Τσαρλς Άιβς

Ο Τσαρλς Έντουαρντ Άιβς (Charles Edward Ives, 20 Οκτωβρίου 1874 – Νέα Υόρκη, 19 Μαΐου 1954) ήταν Αμερικανός συνθέτης, ο κορυφαίος ίσως των συμπατριωτών του και από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους της μουσικής του 20ού αιώνα, εκπρόσωπος του μοντερνισμού.

Υπήρξε ένας από τους πρώτους Αμερικανούς συνθέτες που απέκτησαν διεθνή φήμη, αν και η μουσική του αγνοήθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της ζωής του και, πολλά από τα έργα του έμειναν ανεκτέλεστα για πολλά χρόνια. Με την πάροδο του χρόνου, ο Άιβς καθιερώθηκε σταδιακά ως «αυθεντικός Αμερικανός», συνδυάζοντας την αμερικανική λαϊκή και θρησκευτική μουσική παράδοση της νιότης του με την ευρωπαϊκή έντεχνη μουσική, ενώ ήταν ένας από τους πρώτους συνθέτες που απετόλμησαν ένα συστηματικό πρόγραμμα πειραματικής (experimental) μουσικής, με «προχωρημένες» μουσικές τεχνικές, όπως την πολυτονικότητα, την πολυρρυθμία, τα μικροδιαστήματα κ.ά., προαναγγέλλοντας πολλές μουσικές καινοτομίες του 20ού αιώνα (βλ. Καινοτομίες).

Πηγές των τονικών «εικόνων» του Άιβς, υπήρξαν οι ύμνοι και τα αμερικανικά παραδοσιακά τραγούδια, η μπάντα της πόλης του στις εορταστικές παρελάσεις, οι βιολιστές των σσαβατιάτικων χοροεσπερίδων, τα πατριωτικά τραγούδια, οι συναισθηματικές μπαλάντες στα γκαλά των σαλονιών, και οι μελωδίες του Στέφεν Φόστερ (Stephen Foster).

Είναι ο συνθέτης, μεταξύ άλλων, των έργων Τέταρτη Συμφωνία, Σονάτα Κόνκορντ για πιάνο και του αριστουργηματικού  Αναπάντητου Ερωτήματος.   
 Το παράδοξο με τον Άιβς είναι ότι, όχι μόνον υπήρξε πρωτοποριακός συνθέτης, αλλά ήταν και ευφυέστατος και ευρηματικός σε οποιοδήποτε τομέα της ζωής του καταπιανόταν κατά καιρούς. Υπήρξε χαρισματικός αθλητής και εφευρετικότατος στον τομέα της εκτός μουσικής επαγγελματικής του ζωής (βλ. Γενικά βιογραφικά στοιχεία).

Γενικά βιογραφικά στοιχεία
Ο Τσαρλς Άιβς γεννήθηκε στο Ντάνμπερι (Danbury) του Κονέκτικατ (Connecticut) το 1874 και ήταν γιος του Τζορτζ Άιβς (1845-1894), αρχιμουσικού της μπάντας της Α’ Ταξιαρχίας Βαρέος Πυροβολικού του Κονέκτικατ, κατά τον αμερικανικό Εμφύλιο πόλεμο και της Μαίρης Πάρμελι (Mary Parmelee).

Ο πατέρας του, ωθούσε συνεχώς τον Τσαρλς στο να αποκτήσει μια «ανοιχτόμυαλη» προσέγγιση στα μουσικά πράγματα της εποχής και, τον ενθάρρυνε να πειραματίζεται σε διτονικές (bitonal) και πολυτονικές (polytonal) εναρμονίσεις. Επίσης, τού δίδαξε τη μουσική του Μπαχ (Λεωτσάκος) και του Φόστερ.

Από τα 12 χρόνια του ο Τσαρλς έπαιζε τύμπανο στην μπάντα του πατέρα του, ενώ έπαιρνε από αυτόν μαθήματα πιάνου και κορνέτας (Λεωτσάκος). Έγινε οργανίστας της εκκλησίας των Βαπτιστών της γενέτειράς του σε ηλικία 14 ετών  και έγραψε διάφορους ύμνους και τραγούδια για τις ανάγκες της  εκκλησίας. Ήταν, μάλιστα, περιζήτητος οργανίστας και είχε εισπράξει ευνοϊκές κριτικές στην τοπική εφημερίδα. 

Ο Άιβς μετακόμισε στο Νιου Χέιβεν (New Haven) το 1893, εγγράφηκε στο Χόπκινς (Hopkins School) και έγινε αρχηγός της εκεί ομάδας μπέιζμπολ. Τον Σεπτέμβριο του 1894 μπήκε στο Γέιλ (Yale University), μελετώντας υπό τους Χ.Ρ.Σέλει (Shelley, σύνθεση), Ν.Μπάκ (Buck, εκκλησιαστικό όργανο) και κυρίως τον Οράτιο Πάρκερ (Parker, θεωρητικά και ενορχήστρωση), τον σημαντικότερο τότε συνθέτη των ΗΠΑ (Λεωτσάκος). Εδώ συνέθεσε έργα σε χορωδιακό (choral) εκκλησιαστικό ύφος και το τραγούδι της πολιτικής εκστρατείας του προέδρου ΜακΚίνλει (William McKinley) (1896).

Στις 4 Νοεμβρίου 1894, ο πατέρας του πεθαίνει, ένα συμβάν που απετέλεσε συντριπτικό πλήγμα για τον νεαρό συνθέτη ο οποίος, ωστόσο, θα συνεχίσει με μεθοδικότητα και επιμονή να βαδίζει πάνω στα χνάρια του γονέα και μέντορά του.

Στο Γέιλ, ο Τσαρλς, υπήρξε μέλος πολλών ενδοπανεπιστημιακών ενώσεων και συλλόγων (HeBoule, Delta Kappa Epsilon, κ.α.), καθώς και της τοπικής ομάδας αμερικανικού ποδοσφαίρου. Ήταν μάλιστα πολύ καλός παίκτης και ο προπονητής του έλεγε πως ήταν κρίμα που ξόδευε τόσο πολύ χρόνο στη μουσική, αλλιώς θα μπορούσε να είναι πρωταθλητής σπρίντερ. Τα έργα του Calcium Night Light και Yale-Princeton Football Game αντανακλούν την επίδραση του κολεγίου και του αθλητισμού στον Άιβς. Μετά το πέρας των σπουδών του (1898), αρνήθηκε να πάει στην Ευρώπη και να τελειοποιήσει τις γνώσεις του, πρακτική που ακολουθούσαν τότε πολλοί Αμερικανοί μουσικοί. Έγραψε επίσης τη Συμφωνία αρ. 1 ως διδακτορικό (thesis) υπό την εποπτεία του Πάρκερ. Συνέχισε την εργασία του ως οργανίστας της εκκλησίας μέχρι τον Μάιο του 1902.

Το 1899 προσελήφθη στην ασφαλιστική Charles H. Raymond & Co, όπου παρέμεινε μέχρι το 1906. Το 1907, μετά τη διάλυση της εταιρίας, ο ίδιος και ο φίλος του Τ. Μύρικ (Julian Myrick) ίδρυσαν το δικό τους ασφαλιστικό γραφείο υπό την επωνυμία Ives & Co, το οποίο  αργότερα μετονομάστηκε σε Ives & Myrick, όπου παρέμεινε μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του ως ασφαλιστής επινόησε δημιουργικούς τρόπους για τη δομή ασφαλιστικών πακέτων (ασφάλειες ζωής) και έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης πρακτικής του σχεδιασμού περιουσιακών στοιχείων (estate). Μάλιστα, το πόνημά του «Ασφάλειες Ζωής σε σχέση με τον Φόρο Κληρονομιάς», που δημοσιεύθηκε το 1918, έτυχε ευνοϊκής υποδοχής. Ως αποτέλεσμα, ο Άιβς απέκτησε σημαντική φήμη στον ασφαλιστικό κλάδο της εποχής του, με πολλούς από τους συνεργάτες στην επιχείρησή του, να έχουν εκπλαγεί από το γεγονός ότι ήταν επίσης συνθέτης. Στον ελεύθερο χρόνο του, συνέθετε και, μέχρι τον γάμο του, εργάστηκε ως οργανίστας στο Danbury και New Haven, καθώς και στο Μπλούμφιλντ, το Νιου Τζέρσεϋ και τη Νέα Υόρκη.

Η επιλογή του να ασχοληθεί με κάποιο εντελώς «ξένο» της αγάπης του προς τη μουσική, επάγγελμα, φαίνεται ότι είχε να κάνει αφενός με τη θέλησή του να ξεφύγει από τους περιορισμούς του αμερικανικού μουσικού περιβάλλοντος της εποχής, όπου δέσποζαν καλλιτέχνες «ευρωπαϊκών» προδιαγραφών, και αφετέρου με την επιθυμία του να είναι οικονομικά εύρωστος, όπως πρόσταζε το μοντέλο επιτυχίας της πατρίδας του.

