Λαμπτρές

Η Λάμπτρα  ή Λάμπρα (), συνήθως αναφερόμενη στον πληθυντικό ως:  οι Λαμπτρές ή Λαμπρές () ήταν το όνομα, αρχαίων οικισμών - πόλεων και δήμων της Ερεχθηίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας), που ήταν διαμοιρασμένοι σε δύο κυρίως οικισμούς,  με δύο αντίστοιχους δήμους, τον μεν ένα μεσογειακό στους πρόποδες του  Υμηττού και τον δε άλλον παράλιο - παράκτιο, κοντά στην ακτή του Σαρωνικού, με ονομασίες αντίστοιχα, για τον μεν μεσόγειο  δήμο “Καθύπερθεν Λαμπτραί” (Άνω Λαμπτραί) και για τον δε παράλιο δήμο “Υπένερθεν Λαμπτραί” (Κάτω Λαμπτραί) ή “Παράλιαι Λαμπτραί”.

Τοποθεσίες των αρχαίων Λαμπτρών
Μετά την μεταρρύθμιση του Κλεισθένη (508/507 π.Χ.) για τους αρχαίους δήμους οργανώθηκε ένας μεγάλος αγροτικός δήμος, ο οποίος περιελάμβανε αρκετούς οικιστικούς πυρήνες, σε μια μεγάλη όπως φαίνεται έκταση. Ο δήμος αυτός είχε δικούς του ιερούς λατρευτικούς και δημόσιους χώρους και έστελνε βουλευτές στη βουλή των 500 ανάλογα με τον πληθυσμό του.
Αρκετοί ερευνητές τοποθετούν τον αρχαίο δήμο των Λαμπτρών στις παρακάτω αναφερόμενες περιοχές. Η ταύτιση των αρχαιολόγων, που έκαναν ανασκαφές στις περιοχές αυτές, βασίστηκε κυρίως στον κατάλογο των παράλιων αρχαίων δήμων που παραθέτει ο Στράβων, καθώς και στον εντοπισμό δύο αρχαίων επιγραφών στην ευρύτερη περιοχή. Η πρώτη επιγραφή (IG II 2697) βρέθηκε στον Όσιο Λουκά στην περιοχή των Λαμπρικών. Πρόκειται για μια αναθηματική στήλη αφιερωμένη προς τον θεό Απόλλωνα. Η δεύτερη επιγραφή (IG II 1204) βρέθηκε σε πηγάδι στο Κίτσι και πρόκειται για ένα τιμητικό ψήφισμα.

Πιστεύεται ότι οι ως τώρα έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την ταύτιση των δύο (2) αρχαίων δήμων και οικισμών των Λαμπτρών με τις εξής αρχαιολογικές θέσεις:
 Οι μεν Καθύπερθεν Λαμπτραί (Άνω Λαμπτρές, ), ο μεσογειακός οικισμός και δήμος, βρίσκονταν στις  νοτιανατολικές πλευρές του όρους  Υμηττού, περίπου πέντε χιλιόμετρα από τη θάλασσα,  στη σημερινή περιοχή Λαμπρικά (Λαμπτρές Αττικής). Στην περιοχή αυτή σώζονται τάφοι, επιγραφές κυρίως επιτύμβιες, στις οποίες αναγράφονται τα ονόματα Λαμπτρέων, καθώς και άλλα αρχαιολογικά ευρήματα.
 Οι δε Υπένερθεν Λαμπτραί (Κάτω Λαμπτρές, ) ή Παράλιαι Λαμπτραί, ο παράκτιος οικισμός και δήμος, βρίσκονταν στην ακτή του Σαρωνικού, κοντά στο Κίτσι και το Θήτι στο νότιο τμήμα της περιφέρειας του Δήμου Κρωπίας και απέναντι περίπου από το Λαγονήσι. Ο δήμος των Παραλίων Λαμπτρών περιλάμβανε τις δυο μικρές πεδιάδες ανατολικά του λόφου Κόντρα Γκλιάτε, που αποτελούσε το βορειοδυτικό όριό του, το Θήτι στα βόρεια και το Κίτσι στα νότια. Συνόρευε στα δυτικά με τον αρχαίο δήμο του Αναγυρούντος (σημερινή Βάρη). Καθώς αναφέρεται ως παράλιος δήμος κατά πάσα πιθανότητα τα όριά του να έφθαναν ως τη σημερινή παραλία της Αγίας Μαρίνας.

Η συμμετοχή των δήμων στην αρχαία Βουλή
Με ενιαία μορφή ο δήμος των Λαμπτρών, που ανήκε στην Ερεχθηίδα φυλή, συμετείχε στη Βουλή των 500 με συνολικά 14 βουλευτές. Οι Παράλιαι Λαμπτραί είχαν 9 βουλευτές και οι Καθύπερθεν Λαμπτραί 5 βουλευτές. Ήταν ο 3ος σε μέγεθος δήμος της Αττικής (με πρώτον αυτόν των Αχαρνών που είχε 22 βουλευτές).

Το 307/306 π.Χ. όταν οι φυλές έγιναν 12, οι Καθύπερθεν Λαμπτραί μεταφέθηκαν στην Αντιγονίδα φυλή και είχαν 7 βουλευτές. Το 201/200 π.Χ., μετά από έναν περίπου αιώνα με την κατάργηση των "μακεδονικών φυλών" επιστρέφουν και πάλι στην αρχική τους φυλή.

