαν-Ζακ Μπαρτελεμύ (Γαλλικά: Jean-Jacques Barthélemy, 20 Ιανουαρίου 1716 – 30 Απριλίου 1795) ήταν Γάλλος συγγραφέας και νομισματολόγος.Είναι κυρίως γνωστός για το τετράτομο εγκυκλοπαιδικού και μυθιστορηματικού τύπου έργο του σχετικά με την περιοδεία στις τοποθεσίες της αρχαίας Ελλάδας -Νέος Ανάχαρσις- με πολλούς από τους χάρτες του έργου να περιέχονται μεταφρασμένοι στα Ελληνικά στη Χάρτα του Ρήγα, αλλά και για την αποκρυπτογράφηση του φοινικικού αλφάβητου.

Βιογραφικό
Γεννήθηκε στο Κασί (Cassis) της Προβηγκίας στη νοτιοανατολική Γαλλία, και ξεκίνησε την κλασική εκπαίδευσή του στο καθολικό σχολείο της Μασσαλίας, και κατόπιν σπούδασε φιλοσοφία και θεολογία στο κολέγιο των Ιησουιτών καθώς και ιερατική εκπαίδευση στο καθολικό τάγμα των Λαζαριστών. Κατά τις σπουδές του αφιέρωσε αρκετό χρόνο στη μελέτη των μεσανατολικών γλωσσών, ενώ ήρθε σε γνωριμία με την μελέτη των κλασικών αρχαιοτήτων και συγκεκριμένα της μελέτης των αρχαίων νομισμάτων μέσω ενός φίλου του.

Το 1744 πήγε στο Παρίσι όπου έγινε μέλος του βοηθητικού προσωπικού της Ακαδημίας Επιγραφών και Καλαίσθητων Γραμμάτων (Académie des inscriptions et belles-lettres) η οποία ως αποστολή είχε την καλλιτεχνική διακόσμηση των μνημείων και τη μελέτη των επιγραφών ή/και την δημιουργία νέων με βάση τις παλιές. Το 1753 έγινε προϊστάμενος του ιδρύματος και παρέμεινε σε αυτή τη θέση έως και τη Γαλλική Επανάσταση. Κατά τη θητεία του εκεί αναφέρεται πως διπλασίασε τη συλλογή αντικειμένων του ιδρύματος.

Το 1755 συνόδευσε τον Γάλλο πρέσβη στην Ιταλία, όπου και έμεινε για 3 χρόνια διεξάγοντας αρχαιολογικές ανασκαφές, ενώ κατά το ίδιο έτος έγινε και μέλος της Βασιλικής Εταιρείας στο Λονδίνο. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1789, εκλέχθηκε και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας.

Κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης ο Μπαρτελεμύ συνελήφθη από τους επαναστάτες λόγω της αριστοκρατικής του καταγωγής και κλείστηκε στη φυλακή για μερικές ημέρες. Σύντομα απελευθερώθηκε, και κατά το 1793 του προσφέρθηκε η θέση του βιβλιοθηκάριου στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Αρνήθηκε να αναλάβει τη θέση αυτή, και συνέχισε να ασχολείται με τα αρχαία νομίσματα και μετάλλια. Έχοντας χάσει την οικονομική του ευμάρεια μετά την Επανάσταση, πέθανε σε συνθήκες φτώχειας.

Έργο

Νέος Ανάχαρσις

Ο Μπαρτελεμύ ήταν ο συγγραφέας πολλών εγκυκλοπαιδικών έργων σχετικά με συλλεκτικά αντικείμενα, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος της φήμης του το απέκτησε από το τετράτομο έργο του με τίτλο Περιήγησις του Νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα (Voyage du jeune Anarcharsis en Grèce). Ξεκίνησε τη συγγραφή του το 1757 και εργάστηκε για την ολοκλήρωση του επί 30 χρόνια, ολοκληρώνοντάς το το 1787. 