Το 1907, υπέστη την πρώτη από μια σειρά «εμφραγμάτων» («heart attacks», όπως ο ίδιος και η οικογένειά του, αποκαλούσε) που είχε καθ'όλη τη διάρκεια της ζωής του. Πάντως, αυτά τα επεισόδια μάλλον είχαν ψυχολογικό, και όχι φυσικό υπόβαθρο. Μετά την ανάρρωσή του από το επεισόδιο του 1907, ο Άιβς μπήκε σε μία από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής του, ως συνθέτης.

Μετά τον γάμο του, το 1908, αυτός και η σύζυγός του Άρμονι (Harmony Twitchell), συγγραφέας κειμένων και συγκινητικά αφοσιωμένη συμπαραστάτριά του στον μουσικό δρόμο που επέλεξε (Λεωτσάκος), μετακόμισαν σε δικό τους διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη. Συνέχισε την εξαιρετικά επιτυχημένη σταδιοδρομία στον τομέα της ασφάλισης, δουλεύοντας όμως πολλές ώρες και καταστρέφοντας την υγεία του  και συνέχισε να είναι ένας παραγωγικός συνθέτης μέχρι που υπέστη άλλο ένα από τα πολλά «εμφράγματα», το 1918, μετά το οποίο συνέθεσε πολύ λίγο, γράφοντας το τελευταίο κομμάτι του, το τραγούδι Sunrise τον Αύγουστο του 1926. Το 1922 δημοσίευσε τα 114 τραγούδια του, αντιπροσωπευτικά του μεγέθους του ως συνθέτη – περιλαμβάνουν μικρά έργα τέχνης, τραγούδια που έγραψε ως έφηβος και νεαρός και, ιδιαίτερα, διάφωνα τραγούδια, όπως το Majority.

Σύμφωνα με τη σύζυγό του, μια μέρα στις αρχές του 1927 εμφανίστηκε με δάκρυα στα μάτια, λέγοντας: «Δεν μπορώ να συνθέσω άλλο, τίποτα δεν ακούγεται σωστό.» [Παραπομπή που απαιτείται] Υπήρξαν πολλές θεωρίες που προσπάθησαν να εξηγήσουν τη σιωπή στα τελευταία του χρόνια, κάτι που φαίνεται τόσο μυστηριώδες όπως οι τελευταίες δεκαετίες της ζωής τού Γιαν Σιμπέλιους, ο οποίος επίσης σταμάτησε να συνθέτει σε κάποια παρόμοια, χρονικά, στιγμή. Ενώ ο Άιβς είχε σταματήσει τη σύνθεση και, όλο και περισσότερο υπέφερε από προβλήματα υγείας, προσπαθούσε να αναθεωρήσει και να βελτιώσει προηγούμενα έργα του. Αργότερα εμφάνισε διαβητικά προβλήματα και τρόμο στα χέρια που τον εμπόδιζε να κρατήσει πένα (Λεωτσάκος). Το 1930 αποσύρθηκε από την εργασία του στις ασφάλειες, γεγονός που, θεωρητικά, του έδινε περισσότερο χρόνο να αφιερώσει στο μουσικό του έργο, αλλά δεν μπόρεσε να γράψει οποιαδήποτε νέα μουσική. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940 αναθεώρησε την Concord Sonata του, δημοσιεύοντάς την το 1947.

Ο Τσαρλς Άιβς πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1954 στη Νέα Υόρκη. Η χήρα του, κληροδότησε τα δικαιώματα από τη μουσική του στην «Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Γραμμάτων» για τη χρηματοδότηση των υποτροφιών του «Βραβείου Τσαρλς Άιβς».

Μουσική ζωή

Πρώτη Περίοδος (πριν το 1900)
Ο μικρός Τσαρλς, μεγάλωσε μέσα στη μουσική και, από μικρός είχε εκπαιδευτεί στο άκουσμα «περιέργων» για την εποχή διαστημάτων και τονικοτήτων. Ισχυρή επιρροή στις μετέπειτα καινοτόμες ιδέες του, άσκησαν οι πειραματισμοί τού ευφυούς πατέρα του, ο οποίος υπήρξε παράδειγμα και μέντοράς του: από το 1870, όντας δάσκαλος και εκτελεστής του εκκλησιαστικού οργάνου ο ίδιος, εναρμόνιζε εκκλησιαστικούς ύμνους σε περισσότερες από μία τονικότητες, κούρδιζε το πιάνο του σύμφωνα με τους φυσικούς αρμονικούς και, έβαζε τα μέλη της οικογενείας του να τραγουδάνε σε τέταρτα του τόνου.

   (σημ. τα κεφαλαία όπως είχαν γραφεί)

Είχε ακουστεί ότι και ο Γκούσταβ Μάλερ είχε εκφράσει το θαυμασμό του για τον Άιβς, λέγοντας ότι «είναι ένας, πραγματικά, μουσικός επαναστάτης». Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Μάλερ είχε εκφράσει την επιθυμία να παρουσιάσει την τρίτη συμφωνία με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, αλλά ο αυστριακός συνθέτης πέθανε το 1911 και το σχέδιο ματαιώθηκε. Ωστόσο, δεν υπήρχε τρόπος να εξακριβωθεί αν Μάλερ είχε δει την παρτιτούρα της συμφωνίας και να εκτελέσει το έργο. Παρ'όλα αυτά, είναι γνωστό ότι ο Άιβς παρακολουθούσε τακτικά τις συναυλίες της συγκεκριμένης ορχήστρας στο Carnegie Hall. [παραπομπή που απαιτείται]

Ηχογραφήσεις
Το 1951, ο Λ. Μπερνστάιν πραγματοποίησε την παγκόσμια πρεμιέρα της δεύτερης συμφωνίας του Άιβς με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, μια συναυλία που μεταδόθηκε ραδιοφωνικά. Ο ίδιος ο συνθέτης άκουσε σε κάποιο ραδιόφωνο -διότι δεν είχε ποτέ δικό του- την εκπομπή και, έμεινε κατάπληκτος από τη θερμή υποδοχή του κοινού. Ο Μπερνστάιν συνέχισε να παρουσιάζει μουσική του Άιβς και έκανε αργότερα μια σειρά από ηχογραφήσεις με την Φιλαρμονική για την Columbia Records.

Μία ακόμη πρωτοποριακή ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, η πρώτη πλήρης σειρά των 4 σονατών για βιολί, με την Cleveland Orchestra  και τον Rafael Druian στο βιολί. Ο Λέοπολντ Στοκόβσκι πήρε τη σκυτάλη με τη 'Συμφωνία αρ. 4 το 1965, χαρακτηρίζοντας το έργο ως την «καρδιά του προβλήματος (sic) του Άιβς». Ένας άλλος υποστηρικτής του Άιβς ήταν ο διευθυντής χορωδίας Γ.Σμιθ (Gregg Smith), ο οποίος έκανε μια σειρά από ηχογραφήσεις μικρότερων έργων του συνθέτη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης στερεοφωνικής ηχογράφησης των Ψαλμών και πολλών μικρών κομματιών για ορχήστρα θεάτρου. Το Κουαρτέτο Εγχόρδων Τζούλιαρντ ηχογράφησε τα δύο κουαρτέτα εγχόρδων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960.

Μουσικολογική προσέγγιση
Η τεράστια σημασία της δημιουργίας του Άιβς γίνεται έκδηλη κυρίως όταν συναρτάται με τις μεταγενέστερες μουσικές εξελίξεις. Δύο είναι τα κυρίαρχα στοιχεία που επιδρούν καταλυτικά στη ζωή και στο μουσικό σκεπτικό του συνθέτη: πρώτον, το ότι εργάστηκε στο «περιθώριο» των μουσικών εξελίξεων της ευρωπαϊκής μουσικής (λέγεται ότι δεν είχε ακούσει καν για τους Στραβίνσκι, Σένμπεργκ, Ντεμπισί) και δεύτερον, αξιοποίησε και εξέλιξε τις μουσικές του καταβολές, δηλαδή την αμερικανική μουσική πολιτιστική παράδοση και λαογραφία. Αυτά, σε συνδυασμό με το ταλέντο, την ευφυία και τα «γονίδια» από τους πειραματισμούς του πατέρα του, χρησιμοποιήθηκαν ως αφετηρία μιας περιπέτειας, μοναδικής ίσως στην ιστορία των εξερευνήσεων των ήχων της μουσικής.
Στα καινοτόμα μουσικολογικά-μορφολογικά στοιχεία και τεχνικές που συναντάει κανείς στη μουσική του Άιβς, περιλαμβάνονται:

