Χουάν Γκρις

Ο Χοσέ Βικτοριάνο Γκονθάλεθ-Πέρεθ (José Victoriano González-Pérez, Μαδρίτη, 23 Μαρτίου 1887 - 11 Μαΐου 1927), περισσότερο γνωστός ως Χουάν Γκρις (Juan Gris, ), ήταν Ισπανός ζωγράφος και γλύπτης που έζησε και εργάστηκε στη Γαλλία το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Τα έργα του, τα οποία είναι στενά συνδεδεμένα με την ανάδυση ενός καινοτόμου καλλιτεχνικό ύφους, του Κυβισμού, είναι μεταξύ των πιο διακεκριμένων του κινήματος.

Προσωπική ζωή 
Ο Γκρις γεννήθηκε στη Μαδρίτη και σπούδασε μηχανικός στη Σχολή Τεχνών και Επιστημών της Μαδρίτης. Εκεί, από το 1902 έως το 1904, συνεισέφερε καλλιτεχνικά σχέδια σε τοπικά περιοδικά. Από το 1904 έως το 1905, σπούδασε ζωγραφική με τον ακαδημαϊκό καλλιτέχνη José Moreno Carbonero . Ήταν το 1905 που ο Χοσέ Βικτοριάνο Γκονθάλεθ υιοθέτησε το χαρακτηριστικό καλλιτεχνικό του όνομα Juan Gris. 

Το 1909, η Λουσί Μπελέν (Lucie Belin, 1891–1942) –σύζυγος του Γκρις– γέννησε τον Georges Gonzalez-Gris (1909–2003), το μοναχοπαίδι του καλλιτέχνη. Οι τρεις τους έζησαν, από το 1909 έως το 1911, στο Μπατώ-Λαβουάρ στο Παρίσι, στη διεύθυνση 13 Rue Ravignan. Το 1912 ο Γκρις γνώρισε τη Σαρλόττα Αουγκούστα Φερνάντε Χέρπιν (Charlotte Augusta Fernande Herpin, 1894–1983), γνωστή και ως Ζοζέτ (Josette). Στα τέλη του 1913 ή στις αρχές του 1914 έζησαν μαζί στο Μπατώ-Λαβουάρ μέχρι το 1922. Η Ζοζέτ Γκρις ήταν η δεύτερη σύντροφος και ανεπίσημη σύζυγος του Χουάν Γκρις.

Καριέρα 

Το 1906, αφού πούλησε όλα του τα υπάρχοντα,  μετακόμισε στο Παρίσι και έγινε φίλος με τους ποιητές Γκυγιώμ Απολλιναίρ και Μαξ Ζακόμπ και τους καλλιτέχνες Ανρί Ματίς, Ζωρζ Μπρακ, Φερνάν Λεζέ και Ζαν Μέτζινγκερ.   Υπέβαλε εικονογραφήσεις με μαύρο χιούμορ σε περιοδικά, όπως το αναρχικό σατιρικό περιοδικό L'Assiette au Beurre, καθώς και τα Le Rire, Le Charivari και Le Cri de Paris .  Στο Παρίσι, ο Γκρις ακολούθησε το παράδειγμα του Μέτζινγκερ και ενός άλλου φίλου και συμπατριώτη του, του Πάμπλο Πικάσσο.

Ο Γκρις άρχισε να ζωγραφίζει σοβαρά το 1911, όταν σταμάτησε να εργάζεται ως σατιρικός σκιτσογράφος, αναπτύσσοντας ένα προσωπικό κυβιστικό στυλ.  Στο έργο του A Life of Picasso, ο ιστορικός τέχνης Τζον Ρίτσαρντσον αναφέρει ότι ένα συγκεκριμένο έργο του Ζαν Μέτζινγκερ, το Le goûter (Ώρα για τσάι) του 1911, έπεισε τον Χουάν Γκρις για τη σημασία των μαθηματικών στη ζωγραφική.  Ο Γκρις εξέθεσε για πρώτη φορά έργο του στο Salon des Indépendants του 1912 (έναν πίνακα με τον τίτλο Hommage à Pablo Picasso). 

