Κορακιστικά

Τα Κορακιστικά με υπότιτλο ή Διόρθωσις της Ρωμαίκης Γλώσσας (sic) είναι γλωσσική σάτιρα του Ιάκωβου Ρίζου Νερουλού που εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1812 και τη Λειψία το 1816. Είναι γραμμένη με μορφή θεατρικού έργου (στο ίδιο το βιβλίο αναφέρεται: Κωμωδία εις τρεις πράξαις διαιραιμένη και σατιρίζει την προσπάθεια του Κοραή να διορθώσει την ελληνική γλώσσα.

Υπόθεση
Η υπόθεση του έργου διαδραματίζεται σε μια φανταστική πόλη, την Κλαδούπολη, όπου μιλιέται μόνο η κορακιστική γλώσσα. Στην αρχή του έργου δύο φίλοι, ο Σωτήριος και ο Αύγουστος, συζητούν για τη νέα εφεύρεση του Κορακισμού. Στο έργο παρελαύνουν διάφορα πρόσωπα, Γιαννιώτες, Χιώτες, Μυτιληνιοί και Κύπριοι, ο καθένας με την ντοπιολαλιά του. Κι ενώ οι δυο φίλοι αποσύρονται για να βρουν την ετυμολογία της λέξης γάδαρος η κόρη του Σωτήριου, η Ελένη,  ζητά από τον υπηρέτη του σπιτιού να της κανονίσει ένα ραντεβού με τον εραστή της, αφού κι αυτή τον βοήθησε να τα φτιάξει με τη δική του φίλη.
Ο Σωτήρης θέλει να παντρέψει την κόρη του με τον γερο-Αύγουστο. Ο εραστής της Ελένης έρχεται και διαβάζει ένα ποίημα γραμμένο στα κορακιστικά για να τον συμπαθήσει ο πατέρας της. Διάφοροι ξένοι, Γιαννιώτες, Χιώτες, Μυτιληνιοί, Κύπριοι έρχονται για να μάθουν τη νέα αυτή γλώσσα, τα κορακιστικά. Οι δύο φίλοι κρίνουν το ποίημα του φίλου της Ελένης και διαβάζουν μεγαλόφωνα ετυμολογίες που δημοσιεύει το (μοναδικό) λογοτεχνικό περιοδικό της εποχής ο Ερμής ο Λόγιος.

Πληροφορίες
Η συγγραφή της τοποθετείται γύρω στα 1811 και πρωτομνημονεύεται στο περιοδικό Λόγιου Ερμή . Το έργο υπήρχε αρχικά σε χειρόγραφη μορφή. Έφτασε στο τυπογραφείο χωρίς την  επιμέλεια του δημιουργού του, από τους φίλους του.

Μορφή
Πρόκειται για διαλογική σάτιρα παρά για θεατρικό έργο που προοριζόταν για «τους μυημένους στις λεπτομέρειες του γλωσσικού αγώνα φαναριώτικους κύκλους της εποχής», που φαίνεται πως δεν προοριζόταν για θεατρική παράσταση.
Η πλοκή και η δράση είναι είναι άνισα καταμερισμένες. Οι χαρακτήρες είναι πλασματικοί και οι συγκρούσεις συμβατικές.
Είναι μια τρίπρακτη κωμωδία διαιρεμένη σε περισσότερες σκηνές.

Εκδοτική απήχηση
Στη Λειψία σημειώνει δεύτερη έκδοση το 1816, μια κλεψίτυπη στη Βιέννη ίσως το 1819, στην Αθήνα το 1835, το 1889 και σε γαλλική μετάφραση στο Παρίσι το 1928. από την Π.Λάσκαρη

Η πρόσληψη του έργου
Στους αριστοκρατικούς κύκλους των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών ήταν το έργο ήδη γνωστό πριν από τη δημοσίευσή του. Μάλιστα ο Αθανάσιος Χριστόπουλος σε επιστολή του προς τον Ψαλίδα στα 1811 την χαρακτηρίζει αξιόλογον κωμωδία που όταν τη στείλει στον Ψαλίδα εκείνος μόλις τη διαβάσει θα πεθάνει από τα γέλιαΟ Αδαμάντιος Κοραής αντέδρασε, όπως σημειώνει ο Μοσχονάς, νευρικά και επειδή ο Παναγιώτης Κοδρικάς είχε υιοθετήσει τον τίτλο Κορακιστικά,σχολιάσε δεικτικά Εάν τις.καθ'υπόθεσιν, ετόλμα να του παρωδήση τ' όνομα, μεταβάλλων εις το Π το τρίτον στοιχείον.Αναζητεί  τον τρόπο που αυτή διαδίδεται: τυπωμένη ή σε αντίγραφα  και σε επιστολή του στα 1814 χαρακτηρίζει τον συντάκτη της παχύδερμο τσελέπη που θέλει από τους απαιδεύτους δόξαν. Στα Επτάνησα οι γύρω από τον Σολωμό την θεωρούν νόστιμην κωμωδίαν όπως μαρτυρεί ο Αντώνιος Μάτεσις.Στον ελλαδικό χώρο στην αλληλογραφία των λογίων (στην αλληλογραφία μεταξύ Χρήστου Κονομάτης και Νικόλαου Λογοθέτη, στα  1816 και 1819), υπάρχουν διάσπαρτα χωρία από την κωμωδία του Νερουλού σαν κοινοί τόποι.Έγινε, επίσης πρότυπο για την έκδοση άλλους σατιρικού δημοτικιστικού κειμένου στην Κωνσταντινούπολη και τη Λιψία και μιας τρίτης συναφούς έκδοσης μετά τον θάνατο του Κοραή. Το έργο αυτό δεν έμεινε ανεκμετάλευτο από τους οπαδούς τους αρχαϊσμού που το ενέταξαν στην φαρέτρα των επιχειρήματων τους κατά του Κοραή.
Ωστόσο ο Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός έσπευσε σε επιστολή του προς τον Βάμβα το 1815 να μετριάσει τον πολεμικό χαρακτήρα του έργου του σε βάρος του Κοραή, αφου όπως σημείωνε ο ίδιος, [...]δεν εσυγγράφη επί σκοπώ να εκδοθή ή να βλάψη την υπόληψιν του σοφού Κοραή
Ο Κοραής εκτίμησε την διευκρινιστική μεταστροφή του Νερουλού που τη θέωρησε ευγενούς ψυχής επιθυμίαν να λησμονηθή η κωμωδία.
Το Όνειρον είναι ένα σύντομο κείμενο που συνοδεύει τα Λυρικά του Χριστόπουλου (1811)και που αποδίδεται στον Στέφανο Κανέλλο ο οποίος παραδέχεται πως αντλεί και από το σκωπτικό ύφος του Νερουλού..Στα 1818 στον Λόγιο Ερμή δημοσίευσε με ψευδώνυμο ο Κοραής, στιχούργημα κατά του Νερουλού. Τέλος ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος γράφει ένα επίγραμμα για την έκδοση των Κορακιστικών του 1835.

Ιδεολογικά χαρακτηριστικά
Πρόκειται για μια σάτιρα των γλωσσικών θεωριών του Κοραή. Έχοντας ως μέσα την παρωδία, τη σάτιρα, την υπερβολή την υποβάθμιση και την ειρωνεία, την πυκνή χρήση των ιδιωμάτων τα υπονοούμενα και τα λογοπέγνια ο Ρίζος Νερουλός επιδιώκει να καταξιώσει στη συνείδηση της κοινής γνώμης την ιδεολογία της τάξη του. Δεν επιδιώκει ο συγγραφέας να δώσει ένα θεατρικό έργο αλλά να δραματοποιήσει τις γλωσικές του απόψεις.Θέλει δηλαδή όπως σημειώνει ο γλωσσολόγος Γεώργιος Χατζιδάκις σε βιβλιοκρισία του σχετική του 1914, «[...] να χλευάση τους την μέσην οδόν χωρούντας, τους φεύγοντας και την αρχαίαν και την όλως δημώδη, Κοραϊστάς[...]»

Πρωτότυπο κείμενο
Το κείμενο έχει εκδοθεί το 1981 ενώ είναι διαθέσιμο σε ψηφιακή μορφή , σε έκδοση του 1835.

Παραπομπές

Πηγές
Διονύσιος Ζακυθηνός, «Βιβλιοκρισία: Lascaris P.A. Rizos Neroulos, Les Korakistiques,texte et tradition par-.Paris Agor, 1928», Ελληνικά, τομ.2 (1929), σελ244
Κωνσταντίνος Άμαντος,«Αδαμάντιος Κοραής»,Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ.7-36
Κωνσταντίνος Άμαντος,«Ποιήματα και άλλα δημοσιεύματα του Αδαμάντιου Κοραή»,Ελληνικά, τομ.6 (1933), σελ.161-188
Κορακιστικά ή διόρθωσις της ρωμαίικης γλώσσας. Κωμωδία εις τρεις πράξαις διαιρεμένη, στο: Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.8-72
Εμμανουήλ Μοσχονάς, εισαγωγή-επιμέλεια, Βηλαράς Χριστόπουλος κ.α, Η δημοτικιστική αντίθεση στην Κοραϊκή μέση οδό,εκδ.Οδυσσέας, Αθήνα, 1981, σελ.ζ-πβ
Βάλτερ Πούχνερ, «Κορακιστικά», Ανθολογία Νεοελληνικής Δραματουργίας, τομ. Α', Από την Κρητική Αναγέννηση ως την Επανάσταση του 1821, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 2006, σελ. 420-432
Θόδωρος Γραμματάς, «Δύο αντικοραϊκά κείμενα: τα Κορακιστικά του Ιάκ. Ρίζου Νερουλού και το Όνειρο του Αθ. Χριστόπουλου», Δωδώνη, Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τομ.12 (1983), σελ.291-303
Γεώργιος Χατζιδάκις, «Βιβλιοκρισία: Untersuchungen zu den neugriechischen Sprachkomodien Babylonia von D. K. Byzantios und Korakistika von K. I. Rhizos von Gustav Soyter, Munchen 1912 = Έρευναι εις τας γλωσσικάς κωμωδίας, Βαβυλωνίαν του Δ. Κ. Βυζαντίου και Κορακίστικα του Κ. Ι. Ρίζου υπό Gustav Soyter», Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Επιστημονική Επετηρίς, εν Αθήναις, 1913, τομ.θ', σελ.60-64
Κορακιστικα