nazimali/kurdish-wikipedia-articles huggingface dataset:
Çeşme

Çeşme, navçeyek tûrîstîk ya bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an hêjmara Gelheya navçeyê 43 hezar 489 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî
Navçeya Çeşmeyê li rojavayê bajarê Îzmîrê cîh digire û li ser nîvgirav a Urla yê hatiye avakirin. Li rojhilatê navçeyê Urla û li bakûr, rojava û başûrê navçeyê bi Deryaya Egeyê hatiye dorpêçkirin.

Cîhên tûrîstîk
Perava Ilica
Qela Çeşme
Perava Goldensand Beach
Perava Fly-Inn Beach
Perava Pirlanta
Perava Madeo Beach

Çavkanî
Navçeyên Îzmîrê
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Va ye Lîsteya Monarşiyên Çînê ye.  

Li Çînê, serokan ji xanedana Zhou heya xanedana Qin bi gelemperî sernavê "padîşah, key" (çînî: 王, wáng) bi kar aniye. 

Pişt re yekem împeratorê Çînê yê ku sernavê "împerator" (huángdì) bi kar kiriye Qin Shi Huang bû. Navê împeratoriyê li Çînê, di serdema împeratoriya Çînê de heya hilweşîna xanedana Qing ya di sala 1912an de berdewam kir.

Sê Monark û Pênc Împerator

Xanedana Xia

Xanedana Shang

Xanedana Zhou

Xanedana Qin

Xanedana Han

Sê Împeratorî

Xanedana Jin

Pênc Hu Şanzdeh Keyanî

Xanedanên Bakur û Başûr

Xanedana Sui

Xanedana Tang

Pênc Xanedan Deh Keyanî

Xanedana Liao

Xanedana Song

Xanedana Xia ya Rojava

Xanedana Jin

Xanedana Yuan

Xanedana Ming

Xanedana Qing

Împeratorîya Çînê

Çavkanî 
 Bo Yang (1977).  Timeline of Chinese History (中國歷史年表).  Taipei: Sing-Kuang Book Company Ltd.

Girêdanên Derve 

 https://web.archive.org/web/20130615034730/http://www.thailex.asia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/List%20of%20Chinese%20Dynasties%20and%20Rulers.htm

Çîn
Çînî
Împeratorên Çînê
Dîrok
Kuşadası

Kuşadası, yek ji wan navçeyên tûrîstîk a bajarê Aydînê ye.

Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an gelheya navçeyê 113 hezar 580 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî
Navçe, yek ji navçeyên tûrîstîk a bajarê Aydînê ye û li ser perava Deryaya Egeyê hatiye avakirin. Li bakûrê navçeyê bajarê Îzmîrê, rojhilat Söke û li rojavayê navçeyê Deryaya Egeyê cîh digire.

Cîhên tûrîstîk
Perestgeha Artemis
Mala Meryemana (cîhek dîrokî)
Qela Kuşadasîyê
Dêra Azîz Yohannes
Perava Deryaya Jinan
Girava Gûvercînada

Girêdanên derve
Malpera şaredarîyê
Împeratorê Çînê

Împeratorê Çînê (bi çînî: 皇帝; " Huangdì" )  ji damezrandina xanedana Qin di 221 BZ de heya hilweşîna Xanedana Qing di sala 1912an de, sernavê serokên Çînê bû.

Împeratorên ku ji heman malbatê bun, xanedan pêk danîn. Piraniya împeratorên Çînê bi gelemperî wekî endamên netewe yê  Han têne dîtin.  Di dema xanedanên Yuan û Qing de, Çîn  ji hêla Mongol û Mançû ve hate desthilatdar kirin. Van împeratora ji bo Çîn rêve bibin xwe wek "Cîgirê Esman" îlan kirin.

Yekem împeratorê Çînê Qin Shi Huang bû (damezrînerê Xanedana Qin di 221 B.Z. de) û împeratorê dawî Puyi bû, ku piştî şoreşa Xinhai hate hilweşandin û komar hate damezrandin (di sala 1912an de).

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

 PRC Qin Shi Huang site
 

Çîn
Çînî
Împeratorên Çînê
Dîrok
Benoke

Benoke (بەنۆکە) gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Sênawe

Sênawe gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Gorez

Gorez, Gořez, Gorrez, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Conele

Conele, Conere, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Kanî Kolik

Kanî Kolik, Kanîkolik, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Lêremîr

Lêremîr, Lêrremîr, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Derbendok, Xelîfan

Derbendok, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Sirêşme, Xelîfan

Sirêşme, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Sawe

Sawe, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Cefîrke

Cefîrke, Cafirêkan, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Mendan, Xelîfan

Mendan, Mandan, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Qesrok, Xelîfan

Qesrok, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Colemêrg, Xelîfan

Colemêrg, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Colemêrg

Colemêrg, Hekarî
Colemêrg, Xenîfan
Colemêrg, Xenîfan

Colemêrg, gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

Çavkanî  

Gundên Soranê
Mescîda Nebewî

Mescida Nebewî an Mescîda pêxember (erebî: المسجد النبوي), mescîda ku piştî hîcretê ji aliyê Muhemmed û sehabeyan ve li Medîneyê hatiye avakirin e.

Qebra (gor) Muhemmed pêxember di vir de ye.

Ev mecsîd piştî Mescîda heram a ku li Mekeyê du wî re mescîda herî pîroz e ji bo Misilmanan.

Çavkanî 
Avahî
Erebistana Siûdî
Îslam
Medîne
Pamukkale

Pamukkale, navçeya bajarê Denizli ya tûrîstîk e. Navçe di derbarê gelheyî de navçeyê herî mezin ya bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 344,065 kes hatiye hejmartin.

Erdnîgarî

Cîhên tûrîstîk
Travertenlerên Pamukkale
Hierapolis (Mûzexana Arkeolojî)
Paragliding Pamukkale
Hierapolis şanogeha kevnar
Amphitheatre şanogeha kevnar

Çavkanî
Navçeyên Denîzlîyê
Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê
Enemy at the Gates (fîlm)

Enemy at the Gates (bi kurdî: Dijminê li ber derî) fîlmekî şerî yê di sala 2001ê de ji aliyê Jean-Jacques Annaud ve hatiye hênandin. Mijara fîlm ji pirtûka William Craig ya bi navê Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad  hatiye hilgirtin. Pirtûk li ser Parastina Stalîngradê ya salên 1942 û 1943an hatiye nivîsandin.  

Lehengê sereke yê fîlmê versiyona honanî ya nîşanbaz Vasily Zaytsev e ku yek ji lehengên Yekitiya Sovyetan ê Şerê Cîhanî yê Duyem bû. Fîlm qala dueloya di navbera Zaytsev û Serdar Erwin König ê ya ku rêvebirê dibistana nîşanbaziyê Wehrmachtê bû dike.

Listîkvanên fîlm wiha ne: wek Zaytsevê Jude Law, wek Tania Chernovayê Rachel Weisz, wek Königê Ed Harris.

Çavkanî 

Fîlmên almanî
Fîlmên amerîkî
Fîlmên 2001ê
Fîlmên dramayê
Küçükçekmece

Küçükçekmece, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 770,317 kes hatiye hejmartin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Bakırköy

Bakırköy, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an gelheya navçe yê 223,248 kes hatiye hejmartin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Bahçelievler

Bahçelievler yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2020an gelheya navçeyê 592.371 kes e.

Çavkanî 

Navçeyên Stembolê
Güngören

Güngören,yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 289,331 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Esenler

Esenler, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 444,551 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Bayrampaşa

Bayrampaşa, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 271,073 kes e.

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Zeytinburnu

Zeytinburnu, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an gelheya navçe yê 287,223 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Fatih

Fatîh, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an gelheya navçe yê 419,266 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Beyoğlu

Beyoğlu, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an gelheya navçe yê 242,250 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Şişli

Şişli, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an gelheya navçe yê 272,380 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Kağıthane

Kağıthane, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 437,026 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Sarıyer

Sarıyer, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an gelheya navçe yê 337,681 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Gaziosmanpaşa

Gaziosmanpaşa, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 487,046 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Eyüp

Eyüp anjî Eyüpsultan, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 383,909 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Başakşehir

Başakşehîr, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an gelheya navçe yê 353,311 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Beylikdüzü

Beylikdüzü, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 331,525 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Esenyurt

Esenyurt, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 891,120 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Arnavutköy

Arnavutköy, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 270,549 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Sultangazi

Sultangazi, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 523,765 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Büyükçekmece

Büyükçekmece, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 247,736 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Çatalca

Çatalca, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 72,966 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Silivri

Sîlîvrî anjî Silivrî, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2012an gelheya navçe yê 137,861 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Qin Shi Huang

Qin Shi Huang (çînî: 秦始皇;  "Qín Shǐ Huáng", xwendin: Çîn Şi Huanx), (B.Z. 247 - B.Z. 210), yekemîn împaratorê Çînê û damezrînerê xanedana Qin e. 

Wî dîwarê mezin yê Çînê li hember Hunan û eşîrên din ava kir. Li Çînê yekemîn fermandariya dewleta burokratî ya navendî ya yekbûyî hate damezrandin. Ewî ji bo hemû kesî zagonek, yekîtîya pereyê, rê, standardên pîvanê û dirêjahî yê, standartkirina nivîsandinê pêk anî. Wî ferman da ku hemî pirtûkên ku ji hêla zanyarên Konfusyus ve hatine nivîsandin hilweşînin da ku gel kevneşopiyên kevn ji bîr bikin. Ev çalakî wekî "şêwitandina pirtûkan" kete dîrokê. Ewî li şûna Konfusyustî, legalîtî anî.

Pergala ku wî saz kirî, heya roja îro zindî maye. 

Artêşa terrakotayî parastina gora Qin Shi Huang, dikin. Her çend ew împeratorekî ewqas hêzdar bû, lê dihat zanîn ku ew ji mirinê pir ditirsiya.

Binêre 
Artêşa terrakotayî 

Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Împeratorên Çînê
Dîrok
Qin Er Shi

Qin Er Shi (çînî: 秦二世; "Qín Èrshì") an jî bi navê ratîn Huhai (胡亥) (B.Z. 229-B.Z. 207), duyemîn împeratorê xanedana Qin ya Çînê ye. Rêveberîya wî ji sala 210an heya 207an B.Z berdewam kir. Di 22 salîya xweda jiyana xwe ji dest da. 

Qin Er Shi kurê duyemîn ê Qin Shi Huang bû. Ji ber kuştina birayê wî Fusun, ew derket ser text. Serdana wî sê sal dom kir, û salek piştî mirina wî, xanedana Qin hate hilweşandin.

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Împeratorên Çînê
Üsküdar

Üsküdar, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an hêjmara gelheya navçe 534,970 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Navçeyên Stembolê
Beykoz

Beykoz, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an hêjmara gelhe ya navçeyê 248,071 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Kadıköy

Kadıköy, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an hêjmara gelhe ya navçeyê 482,571 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Çavkanî 
Navçeyên Stembolê
Pendik

Pendik, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 693,599 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Tuzla

Tuzla, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 255,468 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Çavkanî 
Navçeyên Stembolê
Adalar

Adalar, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê û navçe ji çar giravan pêk tê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 16,052 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Stembolê
Maltepe

Maltepe, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 497,034 kes e.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Ataşehir

Ataşehir, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya navçeyê 425,094 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Sancaktepe

Sancaktepe, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 414,143 kes hatiye tomarkirin

Erdnîgarî

Girêdanên derve
Şile, Stembol

Şîle, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê ve.

Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 36,516 hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Stembolê
Nynäshamn

Nynäshamn, bajarek e li parêzgeha Stockholmê ya Swêdê. Di 2010an de hejmara nîştecihên bajêr digehe 13.510 kesî.

Çakanî 

Bajarên Swêdê
Swêd
Aliağa

Aliaga navçeyek bajarê Îzmîrê ye, li ser perava Deryaya Egeyî hatiye avakirin.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 95,392  kes hatiye tomarkirin

Erdnîgarî

Girêdanên derva
Navçeyên Îzmîrê
Balçova

Balçova navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser perava xalîça Îzmîrê hatiye avakirin û navçeyek navenda Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 79,357 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Bayındır

Bayındır, navçeyek Îzmîrê ye û  78 km dikevê rojhilatê Îzmîrê

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 40,584 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Bayraklı

Bayraklı, navçeyek navend ya Îzmîrê ye. Di salên dawî yê de navçe ya herî pêşketî ev navçe ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 311,524 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Bergama

Bergama, yek navçeyê Îzmîrê ye. Navçê 103 km dûre bajar e.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 103,185 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Beydağ

Beydağ, (bixwînê wek Beydax) yek ji navçeyên Îzmîrê ye û 142 km dûrî navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 12,507 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Bornova

Bornova, navçeye navend ya Îzmîrê ye. Zanîngehê Egeyê li vê navçeyê cîh digire.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 445,232 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Buca

Buca, yek ji navçeyê navend ya bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 499,325 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Çiğli

Çîğli, yek ji navçeyên navend a Îzmîrê ye. Navçe, di navbera Karşiyaka û Îzmîrê cîh digire.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 194,525 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Dikili

Dîkîlî, navçeyek Îzmîrê ye 120 km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 44,172 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Foça

Foça, navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe, li ser perava Deryaya Egeyî cîh girtiye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 33,131 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Gaziemir

Gazîemîr, yek navçeyê navend a bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 137,553 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Güzelbahçe

Guzelbahçe navçeyek bajarê Îzmîrê ye û li ser perava xalîça Îzmîrê hatiye avakirin.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 33,725 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Karabağlar

Karabaglar, navçeyek navenda bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 479,986 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Karaburun

Karaburun, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser nîvgirav a Karaburunê ku navê xwe jê hildaye hatiye avakirin.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 10,603 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Karşıyaka

Karşıyaka, yek ji navçeyên navend û navçeya herî mezin ya bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 344,140 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Kemalpaşa

Kemalpaşa navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe di navbera bajarê Manîsa û navçe ya Buca yê hatiye avakirin.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 106,298 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Kınık

Kınık, navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe 120 km dikeve bakûrê Îzmîrê.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 29,803 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Kiraz

Kîraz , navçeyeke bajarê Îzmîrê yê. Navçê li rojhilatê Îzmîrê cîh digire û 142 km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 43,989 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Konak

Konak, yek ji navçeyên navenda bajarê Îzmîrê ye. Qda Konaxê û seyrangeha navdar bi navê (bi Tirkî Kültürpark) li vî navçeyê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 356,563 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Menderes

Menderes, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe dikeve başûra Îzmîrê û 20 km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 93,796 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Menemen

Menemen, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe dikeve bakûrê Îzmîrê û 33 km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 174,564 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Narlıdere

Narlidere, navçeyek naveda bajarê Îzmîrê ye û li ser xalîç a Îzmîrê hatiye avakirin.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê  66,203 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Ödemiş

Ödemiş, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û 113deh km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 132,511 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Seferihisar

Seferîhîsar, navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe 45 km dûrê navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 43,546 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Selçuk, Îzmîr

Selçuk, navçeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser rêya bajarê Îzmîrê û Aydînê cîh girtîye û 74 km dûrê navenda Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 36,360 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Tire

Tîre, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û dikeve başûrêrojavayê Îzmîrê û 80 km dûrî navenda bajarê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 84,457 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Torbalı

Torbalı, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçê dikeve başûrêrojavayê Îzmîrê û 45 km dûrê navenda bajara Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 178,772 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derva

Navçeyên Îzmîrê
Urla

Urla, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û navçe 35 km dûrê navenda bajarê Îzmîrê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 66,360 kes hatiye tomarkirin.

Erdnîgarî

Girêdanên derve

Navçeyên Îzmîrê
Komara Çînê (1912–1949)

Komara Çînê (çînîː 中華民國, Zhōnghuá Mínguó), komarek e ku di navbera 1912-1949an de desthilatdar bûye. Ew di 1911-1912an de bi têkbirina Împeratoriya Çînê re hate damezrandin.

Ji ber Şoreşa Çînê, ew tu carî nikariye axa xwe bi tevahî kontrol bike.  Di navbera 1931-1937an de Komara Sovyet a Çînê jî li ser axa vê komarê cih digirt.

Çavkanî 

Çîn
Mançukuo

Mançukuo (çînî: 满洲国, "Mǎnzhōuguó", Japonî: Manshūkoku; ), li ser axa Çînê di navbera 1ê adarê 1932 û 18ê tebaxê 1945an de, dewleta di binê împeratorîya Japonî de ku li Mançurya desthilatdar bû.

Bajarên Mezin 

 Mukden 奉天 (Shenyang) 
 Hsinking 新京 (Changchung)
 Manzhouli 满洲里
 Kirin 吉林 (Jilin)
 Tonghua 通化
 Harbin 哈爾濱 (Harbin)
 Tsitsihar 斉斉哈爾 (Qiqihar) 
 Yingkow 営口 (Yingkou)
 Antung 安東 (Dandong)
 Dunhua 敦化
 Hailar 海拉爾
 Dairen 大連 (Dalian)

Fîlimên têkildar 

 The Last Emperor) (1987) Fragman
 Ryuichi Sakamoto TV Live
 Ryuichi Sakamoto TV Live "Rain"

Çîn
Monarşiyên berê
Împeratoriya Çînê

Dîroka Împeratoriya Çînê dikeve serdemên 211an berî zayînê - 1912 / 1915-1916an piştî zayînê. Ew bi xanedana Qin, yekemîn serdema împeryal a Çînê dest pê kir û di sala 1912an de bi hilweşandina xanedana Qingê ve bi dawî bû. Di înîsiyatîva Yuan Shikai de, împeratorî di 1915-1916an de ji nû ve çê bu, lê dîsa hate hilweşandin.

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Dîrok
Împeratorên Çînê
Friends

Friends (bi kurdî: Heval) rêzefîlmekî sîtkom ê ku ji aliyê David Crane û Marfa Kauffman ve hatiye derhênandin û ji aliyê NBC ve di navbera salên 1994-2004an de deh sezon û 236 beş hatine weşandin.

Mijara rêzefîlmî 
Mijara rêzefîlm li ser serpêhatî û jiyanên 6 hevalên 20 saliyên xwe de ne û li Manhattan, New Yorkê dijîn hatiye honandin.

Lîstikvanên rêzefîlmî wiha ne: Jennifer Aniston (Rachel Green), Courteney Cox (Monica Geller), Lisa Kudrow (Phoebe Buffay), Matt LeBlanc (Joey Tribbiani), Matthew Perry (Chandler Bing) û David Schwimmer (Ross Geller).

Çavkanî 

Rêzefîlmên amerîkî
Sîtkomên amerîkî
Ergin Öpengin

Ergin Öpengin, zimannas, wergêr û lêkolerekî kurd e ku di 1985an de li Şemzînanê (Bakurê Kurdistanê) hatiye dinyayê.

Perwerde û karê zimannasiyê
Ergin Öpengin di 1985an de ji dayik bûye û xelkê Şemzînanê ye. Piştî lisansa perwerdeya ingilîzî li Zanîngeha Bosforê (2007), dereceyên master û doktoraya zimannasiyê li zanîngehên Rouen (2009) û Sorbonne Nouvelle-Paris 3 (2013) wergirtin. Li zanîngeha Bamberga Elmanyayê lêkoler e û ji îlona 2019an û pê de wanebêjê Zanîngeha Kurdistanê ya Hewlêrê ye.

Berhem û xebatên wî
Rewşa kurdî ya sosyolenguistîk li Tirkiyeyê. Avesta, 2011
Tir û armanc: Gotarên rexneyî li ser edebiyata kurdî ya modern. Peywend, 2014.  Ergin Öpengin hevedîtorê li gel Remezan Alan e.
Kovara lêkolînî ya Derwaze. Yek ji edîtorên kovarê ye.

Çendîn pirtûk ji ingilîzî û tirkî wergerandine kurmanci û tirkî 
Kurdên Sûriyeyê: Gelekî jibîrkirî, Kerim Yildiz, 2009.
Yaresan: Bir Kürt Cemaatinin Sosyolojik, Tarihsel ve Dini-Tarihsel İncelemesi. Reza F. Hamzeh'ee, 2009.
Kurd û Kurdistan. Arshak Safrastian, 2007.

Dîwana wî 
Çend danên hişyar (2018).

Wergerên wî
Birqên Direxşan (Illuminations, Arthur Rimbaud). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Avesta
Serpêhatiyên Tom Sawyer (Mark Twain). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Avesta
Neteweyên kêmîne di serdema nedîyariyan de li ser federalî û cihêrengîneya neteweyî (Minority Nations in the Age of Uncertainty: New Paths to National Emancipation and Empowerment, Alain-G.Gagnon). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Lîs
Dayîka Wêrîn û zarokên wê (Mutter Courage Und Ihre Kinder, Bertolt Brecht). Wergêr: Erfan Cantepe, Ergin Öpengin, Hekîm Kiliç, Weşanên Bgst, Çapa Yekem 2008.

Çavkanî

Kurdnasî
Kurdnas
Zimannasên kurd
Çankaya

Çankaya, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 920,890 kes e.

Erdnîgarî
Çankaya, navçeyeke Anatolya Navîn û navçeyeke navendî ya bajarê Enqerê ye. Navçe li ser erdzemîneke kevir hatiye avakirin jiber ku di nav, navê navçeyê de peyva "Kevir" () heye.

Girêdanên derve
Malpera şaredarî ya navçeyê 

Navçeyên Enqerê
Gölbaşı

Gölbaşı, navçeyeke navand a bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2108an hêjmara gelhe ya navçeyê 134,378 kes e.

Erdnîgarî
Gölbaşı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçê li Herêma Gola cih digire û li ser perava golê hatiye avakirin.

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê 

Navçeyên Enqerê
Beypazarı

Beypazarı, dikeve 80 km. rojavayê Enqerê û navçeyek bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 48 hezar 274 kes e.

Erdnîgarî
Beypazarı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçe li ser erdekî çiyayî hatiye avakirin û 80 km dûrê navenda bajarê Enqerê ye.

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê

Navçeyên Enqerê
Zeynel Abidin Yaprak

Zeynel Abidin Yaprak nivîskar û siyasetmedarekê kurd e ku li sala 1960ê li Semsûrê hatiye dinyayê. Xwendina xwe li heman bajarî kir. Piştî derbeya leşkerî ya li sala 1980ê hate girtin 

Di partiyên Partiya Demokrasiyê û Partiya Demokrasiya Gel de xebitiye.

Berhemên wî
 Türki Korkunun Anatomisi Irak Kürdistanı ve Etkilerî, Weşanên Doz 2005

Çavkanî

Kurdnasî
Altındağ

Altındağ, (bixwîne wek Altindax), navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 370 hezar 024 kes e.

Erdnîgarî
Atindag, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Rûerda navçeyê 174 km² ye.

Girêdanên derva
Malpera şaredarîya navçeyê

Çavkanî

Navçeyên Enqerê
Yenimahalle

Yenimahalle, navçeyek navend a bajarê Enqere ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 663,580 kes e.

Erdnîgarî
Yenimahalle, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Rûerda navçeyê 542 km² ye.

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê

Çavkanî

Navçeyên Enqerê
Akyurt

Akyurt, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 34,588 kes e.

Erdnîgarî
Akyurt, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 212 km2 ye.

Girêdanên derva
 Malpera şaredarîya navçeyê

Navçeyên Enqerê
Ayaş

Ayaş, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 15,540 kes e.

Erdnîgarî
Ayaş, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 1,113 km2 ye.

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Navçeyên Enqerê
Etimesgut

Etimesgut, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 570 hezar 727 kes e.

Erdnîgarî
Etimesgut, navçeyeke herêma Anatolya Navîn û navçeyek navend a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 49 kîlomêtro çarçove ye.

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê

Navçeyên Enqerê
Sincan, Enqere

Sincan, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.

Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 518,893 kes e.

Erdnîgarî
Sincan, navçeyeke herêma Anatolya Navîn û navçeyek navend a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 384 km2 ye

Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê 

Navçeyên Enqerê
Mehmûd Elûsî

Mehmûd Elûsî an Ebûs Sena Şihabûdîn Mehmûd Elûsi an jî bi tenê Elûsî (jdb. 1802 Bexda - m. 1854 Bexda) nivîskarê tefsîrê û dîroknasê ereb e ku bi berhema xwe ya "Rûhûl Meanî" a tefsîrê tê naskirin.

Çavkanî 

Jidayikbûn 1802
Mirin 1854
Kesên sedsala 19an
Nivîskarên ereb
Dîroknasên ereb
Nivîskarên zimanê erebî
Tefsîrvanên ereb
Kesên ji Bexdayê
Kesên ji Iraqê
2023

Bûyer

Cîhan 
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

Kurdistan

Jidayikbûn 
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

Mirin 
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Xanedana Qing

Xanedana Qing (çînî: 清朝;  "Qīng Cháo";), xanedaneke ku di navbera 1644-1912 de li Çînê hukumdar bû. Damezrînerê wê malbata Aisin Gioro ya Mançû ye, ku li bakurê rojhilatê Çînê dijî. Ji ber vê yekê, ew wekî xanedana Mançû jî tê binavkirin. Ew xanedana împeryal a paşîn a Çînê ye.

Dewleta Mançû, ku li bakurê Çînê ye, di sala 1644an de têkilî bi çend fermandarên Çînê ra danîn, Beijing û Bakurê Çînê bi dest xistin, xanedana qing ava kirin. Li başûrê Çînê, berxwedana pro-Ming li seranserê sedsala 17an dom kir. Xanedana Qing di sedsala 18an de Mançurya ,Turkîstana rojhilat, Tîbet û ji bo demek kurt Nepal bi dest xist.

Di dema xanedana Qing de, rêveberî di navbera Mançû û gelê Han de hate parve kirin. Mançû di rêveberiyê de xwedî cîhekî taybetî bû. Rêvebirên paye bilind piranî Mançû bun û Çînî (Han) di rêveberiya herêmî da bûn. Mançû hêdî hêdî dî nav Çînan da hate pîşaftin, di avayê ziman û çandî da bun Çînî.

Di vê demê de, Çîn di warê aborî û teknolojîk de kete pîşt Ewropa. Nifûsa Çînê di sedsala 18an de zêde bû û di nîvê sedsala 19an de gihîşt 450 milyon kes î. Bi lawazbûna Çînê re, dewletên rojavayî dest bi danûstendina bi Çînê re kirin û ketin nav karên hundur ên welat. Welatên rojava dest bi firotina efyonê li Çînê kir û ev bu sedema pîrsgirêkên girîng di nav Çînê da. Di sala 1830an de şerê efyonê bi dest pêkir. Di nîvê sedsala 19an de, serhildanên mîna Serhildana Taiping ji bo hilweşandina xanedanê li Çînê derketin. Di dawiya sedsala 19an de, gelek deverên Çînê di bin serweriya dewletên biyanî de bûn, û Çîn hema hema nîv-kolonyal bû. Di heman demê de, Çînê di 1894-1895an de şerê dijî Japonê winda kir û girava Taywanê radestî Japon kir û li Mançurya mafê xwe dan.

Di destpêka sedsala 20an de, Serhildana Boxer ya neserketî li Çînê li dijî welatên Rojavayî pêk hat. di dawî de, di cotmeha 1911an de serhildana ku li  Wuchang dest pêkir, li seranserê welêt belav bû, di 12ê sibatê 1912an de, împarator ji text hat avêtin û komar hate îlankirin. Dawîya xanedana û împeratorîyê hat.

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Xanedanên Çînê
Monarşiyên berê
Wîkîpediya erebî

Wîkîpediya Erebî (bi erebi: ويكيبيديا العربية Wīkībīdyā al-ʿArabiyya. Malpera Wîkîpediya yê ya bi zimanê Erebî ye.

Wîkîpediya Erebî, di îlona 2001an de hate destpêkirin. Li gorî daneyên 8ê Gulana 2020an di Wîkîpediya Erebî de 1,042,667 gotar, 1,853,820 bikarhêner û 25 rêveberê malperê heye.

Dîroka malperê
Îlon 2001, Wîkîpediya Erebî da destpêkirin.
25ê çîleya pêşî 2005, Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin.
31ê çîleya pêşî, 2007, Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin.

Girêdanên derva
Wîkîpediya erebî

Wîkîpediya
Wîkîpediya fransî

Wîkîpediya bi fransî, ( an ) malpera ensîklopedî ya Wîkîpediya, bi zimanê farnsî.

Wîkîpediya bi fransî, di adara, 2001an de da destpêkirin. Li gorî daneyên 8ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi fransî de 2.212.404 gotar, 3.783.715 endam, 160 rêveberî malperê heye.

Dîroka malperê
Adar, 2001: Hate destpêkirin
15e Gulana 2003: Gotara 10.000 a yekem hate çêkirin.
5ê tebaxa 2003: Gotara 15.000 a yekem hate çêkirin.
29 tabax,2004: Gotara 50.000 a yekem hate çêkirin.

Girêdanên derva
Wîkîpediya bi fransî

fransî
Mỹ Lai

Mỹ Lai gundek e li parêzgeha Quảng Ngãi ya Viyetnamê. 

Di 16ê adara 1968an de li Mỹ Lai komkujiyeke gundiyan ji aliyê leşkerên amerîkî ve çêbûye. Piraniya qurbaniyên komkujiyê jin, zarok û kesên pîr bûn.

Çavkanî 

Viyetnam
Wîkîpediya rûsî

Wîkîpediya Rûsî, (bi Rûsî: Русская Википедия), 20, Gulana 2001an da destpêkirin. Ensîklopedî ya Wîkîpediya ya bi zimanê Rûsî ye.

Li gorî daneyên Gulana 2020an di Wîkîpediya Rûsî de 1.621.297 gotar, 2.754.414 endam, 83 rêveberê malperê heye.

Dîroka malperê
20, gulan, 2001: hate destpêkirin
30, çileya paşîn, 2004: Gotara 10.000 ya yekemîn hate çêkirin.
23 çileya paşîn 2005: Gotara 50.000 ya yekemîn hate çêkirin.
16, tebax, 2006: Gotara 100.000 ya yekemîn hate çêkirin.

Girêdanên derva
Wîkîpediya Rûsî

rûsî
Wîkîpediya spanî

Wîkîpediya bi spanî, (bi spanî: Wikipedia en español), malpera Wîkîpediya ya bi zimanê Spanî ye.

Li gorî daneyên 8ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi spanî de 1.597.008 gotar, 5.819.967 endam, 67 rêveberê malperê heye

Dîroka malperê
1, gulan, 2001: Malper hate destpêkirin.
25, tîrmeh, 2003: Gotara 5.000 a yekemîn hate çêkirin
4, çiriya pêşîn 2004: Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin
30, gulan, 2005: Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin.
8, adar, 2006: Gotara 100.000 a yekemîn hate çêkirin.

Girêdanên derva
Malpera Wîkîpediya bi spanî

Wîkîpediya
Weqfa Wikimedia
Keyaniya Wessexê

/; Înglîziya kevn: Westseaxna rīce [westsæɑksnɑ riːt͡ʃe](Keyaniya Saksonên Rojava), Keyaniyeke Anglo-Saksonan e ku di rojavayê başûr a Îngilistanê de, sala 519'an heta yekbûna keyaniyên Îngilîstanê (ji aliyê Æthelstan ê)  sala 927'î hebûna xwe domandiye. 

Gelê Anglo-Sakson bawer dikin ku Wessex ji aliyê Cedric û Cynric ê hatiye avakirin. Dibe ku ev efsane be. du heb Çavkaniyên sereke yên dîroka Wessexê hene ; Kronîkên Anglo-Saksonan û lîsteya text rûniştinê ya babikî ya Saksonên Rojava ku hin caran konflîkt in.Wessex piştî tafîrkirina Cenwalh û berfirehkirina ku di bin serweriya wî de bû Keyaniyeke fille.Cædwalla paşê Keyaniyên Sussex ê, Kent ê û Girava Wight ê fetih kir.Cîgirê wî, Ine , yek ji kevintirîn koda qanûnên Îngilîzan damezirand û li Wessexê duyemîn metraniya Wessexê ava kir.Paşê text kete destê keyên ku binemalên wan nenas in.
Xanedana Ming

Xanedana Ming (çînî: 明朝, "Míng Cháo") xanedaneke ku di navbera 1368-1644 de li Çînê hukumdar bû. Xanedan ji alîyê gelê Han hate damezrandin.

Ew ji hêla Zhu Yuanzhang di sala 1368an de li bajarê Nanjing hate damezrandin. Navê din yê Zhu Yuanzhang, Ming Taizu ye. 31 sal li ser text sekinî. Wî ji bo desthilatdariya împeryal û navendîparêziya feodal xurtir bike, gelek vezîr û kesên bi nêrînên cûda yên ku beşdarî sazkirina xanedanê bûn, da kuştin.

Piştî mirina Ming Taizu, neviyê wî Jianwen hate ser text. Lêbelê, Împerator Jianwen ji hêla apê xwe, Zhu Li ve ji text hat durxistin. Zhu Li xwe wekî împerator îlan kir di sala 1421an de wî Beijing xist paytext.

Serhildanên gundîyan di sedsala 17an de çebûn. Serhildanên li gundan derdikevin zêde bun. Pîştî karesateke ku li parêzgeha Shanxi di 1627an de pêk hat, bi darê zorê to bac hate hildan û ev bû sedema serhildanên gundîyan. Artêşa serhildanê, di nav de ku bi sed hezaran gundî beşdar bûn, di 1644an de ketin bajarê Beijingê. împerator Cong Zhen xwe darvekir. Bi vî avayî xanedana Ming têk çu û xanedana Qing derket holê.

Mijarên têkildar 

 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Xanedanên Çînê
Benzoic acid

Benzoic acid

Benzoic acid /bɛnˈzoʊ.ɪk/ bi formula C6H5CO2H re solid spî (an bê reng) e. Ew acîdê karboksilîkî ya herî hêsan e. Navê ji gum benzoin ve tête, ku ji bo demek dirêj ve çavkaniya wê tenê bû. Acidê Benzoîk di gelek nebatan de xwezayî dibe [9] û wekî navbeynkariyê di bîosinzûma gelek metabolîtên navîn de kar dike. Salên benzoîk ên asîdê wekî parastinvanên xwarinê têne bikar anîn. Acidên Benzoîk pêşandorek girîng e ku ji bo synthesiya pîşesaziyê ya gelek madeyên organîk ên din. Siltan û eserên benzoîk asîd wekî benzoates têne zanîn /ˈbɛnzoʊ.eɪt/.

Dîrok 

Acîdê Benzoîk di sedsala şazdehan de hate vedîtin. Distilasyona hişk a benzînê ya gumê yekem ji hêla Nostradamus (1556) ve, û dû re jî ji hêla Alexius Pedemontanus (1560) û Blaise de Vigenère (1596) ve hate diyar kirin.

Justus von Liebig û Friedrich Wöhler pêkhatina acid benzoîk diyar kirin. [11] Van paşîn jî lêkolîn kir ka têkiliya acid hippuric bi acidê benzoic re çawa ye.

Di sala 1875 de Salkowski qewareya antifungal a benzoic acid dîtin, ku ji bo demek dirêj di parastina fêkiyên cloudberry-ku ji benzoate-ve tête bikar anîn hate bikar anîn.

Ew her weha yek ji wan kîmyewî ye ku di castoreum de tê dîtin. Ev kompleks ji qamyonên castor ên Bever a Amerîkaya Bakûr kom dibe.

kanî

Mijarên têkildar 
 derman

Çavkanî
Wîkîpediya koreyî

Wîkîpediya koreyî, (bi koreyî: 한국어 위키백과), malpera wîkîpediya a bi zimanê koreyî ye.

Li gorî daneyên Gulana sala 2020an di Wîkîpediya koreyî de 494.067 gotar, 624.054 endam û 25 rêveberê malperê heye.

Dîroka malperê
4ê hezîrana 2002: Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin
4ê çileya pêşî a 2008: Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin
8ê hezîrana 2009: Gotara 100.000 a yekemîn hate çêkirin.

Girêdanên derva
Malpera Wîkîpediya koreyî

koreyî
Wîkîpediya swêdî

Wîkîpediya swêdî,  (bi swêdî: svenskspråkiga Wikipedia) malpera wîkîpediya bi zimanê swêdî ye.

Niha di Wîkîpediya swêdî de  gotar,  endam û  rêveberên malperê heye.

Dîroka malperê
3ê gulana 2001: Hate destpêkirin.
27ê îlona 2012: gotara 500.000 yekemîn hate çêkirin.
15ê hezîrana 2013: gehişt hêjmara (yek milyon) 1000.000 gotar
Îlona 2015: gehişte hêjmara 2000.000 (du milyon) gotar
Nîsana 2016: gehişte hêjmara 3000.000 (sê milyon) gotar.

Girêdanên derva
malpera wîkîpediya swêdî

swêdî
Wîkîpediyaya bi portûgalî

Wîkîpediyaya bi portûgalî (bi portûgalî:Wikipédia em português, Wîkîpediya bi portûgalî), malpera Wîkîpediya bi zimanê portûgalî ye.

Li gorî daneyên 9ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi portûgalî de 1.031.061 gotar, 2.402.552 endam 73 rêveberê malperê hene.

Dîroka malperê
1ê adara 2001: hate destpêkirin.
9ê tîrmeha 2004: gotara 10.000 hate weşandin.
21ê gulana 2005: gotara 50.000 hate weşandin.
26ê çileya paşîn a 2006: gotara 100.000 hate weşandin.

Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya portûgalî

portûgalî
Tirşik (malper)

Tirşik, ferhenga înteraktîv a kurdî ye. Di 28ê gulana 2013an de ji aliyê bikarhênerek ve hatiye avakirin. Herwiha malper xwedî gelek beşên din yên weke fîlm, pirtûk, caps, radyo, ferhenga peyvî û beşa zarokan e.

Ferheng ji aliyê 12 moderator û rêvebirên dilxwaz li gor formata wê tê rêvebirin û kontrol kirin. ji ber ku malper bi temamî Kurdî ye, gelek caran dibe hedefa hackerên nijadperest yê tirk.

Pêvajoya endambûnê 
Ji bo endambûnê demeke diyarkirî tune ye. Her dem ji tomarbûnê re vekirî ye. li rûpela endambûnê piştî hilbijartina navek û bi dayîna e-postayê pirsa ewlehiyê ' navê welatê Kurdan çi ye?' derdikeve. Bi bersivdayîna wê pirsê êdî bikarhêner dibe 'çomez'. yanê ne nivîskarî rastî: kare peyaman binivîsîne lê d weşanê de xuya nake. piştî nivîsandina 10 peyamên li gor formatê ji aliyê rêvebiran tê kontrolkirin û ger gûncaw be nivîskarî tê erêkirin.

Çalakiyên malperê 
-Ev ferheng komeke bi navê koma wergera fîlman ya tirşikê jî ava kiriye û bi qasî 137 fîlmên biyanî 

bi binnivîsa li Kurdî wergerandine.  Fîlmên bi binnivîs li ser kanala xwe ya telegramê parve dikin. 

- Weke proje koma xwendinê ya tirşikê hatibû avakirin ku armanca wê her hefteyê xwendina heman 

pirtûkê bû ku di mijara pirtûkê ya tirşikê de vegotina rexne û şîroveyên derbarê pirtûkê de bû.  Lê çalakî

pêk nehat.

-Danasîna tirşikê, her sal di yekê gulanê de li ser twitterê di bin tagên #tirsiknet û #ferhenga kurdî de 

xebatên danasînê tên kirin.

Armanc 
1- Di înternetê de çêkirina malperek xwerû Kurdî.

2- Bûna sedem ku Kurd li ser înternetê bi hev re Kurdî binivîsîin û danûstandinê bikin.

3- Da ku Kurd nêrînên xwe bi hev re bişêwirin, hev rexne bikin û dawiyê de yekitiya xwe pêk bînin. 

4- Da ku li ser înternetê arşîvek wisa çêbe ku mirov çi bixwaze, tê de derbarê wê de agahî, şîrove û rexneyên kurdî hebe. Yanî ansîklopediyek Kurdî û zindî ava bibe û piştî salan zarokên me bikarin sûdê jê wergirin. 

5- Da ku zimanê Kurdî ya nivîskî û ya rojane/axaftinê nêzikî hev bibin û standartîzasyona zimên xweştir bibe. 

6- Da ku gotinên pêşiyan, çîrok, stran, mamik û hwd. Kurdî wenda nebin û li cihekê werin tomarkirin û parastin. 

7- Afirandina peyv û bêjeyên nû: peyv û gotinên ku tirşikê derxistine 

8- Parvekirina tecrûbe û agahiyan.

Çavkanî 
1.https://xwebun.org/tirsik-keskuleke-modern-e/

Girêdanên derve 
 Malpera fermî
 

Malper
Ferheng
Wîkîpediya mecarî

Wîkîpediya mecarî (bi mecarî: Magyar Wikipédia) malpera wîkîpediya bi zimanê mecarî ye.

Li gorî daneya 10 gulana 2020an di Wîkîpediya mecarî de 469.951 gotar, 445.158 endam, 30 rêveberê malperê heye.

Dîroka malperê
7ê sibata 2007: gehişte hêjmara 50.000 gotarê.
17ê tîrmeha 2007: gehişte hêjmara 100.000 gotarê.
7ê gulana 2015: gehişte 300.000 gotarê.

Girêdanên derva
malpera wîkîpediya bi mecarî

mecarî
Wikipediya rûmenî

Wîkîpediya rûmenî (bi rûmenî:Wikipedia în limba română), malpera wîkîpediya ya bi zimanê rûmenî ye.

Li gor daneya 10ê gulana 2020an di Wîkîpediya rûmenî de 408.518 gotar, 521.439 endam, 19 rêveber heye.

Dîroka malperê
 Tîrmeha 2003: hate destpêkirin.
 13ê befanbara 2004: gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin.
 5 kanûna paşîn a 2007: gihişte hêjmara  50.000 gotaran.
 11ê kanûna paşîn a 2008: gihişte hêjmara 100.000 gotaran.

Girêdana malperê
ro.wikipedia.org
Wîkîpediya japonî

Wîkîpediya japonî (bi Japonî:ウィキペディア), Rûpela wîkîpediya bi zimanê japonî ye.

Li gorî daneya 10 gulana sala 2020an di rûpelê de 1.205.365 gotar, 1.632.441 endam û 37 rêveber hene.

Dîroka rûpelê
Gulana 2001: hate destpêkirin
15ê tîrmeha 2003: gihişte hêjmara 10.000 gotaran.
Destpêka sala 2004: gihişte hêjmara 30.000 gotaran.
Îlona 2004: gihişte hêjmara 75.000 gotaran.

Girêdanên rûpela
ja.wikipedia.org

japonî
Xanedana Song

Xanedana Song () xanedaneke ku di navbera 960-1279an de li Çînê hukumdar bû.

Zhao Kuangyin, generalê Xanedana Dereng ya Zhou, serhildanek li bajarokê Chen Qiao dest pê kir, xwe di 960an de xwe împerator Tai Zu îlan kir, û bingeha xanedana Song saz kir. Bi damezrandina xanedana Song re, serdema "Pênc Xanedan Deh Keyanî" bi dawî bû û dabeşkirina li Çînê bi dawî bû. 

Xanedana Song bû du perçe (Xanedana Song ya Bakur, Xanedana Song ya Başûr). Heya ku ew di sala 1279an de ji hêla serhildana Yuan ve hate hilweşandin, bi tevahî 319 sal dom kir. 

Xanedana Jin, ku dewleta Lyav di 1125an de hilweşandin, di 1127an de paytexta Sung Kaifeng dagir kir û împerator Hui Song û wêrisê wî Qin Zong revandin. Bi vê yekê, Xanedana Song ya bakur hate hilweşandin. Piştra, Zhao Gou, endamê malbata Song, li Yingtian, paytexta başûr a xanedaniyê (bajarokê Shangqiu îro li parêzgeha Henan) derket ser text û bû împerator Gao Zong.

Binêre 
 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 
 http://turkish.cri.cn/chinaabc/chapter14/chapter140108.htm
 

Xanedanên Çînê
Wîkîpediya norwêcî

Wîkîpediya norwêcî, Wîkîpediya bi zimanê norwêcî ye. Du cureyên Wîkîpediya bi zimanê norwêcî hene, ya bi norwêciya bokmål (riksmål) û ya din bi norwêciya nynorsk. Piştî referandûmekê Wîkîpediya norwêciya bokmål bû malpera sereke ya projeyê.

Di 10ê gulana 2020an de Wîkîpediya norwêciya bokmål 533.836 gotarên wê hebûn. Îro 494.263 endam û 43 rêveberên wê hene.

Dîroka Wîkîpediya bi norwêciya bokmål (riksmål)
Di 26ê sermaweza 2001ê de projeya Wîkîpediya norwêcî xistine kar.
Di sibata 2007an de Wîkîpediya norwêcî gihişte 100.000 gotaran.

Dîroka Wîkîpediya bi norwêciya nynorsk

Wîkîpediyên norwêcî 
nn.wikipedia.org (ya nynorsk)
no.wikipedia.org (ya bokmål)

norwêcî
Xanedana Jin (1115–1234)

Xanedana Jin (çînî: 金; 1115 - 1234) xanedaneke ku di navbera 1115-1234 an de li Çînê hukumdar bû.

Binêre 
 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Xanedanên Çînê
Xanedana Xia ya Rojava

Xanedana Xia ya Rojava (çînî: 西夏; " Xī Xià") (an jî împeratorîya Tangut ) xanedaneke ku di navbera 1032 - 1227an de li Çînê hukumdar bû.  

Ew ji hêla eşîrên Tangut ve hate damezrandin. Wan li ser deverên ku riya bazirganiyê ya navbera Asya Navîn û Rojava de derbas dibu, hukum kir. Cîranên wê pêşî xanedana Song û piştre xanedana Jin bûn. 

Ew di 1227an de ketin bin serweriya Împeratoriya Mongolan .

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Xanedanên Çînê
Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê

Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê partiya siyasî ye ku di 27ê hezîrana 1970an de ji aliyê Dr. Şivan (Sait Kırmızıtoprak) ve hat damezrandin. 

Piştî kuştina Dr. Şivan partî jî namîne .

Mijarên têkildar 
 Partiya Demokrat a Kurdistanê - Bakur
 Dîroka Bakurê Kurdistanê

Çavkanî

Partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê
Avabûnên 1970an
Pênc Xanedanî û Deh Keyanî

Pênc Xanedan û Deh Şahî, yan Pênc Xanedan û Deh Keyanî, yan jî Pênc Xanedan û Deh Qiralî (çînî: 五代十国, Wǔ dài shí guó, 907 - 960) serdemeke dîrokî ya Çînê ye. Di sala 907an de Zhu Wen Xanedana Tang hilweşand û Xanedana Hou Ling damezrand. Bi vê bûyerê ev serdem dest pêkir. Di sala 960an de bi damezrandina Xanedana Song û yekkirina axa Çînê, ev serdem dawî bu. 

Di vê serdemê da li bakurê Çînê xanedanên Hou Ling, Hou Tang, Hou Jin, Hou Han û Hou Zhou hatin damezrandin û hilweşîn. Di navîn û başûrê Çînê de, deh şahiyên (keyaniyên, qiraliyên) herêmî (五代, wǔ dài) hatin sazkirin û hilweşandin.

Pênc Xanedan

Deh Şahî (Keyanî, Qiralî)

Binêre 
Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

 http://www.hoolulu.com/zh/25shi/18jiuwudaishi/t-001.htm
 http://www.hoolulu.com/zh/25shi/19xinwudaishi/t-001.htm

 

Çîn
Çînî
Xanedanên Çînê
Xanedana Tang

Xanedana Tang, () (618 – 907) xanedaneke ku di navbera salan 618-907 de li Çînê hukumdar bû. Di sala 618an de  Li Shimin, xanedana Sui hilweşan û xanedana Tang ava kir. Li Shimin wek împerator Taizong, damezrenêrê xanedana Tang tê zanîn.

Di salên paşîn ên xanedana Tang de, Çîn de aloziyên siyasî derketin. Serhildanên gundiyan derket. wî hêdî hêdî hêza xanedaniyê lawaz kir. Yek ji endamên serhildana Huang Chao,Zhu Wen, xanedana Tang bi dawî kir û xwe împerator îlan kir.

Hin mezintirîn împeratorên ku Çînê hukum kirin, ji xanedana Tang derketin. Ji bilî Li Shimin, Ming Huang, ku di navbera 712-756an de împeratorî kir, hem şervanek hêzdar û hem împeratorek hezkirîriyê  huner bu.

Mijarên têkildar 
 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Dîrok
Desthilatdarî
Xanedanên Çînê
Xanedana Sui

Xanedana Sui () xanedaneke ku di navbera  581-618 de li Çînê hukumdar bû. Pîştî serdema Xanedanên Bakur û Başûr, xanedana Sui, Çîn kire yek parçe û dabeşkirina ku li Çînê dom dikir, bi dawî bû.

Xanedan ji hêla  împerator Wen () hate damezrandin. Paytext Chang'an (bajarê Xi'an a nujen) bu. Di dema xwe da bi tirkên asya ya navîn ra di şer dabun. Piştî rabûna serhildanên navxweyî hilweşiya.

Mijarên têkildar 
 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Xanedanên Çînê
Hozan sîmar

Sîmar an jî Hozan Sîmar Hunermendeî Kurde.
Xanedanên Bakur û Başûr

Serdema Xanedanên Bakur û Başûr (çînî: 南北朝 ; " nán běi cháo", 420 - 589 an jî 439 - 589), serdemeke dîrokî ya Çîn e. Di sala 420an de xanedana Liu Song cihê Xanedana Jin ya Rojhilat girt û ev serdemê dest pe kir. Heta damezrandina xanedana Sui ji hêla împerator Wen (隋文帝楊堅 Sui Wendi Yang Jian ), berdewam kir. Ev nav hate dayîn ji ber ku li deverên başûr û bakur de xanedanên cuda hebûn.

Mijarên têkildar 
 Lîsteya Monarşiyên Çînê

Çavkanî 

Çîn
Çînî
Xanedanên Çînê
Wîkîpediya krowatî

Wîkîpediya krowatî (bi krowatî:Wikipedija na hrvatskome jeziku) rûpela wîkîpediya ya bi zimanê krowatî ye.

Li gorî daneya 10 gulana 2020an di rûpelê de 217.858 gotar, 237.443 endam û 16 rêveberê rûpelê hene.

Dîroka rûpelê
25ê Avrêl, 2003 - Gotara yekem hate hate weşandin.
8ê, Tîrmeh, 2005 - 10,000 gotar
11ê Tebax, 2006 - 20,000 gotar
3 çileya paşîn 2008 - 50,000 gotar
18ê kewçer, 2009 - 70,000 gotar
30ê sermawezê, 2010 - 90,000 gotar

Girêdana rûpelê
hr.wikipedia.org

krowatî
Ancûz

Ancûz (, , ), gundekî bi ser navenda Mezrayê ya navçeya Xarpêtê ve ye li parêzgeha Xarpêtê (Elezîz).

Mezra (navend)

Gundên Xarpêtê
Wîkîpediya îtalî

Wîkîpediya îtalî(bi îtalî:Wikipedia in italiano) ensîklopediya wikipediya ya bi zimanê îtalî ye.

Niha di Wîkîpediya îtalî de ,  endam û  rêveberên malperê hene.

Dîroka rûpelê
9ê îlon, 2005 - 100.000 gotar
22, hezîran, 2010 - 120.000 gotar
Sala 2012, 900.0000 gotar
22, çileya pêşîn 2013 - 1 Milyon gotar.

Girêdana rûpelê
it.wikipedai.org

îtalî
Ebû Hûzeyfe

Ebû Hûzeyfe (erebî: أبو حذيفة; m. 633) sehabeyê Muhemmed pêxember e.

Ebû Huzeyfe kurê Utbe bin Rebîa ye û birayê Hind bint Utbe ye.
Utbe bi xwe paganekî Mekeyê bû ku gelek caran astengî kir ku kurê nebe misilman, lê Ebû Huzeyfe bû misilmanê çil û çaran û bû xwendevanê sehabeyên ê huvdemîn.

Çavkanî 

Mirin 633
Kesên ji Mekeyê