nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Riboviria

Riboviria, polîmerazên RNA ku (parçeyekî RNA ye.) hemû vîroîd û vîrûsên RNA bi van re (Polîmerazên RNA)zêde dibin Rîbovîriya, sîstema dabeşandina baltîmore û taksonomiyê tîne ba hev û hemû vîrûsên koma lll dsRNA, vîrûsên pozîtîf serwextî ya koma lV ssRNA û vîrûsên negatîf serwextî ya koma V ssRNA tîne ba hev û komkomî dike. Riboviria bixwe komkomiyeke û monofîtîk e.Yanî hemû vîrûsên vî ji yek malbatê ne. Bi pirranî vîrûsên Riboviria pir cure ne.

Çavkanî 

1., Dempsey DM, Dutilh BE, Harrach B, Harrison RL, Hendrickson RC, Junglen S, Knowles NJ, Kropinski AM, Krupovic M, Kuhn JH, Nibert M, Rubino L, Sabanadzovic S, Simmonds P, Varsani A, Zerbini FM, Davison AJ (2019). "Changes to virus taxonomy and the International Code of Virus Classification and Nomenclature ratified by the International Committee on Taxonomy of Viruses (2019)". Archives of Virology. 164 (9): 2417–2429. doi:10.1007/s00705-019-04306-w. PMID 31187277. Retrieved 20 March 2020.

2.Gorbalenya, Alexander E.; Krupovic, Mart; Siddell, Stuart; Varsani, Arvind; Kuhn, Jens H. (15 October 2018). "Riboviria: establishing a single taxon that comprises RNA viruses at the basal rank of virus taxonomy" (docx). International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV). Retrieved 9 March 2019.

3."Virus Taxonomy: 2018 Release" (html). International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV). October 2018. Retrieved 8 March 2019.
Taxbûr

Taxbûr (, , , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Qob

Qob (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Gez

Gez (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Helva

Helva, anku Ḧelva (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Meden, Baybûrd

Meden, anku Me'den (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Mûxnûd

Mûxnûd, anku Mûẍnûd (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Everek

Everek (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Herevertî

Herevertî, Herortî (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Mesad

Mesad (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Gîv

Gîv (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Bûrnaz

Bûrnaz (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Çimaxila Jêrîn

Çimaxila Jêrîn, Çimaẍila Jêrîn (, , ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Çimaxilî Vusta

Çimaxilî Vusta (, ), gundekî bi ser Medena navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Baybûrdê (navend)
Coronaviridae

Famîleya Coronaviridae ku,famîleyekî vîrusan e,RNAya yek helezonî ye(bi wateyekî pozîtîf) û xwediyê pêçeka vîral e. Dirêjahiya genom a vîral 26-32 kîlobaz e.

Mijarên têkildar 
 Belavbûna vîrusa Koronayê 2019-20
 Koronavîrus
MERS-CoV

MERS-CoV, Middle East Respiratory Syndrome, an jî SHRN , Sendroma Hilmijî ya Rojhilata Navîn, înfeksiyoneke koronavîrus e. Sedema vî nexweşiyê MERS-CoV e. Mirovê ku bi vê nexweşiyê ketine,  ji sedî 35-40' ê wan dimirin. Hin bastûran, vê nexweşiyê bi vexuyanên sivik re derbas dikin. Kesên ku ji vê nexweşiyê  xwe rizgar kirine,êdî talûkeya wan ê têkilkirinê nîn e.

Vexuyan û nûveyên nexweşiyê 
15 rojên piştî têkilbûna vîrusê gelek girîng e.Ji ber ku vexuyanên nexweşiyê di vê demê de derdikeve holê û vê 15 rojê de  laşê mirovan de belav dibe.Bêhntengî,kuxik,
berzbûna pileya agirê laşê mirovan vexuyanên herî girîng ên vê nexweşiyê ne .Lê belê hin nexweşan de bi vê vexuyanan re  belxem jî tê dîtin.

Kurtedîrok û dabeşiya erdnîgarî 
Yekem car sala 2012-an de  di Erebîstana Siûdî de hat zexm kirin.

Çavkanî 

Coronaviridae
Erol Berxwedan

Erol Berxwedan (jdb. 1983 li Gimgim, Mûş, Bakurê Kurdistanê), stranbêjekî kurd e ku bi albûma xwe ya bi navê Yarê tu zanî dest bi kariyera xwe ya muzîkê kiriye.

Jînenîgarî 
Erol Berxwedan di 10ê kanûna 1983an de li navçeya Gimgima  Muşê ji dayik bû. Piştî qedandina dibistana seretayî û navîn a li Gimgimê ew koçî bajarê Stembolê bû.

Erol Berxwedan piştê koçbûna  bajarê Stembolê, dest bi xwendina muzîkê kir. Strana xwe ya bi navê "Yarê Tu Zanî" çêkir.

Erol Berwedan, ku di sala 2009an de bi albûma xwe ya yekem "Yarê Tu Zanî / Aylê Dayê" şanaziyek mezin wergirt.

Xebatên kurdî yên çandî di Komeleya Çand û Hunerê ya Kurdî MED de demeke dirêj de karê huneriyê berdewam kir. Erol Berxwedan li nav welat û li Ewropayê beşdarê gelek festîval û pîrozbahiyên Newrozê bû.

Dîskografî

Albûm
Yarê Tu Zanî (2009)
Dîroka Emrê Min (2015)
Stranên Kevnare (2018)
Single
Lorî (2020)

Vîdyografî
Klîb
 Mêro (2011)
Stran û Nalîn (2012)
Gola Wanê (2013)
Yarê Tu Zanî (2014)
Asmîn (2015)
Netirse (2016)
Potporî (2019)
Weyla Lê (2020)
Lorî (2020)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Hemoyî

Eşîra Hemoya an jî 
Hemoyî Êleke li devera Serhedê ye. Li navçeyên Elcewaz, Erdîş ,Xamûr ,Giyadîn ,Avkevir,Panos û Kop(Mûş)ê bicih in. Bi Pirranî derûdora Geliyê Zîlanê de bicîh in.

Di Nav Dîrok û Bûyeran de Eşîra Hemoya
Komkujîya Zîlanê de gelek mensûbên eşîra Hemoya hat kuştin û sirgûn kirin.

Mijarên Têkildar
1.Lîsteya eşîrên Serhedê

2.Şemsîkan

Çavkanî
1.https://www.wikizero.com/tr/Zilan_Katliam%C4%B1 

2.Lîsteya eşîrên Serhedê 

3. http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=50857
Mem Ararat

Mem Ararat (jdb. sala 1981 li gundê Girkê Şêxê, Qoser, parêzgeha Mêrdînê) hundermendekî kurd e.

Jînenîgarî
Mem Ararat di van salên dawî de encamek baş bidestxistiye, bi dengê xwe û bi stranê xwe. Xwedî staylek taybet e de di muzîka kurdî de. Dema ku Mem Ararat heft salî bû, malbata wî ji ber rewşa aborî ji Mêrdînê koçî bajarên rojavayê Tirkîyê dibin. Di sala 1991 ê de vedigere gundê xwe lê vê carê jî ji ber rewşa sîyasi tevli malbata xwe ji gund koç dikin.

Ji ber şertên aborî û jiyana koçberiyê,tenê  dibistana seretayî xwendî ye.Di gelek karên cihêreng de dixebite. 

Ji zaroktiya xwe ve, bi muzîkê re eleqedar bûye lê ji ber derfet pêk nehatibû wî dereng dest bi muzîkê kir. Di destpêka 2013 an de dest pê kir ku li ser platformên cuda xuya bike. Di dawiyê de, bi motîvasyona hevalên xwe, wî albuma xwe ya yekem bi navê 'Quling Ewr Û Baran' di dawiya sala 2013an de derxist.

