Βάιος (όνομα)

Βάιος (δισύλλαβο: v(ái)os, του Βάιου· τρισύλλαβο: váios, του Βαΐου), ελληνικό αντρικό κύριο όνομα (βαφτιστικό όνομα).

Ετυμολογία του ονόματος
Μεταγενέστερο όνομα από την Κυριακή των Βαΐων, την τελευταία Κυριακή πριν από το Πάσχα. Η λέξη βάιον (μεσαιωνικό βαγί) προέρχεται από το μεταγενέστερο βαΐον/βάιον, υποκοριστικό του βάϊς (ἡ), βαΐδος «φύλλο φοινικιάς» (< αρχαίο αιγυπτιακό b’j, κοπτικό bai). Στη Σύμη κ.α. η εβδομάδα του Λαζάρου λέγεται βαγιανή.

Σχετικό με το φοίνικα είναι το όνομα της Παλμύρας, της πόλης της σημερινής Συρίας, και το γυναικείο βαφτιστικό Παλμύρα.

Ονομαστική εορτή
Την Κυριακή των Βαΐων, την τελευταία Κυριακή πριν από το Πάσχα, κινητή εορτή κατά την οποία γιορτάζεται η θριαμβευτική είσοδος του Χριστού στην Ιερουσαλήμ, όπου τον υποδέχτηκε ο λαός της πόλης με κλαδιά φοίνικα (μετά βαΐων και κλάδων).

Η γιορτή καθιερώθηκε από την εκκλησία τον 9ο αιώνα και ονομάζεται στη Θεσσαλία και την Ήπειρο τα βάγια, στην Κύθνο Βαγιοτσυριατσή, στον Πόντο τη Βαγιού, στην Αμμόχωστο Κύπρου Τσερκατζή της ελιάς κτλ.  Τα βάγια, κλαδάκια από διάφορα φυτά ή δέντρα, κυρίως δάφνης, φοίνικα, μυρτιάς κτλ., στην Αιτωλία και την Ήπειρο από δάφνη, στην Ανατολική Θράκη από ιτιά,<ref>Γεώργιος Α. Μέγας, Ζητήματα ελληνικής λαογραφίας, Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα, ανατύπωση, 1975, κεφ. #12, σ. 26</ref> που μοιράζονται στους εκκλησιαζομένους κατά την Κυριακή των Βαΐων, λέγονται στην Κεφαλλονιά τάταλο, στη Σύμη ματσίδι κτλ. και πιστεύεται ότι έχουν σπουδαίες και θαυματουργές ιδιότητες.

Η Κυριακή των Βαΐων, ως γιορτή της Άνοιξης, που προεικονίζει την Πρωτομαγιά, περνάει στα βουλγαρικά ως Nedelja Vaja και Връбница (Βραμπνίτσα < Върба, βαρμπά, «βάιον, ιτιά»), Cvétnica και Cvétna Nedélja (< cvéten «ανθοστόλιστος»). Κατά τα ελληνικά βαφτιστικά Βάιος, Βαΐα, Βάγια κτλ., έτσι και στα βουλγαρικά, λ.χ. Vájo αλλά και Vъrbo, Vъrbio, Върба (η Βάγια), Върбан και Vъrbén (ο Βαγιανός), Върбина, Върбана (Βαρμπάνια και Βαρμπένια, η Βαγιανή) κτλ.

Καθώς η Κυριακή των Βαΐων συμπίπτει με την έναρξη της Άνοιξης και μεταφέρονται λουλούδια για να ευλογηθούν στην εκκλησία, ο Βάιγκαντ πιστεύει ότι στην Κυριακή των Βαΐων ανήκουν οργανικά και τα βαφτιστικά που συνδέονται με το άνθος: Гладиола, Гюла, Лилия, Маргарит(а), Невен(а), Роза, Розалин(а) κτλ.

Διάδοση του ονόματος
Σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων, το Βάιος παρουσιάζεται ως το 214ο πιο συχνό όνομα (74ο ανάμεσα στα αντρικά ονόματα), το Βάια ως το 74ο πιο συχνό όνομα (48ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βάγια ως το 258ο πιο συχνό όνομα (170ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βαΐτσα ως το 359ο πιο συχνό όνομα (251ο ανάμεσα στα γυναικεία), το Βαγιούλα ως το 829ο πιο συχνό όνομα (606ο ανάμεσα στα γυναικεία). 
Τύποι και υποκοριστικά του ονόματος
Βάιος (v(ái)os), Βάγιος  (vájos), Βαγιανός (vajanós). Βαγιάνος (vajános), στη Ζαγορά Πηλίου
Βαϊοφόρος (βαϊοφόρος η «Κυριακή των Βαΐων»)Βάης· Βαής, στην Αίνο (Enez)· Βαΐτσης, υποκοριστικός τύποςΒαγής, βυζαντινό, σφακιανό βαπτιστικό· Βαγιονάκης, υποκοριστικός τύποςΒαγιανός, στη Σάμο και στη ΣύμηΒάιος, Βαϊανός (v(ai)anós), Βαγιανός, στην ΚύπροΒαϊάνος (v(ai)ános), στη Ζαγορά Πηλίου· Βαϊάνης (v(ai)ánis), στην Αίνο (Enez) της Θράκης

Θηλυκός τύπος του ονόματος
Βάγια, Βαγιούλα, ΒαΐτσαΒαΐαΒαϊάναΒαΐτσα, υποκοριστικός τύπος, στη Σάμο· ΒαϊτσούλαΒάγια (vája), στη Βόρεια Ελλάδα· Βαγίτσα, υποκοριστικός τύπος, στις Σαράντα Εκκλησιές (Kırklareli) της Θράκης· ΒαγιούλαΒάια και υποκοριστικοί τύποι Βαϊούλι, Βαϊούλα  (>Βάλια), Βαϊούλου, Βαϊούλω, στο ΒελβεντόΒαγιανή και υποκοριστικοί τύποι Βαγιανό, Βαγιό, Βαγιούδι, στη Σύμη

ΟικογενειακόΒαγιανός, Βαϊάνος, Βαϊανέλης, ΒάοςΒαΐτσης κτλ.Βάγιας, αποδίδει το αλβανικό Μπούας''

Παραπομπές

Ανδρικά ελληνικά ονόματα
Ονόματα από γιορτές
Μεταγενέστερα ονόματα