Στίβος στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1896

Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 διεξήχθησαν 12 αγωνίσματα στίβου ανδρών. Έκτος από τον μαραθώνιο, όλα τα υπόλοιπα αγωνίσματα έλαβαν χώρα στο Παναθηναϊκό Στάδιο, το οποίο ήταν και ο τόπος τερματισμού του μαραθωνίου. Οι αγώνες διεξήχθησαν στις 6, 7, 9 και 10 Απριλίου 1896.

Συνολικά, συμμετείχαν 64 αθλητές από δέκα χώρες, κάτι που έκανε τον στίβο το πιο πολυεθνές άθλημα της 1ης Ολυμπιάδας. Δόθηκαν 25 μετάλλια στο σύνολο (12 ασημένια για τους νικητές, 13 χάλκινα για τους δεύτερους, τίποτα για τους τρίτους). Αργότερα, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή αποφάσισε να απονείμει χρυσά, ασημένια και χάλκινα μετάλλια στους τρεις πρώτους αθλητές κάθε αγωνίσματος ώστε να συμβαδίζουν με τις πιο πρόσφατες παραδόσεις, ανεβάζοντας έτσι τον συνολικό αριθμό στα 37 (12 χρυσά, 13 ασημένια, 12 χάλκινα).

Η ομάδα των Ηνωμένων Πολιτειών πήγε στην Αθήνα με 10 αθλητές, από τους οποίους μόνο ο ένας ήταν πρωταθλητής στη χώρα. Παρ'όλα αυτά, οι Αμερικανοί κατέκτησαν εννέα χρυσά (συνολικά πήραν 17 μετάλλια), ενώ στη δεύτερη θέση βρέθηκε η Αυστραλία με 2 χρυσά και στην τρίτη η Ελλάδα με ένα χρυσό (συνολικά είχε 10 μετάλλια). Δε δημιουργήθηκαν νέα παγκόσμια ρεκόρ στον στίβο, αφού ελάχιστοι κορυφαίοι αθλητές έλαβαν μέρος στους Αγώνες. Επιπλέον, οι καμπύλες στις στροφές του Σταδίου δεν βοηθούσαν στο να γίνουν γρήγοροι χρόνοι στα αγωνίσματα ταχύτητας.

Πρόγραμμα αγωνισμάτων

Συμμετέχουσες χώρες 

Οι δέκα χώρες που συμμετείχαν είναι οι εξής (σε παρένθεση ο αριθμός των αθλητών):

  Αυστραλία (1)
  Γαλλία (6)
  Γερμανία (5)
  Δανία (3)
  Ελλάδα (29)
  Ηνωμένες Πολιτείες (10)
  Μεγάλη Βρετανία (5)
  Ουγγαρία (3)
  Σουηδία (1)
  Χιλή (1)

Αποτελέσματα ανά αγώνισμα 
Τα παρακάτω μετάλλια απονεμήθηκαν αργότερα στους αθλητές από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή. Την εποχή των Αγώνων, οι νικητές έπαιρναν ασημένιο μετάλλιο, οι δεύτεροι χάλκινο, ενώ οι τρίτοι τίποτα.

100 μέτρα 

Ημερομηνία τελικού: 10 Απριλίου 1896, 14:30 μ.μ.

Οι αθλητές χωρίστηκαν σε τρεις προκριματικές σειρές και την πρόκριση για τον τελικό πήραν οι δύο πρώτοι από κάθε σειρά. Ήταν το πρώτο αγώνισμα που διεξήχθη στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες και ο νικητής της πρώτης σειράς, Φράνσις Λέιν, μπορεί να θεωρηθεί ο πρώτος σύγχρονος νικητής σε Ολυμπιακούς Αγώνες. Στους προκριματικούς, νικητές αναδείχθηκαν δρομείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον καλύτερο χρόνο έκανε ο Τόμας Μπερκ με 11.8 (πρώτο Ολυμπιακό ρεκόρ).

Στον τελικό, ο Μπερκ κέρδισε για μία ακόμη φορά τον Χόφμαν και με χρόνο 12 δευτερολέπτων στέφθηκε νικητής, παρά το γεγονός πως και οι δύο αθλητές ήταν περισσότερο γνωστοί ως δρομείς μεσαίων αποστάσεων. Λέιν και Σόκολι τερμάτισαν μαζί στην τρίτη θέση με χρόνο 12.6 και μοιράζονται το χάλκινο μετάλλιο, σύμφωνα με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.

400 μέτρα 

Ημερομηνία τελικού: 7 Απριλίου 1896, 15:30 μ.μ.

Οι αθλητές χωρίστηκαν σε δύο προκριματικές σειρές και την πρόκριση για τον τελικό της επόμενης ημέρας πήραν οι δύο πρώτοι από κάθε σειρά. Και πάλι νικητές αναδείχθηκαν δρομείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες: ο Χέρμπερτ Τζέιμισον και ο Τόμας Μπερκ.

Ο τελικός ήταν υπόθεση των δύο αυτών αθλητών, με τον Μπερκ να τερματίζει γρηγορότερα κατά ένα δευτερόλεπτο από τον Τζέιμισον και να κατακτά την πρωτιά. Ο Γκμέλιν τερμάτισε τρίτος αφήνοντας τον Χόφμαν στην τελευταία θέση.

800 μέτρα 

Ημερομηνία τελικού: 9 Απριλίου 1896, 14:30 μ.μ.

Οι δρομείς χωρίστηκαν σε δύο προκριματικές σειρές και την πρόκριση για τον τελικό πήραν οι δύο πρώτοι από κάθε σειρά. Στην πρώτη σειρά, ο Έντγουϊν Φλακ από την Αυστραλία κέρδισε τον Ούγγρο Νάντορ Ντάνι με επίδοση 2:10.0, χρόνος που θεωρείται ως το πρώτο Ολυμπιακό ρεκόρ του αγωνίσματος. Στη δεύτερη σειρά που αποτελούνταν από έλληνες και γάλλους αθλητές, την πρώτη θέση πήρε ο Αλμπίν Λερμουζιό και τη δεύτερη ο Δημήτριος Γολέμης. 

Στον τελικό, ο Φλακ κατέκτησε την πρωτιά αφήνοντας και πάλι πίσω του τον Ντάνι, ενώ ο Γολέμης τερμάτισε τρίτος μετά από αρκετά δευτερόλεπτα.

1500 μέτρα 

Ημερομηνία: 7 Απριλίου 1896

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο -σε απόσταση- αγώνα δρόμου από όσους διοργανώθηκαν εντός του Παναθηναϊκού Σταδίου. Οκτώ αθλητές από πέντε χώρες έλαβαν μέρος στη μία και μοναδική κούρσα που έγινε, καθώς δεν χρειάστηκε να διεξαχθούν προκριματικοί γύροι.

Ο Αλμπίν Λερμουζιό από τη Γαλλία οδηγούσε την κούρσα στο μεγαλύτερο διάστημα του αγώνα, αλλά τον προσπέρασαν στα τελευταία 100 μέτρα ο Έντγουϊν Φλακ και ο Άρθουρ Μπλέικ και τερμάτισε τελικά στην τρίτη θέση. Τη νίκη πήρε ο Φλακ και έγινε έτσι ο πρώτος χρυσός Ολυμπιονίκης της Αυστραλίας. Ο Μπλέικ έμεινε στη δεύτερη θέση, ενώ τέταρτος τερμάτισε ο Καρλ Γκαλ από τη Γερμανία.

Μαραθώνιος 

Ημερομηνία: 10 Απριλίου 1896, 14:00 μ.μ.

Στον αγώνα συμμετείχαν 17 αθλητές από πέντε χώρες, εκ των οποίων οι 13 ήταν Έλληνες. Οι ξένοι δρομείς έφυγαν πιο γρήγορα μπροστά από όλους και μάλιστα ο Αλμπίν Λερμουζιό πήρε μια διαφορά περίπου δύο χιλιομέτρων από τους υπόλοιπους. Κατά μήκος της διαδρομής, πολλοί κάτοικοι των χωριών της Αττικής είχαν πάρει θέση περιμένοντας τους αθλητές, τους οποίους χαιρετούσαν και ενθάρρυναν χωρίς να κάνουν διαχωρισμούς εθνικότητας, ενώ τους προσέφεραν και δροσιστικά ποτά.

Ο Λερμουζιό εγκατέλειψε εξαντλημένος τον αγώνα στο 32ο χιλιόμετρο ξεσπώντας μάλιστα σε λυγμούς. Έτσι, επικεφαλής της κούρσας τέθηκε ο Έντγουϊν Φλακ, ενώ αρκετά πιο πίσω έτρεχαν έξυπνα και με τακτική οι Χαρίλαος Βασιλάκος, Σπύρος Λούης και Σπυρίδων Μπελόκας. Περίπου στο 37ο χιλιόμετρο, ο Λούης έφτασε δίπλα στον Φλακ, αύξησε ταχύτητα και έφυγε μπροστά. Ο Φλακ προσπάθησε να ανεβάσει το ρυθμό του, αλλά εξάντλησε τις δυνάμεις του και εγκατέλειψε τον αγώνα.

Μετά από λίγη ώρα, ο Λούης, φανερά κουρασμένος, μπήκε πρώτος στο Στάδιο, αλλά δεν κινδύνευε από κανέναν αθλητή πια. Διήνυσε τον τελευταίο του γύρο μαζί με τον διάδοχο Κωνσταντίνο, ενώ το πλήθος τον επευφημούσε. Ο Χαρίλαος Βασιλάκος τερμάτισε τελικά στη δεύτερη θέση, ενώ ο Γκιούλα Κέλνερ κατέθεσε ένσταση μετά το τέλος του αγώνα επειδή ο Μπελόκας είχε καλύψει μέρος της διαδρομής με κάρο. Η ένσταση έγινε δεκτή και ο Μπελόκας ακυρώθηκε.

110 μέτρα με εμπόδια 

Ημερομηνία τελικού: 10 Απριλίου 1896, 15:30 μ.μ.

Οι αθλητές χωρίστηκαν σε δύο προκριματικές σειρές και την πρόκριση πήραν οι δύο πρώτοι από κάθε σειρά. Στον τελικό, συμμετείχαν μόνο οι δύο από τους τέσσερις αθλητές που είχαν προκριθεί. Ο Γκράντλεϊ Γκούλντινγκ κρατούσε τη νίκη μέχρι και το τελευταίο εμπόδιο, όντας καλύτερος στο πέρασμα των εμποδίων, αλλά ο Τόμας Κέρτις ήταν γρηγορότερος στο τρέξιμο και προσπέρασε τον Βρετανό στο τέλος παίρνοντας την πρώτη θέση με διαφορά ελαχίστων εκατοστών του δευτερολέπτου.

Άλμα εις ύψος 

Ημερομηνία: 10 Απριλίου 1896, 14:40 μ.μ.

Πέντε αθλητές από τρεις χώρες πήραν μέρος στον αγώνα και τη νίκη πήρε ο Έλερι Κλαρκ. Στη δεύτερη θέση ισοβάθμησαν οι συμπατριώτες του, Ρόμπερτ Γκάρετ και Τζέιμς Κόνολι. Αξιοσημείωτη ήταν η απουσία του κατόχου του παγκοσμίου ρεκόρ, Μαικλ Σουίνι, ο οποίος είχε παραβιάσει τους ερασιτεχνικούς κανόνες που ίσχυαν τότε και αποκλείστηκε από τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ο Κλαρκ ήταν ο μόνος που πέρασε τα 1,675 μέτρα, κάτι που δεν κατάφεραν οι αντίπαλοί του. Είχε πια σιγουρέψει την πρώτη θέση και συνέχισε χωρίς άγχος τις επιτυχημένες προσπάθειές του στα 1,70, 1,75 και 1,81 μέτρα.

Άλμα επί κοντώ 

Ημερομηνία: 10 Απριλίου 1896, 15:40 μ.μ.

Πέντε αθλητές από δύο χώρες (Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες) πήραν μέρος στον αγώνα. Οι τρεις Έλληνες ξεκίνησαν επιτυχώς τις προσπάθειές τους από τα 2,40 μέτρα, ενώ κανείς δεν κατάφερε να ξεπεράσει τα 2,70. Οι αθλητές των Η.Π.Α. ξεκίνησαν τον αγώνα τους στα 2,80 μέτρα. Οι επιτυχημένες προσπάθειες συνεχίστηκαν έως τα 3,30 μέτρα, τα οποία δεν κατάφερε να περάσει ο Άλμπερτ Τάιλερ, ενώ ο νικητής Γουίλιαμ Χόιτ επιχείρησε στο τέλος να περάσει και τα 3,40 μέτρα, χωρίς όμως να τα καταφέρει. 

Ο αγώνας διεκόπη για μεγάλο χρονικό διάστημα όταν οι μαραθωνοδρόμοι άρχισαν να καταφτάνουν στο Στάδιο για τον τερματισμό τους. Η επικράτηση του Σπύρου Λούη, ο γενικότερος χαμός που ακολούθησε για τη μεγάλη νίκη από το ενθουσιασμένο πλήθος και το μικρό πλέον ενδιαφέρον του κοινού (αφού είχαν αποκλειστεί όλοι οι έλληνες άλτες) για το άλμα επί κοντώ έβαλαν προσωρινά σε κίνδυνο τη συνέχιση του αγωνίσματος.

Άλμα εις μήκος 

Ημερομηνία: 7 Απριλίου 1896, 14:40 μ.μ.

Εννέα αθλητές από πέντε χώρες πήραν μέρος στον αγώνα, όπου ο κάθε ένας είχε δικαίωμα για τρεις προσπάθειες.

Τα πρώτα δύο άλματα του Έλερι Κλαρκ ήταν άκυρα, καθώς οι κριτές (με επικεφαλής τον ο διάδοχο Κωνσταντίνο) του ζήτησαν να αφαιρέσει το καπέλο που είχε τοποθετήσει, λέγοντας ότι αυτό ήταν μια πρακτική των επαγγελματιών αθλητών που απαγορεύονταν η συμμετοχή τους στους Αγώνες. Το τρίτο άλμα του, ωστόσο, ήταν μακράν το καλύτερο από αυτά των υπόλοιπων συμμετεχόντων και του χάρισε την πρώτη θέση. Τις υπόλοιπες δύο θέσεις των μεταλλίων συμπλήρωσαν αθλητές επίσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Άλμα εις τριπλούν 

Ημερομηνία: 6 Απριλίου 1896, 15:40 μ.μ.

Το αγώνισμα διεξήχθη την πρώτη ημέρα των Αγώνων, αμέσως μετά τους προκριματικούς γύρους των 100 μέτρων. Είναι έτσι ο πρώτος χρονολογικά τελικός των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων και ο νικητής Τζέιμς Κόνολι θεωρείται ο πρώτος σύγχρονος Ολυμπιονίκης. Η επίδοσή του ήταν κατά ένα μέτρο μεγαλύτερη από αυτή του δεύτερου Αλέξανδρου Τουφερή και κατέκτησε με άνεση την πρωτιά.

Συνολικά, επτά αθλητές από πέντε χώρες πήραν μέρος στον αγώνα, ενώ διέφεραν οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν. Την τρίτη θέση κατέκτησε ο Έλληνας Ιωάννης Περσάκης με επίδοση στα 12,52 μέτρα και την τέταρτη ο Λάγιος Σόκολι από την Ουγγαρία με 11,26 μέτρα.

Σφαιροβολία 

Ημερομηνία: 7 Απριλίου 1896, 15:40 μ.μ.

Επτά αθλητές από τέσσερις χώρες πήραν μέρος στον αγώνα. Ωστόσο, έλειπαν οι δύο καλύτεροι σφαιροβόλοι της εποχής: ο Καναδός Τζορτζ Γκρέι και ο Ιρλανδός Ντένις Χόργκαν, οι ρίψεις των οποίων ξεπερνούσαν σταθερά τα 13,50 μέτρα. Οι συμμετέχοντας είχαν δικαίωμα για τρεις ρίψεις και στη συνέχεια οι τέσσερις πρώτοι για τρεις ακόμα προσπάθειες. Οι ρίψεις πραγματοποιούνταν από μία τετράγωνη περιοχή πλάτους 2,13 μέτρων.

Νικητής αναδείχτηκε ο Ρόμπερτ Γκάρετ από τις Ηνωμένες Πολιτείες με την πρώτη του προσπάθεια να είναι και η καλύτερη του αγωνίσματος (11,22 μέτρα). Η τελευταία ρίψη του Μιλτιάδη Γκούσκου έφτασε τόσο κοντά σε αυτή του Γκάρετ, που οι έλληνες θεατές πανηγύρισαν νομίζοντας πως είχε κερδίσει τον αγώνα.  Τελικά, μετρήθηκε στα 11,20 μέτρα και του έδωσε τη δεύτερη θέση.

Δισκοβολία 

Ημερομηνία: 6 Απριλίου 1896, 16:25 μ.μ.

Οι έλληνες αθλητές προετοιμάζονταν από χρόνια για τη δισκοβολία που τη θεωρούσαν εθνική τους κληρονομιά, ακολουθώντας τις οδηγίες του ιστορικού Φιλόστρατου. Οι αμερικανοί αθλητές είδαν για πρώτη φορά δίσκο όταν έφτασαν στην Αθήνα και στην προπόνηση χρησιμοποιούσαν ένα αντίγραφο που ζύγιζε 10 κιλά και ήταν πολύ βαρύ. Όταν όμως ο Ρόμπερτ Γκάρετ έμαθε ότι στον αγώνα θα χρησιμοποιηθεί δίσκος που ζύγιζε μόλις 2 κιλά, αφοσιώθηκε πολύ σε αυτό το όργανο και το συνήθισε γρήγορα.

Οι συμμετέχοντας είχαν δικαίωμα για τρεις ρίψεις και στη συνέχεια οι τέσσερις πρώτοι για δύο ακόμα προσπάθειες. Ο Γκάρετ βγήκε πρώτος με ρίψη στα 29,15 μέτρα, νικώντας τον Παναγιώτη Παρασκευόπουλο προς μεγάλη απογοήτευση των ελλήνων θεατών. Την τρίτη θέση κατέκτησε ο Σωτήρης Βερσής, ο οποίος πήρε την ίδια θέση και την επόμενη ημέρα στην άρση βαρών με δύο χέρια.

Πίνακας μεταλλίων

Παραπομπές

Πηγές 
 Επίσημο Χρονικό των Αγώνων (Τόμος Α'): 
 Επίσημο Χρονικό των Αγώνων (Τόμος Β'): 
 Εθνοσπόρ: 108 Χρόνια Ολυμπιακοί Αγώνες (1896-2004) (σελ. 13)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι