Συνθήκη της Νίκαιας

Η Συνθήκη της Νίκαιας υπογράφηκε από τους Ευρωπαίους ηγέτες στις 26 Φεβρουαρίου 2001 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου 2003. Τροποποίησε τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (ή Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και τη Συνθήκη της Ρώμης (ή Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας). Η Συνθήκη της Νίκαιας μεταρρύθμισε τη θεσμική δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να προσαρμοσθεί στην προς ανατολάς διεύρυνση, ένα έργο που αρχικά επρόκειτο να γίνει από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, αλλά απέτυχε να διευθετηθεί εκείνη την εποχή.

Η εφαρμογή της συνθήκης ήταν εν αμφιβόλω για μία περίοδο, ύστερα από την αρχική της απόρριψη από τον ιρλανδικό λαό στο δημοψήφισμα του 2001. Το αρνητικό αποτέλεσμα αυτού του δημοψηφίσματος ανατράπηκε στο επόμενο δημοψήφισμα που διενεργήθηκε μετά από ένα χρόνο.

Προβλέψεις της συνθήκης
Η Συνθήκη της Νίκαιας δέχθηκε επίθεση από πολλούς ανθρώπους ως ελαττωματικός συμβιβασμός. Η Γερμανία είχε απαιτήσει ο μεγαλύτερος πληθυσμός της να αντικατοπτρισθεί με μεγαλύτερο βάρος ψήφων στο Συμβούλιο· σε αυτό αντιτάχθηκε η Γαλλία, η οποία επέμενε η συμβολική ισοτιμία μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας να διατηρηθεί. Μία πρόταση που έγινε από πολλούς, η οποία θα είχε ευρέως απλοποιήσει το ισχύον σύστημα, ήταν να εισαχθεί μια διπλή πλειοψηφία αμφότερων των μελών κρατών και του πληθυσμού, για να αντικατασταθεί το σύστημα Qualified Majority Voting (QMV). Αυτό απορρίφθηκε επίσης από τη Γαλλία για παρόμοιους λόγους. Επιτεύχθηκε ένας συμβιβασμός, ο οποίος προέβλεπε μια διπλή πλειοψηφία των Κρατών Μελών και των ψήφων τους, και στην οποία ένα Κράτος Μέλος μπορεί προαιρετικά να απαιτήσει επαλήθευση ότι οι χώρες που ψηφίζουν υπέρ εκπροσωπούν ένα επαρκές τμήμα του πληθυσμού της Ένωσης.

Η Συνθήκη προέβλεπε αύξηση μετά τη διεύρυνση του αριθμού των εδρών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε 732, κάτι που υπερέβαινε το όριο που έθετε η Συνθήκη του Άμστερνταμ.

Το ζήτημα της μείωσης σε μέγεθος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μετά τη διεύρυνση επιλύθηκε σε έναν βαθμό — η Συνθήκη προβλέπει ότι όταν ο αριθμός των Κρατών Μελών φθάσει τα 27, ο αριθμός των Επιτρόπων που είναι διορισμένοι στην ακόλουθη Επιτροπή θα μειωθεί από το Συμβούλιο σε κάτω από 27, αλλά χωρίς πραγματικά να προσδιορισθεί ο στόχος αυτής της μείωσης. Ως μεταβατικό μέτρο προσδόριζε ότι μετά την 1η Ιανουαρίου 2005 η Γερμανία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Ισπανία θα μπορούσαν να εγκαταλείψουν τους δεύτερους Επιτρόπους τους.

Η Συνθήκη προέβλεπε τη δημιουργία επικουρικών δικαστηρίων υπαγόμενων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο Ευρωπαικών Κοινοτήτων για την εκδίκαση υποθέσεων σε ειδικούς τομείς δικαίου, όπως οι ευρεσιτεχνίες.

Η Συνθήκη της Νίκαιας προβλέπει νέους κανόνες για τη στενότερη συνεργασία, καθώς οι κανόνες που είχαν θεσπιστεί από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ είχαν κριθεί δυσεφάρμοστοι και, για τον λόγο αυτό, δεν είχαν ακόμη χρησιμοποιηθεί.

Έπειτα από τις αποτυχημένες κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στην Αυστρία λόγω της δημιουργίας κυβερνητικού συνασπισμού με τη συμμετοχή του κόμματος του Jörg Haider, και την ανησυχία για την πιθανή απειλή που θα μπορούσαν να αποτελέσουν για τη σταθερότητα τα νέα κράτη μέλη που επρόκειτο να ενταχθούν στην Ένωση στο πλαίσιο της διεύρυνσής της, η Συνθήκη της Νίκαιας θέσπισε για πρώτη φορά τυπικούς κανόνες για την επιβολή κυρώσεων κατά των κρατών μελών.

Η Συνθήκη περιλάμβανε επίσης διατάξεις σχετικά με τις χρηματοοικονομικές επιπτώσεις του τερματισμού της Συνθήκης των Παρισίων (1951), δυνάμει της οποίας είχε ιδρυθεί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ).

Υπογραφές

Συνθήκες

Σημειώσεις

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Summary of the Treaty Europa.eu Press releases database
 Consolidated version of the Treaties  EUR-Lex Access to European Union law
 Landmark EU treaty comes into effect - BBC News article dated February 1, 2003
 History of the European Union - Treaty of Nice Historiasiglo20 
 Analysis of the voting weighs before and after, with 3D visualisation 
 Book about the Treaty of Nice (also as PDF) Euobserver
 Treaty of Nice (26 February 2001) CVCE

Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης