Ρωσική Συντακτική Συνέλευση

Η Πανρωσική Συντακτική Συνέλευση (Ρωσικά Всероссийское Учредительное собрание в документах и материалах) ήταν ένα συνταγματικό σώμα που συγκλήθηκε στη Ρωσία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Γενικά αναγνωρίζεται σαν το πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο νομοθετικό σώμα οποιουδήποτε είδους στη Ρωσική ιστορία. Συνεδρίασε για 13 ώρες, από τις 4 μ.μ. ως τις 5 π.μ. 18-19 Ιανουαρίου (5-6 Ιανουαρίου, με το  παλιό ημερολόγιο) του 1918, οπότε διαλύθηκε από την Πανρωσική Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή που έκανε το Τρίτο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ το νέο κυβερνητικό σώμα της Ρωσίας.

Αρχική εμφάνιση του ζητήματος
Μία δημοκρατικά εκλεγμένη Συντακτική Συνέλευση για να δημιουργήσει ένα Ρωσικό σύνταγμα ήταν ένα από τα κύρια αιτήματα όλων των Ρωσικών επαναστατικών κομμάτων πριν από τη Ρωσική επανάσταση του 1905. Το 1906, ο Τσάρος αποφάσισε να παραχωρήσει τις βασικές πολιτικές ελευθερίες και να κάνει εκλογές για ένα νεοσυσταθέν νομοθετικό σώμα, την  Κρατική Δούμα. Ωστόσο, η Δούμα δεν εξουσιοδοτήθηκε ποτέ να συντάξει νέο σύνταγμα, πολύ λιγότερο να καταργήσει τη μοναρχία. Επιπλέον, οι εξουσίες της Δούμας έπεφταν στα χέρια των Συνταγματικών Δημοκρατών (Καντέτ) και όχι των Μαρξιστών Σοσιαλιστών. Η κυβέρνηση διέλυσε τη Δούμα, όπως ήταν το νόμιμο δικαίωμά της, τον Ιούλιο του 1906 και πάλι, μετά από νέες εκλογές, τον Ιούνιο του 1907. Ο τελικός εκλογικός νόμος γραμμένος από την κυβέρνηση μετά τη δεύτερη διάλυση στις 16 Ιουνίου [3 Ιουνίου με το παλιό] του 1907 ευνόησε τις άρχουσες τάξεις και τους γαιοκτήμονες. Το λίγο που μπορούσε να κάνει η Δούμα μετά το 1907 είχε συχνά το βέτο του Τσάρου ή της διορισμένης Άνω Βουλής. Η  Δούμα, επομένως, φαινόταν ευρύτατα ως μη αντιπροσωπευτική των κατώτερων εργαζομένων τάξεων, και τα αιτήματα για μια Συντακτική Συνέλευση που θα εκλεγόταν στη βάση της καθολικής ψήφου συνεχίζονταν αμείωτα.

Ιστορικό

Η Προσωρινή Κυβέρνηση (Φεβρουάριος – Οκτώβριος 1917)
Με την παραίτηση του Τσάρου  Νικολάου Β΄ στη Φεβρουαριανή Επανάσταση του 1917, η εξουσία στη Ρωσία πέρασε στην Προσωρινή Κυβέρνηση που δημιουργήθηκε από την προοδευτική ηγεσία της Δούμας.

Η Προσωρινή Κυβέρνηση ονομάστηκε έτσι επειδή αποτελείτο από κοινοβουλευτικές προσωπικότητες, που την τελευταία φορά που εκλέχτηκαν (σαν  Τέταρτη Δούμα) ήταν το 1912, οι οποίοι ζητούσαν προσωρινή εξουσία για τη διαχείριση της επαναστατικής κατάστασης στο μέσον του  Α Παγκοσμίου Πολέμου, μέχρι που μια πιο μόνιμη μορφή διακυβέρνησης θα μπορούσε να συσταθεί από μια εκλεγμένη Συντακτική Συνέλευση.

Ο  Μέγας Δούκας Μιχαήλ είχε αρνηθεί να ανέβει στον θρόνο του μεγαλύτερου αδελφού του  Νικολάου Β΄ χωρίς τη συγκατάθεση μιας εκλεγμένης Συντακτικής Συνέλευσης, και ήταν ευρέως δεκτό ότι μια εκλεγμένη Συντακτική Συνέλευση θα ήταν το μόνο σώμα με την εξουσία να αλλάξει τη μορφή της διακυβέρνησης της Ρωσίας. Η Προσωρινή Κυβέρνηση έλεγε ότι θα διοργάνωνε εκλογές αφού θα είχε τελειώσει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά παρά την αρχική συμφωνία τον Ιούλιο του 1917, κήρυξαν τη Ρωσία Δημοκρατία και άρχισαν προετοιμασίες για εκλογές στο “Προκοινοβούλιο”, που αργότερα ονομάστηκε το Συμβούλιο της Ρωσικής Δημοκρατίας. Αυτές οι ενέργειες προκάλεσαν επικρίσεις τόσο από αριστερά, όσο και από δεξιά. Οι Μοναρχικοί είδαν την κήρυξη ενός δημοκρατικού τρόπου διακυβέρνησης στη Ρωσία ως απαράδεκτη, ενώ ή αριστερά θεώρησε την κήρυξη αρπαγή της εξουσίας που απέβλεπε στο να αδυνατίσει την επιρροή των Σοβιέτ.

Οι Μπολσεβίκοι και η Συντακτική Συνέλευση
Η θέση των Μπολσεβίκων για τη Συντακτική Συνέλευση προέκυψε κατά τη διάρκεια του 1917. Κατ’ αρχάς, όπως όλα τα άλλα σοσιαλιστικά κόμματα, οι Μπολσεβίκοι ήταν υπέρ της εκλογής της Συντακτικής Συνέλευσης. Ο ίδιος ο  Λένιν αργότερα ισχυρίστηκε: “Η απαίτηση για σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης ήταν ένα απόλυτα θεμιτό μέρος του προγράμματος της επαναστατικής Σοσιαλ-Δημοκρατίας, γιατί στην αστική δημοκρατία η Συντακτική Συνέλευση αντιπροσωπεύει την ύψιστη μορφή δημοκρατίας”. 

Αλλά υπήρχε μια πιθανή αντίφαση στην πολιτική των Μπολσεβίκων. Μετά την επιστροφή του  Λένιν από την Ελβετία τον Απρίλιο του 1917, οι Μπολσεβίκοι είχαν ξεχωρίσει τους εαυτούς τους από τους άλλους σοσιαλιστές απαιτώντας “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ”. Έτσι οι Μπολσεβίκοι αντιτάσσονταν στα “αστικά” κοινοβουλευτικά όργανα, όπως η  Προσωρινή Κυβέρνηση και η Συντακτική Συνέλευση, υπέρ των Σοβιέτ (άμεσα εκλεγμένα επαναστατικά συμβούλια των εργατών, στρατιωτών και αγροτών) τα οποία είχαν προκύψει μετά τη Φεβρουαριανή Επανάσταση.
 
Στις 7 Νοεμβρίου (25 Οκτωβρίου με το  παλιό) 1917, οι Μπολσεβίκοι έδρασαν με αυτή την πολιτική οδηγώντας την Οκτωβριανή Επανάσταση κατά της Προσωρινής Κυβέρνησης. Η εξέγερση στην Πετρούπολη συνέπεσε με τη σύγκληση του Δεύτερου Πανρωσικού Συνεδρίου των Σοβιέτ των Εργατών και Στρατιωτών. Οι Σοβιετικοί βουλευτές των πιο μετριοπαθών σοσιαλιστικών κομμάτων, οι Μενσεβίκοι και οι Δεξιοί Εσέροι, αποχώρησαν από το Συνέδριο σε ένδειξη διαμαρτυρίας σε αυτό που υποστήριζαν ότι ήταν μια πρόωρη ανατροπή της “αστικής” κυβέρνησης στην οποία είχαν συμμετάσχει.

Τις επόμενες λίγες εβδομάδες οι Μπολσεβίκοι εδραίωσαν τον έλεγχό τους στις αστικές περιοχές και σχεδόν σε όλη τη Μεγάλη Ρωσία αλλά είχαν μικρότερη επιτυχία στην ύπαιθρο και στις εθνικά μη Ρωσικές περιοχές. Αν και η νέα Σοβιετική κυβέρνηση περιόρισε την ελευθερία του Τύπου (με τη σποραδική απαγόρευση του μη σοσιαλιστικού Τύπου) και καταδίωξε το φιλελεύθερο Συνταγματικό Δημοκρατικό κόμμα (Καντέτ), επέτρεψε τις εκλογές για τη Συντακτική Συνέλευση να γίνουν στις 25 Νοεμβρίου [12 Νοεμβρίου] 1917, όπως είχε προγραμματιστεί από την Προσωρινή Κυβέρνηση.

Επισήμως, η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων στην αρχή θεώρησε τον εαυτό της προσωρινή κυβέρνηση και ισχυρίστηκε ότι σκόπευε να υποταχθεί στη θέληση της Συντακτικής Συνέλευσης. Όπως έγραψε ο Λένιν στις 18 Νοεμβρίου [5 Νοεμβρίου] 1917:

“Ως εκ τούτου, τα Σοβιέτ των Αγροτών Αντιπροσώπων, κυρίως τα Σοβιέτ των ουγιέζντ (уе́зд) και στη συνέχεια των γκουμπέρνιγια (губе́рния, κυβερνεία), είναι από τώρα και στο εξής, εν αναμονή της σύγκλησης της Συντακτικής Συνέλευσης, περιβεβλημένα με πλήρη κυβερνητική εξουσία στις περιοχές τους”.

Τα Αποτελέσματα των Εκλογών (12/25 Νοεμβρίου 1917)
Περισσότερο από το 60% των πολιτών με δικαίωμα ψήφου πήγαν και ψήφισαν για τη Συντακτική Συνέλευση. Οι εκλογές έδωσαν τα παρακάτω αποτελέσματα:

Ωστόσο, λόγω του μεγέθους της χώρας, τον συνεχιζόμενο  Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη χειροτέρευση του συστήματος επικοινωνιών, αυτά τα αποτελέσματα δεν ήταν διαθέσιμα εκείνη τη στιγμή. Μια μερική καταμέτρηση (54 εκλογικές περιφέρειες από 79) δημοσιεύθηκε από τον N.V. Svyatitsky στο A Year of the Russian Revolution 1917-18, Moscow, Zemlya I Volya Publishers, 1918. Τα στοιχεία του Svyatitsky ήταν γενικά αποδεκτά από όλα τα πολιτικά κόμματα, περιλαμβανομένων των Μπολσεβίκων, και ήταν ως εξής:
΄

Τελικώς, οι Μπολσεβίκοι έλαβαν μεταξύ 22% και 25% των ψήφων, αν και ήταν καθαροί νικητές στα αστικά κέντρα της Ρωσίας και μεταξύ των στρατιωτών στο “Δυτικό Μέτωπο” (τα δύο τρίτα των ψήφων αυτών των στρατιωτών). Στην πόλη της Μόσχας, για παράδειγμα, οι Μπολσεβίκοι πήραν το 47,9% των ψήφων, οι Συνταγματικοί Δημοκράτες (Καντέτ) 35,7% και οι Εσέροι 8,1%. Ενώ έχανε την αστική ψήφο, το Σοσιαλ-Επαναστατικό Κόμμα έλαβε περίπου 57-58% (62% με τους σοσιαλδημοκράτες συμμάχους τους), έχοντας κερδίσει τη μαζική υποστήριξη της αγροτιάς της χώρας, που αποτελούσε το 80% του Ρωσικού πληθυσμού. Εν τούτοις, αυτή είναι η μισή αλήθεια, επειδή οι Ουκρανοί Σοσιαλ-Επαναστάτες δεν παρέστησαν στη Συντακτική Συνέλευση όταν συγκλήθηκε. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η διάσπαση μέσα στους Σοσιαλ-Επαναστάτες, η οποία οδήγησε στην υποστήριξη των Μπολσεβίκων από τη φράξια των αριστερών Σοσιαλ-Επαναστατών.

Μεταξύ των Εκλογών και της Σύγκλησης της Συνέλευσης (Νοέμ. 1917 – Ιαν. 1918)

Ο Λένιν και οι Μπολσεβίκοι άρχισαν να θέτουν υπό αμφισβήτηση την αξία της Συντακτικής Συνέλευσης αμέσως μόλις φάνηκε πιθανό ότι η Συνέλευση δεν θα περιείχε μια πλειοψηφία υπέρ της Σοβιετικής κυβέρνησης. Στις 27 Νοεμβρίου [14 Νοεμβρίου] 1917, ο Λένιν είπε στο Έκτακτο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ των Αγροτών Αντιπροσώπων ότι η Συντακτική Συνέλευση δεν πρέπει να απομακρύνει τους αγρότες από τον αγώνα κατά του κεφαλαίου:

Στις 4 Δεκεμβρίου [21 Νοεμβρίου] 1917, ο Λαϊκός Επίτροπος Ναυτικών Υποθέσεων Πάβελ Ντιμπένκο διέταξε να παραμείνουν 7.000 φιλο-Μπολσεβίκοι ναύτες της Κροστάνδης σε “πλήρη επιφυλακή” στην περίπτωση σύγκλησης της Συντακτικής Συνέλευσης στις 9 Δεκεμβρίου [26 Νοεμβρίου] 1917. Μια συγκέντρωση περίπου 20.000 στην Κροστάνδη “στρατιωτών, ναυτών, εργατών και αγροτών” πήρε την απόφαση να μην στηρίξει παρά μόνο μια Συντακτική Συνέλευση που θα ήταν “έτσι συγκροτημένη ώστε να εδραιώνει τα επιτεύγματα της Οκτωβριανής Επανάστασης [και θα ήταν απαλλαγμένη από τους Καλεντινίτες και τους ηγέτες της αντεπαναστατικής μπουρζουαζίας]”. 

Με τη διάσπαση μεταξύ Δεξιών και Αριστερών Σοσιαλ-Επαναστατών οριστικοποιημένη τον Νοέμβριο, οι Μπολσεβίκοι σχημάτισαν κυβέρνηση συνασπισμού με τους τελευταίους. Στις 11 Δεκεμβρίου [28 Νοεμβρίου] 1917, η Σοβιετική κυβέρνηση κήρυξε το  Συνταγματικό Δημοκρατικό Κόμμα (Καντέτ) “κόμμα των εχθρών του λαού”, το απαγόρευσε και διέταξε τη σύλληψη των ηγετών του. Επίσης ανέβαλε τη σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου. Στην αρχή η Σοβιετική κυβέρνηση έριξε την ευθύνη των καθυστερήσεων στις τεχνικές δυσκολίες και τις μηχανορραφίες των εχθρών της.

Στις 26 Δεκεμβρίου [13 Δεκεμβρίου] 1917, οι Θέσεις του Λένιν για τη Συντακτική Συνέλευση δημοσιεύθηκαν ανώνυμα στην εφημερίδα των Μπολσεβίκων  Πράβδα. Οι Θέσεις υποστήριζαν ότι “η επαναστατική Σοσιαλδημοκρατία έχει από την αρχή της Επανάστασης του 1917 κατ’ επανάληψη τονίσει ότι η δημοκρατία των Σοβιέτ είναι η ανώτερη μορφή δημοκρατίας από τη συνηθισμένη αστική δημοκρατία με τη Συντακτική Συνέλευση”.

Ο Λένιν υποστήριζε ότι η Συντακτική Συνέλευση δεν εκπροσωπούσε πραγματικά τον Ρωσικό λαό, επειδή στους ψήφους της δεν απεικονιζόταν η διάσπαση μεταξύ των αντι-Μπολσεβίκων Δεξιών Εσέρων και των φιλο-Μπολσεβίκων Αριστερών Εσέρων: 

Το κόμμα το οποίο από τον Μάιο ως τον Οκτώβριο είχε τον μεγαλύτερο αριθμό οπαδών μέσα στον λαό, και ιδιαίτερα μέσα στους αγρότες – το Σοσιαλ-Επαναστατικό Κόμμα – παρουσιάστηκε με ενωμένα ψηφοδέλτια για τη Συντακτική Συνέλευση στα μέσα του Οκτώβρη 1917, αλλά διασπάστηκε τον Νοέμβριο του 1917, μετά τις εκλογές και πριν να συνεδριάσει η Συνέλευση. 

Έτσι ο Λένιν υποστήριξε ότι 

Η προτεινόμενη λύση του Λένιν στο πρόβλημα ήταν η Συντακτική Συνέλευση να συμφωνήσει σε νέες εκλογές, για να εκπροσωπήσει καλύτερα την τωρινή θέληση του λαού, ενώ στο μεσοδιάστημα να δεχθεί την παραμονή της Σοβιετικής κυβέρνηση:

Δεν ήταν όλα τα μέλη του Μπολσεβίκικου κόμματος πρόθυμα να προχωρήσουν με αυτό που διαρκώς και περισσότερο έμοιαζε με την επερχόμενη κατάργηση της Συντακτικής Συνέλευσης. Στις αρχές Δεκεμβρίου, οι μετριοπαθείς είχαν ακόμα την πλειοψηφία μέσα στους βουλευτές των Μπολσεβίκων στη Συντακτική Συνέλευση, όμως ο Λένιν επικράτησε στη συνεδρίαση της 24ης Δεκεμβρίου [11 Δεκεμβρίου] 1917 της Κεντρικής Επιτροπής των Μπολσεβίκων, η οποία διέταξε τους Μπολσεβίκους βουλευτές να ακολουθήσουν τη γραμμή του Λένιν.

Συνεδρίαση στην Πετρούπολη (5-6/18-19 Ιανουαρίου 1918)
Το πρωί της 18ης Ιανουαρίου [5 Ιανουαρίου] 1918, ένα μεγάλο πλήθος συγκεντρώθηκε στην Πετρούπολη για να βαδίσει προς το Ανάκτορο της Ταυρίδας για υποστήριξη της Συντακτικής Συνέλευσης. Πυροβολήθηκε και τράπηκε σε φυγή από στρατιώτες πιστούς στην κυβέρνηση Μπολσεβίκων – Αριστερών Εσέρων. Η πορεία δεν ήταν τόσο μεγάλη όσο οι οργανωτές της είχαν ελπίσει: πολύ λιγότεροι στρατιώτες και εργάτες από τους αναμενόμενους είχαν παραστεί και η διαδήλωση αποτελούνταν κυρίως από φοιτητές της μεσαίας τάξης, δημοσίους υπαλλήλους και επαγγελματίες. 

Η απαρτία της Συντακτικής Συνέλευσης συνεδρίασε στο Ανάκτορο της Ταυρίδας στην Πετρούπολη, μεταξύ 4 μ.μ. και 4,40 π.μ., 18-19 Ιανουαρίου [5-6 Ιανουαρίου] 1918. Ένας σημαντικός Μπολσεβίκος, ο Ιβάν Σκβορτσόβ-Στεπάνοφ, σε ομιλία του εγκεκριμένη από τον Λένιν, εξήγησε την εναντίωση των Μπολσεβίκων στην “αστική δημοκρατία” υπέρ της ταξικής κυριαρχίας των αγροτών και των εργατών:

“Πως μπορείτε”, αναρωτήθηκε, “να επικαλείστε μια τέτοια έννοια, όπως η θέληση ολόκληρου του λαού; Για έναν Μαρξιστή “ο λαός” είναι μια αδιανόητη ιδέα: ο λαός δεν δρα σαν ενιαία μονάδα. Ο λαός σαν μονάδα είναι απλή φαντασία, και αυτή η φαντασία χρειάζεται στις άρχουσες τάξεις. Αυτό είναι τελειωμένο μεταξύ μας”, συνόψισε. “Ανήκετε σε έναν κόσμο, με τους Καντέτ και τους αστούς, και εμείς σε έναν άλλο, με τους αγρότες και τους εργάτες”. 

Η Συνέλευση κυριαρχείτο από τους αντι-Μπολσεβίκους Δεξιούς Εσέρους: οι οποίοι υπερεκπροσωπούνταν, λόγω του ότι στα ψηφοδέλτιά τους συνυπολογίζονταν και αυτά της αριστερής πτέρυγας, πριν γίνει η διάσπασή τους. Ο Βίκτορ Τσερνόφ, ηγέτης των Δεξιών Εσέρων, εξελέγη Πρόεδρος της Συνέλευσης με 244 ψήφους προς 153 για τη Μαρία Σπιριντόνοβα των Αριστερών Εσέρων. Οι Μπολσεβίκοι έβαλαν τα Διατάγματα του Δευτέρου Συνεδρίου των Σοβιέτ ενώπιον της Συνέλευσης για επικύρωση. Απορρίφθηκαν με 237 ψήφους προς 136. 

Ήταν κατά συνέπεια φανερό ότι, ελεγχόμενη από τους Δεξιούς Εσέρους που θεωρούσαν τη Ρωσία ανέτοιμη για τη Σοβιετική εξουσία, η Συντακτική Συνέλευση αντιτίθετο στη Σοβιετική κυβέρνηση και δεν συμφωνούσε σε νέες εκλογές. Σε απομονωμένο χώρο, μια ειδική συνεδρίαση των Μπολσεβίκων και των Αριστερών Εσέρων αποφάσισε να διαλύσει τη Συνέλευση. Ο Αναπληρωτής Λαϊκός Επίτροπος Ναυτικών Υποθέσεων Φιοντόρ Ρασκόλνικοβ διαβάζει μια έτοιμη δήλωση και οι Μπολσεβίκοι και οι Αριστεροί Εσέροι αποχώρησαν. Ο Λένιν έφυγε από το κτίριο για να πάει για ύπνο, καθοδηγώντας τους στρατιώτες να μην χρησιμοποιήσουν βία κατά των βουλευτών, αλλά να περιμένουν μέχρι να φύγουν από μόνοι τους.

Δεν υπάρχει ανάγκη να διαλύσουμε τη Συντακτική Συνέλευση: απλά αφήστε τους να συζητάνε για όσο θέλουν και μετά διαλυθείτε, και αύριο δεν θα αφήσουμε ούτε έναν να μπει.

Γύρω στις 4 π.μ. ο Διοικητής του Ανακτόρου της Ταυρίδας, ένας αναρχικός ναύτης ο Α. Γ. Ζελεζνιάκοβ, πλησίασε τον Τσερνόφ και είπε:

“Η φρουρά είναι κουρασμένη. Προτείνω να κλείσετε τη συνεδρίαση και να τους αφήσετε να πάνε σπίτι”.

Οι Δεξιοί Εσέροι προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τα τελευταία λεπτά της Συντακτικής Συνέλευσης για να περάσουν σοσιαλιστικά μέτρα, τα οποία είχαν παραλείψει να εφαρμόσουν τους μήνες της εξουσίας στην Προσωρινή Κυβέρνηση. Ο Τσερνόφ απάντησε στα Σοβιετικά Διατάγματα για τη γη και την ειρήνη με το νομοσχέδιο των Εσέρων “Νόμος για τη Γη”, το οποίο κήρυσσε ριζική μεταρρύθμιση για τη γη, έναν νόμο που έκανε τη Ρωσία δημοκρατική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία (επικυρώνοντας έτσι την απόφαση της Προσωρινής Κυβέρνησης που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 1917) και μια έκκληση προς τους Συμμάχους της Αντάντ για μια δημοκρατική ειρήνη. Η Συνέλευση ψήφισε υπέρ των προτάσεων, προγραμμάτισε την επόμενη συνεδρίαση για τις 5 μ.μ. της 19ης Ιανουαρίου [6 Ιανουαρίου] 1918 και έλυσε τις εργασίες της στις 4,40 π.μ. Την επόμενη ημέρα οι βουλευτές βρήκαν το κτίριο να είναι κλειστό και τη Συνέλευση να έχει κηρυχθεί διαλυμένη από τη Σοβιετική κυβέρνηση Μπολσεβίκων – Αριστερών Σοσιαλ-Επαναστατών. Η κυβέρνηση αμέσως συγκάλεσε το Τρίτο Συνέδριο των Σοβιέτ, στο οποίο υπήρχε μεγάλη πλειοψηφία των Μπολσεβίκων, σαν δημοκρατικό αντίβαρο στη διάλυση της Συντακτικής Συνέλευσης. Το διάταγμα της διάλυσης του Κοινοβουλίου κυρώθηκε από την Πανρωσική Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή (VTsIK) αργότερα εκείνη την ημέρα.

Η αντίδραση του λαού για το κλείσιμο
Λίγο μετά το κλείσιμο της Συντακτικής Συνέλευσης, ένας Δεξιός Εσέρος βουλευτής από την περιοχή του Βόλγα δήλωσε: “Να υπερασπιστεί τη Συντακτική Συνέλευση, να υπερασπιστεί εμάς, τα μέλη της – αυτό είναι το καθήκον του λαού”. Ωστόσο, ο Ρόναλντ Γ. Κλαρκ σημειώνει ότι το κλείσιμο της Συντακτικής Συνέλευσης προκάλεσε “συγκριτικά μικρή αντίδραση, ακόμη και στους πολιτικούς κύκλους”. Ο Ορλάντο Φίτζις υποστήριξε: “Δεν υπήρξε μαζική αντίδραση για το κλείσιμο της Συντακτικής Συνέλευσης… Η διανόηση των Εσέρων είχε πάντα λάθος στην πεποίθησή της ότι οι αγρότες μοιράζονταν τη λατρεία της για τη Συντακτική Συνέλευση… Για τη μάζα των αγροτών… ήταν μονάχα ένα μακρινό γεγονός στην πόλη, που κυριαρχείται από τους “αρχηγούς” των διαφόρων κομμάτων, που δεν το καταλάβαιναν, και ήταν αρκετά αντίθετο από τις δικές τους πολιτικές οργανώσεις”. 

Ο Φίτζις υποστηρίζει ότι η αφοσίωση των Δεξιών Εσέρων στην Προσωρινή Κυβέρνηση, τους είχε απομονώσει από τους αγρότες: “Η αίσθηση ευθύνης απέναντι στην Πολιτεία που είχαν υιοθετήσει (και χωρίς αμφιβολία και λίγη υπερηφάνεια για τη νέα υπουργική ιδιότητά τους) οδήγησε τους Δεξιούς Εσέρους στο να απορρίψουν τις παλιές τρομοκρατικές τους μεθόδους επαναστατικής πάλης και να στηριχθούν αποκλειστικά σε κοινοβουλευτικές μεθόδους”.

Πράγματι, οι μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι η Συντακτική Συνέλευση δεν είχε εκπροσωπήσει σωστά τη βούληση της αγροτιάς. Τα ψηφοδέλτια για τη Συνέλευση δεν είχαν διαχωριστεί μεταξύ των Δεξιών Εσέρων, οι οποίοι αντιμάχονταν την κυβέρνηση των Μπολσεβίκων, και των Αριστερών Εσέρων, οι οποίοι ήταν εταίροι του συνασπισμού με τους Μπολσεβίκους. Έτσι πολλοί ψήφοι των αγροτών που προορίζονταν για τους Αριστερούς Εσέρους εξέλεξαν Δεξιούς Εσέρους βουλευτές. Στη μελέτη του για την εκλογή της Συντακτικής Συνέλευσης, ο Ο. Χ. Ράντκεϊ υποστηρίζει:

Ο Ράντκεϊ, έτσι, ισχυρίστηκε:

Μεταξύ Πετρούπολης και Σαμάρα (Ιανουάριος – Ιούνιος 1918)
Αποκλεισμένοι από το Ανάκτορο της Ταυρίδας, οι βουλευτές της Συντακτικής Συνέλευσης συνεδρίασαν στο Γυμνάσιο Γκούρεβιτς και πραγματοποίησαν έναν αριθμό μυστικών συσκέψεων, αλλά διαπίστωσαν ότι οι συνθήκες ήταν όλο και πιο επικίνδυνες. Κάποιοι προσπάθησαν να μετεγκατασταθούν στο ελεγχόμενο από την Τσεντράλνα Ράντα, στο Κίεβο, αλλά στις 28 Ιανουαρίου [15 Ιανουαρίου] 1918 οι δυνάμεις της Ράντα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη, πράγμα που τερμάτισε τη Συντακτική Συνέλευση σαν συνεκτικό σώμα. 

Η Κεντρική Επιτροπή των Σοσιαλ-Επαναστατών συνεδρίασε τον Ιανουάριο και αποφάσισε κατά της ένοπλης αντίστασης αφού:

Ο Μπολσεβικισμός, αντίθετα από την Τσαρική απολυταρχία, βασίζεται στους εργάτες και στρατιώτες οι οποίοι είναι ακόμη τυφλωμένοι, δεν έχουν χάσει την πίστη τους σε αυτόν, και δεν βλέπουν ότι είναι μοιραίος για την υπόθεση της εργατικής τάξης. 

