Φαινυλολίθιο

Το φαινυλολίθιο  (αγγλικά phenyllithium) είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και λίθιο, με εμπειρικό τύπο C6H5Li. Συνήθως χρησιμοποιείται ως μεταλλιωτικό μέσο στις οργανικές συνθέσεις και ως ένα υποκατάστατο για τα αντιδραστήρια Grignard, τα οποία επίσης χρησιμοποιούνται για την εισαγωγή της φαινυλομάδας (Ph-) σε άλλες ενώσεις, επίσης στις οργανικές συνθέσεις. Το καθαρό φαινυλολίθιο, στις συνηθισμένες συνθήκες, δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο κρυσταλλικό στερεό, αλλά διαλύματά του έχουν διάφορες αποχρώσεις, καφετί ή κόκκινες, που εξαρτώνται από το χρησιμοποιούμενο διαλύτη και από την παρουσία προσμείξεων στο διάλυμα.

Δομή και ιδιότητες 

Το φαινυλολίθιο είναι οργανολιθιακή ένωση που σχηματίζει μονοκλινείς κρυστάλλους. Το στερεό φαινυλολίθιο περιγράφεται σαν αποτελείται από διμερείς υπομονάδες (Li2Ph2). Δύο (2) κατιόντα λιθίου (Li+) και δύο (2) φαινυλικά καρβανιόντα (Ph-) σχηματίζουν ένα επίπεδο τετραμελή δακτύλιο. Τα επίπεδα των φαινυλικών ομάδων είναι κάθετα στα επίπεδα των δακτυλίων Li2C2. Επιπρόσθετα, ισχυρή διαμοριακή δεσμολογία υπάρχει ανάμεσα σε αυτές τις διμερείς υπομονάδες και ιδιαίτερα ανάμεσα στα π-ηλεκτρονιακά συστήματα των φαινυλομάδων που βρίσκονται σε γειτονικές διμερείς υπομονάδες, σχηματίζοντας τελικά μια δομή ατέρμονης πολυμερικής «σκάλας».

Σε διάλυμα, χρησιμοποιεί μια ποικιλία δομών που εξαρτώνται από τον οργανικό διαλύτη στον οποίο διαλύθηκε. Σε τετραϋδροφουράνιο υπάρχει χημική ισορροπία ανάμεσα στη μονομερή και στη διμερή μορφή του. Σε διαιθυλαιθέρα, που είναι η μορφή που συνήθως χρησιμοποιείται στο εμπόριο για την πώλησή του, το φαινυλολίθιο βρίσκεται σε τετραμερή δομή. Τέσσερα (4) κατιόντα λιθίου και τέσσερα αντίστοιχα ανθρακικά κέντρα του φαινυλικού καρβανιόντος καταλαμβάνουν εναλλάξ τις κορυφές ενός νοητού κύβου. Οι φαινυλικές ομάδες βρίσκονται στις προσόψεις του νοητού τετράεδρου που σχηματίζουν τα 4 ανθρακικά κέντρα και συνδέονται με τα τρία (3) κοντινότερα κατιόντα λιθίου.

Τα μήκη δεσμών C-Li έχουν μέσο όρο 233 pm. Ένα μόριο διαιθυλαιθέρα συνδέεται με τα κατιόντα λιθίου μέσω του ατόμου οξυγόνου του. Αν υπάρχει παρουσία βρωμιούχου λιθίου, που είναι ένα παραπροϊόν της αντίδρασης λιθίου με βρωμοβενζόλιο, το σύμπλοκο τύπου [(PhLi • Et2O)4] μετατρέπεται σε σύμπλοκο τύπου [(PhLi • Et2O)3] • LiBr]. Τα κατιόντα λιθίου του βρωμιούχου λιθίου καταλαμβάνουν μια από τις θέσεις κατιόντων λιθίου, στη δομή τύπου κυβανίου, και τα κατιόντα βρωμίου καταλαμβάνουν μια από τις θέσεις των διπλανών ατόμων άνθρακα.

Πηγές πληροφόρησης 

 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ», Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
 «Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας» Ν. Α. Πετάση 1982
 Αναστάσιου Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 Καραγκιοζίδη Σ. Πολυχρόνη, «Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων στα Ελληνικά & Αγγλικά» Β΄ Έκδοση, Θεσσαλονίκη 1991 
 Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, «Γενική Οργανική Χημεία», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
 Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη, «Ειδικά Μαθήματα Οργανικής Χημείας», ΑΠΘ, θεσσαλονίκη 1983
 Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Φαίδωνα Χατζημηχαλάκη, «Εργαστηριακός Οδηγός», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1986

Παραπομπές 

Οργανολιθιακές ενώσεις
C6