nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Ellie Goulding

Elena Jane Goulding (jdb. 30 kanûna pêşîn 1986 li Hereford, Herefordshire, Îngilistan/Keyaniya Yekbûyî), stranbêj û strannivîsa îngilîzî ye .

Di 2010-an de, ew bû hunermendê duyem ku topa Sound of Sound of ... pirsîn kir û Xelata Hilbijartina rexnegiran li xelatên Brit di heman salê de wergirt.  Ew di 2010 de albûma xwe ya pêşîn a studyoyê, Lights, derxist;  Ew di Hejmara 1 de li ser Charts Albums-yê Brîtanya derket û li Keyaniya Yekbûyî zêdetirî 850,000 kopî firot.  Di Novembeririya paşîn a 2010 de, albûma bi navê Bright Lights hatiye çap kirin, ku du stranbêj pêk anîn: kovarek Elton John ya "We Song" ya ku ji bo reklamê yekem John Lewis Christmas hatiye hilbijartin, gihîşt jimara 2 li ser Singapxaneya Singles a UK, û "Lights.  ", ku li ser Billboard Hot 100 ya amerîkî heta roja îro, bû yeka herî top-charting Goulding, ku li hejmar 2 derket.

Albûma duyemîn a stûdyoyê Goulding, Halcyon, di çiriya pêşîn a 2012 de derket. "Tiştek Ku Dibe Happen" pêşiya vê albûmê wekî pêşengeha yekane bû.  Ev albûm di Hejmara 2 de li ser Charts of the UK Brîtanî derket û piştî 65 hefte, ew gihîşt Hejmara 1. Halcyon di Hejmara 9-ê de li ser Billboard US 200-ê de derket. Halcyon Days, çapkirinek nû ya Halcyon, di tebax 2013 de derket. , çêkirina stranbêjan, wek "Burn", ku li Brîtanyayê bû yekemîn бројa wê ya yekê.  Di 2014 Xelatên Brit de, wê xelat ji bo Hunermendê Solo Jina Brîtanî wergirt.  Goulding di 6-ê çiriya paşîn a 2015-an de albûma xwe ya sêyemîn a Studio, bi navê Delirium, derxist, bi "On My Mind" wekî pêşengê albumê.  Di Decemberile 2015 de, wê pêşbaziya xwe ya yekemîn Grammy Award for Best Pop Solo Performance for single "Sing Me Like You You Do" wergirt.

Jînenîgarî
Elena Jane Goulding di 30-ê  1986an de li Hereford hat dinê û li Lyonshall, gundek piçûk li nêzî Kington, Herefordshire mezin bû.  Di 9 saliya xwe de, ew dest bi klarinetiyê kir û di 14 saliya xwe de dest bi hînkirina gîtarê kir.  Goulding beşdarî dibistana bilind a Lady Hawkins 'ya li Kington bû û, heya 15 salî, dest bi nivîsandina stranan kir.  Wê di Îngilîzî, siyasetê, Drama û Muzîkê de A girt, 3 pileyên yekem bi pola "A" derbas kir lê Muzîk negirt.

Piştî ku wî li Zanîngeha Kent beşdarî xwendekariyek li drama and xwendina şanoyê kir û heya salê xwe ya dawî bimîne, wê bi Jamie Lillywhite ku rêveberiya wê bû û bi derhênerê Starsmith re ku ew ê bibe hevkarê wê yê sereke û hilberînerê sereke yê Lights re hevdîtin kir.

Dîskografî

 Lights (2010)
 Halcyon (2012)
 Delirium (2015)

Fîlmnîgarî
2013 Tom & Issy
2014 Ellie Goulding: Healthy Eating on Tour
2017 Louder Together

Turneyên Konseran
 The Lights Tour (2010)
 The Halcyon Days Tour (2012–2014)
 Delirium World Tour (2016-2017

Çavkanî
Akrî

Akrî (acra) (di heman demê de Akra, ji Yewnana kevnar: Ἄrîvkî, Hebrewbranî: חקרא, חקרהaqra (h)) kompleksek xurtkirî ya li Orşelîmê bû ku ji hêla Antîoxos IV Epiphanes, serwerê Împeratoriya Seleukî ve hatî çêkirin, li pey sûkê wî bajarê di sala 168 BCE de  .  

Keleş di bûyerên li dora Serhildana Makkabîoi û avakirina Padîşahiya Hasmonean de rolek girîng lîst.  Ew ji hêla Simon Thassiduring ve ev têkoşînê ve hate hilweşandin.

Cihê rastîn yê Acra, ji bo têgihîştina Orşelîmê Helenîst, krîtîk dirêj bû.  Dîroknas û arkeologan deverên cihêreng li dora Orşelîmê pêşniyar kiribû, ku bi giranî li ser encamên ku ji delîlên edebî hatine werdigirtin.  Vê nêzîkatiyê di ronahiya gemiyê ku di dawiya salên 1960-an de dest pê kirin de dest bi guhertinê kir.  Kifşên nû ji nû ve nirxandina çavkaniyên edebiyata kevnar, erdnîgariya Orşelîmê û berê de kifşên kifş kirin.  Yoram Tsafrir li quncikê başûrê rojhilata Perestgeha Perestgehê pejnek ji masoneryê ve şirove kiribû û ceribandinek ji helwesta gengaz a Acra-yê.  Dema Benjamin Mazar di salên 1968 û 1978 de li nêzî dîwarê başûr ê iyayê Gomayê, taybetmendiyên ku dikarin bi Acra re têkildar bûn, di nav de jûreyên barîkatan û cîvakek mezin hati bûn nexşandin.  Di 2015-an de, Desteya Sîrwanên Israelsraîlîlî qewimandina Acra li cîhê cûda, başûr-rojavayê Mountiyayê Perestgehê û bakur-rojavayê Bajarê Dawid ragihand.

Termê Greka kevnar acra ji bo danasîna strukturên din ên fortkirî di dema serdema helenîstîk de hate bikar anîn.  Acra bi gelemperî Acra Seleucid tête gotin ku ew ji referansên Ptolemaic Baris wekî acraand ji çaryeka paşîn a li Orşelîmê ku navê wî Acra mîrîtî kiriye, cuda dike.

Avkaniyan
Zimanê viyetnamî

Viyetnamî (tiếng Việt an jî Việt ngữ) zimanê fermî ya Viyetnam e. Nêzîkî 3 mîlyon kes bî vî zimanî diaxife.

Alfabe 

Dî Viyetnamî da 29 herf hene.

 {|
|A
|Ă
|Â
|B
|C
|D
|Đ
|E
|Ê
|G
|H
|I
|K
|L
|M
|N
|O
|Ô
|Ơ
|P
|Q
|R
|S
|T
|U
|Ư
|V
|X
|Y
|-
|a
|ă
|â
|b
|c
|d
|đ
|e
|ê
|g
|h
|i
|k
|l
|m
|n
|o
|ô
|ơ
|p
|q
|r
|s
|t
|u
|ư
|v
|x
|y
|}

Dî Viyetnamî da ji bîlî van herfan , yekbuyên ji 2 û 3 herfan pek tê hene.

 CH GH GI KH NG NGH NH PH QU TH TR

Girêdanen Derve 
Ferheng

 VDict: Vietnamese online dictionaries
 Vietnamese Translator 
 The Free Vietnamese Dictionary Project
 Nom look-up

Dersa taybet 

 Vietnamese & other related languages
 Online Vietnamese Reading Program (ASU)
 20 lessons 

Çavkaniyên din

 British Museum Exhibit: Exhibit of classical Vietnamese, including Kim Van Kieu.
 Nom Foundation: An organization dedicated to the preservation of the Nom writing.
 Vietnamese Writing System: An overview of the Vietnamese writing system.
 Online Keyboard for Vietnamese 
 The right place of the Vietnamese accent a simple rule for learners, on where to put the tonal accent
 Wiktionary in Vietnamese
 Wikibooks in Vietnamese
 Wikisource in Vietnamese

Çavkanî
https://www.ethnologue.com/language/vie

Ziman
Zimanê taylendî

Zimanê teylandî (ภาษาไทย: phasa tai,  p̣hās̄ʹāthịy) zîmanê fermî ya Taylendayê ye.

Çavkanî

Ziman
Pirteqalî

Pirteqalî, rengê pirteqalê yan jî narincî, rengekî di pêlên dîtbar de ye. Meziniya pêla rengê pirteqalî li dora 630-760 nanometre ye.

Rengê pirteqalî 
 Nirxa Hex: #FF6600
 Nirxa RGB: 255, 102, 0
 Nirxa CMYK: 0, 60, 100, 0

Çavkanî 

Reng
Nanometre

Nanometre (sembola wê nm, bi înglîzî nanometer) yekîneka pîvana dirêjahiyê di Sîstema Navneteweyî ya Yekînan anko SI da ye û himberî milyar yeka (yek li ser milyar) metreyê ye.  Bi rênivîsa matematîkê bi vî rengî dihêt nivîsîn: 1×10−9 m.

Nanometre yekîneka berbelav jibo pîvana pêldirêjahî ya tîrêjên jêrsor e.

 1 nm =0,000000001 m

Parzûna xaneyê 12 nm e.

Çavkanî
https://www.science.org.au/curious/technology-future/how-small-nanoscale-small

https://www.scitechnol.com/nanomaterials/nano-meter.php 

yeke
Era Istrefi

Era Istrefi (jdb. 4 tîrmeh 1994), stranbêj û strannivîseke kosovayî ye. Cara yekem di 19e salî ya xwe de di sala 20013an de strana bi navê "Mani Per Money" navdar bû.

Era Istrefi, di navbêna "Shume Pis", "Redrum", "Nuk E Di" û "Live It Up" de xebatên hem bi Almanî û hem Îngilîzî pêk tîne.  Wê gelek xelat û namzedan wergirtine, di nav de Xelata Ewropayê Border Breakers û Music Award.  Di sala 2018 de, wê performansa strana fermî ji bo Kûpaya Cîhanê ya FIFA ya 2018, tevî Nicky Jam û Will Smith, li merasîma bidawîbûna fînalê ya mezin li Moskowê.

Jînenîgarî
Era Istrefi di 4ê tîrmeha 1994an de li malbatek Kurd li bajarê Prishtînayê, piştre jî beşek ji FR Jugosllavî, Kostera yê nû diyar bû. Bavê wê Nezir Istrefi, rojnamevan, di 2004an de mir. Dayika Istrefi, Suzana Istrefi (née Tahirsylaj), muzîkjenek çalak ku di navbera salên 1980 û 1990 de, ji mirina mêrê xwe ji karîyera xwe dûr ket.

Di sala 2013an de, restrefî bi singa "Mani Per Money" derket, di cîhana Albanî de, dest bi weşana xwe kir, û di dawiyê de materyalên ku di Gheg Albanian de tê gotin bi zimanê phrasesngilîzî hat çap kirin, derket. Monthsend meh şûnda, wê tomariyek şopandin, "A Po Don?", Ku bi vîdyoyek muzîkê re hate pêşve xistin;  bi heman awayî naskirina xwe bi dest xist. Single a wê yê sêyemîn "E Dehun" li dêrê ortodoks hate desteserkirin.  Dema serbestberdana xwe, "E Dehun" li restrefî sê xelatên Videofest piştrast kir, di nav de yek ji bo "Hunermendê nû ya nû".  Di Kanûn 2014 de, stranbêj çêkir balada pop "13", ku li Dewletên Yekbûyî hate hilberandin, ji bo vexwarinê peyda bû. Vîdyoya muzîka wê ya bihevra hema hema 200,000 caran di nav 24 demjimêran de li YouTube hate dîtin, ku paşê encama wê di Kovara V de hate weşandin.

Dîskografî

Çavkanî

Jidayikbûn 1994
Stranbêjên_kosovayî
Jinên kosovayî
Mirovên zindî
Bella Ciao

Bella Ciao (bi kurdî: Çaw Bella), kilamekî îtalî ye û wexta Şerê Cîhanî yê Duyemîn de ji aliyê partîzanê îtalî hatiye gotin. "Bella Ciao" îtalî de tê wateya "Xatirê te rindê".

Kilama Çaw Bella, li Îtalî di dewra Benito Mussolini de ji aliyê antî-faşîst, şoreşger û sosyalîstan hatiye gotin. Gotinên kilamê aîdê kî ne, nayê zanîn. Muzîka kilamê dişibe yek kilama folklorîk yê îtalî ku bi navê Po Valley tê nasîn.

Kilama Bella Ciao bo gelek zimanan hatiye wergerandin. Ji aliyê Koma Dengê Azadî û Ciwan Haco , Çaw Bella bi kurdî jî hatiye gotin.

Çavkanî 
https://en.wikipedia.org/wiki/Bella_ciao

Stranên îtalî
Dibistanên Eşîran

Dibistanên Eşîran li sala 1892yê de ji aliyê Siltan Ebdulhemîd ve hatin vekirin. Armanca van dibistanan ew bû ku zarokên serhozên ereb, kurd û ernewitan perwerde bike û bixe bin xizmeta Osmaniyan.

Avabûn
 Siltan Ebdulhemîd vekirina van dibistanan îlam kir û bang li serhozên kurd,ereb,ernewut kir ku zarokên xwe bihinêrin van dibistanan. Lê vekirina van dibistanan encax li sala 1892yê mimkûn bû. Li pêşiyê tenê li Stenbol û Bexdayê hatin vekirin. Lê piştî sê salên dî, li Patnos, Selmas, Toprakkale, Wan û Mudrakê jî hatin vekirin.

Armanca vekirina dibistanan
Siltanê Osmanîyan, Siltan Ebdulhemîd di bîranînên xwe de ji bo armanca avakirina van dibistanan wiha dibêje;

Her çend Siltan Ebdulhemîd bi dûçûna polîtikayên pan-osmanî ev dibistan vekiribin jî, gelek xwendevanên kurd bi xwendinê li dijî van fikrên Siltan Ebdulhemîd mezin bûn. Di vê derbarê de rojnameya ermen Ginthak li sala 1903ê de wiha dibêje;

Li sala 1907ê jî ev dibistan ji aliyê Siltan Ebduhemîd ve hatin girtin.

Pirtûk
 Osmanlı Devletinde Aşiret Mektebi, Alişan Akpınar

Mijarên têkildar 
 Dîroka Kurdistana Osmaniyan
 Hengên Hemîdiye

Çavkanî
Oppo

Oppo Electronics Corp, bi gelemperî wekî OPPO tê navnîş kirin, pargîdaniyek elektronîkî û ragihandinê ya mobîl a Çînê ye. Bi bingehî li bajara Çîn a Dongguan, Guangdong e.

Oppo li Çînê bi telefon û lîstikvanên Blu-ray û amûrên din ên elektronîkî tê zanîn. Hilberînerek pêşeng a telefonê ye, di sala 2019-an de li Çînê navnîşa herî mezin a bazara telefonan bû û li çaraliyê cîhanê di rêza 5-emîn de cih girt. Oppo aligirê BBK Electronics ye.  Ew beşek ji Pargîdaniya Elektronîkî ya BBK û OnePlus, Vivo û Realme ye.

Dîrok
Navê OPPO cara yekem di sala 2001 de li Çînê hat qeyd kirin û di 2004'an de hate destpêkirin. Ji wê demê ve, ew li hemû deverên cîhanê berfireh bûye û li Cîhanê hatîye nasandin.

Di Hezîran 2016 de, OPPO bû hilberînerê herî mezin a Telefonê li welatê Çînê, têlefonên xwe li zêdetirî 200,000 firotgehan  difiroşe.

OPPO di sala 2017 de serketiya sponsorê tîmê neteweyî ya krîpto ya Hindistanê wergirt û mafên xwe bi dest xistin ku logoên xwe li ser kîteyên tîmê ji 2017'an heta 2022'an destnîşan bikin. 

Di sala 2019 de OPPO bû sponsor a pêşbirka tenîsê ya French Open Grand Slam ya ku li Roland-Garros, Parîsê tê li dar xistin. Di sala 2019 de, li gorî lêkolîna a Number Research Oppo, pargîdaniyekek lêkolînê ya bazara Hindistanê ye, OPPO wekî nîşaneke ku li Hindistanê reklama herî bilind a di dema netê de ye.

Çavkanî

Teknolojî
Peymana Sykes–Picot

Bi destpêka şerê cîhanî yê yekem parçebûna Osmaniyan jî destpê kir û axa kurdan ket di bin dagirkeriya dewletên ewropiyan. Hêj şerê cîhanî yê yekem berdewam dikir, Brîtanyayê, Fransayê û Rûsyayê axa Osmanîyan bi hevpeymaneke veşartî ji xwe re parve kiribûn. Bi dûçûna vê hevpeymana veşartî ya bi navê Peymana Sykes Picot; Rojhilata Navîn û Kurdistan di navbera van hêzên kolonyalîst bi erêkirina Cemiyeta Neteweyan hate parçe kirin. Bi dûçûna vê peymanê Libnan, Suriye û Rojavayê Kurdistanê ji bo mandateriya Fransayê ma. Li dijî vê Brîtanyayê jî li ser Iraq, Başûrê Kurdistanê (Mandateriya Iraqê), Filistîn û Urdunê mandaterî qezenc kir.

Deverên Kurdistanî jî wiha hatin parvekirin 
Rûsan rêvebirina Erzîrom, Trapezon, Wan xeta Mûş, Sêrt, Cizîr, Amêdiyê heta hidûdê Îranê bidest xist
Fransayê rêvebirina Dîlok, Mêrdîn û hemî parêzgeha Mûsilê ku Kerkûk, Silêmanî jî tê da bidest xist
Brîtanyayê di destpêkê de çi cih bidest nexist ê rêvebirina Mûsilê li gel Fransayê parve kir

Ev peyman di navbera dîplomatên van dewletan Mark Sykes, François Georges-Picot, û Sergei Sazonov de hatibû destnîsan kirin. Peyman navê xwe ji van dîplomtan werdigire.

Mijarên têkildar 
 Dîroka Kurdistanê

Çavkanî

Peyman
Peymanên navneteweyî
Vodafone

Vodafone, sazîyeke telekomunîkasyon a navneteweyî ye ku navenda wê li bajarê Newbury, Berkshire Birîtanyayê ye.

Ji sala 2018 an ve, Vodafone li 25 welatan karê tora telekomînîkasyon dike, li 47 welatên din ve jî di tora hevkariyê da ye.

Vodafone di Navnîşa Navîn a Londonê de navnîşek bingehîn heye û pêkhatê Indeksa FTSE 100 e.  Ew ji 10ê sibata 2016an pê ve, kapîtaliyek bazarê bi qasî 52,5 mîlyar Eoru û bû heştemîn-mezintirîna ji pargîdaniya ku Borsa-Londonê bi vê awayî hate navnîşkirin.

Dîrok
Vodefone di 1 kanûna paşîn 1985 an de bi navê Racel-Vodafone Holdîng li bajarê Newbury, Berkshire ofîsa xwe ya yekemîn vekir û pîştê demekê kurt navê wî bi Recal Telekomînîkasyon Grup ve hate guhertin. 29 kanûna pêşîn a 1986 an de Recal Electronics 110 mîlyon Ewro da û Vodafone bi temamî bû sazîyek Recal Electronics.

Torê li Ewropayê

Çavkanî

Telekomunîkasyon
Konferansa Aştiyê ya Parîsê

Konferansa Aştiyê ya Parîsê piştî Şerê Cîhanî yê Yekem ji bo çareserkirina pirsgirêkan ji aliyê dewletên şerker hate amade kirin. Di konferansê de gelek dewletan û rêxistinan kurd jî di nav de cihê xwe girtin 

Di proseya van konferansan de gelek rûdan li Kurdistanê û hemî Rojhilata Navîn çêbûn. Ev konferans nêzî saleke berdewam kir û bi hinek peymanan bi dawî hat. 

7ê gulana 1918ê İngilîzan Kerkûk dagir kir. Bi vê dagirkirinê jî Şêx Mehmûdê Berzencî li gel ingilîzan ket têkiliyan û van têkiliyan feydeya xwe da û li ser navê ingilîzan li heman salê bû waliyê Silêmanîyê .

Di proseya Konferansa Aştiyê ya Parîsê de hem [[Şerîf Paşa hem jî Seyîd Ebdulqadir têkiliyên dîplomatîk dikirin. Rêberên kurdan dijî parçekirina Kurdistanê bûn. Nedixwastin parçeyeke kurdan li Iraqê parçeyek li nav Osmaniyan bimîne.  Serokê rêvebirina heyeta kurdan Seyîd Ebdulqadir jî wiha digot;

Şerîf Paşa digot Kurdistaneke xweser a di bin desthilata tirkan de gelek ji Kurdistaneke parçekirî çêtir e û ji serokê konferansê George Clemencau re nameyek şand.

Mijarên têkildar 
 Dîroka Kurdistanê

Çavkanî
Konferansa San Remoyê

Konferansa San Remoyê piştî Konferansa Aştiyê ya Parîsê ji aliyê dewletên mitefîq hate durist kirin. Gelek dewlet û rêxistin tevlî vê konferansê bibûn. 

Konferansa San Remoyê, gelek li ser mijara kurdan sekinî. Her çend gelek biryarên têkildarî kurdan wergirtibin jî, gelek rexne li civaka kurd jî hate kirin. Lord Curzon digot ku şexsiyetek tine di nav kurdan de ku rêberiya kurdan bike, her wisa digot her kurd tenê berpirsiyaretiya eşîra xwe dike 

Di konferansê de têkildarî kurdan hindek biryar hatin wergirtin;
Li rojhilatê çemê Feratê, li jêrî Ermenistanê û li bakurê Mezopotamyayê herêmeke otonom ji aliyê komîsyonekê ve were ava kirin. Ev herêm ji bo keldanî-asûriyan dê hinek temînatan bide
Dewleta Osmanî dê xebatên vê komîsyonê qebûl bike
Piştî destpêkirina peymanê de di salekê de eger Miletê Kurd bixwaze, dikare ser li Cemiyeta Neteweyan bide ji bo destxistina serxwebûnê. Tirkiye jî mecbûre ku mafê kurdan qebûl bike.
Eger kurdên di parêzgeha Mûsilê de bixwazin dikarin tevlî Kurdistanê bibin, dewletên mitefiq li dijî vê yekê dernakevin.

Çavkanî
Siyonîzm
Şerê Rizgariya Tirkiyeyê

Şerê Rizgariya Tirkiyeyê şerên piştî şerê cîhanî yê yekem heta îlamkirina Komara Tirkiyeyê (1919-1923).

19 gulana 1919ê hêzên tirk li dijî gelên din dest bi şer kir. 23yê nîsana 1920ê bi pêşengiya Mustafa Kemal Atatürk hevalên wî meclîs vekirin. Piştî vekirina vê meclîs hemû erkên rêvebirina dewletê di pratîkê de ket bin destê meclîsê. Vekirina vê meclîsê konsolîdasyona Şerê Rizgariya Tirkiyeyê dikir. Mustafa Kemal û hevalên wî di meclîsê de her daxuyand ku dewlet ya kurdan û tirkan e û gelek eşîrên kurd bi bi van gotinan xapandin. Heta ku 23yê cotmeha 1923yê ev rewşa bratî berdewam kir. Piştî Tirkiye ji dewletên Ewropayî hate parastin, Tirkiyeyê berê xwe da nav hidûdên xwe û dest bi qîrkirina kurdan û gelên din kir.

Çavkanî

Dîroka Tirkiyeyê
Zulfi Tigrel

Di sala 1876an da li Diyarbekir hatiye dinê. Di meclîsa Ormaniyan da ji 1912 heta 1921 mebûstiya Diyarbekir kiriye. Îngilîza wî piştî Şerê Yekemînê Cîhanê derdest kirine û şandine Girava Maltayê, ji ber ku têkiliyên wî hebûne bi mişextkirin û kuştina Ermeniyan. Piştî azadbûnê, tê dikeve meclîsa Tirka ya Enqerê û li wêder mebûstiya wî didome. Ji 1921î heta 1940î (tenê 1927-1931 ne tê da) bênavber mebûstiya Diyarbekir kiriye. Mistefa Kemal wî şandiye Lozanê li ser navê Kurda, lê Zulfî tu tiştekî ji Kurdan ra nekiriye, wan bê war û bê welat, bê maf û bê ziman hiştiye. Gunê Kurda di sitûyê wî û İsmo da ye.
Kazo

Kazo yan jî Rizgan Kazo humermend, dengbêj û Helbestvanek Kurd e. Rizgan Kazo di sala 1950'an de li gundê Elmanis a Wanê hatiye dinyayê.

Jînenîgarî
Kazo di malbateke dengbêj de hatiye dinyayê. Jiber vê yekê ku bi temenê zarokatiyê dest bi dengbêjî ya xwe kirîye. Bav û Bapîrê Kazo jî dengbêj bûn.

Bapîrê Kazo di dîwana Ecemê Kinê û Zor Huseyn Paşa de dengbêjî kirîye. Kazo di temenê ciwanî ya xwe de bi dengbêjê wek Hecî Evdilkerîm û wekê Tahiro re sitrana gotiye û bi alîkariya van dengbêja gelek albûmên xwe çêkirî ye.

Dengbêj Kazo bi dengbêj Mihemed Arîfê Cizrawi û dengbêjê Radyo ya Êrîvanê  bi bandor bûye. Dema ku di sal 1990'de li bakûrê Kurdistanê qedexebûn li ser mûzîka Kurdî rabû bi navê Koma Şîrvan komek mûzîkê avakir. Endamên komê bi giştî ji malbata Kazo  bû. Di vê pêvajoya de 26 Albûm derxist.

Di sala 1983'an de Hunermed Şivan Perwer strana Kazo bi navê Delalîke Dilê Mino di albûma xwe ya bi navê Bilbilo-Ferz de got.

Dîskografî

Albûmên Stûdyoyê
Xelîlê Xazî (1997)
Lawikê Medenî (2004
Bavê Mihemed Salih (2005)
Yar Tû Gulî (2001)
Bihar û Havîn (2017)
Eyşan Elî 
Kewê
Dengê Gel (2016)
Lawikê Gundî
Heseno
Sî û Sê Gulê
Salimê Min
Henê Henê
Felek (Vol-1
Felek (Vol-2
Diyarbekir
Bavê Mıhemed Salıh
Ez Nexweşim
Bedewê

Fîlmnîgarî

Klîbê Rizgan Kazo
Çiyayê Simbil
Felek
Pîrbûn
Dîyarbekir
Derdê Dila, bi keça xwe Rêzan Şîrvan re dibêje
Ax Welat
Wer Neke
Leyla
Xanolyê
Bo Min
Gelyê Zîlan

Çavkanî

Kurd
Stranên Folklorî

Stranên kurdî û folklorî. Stranên folklorî bandoreke mezin kirne li ser kurmancî û zaravayên dinên kurdî jî. Bandorê xwe li ser stranên gelên din jî kirne, wek ermen û tirk û faris û aşuriyan.

Stranên folklorî 
 Memyane
 Zembîlfiroş
 Mîrkut
 Tewlê Narê
 Heylo qurlingo
 Xensê Xensê
 Eman Neman Koçerê, bilbende
 Dê Wernê
 Nêrgiz Nêrgiz
 Lorkê Lorkê
 Male barkin
 Kundirê Mîranî
 Ez kevok im
 Ez Berf im
 Lê Xanimê
 Lê Zeynê
 Lê Xifşê
 Lê Wesê
 Di be zazaki beLê Xim Ximê
 Lê Kinê
 Mele Îsa
 Eyşoka Romanî
 Weyla li min xerîbê

Çavkanî 
 Malper Kurdistan24 Stranên folklorî
 Malpera Waşûkanî FM Stranên folklorî
Elind Hazim

Elind Hazim (rojbûn 1987, li Dihokê, Herêma Kurdistanê, Iraq) hunermendekî Başûrê Kurdistanê ye ku çend stran û berhemên wî hene.

Girêder
Youtube

Çavkanî

Jidayikbûn 1987
Kesên ji Dihokê
Gulat

Gulat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Girê Zerik

Girê Zerik, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Mecnuniye

Mecnuniye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Mehmûd Xelanî

Mehmûd Xelanî, anku Meḧmûd Xelanî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Mirkeb Teyr

Mirkeb Teyr, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Miwalih Cinubî

Miwalih Cinubî, anku Miwaliḧ Cinubû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Miwalih Xerbî

Miwalih Xerbî, anku Miwaliḧ Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Miwalih Şîmalî

Miwalih Şîmalî, anku Miwaliḧ Şîmalî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Meydan Qulî

Meydan Qulî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Mêşû

Mêşû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Narincok, Şingal

Narincok, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Mijarên têkildar 
Narinc
Narincî

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Nisêrî

Nisêrî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Nimêlê

Nimêlê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Nofelê

Nofelê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Wadî Sarû

Wadî Sarû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Wadî Werdê

Wadî Werdê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Herkan

Herkan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hezîl Kebîr

Hezîl Kebir, ango Hezîla Mezin, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Hezîl Şerqî

Hezîl Şerqî, ango Hezîla Rojhilat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Yuztepe Xerbî

Yuztepe Xerbî, anku Yuztepe Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Yuztepe Şerqî

Yuztepe Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Şingalê
Ekrem İmamoğlu

Ekrem İmamoğlu, (jdb. 4 hezîrana 1970, Cevizli, Akçaabat, Trebzon) siyasetmedar, mirovê karsaziyê û şaredarê Bajarê Mezin ya Stembolê ye.

Ekrem İmamoglu di navbera 2014 û 2019an de şaredarê navçêya Stenbol ya Beylikdüzü yê bû. Di hilbijartina gelemperî ya sala 2019an de bû namzetên partîya siyasî ya çep a Tirk ya CHPê. Di vê hilbijartinê de Ekrem İmamoğlu wek Şaredariya Bajarê Mezin hatin hilbijartin û di 17ê nîsana 2019an de dest bi şaredarî yê kir. Hilbijartina yekem ya 17ê nîsanê ji aliyê hikûmeta AKPê ve di 6ê gulana 2019an de hate betal kirin û biryara ku hilbijartin bê dûbare kirin, hate dayîn.   İmamoğlu, di hilbijartina duyemîn ya 23ê hezîranê de bi ferqek mezin dîsa hate hilbijartin û piştê hilbijartina duyem, di 27ê hezîrana 2019an de careke din dîsa bû şaredarê bajarê mezin ya Stembolê.

Jiyan û perwerde
Ekrem İmamoğlu, di 4ê hezîrana 1970an de li gundê Cevizli ya bi ser parêzgeha Trebzonê ya navçeya Akçaabatê hat dinê. İmamoğlu, kurê dê û bavê Hava û Hasan İmamoğlu ye û bavê Ekrem İmamoglu karê cotkarî yê dikir. İmamoğlu, di temenê çar saliyê xwe de di demsalên havînan de diçû  kursa Quranê û di beriya dibistana seretayî de hînê xwendin a Qur'anê bû.

Piştî ku ji dibistana navîn ya Trebzonê xilaskir jibo perwerdeya zanîngehê pêşî Zanîngeha Rojhilata Navîn a Endezyariya Avanî yê qezenc kir lê neçû wî zanîngehê, çû di Beşa Rêveberiya Karsaziyê ya  Zanîngeha Gîrne ya Amerîka de dest bi perwerdehiya zanîngehê kir.  Piştî du salan ku malbata wî di sala 1987an de koçî bajarê Stembolê bû wî qeyda xwe anî Zanîngeha Stembolê û li wir Beşa Rêveberiya Karsaziyê de perwerdahî ya xwe ya zanîngehê xilaskir.

Kariyera siyasî
 Ekrem İmamoğlu di sala 2000'de wek nêrînek siyasî beşdarî partiya  CHPê bû.  Di sala 2004 de bû namzetê CHPê di hilbijartina yekem de Şaredariya navçeya bajarê Stenbol ya Beylikdüzü yê bidestxist.

Dema ku ew serokê navçeyê yê CHP Beylikdüzü bû malên Hevbendiyê damezrand û danûstendina partiya xwe li gel xelkê navçeyê zêdekir. Li navçeyê şahîyên wek konser û pêşangeha li darxist, alîkariya civakî pêşkêşî gel kir , rêxistinên civakî û jinan ya partîya xwe berfireh kir û dibistanên navçeyê da nûkirin. Di vê heyamê de, cara yekem tecrûbeya hilbijartin wergirt û di referandûma 2010 de ji ber ku welatîyên navçeyê bi xebatên Ekrem İmamoğlu bi bandor bû, navçê li dijî jibo guherîna yasaya li Tirkiyê ji sedê 54, degê xwe ya "Na" bikaranîn.

Ew dem li Stenbol, rêveberiya şaredariyê Beylikdüzü di destê AKPê de bû, lê Beylikdüzü di wî demê de bi tenê navçê ya wekem bû ku encama referandûmê de dengê "na" bikaranî. Di sala 2011 de hilbijartinên giştî li Tirkiyê, CHP li gorî hilbijartinê yên berê dengê xwe li navçeyê 8 xal zêdekir û di navçeyê de bû partiya yekemîn. İmamoglu carek nûve dîsa bû serokê rêxistina CHP ya navçeyê Beylikdûzû yê.

Çavkanî

Jidayikbûn 1970
Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Şaredar
Mêr
Mirovên zindî
Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî
George Curzon

George Nathaniel Curzon, Yekem , KG, GCSI, GCIE, PC, FBA ( – ),  siyasetmedar û nivîskarekê brîtanî bû. Di navbera 1898 û 1911 de navê wî Lord Curzon of Kedleston bû; di navbera 1911 û 1921 de Earl Curzon of Kedleston bû. Curzon endamê  bû û di navbera 1899 û 1905 de "" – waliyê giştî  – bû.

