Βάσος Βαρίκας

Ο Βάσος Βαρίκας (1912-1971) ήταν κριτικός λογοτεχνίας και δοκιμιογράφος

Βίος
Ο Βάσος Βαρίκας γεννήθηκε στο Αϊδίνιο της Μικράς Ασίας το 1912. Η οικογένειά του καταγόταν από την Κάρπαθο, στην οποία πέρασε τα παιδικά του χρόνια.  Το 1923 ήλθε στην Αθήνα και μετά την ολοκλήρωση των γυμνασιακών του σπουδών φοίτησε στην Φιλοσοφική σχολή Αθηνών. Το 1938-1939 μετέβη στο Παρίσι όπου  παρακολούθησε μαθήματα ιστορίας της τέχνης και εργάστηκε ως ανταποκριτής της εφημερίδας Η Καθημερινή. Από το 1945 έως το 1971 δημοσιογραφούσε στην εφημερίδα Τα Νέα, ως πολιτικός συντάκτης,  αρχισυντάκτης και διευθυντής σύνταξης. Χρημάτισε και προϊστάμενος Δελτίων Ειδήσεων του Ε.Ι.Ρ.

Λογοτεχνικό έργο
Το 1931 πρωτοεμφανίστηκε με ποίημά του στο περιοδικό Πρωτοπόροι.

Το κριτικό έργο του
Το 1930 πρωτοδημοσιεύει κριτικές στην επιθεώρηση Πολιτικά Φύλλα και Ακρόπολις. Από το 1947 έως το 1954 έγραφε βιβλιοκρισίες στην εφημερίδα Τα Νέα και από το 1955 τη στήλη κριτικής του θεάτρου και στη συνέχεια στο Βήμα (1954-1971)

Επιρροές
Στις πρώτες του κριτικές απόπειρες υιοθετεί  τις αισθητικές απόψεις των μαρξιστών Πλεχάνοφ και Τρότσκι και του λογοτέχνη Μαξίμ Γκόρκι. Έτσι θεωρούσε πως τα λογοτεχνικά έργα δεν ήταν παρά αντανακλάσεις του κοινωνικού συστήματος και της ταξικής διάρθρωσής του. Από το 1939 αναθεώρησε πιστεύοντας πως και ο ψυχολογικός παράγοντας δεν ήταν αμελητέα υπόθεση στη διαμόρφωση ενός λογοτεχνικού έργου.

Στα μεταπολεμικά χρόνια υιοθέτησε και άλλα μεθοδολογικά εργαλεία ερμηνείας όπως το ύφος, τη δομή της γλωσσικής έκφρασης. Καμπή στη σκέψη του συνιστά το ταξίδι και η σύντομη παραμονή του στη Γαλλία, «όπου φαίνεται ότι  κλονίστηκε η παλιά ακαμψία που διέκρινε τις προηγούμενες μαρξιστικές του αναγνώσεις».

Αποτίμηση
Για μια μερίδα της κριτικής τα  δημοσιεύματά του μέχρι πριν τον Β παγκόσμιο δεν είναι αντιπροσωπευτικά της κριτικής του σκέψης. Ο πρώιμος Βαρίκας είναι ένας «Μαρξιστής με την αγροίκα μορφή που ασκούσαν τότε τον μαρξισμό οι νέοι».

Ο Βάσος Βαρίκας αποτελεί «τυπικό και αξιόλογο εκπρόσωπο της τακτικής κριτικής». Στην επόμενη φάση του έργου του, «αντιλαμβάνεται τις διαφορές που διακρίνουν τη μεταπολεμική από τη μεσοπολεμική λογοτεχνία, διαθέτει ένα αξιοσημείωτο αισθητήριο στην εκτίμηση του κατά  πόσο οι προθέσεις των συγγραφέων υλοποιούνται σε ανάλογο αποτέλεσμα και διασπείρει πλούσιες και εύστοχες επιμέρους παρατηρήσεις».

Συγγραφικό έργο
Ο Ποιητής Κώστας Βάρναλης (1936)
Κ.Γ.Καρυωτάκης, το δράμα μιας γενιάς(1938)
Η μεταπολεμική μας λογοτεχνία (Σχέδιο για μελέτη),(1939)  Ο ιστορικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας Αλέξανδρος Αργυρίου το χαρακτηρίζει ως «την πιο ώριμη εργασία του στα χρόνια του Μεσοπολέμου, στο οποίο ωστόσο υπάρχουν αρκετές τολμηρές θέσεις , αλλά και ‘άγονες γενικεύσεις’ που μπορεί να αμφισβητηθούν» 
Το αυριανό μυθιστόρημα (1943)
Οι ευθύνες μιας γενιάς (1944)
Εισαγωγή στα Άπαντα Δημοσθένη Βουτυρά, 1958
Κριτική θεάτρου  Μια επιλογή θεατρικών κριτικών του που έγραψε κατά τη δεκαετία 1961-1971, (1972)
Συγγραφείς και κείμενα Α, 1961-1965, (1975)
 Κώστας Βάρναλης -Κώστας Καρυωτάκης, β ‘εκδ. Πλέθρον , Αθήνα 1978
 Συγγραφείς και κείμενα Β,  1966-1968 (1980)
 Συγγραφείς και κείμενα Γ , 1969-1971 (1987)
 Συγγραφείς και κείμενα Δ , 1955-1959 (2003)
 Συγγραφείς και κείμενα  Ε, 1945-1956(2004)

Παραπομπές

Πηγές
Αλέξης Ζήρας, «Βαρίκας Βάσος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό,Εκδοτική Αθηνών, τομ.2 (1990), σελ.189
Ανώνυμος, «Βαρίκας Βάσος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνική Λογοτεχνίας, τομ.3 (χ.χ), σελ.155
 Παναγιώτης Μαστροδημήτρης, Εισαγωγή στη νεοελληνική φιλολογία, εκ.δΔόμος, Αθήνα, 2005 (7η εκδ.)
Δημήτριος Τσάκωνας, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, τομ.8, εκδ.Σώφρων 1992, σελ.234-236
Τάκης Μενδράκος, «Δείγματα άρτιας κριτικής σκέψης» [βιβλιοκρισία του, Βάσος Βαρίκας Κώστας Βάρναλης -Κώστας Καρυωτάκης,β ‘εκδ. Πλέθρον Αθήνα 1978] Διαβάζω τ.χ21 (Ιούνιος 1979), σελ.74-75
Χατζ. «Βάσος Βαρίκας», Νέα Εστία, τομ.90, τχ.1063, (Οκτώβριος 1971), σελ.1386
Ανώνυμος, «Βάσου Βαρίκα: ‘’Κριτική θεάτρου’’, Επιλογή 1961-1971», [βιβλιοκρισία)Νέα Εστία, τομ.93,τχ.1098 (1η Απριλίου 1973), σελ.484
 Αλέξανδρος Αργυρίου, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στα χρόνια του Μεσοπολέμου (1918-1940), τομ.Α, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 2002
 Αλέξανδρος Αργυρίου, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στα χρόνια του Μεσοπολέμου (1918-1940), τομ.Β, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 2002
Αλέξης Ζήρας, «Βάσος Βαρίκας, ένας εμβληματικός κριτικός», στο: Βάσος Βαρίκας, Συγγραφείς και κείμενα 1955-1959, εκδ.Ερμής, Αθήνα,2003, σελ.13-16

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Βάσος Βαρίκας στον Πανδέκτη, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Έλληνες κριτικοί της λογοτεχνίας
Έλληνες κριτικοί του θεάτρου
Έλληνες δοκιμιογράφοι