Μητρόπολη Κιέβου

Η Μητρόπολη Κιέβου και πάντων των Ρως ή Εκκλησία του Κιέβου και πάντων των Ρως ήταν ιστορική Εκκλησία, η οποία αναπτύχθηκε εντός του κράτους των Ρως του Κιέβου (και, σε μεγαλύτερη κλίμακα, στη Ρουθηνία). Σύμφωνα με την παράδοση, οι καταβολές της ανάγονται στη βάπτιση του Πρίγκιπα Βλαδίμηρου Α' του Μεγάλου, το 988, παρά το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός είχε διαδοθεί στην ευρύτερη περιοχή αρκετό καιρό νωρίτερα.

Παρέμεινε στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως έως τα τέλη του 17ου αιώνα.

Από την ίδρυσή της, η Μητρόπολη Κιέβου υπήρξε το λίκνο του  Ανατολικού και Δυτικού σλαβικού Χριστιανισμού για τους Ορθοδόξους και τους Ρωμαιοκαθολικούς. Πολλές σημερινές Εκκλησίες αυτοαναγορεύονται άμεσοι ή έμμεσοι κληρονόμοι της παλαιάς Εκκλησίας του Κιέβου:
 το Πατριαρχείο Μόσχας και πάσης Ρωσίας – 1590
 η Ορθόδοξη Εκκλησία της Πολωνίας – 1924
 η αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας – 2019
 η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Μόσχας)
 η Ελληνόρρυθμη Καθολική Εκκλησία Ουκρανίας
 οι διάφορες Ρουθηνικές Εκκλησίες
 οι ορθόδοξες και Ελληνόρρυθμες Καθολικές Εκκλησίες της Πολωνίας και της Σλοβακίας

Ιστορία

Πρώτοι αιώνες
Το 991 ιδρύθηκε η Μητρόπολη Κιέβου και πάντων των Ρως, από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. 

Το 1240, το Κιέβο κατελήφθη και καταστράφηκε από τους Μογγόλους του Μπατού. Το 1283, η έδρα της Μητρόπολης Κιέβου μεταφέρθηκε στο Βλαντίμιρ της Μοσχοβίας, διατηρώντας ωστόσο τον τίτλο με γεωγραφικό προσδιορισμό το Κίεβο. Το 1302 ιδρύθηκε η Μητρόπολη Γαλικίας για τις ανάγκες των ορθοδόξων του Πριγκιπάτου της Γαλικίας-Βολυνίας και το 1316 η Μητρόπολη Λιθουανίας για τις ανάγκες των ορθοδόξων του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας.

Το 1325, η έδρα της Μητρόπολης του Βλαντίμιρ μεταφέρθηκε στη Μόσχα, με διατήρηση του τίτλου με γεωγραφικό προσδιορισμό το Κίεβο. Το 1448, μέσω της διακήρυξης της αυτοκεφαλίας της Μητρόπολης Μόσχας, οι Προκαθήμενοι εγκατέλειψαν σταδιακά τον τίτλο με γεωγραφικό προσδιορισμό το Κίεβο, χρησιμοποιώντας πλέον αυτόν του Μητροπολίτη Μόσχας και πασών των Ρωσιών.

Το 1589, η αυτοκεφαλία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αναγνωρίστηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο και της απέδωσε τον τίτλο του Πατριαρχείου. Το 1595-1596, η Ένωση του Μπρεστ σηματοδότησε την ένωση της Μητρόπολης Κιέβου με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.

Το 1620 αποκαταστάθηκε η Ορθόδοξη ιεραρχία εντός της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας.

Υπαγωγή στη Μόσχα

Το 1667, το Κίεβο και η ανατολική Ουκρανία πέρασαν στην κυριαρχία των Ρώσων. Μετά την επέκταση της κυριαρχίας του Βασιλείου της Μεγάλης Ρωσίας στις ανατολικές επαρχίες της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας, ο τσάρος Μέγας Πέτρος ανταποκρίθηκε στο επίμονο αίτημα του Πατριάρχη Μόσχας Ιωακείμ (1674-90) να ζητήσει από τον Οικουμενικό Πατριάρχη την υπαγωγή και στην εκκλησιαστική του δικαιοδοσία των προσαρτηθεισών στη κυριαρχία του Βασιλείου της Μεγάλης Ρωσίας ανατολικών επαρχιών της Ουκρανίας. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Δ΄ απέρριψε το αίτημα του τσάρου και με Συνοδική Πράξη (1686) παραχώρησε κατ' οικονομίαν στον Πατριάρχη Μόσχας μόνο την άδεια να χειροτονεί ή να ενθρονίζει τον εκλεγμένο από την Κληρικολαϊκή συνέλευση της Μητροπόλεως Κιέβου, υποψήφιο Μητροπολίτη Κιέβου, υπό τον απόλυτο όμως και απαραίτητο όρο, ότι ο Μητροπολίτης Κιέβου θα μνημονεύει σε κάθε Θεία Λειτουργία το όνομα του Οικουμενικού Πατριάρχη. Η μνημόνευση αυτή είχε την έννοια ότι ο Μητροπολίτης Κιέβου παρέμενε πάντοτε ως «έξαρχος» στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως.

Το 1722 η Μητρόπολη Κιέβου έγινε de facto μια από τις επισκοπές του Πατριαρχείου Μόσχας, όταν ο Μέγας Πέτρος διόρισε τον Βαρλαάμ (Βονιάτοβιτς) στο βαθμό του αρχιεπισκόπου και όχι του μητροπολίτη. Κατά τη διάρκεια των αιώνων που ακολούθησαν, η μνημόνευση του Οικουμενικού Πατριάρχη ατόνισε και χάθηκε, ενώ η Ουκρανική Εκκλησία θεωρούνταν τμήμα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Διάδοχη κατάσταση
Στις 27 Οκτωβρίου 1990, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας παραχώρησε αυτονομία (καθεστώς που όμως δεν είναι αυτοκέφαλο), με την σχετική απόφαση να παραδίδεται στον τότε Αρχιεπίσκοπο Κιέβου Φιλάρετο. Αυτός έκτοτε έφερε τον τίτλο «Μητροπολίτης Κιέβου και πάσης Ουκρανίας».

Μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας (24 Αυγούστου 1991) συνεκλήθη στις 1-2 Νοεμβρίου 1991 τοπική Σύνοδος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υπό τον Μητροπολίτη Κιέβου Φιλάρετο και αποφάσισε να υποβάλει αίτημα Αυτοκεφαλίας στο Πατριαρχείο Μόσχας. Η επόμενη Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας, που συνήλθε τον Μάρτιο του 1992, δεν εξέτασε το αίτημα αλλά ζήτησε την παραίτηση του Μητροπολίτη Κιέβου Φιλαρέτου. Ο Φιλάρετος, επιστρέφοντας στην Ουκρανία δήλωσε ότι πιέστηκε να δηλώσει ότι θα παραιτηθεί και ότι δεν πρόκειται τελικά να το κάνει.

Ο Φιλάρετος καθαιρέθηκε από το Πατριαρχείο Μόσχας στις 27 Μαΐου 1992. Είχε προηγηθεί σύνοδος επισκόπων και πιστών στο Πατριαρχείο Μόσχας, η οποία εξέλεξε νέο προκαθήμενο της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τον Βλαδίμηρο (Μαρκιάνοβιτς Σάμπονταν). Ο Φιλάρετος και οι ακόλουθοί του συνήλθαν σε άλλη σύνοδο τον Ιούνιο του 1992, η οποία ίδρυσε την «Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Κιέβου)» και εξέλεξε «Πατριάρχη» τον Μοστισλάβο (Ιβάνοβιτς Σκρίπνικ). Το 1997, το Πατριαρχείο Μόσχας αναθεμάτισε τον Φιλάρετο, απόφαση που αποδέχτηκαν όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες..

Το λεγόμενο «Πατριαρχείο Κιέβου» δεν αναγνωρίστηκε από καμία Ορθόδοξη Εκκλησία και για τα επόμενα χρόνια η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Μόσχας) παρέμεινε η μόνη αναγνωρισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία, σε εκκλησιαστική κοινωνία με τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες μέσω της υπαγωγής της στο Πατριαρχείο Μόσχας. Το 2019 ιδρύθηκε η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας με παραχώρηση Αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Μόσχας) δεν δέχτηκε να συμμετάσχει σε αυτή και οι δυο Εκκλησίες συνεχίζουν να λειτουργούν παράλληλα στη χώρα ως σήμερα, μαζί με αυτήν του Φιλάρετου.

Τον τίτλο του Μητροπολίτη Κιέβου (και πάσης Ουκρανίας) φέρουν σήμερα και οι δυο προκαθήμενοι των δύο Εκκλησιών, ο Επιφάνιος της Αυτοκέφαλης και ο Ονούφριος της Αυτόνομης (που υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας).

Οργάνωση 

Η έδρα της Εκκλησίας αρχικά βρισκόταν στο Περέγιασλαβ-Χμελνίτσκι, προτού μετακινηθεί στο Κίεβο.
 
Κατά τα πρώτα χρόνια της ιστορίας της, η Μητρόπολη Κιέβου και πάντων των Ρως περιλάμβανε τις παρακάτω επαρχίες:
 
 Στα εδάφη της σημερινής Ουκρανίας:
 Επαρχία του Τσέρνιχιβ
 Επαρχία του Μπέλγκοροντ
 Επαρχία του Βλαντίμιρ
 Στα εδάφη της σημερινής Ρωσίας:
 Επαρχία του Νόβγκοροντ
 Επαρχία του Ροστόφ
 Επαρχία του Τμουταρακάν
 Στα εδάφη της σημερινής Λευκορωσίας:
 Επαρχία του Τουράβ
 Επαρχία του Πόλοτσκ

Κατάλογος Μητροπολιτών

Μητροπολίτες Κιέβου (από τις καταβολές έως την Ένωση του Μπρεστ) 
 Μιχαήλ Α΄, 988-992
 Λεόντιος, 992-1008
 Ιωάννης Α΄, 1019-1035
 Θεόπεμπτος, 1035-1049
 Κύριλλος Α΄, 1049-1051
 Ιλαρίων, 1051-1055 
 Εφραίμ, 1055-1061
 Γεώργιος, 1062-1073
 Ιωάννης Β΄, 1077 (80)-1089
 Ιωάννης Γ΄, 1089-1091
 Νικόλαος, 1097-1101
 Νικηφόρος Α΄, 1104-1121
 Νικήτας, 1122-1126 
 Μιχαήλ Β΄, 1130-1145 
 Κλήμης (Σμόλιατιτς), 1147-1159 
 Κωνσταντίνος Α΄, 1156-1159 
 Θεόδωρος, 1161-1163
 Ιωάννης Δ΄, 1164-1166 
 Κωνσταντίνος Β΄, 1167-1169 
 Μιχαήλ Γ΄, 1171
 Νικηφόρος Β΄, 1182-1198 
 Ματθαίος, 1200 (01)-1220 
 Κύριλλος Β΄, 1225-1233 
 Ιωσήφ, 1237-1240 
 Κύριλλος Γ΄, 1247-1281
 Μάξιμος, 1285-1305
 Πέτρος, 1308-1326
 Θεόγνωστος, 1328-1353 
 Αλέξιος (Μπιακόντ), 1354-1378 
 Μιχαήλ (Μιτιάι), 1378-1380 
 Κυπριανός, 1380-1406 
 Ποιμήν, 1382-1384 ?
 Διονύσιος, 1384-1385 ?
 Φώτιος, 1409-1431 
 Γεράσιμος, 1433-1435 
 Ισίδωρος, 1437-1441
 Ιωνάς (Οντνούσεφ), 1442 (43)-1461 
 Γρηγόριος Β΄ (Βούλγαρος), 1458-1472 
 Σπυρίδων, 1475-1482
 Συμεών, αναφέρεται μεταξύ 1481-1488 
 Ιωνάς (Γκλέζνα), αναφέρεται το 1492 
 Μακάριος, 1495-1497
 Ιωσήφ (Μπολγκαρίνοβιτς), 1498-1501
 Ιωνάς, 1503-1507
 Ιωσήφ (Σολτάν), 1508-1521
 Ιωσήφ (Ρουσίν), 1522-1533 
 Μακάριος (Μοσκβίτιανιν), 1534-1555
 Σιλβέστρος (Μπελίκεβιτς), αναφέρεται μεταξύ 1556-1567 
 Ιωνάς (Προτάσεβιτς), 1568-1577
 Ηλίας (Κούτσα), 1577-1579
 Ονησιφόρος (Ντέβοσκα), 1579-1589
 Μιχαήλ (Ραχόζα), 1589-1596 (στην συνέχεια Ουνίτης, απεβίωσε το 1599)

Σχετικά Λήμματα 
 Ρως του Κιέβου
 Ρως του Χάλιτς-Βολοντίμιρ
 Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας
 Πατριαρχείο Μόσχας και πασών των Ρωσιών
 Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Μόσχας)
 Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας

Υποσημειώσεις και παραπομπές

Υποσημειώσεις

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

  Atlante della Chiesa / Atlas of the Church - Cronologia della Chiesa in Europa Orientale

Χριστιανισμός στην Ουκρανία
Ιστορία του Χριστιανισμού