Ελληνικός κοινοτισμός

Ο  ελληνικός ή δημοκρατικός  κοινοτισμός ως πολιτειακό σύστημα για πρώτη φορά στην παγκόσμια πολιτική ιστορία εφαρμόστηκε στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία και συνδέθηκε με την άμεση δημοκρατία (508 π.Χ.-326 π.Χ), σύμφωνα  με  πολλούς  διαπρεπείς Έλληνες  ιστορικούς.  Ο δημοκρατικός (ή ανθρωποκεντρικός) κοινοτισμός αποτελεί την κατά δήμο, κατά περιφέρεια και κατά κράτος καθολική λήψη αποφάσεων από τους πολίτες μέσα από θεσμούς που έχουν δημιουργηθεί από τους ίδιους τους πολίτες (κοινοτικές πολιτικοοικονομικές δομές και αρχές, δημοψηφίσματα και συνελεύσεις). Πρόκειται δηλαδή για την μόνη ιστορικά εκδοχή εφαρμοσμένης άμεσης δημοκρατίας, και προσλαμβάνει την αμεσοδημοκρατική οργάνωση σε κάθε μορφή πολιτειακής κοινότητας (χωριό, δήμος, περιφέρεια, κράτος, κοινότητα κρατικών οντοτήτων). Ο δημοκρατικός κοινοτισμός αναπτύχθηκε στις πόλεις-κράτη της ελληνικής κλασσικής εποχής και με τον ερχομό της ελληνιστικής περιόδου και  των ρωμαϊκών χρόνων  έχασε  σε μεγάλο βαθμό την  πρότερη δημοκρατική  διάσταση  που  είχε  από  τον  5ο  π.Χ. αιώνα μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα. Μέχρι την μέση και ύστερη βυζαντινή περίοδο  ο αμεσοδημοκρατικός κοινοτικός  τρόπος  οργάνωσης  λειτουργεί μόνο στην πολύ μικρή κλίμακα, ενώ στη μέση και μεγάλη κλίμακα διακυβέρνησης κυριαρχεί μια δεσποτικού τύπου αυτοκρατορική εξουσία. Την  περίοδο της τουρκοκρατίας ο κοινοτικός τρόπος αρχίζει να ακμάζει πάλι μέσα από τις οργανωμένες κοινότητες σε πολλές περιοχές φθάνοντας στο απόγειο τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας.    

Ο ρόλος  της κοινότητας  στην κοινοτική οργάνωση  του ελληνισμού   

Η  μεγάλη  αντινομία  της  ελληνικής  κοινότητας  υπήρξε  το γεγονός  ότι, όπως  έχουν αποδείξει  οι  εγκυρότεροι ιστορικοί  της (Παπαρρηγόπουλος, Μοσχοβάκης, Πανταζόπουλος)  αποτέλεσε  βασικό κύτταρο  διοικητικής  αυτοοργάνωσης  του  ελληνισμού  ως  βασικός  συντελεστής  διατήρησης  της  εθνικής  ταυτότητας, της  ηθικής  συγκρότησης  και  της  επαναστατικής  αφύπνισης  αφ' ενός, και αφ'  ετέρου  χρησιμοποιήθηκε  ως  μηχανισμός  πολιτικής  κυριαρχίας  από  τον   κατακτητή  και  έμμεσης  οικονομικής  εκμετάλλευσης  των υπόδουλων  Ελλήνων. Στην  ουσία  η  κοινότητα  διέσωσε  την  ιδιοσυστασία  του  ελληνικού τρόπου  του βίου  με μοναδικό  τρόπο. Το  ιστορικό  θετικό  παράδοξο  της  ελληνικής  κοινότητας  είναι  ότι  κατέστη  ζωτικός  τρόπος  οργάνωσης  των Γραικών  από τα αρχαϊκά  χρόνια ως  άτυπη  μορφή  εξουσίας  επιτελώντας  ένα τεράστιο  έργο  στη  μικρή κλίμακα  διακυβέρνησης.  Το 1833 και επίσημα ο βασιλιάς Όθωνας κατάργησε μια παράδοση  κοινοτισμού  χιλιάδων χρόνων  εξαφανίζοντας  κάθε  μορφή κοινοτικής  οργάνωσης  στον ελληνικό  δημόσιο  χώρο  προκρίνοντας ένα συγκεντρωτικού τύπου ελληνικό κράτος.

Η  σχέση της έννοιας  πόλις  με  την έννοια  της  κοινότητας 

Η έννοια  πόλις προέρχεται  από  το  αρχαίο  ρήμα  πέλω (οι  υπέρμαχοι  της  ινδοευρωπαϊκής  θεωρίας  και  γλώσσας  κάνουν λόγο  για  προέλευση  από  τον  τύπο  pel),  το οποίο σημαίνει  συναναστρέφομαι  γύρω από ένα άξονα. Από  την ίδια ρίζα  του ρήματος πέλω προέρχεται  και η λέξη  πόλος,  που σημαίνει  κέντρο  έλξης, άξονας  γύρω  από τον οποίο στρέφεται κάτι. Η  αρχαία  πόλις  αποτελούσε  το κέντρο  έλξης  των πολιτών,  τον πόλο έλξης,  μαγνήτιζε  με  τη λάμψη  της  τους πολίτες,  προκειμένου  να συναντηθούν, να συναναστραφούν  και να  κοινωνήσουν αρχικά μεταξύ τους  ιδέες, ανησυχίες. Στην ουσία  αυτό  που θα πετύχαιναν  ήταν  να μοιραστούν  μεταξύ  τους  τα  κοινά, το απόθεμα  του  πλούτου  που προερχόταν  από  την παραγωγική  τους  εργασία  στους αγρούς  των τότε γεωργικών κοινωνιών. Έτσι,  η έννοια-λέξη  πόλις ήταν συνώνυμη  με την έννοια-λέξη  κοινότητα.

Στην  αρχαιοελληνική  κοινωνική θεώρηση πραγμάτων  πολιτική  σήμαινε  το ενδιαφέρον  για  τη συμμετοχή  στα "κοινά"  της  κοινότητας,  της  αρχαιοελληνικής πόλεως, την  ενασχόληση  με  τα  ζητήματα  της κοινότητας, του  μικρού  τόπου  και  της υπαίθρου,  ζητήματα  για τα  οποία συναναστρέφονταν  σε  θεσπισμένα  τακτά  χρονικά  διαστήματα. Πολιτική  σήμαινε  την μεταμόρφωση  της πόλεως  σε οίκο, σε  αγορά  λόγου. Κάτι  τέτοιο  δε  σήμαινε  κοινοκτημοσύνη  ούτε  εξαφάνιση  της  ατομικής  ιδιοκτησίας  ή  της όποιας  ετερότητας,  αλλά  συμπόρευση  του ατομικού και του συλλογικού  συμφέροντος.  

Ο  δημοκρατικός  κοινοτισμός  τον 21ο  αιώνα

Στη  σύγχρονη  πολιτική  κοινωνική περίοδο  ο  ελληνικός  κοινοτισμός  ως  οργανωτικό  και διοικητικό  σύστημα  αστοχωρικής  ανάπτυξης  έλαβε  πολιτικά  χαρακτηριστικά  ως  εναλλακτική  πρόταση  πολιτισμού  διακείμενος  απέναντι  στα  νεωτερικά συστήματα  του καπιταλισμού  και του σοσιαλισμού. Σε  αντίθεση  με τον καπιταλισμό,  τον σοσιαλισμό  και  τις ποικίλες εκδοχές τους  που  θέτουν  ως  προτάγματα  το άτομο  και την κοινωνία  προκρίνοντας  τον ατομικισμό  ή τον κολεκτιβισμό,  ο  ελληνικός  κοινοτισμός  θέτει  ως  πολιτικό  θεμέλιο  την  πολιτική  κοινότητα. Ο  σύγχρονος  δημοκρατικός κοινοτισμός  που προωθεί την κοινοτική οικονομία (κοινοτικοποίηση κοινωφελών μέσων παραγωγής και δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών) αντιτίθεται  στο  αντιπροσωπευτικό  νεωτερικό  σύστημα  διακυβέρνησης, επειδή  δεν το  λαμβάνει  ως δημοκρατικό. Το  αντιπροσωπευτικό  κοινοβουλευτικό  πολιτικό  σύστημα  διακυβέρνησης  δεν θεωρείται  καν  δημοκρατία  για  τον ελληνικό κοινοτισμό, γιατί  πρώτον, οι πολίτες  εκεί  υπολαμβάνονται  ως ιδιώτες, παθητικά  όντα,  και  δε  συμμετέχουν  θεσμικά  στη διαμόρφωση  των πολιτικών αποφάσεων, και  δεύτερον,  κυριαρχούν σε αυτό  μεσολαβητικοί  μηχανισμοί  εξουσίας  που  ποδηγετούν  και  ακυρώνουν  την οποιαδήποτε,  έστω και ισχνή, απόπειρα  των πολιτών  να ελέγξουν  την  πολιτική  εξουσία. 

Μέσα  στην  "πολιτική  κοινότητα"  που  προωθεί  ο  ελληνικός  κοινοτισμός,  ως  πολιτειακό  πρόταγμα  μιας  δημοκρατικής  πολιτείας,  διασώζεται  το άτομο ως  συλλογικό άτομο (ως  κοινωνικοποιημένη  υπεύθυνη  οντολογική  μονάδα) και  κάθε  κοινωνική  του προοπτική.   Το  άτομο,  δηλαδή, καθίσταται  ενεργός  πολίτης  που συμμετέχει  στα  κοινά  και  στη  διαμόρφωση  της  πολιτικής.  

Ο  Κωνσταντίνος Καραβίδας  αποτέλεσε  τον μεγάλο οραματιστή  και  εμπνευστή  του σύγχρονου  ελληνικού  δημοκρατικού κοινοτισμού  ως  οργανικού  πολιτικού  συστήματος  που εμπλέκει  στα  προτάγματά  του  τη  λειτουργία  της κοινότητας, της πόλης,  με  την άμεση δημοκρατία  και  τις συνελεύσεις πολιτών. Η  κοινότητα, ως  η  οργανωμένη  πολιτικά  και  δημοκρατικά  πόλη,  για  τον ελληνικό  κοινοτισμό  θεωρείται  ένας  ζωντανός  οργανισμός  που  κομίζει  ως  συνιστούντα  συστατικά  του  ελεύθερους ενεργούς  πολίτες  που  κοινωνούν  τις  ανάγκες  τους  μέσα  σε  μια συγκροτημένη  με  θεσμούς  (δημιουργημένους  από τους ίδιους  τους  πολίτες) δημοκρατική πολιτεία (Καστοριάδης, η φαντασιακή  θέσμιση της κοινωνίας).  Στην ουσία  γίνεται λόγος  για  την πολιτική  συγκρότηση  αυτοκυβερνώμενων  δήμων, περιφερειών  και κεντρικού κράτους  με βάση  λειτουργίας τους  τα πολιτειακά  δημοψηφίσματα  και τις συνελεύσεις  ως  θεσμικούς  τρόπους  πολιτειακής  διακυβέρνησης. Τα δημοψηφίσματα στον ελληνικό κοινοτισμό έχουν καθολικότητα και όχι αποσπασματικότητα, δηλαδή δεν συλλαμβάνουν ένα υποσύνολο του σώματος των πολιτών  μιας πολιτειακής κοινότητας, όπως μια τάξης ή συντεχνίας επαγγελματιών, αλλά το σύνολο του πολιτικού σώματος μιας πολιτειακής κοινότητας (χωριό, δήμος, περιφέρεια, κράτος). Σε  αντίθεση  με  τον ελευθεριακό  κοινοτισμό  των νεότερων  χρόνων  που  έχει μαρξιστικές  βάσεις  και  αφετηρίες  στην  συνολική  θεώρησή του  και προωθεί  δογματικά  την κατάργηση  κάθε  μορφής  κράτους  ή  αγοράς  κομίζοντας  προτάγματα  των κομμουνιστικών και  σοσιαλιστικών  ιδεωδών, ο  σύγχρονος  δημοκρατικός  κοινοτισμός  προωθεί  μια  μη  κολεκτιβιστική  οργάνωση  της κοινωνίας  στηριζόμενη  στις  λαϊκές  πρωτοβουλίες  πολιτών,  στα  τακτικά  δημοψηφίσματα  και  στις λαϊκές  ή  κοινοτικές  συνελεύσεις.

Μελέτες  και  αξιόλογο έργο  για  την ιστορία  και  το μέλλον  του δημοκρατικού  κοινοτισμού  και  της άμεσης  δημοκρατίας  έχουν να επιδείξουν  πολλοί  συγγραφείς  και στοχαστές,  όπως  ο  καθηγητής  φιλοσοφίας  Χρήστος  Γιανναράς, (πρόσωπο  και έρως)  ο  μαθηματικός  Θεόδωρος  Ζιάκας  (Πέρα  από το άτομο, Αυτοείδωλον εγενόμην), ο πολιτειολόγος Γιώργος Κοντογιώργης (Το ελληνικό κοσμοσύστημα),  και  ο Κορνήλιος  Καστοριάδης (Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, η ελληνική ιδιαιτερότητα)

Πηγές  
 "Σοσιαλισμός  και  Κοινοτισμός",(Το πρόβλημα της αυτονομίας)  Κωνσταντίνος Δ. Καραβίδας
 "Ο νεοελληνικός κοινοτισμός και η ελληνική κοινοτική παράδοση", συγγραφέας: Νικόλαος Πανταζόπουλος
 Αντίφωνο
 "Κοινοτισμός", του  Μελέτη  Μελετόπουλου
 "Το  εν Ελλάδι δημόσιον δίκαιον", του Νικόλαου Μοσχοβάκη
 "Το ελληνικό κοσμοσύστημα", του Γιώργου Κοντογιώργη
 "Η ελληνική ιδιαιτερότητα", του Κορνήλιου Καστοριάδη
 "Πέρα από το άτομο", του Θεόδωρου Ζιάκα

Κοινοτισμός