Μανουήλ Χρυσάφης

Ο Μανουήλ Χρυσάφης (15oς αι. -περίοδος δράσης, ακμής: 1440-1463) ήταν υμνογράφος της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής και μουσουργός. Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της ψαλτικής τέχνης της Υστεροβυζαντινής περιόδου.

Βιογραφικά στοιχεία
Άκμασε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ανήλθε μέχρι το αξίωμα του Λαμπαδάριου «του περικλύτου ναού της Αγίας Σοφίας» την εποχή της Άλωσης. Έγραψε πολλούς ύμνους, τους οποίους εμέλιζε ο ίδιος, θεωρητικό έργο για την εκκλησιαστική μουσική, καθώς και μουσικές συνθέσεις, που βρίσκονται διάσπαρτες σε διάφορα μεταγενέστερα της εποχής του βιβλία. Γνωστά έργα του (από τα περίπου 300 που συνέθεσε, από απλές ψαλμωδίες μέχρι περίτεχνους ύμνους σε ύφος καλοφωνικό, με επιτηδευμένα καλλωπιστικά στοιχεία) είναι τα «Μεγάλα ανοιξαντάρια», «Νυν αι δυνάμεις, τα  «Χερουβικά» κ.άλ.. 

Η συχνότητα της συμπερίληψης έργων του Χρυσάφη σε διάφορες συλλογές ύμνων είναι μεγάλη και, από αυτήν την άποψη, συγκρίσιμη με εκείνη σημαντικών προγενέστερων μελοποιών, όπως οι Γλυκύς, Κορώνης, Κλαδάς και Κουκουζέλης. Από τα αυτόγραφα έργα του, έχουν διασωθεί τουλάχιστον δυο, ένα του 1458 (στη Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους) και ένα του 1463 (στο  Τοπ Καπί της Κωνσταντινούπολης). Ο Χρυσάφης είχε σχέσεις και με το Παλάτι και την αυτοκρατορική Αυλή. Τόσο ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄, όσο και ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄, του είχαν παραγγείλει - αναθέσει συνθέσεις.

Από το υμνογραφικό έργο του Χρυσάφη, το θεωρητικό κείμενο του Χρυσάφη Περὶ τῶν ἐνθεωρουμένων τῇ ψαλτικῇ τέχνῃ καὶ ὧν φρουνοῦσι κακῶς τινες περὶ αὐτῶν (1458), αναγνωρίζεται ως μεγάλης αξίας ως προς την αποσαφήνιση ζητημάτων γύρω από τη βυζαντινή μουσική θεωρία και πρακτική και την εξέλιξη της βυζαντινής ψαλτικής τον 14ο με 15ο αι.

Παραπομπές

Πρόσθετη βιβλιογραφία
 Θεοδόσιος Β. Γεωργιάδης, Η νέα μούσα: συνοπτική ιστορική και τεχνική μουσική μελέτη, Εν Σταμπουλ: Τύποις Μάρκου Δημητριάδου, 1936.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 «Μανουήλ Χρυσάφης ο Α΄. Άρχων Λαμπαδάριος της Μ.τ.Χ.Ἐ.». Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον: Βυζαντινὸν Μέλος. Ανακτήθηκε στις 8-04-2018.

Βυζαντινοί υμνογράφοι
Βυζαντινοί του 15ου αιώνα