Κατάλογος μοναρχών της Βρετάνης

Το λήμμα αυτό αποτελεί έναν κατάλογο των μοναρχών της Βρετάνης (βασιλείς και δούκες) που βασίλεψαν στη Βρετάνη (Βασίλειο και Δουκάτο της Βρετάνης) ως το 1547 με εξαίρεση τρεις περιόδους : τους πολέμους διαδοχής μεταξύ του Οίκου της Βαν και της Ρεν (874-890), τη νορμανδική εισβολή στη Βρετάνη κατά το πρώτο μισό του 10ου αιώνα και τον Πόλεμο της βρετονικής διαδοχής (1341-1365). Οι κυβερνήτες της Βρετάνης μερικές φορές ήταν εκλεγμένοι, συνήθως όμως κυβερνούσαν χάρη σε κληρονομικά δικαιώματα, μερικές φορές ήταν γυναίκες που έφεραν τον τίτλο της δούκισσας της Βρετάνης. Οι μεγάλες πόλεις της Βρετάνης κυβερνήθηκαν από κόμητες οι οποίοι πολλές φορές βρέθηκαν σε σύγκρουση με την κεντρική αυλή του δούκα. Την εποχή που η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία οι πρώτοι κυβερνήτες της Βρετάνης καταγράφονται σαν "βασιλείς" στην Κορνουάλη και στο Ντέβον. Οι βασιλείς αυτοί είχαν υπό την εξουσία τους την Αρμορική, ο Ιορδάνης ο Αλανός καταγράφει έναν βασιλιά με το όνομα Ριόθαμος. Δεν υπάρχει ωστόσο ξεχωριστός κυβερνήτης της Βρετάνης, τα εδάφη της ήταν μοιρασμένα σε δώρα από τους τοπικούς κόμητες.
Το Δουκάτο της Βρετάνης εμφανίστηκε για πρώτη φορά με τη "μάχη του Τραν-λα-Φορέ" (939), ο ποταμός Κουεσνόν καθιερώθηκε σαν όριο ανάμεσα στη Βρετάνη και τη Νορμανδία. Ο Αλαίν Β΄ της Βρετάνης έδωσε όρκο υποτέλειας στον Λουδοβίκο Δ΄ της Γαλλίας αλλά το δουκάτο δεν είχε καμιά βασιλική προσοχή μέχρι τη χρονιά που ο Λουδοβίκος ΣΤ΄ της Γαλλίας ίδρυσε επισκοπή στη Νάντη (1123). Δεν αναφέρονται άλλοι δούκες της Βρετάνης μέχρι την εποχή που ο Αρθούρος Α΄ της Βρετάνης αναγνώρισε τον Γάλλο βασιλιά Φίλιππο Αύγουστο σαν κυρίαρχο του (1202).

Η περιοχή της Βρετάνης ήταν γνωστή συχνά σαν δουκάτο και οι κυβερνήτες της δούκες, ιστορικά ωστόσο είναι γνωστό ότι στα μέσα του 12ου αιώνα οι βασιλείς της Γαλλίας αποκαλούσαν τους κυβερνήτες της Βρετάνης κόμητες. Η χερσόνησος πήρε αργότερα τον τίτλο του δουκάτου σαν δώρο του βασιλείου της Γαλλίας. Η άποψη αυτή δεν ταυτίζεται καθόλου με τον τρόπο που προσέγγισαν το δουκάτο ο Κάρολος Η΄ της Γαλλίας και ο Λουδοβίκος ΙΒ΄ της Γαλλίας που παντρεύτηκαν διαδοχικά την Άννα της Βρετάνης.
Ο τελευταίος κάτοχος του τίτλου του ηγεμόνα της Βρετάνης ήταν ο δελφίνος και δούκας Ερρίκος της Γαλλίας, γιος του βασιλιά της Γαλλίας Φραγκίσκου Α΄ της Γαλλίας. Η στέψη του ως βασιλιάς της Γαλλίας, στις 31 Μαρτίου 1547, κατέστησε οριστική, πλέον, την ένωση του δουκάτου με το βασίλειο της Γαλλίας. Ωστόσο, η ημερομηνία ίδρυσης μιας ενιαίας και ανεξάρτητης Βρετάνης παραμένει συζητήσιμη. Η ημερομηνία που είναι αποδεκτή από τον περισσότερο κόσμο είναι η μάχη του Μπαλόν, η οποία κερδήθηκε από τις δυνάμεις του Νομινόη στις 22 Νοεμβρίου 845. Ακόμη, το σύμφωνο του Ανζέ το 851 που υπεγράφη μεταξύ του Ερισπόη και του Καρόλου Β΄ του Φαλακρού, θεωρείται από αρκετούς και ως η επίσημη « ληξιαρχική πράξη του Βασιλείου της Βρετάνης ».

Βασιλείς και πρίγκιπες της Βρετάνης

Βασιλείς κατά τον ύστερο Μεσαίωνα

Βασιλείς της Βρετάνης

Νορμανδική κατοχή

Δούκες της Βρετάνης

Οίκος της Ναντ (936-990)

Οίκος της Ρεν (990-1066)

Οίκος της Κορνουάιγ (1066-1156) 

{| width=100% class="wikitable"
! width=4% | Κατάταξη
! width=8% | Πορτραίτο
! width=15% | Όνομα
! width=14% | Βασιλεία
! width=14% | Δυναστία
! width=28% | Σημειώσεις
! width=8% | Λάβαρο
|-
|align="center"| 10 ||align="center"|||align="center"|Οέλ Β΄(περίπου 1030 - 13 Απριλίου 1084)||align="center"|1066 - 1084||align="center"|Κορνουάιγ||Δούκας της Βρετάνης, Κόμης της Κορνουάιγ - Κόμης της Ναντ. Σύζυγος της Αβουάζ της Βρετάνης, κόρης του Αλαίν Γ΄ και αδερφής του Κόναν Β΄. ||rowspan="5" align="center"|
|- 
|align="center"| 11 ||align="center"| ||align="center"|Αλαίν Δ΄ Φερζάν(περίπου 1060 - 13 Οκτωβρίου 1119)||align="center"|1084 - 1115||align="center"| Κορνουάιγ ||Δούκας της Βρετάνης. 
|- 
|align="center"| 12 ||align="center"|||align="center"|Κόναν Γ΄ ο Παχύς(1095 - 17 Σεπτεμβρίου 1148)||align="center"|1115 - 1148||align="center"| Κορνουάιγ ||Δούκας της Βρετάνης. 
|-
|bgcolor="#CCEEBB" align="center" colspan=6 |Αντιβασιλεία (1148 - 1156) : Εντόν ντε Ποροέ εις όνομα της δούκισσας Μπερτ.
|-
|align="center"| 13 ||align="center"|||align="center"|Μπερτ(1114 - 1156)||align="center"|1148 - 1156||align="center"| Κορνουάιγ ||Κληρονομική Δούκισσα της Βρετάνης, καθώς ο πατέρας της Κόναν Γ΄ αποκλήρωσε τον γιο του Οέλ Γ΄ λόγω του ότι επρόκειτο για εκτός γάμου τέκνο του και όρισε ως διάδοχο τον εγγονό του Κόναν Δ΄, υπό την αντιβασιλεία του γαμπρού του, Εντόν ντε Ποροέ. Με τον θάνατό του, ο Εντόν απομάκρυνε τον γαμπρό του και ο Οέλ Γ΄ επιχείρησε να διεκδικήσει τα δικαιώματά του επί του θρόνου. Ο Κόναν Δ΄ κατέφυγε στην Αγγλία και ο Ερρίκος Β΄ της Αγγλίας τον απεκατέστησε στον θρόνο του Δουκάτου το 1156.

|}

 Οίκος της Παντιέβρ - Πλανταγενέτες (1156-1221) 

{| width=100% class="wikitable"
! width=4% | Κατάταξη
! width=8% | Πορτραίτο
! width=15% | Όνομα
! width=14% | Βασιλεία
! width=14% | Δυναστεία
! width=28% | Σημειώσεις
! width=8% | Λάβαρο 
|-
|align="center"| 14 ||align="center"|  ||align="center"|Κόναν Δ΄ ο Μικρός(v. 1138 - 20 Φεβρουαρίου 1171)||align="center"| 1156 - 1166||align="center"|Παντιέβρ||Κόμης του Ρίτσμοντ από το 1146, ανακυρήχτηκε Δούκας το 1156 σε βάρος του αντιβασιλέα του, Εντόν Β΄ ντε Πορροέ. Το 1166, υποχρεώθηκε να παραιτηθεί σε όφελος της κόρης του Κωνσταντίας, την οποία είχε υποσχεθεί στον Γοδεφρείδο, γιο του Ερρίκου Β΄, βασιλιά της Αγγλίας. Πέθανε στις 20 Φεβρουαρίου 1171. ||rowspan="3" align="center"|
|-
|bgcolor="#CCEEBB" align="center" colspan=6 |Αντιβασιλεία (1166 - 1181) : Ερρίκος Β΄ Πλανταγενέτης, βασιλιάς της Αγγλίας, πατέρας του Γοδεφρείδου Πλανταγενέτη |-
|align="center"| 15 ||align="center"|  ||align="center"|Κωνσταντία(περίπου 1161 - Σεπτέμβριος 1201)||align="center"| 1166 - 1201||align="center"|Παντιέβρ||Κόρη του Κόναν Δ΄, με τον πατέρα της να παραιτείται υπέρ της το 1166. Ο σύζυγός της, Γοδεφρείδος Πλανταγενέτης ανακηρύχτηκε Δούκας της Βρετάνης το 1181, όμως πέθανε πρόωρα στις 19 Αυγούστου 1186. Πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1201.
|-
|align="center"| 16 ||align="center"|  ||align="center"|Γοδεφρείδος Β΄ Πλανταγενέτης(23 Σεπτεμβρίου 1158 - 19 Αυγούστου 1186)||align="center"| 1181 - 1186||align="center"|Πλανταγενέτες||Γιος του Ερρίκου Β΄ Πλανταγενέτη, ανακηρύχτηκε Δούκας της Βρετάνης ως σύζυγος της δούκισσας Κωνσταντίας. Πέθανε στις 19 Αυγούστου 1186. ||align="center"| 
|-
|align="center"| 17 ||align="center"|  ||align="center"|Αρθούρος Α΄(29 Μαρτίου 1187 – 3 Απριλίου 1203)||align="center"| 1196 - 1203||align="center"|Πλανταγενέτες||Γιος της Κωνσταντίας και του Γοδεφρείδου Β΄ Πλανταγενέτη, αναγνωρίστηκε ως δούκας το 1196. Μεταξύ 1196 και 1198, ο βασιλιάς της Αγγλίας, Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος κατέλαβε τη Βρετάνη, ενώ απήγαγε την Κωνσταντία. Ο νεαρός δούκας Αρθούρος Α΄ οδηγήθηκε στην αυλή του Φίλιππου Αύγουστου από τον επίσκοπο της Βαν, μέχρι την απελευθέρωση της μητέρας του. Πέθανε στις 3 Απριλίου 1203.||rowspan="1" align="center"| 
|-
|bgcolor="#CCEEBB" align="center" colspan=7 |Αντιβασιλεία (1203 - 1213) : Γκι ντε Τουάρ, τρίτος σύζυγος της δούκισσας Κωνσταντίας, βαγίστρος εις όνομα της ανήλικης κόρης του, Αλίκης
|-
|align="center"| 18 ||align="center"|  ||align="center"|Αλίκη(1200 - 21 Οκτωβρίου 1221)||align="center"| 1203 - 1221||align="center"|Παντιέβρ||Κόρη της Κωνσταντίας και του Γκι ντε Τουάρ, αναγνωρίστηκε ως δούκισσα το 1213 με τον θάνατο του αδερφού της, βαγίστρου της Βρετάνης. Πέθανε στις 21 Οκτωβρίου 1221. ||align="center"| 
|}

Καπετιανός Οίκος του Ντρε (1221-1341)

Πόλεμος Διαδοχής (1341-1365) 

Ο Πόλεμος της Βρετονικής Διαδοχής (1341 - 1364) ή πόλεμος των δύο Ζαν είναι μία από τις δευτερεύουσες πολεμικές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα στη διάρκεια του Εκατονταετούς Πολέμου. Στις 30 Απριλίου 1341, ο δούκας Ιωάννης Γ΄ της Βρετάνης πέθανε χωρίς απογόνους παρά τους τρεις γάμους του, με την Ισαβέλλα των Βαλουά, την Ισαβέλλα της Καστίλης και την Ιωάννα της Σαβοΐας, και χωρίς να έχει ορίσει διάδοχο.

Η Ιωάννα του Παντιέβρ και η Ιωάννα της Φλάνδρας μπήκαν σε διαμάχη για την κληρονομιά, ωθώντας τους συζύγους τους, Ζαν ντε Μονφόρ και Σαρλ ντε Μπλουά να διεκδικήσουν το δουκάτο. Όμως, η Γαλλία και η Αγγλία βρίσκονταν σε πόλεμο από το 1337 και ο Εδουάρδος Γ΄ είχε ανακηρυχτεί βασιλιάς της Γαλλίας. Έτσι, ο Ζαν ντε Μονφόρ του δήλωσε πίστη, ενώ ο Κάρολος του Μπλουά έκανε το ίδιο για λογαριασμό του θείου του, Φίλιππου ΣΤ΄ της Γαλλίας.

Οι Γάλλοι αιχμαλώτισαν τον Ζαν ντε Μονφόρ και εγκατέστησαν στην εξουσία τον Κάρολο του Μπλουά το 1341, όμως ο Εδουάρδος Γ΄ αποβιβάστηκε στην Μπρεστ το 1342. Ενώ ο Ζαν ντε Μονφόρ ήταν σιδεροδέσμιος και η Ιωάννα της Φλάνδρας βρισκόταν εν μέσω κρίσης σχιζοφρένειας, μία ανακωχή συμφωνήθηκε το 1343. Το 1365, μέσω του πρώτου Συμφώνου της Γκεράντ, η Ιωάννα του Παντιέβρ παραιτήθηκε των δικαιωμάτων της από το δουκάτο προς όφελος του Ιωάννη Δ΄.

