nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
La Tienda de Yaakov

La Tienda de Yaakov (Dikana Yaakov), rojnameyeke mûsewî bû ku di navbera 1931 û 1933an de li komara Tirkî derket. Rojname ji aliyê Viktor Levi ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

Çavkanî 

Rojnamegeriya mûsewî
Serekxexamên împeratoriya Osmanî û komara Tirkî

Va ye lîsteya serekxexamên dewleta Osmanî û komara Tirkî ye.

Serekxexamên împeratoriya Osmanî 
Moşe Kapsali, 1453-1497
Eliyau Mizrahi, 1497-1526
Tam ben Yahya, 1526-1542
Eliyau Binyamin Halevi, 1542-?
Menahem Bahar Şemuel, ?-1575
Eliyau ben Hayim, 1575-1590
Yahiyel Basan, 1590-1625
Yosef Mitrani, 1625-1639
Yomtov Benyaeş, 1639-?
Yomtov Benyaykar, ?
Hayim Kamhi, ?-1715
Yeuda Benrey, 1715-1727
Şemuel Levi, 1727-?
Avram Benhayim Rosanes, ?
Salamon Hayim Alfandari, 1757-1774
Meir Ishaki, ?
Eli Palombo, 1762-?
Hayim Yaakov Benyakar, ?
Avraam Levi, 1835-1836
Şemuel Hayim, 1836-1839
Moşe Fresko, 1839-1841
Yaakov David Behar, 1841-1854
Hayim Kohen, 1854-1860
Yaakov Avigdor, 1860-1863
Yakir Geron, 1863-1872
Moşe Levi, 1872-1908
Hayim Nahum, 1908-1918
Sabetay Levi, ?
Ishak Ariel, 1919-1920
Hayim Moşe Becerano, 1920-1923

Serekxexamên komara Tirkî 
Hayim Moşe Becerano, 1923-1931
Hayim Ishak Şaki, 1931-1940
Rafael David Saban, 1940-1960
David Asseo, 1960-2002
Ishak Haleva, 2002-heya îro

Çavkanî 

Cihûtî
Lîste
Serekxexam

Serekxexam, serekxaxam (bi tirkî: hahambaşı), xexam û alimê serekî yê dînê cihûtiyê ye, bi taybetî yên Konstantînopolîs û Stembolê.

Mijarên têkildar
Serekxexamên dewleta Osmanî û komara Tirkî
Xaxam

Çavkanî 

Cihûtî
Serxwebûn Xweş e (albûm)

Serxwebûn xweş e, albûmeke hunermend Aram Tîgran e û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.

Naverok
Mezlum • 3:52
Zeriya Min • 4:51
Tûzik • 3:36
Kewa Gozel • 4:44
Taqike Çavbeleke • 3:24
Kure Min • 4:19
Le Le Evane • 2:49
Mehan Ziman • 4:08
Newroz • 4:41
Wey Lo Li Min • 6:52
Ax Le Gidiyane • 3:55
Welat • 3:05
Eman • 4:36

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Taoîzm

Taoîzm dîneke ku li axa Çînê dereketîye holê û bingeha wê pirtûka Laozi, ya bi navê "Tao Te Ching" e. Li gorî rêbernameya Pinyin, rastnivîsandina wê Dao ye. Di zimanê çînî da tê wateya rê,meşîn, axaftin, rêbaz. Nûnerên damezrêner Taoîzmê  Laozi û Chuang Tzu ne.

Taoîzm êdî wekî felsefeyek tê ditin. Tao (an jî Dao, 道) navê "hêz" an jî "rê" ye ku Taoists bawer dikin ku her tiştê li dinyayê çê dike. Taoîst wisa difikirin ku peyv nikarin bi awayek rast felsefeya Tao dîyar bikin. Xeta yekem a Tao Te Ching (道德 经), nivîsa herî girîng a Taoîzmê, dibêje "Riya ku dikare bi gotinan were dîyar kirin riya rastîn nine." Gelek nivîsarên pîroz ên din jî ji hêla mamosteyên Taoîzmê hatine nivîsandin hene. 

Taoîst hewl didin ku jiyanek hêsan û hevseng bi xwezayê re bijîn. Ev di nav Taoîzmê de yek ji girîngtirîn prensîp e. Taoîst her weha bawer dikin ku nakokî ne baş e û ku di navbera we û bi tiştekî da pirsgirêkek çêbibe, çêtir e ku hûn rêyek li dora wê tîştê bibînin.

Dîrok 
Taoism yekem car 2500 sal berê di nivisarên Çînê da xuya dike. Mirov her gav di destpêkê da olên/dînên xwe nanivîsin, ji ber vê yekê dibe ku ev ol ji vê dirokê kevntir be.

Hin mirovên girîng ên dîroka Taoîzmê da ev in:

 Laozi, an jî Lao Tzu (老子). Ew tê texmîn kirin ku Tao Te Ching nivîsandiye.
 Zhuangzi, an Chuang Tzu (庄子). Mîna Lao Tzu, gotin û çîrokên wî îro jî wek pirtûk tê girtin, û li  zimanên din têne wergerandin.
 Huangdi (împeratorê Zer, 黄帝). Tê texmîn kirin ku ew yekem Taoîst bû, lê nayê zanin ku ew kes bi rastî  hebû yan na.

Bawerî û pratîkên wê 
Kesên ku vê olê dişopînin bawer dikin ku bi gotin, raman, tevgerên sembolîk, û hwd. tiştek kirin, dikare di cîhana rastîn de tiştan biguherîne. Fehmkirina wê fikrê dijware. 

Mînakek wiha ye: çîrokek kevnare heye ku dibêje Çîn wextekî bi lehîyê hatibû qewirandin. Cîhan ji alîyê Yǔ (禹 ) ku tenê linge kî wî hebu, hate rizgarkirin. Yǔ çû deverên cûda yên Çînê. Rê li ber avê vekir ku av here behrê. Gava ku li dinyayê tiştek pir xirab çêbibe, monakên Taoîst dikarin herin peresthegê û kirinên  Yǔ (禹 ) bibêjin. Ev dibe sedema tiştên xirab ji dinya yê rabin û dinya yê rast bike.

Monakên Taoîst gelek tiştên din jî dikin. Mînakî, ew dikarin agir û deng bikar bînin da ku cinan ji xwe dûr bixînin. Ew dikarin tiştan bikin da ku nexweşiyê rind/qenc bikin. Ew dikarin cenazeyan werbigirin û alikariya ruhên nû bikin ku ziyanê nebîne.

Taoîst bawer dikin ku dijberî ji bo hebin bawerîya hev dikin. Mînakî, mezin û piçûk, ronahî û tarî.

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Taoîzm
Dîrok
Felsefe
Taoîst

Taoîst, kesên ku bawerîya wî bi ola Taoîzmê va heye ra tê gotin.            

