Κύκλος των νέων επιγραμμάτων

Ο Κύκλος των νέων επιγραμμάτων, ή συλλογὴ νέων ἐπιγραμμάτων ή Κύκλος του Αγαθία ήταν συλλογή επιγραμμάτων που συγκέντρωσε ο Αγαθίας ο σχολαστικός από ποιητές κυρίως της εποχής του, αλλά και 100 περίπου δικά του επιγράμματα το 567 ή το 568 μ.Χ. (παλαιότεροι μελετητές πίστευαν ότι η συλλογή παρουσιάστηκε το 558, μια άποψη που υποστηρίχθηκε και αργότερα). Η συλλογή αυτή διασώθηκε ως μέρος της Παλατινής Ανθολογίας και της Ανθολογίας του Πλανούδη και αποτελεί σημαντικό μέρος της. Οι κυριότεροι ποιητές της συλλογής είναι ο ίδιος ο Αγαθίας, ο Παύλος ο Σιλεντιάριος, ο Δαμόχαρις ο Κώος, ο Ιωάννης ο Βαρβούκαλλος, ο Ιουλιανός ο Αιγύπτιος, ο Λεόντιος ο σχολαστικός και ο Μακεδόνιος. Τα ποιήματα της συλλογής ήταν ταξινομημένα σε επτά θεματικές ενότητες. Η θεματική ταξινόμηση (όχι ακριβώς με τα ίδια θέματα) δυόμιση αιώνες αργότερα, από τον Κωνσταντίνο Κεφαλά στην Ανθολογία του, στην οποία βασίστηκαν η Παλατινή και Ανθολογία του Πλανούδη.

Δομή του Κύκλου των νέων επιγραμμάτων

Αφιέρωση
Ο Αγαθίας εξηγεί ότι η συλλογὴ νέων ἐπιγραμμάτων παρουσιάστηκε στην Κωνσταντινούπολη και την αφιερώνει στον Θεόδωρον Δεκουρίωνα τον Κοσμά, (Anth. Gr. 4.3) τον οποίο αναφέρει και στο τέλος του προοιμίου, λέγοντας ότι γνωρίζει ότι η αφιέρωση στον Θεόδωρο θα φέρει δόξα στην συλλογή του (Anth. Gr. 4.3.55). Ο Θεόδωρος Δεκουρίων του Κοσμά είναι γνωστός μόνο από την αφιέρωση του Αγαθία.

Προοίμιο
Ο Αγαθίας συνέθεσε ένα προοίμιο στον κύκλο των νέων επιγραμμάτων του, όπως είχαν κάνει μερικούς αιώνες νωρίτερα ο Μελέαγρος, τον 1ο αιώνα μ.Χ. στο Στέφανο του Μελεάγρου, και στα μέσα του 1ου αιώνα ο Φίλιππος ο Θεσσαλονικέας στον Στέφανό του. Στο προοίμιό του ο Αγαθίας δεν παρομοιάζει τους ποιητές με άνθη όπως έκαναν στα δικά τους προοίμια οι Μελέαγρος και Φίλιππος ο Θεσσαλονικεύς, αλλά παρομοιάζει τα επιγράμματα ως νέα εδέσματα σε ένα γεύμα, χωρίς όμως να κατονομάζει ούτε συγκεκριμένα εδέσματα, ούτε συγκεκριμένους ποιητές. Αναφέρει μάλιστα ότι χρησιμοποίησε και δικό του υλικό και ότι από καθέναν (ποιητή) εισήγαγε μικρό μέρος, «για τη γεύση» («όσον απογεύσαι»), ενώ αν κάποιος θέλει να κορεστεί από κάποιον (να διαβάσει όλα τα επιγράμματά του), θα πρέπει να τα ζητήσει στην αγορά (να βρει να τα αγοράσει). Σημαντικό μέρος του προοιμίου είναι η εξύμνηση του βασιλέα (αρχικά θεωρείτο ότι αναφερόταν στον Ιουστινιανό και αργότερα στον Ιουστίνο Β´, κάτι που επηρέασε σημαντικά και τη χρονολόγηση του έργου). Στο τέλος του προοιμίου, χρησιμοποιεί μια σειρά παρομοιώσεων για το έργο του (σα γλυκύ εμπόρευμα μέλισσας που συνέλεξε από πολλά άνθη, ή σα προσφορά προς τους θεούς, στέμμα για την Καλλιόπη, δρυ για τον γιο του Κρόνο - τον Δία, πλοίο για αυτόν που φέρνει τους σεισμούς - τον Ποσειδώνα, ζώνη για τον Άρη, φαρέτρα για τον Απόλλωνα, χελώνα -εννοεί λύρα που έφτιαχναν με το καύκαλο της χελώνας- για τον Ερμή, και σταφύλια- κλίμα για τον Διόνυσο). Τέλος εξηγεί τη δομή του έργου του σε διαφορετικά θέματα.

Επιγράμματα
Στο προοίμιο ο Αγαθίας εξηγεί ότι έχει τακτοποιήσει τα επιγράμματα σε διαφορετικά θέματα, παρόμοια με τον τρόπο (αλλά όχι στην ίδια σειρά) που έχουν ταξινομηθεί τα επιγράμματα της Ελληνικής Ανθολογίας. Σημειώνεται ότι ο ίδιος δεν έδωσε μονολεκτικό τίτλο σε κάθε θέμα, αλλά ένα μικρό κείμενο. Οι τίτλοι που αναφέρονται παρακάτω έχουν δοθεί από τους μελετητές.

Αναθηματικά ή αφιερωτικά (ή σύμφωνα με μετάφραση από τα δικά του λόγια: πρώτα σου γράφω, ζηλεύοντας τη δόξα των παλαιών, όσα έγραψαν οι γενήτορες των νέων τραγουδιών, όπως οι παλαιοί έστελναν προς τους θεούς, για να διαφυλάξω, αντιγράφοντας, την αρχαία σοφία)
 Επιδεικτικά ή επιγράμματα σε έργα τέχνης (σύμφωνα με μετάφραση από τα δικά του λόγια: όσα με γραφίδες χαράξαμε ή σε κάποιο χώρο ή σε χάλκινο άγαλμα ή σε έργο άλλης τέχνης που με κόπο φτιάχτηκε)
 Επιτύμβια  (σε τύμβους - τάφους: ή σύμφωνα με τα δικά του λόγια: ...τύμβοισι τάπερ Θεὸς ἐν μὲν ἀοιδῇ ἐκτελέειν νεύσειεν...)
Ποιήματα για την ασταθή τύχη ή προτρεπτικά (ή σύμφωνα με μετάφραση από τα δικά του λόγια: τα σφαλερά τάλαντα της ασταθούς τύχης, δείτε στον παπυρό μου στην τέταρτη θέση)
Σκωπτικά - σατιρικά (μετάφραση από τα δικά του λόγια: ναι, γρήγορα και πέμπτο θελκτικό βραβείο, όπου χλευάζοντες / σαρκάζοντες, εκτοξεύοντας προσβολές, ήχο τραγουδιών γράψαμε)
Ερωτικά (από το κείμενο του Αγαθία: το έκτο δε μέλος, κλέβει η Κυθηρία - δηλαδή η Αφροδίτη - σε διαλόγους, ελεγείες παρεκτρέπει την πορεία μας σε γλυκούς έρωτες )
Συμποτικά (από το κείμενο του Αγαθία: στην έβδομη, της χαρούμενης μέλισσας βακχικούς, για όσους τους αρέσει το κρασί, και οι χοροί και το μεθύσι και ο κρατήρας και τα ευτυχισμένα δείπνα θα μάθεις)

Επιγράμματα του Κύκλου του Αγαθία θεωρούνται τα 216-302 από το πέμπτο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας (Ερωτικά), καθώς και τα 18-20, 25-30, 32, 40-42, 54-59, 03-84, 167-8, 175-6 από το έκτο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας (Αναθηματικά) , από το έβδομο βιβλίο (Επιτύμβια), τα 551-614, αλλά και άλλα.

Ποιητές
Θεωρείται ότι στον Κύκλο του Αγαθία ανθολογήθηκαν οι εξής ποιητές: ο ίδιος ο Αγαθίας, ο Παύλος ο Σιλεντιάριος, ο Δαμόχαρις ο Κώος (ή Δαμόχαρις ο γραμματικός), ο Ιωάννης ο Βαρβούκαλλος, ο Ιουλιανός ο Αιγύπτιος, ο Λεόντιος ο σχολαστικός και ο Μακεδόνιος, ο Παλλαδάς καθώς επίσης και οι Κομητάς ο Χαρτουλάριος, Ερατοσθένης ο σχολαστικός, Ευτόλμιος ο σχολαστικός o Ιλλούστριος, Ειρηναίος Ρεφερενδάριος, Ισίδωρος ο σχολαστικός, Ρουφίνος Δομέστικος, Θεαίτητος ο σχολαστικός, Κύρος ο Πανοπολίτης, Δαμάσκιος, Διογένης επίσκοπος Αμισού Αβλάβιος Ιλλούστριος, Αράβιος ο σχολαστικός, Μαριανός ο σχολαστικός, ο Μιχαήλιος ο Γραμματικός.

Δεδομένου ότι ο ίδιος ο Αγαθίας δεν αναφέρει άμεσα τους ποιητές που ανθολόγησε (εκτός του εαυτού του), οι μελετητές αποδίδουν στον Κύκλο του Αγαθία τους σύγχρονους με αυτόν (περίπου στον 6ο αιώνα μ.Χ.) ή και κάποιους παλαιότερους (μεταξύ 3ου και 5ου αι.), αποκλείοντας όσους είχαν αναφερθεί στους Στεφάνους του Μελεάγρου και του Φιλίππου.

Δείτε επίσης
Κατάλογος ανθολογιών επιγραμμάτων ελληνικής γραμματείας

Επιπλέον βιβλιογραφία
Averil Cameron, Agathias. Oxford, England: Clarendon Press, 1970

Αναφορές

 
Παλατινή Ανθολογία
Ανθολογία του Πλανούδη
Ελληνική Ανθολογία
Ανθολογίες