Μπλεζ Σαντράρ

Ο Μπλεζ Σαντράρ (Blaise Cendrars, 1 Σεπτεμβρίου 1887 - 21 Ιανουαρίου 1961) ήταν Ελβετός συγγραφέας.

Βιογραφία
Γεννήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου του 1887 στο Σο Ντε Φον της Ελβετίας, ή στο Παρίσι στην οδό Σεν Ζακ όπως έγραψε ο ίδιος σε κάποιο του ποίημα. Σχεδόν αγνοημένος στην ίδια του τη χώρα, ο Μπλεζ Σαντράρ στάθηκε πάντοτε στο ύψος των περιστάσεων, έζησε σαν πραγματικός ποιητής. Σαν ήρθε το γήρας, βρέθηκε καθηλωμένος και έγκλειστος με τη συνδρομή της αγαπημένης του συντρόφου. Το 1956 και το 1958 είχε δύο εγκεφαλικά επεισόδια που τον άφησαν σχεδόν παράλυτο. Μόλις λίγο καιρό πριν τον θάνατό του, ο ίδιος ο Αντρέ Μαλρό πήγε στο σπίτι του ποιητή, για να του απονείμει το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής. Ο Μπλεζ Σαντράρ πέθανε στο Παρίσι, στις 21 Ιανουαρίου του 1961 έχοντας αφήσει σημαντικότατες καταθέσεις στην Τράπεζα της Ποίησης.

Το έργο του
Αν ο Ρεμπό υπήρξε θεμελιωτής και στυλοβάτης του πνεύματος της νεότερης ποίησης, ο Σαντράρ πέρα από μέγας αναθεωρητής της ήταν και οικοδόμος της ανέγερσής της. Από μία πρώτη οπτική, θα μπορούσε κανείς να κάνει λόγο για τον πιο υπέροχο, ολοκληρωμένο και τελευταίο συμβολιστή. Ο Μπλεζ Σαντράρ όμως υπήρξε, αναντίρρητα ο κορυφαίος πρωτεργάτης του Μοντερνισμού (με τους Λεζέρ, Πικάσο, Σατί, Απολινέρ, Κοκτό, και πολλούς άλλους ακόμη, και εκτός Γαλλίας, να ακολουθούν: Πάουντ, Έλιοτ κτλ) πριν ακόμη διανοιχτούν κατά τον γνωστό τρόπο, οι ορίζοντες αυτού του «κινήματος». Ενσωμάτωσε στο έργο του τεχνικές που χρησιμοποιούνταν στις διαφημίσεις καθημερινών προϊόντων, στη δημοσιογραφία, δανείστηκε από τη γλώσσα και την ατμόσφαιρα των καμπαρέ, των cafés, της τζαζ. 

Ο Μπλεζ Σαντράρ ήταν από τους πρώτους που έδωσαν έμφαση στον τρόπο αντιμετώπισης του ποιητικού αντικειμένου, παρά στο ίδιο το αντικείμενο. Και από τους ελάχιστους που επέφεραν τόσο σημαντικούς καρπούς, πιστεύοντας στις διαφοροποιήσεις της ροής του λόγου προς χάριν του αυθορμητισμού και της ανακάλυψης κατά την διάρκεια της δημιουργίας. Ήταν εκείνος εξάλλου που εισήγαγε την ποίηση των παράλληλων ή ταυτόχρονων συσχετισμών, όπου το ποίημα απηχεί τουλάχιστον δύο αντικρουόμενες δυνάμεις, των οποίων η σχέση συγκροτεί το νόημα του ποιήματος.

Είχε βαθιά συναίσθηση του γεγονότος πως η αυθεντική εμπειρία είχε ήδη ξεκινήσει να αντικαθίσταται από το κοινό θέαμα, πως τα πρότυπα καταργούνταν μα αντί κάποιας πρωτοτυπίας επικρατούσαν οι κόπιες, οι απομιμήσεις, τα αντίγραφα. Ο Σαντράρ, αν και γνώστης των ισχυρών φωνών του κοντινού και του μακρινού λογοτεχνικού παρελθόντος, έριξε "μαύρη πέτρα" πίσω του αναλαμβάνοντας ρίσκα, προχωρώντας σε εκ πρώτης όψεως χαώδη και ασυνάρτητα πεδία, τα οποία χαλιναγώγησε με σταθερό πνεύμα, ανθρωπιά και συνέπεια. Στόχος του δεν ήταν άλλος από την προσπάθεια επανϊεράρχησης του κόσμου. Ο Σαντράρ απομάκρυνε όλα τα σημάδια και τις φτηνές επιθυμίες που είχαν απομείνει από τις παιδικές αρρώστιες της ποίησης. Για τον ποιητή, η ζωή, το πλέγμα της εμπειρίας και της διάνοιας, δεν επηρέαζε απλώς την γραφή, αποτελούσε βάση και πηγή της αντικειμενικότητάς της. 

