Phim truyền hình Trung Quốc

Phim truyền hình Trung Quốc (tiếng Trung: 中国电视连续剧) hay phim truyền hình Trung Quốc đại lục (tiếng Trung: 中国大陆电视剧), hoặc gọi đơn giản là phim truyền hình đại lục (tiếng Trung: 大陆电视剧), tức phim bộ Trung Quốc, thường có nét tương đồng với thể loại phim chính kịch (tiếng Anh: television drama) ở Bắc Mỹ nhưng dài tập hơn. Trung Quốc là quốc gia sản xuất ngày càng nhiều phim truyền hình, cụ thể là hơn 15.000 tập phim vào năm 2014. Thể loại phim phổ biến nhất ở Trung Quốc là kỳ ảo lãng mạn, với con số 47 trong tổng cộng 50 bộ phim được xem nhiều nhất ở nước này vào năm 2016.
Trong thập niên 1980, bộ phim đi vào lòng quần chúng bình dân và được chiếu lại nhiều lần ở Trung Quốc, Việt Nam và nhiều nước châu Á cho đến nay là phim Tây Du Ký năm 1986 do Lục Tiểu Linh Đồng thủ vai Tề Thiên Đại Thánh Tôn Ngộ Không. Đây được xem là một bộ phim kinh điển để đời, một thành công rực rỡ của nền điện ảnh Hoa Lục.
Kể từ thập niên 1990, thể loại phim lịch sử và dã sử đã và đang thống trị vào giờ cao điểm trên sóng truyền hình, điển hình là bộ phim nổi tiếng Tam Quốc Diễn Nghĩa. Xu hướng này lên đến đỉnh điểm vào khoảng thời gian cuối những năm 1990 - đầu những năm 2000 với một số lượng lớn phim cung đình được chiếu trên màn ảnh nhỏ.
Các bộ phim truyền hình Trung Quốc nổi tiếng như Lang Nha Bảng, Hoa Thiên Cốt, Tam sinh tam thế thập lý đào hoa, Cẩm tú Vị Ương, Yêu em từ cái nhìn đầu tiên, Hậu cung Chân Hoàn truyện, Bộ bộ kinh tâm, Diên Hi công lược, Hương mật tựa khói sương và nhiều hơn nữa thường bỏ túi hàng tỷ lượt xem trên các trang web video phổ biến nhất của Trung Quốc: iQiyi, Youku và QQ Video. Một vài bộ phim phổ biến và được đón nhận rộng rãi đến mức còn được làm lại thành nhiều phiên bản ngôn ngữ khác nhau cũng như làm phiên bản kế tiếp.
Các bộ phim ra đời với một thể loại riêng biệt, cụ thể như tình cảm lãng mạn, phim hài, kinh dị, phim gia đình, thể thao hoặc hỗn hợp các thể loại này trong bối cảnh cổ đại, lịch sử, Dân quốc hay hiện đại để nêu bật lên chủ đề và phù hợp với sở thích, thị hiếu của khán giả. Phim truyền hình Hoa ngữ thường được phân loại theo khu vực mà nó được sản xuất, ví dụ như phim truyền hình đại lục, phim truyền hình Đài Loan, phim truyền hình Hồng Kông và phim truyền hình Singapore. Mỗi nơi, mỗi quốc gia lại khác nhau ở phong cách quay phim và khuôn mẫu hiệu chỉnh, biên tập phim. Hầu hết đều hàm chứa các yếu tố tình cảm lãng mạn, gia đình và bạn bè với sự kết hợp của các chủ đề văn hóa đại chúng.
Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội Trung Quốc, nền điện ảnh cũng phát triển theo, do đó ngày càng nhiều nhà làm phim, chuyên viên điện ảnh, đạo diễn và tài tử Hồng Kông, Đài Loan chuyển sang thị trường Trung Quốc tập trung lập nghiệp, trong đó những trường hợp tài năng của họ một số người không được phát triển đúng mức ở môi trường cũ, khi sang Đại Lục thì trở thành minh tinh hạng A nổi tiếng, như trường hợp của ca sĩ Đài Loan Hoắc Kiến Hoa. Hiện tượng này góp phần làm thăng tiến cho phim ảnh Trung Quốc đại lục, nhưng đồng thời cũng khiến cho điện ảnh các quốc gia và vùng lãnh thổ Hoa ngữ khác bị thoái trào, bởi các tài năng đều chuyển sang Trung Quốc lập nghiệp, đưa đến hiện tượng chảy máu chất xám trong lĩnh vực điện ảnh. Một trường hợp khác là nhà sản xuất, đạo diễn nổi tiếng Lý Quốc Lập của TVB Hồng Kông từ chối ký gia hạn hợp đồng mà chuyển sang làm việc cho hãng phim Ảnh thị Thượng Hải ở Trung Quốc, sau nổi danh với seri phim Tiên Kiếm Kỳ Hiệp truyện.
Hiện tại, các dòng phim đậm bản sắc của phim truyền hình Hoa Lục là dòng phim chính kịch, thần tượng (thường là các đề tài chống tham nhũng tiêu cực, hình sự phá án, chiến tranh tình báo, chiến tranh kháng Nhật với bối cảnh thời Dân Quốc), dòng phim dã sử cung đấu (đấu tranh cung đình), và dòng phim ngôn tình, vốn xưa kia thuộc sở trường của điện ảnh Đài Loan.

