Tập hợp Dân chủ Đa nguyên

Quá trình thành lập

Tập hợp Dân chủ Đa nguyên được thành lập năm 1982 tại Paris, do một số trí thức xuất phát từ miền Nam Nhóm khởi đầu gồm mười người trong đó có ba cựu bộ trưởng Việt Nam Cộng Hòa, một cựu thứ trưởng, ba tổng giám đốc hoặc cao hơn, một giáo sư đại học và hai chuyên gia. Đa số các thành viên của nhóm đã ở lại Việt Nam sau ngày 30/4/1975 và đã qua các trại tập trung cải tạo sau chiến tranh dưới chế độ của Đảng Cộng sản Việt Nam, trước khi được trả tự do và ra nước ngoài sau một thời gian được sử dụng làm chuyên gia.
Thời gian sống và làm việc sau năm 1975 cũng đã khiến họ kết bạn với nhiều nhân vật của chế độ hiện tại mà sau này sẽ trở thành chí hữu hoặc thân hữu của THDCĐN, như ông La Văn Liếm, tức Tám Lâm, tiếp quản hệ thống ngân hàng, hay ông Nguyễn Hộ, phó chủ tịch Mặt Trân Tổ Quốc và Công Đoàn phụ trách khu vực phía Nam.
Kinh nghiệm trực tiếp dưới cả hai chế độ đã khiến họ cùng chia sẻ một nhận định là phải thay đổi hẳn quan niệm hoạt động chính trị. Cuộc đấu tranh mới không thể là sự tiếp nối cuộc xung đột trước 1975 mà phải nhắm mục đích duy nhất là dân chủ hóa đất nước và, do đó, đòi hỏi một dự án chính trị mới, một thái độ mới, một cách suy nghĩ mới và những phương thức đấu tranh mới.

Hoạt động

Hai năm đầu để nhóm chỉ mổ xẻ mọi vấn đề của đất nước, đi đến những kết luận chung được đúc kết thành văn bản trước khi bắt đầu hoạt động thực sự. Năm 1984, họ hoàn tất tài liệu đó, được đặt tên là Cơ Sở Tư Tưởng. Lập trường căn bản của tổ chức là đấu tranh thiết lập một thể chế dân chủ đa nguyên trong tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc bằng những phương thức bất bạo động.
Sau thời gian này nhóm tiếp nhận thêm một số thành viên mới trong đó có ông Ngô Đình Luyện cựu đại sứ và cố vấn chính trị VNCH, ông Lê Văn Đồng tức Tùng Phong, cựu bộ trưởng VNCH và tác giả cuốn Chính Đề Việt Nam, một cựu đại tá không quân VNCH, hai cựu giáo sư Đại học Sài Gòn trong đó có một người đến từ hàng ngũ cộng sản ly khai sau 1975, và một số cựu sĩ quan Quân Lực VNCH. Ngược lại một số thành viên ban đầu rời tổ chức và trở thành thân hữu sau khi tổ chức nhận định là cuộc đấu tranh cho dân chủ sẽ rất dài và khó khăn.
Một sự kiện quan trọng trong thời gian này là Lực lượng Thanh Niên Việt Nam Tư Do, sau một thời gian tiếp xúc đã quyết định tự giải thể để gia nhập vào nhóm. Sau đó nhóm đã lập ra một cơ cấu tổ chức với hai ban: tổ chức và chính trị. Tổ chức đã có mặt tại khắp Tây Âu và tại Bắc Mỹ, một số cơ sở tại Việt Nam cũng đã hình thành. Từ năm 2000 có thêm phân bộ Đông Âu.
Năm 1988 tổ chức cho phát hành nguyệt san Thông Luận. Tờ báo đã lập tức gây thảo luận sôi nổi và từ đó tổ chức được công luận gọi là "nhóm Thông Luận", mặc dù trên thực tế nó chưa có danh xưng chính thức. Nhờ lập trường hoà giải và hòa hợp dân tộc tổ chức đã được sự ủng hộ nồng nhiệt của các trí thức tiến bộ trong nước. Tờ báo vẫn phát hành đều đặn cho tới nay, sau 23 năm.
Từ 1996 THDCĐN có thêm một cơ quan ngôn luận mới: báo điện tử Thông Luận. Trang báo điện tử này liên tục bị tin tặc đánh phá. Trong năm 2010 gần một triệu người đã truy cập trang Web này. Nhiều bài của báo điện tử Thông Luận cũng đã được các báo điện tử khác phổ biến.
Năm 1993 một chi bộ thanh niên trong nước cho phát hành tờ báo nhỏ Thao Thức nhưng đã quyết định đình bản tờ Thao Thức sau vài tháng.
Trước ngưỡng cửa năm 2000, ngày 19-12-1999, một đại hội thành viên đã biểu quyết chọn danh xưng chính thức là Tập hợp Dân chủ Đa Nguyên, danh xưng tiếng Anh là Rally for Democracy and Pluralism, tiếng Pháp là Rassemblement pour la Démocratie Pluraliste. Cả hai danh xưng tiếng Pháp và tiếng Anh đều viết tắt là RDP.
Sự ra mắt công khai với danh xưng chính thức này tiếp theo một cố gắng không thành. Từ giữa năm 1999 tổ chức kết hợp các thành phần dân chủ Việt Nam dự định công bố Kết Ước 2000 như là tuyên cáo của lực lượng dân chủ Việt Nam. Dự án này bị đình chỉ sau khi không đạt được đồng thuận giữa những người đấu tranh dân chủ trong Tập hợp.
Từ tháng 9-2007 THDCĐN hợp tác với một số người dân chủ trong nước phát hành bán nguyệt san Tổ Quốc, nhắm vận động giới cán bộ cộng sản lão thành đã nghỉ hưu. Tờ báo ra đều đặn cho tới nay cuối năm 2016 và là kết hợp tự xưng dân chủ công khai duy nhất ra báo in trong nước. Sang năm 2017 tờ báo đính bản vì các vị lão thành đã qua đời gần hết.
Ngoài hoạt động chính trị Tập hợp tiếp tay cho nhiều tổ chức văn hóa và thiện nguyện và cũng đã thành lập, từ năm 1993, Nghĩa Hội Tự Do Việt Nam với mục đích hỗ trợ tinh thần và vật chất cho những tù nhân chính trị và, một cách rộng hơn, cho mọi người đang mắc nạn vì dân chủ tại Việt Nam.

Lập trường, nhân sự và phong cách sinh hoạt

Với lập trường của mình, Tập hợp Dân chủ Đa Nguyên qui tụ những người Việt Nam thuộc mọi lứa tuổi, mọi quá khứ chính trị và mọi cương vị, trong cũng như ngoài nước. Trong Tập hợp Dân chủ Đa Nguyên hiện nay, có những người từng là viên chức, sĩ quan của chế độ cũ ở miền Nam và cũng có những người đã có hàng chục tuổi đảng cộng sản và đã giữ những chức vụ quan trọng trong chế độ cộng sản. Một trường hợp điển hình là Gs. Đặng Phong, một trí thức hàng đầu trong nước vừa qua đời gần đây.
Lập trường chính trị của Tập hợp được trình bày đầy đủ trong Dự Án Chính trị Dân chủ Đa Nguyên được liên tiếp tu chỉnh. Văn bản hiện nay của dự án là Khai sáng Kỷ Nguyên Thứ Hai, phổ biến năm 2015.
Tập hợp Dân chủ Đa Nguyên đi theo khuynh hướng chính trị sử dụng cách mạng bất bạo động. Tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc mà Tập hợp đơn độc bảo vệ trong nhiều năm, nói chung, cũng đã được chấp nhận, dù là đôi khi qua những thuật ngữ khác. Chủ trương đấu tranh cho dân chủ bằng phương thức bất bạo động cũng đã trở thành một đồng thuận. Do những đóng góp về tư tưởng chính trị của nó Tập hợp được nhìn như là những người chủ xướng dân chủ đa nguyên, được đồng hóa với tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc và được coi là những người chủ trương bất bạo động thành thực nhất.

Vụ ly khai năm 2016

Ngày 1/12/2016, một số người tự nhận là sáng lập viên và một số thành viên, bao gồm Nguyễn Vũ (Hoa Kỳ), Lê Kim Vân (Canada), Bùi Đắc Lộc (Hoa Kỳ), Phan Bá Việt (Hòa Lan) và Nguyễn Gia Thưởng (Bỉ) viết thư trên mạng của tổ chức bày tỏ sự bất tín nhiệm với sự lãnh đạo của ông Nguyễn Gia Kiểng.
Ngày 11/12/2016, Tập hợp Dân chủ Đa nguyên ra thông báo "kể từ ngày 28 tháng 11 năm 2016 báo điện tử Thông luận www.ethongluan.org và Blog Thông luận https://ethongluan01.blogspot.com đã bị kẻ gian cướp đoạt với sự đồng lõa của người phụ trách kỹ thuật."
Ngày 26/1/2017, ông Kiểng, trên trang mạng mới, giải thích trang mạng cũ bị cướp là do sự đồng lõa chủ động của chính người phụ trách kỹ thuật Khối Truyền thông của Tập hợp Dân chủ Đa nguyên, ông Nguyễn Gia Thưởng. Ông Thưởng và ông Nguyễn Văn Thế, bị cho là "hai người cốt cán trong nhóm âm mưu cuộc phản loạn này." Ông Kiểng cho là chủ mưu cuộc "đảo chính" này là một đại tá quân y quân đội cộng sản Việt Nam công tác tại Paris đã gần hai mươi năm nay, từng là bí thư chi bộ Đảng Cộng sản tại Paris, và cũng là thành viên Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên.