Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών

Η Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών ή Οργάνωση Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα ή Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ) ήταν ένοπλη οργάνωση που έδρασε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1940. Αν και ομάδες περιφρούρησης δρούσαν νωρίτερα, εμφανίστηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 1943 μέσα από μία αντικατοχική ανακοίνωση.

Ελεγχόμενη αποκλειστικά από το πολιτικό γραφείο του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, εκτελούσε καθήκοντα ασφαλείας, συλλογής πληροφοριών και ειδικών αποστολών κατά την Κατοχή, αλλά κυρίως αναλάμβανε δολοφονίες ατόμων που κρίνονταν από το ΚΚΕ ως δωσίλογοι. Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, τα μέλη της προέβησαν σε πολλαπλές εκτελέσεις δωσίλογων αλλά και αντιφρονούντων, τόσο της Δεξιάς όσο και της Αριστεράς.

Η ΟΠΛΑ κατηγορήθηκε για τη δράση της περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εαμική οργάνωση, ενώ οι εκτελέσεις που διέπραξε στα Δεκεμβριανά αμαύρωσαν τη φήμη του ΕΑΜ, με τον Νίκο Ζαχαριάδη να τις καταδικάζει ως «υπερβάσεις» και «αυθαιρεσίες». Τα ίδια τα μέλη της αποσιωπούσαν την ύπαρξη της οργάνωσης μετεμφυλιακά, ενώ το ΚΚΕ δεν επιδίωξε να αναγνωριστεί ως αντιστασιακή οργάνωση κατά το ψήφισμα του 1982.

Ίδρυση και δομή 
Κατά τη διάρκεια της Β' Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, τον Δεκέμβριο του 1942, αποφασίστηκε η «ανάγκη προστασίας των «λαϊκών αγωνιστών»». Ως «πολιτικός υπεύθυνος» του σχήματος που οδήγησε μετέπειτα στην ΟΠΛΑ, ορίστηκε ο Νίκος Πλουμπίδης, ενώ ως αρχηγός ο Στέργιος Αναστασιάδης. Η οργάνωση δημιουργήθηκε, ως συγκροτημένο σχήμα, το φθινόπωρο του 1943 και αυτοπαρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους μέσω μίας προκήρυξης στην οποία ανέφερε τους στόχους της και καλούσε τα μέλη των σωμάτων ασφαλείας να πυκνώσουν τις τάξεις των εαμικών οργανώσεων.

Τα περισσότερα μέλη της ΟΠΛΑ προέρχονταν από λοιπές εαμικές οργανώσεις όπως η ΕΠΟΝ· διαλέγονταν με κριτήρια τον δυναμισμό, την αφοσίωση και τη γενναιότητα τους και ήταν ιδιαίτερα νέα ηλικιακά. Ο αριθμός των μελών στην Αθήνα διέφερε από συνοικία σε συνοικία και ήταν οργανωμένα σε ομάδες που υπάγονταν στις αχτίδες του ΚΚΕ. Κατά κανόνα, εκτελούσαν χρέη πληροφοριοδοτών τα οποία ενημέρωναν τους εκτελεστές. Οι εκτελεστές της ΟΠΛΑ αποτελούσαν επίλεκτα μέλη της οργάνωσης τα οποία έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης στο εσωτερικό της.

Στόχοι και δράση

Στόχοι 
Η ΟΠΛΑ αναφέρεται από τον Μαρκ Μαζάουερ ως πολιτική αστυνομία με τομέα δράσης κατά κύριο λόγο την Αθήνα. Οι στόχοι της ήταν κυρίως άτομα που κρίνονταν από την οργάνωση ως δωσίλογοι. Κύριοι αντίπαλοι της ΟΠΛΑ κατά την περίοδο της κατοχής ήταν η οργάνωση Χ και ο ΕΔΕΣ Αθηνών, οι οποίοι κρίνονταν ως «συνεργάτες των συνεργατών». Ταυτόχρονα στοχοποιούνταν και ιερόδουλες οι οποίες βρίσκονταν σε επαφή με Γερμανούς ως «ερωτικοί δωσίλογοι». Άτομα όπως ο Κίτσος Μαλτέζος και ο Νικόλαος Βαλσάμης στοχοποιούνταν για παραδειγματισμό των οργανώσεων στις οποίες συμμετείχαν· ΕΣΑΣ και Ιερή Ταξιαρχία αντίστοιχα. Από την άλλη, πρώην στελέχη του ΚΚΕ που μεταπήδησαν στην Ειδική Ασφάλεια, όπως ο Μιχάλης Τυρίμος και ο Μανώλης Μανωλέας, στοχοποιήθηκαν ως εξωμότες, ενώ η κατοχική ΟΠΛΑ στόχευε τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές αποκαλούμενοι από το ΚΚΕ ως «γκεσταμπίτες με μαρξιστική μάσκα», καθώς αμφότεροι απέρριπταν τη δράση του ΕΑΜ ως «εθνικιστικό μέτωπο σταλινικών».

Δράση

Υστεροφημία 
Η κατοχική ΟΠΛΑ περιγράφεται από τον Μαζάουερ ως οργάνωση που «...εκφυλίστηκε σε ένα δίκτυο ομάδων δολοφονίας που δρούσε κυρίως στην Αθήνα»,  και σε ορισμένες περιοχές, όπως η Αργολίδα, προκάλεσε «κλίμα τρομοκρατίας». Από την μεταβαρκιζιανή κυβέρνηση, δαιμονοποιήθηκε ως σταλινική οργάνωση στην οποία χρεώθηκαν όλες οι συλλήψεις και εκτελέσεις αντιφρονούντων κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, ενώ ο όρος «Οπλατζής» αποτελούσε καταδικαστικό στίγμα. Ο χώρος της Αριστεράς δεν έκανε αναφορές στην οργάνωση ενώ το ΚΚΕ δεν επιδίωξε να αναγνωριστεί ως αντιστασιακή οργάνωση κατά το ψήφισμα του 1982, καθώς η αναγνώριση της ύπαρξης της όχι μόνο θα μετέβαλλε την Αριστερά από θύμα σε θύτη αλλά έθετε και ζητήματα μνήμης στο ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα.

Μόλις το 2007 η ΚΝΕ χρησιμοποίησε το σύνθημα «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ-ΟΠΛΑ-ΔΣΕ/Αυτό είναι το ΚΚΕ» γεγονός που, σύμφωνα με τον Ιάσονα Χανδρινό, αποκατέστησε την ΟΠΛΑ ως εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση στην κομματική μνήμη.

Δείτε επίσης
Ερυθρά τρομοκρατία
Ερυθρά τρομοκρατία (Ελλάδα)
Απόσπασμα Βαλμύ
Γιώργος Κολλημένος

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

 

Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας
Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο
Πολιτική καταστολή στην Ελλάδα
Τροτσκισμός στην Ελλάδα
Αρχειομαρξισμός
Ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις