Ποταμός Λεοντίδας

Ο Ποταμός (), (ο δήμος: Ποταμού) ήταν το όνομα, αρχαίων οικισμών - πόλεων και δήμων της Λεοντίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας), οι οποίοι ήταν διαμοιρασμένοι σε τρεις δήμους και τρεις οικισμούς, με δύο δήμους του άστεως, με ονομασίες αντίστοιχα, “Καθύπερθεν Ποταμός” (Άνω Ποταμός) και “Υπένερθεν Ποταμός” (Κάτω Ποταμός), σε κοντινές μεταξύ τους τοποθεσίες πλησίον της αρχαίας Αθήνας και έναν δήμο της Παραλίας, γνωστός ως Ποταμός Δειραδιωτών, ο οποίος βρισκόταν παράλληλα με τον δήμο των Δειραδιωτών, σε  μακρινή περιοχή της ανατολικής ακτής της Αττικής.

Τοποθεσία των αρχαίων δήμων 
Οι δύο από τους τρεις δήμους με το όνομα Ποταμός, ήταν δήμοι του άστεως, ενώ ο τρίτος δήμος, ο οποίος ήταν γνωστός ως Ποταμός Δειραδιωτών ήταν δήμος της Παραλίας.

Πιστεύεται ότι οι ως τώρα έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την ταύτιση των τριών (3) αρχαίων δήμων και οικισμών με την ονομασία «Ποταμός» με τις εξής αρχαιολογικές θέσεις:

 Ο Ποταμός Καθύπερθεν (Άνω Ποταμός, ) τοποθετείται κοντά στην κοιλάδα του ποταμού Ιλισσού, στην περιοχή της Μονής Καισαριανής, η οποία υπάγεται στον Δήμο Καισαριανής.

 Ο Ποταμός Υπένερθεν (Κάτω Ποταμός, ) τοποθετείται επίσης κοντά στην κοιλάδα του ποταμού Ιλισσού, στην περιοχή της σημερινής Πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου, η οποία υπάγεται στον Δήμο Ζωγράφου.

 Ο Ποταμός Δειραδιωτών, τοποθετείται στην πεδιάδα του ποταμούβόρεια του Θορικού και νότια των Πρασιών, ανατολικά της Κερατέας στην περιοχή Κουβαράς του Δήμου Σαρωνικού Αττικής και κοντά στο σημερινό Δασκαλειό, του Δήμου Κερατέας  (Άγιος Γιάννης-Φοβόλες), παράλληλα με τον αρχαίο δήμο των Δειραδιωτών.

Στους παλαιότερους ερευνητές υπήρχε μια σχετική σύγχυση μεταξύ των τριών δήμων με την ονομασία «Ποταμός» και το κατά πόσο, ο καθύπερθεν ή ο υπένερθεν, αφορούσαν στους δυο δήμους του άστεως ή στον ένα της Παραλίας με το επίνειό του (=λιμάνι), δηλαδή το Δασκαλειό, αλλά και για το σε ποιον δήμο ήταν ο τάφος του Ίωνα, προγόνου των Ιώνων.

Η συμμετοχή των δήμων στην αρχαία Βουλή
Οι δύο δήμοι του άστεως, η ύπαρξη των οποίων επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλη αρχικά της Λεοντίδας φυλής, συμμετείχαν στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). ως εξής: Με 2 βουλευτές ο δήμος του Καθύπερθεν Ποταμού (Άνω Ποταμού) και με 1 ή 2 βουλευτές ο δήμος του Υπένερθεν Ποταμού (Κάτω Ποταμού). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ως και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος του Υπένερθεν Ποταμού (Κάτω Ποταμού) ενσωματώθηκε στην Δημητριάδα φυλή με 2 βουλευτές στη Βουλή των 600. Ενώ ο δήμος του Καθύπερθεν Ποταμού (Άνω Ποταμού) παρέμεινε στην Λεοντίδα φυλή, με 2 βουλευτές. Μετά την κατάργηση και διάλυση των «μακεδονικών φυλών» (Αντιγονίς και Δημητριάς) ο δήμος του Υπένερθεν Ποταμού (Κάτω Ποταμού) επανήλθε ξανά στην Λεοντίδα φυλή, κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας). Για τις δυο αυτές τελευταίες περιόδους είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων και των δυο δήμων ή αν είχαν ενοποιηθεί σε ένα δήμο.

Αντίστοιχα ο παράλιος δήμος του Ποταμού Δειραδιωτών, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται επίσης από διάφορες επιγραφές, ως μέλος αρχικά της Λεοντίδας φυλής, συμμετείχε με 2 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ως και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Αντιγονίδα φυλή με 2 βουλευτές στη Βουλή των 600. Μετά την κατάργηση και διάλυση των «μακεδονικών φυλών» (Αντιγονίς και Δημητριάς) ο δήμος επανήλθε στην Λεοντίδα φυλή, κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) με άγνωστο αριθμό βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι των Ποταμών του άστεως 
Ο δημότης και των δυο δήμων του αρχαίου Ποταμού, του άστεως ονομαζόταν Ποτάμιος, και ξεχώριζε με τον προσδιορισμό του σε ποιον δήμο ήταν: Υπένερθεν Ποταμός (Κάτω Ποταμός)  ή Καθύπερθεν Ποταμός (Άνω Ποταμός).

Προσωπικότητες από τους Ποταμούς του άστεως 
Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τους δυο δήμους των Ποταμών του άστεως, όπως Βίων ο Ποτάμιος γιος του Ευβίου, Γλαυκίας ο Ποτάμιος γιος του Μένωνος, ο βουλευτής Δημοκλής ο Ποτάμιος Καθύπερθεν γιος του Αντικλέους, Δημοκράτης ο Ποτάμιος γιος του Σιμύλου, ο ταμίας του ιερού της Αθηνάς Δημοχάρης ο Ποτάμιος γιος του Σιμύλου, ο Διειτρέφης ο Ποτάμιος, ο βουλευτής Διοπείθης ο Ποτάμιος, ο στρατηγός στην κληρουχία της Σάμου Δίων ο Ποτάμιος κ.α.

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Λεοντίδα φυλή
 Δημητριάδα φυλή

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία
Πρωτογενείς πηγές 
 Ελληνικές επιγραφές - IG Ποταμ και Ποτάμιοι Δειραδι Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Potamos, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 Ουίλλιαμ Σμιθ,  Attica – 87-88 (Potamus)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 130.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 Potamos Kathyperthen, Kaisariani monastery?, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Δήμος Καισαριανής, στην ιστοσελίδα: portal.kessariani.gr του Δήμου Καισαριανής.
 Δήμος Καισαριανής > H Πόλη μας > Ιστορικοί Χώροι - Αξιοθέατα > Ο Υμηττός και η Ιστορία του, στην ιστοσελίδα: portal.kessariani.gr του Δήμου Καισαριανής. 
 Δήμος Καισαριανής > H Πόλη μας > Ιστορικοί Χώροι - Αξιοθέατα > Ο Υμηττός, στην ιστοσελίδα: portal.kessariani.gr του Δήμου Καισαριανής. 
 
 Potamos Hypenerthen, Panepistemioupolis?, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Δήμος Ζωγράφου, στην ιστοσελίδα: www.zografou.gov.gr του Δήμου Ζωγράφου.
 Δήμος Ζωγράφου » Η Πόλη Μας » Ιστορία » Ιστορία, στην ιστοσελίδα: www.zografou.gov.gr του Δήμου Ζωγράφου.
 Δήμος Αθηναίων, στην ιστοσελίδα: www.cityofathens.gr του Δήμου Αθηναίων.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα