nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
San Diego

San Diego, bajareke di başûrê Kalîforniya yê û li ser sînorê DYA û Meksîkê cih digire. Bajarê mezin a parêzgeha Kalîforniya ya dûyem e.

San Diego yek ji wan bajarekî deryayî ya Başûrê Kalîforniya ye ku bi qasî 120 mîl li başûrê Los Angelesê ye û digel sînorê Meksîka ye. Bajar a duyemîn, bajarê herî mezin yê Kalîforniyayê ye û heştemîn bajara herî mezinê DYA ye. Her weha ew yek ji bajarên yekemê ku hatine avakirinên Dewletên Yekbûyî ye. Tê texmîn kirin ku gelheya wê 1,43 mîlyon e. Di hêjmara dala 2012an de 1.322 mîlyon kes hate tomarkirin.

Rêjeya etnîkî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Spî : 64.75%
Asyayî : 16.74%
Reş an Afrîkaya Amerîkî : 6.51%
Melez: 6.00%
Du an zêdetir Melez : 5.16%
Niştîmanên amerîkî : 0.44%
Niştecîbûna Niştimanî ya Nîjerî an Pasîfîk : 0.40%

Bajarên hevkar
Alcalá Henares, Spanya
Campinas, Brezîlya
Cavite, Filîpîn
Edinburgh, Brîtanya
Celalabad, Efxanistan
Jeonju, Kore ya Başûr
León, Guanajuato, Meksîka
Perth, Awistralya
Quanzhou, Çîn
Taichung City, Tayvan
Tema, Gana
Tijuana, Meksîka
Vladivostok, Rûsya

Galerî

Çavkanî
Jêderk
Omer Simo

Omer Simo gundekî herêm a Efrînê ye. Li nêzîkî ava Meydankê e.

Gundên Efrînê
Omera, Efrîn

Omera gundekî herêm a Efrînê ye.

Gundên Efrînê
Hebo

Hebo gundekî herêm a Efrînê li navçeya Mabeta ye.

Gundên Efrînê
Mela Mihyedîn

Mela Mihyedîn nivîskarê kurd û mamosteyê ziman û wêjeya kurdî ye.

Jiyana wî 
Li gundeki biçûk yê Kerboranê hatiye dinê. Dîroka jidayîkbûna wî ne eşkere ye û kesek jî nizane ku kengî hatiye dinê. Serê pêşî navê wî Rizgar û paşî jî Azad datînin lê ji ber hin sedemên nexweşiyê radibin wan navan diguherînin û navê Mihyedîn li wî dikin.
Di salên 90î de wek hema bêje her kurdekî mala wî ji alîyê leşker û cerdewanan ve tê şewitandin. Piştî şewata gund maliyên wî û hemû gundî her tiştê xwe di nava agirê har de wenda dikin. Maliyên wî ji Torê lê dixin û tên deştê. Zaroktiya wî piranî li Hezexê derbas dibe.

Perwerda wî 
Pêşî li ber destê dayîka xwe dest bi perwerdê kir. Zaroktiya wî di nava klasîkên kurdî û wêjeya klasîk de derbas bû. Pişt re ji bo perwerdehiya fermî li gundê Zergûza Xwarê dest bi xwendinê kir û pişt re ji bo xwendinê berê xwe da bajarên Hezex, Êlih û Stembolê. Dawiya dawîn li Amedê xwendina xwe temam kir û dîploma xwe wergirt.

Çîroka wî û ziman 
Gava ji bo xwendinê ji Stembolê berê xwe da Amedê biryarek da, wê li bajarê xwe bi zimanê dayîka xwe xeber bida. Ji bo vê yekê li her qadê bi zimanê xwe xeber dida. Di şitexaliya de li hin cihan asê dima û peyvên biyanî bi kar dianî. Ji bo çareseriya vê yeke li çareseriyan geriya û dît ku li bajêr dersên zimanê kurdî tê dayîn. Rabû û çû qeyda xwe çêkir û dest bi perwerdehiya zimanê xwe kir. Di demek kin de ji asta yekê heta asta mamostetiyê xwendina xwe temam kir û ji Bahoz Baran îcazeta xwe wergirt. Cara pêşî ji aliyê wî ve telefon hat û pola asta yekê dane wî. Bi vî awayî jî dest bi mamostetîya zimanê şêrîn kir.

Hîn di serî de ji rêzimanê hez nekiribû û bêhtir bala wî li ser wêjeyê bû. Bêhtir li ser wêjeya klasik xebitî. Hem dersen rêzimanê dida û hem jî dersên wêjeyê. Di dawiya de dest ji rêzimanê kişand û ji bo asta sêyê û carna jî ji bo asta mamostetiyê dest bi dayîna dersên wêjeyê kir.

Meseleya navê wî 
Her gava dest bi dersa wêjeyê dikir li ser depê beytek ji Melayê Cizîrî û helbestvanên din dinivîsand û beyta nivîsandî şîrove dikir. Di nava helbestvanan de favoriyê wî Melayê Cizîrî bû. Hingî qala wî dikir ji aliyê xwendekarên xwe ve wek “Mela” û “Seyda” nav li wî hate kirin. Kesa bû pêşeng û ev navê “Mela” li wî kirî nûjiyanê bû. Werhasil kelam ev wek nasnav li ser wî ma. Çîroka navê wî jî wiha bû, lê tu têkiliya wî û melatiyê tune ye.

Xebatên wî 
Nivîsên wî yên pêşî di kovarên Wêje û Rexne, Nûbihar, Bar, E-Çandname û E-Sînemaya Serbixwe de derketine. Niha jî hem ji bo malperên wekî Rîa Taza, Çandname, Rûpela Nû, Nêrîna Azad, GazeteDuvar û Sînemaya Serbixwe  dinivîse.

Çavkanî 

Nivîskarên kurd
Seattle

Seattle, bajareke ku bi parêzgeha Washingtonê ve girêdayî ye. Bajar, li bakurê rojavayê Amerîkayê cih digire.

Gelhenasî
Hêjmara Nîştecihan di sala 1990an  de 516.332 kes bû. Hêjmar, di 2006an de gihişt 582.484 kes e.

Niştecihên bajarê Seattle dijîn, ji sedê 12 temenê wan 65 salî ye.  Li Seattle yê rêjeya bêkariyê li gorî nirxên 2000an de ji sedî 4.2 ye, niştecihên bajar ji sedê 5.3% ji Spanyayê û Amerîkaya Latîn e, ji sedê 8,4 Afrîka û ji sedê 13,1 bi eslê xwe Asyayê ne.

Cihên turîstîk
 Museum of Flight - Mozexane ya ku cara yekem balefirên Boing lê hatiye çêkirin.
 Space Needle - Restoraneke ku di çarçoveya xwe de digerê û di sal 1962an de hatiye çêkirin.
 Experience Music Project - Avahiyek turîstîk e li nêzîkê Space Needleyê ye.
 Pioneer Square - Navenda cîhê dîrokî ya bajarê Seattle.
 Original Starbucks -  Di sala 1971ê de di nav Pîk Marketê de şaxa yekem a Starbucks ku hatiye vekirin.
 Pike Place Market - Cîhe danûstandinên ya kevn a navendê
 Akvaryûma Seattleyê - Akvaryûma herî mezin a li Amerîkayê ye

Bajarên hevkar
Kobe, Japon (1957)
Bergen, Norwêc (1967)
Taşkent, Ûzbêkistan (1973)
Beersheba, Îsraêl (1977)
Mazatlán, Meksîk (1979)
Nantes, Fransa (1980)
Mombasa, Kenya (1981)
Christchurch, Nû Zelenda (1981)
Chongqing, Çîn (1983)
Limbe, Kamerûn (1984)
Reykjavîk, Îslenda (1986)
Galway, Îrlenda (1986)
Daejeon, Koreya Başûr (1989)
Cebu City, Filîpîn (1991)
Pécs, Mecaristan (1991)
Kaohsiung, Taywan (1991)
Surabaya, Îndonezya (1992)
Gdynia, Polonya (1993)
Perugia, Îtalya (1993)
Haiphong, Viyetnam (1996)
Sihanoukville, Kamboca(1999)

Galerîya wêneyan

Çavkanî
Malpera fermî

Erdnîgariya DYAyê
Nû Orleans

Nû Orleans an jî New Orleans, bajare herî mezin ya herêma Louisiana yê ye, di navbera berava Meksîka û Gola Pontchartrainê cîh digire.

Gelhenasî

Li gorî statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Reş anjî Afro-Amerîkî : 59.74%
Spî : 33.99%
Asyayî : 2.90%
Didu anjî zêdetirîn melez : % 1.83
Melez : 1.36%
Niştimanîyê Amerîkî : 0.16%
Niştimanî Amerîkî,  Hawaii anjî Pasîfîk-Giravî : 0.03%

Bajarên hevkar

Juan-les-Pins, Fransa
Maracaibo, Venezuêla
Matsue, Japon
Mérida, Meksîka
Innsbruck, Awistralya
Pointe Noire, Kongo
San Miguel de Tucuman, Arjantîn
Tegucigalpa, Honduras
Karakas, Venezuêla
Holdfast Bay, Awistralya

Galerî

Jêderkên derva
Malpera fermî
Nîşaneyên bîrkariyê

Nîşaneyên bîrkariyê (bi îngilîzî: mathematical symbols) ew kurterê ne ji bo nîşaneyeke bîrkarî yan teşeyeke geometrîk an mena pîvandinê re tê bikaranîn, da ku nivîsandin hêsantir bibe, bo nimûne, nivîsandina bi peyva santîm zehmet e, lewra ew hat kurtkirin û bû cm, xişteya jêrîn nîşaneyên bîrkariyê rave dike û cudahiya wan derdixe ber çavan.

Nêşaneyên destpêkê 
Ew nîşaneyên ku kesek di pir pirsgirêkên bîrkariyê de bikar tîne. Di tabloya jêrîn de nîşaneyên bingehîn tên şirvekirin:

Çavkanî

Bîrkarî
Şêx Eqîl

Şêx Eqîl gundekî herêm a Efrînê ye.

Gundên Efrînê
Xişteya Nîşaneyên Bîrkarî

Nîşaneyên Bîrkariyê  ew kurterê ne ji bo nîşaneyeke bîrkarî yan teşeyeke geometrîk an mena pîvandinê re tê bikaranîn, da ku nivîsandin hêsantir bibe, bo nimûne, nivîsandina bi peyva santîm zehmet e, lewra ew hat kurtkirin û bû cm, xişteya jêrîn nîşaneyên bîrkariyê rave dike û cudahiya wan derdixe ber çavan.

Nêşaneyên destpêkê 
Ew nîşaneyên ku kesek di pir pirsgirêkên bîrkariyê de bikar tîne. Di tabloya jêrîn de nîşaneyên bingehîn tên şirvekirin:
Meyasê

Fafir, gundekî girêdayî  Efrîn a başûr rojavayê Kurdistanê ye.

Gundên Efrînê
Makao

Macau (Portûgalî: Macau, Çînî: 澳门 - Aomen) Navê tevahî:  herêma îdarî ya taybetî ya macau ya Çîn  (中华人民共和国 澳门 特别 行政区),  Ev herêm heta 20 Kanûna pêşîn 1999-an bî Portekîz va girêdayî bu. Ji vê dirokê şunda bi Çîn va hate girêdan. li başurê Çînê cîh digrê.

Rûerd 
Macau bi tevahî bajarvanî ye û deverên ku ji bo çandiniyê hatine veqetandin tenê %10 ji axa giştî ye. Avhewayê tropîkal e, germahiya navîn salane 22 °C e, barana salane ya navînî 1,800 mm e.

Civak 
99% ji nifûsa Macau, Çînî ye, 1% jî Portekîz û biyanî ye. Zimanê herî gelemperî Çînî (zaravayê Kantonî) ye, û ol/dîn a herî zêde Budîzm e.

Aborî 
Di pîşesaziyê de, ku beşa sereke ya aboriyê ye, di nav şaxên sereke de pîşesaziya tekstîl, çêkirina pêlîstokan, çêkirina amûreyên elektronîkî, pîşesaziya kulîlkê çêkirî, û hwd. tên jimartin. Tûrîzm û xumar lîstin (lîstika xumar li Hong kong'a cînar qedexe ye) çavkaniyên girîng ên dahatin e. Salane zêdetirî 5 milyon geştyar serdana heremê dikin. xwarin û wxarina heremê piranî jî Çîn û Hong kong tê standin. 

Ji bo baştirkirina binesaziyê gelek proje hatine pêkanîn.

Dîrok û rêveberî 
Ew di sala 1557-an de wekî bingeha bazirganî ya Portekîz û navenda xebata mîsyonerî li Çînê hate damezrandin. Rêveberiya Macau di 1887-an de ji hêla hikûmeta Çînê va ji bo Portekîz hate dayîn. ev peyman di sala 1979-an de hate nûkirin. Di sala 1987 de di navbera Çîn û Portekîzê de peymanek hate îmzekirin, da ku rêveberîya Macau vegere Çînê.  Macau, ku di 1976-an de bi piranî xweser bû û sînorên xweseriyê di sala 1990-an de ji nû ve hatin berfireh kirin, ji hêla rêveberiyek Portekîz ve heta sala 1999 a hate revebirin.

Di derheqê Macau 

Navê tevahî: Navçeya Rêvebir a Taybet a Macau

Qad: 25.4 km²

Paytext: Macau

Drav: Pataka

Ziman: Portekîzî, Çînî

Nifûs: 461 833 kes (texmînî 2002)

Jiyana navîn: 81,78 sal (2002 est.)

Rêjeya xwendinê: 90% (texmîna 1981)

Hatina Niştimanî ya Niştecîh: 17 600 $ (2001 est.)

Çavkanî 
*https://tr.wikipedia.org/wiki/Makao

*https://en.wikipedia.org/wiki/Macau

Çîn
Siyaseta derve

Siyaseta derve her wisa em dikarin wek polîtikayên derve jî bidin nasîn. Siyasetên derve bi rêya dîplomasîyê tê meşandin

Siyasetên derve yên welatan
 Têkiliyên derve yên Başûrê Kurdistanê
 Têkiliyên derve yên Komara Îslamî ya Îranê
 Têkiliyên derve yên Rojavayê Kurdistanê
 Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
 Têkiliyên derve yên DYAyê

Her wisa binêr
 Têkiliyên navneteweyî
 Dîplomasiya kurdan

Çavkanî
Têkiliyên navneteweyî
Polîtîkaya raya giştî
Binebeşên siyasetnasiyê
Sala Nû ya Çînê

Sala Nû ya Çînê (Çînî  春节) mîhrîcanek girîng a Çîn'ê ku di destpêka salnameya kevneşopî ya heyv-roj a Çînî da tê pîroz kirin. Pîrozbahî ji êvara roja yekem dest pê dike û heta 15'e meha yekemîn berdevam dike. Roja yekemîn a sala nû di navbera 21ê Kanûna paşîn û 20ê Sibat ê da,  gorî heyva nû tê tespît kirin.

Mîhrîcana Sala Nû xwedî paşînek sedsalî ,mîtolojî û kevneşopiyên cûda ye. Mîhrîcan ji bilî Çîn, lî welaten ku Çînî têda hene jî tê pîroz kirin. Ango Hong Kong, Macau, Taywan, Singapûr, Taylenda, Kamboçya, Îndonezya, Malezya, Maurîtius, û Fîlîpîn tê pîroz kirin. Sala nû ya Çînê ji hêla Çînîyan ve wekî betlaneyek girîng tê hesibandin.

Çavkanî 
*http://www.history.com/topics/chinese-new-year

*http://www.discoverhongkong.com/eng/events/festivals-guide.html 

*https://web.archive.org/web/20160426094912/http://www.tourism-mauritius.mu/en/festivals.html

*http://ph.news.yahoo.com/philippines-adds-chinese-holidays-171626435.html
Çîn
Çînî
Festîval
Festîvalên Çînê
Salname
Pelûsankê

Pelûsankê (bi erebî: بللورسنك) gundekî herêm a Efrînê ye. Li nêzikî ava Meydankê e.

Gundên Efrînê
Milwaukee

Milwaukee, 5emîn bajarê mezin ya DYAyê, bajarê herî mezin ya herêma Wisconsinê ye.

Gelhenasî
Cara yekemîn karwanê Ewropî ji hêla Frensî û kesên ku karê bazirganiya postê dikir hatin herêmê. Sala 1818, Solomon Junau, pêşengê Fransî-Kanadî, li vê deverê bicîh bû. Di sala 1846an de, bajarê ku ji hêla Junau ve hatî damezrandin û du bajarên cîran tevlihev bûn û bajarê Milwaukee pêk anîn. Di sala 1840an vir de, Amerîkayî û koçberên Alman, ji bo zêdebûna gelheya bajar faktoreke girîng in.

Bajarên hevkar

Białystok, Polonya
Carora, Venezûela
Galway, Îrlanda

Morogoro, Tanzanya
Nuevitas, Kûba
Omsk, Rûsya
Tiberias, Îsraîl
Schwerin, Almanya
uMhlathuze, Afrîkaya Başûr

Galerî

Jêderkên derva
Malpera fermî
Huanggang

Huanggang (çînî: 黄冈市;  "Huánggāng shì"), bajarek di parêzgeha Hubei ya Çînê da ye. Bajar li peravê bakur ê çemê Yangtze yê ye. Bi serbajarê Hubei, Wuhan ra cînar e. Rûerdê bajar 17.453 km² û di 2010an de hejmara niştecîhên bajar digihe 6.162.069 kesî.

Beşên îdarî 
Bajarê Huanggang ji yek nahîye , du bajarokên asta navçeyê û heft navçeyan pêk tê.

 Nahîyeya Huangzhou (黄 州 区)
 Bajaroka Macheng (麻 城市)
 Bajaroka Wuxue (武穴 市)
 Navçeya Tuanfeng  (团 风 县)
 Navçeya Hong'an (红安县)
 Navçeya Xishui (浠水 县)
 Navçeya Qichun  (蕲春县)
 Navçeya Huangmei  (黄梅县)
 Navçeya Luotian (罗田 县)
 Navçeya Yingshan  (英山县)

Binêre 
Karantînaya Hubeiyê, 2020

Çavkanî 
https://web.archive.org/web/20150703214513/http://www.geohive.com/cntry/cn-42.aspx

Bajarên Çînê
Ezhou

Ezhou (çînî: 鄂州市; " Èzhōu shì"), bajarek di parêzgeha Hubei ya Çînê da ye. Bajar li peravê başûr ê çemê Yangtze yê ye.Rûerdê bajar 1505 km² û di 2010an de hejmara niştecîhên bajar digihe 1.048.668 kesî.

Dabeşên îdarî 

 Semta Echeng (鄂城区)
 Semta Liangzihu  (梁子湖区)
 Semta Huarong  (华容区)

Binêre 
Karantînaya Hubeiyê, 2020

Çavkanî 
https://web.archive.org/web/20150703214513/http://www.geohive.com/cntry/cn-42.aspx

Çîn
Bajar
Minneapolis

Minneapolis, bajareke parêzgeha Minnesota ye. Bi bajarê St. Paul, ku li rojhilatê wê cîh digire ev herdu bajar bi navê Twin Cities tên zanîn.

Gelhenasî
Bajarê Minneapolis, xwedî jiyanek çandî ya jiyanî ye. Bajar di heman demê de navenda gelek sazgehên pîşesaziyê yên navdar e. Gelheya bajêr bi piranî ji koçberên Skandînavî û Almane, di roja îro de bi komên etnîkî yên cûda, di nav de bi eslê xwe Somalî û Viyetnamî bandor bûne.

Bajarên hevkar

Necef, Îraq
Cuernavaca, Meksîka
Uppsala, Swêd
Eldoret, Kenya
Harbin, Çîn
Tours, Fransa
Novosibirsk, Rûsya
İbaraki, Japon
Kuopio, Fînlenda
Santiago, Şîlê

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî
Mistefa Paşayê Yamûlkî

Mistefa Paşayê Yamûlkî (25ê kanûna paşîn 1866 li Silêmanî, Împeratoriya Osmanî – m. 25ê gulan 1936, Silêmanî, Mandateriya Iraqê) leşkerekê pîlebilind yê kurd bû di artêşa Osmanîyan de. Di Keyaniya Kurdistanê de wek wezîrê perwerdehiyê xebat dikir.

Jiyan 
Mistefa di malbateke xwedî erd û pîr a Silêmaniyê de ji dayik bûye. Mistefa beşdarî Akademiya Leşkerî ya Osmanî ya li Konstantînopolîs (Stembola îroyîn) bû. Ew ji eşîra kurdên Bilbaz bi hêz bû.

Piştî têkçûna Împeratoriya Osmanî di Şerê Cîhanî yê Yekem de, di 18ê Nîsana 1920an de bû serokê Dadgeha Leşkerî ya Tirk. Wek serokê Dadgehê, ku jê re "dadgeha şer a Nemrût Mistefa" jî dihat binavkirin, wî tevî hevalên xwe yên din, Mustafa Kemal bi awayekî negirtî mehkûmî îdamê kir. Ev ferman ji aliyê Alî Kemal, Damad Ferîd û Sultan ve jî hatiye îmzekirin. Mistefa jî bi hinceta ku alîkariya neteweperestên tirk kiriye, cezayê Wezîrê Navxweyî Ebubekir Hazim (Tepeyran) da. Di meha Hezîranê de ji vê wezîfeyê hatibû dûrxistin.

Gotinê Mistefa:

„Hevwelatiyên me bi serî li her cure despotîzmê, sirgûn û qetlîamên birêxistinkirî, şewitandina dayikên bi benzînê bi saxî şewitandin, tecawiz li jin û keçan kirin... Wan ermenî xistine bin şert û mercên bê tehemmul, wek ku di dîrokê de tu gelên din nedîtine.“

Piştre Mistefa hat girtin û 7 meh zîndan hat mehkûm kirin. Lê belê di Sibata 1921ê de ji aliyê Sultan Mehmed VI de hat efûkirin. Di Hezîrana 1921ê de ji Tirkiye derket û çû Sûrîyê, jê şindo ji  Iraqê. Birayê wî Îzzet Bey waliyê berê yê Wîlayeta Wanê û wezîrê weqfên dîndar ên di kabîneya Tevfîq Paşa de bû. Kurê Mistefa Ebdulezîz Yamulkî bû, plansazê sereke yê derbeya li dijî hikûmeta Bakir Sidqî.

Çavkanî

Dîroka Kurdistanê
Jidayikbûn 1866
Mirin 1936
Kurdên Împeratoriya Osmanî
Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
San Antonio

San Antonio, Bajarêrê mezîn ya heftemîn li DYAyê û bajara mezina duyemîn ya parêzgeha   Teksasê ye. Bi gelheya berbajar re  24emîn metropolît a mezin ya DYA ye.

Gelhenasî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Reş anjî Afro-Amerîkî : 6.93%
Spî : 80.52%
Asyayî : 2.90%
Dudu anjî zêdetirîn melez : % 2.82
Melez : 6.03%
Niştimanê Amerîkî : 0.75%
Niştimanî Hawaii anjî Pasîfîk-giravî : 0.10%

Bajarên hevkar

Kaohsiung, Taywan
Kumamoto, Japon
Gwangju, Koreya Başûr
Las Palmas de Gran Canaria, Spanya
Monterrey, Meksîka
Santa Cruz de Tenerife, Spanya

Galerî

Jêderkên derva
malpera fermî
Kansas City, Missouri

Kansas City, bi giştî di nav parêzgeha Missouri û beşeke jê di nav sînorê parêzgeha Kansas ê de cîh digire.

Gelhenasî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Spî : 60.15%
Reş an Afro-Amerîkî : 28.99%
Melez : 4.12%
Didu an zêdetir melez : 3.50%
Asyayî : 2.70%
Niştimanê Amerîkî : 0.44%
Niştimanîyên Hawaîî û Pasîfîk-Garavî 0.10%

Bajarên hevkar
Tainan (Taîwan)
Sevilla (Spanya)
Xi'an (Çîn)
Freetown (Sierra Leone)
Ramla (Îsraêl)
Port Harcourt (Nîjerya)
San Nicolás de los Garza (Meksîka)
Kurashiki (Japon)
Guadalajara (Meksîka)
Arusha (Tanzanya)
Morelia (Meksîka)
Metz (Fransa)

Galerî

Jêderkên derva
San Jose, Kalîforniya

San Jose, bajareke parêzgeha Kalîforniya ye. Bajarên mezin a 10emîn ya DYA yê ye.

Gelhenasî
Bajar, di 29ê Mijdara 1777an de ji aliyê Spanyola ve hat avakirin.  Kesayetiya yasayî a DYA, di 27ê Adara 1850an de bi destxist û serbajara yekemîna parêzgeha Kalîforniya'yê ye. Ji salên 1990an û vir ve bajar di sektora teknolojiyê de derketinek serkevtî bidestxistî ye. Li herêmê bajar, bi navê serbajar a "Gelîyê Silîkonê" tê binavkirin. Hêjmara gelhe ya sala 2013an 949,942 kes e.

Bajarên hevkar

Okayama, Japon ( 1957)
San José, Kosta Rîka (1961)
Veracruz, Meksîka (1975)
Tainan, Taywan (1977)
Dublin, Îrlenda (1986)
Yekaterînbûrg, Rûsya (1992)
Pune, Hindistan (1992)
Guadalajara, Meksîk (2014)

Galerî

Jêderkên derva
Portland, Oregon

Portland bajareke parêzgeha Oregonê, bajareke xwedî bender û li deverê bakûra-rojhilat a behra pasîfîk hatîye avakirin.

Gelhenasî

Li gorî statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Spî : 77.10%
Afro-Amerîkî : 5.76%
Asyayî : 8.06%
Didu an zêdetirîn melez : 5.51%
Melez : 2.13%
Niştimanîyê Amerîkî : 0.75%
Niştimanê Amerîkî, Hawaîî anjî Pasîfîk-Giravî : 0.69%

Bajarên hevkar

Sapporo, Japon
Guadalajara, Meksîka
Aşkelon, Îsraêl
Ulsan, Koreya Başûr
Suzhou, Çîn
Habarovsk, Rûsya
Kaohsiung, Taîwan
Mutare, Zimbabwe
Bologna, Îtalya
Utrecht, Holenda

Galerî

Jêderkên derva
Malpera fermî
Xirabê Elûş

Xirabê Elûş (bi erebî: خراب علوش) gundekî herêm a Efrînê ye.

Gundên Efrînê
Mîgmaw

Netewekî xwecîhîyên Kanada. (Zimanê Mîgmaw  yekanî:Mi’kmaw/Mìgmaw/Miigmao piranî: Mi’kmaq/Mi’gmaq/Miigmaq/Mìgmaq; îngîlîzî: Micmac)

Çavkanî
http://www.marketwatch.com/story/government-of-canada-announces-the-creation-of-the-qalipu-mikmaq-first-nation-band-2011-09-26
Pitêtê

Pitêtê (bi erebî: بتيتة ) gundekî biçûk a herêm a Efrînê ye.

Gundên Efrînê
Gundê Astêr

Gundê Astêr (bi erebî: قرية استر) gundekî herêm a Efrînê ye.

Gundên Efrînê
Siba Şêx Xidir

Siba Şêx Xidir gundekê girêdayî bajarê Şingalê ye. Rûniştvanên gund bi giştî kurdên êzîdî ne

Çavkanî

Gundên Şingalê
Parêzgeha Neynewayê
Cleveland

Cleveland, bajareke parêzgeha Ohio ye. Bajar li başûrê perava Gola Erie û li sînorê parêzgeha Pensîlvanîya yê cîh digire.

Gelhenasî

Li gor statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Spî : 39.76%
Afro-Amerîkî : 49.59%
Asyayî : 2.39%
Didu an zêdetirîn melez : 4.29%
Melez : 3.44%
Niştimanîyê Amerîkî : 0.50%
Niştimanê Hawaîî anjî Pasîfîk-Giravî : 0.02%

Bajarên hevkar

Bahir Dar, Etiyopya 
Bangalore , Hîndîstan 
Beit She'an, Îsraêl 
Brașov, Romanya
Bratislava, Slovakya 
Cleveland, Brîtanya 
Conakry, Gîne 
Fier, Albanya 
Gdańsk, Polonya
Heidenheim an der Brenz, Almanya 
Holon, Îsraêl
Ibadan, Nîjerya 
Klaipėda, Lîtvanya
Lima, Peru 
Ljubljana, Slovakya 
Mayo, Îrlenda
Miskolc, Mecaristan
Rouen, Fransa 
Segundo Montes, El Salvador 
Taipei, Taywan
Vicenza, Îtalya 
Volgograd, Rûsya

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî
Albuquerque

Albuquerque, bajarê herî mezin ê parêzgeha New Mexico ye.

Gelhenasî
Cîhê runiştvanên yekemên a welatîyên Amerîkî ye. Li parêzgehê ji sedê 66,99% îngilîzî, 28,45% spanî, 3,5% navajoyî û 4,09% zimanên din tên axaftin.

Bajarên hevkar

Alburquerque (Spanya)
Aqçabat (Tirmenistan)
Chihuahua (Meksîka)
Gijón (Spanya)
Guadalajara (Meksîka)
Helmstedt (Almanya)
Hualien (Taywan)
Lanzhou (Çîn)
Rehotov  (Israêl)
Sasebo (Japon)

Galerî

Girêdanên derva
Malpera fermî
Jacksonville, Florîda

Jacksonville, bajarê herî mezin ê parêzgeha Florîda û di warê gelheyê de bajar, 13em bajarê mezin yê DYAyê ye.

Erdnîgarî
Bajar li rojhilata-bakurê parêzgeha Florîda û li perava Çemê John cih digire. Bajar dikevê 40 km başûrê sinorê parêzgeha Georgia û Florîdayê.

Gelhenasî
Li gor statistîka 2020an, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vî awayî hatiye diyarkirin:
Amerîkanên spîpêst: 58,75%
Amerîkanên reşpêst yan afroamerîkî: 30,96%
Amerîkanên asyayî: 8,06%
Du yan zêdetirîn melez: 3,42%
Amerîkanên melez: 1,78%
Niştimaniyê amerîkî: 0,23%
Amerîkanên bi eslê xwe hawaiiyî an jî pasîfîk-giravî: 0,08%

Bajarên hevkar
Bahía Blanca, Arjentîn (1967)
Murmansk, Rûsya (1975)
Changwon, Koreya Başûr (1983)
Nantes,  Fransa (1984)
Yingkou Çîn (1990)
Port Elizabeth, Afrîkaya Başûr (2000)
Curitiba, Brezîl (2009)
San Juan, Porto Rîko (2009)

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî 

Bajarên Florîdayê
Hind bint Utbe

Hind bint Utbe (erebî: هند بنت عتبة) sehabeya Muhemmed pêxember e û jina Ebû Sûfyan e. Pêşiyê dijminê Muhemmed û misilmantiyê bû lê dûre bûye Misilman. Di sala 635an de wefat kiriye.

Navê bavê wê Utbe bin Rebîa ye û navê dêya wê Safiye bint Ûmeye ye. xûşka sehabe Ebû Hûzeyfe ye û ji aliyê dêya xwe ve bi Muhemmed ve eqreba ye.

Hind pêşiya ku nebûbû misilman di Şerê Uhudê de Hemze bi saya Wehşî bin Herb daye kuştin.

Çavkanî 

Mirin 635
Kesên ji Mekeyê
Sehabeyên jin
Jidayikbûn sedsala 6an
Mirin sedsala 7an
Hubei

Hubei (çînî: 湖北, Húběi) parêzgeheke ku li herêma navîn a Çînê ye. Ew navekî kevnar e ku ji dema Xanedana Qin ve heta niha hatiye bikaranîn. Navê Hubei tê wateya "bakurê golê" . Hubei li bakurê Gola Dongting e.  Paytexta Hubeiyê Wuhan e.

Cîranên Hubeiyê li bakur Henan, li rojhilat Anhui, li başûr-rojhilat Jiangxi, li başûr Hunan, li rojava Chongqing û li bakur-rojava Shaanxi ye. Bendava sê Goravan (Three Gorges Dam), ku bendava herî mezin a dinyayê tê hesibandin li rojavayê Hubei yê li Yichangê ye. Beşeke mezin ji parçeyên hundir û rojhilatê Hubei, li ser rastiya Jianghanê ye. Ber bi rojava ve, erdnîgarî çiyayî ye û çend rêzeçiya hene, wek rêzeçiyayê Wudang.

Ji ber ku berê welatekî bi navê "Dewleta Chu" li vir hatiye damezrandin, bi awayeki ne fermî ji Hubei ra "Chu" jî tê gotin.  Wekî din, Hubei bi gelemperî wekî "warê mesî û riz" tê binavkirin. Berhemên çandiniyê riz, genim, pembû û çay ye. Li Hubeiyê, pîşesaziya otomotîv û metalurjîk û tekstîl heye. Shennongjia ku herêma daristanî ya Hubeiyê ye, herêmeke girîng a çandî ye.

Rûerdê parêzgehê 185.900 km² ye, hejmara niştecîhan 58.500.000 e.

Binêre 
Karantînakirina Hubeiyê, 2020
Nexweşîna Koronavîrusê 2019

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Huangshi

Huangshi (çînî: 黃石;  "Huángshí") bajarek di parêzgeha Hubei ya Çînê da ye.  Bajar, 100 kîlometre li başûr-rojhilatê serbajarê Wuhan e. Rûerdê bajar 4,582 km² û di 2010an de hejmara niştecîhên bajar digihe 2.429.318 kesî.

Beşên îdarî 
Bajarê Huangshi, ji çar nahîye, yek bajaroka asta navçeyê , yek navçeyî û yek herêma pêşveçûna aborî  pêk tê.

 Nahîyeya Huangshigang  (黄石港区)
 Nahîyeya Xisaishan (西塞山区)
 Nahîyeya Xialu  (下陆区)
 Nahîyeya Tieshan  (铁山区)
 Bajaroka Daye (大冶市)
 Navçeya Yangxin  (阳新县)
 Herêma Pêşveçûna Aborî ya Huangshi (黄石经济开发区)

Çavkanî 
http://www.citypopulation.de/php/china-hubei-admin.php
http://www.britannica.com/EBchecked/topic/274373/Huangshi

Çîn
Bajar
Chibi, Hubei

'Chibi (Çînî: 赤壁)  bajarek di parêzgeha Hubei ya Çînê da ye. Navê rastîn ê bajar Puqî (蒲 圻) bû. Lêbelê, navê bajar bi biryara ku di 11ê hezîran a 1998an da li meclîsa bajar hat girtin, hate guhertin. Navê Chibi ji şerê chibi pêk tê, ku şerekî dîrokî li wê deverê ye.  Rûerdê bajar 1723 km² , niştecîhên bajar 506509 kes e.

Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 478.410 kesî

Cihên dîrokî 
Yanloudong (羊 楼 洞) navenda hilberîn û bazirganiîya çay a kevin e. Ew li kêleka bajarê Zhaoliqiao, ku li ser sînorê Hubei, ye. Ew ji Chibi 26 km dûr e.

Çavkanî 
http://www.gov.cn/test/2007-03/23/content_559214.htm

https://tr.wikipedia.org/wiki/Chibi

Çîn
Çînî
Bajar
Jingzhou

Jingzhou (çînî: 荆州市, Jīngzhōu shì) bajarekî bi ser parêzgeha Hubei ya Çînê ve ye. Bajar li peravê bakurê çemê Yangtzeyê ye. Rûerdê bajar 14.104 km² û di 2010an de hejmara niştecîhên bajêr digihe 5.691.707 kesî.

Dabeşên îdarî 
Bajarê Jingzhou, ji du nahiye, sê bajarokên asta navçeyê û sê navçeyan pêk tê.

 Nahiyeya Jingzhou (荆州区)
 Nahiyeya Shashi  (沙市区)
 Bajaroka Songzi  (松滋市)
 Bajaroka Shishou  (石首市)
 Bajaroka Honghu  (洪湖市)
 Navçeya Jiangling  (江陵县)
 Navçeya Gong'an  (公安县)
 Navçeya Jianli  (监利县)

Çavkanî 

Çîn
Bajarên Çînê
Sina Weibo

Sina Weibo (çînî: 新浪微博, Xīnlàng Wēibó) medyaya civakî û mîkrobloga Çînê ye. Ew li Çînê malpera herî populer e. Ew mîna tevlihebûna malperên Twitter û Facebookê ye. Malper di 14ê tebaxa 2009an de ji hêla SINA Corporation ve hate damezrandin. Ji 500 milyonî zêdetir bikarhênerên qeydkirî hene. Rojane nêzikî 100 milyon peyam têne şandin, .

Çavkanî 

Medyayên civakî
Çîn

Medyaya civakî
Çîn
Çînî
Malper
Malperên parvekirina Civakî
Charlotte

Charlotte, bajarê herî mezin ê parêzgeha Karolînaya Bakur û bajara navend a wîlayeta Macklenburgê ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Arequipa, Perû
Krefeld, Almanya
Baoding, Hebei, Çîn
Voronezh, Rûsya
Limoges, Fransa
Wrocław, Polonya
Kumasi, Gana
Hadera, Hayfa, İsraêl

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî
Pittsburgh

Pittsburgh, bajarê duyemîn ya mezin a parêzgeha Pensîlvanîya ye. Bajar, serbajara wîlayeta Allegheny yê ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Da Nang, Vietnam
Bilbao, Spanya
Charleroi, Belçîka
Donetsk, Ûkrayna
Fernando de la Mora, Paraguay
Matanzas, Kuba
Omiya, Japon
Ostrava, Komara Çek
Prešov, Slovakya
Saitama, Japon
San Isidro, Nîkaragua
Sheffield, Brîtanya
Sofya, Bulgaristan
Wuhan, Çîn
Zagrep, Krowatya

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî
Omaha, Nebraska

Omaha, li navîna-rojavayê DYA cîh digire û li perava Çemê Missouri yê hatîye avakirin.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Braunschweig, Almanya
Naas, îrlanda
Shizuoka, Japon
Šiauliai, Lîtvanya
Xalapa-Enriquez, Meksîka
Yantai, Çîn

Galerî

Jêderkên derva
Oakland, Kalîforniya

Oakland, bajareke parêzgeha Kalîforniya ye. Bajar li perava xalîç a San Fransisco yê cîh digire.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Dalian, Çîn
Fukuoka, Japon
Nakhodka, Rûsya
Ocho Ríos, Jamaîka
Sekondi Takoradi, Gana
Santiago de Cuba, Kûba
Agadir, Marako
Danang, Vîetnam
Oakleigh, Awistralya

Galerî

Çavkanî
St, Louis

Bajarê St. Louis, li rojavayê parêzgeha Missouri yê cîh digire. Bajar di wîlayeta St, Louis County ê de bajareke serbixwe ya DYA ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Bologna, Îtalya
Bogor, Îndonezya
Brčko, Brčko District, Bosnian û Herzegovîna
Donegal, County Donegal, Îrlanda
Galway, County Galway, Îrlanda
Lîon, Fransa
Nanjing, Çîn
Saint-Louis, Senegal
Samara, Rûsya
San Luis Potosí, Meksîka
Stuttgart, Almanya
Suwa, Japon
Szczecin, Poland
Wuhan, Çîn
Yokneam Illit, Israêl

Galerî

Çavkanî
Louisville, Kentucky

Louisville, bajarê herî mezin ya parêzgeha Kentucky ê ye û 17mîn bajara mezin a DYA ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Jiujiang, Çîn
La Plata, Arjentîn
Mainz, Almanya
Montpellier, Fransa
Perm, Rûsya
Quito, Ekuador
Tamale, Gana
Leeds, Keynîya Yekbûyî

Galerî

Çavkanî
Orlando, Florîda

Orlando, bajareke parêzgeha Florîda ye û bajarê rêveberiya  wîlayeta Orange County yê ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Curitiba, Brezîl  - 1996
Guilin, Çîn - 1986
Monterrey, Meksîka
Oblast d'Orenbourg, Rûsya - 1997
Reykjanesbær, Îslenda
Marne-la-Vallée Fransa - 2002
Tainan, Taywan - 1982
Hyderabad,  Hindistan
Urayasu, Japon - 1991
Valladolid, Spanya - 2006
Vientiane, Laos

Galerî

Çavkanî
Malpera fermî

Bajarên Florîdayê
Lebid bin Rebîe

Lebid bin Rebîe (erebî لَبيد بن ربيعة بن مالك أبو عقيل العامِري)  sehabeyê Muhemmed pêxember û helbestvan e. 

Ji helbestvanê nav û deng ê Mekeyê ye ku nêzîkî wefata Muhemmed pêxember bûye Misilman. Bi xwe li Kufeyê wefat kiriye.

Çavkanî
Zeyneb bint Muhemmed

Zeyneb bint Muhemmed (erebî: زينب بنت النبي محمد), Keça Muhemmed pêxember û Xedîce bint Xuweylid a mezin e. Di sala 599î de jidayîkbûye û di sala 
629î de di sî û yek saliya xwe de li Medîneyê wefat kiriye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 599
Mirin 629
Kesên ji Mekeyê
Malbata Muhemmed
Hengên Şemsedînov

Lîwayên Şemsedînov li sala 1855ê bi alîkariya Rûsyaya Çarî di navbera Kurdên Şemsedînov de bi modela Hengên Qazaxan hatibûn ava kirin

Her wisa binêr
 Dîroka leşkerî ya kurdan
 Têkiliyên kurd û rûsan

Çavkanî
Bernard Carra de Vaux

Bernard Carra de Vaux (jdb. 5ê sibata 1867an - m. 1953) oryantalîstê fransî ye.

Bi xwe malbateke navdar tê û Katolîk bû. Li ser Rojhilata Navîn jî lêkolînên wî hene.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1867
Mirin 1953
Nivîskarên fransî
Rojhilatnasên fransî
Ûm Kulsûm bint Muhemmed

Ûm Kulsûm bint Muhemmed (erebî: أُمُّ كُلْثُومْ بِنْتِ النَّبِيِّ مُحَمَّدٌ (ʔummu kulθu:m)‎‎, jdb. 604 - m. 630)
Keça Muhemmed pêxember û Xedîce bint Xuweylid a sisiyan e. Pêşiyê bi kurê Ebû Leheb bi Utbe re zewiciye lê bi zora Ebû Leheb ve mêrê wê wê berda ye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 603
Mirin 630
Malbata Muhemmed
Kesên ji Mekeyê
Dîroka leşkerî ya kurdan

Dîroka leşkerî ya Kurdistanê hemû pêkhateyên leşkerî yên têkildarî miletê kurd dihundirîne.

Her wisa binêr
 Hengên Şemsedînov
 Hengên Hemîdiye
 Hengên Eşîran
 Pêşmerge
 Hêzên Parastina Gel
 YPG
 Cerdewan
 Yekîneyên Parastina Jinê

Çavkanî 

Dîroka Kurdistanê
Ûm Kulsûm

Ûm Kulsûm (, bilêvkirina erebiya misrî: [ʊm kʊlˈsuːm]; ; navê wê yê dirust: , jdb. 31 kanûna pêşîn 1898, an jî 4 gulan 1904 - m. 3 sibat 1975) aktrîs, strannivîs û stranbêja misrî bû. Ûm Kulsûm wek stranbêja herî dengxweş a muzîka erebî tê nirxandin.

Navê wê yê bi rûmet "Kewkab el-çarq" ("Stêrka Rojhilatê") hat dayîn. Ew li welatê xwe Misrê wekî sembolek neteweyî tête hesibandin; wê bi "Dengê Misrê", "Xatûna Strana Erebî" û "Pîramîda Çaremîn a Misrê" hatiye binavkirin.

Çavkanî 

Stranbêjên misrî
Mirin 1975
Jidayikbûn 1898
Serhildana Şêx Ebdulselamê Barzanî

Serhildana Barzaniyan ya yekem li devera Barzan li dijî Osmaniyan destpê kir. Serokatî û rêbertiya vê nerazîbûna kurdan Şêx Ebdulselamê Barzanî. Bi vê serhildanê malbata Barzaniyan di dîroka siyasî ya kurdan de cihê xwe ava kir.

Di sala 1908ê de jî bi dûçûna artêşa tirkan rûsan Şêx Ebdulselamê Berzanî vexwend Tiflîsê û alikariya xwarin û ya pare da Şêx Ebdulselamê Berzanî di dema serhildanê de.

Li herêma Barzan, bi rêberiya Şêx Ebdulselamê Berzanî serhildan hate destpêkirin. Di encamê de hêzên barzanî têkçûn û şêx revî nav çiyayên Hekarîyê li herêma Tîyarîyê. Hêjayî gotinê ye ku li herêma Tîyarê bêhtir Nestûrî dijiyan. Têkiliyên Barzanyan û Nestûriyan baş bûn. Paşî vegerî Barzan û bi hikûmeta Osmanî re têkiliyên baş danî. Lêbelê Osmanî, ji fealiyetên Şêx Ebdulselam her ditirsî. Li sala 1914ê Şêx Ebdulselam Barzanî diçe ber bi herêma Şikakan ku li gel Simkoyê Şikak hevdîtinan bike. Li gundê Gengeçînê dibe mêvanê Sofî Ebdula Axa. Lê Sofî Ebdula xiyanetê li Şêx Ebdulselam dike û wî digire bi çar zêrevanên wî ve. Paşî teslîmî Osmaniyan dikin. Li Mûsilê tê darve kirin 

Şêx Ebdulselam, li Mûsilê ji alî dewleta Osmanî ve di kanûna paşîn a sala 1915ê de hate darvekirin. Hêjayî gotinê ye ku wî wextî parêzgarê Mûsilê Suleyman Nazif bû, bixwe jî kurd bû. Lê demildest darvekirina Şêx Ebdulselam bicih anî.

Çavkanî

Serhildanên kurdan
Anhui

Anhui (çînî: 安徽 "Ānhuī") parêzgehek ku li herêma navîn a Çîn e. Ew li herêma rojhilatê Çînê, di navbera çemê Yangtze û çemê Huaihe da ye. Paytexta parêzgehê Hefei ye. Ew yek ji parêzgehên piçûk ên Çîn e.

Navê "Anhui" ji bajarên Anqing û Huizhou (naha Huangshan) tê. Kurtkirina ku ji bo Anhui tê bikar anîn "Wan" e. Ji ber ku berê welatekî bi navê "Dewleta Wan" li vir hatîye damezrandin, ev kurtkirin tê bikar anîn. Çîyayê Wan û çemê Wan li vê parêzgehê cih digire. Rûerdê parêzgehê 139.400 km² ye,  di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 64.610.000 kesî.

Beşên îdarî yên Anhui 
17 bajarên parêzgehê heye.

Çavkanî 

 http://www.people.com.cn/GB/shenghuo/1090/2435218.html 

Çîn
Parêzgeh
Fujian

Fujian (çînî: 福建, Fújiàn) parêzgeheke Çînê ye. Li ser peravê başûr-rojhilatê Çînê ye. Li rojhilatê parêzgehê tengava Taywanê û Taywan heye. Navê Fujian ji navên du bajarên vê parêzgehê, Fuzhou û Jian'ou pêk tê. Nav ji dema xanedana Tang tê. Rûerdê parêzgehê 121.400  km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 35.110.000 kesî.

Beşek mezin a Fujian ji hêla Komara Gel a Çînê ve tê rêvekirin. Lêbelê, du girav, Kinmen û Matsu, di bin rêveberiya Komara Çînê (Taywan) de ne. Ji ber vê yekê, di dabeşkirina îdarî ya Komara Çînê de jî parêzgeheke bi navê Fujian heye.

Bajarên sereke 
 Fuzhou
 Xiamen
 Quanzhou
 Zhangzhou
 Putian

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Guangdong

Guangdong (çînî:广东省, Guǎngdōng shěng), parêzgeheke Çînê ye.  Ew parêzgeh xwediyê xeta deryayî ya herî dirêj a Çînê ye. Ew parêzgeha herî bi şênî ya Komara Gel a Çînê ye. Nêzîkî 120 milyon kes li vir dijîn. Rûerdê parêzgehê 177.900 km² ye.

Beşên îdarî yên Guangdongê

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Qibixtepe

Qibixtepe (bi ermenî: Դդմասար, Ddmasar) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

Çavkanî 

RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Heko

Hekko and Heko (bi ermenî: Հակո, Hako) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

Çavkanî 

RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Sabûnçî, Aragatsotn

Sabûnçî (bi ermenî: Հացաշեն, Hatsaşên, heta 1978 Sabûnçû) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

Çavkanî 

RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Camûşvan

Camûşvan an Camûşlû (bi ermenî: Ջամշլու, Camişlû) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

Çavkanî 

RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Orteçiya

Orteçiya an Orta Çiya (bi ermenî: Միջնատուն, Mîcnatûn, berê Qurubxaz) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

Çavkanî 

RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Virginia Beach, Virginia

Virginia Beach, bajareke parêzgeha  Virginia ye. Bajar, giradayê ti wîlayetek nîne, bajarek serbixwe ye.

Gelhenasî

Bajarên hevkar

Moss, Norwêc
Miyazaki, Japon
Bangor, Keynîya Yekbûyî
Waiblingen, Almanya

Galerî

Çavkanî
E-Sînemaya Serbixwe

E-Sînemaya Serbixwe fanzîn û kovara malpera Sînemaya Serbixwe û edîtorê wê Rûmet Med e.

Fanzîna “Sînemaya Serbixwe” (Hejmara yekem: 2018) di heman demê de yekem e-fanzîna sînemayê bi kurdî ye û di sala 2020ê de jî hejmara duyem a fanzînê hatiye weşandin. Ji hejmara sêyemîn pê ve weke e-kovar hate weşandin.

Hemû hejmarên Sînemaya Serbixwe: https://sinemayaserbixwe.com/hemu-hejmaren-kovara-sinemaya-serbixwe/

Çavkanî

Girêdanên derveyî 
 Hejmara Duyem a E-Fanzîna "Sînemaya Serbixwe" Derket
 Hejmara Duyem a "Sînemaya Serbixwe"
 Hejmara Çarem

sînema
Gansu

Gansu (çînî:甘肃 / 甘肅, Gānsù)  parêzgeheke Çînî ye. Ji ber ku korîdoreke teng bû, ew di sedsalan de wekî derî di navbera herêma Huangheya jor (çemê Zer) de û deverên rojavayê Çînê re xizmet kirîye.

Serbajarê parêzgehê Lanzhou ye, rûerdê parêzgehê 454.000 km² ye, di 2004an de hejmara rûnştivanên parêzgehê bi 454.000 kesî di hate hijmart in.

Dîrok 
Gansu di xanedana Qin (221-206 B.Z.) de tevlî axa Çînê bû. Marco Polo ji vir ra ketiye Çînê û gelek kesan serdana vê deverê kiriye. Navê Gansu ji navên deverên Ganzhou û Suzhou di dema xanedana Yuan de hate afirandin (1206-1368). Ji 1644an heta 1911an, ew di bin rêveberiya xanedana Qing (Manchu) de ma. Zuo Zongtang (1812-1885), yek ji serwerên herî navdarê vê serdemê, piştî serhildanên Taiping û misilmanan (1862-1877), nêzîkî 50 salî demeke bi aştî pêk anî. Di sala 1920an de yek ji erdhêja herî mezin ya cîhanê li vir pêk hat. Li rojhilatê Gansuyê erdheja bi mezinahiya 8,6 qewimî. Nêzîkî 200.000-250.000 kesan jiyana xwe ji dest da û pir bajar û bajarok hilweşiya.

Erdnîgarî 
Taybetmendiya herî berbiçav a bingeha xwezayî di Gansu de plato ne. Gansuya rojhilat, navenda erdhejê ya Çînê ye. Li Gansu di navbera havîn û zivistanê de cûdahiyên germê yên mezin hene.

Demografî 
Piraniya nifûsa Çînê Han e (92%). Di nav gelan de civakên mongol, tirk û tîbetî jî hene.

Aborî 
Pembo, rûnê felq, zebeş, garis hilberên bazirganî yên çandinî yên sereke ne. Lêbelê, aboriya Gansu bi piranî li ser bingeha maden derxistinê ye. Neft û komir û hesin tê derxistin. 

Parêzgeh li Çînê navendek hêza nukleer e.

Galerî

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Guizhou

Guizhou  (çînî: 贵州, Gùizhōu) parêzgeheke li başûrê rojhilata Çînê ye. Navenda wê bajarê Guiyang e.

Erdnîgarî 
Guizhou bi gelemperî xwedî xwezayeke çiyayî ye. Lêbelê, gava ku hûn ji rojava ber bi rojhilat û başûr ve diçin, cîhe rastî zêde dibe. Beşa rojavayê parêzgehê, beşeke platoya Yunnan-Guizhou ye.

Guizhou xwedanê hewaya subtropîkal e. Di demsalên wê da guhertin pir kêm çê dibin. Germahiya navînî ya salane di navbera 10-20 °C de ye.

Beşên îdarî yên Guizhouyê 
Neh bajarên Guizhouyê heye.

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Hainan

Hainan (çînî: 海南)) parêzgeha herî piçûk a Çîn e. Parêzgeh ji nêzîkî 200 giravî pêk te. Rûerdê wê 33.920 km² ye. Paytext û bajaroka herî mezin Haikou ye. Nifûsa wê 8.180.000 kes e.

Çavkanî 

Çîn
Parêzgeh
Hebei

Hebei (çînî: 河北; "Héběi") parêzgeheke Çîn e. Wateya navê "Hebei" "bakurê çemê" ye.  Parêzgeh li bakurê çemê Zer e. Rûerdê parêzgehê 187.700 km² ye, di 2015an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 73.326.101 kesî.

Çavkanî 

Çîn
Parêzgeh
Heilongjiang

Heilongjiang (çînî: 黑龙江, Hēilóngjiāng), parêzgeheke Çînê ye. Ew li bakurê rojavayê Çînê. Wateya orjînal a navê Heilongjiang "çemê ejderha yê reş" e. Ev, bi çînî, navê çemê Amur e. Li bakur û rojhilatê parêzgehê de Rûsya cîh digire.

Erdnigari 
Çemê Amûr sînorê di navbera Çîn û Rûsyayê de cih digire.

Rûerdê parêzgehê 454.800 km² ye, di 2010an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 38.312.224 kesî.

Girêdanên Derve 
Malpera fermî ya Heilongjiang  (Zimanê Çînî)

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Henan

Henan (çînî: 河南, Hénán) parêzgeheke Çînê ye. Navê Henan tê wateya "başûrê çemê". Beşeke mezin a Henan li başurê çemê Zer e. Lê, beşeke parêzgehê li bakurê çem e.

Li Henan bajarên Luoyang û Kaifeng hene ku di dîrokê de wekî paytextên împeratoriyên cuda yên Çînê xîzmet kirine.

Henan bi serjimêriya 2010an de xwedanê nifûsa 94,02 milyon kesî bû û ew parêzgeh bû ku li Çînê herî zêde nifûsa wê heye, lê îro piştî parêzgehên Guangdong û Shandong di rêza sêyem de ye. 

Rûerdê parêzgehê 167.000 km² ye, di 2013an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 94.100.000 kesî.

Girêdanên derve 
Malpera fermî ya Henan

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Hunan

Hunan (bi çînî: 湖南, Húnán) parêzgeheke Çînê ye.  Perestgeha navdar a Shaolin jî di vê parêzgehê de ye.

Rûerdê parêzgehê 211.800 km² ye, hejmara niştecîhan 63.930.000 (2009) kes e.

Serbajarê Hunanê Changsha ye.

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Ebdulrezaq Bedirxanî

Ebdurrizaq Bedirxan ji Malbata Bedirxaniyan e. Kurê Necîb Paşayê Bedirxan û neviyê Bedirxan Beg bû Di proseya şerê cîhanî yê yekem de gelek hewl da ku herêmeke otonom ji bo kurdan ava bike.

Ebdurrizaq Bedirxan wek gelek rewşenbîrên din yên kurd li dijî Siltanê Osmaniyan alîkarî dida Îtihad û Teraqîyê lê piştî şoreşa makezagonî ya li sala 1908ê dijitiya îtihadxwazan kir. 

Di wezareta derve ya Osmaniyan de jî wek karmendek xebitiye. Li konsolxaneyên Petersburgê û Tehranê de xebitiye. Li sala 1906ê parêzgarê Stembolê tê kuştin. Ji ber vê li gel 25 kurdan tê girtin. Gelek endamên malbata bedirxaniyan û babê Simkoyê Şikak sirgûnê Trablusê dibin. Lê piştî şoreşa makezagonî li sala 1910ê vedigere welat û diçe Tebrîzê. Di reşemeha 1912ê ya li Erzîromê kombûnên kurdan çêdibin. Tê gotin Ebdurrizaq alîkarî daye van kombûnan. Têkiliya wî bi rûsan gelek hebû. Jixwe zêde li Kurdistana Osmaniyan nemabû piştî şoreşa makezagonî, an li Îranê bû an jî li Rûsî  Lê têkiliya wî li gel rûsan zêde nema.

Di destpêka sala 1913ê diçe Xoyê û li wir bi alîkariya Simkoyê Şikak bi navê Gihandin rêxistinekê ava dike. Her wisa dibistaneke kurdî jî bi alîkariya rûsan vekir. Di dibistanê de bi elfebaya rûsî hem dersên kurdî hem dersên rûsî dida. Bi navê Cemiyet rojnameyek derxist. Ji ber lihevnehatina Simkoyê Şikak û Ebdurrizaq Bedirxan û ji ber destpêkirina şerê cîhanî yê yekem van xebatan zêde dewam nekir. Piştî van xebatan Ebdurrizaq Bedirxan dikeve destê îtihadxwazan û li Mûsilê bidarve dikin

Çavkanî

Malbata Bedirxaniyan
Jidayikbûn 1864
Mirin 1918
Siyasetmedarên kurd
Kurdên Împeratoriya Osmanî
Kurdên sedsala 19an
Jiangsu

Jiangsu (çînî: 江苏; "Jiāngsū"), parêzgeheke Çîn e. Ew di warê hilberên elektronîk û konfeksîyon da yek ji parêzgehên pêşeng e. Serbajarê Jiangsu, Nanjing e. Di warê nifusê da di rêza pêncemîn da ye. Di behra Zer da nêzîkê 1.000 kîlometreyan perava Jiangsu heye. Çemê Yangtze ji başûrê Jiangsu ra derbas dibe.

Parêzgeha Jiangsu ji dema xanedana Sui û xanedana Tang ve wekî navendek aborî û bazirganî ya neteweyî xebitiye. Yangzhou, Nanjing, Wuxi, Suzhou û Şanghay (ku di sala 1927 de ji parêzgeha Jiangsu veqetîya) hemî navendên mezin ên aborî yên Çînê ne.

Bi destpêkirina guhertinên aborî yên Çînê yên 1990an , Jiangsu bû pêşkeftina warê aborî yê. Wekî parêzgeha herî pêşkeftî ya Çînê tê hesibandin.

Rûerdê parêzgehê 102.600 km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 79.800.000 kesî.

Çavkanî 
http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2014-04/01/content_17393546_2.htm

http://www.cn.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/UNDP-CH-HD-Publication-NHDR_2013_EN_final.pdf 

Çîn
Parêzgeh
Tampa

Tampa, bajareke parêzgeha Florîda ya DYA ye. Bajar, li rojavayê Florîda û li ser perava xalîça Meksîka ye cîh digire.

Herêm navê xwe ji navê bajarê hildide, herêma ku bajar hatiye avakirin bi navê Tempa Bay tê binavkirin.

Gelhenasî

Bajarên hevkar
Agrigente (Îtalya)
Barranquilla (Kolombiya)
Córdoba (Arjantîn)
Granada (Nîkaragûa)

Le Havre (Fransa)
Oviedo (Spanya)
Camarines Sur (Fîlîpîn)
Ashdod (Israêl)

Galerî

Çavkanî
Bajarê_Amerîkî
Tinea nigra

Tinea nigra herweha bi navê phaeohyphomycosis (feohîfomîkoza serveyî) û bi navê Tinea nigra palmaris et plantaris ê jî tê zanîn, înfeksiyona karî ya serveyî ye ku dibe sedema reşbûna çerma mirovan, makulên ku çilkên bêêş in û di hevêsa pêyên ferdên tendurist de dibin sedema vê nexweşiyê. 

Makul, carinan di tilî û pêçî û dibe ku carinan di stû û singan de yan di şermgehan de tê ragihandin

Çavkanî

Mijarên têkildar 
Karî (kuvark)
Kimê
Mîkoz
Mîstanik
Zeng

Çavkanî 

Biyolojî
Nexweşiyên çermî
Laşkolî

Laşkolî, laşlêkol, laşlêkolîn an jî dîseksiyon (ji zimanê latînî dissecare, "parçe parçe kirin, hûr kirin") herwiha anatomîzasyon jî tê gotin, lêkolîna hundirên laş û hinavên mirov û giyanewerên mirî û riwekan e. Armanca wê lêkolîna organan û çawaniya wan e.

Çavkanî 

Bijîşkî
Perestgeha Aştiyê

Perestgehê Aştiyê (bi latînî: Templum Pacis), herwisa bi navê Forûma Vespasiani (bi latînî: Forum Vespasiani) tê nasîn, perestgeheke kevnar a Romayê ye. Perestgeh di sala 71ê piştî zayînê de li Romayê ji aliyê împerator Vespasiani ve hate avakirin. Sedema avakirina vê forûmê rûmetdarkirina xwedawenda aştiyê ya Romayê ya bi navê Paks (Aştî) bû.

Çavkanî

Împeratoriya Romê
Îtihad û Tereqî

Îtihad û Tereqî (bi osmanî: إتحاد و ترقى جمعيتی, bi tirkî: İttihat ve Terakki Cemiyeti) rêxistineke tirkî bû ku di dewra Împeratoriya Osmanî de hatiye sazkirin.

Çavkanî

Rêxistin
Chris Olivero

Christopher Anthony Olivero  (jdb. 15ê çiriya pêşîn a 1984, li Stockton, Kalîforniya) lîstikvanekî amerîkan e.

Jiyan 
Chris Olivero di fîlma wêneguhêzê  Alien Arsenal ya David DeCoteau  de pêşkeşiya  xwe ya ewil kir. Di 2003 de, ew rola mêvanek dubare li John Cardell di rêzefîlmê Boston Public de lîst. Di 2005an de, ew di rêzefîlmê 24 - Twenty Four de wekî kurê serokê Dewletên Yekbûyî, ku li ser Hêza Hewayî Yek hat kuştin, hat dîtin. Di navbera 2006 û 2009an de ew di 43 beşên rêzefîlmê Kyle XY de rola Declan McDonough lîst.Olivero ji 2006an û pê ve bi aktrîsê Alexandra Picatto re zewicandî ye.

Fîlmnîgarî(bijartî) 

 1999: Once and Again
 1999: Alien Arsenal ( fîlma wêneguhêzê)
 2003: Boston Public
 2003: Navy NCIS: Naval Criminal Investigative (Service, S01x03: Seadog, rêzefîlm)
 2004: CSI: Miami (rêzefîlm)
 2005: 24 (rêzefîlm)
 2006: Ghost Whisperer (rêzefîlm)
 2006–2009: Kyle XY (rêzefîlm)
 2011: Seance: The Summoning

Girêdanên derveyî 

 

Aktorên amerîkî
Mêr
Jidayikbûn 1984
Jean-Luc Bilodeau

Jean-Luc Bilodeau (jdb. 4ê çiriya paşîn 1990) lîstikvanekî kanadî ye ku ji sala 2004-an vir ve çalak e . Ew ji bo rola xwe ya wekî Ben Wheeler di bernameya kanala ABC Family Baby Daddy de herî baş tê zanîn. Bilodeau di heman demê de di fîlm û rêzefîlmên wêneguhêzê de, mîna Ill Fated, Trick 'r Treat, 16 Wishes, Kyle XY, No Ordinary Family and Best Player de çalak bû. Ew jî di vîdyoya muzîka Emmalyn Estrada "Do Not Make You Let You Go" de bû û di fîlma LOL de rola Jeremy'ê  dilîze.

Jiyana berê 
Bilodeau kurê Raymond û Barbara Bilodeau ye û xwişkeke wî bi navê Danielle Bilodeau he ku ajana hûnermendan e. Berî ku ew bibe lîstikvan, ew neh sal xewn bû lê ji ber bernameya xwe ya fîlmê mijûl dans ber da. Ew ji nijada Kanadî yê fransî ye.

Kariyer 
Jean-Luc Bilodeau wek baştirîn serlehengê Jay di Disney Channel Original film de 16 Wishes, Debby Ryan stêr bû û wekî Ash digel Jennette McCurdy û Jerry Trainor di fîlma Nickelodeon Original Best Player de derket. Wî demê di Kyle XY de wekî rêzek birêkûpêk bû wek Josh Trager ji bo her sê sezonan li ser ABC Family. Ew rola serekî ya Ben di lîstika serketî ya ABC Family Baby Daddyco-starr Tahj Mowry de, ku di dawiya Gulana 2017-an de weşandibû rola sereke lîst. Ew niha di Karakterê Duyemîn a Carol on CBS de star dike.

Fîlmnîgarî

Çavkanî 

Kanadayî
Jidayikbûn 1990
Mêr
Karl von Terzaghi

Karl von Terzaghî  (Karl Anton Terzaghi Edler von Pontenuovo) (z. 2 çiriya pêşîn 1883 li Pragê, m. 25 çiriya pêşîn 1963 li Winchester (Massachusetts, DYA)) wekî damezrênerê mekanîka axê ya nûjen, zanyarî tê hesibandin. Yekemîn damezrînerê Mekanîka Zemînê ye. Di beşa endezyariya avahiyan da bi xebat û lekolînên wi yên pir hêja hene.

Dî Şerê Cîhanî yê Yekem de li ser peymana  Awistirya-Mecaristan û Osmaniyan derbasî Stembolê dibe. Xebatên xwe yên zanîstî li Stembolê didomîne. Hevkarîgerî anko Hevbandoriya av û axê bûne bingeha xebatên wî. Lekolîn û xebatên xwe yên di derbarê Hevkarîgeriya av û axê kû bûye yekemîn berhema Mekanîka Zemînê de di sala 1924an de  di pirtûka xwe ya bi navê  Erdbaumechanik de tomar kiriye û weşandiye. Piştî xebatên wî yen zanistî edî tevger û pêkhateyên erdê li ser zexmî ya avahiyan da bûye mijareke girîng û avahîsazan ji pê da avahiyên xwe li gorî teoriya wî avakirine.

Formûla wî ya empîrîk 
qk=c’*Nc*sc*dc + q*Nq*sq*dq+0,5* γ*B’*Nγ* s γ*d γ

Karl von Terzaghi ev formûla empîrîk ji bo hesabên Hilgirîna Zemînan peşniyar kiriye. Ji bo hesab hêsantir bibin her têgeheke di formûlê da  bê Yekeyên Pîvanê ne. Ev têgehana li gorî pêkhateyên erdê; ava jêrzemînê, hokeya lêkxişandina navxeyî û kohezyonê diguherin. Nirxê têgehan di tabloyan da tên hilbijartinê û di formûlê de tên bicîhkirin. Nirxê hatiye dîtin ji bo ewlehiyeka teqez bi çençarjimara ewlehiyê ra tê parvekirin.Nirxê çençarjimarê li gor pêkhateyên zemîn û avahiya plankirî tê guhertinê. Nirxê wê di navbera 2-4 an de ye..

Çavkanî 

Mirin 1963
Jiangxi

Jiangxi (çînî: 江西, Jiāngxī) parêzgeheke li rojhilata Çînê ye. Ew li bakur bi Anhui re, li bakur rojhilat Zhejiang, li rojhilat Fujian, li başûr Guangdong, li rojava Hunan û li bakur rojava Hubei ra cîran e. Serbajara wê Nanchang e. Ji'an, Ganzhou, Pingxiang û Jiujiang bajarên din ên mezin ên parêzgehê ne.

Rûerdê parêzgehê 166.919 km² ye, di 2013an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 45.200.000 kesî.

Çavkanî 

Çîn
Parêzgehên Çînê
Jilin

Jilin (çînî: 吉林, Jílín), parêzgeheke li bakur rojhilatê Çînê ye. Li rojhilat bi Korêya Bakur û Rûsya re , li bakur parêzgeha Heilongjiang, li başûr parêzgeha Liaoning û li rojava Mongolya Hundir ra ciran e.

Serbajarê parêzgehê Changchun e. 

Rûerdê parêzgehê 191.126 km² ye, di 2010an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 27.462.297 kesî.

Çavkanî 

Parêzgehên Çînê
Liaoning

Liaoning (çînî: 辽宁, "Liáoníng"), parêzgeheke li bakur rojhilatê Çînê ye. Parêzgeh di sala 1907an de di bin navê Fengtian (bi çînî: 奉天, Fèngtiān) de hate damezrandin, lê navê wê di 1929an de hate guhertin. Di bin rejima japonî ya Manchukuo de, navê parêzgehê paşta hate vegerandin, lê navê Liaoning di 1945an de dîsa hate lê kirin.

Liaoning parçeyê başûrê Mançurya ye ku bakurê rojhilatê Çînê pêk tîne.

Çemê Yalu sînorê parêzgehê, ya bi Korêya Bakur re, nîşan dide.

Rûerdê parêzgehê 145.900 km² ye, di 2012an de hejmara niştecîhan digihîje 43.900.000 kesî.

Çavkanî 
Malpera fermî ya Liaoning

Çîn
Parêzgeh