Sede vacante

Sede vacante (κενή έδρα και συνηθέστερα χηρεύων θρόνος) είναι μια έκφραση που χρησιμοποιείται στο Κανονικό Δίκαιο της Καθολικής Εκκλησίας και της Εκκλησίας της Αγγλίας, η οποία αναφέρεται στην μη πλήρωση της επισκοπικής έδρας μιας συγκεκριμένης εκκλησίας. Είναι η Λατινική απόδοση της έκφρασης "η έδρα που είναι κενή" (η αφαιρετική απόλυτη του sedes vacans "κενή έδρα"), με την συγκεκριμένη έδρα να είναι η καθέδρα της συγκεκριμένης εκκλησίας.

Χηρεία της Αγίας Έδρας

Μετά τον θάνατο ή την παραίτηση ενός πάπα η Αγία Έδρα γίνεται sede vacante. Σε αυτή την περίπτωση η συγκεκριμένη εκκλησία είναι η Επισκοπή της Ρώμης και η "κενή έδρα" είναι η καθέδρα του Αγίου Ιωάννη Λατερανού, ο καθεδρικός ναός του επισκόπου Ρώμης. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, η Αγία Έδρα διοικείται από μια αντιβασιλεία του Κολλεγίου των Καρδιναλίων.

Σύμφωνα με το Universi Dominici Gregis, η κυβέρνηση της Αγίας Έδρας sede vacante (και κατ' επέκταση της Καθολικής Εκκλησίας) εμπίπτει στο Κολλέγιο των Καρδιναλίων, αλλά με πολύ περιορισμένες δυνατότητες. Την ίδια στιγμή, όλοι οι επικεφαλής της Ρωμαϊκής Κούρια παραιτούνται των αξιωμάτων τους. Οι εξαιρέσεις είναι ο Καρδινάλιος Καμεράριος, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την διαχείριση της ιδιοκτησίας της Αγίας Έδρας, και ο Μέγας Σωφρονιστής, ο οποίος συνεχίζει να ασκεί τον κανονικό του ρόλο. Αν κάποιος από τους δύο πρέπει να κάνει κάτι που κανονικά απαιτεί την συγκατάθεση του Πάπα, πρέπει να το υποβάλει στο Κολλέγιο των Καρδιναλίων. Οι παπικοί λεγάτοι συνεχίζουν να ασκούν τα διπλωματικά τους καθήκοντα υπερπόντια, και αμφότεροι ο Γενικός Βικάριος της Ρώμης και ο Γενικός Βικάριος για το Κράτος της Πόλης του Βατικανού συνεχίζουν να ασκούν τον ποιμαντικό ρόλο τους κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου. Η ταχυδρομική διοίκηση του Κράτους της Πόλης του Βατικανού προετοιμάζει και εκδίδει ειδικά γραμματόσημα για χρήση κατά την διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου, γνωστά ως "γραμματόσημα sede vacante".

Το έμβλημα της Αγίας Έδρας αλλάζει αυτή την περίοδο. Αντί της παπικής τιάρας πάνω από τα κλειδιά, η τιάρα αντικαθίσταται με ένα umbraculum ή ombrellino στα Ιταλικά. Αυτό συμβολίζει την έλλειψη ενός Πάπας και επίσης την διακυβέρνηση του Καμεράριου επί των temporalities της Αγίας Έδρας. Ως επιπλέον δείγμα, ο Καμεράριος στολίζει τον θυρεό του με αυτό το σύμβολο κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, το οποίο ακολούθως αφαιρεί αφότου εκλεγεί ένας πάπας. Ο θυρεός του Καμεράριου εμφανίζεται στα αναμνηστικά ευρώ του Βατικανού που κόβονται κατά την διάρκεια αυτής της περιόδους, τα οποία είναι δεκτά σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης.

Η μεσοβασιλεία συνήθως κυριαρχείται από την Μάζα για την κηδεία του αποθανόντα πάπα, τις γενικές συνεδριάσεις του κολλεγίου των καρδιναλίων για τον καθορισμό των λεπτομερειών της εκλογής, και τελικά κορυφώνεται με το παπικό κονκλάβιο για να εκλεγεί ο διάδοχος. Αφ' ης στιγμής ένας πάπας έχει εκλεγεί (και χειροτονηθεί επίσκοπος αν είναι απαραίτητο) η sede δεν είναι πλέον κενή, οπότε αυτή η περίοδος λήγει επίσημα. Μετά ακολουθεί η Παπική Ορκωμοσία ή η Παπική Στέψη, ανάλογα με την μορφή της ορκωμοσίας και της investiture που επιλέγει ο νέος πάπας, και η επίσημη παραλαβή της καθέδρας του Αγίου Ιωάννη Λατερανού.

Οι Καρδινάλιοι που είναι παρόντες στη Ρώμη απαιτείται να περιμένουν τουλάχιστον δεκαπέντε ημέρες μετά την έναρξη της μη πληρότητας για το υπόλοιπο του κολλεγίου προτού δυνηθούν να διεξαγάγουν το κονκλάβιο για να εκλέξουν τον νέο Πάπα.  Όμως, μετά την παρέλευση είκοσι ημερών, πρέπει να διαξαγάγουν το κονκλάβιο ακόμη και αν κάποιοι καρδινάλιοι είναι απόντες. Μέρες πριν την παραίτηση του, στο Αποστολικό Γράμμα Normas Nonnullas, ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ τροποποίησε τους κανόνες για να επιτραπεί στους Καρδινάλιους να αρχίσουν το κονκλάβιο ταχύτερα αν όλοι οι Καρδινάλιοι είναι παρόντες.  Ιστορικά, οι περίοδοι sede vacante έχουν συχνά υπάρξει αρκετά μακριές, διαρκώντας αρκετούς μήνες, ή ακόμη και χρόνια λόγω των μακριών αδιέξοδων κονκλαβίων. Επί πολλά έτη μέχρι το 1922 η περίοδος από τον θάνατο του Πάπα μέχρι την έναρξη του κονκλαβίου ήταν βραχύτερη, αλλά μετά την αργοπορημένη άφιξη του Ουίλλιαμ Χένρι Καρδινάλιου Ο'Κόνελ επί δύο διαδοχικά κονκλάβια , ο Πίος ΙΑ΄ επεξέτεινε το χρονικό όριο. Με το επόμενο κονκλάβιο το 1939, οι καρδινάλιοι άρχισαν να ταξιδεύουν αεροπορικά.

Η πιο πρόσφατη περίοδος sede vacante της Αγίας Έδρας άρχισε την 1η Μαρτίου 2013, την πρώτη ολόκληρη ημέρα μετά την παραίτηση του Βενέδικτου ΙΣΤ΄ στις 19:00 UTC στις 28 Φεβρουαρίου 2013.

Η τελευταία εκτεταμένη περίοδος χωρίς Πάπα ήταν επί περίπου μισό χρόνο μεταξύ του θανάτου στη φυλακή το Πίου ΣΤ΄ το 1799 και την εκλογή του Πίου Ζ΄ το 1800.

Κατάλογος περιόδων sede vacante στην Αγία Έδρα από τον 19ο  αιώνα

Αναφορές

Καθολική Εκκλησία
Πάπες