Κυκλοπροπανόνη

Η κυκλοπροπανόνη είναι μια οργανική ένωση με μοριακό τύπο C3H4O, που αποτελείται από έναν κυκλοπροπανικό δακτύλιο και μια κετονική λειτουργική ομάδα. Είναι η απλούστερη κυκλική κετόνη. Η καθαρή κυκλοπροπανόνη, υπό πίεση 1 atm έχει θερμοκρασία τήξης −90 °C και παράγεται (συνήθως) με επίδραση διαζωμεθανίου σε αιθενόνη στους -145 °C:
 
Οι ενώσεις που περιέχουν κυκλοπροπανικό δακτύλιο και καρβονύλιο ονομάζονται «κυκλοπροπανόνες» και έχουν κάποιο ενδιαφέρον για την οργανική χημεία.

Στην οργανική σύνθεση, η χρήση της ίδιας της κυκλοπροπανόνης αντικαθίσταται (συχνά) από τη χρήση παραγώγων της, όπως είναι οι ακετάλες, όπως η ημιακετάλη της κυκλοπροπανόνης ή η τριμεθυλοσιλυλακετάλη της κυκλοπροπανόνης

Χημική συμπεριφορά 

Η κυκλοπροπανόνη είναι ενδιάμεσο στη μετάθεση Φαβόρσκυ (Favorskii rearrangement) μεταξύ κυκλικών κετονών και καρβοξυλικών οξέων, που σχηματίζονται με διάνοιξη του δακτυλίου των πρώτων (δηλαδή των κυκλικών κετονών).

Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της κυκλοπροπανόνης είναι ότι αντιδρά σαν 1,3-δίπολο, δίνοντας έτσι κυκλοπροσθήκες με κυκλικά διένια, όπως το φουράνιο. Ένα οξυαλλυλικό ενδιάμεσο ή ταυτομερές σθένους (που σχηματίζεται με διάνοιξη του δεσμού C#2-C#3) προτείνεται πως είναι το ενεργό ενδιάμεσο. Ομοίως προτάθηκε και μια δομή δίριζας (σε σύγκριση με το σχετικό τριμεθυλενομεθάνιο):

Οι πειραματικές ενδείξεις, όμως, δεν είναι (ικανοποιητικά) πειστικές. Άλλες αντιδράσεις του κυκλοπροπανίου (φαίνεται να) συμβαίνουν μέσω αυυών των ενδιάμεσων. Αυτό είναι φανερό σε οπτικώς ενεργές κυκλοπροπανόνες, όπως η (+)-trans-2,3-δι(τριτοταγές βουτυλο)κυκλοπφοπανόνη που ρακεμοποιείται όταν θερμαίνεται στους 80 °C.

Αναφορές και σημειώσεις

Πηγές 

 Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
 Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
 Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.

Κετόνες
C3
Κυκλοπροπάνια