Ρωμανός Αχαΐας

Ο Ρωμανός είναι οικισμός προάστιο που βρίσκεται στα όρια του αυτού καθεαυτού οικιστικού ιστού της Πάτρας . Είναι κτισμένος σε αμφιθεατρική τοποθεσία  και προσφέρει πανοραμική θέα προς την πόλη της Πάτρας και τον Πατραϊκό κόλπο. Συχνά οι επισκέπτες της περιοχής επιδίδονται στη λήψη πανοραμικών φωτογραφιών καθώς η θέα που προσφέρει είναι τουλάχιστον μοναδική. Για αυτό το λόγο συχνά η περιοχή αναφέρεται και ως Πανόραμα.

Είναι περιοχή πλούσια σε φυσικό περιβάλλον,  εξαιρετικό ξηρό κλίμα, ενώ υπάρχει και ένα άλσος νοτιοδυτικά  , με κύρια χαρακτηριστικά των  πυκνών συστάδων πεύκων που το καλύπτει, καθώς και ένα πλατανόδασος που υπάρχει στο χείμαρρο Διακονιάρη που διασχίζει την περιοχή, που  είναι χώροι πεζοπορίας, τοποθεσίες αναψυχής και ηρεμίας. 

Διοικητικά υπάγεται στο τοπικό διαμέρισμα της Ελεκίστρας του Δήμου Πατρέων.

Τοποθεσία
Ο Ρωμανός είναι χτισμένος ανατολικά της πόλης της Πάτρας, στις δυτικές απολήξεις του Παναχαϊκού όρους, εκτεινόμενος σε υψόμετρο 130-330 μέτρων. Συνορεύει με τις συνοικίες της Πάτρας Λυκοχορός, Κούτσα Εγλυκάδας και Ριγανόκαμπος, καθώς και με την Ελεκίστρα. Δυτικά, και σε χαμηλότερο υψόμετρο αυτού, διέρχεται η Περιμετρική Οδός Πατρών. Απέχει οδικώς 5 χιλιόμετρα από το κέντρο της Πάτρας.

Ο χείμαρρος Διακονιάρης- Ρωμαϊκή Νερομάνα - Φαράγγι Δέσης 
Λίγο πιο πάνω από τον Ρωμανό, στους δυτικούς πρόποδες του Παναχαϊκού, πηγάζει ο μεγαλύτερος χείμαρρος της Πάτρας, ο Διακονιάρης, ο οποίος διασχίζει κατά μήκος την περιοχή και στον ρου του σχηματίζεται φαράγγι, το ονομαζόμενο "Φαράγγι Δέσης-Διακονιάρη". Σε ένα σημείο στην γέφυρα του Ρωμανού βρίσκεται η πρόσβασή του για τους επισκέπτες. Ο Διακονιάρης διακρίνεται για το φυσικό του περιβάλλον, τα τεράστια πλατάνια του και άλλα δένδρα, την πυκνή κατά βάση βλάστηση, τα είδη άγριων φυτών και το εντυπωσιακό φυσικό τοπίο.

Στις πηγές του Διακονιάρη βρίσκεται η  "Ρωμαϊκή Νερομάνα" του Ρωμανού - το παλαιό Ρωμαϊκό υδραγωγείο της Πάτρας - Οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν μια μεγάλη δεξαμενή νερού στις πηγές του από όπου ξεκινά ο χείμαρρος του Διακονιάρη. Η δεξαμενή έγινε με τη μορφή τεχνητού φράγματος στην αρχή του λαγκαδιού και σ' απόσταση δέκα μέτρων από τις πηγές. Τμήμα του αρχικού τοίχου του φράγματος βρίσκεται σήμερα ενσωματωμένο στη βάση της σύγχρονης δεξαμενής, ενώ σε απόσταση 20 μ., μέσα στην κοίτη του ποταμού βρίσκονται αρκετά μεγάλα κομμάτια ισχυρού τοίχου. Το υδραγωγείο ήταν μήκους 6 χιλιομέτρων, από τις πηγές του στο Ρωμανό έως και την ακρόπολη, όπου σήμερα βρίσκεται το κάστρο της πόλης.

Το υδραγωγείο κατασκευάστηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ. πιθανότατα από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας στην Πάτρα που έως τότε υδρευόταν από πηγάδια, ήδη από την εποχή των Ρωμαίων, είχε γίνει υδρομάστευση από όπου υδροδοτήθηκε η αρχαία Πάτρα μέχρι και νεότερα χρόνια. Γι' αυτό το λόγο το καλοκαίρι έχει λίγο νερό, όμως τη χειμερινή περίοδο έχει αρκετή ποσότητα νερού, ενώ παλιότερα πλημμύριζε συχνά και δημιουργούσε πολλές καταστροφές. Στην πορεία του περνάει μέσα από συνοικίες και προάστια της Πάτρας, όπως ο Ρωμανός, ο Ριγανόκαμπος, η Εγλυκάδα, του Πράτσικα. Διέρχεται, λίγο πριν τις εκβολές του, κοντά από το κέντρο της πόλης ενώ χύνεται στον Πατραϊκό, δίπλα στο νέο (νότιο) λιμάνι της Πάτρας.

Ένα κομμάτι του, και συγκεκριμένα από το δυτικό τμήμα του Ρωμανού από το ύψος της Περιμετρικής οδού της Πάτρας προς το κέντρο της πόλης, έχει σκεπαστεί και εγκιβωτιστεί ενώ έχει κατασκευαστεί επάνω του η Λεωφόρος Ελευθερίου Βενιζέλου. Έγιναν έργα για να σκεπαστεί όλο το κομμάτι του χειμάρρου, που περνά μέσα από την πόλη, για να αντιμετωπιστούν οι πλημμύρες του. Η τελευταία μεγάλη του πλημμύρα έγινε στις 16 Δεκεμβρίου του 2001.

Η ονομασία του ποταμού σύμφωνα με τον Γάλλο φιλέλληνα Φρανσουά Πουκεβίλ οφείλεται στο ότι δεν έχει πηγές αλλά συλλέγει τα νερά του από τη βροχή, δηλαδή διακονεύει. Αν και πριν την υδρομάστευση της πηγών του  Διακονιάρη από τους Ρωμαίους για να υδροδοτηθεί η Πάτρα με δίκτυο, είχε μόνιμα πολύ νερό, άρα στην ουσία ήταν ποταμός.

Ονομασία
Η επικρατέστερη εκδοχή για την ονομασία  της περιοχής συσχετίζει το όνομά του με τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ρωμανό Α΄ Λεκαπηνό (γιος στρατηγού του Βυζαντίου και συναυτοκράτορας του Κωνσταντίνου Ζ΄ του Πορφυρογέννητου). Στη θέση δυτικά του Ρωμανού και στα όρια του περιοχής σήμερα αναφέρεται ως "Τζολαίικα" (γειτονιά του Ριγανόκαμπου) υπήρχαν ρωμαϊκοί αργαλειοί, βιομηχανικά καταστήματα της Δανιηλίδος. Αυτά κληροδοτήθηκαν στον αυτοκράτορα Λέοντα το Σοφό και στους απογόνους του, τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και τον Ρωμανό Α΄ Λεκαπηνό και πιστεύεται ότι από αυτόν τον τελευταίο δόθηκε η ονομασία στην περιοχή. Αυτή η άποψη ενισχύεται από την αποδεδειγμένη ιστοριογραφικά σχέση του προγόνου του, αυτοκράτορα Βασιλείου, με τη Δανηιλίδα. Η Δανηιλίδα ήταν αρχόντισσα της Πάτρας. Όταν η Δανηιλίδα πέθανε, η περιουσία της περιήλθε στα χέρια στα χέρια του Λέοντα του Σοφού.  

Ο ιστορικός Στέφανος Θωμόπουλος αναφέρει ότι "βιομηχανικά καταστήματα της Δανιηλίδος υπήρχαν στα όρια του Ρωμανός"  και βρέθηκαν βυζαντινά κτήρια και βυζαντινά νομίσματα. Σύμφωνα με ιστορικό λεξικό Πατρών του Τριανταφύλλου ο Ρωμανός ήταν εκεί ,και το σίγουρο είναι ότι Ρωμανός είναι βυζαντινό όνομα. 

Μία άλλη εκδοχή αναφέρει, ότι επειδή από την περιοχή έγινε για πρώτη φορά η υδροδότηση της Πάτρας από τις πηγές εκεί από τους Ρωμαίους με δίκτυο ύδρευσης , και ότι εκεί συνήθιζαν να μένουν Ρωμαίοι η να φιλοξενούνται όσοι έρχονταν  από την Ρώμη στην Αχαΐα  και για αυτό το λόγο ονομάστηκε Ρωμανός.

Ιστορικά στοιχεία
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και με νομοθετικά διατάγματα της Κυβερνήσεως εισήχθη νέα διοικητική διαίρεση της χώρας, Η Πόλη των Πατρών συγκροτήθηκε σε δήμο με το Βασιλικό .Διάταγμα της 8/20 Απριλίου 1835 (δεν δημοσιεύθηκε στην Ε.τ.Κ.), ως δήμος της επαρχίας των Πατρών και κατετάγη στη Β' τάξη με πληθυσμό 5.469 κατοίκους.Ο Ρωμανός   Πάτραι, Άνω Συχαινά, Κάτω Συχαινά, Κυνηγού, Εγλυκάδα, Μποζαΐτικα, και Μονή Γηροκομείου  έγινε η σύσταση του  Δήμου Πατρέων και αναγνωριστικαν ως συνοικίες του  .       

Πρώτος δήμαρχος ήταν ο Ιωάννης Ζαΐμης που διορίστηκε από την αντιβασιλεία, κι ανέλαβε καθήκοντα στις 26 Ιουνίου 1836.       

Την Ρωμαϊκή περίοδο, επί αυτοκράτορος Ανδριανού, έγινε το μεγαλύτερο έργο υδροδότησης της αρχαίας πόλης των Πατρών, ο αρχαίος υδραγωγός ή «Καμάρες». Ο αγωγός αυτός ετροφοδοτείτο από την πηγή " Ρωμαϊκή Νερομάνα", που βρίσκεται πάνω από την περιοχή στο λόφο του      

Ρωμανού και σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από την πόλη. Οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν μια μεγάλη δεξαμενή νερού στις πηγές του Διακονιάρη. Η δεξαμενή έγινε με τη μορφή τεχνητού φράγματος στην αρχή του λαγκαδιού και σ' απόσταση δέκα μέτρων από τις πηγές του. Τμήμα του αρχικού τοίχου του φράγματος βρίσκεται σήμερα ενσωματωμένο στη βάση της σύγχρονης δεξαμενής, ενώ σε απόσταση 20 μ., μέσα στην κοίτη του ποταμού, βρίσκονται αρκετά μεγάλα κομμάτια ισχυρού τοίχου.

Στις πηγές του, όπως αποδεικνύεται από επιγραφή που βρέθηκε τον περασμένο αιώνα, λατρεύονταν οι Νύμφες, θεότητες των υδάτων.

Βορειοανατολικά, και πάνω από την περιοχή στο λόφο του Ρωμανού και στα όρια του οικισμού, βρίσκεται ο πύργος που είναι γνωστός ως πύργος των Ρούφων. Η Οικογένεια Ρουφ ή Ρούφου ήταν αρχοντική οικογένεια που ήκμασε στην Πάτρα και  που διετέλεσαν από πρωθυπουργοι της Ελλάδας, δήμαρχοι Πατρέων. 

Οι Ρούφοι ίσως δεν ήταν οι πρώτοι ιδιοκτήτες του πύργου. Ο πύργος πιθανότατα κτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, τον 17ο ή τον 18ο αιώνα, και στις ιστορικές αφηγήσεις του αγώνα του 1821 αναφέρεται ως "Ληνός του Χουσεΐναγα".Το 1821 υπήρξε ενεργή η συμμετοχή του Ρωμανού στην Επανάσταση. Σύμφωνα πηγές τον Αύγουστο του 1821 είχαν στρατοπεδεύσει στο ύψωμα του Ρωμανού στρατιώτες υπό την αρχηγία του Π. Καρατζά ενώ άλλοι στρατιώτες υπό τον Ακαρνάνα στρατιωτικό Θ. Γρίβα κατείχαν το Ληνό Χουσεΐν Αγά και ο Α. Λόντος τη θέση "Αποστομές". Σε όλους αυτούς επιτέθηκε στις 2/8/1821 ο Γιουσούφ Πασάς από την Μονή Γηροκομείου. Με την μάχη του Ρωμανού στις 6-8/8/1821 ο Γιουσούφ Πασάς αναγκάστηκε να αποσυρθεί και να οχυρωθεί στο φρούριο της Πάτρας. Περιγραφές της μάχης στον πύργο Χουσεΐν Αγά στις 6-7 Αυγούστου 1821 έχουν γίνει και από τον Νικόλαο Σπηλιάδη. Στις 9 Μαρτίου 1822 οι Τούρκοι χτύπησαν πάνοπλοι και αιφνιδιαστικά τους Έλληνες στις θέσεις ανατολικά της Πάτρας. Έτσι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναγκάστηκε να πηγαινοέρχεται μεταξύ των μετώπων για να εμψυχώσει τους στρατιώτες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως ο Κολοκοτρώνης είπε σκόπιμα ψέματα για λόγους ανύψωσης του ηθικού στους στρατιώτες του, ότι δηλαδή "έρχονται ενισχύσεις" ενώ σε μια άλλη στιγμή, που η μάχη χωρίστηκε σε δύο μέτωπα, σκέφτηκε να ανέβει σε ένα ύψωμα προς και τα δύο μέτωπα, δεξιά αριστερά σε ένα λοφίσκο στο  Ρωμανό και κοντά στην Νερομάνα της Πάτρας, και καθώς άρχισε να σκοτεινιάζει από εκεί φώναξε "Ετσάκισαν οι Τούρκοι, ετσάκισαν πάρτε τους Έλληνες πάρτε τους" χωρίς αυτό να ισχύει μέχρι τη δεδομένη στιγμή, αλλά οι μαχόμενοι στα δύο μέτωπα χωρίς να έχουν οπτική επαφή μεταξύ τους εκατέρωθεν νόμιζαν ότι αυτό γίνεται στο αντίστοιχο άλλο, ώσπου έπειτα τα λόγια αυτά "επαληθεύτηκαν" σε όλος το εύρος της μάχης. Οι Έλληνες εμψυχώθηκαν και οι Τούρκοι πανικοβλήθηκαν και άρχισαν να φεύγουν άτακτα έναντι ενός ανύπαρκτου κινδύνου ενώ ήταν ουσιαστικά νικητές. Η νίκη των Ελλήνων οφείλεται αποκλειστικά στον Κολοκοτρώνη.

Στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο βομβαρδίστηκε από την Γερμανική Πολεμική Αεροπορία

Ναοί

Βασικοί ναοί του οικισμού είναι ο Ι. Ν. Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και ο Ι. Ν Αγίου Δημητρίου. Η περιοχή διαθέτει επίσης μερικά γραφικά ξωκλήσια που βρίσκονται στο ευρύτερο φυσικό τοπίο και έχουν θέα προς την πόλη των Πατρών, λίγο πιο ψηλά στα όρια της περιοχής  πάνω από λόφο Ρωμανού προς το Παναχαϊκό, όπως: η Ιερός Ναός Παναγίας Βλαχερνών ή Παναχαϊκιώτισσας , η Αγία Παρασκευή στην ζάστοβα  , και χαμηλότερα: όπως η Κοίμηση της Θεοτόκου και η Ζωοδόχος Πηγή που έχουν τη δική τους αρχιτεκτονική το καθένα και διαφορετική ιστορία.

Εκεί που ήταν ο Ρωμανός κατά την βυζαντινή περίοδο και σήμερα στα όρια Ρωμανός Ριγανόκαμπου υπήρχε ο σταυροπηγιακός ναός αφιερωμένος στην Αγία Ειρήνη, που είχε χτιστεί για να φιλοξενήσει το λείψανο της Αγίας.          

Όπου κοντά σε διπλανή τοποθεσία κτίστηκε ο Ναός της Αγιά Ειρήνης και επέστρεψαν το λείψανα την Αγίας το 2002. Ο ναός ανήκει στην συνοικία του Ριγανόκαμπου.

Αθλητισμός
Το 1978 ιδρύθηκε στην περιοχή ο Αθλητικός Όμιλος "Ρωμανός" Πατρών (εν συντομία: Α.Ο. Ρωμανός). Η ομάδα διαθέτει μόνο ποδοσφαιρικό τμήμα και σήμερα αγωνίζεται στην Γ΄ τοπική κατηγορία της Ε.Π.Σ. Αχαΐας.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010.
 Αλκυόνη Παναγοπούλου, Ρωμανός: Το χωριό μας - 1170 χρόνια Ιστορίας, 2η έκδοση, Πάτρα 2020.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Ρωμανού Αχαΐας. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 30/11/2017.
 Μετεωρολογικός σταθμός Ρωμανού . metar.gr. Ανακτήθηκε: 05/01/2014.

Χωριά του νομού Αχαΐας
Δήμος Πατρέων