Διοκλής ο Καρύστιος

Ο Διοκλής ο Καρύστιος (375 – 295 π.Χ.), ήταν αρχαίος Έλληνας ιατρός από την Κάρυστο της Εύβοιας και υπήρξε ένας από τους διασημότερους ιατρούς της αρχαιότητας . Γεννήθηκε το 375 π.Χ., λίγο πριν τον θάνατο του Ιπποκράτη το 370 π.Χ., σε σχέση με τον οποίο ο Διοκλής χαρακτηρίζεται ως ο αμέσως γηραιότερος και διασημότερος κατά τα γραπτά του Πλίνιου του Πρεσβύτερου. Ασχολήθηκε επίσης με την βοτανολογία, μετεωρολογία, και είναι πιθανό πως είναι ο πρώτος που έκανε την χρήση του όρου ανατομία.

Βιογραφικό
Έζησε και εργάστηκε στην Αθήνα, και είναι πιθανό να σπούδασε στο Λύκειο υπό τον Αριστοτέλη, αν και κάτι τέτοιο έχει αμφισβητηθεί σε νεώτερες μελέτες. Η ιατρική πραγματεία που έγραψε στην Αττική διάλεκτο πιθανώς να ήταν η πρώτη στη διάλεκτο αυτή, σε αντίθεση με την καθιερωμένη Ιωνική για τις ιατρικές μελέτες. Στο έργο του επικεντρώθηκε κυρίως στην πρακτική ιατρική, ιδιαίτερα σε ότι αφορά την δίαιτα και την διατροφή, και επίσης έγραψε την πρώτη οργανωμένη μελέτη σχετικά με την ανατομία των ζώων. Τα συγράμματα του όπως το Ριζοτομικόν σχετικά με τα βότανα και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες αποτέλεσαν το κύριο σύγραμμα φαρμακευτικής για σχεδόν τέσσερις αιώνες, όταν το έργο του Διοσκουρίδη το αντικατέστησε. Σώζεται επίσης και η αρχαιοελληνική ονομασία για το καρότο το οποίο το ονομάζει ως σταφυλίνον, καθώς και περιγραφές για τις θεραπευτικές ιδιότητες της ζειάς. 

Σύμφωνα με τον Γαληνό, ο Διοκλής ήταν ο πρώτος που συνέταξε μελέτη σχετικά με την ανατομία, και έκανε χρήση του όρου ανατομία για να περιγράψει την δραστηριότητα αυτή. Ανήκε πιθανώς στην ιατρική σχολή των Δογματικών, και έγραψε αρκετά ιατρικά έργα, από τα οποία διασώζονται 20 τίτλοι και 234 αποσπάσματα από τα κείμενα, τα οποία έχουν διασωθεί στα αρχαία ελληνικά, λατινικά, και αραβικά, και διατηρήθηκαν από τους Γαληνό, Καέλιο Αυρηλιανό (Caelius Aurelianus) ο οποίος υπήρξε ιδιαίτερα κριτικός προς τον Διοκλή, Ορειβάσιο,  Αθήναιο, και άλλους αρχαίους συγγραφείς.

Διασώζεται ένα γράμμα με το όνομα του το οποίο απευθύνεται σε κάποιον βασιλιά Αντίγονο, και έχει τον τίτλο Ἐπιστολὴ Προφυλακτική, η οποία διασώθηκε μέσω του Παύλου του Αιγινίτη στο τέλος του πρώτου βιβλίου του δικού ιατρικού συγγράματος,  και το οποίο αν είναι αυθεντικό πιθανός απευθύνεται στον Αντίγονο Β´ Γονατά, βασιλιά της Μακεδονίας ο οποίος πέθανε το 239 π.Χ. στην ηλικία των 80 ετών έχοντας βασιλέψει για 44 έτη. Το γράμμα έχει παρόμοια θεματολογία με πολλά άλλα γράμματα που αποδίδονται στον Ιπποκράτη, και αναφέρει διάφορες οδηγίες διατροφής για διαφορετικές περιόδους του έτους. Ο Αθήναιος αναφέρει και ένα έργο με τον τίτλο Υγιεινά ο οποίος όμως δεν διασώζεται.

Θεωρούνταν πως ο Διοκλής ήταν ο πρώτος που εξήγησε τη διαφορά ανάμεσα στις φλέβες και τις αρτηρίες, ωστόσο η γνώμη αυτή φαίνεται να έχει αναθεωρηθεί. 

Ο Διοκλής επέμενε πως η καλή υγεία απαιτεί μια κατανόηση της φύσεως του σύμπαντος και της σχέσης του με τον άνθρωπο, και τόνιζε πως τα νεύρα είναι τα κέντρα των αισθήσεων και η ενασχόληση με αυτά σχετίζεται άμεσα με την παθολογία των ασθενειών. Επίσης ασχολήθηκε και με τη στοματική υγιεινή και τον καθαρισμό των ούλων και των δοντιών.

Είναι γνωστός επίσης στις λατινικές μεταφράσεις και ως Diocles Medicus (Ντιοκλής Μέντικους, Διοκλής ο ιατρός).

Εφευρέσεις
Ο Διοκλής είχε εφεύρει ένα χειρουργικό εργαλείο το οποίο χρησιμοποιούνταν για την αφαίρεση βελών τα οποία είχαν εισχωρήσει στο σώμα, και έγινε γνωστό με την ονομασία κυαθίσκος τοῦ Διοκλέους (κουτάλι του Διοκλή). Το εργαλείο αυτό αναφέρεται πως είχε χρησιμοποιηθεί και για την αφαίρεση του βέλους από το μάτι του Φίλιππου Β´ της Μακεδονίας.

Άλλη εφεύρεση του αποτελεί και ένα είδος επίδεσμου ο οποίος πήρε το όνομα του.

Έργα 
Οι τίτλοι των έργων που αποδίδονται στον Διοκλή είναι οι παρακάτω:
 Ανατομικόν ή ανατομαί
 Αρχίδαμος
 Επιστολή προφυλακτική προς Αντίγονο
 Οψαρτυτικά
 Πάθος, Αιτία, Θεραπεία
 Περί αφροδισίων
 Περί γυναικείων
 Περί εκκενώσεων
 Περί επιδέσμων
 Περί θανασίμων φαρμάκων
 Περί θεραπειών
 Περί καταρρών
 Περί λαχάνων
 Περί πέψεως
 Περί πυρετών
 Περί των έξωθεν θεραπειών
 Περί των κατ'ιατρείων
 Προγνωστικόν
 Ριζοτομικόν
 Υγειινά προς Πλείσταρχον

Παραπομπές

Πηγές
  Smith, William (editor). Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Diocles Carystius", Boston, (1867).

Σχετική βιβλιογραφία

Ξενόγλωσση
 
 
 
 
 
 
(Ελληνικά) Κουτρούμπας Δ. Η Οδοντιατρική στον Αρχαίο Κόσμο. Ερευνητική Μονογραφία. Αθήνα: Ε.Κ.Π.Α. 2016

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  Φωτογραφικό υλικό για τον κυαθίσκο του Διοκλέους - mlahanas.de
 Αφιέρωμα στην αρχαία ελληνική ιατρική - Έκθεση Ίασις, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Αρχαίοι Έλληνες ιατροί
Κάρυστος