Μαίρη Μόνταγκιου

Η λαίδη Μαίρη Γουόρτλυ Μόνταγκιου (Lady Mary Wortley Montagu, 15 Μαΐου 1689 - 21 Αυγούστου 1762) ήταν Αγγλίδα λογοτέχνης και περιηγήτρια.

Βιογραφία
Κόρη της λαίδης Mary Feidling και του δούκα Evelyn Pierrepont, η λαίδη Μαίρη γεννήθηκε στο Λονδίνο. Μορφώθηκε κατ’ οίκον και έμαθε, μεταξύ των άλλων, Γαλλικά, Ιταλικά και Λατινικά. Η οικογένειά της συναναστρεφόταν σημαντικούς λογίους της εποχής, οι οποίοι  επηρέασαν το πνεύμα της. 

Το 1712 παντρεύτηκε, παρά την θέληση των γονέων της, τον Έντουαρντ Μόνταγκιου, αριστοκρατικής επίσης καταγωγής, δικηγόρο και μέλος του Κοινοβουλίου.

Στις αρχές του 1715 η λαίδη Μαίρη, όπως επεκράτησε ν’ αποκαλείται, άρχισε πολυάσχολη κοσμική ζωή : έδινε δεξιώσεις κάθε Δευτέρα, παρακολουθούσε ανελλιπώς το θέατρο και την όπερα και σύχναζε στην βασιλική αυλή. Καλλιεργούσε σχέσεις με ποιητές και δύο σατιρικά ποιήματά της τής χάρισαν την φήμη του θηλυκού Πόουπ. Ο οποίος Πόουπ, παρά τον μισογυνισμό του, άρχισε να ερωτοτροπεί μαζί της, κυρίως δι’ αλληλογραφίας. 

Τον Δεκέμβριο του 1715 η Μαίρη προσεβλήθη από ευλογιά. «Μόνο τα ζωηρά, μαύρα μάτια της διατήρησαν την ομορφιά τους». Τον επόμενο χρόνο ο άντρας της διορίστηκε έκτακτος πρέσβης στην Υψηλή Πύλη. Η Μαίρη τον συνόδευσε ενθουσιασμένη, διέσχισαν την Ευρώπη κι έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 1717.

Έμαθε αρκετά καλά τα Τουρκικά ώστε να διαβάζει τουρκική ποίηση και επισκεπτόταν τακτικά τα χαρέμια. Παρατήρησε ότι οι Τούρκοι εμβολιάζονταν με επιτυχία κατά της ευλογιάς και υπήρξε πρωτοπόρος της διάδοσης του εμβολιασμού, αρχίζοντας από τον γιο και την κόρη της. Επέστρεψε στο Λονδίνο τον Οκτώβριο του 1718.

Ο Πόουπ δέχθηκε με ενθουσιασμό την επιστροφή της αλλά το 1722 οι σχέσεις τους είχαν οικτρή κατάληξη και ο ποιητής εξαπέλυσε κι εναντίον της τους φαρμακερούς του στίχους.

Ζούσε ουσιαστικά χωρισμένη από τον άντρα της όταν το 1736 άρχισε ένα απελπισμένο ειδύλλιο με τον Ιταλό Φραντσέσκο Αλγκαρόττι, εικοσιτρία χρόνια νεώτερό της. Το 1739 πήγε στην Ιταλία για να τον συναντήσει, πέρασαν δυο χρόνια ώσπου να συμβεί αυτό, και ο δεσμός είχε τελικά την αναμενόμενη θλιβερή κατάληξη. Η λαίδη Μόνταγκιου έμεινε εικοσιένα χρόνια στην Ιταλία περιφερόμενη από την μια πόλη στην άλλη και δημιουργώντας τις χειρότερες εντυπώσεις. Επέστρεψε στην Αγγλία το 1762 και την ίδια χρονιά πέθανε. 

Ποιήματά της δημοσιεύτηκαν όσο ζούσε σε ανθολογίες και εφημερίδες. Το έργο στο οποίο οφείλει την φήμη της και που εκδόθηκε μεταθανάτια, ήταν οι επιστολές της. Ενθουσίασαν πολλούς διανοουμένους της εποχής της και ο Βολταίρος τις έκρινε ανώτερες από εκείνες της Μαντάμ ντε Σεβινιέ. Με εξαίρεση τις επιστολές που έγραψε κατά τη διάρκεια του ταξιδιύ της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, τα γράμματά της εκδόθηκαν μετά τον θάνατό της, έχοντας εντωμεταξύ υποστεί μία αυστηρή επιλογή από την κόρη της.

Το ταξίδι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι Επιστολές 

Η μετάβαση του ζεύγους Μόνταγκιου στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήθηκε δια ξηράς, με έναν μεγάλο σταθμό στην Βιέννη. Περνώντας από το Βελιγράδι και την Αδριανούπολη έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 1717. Οι επιστολές που έγραψε η λαίδη Μόνταγκου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και της παραμονής της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία αποτελούν ένα μεγάλο μέρος της αλληλογραφίας της.  Σ’ αυτές η λαίδη Μόνταγκιου, προικισμένη με παρατηρητικότητα, μόρφωση και συγγραφικές ικανότητες, και έχοντας τη δυνατότητα ως γυναίκα και μέλος ανώτατης κοινωνικής ομάδας να επισκεφθεί χώρους απαγορευμένους στους άνδρες (π.χ. λουτρά, χαρέμια), περιέγραψε άγνωστες έως τότε πλευρές της ζωής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και ειδικότερα στην Κωνσταντινούπολη. Οι επιστολές της άρχισαν να εκδίδονται στο 1719 και, με πλήθος εκδόσεις, επανεκδόσεις και μεταφράσεις, αποτέλεσαν το εκπληκτικότερο μπεστ-σέλλερ της ταξιδιωτικής γραμματείας του 18ου αιώνα για την οθωμανική αυτοκρατορία.  Οι επιστολές της Μόνταγκιου συνέβαλαν στη διεύρυνση των γνώσεων για την οθωμανική κοινωνία, ταυτόχρονα όμως, περιβάλλοντας με εξωτισμό τα αντικείμενα των περιγραφών τους, τροφοδότησαν τον αρχόμενο Οριενταλισμό. Σημαντικό στοιχείο των επιστολών της συνιστά το ενδιαφέρον της για τη θέση της γυναίκας στην οθωμανική κοινωνία, το οποίο συνδέεται με τον προβληματισμό για τη θέση της γυναίκας στην αγγλική κοινωνία, ο οποίος θα οδηγούσε στο τέλος του 18ου αιώνα στην ανάδυση του φεμινιστικού κινήματος.

Μεταφράσεις στα ελληνικά
Λαίδη Μόνταγκιου, Το οδοιπορικό τριών Ηπείρων, Χρονολόγιο - Εισαγωγή - Σχόλια: Ίλια Χατζηπαναγιώτη, Μετάφραση: Ιωσήφ Κασσεσιάν, Αθήνα: Στοχαστής, 1994.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 

Άγγλοι συγγραφείς