Μίλος Ζέμαν

Ο Μίλος Ζέμαν (τσέχικα : Miloš Zeman, 28 Σεπτεμβρίου 1944-) είναι Τσέχος πολιτικός που υπηρέτησε ως ο τρίτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τσεχίας από τις 8 Μαρτίου 2013 έως τις 8 Μαρτίου 2023. Διετέλεσε προηγουμένως πρωθυπουργός της χώρας από το 1998 έως το 2002. Ως επικεφαλής του Τσεχικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος κατά τη δεκαετία του '90, μετέτρεψε το κόμμα του σε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές δυνάμεις της Τσεχίας. Ο Ζέμαν διετέλεσε Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων από το 1996 μέχρι τη στιγμή που έγινε πρωθυπουργός δυο χρόνια αργότερα, το 1998.

Τον Ιανουάριο του 2013, ο Ζέμαν εξελέγη Πρόεδρος της Τσέχικης Δημοκρατίας. Είναι ο πρώτος πρόεδρος στην τσέχικη πολιτική ιστορία που εξελέγη άμεσα από τον λαό. Αμφότεροι οι προκάτοχοί του, Βάτσλαφ Χάβελ και Βάτσλαφ Κλάους, εξελέγησαν από το Κοινοβούλιο της Τσεχίας. Το 2018 εξελέγη για δεύτερη φορά.

Βιογραφία

Πρώτα χρόνια και πρώιμη πολιτική δράση 
Ο Ζέμαν γεννήθηκε στο Κολίν. Οι γονείς του χώρισαν όταν ήταν δυο ετών και μεγάλωσε με τη μητέρα του, που ήταν δασκάλα. Φοίτησε στο λύκειο του Κολίν, έπειτα από το 1965 έως το 1969 φοίτησε στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Πράγας.

Το 1968, κατά την Άνοιξη της Πράγας, έγινε μέλος του κομμουνιστικού κόμματος της Τσεχοσλοβακίας αλλά διαγράφηκε το 1970 λόγω της διαφωνίας του με το Σύμφωνο της Βαρσοβίας που εισέβαλε στην Τσεχοσλοβακία. Απολύθηκε από τη δουλειά του και για πάνω από μια δεκαετία εργάστηκε στον αθλητικό όμιλο Sportpropag (1971-84). Από το 1984, εργάστηκε στην εταιρεία Agrodat, αλλά απολύθηκε ξανά το 1989, ως αποτέλεσμα ενός κρίσιμου άρθρου που είχε γράψει στο περιοδικό Technický τον Αύγουστο του 1989, με τον τίτλο "Prognostika a přestavba" (Πρόβλεψη και Ανασυγκρότηση).

Δραστηριότητες από το 1989 έως το 2013 
Το καλοκαίρι του 1989, εμφανίστηκε στην Τσεχοσλοβάκικη Τηλεόραση όπου σχολίασε τη μη-ικανοποιητική κατάσταση της οικονομίας της Τσεχοσλοβακίας. Η ομιλία του προκάλεσε σκάνδαλο. Ωστόσο, οι ίδιες απόψεις τον βοήθησαν ώστε να συμμετάσχει στο Civic Forum λίγους μήνες αργότερα, κατά τη διάρκεια της Βελούδινης επανάστασης.

Το 1990, ο Ζέμαν έγινε μέλος του Επιμελητηρίου των Εθνών της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης της Τσεχοσλοβακίας. Το 1992 εργάστηκε με επιτυχία στο Επιμελητήριο του Λαού της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης, ήδη ως μέλος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Τσεχίας (CSSD), στο οποίο εντάχθηκε το ίδιο έτος. Το 1993 εξελέγη πρόεδρος του κόμματος και κατά τα επόμενα χρόνια μετέτρεψε το κόμμα σε ένα από τα σημαντικότερα κόμματα της χώρας.

Η επιτυχία του CSSD στις βουλευτικές εκλογές του 1996 απέτρεψε τον αντίπαλό του Βάκλαβ Κλάους (Václav Klaus) με το Δημοκρατικό Κόμμα των Πολιτών (ODS) να δημιουργήσει κυβέρνηση με πλειοψηφία. Ο Ζέμαν έγινε πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων στο Κοινοβούλιο της Δημοκρατίας της Τσεχίας και παρέμεινε σε αυτή τη θέση μέχρι τις πρόωρες εκλογές του 1998.

Το 1998 το CSSD κέρδισε τις εκλογές και ο Ζέμαν έγινε πρωθυπουργός μιας μειοψηφικής κυβέρνησης, της οποίας ηγήθηκε για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Τον Απρίλιο του 2001 αντικαταστάθηκε από τον Βλαντιμίρ Σπίντλα (Vladimír Špidla) ως αρχηγός του κόμματος. Ο Ζέμαν τότε συνταξιοδοτήθηκε και πήγε να ζήσει στην ύπαιθρο στην περιοχή Vysočina Region. Κέρδισε τις προεδρικές εκλογές το 2002 για να γίνει υποψήφιος για την προεδρεία με το CSSD αλλά στις προεδρικές εκλογές του 2003 ηττήθηκε από τον Βάτσλαβ Κλάους, λόγω της έλλειψης ενότητας του κόμματος. Ο Ζέμαν έγινε σφοδρός επικριτής των πρώην ηγετών του κόμματος. Έφυγε από το CSSD στις 21 Μαρτίου 2007 λόγω συγκρούσεων με τον τότε ηγέτη και πρόεδρο του Τσέχικου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Τζίρι Πάρουμπεκ (Jiří Paroubek).

Στις 21 Μαρτίου 2007 αποχώρησε από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Τσεχίας, λόγω των συγκρούσεων του με τον τότε ηγέτη και πρόεδρο του Τσέχικου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, Τζίρι Πάρουμπεκ.

Τον Οκτώβριο του 2009 ίδρυσε ένα νέο κόμμα το οποίο ονόμασε "Κόμμα των Δικαιωμάτων των Πολιτών" (Party of Civic Rights - Zemanovci. Το κόμμα δεν κέρδισε έδρες στις βουλευτικές εκλογές του 2010, 2013 και 2017.

Προεδρία (2013-2023)
Τον Φεβρουάριο του 2012 ο Μίλος Ζέμαν ανακοίνωσε την επιστροφή του στην πολιτική και την πρόθεσή του να συμμετάσχει στις πρώτες άμεσες προεδρικές εκλογές της Δημοκρατίας της Τσεχίας. Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι ήταν ένας από τους δυο ισχυρούς υποψήφιους των εκλογών αυτών, μαζί με τον Γιαν Φίσερ. Ο Ζέμαν κέρδισε με μικρή διαφορά στον 1ο γύρο των εκλογών και συνέχισε στον 2ο γύρο όπου αντιμετώπισε τον Κάρελ Σβάρτζενμπεργκ, κερδίζοντας με καθαρή διαφορά. Ο Ζέμαν έλαβε ποσοστό 54,8% έναντι 45,19% για τον αντίπαλό του. Η θητεία του ξεκίνησε στις 8 Μαρτίου 2013.

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ του Ζέμαν έγινε επανειλημμένα αντικείμενο δημόσιων συζητήσεων και προσοχής από τα μέσα ενημέρωσης. Πολλοί Τσέχοι πίστευαν ότι ήταν μεθυσμένος κατά τη διάρκεια των δημόσιων εμφανίσεών του στην τηλεόραση της Τσεχίας, λίγο μετά τη νίκη του στις προεδρικές εκλογές του 2013, ή κατά την έκθεση των κοσμημάτων του Bohemian Crown.

