Κύθηρος

Η ή/και ο Κύθηρος ή Κύθηρρος ή το Κύθηρον (), (ο δήμος: Κυθήρου) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Πανδιονίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας).

Ο Στράβων, αναφερόμενος στον ιστορικό Φιλόχορο και το έργο του «Ατθίς» (ή Ατθίδες ή Ιστορίαι) λέει ότι η Κύθηρος ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις, οι οποίες ιδρύθηκαν στην Αττική από τον μυθικό βασιλιά της Αθήνας, Κέκροπα και αργότερα ο Θησέας την ένωσε με την πόλη της αρχαίας Αθήνας. Στη συνέχεια έγινε ένας από τους δήμους της Αττικής (δήμος Κυθήρων) και ανήκε στην Πανδιονίδα φυλή.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου 
Ο δήμος της Κυθήρου, ήταν δήμος των Μεσογείων ή της Παραλίας. Όσον αφορά την ακριβή θέση του δήμου, η οποία δεν είναι γνωστή ή βέβαιη και δεν έχει επακριβώς εξακριβωθεί, έχουν προκύψει διάφορες αμφιβολίες. Ο John S. Traill τοποθετεί τον δήμο κοντά στο Πούσι Καλογέρι, η οποία υπάγεται στον Δήμο Μαρκόπουλου Μεσογαίας, αλλά αυτό δείχνει μάλλον να είναι αμφίβολο, δεδομένου ότι ο Δημοσθένης αναφέρει ότι η τοποθεσία του δήμου ήταν κοντά σε δασώδη περιοχή. Πιθανότατα βρίσκεται στην περιοχή του σύγχρονου Μαρκόπουλου, στην τοποθεσία Λιγόρι,  η οποία υπάγεται επίσης στον Δήμο Μαρκόπουλου Μεσογαίας.

Σύμφωνα με τον Βρετανό στρατιωτικό, τοπογράφο, αρχαιολόγο και περιηγητή Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, αφού ο δήμος του Σφηττού καταλάμβανε κατά τη γνώμη του, το βόρειο μισό της περιοχής βορειοανατολικά του Υμηττού, η Κύθηρος καταλάμβανε το υπόλοιπο προς το νότιο άκρο της Αττικής.  Ένας άλλος μελετητής, ο Ross, πρότεινε ότι θα ήταν μάλλον κοντά στον δήμο του Γαργηττού, με βάση τα όσα ειπώθηκαν για τον ποταμό Κύθηρο της Ηλείας και τις πηγές του, από τον Παυσανία, ο οποίος αναφέρει ότι, οι νύμφες του ποταμού αυτού της Ηλείας κλήθηκαν Ιωνίδες (όπως άλλωστε αργότερα και ο δήμος των Ιωνιδών), από τον μυθικό επώνυμο ήρωα  Ίωνα, γενάρχη των Ιώνων, ο οποίος ήταν κατά μια εκδοχή γιος του Απόλλωνα και της Κρέουσας, κόρης του Ερεχθέα και γυναίκας του Ξούθου ή γιος του Ξούθου ή κατά άλλη εκδοχή γιος του Γαργηττού, σύμφωνα με την οποία ο Γαργηττός και ο γιος του μετανάστευσαν στην Αθήνα από την Ηλεία.

Ο ερευνητής του 19ου αιώνα Διονύσιος Σουρμελής, τοποθετούσε τον δήμο Κυθήρου, ο οποίος είχε μετονομασθεί σταδιακά, σύμφωνα με τον ίδιο, σε Κύθουρος, Θούρος και Μπούρος στην περιοχή Μπούρανις, «μεταξύ των δύω απ' αυτού τμηθέντων χωρίων Σπάτα και Μπάλα, ερημωθείς εις την γενικήν ερήμωσιν της Αττικής την επί Μοροζίνου του Ενετού».

Στη σημερινή περιοχή του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας, κατά την κλασική περίοδο, βρίσκονταν οι δήμοι Μυρρινούς (σημερινή Μερέντα), οι Πρασιές (Πρασάς ή Μπρασάς), η Στειρία (Ντρίβλια), η Κύθηρος (Λιγόρι), η Αγγελή (Αγγελίσι), οι Φιλαΐδες (στην περιοχή της Βραυρώνας), μαζί με το Ιερό της Αρτέμιδος στη Βραυρώνα. Η Κύθηρος αποτελούσε μέλος ένωσης δήμων, μαζί με τον δήμο της Ερχίας (σημερινά Σπάτα) και τον δήμο της Κονθύλης.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή
Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος αρχικά της Πανδιονίδας φυλής, συμμετείχε με 1 ή 2 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ως και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Αντιγονίδα φυλή με 2 βουλευτές στη Βουλή των 600. Μετά την κατάργηση και διάλυση των «μακεδονικών φυλών» (Αντιγονίς και Δημητριάς) ο δήμος επανήλθε στην Πανδιονίδα φυλή, κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) με άγνωστο αριθμό βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι της Κυθήρου 
Ο δημότης της αρχαίας Κυθήρου ονομαζόταν Κυθήρριος ή Κυθήριος.

Προσωπικότητες από την Κύθηρο 
Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από το δήμο της Κυθήρου, όπως ο Βάσσος ο Κυθήρριος γιος του Βάσσου, ο Δαμόφιλος ο Κυθήρριος, ο Δημάρατος ο Κυθήρριος γιος του Λεωσθένου, ο βουλευτής Δημήτριος ο Κυθήρριος, ο Δημοκλής ο Κυθήρριος, ο βουλευτής Δημόνικος ο Κυθήρριος γιος του Αδμήτου, ο τριήραρχος Δημόστρατος ο Κυθήρριος γιος του Ασπέτου, ο βουλευτής Διόδοτος ο Κυθήρριος γιος του Διογένους, ο βουλευτής Διοκλής ο Κυθήρριος κ.α.

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Πανδιονίδα φυλή
 Αντιγονίδα φυλή

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία
Πρωτογενείς πηγές 
 Δημοσθένης, «Προς Φαίνιππον περί Αντιδόσεως», 5.
 Παυσανίας, «Ελλάδος περιήγησις», Ηλιακών Β 22,7, (VI, 22, 7).
 Στράβων, «Γεωγραφικά», Θ', 1.20.
 Ελληνικές επιγραφές - IG Κυθηρ Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Cytherus, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
  Ουίλλιαμ Σμιθ,  Attica - 102 (Cytherus)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 130.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 Peter J. Bicknell, "Clisthène et Kytherros", "Revue des Études Grecques", (REG 89), Volume 89, Numéro 426, Année 1976, pp. 599-603.
 Peter J. Bicknell, "Kleisthenes and Kytherros", "Mnemosyne", Fourth Series, Vol. 28, Fasc. 1, Published by: Brill, (1975), pp. 57-62. DOI: 10.1163/156852575X00178, ISSN 0026-7074 E-ISSN 1568-525X.
 Honours for Athenian members of the resistance against the Thirty, Date: 401/0 BC, Malouchou, Eνεπίγραφο βάθρο, 115-144. Attic Inscriptions Online.
 Ιστορία του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας Αττικής, από την ιστοσελίδα: www.markopoulo.gr του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Δήμος Μαρκόπουλου Μεσογαίας Αττικής, από την ιστοσελίδα: www.markopoulo.gr του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας.
 
 Kytherros, Pousi Kaloyerou, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Πηγάδι Πούσι Καλογέρι, από την ιστοσελίδα: diadromes.periaktoi.gr

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα