Μικρή Σόφια

Το προσωνύμιο Μικρή Σόφια ή σπανιότερα Δεύτερη Σόφια (Βουλγαρικά: Малка София, προφέρεται «Μάλκα Σόφια») χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει σλαβόφωνα χωριά της ιστορικής περιοχής της Μακεδονίας στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα. Οι οικισμοί αυτοί σήμερα είναι εκτός των συνόρων του σύγχρονου βουλγαρικού κράτους.

Ιστορικό πλαίσιο

Βαλκανικοί ανταγωνισμοί 
Οι κάτοικοι των περιοχών της Μακεδονίας κατά την διάρκεια των εθνικών ανταγωνισμών και ιδιαίτερα κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, για να δώσουν έμφαση στο φρόνιμα των κατοίκων συγκεκριμένων οικισμών όπου παρατηρούνταν σημαντική συμμετοχή του ανδρικού πληθυσμού των χωριών στα βουλγαρικά σώματα των κομιτατζήδων και της γενικότερης υποστήριξης τους στην ύπαρξη Βουλγάρων δασκάλων και εξαρχικών ιερέων, παραλλήλησαν τους οικισμούς αυτούς με τη πόλη Σόφια, δηλαδή ως μικρογραφίες της βουλγαρικής πρωτεύουσας.

Τριπλή κατοχή και εμφύλιος πόλεμος 
Η χρήση του όρου γίνεται στην Ελλάδα και μεταγενέστερα, για να περιγράψουν συχνά τους ίδιους οικισμούς, είτε για την συνεργασία των κατοίκων με τις δυνάμεις κατοχής, είτε αυτές ήταν ιταλικές, γερμανικές ή βουλγαρικές, είτε για την ένταξη αυτών στα αντάρτικα ένοπλα τμήματα της ΣΝΟΦ.

Νεότερα χρόνια 
Η χρήση του όρου, εκτός από τους τοπικούς πληθυσμούς της περιοχής της Μακεδονίας, έγινε μεταγενέστερα και από ορισμένες βαλκανικές κυβερνήσεις, σύμφωνα με τις διαφορετικές πολιτικές που επεδίωκαν να προωθήσουν, με σκοπό την αντίκρουση των επιχειρημάτων, κυρίως ιστορικών της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας αρχικά, και της Βόρειας Μακεδονίας μεταγενέστερα, που υποστήριζαν την ύπαρξη σλαβομακεδονικής εθνικής συνείδησης πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από την μια πλευρά, η Βουλγαρία για να προωθήσει την πολιτική της σχετικά με το βουλγαρικό φρόνημα των κατοίκων συγκεκριμένων οικισμών, ιδιαίτερα της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας, και από την άλλη, οι Έλληνες ιστορικοί ως επιχείρημα που τεκμηριώνει αυτήν την άποψη, δηλαδή της μη ύπαρξης σλαβομακεδονικής εθνικής ταυτότητας στις αρχές του 20ου αιώνα.

Οικισμοί 
Παραδείγματα τέτοιων οικισμών, για τους οποίους αναφέρεται η χρήση αυτού του όρου κατά την περίοδο των Βαλκανικών Ανταγωνισμών, αλλά και μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι η Βασιλειάδα Καστοριάς, το Καστανόφυτο Καστοριάς, οι Σαρακηνοί Πέλλας, το Ξινό Νερό Φλώρινας, η Βεύη Φλώρινας, το Κιλκίς, η Πετρούσα Δράμας και η Βελιγοστή Οχρίδας (Велгощи).

Άλλες χρήσεις 
Σύγχρονη χρήση του όρου έχει γίνει για να αναφερθεί χωριό με πληθυσμό Βουλγάρων Εβραίων στο Ισραήλ, και συγκεκριμένα στο Ακίρ (Akir), έναν από τους πολλούς οικισμούς εποίκων που κτίστηκαν τα τελευταία χρόνια στη περιοχή. Λογοτεχνική αναφορά έχει υπάρξει και για την παραλιακή πόλη Γιάφα του Ισραήλ, που συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό Βούλγαρων Εβραίων μεταναστών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Υποσημειώσεις και παραπομπές 

Ιστορία της Μακεδονίας
Σόφια
Εκφράσεις