Chính kịch truyền kỳ (chính kịch lịch sử)

Đây là thể loại khởi nguồn của chính kịch, "The Tempest", "Ăn miếng trả miếng" của William Shakespeare có thể được phân vào thể loại này.
Phim chính kịch truyền kỳ có thể được gọi là đặc sản số một của dòng phim chính kịch Trung Quốc. Đây là các bộ phim hoành tráng về mọi mặt. Nội dung chính đa số là về các vị Hoàng đế nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, những cuộc tranh quyền đoạt vị tạo dấu ấn lớn trong lịch sử. Về kịch bản đều được những nhà biên kịch tài năng viết ra, cùng với sự đầu tư công phu, chuẩn đến từng câu thoại. Những tình tiết trong phim được xây dựng gần sát với chính sử, được đa số giới học thuật chấp nhận. Ngoài ra, dòng phim này còn khai thác những tiểu thuyết chính sử làm nền tảng cho kịch bản (ví dụ như vương triều Ung Chính, nó vốn là được nhà biên kịch chắp bút từ tác phẩm văn học).
Mảng chế tác thì những tác phẩm này đều được các tập đoàn quốc doanh sản xuất. Bởi, những bộ phim sử thi hoành tráng thì số lượng nhân lực cùng với chi phí là vô cùng đồ sộ. Nó phải hợp tác với rất nhiều ban ngành nên lúc nào cũng có sự bảo kê của Nhà nước về mặt vật chất lẫn tinh thần. Chưa kể, các mặt phục trang, bối cảnh trong phim gần như phục dựng chính xác thời kỳ nó xảy ra, độ chân thực cực kỳ cao. Vậy nên thật sự thể loại phim này ít thu hút giới trẻ do gu thẩm mỹ không phù hợp. Chính vì độ nghiêm túc cực kỳ cao của thể loại phim này nên những ai không thích thì xem nó chẳng khác gì coi phim tài liệu.
Về hình thức tiếp cận công chúng, những bộ phim này không bao giờ đầu tư về mặt quảng cáo vì "giờ vàng" trên các kênh truyền hình trung ương chắc chắn thuộc về nó. Và thể loại này chưa bao giờ đặt nặng về mặt doanh thu, vì bản chất nó giống như một cuốn sách lịch sử, dùng để chiêm ngưỡng, để suy ngẫm chứ không phải để giải trí. Mỗi khi đến dịp giao lưu văn hóa, dòng phim này được giới thiệu và tặng nhiều nhất.
Về mặt nhân lực, thù lao cho các thành viên đoàn làm phim này chưa bao giờ cao dù thời gian, công sức mà những người đạo diễn, diễn viên, hậu trường đầu tư cho nó thì không hề ít. Mỗi bộ phim sử thi đồ sộ này thời gian quay có khi cả năm trời, môi trường làm việc khắc nghiệt cùng sự đòi hỏi rất cao về mặt diễn xuất, chế tác. Nhưng đối với mỗi người diễn viên tham gia tác phẩm này thì đó là niềm tự hào, là sự kiêu hãnh, là điểm son trong sự nghiệp của họ. Vì danh giá như thế nên diễn viên chính cho những bộ phim này đều là những "cây đa cây đề" trong giới nghệ thuật, ngay cả những vai phụ cũng phải là những người có tiếng. Vì đầu tư nhiều như thế nên số lượng phim của thể loại này không nhiều, bản quyền của nó đều thuộc đài truyền hình Trung ương, thuộc sự quản lý của nhà nước.
Một số ví dụ: Tần Thủy Hoàng (2001), Mặt trời lặn sau Tử Cấm Thành (1997),...

Phim về các vấn đề xã hội (chính kịch xã hội)

Những bộ phim của Ibsen được coi là thể loại chính kịch xã hội quan trọng. "Nhà của một búp bê", "Kẻ thù của nhân dân", "Ghosts" và "Cột trụ xã hội" là đại diện. Ngoài ra, một số vụ án truyền thống khác cũng tạo nên những bộ phim chính kịch kinh điển.
Đây là dòng phim chiếm một số lượng lớn trong dòng chính kịch. Nó đi sâu & khai thác rất nhiều chủ đề. Có thề phân làm ba nhánh chính. Thể loại phim hình sự phá án, phim về các vần đề xã hội & phim gia đình.

Phim hình sự phá án

Có thể nói đây là loại phim chiếu khá nhiều trên tv từ trước những năm 2000 và gần như biến mất trong mấy năm gần đây (-.-!). Nội dung chính là phá các vụ án trong lĩnh vực phòng chống ma túy, tội phạm hình sự… Nói chung nó là cuộc tranh đấu giữa chính & tà, đại diện một bên là cảnh sát bên còn lại là tội phạm. Nhưng không phải vì thế mà nội dung nó rập khuôn & không hấp dẫn. Mỗi bộ phim có thể là gồm nhiều vụ án hay một vụ kéo dài cả bộ phim đều khiến khán giả tập trung không bỏ sót một tập nào. Tỉnh tiết trong phim có một sự kết nối vô cùng chặt chẽ cũng nhưng bất ngờ khi được bật mí gây shock không ít (ai nhớ 24h phá án hôn ??). Tiết tấu trong phim chậm rãi theo lối đặt trưng của phim Trung chứ không dồn dập như US hay HK cùng thời. Cách phá án của cảnh sát thiên về suy luận, phân tích vấn đề, khán giả nhìn vụ án theo cái nhìn của bên cảnh sát là chính chứ chưa đi sâu vào bên phản diện. Tuy là phim phá án nhưng cũng có chèn thêm tình tiết tình cảm không sướt mướt nhưng cũng lắm éo le. Nên đám loi nhoi như tui ngày xưa cũng vì mấy vụ tình cảm này mà ráng ngồi coi cùng bố mẹ đến tập cuối cùng. Tuy nhiên có một cá biệt đó là chủ đề tham nhũng trong kinh tế chính trị. Những bộ phim thuộc chủ đề này thường có cấu tứ không kém gì dòng phim phá án hình sự với nội dung khá là sắc bén. Nó không thiên hẳn về đấu tranh giữa chính & tà mà còn là sự dằn xé nội tâm, những bước đi tới bình minh hay xuống thẳng địa ngục của từng nhân vật. Cũng như phim hình sự phá án, chủ đề nhạy cảm này gần như biến mất trên tv mấy năm gần đây.

Phim về vấn đề xã hội hiện đại

Phim khái thác các vần đề mang tính xã hội vào thời điểm hiện tại & quá khứ. Nói nôm na là nó đề cập tới các vần đề nổi cộm trong xã hội Trung quốc vào thời điểm đó ví dụ như chuyện học hành thi cử hay chuyện an sinh xã hội. Hay là những vần đề tạo dấu ấn lớn trong xã hội ở thời kỳ trước tiêu biểu là về thời kỳ cách mạng văn hóa. Dòng phim này có thể làm theo lối hài kịch đề bớt căng thẳng, tô đậm tính cách nhân vật tạo tình huống hài nhưng vẫn xoay quanh, nhấn mạnh các vấn đề mà nó đề cập. Loại này thật tình là mang nặng tính tuyên truyền, nên không hứng thú thì coi chán vô cùng.

Phim gia đình

Nếu như loại phá án là cương thì đây chính là nhu. Nội dung có thể rất bình thường là câu chuyện của một gia đình như bao gia đình khác trong xã hội. Thế nhưng kèm theo đó là những bài học khá sâu sắc về tình cảm gia đình. Những nhân vật được khắc họa một cách rất chân thực rất đời với mọi cung bậc tình cảm khác nhau. Nhưng chính những cái rất đời ấy lại khiến người ta dễ bị chìm sâu vào những cảm xúc mà phim mang lại. Khán giả có lúc sẽ bật cười với nhưng trò lố giữa những người thân trong gia đình bày ra rồi bật khóc nức nở trước những khoảng lặng tê tái của tình cảm ruột thịt.
Ví dụ: Ly hôn kiểu Trung quốc
Nhìn chung dòng phim này đa số sản xuất chiếu đầy giờ phát sóng của các kênh CCTV, phù hợp với thị hiếu của giới Trung niên, các ông các bác thì nghiềm ngẫm dòng phá án, xã hội, các bà các mẹ thì coi phim gia đình. Chính vì thế nó chưa bao giờ làm theo môtip, hay hình ảnh lấp la lấp lánh hợp với giới trẻ. Dòng phim này từ trước những năm 2000 đều là do nhà nước sản xuất, mấy năm gần đây thì các đơn vị tư nhân có lấn sân nhưng chưa có khả năng lấn át được trùm sò lâu năm là các hãng phim quốc doanh. Ngoài lý do là quen tay hay làm thì dòng phim này không dễ đem lại lợi nhuận cao, các cty tư nhân thì không có lợi thì ham hố làm gì ??

Chính kịch anh hùng

chỉ những tác phẩm lấy đề tài của đấu tranh chính trị, đấu tranh nhân dân làm nổi bật phẩm chất các nhân vật anh hùng làm chủ yếu.
Nếu loại (1) là hàng đặc sản thì thế loại này thì giống như món ngon mỗi ngày. Có hai dạng chính là dã sử & phóng tác. Về mặt nội dung của dạng dã sử, các bộ phim này có phần dễ chịu hơn loại phim chính sử kia. Các câu chuyện được viết ra mang tính dân dã dễ hiểu nhưng có phần mơ hồ dễ gây tranh cãi. Các nhân vật trong dòng phim này đôi lúc được tô vẽ thêm bớt để nhấn mạnh tính anh hùng trong câu chuyện dẫn đến có phần thiên lệch so với lịch sử. Chính vì thế dòng phim này có thể thu hút khán giả hơn nhưng lại bị giới nghiên cứu vạch lá tìm được cả đống sâu. (Ví dụ như nhân vật Hòa Thân, theo chính sử ông nhỏ hơn Càn Long, Lưu Dung, Kỷ Hiểu Lam đến hơn mấy chục tuổi thế mà lên phim tuổi ông ngang tầm với mấy vị kia.) Còn dạng phóng tác thì nhiều nhất là chuyển thể các tác phẩm văn học nổi tiếng về trường phái anh hùng như Tam Quốc chí, Thủy hử, hay trường phái võ hiệp giang hồ thuộc hàng kinh điển của các tác giả lớn như tác phẩm của Kim Dung, Cổ Long…. Tuy là phóng tác nhưng phải có sự tôn trọng tối thiểu đối với các tác phẩm, cấu tứ trong nguyên bản vẫn được giữ lại gần như 90%. Còn một dạng phim thuộc dạng này nữa có thể hiểu nôm na là phim tiểu sử. Nó là câu chuyện về ý chí vươn lên của con người trong khó khăn, gầy dựng cơ nghiệp từ đống đổ nát hay hai bàn tay trắng tạo nên cơ đồ. Những nhân vật chính trong phim đa số đều là dạng xây dựng từ nguyên mẫu nhưng không thể đánh đồng nhân vật trong phim là người ngoài đời thật vì đó đơn giản chỉ là nhân vật đã được anh hùng hóa.(Ví dụ chính xác là Danh gia vọng tộc của chú  Trần Bảo Quốc, Kiều gia đại viện của Trần Kiến Bân).  Về chủ đề đấu tranh chính trị, khác với loại (1) tập trung chính vào mảng cổ đại thì dòng phim này lại đi sâu vào một mảng gần hơn là thời kỳ cận đại mà chủ yếu quá trình kháng Nhật trong lịch sử Trung quốc. Tuy nhiên, quá trình này không bao giờ là điểm nhấn mạnh trong phim, nó chỉ là một mắt xích quan trọng trong nội dung phim. Nó được thể hiện rõ, là motip sẽ xuất hiện trong phim, lúc nào cũng là chính diện là kháng Nhật, phản diện sẽ là người Nhật & thành phần Hán gian. Những nhân vật anh hùng sẽ gần như không phải là người thật việc thật mà chỉ là hình tượng hóa nhân vật theo kiểu nhân dân đấu tranh kháng Nhật. Nhưng thực sự chủ đề Kháng nhật này không mấy được các đơn vị chế tác quốc doanh ưu ái do nó hay đề cao các nhân vật thuộc Quốc dân đảng, đụng chạm chính trị, không phù hợp với tinh thần cách mạng của các đơn vị thuộc biên chế Chính phủ.
Nội dung của loại phim này sẽ dung hòa giữa bi kịch & hài kịch, tình huống hài sẽ đan xen tạo một màu sắc đa dạng hơn.Thoại sẽ dễ hiểu hơn, tính giáo điều sẽ được tiết chế lại. Để phù hợp với thị hiếu khán giả các tác phẩm này sẽ được đầu tư thêm về mặt kĩ xảo, khung hình sẽ tươi sáng hơn. Gu thẩm mỹ trong phim sẽ có phần hợp với hiện đại nhưng vẫn chưa đi quá đà. Chế tác những bộ phim kiểu này thường hay theo kiểu quốc doanh hay những công ty lớn mạnh vốn đầu tư.  Vấn đề Pr thì là tùy theo đơn vị chế tác. Nếu là quốc doanh thì chuyện PR chỉ có một phần nhỏ, theo mốt hữu xa tự nhiên hương, phim hay thì sẽ nổi. Bản thân nó là dạng đặc hàng phát sóng trên kênh CCTV, nên dù sao có lãi cũng vui mà không cũng được. Còn nếu đơn vị chế tác là tư nhân thì tất nhiên PR phải nhìều hơn, những dự án này đều phải thu lãi tạo tiếng vang. Những dự án này đối với các cty tư nhân đều là tác phẩm đỉnh của năm. Làm nghệ thuật nhưng phải kiếm được miếng ăn là câu chính xác nhất khi nhắc tới loại phim này.
Về mặt nhân lực, nếu là phim quốc doanh thì việc chọn diễn viên dể thở hơn dòng chính kịch lịch sử kia. Chắc chắn đầy có thề coi là những đợt thử lửa đào tạo ra lớp diễn viên mới tài năng cho thề loại (1). Các giương mặt mới trong giới chính kịch đều được phát hiện từ đây. Còn nếu là đơn vị tư nhân thì nhân lực phải là cái tên sáng giá về mặt diễn xuất lẫn nhan sắc, đảm bảo chất lượng lần thu hút khán giả. Dĩ nhiên là thù lao cũng không hế thấp. Tuy nhiên vẫn có trường hợp diễn viên thân với ekip nên thù lao không là vần đề.