 Η πολυτονικότητα (που την υπηρετεί συνεχώς και με απόλυτη συνέπεια)
 Η ατονικότητα (χρήση ακόμη και δωδεκάφθογγων σειρών)
 Τα κλάστερς (που προαναγγέλλουν ηχητικές κατακτήσεις των πολύ μετέπειτα συνθετών)
 Τα μικροδιαστήματα (μέχρι και τέταρτα τόνου)
 Η πολυρρυθμία (πολυμετρικές δομές με αλλοίωση του μέτρου, της ρυθμκής αγωγής και των αξιών των φθογγοσήμων, ταυτόχρονα)
 Η παράθεση της τεχνικής του κολάζ (αιφνιδιαστικές εμβόλιμες αναφορές από τις μουσικές του μνήμες της αμερικανικής παραδοσιακής μουσικής ή/και της κλασσικής ευρωπαϊκής (λ.χ. Μπετόβεν))
 Τα αλεατορικά στοιχεία (π.χ. οδηγία στον εκτελεστή κάποιου οργάνου να παίξει ό,τι νομίζει, από κάποιο σημείο της παρτιτούρας και μετά)
 Το χαοτικής υφής στοιχείο της έκπληξης που συναντάται σε κάποια έργα του (λ.χ. σε έργα για συγκεκριμένα σολιστικά όργανα, σύντομα «περάσματα» από άσχετα με το έργο όργανα) 

Και όλα αυτά, με ένα τρόπο «θρασύ» πολλές φορές, αλλά καταμάχητα ανεπιτήδευτο, αθώο και γοητευτικό (αμερικανικό ίσως).

Η μουσική του Άιβς, ανεξάρτητα από τη γνώμη που έχει κάποιος για αυτή, είναι υψηλής «εντιμότητας» και η παράθεση φαινομενικά ετερόκλητων στοιχείων φανερώνει την προσπάθεια του συνθέτη να αποκαλύψει τη δύναμη που κρύβει μέσα της μιά μουσική, που δεν παραδίδεται στον ακροατή με το πρώτο της άκουσμα.

Κυριότερα έργα
Η τεκμηρίωση των έργων του Άιβς είναι ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή είχε την τάση να μη χρονολογεί τα έργα του, ή να τα χρονολογεί εσκεμμένα με λάθος ημερομηνία, για κάποιον άγνωστο λόγο. Αυτός είναι και ο λόγος που, σε πολλά έργα του η χρονολόγηση περιλαμβάνει μεγάλα χρονικά περιθώρια ή μπορεί απλώς να είναι ενδεικτική. Επιπλέον, ήταν πολύ παραγωγικός, αναθεωρούσε τα έργα του πολλές φορές, και άφηνε διφορούμενα αποσπάσματα χωρίς τίτλο ή σημειώσεις.

Ορχήστρα

Συμφωνίες

Σειρές

Εισαγωγές

Διάφορα

Μουσική Δωματίου

Πληκτροφόρα
{| class="wikitable"
|-
! Ονομασία
! Αγγλική ονομασία
! Ημερομηνία σύνθεσης
! Οργανοθεσία/Σημειώσεις
|-
| Σονάτα για πιάνο αρ. 1 || || 1909 ||Μια ακολουθία θρησκευτικής αφύπνισης 
|-
|  Σονάτα για πιάνο αρ. 2 Κόνκορντ Μασσαχουσέτης 1840-1860|| Concord, Mass., 1840–60'''|| 1909-15 || Με υποχρεωτικό φλάουτο και προαιρετική βιόλα στο τελευταίο μέρος
|- 
| Σονάτα των Τριών Σελίδων||Three Page Sonata || 1905 || 
|-
|Κομμάτια ¾ του τόνου για 2 πιάνα|| Three Quarter-Tone Pieces for Two Pianos || 1923-4 
 |-
|Largo για βιολί, κλαρινέτο και πιάνο || || 1901|| 
|-
| Παραλλαγές πάνω στο America|| Variations on America|| 1891||Νεανικό έργο αργότερα ενορχηστρωμένο από τον Γ. Σούμαν
|}

Φωνητική μουσική

Συνέθεσε επίσης πολλά εμβατήρια, φούγκες (στα νεανικά του χρόνια), πρελούδια, ράγκταϊμ χορούς, «απογειώσεις» (take-offs), σκέρτσα, κ.α.

 Σημειώσεις 
i.  Το έργο αυτό, αρκετές φορές, μεταφράζεται λανθασμένα ως Συμφωνία των Διακοπών, αλλά με τη λέξη Holiday στην προκειμένη περίπτωση, εννοούνται οι ιστορικές επέτειοι των Αμερικανών που εορτάζονται κάθε χρόνο, όπως άλλωστε φανερώνουν και οι επί μέρους ονομασίες του έργου.

ii.  Ακόμη ένα «αίνιγμα» του Άιβς: πρόκειται ουσιαστικά για σουίτες , θα μπορούσαν όμως κάλλιστα να θεωρηθούν ως συλλογή από συμφωνικά ποιήματα «μινιατούρες», από τη φύση τους. Ωστόσο, η λέξη set δεν έχει ακριβή μετάφραση στην ελληνική μουσική ορολογία. Εναλλακτικές λέξεις που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν είναι συλλογή, ομάδα, σύνολο, δέσμη, ανθολογία, πακέτο (sic) ή απλά σετ.

iii.  Ο τίτλος του συγκεκριμένου έργου έχει, πολλές φορές, αποδοθεί στα ελληνικά με τον τίτλο Η Αναπάντητη ερώτηση. Η συγκεκριμένη όμως απόδοση υποβαθμίζει την «εσωτερικότητα» της λέξεως ερώτημα, με την οποία ο συνθέτης ήθελε να αντικατοπτρίσει τα υπαρξιακά ερωτήματα που θέτει στο έργο, γι’αυτό και είναι προτιμητέα στο παρόν λήμμα. 

Παραπομπές

Πηγές
 Λεωτσάκος Γιώργος: το λήμμα «Άιβς» στην εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς Μπριτάνικα, τόμος 4, Αθήνα 1980
 Enciclopedia Bompiani-Musica, Milano, εκδ. ΑΛΚΥΩΝ, 1985
 Burkholder, J. Peter (1995): All Made of Tunes: Charles Ives and the Uses of Musical Borrowing, New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0-300-05642-7.
 Burkholder, J. Peter (1996): Charles Ives and His World, Princeton, NJ: Princeton University Press, ISBN 0-691-01164-8
 J. Peter Burkholder: «Charles Ives» στο Grove Music Online, επιμ. L. Macy (ανακτήθηκε στις 20 Μαρτίου 2006), grovemusic.com (πρόσβαση με συνδρομή)
 Cowell, Henry; Cowell, Sidney (1969). Charles Ives and His Music. Oxford: Oxford University Press. OCLC 56865028.
 Hall, David (Σεπτέμβριος 1964): «Charles Ives: an American Original», Hi-fi/Stereo Review, τόμος 13 (3), σελ. 42. OCLC 17931951.. Burkholter (p. xi) contests the widespread exaggeration of this to the position that Ives owed nothing to Europe.
 Hitchcock, H. Wiley και Perlis, Vivian (επιμ.): An Ives Celebration: Papers and Panel of the Charles Ives Centennial Festival-Conference, University of Illinois Press, Urbana, Σικάγο και Λονδίνο 1977, σσ. 45-63, ISBN 0-252-00619-4
 Leon Botstein: «Modernism», Grove Music Online, επιμ. L. Macy (ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2008), grovemusic.com (πρόσβαση με συνδρομή).
 Leta E. Miller: «Lou Harrison», Grove Music Online, επιμ. L. Macy (ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2006), grovemusic.com (πρόσβαση με συνδρομή).
 Lewis, Uncle Dave: «Charles Ives» στο All Music Guide to Classical Music: The Definitive Guide to Classical Music, επιμ. Chris Woodstra, Gerald Brennan και Allen Schrott, Hal Leonard Corporation, 2005, σελ. 642
 Michael Kennedy: Λεξικό Μουσικής της Οξφόρδης (Oxford University Press), εκδ. Γιαλλέλης, Αθήνα 1989, ISBN 960-85226-1-7
 Otto Karolyi: Modern American Music: from Charles Ives to the Minimalists, σελ. 10
 Ridley, Aaron: The Philosophy of Music: Theme and Variations, Edinburgh University Press, Εδιμβούργο 2004, σελ. 21, ISBN 978-0-7486-0902-4
 Ross, Alex: The Rest is Noise: Listening to the Twentieth Century'', εκδ. Farrar, Straus and Giroux, Νέα Υόρκη 2007, σελ. 132, ISBN 0-374-24939-3

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Κλασικοί συνθέτες του 20ού αιώνα
Σύμβολα του Κονέκτικατ
Βραβευμένοι με Γκράμι
Αμερικανοί συνθέτες κλασικής μουσικής