Σαραφθία γυναίκα

Η Σαραφθία γυναίκα είναι ένα πρόσωπο της Παλαιάς Διαθήκης το οποίο δεν κατονομάζεται, και στην οποία στάλθηκε ο προφήτης Ηλίας.

Διήγηση της Βίβλου
Ήταν χήρα και ζούσε στην πόλη Σαρεπτά (ή Σαρέπτα, ή Σαρεφθά, ή Ζαραφθά, ή Ζαρεφθά, το σύγχρονο Σαραφάντ) μαζί με τον γιο της. Η ιστορία της αναφέρεται στο Βασιλέων Γ΄ 17. Ο προφήτης Ηλίας βρισκόταν στον χείμαρρο Χορράθ (Χερίθ) και από εκεί έλαβε εντολή από τον θεό να πάει στη Σαρεπτά της Σιδωνίας, όπου θα τον διέτρεφε μία χήρα. Ο Ηλίας πηγαίνει όντως, και βρίσκει τη χήρα να μαζεύει ξύλα. Της ζητάει νερό, και πριν απομακρυνθεί, δεύτερη φορά της ζητάει και ψωμί. Η χήρα απαντάει ότι έχει απομείνει λίγο αλεύρι, και με τα ξύλα που μάζεψε θα κάνει λίγο ψωμί να φάει με τον γιο της και να πεθάνουν (σε τέτοια ένδεια βρίσκονταν). Ο προφήτης της είπε ότι πρώτα θα δώσει σε αυτόν να φάει και να πιεί, και μετά θα φάει εκείνη και ο γιος της, και πως η υδρία για το λάδι και το αλεύρι δεν θα τελειώσουν. Έτσι και έκανε η χήρα, και κατά τη διήγηση, ο λόγος του Κυρίου εκπληρώθηκε και το λάδι και το αλεύρι δεν τελείωσαν.

Ανάσταση του γιου

Το κείμενο κατόπιν περιγράφει ότι ο γιος τη χήρας αρρώστησε βαριά και …"η ασθένειά του ήταν πολύ βαριά και επίμονη, εωσότου δεν του απέμεινε πνεύμα", το οποίο γενικά θεωρείται ότι ισοδυναμεί με την περιγραφή του θανάτου, αν και μπορεί να σταθεί επίσης εικασία ότι επρόκειτο για βαρύ κώμα. 

Η χήρα είπε στον Ηλία για την αρρώστια του γιου της, "τι υπάρχει μεταξύ εμένα και εσένα (τι έχεις μαζί μου) άνθρωπε του θεού; Ήρθες σε εμένα για να μου θυμίσεις την αμαρτία μου και να θανατώσεις τον γιο μου;". Ο Victor H. Matthews κάνει την υπόθεση ότι η γυναίκα "χρησιμοποιεί σαρκασμό που σκοπό έχει να κάνει τον προφήτη να αισθανθεί ντροπή, όντας η αιτία του θανάτου του γιου της.". Με το να τον αναστήσει, ο Ηλίας "κερδίζει ξανά την τιμή και το κύρος του.". Στην ορθόδοξη παράδοση και σχολιασμό, αυτό το σχόλιο αντιμετωπίζεται περισσότερο σαν προτροπή προς τον προφήτη, παρά ως σκωπτικό. 

Σε κάθε περίπτωση, το παιδί αναστήθηκε (κυριολεκτικά ή μεταφορικά) αφού ο Ηλίας "ἐνεφύσησε τῷ παιδαρίῳ τρὶς καὶ ἐπεκαλέσατο τὸν Κύριον καὶ εἶπε· Κύριε ὁ Θεός μου, ἐπιστραφήτω δὴ ἡ ψυχὴ τοῦ παιδαρίου τούτου εἰς αὐτόν", και το παρέδωσε στη μητέρα του, η οποία αναγνώρισε τον προφήτη λέγοντας "24..γνώρισα ότι είσαι άνθρωπος θεού και ο λόγος του Κυρίου στο στόμα σου είναι αληθινός". 

Σχολιαστές έχουν παρατηρήσει φραστικούς παραλληλισμούς με την ανάσταση του γιου της χήρας του Ναΐν στο Ευαγγέλιο του Λουκά .

Μητέρα του Ιωνά
Ο Ιερώνυμος στο έργο του Σχολιασμοί για τον Προφήτη Ιωνά, αναφέρει την Εβραϊκή παράδοση ότι ο Ιωνάς ήταν ο γιος της χήρας της Σαρεπτά που ανέστησε ο προφήτης Ηλίας. Η εξήγηση που δίνει είναι ότι το όνομα του πατέρα του Ιωνά που είναι Αμιττάι, μοιάζει με την εβραϊκή λέξη για την αλήθεια, και η χήρα μετά την ανάσταση του γιου της, λέει ότι " …ο λόγος του Κυρίου στο στόμα σου είναι αληθινός (είναι αλήθεια)". Αυτή η παράδοση βρίσκεται στο Midrash Tehillim 26, 220, το Ταλμούδ της Ιερουσαλήμ, Sukkah 5, και το Midrash Rabbah Γέννεσις 98. 

Ο Λούθηρος επίσης αναφέρει αυτή την παράδοση, προσθέτοντας όμως ότι δεν την πιστεύει, και ότι ο Ιησούς αναφέρει ότι η Σαραφθία χήρα ήταν εθνική (μη Εβραία, παγανίστρια), ενώ ο προφήτης Ιωνάς λέει ότι είναι Εβραίος.

Εβραϊκή παράδοση
Εκτός του ότι η Σαραφθία γυναίκα ήταν η μητέρα του προφήτη Ιωνά, στην εβραϊκή παράδοση υπάρχουν και άλλες λεπτομέρειες σχετικά με το περιστατικό του Ηλία και της χήρας του Σαρεπτά. Συνοπτικά: ο Ηλίας στάλθηκε στη χήρα για να γνωρίσει την πείνα που μάστιζε τον λαό λόγω του λιμού (BT Sanhedrin 113a), η φιλοξενία που έδειξε στον Ηλία άξιζε την ανάσταση του γιου της (Cant. Rabbah 2:5:3). Οι ραβίνοι αποδίδουν σε αυτή τη γυναίκα τη φράση από το εδάφιο Eshet Hayil (“Ενάρετη Γυναίκα”) (Παροιμίες. 31:20): “Ανοίγει το χέρι της στους φτωχούς, και απλώνει το χέρι της στους απόρους” καθώς έθρεψε τον Ηλία (Midrash Eshet Hayil, Batei Midrashot, vol. 2). Ο Ηλίας πραγματοποιεί το θαύμα με το ελάχιστο αλεύρι και το λάδι, το οποίο φτάνει και δεν εξαντλείται, στο οποίο ο ραβινικός σχολιασμός αντιστοιχεί το στίχο "Η ευλογία τού Κυρίου πλουτίζει, και λύπη δεν θα προστεθεί σ' αυτή" (Παρ. 10:22). Τέλος, όταν αρρωσταίνει ο γιος της η χήρα του λέει, "μέχρι να έρθεις σε εμένα, ο Θεός ζύγιζε τις πράξεις μου σε σχέση με τους ντόπιους, και βρισκόμουν άξια. Τώρα, που εσύ ο δίκαιος ήρθες σε εμένα, ο Θεός ζυγίζει τις πράξεις μου με τις δικές σου, και έτσι μου έχεις ανακαλέσει τις αμαρτίες μου, και [συνεπώς] ο γιος μου πέθανε" (Pesikta Rabbati κεφ. 3).

Χριστιανισμός
Η Σαραφθία γυναίκα τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως αγία (Δικαία Σαραφθία), και εορτάζει τη μνήμη της την Κυριακή προ της Χριστού γεννήσεως ή Κυριακή των Προπατόρων.

Η χήρα της Σαρεπτά εμφανίζεται και στην Καινή Διαθήκη, στο Κατά Λουκάν, 4:26. Ο Ιησούς αναφέρει ότι μετά τρία χρόνια και έξι μήνες ξηρασίας και λιμού που ακολούθησε, ο Ηλίας στάλθηκε από τόσες χήρες που υπήρχαν, σε αυτήν της Σαρεπτά. Το εδάφιο αυτό αναγιγνώσκεται τη Δευτέρα της 3ης Εβδομάδας της Τεσσαρακοστής.

Επίσης, στην Προς Εβραίους επιστολή 11:35, ο Απόστολος Παύλος αναφέρεται στους προφήτες, όπου το "…Έλαβον γυναίκες εξ αναστάσεως τους νεκρούς αυτών" σχολιάζεται ότι αναφέρεται στο γιο της Σουμανίτιδας και στον γιο της Σαραφθίας γυναίκας.

Πατερικοί και άλλοι σχολιασμοί και αναφορές
Το περιστατικό Σαραθφίας γυναίκας εξ’ αιτίας του διδακτικού και ηθικολογικού του περιεχομένου και μορφής, και της αναφοράς του στο Ευαγγέλιο του Λουκά, έχει τύχει σχολιασμού από πατέρες και αγίους της Ορθόδοξης, αλλά και της Καθολικής Εκκλησίας.

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στο Λόγον εἰς Πέτρον τὸν Ἀπόστολον καὶ Ἡλίαν τὸν προφήτην (Migne, P.G. 50, § B΄Δ΄, 728-735) εγκωμιάζει τη χήρα της Σαρεπτά, και εξαίρει τη φιλοξενία, την εγκαρτέρηση, και την αρετή της. Αναφέρει επίσης και αυτός ότι ο Ηλίας στάλθηκε στη χήρα γιατί λόγω της απομόνωσής του στο Χορράθ δεν γνώριζε ότι ο κόσμος υπέφερε από τον λιμό.

Ο Γρηγόριος Παλαμάς στην Ομιλία του για την Γ΄ Κυριακή του Λουκά αναφέρεται στη Σαραφθία, και λέει ότι ήταν αλλόφυλος (όχι Εβραία), και ότι έγινε με αυτήν αρχή στους εθνικούς, δεχόμενος και ο Κύριος τον γιο της ανασταίνοντάς τον. Επίσης, ότι παρόλο που έδωσε την τελευταία τροφή της στον προφήτη, δεν τον κατηγόρησε ούτε αυτόν ούτε κανένα για τον θάνατο του γιου της, παρά μόνο κατηγόρησε τον εαυτό της και τις αμαρτίες τις.

Ο Άγιος Αμβρόσιος στο έργο Περί Χηρών (Οι χήρες, PL, Λατινική Πατρολογία 16, 247-276) αναφέρεται στη χήρα της Σαρεπτά, εξαίροντας την πίστη της, και αποδίδοντας σε αυτήν χαρακτηρισμούς από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη που κάλλιστα μπορεί να της αποδοθούν.

Τέλος, γίνεται αναφορά στη Σαραφθία σε δύο σημεία στο Μιχαήλ Ακομινάτου του Χωνιάτου : τα σωζόμενα, του Σπυρίδωνος Π. Λαμπρου, μία σε μια ομιλία του για τον Όσιο Μαρτιανό, όπου προβάλει τη Σαραφθία γυναίκα ως πρότυπο χηρείας, και θεωρεί ότι ο έντιμος έγγαμος βίος της χήρας είχε και σαν συνέπεια να λάβει αναστημένο τον γιο της στη χηρεία, και μία σε μια επιστολή του Μιχαήλ Ακομινάτου προς ένα μοναχό ονόματι Λουκά στον Τόμο Β΄.

Υμνολογία
Η Σαραφθία γυναίκα είναι ένα από τα πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης που αναφέρεται στον Μεγάλο Κανόνα, και είναι το πρότυπο της έμπρακτης αγάπης και φιλανθρωπίας:

 Ἐκλείσθη σοι οὐρανός, ψυχή, καὶ λιμὸς Θεοῦ κατέλαβέ σε, ὅτε τοῖς Ἠλιοὺ τοῦ Θεσβίτου
ὡς ὁ Ἀχαὰβ ἠπείθησας λόγοις ποτέ. Ἀλλὰ τὴν Σαραφθίαν μιμουμένη θρέψον Προφήτου ψυχήν.
-ζ΄ ωδή, τροπάριο 15

Ο Μεγάλος Κανών ψάλλεται τμηματικά στα απόδειπνα των τεσσάρων πρώτων ημερών της Α΄ Εβδομάδας των Νηστειών, και ολόκληρός στην ακολουθία του Όρθρου της Πέμπτης της Ε΄ Εβδομάδας των Νηστειών. Για τη διευκόλυνση των πιστών συνήθως ψάλλεται μαζί με το Απόδειπνο, το εσπέρας της Τετάρτης. Έτσι, το όνομα της Σαραφθίας απαντάται την Τετάρτη της Α΄ Νηστειών στο Απόδειπνο, και ξανά την Τετάρτη της Ε΄ Νηστειών στο Απόδειπνο. 

Ο στίχος επί τη μνήμη της Σαραφθίας την Κυριακή των Προπατόρων είναι ο:
Ἄσπαρτον εἶχε τὴν τροφὴν Σαραφθία, Kαινὸν λαχοῦσα λήϊνον τὸν Ἠλίαν. 

Εκτός από τα παραπάνω το όνομα της Σαραφθίας γυναίκας απαντάται σε δύο βίους κάποιων Συναξαρίων από Μηνιαία. Μία στον βίο του Οσίου Μαϋσιμά του Σύρου, ο οποίος εορτάζει στις 23 Ιανουαρίου. Αυτός αναφέρεται ότι κατά το παράδειγμα της Σαραφθίας γυναίκας είχε δύο πιθάρια, ένα με σιτάρι και ένα με λάδι, και έδινε σε όλους όσους ζητούσαν απ’ αυτόν. Η δεύτερη είναι στον βίο του προφήτη Ηλία, ο οποίος εορτάζει στις 20 Ιουλίου, και εκεί αναφέρεται η ανάσταση του γιου της Σαραφθίας γυναίκας

Απεικονίσεις

Οι απεικονίσεις της χήρας της Σαρεπτά στην τέχνη είναι πολλές. Συνήθως αναπαριστάται η ανάσταση του γιου της από Ηλία, αλλά επίσης και η συνάντηση, φιλοξενία και προσκομιδή τροφής, ενώ οι μορφές περιλαμβάνουν σχέδια, χαρακτικά, πίνακες, καθώς και μία χαρακτηριστική νωπογραφία στη Συναγωγή της Δούρα Ευρωπός και ένα γλυπτό από τη Notre-Dame-en-Vaux.

Στη βυζαντινή εικονογραφία δεν υπάρχουν απεικονίσεις της Σαραφθίας γυναίκας, ίσως παρά μιας σπάνιας. Αυτή περιέχεται στον πίνακα του Θεόδωρου Πουλάκη της ανάληψης του Ηλία, με σκηνές από τον βίο του. Η γυναίκα απεικονίζεται απάνω στο πρώτο διάχωρο, αριστερά να δέχεται τον προφήτη, και δεξιά αυτός ανασταίνει τον γιο της. Ο πίνακας κλάπηκε το 1976 από την εκκλησία στην οποία βρισκόταν, και κόπηκε από τους αρχαιοκάπηλους σε εννέα κομμάτια για την εύκολη μεταφορά του. Ανακτήθηκε λίγα χρόνια μετά, αποκαταστάθηκε το 1984 και το 2010, και τώρα βρίσκεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο .

Τέλος, υπάρχουν εικόνες του Ηλία ή της ανάληψής του της βυζαντινής εικονογραφίας που απεικονίζουν την ανάσταση του γιου της χήρας της Σαρεπτά ως επεισόδιο από τη ζωή του.

Εικόνες

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Εικόνες:
 Pavel Pleshanov
 Louis Cheron
Rutilio Manetti
Αποτελέσματα αναζήτησης

Πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης
Άγιοι της Κυριακής των Προπατόρων
Χριστιανοί άγιοι από την Παλαιά Διαθήκη