«Ο Σαντράρ μού δίδαξε ότι πρέπει να ζεις την ποίηση, πριν ξεκινήσεις να γράφεις» είχε τονίσει ο Φιλίπ Σουπό. Νεωτερικός πρωταρχικά στη ζωή, ο Σαντράρ υπήρξε πιονέρος της ποιητικής πρωτοπορίας με ένα έργο που δύσκολα μπορεί, καθώς προείπαμε, να συγκριθεί.

Ο Χένρι Μίλερ για τον Μπλεζ Σαντράρ

Βιβλιογραφία στα ελληνικά
 Παρασπουδές στη γαλλική ποίηση Εισαγωγή, μετάφραση: Γιάννης Λειβαδάς (Bibliotheque 2018) - περιέχονται εννέα ποιήματα του Μπλεζ Σαντράρ.
Σκότωσα [Εισαγωγή,μετάφραση, σημειώσεις: Γ. Λειβαδάς (Futura 2017)
 Γιάννης Λειβαδάς: Μπλεζ Σαντράρ, ένα βιογραφικό σκαρίφημα (Κουκούτσι 2016)
 23 ποιήματα και μία συνέντευξη [Eισαγωγή, επιμέλεια, σημειώσεις και μερική μετάφραση: Γ. Λειβαδάς] (Κουκούτσι 2012)
 Τέσσερα ποιήματα στην ανθολογία Καταραμένοι Γάλλοι Ποιητές (Ηριδανός 2010)
 Παναμάς ή Οι Περιπέτειες Των Επτά Μου Θείων (Ύψιλον 2007)
 Η Πρόζα Του Υπερσιβηρικού Και Της Μικρής Ιωάννας Της Γαλλίας (Άκρον 2003)
 Αντιθέσεις (πλακέτα, Άκρον 2000)
 Ρούμι (Καστανιώτης 1999)
 Δύο πεζά κείμενα στο περιοδικό Μετάφραση (1995)
 Μοραβαζίν (Opera 1993)
 Περιπλανήσεις (Ροές 1991)
 Ο Χρυσός (Ερατώ 1990)
 Πάσχα στη Νέα Υόρκη (Υάκινθος 1987)
 Επτά ποιήματα στα Φύλλα Γαλλικής Ποίησης (Σπηλιώτης 1981)
 Εννέα ποιήματα στο πολυσυλλεκτικό έργο Ξένες Φωνές (Κέδρος 1979)
 Εννέα ποιήματα στο 10ο τεύχος του περιοδικού Διαγώνιος (1975)
 Παναμάς ή Οι Περιπέτειες Των Επτά Μου Θείων (Έρασμος 1975) 
 Ένα ποίημα στην Ανθολογία Γαλλικής Ποιητικής Πρόζας (Δίφρος 1967)
 Η Πρόζα Του Υπερσιβηρικού Και Της Μικρής Ιωάννας Της Γαλλίας (ανάτυπο του περιοδικού  Καινούρια Εποχή 1964)

Οι ποιητικές συλλογές του Μπλεζ Σαντράρ στα γαλλικά 
(πρώτες εκδόσεις):

 Les Pâques, Éditions des Hommes Nouveaux, Paris 1912
 Séquences, Éditions des Hommes Nouveaux, Paris 1913
 Prose du Transsibérien et de la petite Jehanne de France, Éditions des Hommes Nouveaux, Paris 1913
 La Guerre au Luxembourg, Dan. Niestle, Paris 1916
 Le Panama ou les aventures de mes sept oncles, La Sirène, Paris 1918 
 Dix-neuf poèmes élastiques, Au Sans Pareil, Paris 1919
 Du Monde entier, NRF, Paris 1919
 Kodak, Librairie Stock, Paris 1924
 Feuilles de route, I. Le Formose, Au Sans Pareil, Paris 1924
 Les Paques a New York, Editions Rene Kieffer, Paris 1926
 Poésies complètes, Denoël, Paris 1944
 Poésies complètes (έκδοση αναθεωρημένη και διορθωμένη), Denoël, Paris 1947
 Le Transsibérien, Seghers, Paris 1957
 Du Monde entier et au cœur du monde, Denoël, Paris 1957
 Du Monde entier au cœur du monde (συμπεριλαμβάνονται τα έργα Anthologie Nègre, Séquences, Amours, Oeuvres complètes), Denoël, Paris 1963
 Du Monde entier au cœur du monde, Le Club Français du Livre, Paris 1968
 Du monde entier, Poésies complètes: 1912-1924, Poésie-Gallimard, Paris 1968
 Au cœur du monde, Poésies complètes: 1924-1929, Poésie-Gallimard, Paris 1969

Παραπομπές 

Ελβετοί ποιητές
Ελβετοί μυθιστοριογράφοι
Ελβετοί δοκιμιογράφοι
Γάλλοι ποιητές
Γάλλοι μυθιστοριογράφοι
Γάλλοι διηγηματογράφοι
Γάλλοι δημοσιογράφοι