Μάρκους Γκέιρερτς ο πρεσβύτερος

Ο Μάρκους Γκέιρερτς ο πρεσβύτερος (φλαμανδικά: Marcus Gheeraerts de Oude, περ. 1520 - περ. 1590) ήταν Φλαμανδός ζωγράφος και χαράκτης, σχετιζόμενος με την Αυλή των Τυδώρ των μέσων του 16ου αιώνα. Παραμένει στη μνήμη της ιστορίας της τέχνης κυρίως λόγω των εικονογραφήσεων των μύθων του Αισώπου, έκδοσης του 1567.

Βιογραφία
Ο Γκέιρερτς γεννήθηκε στη Μπρυζ, αλλά το 1568 διέφυγε στην Αγγλία με τον γιο του, Μάρκους Γκέιρερτς τον νεότερο (1562–1635), λόγω των θρησκευτικών διώξεων στις οποίες προέβη ο Δούκας της Άλμπα. Εκεί νυμφεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του, Σουσσάνα ντε Κριτζ, στενή συγγενή του αρχιζωγράφου της βασίλισσας Ελισάβετ, Τζων ντε Κριτζ. Παρέμεινε στο Λονδίνο επί εννέα τουλάχιστον χρόνια, αλλά είναι πιθανόν να επέστρεψε στη Φλάνδρα γύρω στα 1577 για να συνεχίσει τη σταδιοδρομία του στην Αμβέρσα. Διατήρησε, όμως, συνδέσμους με την Αγγλία: Ο γιος του είχε εισέλθει στην εκεί Συντεχνία των ζωγράφων και μια από τις θυγατέρες του, η Σάρα, παντρεύτηκε τον γαλλικής καταγωγής Άγγλο διάσημο ζωγράφο μικρογραφιών και προσωπογραφιών Ίζαακ Όλιβερ.

Ο Γκέιρερτς είναι περισσότερο αξιομνημόνευτος ως χαράκτης. Ήταν σημαντικά καινοτόμος και πειραματίστηκε με την εγκαυστική χαρακτική σε μια εποχή που η ξυλογραφία και η συμβατική χαρακτική ήταν οι κυρίαρχες τεχνικές Για παράδειγμα, το χαρακτικό της άποψης της Μπρυζ από ψηλά (birds-eye view), χαράχτηκε σε όχι λιγότερες από 10 πλάκες, και ο χάρτης που προέκυψε είχε διαστάσεις 1 μ x 1,8 μ.

Το ύφος του Γκέιρερτς μοιάζει με αυτό του Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου. Στην εποχή του, ο Γκέιρερτς ήταν ιδιαίτερα διάσημος ως σχεδιαστής πτηνών και ζώων και, καθώς η προτεσταντική μεταρρύθμιση επέφερε στασιμότητα στην αγορά εκκλησιαστικών έργων τέχνης, διοχέτευσε το ταλέντο του στο βιβλίο μύθων De warachtighe fabulen der dieren από το 1567. Εγχάραξε τη σελίδα του τίτλου και δημιούργησε 107 χαρακτικά, ενώ ο φίλος του Έντεβερντ ντε Ντένε (Edewaerd de Dene) μετέφρασε τους μύθους στη φλαμανδική γλώσσα. Ο Γκέιρερτς βάσισε τα περισσότερα από τα θέματά του σε ξυλογραφίες του Βίργκιλ Σόλις και του Μπέρναρντ Σάλομον, ωστόσο έδωσε στις δημιουργίες του μεγαλύτερο ρεαλισμό. Προσέθεσε άλλες 18 εικονογραφήσεις και νέα σελίδα τίτλου για τη γαλλική έκδοση του Fabulen, που εκδόθηκε το 1578 υπό τον τίτλο Esbatement moral des animaux. Η λατινική έκδοση, υπό τον τίτλο Mythologia ethica, εκδόθηκε την επόμενη χρονιά με σελίδα τίτλου πιθανότατα βασισμένη σε σχέδιο του Γκέιρερτς. Οι χάλκινες πλάκες χρησιμοποιήθηκαν σε βιβλία και του 18ου αιώνα και η σειρά των μύθων αντιγράφηκε από καλλιτέχνες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Γκέιρερτς εγχάραξε, επίσης, μια δεύτερη σειρά από 65 εικονογραφήσεις για το βιβλίο μύθων Dialogus creaturarum, που εκδόθηκε στην Αμβέρσα το 1584. Εν τούτοις, τα χαρακτικά ήταν μικρότερων διαστάσεων σε σχέση με αυτά της πρώτης σειράς και ποτέ δεν έγιναν τόσο δημοφιλή.

Λιγότερα είναι γνωστά για τα χρωματιστά πορτρέτα ή πίνακες του Γκέιρερτς, καθώς ποτέ δεν υπέγραφε τα έργα του και αυτά που έχουν διασωθεί ταυτοποιούνται μόνον από υφολογικές προσεγγίσεις και κάποια "ασάφεια" στην προσπάθεια να μιμηθεί Φλαμανδούς καλλιτέχνες του παρελθόντος, όπως ο Γιαν βαν Άικ. Ο Κάρελ φαν Μάντερ έγραψε στο Schilderboeck του 1604 ότι ο Γκέιρερτς ήταν "καλός τοπιογράφος, ο οποίος συχνά είχε τη συνήθεια να περιλαμβάνει μια γυναίκα που ουρεί σε θέση οκλαδόν πάνω σε μια γέφυρα ή σε άλλο σημείο"." Μια παρόμοια λεπτομέρεις μπορεί κανείς να δει σε μια από τις εικονογραφήσεις του για τους "μύθους".

Παραπομπές

Πηγές
Edward Hodnett: Marcus Gheeraerts the Elder of Bruges, London, and Antwerp, Utrecht (Haentjens Dekker & Gumbert) 1971.
 William B. Ashworth: Marcus Gheeraerts and the Aesopic connection in seventeenth-century scientific illustration, Art Journal', 44 (1984), 132–138.
 Alastair Duke: Chapter Calvinists and 'papist idolatry': the mentality of the image-breakers in 1566 in Dissident Identities in the Early Modern Low Countries, Ashgate Publishing Limited, 2009 (Page 196 shows a list of items shown in Gheeraerts' etching referring to the letter indices placed by Gheeraerts into the etching.)
Mikael Lytzau Forup: 125 fabler med illustrationer af Marcus Gheeraerts den Ældre [Danish: 125 fables with illustrations by Marcus Gheeraerts the Elder], Odense (University Press of Southern Denmark) 2007. (The book features Gheeraerts' entire Aesop series of 125 fable illustrations and 3 title pages.)
Reginald Lane Poole (Mrs.): Marcus Gheeraerts, Father and Son, Painters, The Walpole Society, 3 (1914), 1-8.
Arthur Ewart Popham: The etchings of Marcus Gheeraerts the Elder, Print Collector's Quarterly, 15 (1928), 187-200.
Eva Tahon: Marcus Gheeraerts the Elder, in: M. P. J. Martens (red.), Bruges and the Renaissance: Memling to Pourbus, Bruges (Stichting Kunstboek / Ludion) 1998, 231–238.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

De warachtighe fabulen der dieren, online at the University of Leiden's Ursicula website
Esbatement moral des animaux, online at the University of Leiden's Ursicula website
The ‘Esbatement moral des animaux’ : a 16th century French adaption of Aesopian fables and their illustration

Φλαμανδοί ζωγράφοι