Vogue (τραγούδι, Μαντόνα)

Vogue ονομάζεται το τραγούδι της Αμερικανίδας τραγουδίστριας Μαντόνα, από το σάουντρακ άλμπουμ της, I'm Breathless. Κυκλοφόρησε ως πρώτο σινγκλ του άλμπουμ στις 27 Μαρτίου 1990 από την Sire Records. Η Μαντόνα εμπνεύστηκε από τους vogue χορευτές και χορογράφους Jose και Luis Xtravaganza, της Ball culture κοινότητας στο Χάρλεμ, οι οποίοι της έμαθαν voguιng  σ' ένα κλαμπ στην Νέα Υόρκη. Είναι ένα dance-pop και house κομμάτι με ισχυρές επιρροές από ντίσκο της δεκαετία του 1970, το οποίο καθιέρωσε τάσεις στην χορευτική μουσική την δεκαετία του 1990. Επίσης, θεωρείται ότι «έφερε» την χάους μουσική στις Ηνωμένες Πολιτείες. Λυρικά, μιλάει για την ελευθερία αλλά και την απόλαυση του εαυτού μας πάνω στην πίστα χορού και την απόδραση από την καθημερινότητα, ενώ περιέχει μια παράγραφο στην οποία αναφέρει διάφορα ονόματα διασημοτήτων από την χρυσή εποχή του Χόλυγουντ. 

Δέχθηκε θετικές κριτικές και θεωρήθηκε ως μία από τις καλύτερες στιγμές της καριέρας της. Εμπορικά είναι από τα πιο επιτυχημένα σινγκλς που έχει κυκλοφορήσει, φτάνοντας την κορυφή των τσαρτς σε πάνω από 30 χώρες, όπως Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδά, Αυστραλία και Ιαπωνία. Έγινε το πρώτο σινγκλ από γυναίκα τραγουδίστρια που πιστοποιήθηκε πάνω από δύο φορές πλατινένιο στην Αμερική. Παγκοσμίως, ήταν το πιο επιτυχημένο τραγούδι του 1990, πουλώντας έξι εκατομμύρια αντίτυπα.

Στο μουσικό βίντεο βλέπουμε την Μαντόνα με τους χορευτές της να χορεύουν voguing. Σκηνοθετημένο από τον Ντέιβιντ Φίντσερ περιλαμβάνει στιλιστικές επιρροές από τις δεκαετίες 1920 και 1930. Έχει θεωρηθεί ένα από τα καλύτερα μουσικά βίντεο όλων των εποχών από πολλές λίστες και το 1990 κέρδισε τρία Video Music Awards από συνολικά εννιά υποψηφιότητες.

Το έχει εκτελέσει σε έξι περιοδείες της, στα MTV Video Music Awards του 1990 ως Μαρία Αντουανέτα  αλλά και στο ημίχρονο του Super Bowl XLVI το 2012. Το έχουν επανεκτελέσει διάφοροι μουσικοί, όπως η Ριάννα και η Κέιτι Πέρι. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε στο σάουντρακ της ταινίας, Ο Διάβολος Φοράει Prada αλλά και στο επεισόδιο της σειράς Glee: The Power of Madonna. Συγγραφείς και μουσικοί κριτικοί επισήμαναν πως μέσω της μεταμοντέρνας φύσης της δύναμης που έχει η Μαντόνα, κατάφερε να φέρει μια υποκουλτούρα στην κυρίαρχη λαϊκή κουλτούρα με αυτό το τραγούδι, και να δημιουργήσει νέες τάσεις στη χορευτική μουσική. Επίσης, έχει χαρακτηριστεί ως ύμνος της μόδας.

Ιστορικό  
Στα τέλη του 1989, το Like a Prayer είχε βγάλει τρία επιτυχημένα χιτς στην Αμερική, το ομότιτλο κομμάτι, το Express Yourself και το Cherish. Για να διασφαλίσουν ότι και το τελευταίο σινγκλ του άλμπουμ, Keep It Together θα πήγαινε καλά στα τσαρτς, η Μαντόνα με τον Shep Pettibone αποφάσισαν να συνθέσουν ένα τραγούδι, το οποίο θα διατίθοταν μαζί με το σινγκλ στο CD. Έτσι δημιούργησαν το Vogue. Το τραγούδι και το βίντεο ήταν εμπνευσμένο από το χορό voguing. Ο χορός ήταν διαδεδομένος σε κλαμπ της Νέας Υόρκης από γκέι χορευτές που χρησιμοποιούσαν μια σειρά από περίπλοκες κινήσεις χεριών και στάσεις του σώματος για να μιμηθούν τον αγαπημένο τους σταρ του Χόλυγουντ.