«Εμφανίζεται με δυο στυλ», γράφει ο ιστορικός τέχνης Πίτερ Μπρουκ, «Σε ένα από αυτά εμφανίζεται μια δομή πλέγματος που θυμίζει ξεκάθαρα το Goûter και το μεταγενέστερο έργο του Metzinger το 1912».  Στο άλλο, συνεχίζει ο Μπρουκ, «το πλέγμα είναι ακόμα παρόν, αλλά οι γραμμές δεν δηλώνονται και η συνέχειά τους έχει σπάσει. Η παρουσία τους υποδηλώνεται από τη βαριά, συχνά τριγωνική, σκίαση των μεταξύ τους γωνιών. . . Και τα δύο στυλ διακρίνονται από το έργο του Πικάσο και του Μπρακ για τη σαφή, ορθολογική και μετρήσιμη ποιότητά τους.»  Αν και ο Γκρις θεωρούσε τον Πικάσο ως δάσκαλο, η Γερτρούδη Στάιν έγραψε στην Αυτοβιογραφία της Αλίκης Μπ. Τόκλας ότι «ο Χουάν Γκρις ήταν το μόνο άτομο που ο Πικάσο επιθυμούσε να παραμείνει μακριά του». 

Το 1912, ο Γκρις εξέθεσε έργα του στην Exposició d'art cubista στις Galeries Dalmau της Βαρκελώνης (την πρώτη ομαδική έκθεση παγκοσμίως που ήταν ρητά κυβιστική),   τη γκαλερί Der Sturm στο Βερολίνο, στο Salon de la Société Normande de Peinture Moderne στη Ρουέν και στο Salon de la Section d'Or στο Παρίσι. Την ίδια χρονιά, υπέγραψε ένα συμβόλαιο που έδινε στον Daniel-Henry Kahnweiler αποκλειστικά δικαιώματα για το έργο του. 

Στην αρχή ο Γκρις ζωγράφισε στο στυλ του Αναλυτικού Κυβισμού, όρο που επινόησε ο ίδιος αργότερα,  αλλά μετά το 1913 άρχισε να μετατοπίζεται προς τον Συνθετικό Κυβισμό, του οποίου έγινε σταθερός διερμηνέας, με εκτενή χρήση του papier collé ή του κολάζ. Σε αντίθεση με τον Πικάσο και τον Μπρακ, των οποίων τα κυβιστικά έργα ήταν πρακτικά μονόχρωμα, ο Γκρις ζωγράφιζε με έντονα αρμονικά χρώματα σε τολμηρούς, πρωτότυπους συνδυασμούς με τον τρόπο του φίλου του Ματίς. Ο Γκρις εξέθεσε έργα μαζί με τους ζωγράφους της ομάδας Puteaux στο Salon de la Section d'Or το 1912.  Η προτίμησή του για διαύγεια και τάξη επηρέασε το πουριστικό στυλ των Αμεντέ Οζανφάν και Σαρλ-Εντουάρ Ζανρέ-Γκρι (γνωστό ως Λε Κορμπυζιέ) και έκανε τον Gris σημαντικό υπόδειγμα του μεταπολεμικού κινήματος «επιστροφής στην κανονικότητα».  Το 1915 ζωγραφίστηκε από τον φίλο του, Αμεντέο Μοντιλιάνι. Τον Νοέμβριο του 1917 έφτιαξε ένα από τα λίγα γλυπτά του, τον πολύχρωμο γύψο Αρλεκίνος.

Κρυστάλλινος Κυβισμός 

Τα έργα του Γκρις από τα τέλη του 1916 μέχρι και το 1917 παρουσιάζουν μια μεγαλύτερη απλοποίηση της γεωμετρικής δομής, μια ασάφεια της διάκρισης μεταξύ αντικειμένων και σκηνικού, μεταξύ θέματος και φόντου. Οι λοξές επικαλυπτόμενες επίπεδες κατασκευές, που απομακρύνονται από την ισορροπία, διακρίνονται καλύτερα στα έργο Γυναίκα με μαντολίνο, μετά το Corot (Σεπτέμβριος 1916) και Προσωπογραφία της Ζοζέτ Γκρις (Οκτώβριος 1916, Museo Reina Sofia). 

Το σαφές υποκείμενο γεωμετρικό πλαίσιο αυτών των έργων φαινομενικά ελέγχει τα λεπτότερα στοιχεία των συνθέσεων· τα συστατικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των μικρών επιπέδων των όψεων, γίνονται μέρος του ενοποιημένου συνόλου. Αν και ο Γκρις σίγουρα σχεδίαζε εκ των προτέρων την αναπαράσταση του θέματος που επέλεγε, το αφηρημένο προσχέδιο σίγουρα χρησιμεύει ως η αφετηρία για το ίδιο το έργο. 

Η γεωμετρική δομή της «κρυστάλλινης περιόδου» του Χουάν Γκρις είναι ήδη αισθητή στο έργο Νεκρή φύση μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, Place Ravignan (Ιούνιος 1915, Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας). Η επικαλυπτόμενη στοιχειακή επίπεδη δομή της σύνθεσης χρησιμεύει ως θεμέλιο για την ισοπέδωση των επιμέρους στοιχείων σε μια ενοποιητική επιφάνεια, προμηνύοντας το σχήμα των πραγμάτων που θα ακολουθήσουν.

Το 1919 και ιδιαίτερα το 1920, καλλιτέχνες και κριτικοί άρχισαν να γράφουν ευδιάκριτα για αυτή τη «συνθετική» προσέγγιση και να επιβεβαιώνουν τη σημασία της στο συνολικό σχήμα του προηγμένου κυβισμού.

Σχεδιαστής και θεωρητικός 
Το 1924, σχεδίασε σκηνικά μπαλέτου και κοστούμια για τον Σεργκέι Ντιαγκίλεφ και το διάσημο τότε σχήμα Ballets Russes. 

Ο Γκρις διατύπωσε τις περισσότερες από τις αισθητικές του θεωρίες στην περίοδο μεταξύ 1924 και 1925. Παρέδωσε την οριστική του διάλεξη, Des possibilités de la peinture, στη Σορβόννη το 1924.  Μεγάλες εκθέσεις των έργων του πραγματοποιήθηκαν στη Galerie Simon στο Παρίσι και στην Galerie Flechtheim στο Βερολίνο το 1923, αλλά και στην Galerie Flechtheim στο Ντίσελντορφ το 1925.

Θάνατος 
Μετά τον Οκτώβριο του 1925, ο Γκρις ήταν συχνά άρρωστος με κρίσεις ουραιμίας και καρδιακά προβλήματα. Πέθανε από νεφρική ανεπάρκεια  στη Μπουλόν-συρ-Σεν (Παρίσι) στις 11 Μαΐου 1927, σε ηλικία 40 ετών, αφήνοντας τη σύζυγό του, τη Ζοζέτ, και έναν γιό, τον Ζωρζ.

Εργογραφία

Παραπομπές

Πηγές 
 Cowling, Elizabeth; Mundy, Jennifer. 1990. On Classic Ground: Picasso, Léger, de Chirico and the New Classicism 1910–1930. London: Tate Gallery. 
 Green, Christopher. "Gris, Juan." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 
 Gris, Juan. 1998. Juan Gris: peintures et dessins, 1887–1927. [Marseille]: Musées de Marseille. . (French language)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Juan Gris, Joconde, Portail des collections des musées de France
 Juan Gris, Culture.gouv.fr, le site du Ministère de la Culture – βάση Μνήμων
 Artcyclopedia – Σύνδεσμοι με τα έργα του Γκρις
 The Athenaeum  – Εκτενής κατάλογος και εικόνες των έργων του Γκρις
 Ο Juan Gris στα Artfacts .

Καλλιτέχνες του Κυβισμού
Καλλιτέχνες του 20ού αιώνα
Ισπανοί καλλιτέχνες
Ισπανοί ζωγράφοι
Ισπανοί γλύπτες