Γιαν Μπρόζεκ

Ο Γιαν (Ιωάννης) Μπρόζεκ (Jan Brożek, εκλατινισμένα Ioannes Broscius, Joannes Broscius ή Johannes Broscius, 1 Νοεμβρίου 1585 – 21 Νοεμβρίου 1652) θεωρείται ο πλέον πολυμαθής Πολωνός της Αναγεννήσεως: Υπήρξε μαθηματικός, αστρονόμος, ιατρός, ποιητής, συγγραφέας, μουσικός και πρύτανης της Ακαδημίας της Κρακοβίας.

Βιογραφικά στοιχεία
Ο Μπρόζεκ γεννήθηκε στο χωριό Κουζέλουφ (Kurzelów) του βοεβοδάτου Σαντομίερς και έζησε στην Κρακοβία, στο Στάσουφ και στο Μιεντζίρζετς Ποντλάσκι. Σπούδασε στην Ακαδημία της Κρακοβίας (το σημερινό Γιαγκελονιανό Πανεπιστήμιο), και ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας (1620-1624). Το 1629 χειροτονήθηκε ιερέας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Υπήρξε ο πλέον διακεκριμένος Πολωνός μαθηματικός του 17ου αιώνα, με έργο στη Θεωρία αριθμών (ιδιαίτερα των τέλειους αριθμούς) και στη γεωμετρία. Μελέτησε επίσης θεολογία και γεωδαισία. Ανάμεσα στα προβλήματα με τα οποία ασχολήθηκε είναι και το γιατί οι μέλισσες κατασκευάζουν εξαγωνικές κερήθρες: απέδειξε ότι αυτός είναι ο αποδοτικότερος τρόπος δημιουργίας κελιών για δεδομένη ποσότητα υλικών.

Ο Μπρόζεκ συνεισέφερε στην ευρύτερη γνωστοποίηση των θεωριών του Νικολάου Κοπέρνικου και υπήρξε υποστηρικτής και επίδοξος βιογράφος του: Περί το 1612 ή το 1618 επισκέφθηκε τη Βαρμία και με τη συγκατάθεση του «πρίγκιπα-επισκόπου» Σίμωνα Ρουντνίκι πήρε έναν αριθμό επιστολών και άλλων ντοκουμέντων του Κοπέρνικου με σκοπό να τα δημοσιεύσει, πράγμα όμως που δεν έγινε τελικώς. 

Ο Ιωάννης Μπρόζεκ απεβίωσε στο Μπρονόβιτσε της Κρακοβίας. Το «Βροσκιανό Κολέγιο» (Collegium Broscianum), ένα από τα κτήρια του Γιαγκελονιανού Πανεπιστημίου, ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του.

Τα δημοσιευμένα έργα του
 Geodesia distantiarum (1610)
 Dissertatio astronomica (1616)
 Dissersatio de cometa Astrophili (1619)
 De dierum inaequalitate (1619)
 Arithmetica integrorum (1620)
 Apologja pierwsza kalendarza rzymskiego powszechnego (1641)
 Apologia pro Aristotele et Euclide (1652)
 De numeris perfectis disceptatio (1637)
 Epistolae ad naturam ordinatarum figurarum plenius intelligendam pertinentes (1615)
 Peripatheticus Cracoviensis (1647)
 Sermo in synodo Luceornensi (1641)
 Discurs Ziemianina z Plebanem (1625):
 Gratis, albo Discurs I Ziemianina z Plebanem
 Przywiley, albo Discurs II Ziemianina z Plebanem
 Consens, albo Discurs III Ziemianina z Plebanem

Παραπομπές

Πηγές
 Jan Chroboczek: Jan Brożek: Mathematician, Astronomer and Biographer of Copernicus (1585–1652), The Polish Review, τόμος LV, νο. 2 (2010), σσ. 169–93, και «Τρεις επιστολές για τον Κοπέρνικο που εκδόθηκαν από τον Joannes Broscius το 1618», σσ. 1-20 στο Sudhoffs Archiv, 97-1, Στουτγάρδη 2013
 Jan Nepomucen Franke: Jan Brożek (J. Broscius) Akademik Krakowski..., Jagiellonian University Press, Κρακοβία 1884
 Jan Brożek, Wybór Pism (= «Επιλεγμένα γραπτά του Γ. Μπρόζεκ), τόμος 1, επιμέλεια Henryk Barycz, τόμος 2, επιμ. Jadwiga Dianni. P.W.N., Βαρσοβία 1956
 Krzysztof Tatarkiewicz: «Brzozek czy Brożek, materiały do rozważań w 350 rocznicę...», 2η έκδ.. Το χειρόγραφο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του RCIN, στο Ινστιτούτο Μαθηματικών της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών (IMPAN), όπου κατατέθηκε από τον συγγραφέα το 2003.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Jan Brożek / Joannes Broscius: Μαθηματικός, ιστορικός της επιστήμης, πανεπιστημιακός και ευεργέτης
 Ο Μπρόζεκ στο Galileo Project

Πολωνοί αστρονόμοι
Πολωνοί μαθηματικοί
Ρωμαιοκαθολικοί ιερείς
Πολωνοί κληρικοί
Απόφοιτοι του Γιαγκελόνιου Πανεπιστημίου
Πολωνοί ιατροί