Dîskografî

Albûm
Quling Ewr û Baran (2014)
Kurdîka (2016)
Xewna Bajarekî (2018)
Niştiman (2019)
Pesna Evînê (2020)
Single
Pîvok (2019)

Klîb
Payîz(2016)
Zozan (2018)
Xatirxwestin (2019)
Çîçekê (2019)
Ji Evareke Amedê (2019)
Evîna Du Çîya (2019)
Dilo Ez Bimrim (2018)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Jidayikbûn 1981
Nazdar Cizîrî

Nazdar yan jî Nazdar Cizîrî, (jdb. 1987, li navçeya Cizîr a Şirnexê) hunermenda kurd e ku bi strana û albûma Hey Dinyaye hatiye naskirin.

Jînenîgarî 
Bi piştgiriyeke baş ji bavê xwe xebata xwe ya hunerî bi rê ve dibe. Nazdar Cizîrî albûma xwe a yekem yê bi navê Hey Dinyayê dertîne. Albûm ji 12 stranan pêk tê û 2 ji wan dibin videoklîb. Albûma wê ji aliyê Kompanya Çarçira ve derdikeve.

Nazdar di sala 1987an de li Bakurê Kurdistanê li bajarê Cizîrê ji dayîk bû ye û di sala 1993 de tevî malbata xwe koçî Almanya dibe. Gelek ji stranên Nazdar Cizîrî, ji aliyê bavê wê ve hatine nivîsandin. Nazdar Cizîrî piştî ku li bi hunermed Rabîn re zewicî li Başûrê Kurdistanê bicîh bûye û niha li wir dijî.

Dîskografî 
Albûmên Stûdyoyê
Hey Dinyayê
Dilê Min
Keyf û Şahî (2017)
Lilyo (2019)
De Tû Were (2019)

Vîdeografî
Klîb
Hey Dinyaye
Hawar Ev Sal
Dîlo Dilê Minî (Bi Hesen Şerîf re dibêjê)
Evîna Dila (2012)
Loy Loy Kurdistan (2015)
Min Bê To (2019)
Bûkê (2018)
Ax Felek (2019)
Lê Lê (2019)

Çavkanî

Hunermendên kurd
Stranbêjên kurd
Stranbêj
Selam û elêkim

Selam û elêkim, an jî Eselam û eleykum (ji erebî: ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ‎, as-salāmu ʿalaykum), hevsilavkirineke erebî ya misilmanan e. Bersivdayîna wê "Elêkim selam" (ji erebî: وَعَلَيْكُمُ ٱلسَّلَامُ‎, wa-ʿalaykumu s-salāmu, "Eleykum weselam") e. Tê wateya "aştî li ser we be!".

Çavkanî 

Îslam
Nidovirales

Nîdovîrales, nîzameke ku di nava xwe de komên mirov û ajalan (MERS-CoV û SARS-CoV) dihewîne. Famîleyên Coronaviridae, Arteriviridae, Roniviridae û Mesoniviridae dihundirîne.

Nîzama Nîdovîrales, ji latînî Nidus yanî hêlînê tê , ji ber ku gava înfeksiyonê de  hêlîndanîna 3'kotermînal subgenomîk înfeksiyonê çê dike.

Çavkanî
Serqelî

Serqelî an Serkalo () bajarekî ku bi navçeya Sûra Diyarbekrê ve girêdayî ye. Li hêla bakurê Bismîlê, di navbera bajarê Diyarbekirê û Silîva de dikeve. Gund berê şên bûye, lê niha ji ber koçkirina gundiyan ber bi metropolan şêniyên gund daketine dora pazde malan. Aboriya gund li ser sewalvanî û çandiniyê ye. Li gor statîstîkan gelheya gundê ya sala 2019an 598 kes e.

Çavkanî 

Gundên Sûrê
Gundên Diyarbekirê
Şîlan Doskî

Şîlan Doskî, helbestvan û nivîskareke Kurd e ku di 10ê Mijdara 1974an de li bajarê Duhokê (Başûrê Kurdistanê) ji dayika xwe bûye.

Biwarê xebatê: kulîlk û helbest.

Berhem 
Gulferheng, ferhengeke wênedar ji wêneyên 1100 gul, kulîlk û riwekan pêk tê.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Geştyarî

Geştyarî yan jî turîzm, geşt û vedîtin ji bo hemû wan kar û barên aborî, çandî, teknîkî û zanistî ne, yên ku ji bo meremên dest xistinên zanyariyên zanistî an kêfxweşiyê tên pêkanîn. Tûrîzm wan cihan dikin armanc yên ku xwediyê jîngeheke dilxweşker in an xwedî bahayên xwe yên taybetmend yên teknolojî, ekonomîk, zanistî û dîrokî û kevneşopiyê ne, wek muzexane û zanîngehan û hemû wan cihan yên ku xwedî bahayên xwe yên taybet in. Herwisan bi rengekî dinê jî tûrîzm wek çavkaniyeke ekonomîk dikare hinek welatan bikin xwediyê ekonomîk ê bihêz.

Çavkanî 

Welat
Indila

Indila (27ê hezîrana 1984an, Parîs) navê wê yê rastî Adila Sedraïa awaznivîs û stranbêjeke navdar a fransî ye.

Jînenîgarî 
Indila di hevpeyvînekê de bi rojnameya fransî Le Parisien re, diyar kir ku navê "Indila" navê navîn e û anî ziman ku bi eslê hindî ye.

Wê got ku ew ji stranbêjiyê hez dikir dema ku ew wekî rêwîtiyek geştiyarî dixebitî, lê ew nikaribû derfet bibîne ku bi muzîkê re mijûl bibe. Wê her wiha diyar kir ku bavê wê bi eslê xwe cezayîrî ye û dayika wê jî bi eslê xwe hindî, kamboçkî û misrî ye

Indila diyar kir ku ew di bin bandora Michael Jackson, Concha Buika, Ismaël Lô, Jacques Brel û stranbêjê hindî Lata Mangeshkar de maye. Indila anî ziman ku ew xwe wekî "zarokek Erdê" destnîşan dike û stranên xwe bi fransî, îngîlîzî û carinan jî bi zimanê hindî dibêje.

Ji sala 2007an vir ve ew bi hilberîner û stranbêjê Pascal Boniani Koeu, an DJ Skalp re zewicî ye.

Dîskografî

Albûmên Stûdyê

Sitranên yekem ya hevkarî

Stranên din ên klasîk

Hevkariyên din 

 2010 : Trinité (L'Algérino featuring Indila)
 2010 : Poussière d'empire (Nessbeal featuring Indila)
 2010 : Criminel (TLF featuring Indila)
 2010 : Thug Mariage (Rohff featuring Indila)
 2011 : Press Pause (OGB featuring Indila)
 2011 : Bye Bye Sonyé (DJ Abdel featuring Indila)
 2012 : Yema (Kayna Samet featuring Indila)
 2015 : Garde L'équilibre (H-magnum featuring Indila)

Çavkanî

Stranbêjên fransî
Jidayikbûn 1984
Mirovên zindî
Anne-Marie

Anne-Marie Rose  Nicholson (jdb. 7ê nîsana 1991, Essex, Brîtanya), stranbêjeke navdar a brîtanî ye.

Jînenîgarî
Anne-Marie li Tilbury ya Rojhilatê Essex hate dinê û mezin bû. Bavê wê li Îrlendayê ji dayik bû, diya wê jî ji Essexê (Brîtanya) ye. Xwuşkeke wê ya bi navê Samantha heye.

Ew di du hilberînên West End de wekî zarokek xuya bû - Les Misérables dema ku ew şeş salî bi Whistle Down the Wind, ligel Jessie J, dema ku ew bû 12 salî

Anne Marie di Shotokan Karate de karekî reş e, û dest bi dersên karateyê di temenê neh salî de kir. Ew di 2002 de kompiyoniya Cîhanê ya Komeleya Karateya Kevneşopî ya Funakoshi Shotokan ya 2002 de di zêrfiroşê de zêr û zîv di 2002 de qezenc kir û di

Kompiyoniya Neteweyî ya Federasyona Karate ya kevneşopî ya Keyaniya Yekbûyî de xelata zêr û zîv di sala 2007-an de wergirt.  Ew vê yekê bi hînkirina "dîsîplîn û baldariya xwe - bi bingehîn her tiştê ku ez ji bo vî karî hewce dikim" bawer dike lê ji ber vê yekê ew dem nabe ku bi gelemperî pratîk bike, ji ber peywirên xwe yên kiryar. Di heman demê de ew xort jî beşdarî Koleja Palmer li Thurrock bû.

Dîskografî

Albûm
 2015 - Karate
 2018 - Speak Your Mind"

 Single (Yekane) 
 2015 - Karate 2015 - Gemini 2015 - Boy 2016 - Do It Right 2016 - Alarm 2016 - Peak (Stripped)
 2017 - Ciao Adios Xebatên hevpar 
 2015 - Rumour Mill (Rudimental feat. Anne-Marie & Will Heard)
 2015 - Alright with Me (Wretch 32 feat. Anne-Marie & PRGRSHN)
 2016 - Catch 22 (Illy feat. Anne-Marie)
 2016 - Rockabye'' (Clean Bandit feat. Anne-Marie & Sean Paul)
2017 "Remember I told you" Nick Jonas feat. Anne-Marie & Mike Posner
2018 "Friends" Marshmello feat. Anne-Marie

Çavkanî

Jidayikbûn 1991
Mirovên zindî
Zara Larsson

Zara Larsson stranbêj û strannivîseke swêdî ye ku di sala 1997an de li Stockholmê hatiye dinyayê.

Di 10 saliya xwe de, ew ji bo xelata werzê talenta Talang, guhertoya swêdî ya televîzyona Brîtanî a Got Talent, werzîşa neteweyî li Swêdê bidest xist.  Çend sal şûnda, di 2012an de, Larsson bi labelê tomarê TEN Music Group re peyman kir û piştre tomara berhevoka pêşandanê, lîstika dirêjkirî Introducing, di kanûna paşîn a 2013an de serbest kir. Yek "Uncover" derket pêşberî nexşeyên muzîkê li Skandînavya: Swêd, Danîmarka, û  Norwêc. Di sibat 2013 de, "Uncover" ji hêla Universal Music Swêdê Platinum ve hat pejirandin. Di tîrmeh 2013 de, Sazkirina li welêt Platinum hate pejirandin. Larsson di Nîsana 2013an de li Dewletên Yekbûyî bi Epic Records re peymanek sê-sale îmze kir. Di sala 2016an de, ew li merasîmên vekirinê û girtinê ji bo UEFA Euro li Fransa hat pêşandan.

Jînenîgarî 
Zara Maria Larsson li nexweşxaneya zanîngeha Karolinska li Solna (Stockholm, Swêd) ji dayik bûye. Di hevpeyvînekê de bi Svenska Dagbladet re, wê got ku ew ji ber kêmbûna oksîjenê ji xalîçeya nuchal, "mirî" hat dinê.

Larsson li Tallkrogen (Enskede, başûrê Stockholmê) mezin bû.  Dayika wê hemşîre ye û bavê wê efser e. Ew xwediyê xwişkeke piçûk a sêsalî, Hanna, ku ew jî stranbêj û endamê koma Lennix e.

Zara li her deverê û carinan gava ku ciwan bû, stran digot. Piştî ku albûma xwe ya yekem derketibû, got ku înspîrasyona wê, sêlika bi navê "Carola" ya stranbêja hemwelatî Carola Häggkvist bû. Ew bi çavsorî dest bi lêdana "Carola" bi her awayî, bi qasî ku çêtirîn dikir. Wê gavê ew ji Whitney Houston wergirt û piştî Whitney wergirt: Ji Hits Mezintirîn.

Zara got ku ji pênc saliya xwe ve tê zanîn ku ew dixwaze wekî Elvis Presley bibe efserek û "nemir"

Zara Larsson ji bo dibistana seretayî çû Gubbängsskolan, lê di pola xwe ya sêyem de veguhestin Dibistana Balyozê ya Royal Swêdê û heya 15 saliya xwe de xwend. Piştre ew çû Kulturama, dibistaneke hunerî li Stockholmê.

Wê diyar kir ku hawîrdora nû zû zûtir ew hay ji cîhan, pirsgirêkên civakî û şêwazên zayendî, ku her ku diçin berbiçav di rola wê ya gelemperî de çêbû.

Di hevpeyivînek 2015an de, Larsson got ku ew ji bo dibistana amadeyî ya jorîn li Dibistana Muzîkê ya Adolf Fredrik hate qebûlkirin, lê red kir ji ber ku wê nexwest di stranbêjekê de stranbêjiyê bike.

Dîskografî

 1 (2014)
 So Good (2017)

Çavkanî

Swêdî
Jidayikbûn 1997
Mirovên zindî
Popvanên swêdî
Kewê

Kewê stranbêjeke kurd e li navçeya Xelfetî ya Rihayê hatiye dinyayê.

Jînenîgarî
Di 2009an de dest bi muzîkê kir û albûma xwe ya yekemîn Zerag derxist.

Zeraq yek ji wan albûman e ku ji aliyê Mir Multi Media hatiye pêşkêşkirin. Albûma Zeraq bi şêweya dengbêjiyê hatiye çêkirin.

Dîskografî

Albûmên Stûdyê
Zeraq (2009)
Dil-Ar (2016)

Single (Sitranê Yekem)
Were Dil (2019)
Çi Bikim (2019)

Vîdeografî

Klîb
Newroz (2015)
Destana Efsanewî (2015)
Bêhna Peltanê (2018)
Were Dil (2019)
Çi Bikim (2019)

Çavkanî
Abrans, Xart

Abrans (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Aşorî

Aşorî, Aşûrî (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Erginis

Erginis (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Kilxûns

Kilxûns, Kilxons (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Sindelî

Sindelî (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Hostanîbêja zarhaweyên kurdî (pirtûk)

Hostanîbêja Zarhaweyên Kurdî pirtûka Mele Nûriyê Hesarî ye. Ev pirtûka Mele Nûrî li ser (gramer) "zimannasiya kurdî" ye û berhema wî ya pêşîn û naskirî ye ku di 1996'an de li Swêdê ji aliyê Zeynelabidin Zinar ve di weşanxaneya PENCINARê ve hatiye çapkirin.

Çavkanî 

Pirtûkên kurdî
Pirtûkên sedsala 20an
Dua Lipa

Dua Lipa (jdb. 25 tebax 1995) stranbêj û strannivîseke brîtanî ye. Dua Lipa bi eslê xwe albana kosovarî û Bosnak ye.

Di nîsana 2018an de hat derxistin, single "One Kiss", bi Calvin Harris re, li Brîtanyayê gihîşt hejmar yek, û bû yekemîn dirêjtirîn serkevtî yek ji bo hunermendek jin a 2018ê. Ew xelata Brîtanî ya 2019 ê ji bo Song of the Year xelas kir wergirt.

Di sala 2019 de, wê jî xelata Grammy ji bo Hunermendê Nû yê Nû wergirt, û duetek bi Silk City re çêkir. Ew xelata Grammy ji bo Best Record Recorder wergirt.  Serkeftina stranbêjan alikariya wê kir ku albuma xwe ya erû bi na"vê xwe bibe "yek ji albumên herî bêpergû li li ser Spotinûyxwedî yê  be sertîfîkayên platîn.  Albuma wê ya duyem a studyoyê, Future Nostalgia, di adar 2020 de hate derxis. .  Serekê wê yê pêşîn "Destpêk Nakin" gihîşt hejmar du li sya Singles Chart û Billboard Hot 100 ya Amerîka.

Jînenîgarî 
Dua Lipa ji dayik û bavên albaniyên Kosovayê û Bosnak ne . Bavê wê Dukagjin Lipa rêveberê marketîngê dikir û di heman demê de dengbêjê pêşeng a li koma rock a Kosovayê bû. Diya wê Anesa Lipa di turîzmê de kar dikir. Dêûbavên wê bi eslê xwe ji Kosovo a ne lê di 1992 de ji Priştînayê derketin. Bavê wê Dukagjin kurê Seid Lipa ye ku ji 1990 heta 1995 serokê serekê Enstîtuya Kosovayê bû. Lipa ji xwişk û birayek xwe piçûktir e.

Wê beşdarê partiya Dibistana Şanoyê ya Sylvia Young bû berî ku ew di sala 2006-an de bi malbata xwe re çû Kosovayê. Ew li wir beşdarî dibistana Mileniumi i Tretë ya li Priştînayê bû ,û bû fanek hunermendên hip hop, ku piştre bandora wê li şêwaza muzîka wê bike. Navê wê yê yekem tête wateya "hezkirinê" ya bi kurdî. Lipa diyar kir "Niha ez bi wê yekê serbilind im. Niha ez im. Lê dema ku ez mezin bûm, tiştê ku min dixwest ev bû ku bi navê Hannah, Sarah, Ella tiştek normal be.

Di 14 saliya xwe de, Lipa dest bi şandina kasêtên stranên xwe yên bijare yên ji hêla hunermendên mîna Pink û Nelly Furtado ve li ser YouTube-ê kir. Di temenê 15 salî ya xwe de, ew vegeriya London û biryar da ku bibe stranbêj. Lipa bi hevalê xwe re jiyaye û li dibistana Hill Hillê ya parlamenê xwendiye, roja Saturdemî vegeriya Dibistana  Şanoyê ya  Sylvia Young . Ji bo ku ji bo dravên muzîkê peran qezenc bikin, Lipa kareyên cihêreng hebû, mîna xwaringeha mêvandariyê û klûbên şevê. Wê gava ku ew 16 salî bû, wekî modelek ji bo katalolyona serhêl ASOS Marketplace dest bi kar kir.  Lêbelê, wê ew hişt ku rêveberek jê re got ku giraniya xwe bide.

Dîskografî

Albûmên Stûdyoyê
Dua Lipa (2017)
Future Nostalgia (2020)

Turneyên Konsera
The Self-Titled Tour (2017–2018)
Future Nostalgia Tour (2021)
Troye Sivan – Suburbia Tour (2016)
Bruno Mars – 24K Magic World Tour (2017–2018)
Coldplay – A Head Full of Dreams Tour (2017)

Çavkanî
Jidayikbûn 1995
Mirovên zindî
Xapûşkî

Xapûşkî (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Torensor

Torensor, Torensos (, , , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Xenege

Xenege (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Menge

Menge (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Paxnik

Paxnik, anku Paẍnik (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Zargîdî

Zargîdî (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Hedîsvan

Hedîsvan an Muhedîs (erebî: محدث) kesê/kesa ku li ser hedîsan dixebite re tê gotin. Hedîsvan hedîsan li kategoriyan ji hev cûda jî dikin.

Çend hedîsvanên navdar 
 Buxarî (Fars)
 Malik bin Enes (Ereb)
 Esma Xatûna Hekarî (Kurd)
 Mawerdî (Kurd)
 Macîdê Kurdî (Kurd)

Çavkanî 

Hedîs
Hedîsvan
Hedîsvanên kurd
Vahşîn

Vahşîn (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Mariah Carey

Mariah Carey, (jdb. 27ê adara 1969, Long Island) stranbêj, lîstikvan û hilberînerê muzîka amerîkî ye. Mariah wekî "Songbird Supreme" û "Queen of Christmas" tê binav kirin ku bi rêza dengbêjiya xwe ya pênc-oktave, şêwaza stranbêjiya melismatîk û karanîna îmzeya qeyda bilbilê tê zanîn. Carey di sala 1990an de bi albûma xwe ya pêşîn a bi navûdeng re bi navdar bû û hunermenda yekem e ku pênc stranên xwe yên yekem di Billboard Hot 100 de, ji "Vision of Love" bigire heta "Emotions" gihîştin hejmara yekemê.

Jînenîgarî
Mariah Carey di 27ê adara sala 1969an de li Huntington, New York ji dayik bûye. Navê wê ji strana "They Call the Wind Maria", bi eslê xwe ji muzîka Broadway ya 1951 Paint Your Wagon hatiye wergirtin. Carey, ji sê zarokên Patricia, stranbêja berê ya operayê û rahênerê dengbêjê ku bi eslê xwe Îrlandî ye û Alfred Roy Carey, ku endezyarekî hewavaniyê ya ji ku bi eslê xwe Afro-Amerîkî û Venezuela-Amerîkî ye. Paşnavê Carey piştî ku ew koçî New Yorkê bûye ji hêla bapîrê wê yê Venezuelayî, Francisco Núñez ve hate pejirandin. Malbata Patricia ji ber ku bi mêrekî reş re zewicî ye wê red kiriye. Pevçûnên nijadî nehişt ku malbata Carey di civata xwe de tevbigere. Carey piraniya dema xwe li malê bi tenê derbas kir û di sê saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kir, pir caran operaya Verdi Rigoletto ya bi îtalî teqlîd dikir. Xwişka wê ya mezin Alison bi bavê xwe re jiyan dikir,  Mariah û birayê wê yê mezin Morgan bi diya xwe re jiyan kirine.

Dîskografî

Albûmên Stûdyo
Mariah Carey (1990)
Emotions (1991)
Music Box (1993)
Merry Christmas (1994)
Daydream (1995)
Butterfly (1997)
Rainbow (1999)
Charmbracelet (2002)
The Emancipation of Mimi (2005)
E=MC² (2008)
Memoirs Of An Imperfect Angel (2009)
Merry Christmas II You (2010)
Me. I Am Mariah... The Elusive *Chanteuse (2014)

Vîdyonîgarî
Mariah Carey (1990)
Emotions (1991)
Music Box (1993)
Merry Christmas (1994)
Daydream (1995)
Butterfly (1997)
Rainbow (1999)
Charmbracelet (2002)
The Emancipation of Mimi (2005)
E=MC² (2008)
Memoirs Of An Imperfect Angel (2009)
Merry Christmas II You (2010)
Me. I Am Mariah... The Elusive *Chanteuse (2014)

Çavkanî

Stranbêjên amerîkî
Jidayikbûn 1969
Mirovên zindî
Îsmetedîn Xatûn

Îsmetedîn Xatûn an Îsmet Xatûn navê dirêj Îsmetedîn Amîne Uner Dimeşqiye (erebî: عصمة خاتون,  'Ismat Khatun) jina Nûredîn Zengî bû û dû re bi Selahedînê Eyûbî re zewiciye. Dibêjin jineke pir xêrxwaz bûye û hinek medrese dayê çêkirin.

Di sala 1174an de mêrê wî Nûredîn Zengî ku dimire li ser wê bi Selahedînê Eyûbî re dizewice.

Bi xwe ji nexweşiya weba ya ku li Şamê derketibû ve di sala 1186an de miriye.

Çavkanî 

Mirin 1186
Eyûbî
Kesên sedsala 12an
Kesên ji Şamê
Nûredîn Zengî

Nûredîn Mehmûd Zengî, ango Ebûlqasim Melik Adil Nûredîn Mehmûdê kurê Zengî (erebî: نور الدين محمود زنگي, Nur al-Din Muhammad Zangi,  z. 1118, Mûsil - m 1174, Şam), atabegê selcûqiyan bû.

Jiyana wî

Çavkanî 

Jidayikbûn 1118
Mirin 1174
Xanedana Zengiyan
Dîgerarmûdlî

Dîgerarmûdlî (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Dîgertanzût

Dîgertanzût, Dîgerdanzût (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Vaxin

Vaxîn, anku Vaẍîn (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Gudgune

Gudgune (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Kiriziya Jêrîn

Kiriziya Jêrîn (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Kiriziya Jorîn

Kiriziya Jorîn (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Çençûla Jêrîn

Çençûla Jêrîn  (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Çençûla Jorîn

Çençûla Jorîn  (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Files

Files (, , ), gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Xartê
Pûşke

Pûşke (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Ezîz Osman

Ezîz Osman an Melik Ezîz Îmadedîn Ebûlfeth Osman kurê  Selahaddin Eyyubi (erebî: "الملك العزيز أبو الفتح عثمان عماد الدين بن صلاح الدين ", kurê Selahedînê Eyûbî ê dûdiyan e ku piştî wefata bavê xwe bû siltanê Misirê. 
Ji kekê xwe Efdal dû sal piçûk bûye.

Bi xwe jî di sala  1171an de ji dayik bûye û di sala 1198an de ji hespê ve ketiye û wefat kiriye. Piştî wefata wî jî kurê wî Mensûr ketiye dewsa wî.

Çavkanî 

Ebûlfida, Tarîxê Beşer

Jidayikbûn 1171
Mirin 1198
Eyûbî
Siltanên Eyûbî
Kurdên sedsala 12an
Efdal kurê Selahedîn

Efdal kurê Selahedîn an jî Ebû Hesen Nûredîn Melikê Efdal Elî bin Selahedîn Yûsif (z. 1169, Şam - m. 1225 Semîsad), Kurê Selahedînê Eyûbî ê mezin e. Di navbera salên 1186–1196an de dewleta kurdan a Eyûbî de bûye Siltanê Sûriyê.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1169
Mirin 1225
Eyûbî
Kurdên sedsala 12an
Kurdên sedsala 13an
Ariana Grande

Ariana Grande-Butera (jdb. 26 hezîrana 1993 li Boca Raton, Florîda, DYA), stranbêj,strannivîs , model û lîstikvaneke amerîkî ye. Kesayetek bibandorê muzîka populer a hemdem e û pir caran wekî îkonek çanda pop hatiye dîtin. Grande di serdema kariyera xwe de gelek xelat wergirtiye ku di nav de du Xelatên Grammy, xelatek Xelata Brit, xelatek Xelata Bambi, du Xelatên Muzîkê ya Billboard, sê Xelatên Muzîka Amerîkî, neh Xelatên Muzîka Vîdyoyê MTV û 30 Rekoranên Cîhanê yên Guinnessê he ye.

Jînenîgarî 
Ariana Grande-Butera di 26ê hezîrana sala 1993an de li Boca Raton, Florîda ji dayik bûye. Ew keça Joan Grande, ji Brooklyn-ê, hilberînerê amûrên ragihandinê û ewlehiyê.

Grande bi eslê xwe îtalyan e, û ew xwe wekî Amerîkî -îtalî Amerîkî bi navgîniya "nîv Sîcîlyayî û nîv Abruzzese" binav dike. Ew xwediyê birayê nîv-mezin, Frankie Grande, entertainer û hilberîner e û wê têkiliyek nêzîk bi dapîra dayika xwe, Marjorie Grande re heye. Malbata Grande ji New York-ê çû Florîda gava ku dayika wê bi wê re ducanî bû, û dêûbavên wê ji hev veqetiyan dema ku ew li dora 9 an 10 salî bû.

Gava ku zarok bû, Grande bi guhertoya theiranoya Zarokan a Fort Lauderdale re perform kir, di guhertoya wan a mûzîkî Annie de rola yekem wekî karakterê sernav lîst. Di 8 saliya xwe de, wê li salona karaoke li ser keştiyek rêwîtiyê û ligel orkestrasyonên cihêreng ên wek South Florida's Philharmonic, Florida Sunshine Pops û Orkestrayên Symphonic, performansa xwe kir û ew yekem awazê televîzyona xwe ya neteweyî bi strana "The Star-Spangled Banner" kir.  Panthers ya Florida.   Di vê demê de ew beşdarî dibistana Pine Crest a Florida û paşê dibistana amadeyî ya Broward North bû.

Di 13 saliya xwe de, ew di derbarê kariyera mûzîkê de ciddî bû, her çend ew hîn jî li ser şanoyê sekinî. Dema ku ew yekem car hat Los Angeles, Kalîforniya ji bo hevdîtinê bi rêvebirên xwe re, wê bertek nîşan da ku albûmek R&B tomar bike: "Ez wisa bûm, 'ez dixwazim albûmek R&B çêkim,' Ew mîna 'Um bûn, ew armancek helluva ye. Kî diçe albûmek R&B a 14 salî, bikire?! ""Di sala 2008an de, Grande di rola piştgiriyê de ya cheerleader Charlotte di muzîka 13 li Broadway de hat avêtin, ji bo wê ew xelatek Neteweyî wergirt. Xelata Komeleya Theateranoya Ciwanan. Dema ku ew beşdarî muzîkê bû, Grande ji Dibistana Amadekariyê ya North Broward derket, lê qewimandina wî berdewam kir;  dibistanê jê re materyal şand ku ew bi mamosteyan re bixwîne. Wê her weha di demên cuda de stranbêjê muzîkê ya New York City Birdland jî stran kir.

Dîskografî
Yours Truly (2013)
My Everything (2014)
Dangerous Woman (2016)
Sweetener (2018)
Thank U, Next (2019)
Positions (2020)

Fîlm 
2011 Snowflake, the White Gorilla
2016 Underdogs
2016 Zoolander 2

Turneyên Konsera
The Listening Sessions (2013)
The Honeymoon Tour (2015)
Dangerous Woman Tour (2017)
Sweetener World Tour (2019)
The Sweetener Sessions (2018)

Çavkanî

Stranbêjên amerîkî
Modelên amerîkî
Aktrîsên amerîkî
Jidayikbûn 1993
Mirovên zindî
Ted Ewigk

Ted Ewigk him  rêzeromanekî serbixwe ya nehênî û him jî karakterek di tîma Professor Zamorra de ye .Ted Ewigk ronahiya cîhana fîgura romanan wekî beşek ji rêzên Bastei yê  "Gespenster-Krimi" dît. Bi vê serlehengê re deh heb  berg li wir derket. Dûv re jî, romanên li ser nûçegihanê şevreşkan, ku bi şevreşkan û bûyerên din ên serxwezayiyê ve mijûl dibe, ji hêla Robert Lamont (Werner K. Giesa) ve hatine nivîsîn. Dûvre ew jî Giesa bû ku Ted Ewigk beşdarî rêzeromana honaka zanistî û tirsnakê   Profesor Zamorra kir, ku ji 1974-an vir ve weşandî ye . Reproductions (hardcover) ji rêzeromana resen ji hêla weşanxaneya  Zaubermond-Verlag ve hat weşandin. Digel vê yekê, bergeha yazdehmîn a serbixwe (ji hêla Werner K. Giesa ve hatî nivîsandin) ji hêla Romantruhe ve di rebandana 2006an de hate çap kirin, ku di wê demê de dawî dide.

Girêdanên derveyî 

 https://www.romantruhe.de
Evdaldede

Evdaldede (bi tirkî: Abdaldede) taxeke bi ser Sûra parêzgeha Diyarbekirê ve ye.

Taxên Sûrê
Diyarbekir
Ertuğrul Edirne

Ertuğrul Edirne  (z. 2'ê çileyê 1954 li Hadimköy, Stembol, Tirkiye) wênesaz û xêzkarekî tirk e.Li Elmanyayê ew ji sala 1977an vir ve bi navgîniya hejmarek xêzkirinên mîna Gespenster Geschichten, Bessy, Lasso û Silberpfeil hat nasîn. Di vê navberê de ew bi bingehîn kampanyayên reklamên navdar  , sêwiranên wêneyan ji bo qada wêjeya spehî û her weha CD û LP vehewîne dişoxilîne, ji bo nimûne ji bo Romantruhe an rêzika lîstika radyoyê Gruselkabinett.Edirne ji destpêka 1980an vir ve li Almanyayê dijî û xebitiye.

Girêdanên derveyî 

 Autobiografie im Portal ertugrul-edirne.de 
 Autobiografie  im Portal perry-rhodan.net
Bebe Rexha

Bleta "Bebe" Rexha (Rexha wekî Reca bixwîne) (jdb. 30ê tebaxa 1989, Brooklyn, New York, DYA) stranbêja amerîkayî ye ku bi eslê xwe alban e.

Jînenîgarî 
Rexha di 30ê tebaxa 1989an de, li Brooklyn, New York, DYA, ji dêûbavên xweya etnîkî hate dinê. Bavê wê, Flamur Rexha, dema ku beşek ji Yûgoslavyayê bû, li Debar, Makedonya Bakûr ji dayik bû.  Wî di 21 saliya xwe de koçberî Amerîka kir, û dayika wê, Bukurije Rexha, li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji dayik bû ji bo malbatek Albanî bi koka Gostivar (ku niha beşek ji Makedonya Bakûr e). Di zimanê Albanî de, bletë tê wateya "bee";  û wê diyar kir "dêûbavên min Albanî ne, û mirovan dest pê kir gazî min dikin 'Bebe'."

Rexha qalibek lîst û xwe fêrî gîtarê û piyanoyê kir. Rexha beşdarî Dibistana Bilind a Tottenville ya li Girava Staten,  bû ku ew beşdarî cûrbecûr mûzîkan bû. Ew di heman demê de di dibistana navîn de jî beşdarî koroyê bû. Piştî ku beşdarî zabitê bû, wê kifş kir ku dengê wî rengînek soprano bû. Rexha Coldplay, Cranberry, Lauryn Hill, Alanis Morissette, û Kanye West wekî bandorên muzîkî tomar dike.

Wekî ciwanek, Rexha stranek şand ku divê di çalakiya salane ya "Grammy Day" a Akademiya Neteweyî ya Recêkirina Huner û Zanistî de were pêşandan.  Rexha xelata "Stranbêja Teenasê Bestê" wergirt, li dora 700 pêşbazgerên din jî ket. Wekî encamek, wê peywirek bi talentê lêgerînê ya Samantha Cox re îmze kir, ku Rexha teşwîq kir ku beşdarî dersên stranbêjiyê li Manhattan bibe.

Dîskografî

Albumên Stûdyoyê
Expectations (2018)

EP 

 2015 : I Don't Wanna Grow Up 
 2017 : All Your Fault: Pt. 1 
 2017 : All Your Fault: Pt. 2

Fîlmnîgarî
2019 UglyDolls Tuesday (The Spygirls dolls)

Turneyên Konsera

 All Your Fault Tour (2017)
 Warped Tour (2015)
 Bebe & Bassy Tour (2017)
 Nick Jonas – Nick Jonas: Live in Concert (2015)
 Ellie Goulding – Delirium World Tour (2016)
 Bruno Mars – 24K Magic World Tour (2018)
 Katy Perry – Witness: The Tour (2018)
 Jonas Brothers - Happiness Begins Tour (2019)

Çavkanî
Jidayikbûn 1989
Stranbêjên amerîkî
Jinên amerîkî
Mirovên zindî
Hixnî

Hixnî, anku Hiẍnî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Xanzar, Kisante

Xanzar (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Cibre

Cibre (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Kitûdî

Kitûdî, Kutûdî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Gulelîxayk

Gulelîxayk (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Îşxinsor

Îşxinsor (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Axgî

Axgî, anku Aẍgî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Elmalî, Kisante

Elmalî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Eymûr

Eymûr, Eymor (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Zaranî

Zaranî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Nicole Kidman

Nicole Mary Kidman (jdb. 20ê hezîrana 1967, Honolu ,Hawaii) lîstikvan , fîlmçêker e, û  hemwelatiyê her 2 dewletên Awistralya û Amerîkayê ye. Wê di gelek film û rêzefîlman de lîstikvanî kirîye. û gelel xelat wergirtî ne. di nav de xelat Oscar ji hebû ye.

Jînenîgarî  
Nicole Kidman (di 20-ê Hezîrana 1967-an de) li Honolulu, Hawaii, hatiye dinê ye. Dayika wê Janelle Ann mamosteyek hemşîre ye ku karê Rastvekirin pirtûkên mêrê xwe dikir. û endama Lobiya Hilbijartina ya Jinan bû. û bavê wê Antony Kidman jineolojî, psîkologê klînîkê  bû.

Di deman  Kidman ji dayik dibe, bavê wê xwendekar-ekê mezin bû li Zanîngeha Hawai li Mānoa.  Ew endamê ziyaretvanan li Enstîtuya Neteweyî ya Saxlemiya Giyanî ya Dewletên Yekbûyî bû. dêyûbavên Kidman li dijî şerê li Viyetnamê beşdarî protestoyên dijî şer (Sekinandina Şer) kir bûn. dema ku li Washington dijiyan. û di dema ku Kidman 4 salî bû Malbata wê vedigerina Austuralya û dayika wê naha li perava bakurê Sîdney dijî.

Kidman li Sîdney mezin bû û beşdarî di her 2 dibistanên Lane Cove Public School û North High Girls Sîdney de kir bû.  Ew dibêje ku ew yekem carî piştî, ku dîtina performansa Margaret Hamilton hate îlhakirin, ku ew ê bibe lîstikvan. Kidman kifş kir ku ew wek zarokekî şermok bû. û got "Ez pir şerm dikim - bi rastî şerm e - û min wek zarokek şerim dikir. ku ez hêdî hêdî bi ser xwe de ketim, lê dîsa jî ez ji xwe şerm dikim.  mîna ku ez bi xwe di nav restorantek girseyî de di meşim; ez hez nakim ku ez bi xwe beşdarî Ahengê bibim.

Wê di destpêkê de li Theateranoya Phillip Street li Sîdney, ligel Naomi Watts ku li heman dibistana amadeyî xwendî ye.  Wê di heman demê de beşdarî Theateranoya Ciwanan a Awistralya jî kir bû.

Fîlmnîgarî

{| class="wikitable"

Çavkanî

Aktrîsên awistralî
Jinên awistralî
Jidayikbûn 1967
Mirovên zindî
Tina Turner

Tina Turner, bi navê wê yê rastî Annie Mae Bullock (jdb. 26ê çiriya paşîn a 1939an, Nutbush, Tennessee, DYA - m. 24ê gulana 2023an, Küsnacht, Swîsre) stranbêja rock and roll, lîstikvan, nivîskar û  dansvana swîsreyî ya ku li DYAyê hatiye dinyayê. Tina Turner bi bernavkê Queen of Rock 'n' Roll (Keybanûya Rock 'n' Roll) jî tê naskirin.

Mirina wê 
Turner di 24ê gulana 2023an de li bajarê Küsnacht li Swîsreyê mir.

Dîskografî

Tomarên li stûdyoyê
 1974: Tina Turns the Country On!
 1975: Acid Queen
 1978: Rough
 1979: Love Explosion
 1984: Private Dancer
 1986: Break Every Rule
 1989: Foreign Affair
 1993: What's Love Got to Do With It
 1996: Wildest Dreams
 1999: Twenty Four Seven

Fîlmnîgarî

Gerên konseran (tûr)
 1977: Australian Tour
 1978–1979: The Wild Lady of Rock Tour
 1982: Nice 'n' Rough Tour
 1984: 1984 World Tour
 1985: Private Dancer Tour
 1987–1988: Break Every Rule World Tour
 1990: Foreign Affair: The Farewell Tour
 1993: What's Love? Tour
 1996–1997: Wildest Dreams Tour
 2000: Twenty Four Seven Tour
 2008–2009: Tina!: 50th Anniversary Tour

Çavkanî

Rock and roll
Stranbêjên swîsrî
Jidayikbûn 1939
Mirovên zindî
Mirin 2023
Muhasibê Xelatî

Muhasibê Xelatî an Nejmedînê Eyûb yek ji stêrnas û matematîkzanê kurd ê sedsala 13an e.
Navê wî Nejmedînê Eyûb e, lê bi leqeba Muhasibê Xelatî hatiye naskirin. Navê wî yê temamî  Nejmedîn Eyûb Muhasibê kurê Eynel Dewle kurê Nesrellah e.Bi xwe kurdê Xelatê ye, di derbarê jiyana wî de agahî zêde tuneye. Di dewleta kurd a Eyûbî de li cem Elmelîkûl Kamîl (m. 1238) xebitiye û muhasebetiyê kiriye. Li ser stêrnasiyê berhemên wî hene.

Çavkanî 

Kesên sedsala 13an
Stêrnasên kurd
Matematîknasên kurd
Zanyarên kurd
Kesên ji Xelatê
Kesên ji Bidlîsê
Billie Eilish

Billie Eilish Pirate Baird O'Connell, (jdb. 18ê kanûna pêşîn a 2001, Los Angeles, Kalîforniya, DYA), stranbêj û strannivîseke amerîkî ye.

Single wî a yekem Ocean Eyes" bû vîral. Album studio-ya pêşîn a Eilish, Gava ku em hemî xew dimînin, em ê li kû biçin?  (2019), li ser Billboard 200 dest pê kir û bû albûma herî baş-performansa sala 2019 li Dewletên Yekbûyî. Di Brîtanyayê de jî gihîştiye hejmareke yekem  Di albûmê de şeş stranbêjên Billboard Hot 100 û stranbêjê top 40 hene: "Gava ku Partî Over", "Heval Bury", "Wish You Were Gay", "Xanny", "Her tiştê ku min dixwest",  û "Bad Guy",  Ya dawîn, ku di Keyniya Yekbûyî de bû single yekemîn.  Di sala 2020an de, wê strana temaya James Bond-ê ya bi navê "No Time to Die" çap kir, ku di Brîtanya de hejmara yekemîn bû.

Pêşbaziyên wê pênc xelatên Grammy, du Xelatên Muzîkê amerîkî, du Guinness World Records, sê MTV Video Music Awards, û yek Brit Award wergirt. Ew kesê herî ciwantir û kesê duyemîn e ku her çar kategoriyên Grammy ên bingehîn qezenc dike û hunermendek nû ye.

û Albuma Salê - Di heman salê de.  Di sala 2019 de, TIME wê li navnîşa vebalê 100 NEX nîşan dan.

Jînenîgarî 
Eilish di 18ê kanûna pêşîn a 2001ê de li Los Angeles, Kalîforniya ji dayik bû.  Ew keça lîstikvan û senaryoyê Maggie Baird û lîstikvan Patrick O'Connell e, ku her du jî muzîkvan in. Eilish ji kevneşopiyxwe de a îrlendî û skotlendî ye. Navê navînî yê stranbêjê "mîna pehnek bi lînçê re" hatî nivîsandin, û bi eslê xwe navdar bû ku navê wê be, dema ku Pirate navê wî yê navîn be.  Eilish bi saya fertilîzasyona in vitro hate qewirandin. Ew li taxa Highland Park a Los Angeles hate mezin kirin.

Ew li mal dibistanê bû û diya wê wê û birayê xwe yê mezin Finneas O'Connell bingehên stranbêjiyê hîn kirin. Eilish û Finneas bi hev re li ser hin muzîkê xebitîn, dema ku Finneas stranên xwe nivîsand û hilberand û bi koma xwe re pêşandan dikir. Eilish got Finneas û diya wê wê îlhamê dan ku dest bi muzîkê bikin. Dêûbavên wan xwişk û birayan teşwîq kirin ku xwe îfade bikin û her tiştê ku ew dixwestin kifş bikin, digel polên hunerê û aktorê.

Eilish di 11 saliya xwe de ji bo çîna stranbêjiya dayika xwe yekem strana "rast" nivîsand.  Stran li ser apocalypse ya zombî ye, ku ji hêla televîzyonê ve tê The Walking Dead ji ku ew ji rêzikên skrîptê û sernavên episodê derxist ku ew di stran de wekî beşek ji peywirê zêde kir.  Eilish li hin serhêlên lîstikvaniyê çûbû, yên ku ew jê hez nakin.  Lêbelê, wê kêfa şopandina diyaloga paşperdê ji bo dîmenên elaletê kir û li ser fîlimên Diary of a Wimpy Kid, Ramona û Beezus, û rêzikên X-Men xebitî. [Wê di pêşandanên jêhatî de û di heşt saliya xwe de beşdarî Chorus Zarokan a Los Angeles bû.

Dîskografî

 When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (2019)
 Happier Than Ever (2021)

Turneyên Konsera

 Don't Smile at Me Tour (2017)
 Where's My Mind Tour (2018)
 1 by 1 Tour (2018–2019)
 When We All Fall Asleep World Tour (2019)
 Where Do We Go? World Tour (2020)
 Florence and the Machine – High as Hope Tour (2018–2019)

Çavkanî

Jidayikbûn 2001
Stranbêjên amerîkî
Jinên amerîkî
Mirovên zindî
Charlize Theron

Charlize Theron (jdb. 7ê tebaxa 1975, Benoni, Afrîkaya Başûr) lîstikvan û fîlmçêkereke  amerîkan, bi eslê xwe ji Afrîkaya Başûr e. Di sala 2003an de di beşa listîkvanên jin de, listîkvanê herî baş hat nîşandan û xelata Oscarê wergirt.

Theron di salên 1990an de bi lîstikvana jina pêşeng a di fîlimên Hollywoodê de The Devil's Advocate sala 1997an, Mighty Joe Young, sala 1998an, û fîlma Cider House Rules di sala 1999an de di lîstika pêşeng de di filmên Hollywood de derket.  Di sala 2003an de, ew ji ber wênesaziya xweya serîlêder Aileen Wuornos li Monster, ku ji bo wê xelata Akademiyê ya Best Actress bidestxistî, xelata Akademiyê werdigire, û bû yekem lîstikvana Afrîkaya Başûr ku di Oscar de kategoriyek aktorê werdigire.  Wê ji bo lîstina jinek destdirêjiya cinsî ya ku di dadê Welatiya Bakur de dadê digerin, sala 2005an de xelatek akademiya din wergirt.  Theron ji mêj ve di gelek fîlmên çalakiyê yên top-star de, di nav de Hancock (2008), Snow White and Huntsman (2012), Prometheus (2012), Mad Max: Fury Road (2015), Fate of the Furious (2017),  û Atomic Blonde (2017).  Wê her weha pesnê lîstina jina pirsgirêkdar a di komediya Jason Reitman-dramas Young Adult (2011) û Tully (2018) de, û ji bo wênesazkirina Megyn Kelly di drama Bombshell (2019) de, nû wergirtina namzedê sêyemîn ya Akademiya xelata baştirîn a lîstikvanê.

Ji destpêka salên 2000î û pê de, Theron bi şirketa xwe Denver and Delilah Productions re hilberîna fîlimê kir.  Wê gelek fîlim çêkirine, di piraniya wan de ew rolek pêşeng hebû, di nav de The Burning Plain (2008), Cihên Dark (2015), û Long Shot (2019).  Theron di sala 2007an de hemwelatiyek amerîkî bû, û di heman demê de  hemwelatîbûna xwe ya Afrîkaya Başûr jî digire.

Jînenîgarî 
Theron li Benoni ji dayik bû, di wê demê de parêzgeha Transvaal (naha parêzgeha Gauteng) ya Afrîka Başûr, tenê zaroka Gerda (née Maritz)  û Charles Theron (27 çiriya paşîn 1947 - ).Rêbernameya leşkerî ya Seconderê Duyemîn a Boer Danie Theron apê wî mezin e  Ew ji malbatek afrîkî  ye, eslê û bav û kalên wê jî bi Holendî û Frensî û Almanî jî hene;  bav û kalên wê fransî rûniştevanên zû Huguenot li Afrîkaya Başûr bûn. "Theron" navekî Occitan (bi eslê xwe Théron) bi navgîniya Afrîkî tê navandin.

Ew li zeviyê bav û kalên xwe li Benoni, nêzîkî Johannesburg, mezin bû. Di  de, bavê Theron, alkol vexwar. Hem Charlize û hem jî diya wê demê ku alkol vexwarin bavê wî bi fizîkî êrîşî dayika wî kirin û du gule reşand bi ser hevjîna xwe de. Dayika Theron bi destên xwe parast, gule berda û ew kuşt. Kuştin bi qanûnî hatiye pejirandin ku ew xweparastin e, û dayika wê bêyî doz lê hat girtin.

Theron beşdarî dibistana seretayî Putfontein (Laerskool Putfontein) bû, heyamek ku dema ku wî got ku ew ne "li fitne bû". Li 13, Theron şandin dibistana konseyê û dest bi xwendina xwe li Dibistana Neteweyî ya Hunerê ya li Johannesburg-ê kir.

Fîlmnîgarî

Çavkanî

Aktrîsên amerîkî
Jidayikbûn 1975
Mirovên zindî
Muzîkvan

Muzîkvan  kesek e ku amûrekî muzîkê dilîze an jî bi muzikê jêhatî ye. Her kesê ku muzîkê li hev dike, rêve dibe yan jî muzîkê dike, jê re muzîkvan tê gotin. 

Muzîkvanek ku alavek muzîkê dilîze jî wekî alavkar an jî behaneyîkar tê zanîn. Muzîkvan dikarin bi her şêwazê muzîkê re pispor bibin, û hin muzîkvan bi şêwazên cûrbecûr ve girêdayî li gorî çand û paşxaneyê cihê xwe digirin. Nimûneyên hunera mûzîvan ya pêkanîna hunerê, pêşandanê, stranbêjiyê, rapkirinê, hilberîn, bestekarkirin, aranekirin û orkestrasyona muzîkê pêk tîne.

Çavkanî 

Muzîk
Şemsedînê Merdûxî

Şemdedînê Merdûxî an jî Şêx Şemsedîn Weliyê Merdûxî, Shams al-Din Mardoukhi (jdb. 1506 - m. 1577 Uraman, Rojhilata Kurdistanê)  zanyarê matematîk û stêrnasiyê ê kurd e.

Navê bavê wî Şêx Ebdulxefar Merdûxî Erdelanî ye. Ji ber ku pirsrast û dîndar bû jê re gotine Welî. Ji gellek ciyan ji bo hînbûna îlim hatine cem wî. Di sala 1577an de li Rojhilata Kurdistanê li nêzîkî Uramanê wefat kiriye. Xûya dike ku berhemên wî negihiştîne roja me.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1506
Mirin 1577
Kesên sedsala 16an
Stêrnasên kurd
Zanyarên kurd
Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Şêx Şihabedînê Kako

Şêx Şihabedînê Kako Zekeriyayî (jdb. 1595 - m. 1662) yek ji mutesewif û helbestvanekî kurd e ku bi xwe di teriqeta neqişbendî de bû.

Di hûvde saliya xwe de li cem bavê xwe dest bi xwendinê kiriye. Li gundên wan leşkerên ku hatine li wan zilmê kirine ji ber wê helbestekî bi kurdî nivîsandiye û giliyê wan bi Xwedê re kiriye. Şêx Şihabedîn vê helbesta xwe dema ku çûye Hecê nivîsiye.

Seyid Ebdulsemed Muradî di pirtûka xwe a Nûru'l-Enwar de gotiye, Şêx Şihabedîn îcazet daye 99 murîdan.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1595
Mirin 1662
Helbestvanên kurd
Şêx Cesimê Merdûxî

Şêx Cesimê Merdûxî yan Şêx Mihemed Cesimê Ewil Merdûxî (m. 1721) alimê îslamê û nivîskarê kurd e. Dîroka jidayîkbûna wî nayê zanîn, lê di sala 1721ê de wefat kiriye. 

Navê wî yê dirêj Şêx Mihemed Cesimê kurê Şêx Mehmûdê kurê Şêx Ehmedê kurê Şêx Mistefa Textî Merdûxî ye.
Şêx Cesimê Merdûxî li pişt xwe gelek berhem hiştine, ku wî berhemên xwe bi kurdî, farisî û erebî nivîsîne. Mixabin di şewatekê de tevahiya berhemên wî şewitîne û tenê helbestekî wî bi kurdî maye.

Çavkanî 

Mirin 1721
 Nivîskarên kurd
Kesên sedsala 17an
Kesên sedsala 18an
Tianjin

Tianjin (bi çînî: 天津; pinyin: Tiānjīn; Wade-Giles: T'ien-chin), Yek ji bajarên mezintir yên Çîne. Rûbarê bajar 11919 km² ye. Germahîya hewayê kêmzêde 12,3 °C ye. Bilindahîya bajar ji deryayê 561 cm ye.

Gorî jimartina Adar 2011 an ,hejmarên niştecîhên bajar 10,01 milyone.

Girêdanên derve
 Sîte ya fermî 
 Sîte ya fermî

Çavkanî
https://www.britannica.com/place/Tianjin-China

Bajarên Çînê
Mandarîn

Mandarîn an jî Beifanghua (北方話; Hanyu Pinyin: Běifānghuà) zaraveyê Zimanê çînî ya ku herî pir tê axaftin e. Zaraveyên bakurê Çinê piranî bi navê Mandarîn tê zanîn. lê Mandarîn bi kurtasî zimanê fermî yen Çîn û Taywane.

Mînak

Çavkanî 
 (Standard Mandarin)

Ziman
Hugo Helsten

Hugo Alexander Hellsten ( jdb.  15 îlona 1894 -  25ê gulana 1978)  damezrênerekî  danîmarkî bû ku beşdarî Olîmpiyadên Havînê yên 1920-an bû .

Ew beşek ji tîmê Danîmarkî bû, ku di sala 1920-an de bûyera pergala belaş a di tîmên mêran ên gymnastics de dibe ku xelata medyayê zêrîn bistîne.

Çavkanî