Τον Μάιο του 2013 ο Ζέμαν αρνήθηκε να υπογράψει τη μονιμοποίηση ως καθηγητή στον ιστορικό Martin C. Putna εξαιτίας της εμφάνισης του Putna στο Gay Pride το 2011.

Τον Ιούνιο του 2013 η κυβέρνηση συνασπισμού με επικεφαλής τον Petr Nečas παραιτήθηκε λόγω ενός σκανδάλου διαφθοράς και κατασκοπείας. Ο Ζέμαν, αγνοώντας την πολιτική ισορροπία της εξουσίας στο Κοινοβούλιο της Τσεχίας, διόρισε πρωθυπουργό τον φίλο και σύμμαχό του Jiří Rusnok και του ανέθεσε τον σχηματισμό μιας νέας κυβέρνησης. Αυτό περιγράφηκε ως πολιτική αρπαγή εξουσίας από κάποια μέσα ενημέρωσης της Τσεχίας και του εξωτερικού, που δήλωναν ότι υπονόμευε την κοινοβουλευτική δημοκρατία και διεύρυνε την εξουσία του. Στις 10 Ιουλίου, κατά τη διάρκεια διορισμού του υπουργικού συμβουλίου της κυβέρνησης Ρούσνοκ, ο Ζέμαν ενημέρωσε τα νέα μέλη του υπουργικού συμβουλίου "να μην ενοχλούνται από την κριτική στα μέσα ενημέρωσης από ζηλότυπους ανόητους που δεν έχουν κάνει τίποτα χρήσιμο στη ζωή τους". Η κυβέρνηση Ρούσνοκ είχε μικρή διάρκεια στην εξουσία και παραιτήθηκε μόλις έχασε την ψήφο εμπιστοσύνης.

Ο Ζέμαν διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο σκάνδαλο που έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 2013, λίγο μετά τις βουλευτικές εκλογές. Ο πρόεδρος του CSSD Michal Hašek και οι σύμμαχοί του στο κόμμα ζήτησαν από τον Bohuslav Sobotka να παραιτηθεί μετά το χαμηλό εκλογικό ποσοστό που έλαβε το κόμμα και τον διέγραψαν από την ομάδα, ξεκινώντας διαπραγματεύσεις για την επόμενη κυβέρνηση. Ωστόσο αργότερα αποδείχθηκε ότι ο Hašek και οι σύμμαχοί του είχαν πραγματοποιήσει μια προεκλογική συνάντηση με τον Ζέμαν, για την οποία υπήρχαν φήμες ότι σχεδίαζαν ένα "πραξικόπημα" στο CSSD. Ο Hašek αρχικά αρνήθηκε τις κατηγορίες, δηλώνοντας στην τσέχικη τηλεόραση ότι "δεν έγινε συνάντηση". Παρ'όλα αυτά, οι σύμμαχοί του (βουλευτές Milan Chovanec, Zdeněk Škromach, Jeroným Tejc και Jiří Zimola) αργότερα παραδέχτηκαν ότι η συνάντηση έλαβε χώρα. Από αυτό το γεγονός προκλήθηκαν δημόσιες διαμαρτυρίες στη χώρα και οδήγησαν τον Hašek να απολογηθεί και να παραιτηθεί από τη θέση του στο κόμμα. Ο Ζέμαν είπε ότι δεν είχε συναινέσει στη συνάντηση. Το κόμμα του έλαβε το 1,5% των συνολικών ψήφων στις εκλογές και δεν κέρδισε έδρες.