Οι κάτοικοι των Λαμπτρών
Ο δημότης  των αρχαίων Λαμπτρών ή Λαμπρών ονομαζόταν Λαμπτρεύς ή Λαμπρεύς.  Σύμφωνα με τον Παυσανία, στον δήμο των Λαμπτρών βρισκόταν ο τάφος του Κραναού, του μυθικού βασιλιά της Αθήνας και επίσης πρωτογενούς θεότητας του κύκλου της Αθηνάς για αυτό και αρχικά λατρευόταν ιδιαίτερα στον δήμο αυτό. Στη συνέχεια η λατρεία του επεκτάθηκε σε ολόκληρη την αρχαία Αθήνα. Οι Αθηναίοι λάτρευαν πλέον τον Κραναό ως ήρωα με ιδιαίτερο ιερέα.

Σύμφωνα με τη Ελληνική μυθολογία, όταν ο Αμφικτύονας έδιωξε από την εξουσία τον Κραναό, ο δεύτερος κατέφυγε στον δήμο των Λαμπτρών, όπου και πέθανε. Εκεί βρισκόταν και ο τάφος του μέχρι τα μεταγενέστερα χρόνια, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, πιθανόν κάπου μέσα στην αρχαία μυκηναϊκή νεκρόπολη, στο Θήτι.

Προγενέστερα επίσης από τη λατρεία του Κραναού, στην περιοχή του δήμου, όλοι οι κάτοικοι της Αττικής ονομάζονταν «Κραναοί» ή «παιδιά του Κραναού», θεωρούμενοι ως απόγονοί του. Η Αθήνα ονομαζόταν Κραναάπολις και η Ακρόπολη Κραναά, ενώ χρησιμοποιούσαν επίσης το επίθετο «Κραναία» για τη θεά Αθηνά, ενώ το ιερό της στην Ελάτεια ονομαζόταν «Κραναί».

Στις Λαμπτρές υπήρχε επίσης μια πηγή αφιερωμένη στις νύμφες και οι κάτοικοι έπρεπε να αφιερώνουν ετησίως έναν οβολό προς τους θεούς για να είναι σε θέση να υδρεύονται από το νερό αυτό, συν ένα ακόμα οβολό για κάθε αντίστοιχη ποσότητα, η οποία προοριζόταν για άλλες χρήσεις. Σε όποιες περιπτώσεις ανακαλύφθηκε να υπάρχουν παραβάτες, χωρίς να πληρώνουν, επιβαλλόταν πρόστιμο πέντε δραχμών και αφαίρεση της ύδρευσης. Επίσης υπήρχε πρόστιμο και πρόσθετο τέλος, για το οποίο ο παραβάτης έπρεπε να πληρώσει επιπλέον πενήντα δραχμές.

Προσωπικότητες από τις Λαμπτρές
 Ευξένιππος, ( γεννήθηκε τον τέταρτο αιώνα π.Χ.), αναφέρεται από τον Υπερείδη, στο έργο του «Λόγοι»: “Ὑπὲρ Εὐξενίππου εἰσαγγελίας ἀπολογία πρὸς Πολύεκτον”.
 Γάιος Μέμμιος Θρεπτός

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Ερεχθηίδα φυλή
 Αντιγονίδα φυλή

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία
Πρωτογενείς πηγές 
 Στράβων, Γεωγραφικά, Θ', 1.21
 Παυσανίας, "Ελλάδος Περιήγησις", Αττικά 31.3
 Ελληνικές επιγραφές - IG Λαμπτρ, Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές 
 Lamptrae, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 Attica - 76-77 (Lamptra)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 126.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 Ελένη Ανδρίκου, Κερασία Ντούνη, "Κίτσι - Θήτι Κορωπίου: Το παρόν και το μέλλον ενός αρχαίου δήμου, (pdf) Πρακτικά ΙΒ’ , από την ΙΒ’ Επιστημονική Συνάντηση (εκδ. Καλύβια Θορικού 2008), σελ. 363-385, στην ιστοσελίδα: www.emena.gr της Εταιρείας Μελετών Νοτιοανατολής Αττικής (ΕΜΝΑ)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ελένη Ανδρίκου, Κερασία Ντούνη, "Κίτσι - Θήτι Κορωπίου: Το παρόν και το μέλλον ενός αρχαίου δήμου, (pdf) Πρακτικά ΙΒ’ , από την ΙΒ’ Επιστημονική Συνάντηση (εκδ. Καλύβια Θορικού 2008), σελ. 363-385, στην ιστοσελίδα: www.emena.gr της Εταιρείας Μελετών Νοτιοανατολής Αττικής (ΕΜΝΑ)
 Λαμπτρές, από την ιστοσελίδα: www.ygeiaonline.gr
  
 Λαμπρικά / Κίτσι -Θήτι, στην ιστοσελίδα: mthymettosgreece.com
 Λουκάς, Άγιος, Λαμπρικά Κορωπίου, στην ιστοσελίδα: www.eie.gr του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

 Lambrika - Lamptrai Kathyperthen, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Åhlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.

 Lamptrai Paraloi/Lamptrai Hypenerthen, Kitsi, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Åhlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα