Το κανόνι και τ' αηδόνι

Το κανόνι και τ' αηδόνι είναι ελληνική κωμική-δραματική ταινία του 1968, σε σκηνοθεσία Γιώργου και Ιάκωβου Καμπανέλλη, με τον τελευταίο να έχει γράψει και το σενάριο. Επίσης η παραγωγή, ανήκει στον πρώτο. Σπονδυλωτή ταινία, αποτελούμενη από τρεις αυτόνομες ιστορίες με κοινό θέμα: τη συμπεριφορά των Ελλήνων όταν βρίσκονται υπό ξένο ζυγό.

Πλοκή 
Η πρώτη, με τίτλο "Το ρολόι", είναι μια κωμική ιστορία που διαδραματίζεται στη Σύρο το 1943. Ο Ιταλός διοικητής του νησιού (Γιώργος Δάνης) προσπαθεί μάταια να επιβληθεί στους κατοίκους που χλευάζουν τις ιταλικές δυνάμεις κατοχής και συχνά σκαρώνουν έξυπνες φάρσες σε βάρος τους.

Η δεύτερη, με τίτλο "Ο μυστικός γάμος", είναι μια μελαγχολική ιστορία αγάπης και διαδραματίζεται στην Κύπρο, το 1957, εποχή του ένοπλου αγώνα κατά των Άγγλων κατακτητών. Λίγο πριν από τον γάμο του, ο μαχητής της ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αυξεντίου (Γιώργος Τζώρτζης) αναγκάζεται να αφήσει τη μνηστή του, τη Βασιλική (Νίκη Τριανταφυλλίδη), η οποία δεν θα τον ξαναδεί ποτέ.

Η τρίτη ιστορία, "Οι αντίπαλοι", είναι σουρρεαλιστική και διαδραματίζεται στην Πάτρα, την εποχή της γερμανικής κατοχής. Περιγράφει την παράξενη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Τριανταφύλλου, έναν πλούσιο ντόπιο πατριώτη (Διονύσης Παπαγιαννόπουλος) και σε έναν Γερμανό αξιωματικό (Γιώργος Καμπανέλλης), που επιτάσσει ένα δωμάτιο στο σπίτι του. Ο Έλληνας δίνει έναν ιδιόμορφο αγώνα για να διώξει τον Γερμανό από το σπίτι του. Ο τελευταίος, όμως, βοηθάει όταν συλλαμβάνεται ο εμψωχωτής (Μάνος Κατράκης), φίλος του Έλληνα. Στο τέλος, καθώς ο Γερμανός εγκαταλείπει το σπίτι, αποχαιρετιούνται με ένα γάβγισμα όλο θλίψη.

Ηθοποιοί 
 Μάνος Κατράκης - φίλος Τριανταφύλλου
 Νίκη Τριανταφυλλίδη - Βασιλική
 Γιώργος Καμπανέλλης - Γερμανός αξιωματικός
 Γιώργος Δάνης - Ιταλός διοικητής
 Γιώργος Τζώρτζης - Γρηγόρης Αυξεντίου
 Βαγγέλης Καζάν
 Διονύσης Παπαγιαννόπουλος - Τριανταφύλλου
 Θόδωρος Κατσαδράμης
 Νάσος Κεδράκας
 Σπύρος Κωνσταντόπουλος
 Δημήτρης Κατσούλης
 Μαρία Ζαφειράκη
 Μάκης Λειβάδης
 Κωνσταντίνος Παππάς
 Κώστας Στύλιαρης
 Αθηνόδωρος Προύσαλης
 Αναστασία Πανταζοπούλου
 Ελένη Κριτή
 Γιώργος Καλατζής
 Γιάννης Αλεξανδρίδης

Παραγωγή και διακρίσεις 
Η ταινία κυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες τη σεζόν 1968-1969 κόβοντας 24.309 εισιτήρια και κατατάχθηκε στην 92η θέση ανάμεσα σε 108 ταινίες.  Στην τρίτη ιστορία, κάποια σκηνή κρίθηκε ως προσβλητική για τους Γερμανούς αξιωματικούς, με αποτέλεσμα να αφαιρεθεί από την ταινία από την υπηρεσία λογοκρισίας της εποχής.

Κριτικές 
Κριτική της ταινίας από το CINEMANO:Τρεις ιστορίες από τρεις διαφορετικές περιόδους κατοχής στην Ελλάδα και την Κύπρο αφηγείται αυτή εδώ η εξόχως ενδιαφέρουσα ταινία, παρά τις αδυναμίες της, όπως και κάθε άλλη ταινία του είδους. Σαφέστατα η πρώτη ιστορία είναι μακράν η καλύτερη από κάθε άποψη και αυτή που κάνει την ταινία να ξεχωρίζει. Η δράση στη Σύρο και οι παρεξηγήσεις που επιφέρουν μια μπουκάλα λάδι και το ρολόι της εκκλησίας είναι τραγικά σπαρταριστές και αναδεικνύουν σκηνοθετική μαστοριά και κινηματογραφική αξία, με εξαιρετικού επιπέδου αφήγηση, ερμηνείες, φωτογραφία και μοντάζ που μόνο ελληνικό σινεμά δεν θυμίζουν. Όχι πως οι άλλες δύο ιστορίες με τον μυστικό γάμο στην Κύπρο και την επίταξη του σπιτιού ενός Έλληνα από γερμανό αξιωματικό στην Πάτρα είναι κακές, απλά είναι ο πήχυς τόσο ψηλά της πρώτης ιστορίας που οι άλλες δύο απλά δεν τη συναγωνίζονται. Παρ΄ ότι ανόμοιου ύφους και αισθητικής, στο σύνολό τους τα τρία μέρη της ταινίας εκφράζουν ξεκάθαρα το μήνυμα περί κατοχής και των μικρών αυτών πολέμων ενάντια στον κάθε μορφής και ταυτότητα κατακτητή. Ταινία ιδιαίτερη που ξεχωρίζει από το σύνολο της ελληνικής παραγωγής και που -θα το ξαναπώ- αν είχαμε περισσότερες σαν κι αυτήν τότε θα είχαμε και ένα διαφορετικό ελληνικό σινεμά σήμερα.

Διακρίσεις 
Βραβείο σεναρίου και 3 ειδικές μνείες β’ ανδρικών ρόλων στο  9ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
Βραβεία κριτικών καλύτερης ταινίας και σεναρίου

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Το κανόνι και τ' αηδόνι  στο Cine.gr
Το κανόνι και τ' αηδόνι στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος
Το κανόνι και τ' αηδόνι στην IMDb

Ελληνικές ταινίες
Ταινίες του 1968
Ελληνόφωνες ταινίες
Ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες
Ελληνικές δραματικές κωμικές ταινίες
Ελληνικές σατιρικές ταινίες
Ελληνικές πολεμικές ταινίες
Σπονδυλωτές ταινίες
Ταινίες Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Ταινίες σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη
Ταινίες με μουσική σύνθεση Νίκου Μαμαγκάκη
Ταινίες γυρισμένες στην Ελλάδα