Jiyan

Çavkanî
Jidayikbûn 1859
Mirin 1925
Siyasetmedar 
Siyasetmedarên brîtanî
Endamên Royal Society
Fatimeya Xalidî

Fatimeya Xalidî an Fatime Xalidî Neqşîbendî wêjevana kurd e.

Fatimeya Xalidî di 1826 hatiye dinyayê, leqeba wê Sîte ye ku li ser fiqihê jî zane bûye. Di derbarê jiyana wê de agahî kêm e.
Ji nivîskariyê û ji helbestan hez kiriye.
Bi xwe li Şamê jiyaye û di sala 1869an de çûye Hîcazê û li wir wefat kiriye.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1826
Kesên sedsala 19an
Jinên kurd
Helbestvanên kurd
Weşanxaneya Roşna

Weşanxaneyê Roşna bi pirranî kitêben bi kirdkî  diweşîne. Di sala 2012an de li Diyarbekirê dest bi weşanê kiriye. Îdarekerê weşanxaneyê Roşan Lezgîn e. Di nav heşt salan ji 60î zêdetir bi kirmanckî kitêb weşandine. Kitêbên ku weşandine wek hîkaye, helbest, folklor, lêkolîn, ferheng, gramer û roman ji mijarên cûda cûda ne. Bilî zazakî bi kurmancî û tirkî jî hin kitêb hatiye weşandin.

Hin kitêbên Weşanxaneya Roşna 

 Bedrîye Topaç, Bero Sûr, 2012, 72 rûpel
 Roşan Lezgîn, Dersê Ziwanî, 2012, 128 rûpel
 Roşan Lezgîn, Ferhengê Kurdî (Zazakî)-Tirkî & Tirkî-Kurdî (Zazakî), 2013, 358 rûpel
 Îsmet Bor, Vistonikê Dadîye Mi, 2013, 352 rûpel
 Şeyda Asmîn, Zeman Sey Fekê Kardî Bî, 2013, 152 rûpel
 Nadîre Guntaş Aldatmaz, Pîyê Mi Kemane Cinitêne, 2013, 96 rûpel
 Burçîn Bor, Hêvîya Penabere, 2013, 72 rûpel
 Umer Farûq Ersoz, Berenge, 2013, 80 rûpel
 Roşan Lezgîn, Ji bo Kurmancan bi Awayê Muqayeseyî: Gramera Kirdkî (Zazakî), 2013, 224 rûpel
 Wisiv Pîrbab, Derdê Hîris û Heştî, 2013, 64 rûpel
 Nadîre Guntaş Aldatmaz, Folklorê Kirmancan Ser o, 2014, 248 rûpel
 Îlhamî Sertkaya, Tayê Bihuyîme, 2014, 148 rûpel
 Mihanî Licokic, Axînê Min Welat,2014, 104 rûpel
 Roger Lescot, Bi Kirdkî/Zazakî Memê Alan, Kurmanckî ra: Roşan Lezgîn & N. Celalî, 2014, 226 rûpel
 Mehdî Özsoy, Dîwan (Mem û Zîne, Şîîrî), 2014, 208 rûpel
 Serwet Akkaş, Heyf, 2017, 285 rûpel (roman)
 Îdrîs Yazar, Cimê Aşikan ra Hewt Hîkayeyê Gelêrî, 2018, 80 rûpel
 Îrfan Sîmserkîsij, Sîmserkîs (Folklor), 2018, 224 rûpel
 Ehmedê Xanî, Mem û Zîne, Kurmancî ra çarnayiş: Murad Canşad, 2018, 336 rûpel
 Havîn Acar, Li Min Binêre, 2019, 64 rûpel
 Nadîre Güntaş Aldatmaz, Xewn, 2019, 200 rûpel (roman)
 Xal Sebrî, Ez Kirdon rê Vona, 2019, 120 rûpel

Çavkanî 

Weşanxane
Decameron

Decameron, ji aliyê Giovanni Boccaccio hatiye nivîsandin. Dî sala 1348an da êşake epidemic lî Ewropayê belav dîbe û gelekî kesan dîkuje. Boccaccio ser vî mîjarê dî navberên 1348-1351an da pîrtuka Decameron dinivîse û têda behsa salên reş yên lî  Firenze dike. 

Ji 100 cîroka pêk tê. her roj 10 cîrok hatiye gotin û 10 rojan berdewam kiriye. Her rojê şah anjî şahbanûk bîrêva dibe û mîjara cîrokan ew hildîbijêre . Evana 7 jin (Pampinea, Filomena, Lauretta, Emilia, Ellisa, Fieametta ve Neifile) û 3 mêrên (Panfilo, Filostrato, Dioneo) û jî êşê revîne çune cîhekî dur.

Navê Pirtukê 

Boccaccio, ji bo dilsoziya xwe ji bo felsefeya Grekî tê zanîn, navê pîrtukê ji vî zimanî çê dike. Grekî: peyvên δέκα déka ("deh") û ἡμέρα hēméra ("roj") bî heva dîke û navê Decameron (bûyerek deh rojane) derdîxe holê.  Çîroka Bazê Nêçîrê ji aliyê Husein Muhammed ve 2004an da hatiye kurdîkirin.

Çavkanî 
https://tr.wikipedia.org/wiki/Decameron

Wêjeya îtalî
Pirtûkên sedsala 14an
Firenze

Firenze (; ; ) bajarekî Îtalyayê ye. Paytexta herêma Toskanayê li Îtalya navendî ye û bi 360,930 niştecîhan (2023) bajarê herî qelebalix ê Toskana ye. Jimara niştecîhên herêma metropolê digihêje 984,991an.

Firenze di serdema navîn de navendeke bazirganî û aborî ya Ewropayê, û di heman demê de yek ji bajarên herî dewlemend ên wê serdemê bû. Ji aliyê gelek akademîsyenan ve wekî cihê jidayikbûna Ronesansê tê dîtin û bûye navendeke sereke ya hunerî, çandî, bazirganî, siyasî, aborî û darayî. Di vê demê de, Firenze bandorek mezin li ser Îtalya, Ewropa û derveyî wê hebû. Dîroka wê ya siyasî ya tevlihev, serdemên serweriya malbata Medici ya bi hêz û gelek şoreşên olî û komarî vedihewîne. Ji sala 1865an heta sala 1871an bajar wekî paytexta Keyaniya Îtalyayê xizmet kir. Zaravayê Firenzî bingeha îtaliya standard pêk tîne û ji ber prestîja şaheserên wek Dante Alighieri, Petrarch, Giovanni Boccaccio, Niccolò Machiavelli û Francesco Guicciardini, zarava li seranserê Îtalyayê bû zimanê çandê.

Bajar her sal bi mîlyonan geştyaran dikişîne û UNESCO di sala 1982an de navenda dîrokî ya Firenze wekî Mîrateya Cîhanê îlan kir. Li bajêr gelek muze û galeriyên hunerî jî hene, wek Galeriya Uffizi û Palazzo Pitti, û hîn jî di warên huner, çand û siyasetê de bandorek heye. Ji ber mîrata hunerî û mîmarî ya Firenze, kovara Forbes ew di sala 2010an de wekî bajarê herî bedew ê cîhanê destnîşan kir.

Çavkanî 
Bajarên îtalyayê
Paytextên dewletên dîrokî
Ormane

Ormane, gundekî bi ser Doskiya navçeya Dihokê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kuristanê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Dihokê (navend)
Mangêşkê

Mangêşkê, navê bajar û navçeyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

Çavkanî  

Gundên Dihokê (navend)
Seyahatname

Seyahatname (osmanî: سياحت نامه) an jî Seyahatnameya Ewliya Çelebî pirtûka Ewliya Çelebî ye a geriyê ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin û berhema wî a girîng e. Ji deh cîldan pêk tê.

Di pirtûkê de behsa Kurdistanê, zimanê kurdî, çanda kurdî jî dike.

Çavkanî 

Pirtûkên tirkî
Pirtûkên dîrokê
Pirtûkên sedsala 17an
Ebdulhemîd II

Ebdulhemîd II an Siltan Ebdulhemîdê Duyem (bi osmanî: عبد الحميد ثانی,  'Abdü’l-Ḥamīd-i sânî ; jdb. 21 îlon 1842 - m. 10 şibat 1918), siltanê 34em ê Împeratoriya Osmanî bû.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1842
Mirin 1918
Tirk
Siltanên Osmanî
Hefse bint Omer

Hefse bint Omer an jî Hefsa (erebî: حفصة بنت عمر , z 605 - m. 665) keça Omer e. Mêrê wê di şerrê Uhudê de hatiye kuştin û bî maye dûre bi Muhemmed pêxember re zewiciye.
Hefsayê xwendin û nivîsandinê dizanibû û bi xwe derdora 60 saliya xwe de wefat kiriye û di Goristana baqî de hatiye definkirin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 605
Mirin 665
Kesên ji Mekeyê
Malbata Muhemmed
Guadix

Guadix (wekî Gwedîks bixwîne), bajarekî Endulusê yê ku bi Spanyayê ve girêdayî ye. Ji 170 şaredariyan yek e ku hejmara mirovanên wî 20 hezarî zêdetir e.

Çavkanî 

Spanya
Cemîla Celîl

Cemîla Celîl (, Yêrêvan, Ermenistan), nivîskareke kurd û keça Casimê Celîl e.

Jiyan
Tevî xwendina li dibistana dehsala (1948-1958), çûye dibistana taybetî ya muzîka ya Alêksandr Spêndyaryan.  Li vê dibistanê da Cemîla fêrî nota û lêdana ser piyano bûye. Cemîle di sala 1959 an da dibistana muzîkayê ya heşt sala jî xilas kiriye û li sala 1960 an da bûye xwendekara dibistana muzîka ya Romanos Mêlîkiyane. Di sala 1964 an da Cemîla Celîl dibistan xilas dike û diçe bajaroka Telînê (li Ermenistanê, lê ku 12 gundê Kurda hebûn) û salekî li navenda bajarokêda di dibistana muzîkayê da dibe mamoste. Salên 1964-1967 an da Cemîla Celîl li dibistana dehsala ya Maksîm Gorkî da mamostatiya dersên muzîkayê dike. Cemîla Celîl xwendina muzîkayê berdewam dike û sala 1964 an da dibe xwendekara Konsêrvatora Êrîvanê ya Komîtas û li fakûltêya teori ya muzîkayê, heta sala 1969an pênc sala dixûne.

1967 an da dibe rêdaktor(berpirsyar)a beşa muzîka kurdî li Radyoya Êrîvanê bi zimanê kurdî. Ji sala 1967an heta sala 2002an Cemîle Celîl sî û pênc sala di radioya kurdî da karê xwe yê muzîkzaniyê berdewam dike.

Endamtî
Cemîle Celîl endama “Yeketiya Muzîkarên Sovyêt”ê bû û ya Ermenistanê ye. Endama yeketiya rojnemegerên Sovyêtê bû û ya Ermenistanê ye jî.

Pirtûkên Cemîla Celîl yên çapbûyî 

 Kilamêd cimeta Kurda. Êrîvan, 1964. 75 stran.
 Kilamêd cimeta Kurda. Moskova, 1965. 100 stran. Bi tîpên Latînî. Peyv bi wergera Rûsî.
 Kilam û miqamêd cimeta Kurda. Moskova, 1973. 103 stran û awaz. Bi tîpên Latînî. Peyv bi wergera Rûsî.
 Stranên cimeta Kurda.Êrîvan, 1977. 103 stran.
 Kilam û miqamêd cimeta Kurda. Stokholm, 1982. Bi tîpên Latînî.
 Kilam û miqamêd cimeta Kurda. Moskova, 1985. 102 stran û awaz. Bi tîpên Latînî. Peyv bi wergera Rsûsî.
 Goraniye milliyekanî Kurdî. Hewlêr. 1998. 100 stran. Bi tîpên soranî.
 Stran û dîlanên Kurdî. Benda I. Êrîvan, 2001. 157 stran û awaz. Tevî Naza Celîl. Bi tîpên Latînî.
 Stran û awazên Kurdî. Benda II. Êrîvan, 2002, 241 stran û awaz. Tevî Naza Celîl. Bi tîpên Latînî. Pêşgotin bi almanî.
 Goranî millî Kurdî. Sulêymanî, 2004. 100 stran. Bi tîpên Latînî û soranî.
 Stran û awazên Kurdî. Hewraman. Benda III, Êrîvan, 2006. 179 stran û awaz. Bi tîpên Latînî. Starnên gelêrî veçêkirî bona koma sazbenda
 Stranên Kurdî yên gelêrî. Para I. Bona koma sazbenda. Êrîvan, 2001. 20 stran.
 Stranên Kurdî yên gelêrî. Para II. Bona koma sazbenda. Êrîvan, 2001. 20 stran.

Çavkanî 
http://portal.netewe.com/hevpeyvinek-taybeti-bi-mamosta-cemila-celil-ra/

Nivîskarên kurd
Rojnamevanên kurd
Jidayikbûn 1940
Radyoya Êrîvanê
Aşuqe

Aşuqe (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Cencî

Cencî (, , ), gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.

Çavkanî  

Gundên Kisantê
Çavdêrîxane

Çavdêrîxane, resedxane, obzervatiwar an jî dîdevanxane, cihê ku esmannas ji bo agahiyên li esman çavdêrî dikin. Ji bo guhertinên di esman de û herekatên stêrkan û çavdêrîkirinê tên avakirin.

Çavkanî 

Stêrnasî
Stêrk TV

Stêrk TV kanaleke kurdî ye ku ji welatê Norwêcê weşan dike.

Dîrok
Stêrk TV, di sala 2009an de li Norwêcê hatiye sazkirin. Televîzyon, di destpêka avakirina xwe de bi zimanê erebî, tirkî û kurdî weşan dikir. Piştî demekê rêveberiya televîzyonê biryar da ku tenê bi kurdî weşan bikin. Stêrk TV niha bi zaravayên Kurdî yên Kurmancî, Soranî û Zazakî weşanên xwe didomîne.

Bernameyên wê

Girêdanên derva
Malpera Stêrk TV
Kanalên televîzyonê yên kurdî
Waar TV

Waar TV televîzyoneke kurdî ye ku di sala 2013an de li bajarê Dihok a Başûrê Kurdistanê hatiye avakirin. Niha bi navê Waar Media tê zanîn ku toreke medyayî ya kurdî yê li parêzgeha Dihokê ye û girêdayî Tora Medyayî ya Waar û tenê bi Waar TV tê naskirin. Waar Media xwedî malpereke bi zimanê kurdî û zimanê îngilîzî ye. Armanca televîzyonê gihandina nûçeyên hunerî û gihandina geşedanên nû yên kurdî ye.

Weşan 
Di sala 2019ê bi Rêveberî û Siyaseteka nû dest bi weşana xwe kreve. Dezgehê Waar Media, ser bi Kompanîya Palo ya Pexiş û Ragehandinêveye û ji kenalê Waar TV, herwesa Waar Radio û çendîn platformên torrîn cvakî bi navê " Waar Media " Pêkdihêt.

Armanca kanalê 
Waar TV, gringîyê ddete alîyên keltûrî, cvakî, hunerî û peyameka mrovayetî û Kurdistanî heye û hişyarîya cvakî, jîngehparêzî û parasta pêkvejyan û aştîya cvakîye. Kanalê Waar tv, bi çêkirna drama û dokyomêt û mozîka resen û bernameyên xomalî dê hewildet resenatîya cvakê kurdistanê bparêzît û bînerî bi şaşeya xweve grêbdet. Ji alîyê kompanîya "vjin êcokêşn"ve piştevanîya darayî li kanalî dhêtekrin.

Girêdanên derve 
 Waar TV website
 Youtube Waar TV

Çavkanî 

Kanalên televîzyonê yên kurdî
Çanda kurdî
NRT TV

NRT TV ji aliyê şîrketa Nalia Radyo û Televîzyonê ve li bajarê Silêmaniyê ya Başûrê Kurdistanê hatiye avakirin.

Dîrok
Kanala nûçeyan ya NRTyê bi navê Nalia TV hate destpêkirin. Shaswar Abdulwahid Qadir xweyî û avakarê şirketa Nalia Media Corporation e. Bi îdiaya medyayeke serbixwe vê kanalê dest bi weşanê dide kirin. Di 17ê sibata 2011an de di heftiya yekem ya vebûna kanalê de, kanal tê şewitandin, dû re cardin vedibe. Kanal di 2017an de di pêvajoya Referandûma Kurdistanê de piştgiriyê dide kampanyayên "Deng bide NA-yê".

Nalia Media Corporation ji van pêk tê:

1 – NRT HD: Kanaleke peykî ye ku di 2010an de dest bi weşanên bi soranî û badîni kiriye.
2 – NRT2: Kanaleke bo weşanên hunerî û kêfî ye ku di 2012an de dest bi weşanê kiriye.
3 – NRT Erebî: Kanaleke nûçeyan yê peykî ye ku di 2016an de dest bi weşanê kiriye.
4 – Nalia FM: Stasyoneke radyoyê ye ku di weşanên xwe de cih dide muzîk û nûçeyan. Di 
2010an de dest bi weşana xwe dike.
5 – Nalia Media Academy: Enstîtuyeke perwerdehiyê ye ku di 2015an de vebûye.
6 – Pam Media: Şirketeke produksiyonê ye ku di 2014an de ji bo reklamçêkeriya bo xizmetên ticarî hatiye avakirin.

Girêdan 
 Malpera fermî bi soranî

Çavkanî
Kanalên televîzyonê yên kurdî
Çavdêrîxaneya Dînewerî

Çavdêrîxaneya Dînewerî an jî  Dîdevanxaneya Dînewerî, çavdêrîxaneya zanistvanê kurd Dînewerî di derdorê salên 850an de ji bo xebatên xwe yên li ser stêrnasiyê li Dînewerê çêkiriye û piştî wefata wî jî du sed sal ev çavdêriya wî hatiye xebitandin.

Stêrnasê fars Ebdurehman Sûfî di sala 946'an de dema hatiye Dînewerê geriyaye û çavdêriya Dînewerî dîtiye. Lê mixabin piştî Êrîşên Moxolan ev çavdêriya Dînewerî bi temamî ve hatiye xirabkirin.

Ev Çavdêrîxaneya Dînewerî çavdêrixaneya herî pêşîn a kurdan e.

Binêrin 
Tevkariya kurdan ji zanistê re

Çavkanî 
Stêrnasî
Quba

Quba gundê ku Pêxemberê Îslamê Muhemmed di dema koçkirina xwe ya ji Mekeyê ber bi Medîneyê ve lê mabû û Mescîda Qubayê ku di dîroka Îslamê de yekemîn mizgefte, lê ava kirî ye ye.

Quba gundekî li ser rêya Meke-Medîneyê û 6 kîlometreyan ji Medîneyê dur e. Gund di nav waheyek bi darên xwe yên xurmeyên navdar bu, hatîbu avakirin. Gund nave xwe ji bîreke li wîr hildabu. Pêxemberê Îslamê Muhemmed di dema koçê de demekê li vir ma û mizgefta ewil Mizgefta Quba çêkir. Ew bi xwe di avakirina mizgeftê de xebitî. Piştî ku Pêxember li Medîneyê bi cih bû, bi gelemperî dawiya hefteyê diçû serdana Qubayê û li mizgeftê nimêj dikir. Di serdema Osmaniyan de ji aliyê Mehmud II û Siltan Ebdulmecîd ve hatiye nûkirin. Kuba ku bi demê re mezin bû, bi Medîneyê re bû yek û îro bûye taxeke Medîneyê.

Çavkanî 

Dîrok
Erebistana Siûdî
Îslam
Huawei

Huawei Technologies Co. Ltd. bi navê kurtasî Huawei, şîrketeke elektronîkê ye li bajarê Shenzen a Çînê hatiye sazkirin.

Çavkanî

Girêdanên derve 
 

Şirket
Avabûnên 1987an
Şeyhmus Dağtekin

Şeyhmus Dağtekin‎ an jî Şeyhmus Dagtekin, di sala 1964an de li bajarê Semsûrê hatiye dinê, helbestvan û nivîskarekî kurd e.

Jînenîgarî
Şeyhmus Dagtekin‎ di sala 1964an de, gundê Harun, giradahî ya bi ser bajarê Semsûr ê hat dinê. Malbata Dagtekin bi eslê xwe ji Amedê ye. Xwendina xwe ya seretayî û navîn li Semsûrê xwend. Piştê qedandina dibistana navîn Zanîngeha Enqerê qezençkir û dibistana bilind a Çapemenî û Weşanê ku girêdayî Fakulteya Zanistên Siyasî, ya Enqerê qedand. Piştê perwerde ya zanîngehê di sala 1987an de çû Fransayê û jiyan û xebata xwe li Parîsê domand. Helbestên xwe bi fransî, tirkî û kurdî nivîsî. Şeş pirtûkên helbestê û romanek bi zimanê fransî nivîsî. Pirtûka yekem bi zimanê Tirkî di sala 1992an de bi weşanxaneya Elvan, ku ji hêla İhsan Işık ve hat çapkirin û derket.

Pirtûka helbesta xwe ya dawî (bi fransî) "Juste un pont sans feu" xelata Helbesta "Le Prix Théophile Gautier, di sala 2008an de wergirt. Dağtekin, ku xelata xwe li Akademiya navdar a Frensî bi merasîmek ku navên naskirî yên edebiyata cîhanî beşdar bibû, xelata xwe hilda.

Ligel hatina xwe ya Frensayê, di temenê 22 saliya xwe de fêrê zimanê Fransî bû. Dagtekin, bi vî zimanî helbestên mezin nivîsand, têgeh û vegotinên nû anî ser zimanê fransî. Wek helbestvanên navdar ên li Fransa, Gerard de Nerval û Arturd Rimbaud. Di heman demê de ji bo karanîna zimanê fransî yê jêhatî, pirtûka helbestê ya bi navê "A Bridge" ku ji hêla helbestvanê ciwan ê ji nû ve kûrahiyek nû, bi nav û deng û muzîka nû ve hate xelat kirin. Pirtûk ji aliyê Weşanxaneya Firansî Le Castor Astral ve li Fransa hate weşandin.

Dagtekin, ku 6 pirtûkên helbestê û romanek bi fransî çap kir, di heman demê de ji bo pirtûkên xwe yên bi Firansî "Juste un pont sans feu - Just a Bridge Bustless", Xelata Helbesta Mallermé jî, ku xelata herî girîng a helbesta a zimanê Frensî ye, di sala 2007an de bi dest xist.

Dagtekin, bi pirtûka xwe bi navê "Les chemins du nocturne - Rêyên Tarî", xelata Navneteweyî ya Yvan Goll Poestry wergirt, di sal 2004an de xelata 5 Parzemin a taybetî ya Frensî wergirt

Pirtûkên wî 
 Sortir de l'abîme, manifeste, Le Castor astral (2018)
 A l'ouest des ombres, Le Castor astral (2016)
 Élégies pour ma mère, Le Castor astral (2013)
 To the Spring, by Night, MQUP (2013)
 Ma maison de guerre, Le Castor astral (2011)
 Au fond de ma barque, L'Idée bleue (2008)
 Juste un pont sans feu, Le Castor astral (2007)
 La langue mordue, Le Castor astral - Écrits des Forges (2005)
 À la source, la nuit, Robert Laffont (2004)
 Couleurs démêlées du ciel, Le Castor Astral - Écrits des Forges (2003)
 Le verbe temps, Le Castor Astral - Écrits des Forges (2001)
 Les chemins du nocturne, Le Castor Astral (2000)
 Artères-solaires, L'Harmattan (1997)
Aşkın Yalın Hali, helbest, Wêşanên Ünlem, (1992)

Çavkanî

Jidayikbûn 1964
Nivîskarên kurd
Kesên ji Semsûrê
Helbestvanên kurd
Mirovên zindî
Ajansa Nûçeyan a Hawar

Ajansa Nûçeyên a Hawar an jî bi kurtasî ANHA, ajanseke nûçeyan e ku li bajarê Hesîçeyê ya Rojavayê Kurdistanê weşan dike.

Dîrok
Ajansa nûçeyan a ANHAyê di tebaxa 
sala 2012an de li bajarê Hesîçe ya Rojavayê Kurdistanê dest bi weşana xwe kir. ANHA, bi zimanê kurdî, îngilîzî, rûsî spanî, erebî û tirkî nûçeyan diweşîne.  

Ji 25ê tîrmeha 2015an û vir de weşanên ANHAyê ji aliyê dewleta tirk ve li Tirkiye û Bakurê Kurdistanê hatiye astengkirin, lê bi alternatîvên VPN mirov dikare nûçeyên vê ajansê bişopîne .

Çavkanî

Girêdanên derve
 Malpera kurdî (Kurmancî)
 Malpera îngilîzî

Ajans
Medyaya kurdî
Helin Bölek

Helin Bölek (jdb. 1992 - 3ê nîsana 2020an, Stembol, Tirkiye), stranbêj, çalakvan û endama koma Grup Yorum bû. Ji bo ku hevalên wî yê girtî bên berdan û qedexebûna ser stranên Grup Yorum bê rakirin, di roja 288em a rojiya mirinê de jiyana xwe ji dest da.

Jiyana wê 
Helîn Bölek, keça malbatekê Amedê bû ku bi eslê xwe kurd e. Di ciwaniya xwe de bi hunerê re eleqeder dibû. Solîst û endamê koma ku bi gelek zimanan stran çêdikirin, koma Grup Yorum bû. Di dema operasyona polîsan de ku di meha çiriya paşîn a 2016an de li Navenda Çanda  ya Ildil a li Stenbolê hate girtin. Yekem car bi heft endamên komê re bi sûcên "berxwedana polîs, întîxar û wek endamê rêxistina DHKP-C" hate sûcdarkirin û piştre hate girtin.

Helîn Bölek, Bahar Kurt, Barış Yüksel, Îbrahîm Gökçek û Ali Aracı ragihandin ku wan di 17ê gulana 2019an de dest bi greva birçîbûnê kirine. Daxwazên wan, ji bo ku hevalên wan ên li girtîgehê bên berdan, konserên wan bê serbestkirin û zextên li ser navanda çanda Îdîlê bê rakirin, bû.

Di 11ê adara 2020an de, Îbrahîm Gökçek di roja 268an a rojiya mirinê û Helin Bölek di roja 265an de serê sibê bi zora polîsan rakirin Nexweşxaneya Perwerde û Lêkolînê ya Umraniyeyê. Piştî bizorrakirina nexweşxaneyê  Parêzer Didem Unsal daxuyanî da ku dibêjin heta daxwazên wan neyê cîh dest ji greva birçîbûnê bernadin û dermankirinê napejirînin.

Helin Bölek di 3ê nîsana 2020an de, di roja 288emîn ya greva birçîbûnê de jiyana xwe ji dest da.

Nerazîbûnên li dijî mirina wê
Partiya Demokratîk ya Gelan HDP:  ji bo bîranîna Helin Bölek ji hemî rêxistinên xwe re nameyek şand ku sê roj Helîn bê bibîranîn.

 

Mahsun Kirmizigul: Mûzîkjenekî ku ji ber greva birçîbûna dimire, ev rewşek gelek bi êş e, pê xemgîn im.
Barış Atay: Bi xatîrê te rêheval… Me karibû Helîn xilas bikira, em hê jî dikarin Îbrahîm xilas bikin. Vê dengê  bibihîzin... Hemî daxwazên wan ew e ku bi gel re bên ba hev. Em ê ji bîr nekin! Bi xatirê te Helîn.

Çavkanî

Jidayikbûn 1992
Mirin 2020
Kesên ji Amedê
Bar Hebraeus

Gregory Bar Hebraeus (bi zimanê latînî: Abulpharagius, bi zimanê suryankî Mor Gregorios Bar Ebraya: z. 1226 m. 30ê tîrmeha 1286) di sedsala 13an de metranê Îranê ê Dêra ortodoks a suryanî bû. Ew ji bo xebatên xwe yên di derbarê felsefe, helbest, ziman, dîrok û teolojiyê de tê zanîn.  Jê re "yek ji zilamên herî zanyar ên Dêra ortodoks a suryanî" tê gotin (Dr. William Wright).

Çavkanî 

Mirin 1286
Jidayikbûn 1226
1226

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Zayîn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

 Bar Hebraeus, metranekî suryanî

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

Sal
1226
1286

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Zayîn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
 30ê tîrmehê - Bar Hebraeus, metranekî suryanî

Sal
1286
The Platform (fîlm)

The Platform () fîlmekî honaka zanistî ye. Di sala 2019an de li Spanyayê hat çêkirin.

Çîroka fîlm 
Di GirtîXaneyeke da bêttir ji 200 jorên(odên) wê hene, U jorên wê li ser yekin, an ku di amudî u stunî ne, di her jorekê de dû girrtî hene, û di nev her jorrekê jî de, valehiyek heye, di wê valehiyê de, her roj carekê masyaka çementwiy ya minzin û pir ji xwarnê têr di hête xwarê, ew massya  ji bo jore yekê ji bo ya dwê diçe, û paşan ji bo ya sê, her wesan berdewam di be hate di geh e dawî jor, ku bêttir ji 200 jorrane,

lê problem ewe, ku yek massae xwarinê bi tinê ji bo hemu girrtiyan diçe,
deme masse xwarinê ji bo jorre yekê diçe her dû girrtiyên jorra yake xwarinê ser massê di xwin, u Piçeke Xwarin piss di be,
deme masse xwarinê di gehe jore dwê, bi heman reng her dû girrtiyê jorra dwê jî Xwarinê ser massê di xwin,ya di mîne bittir pîss di be.
pashi di gehe jorra Sê, her bi heman rengî her dû girrtiyên jorra Sê jî Xwarinê ser massê di xwin,ya di mîne bittir pîss di be, Her ku Massa bittir her Xwarê, Xwarrin ji bittir pîs di be,
helbet çend di çe xwarine ser massê pîss tir di be, Xwarine ser massa têrre 200 jorran nake, lawme, ev di be Egar ku hinek ji girrtiyan goştên hev bi xwin,

yek ji girrtî ya di xweze sîstem bi guherrîn ku her kessê xwarrinê bi xwe gerrek e hizar kesê di bin xwe jî bike,da ku xwarin paqij bi mîne, wese  Xwarin wê têrre hemu bike, lê bi mixabiniyve kes gûh nade wî, lewme ew girrtiya di gel hevalê xwe, qirrarrê di din ku bi hev re herine ser messeyê, û her kesê xwarinê pîs bi ke, Ew her dû wî kesî bi kujin,
gave her dû ji jorrekê ji bo jorre din diçin, di biyn in ku hindek girtiy di nisaxin, û hindekên din di pîr û kalin, gellik bê wijdane kasên xwarin di xwarin hisêba kessên din ne di kirrin, gave diçin di jorra her dawiyê da kiçeke biçuke cwa in û bê gunhe di bînin, ew ê kiça kiçkûk ji neçarrî  ji ber meya pîse xwarine wanê di serr xwerr di xwairr. herdû girrtî çavên xwe di din wê kiçke kiçik û di xwazin xarnê bi din ê, bi vî rengî film bi dawiy di be,,,,,, 
ev filmê ji bo me diyar di ke ku di roje meye îrro de weltên ser dest haş wellatên bin dest û feqîrr nîn in, bi kurt û kurmen wek em di bêjin zigê têrr heş zigê birrsî nîn e.

Çavkanî 
http://www.kurdcinama.com/news_details.aspx?jimare=755

Fîlmên 2019an
Fîlmên spanî
Fîlmên honaka zanistiyê
Epîdemîolojî

Epîdemîolojî, (bi îngilîzî epidemiology) zanisteke bijîşkî ye ku lêkolîne li ser berbelavîya nexweşiyên di civakê de dike. Pirbûna dîtina nexweşî yê û faktorên  ku nexweşîyê zêde dikin, lêkolîn dike û analîza tevgerên nexweşîyan dertînê holê. 

Armanca vê şaxê zanistî ew e ku agahdariya tenduristiyê kom bikin, planên tenduristiyê li hemberê nexweşîyan pêşbixin, tenduristî baştir bikin û nexweşî yê kêm bikin.

Etîmolojiya peyvê
Di zimanê yewnanî a kevnar de peyva "epî" (liser) "demos" (gel) "logos" (gotin) di nav peyvê de di derbarê tenduristiyê de tu wateyek tine ye lê dîsa ev peyv di şaxek zanistîya tenduristiyê de tê bikaranîn.

Xeyn ji van epîdemîolojiya ajalan , epîdemîolojiya nebatan, epîdemîolojiya mîkrobiyolojî, epîdemîolojiya ceribandinkar, epîdemîolojiya klînîk, epîdemîolojiya karsazî û hawîrdor ku şaxên zanistiyê bi navê epîdemîolojiyê heye.

Jêderkên derva
 https://www.ecdc.europa.eu/en 

 https://global.oup.com/academic/product/a-dictionary-of-epidemiology-9780199976737?cc=us&lang=en
Aranjvan

Aranjvan, (bi îngilîzî arrangement) kesê ku stranan bi giştî anjî bi qismî sererast dike, herikandin û lihevhatina enstrûmanan û dengê çêdike. Bi giştî kompozîsyonên nivîsî sererast dike. Lihevhatina muzîkê armonîk, melodîk û rîtmîkê çêdike. Helbestên ku bi dest dixe forma dawîyê li dar dixe û muzikê ji bo piyaseyê wî amade dike.

Aranjvan, bi kesên stranbêj, strannivîs an jî bi helebestvanan re karê xwe dimeşîne.

Çavkanî

https://www.britannica.com/art/arrangement

Muzîk