Ντάνιελ Ντένετ

Ο Ντάνιελ Κλέμεντ Ντένετ Γ΄ (γενν. 28 Μαρτίου 1942) είναι Αμερικανός φιλόσοφος, συγγραφέας και γνωσιακός επιστήμονας, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται στη φιλοσοφία του νου, τη φιλοσοφία της επιστήμης και τη φιλοσοφία της βιολογίας, ιδιαίτερα ως εκείνους τους τομείς συναφείς με την εξελικτική βιολογία και τη γνωσιακή επιστήμη.

Σήμερα είναι συν-διευθυντής του Κέντρου Γνωσιακών Σπουδών, καθηγητής φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ταφτς. Ο Ντένετ είναι άθεος και υλιστής, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του Υλιστικού Συνασπισμού για την Αμερική, καθώς και ένθερμος υποστηρικτής του κινήματος Brights. Ο Ντένετς αναφέρεται ως ένας από τους «τέσσερις καβαλάρηδες του Νέου Αθεϊσμού», μαζί με τους Ρίτσαρντ Ντόκινς, Σαμ Χάρρις και Κρίστοφερ Χίτσενς.

Πρώιμος βίος και εκπαίδευση
Ο Ντένετ γεννήθηκε στις 28 Μαρτίου 1942 στη Βοστόνη της Μασαχουσέτης, γιος της Ρουθ Μάρτζορι και του Ντάνιελ Ντένετ Κλέμεντ Νεότερου. Ο Ντένετ πέρασε μέρος της παιδικής του ηλικίας στο Λίβανο, όπου, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ο πατέρας του ήταν πράκτορας της αντικατασκοπείας στο Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών τοποθετημένος ως μορφωτικός ακόλουθος στην αμερικανική πρεσβεία στη Βηρυτό. Όταν ήταν πέντε ετών η μητέρα του τον πήρε πίσω στη Μασαχουσέτη, καθώς ο πατέρας του πέθανε σε ανεξήγητο αεροπορικό δυστύχημα. Ο ίδιος ο Ντένετ αφηγείται ότι ήρθε για πρώτη φορά αντιμέτωπος με την έννοια της φιλοσοφίας, σε καλοκαιρινή κατασκήνωση στην ηλικία των 11, όταν ένας σύμβουλος τού είπε, «Ξέρεις κάτι Ντάνιελ; Είσαι ένας φιλόσοφος».

Ο Ντένετ αποφοίτησε από την Ακαδημία Φίλιπς Έξιτερ το 1959 και πέρασε ένα χρόνο στο Πανεπιστήμιο Γουεσλέιαν πριν πάρει το πτυχίο του στη φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ το 1963. Εκεί ήταν μαθητής του Ουίλαρντ βαν Όρμαν Κουίν. Το 1965 έγινε διδάκτορας στη φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου σπούδασε υπό τον Γκίλμπερτ Ράιλ (Gilbert Ryle) και ήταν μέλος του κολεγίου της Εκκλησίας του Χριστού. Η αδελφή του Ντένετ είναι η ερευνήτρια δημοσιογράφος Σαρλότ Ντένετ.

Ο Ντένετ περιγράφει τον εαυτό του ως «αυτοδίδακτο -ή, πιο σωστά, ευεργετημένο από τις εκατοντάδες ώρες άτυπης διδασκαλίας σε όλους τους τομείς που με ενδιαφέρουν, από μερικούς από τους κορυφαίους επιστήμονες του κόσμου». 

Είναι υπότροφος του Ιδρύματος Φουλμπράιτ, δις υπότροφος του Ιδρύματος Γκούγκενχαϊμ και υπότροφος του Κέντρου Προηγμένων Μελετών στις Συμπεριφορικές Επιστήμες. Είναι μέλος της Επιτροπής Σκεπτικιστικής Έρευνας και βραβευμένος της Διεθνούς Ακαδημίας του Ουμανισμού. Το 2004 ονομάστηκε Ανθρωπιστής της Χρονιάς από την Αμερικανική Ανθρωπιστική Ένωση. 

Τον Φεβρουάριο του 2010 έγινε τιμητικό μέλος της επιτροπής του Ιδρύματος για την Ελευθερία από τη Θρησκεία. 

Το 2012 του απονεμήθηκε το Βραβείο Erasmus, ένα ετήσιο βραβείο για την εξαιρετική συμβολή του στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, την κοινωνία ή κοινωνική επιστήμη, «για την ικανότητά του να μεταφράζει την πολιτιστική σημασία της επιστήμης και της τεχνολογίας σε ένα ευρύ κοινό».

Φιλοσοφικές απόψεις

Ελεύθερη βούληση. 
Στο θέμα της ελεύθερης βούλησης, ο Ντένετ θεωρείται "συμβατιστής" και δηλαδή θεωρεί πως  ο ντετερμινισμός με την ελεύθερη βούληση είναι συμβατά μεταξύ τους και μπορούν να συνυπάρχουν.  Παρόλο που επιβεβαίωσε πως είναι "συμβατιστής",  στο κεφάλαιο "Δίνοντας στους Ελευθεριακούς αυτό που λένε πως θέλουν" στο βιβλίο Ιδεοθύελλα, το 1978,  ο Ντένετ Dennett διατύπωσε μοντέλο δύο σταδίων το οποίο είναι αντίθετο με τις ελευθεριακές απόψεις.Ενώ άλλοι φιλόσοφοι ανεπτύξαν μοντέλα δυο σταδίων, όπως οι William James, και Henri Poincaréο Ντένετ υπερασπίζεται το δικό του μοντέλο για τους παρακάτω λόγους;

Φιλοσοφία του νου 
Ο Ντένετ έχει ξεκαθαρίσει πολλάκις, ότι το κύριο φιλοσοφικό του εγχείρημα παρέμεινε το ίδιο από την εποχή που φοιτούσε στην Οξφόρδη. Η βασική του επιδίωξη είναι να θεμελιώσει την φιλοσοφία του μυαλού στην εμπειρική έρευνα.

Στο έργο του, ο Ντένετ επικεντρώνεται στην ικανότητα της εξέλιξης να εξηγήσει μερικά από τα χαρακτηριστικά της συνείδησης. Υπερασπίζεται την θεωρία που είναι γνωστή από ορισμένους ως Νευρικός Δαρβινισμός (Neural Darwinism).

Εξελικτική συζήτηση 
Αρκετή από την δουλειά του Ντένετ από το  1990 είναι να ενδυναμώσει τις προηγούμενες του ιδέες, αναζητώντας προσθέτοντας την εξελικτική συνιστώσα στα ίδια θέματα. Αναζητά τι ξεχωρίζει τα ανθρώπινα μυαλά, από τα μυαλά των ζώων,και το πως είναι συμβατή η ελεύθερη βούληση με ένα νατουραλιστικό κόσμο (στο βιβλίο Η ελευθερία εξελίσσεται-Freedom Evolves).

Ο Ντένετ βλέπει την εξέλιξη από φυσική επιλογή ως αλγοριθμική διαδικασία- αν και εξηγεί πως ενέχει αρκετό βαθμό τυχαιότητας. Αυτή η ιδέα είναι σε αντίθεση με την εξελικτική φιλοσοφία του παλαιοντολόγου Στέφεν Γκουλντ (Stephen Jay Gould),που προτιμούσε να τονίζει τον πλουραλισμό της εξέλιξης.

Ο Ντένετ θεωρείται υπέρμαχος της σκληρής προσαρμοστικότητα  στην συζήτηση για την εξέλιξη. Είναι σε συμφωνία με την θεωρία του βιολόγου Richard Dawkins. Στο έργο τουΗ επικίνδυνη Ιδέα του Δαρβίνου Darwin's Dangerous Idea, ο Ντένετ έδειξε αρκετό πάθος στην υπεράσπιση της προσαρμοστικότητας. Αυτό ίσως οφείλεται στην μακρόχρονη δημόσια συζήτηση με τον Gould σχετικά με την κοινωνιοβιολογία και την εξελικτική ψυχολογία..

Σχετικά με τη θρησκεία και ηθική 

Στο έργο του "Η επικίνδυνη Ιδέα του Δαρβίνου", ο Ντένετ γράφει πως η εξέλιξη μπορεί να εξηγήσει την απαρχές της ηθικής. Απορρίπτει την ιδέα του "νατουραλιστικού λάθους" (τον όρο τον ανέπτυξε ο φιλόσοφος Μουρ (G. E. Moore) το 1903 και σύμφωνα με τον Μουρ, θα ήταν λάθος να ισχυριστεί κανείς πως το καλό αφαιρετικά, καταλήγει σε νατουραλιστικές ιδιότητες όπως το ευχάριστο ή το επιθυμητό) καθώς είναι η ιδέα ότι η ηθική περιπλανάται σε ένα κινούμενο πεδίο. Ισχυρίζεται πως το σφάλμα είναι να πας βιαστικά από τα δεδομένα στις αξίες.

Στο βιβλίο του "Σπάζοντας τo ξόρκι: Η θρησκεία σαν Νατουραλιστικό Φαινόμενο" (Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon), ο Ντένετ προσπαθεί να εξηγήσει με νατουραλιστικό φυσιοκρατικό τρόπο την θρησκευτική πίστη, εξηγώντας πως είναι πιθανόν να υπάρχουν εξελικτικοί λόγοι στο θρησκευτικό φαινόμενο.

Ο Ντένετ έκανε έρευνα για ιερωμένους οι οποίοι μυστικά ήταν άθεοι. Βρήκε αυτό που ο ίδιος έλεγε "μην ρωτήσεις, μην πεις" συνωμοσία καθώς οι πιστοί δεν θέλανε να ακούσουνε για άλλους που έχασαν την πίστη τους. Αυτό έκανε τους άπιστους ιερωμένους να αισθάνονται απομονωμένοι αλλά δεν ήθελαν να χάσουν την δουλειά τους, και συνήθως δικαιολογούνταν στον εαυτό τους ότι ο γενικός τους ρόλο έκανε καλό στην κοινωνία καθώς έδινε κουράγιο και συμπόνια με τελετουργικό. Η έρευνα συμπεριλάμβανε και μη χριστιανούς ιερωμένους.

Προσωπική ζωή 
Ο Ντένετ παντρεύτηκε την Σούζαν Μπελ (Susan Bell) το 1962. Ζουν στην Μασαχουσέτη, έχουν ένα γιο, μια κόρη και 4 εγγόνια.

Επιλεγμένα έργα 
 Brainstorms: Philosophical Essays on Mind and Psychology (MIT Press 1981) ()
 Elbow Room: The Varieties of Free Will Worth Wanting (MIT Press 1984) — on free will and determinism ()
 The Mind's I (Bantam, Reissue edition 1985, with Douglas Hofstadter) ()
 Content and Consciousness (Routledge & Kegan Paul Books Ltd; 2nd ed. January 1986) ()
  (First published 1987)
 Consciousness Explained (Back Bay Books 1992) ()
 Darwin's Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life (Simon & Schuster; reprint edition 1996) ()
 Kinds of Minds: Towards an Understanding of Consciousness (Basic Books 1997) ()
 Brainchildren: Essays on Designing Minds (Representation and Mind) (MIT Press 1998) () — A Collection of Essays 1984–1996
 Freedom Evolves (Viking Press 2003) ()
 Sweet Dreams: Philosophical Obstacles to a Science of Consciousness (MIT Press 2005) ()
 Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon (Penguin Group 2006) ().
 Neuroscience and Philosophy: Brain, Mind, and Language (Columbia University Press 2007) (), co-authored with Max Bennett, Peter Hacker, and John Searle
 Science and Religion (Oxford University Press 2010) (), co-authored with Alvin Plantinga
 Intuition Pumps And Other Tools for Thinking (W. W. Norton & Company – May 6, 2013) ()
 Caught in the Pulpit: Leaving Belief Behind (Pitchstone Publishing — December, 2013) () co-authored with Linda LaScola
 Inside Jokes: Using Humor to Reverse-Engineer the Mind (MIT Press – 2011) (), co-authored with Matthew M. Hurley and Reginald B. Adams, Jr.
 From Bacteria to Bach and Back: The Evolution of Minds (W. W. Norton & Company – February 2017) ()

Σημειώσεις

Παραπομπές

Περαιτέρω μελέτη 
 John Brockman (1995). The Third Culture. New York: Simon & Schuster.  (Discusses Dennett and others).
 Daniel C. Dennett (1997), "Chapter 3. True Believers: The Intentional Strategy and Why it Works", in John Haugeland, Mind Design II: Philosophy, Psychology, Artificial Intelligence. Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology.  (reprint of 1981 publication).
 Andrew Brook and Don Ross (editors) (2000). Daniel Dennett. New York: Cambridge University Press. 
 Don Ross, Andrew Brook and David Thompson (editors) (2000) Dennett's Philosophy: A Comprehensive Assessment Cambridge, Mass: MIT Press. 
 John Symons (2000) On Dennett. Belmont, CA: Wadsworth Publishing Company. 
 Matthew Elton (2003). Dennett: Reconciling Science and Our Self-Conception. Cambridge, U.K: Polity Press. 
 P.M.S. Hacker and M.R. Bennett (2003) Philosophical Foundations of Neuroscience. Oxford, and Malden, Mass: Blackwell  (Has an appendix devoted to a strong critique of Dennett's philosophy of mind)

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι 
 Daniel Dennett at Tufts University
 
 
 Searchable bibliography of Dennett's works
 

 Edge/Third Culture: Daniel C. Dennett
 Daniel Dennett multimedia files 
 
 Dan Dennett: Dangerous memes (TED2002)
 Dan Dennett: The illusion of consciousness (TED2003)
 Dan Dennett: Let's teach religion — all religion — in schools (TED2006)
 Dan Dennett: Cute, sexy, sweet, funny (TED2009)
 The Nature of Knowledge Lecture at the University of Edinburgh 2006-03-14
 On Preaching and Teaching The Science Network interview with Daniel Dennett 2007-11-02
 The Moscow Center for Consciousness Studies  video interview with Daniel Dennett 2010-03-05 (with transcript)

Αθεϊστές φιλόσοφοι
Αμερικανοί άθεοι
Αμερικανοί επιστήμονες
Αμερικανοί σκεπτικιστές
Αμερικανοί συγγραφείς
Αμερικανοί φιλόσοφοι
Παραλήπτες του βραβείου Erasmus
Φιλόσοφοι της θρησκείας
Φιλόσοφοι του 20ού αιώνα
Φιλόσοφοι του 21ου αιώνα
Επικριτές του Χριστιανισμού