Ο περιηγητής του έργου είναι ένας νεαρός Σκύθης ο οποίος είναι απόγονος του διάσημου φιλοσόφου Ανάχαρση και ονομάζεται Ανάχαρσης - ο νεότερος- και ο ίδιος. Ταξιδεύει στην αρχαία Ελλάδα σε νεαρή ηλικία ώστε να αποκτήσει γνώση και εμπειρίες, επισκεπτόμενος τις διάφορες πολιτείες, αποικίες και νησιά, ώστε στο τέλος της μακρόχρονης περιοδείας του να επιστρέψει στην πατρίδα του και να γράψει τα απομνημονεύματά του σε μεγάλη ηλικία. Στο οδοιπορικό του περιγράφει τα έθιμα, κυβερνήσεις, και αρχαιότητες των τοποθεσιών τις οποίες επισκέπτεται, ενώ υπάρχει και εκτενής εισαγωγή η οποία παρέχει άφθονες ιστορικές πληροφορίες σχετικά με την αρχαιοελληνική μουσική, την αρχαία αθηναϊκή λογοτεχνία, καθώς και την οικονομία, επιδιώξεις, πάθη, τρόπους και έθιμα όλων των γειτονικών περιοχών, παρέχοντας έτσι μια ενιαία εικόνα του θέματος της αφήγησης.

Ο Μπαρτελεμύ δημιούργησε το έργο με τη μορφή αφηγήματος, παρέχοντας παράλληλα πραγματικές ιστορικές πληροφορίες σχετικά με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, χωρίς ωστόσο να φανταστεί πως μελλοντικά το βιβλίο του θα αντιμετωπιζόταν ως μια πηγή έγκυρων ιστορικών πληροφοριών. Ο τρόπος γραφής του έργου επηρέασε και άλλα μετέπειτα παρόμοια έργα από άλλους συγγραφείς.

Η μετάφραση του έργου έγινε στα νέα ελληνικά αρχικά σε διάφορα στάδια στη Βιέννη από τους Γεώργιο Σακελλάριο, Γεώργιο Βεντότη, Ρήγα Βελεστινλή και άλλους, και το μεταφρασμένο έργο εκδόθηκε το 1797. Την πρώτη ελληνική μετάφραση ξεκίνησε ο Γεώργιος Σακελλάριος από την Κοζάνη, πριν αρχίσει σπουδές ιατρικής στη Βιέννη, ο οποίος μετέφρασε τους τρεις πρώτους τόμους του έργου με τον τίτλο Περιήγησις του Νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα. Καθώς ο Σακελλάριος δεν μπορούσε να συνεχίσει την μετάφραση λόγω των υποχρεώσεων του ως φοιτητής ιατρικής,  τον 4ο τόμο άρχισε να μεταφράζει ο Γεώργιος Βεντότης, ο οποίος όμως ασθένησε και πέθανε από φυματίωση, πριν προλάβει να ολοκληρώσει παρά μόνο τα τρία πρώτα κεφάλαια.Αργότερα, όταν έφθασε ο Ρήγας Βελεστινλής στη Βιέννη, καταπιάστηκε ο ίδιος με την ολοκλήρωση της μετάφρασης, επιλέγοντας τον τίτλο «Νέος Ανάχαρσις». Έτσι η ελληνική μετάφραση άρχισε να εκδίδεται από τον Ρήγα στη Βιέννη το 1797. Για να επισπευστεί η έκδοση του έργου, ανατέθηκε στο τυπογραφείο των αδελφών Μαρκίδων Πούλιου η έκδοση των τριών πρώτων τόμων, ενώ ο 4ος τόμος ανατέθηκε σε άλλο τυπογραφείο. Όταν οι Αυστριακοί συνέλαβαν τον Ρήγα και τους συνεργάτες του είχε τυπωθεί ο 1ος τόμος, ενώ είχε ολοκληρωθεί και η εκτύπωση του 4ου τόμου. Μετά τη σύλληψη του Ρήγα σταμάτησε κάθε έκδοση, καθώς κατασχέθηκε όλο το τυπογραφικό υλικό και έκλεισε το τυπογραφείο. Η Χάρτα του Ρήγα, η οποία εκδόθηκε το ίδιο έτος, περιέχει πλήθος χαρτών και νομισμάτων από το έργο αυτό. Μετέπειτα έγινε νέα μετάφραση το 1819 επίσης στη Βιέννη από τον Γεώργιο Χρυσοβέργη.

Αποκρυπτογράφηση γλωσσών
Ο Μπαρτελεμύ ήταν ο πρώτος ο οποίος αποκρυπτογράφησε αρχαίες ανατολικές γλώσσες, πρώτα το Παλμυρικό αλφάβητο το 1754, και κατόπιν το φοινικικό αλφάβητο το 1758.

Παραπομπές

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Περιήγησις του Νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα -anemi.lib.uoc.gr

Γάλλοι αρχαιολόγοι
Γάλλοι συγγραφείς