Όταν παρουσίασαν το τραγούδι σε στελέχη της Warner Bros. θεώρησαν ότι το τραδούδι ήταν πολύ καλό για να συνοδεύσει απλά το Keep It Together, και ότι έπρεπε να το κυκλοφορήσουν ως σινγκλ. Παρά το γεγονός ότι δεν είχε καμία σχέση με την τότε επερχόμενη ταινία που πρωταγωνιστούσε, Dick Tracy, συμπεριληφθεί στο σάουντρακ άλμπουμ I'm Breathless, το οποίο περιείχε τραγούδια εμπνευσμένα από την ταινία.

Σύνθεση 

Το Vogue είναι ένα χορευτικό-ποπ και χάους κομμάτι με αξιοσημείωτη επιρροή από ντίσκο. Επισημάνθηκε από τον κριτικό Stephen Thomas Erlewine, ότι έχει έναν βαθύ, ευχάριστο και παλλόμενο ρυθμό. Σύμφωνα με το Musicnotes.com, το τραγούδι είναι γραμμένο σε μείζων κλειδί του Α♭, έχει tempo με 116 παλμούς ανά λεπτό, ενώ το φωνητικό εύρος της Μαντόνα εκτείνεται από C4 έως E♭5. Στιχουργικά, μιλάει για την απόδραση και για το πως ο καθένας μπορεί να απολαύσει τον εαυτό του.

Περίπου στην μέση του τραγουδιού έχει ένα ραπ τμήμα, όπου ονομάζει 16 διασημότητες από το 1920 - 1950. Τα ονοματα εμφανίζονται με την εξής σειρά: Greta Garbo, Marilyn Monroe, Marlene Dietrich, Joe DiMaggio, Marlon Brando, Jimmy Dean, Grace Kelly, Jean Harlow, Gene Kelly, Fred Astaire, Ginger Rogers, Rita Hayworth, Lauren Bacall, Katharine Hepburn, Lana Turner και Bette Davis. Δέκα αστέρια που αναφέρονται στο τραγούδι (Davis, Dean, Dietrich, DiMaggio, Garbo, Harlow, Rogers, Turner και οι δύο Kellys) πληρώθηκαν όταν εκτέλεσε το τραγούδι κατά την διάρκεια του ημιχρόνου στο Super Bowl XLVI το 2012, αφού χρησιμοποίησε εικόνες τους στα βίντεο walls. Οι σταρς που αναφέρονται στο τραγούδι είναι όλοι νεκροί απ' το 2014, αφού η Bacall απεβίωσε στις 12 Αυγούστου 2014 στην ηλικία των 89 ετών.

Εμπορικότητα 
Μέτα την κυκλοφορία του έφτασε στην κορυφή σε πάνω από τρίαντα χώρες, κάνοντας το, το μεγαλύτερο χιτ της Μαντόνα εκείνη τη στιγμή. Ήταν το καλύτερο σε πωλήσεις σινγκλ του 1990 με πάνω από δύο εκατομμύρια αντίτυπα, ενώ μέχρι σήμερα έχει πουλήσει συνολικά έξι εκατομμύρια. Στην Αμερική πήγε νούμερο ένα ρίχνοντας από την κορυφή την Σινέντ Ο' Κόνορ με το Nothing Compares 2 U. Στις 28 Ιουνίου του 1990 πιστοποιήθηκε δύο φορές πλατινένιο για δύο εκατομμύρια πωλήσεις μόνο στην Αμερική. Όταν άρχισαν να μετρούν τις ψηφιακές πωλήσεις το 2005, το "Vogue" είχε πουλήσει 311,000 αντίτυπα.

Ήταν επίσης, μεγάλη επιτυχία και στην Ευρώπη, μένοντας οχτώ συνεχόμενες βδομάδες στο Eurochart Hot 100 τσαρτ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο κατάκτησε την πρώτη θέση και έχει πουλήσει 505,000 αντίτυπα μέχρι σήμερα. Η επιτυχία του τραγουδιού ενίσχυσε τις πωλήσεις του I'm Breathless, και σε συνδυασμό με την Blond Ambition Tour περιοδεία της δημιούργησε τεράστια δημοσιότητα για την ταινία Dick Tracy.