Οίκος των Καπετιδών-Μονφόρ (1365-1514)

Καπετιανός Οίκος των Βαλουά-Ορλεάν (1514-1547) 

Οι τρεις τελευταίοι δούκες της Βρετάνης δεν ασκούσαν ουσιαστικά διοικητικά καθήκοντα, καθώς ο έλεγχος του δουκάτου ανήκε στον βασιλιά Φραγκίσκο Α΄ της Γαλλίας. Μετά το έδικτο της Ένωσης της Βρετάνης με τη Γαλλία το 1532, ο πληθυσμός της Ναντ υποδέχτηκε πάνω από μια φορά τον Γάλλο μονάρχη με την επευφημία: « Vive le Duc ! » (« Ζήτω ο Δούκας ! »).

Άλλοι

Διεκδικητές

Τίτλος ευγένειας

Υποτέλεια 

Από το 1169 με τον δούκα Γοδεφρείδο Β΄, οι δούκες της Βρετάνης ορκίζονταν πίστη στον βασιλιά της Γαλλίας (ορισμένες φορές ορκίζονταν πίστη στους βασιλείς της Αγγλίας όταν οι τελευταίοι διεκδικούσαν τον τίτλο του βασιλιά της Γαλλίας) για τη Βρετάνη. Αυτό γινόταν ως συνήθεια έως και τον Ιωάννη Δ΄, είτις για διάρκεια 176 ετών. Οι επόμενοι δούκες έδιναν απλό όρκο, παρά τις επαναλαμβανόμενες διαμαρτυρίες και αιτιάσεις της γαλλικής βασιλικής αυλής. 

Οι δούκες όφειλαν, επίσης, να δίνουν όρκο πίστης και για τις άλλες κτήσεις που διέθεταν: 
 στον βασιλιά της Αγγλίας για το Τιμάριο του Ρίτσμοντ (όταν αυτός τους το παραχωρούσε) ;
 στον βασιλιά της Γαλλίας :
 για την υποκομητεία της Λιμόζ : ο Αρθούρος Β΄ στον Κάρολο του Μπλουά
 για την κομητεία του Μονφόρ-Λ'Αμωρί : Από τον Ιωάννη Δ΄.

Ο δούκας Αρθούρος Γ΄, που είχε γίνει σταβλάρχης της Γαλλίας πριν από την άνοδό του στον δουκικό θρόνο, όταν και δεν ήταν παρά μονάχα κόμης του Ρίτσμοντ — ήταν γνωστός υπό την ονομασία connétable de Richemont — ο οποίος, ορκιζόμενος πίστη στις 14 Οκτωβρίου 1457, είχε έναν βαστάζο να προηγείται ο οποίος έφερε δύο σπαθιά : το ένα έξω από τη θήκη του με τη λεπίδα προς τα πάνω, λόγω του δουκικού του τίτλου, το άλλο στη θήκη, λόγω της θέσης του ως σταβλάρχη. 

Το 1366, ο Ιωάννης Δ΄ απέφυγε να δώσει όρκο πίστης υποστηρίζοντας ότι επιθυμούσε να το κάνει, αν και αμέσως μετά έδωσε όρκο πίστης για το φέουδό του της κομητείας του Μονφόρ-Λ'Αμωρί. Οι δισταγμοί αυτοί στο να δοθεί όρκος πίστης στον βασιλιά ήταν χαρακτηριστικοί μιας περιόδου κατά την οποία η βασιλική εξουσία είχε δεχθεί ισχυρό πλήγμα από τον Εκατονταετή Πόλεμο και όπου οι μεγαλύτεροι και πιο ισχυροί φεουδάρχες επιχειρούσαν να ισχυροποιήσουν τη θέση τους και να μην είναι υποχρεωμένοι να λογοδοτούν στον βασιλιά της Γαλλίας. Ένα από τα πλέον σημαντικά θέματα της διαμάχης αυτής για την εξουσία ήταν ο Τρελός Πόλεμος στον οποίο ο Φραγκίσκος Β΄ οδήγησε τη Βρετάνη, ερχόμενος σε μετωπική σύγκρουση με τη βρετονική αριστοκρατία η οποία στην πλειοψηφία της ήταν πιστή στον βασιλιά της Γαλλίας.

Παραπομπές

Πηγές

John Le Patourel, Feudal Empires: Norman and Plantagenet; ed. Michael Jones, (The Hambledon Press, 1984)
Michael Jones, The Creation of Brittany, (The Hambledon Press, 1988)
Pierre Riche, The Carolingians:A family who forged Europe, Transl. Michael Idomir Allen, (University of Pennsylvania Press, 1993)