Αλεξάνδρεια στον Μέλανα Κόλπο

Η Αλεξάνδρεια στον Μέλανα Κόλπο ή Αλεξάνδρεια η κατά τον Μέλανα Κόλπον ή Αλεξάνδρεια επί Θράκης Β’ ιδρύθηκε το 334 π.Χ. στη Θράκη και ήταν ελληνιστική πόλη στο Μέλανα κόλπο (σημερινός κόλπος Ξηρού), στην περιοχή που ονομαζόταν Θρακική Χερσόνησος ή Θράκη Χερσόνησος ή μετέπειτα Χερσόνησος της Καλλίπολης.

Τοπογραφία 
Η Αλεξάνδρεια, της οποίας η σημερινή ακριβής γεωγραφική θέση παραμένει προς το παρόν άγνωστη, αλλά πάντως πέριξ ή πλησίον του Μέλανα Κόλπου, πιθανολογείται ότι βρισκόταν κοντά στην Καρδία (σημ. Baklaburun), ή ταυτίζεται ακόμα και με αυτήν. Η Καρδία, ήταν κατά την αρχαία ελληνική κλασσική περίοδο, η μεγαλύτερη πόλη της Θρακικής Χερσονήσου, της οποίας ο πληθυσμός σταδιακά μεταφέρθηκε στη σημερινή Καλλίπολη. Κατ' άλλους ερευνητές εικάζεται ότι η Αλεξάνδρεια αυτή πρέπει να βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή ανάμεσα στις πόλεις: Ίδη, Παιών, Αλωπεκόννησος, Άραπλος, Ελαιούς, Μάδυτος ή Μάδις, Σηστός, επίσης Αιγός Ποταμοί, Κρήσσα, Κριθωτή (= Καλλίπολη), Πάκτυα ή Πακτύη.

Εκτός της ευρύτερης περιοχής της σύγχρονης Καλλίπολης, οι πόλεις Καρδία, Αγορά Θράκης, Πακτύη και η Λυσιμαχία ή Λυσιμάχεια (Θράκης) είναι οι επικρατέστερες ως έμμεσα ή άμεσα σχετιζόμενες με την Αλεξάνδρεια αυτή.

Ιστορία

Ήδη από το 342 π.Χ. ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας είχε εντείνει τις επιχειρήσεις του στη Θράκη υποτάσσοντας τα θρακικά βασίλεια και προελαύνοντας μέχρι τις περιοχές που βρισκόταν ο  Βόσπορος, η Προποντίδα και το Βυζάντιο, θέσεις κρίσιμης σημασίας για την Αρχαία Αθήνα.

Οι Αθηναίοι προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο που απειλούσε την Θρακική Χερσόνησο, έστελναν από παλιά εκεί κληρούχους. Νέα ομάδα εποίκων είχε σταλεί το 343 π.Χ. από τους Αθηναίους, με αρχηγό τον στρατηγό Διοπείθη. Μία μόνο πόλη, η Καρδία, δεν δέχτηκε την εγκατάστασή τους, επικαλούμενη την συνθήκη του 346 π.Χ. (Φιλοκράτειος ειρήνη) που της αναγνώριζε την ανεξαρτησία της ως συμμάχου του Φιλίππου. Ο Διοπείθης οργίστηκε, καθώς θεωρούσε ότι η πόλη ανήκε στην Αθήνα και έστρεψε τον μισθοφορικό στρατό του εναντίον της. Ο Φίλιππος πρότεινε να διευθετηθεί η διαφορά με τη διαιτησία, αλλά οι Αθηναίοι αρνήθηκαν.

Η Αλεξάνδρεια οικοδομήθηκε το 334 π.Χ, όταν διήλθε ο Μέγας Αλέξανδρος με την στρατιά του οδεύοντας προς την Ασία.

Εκτιμήσεις περί της τοποθεσίας 
Οι λιγοστές πηγές που διασώζονται δεν διευκρινίζουν αν η Αλεξάνδρεια που οικοδομήθηκε το 334 π.Χ., ήταν ειδικότερα δίπλα στον ποταμό Μέλανα ή ήταν γενικότερα  στην ευρύτερη περιοχή που βρέχει ο  ομώνυμος Μέλανας Κόλπος της Θράκης. Πάντως  η δημιουργία της πόλης απαιτούσε σαφώς πλησίον της επάρκεια πόσιμων υδάτων. Στην αρχή πιθανόν να χτίστηκε ως φρούριο ή στρατόπεδο και όπως και στις άλλες πόλεις με το όνομα Αλεξάνδρεια, με παρόμοια χαρακτηριστικά (δηλαδή: ελληνιστικό φυλάκιο), που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος, να εγκαταστάθηκαν αργότερα εκτός των γηγενών πληθυσμών και βετεράνοι (συνταξιούχοι ή τραυματίες) του Μακεδονικού Στρατού. Ωστόσο,  η πόλη αυτή της Θράκης ήταν σχετικά κοντά στο αρχαίο κράτος της Μακεδονίας και πιθανόν να μην συνέτρεχαν οι ίδιοι λόγοι παραμονής, όπως ίσχυσαν στις άλλες απομακρυσμένες Αλεξάνδρειες. 
Λόγω της γειτνίασης στην περιοχή αυτής της Καρδίας, με διάφορες τοποθεσίες επίσης κοντά, όπως το σύγχρονο χωριό Ορτακόϊ (τουρκικά: Ortaköy), όπου βρίσκεται πληθώρα αρχαίων αντικειμένων, ερευνητές θεωρούν ότι πιθανόν μελλοντικά η αρχαιολογική σκαπάνη θα έβρισκε περισσότερα στοιχεία εκεί που να πιστοποιούν πιθανή σχέση με την Αλεξάνδρεια.
Συνεπώς, κάποιοι ιστορικοί εκτιμούν ότι η Αλεξάνδρεια η κατά τον Μέλανα Κόλπον πιθανόν και να ταυτίζεται με την προγενέστερη πόλη Καρδία (ίδρυση ως αποικία προ του 6ου αιώνα π.Χ). Άλλοι θεωρούν ότι δεν θα μπορούσε να ταυτιστεί με την Καρδία, που όπως προαναφέρθηκε ήταν πιο αρχαία ελληνική πόλη της χερσονήσου της Θράκης, εκτιμώντας ότι πιθανότερη θα ήταν η πόλη Λυσιμάχεια (Θράκης), (η οποία όμως οικοδομήθηκε το 309 π.Χ),. Άλλοι θεωρούν ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο η Αλεξάνδρεια η κατά τον Μέλανα Κόλπον δεν θα μπορούσε να ταυτιστεί με τη Λυσιμάχεια (Θράκης), αφού κατά τη διάρκεια που της βασιλείας του Μεγάλου Αλεξάνδορου αλλά και λίγο μετά τον θάνατό του, τύραννος στην Καρδία ήταν ο Εκαταίος και λίγο αργότερα η πόλη αυτή υπαγόταν στη σατραπεία της Θράκης την οποία διοικούσε ο Λυσίμαχος ο οποίος και μετοίκησε τους κατοίκους της στη Λυσιμάχεια,. 
Η δε πόλη Καρδία αν και ξανακτίστηκε αργότερα, δεν επανήλθε ποτέ σε οποιοδήποτε βαθμό στην πρότερή της αίγλη. Από την Καρδία πάντως κατάγονταν,  ο γραμματέας, στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και συντάκτης των «Βασιλικών Εφημερίδων», Ευμένης ο Καρδιανός και ο ιστορικός Ιερώνυμος ο Καρδιανός.
Αν τελικά οι ανωτέρω προέρχονταν από μια πόλη που έφερε το όνομα Αλεξάνδρεια, το όνομά τους αυτό πιθανόν να είχε τροποποιηθεί, εκτός αν ακριβώς επειδή ο Ευμένης ο Καρδιανός ήταν γραμματέας και στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου η πόλη από την οποία καταγόταν είχε ήδη τιμηθεί με το όνομα του επικεφαλής του και ονομαζόταν ήδη Αλεξάνδρεια.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Benjamin H. Isaac, The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest, LL, 1986 – (στα αγγλικά) «Οι Ελληνικές Αποικίες στην Θράκη μέχρι την Μακεδονική Κατάκτηση» σελίδες 304.
 Mogens Herman Hansen, Thomas Heine Nielsen, An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation Oxford University Press, USA, Jan 27, 2005 – (στα αγγλικά) « Απογραφή των αρχαϊκών και κλασικών ΠΟΛΕΙΣ: Μια έρευνα από την Κοπεγχάγη κέντρο Polis kontuctet», σελίδες 1414.
 W. Heyd (1885) Histoire du commerce du Levant au Moyen-Age, Ed. Emile Lechevauer, Paris, 1885 

Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Πόλεις της αρχαίας Θράκης
Ελληνιστικές πόλεις