Τσανάκυα

Ο Τσανάκυα (σανσκριτικά και χίντι: चाणक्यः, , 375 π.Χ. - 283 π.Χ.) ήταν Ινδός λόγιος με τις ιδιότητες του δασκάλου, φιλοσόφου, οικονομολόγου, και βασιλικού συμβούλου. Παραδοσιακά ονομάζεται επίσης και Καουτίλυα ή Βισνού Γκούπτα, ως ο συγγραφέας της αρχαίας ινδικής πολιτικής πραγματείας με τίτλο Αρθασάστρα. Στην Ινδία θεωρείται ως ο πρωτοπόρος της πολιτικής επιστήμης και των οικονομικών, και το έργο του θεωρείται ένας σημαντικός πρόδρομος της νεοφιλελεύθερης οικονομικής φιλοσοφίας, ενώ παράλληλα του αποδίδεται πως ήταν το άτομο που οραματίστηκε αρχικά την ένωση όλης της Ινδικής υποηπείρου. Τα γραπτά του χάθηκαν τον 6ο αιώνα κοντά στο τέλος της περιόδου της αυτοκρατορίας των Γκούπτα, και δεν ανακαλύφθηκαν ξανά παρά μόνο το 1915.

Κεντρικό τμήμα της ιστορίας του, είναι η σχέση του με τον Τσαντραγκούπτα Μαουρύα, όπου ο Τσανάκυα αρχικά βοήθησε τον Τσαντραγκούπτα στην άνοδο του προς την εξουσία και την εγκαθίδρυση της δυναστείας των Μαουρύα (Μωρύα στα Χίντι), και κατόπιν τον υπηρέτησε ως σύμβουλός του, όπως και μετέπειτα έκανε και με το γιο του τον Μπιντουσάρα.

Καταγωγή και ονομασία 
Γεννήθηκε σε οικογένεια Βραχμάνων, ωστόσο η τοποθεσία γέννησής του αμφισβητείται έντονα και υπάρχουν πολλές εκτιμήσεις για τον προσδιορισμό της.Σύμφωνα με το βουδιστικό κείμενο Μαχαμβάσα Τίκα γεννήθηκε στα Τάξιλα στη βορειοδυτική Ινδία και ήταν μελετητής των Βεδών, ενώ σύμφωνα με τις γραφές των Τζαϊνιστών, όπως η Αντμπιντάνα Τσινταμάνι, γεννήθηκε στην πόλη Ντραμίλα της νότιας Ινδίας, και στο τέλος της ζωής του έγινε Τζαϊνιστής. Ως προς το όνομά του, αναφέρεται πως γεννήθηκε σε ένα χωριό το οποίο ονομαζόταν Τσανάκα στην περιοχή Γκόλα, με τους γονείς του να είναι Βραχμάνοι, ή ακόμα πως και το όνομα του πατέρα του ήταν Τσανάκ και ονομάστηκε έτσι από αυτόν.

Πολιτική σταδιοδρομία

Ανατροπή των Νάντα 
Ο Τσανάκυα φαίνεται πως είχε προσβληθεί από τον ηγεμόνα των Νάντα, και ήταν αποφασισμένος να τον εκδικηθεί. Παράλληλα, ο Τσαντραγκούπτα, ήταν γιος μιας από τις παλλακίδες του ηγεμόνα των Νάντα και είχε μεγαλώσει στη βασιλική αυλή. Σύμφωνα με τα χρονικά, ο Τσανάκυα και ο Τσαντραγκούπτα ήρθαν σε συμφωνία για την ανατροπή της κυριαρχίας των Νάντα, και συμμάχησαν με τον ηγεμόνα της βορειοδυτικής Ινδίας, με την ονομασία Παρβατάκα (κάποιοι μελετητές τον ταυτοποιούν με τον Πώρο) για τον σκοπό αυτό.

Τα στρατεύματα που συγκέντρωσαν αποτελούνταν από Σάκες, Γιαβάνα (Έλληνες του στρατού του Αλεξάνδρου και κατόπιν των Σελευκιδών), Κιράτα, Καμπότζα, και Βαχίκ στρατιώτες. Μετά τη νίκη τους, οι περιοχές της αυτοκρατορίας των Νάντα μοιράστηκαν μεταξύ του Παρβατάκα και του Τσαντραγκούπτα. Ωστόσο μετά τον θάνατο του Παρβατάκα, ο γιος του ο Μαλαγιακέτου επιδίωξε να αποκτήσει και τις υπόλοιπες περιοχές για τον εαυτό του, συμμαχώντας με ό,τι δυνάμεις των Νάντα είχαν απομείνει στο περιθώριο. Για ν΄ αποτρέψουν τις επιδιώξεις του Μαλαγιακέτου, οι Τσανάκυα και Τσαντραγκούπτα προσποιήθηκαν ρήξη στις σχέσεις τους, με τον Τσαντραγκούπτα ν΄ απομακρύνει τον Τσανάκυα από υπουργό, και να παίρνει θέση υπέρ ενός παλαιού αξιωματούχου των Νάντα για την αναπλήρωση της θέσης. Ο Τσανάκυα φρόντισε μέσω των κατασκόπων του να διαδώσει τις φήμες στο αντίπαλο στρατόπεδο πως οι Νάντα θα συμμαχούσαν πλέον με τον Τσαντραγκούπτα βάσει των πρόσφατων εξελίξεων, κάτι που προκάλεσε την ένοπλη σύγκρουση εντός του αντίπαλου βασιλείου και τη διάσπαση της συμμαχίας μεταξύ του Μαλαγιακέτου και των Νάντα.

Δυναστεία των Μαουρύα 
Ο Τσανάκυα συνέχισε να υπηρετεί ως σύμβουλος του Τσαντραγκούπτα, βοηθώντας τον ουσιαστικά στην άσκηση της διπλωματίας, όπως συνέβη και κατά τη σύγκρουση των Μαουρύα με τις δυνάμεις του Σελεύκου Α´ Νικάτορα, η οποία έληξε με ανακωχή και κατόπιν μετατράπηκε σε συμμαχία. Επίσης προστάτευε τον Τσαντραγκούπτα από τις διάφορες συνωμοσίες που αντιμετώπιζε ως ηγεμόνας, και σύμφωνα με ένα δημοφιλή μύθο των Τζαϊνιστών, συνήθιζε να τοποθετεί μικρές μη θανατηφόρες δόσεις δηλητηρίου στην τροφή του Τσαντραγκούπτα έτσι ώστε με τον καιρό αυτός ν΄ αποκτήσει ανοσία στο δηλητήριο, ως είδος μιθριδατισμού.Μη ξέροντας αυτό ο Τσαντραγκούπτα, μια μέρα μοιράστηκε το φαγητό του με τη σύζυγό του, η οποία ήταν έγκυος και επρόκειτο να γεννήσει σε λίγες ημέρες. Η βασίλισσα, μην έχοντας αναπτύξει ανοσία η ίδια, δηλητηριάστηκε και πέθανε. Βλέποντάς το αυτό ο Τσαντραγκούπτα, αμέσως "άνοιξε" την κοιλιά της βασίλισσας και διέσωσε το βρέφος και διάδοχο του θρόνου, με το αγόρι να ονομάζεται Μπιντουσάρα, καθώς είχε επιζήσει από τη σταλιά (μπίντου) του δηλητηρίου.

Αποτελεί παράδοξο το ότι ο ιστορικός Μεγασθένης ο οποίος εκτελούσε χρέη πρεσβευτή των Σελευκιδών στην Αυλή των Μαουρύα, δεν φαίνεται ν΄ αναφέρει καμιά πληροφορία για τον Τσανάκυα. Ωστόσο κατά την παράδοση, οι δύο τους συναντήθηκαν, και με τη λήξη των επίσημων συζητήσεων και ενώ ο διάλογος μεταξύ τους συνεχιζόταν για μη επίσημα θέματα πλέον, ο Τσανάκυα έσβησε το λυχνάρι που φώτιζε το δωμάτιο και άναψε ένα άλλο λυχνάρι του οποίου το φως ήταν πολύ πιο αδύναμο. Απορημένος ο Μεγασθένης ρώτησε τον Τσανάκυα για την σκοπιμότητα της αντικατάστασης, με τον Τσανάκυα ν΄ απαντά πως κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για υποθέσεις του κράτους έκαιγε το λυχνάρι με λάδι χρηματοδοτημένο από το κράτος, ενώ με τη λήξη των διαπραγματεύσεων και τη συνέχιση της κουβέντας σε προσωπικό επίπεδο έκαιγε πλέον το προσωπικό του λυχνάρι.

Εργογραφία 
Στον Τσανάκυα αποδίδονται τα έργα Αρθασάστρα -πολιτική πραγματεία- και Τσανάκυα Νίτι -μια συλλογή αφορισμών-, επίσης γνωστό και ως Τσανάκυα Νεέτι-σάστρα.Υπάρχει και η εκτίμηση πως η Αρθασάστρα είναι μια συλλογή παλαιοτέρων κειμένων η οποία γράφτηκε από διάφορους συντάκτες, και πως ο Τσανάκυα ήταν ένας από αυτούς με την ονομασία Καουτίλυα ή Βισνού Γκούπτα.

Θάνατος 
Κατά την παράδοση, ο Τσανάκυα αποσύρθηκε στη ζούγκλα όπου και πέθανε από ασιτία. Ένας από τους αξιωματούχους του Μπιντουσάρα ο οποίος αντιπαθούσε τον Τσανάκυα, γνωστοποίησε στον Μπιντουσάρα πως ο Τσανάκυα ήταν υπεύθυνος για τον θάνατο της μητέρας του πολλά χρόνια πριν. Μαθαίνοντας το αυτό, ο βασιλιάς έγινε έξαλλος και αναζήτησε τον Τσανάκυα ο οποίος αποφάσισε ν΄ αυτοκτονήσει λιμοκτονώντας, ενώ όταν ο Μπιντουσάρα έμαθε πως επρόκειτο για ατύχημα ήταν πλέον αργά.

Πηγές πληροφοριών 

Υπάρχουν πολύ λίγες καθαρά ιστορικές πληροφορίες για τον Τσανάκυα, με τις περισσότερες που διασώζονται να υπάρχουν μόνο σε κείμενα τα οποία περιέχουν μυθικές μαρτυρίες:

Όλες οι παραπάνω εκδοχές φαίνεται να έχουν τα παρακάτω κοινά σημεία:
 Ο ηγεμόνας των Νάντα προσέβαλε τον Τσανάκυα, με τον τελευταίο να αποφασίζει να πάρει εκδίκηση και ν΄ ανατρέψει την αυτοκρατορία των Νάντα
 Ο Τσανάκυα αναζήτησε τον άξιο αντικαταστάτη που θα γινόταν ο νέος ηγεμόνας, και τον βρήκε στο πρόσωπο του νεαρού Τσαντραγκούπτα
 Με τη σύναψη συμμαχιών, οι Τσανάκυα και Τσαντραγκούπτα καταφέρνουν να νικήσουν τους Νάντα, συχνά ενεργώντας κάτω από καθεστώς μυστικότητας

Παραπομπές

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Chanakya Nitishastra: Σανσκριτική, Χίντι, και Αγγλική έκδοση

Ινδοί φιλόσοφοι
Ινδοί πολιτικοί
Ινδοί οικονομολόγοι
Ινδοί διπλωμάτες