Τόμας Κάρλαϊλ

Ο Τόμας Κάρλαϊλ (4 Δεκεμβρίου 1795 – 5 Φεβρουαρίου 1881) ήταν Σκώτος φιλόσοφος, σατιρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος, ιστορικός και διδάσκαλος κατά τη βικτωριανή εποχή.
Αποκαλούσε τα οικονομικά "ζοφερή επιστήμη", έγραφε λήμματα για την Edinburgh Encyclopedia και άρθρα κοινωνικού σχολιασμού.

Επιδράσεις, κοινωνία και φιλοσοφία

Θρησκευτικές επιδράσεις
Οι αυστηροί καλβινιστές γονείς του προσδοκούσαν να γίνει ιεροκήρυκας, αλλά έχασε την πίστη του παρακολουθώντας μαθήματα στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Συνέχισε να πιστεύει στον Θεό και να αποδέχεται τις καλβινιστικές δοξασίες σε όλο το υπόλοιπο της ζωής του. Ο συνδυασμός της θρησκευτικής ιδιοσυγκρασίας του με την απώλεια της πίστης στην παραδοσιακή χριστιανοσύνη έκανε το έργο του Κάρλαϊλ ελκυστικό για πολλούς Βικτωριανούς που αντιμάχονταν τις όποιες επιστημονικές και πολιτικές αλλαγές απειλούσαν την παραδοσιακή κοινωνική τάξη.

Κοινωνική κριτική
Ο Κάρλαϊλ χρησιμοποιούσε δηκτικό ύφος στον κοινωνικό και πολιτικό σχολιασμό του, και ένα σύνθετο λογοτεχνικό στιλ για έργα όπως Η γαλλική επανάσταση: μια ιστορία (1837). Ο Κάρολος Ντίκενς χρησιμοποιούσε το έργο του Κάρλαϊλ ως πρωτογενή πηγή για τα γεγονότα της γαλλικής επανάστασης στο μυθιστόρημά του Ιστορία δύο πόλεων. Οι πεποιθήσεις του για την κοινωνικά ιεραρχημένη τάξη των πραγμάτων και το θεόπνευστο καθήκον διατρέχουν το σύνολο του έργου του. Αντιφατική φυσιογνωμία, αν και ήταν γνωστός για την αφιέρωσή του σε αγαθοεργίες και τους διαρκείς σχολιασμούς του υπέρ των φτωχών, είχε ξεσπάσματα ρατσισμού στη γραφή του, γεγονός που τον οδήγησε στην αποξένωση από σημαντικούς φίλους του. Ο ρατσισμός του υπήρξε εμφανέστερος στο Ζήτημα των Νέγρων, όπου υποστήριξε ότι οι νέγροι θα πρέπει να είναι υπηρέτες εκείνων που γεννιούνται σοφότεροι (τους) και κύριοί (τους).

Πολιτική φιλοσοφία
Ρομαντικός ως στοχαστής ο Κάρλαϊλ επιτέθηκε στον εκβιομηχανισμό και φαίνεται πως δεν εκτιμούσε ιδιαίτερα το σύστημα της δημοκρατικής διακυβέρνησης και τον φιλελευθερισμό γενικότερα, οραματιζόμενος μια αξιοκρατική και όχι κληρονομική μοναρχία υπαγόμενη, ωστόσο, στην τιμωρία. Στα κείμενά του διακρίνεται απαισιοδοξία σχετικά με θέματα που αφορούν στην εποχή του Διαφωτισμού και επίκριση προς τις δύο βασικές τάξεις που συμμετείχαν στις αποφάσεις, την αριστοκρατία και το προλεταριάτο, τους εμπόρους και τους κατασκευαστές που θεωρούσε ότι ασχολούνταν μόνο με τα κέρδη τους, και τους  οποίους θεωρούσε εξίσου υπεύθυνους για το πολιτικό κλίμα της εποχής του. Κατά την άποψή του η διακυβέρνηση θα έπρεπε να αφεθεί σε πιο αρμόδια μέλη της κοινωνίας, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονταν από την τάξη της αριστοκρατίας. Η ενσάρκωση αυτής της άρχουσας τάξης θα ήταν ο ήρωας, ο μεγάλος εκείνος άνθρωπος που θα διέθετε τη διορατικότητα να οδηγήσει την κοινωνία, όπως τουλάχιστον κατέγραψε στις διαλέξεις του για το ηρωικό πρότυπο. Υπήρξε σφοδρός πολέμιος του καθολικού δικαιώματος ψήφου ή οποιασδήποτε μορφής λαϊκή συμμετοχή στις υποθέσεις του δημοσίου και πίστευε στην «τευτονική υπεροχή» της λευκής φυλής των βορείων χωρών.

Εργογραφία
Ως σημαντικότερα έργα του αναφέρονται τα εξής:
The Life of Friedrich Schiller, 1825 (Η ζωή του Φρίντριχ Σίλερ)
Signs of the Time, 1829 (Σημάδια των καιρών)
The French Revolution, 1837 (Η Γαλλική επανάσταση)
Sartor Resartus, 1838 (κυριολεκτικά: Ο ράφτης ξαναραμμένος)
Critical and Miscellaneous Essays, 1839 (Κριτικά και διάφορα δοκίμια)
Chartism, 1840 (Κίνημα του 19ου αιώνα υπέρ των εργαζομένων)
On Heroes, Hero-Worship, and the Heroic in History, 1841 (Περί ηρώων, ηρωολατρείας και του ηρωικού στοιχείου στην ιστορία)
Past and Present, 1843 (Παρελθόν και Παρόν)
Oliver Cromwell's Letters and Speeches, 1845 (Οι επιστολές και οι ομιλίες του Όλιβερ Κρόμγουελ)
Latter-Day Pamphlets, 1850 (Λίβελοι της έσχατης ημέρας)
The Life of John Sterling, 1851 (Η ζωή του Τζον Στέρλινγκ)
Occasional Discourse on the Nigger Question, 1853 (Περιστασιακές ομιλίες στο ζήτημα των Νέγρων}
History of Friedrich II of Prussia: Called Fredrick the Great (6 τόμοι), 1858-65
Inaugral Address at Edinburgh, 1866 (Εναρκτήρια ομιλία στο Εδιμβούργο)
Shooting Niagara, 1867 (Πυροβολώντας τον Νιαγάρα)
The Early Kings of Norway, 1875 (Οι πρώτοι βασιλείς της Νορβηγίας)
Reminiscences, 1881 (Αναμνήσεις)
Reminiscences of My Irish Journey in 1849, 1882 (Αναμνήσεις από το ταξίδι μου στην Ιρλανδία το 1849)
Last Words of Thomas Carlyle, 1882 (Τα τελευταία λόγια του Τόμας Κάρλαϊλ)

Παραπομπές σημειώσεις

Βιβλιογραφία

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

  (κείμενο και HTML) (αγγλ.)
 Έργα του Τόμας Κάρλαϊλ at Internet Archive (αγγλ.)
 Thomas Carlyle: Biography  από τον βιογράφο John Nichol, μέσω του Project Gutenberg (αγγλ.)
 Ποιήματα του Τόμας Κάρλαϊλ στο PoetryFoundation.org (αγγλ.)
 Οι επιστολές του Κάρλαϊλ Online (αγγλ.)
 Οδηγός στη Συλλογή Τόμας Κάρλαϊλ στο Beinecke Rare Book and Manuscript Library (αγγλ.)
 The Ecclefechan Carlyle Society (αγγλ.)

Σκώτοι φιλόσοφοι
Σκώτοι συγγραφείς
Σκώτοι ιστορικοί
Υπαρξιστές