Ελληνική νοηματική γλώσσα

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) είναι η φυσική γλώσσα της ελληνικής κοινότητας Κωφών. Είναι μια πλήρης γλώσσα, η οποία χρησιμοποιεί τα ίδια είδη γραμματικού μηχανισμού που υπάρχουν και στην προφορική γλώσσα.  

Η ΕΝΓ έχει αναγνωριστεί νομικά ως επίσημη γλώσσα της κοινότητας των Κωφών για εκπαιδευτικούς σκοπούς στην Ελλάδα από το 2000. Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα εκτιμάται ότι χρησιμοποιείται από περίπου 40.600 νοηματιστές. Σύμφωνα με τον Α. Καλοκαιρινό, εναλλακτικά του όρου νοηματική γλώσσα θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ο όρος νευματική γλώσσα (γλώσσα των νευμάτων)• κάτι τέτοιο όμως δεν έχει γίνει αποδεκτό από την κοινότητα των Κωφών. 

Στις 19 Δεκεμβρίου 2013, η ΟΜΚΕ παρουσίασε τη Διακήρυξη για τη Συνταγματική Αναγνώριση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας, ενώ στις 19 Μαρτίου 2021 αποδόθηκε ο ελληνικός εθνικός ύμνος στην ΕΝΓ από μαθητές γυμνασίου και λυκείου

Ιστορική εξέλιξη 
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα  αναγνωρίζεται ως πρώτη γλώσσα των κωφών και βαρήκοων μαθητών με τον νόμο 2817/2000, Από το 2000, σύμφωνα με τον προαναφερόμενο νόμο, αλλά και τον 3699/2008, η γνώση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας αποτελεί υποχρεωτικό προσόν για την πρόσληψη νέων επαγγελματιών στην εκπαίδευση κωφών μαθητών. Με τον Νόμο 4488/2017 (Άρθρο 65, παράγραφος 2) η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα αναγνωρίζεται ως ισότιμη με την ελληνική γλώσσα. Επιπλέον, ο νόμος ορίζει ότι το κράτος λαμβάνει μέτρα για την προώθησή της, καθώς και για την κάλυψη όλων των αναγκών επικοινωνίας των κωφών και βαρήκοων πολιτών. 

Πρόκειται για μια γλώσσα που μπορεί να αναλυθεί και να μελετηθεί μεμονωμένα. Η ιδιαιτερότητα της νοηματικής γλώσσας έγκειται στο ότι είναι οπτικοκινητική και όχι προφορική. Δεν εκφράζεται δηλαδή με τη φωνή όπως η ομιλούμενη αλλά με τη  κίνηση και μορφή των χεριών, την έκφραση του προσώπου, τις κινήσεις του σώματος. Έχει τους δικούς της γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες που τη διαφοροποιούν σε μεγάλο βαθμό από την ομιλούμενη.  Η χρήση της νοηματικής αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ένταξη οποιουδήποτε ατόμου στη κοινότητα των Κωφών, για την ένταξη στην οποία δεν έχει σημασία ο βαθμός ακουστικής απώλειας αλλά η γνώση της γλώσσας και ο σεβασμός της κουλτούρας των Κωφών.

Χρήση της γλώσσας 
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα δεν είναι διεθνής, όπως λανθασμένα πιστεύεται. Η κάθε χώρα αναπτύσσει τη δική της νοηματική γλώσσα με διαφορετικά κατά βάση νοήματα και διαφορετικό αλφάβητο. Υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά και πολλές διαφορές σε μορφολογικό επίπεδο. Παρόλα αυτά, οι Κωφοί διαφορετικών κρατών μπορούν να συνεννοούνται άνετα μέσω των Διεθνών Νοημάτων (International Sign), τα οποία είναι στην ουσία ένας κώδικας που εξυπηρετεί τις απλές καθημερινές ανάγκες επικοινωνίας. Όπως συμβαίνει και με τις ομιλούμενες γλώσσες, σε κάθε χώρα υπάρχουν και διάλεκτοι. Οι γλωσσολογικές έρευνες σε διάφορες νοηματικές γλώσσες έδειξαν ότι η κάθε νοηματική γλώσσα έχει συγκεκριμένη δομή και ανταποκρίνεται στα παγκόσμια κριτήρια (universals) των ανθρωπίνων γλωσσών. Αν και δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή, οι χρήστες της ελληνικής νοηματικής γλώσσας στην Ελλάδα υπολογίζονται σε 40.600, έχοντας ραγδαία αυξητική τάση λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος για εκμάθηση της γλώσσας από ακούοντες. Η συνεχής αύξηση της διάδοσής της οφείλεται στην επίσημη ανακήρυξή της αλλά και στην προβολή ειδήσεων και εκπομπών από την Ελληνική τηλεόραση μέσω διερμηνείας, καθώς και συνεδριάσεων της Βουλής των Ελλήνων που προβάλλονται από τον τηλεοπτικό σταθμό της Βουλή - Τηλεόραση. Το Πρίσμα+, που ανήκε στο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό της ΕΡΤ, ήταν το πρώτο τηλεοπτικό κανάλι με διερμηνεία αλλά και υπότιτλους σε μεγάλο μέρος του τηλεοπτικού του προγράμματος.

Θα πρέπει να τονισθεί πως, η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα χρησιμοποιείται στην Ελλάδα, αλλά δεν είναι αναπαράσταση της ομιλούμενης ελληνικής γλώσσας, όπως είναι η γραπτή γλώσσα και μπορεί να αποδώσει, όπως κάθε ξεχωριστή γλώσσα, οποιαδήποτε έκφραση της Ελληνικής ομιλούμενης γλώσσας συμπεριλαμβανομένης και της αργκό. Η χρησιμότητα της νοηματικής γλώσσας για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας των κωφών τονίζεται και από τον Σωκράτη στο διάλογό του με τον Ερμογένη, στο έργο του Πλάτωνα «Κρατύλος». Ο Σωκράτης αναφέρει συγκεκριμένα: «αν δεν είχαμε φωνή και γλώσσα και όμως θέλαμε να παραστήσουμε τα πράγματα ο ένας στον άλλον, άραγε δε θα δοκιμάζαμε, καθώς το κάνουν τώρα οι κωφάλαλοι, να τους δείξουμε με τα χέρια και με το κεφάλι και με το άλλο σώμα;» (422e)
  
Το εκπαιδευτικό υλικό που υπάρχει στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι περιορισμένο. Από το 2010 παρατηρείται μια συνεχής αύξηση της παραγωγής προσβάσιμου εκπαιδευτικού υλικού σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή για κωφούς μαθητές. Το εκπαιδευτικό και γλωσσικό υλικό που αναπτύσσεται κυρίως από δημόσιους ερευνητικούς φορείς αφορά στη διδασκαλία της ΕΝΓ ως πρώτη γλώσσα, τη λεξικογράφηση της ΕΝΓ, την απόδοση έντυπου υλικού στην ΕΝΓ όπως και λογοτεχνικά κείμενα στην ΕΝΓ. Το υλικό αυτό διατίθεται δωρεάν μέσω του ιστότοπου του ΙΕΠ. Επίσης, διαθέσιμο πλέον είναι και το Ψηφιακό Αποθετήριο Ιστοριών στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ)  το οποίο παρέχει τη δυνατότητα εύρεσης νοημάτων σε όλα το βιντεοκείμενα για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς.

Δείτε επίσης
 Ελληνικός κώδικας Μπράιγ

Πηγές και Παραπομπές

Το Ντοκιμαντέρ της Λουκίας Ρικάκη «Λόγια της Σιωπής» στην ΕΡΤ  για την ελληνική νοηματική γλώσσα.
Λαμπροπούλου, Β. (1997-1999). 1ο εκπαιδευτικό πακέτο επιμόρφωσης: Η Κοινωνία και οι Κωφοί. Κοινότητα και κουλτούρα Κωφών.
Λαμπροπούλου, Β. (1997-1999). Εκπαίδευση και κωφό παιδί. 3ο εκπαιδευτικό πακέτο επιμόρφωσης, επιμόρφωση εκπαιδευτικών Σ.Μ.Ε.Α. κωφών και βαρηκόων.
Η Ιστορία των Κωφών
Τμήμα Αγωγης και Εκπαίδευσης Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
Ψηφιακό Αποθετήριο Ιστοριών στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα

Βιβλιογραφία 
Κουρμπέτης Β.,  Μαρκάκης, Ε. & Σταϊνχάουερ, Γ.  (1999). Η ελληνική νοηματική γλώσσα και η διδασκαλία της στα σχολεία Κωφών. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα .
Κουρμπέτης Β.,& Χατζοπούλου Μ. (2010). Μπορώ και με τα Μάτια μου: Εκπαιδευτικές προσεγγίσεις και πρακτικές για κωφούς μαθητές. Καστανιώτης, Αθήνα
Ζαζαρόπουλος Ιωάννης, Πλάτωνος Κρατύλος, Αθήνα, Εκδόσεις Δαίδαλος. http://repository.edulll.gr/edulll/retrieve/6982/1736_cratylus.pdf

 WikiSigns.org - Ελληνική νοηματική γλώσσα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Γλώσσες της Ελλάδας
Νοηματικές γλώσσες