Στις 6 Απριλίου 2014, στις απαρχές της κρίσης στην Κριμαία, ο Ζέμαν ζήτησε να ληφθούν σκληρά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης πιθανόν της αποστολής δυνάμεων από το ΝΑΤΟ στην Ουκρανία εάν η Ρωσία προσπαθούσε να προσαρτήσει το αριστερό μέρος της χώρας. Σε ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα ανέφερε ότι "Τη στιγμή που η Ρωσία αποφασίσει να διευρύνει την εδαφική της κυριαρχία στην αριστερή πλευρά της Ουκρανίας, τότε θα σταματήσει η χαρά. Τότε θα επικαλούμουν όχι μόνο τις αυστηρότερες κυρώσεις της ΕΕ αλλά ακόμα και τη στρατιωτική ετοιμότητα της βορειο-ατλαντικής συμμαχίας, όπως τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ να μπαίνουν στην ουκρανική επικράτεια." Η Δημοκρατία της Τσεχίας αποτελεί μέλος του ΝΑΤΟ από το 1999 όταν ο Ζέμαν ήταν πρωθυπουργός. Στο τσέχικο συνταγματικό σύστημα η κυβέρνηση έχει την κύρια ευθύνη για την εξωτερική πολιτική, παρόλο που ο πρωθυπουργός είναι ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων. Η κυβέρνηση του Bohuslav Sobotka αντιστάθηκε στις σκληρές κυρώσεις της ΕΕ ενάντια στη Ρωσία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας σε αυτήν, λόγω των αρνητικών οικονομικών επιπτώσεων που θα είχε ένα τέτοιο βήμα στη χώρα.

Τον Νοέμβριο του 2014, ενώ οι Τσέχοι γιόρταζαν την 25η επέτειο της Βελούδινης Επανάστασης του 1989 ενάντια στο σοβιετικό κομμουνιστικό καθεστώς, οι εορτασμοί κατέληξαν σε μια επιθυμία παραίτησης του Ζέμαν. Πολλοί Τσέχοι πιστεύουν ότι ο Μίλος Ζέμαν πρόδωσε το έργο του Václav Havel ο οποίος βοήθησε την Τσεχοσλοβακία και την αργότερα Τσέχικη Δημοκρατία να γίνει ένας πρωταθλητής πάνω στα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι διαδηλωτές θεωρούν τον Ζέμαν ως φιλικά προσκείμενο στα απολυταρχικά καθεστώτα και πολύ κοντά στη Ρωσία και στην Κίνα. Σήκωσαν κόκκινες κάρτες και πέταξαν αυγά στον Ζέμαν.

Μια δημοσκόπηση που έγινε τον Μάρτιο του 2016 από την εταιρεία CVVM ανέφερε ότι το 62% των Τσέχων εμπιστεύονται τον πρόεδρο Μίλος Ζέμαν, περισσότεροι από το 55% τον Σεπτέμβριο του 2015. Τον Δεκέμβριο του 2016, το ποσοστό αποδοχής του είχε πέσει στο 48% ακολουθούμενο από μια σειρά σκανδάλων, με ένα ποσοστό περίπου 49% όσων ερωτήθηκαν να δηλώνουν ότι δεν τον εμπιστεύονταν.

Στις 9 Μαρτίου 2017, κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τους υποστηρικτές του, ο Ζέμαν ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δηλώσει ξανά υποψηφιότητα για την προεδρία, επιβεβαιώνοντας την απόφασή του την επόμενη μέρα σε μια συνέντευξη τύπου. Ο ίδιος ανέφερε ότι είχε πειστεί από την υποστήριξη του κόσμου. Ανέφερε ότι δεν πιστεύει πως είναι ο αγαπημένος στις εκλογές και ότι δεν θα τρέξει μια πολιτική καμπάνια, δεν θα επιτεθεί στους αντιπάλους του ούτε θα συμμετάσχει σε debate. Ανακοίνωσε επίσης ότι θα συμμετάσχει σε ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα που ονομάζεται A week with the President.

Στις 26 Μαρτίου 2017, κατά τη διάρκεια μιας ραδιοφωνικής συνέντευξης, ο Ζέμαν υποστήριξε ότι κάποιος είχε εισάγει βίντεο με παιδική πορνογραφία σε έναν υπολογιστή στην προεδρική κατοικία. Ο Ζέμαν ισχυρίστηκε ότι είχε καλέσει τους "IT guys", οι οποίοι είχαν ανακαλύψει ότι οι χάκερ ήταν από την Αλαμπάμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Αργότερα ο εκπρόσωπος του Ζέμαν πρόσθεσε ότι "ο πρόεδρος, όπως κάθε νύχτα, γκούγκλαρε το όνομά του στο διαδίκτυο και μια από τις σελίδες περιείχε παιδική πορνογραφία". Σύμφωνα με την αστυνομία, δεν υπάρχει καμιά απόδειξη ότι ο υπολογιστής του Ζέμαν είχε χακαριστεί.

Ο Ζέμαν αποφάσισε να συμμετάσχει ως υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 2018. Πολιτικοί παρατηρητές σύγκριναν αυτές τις εκλογές με άλλες εκλογές όπως εκείνες του 2016 στις Ηνωμένες Πολιτείες και εκείνες στη Γαλλία το 2017, διαπιστώνοντας έναν φιλελεύθερο διεθνισμό. Ο Ζέμαν κέρδισε τις εκλογές με 51.37% στον δεύτερο γύρο.

Στις 19 Οκτωβρίου 2022 ο Ζέμαν ανακοίνωσε ότι θα αποσυρθεί μετά το τέλος της δεύτερης θητείας του, τον Μάρτιο του 2023.

Απόψεις 
Η εφημερίδα The New York Times έχει περιγράψει τον Ζέμαν ως έναν "αριστερό λαΪκιστή". Η εφημερίδα The Guardian χαρακτήρισε τον Ζέμαν ως "άκρως δεξιό" και λαϊκιστή ενώ το Reuters έχει αναφέρει ότι "ο Ζέμαν έχει φλερτάρει με την άκρα δεξιά" σε ορισμένα ζητήματα όπως η μετανάστευση. Άλλοι έχουν αποδώσει στον Ζέμαν τον τίτλο του λαϊκιστή. Μετακινήθηκε προς την άκρα δεξιά αφού πρώτα θεωρούνταν ως κεντρο-αριστερός πολιτικός. Έχει συγκριθεί με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και το 2016 ενέκρινε την καμπάνια του Τραμπ.

Προσωπική ζωή 
Τη δεκαετία του 1970 ο Ζέμαν παντρεύτηκε την Blanka Zemanová ; το ζευγάρι πήρε διαζύγιο το 1978. Το 1993 παντρεύτηκε τη γραμματέα του Ivana Bednarčíková γεννημένη στις 29 Απριλίου 1965).

Έχει έναν γιο, τον Ντέιβιντ, από τον πρώτο του γάμο. Η κόρη του από τον δεύτερο γάμο, Kateřina Zemanová (γεννημένη την 1η Ιανουαρίου 1994), τράβηξε τα φώτα από την ομάδα του Ζέμαν πριν τις προεδρικές εκλογές. Σε έναν προεκλογικό λόγο, ο Ζέμαν της ζήτησε να γίνει η "ανεπίσημη πρώτη κυρία" του, καθώς η σύζυγός του είναι ντροπαλή και δεν της αρέσει η έκθεση στην τηλεόραση. Όταν ρωτήθηκε για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, περιγράφει τον εαυτό του ως "ένας ανεκτικός άθεος".

Ο Ζέμαν είναι γερό ποτήρι και μακροχρόνιος καπνιστής. Μείωσε την κατανάλωση του αλκοόλ και των τσιγάρων μόλις διαγνώστηκε με διαβήτη το 2015. Υποφέρει επίσης από νευροπάθεια στα πόδια, κάτι που του δημιουργεί δυσκολίες στο περπάτημα.

Δίκες 
Ο Ζέμαν έχει μεγάλη ιστορία στο να χάνει δίκες αναφορικά με τον δημόσια σχόλιά του. Το 1993 ο Ζέμαν έχασε τη δίκη σχετικά με μια δυσφημιστική δήλωσή του απέναντι στον πρώην αστυνομικό Milan Hruška. Τον κατηγόρησε λανθασμένα για έλλειψη εξυπνάδας και για ανεπαρκή εκπαίδευση. Επιβλήθηκε πρόστιμο στον Ζέμαν αλλά ο ίδιος αγνόησε την απόφαση του δικαστηρίου και δεν απολογήθηκε ποτέ.

Το 1997 ο Ζέμαν κατηγόρησε τον συνάδελφό του στο κόμμα Jozef Wagner ότι ήθελε το εισέλθει στο κομμουνιστικό κόμμα μόλις εγκατέλειπε τη θέση του στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Ο Ζέμαν έχασε τη δίκη και του επιβλήθηκε να απολογηθεί και να πληρώσει αποζημίωση. Ο Ζέμαν αρχικά αγνόησε την απόφαση, μέχρι που το 2001 απολογήθηκε. Το 2000 το δικαστήριο της Πράγας ζήτησε από τον Ζέμαν να απολογηθεί στον πολιτικό Miroslav Macek τον οποίο ο Ζέμαν είχε περιγράψει ως "κλέφτη". Το 2007 το δικαστήριο της Πράγας αποφάσισε ότι ο Ζέμαν είχε παράνομα κατηγορήσει τον δημοσιογράφο Ivan Brezina για διαφθορά. Ο Ζέμαν διατάχθηκε να απολογηθεί δημοσίως μέσω ενός άρθρου σε εφημερίδα και να πληρώσει 50,000 CZK.

Στις 19 Φεβρουαρίου 2012, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε ότι η ομάδα του Ζέμαν είχε πει ψέματα κατά την προεκλογική καμπάνια για τις προεδρικές εκλογές. Σύμφωνα με την απόφαση του δικαστηρίου, αυτό δεν επηρέασε το αποτέλεσμα των εκλογών.

Στις 2 Μαρτίου 2016, το Prague 1 District Court αποφάσισε ότι ο Ζέμαν είχε λανθασμένα κατηγορήσει τον δημοσιογράφο Ferdinand Peroutka για θετικά σχόλια για τον Χίτλερ. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εξέταση, το γραφείο του προέδρου όφειλε να απολογηθεί δημοσίως στην Terezie Kaslová, απόγονο του Peroutka. Μετά την αποτυχία της τελευταίας προσφυγής στα δικαστήρια, το γραφείο του προέδρου ανακοίνωσε στις 23 Σεπτεμβρίου ότι θα προσέφευγε στο Ανώτατο Δικαστήριο. Ο Ζέμαν είπε ότι δεν υπέφερε από γεροντική άνοια και επέμενε ότι το άρθρο ήταν υπαρκτό. Ο εκπρόσωπός του Jiří Ovčáček αναζητά αυτό το άρθρο από τον Φεβρουάριο του 2015. Το γραφείο του προέδρου έλαβε πρόστιμο 100,000 Kč τον Οκτώβριο του 2016 για αδυναμία να απολογηθεί. Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο δήλωσε στις 28 Οκτωβρίου 2016 ότι η απολογία δεν ήταν απαραίτητη μέχρι το δικαστήριο να βγάλει απόφαση για την προσφυγή που έγινε από το γραφείο του προέδρου.

Κρατικά βραβεία

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Miloš Zeman στον ιστότοπο της Κυβέρνησης της Τσεχικής Δημοκρατίας 
 Βιογραφικό στον ιστότοπο του Κάστρου της Πράγας 
 Appearances στο C-SPAN 
 Έργα του ή για τον Miloš Zeman  σε βιβλιοθήκες (WorldCat catalog) 
 "Miloš Zeman collected news and commentary", στη New York Times
 

Πρόεδροι της Τσεχίας