Ρόμπερτ Φισκ

Ο Ρόμπερτ Φίσκ (Robert Fisk, 12 Ιουλίου 1946 – 30 Οκτωβρίου 2020) ήταν Άγγλος συγγραφέας και δημοσιογράφος από το Μέιντστοουν του Κεντ. Υπήρξε ανταποκριτής στη Μέση Ανατολή για την εφημερίδα The Independent για περισσότερα από τριάντα χρόνια με βασική του έδρα τη Βηρυτό. Έγραψε αρκετά βιβλία και έχει περιγράψει πολλούς πολέμους και ένοπλες συρράξεις.

Η εφημερίδα The New York Times κάποτε περιέγραψε τον Φισκ ως «μάλλον τον πιο γνωστό ξένο ανταποκριτή της Βρετανίας». Ο Φισκ περιέγραψε τις διαμάχες στη Βόρεια Ιρλανδία τη δεκαετία του 1970, την Πορτογαλική Επανάσταση του 1974, τον εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου, την Ιρανική επανάσταση του 1979, τον Σοβιετικό Πόλεμο στο Αφγανιστάν, τον Πόλεμο Ιράν-Ιράκ, τον Πόλεμο του Κόλπου, τον Πόλεμο της Βοσνίας, τον εμφύλιο πόλεμο της Αλγερίας, τον Πόλεμο του Κοσόβου, τον πόλεμο στο Αφγανιστάν το 2001 και την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Μιλούσε την Αραβική γλώσσα και ήταν ένας από τους λίγους δημοσιογράφους της Δύσης που πήραν συνέντευξη από τον Οσάμα μπιν Λάντεν και μάλιστα τρεις φορές, ανάμεσα στο 1993 και στο 1997.

Ο Φισκ έλαβε τα περισσότερα βρετανικά και διεθνή βραβεία δημοσιογραφίας από κάθε άλλο ξένο ανταποκριτή. Ψηφίστηκε εφτά φορές ως ο Διεθνής Δημοσιογράφος της Χρονιάς.

Απόψεις 
Ο Φισκ ήταν ειρηνιστής και δε ψήφισε ποτέ. Είχε πει ότι η δημοσιογραφία πρέπει να αμφισβητεί την εξουσία, ειδικά όταν οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί επιλέγουν τον πόλεμο. Είχε χρησιμοποιήσει τα λόγια του Ισραηλινού δημοσιογράφου Amira Hass: «Υπάρχει η παρανόηση ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να είναι αντικειμενικοί... Η ουσία της δημοσιογραφίας είναι να ελέγχει την εξουσία και τα κέντρα της.» Στην ομιλία του στο "Lies, Misreporting, and Catastrophe in the Middle East", στην εκκλησία First Congregational Church του Μπέρκλεϊ, στις 22 Σεπτεμβρίου του 2010, ο Φισκ είπε: «Πιστεύω ότι το χρέος του πολεμικού ανταποκριτή είναι να είναι ουδέτερος και ανεπηρέαστος στην πλευρά αυτών που υποφέρουν, όποιοι και αν είναι αυτοί» Είχε γράψει πολλά κείμενα για το πώς οι σύγχρονες διαμάχες έχουν σαν αιτία τους, σύμφωνα με τον ίδιο, τα σύνορα που χαράσσονται στους χάρτες: «Μετά τη συμμαχική νίκη του 1918, στο τέλος του πολέμου του πατέρα μου, οι νικητές χώρισαν μεταξύ τους τις χώρες των πρώην εχθρών του. Μέσα σε μόλις 17 μήνες, έφτιαξαν τα σύνορα της Βόρειας Ιρλανδίας, της Γιουγκοσλαβίας και του μεγαλύτερου μέρους της Μέσης Ανατολής. Και έχω περάσει όλη μου την καριέρα-στο Μπέλφαστ, στο Σαράγεβο, στη Βηρυτό, στη Βαγδάτη-βλέποντας τους ανθρώπους που είναι μέσα σε αυτά τα σύνορα να καίγονται».

Στην μπλογκόσφαιρα υπάρχει ο όρος fisking, που προέρχεται από διάφορα συντηρητικά Αμερικανικά μπλογκ, που θεωρούσαν ότι ο Φισκ είναι «πολύ σκεπτικιστής με την εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών» στα άρθρα του και στις ανταποκρίσεις του. Πολλοί από αυτούς τους μπλόγκερ αναπαρήγαγαν τα άρθρα του προσπαθώντας να τα αντικρούσουν παράγραφο προς παράγραφο.

Σπουδές 
Ο Φισκ τελείωσε το προπαρασκευαστικό σχολείο του Yardley Court, το σχολείο Sutton Valence και το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, όπου δοκίμασε για πρώτη φορά τη δημοσιογραφία στο φοιτητικό περιοδικό John O'Gauntlet. Στη συνέχεια πήρε PhD στην Πολιτική επιστήμη από το Trinity College του Δουβλίνου το 1983. Ο τίτλος της διδακτορικής του διατριβής ήταν: "A condition of limited warfare: Éire's neutrality and the relationship between Dublin, Belfast and London, 1939–1945".

Ανταποκριτής 
Εργάστηκε σε στήλη της Sunday Express μέχρι που μια διαφωνία με τον αρχισυντάκτη της, John Junor, τον έκανε να μετακινηθεί στην εφημερίδα The Times. Από το 1972–75, όταν οι διαμάχες στην Ιρλανδία ήταν στο απόγειό τους, ο Φισκ ήταν ανταποκριτής στο Μπέλφαστ για την εφημερίδα, ενώ στη συνέχεια έγινε ανταποκριτής στην Πορτογαλία, όπου περιέγραφε το κλίμα μετά την Επανάσταση των Γαρυφάλλων. Στη συνέχεια ορίστηκε ανταποκριτής στη Μέση Ανατολή (1976–1988). Όταν κάποια ανταπόκρισή του λογοκρίθηκε (Iran Air Flight 655) όταν έγινε ιδιοκτήτης ο Ρούπερτ Μέρντοχ, πήγε στην εφημερίδα The Independent, όπου η πρώτη του ανταπόκριση εμφανίστηκε στις 28 Απριλίου του 1989.

Ανταπόκριση από τον πόλεμο 
Ο Φισκ ζει στη Βηρυτό από το 1976, και βρισκόταν εκεί σε όλη τη διάρκεια του Λιβανέζικου Εμφυλίου Πολέμου. Ήταν από τους πρώτους δημοσιογράφους που επισκέφτηκαν το μέρος που έγινε η σφαγή της Sabra και της Shatila στον Λίβανο, καθώς επίσης και στη σφαγή της Hama της Συρίας. Το βιβλίο του για τον εμφύλιο πόλεμου του Λιβάνου, Pity the Nation, κυκλοφόρησε το 1990.

Ο Φισκ κάλυψε επίσης τον πόλεμο μεταξύ των αραβικών κρατών και του Ισραήλ, τον Πόλεμο της Βοσνίας, τον Πόλεμο του Κοσόβου, τον εμφύλιο πόλεμο της Αλγερίας και άλλες συγκρούσεις. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, έπαθε μόνιμα μερική κώφωση επειδή ήταν πολύ κοντά στο βαρύ πυροβολικό των Ιρακ στο Shatt-al-Arab, όταν κάλυπτε τα αρχικά στάδια της σύγκρουσης.

Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους ξεκίνησαν τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, ο Φισκ για κάποιο διάστημα ήταν στο Πακιστάν για να καλύψει τις συγκρούσεις. Όσο ήταν εκεί, μια ομάδα Αφγανών προσφύγων που προσπαθούσε να ξεφύγει τους συνεχείς βομβαρδισμούς της αεροπορίας των ΗΠΑ, τον απήγαγε και τον χτύπησε -- σώθηκε μετά από τον παρέμβαση ενός άλλου Αφγανού πρόσφυγα. Ο ίδιος ο Φισκ, όταν εξιστορούσε τα γεγονότα, δεν κατηγόρησε αυτούς που του επιτέθηκαν αλλά είπε ότι «η βια τους ήταν προϊόν άλλων, ημών-εμείς τους δώσαμε όπλα στη μάχη τους εναντίον των Ρώσων, αγνοήσαμε τον πόνο τους και γελάσαμε με τον εμφύλιο πόλεμό τους, και στη συνέχεια τους εξοπλίσαμε και τους πληρώσαμε για έναν 'Πόλεμο για τον Πολιτισμό' λίγα μίλια μακριά και μετά βομβαρδίσαμε τα σπίτια τους, διαλύσαμε τις οικογένειές τους και αυτό το ονομάσαμε 'παράπλευρες απώλειες'.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης του 2003 στο Ιράκ, ο Φισκ έμεινε στη Βαγδάτη και έστειλε ανταποκρίσεις σαν αυτόπτης μάρτυρας. Έχει ασκήσει κριτική σε άλλους δημοσιογράφους που ήταν στο Ιράκ για αυτό που αποκαλεί «δημοσιογραφία του ξενοδοχείου» ("hotel journalism"), που είναι η ανταπόκριση από το δωμάτιο του ξενοδοχείου χωρίς συνεντεύξεις ή εμπειρία της κατάστασης από πρώτο χέρι. Η αντίθεσή του στον πόλεμο προκάλεσε την αντίδραση του Ιρλανδού δημοσιογράφου της Sunday Independent και πολιτικού, Eoghan Harris, και του αρθρογράφου του The Guardian, Simon Hoggart. Ο Φισκ έχει ασκήσει κριτική στο πώς η Συμμαχία χειρίστηκε τις συγκρούσεις στο Ιράκ μετά την επέμβαση και υποστήριξε ότι δεν είναι δυνατή η επίσημη έκδοση των γεγονότων: «Η πραγματική ερώτηση που κάνω στον εαυτό μου είναι: ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που προσπαθούν να προκαλέσουν τον εμφύλιο πόλεμο; Οι Αμερικανοί θα πούνε ότι είναι η Αλ Κάιντα, οι εξεγερμένοι Σουνίτες. Είναι οι ομάδες θανάτου [των Σιιτών]. Πολλές από τις ομάδες θανάτου δουλεύουν για το Υπουργείο Εσωτερικών του Ιράκ. Ποιος ελέγχει το Υπουργείο Εσωτερικών στη Βαγδάτη; Ποιος πληρώνει τους στρατιώτες των ομάδων θανάτου; Εμείς, οι αρχές της κατοχής. (...) Πρέπει να δούμε αυτήν την ιστορία από μια άλλη πλευρά.»

Οσάμα μπιν Λάντεν 
Ο Φισκ είναι ένας από τους λίγους δημοσιογράφους της Δύσης που έχουν πάρει συνέντευξη από τον Οσάμα μπιν Λάντεν-τρεις φορές (πάντα δημοσιευμένες στην εφημερίδα The Independent: 6 Δεκεμβρίου 1993, 10 Ιουλίου 1996 και 22 Μαρτίου 1997). Κατά τη διάρκεια μιας από τις συνεντεύξεις του Φισκ με τον μπιν Λάντεν, ο Φισκ παρατήρησε ότι ο μπιν Λάντεν προσπάθησε να τον πάρει με το μέρος του. Ο μπιν Λάντεν είπε «κύριε Ρόμπερτ, ένας από τους αδερφούς μας είχε ένα όνειρο. Ονειρεύτηκε ... ότι ήσασταν πνευματικός άνθρωπος ... αυτό σημαίνει ότι είστε γνήσιος μουσουλμάνος.» Ο Φισκ απάντησε «Σείχη Οσάμα, δεν είμαι μουσουλμάνος ... είμαι δημοσιογράφος ... Η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να λέει την αλήθεια.» Ο μπιν Λάντεν απάντησε: «Αν λέτε την αλήθεια, τότε είστε καλός μουσουλμάνος». Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης του 1996, ο μπιν Λάντεν κατηγόρησε τη Σαουδική βασιλική οικογένεια για διαφθορά. Στην (τελευταία) συνέντευξη του 1997, ο μπιν Λάντεν είπε ότι αναζητούσε τη βοήθεια του Θεού για «να κάνει την Αμερική σκιά του εαυτού της»

Ο Φισκ καταδίκασε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, περιγράφοντάς τις ως «αποτρόπαιο έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας» αλλά καταδίκασε επίσης την αντίδραση της κυβέρνησης Μπους, η οποία υποστήριξε ότι εμφάνισε πολλές χώρες σαν αρνητές της δημοκρατίας και «πυρήνες του κακού» και ζήτησε μια ειλικρινέστερη συζήτηση της πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Υποστήριξε ότι μια τέτοια συζήτηση δεν είχε γίνει «γιατί, φυσικά, το να εξετάσει κανείς προσεχτικά τη Μέση Ανατολή θα προκαλούσε δυσάρεστες ερωτήσεις για την περιοχή, τις πολιτικές μας στη Δύση για αυτές τις τραγικές χώρες και τη σχέση της Αμερικής με το Ισραήλ.» Το 2007 ο Φισκ εξέφρασε προσωπικές αμφιβολίες για την επίσημη ιστορική αφήγηση των επιθέσεων. Σε ένα άρθρο του για την εφημερίδα The Independent, υποστήριξε ότι, αν και η κυβέρνηση Μπους ήταν ανίκανη να οργανώσει τέτοιες επιθέσεις λόγω της έλλειης οργάνωσης που τη χαρακτήριζε, ο ίδιος είναι «όλο και πιο προβληματισμένος όσον αφορά την επίσημη αφήγηση της 9/11» και πρόσθεσε ότι δεν υιοθετεί την «τρελή 'έρευνα' του David Icke» αλλά «μιλά για επιστημονικά θέματα». Ο Φισκ είχε αναφέρει παλαιότερα παρόμοιους προβληματισμούς σε μια ομιλία στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ το 2006. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας, ο Φισκ είπε: «Πιστεύω ότι σε κάποιο βαθμό, λόγω της κουλτούρας μυστικότητας του Λευκού Οίκου, ποτέ δεν είχαμε έναν Λευκό Οίκο τόσο μυστικοπαθή όσο σήμερα. Σε κάποιο βαθμό λόγω αυτής της κουλτούρας, πιστεύω ότι κινούνται υποψίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, και όχι μόνο ανάμεσα σε άτομα του Μπέρκλεϊ με λουλούδια στα μαλλιά τους. (...) Αλλά υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν ξέρουμε, πολλά πράγματα που δε θα μας πουν. (...) Ίσως το τέταρτο αεροπλάνο να χτυπήθηκε από πύραυλο, δεν ξέρουμε ακόμα.

Βραβεία 
Ο Φισκ έχει λάβει εφτά φορές το βραβείο Διεθνής Δημοσιογράφος της Χρονιάς (International Journalist of the Year) των Βρετανικών Βραβείων Τύπου (British Press Awards) και κέρδισε δύο φορές το βραβείο τους «Ανταποκριτής της Χρονιάς» ("Reporter of the Year").

Έλαβε τα βραβεία της Διεθνούς Αμνηστίας για τον Τύπο του Ηνωμένου Βασιλείου το 1998 για τις ανταποκρίσεις του από την Αλγερία και ξανά το 2000 για τα άρθρα του για τον βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας από το NATO το 1999.

 Το 1991, ο Φισκ κέρδισε ένα Jacob's Award για την κάλυψη του Πολέμου του Κόλπου από το RTÉ Radio.
 Το 1999, κέρδισε το Βραβείο Orwell δημοσιογραφίας.
 Το 2001, του απένειμαν τον Βραβείο David Watt Prize για «εξαιρετικές συνεισφορές πάνω στη διερεύνηση των πολιτικών θεμάτων και την προώθηση μιας καλύτερης κατανόησης για την έρευνά του πάνω στη γενοκτονία των Αρμενίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1915.
 Το 2002, ήταν ο τέταρτος που βραβεύτηκε με το Δημοσιογραφικό βραβείο Μάρθα Γκέλχορν.
 Το 2006, έλαβε το Lannan Cultural Freedom Prize, που συνοδευόταν από $350,000.
 Το 2011, έλαβε το Διεθνές Βραβείο στα Amalfi Coast Media Awards στην Ιταλία.
 Ο Φισκ έχει επίσης λάβει το Χρυσό Μετάλλιο της College Historical Society για Εξαιρετικές Συνεισφορές στον Δημόσιο Διάλογο (Gold Medal for Outstanding Contribution to Public Discourse).

Τιμές 
 Ο Φισκ έγινε επίτιμος Doctor of Laws στο University of St Andrews στις 24 Ιουνίου 2004. 
 Το τμήμα Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Γάνδης (Βέλγιο) τον αναγόρευσε σε επίτιμο διδάκτορα στις 24 Μαρτίου 2006.
 Αναγορεύτηκε σε επίτιμο διδάκτορα από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού τον Ιούνιο του 2006.
 Ο Φισκ έδωσε την ομιλία στη μνήμη του Edward Said το 2005 στο Adelaide University.
 Το Trinity College του Δουβλίνου τον αναγόρευσε δεύτερη φορά διδάκτορα, επίτιμο, τον Ιούλιο του 2008.

Προσωπική ζωή 
Παντρεύτηκε την Αμερικανίδα δημοσιογράφο Lara Marlowe το 1994 και χώρισαν το 2006.

Βιβλία και άλλα έργα

Βιβλία 
Ο Φισκ έχει γράψει αρκετά βιβλία. Το έργο του, του 2005, The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East, που ασκεί κριτική στο πώς προσεγγίζουν η Δύση και το Ισραήλ τη Μέση Ανατολή, θεωρήθηκε καλό από κριτικούς και φοιτητές διεθνών σχέσεων, και είναι ίσως το γνωστότερο έργο του.

 The Point of No Return: The Strike which Broke the British in Ulster (1975). London: Times Books/Deutsch. ISBN 0-233-96682-X
 In Time of War: Ireland, Ulster and the Price of Neutrality, 1939–1945 (2001). London: Gill & Macmillan. ISBN 0-7171-2411-8 (πρώτη έκδ. 1983).
 Pity the Nation : Lebanon at War (3rd ed. 2001). London: Oxford University Press; xxi, 727 σελίδες. ISBN 0-19-280130-9 (πρώτη έκδ. 1990).
 The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East (Οκτώβριος 2005) London. Fourth Estate; xxvi, 1366 σελίδες. ISBN 1-84115-007-X
 The Age of the Warrior: Selected Writings (2008) London, Fourth Estate ISBN 978-0-00-727073-6

Ντοκιμαντέρ 
Ο Φισκ έκανε την παραγωγή σε μια σειρά τριων επεισοδίων με τον τίτλο Από τη Βηρυτό στη Βοσνία (From Beirut To Bosnia) το 1993, το οποίο σύμφωνα με τον Φισκ ήταν μια προσπάθεια «να βρει όλο και περισσότεροι Μουσουλμάνοι μισούν τη Δύση.» Ο Φισκ λέει ότι το Discovery Channel δεν έδειξε πάλι τα φιλμ, μετά την πρώτη φορά που τα έδειξε ολόκληρα, λόγω μιας καμπάνιας με γράμματα παραπόνων που οργανώθηκε από φιλο-Ισραηλινές ομάδες όπως η CAMERA.

Έργο που αποδίδεται εσφαλμένα στον Ρόμπερτ Φισκ 
Saddam Hussein—From Birth to Martyrdom (2007). Αίγυπτος: Ibda; 272 σελίδες.

Παραπομπές

Επιπλέον διάβασμα 
 Robert Fisk on Shakespeare and war
 Man of War by Rachel Cooke of The Observer, 13 April 2008
 Journalism and 'the words of power': Robert Fisk address to the fifth Al Jazeera annual forum on 23 May

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Τα αρχεία της στήλης του στην εφημερίδα The Independent 
 Αρχείο άρθρων στο Journalisted 

Άγγλοι ιστορικοί
Βρετανοί δημοσιογράφοι