Αγώνας λόγων

Ως αγώνας λόγων (Αρχαιοελληνικά ἀγὼν λόγων ή ἅμιλλα λόγων) εννοείται στα συμφραζόμενα της τραγωδίας λεκτική αντιπαράθεση μεταξύ δύο προσώπων ενώπιον ενός τρίτου προσώπου που εμφανίζεται συνήθως στον ρόλο του κριτή. Ο αγώνας λόγων δεν έχει λυρικό χαρακτήρα.

Χρήση
Βασικός εκπρόσωπος του αγώνα ή άμιλλας λόγων στο αρχαίο δράμα υπήρξε ο Ευριπίδης, ο οποίος φαίνεται να αναδεικνύει το συγκρουσιακό στοιχείο περισσότερο από τους άλλους τραγικούς υπογραμμίζοντας τη διατύπωση των λεκτικών ανταλλαγών με έντονες παρεμβάσεις και επίδειξη αυτοσυνείδησης. 

Η σύγχρονη γραμματεία κατέληξε στον όρο σκηνή αγώνα, με τον οποίο περιγράφει γενικά το πρότυπο ενός ζεύγους αντιτιθέμενων λόγων, ισορροπημένων ως προς το μήκος και το περιεχόμενο, διαχωρισμένων με δύο ή τρεις στίχους από τον κριτή ή τον χορό και επαναλαμβανόμενη στιχομυθική ανταλλαγή ανάμεσα στους ανταγωνιστές. Αυτό το πρότυπο αγών χρησιμοποίησε κυρίαρχα ο Ευριπίδης, έτσι ώστε να θεωρείται σήμερα χαρακτηριστικός του εκπρόσωπος. 

Εκτός από τον Ευριπίδη αγώνας λόγων εμφανίζεται κυρίαρχα στην αριστοφανική κωμωδία (5ος αι. ΠΚΕ). Με την ιδιάζουσα ανταλλαγή απόψεων ως εργαλείο λόγου, η λεκτική αντιπαράθεση στις θεατρικές παραστάσεις φέρεται πως έμοιαζε με τους διαλόγους του Πλάτωνα.

Η τυπική δομή του αριστοφανικού αγώνα σύμφωνα με τον Dover έχει συνήθως ως εξής: 
οι δύο αντίπαλοι αντιδικούν· 
ο χορός με μια ωδή παρουσιάζει επισήμως τους διάδικους· 
με δύο στίχους, ο χορός παροτρύνει τον πρώτο ομιλητή να αρχίσει την αγόρευσή του (κατακελευσμός)· 
ο πρώτος ομιλητής παίρνει τον λόγο, αλλά κάθε τόσο τον διακόπτει ο αντίπαλός του (ή κάποιο τρίτο πρόσωπο) με διάφορα, κωμικά συνήθως, σχόλια (επίρρημα)· 
ο πρώτος ομιλητής κλείνει την αγόρευσή του με μια στροφή στον ίδιο ρυθμό με την κύρια αγόρευσή του, αλλά σε διαφορετικό μέτρο και έκταση στίχων (πνίγος)· 
ο χορός τραγουδά μια λυρική αντωδή, σχολιάζοντας την επιτυχία του πρώτου ομιλητή· 
έπειτα απευθύνει προτροπή στον δεύτερο διάδικο (αντικατακελευσμός)· 
ο δεύτερος διάδικος προχωρά στην αγόρευσή του (αντεπίρρημα)· 
κατόπιν κλείνει την αγόρευσή του (αντιπνίγος)· 
τέλος, δίνεται η ετυμηγορία του αγώνα (σφραγίς) από τον διαιτητή, που συνήθως είναι ο χορός.

Σημειώσεις παραπομπές

Βιβλιογραφία

Τσακμάκης Α., «Αρχαία και Μέση Κωμωδία», στο Αλεξίου Ε., κ.ά., Γράμματα Ι: Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία, τόμ. Α΄, Πάτρα: ΕΑΠ, 2001.

Αρχαίο δράμα