Αντ’ αυτού οι σοσιαλιστές (οι Σοσιαλ-Επαναστάτες και οι Μενσεβίκοι σύμμαχοί τους) αποφάσισαν να εργαστούν μέσα στο Σοβιετικό σύστημα και επέστρεψαν στη Σοβιετική Πανρωσική Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή (VTsIK), το Σοβιέτ της Πετρούπολης και άλλα Σοβιετικά όργανα, απ’ όπου είχαν αποχωρήσει κατά την εξέγερση των Μπολσεβίκων τον Οκτώβριο του 1917. Ήλπιζαν ότι οι εκ νέου εκλογές των Σοβιέτ θα έπαιρναν τον δρόμο τους μόλις οι Μπολσεβίκοι θα αποδεικνύονταν ανίκανοι να λύσουν τα πιεστικά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Τότε θα αποκτούσαν πλειοψηφία μέσα στα τοπικά Σοβιέτ και, τελικά, στη Σοβιετική κυβέρνηση, όπου θα μπορούσαν να επανασυγκαλέσουν τη Συντακτική Συνέλευση.

Το σχέδιο των σοσιαλιστών ήταν μερικώς επιτυχημένο στο ότι οι εκ νέου εκλογές των Σοβιέτ τον χειμώνα και ιδιαίτερα την άνοιξη του 1918 απέφεραν φιλο-Εσερικές και αντι-Μπολσεβίκικες πλειοψηφίες, αλλά το σχέδιό τους διαψεύστηκε από την άρνηση της Σοβιετικής κυβέρνησης να δεχθεί τα αποτελέσματα των εκλογών και την επαναλαμβανόμενη απ’ αυτή διάλυση των αντι-Μπολσεβίκικων Σοβιέτ. Όπως ένας από τους Μπολσεβίκους ηγέτες στην Τούλα, ο Ν. Β. Κοπίλοβ, έγραψε στην Κεντρική Επιτροπή των Μπολσεβίκων στις αρχές του 1918:

Σε απάντηση, οι Σοσιαλ-Επαναστάτες και οι Μενσεβίκοι άρχισαν τις Συνελεύσεις των Πληρεξουσίων των Εργατών, που λειτουργούσαν παράλληλα με τα κυριαρχούμενα από τους Μπολσεβίκους Σοβιέτ. Η ιδέα αποδείχθηκε δημοφιλής μέσα στους εργάτες, αλλά είχαν μικρή επίδραση στην κυβέρνηση των Μπολσεβίκων.

Με την υπογραφή της  Συνθήκης του Μπρεστ-Λιτόφσκ από τους Μπολσεβίκους στις 3 Μαρτίου 1918, η ηγεσία των Σοσιαλ-Επαναστατών έβλεπε διαρκώς περισσότερο την κυβέρνηση των Μπολσεβίκων σαν εκπρόσωπο των Γερμανών. Ήταν πρόθυμοι να σκεφτούν μια συμμαχία με τους φιλελεύθερους Συνταγματικούς Δημοκράτες (Καντέτ), η οποία είχε απορριφθεί πρόσφατα, τον Δεκέμβριο του 1917, από το Τέταρτο Συνέδριο του Κόμματός τους. Σοσιαλιστές και Φιλελεύθεροι είχαν συνομιλίες για τη δημιουργία ενός ενωμένου αντι-Μπολσεβίκικου μετώπου στη Μόσχα στα τέλη Μαρτίου. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν αφού οι Εσέροι επέμεναν στην εκ νέου σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης, όπως εκλέχτηκε τον Νοέμβριο του 1917, ενώ οι Συνταγματικοί Δημοκράτες, που είχαν πάρει λίγες ψήφους στις εκλογές του Νοεμβρίου, απαιτούσαν νέες εκλογές.

Η Επιτροπή της Σαμάρα (Ιούνιος – Σεπτέμβριος 1918)
Στις 7 Μαΐου 1918 ( νέο ημερολόγιο από αυτό το σημείο και μετά) το Όγδοο Συμβούλιο του Σοσιαλ-Επαναστατικού Κόμματος συνήλθε στη Μόσχα και αποφάσισε να αρχίσει την εξέγερση κατά των Μπολσεβίκων με στόχο την εκ νέου σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης. Ενώ οι προετοιμασίες ήταν σε εξέλιξη, οι Τσεχοσλοβακικές Λεγεώνες ανέτρεψαν την εξουσία των Μπολσεβίκων στη Σιβηρία, τα  Ουράλια και την περιοχή του  Βόλγα, τέλη Μαΐου – αρχές Ιουνίου 1918 και η δραστηριότητα των Εσέρων στράφηκε εκεί. Στις 8 Ιουνίου 1918, πέντε μέλη της Συντακτικής Συνέλευσης σχημάτισαν την Πανρωσική Επιτροπή της Συντακτικής Συνέλευσης (Komuch) στη  Σαμάρα και την ανακήρυξαν ως τη νέα ανώτατη αρχή της χώρας. 

Η Επιτροπή είχε την υποστήριξη των Τσεχοσλοβακικών Λεγεώνων και μπορούσε να επεκτείνει την εξουσία της σε μεγάλο μέρος της περιοχής Βόλγα-Κάμα. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών Σιβηρίας και Ουραλίων ελεγχόταν από ένα συνονθύλευμα εθνικών, Κοζάκικων, στρατιωτικών και φιλελεύθερων-δεξιών τοπικών κυβερνήσεων, οι οποίες συνεχώς συγκρούονταν με την Επιτροπή. Η Επιτροπή λειτούργησε ως τις 20 Σεπτεμβρίου 1918, αυξάνοντας τελικά σε 90 τα μέλη της Συντακτικής Συνέλευσης, όταν η λεγόμενη “Κρατική Συνδιάσκεψη” εκπροσωπώντας όλες τις αντι-Μπολσεβίκικες τοπικές κυβερνήσεις από τον Βόλγα ως τον Ειρηνικό Ωκεανό, σχημάτισαν τον συνασπισμό “Πανρωσική Ανωτάτη Αρχή” (γνωστή και ως το “Διευθυντήριο της Ουφά”) με απώτερο σκοπό την εκ νέου σύγκληση της Συντακτικής Συνέλευσης όταν το επέτρεπαν οι περιστάσεις:

Η Επιτροπή της Πανρωσικής Συντακτικής Συνέλευσης συνέχισε να λειτουργεί ως “το Κογκρέσο των Μελών της Συντακτικής Συνέλευσης”, αλλά δεν είχε πραγματική εξουσία, αν και το Διευθυντήριο δεσμεύτηκε να τη στηρίζει με:

"Κάθε δυνατή βοήθεια στο Κογκρέσο των Μελών της Συντακτικής Συνέλευσης, που λειτουργεί ως νόμιμο όργανο του κράτους, στην ανεξάρτητη εργασία του της διασφάλισης της μετεγκατάστασης των μελών της Συντακτικής Συνέλευσης, επισπεύδοντας και προετοιμάζοντας την επανάληψη της δραστηριότητας της Συντακτικής Συνέλευσης με την παρούσα σύνθεσή της".

Αρχικά, η συμφωνία είχε τη στήριξη της Κεντρικής Επιτροπής των Σοσιαλ-Επαναστατών, η οποία απέστειλε δύο μέλη της δεξιάς της πτέρυγας, τον Νικολάι Αυξεντίεφ και τον Βλαντιμίρ Ζενζινόβ, στο πενταμελές Διευθυντήριο της Ουφά. Ωστόσο, όταν ο Βίκτορ Τσερνόφ έφτασε στη Σαμάρα στις 19 Σεπτεμβρίου 1918, μπόρεσε να πείσει την Κεντρική Επιτροπή να αποσύρει τη στήριξη από το Διευθυντήριο επειδή το θεώρησε πολύ συντηρητικό και την παρουσία των Εσέρων εκεί ελλιπή. Αυτό έβαλε το Διευθυντήριο σε πολιτικό κενό και δύο μήνες αργότερα, στις 18 Νοεμβρίου 1918, καταλύθηκε από δεξιούς αξιωματικούς που κατέστησαν τον Ναύαρχο Αλεξάντερ Κολτσάκ τον νέο “ανώτατο άρχοντα”.

Τελειωτική κατάρρευση
Μετά την πτώση του Διευθυντηρίου της Ούφα, ο Τσερνόφ διατύπωσε αυτό που αποκαλούσε ο “τρίτος δρόμος” τόσο κατά των Μπολσεβίκων, όσο και κατά του φιλελεύθερου-δεξιού Λευκού Κινήματος, αλλά οι προσπάθειες των Εσέρων να επιβληθούν σαν ανεξάρτητη δύναμη ήταν ανεπιτυχείς και το κόμμα, πάντα δύστροπο, άρχισε να αποσυντίθεται. Στα Δεξιά, ο Αυξεντίεφ και ο Ζενζινόβ πήγαν στο εξωτερικό με την άδεια του Κολτσάκ. Στα Αριστερά, κάποιοι Εσέροι συνδιαλέχθηκαν με τους Μπολσεβίκους. Ο Τσερνόφ προσπάθησε να οργανώσει μια εξέγερση κατά του Κολτσάκ τον Δεκέμβριο του 1918, αλλά κατεστάλη και οι συμμετέχοντες εκτελέστηκαν. Τον Φεβρουάριο του 1919 η Κεντρική Επιτροπή των Εσέρων αποφάσισε ότι οι Μπολσεβίκοι ήταν το μικρότερο από τα δύο κακά και εγκατέλειψε τον ένοπλο αγώνα εναντίον τους. Οι Μπολσεβίκοι επέτρεψαν η Κεντρική Επιτροπή των Εσέρων να επανιδρυθεί στη Μόσχα και να αρχίσει να εκδίδει μια εφημερίδα του κόμματος τον Μάρτιο του 1919, αλλά σύντομα συνελήφθησαν και πέρασαν το υπόλοιπο του  Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου στη φυλακή. Ο Τσερνόφ πέρασε στην παρανομία και τελικά αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Ρωσία, ενώ τα φυλακισμένα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής πέρασαν από δίκη το 1922 και οι ηγέτες τους καταδικάστηκαν σε θάνατο, αν και οι ποινές τους ανεστάλησαν. 

Με την εξουδετέρωση του κόμματος των Εσσέρων, η μόνη απομένουσα δύναμη που υποστήριζε την εκ νέου σύγκληση ήταν οι Σύμμαχοι της Αντάντ. Στις 26 Μαΐου 1919, οι Σύμμαχοι προσέφεραν στον Κολτσάκ τη στήριξή τους βασισμένη σε μια σειρά προϋποθέσεων, περιλαμβανομένων των ελεύθερων εκλογών σε όλα τα επίπεδα της διακυβέρνησης και την παλινόρθωση της Συντακτικής Συνέλευσης. Στις 4 Ιουνίου 1919 ο Κολτσάκ δέχτηκε τις περισσότερες από τις προϋποθέσεις, αλλά αρνήθηκε να συγκαλέσει εκ νέου τη Συνέλευση που εκλέχτηκε τον Νοέμβριο του 1917 αφού, ισχυρίστηκε, είχε εκλεγεί υπό την εξουσία των Μπολσεβίκων και οι εκλογές δεν ήταν εντελώς ελεύθερες. Στις 12 Ιουνίου 1919, οι Σύμμαχοι έκριναν την απάντηση ικανοποιητική και η απαίτηση για εκ νέου σύγκληση της αρχικής Συντακτικής Συνέλευσης εγκαταλείφθηκε. 

Τόσο ο Κολτσάκ, όσο και ο ηγέτης του Λευκού Κινήματος στη Νότια Ρωσία, Στρατηγός Άντον Ντενίκιν, επίσημα προσυπέγραψαν την αρχή του “μη προκαθορισμού”, δηλαδή αρνήθηκαν να καθορίσουν τι είδους κοινωνικό ή πολιτικό σύστημα θα είχε η Ρωσία μόλις ανατρέπονταν ο Μπολσεβικισμός. Ο Κολτσάκ και ο Ντενίκιν έκαναν γενικές επαγγελίες με την έννοια ότι δεν θα υπήρχε επιστροφή στο παρελθόν και ότι θα υπήρχε κάποια μορφή λαϊκής εκπροσώπησης. Ωστόσο, όπως ένας Ρώσος δημοσιογράφος παρατήρησε τότε:

Στην Ομσκ… συνδιαλεγόταν ένας πολιτικός σχηματισμός πρόθυμος να υποσχεθεί οτιδήποτε ήθελαν οι Σύμμαχοι, ενώ έλεγαν ότι “Όταν φτάσουμε στη Μόσχα μπορούμε να μιλήσουμε μαζί τους σε διαφορετικό τόνο”. 

Τα πολυάριθμα απομνημονεύματα που εκδόθηκαν από τους ηγέτες του Λευκού Κινήματος μετά την ήττα τους, δεν είναι πειστικά για το ζήτημα αυτό. Δεν φαίνεται να υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να πούμε ποια ομάδα στο Λευκό Κίνημα θα επικρατούσε στην περίπτωση Λευκής νίκης και κατά πόσον θα είχαν γίνει νέες εκλογές για Συντακτική Συνέλευση, πολύ λιγότερο πόσο περιορισμένες θα ήταν. 

Μετά τη νίκη των Μπολσεβίκων στον Εμφύλιο Πόλεμο στα τέλη του 1920, 38 μέλη της Συντακτικής Συνέλευσης συνεδρίασαν στο Παρίσι το 1921 και σχημάτισαν μια εκτελεστική επιτροπή, η οποία αποτελούνταν από τον ηγέτη των Συνταγματικών Δημοκρατών Πάβελ Μιλιουκόφ, έναν εκ των Προοδευτικών ηγετών, τον Αλεξάντερ Κονοβαλόφ, το μέλος του Διευθυντηρίου της Ούφα Αυξεντίεφ και τον επικεφαλής της Προσωρινής Κυβέρνησης  Κερένσκι. Όπως και οι άλλες οργανώσεις προσφύγων, αποδείχτηκε αναποτελεσματική.

Ιστορικές αμφισβητήσεις
Σύμφωνα με ένα βιβλίο του 1975, το Leninism under Lenin (Ο Λενινισμός υπό τον Λένιν) του Μαρσέλ Λήμπμαν, οι Μπολσεβίκοι και οι σύμμαχοί τους είχαν την πλειοψηφία στα Σοβιέτ λόγω του ασυνήθιστου εκλογικού συστήματος. Κατά το Σοβιετικό Σύνταγμα του 1918, κάθε αστικό (και συνήθως υπέρ των Μπολσεβίκων) Σοβιέτ είχε 1 αντιπρόσωπο ανά 25.000 ψηφοφόρους. Σε κάθε αγροτικό (συνήθως υπέρ των Εσέρων) Σοβιέτ επιτράπηκε μόνο 1 αντιπρόσωπος ανά 125.000 ψηφοφόρους. Οι Μπολσεβίκοι δικαιολόγησαν το κλείσιμο της Συνέλευσης επισημαίνοντας ότι οι εκλογές δεν έλαβαν υπόψη τη διάσπαση στο Κόμμα των Εσέρων. Λίγες εβδομάδες αργότερα οι Αριστεροί Εσέροι και οι Δεξιοί Εσέροι πήραν σχεδόν τις ίδιες ψήφους στα Αγροτικά Σοβιέτ. Οι Μπολσεβίκοι επίσης ισχυρίστηκαν ότι τα Σοβιέτ ήταν περισσότερο δημοκρατικά, καθώς οι αντιπρόσωποι μπορούσαν να απομακρυνθούν από τους εκλέκτορές τους άμεσα και όχι το κοινοβουλευτικό στυλ της Συνέλευσης, όπου τα εκλεγμένα μέλη μπορούσαν να απομακρυνθούν μόνο μετά από χρόνια, στις επόμενες εκλογές.Το βιβλίο εξηγεί ότι όλες οι εκλογές στα Αγροτικά και Αστικά Σοβιέτ ήταν ελεύθερες και αυτά τα Σοβιέτ μετά εξέλεξαν το Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ, το οποίο επέλεξε τη Σοβιετική Κυβέρνηση, το Δεύτερο Συνέδριο που έγινε πριν τη Συνέλευση, και το Τρίτο Συνέδριο αμέσως μετά. 

Δύο περισσότερο πρόσφατα βιβλία που χρησιμοποιούν υλικό από τα Σοβιετικά αρχεία που άνοιξαν, το The Russian Revolution 1899-1919 (Η Ρωσική Επανάσταση 1899-1919) του Ρίτσαρντ Πάιπς και το A People’s Tragedy (Η Τραγωδία Ενός Λαού) του Ορλάντο Φίτζις, δίνουν μια διαφορετική εκδοχή. Ο Πάιπς υποστηρίζει ότι οι εκλογές για το Δεύτερο Συνέδριο δεν ήταν δίκαιες, για παράδειγμα ένα Σοβιέτ με 1.500 μέλη έστειλε 5 αντιπροσώπους, που ήταν περισσότεροι από τους αντιπροσώπους του Κιέβου. Βεβαιώνει ότι τόσο οι Εσέροι, όσο και οι Μενσεβίκοι κήρυξαν τις εκλογές παράνομες και μη αντιπροσωπευτικές. Τα βιβλία λένε ότι οι Μπολσεβίκοι, δύο ημέρες μετά τη διάλυση της Συντακτικής Συνέλευσης, δημιούργησαν μία αντι-συνέλευση, το Τρίτο Συνέδριο των Σοβιέτ. Έδωσαν στους εαυτούς τους και στους Αριστερούς Σοσιαλιστές-Επαναστάτες το 94% των εδρών, πάρα πολύ περισσότερες από τα αποτελέσματα από τις μόνες εθνικού επιπέδου κοινοβουλευτικές δημοκρατικές εκλογές στη Ρωσία εκείνη την περίοδο.

Παραπομπές

Πηγές

Σημειώσεις
.

Ρωσική Επανάσταση
Ρωσική Προσωρινή Κυβέρνηση