Dîn
Gulîzar (albûm)

Gulîzar, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.

Naverok
Gulizar • 6:50
Ey U Erefat • 8:07
Perwin • 4:07
Ke Dinya Hejeyand • 3:52
Pir Şerine • 3:55
Peymana Min • 4:46
Aso Ey  Hawar • 4:07
Şivan • 2:39
Mixabin • 4:44
Dil Kuştîye • 4:26
Şerîne • 6:03
Keça Delal (Çava Kilke) • 3:33
Ji Min Dukret • 3:11

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Dil perîşanim (albûm)

Dil perîşanim, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.

Naverok
Perit Roje • 6:15
Gava Ez Mirim • 7:20
Oy Felek • 6:24
Newroz • 5:47
Kedera Min • 4:36
Dil Perîşanim • 6:19
Iqbala Belek • 10:59
Tu Wi Kewistan • 3:57
Yade • 5:31
Em Belabûn • 4:00

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Ay lê gulê (albûm)

Ay lê gulê, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.

Naverok
Sinem • 2:24
Eman Dilo • 6:22
Pêş Kevin • 3:56
Ay Le Gulê • 4:31
Keça Gundê Me • 4:33
Min Bihîstî • 6:51
Xemcivîn • 7:46
Axîna Min • 2:17
Emê • 3:51
Ber Dil Min • 4:34
Gewrê • 7:22
Mihemedo Ronî • 3:09

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Nesrîn (albûm)

Nesrîn, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 9 stranên albûmê hene.

Naverok

Di Xew De • 9:25
Ez Ber Bum • 3:59
Were Were • 3:12
Nesrin • 6:05
Min Canek Dit • 4:24
Dilvina Min (Min Cane Dit) • 5:52 #Cane Şerin • 8:50
Rabe Ji Xewê • 8:47
Hebs û Zindan • 3:35

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Mohîzm

Mohîzm (çînî: 墨家; pinyin: Mòjiā), felsefeyeke Çînî ya kevnare ku ji alîyê Mozi ve hatîye pêşve xistin. Mohism bi gelemperî gazî evînê dike û daxwaza çareserkirina aştiyane ji bo hemû nakokiyan dike. Mohism hema hema di heman demê de bi Konfusiyanîzm, Taoîzm û Legalîzm ra pêş ket. Ew di navbera salên 770-221 B.Z.  de bûye yek ji çar dibistanên felsefî.

Girêdanên Derve 

 http://ctext.org/mozi Chinese Text Project
 http://curlie.org/Society/Philosophy/Eastern_Philosophy/History/Mohism//

Çavkanî 

Felsefe
Cana min (albûm)

Cana min, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 10 stranên albûmê hene.

Naverok
Xalxaloka Çema • 3:34
Qasimê Meyro • 3:31
Ey Felek • 7:44
Cana min • 5:15
Ciwanê Azadê • 9:30
Bilbilo • 4:33
Sê Zêrî • 3:06
Bejn û Balate • 5:53
Nexweşim Ez • 5:41
Agirê Dertê Te • 10:04

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Koçê me barkir (albûm)

Koçê me barkir, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 7 stranên albûmê hene.

Naverok
Derdan diljarkirim • 10:46
Koçe me barkır • 10:35
Daye daye • 8:07
Ez bum fêrar • 10:10
Welat welat • 8:23
Vetnam u Kuba • 6:56
Wey liske • 4:29

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Ey felek (albûm)

Ey felek, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 7 stranên albûmê hene.

Naverok
Ey Felek • 4:55
Her Erom • 6:04
Di Zindanê De • 7:00
Rewşa Civata • 5:03
Kewê  • 7:33
Şermîne Dil • 5:24
Xortên Me • 5:29
Çavên Xwe Veke • 4:02
Dêrsîm Û Agirî • 9:31
Çipka Xwînavê • 5:04

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Pêxemberê Ummetê Hz. Muhemmed

Pêxemberê Ummetê Hz. Muhemmed pirtûka Ebdulhadî Botî ye.
Pirtûk li ser jiyana Muhemmed pêxember e.
Nivîskar pirtûka xwe wisa dide nîşandan;
"Di qernê şeşan ê zayinî de Erebistanê di dergûşa xwe de zarokek wisa mesin kir ku ewî bi daweya xwe ji nû ve heyat da dinyayê. Ronahiya daweya wî, beşeriyet bi çav kir da ku pêşde here, tarîtî û ronahiyê, rastî û şaşîtiyê ji hev veqetîne. Ev meriv, pêxemberê ummetê Hz. Muhemmed (s.a.v) bû".

Çavkanî 
Pirtûkên kurdî
Emê (albûm)

Nalînek, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 9 stranên albûmê hene.

Naverok
Nalinek • 9:25
Bê xebat • 3:59
Gundê fila • 3:12
Bihuşta rengîn • 6:05
Pêşna te naye • 4:24
Bexçê gula • 5:52
Di baxên  dil • 8:50
Azad e şerîn • 8:47
Dinya bu bihar • 3:35

Girêdanên derva
Girêdana yt musicê

Albûmên kurdî
Wîkîpediya îbranî

Wîkîpediya Îbranî (bi Îbranî: ויקיפדיה: האנציקלופדיה החופשית), malpera wîkîpediya ya bi zimanê Îbranî ye.

Li gorî daneya 21 gulana 2020an di wîkîpediya Îbranî de 266.521 gotar, 641.478 endam û 37 rêveberê malperê hene.

Kronolojî
8ê tîrmeha 2003: Hate destpêkirin.
25ê cotmeha 2003: 1.000 gotar hate çêkirin.
Îlona 2004an: 10.000 gotar hate çêkirin.
Gulana 2005an: 20.000 gotar hate çêkirin.
24ê çileya 2006: 50.000 gotar hate çêkirin.

Çavkanî

Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya bi zimanê îbranî

Îbranî
Wîkîpediya
Wîkîpediya almanî

Wîkîpediya almanî (bi almanî: deutschsprachige Wikipedia), malpera wîkîpediya ya bi zimanê almanî ye.

Niha di Wîkîpediya almanî de  gotar,  endam û  rêveber hene.

Kronolojî

Çavkanî

Girêdanên derve
 malpera wîkîpediya bi zimanê almanî

Zimanê almanî
almanî
Wîkîpediya çînî

Wîkîpediya çînî (bi Çînî:中文維基百科/中文维基百科), malpera wîkîpediya ya bi zimanê çînî ye.

Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya çînî de 1.120.372 gotar, 2.945.822 endam û 79 rêveber hene.

Kronolojî

Çavkanî

Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya bi zimanê çînî

Çînî
Wîkîpediya
Wîkîpediya bulgarî

Wîkîpediya bulgarî (bi bulgarî: Българоезичната Уикипедия), malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî ye.

Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya bulgarî de 262.529 gotar, 271.207 endam û 27 rêveber hene.

Kronolojî
3ê Cotmeha 2004: gotara 10,000an hate çêkirin.
26ê Kanûn 2007: gotara 50,000an hate çêkirin.
24ê Gulana 2010: gotara 100,000an hate çêkirin.
17 Tîrmeha 2013: gotara 150,000an hate çêkirin.
12ê hezîrana 2015: gotara 200,000an hate çêkirin.

Çavkanî

Girêdanên derva 
Malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî

Zimanê bulgarî
Wîkîpediya
Wîkîpediya slovakî

Wîkîpediya Slovakî (bi slovakî: Slovenská Wikipédia), malpera wîkîpediya ya bi zimanê slovakî ye.

Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya slovakî de 233.409 gotar, 188.838 endam û 9 rêveber hene.

Kronolojî
Îlona 2005: 15.000 gotar hate çêkirin.
Tebaxa 2006: 50.000 gotar hate çêkirin.
Tebaxa 2008: 100.000 gotar hate çêkirin.

Çavkanî

Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya ya bi zimanê slovakî

Slovakî
Wîkîpediya
Ebdullah bin Rewahe

Ebdullah bin Rewahe  (erebî: عبدالله ابن رواحة, r. 590 Medîne - m. 629) sehabeyê Muhemmed pêxember û  fermandarekî îslamê  bû.

Ebdullah bin Rewahe bi xwe helbestvan bûye. Muhemmed pêxember gotiye helbestên wî li hemberî muşrîkan weke tîr e.

Bi xwe li Medîneyê ji dayik bûye û di şerê Muteyê de hatiye kuştin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 590
Mirin 629
Kesên ji Medîneyê
Fermandarên misilman

Sehebayên Muhemmed
Wîkîpediya azerî

Wîkîpediya Azerî (bi azerî: Azərbaycanca Vikipediya), malpera Wîkîpediya ya bi zimanê azerî ye

Kronolojî
 2 hezîran 2002 - Afirandina beşa yekem di Wikipediayê de.
9 adar 2007 - 5.000 gotar hatine tomarkirin.
22 tîrmeh 2007 - 10.000 gotar hatine tomarkirin.
29 tîrmeh 2011 - 75 000 gotar hatine tomarkirin.
25 adar 2014 - 100 000 gotar hatine tomarkirin.

Çavkanî

Girêdanên derva
Girêdana beşa wîkîpediyayê bi zimanê azerî

Wîkîpediya
Azerî
YouTube Music

YouTube Music anjî YouTube Mûzîk, ji aliyê YouTubê ve hatiye pêşvebirin . Platformeke muzîkê ye bi awayeke onlîne mûzîkan pêşkêşê endamên xwe dike.

YouTube Mûzîk, heta niha di nav sînorên 77 welatan tê bikaranîn.

Bikaranîn 
Cara yekem pêwiste ku sepana platformê daxînin ser telefon an jî cîhazên din yên ku win bikartinin û piştre endamtî ya xwe li ser platformê bidin destpêkirin.

Sîstemên xebitandinê 

 Android
 IOS
 Google Home
 Amazon Alexa
 Sonos

Çavkani 

Muzîk
YouTube
Google
Servîsên Google
Legalîzm

Legalîzm (çînî: 法家;  "Fǎjiā"; "Dibistana Hiqûqê"), yek ji çar felsefeyên sereke di dîroka Çînî de di Serdema Dewletên Şer Dikin de bû (yên din Konfusiyanîzm, Taoîzm, Mohîzm e). Ew felsefeyek siyasî ye ku dibêje gel bi xwezayê xirab in û hewce ne ku ji hêla hukûmetê ve bêne kontrol kirin.  Ew ji hêla Qin Shi Huang ve hat destpêkirin.

Yek ji girîngtirîn nûnerên legalîzmê Han Fei Zi (韓非 子) bû. Wî got ku divês serwer jibo rêvebirina dewletekê divê amûrên jêrîn bikar bîne:

 Fa (çînî: 法;  "fǎ" ; "zagon an jî prensîb"): Divê zagon ji hêla herkesî ve were zanîn. Her kes di bin rêvebirîyê de li pêşiya zagonê wekhev e. Heke hûn li gor zagonê bijîn hûn ê werin xelat kirin. Ger hûn zagonê bişikînin an jî hewl bidin ku wê bişkînin, hûn ê bêne ceza kirin.
 Shu (çînî: 術;  "shù";  "rêbaz, taktîk an jî huner):  Divê hin taktîkên taybet ji alîyê serwer bêne bikaranîn da ku kes nikaribe dewletî têxe bin kontrola xwe.
 Shi (çînî: 勢;  "shì";  "meşrûbûn, hêz an jî karîzma"):  serwer na, mewkî ya serwer girînge.

Felsefeyên têkildar 

 Konfusiyanîzm
 Merîtokrasî
 Mohîzm
 Platonîzm
 Realîzm (felsefe)

Felsefeyên Dijî Legalîzmê 

 Taoîzm
 Stoîsîzm

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Dîn
Dîrok
Felsefe
El Manadero

El Manadero an jî La Fuente de Sensia para el Puevlo (Kanî, Kaniya Zanista ji bo Gel), rojnameyeke civata mûsewî ya împeratoriya Osmanî bû ku di 1855an de dest bi weşanê kiriye û di 1858an de hatiye girtin. Berpirsiyarê rojnamê Moşe Pesah bû. Pişt re dîsa di 1885an de ji hêla Izak Karmona ve hat weşankirin heya sala 1889an. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

Çavkanî 

Rojnamegeriya mûsewî
El Luzero

El Luzero an jî Sefat Emet (Çira), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di 1867an de li dewleta Osmanî derket. Rojname ji aliyê Mois Eli ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

Çavkanî 

Rojnamegeriya mûsewî
El Nasional

El Nasional (Nasyonal), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di 1871an de li dewleta Osmanî derket. Rojname berdewama rojnameya Jurnal Israelit bû û ji aliyê Marko Mayorkas û Mois Dalmediko û David Fresko ve hate weşankirin. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

Çavkanî 

Rojnamegeriya mûsewî
El Telegraf

El Telegraf an jî El Telegrafo (Telegraf), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di navbera 1853 û 1930î de li împeratoriya Osmanî û piştî avakirina komara tirkî li Tirkiyê derket. Rojname berdewama rojnameya El Nasyonal bû û ji aliyê Marko Mayorkas ve hate weşankirin. Sernivîskar David Fresko bû. Pişt re ji hêla Mois Dalmediko û Isak Gabay ve hate weşankirin. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" bû.

Çavkanî 

Rojnamegeriya mûsewî
Deezer

Deezer yanjî Deezer mûzîk, platformeke mûzîkê ye bi awayeke onlîne mûzîkan pêşkêşê endamên xwe dike.

Deezer, niha li 180 welatan zêdetir tê bikaranîn

Bikaranîn 
Pêwiste ku cara yekem sepana platformê li storên sepana bê daxistin û pêre endamtî ya platformê bide destpêkirin.

Sîstemên xebitandinê 

 Web
 Android
 iOS
 Windows Mobile
 BlackBerry OS
 MacOS

Çavkanî 
Muzîk
Shawn Harrison

Shawn Harrison (jdb. 28'ê berfanbarê 1973 li Los Angeles, Kalîforniya) lîstikvanekî fîlmê ya amerîkan e ku ji bo rola wî ya wekî Waldo Geraldo Faldo di rêzefîlmê televîzyonê Family Matters de ji temaşvaniyeke mezin re hat nasîn.

Kariyer 
Kariyera lîstikvanê ya Harrison di sala 1985an de dest pê kir, di nav de wî hîn jî roleke ne girîng di rêzefîlmê Televizyona Dewletên Yekbûyî yên Hill Street Blues de wergirt . Du sal şûnda, ew di du fîlmên televîzyonê de lîst pêşiya ku  serkeftina xwe di sala 1990 de çêkir wekî Waldo Geraldo Faldo, hevalê kêm aqil ê Eddie Winslow (ku ji hêla Darius McCrary  ve hatibû rolkirin ). Ew vê rolê di 106 beş de lîst û di sala 1996 de bi dawî bû. Ev piştre rolên mêvanî di çendîn TVyên cuda de lîst. Di heman demê de di nav Sîtkoma Girlfriends  de rolekî dubare lîst.

Di rêzeya xêzeromanê  Legion of Super-Heroes de ,ku  li ser bingeha xêzeromanên bi heman navî, yên ku ji hêla weşanxaneya amerîkî DC Comics ve têne weşandin, ew ji 2006-ê heya 2008an de rola Timber Wolf dûblaj kir.

Xelatên wergirtî 

 1993: Namzedê Xelata Hunermendê Ciwan a Ji Lîstikvanê kategoriya Ciwan ê Baştirîn di rêzefîlma televîzyonê de ji bo rola wî Family Matters de.

Girêdanên derveyî

Çavkanî
Îrannasî

Îrannasî (bi farisî: ايران‌شناسی‎ Îranşenasî) navê xebatên di derbarê dîrok, wêje, huner û çanda gelên Îranî ne.

Îrannasên girîng 
 Rüdiger Schmitt, Compendium Linguarum Iranicarum (1989)

Mijarên têkildar 
 Kurdolojî
 Pan-Îranîzm

Çavkanî
Îrannasî
Telegram

Telegram platformeke şandina peyaman ya rasterast e.

Bikaranîn 
Piştê tomarkirina endamtî ye endamên platformê dikarin ji xwe re komên şandina peyama biafirîne û li ser Telegramê dikarin agahî yan jî peyama bi koma xwe re parve bike.

Pergalên xebitandinê 
 Android
 iOS
 Windows Phone
 Windows NT
 macOS
 Linux
 Web

Çavkanî
Kamil Tolon

Kamil Tolon (jdb. 29ê sibata 1912an li Stembolê, Împeratoriya Osmanî - m. 7ê tîrmeha 1978an li Swîsreyê) karsaz û pîşesazkerekî tirk e.

Pêşveçûnî 
Dema ku wî sala 1935 ji zanîngehê xelas kir, ew wek çavdêr PTT hate wezîfedarkirin. Paş vê, bi Fahri Batıca, wan dikanek vekiribû. Li vê dikanê wan yekem makîneya şûştinê ya Tirkiyê hilberandin. Piştî vê yekê, polayê wî Adnan Menderes ji Kamil Tolon re pêşniyaz kir ku motora elektrîkê hilberîne. Piştra, wî yekem motora elektrîkê ya Tirkiyê çêkiribû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1912
Mirin 1978
Lubabe bint Haris

Lubabe bint Haris an Umul Fezl (erebî: لبابة بنت الحارث‎‎, 593-655) jina Ebasê apê Muhemmed pêxember û sehabe ye.
Di nav jinan de û du jina Muhemmed pêxember Xedîceyê re bûye Misilman. Her wiha dûyemîn jina misilman e.

Bi xwe xûşka Meymûne bint Harisê ye.
Ji mêrê wê Ebas şeş law û keçekî jê re bûye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 593
Mirin 655
Sehabeyên jin
Sefwan bin Muetel

Sefwan bin Muetel (erebî: صفوان بن المعطل;r. ?, Medîne - m. 640/680 Semîsad) yek ji sehabeyên Muhemmed pêxember e ku navê wî di "Bûyera Îfkê" de derbas dibe.

Dîroka ji dayikbûnê baş nayê zanîn û dîroka wefatbûbê jî li gorî çavkaniyên îslamê tê guhertin.
Bi xwe ji Muhemmed du hedîs rîwayet kiriye.

Bûyera Îfkê

Çavkanî
Îrlendî

Îrlendî (bi îrlendî: Muintir na hÉireann) gel, komeke etnîkî û neteweyek xwemaliyê li Girava Îrlendayê ne ku dîrok û çandek hevpar parve dikin. Nêzîkî 33 hezar sal e ku li Îrlendayê mirov hene û ji 10 hezar salê zêdetir ve mirov bi awayekî berdewamî li giravê dijîn. Di piraniya dîroka tomarkirî ya Îrlendayê de, îrlendî di destpêkê de gelên galîkî bûn.

Etîmolojî 

Navnîşana îrlendî tê îdîakirin ku ew ji peyvê Érainn hat derxistin ku eşîreke keltî nişan dide, wekî bêr demên xiristiyanî jîyan dikir.

Ziman 

Piraniya kesên îrlendî îro bi zimanê inglîzî diaxivin, ji ber ku Îrlenda demêkî dirêj di bin Kolonyalê Brîtanyayê bû. Îro li dewleta Îrlendayê 40.000 heya 80.000 kesên ku bi zikmakiya xwe îrlendî diaxivin henê.

Çand 

Kesên îrlendî ji Destpêka Dema Nûjen deheya piştî sedsala 19 û 20ê deyek ji navdarên nivîskarên zimanê inglîzî bûn. Li vir çend nivîskarên îngilîz ên navdar ku bi eslê xwe îrlendî bûnê.

 Jonathan Swift
 Bram Stoker
 Oscar Wilde
 George Bernard Shaw
 William Butler Yeats
 John Millington Synge
 James Joyce
 Samuel Beckett
 Seamus Heaney

Mûzîka kevneşopî ya girava Îrlendayê bi Irish Traditional Music têye navnişan kirin. Komên navdar wekî ew Stîlê Mûzîk lîstinê an ji îro jî bazî didin ew in; The Dubliners, The Chieftains, The Pogues, The Wolfe Tones wekî strankerdên solo binnav; Ronnie Drew, Christy Moore, Paddy Reilly û Sharon Shannon.

Pêvekî bi taybet di mûzîka îrlendî dans kirin e.Tap Dance, Set Dance di îroyên Îrlenda gelek navdar e û xwedî kevneşopiyekî dirêj in.

Di mûzîkên Pop û Rock ji sedsala 20 û 21an deberdewan navdarên îrlendî ya mezin henê wekî binnav; Rory Gallagher, The Boomtown Rats, Boyzone, Chris de Burgh, The Corrs, Johnny Logan, Snow Patrol û U2.

Mijarên têkildar 

 Koçerên îrlendî

Çavkanî 

Îrlenda
Îrlendî
Brîtanya
Zeyneb bint Xuzeyme

Zeyneb bint Xuzeyme (erebî: زينب بنت خزيمة‎), Jina Muhemmed pêxember e. Leqeba wê Ûmûl Mesakîn (Dêya Feqîran) e.

Navê mêrê wî Ubeyde bin Haris bin Ebdulmutelib e ku di Şerê Bedirê de hatiye kuştin ji ber wê Zeyneb bint Xumeyze bî maye û di şêst saliya xwe de bi Muhemmed re zewiciye û sê an jî heşt meh şûnde jî wefat kiriye.

Di goristana "Cenetûl Baqî" de hatiye definkirin.

Çavkanî
NGC 2078

NGC 2078, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve hatiye dîtin.

Navê vebijark
 ESO057-010	NGC2078

Pozîsyon

Çavkanî
NGC 2079

NGC 2079, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye dîtin.

Navê vebijark

 LHA120-N159A   NGC2079

Pozîsyon

Çavkanî
NGC 2080

NGC 2080, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye dîtin.

Navê vebijark

 MRC0540-696  NGC2080

Pozîsyon

Çavkanî
NGC 2081

NGC 2081, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye dîtin.

Navê vebijark 

 NGC 2081

Pozîsyon

Çavkanî
NGC 2082

NGC 2082, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin

Navên vebijark

Pozîsyon

Çavkanî
Ebad bin Bîşr

Ebad bin Bîşr (erebî: عباد بن بشر) yek ji sehabeyên Muhemmed pêxember e.

Bi xwe di navbera salên 597-632an de jiyaye, ji eşîrekî Medîneyê ye. Piştî ku bû misilman ketiye Şerê Bedirê, Ûhud, û Xendeqê û di van şeran de pêxember diparêzî.

Çavkanî 

Kesên ji Medîneyê
Mirin 632
Ebdullah bin Emr

Ebdullah bin Emr  (erebî: عبد الله بن عمرو بن العاص, r. 615 - m. 684), Sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku pir Hedîs nivisiye.

Ebdullah bin Emr li bajarê Medîneyê hatiye dinyayê û li Misirê di sala 684an de wefat kiriye.
Kurê Emr bin Es û Rayta bin Munebihê ye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 615
Mirin 684
Kesên ji Medîneyê
Zeyd bin Sabit

Zeyd bin Sabit (r. 612 Medîne - m. 665 Medîne), 
yek ji sehayên Muhemmed pêxember û nivîskarê wehiy ye.

Bi xwe di yanzdeh saliya xwe de bûye misilman. Ji ber ku hêj emrê wî piçûk bûye nekirine Şerê Bedirê û Şerê Uhudê.

Bi xwestina Muhemmed pêxember hînê zimanê îbranî û zimanê suryanî bûye ku peyamên çûyîn û hatinê nivîsiye û wergerandiye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 612
Mirin 665
Kesên ji Medîneyê
Jidayikbûn 610
NGC 2083

NGC 2083, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî
NGC 2084

NGC 2084, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Sikatî James Dunlop ve, di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark 
 ESO 57-EN15
 NGC2084

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
NGC 2085

NGC 2085, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî
NGC 2086

NGC 2086, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark 

 NGC2086

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
Ksenofon

Ksenofon (, ; jdb. derdora 431ê beriya zayînê - m. derdora 354ê beriya zayînê), fîlozof, nivîskar û dîroknasê yewnanî bû. Bi xwe telebeyê Sokrates bû. 

Bi berhema xwe ya Anabasîs tê naskirin.

Çavkanî 

Fîlozofên yewnan
NGC 2087

NGC 2087, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
NGC 2088

NGC 2088, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
NGC 2089

NGC 2089, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî William Herschel ve di sala 1785an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
NGC 2090

NGC 2090, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê skotlendî James Donlup ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî
Lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê (1981-1984)

Va ye lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê di navbera salên 1981 û 1984an de.

Çavkanî 

Lîste
Zilma li ser kurdên feylî

Di salên 1945an de ji aliyê hindek ticar û rewşenbîrên feyliyan ve Komeleya Feyliyan hate ava kirin. Vê komeleyê ji bo zarokên feyliyan du dibistan ava kirin. Ji bo çakkirina jiyana feyliyan gelek xebat dikirin 

Piştî dewleta Îsraêlê avabûyî wek her cihûyên dinyayê, cihûyên Iraqê jî bi taybetî yên Bexdayê koçî Îsraêlê bûn. Di ticaretê dinyayê de jî ya Iraqê de jî, cihê cihûyan cuda bû ku ticaret bi gelemperî di destê wan de bû. Lê piştî koçkirinê bi taybetî li Bexdayê ticareta herêmê ket bin destê kurdên feylî. Heta vî wextî kurdên feylî li Iraqê bêdeng bûn lê piştî derketina wan bi navê ticaretê, êdî feylî jî hem di jiyana civakî ya Iraqê de hem jî li jiyana siyasî ya Iraqê de cihê xwe girtin. 

Wek me gotî, valabûna cihê ticarên cihû ji aliyê kurdên feylî hate tijî kirin lêbelê xelkê ereb li hêcetekê digeriyan ku feyliyan biêşinîn. Hêceta wan jî ew bû ku cihû dema ji Iraqê derketin hemî ticareta xwe, şirketên xwe, karên xwe dan feyliyan . Piştî van gotegotên rewşenbîrên ereb, li dijî kurdên feylî hişmendiyeke panereb derket holê. Jixwe êdî li ser feyliyan givaş û zext zêde bûn.

Kurdên feylî yên Bexdayê bi taybetî li taxên Exd el Ekrad, Babûşşeyh, el-Fedek, Şûrya, Aqarî, Şerîa Filistîn û Cemîle dijîn. Her wisa Xaneqîn, Mendelî, Bedrê bajarên girîng yên kurdên feylî ne. 

Yekem car li salên 1930an de ji aliyê wezîrê derve yê Iraqê Raşîd Ali el Geylanî hindek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Li salên 1963-1968an de ji aliyê braderên arif jî gelek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. 

Li salên 1971-1972yê de ji aliyê Partiya Bees 50 hezar kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Ev yekem car bû ku hejmareke wisa zêde kurd ji hemwelatiyê hatin derxistin. Di nîsana 1980ê de jî Sedam Huseyîn kampanyayek da destpê kirin ku 200 hezar kurdên feylî ji welat derbêxin

Mijarên têkildar 
 Dîroka Başûrê Kurdistanê

Çavkanî
Komkujiyên li dijî kurdan
NGC 2091

NGC 2091, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî
NGC 2092

NGC 2092 komeke stêran a vekirî ya komstêrka Dorado ye. NGC 2092 di 1834an de ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve hate vedîtin.

Navên din

Derawaya wê ya esmanî

Girêdanên derve

Çavkanî 

Galaksî
NGC 2093

NGC 2093, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 

Galaksî
NGC 2094

NGC 2094, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 

Galaksî
NGC 2095

NGC 2095, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2096

NGC 2096, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2097

NGC 2097, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2098

NGC 2098, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2099

NGC 2099, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma skatî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2100

NGC 2100, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma skatî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Cismên NGCyê
NGC 2101

NGC 2101, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1837an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2102

NGC 2102, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1830an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2103

NGC 2103, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2104

NGC 2104, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2105

NGC 2105, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1837an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2106

NGC 2106, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2107

NGC 2107, cismekî esmanî ye. Ji aliyê stêrnasê brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2108

NGC 2108, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2109

NGC 2109, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2110

NGC 2110, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî William Herschel ve di sala 1785an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2111

NGC 2111, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2112

NGC 2112, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark 

 NGC2112

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2113

NGC 2113, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2114

NGC 2114, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2115

NGC 2115, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1837an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2116

NGC 2116, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2117

NGC 2117, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2118

NGC 2118, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2119

NGC 2119, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê fransî Edouard Stephan ve di sala 1880an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
Zekeriya

Zekeriya (erebî: زكريّا, Zakariyya, îbranî: זכריה, Zekharya,
yewnanî: Ζαχαρίας, Zakharias), li gorî îslamê pêxember, li gorî xiristiyaniyê jî zanyarê dîn e. Di Quranê û di Peyama Nû de behsa wî tê kirin.

Çavkanî
NGC 2120

NGC 2120, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî
NGC 2121

NGC 2121, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2122

NGC 2122, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
NGC 2123

NGC 2123, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona esmanî

Çavkanî
NGC 2124

NGC 2124, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.

Navên vebijark

Pozîsyona asîmanî

Çavkanî 
Galaksî
Zulkîfl

Zulkifl (erebî: ذو الكفل, îbranî: יחזקאל Ezekiel), yek ji pêxemberan e ku navê wî di Quranê da derbas dibe.

Çavkanî
Sed Dibistanen Raman

Sed Dibistanen Raman (çînî: 諸子百家; pinyin: zhūzǐ bǎijiā) dibistanên felsefe û ramanin ku dî navbera sedsala 6an (B.Z.)-221an(B.Z.) de li Çîn a kevnar derketine holê. 

Di dîroka Çînî de, ev serdem wekî serdemek xwînrij tê zanîn ku dewletên piçûk şer û pevçûnên hevûdu dikirin. Ev dem wek Serdema Bihar û Payiz ,  Serdema Dewletên Şer Dikin tê zanîn. Ji aliyekî din ve, ew wekî serdema zêrîn a dîroka ramana Çînî jî tê zanîn. Felsefe û ramanên li ser mijarên esman, jiyan, civak, xweza, derman, teknolojî, stratejî di vê demêda bi avayekî serbixwe pêşta çu. 

Ditin û zanînên vê demê, bandorek mezin li ser awayên jiyan û hişmendiya civakî ya welatên Asyayî kirîye. Mamosteyên hêja yên vê demê, li ser rêbazen rêvebirîyê yên dewletan, şer û dîplomasîyêda, şîret li serweran/rêvebiran kirîye. 

Ev dem ,bi yek kirina Çînê ji alîyê xanedana Qin va, dawî bû. Hin ji van dibistanên ramanê li Çinê û li derdorê Çînê ji tunebûnê xelas bûn û îro hîn jî çalak in.

Dibistana Dao 
Nûnerên herî girîng ên hînkirina Dao (rê) Lao Zi û Chuang Tzu nin. Ev dibistan li ser civak û raman gelek bandordar bûye. Di navenda têgihiştina esmanî, bingehîya dermankirina Çînî, rêveçuna xwezayîda Dao heye. Bi rastî, bandora Dao li ser hema hema hemî dibistanên ku li Çînê derketiye, heye.

Dibistana Konfusyus 
Konfusyus kesê ku herî zêde bandor li ser rêvebirîya dewletê kirîye ye. Hê jî bandora Konfusyus li ser Çîn a nûjen û civaka nûjan a Çîn heye

Dibistana Mo

Dibistana Yin Yang

Dibistana Zagonêran

Dibistana Nav û Forman

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Dîrok
Dibistan
Felsefe
Raman
LTE (tora înternetê)

LTE (bi îngilîzî: Long-Term Evolution wate ya bêjeyê: pêşveçûna demên dirêj),  bikaranîn a LTE an LTE-A  leza girêdana înternetê ya mobîlê bi giranî zêde dike. Sîstema LTE girêdana înternetê ya bi bingeha pergala IPyê bikartîne. Sîstem bingeha tora IPyê di teknolojiya 2G anjî 3G de nehatiye bikaranîn.

Dîrok 
LTE, ji aliyê NTT DoCoMo ve li Japon di sala 2004an de hat pêşniyar kirin.  Xebatên yekem di 2005an de dest pê kir.  Guhertoya pêşdestê ya LTE / SAE di gulana 2007 de hate pêşve xistin.  Di Kanûn 2009 de, modem yekem ji hêla TeliaSonera ve hat ragihand.  Yekem telefona destek LTE (Samsung SCH-r900) di îlona 2010an de hate hilberandin.  Standardê LTE di Adarê de 2011 hate dayîn. Di sala 2012an de, operatorên CDMA plan kir ku derbasê sîstema  LTE yê bin.  Bikaranîn a yekemîn ya sîstema LTE,  di sala 2013an de dest pê kir.

Vol-TE 
Vo-LTE, ji hêla din ve, teknolojiyek veguhestina bihîstwerê yê ye ku li ser sîstema girêdana tora înternetê ya IPa ye û li ser sîstema LTE û LTE-Advancedê dixebitê.

Rêjeya bikaranîna LTE ya welatan 

Daneyên Adara 2019 an

Çavkanî 

Înternet
Îcadên japonî
5G

5G, nifşa 5emîn a sîstema tora înterneta mobîlê ye.  Leza înternetê ya sîstema  5G, ji nifşa çaremîn 4g (LTE) 10 carî zêdetir e. Ev leza hanê li gorî kategoriya cîhaza ku tên bikar anîn,  ji 1 heta 10 Gbps ê diçe tê. Yekîtiya Telekomînîkasyona navneteweyî û Yekîtiya Ewropa di sala 2020an de armanca bikaranînê pêşdibîne. 

Bi teknoloji ya îro  5G,  di tora rastîn ya îro de  gihîştiye leza 4.7 gbit/s û di hawîrdanên laboratorî de gihîştiye bileziya 7,5 Gbit/s ê. Armanca sîstemê ewe e ku heta sala  2025an lezîya sîstemê derîne 10 Gbit /s.

Bikaranîna welatan

Çavkanî 
Înternet
Anamur

Anamur (bi grekî:Ανεμούριον = Anemourion (aşê bayê), navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe yanavçeyê

Erdnîgarî
Navçe li rojavayê parêzgeha Mêrsînê û li ser perava Deryaya Navîn cîh digire.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Aydıncık

Aydıncık, Navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye û li ser perava Deryaya Navîn cîh digire.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe li rojavayê parêzgeha Mêrsînê cîh digire û yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn ê.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Bozyazı

Bozyazı, Navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye û li ser perava Deryaya Navîn cîh digire.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçê yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn ê û li rojavayê parêzgeha Mêrsînê cîh digire

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Çamlıyayla

Çamlıyayla yanjî Nemrûn navçeyeke çiyayî ya parêzgeha Mêrsînê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe, li ser erdeke çîyayî hatiye avakirin û dikevê bakurê parêzgeha Mêrsînê.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Erdemli

Erdemli, navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye û li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Erdemli, navçeyake perava Deryaya Navîn û di nav sînorê parêzgeha Mêrsîn de ye.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Gülnar

Gülnar, navçeyeke çiyayî, ya parêzgeha Mêrsînê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe, li rojavayê parêzgeha Mêrsînê û di erdê çiyayî de cîh digire.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Mut

Mut, yek ji navçeyên parêzgehê Mêrsînê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Mut, navçeyeke girêdayî parêzgeha Mêrsînê ye û li ser erdeke çîyayî hatiye avakirin.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Silifke

Silifke, yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn û navçe ya parêzgeha Mêrsînê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Silifke, navçeyake perava Deryaya Navîn e.

Çavkanî

Navçeyên Mêrsînê
Kubara min (albûm)

Kubara min albûma hunermenda kurd Zînê (Saadet Özlük) e. Albûm ji deh stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Elmas Müzik Üretim ve hat çêkirin.

Stranên albûmê
Kubara min
Çavê belek
Ağı Naten
Delalê
Delala'm
Lo dilo
Rabeji ğave ğaflete
Emmanley
Rabin
Henomın

Çavkanî

Albûmên kurdî
Albûm
Evîndar im (albûm)

Evîndar im albûma hunermenda kurd Zînê (Saadet Özlük) e. Albûm ji 14 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Sevkan û studyoya Panorama ve hat çêkirin.

Stranên albûmê
Aman leylî
Evîndar im
Lanuko
Davetim e
Gula min
Lê canê
Berîvan
Raho
Cemo
Şîrîna min
Lorî lorî
Sepra min nayê
Vî can
Gulika azad e

Çavkanî

Albûmên kurdî
Albûm
Ez diçim (albûm)

Ez diçim albûma hunermenda kurd Fatma ye. Albûm ji 12 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Koçer û studyoya Celal ve hat çêkirin.

Stranên albûmê
Çûn siya darê (gotin û muzîk: Aram)
Zîndana Diyarbekirê (gotin û muzîk: Koma Agirî)
Destê (gotin û muzîk: Koçer)
Şevtarî (gotin û muzîk: Fatma)
Rindê (gelerî: Berhewkar-Koçer)
Ne tu bûyî bûk (gotin û muzîk: Tahsin Taha)
Ez diçim (gotin: Koçer û muzîk: Fatma)
Temîr (gelerî: Berhewkar-Koçer)
Balencev (bi soranî ye)
Derketin (gotin: Sefkan û muzîk: X. Birhat)
Hewşame (gelerî: Berhewkar-Koçer)
Kina min (gelerî: Berhewkar-Koçer)

Çavkanî

Albûmên kurdî
Albûm
Rojnamevan (albûm)

Rojnamevan albûma komeke kurd ya bi navê Koma Serhat e. Albûm ji 15 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Mazlum Plak ve hat çêkirin. Gotin û muzîka albûmê bi destê Raman in

Stranên albûmê
Rojnamevan
Dotman-pismam
Xelk in
21ê adarê
Te dixwazim
Bes e
Birîndar im
Ser dilê me
Rewşan
Veke derî
Roj hilat
Pir şêrîn e
Ez xelef im
Ezê biçim
Lezbik dayê

Çavkanî

Albûmên kurdî
Albûm
Çukurova

Çukurova navçeyeke navenda ya bajarê Edenê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Çukurova, navçeyeke navenda bajarê Edenê û li ser perava gola Bendava Seyhanê cîh digire.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
İmamoğlu

İmamoğlu, navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe, 45 km dikevê bakûrê Edeneyê û di deşta Edeneyê de cîh girtiye.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Karaisalı

Karaisalı, navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe, di destê pêka Çiyayê Torosa hatiye avakirin û dikevê rojavayê Edeneyê.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Karataş

Karataş navçeyeke perava Deryaya Navîn û bi parêzgeha Edeneyê ve girêdayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Karataş, li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin û 48 km dikeve bakûrê Edeneyê.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Kozan

Kozan yek ji navçeyên parêzgehê Edeneyê ye û navçe di deşta Edeneyê de hatiye avakirin.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe di nav deşta Edeneyê de hatiye avakirin û dikevê bakurêrojhilatê Edeneyê.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Saimbeyli

Saimbeyli yan jî Xaçîn, yek ji navçeyên parêzgehê Edeneyê ye.

Gelhe
''Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeya Xaçînê

Erdnîgarî
Xaçîn, yek ji navçeyên çiyayî ya parêzgeha Edeneyê ye û dikeve bakurê rojhilata parêzgeha Edenê.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Sarıçam

Sarıçam, yek ji navçeyên navend ya bajarê Edenê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeya Sarıçamê

Erdnîgarî
Sarıçam, navçeyeke navend a ya bajarê Edenê ye. Li rojhilatê navçeya Ceyhan, navçeya Îmamoglu li bakur, navçeya Yüreğir li başûr, li rojava navçeyên Karaisalı, Çukurova,  û bendavên Seyhanê û Çatalan cîh digire.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Tufanbeyli

Tufanbeyli, yek ji navçeyên parêzgehê Edenê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Tufanbeyli, navçeyeke çiyayî ya Edenê ye û dikeve bakûrê rojhilata parêzgeha Edeneyê

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Yumurtalık

Yumurtalık, yek ji navçeyên li ser perava Deryaya Navîn e û giradayê parêzgeha Edenê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Navçe li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin û dikeve başûrê parêzgeha Edene yê.

Çavkanî

Navçeyên Edeneyê
Erdnîgariya yewnana kevnare
Ereğli, Qonya

Ereğli, navçeyeke parêzgeha Qonyayê ye.

Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê

Erdnîgarî
Ereğli, yek ji navçeyên deşta Qonyayê ye û dikeve rojhilatê deşta Qonyayê.

Çavkanî

Navçeyên Qonyayê
Navçeyên Qonyeyê
Zurûf

Zurûf pirtûka Mele Yûnisê Erqetînî ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin.
Mele Yûnisê Erqetînî ji bo medreseya kurdî ku şagirtên medreseya kurdî hînê zimanê kurdî bibin  nivîsiye. Ev pirtûk hîna jî di nav medreseya kurdî de tê xwendin. Nivîskar Zeynelabidin Zinar vê pirtûkê wergerandiye tîpên latînî.

Çavkanî 
Pirtûkên kurdî
Zêrmasî

Zêrmasî ewe ku bi modelkirin, analîzkirin, nasandin û kontrolkirina pergalên dînamîkî ve mijûl e. Ew di têgeha etîmolojîk de di navgîniya cybernetics de, û bingeha teorîk di matematîkê, teoriya nîşaneyê û zanyariya teorîk a teknolojîk de heye. Pergala otomatîkî dihêle hûn pergala xwe kontrol bikin di heman demê de rêzên berbiçavkirinê (bilez, rastîn, aramî, hwd.).

Di pîşesaziyên di otomasyonê de pispor pispor tête gotin. Tiştên ku otomasyon dihêle sêwirandin çêbibe da ku meriv pergalek otomatîk bike (automata, regulators, û hwd.) Bi navê automatîzmê an organên kontrola-rêgez ên pergalek kontrolkirî tê gotin.

Nimûneyek hêsan a otomatê de ew e ku kontrola rêwîtiyê ya otomobîlê ye: ew wesayît bi rengek domdar ya ku ji hêla şofêrê ve hatî destnîşankirin, pêk tîne, bêyî ku tengasiyên (şileya rê, berxwedana bayê, û hwd.) Bimîne. James Clerk Maxwell, di gotara xwe de "Li ser Rêvebiran" 1 (1868), bi vî rengî pergala rêziknameyê ya ku wî xilaf kirî destnîşan kir: "Qeymeqam beşek ji makîneyê ye bi wateya ku leza makîneyê hema hema yekalî digire. , tevî guhertinên di hêza ajotinê an jî berxwedanê de ". Ev pênase binavkirinek xwerû ya xwerû ye.
Zembîlfiroş (albûm)

Zembîlfiroş, çardehemîn albûma hunermendê kurd Şivan Perwer e. Albûm di sala 1992an de derket û di albûmê de 10 stran cih digrin.

Berhemên di albûmê de 
Zembilfroş
Nexweşim
Qumrike
Narinê
Zara
Bejna Zirav  
Qulê Mahrumê 
Lawo destê min berde    
Sinanê kiriv 
Hoy narê

Çavkanî

 www.discogs.com

Albûmên kurdî
Şivan Perwer
Han Gaozu

Împerator Gaozu (çînî: 漢高祖; pinyin: Gāo Huángdì; B.Z. 256-1ê hezîrana 195 B.Z.) anjî navê ratîn Liu Bang (劉邦), damezrîner û yekem împaratorê xanedana Han ya Çîn e. Di navbera B.Z. 202 - B.Z. 195an de împeratorî kirîye. Gaozu di dîroka Çînî de yek ji wan çend damezrênerên xanedane ku bi eslê xwe gundî ye.

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Girêdanên Derve 
 Împerator Gaozu - Chinaculture.org

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Dîrok
Împeratorên Çînê
Îlyas

Îlyas; (îbranî: אליהו‎) (erebî:إلياس, Îlyâ, إيليا) yek ji pêxemberan e. Tê texmînkirin ku BZ sedsala 9an de jiyaye.

Çavkanî 

Pêxember
3G

3G, yek ji nifşê nûjen ya sîstema GSMê ye. Bi demê re 1G, 2G, 3G, 4G û nifşa herî dawî ya pêşketî 5G tê binavkirin. Li vir G nifş digire. Her Nifş li gorî nifşa berê nûbûnên berfireh tîne.

Bi teknolojiya 3G, têlefonên mobîlê dest bi karanîna daneya bihîstwer û şandina wêneyê hate pêkanîn.  Hevdîtinên dîtbarî ya Mobîlê cara yekem bi teknolojiya 3G ve pêk hat.  Gerokên Web û serhêlên lîstikê yên înternetê û serîlêdanên VoIPê bi vê nifşê dest bi karanîna li ser têlefonên mobîlê kir.

HSPA, ku di teknolojiya 3G de hat zêdekirin, dest pê kir wekî 3,5 G tê zanîn û leza wê 14 Mbps bû û pişt re bi teknolojiya HSPA + re tê gotin 3.75 G û lezgîniya wê digihîje 168 Mbps.

Dîrok 
Nifşa sêyem ya teknolojiya 3G yê cara yekem li Japon derkete holê. Di sala 1998an de ji aliyê pargîdaniya NTTdocomo li Japon hate bikaranîn. Di sala 2002an de li DYAyê dest bi karanîna nifsa sêyemîn 3G hate kirin. Di sala 2003an de welatê Ewropayê dest bikaranîna 3G yê kirin.

Çavkanî 
Mobîl
Tora Înternetê
Elyesa

Elyesa (erebî: اليسع Al-Yas'a, îbranî: אֱלִישַׁע), di dînên cihûtî û îslamê de pêxember e. Navê wî di Quranê de derbas dibe.

Di piçûktiya xwe de bi nexweşiyek giran ketiye û bi duayên Îlyas pêxember ve sax bûye.
Di Peymana Nû de bi navê Elîşa derbas dibe. Tê rîwayet kirin  ku tirbeya wî li Diyarbekirê ye, lê li gorî hinek rîwayetên din jî li dema hatiye ziyareta Eyûb pêxember li Rihayê wefat kiriye.

Çavkanî 

Pêxember