Μουσικό βίντεο

Σύνοψη 

Το ασπρόμαυρο βίντεο, σεταρισμένο σε αρ ντεκό θέμα της δεκαετίας του 1920, ξεκινά δείχνοντας διάφορα γλυπτά, έργα τέχνης, καθώς και χορευτές της Μαντόνα που ποζάρουν. Μαζί δείχνει και εικόνες μιας καμαριέρας και ενός μπάτλερ που καθαρίζουν ένα σχετικά μεγάλο σπίτι. Όταν το χορευτικό τμήμα του τραγουδιού ξεκινά, δείχνει την πλάτη της Μαντόνα μέχρι που γυρίζει και δίνει μια πόζα (strike a pose) όπως λένε οι στίχοι. Το βίντεο εξελίσσεται, και ακολουθούν εικόνες ανδρών με fedoras και την Μαντόνα να τραγουδάει φορώντας μια μαύρη διάφανη δαντελένια μπλούζα από την οποία διακρίνεται το στήθος της. Αρχίζουν να χορεύουν σε ρυθμούς και κινήσεις voguing ενώ τραγουδάει το ρεφρέν και οι χορευτές της μιμούνται τα δεύτερα φωνητικά. Στην συνέχεια, παρουσιάζει διάφορες σκηνές με την Μαντόνα σε διαφορετικά ντυσίματα να απομιμείται αστέρια της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ. Μετά μπορούμε να την δούμε να φοράει το εμβληματικό κωνικό σουτιέν ενώ αρχίζει η ραπ παράγραφος. Το βίντεο κλείνει με δύο μεγάλες βεντάλιες να καλύπτουν την οθόνη.

Υποδοχή 
Το MTV το τοποθέτησε στην δεύτερη θέση στην λίστα με τα 100 καλύτερα βίντεο όλων των εποχών. Το 1993, το περιοδικό Rolling Stone ονόμασε το βίντεο ως το εικοστό όγδοο καλύτερο μουσικό βίντεο όλων των εποχών και το δεύτερο καλύτερο απ' την δεκαετία των 90's, πίσω απ' το Thriller του Μάικλ Τζάκσον. Σε μια πιο σύγχρονη, ανανεωμένη λίστα του 2021, το Rolling Stone τοποθέτησε το "Vogue" στην τρίτη θέση των καλύτερων μουσικών βίντεο όλων των εποχών, επικροτώντας το για την απότομη δημοτικότητα που απέκτησε ο χορός voguing, και τη δημιουργία μιας μεγάλης βάσης καινούριων φαν. Επίσης κατατάσσεται στο νούμερο πέντε στη λίστα για τα 100 βίντεο που έσπασαν τους κανόνες, και εκδόθηκε από το MTV.

Δημιουργήθηκε μία διαμάχη γύρω από το βίντεο και αυτό οφείλεται στην σκηνή που η Μαντόνα φοράει την διάφανη δαντελωτή μπλούζα (φώτο). Ο θεατής αν κοιτάξει προσεκτικά μπορεί να δει τις θηλές της κάτω από την μπλούζα. Το MTV ήθελε να αφαιρέσει αυτή τη σκηνή, αλλά η Μαντόνα αρνήθηκε, και έτσι το πρόβαλαν με την σκηνή άθικτη. Προτάθηκε για εννιά MTV Video Music Awards -περισσότερες υποψηφιότητες στην καριέρα της- και κέρδισε τρία, καλύτερου μοντάζ, σκηνοθεσίας και κινηματογραφίας.

Live εκτελέσεις 

Στην Blond Ambition World Tour, ήταν το δέκατο πέμπτο τράγουδι στη σειρά και το εκτέλεσε φορώντας ένα μαύρο κολλητό σορτς. Με ένα γαλλικό θέμα του 18ου αιώνα εμφανίστηκε αργότερα, τον ίδιο χρόνο στα MTV Αwards μαζί με τους χορευτές της, ενώ είχε τεράστια ομοιότητα με την Μαρία Αντουανέτα. Ο ασφυκτικά στενός κορσές, η αποκάλυψη των εσωρούχων της και οι χορευτές να χουφτώνουν το στήθος της ήταν αρκετά για να την κατατάξη το Billboard ως την έκτη καλύτερη εμφάνιση στα MTV Video Music Awards όλων των εποχών. Η εμφάνιση συμπεριλήφθηκε στη συλλογή βίντεο, The Immaculate Collection, που κυκλοφόρησε μετά. Το 1993, στην The Girlie Show World Tour φορούσε έναν τεράστιο κεφαλόδεσμο που φτιάχτηκε από τους Dolce and Gabbana, και η μουσική του είχε ρυθμιστεί εκ νεόυ με μια Μεσανατολική επιρροή. Το 2004, άνοιξε την περιοδεία Re-Invention World Tour με το κομμάτι, ντυμένη μ' έναν χρυσό κορσέ κάνοντας εντυπωσιακές κινήσεις γιόγκα. Συμπεριλήφθηκε στο ντοκιμαντέρ της I'm Going to Tell You a Secre, το 2005. Το εκτέλεσε μετά από τέσσερα χρόνια, το 2008 στην Sticky & Sweet Tour, σ' ένα mash-up με το 4 Minutes και το "Give It To Me" του Timbaland. Άνοιξε και το Super Bowl χρησιμοποιώντας το κομμάτι με ένα αιγυπτιακό θέμα, ενώ στην The MDNA Tour επανεφεύρεσε το διάσημο κωνικό σουτιέν μαζί με τον Jean-Paul Gaultier.. Στην περιοδεία της, Rebel Heart Tour το 2015, το τραγούδι ερμηνεύεται σ' ένα mash-up με το Holy Water. Η Μαντόνα και οι χορεύτριες της είναι ντυμένες καλόγριες κάνοντας pole dancing πάνω σε στύλους που έχουν σχήμα σταυρού.

Διαμάχη 
Η Μαντόνα και ο Pettibone μηνύθηκαν από την VMG Salsoul τον Ιούνιο του 2012, αφού κατηγορήθηκαν ότι χρησιμοποιούσαν δείγμα από σύνθεση της ορχήστρας Salsoul, που ονομάζεται "Love Break" (1976). Η υπόθεση διευθετήθηκε υπέρ της Μαντόνα, αφού ο δικαστής έκρινε ότι "κανένα λογικό κοινό" δεν είναι σε θέση να διακρίνει τα τμήματα του δείγματος.

Επανεκτελέσεις 
Το Vogue έχει δεχτεί πολλές επανεκτέλεσεις από τότε που κυκλοφόρησε και θεωρείται ένα από τα πιο "επανεκτελεσμένα" τραγούδια όλων των εποχών.

Η ίδια χρησιμοποίησε ένα δείγμα (sample) του τραγουδιού, το 1992 στην επιτυχία της Deeper and Deeper, το οποίο συμπεριλαμβανόταν στο πέμπτο στούντιο άλμπουμ της, Erotica.
Το βρετανικό electronic συγκρότημα Astralasia επανεκτέλεσε το τραγούδι στο άλμπουμ φόρο-τιμής για την Μαντόνα, Virgin Voices.
Το φινλανδικό συγκρότημα Waltari κυκλοφόρησε μια διασκευή του τραγουδιού το 1992 στο άλμπουμ τους Torcha!.
Μια χορευτική έκδοση από τους Mad'House υπάρχει στο Absolutely Mad.
Εμφανίζεται στην ταινία, Ο Διάβολος Φοράει Prada, το 2006, κατά την διάρκεια μιας σκήνης με την Αν Χάθαγουεϊ.
Η Kylie Minogue το τραγούδησε στην περιοδεία της Showgirl: The Homecoming Tour με μουσική υπόκρουση απ' το "Burning Up", αλλά και στην For You, For Me Tour περιοδεια.
Η Rihanna το εκτέλεσε στα Conde Nast Media Group's 2008 'Fashion Rocks'.
Όπως και η Britney Spears στην ...Baby One More Time Tour to 1999.
Το 2010, η σείρα Glee εκτέλεσε και ξαναδημιούργησε το βίντεο από το τραγούδι, σ' ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην Μαντόνα και την καριέρα της, ονόματι 'The Power of Madonna'. Άλλαξαν τους στίχους σ' ένα σημείο ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο έφτασε στην 107η θέση. Το τραγούδι ερμηνεύεται απο την ηθοποιό Jane Lynch ενω συμετέχουν και οι ηθοποιοί Chris Colfer και Amber Riley. 
Η Beth Ditto το επανεκτέλεσε σε διάφορες ζωντανές εμφανίσεις και απέδωσε φόρο-τιμής στο βιντεο με το σινγκλ της, "I Wrote the Book".
Το 2014 η Katy Perry χρησιμοποίησε απόσπασμα απ' το "Vogue" σ' ένα mashup με το δίκο της τραγούδι International Smile, στην περιοδεία της The Prismatic World Tour.

Κληρονομιά 
Μετά την κυκλοφορία του η Μαντόνα έφερε το underground voguing στην mainstream κουλτούρα.
Πριν το διαδώσει, το εκτελούσαν συνήθως σε μπαρ και ντίσκο της Νέας Υόρκης.
Έγινε το μεγαλύτερο χιτ του καλοκαιριού, αφού παιζόταν σε κλαμπ σε όλο τον κόσμο, από Νέα Υόρκη, σε Λονδίνο και Μπαλί. Ήταν η νέα αναδυόμενη τρέλα χορού, όπου η house 
και techno μουσική συνάντησαν την mainstream. Αντανακλούσε τον νέο ηδονισμό.

Ανέδειξε την ντίσκο ξανά, μετά από μια δεκαετία όπου ήταν εμπορικά "νεκρή". Ο Sal Cinquemani είπε αν η ντίσκο πέθανε μια δεκαετία νωρίτερα πως γίνεται αυτό το τραγούδι να κάθεται πάνω από ένα μήνα στην κορυφή των τσαρτς; Έγινε πηγή έμπνευσης για τα δημοφιλή flash mobs γύρω από τις Η.Π.Α., από επαγγελματίες χορευτές μέχρι και κατοίκους της κοινότητας τεχνών Kayenta. Θεωρήθηκε ως ένας γκέι ύμνος στην ιστορία των ομοφυλοφίλων. Το τραγούδι ενθάρρυνε τολμηρούς και δημιουργικούς ανθρώπους να απελευθερωθούν χωρίς να τους νοιάζει για το τι λένε οι άλλοι.

Τον Αύγουστο του 2019, το "Vogue" ξεπέρασε τις 100 εκατομμύρια προβολές στο YouTube, αυτό καθιέρωσε την Μαντόνα ως την πρώτη γυναίκα τραγουδίστρια στην ιστορία της streaming εποχής που έχει τέσσερα βίντεο κλιπ από τέσσερις διαφορετικές δεκαετίες με πάνω από 100 εκατομμύρια προβολές. Συγκεκριμένα τα: "La Isla Bonita" από τα 1980s, "Vogue" από τα 1980s, "Hung Up" από τα 2000s και "Bitch I'm Madonna" από τα 2010s.

Διακρίσεις και βραβεία

Διακρίσεις 
Το βίντεο ήταν στο #28 στη λίστα του Rolling Stone για τα 100 καλύτερα μουσικά βίντεο όλων των εποχών.
Ήταν #2 στα 100 καλύτερα βίντεο του MTV
Τρίτο καλύτερο MTV βίντεο του 1990.
Πέμπτο καλύτερο τραγούδι στην λίστα του VH1 για τα 100 καλύτερα τραγούδια των 90's.
Συμπεριλαμβάνεται στην λίστα του Rock and Roll για τα 500 καλύτερα τραγούδια.

Βραβεία

Track listing 

US 7-inch single, Cassette single / Japanese 3" CD single 
 "Vogue"  – 4:19
 "Vogue"  – 7:26

UK / European 7-inch single, Cassette single 
 "Vogue"  – 4:19
 "Keep It Together"  – 4:31

Digital EP / US CD maxi-single 
 "Vogue"  – 4:19
 "Vogue"  – 8:25
 "Vogue"  – 7:26
 "Vogue"  – 7:36

US 12-inch maxi-single 
 "Vogue"  – 8:25
 "Vogue"  – 7:26
 "Vogue"  – 7:36

UK CD single, 12-inch single, 12-inch Picture Disc / European CD single, 12-inch single 
 "Vogue"  – 8:25
 "Keep It Together"  – 7:50

UK Limited Edition 12-inch with X-Rated poster 
 "Vogue"  – 8:25
 "Vogue"  – 7:36

Japanese CD EP 
 "Vogue"  – 8:25
 "Vogue"  – 7:26
 "Vogue"  – 7:36
 "Hanky Panky"  – 6:36
 "Hanky Panky"  – 3:52
 "More"  – 4:58

Canadian 7-inch single 
 "Vogue"  – 4:19
 "Vogue"  – 7:24

Charts

Εβδομαδιαία charts

Τέλος χρονιάς charts

Τέλος δεκαετίας charts

Πιστοποιήσεις

Παραπομπές

Άλλες πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Mad-Eyes.net – "Vogue" Single Page
Στίχοι του τραγουδιού 
Το επίσημο βίντεο στο Youtube
Στα MTV Awards του 1990
Στην MDNA Tour το 2012

Τραγούδια της Μαντόνα
Singles του 1990
Τραγούδια του 1990
Τραγούδια κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας
Singles της Warner Bros. Records
Νούμερο 1 singles στα Billboard Hot 100