Sơn Cẩm

Lịch sử

Tổng Sơn Cẩm thuộc phủ Phú Lương từ thời nhà Lý gồm có sáu xã là Sơn Cẩm, Cao Ngạn, Quan Triều, Hộ Hiểu, Vô Tranh, Phú Cơ và một phường là Thủy Cơ. Trước cách mạng tháng 8, tổng Sơn Cẩm gồm có ba xã. Sau cách mạng tháng 8, huyện Phú Lương bao gồm 12 xã, trong đó có xã Sơn Cẩm.
Ngày 01 tháng 10 năm 2017, toàn bộ diện tích và dân số của xã Sơn Cẩm được chuyển về thành phố Thái Nguyên quản lý theo Nghị quyết số 422 của uỷ ban Thường vụ Quốc hội.
Sơn Cẩm nằm ven sông Cầu, con sông chính tại tỉnh Thái Nguyên và qua dòng sông này giáp với hai xã Minh Lập và Hóa Thượng, Đồng Hỷ thuộc huyện Đồng Hỷ ở phía đông bắc và xã Cao Ngạn thuộc thành phố Thái Nguyên ở phía đông. Phía nam giáp với Tân Long thuộc thành phố Thái Nguyên, phía đông nam giáp với xã An Khánh thuộc huyện Đại Từ, phía tây giáp với xã Cổ Lũng và phía tây bắc giáp với xã Vô Tranh thuộc huyện Phú Lương. Đất đai trên địa bàn xã gồm có đất phù sa không được bồi, đất phù sa ngòi suối, đất đỏ vàng, đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất vàng nhạt trên đá cát. Địa hình nói chung khá bằng phẳng mặc dù cũng có một vài ngọn núi, trong đó lớn nhất là núi Sơn Cẩm nằm ven quốc lộ 3.
Ngoài dòng chính của sông Cầu, một phụ lưu của sông Cầu là sông Đu cũng chảy qua địa bàn xã Sơn Cẩm và chia xã thành hai phần theo chiều đông-tây. Sông Đu hợp lưu với sông Cầu tại địa bàn xã Sơn Cẩm. Bên cạnh đó, suối Phượng Hoàng, một phụ lưu nhỏ của sông Cầu tạo thành ranh giới tự nhiên giữa Sơn Cẩm với xã An Khánh. Cả dòng chính sông Cầu cùng sông Đu và suối Phượng Hoàng đều là những nguồn nước ô nhiễm.

Giao thông

Trên địa bàn xã Sơn Cẩm có tuyến quốc lộ 3 và tuyến quốc lộ 1B mới chạy qua. Dòng sông Cầu trên địa bàn ít được khai thác tiềm năng về vận chuyển đường thủy. Hai phần tách biệt của xã bởi sông Đu được nối liền bằng cầu Bến Giềng. Tuyến đường sắt Quan Triều - Núi Hồng chuyên chở khoáng sản cũng chạy qua địa bàn xã, chạy song song với tuyến quốc lộ 3.

Dân cư

Theo niên giám thống kê Thái Nguyên năm 1999-2003, xã Sơn Cẩm có diện tích 16,52 km² và dân số là 11929 người, mật độ dân cư đạt 722 người/km². Sơn Cẩm là địa phương đông dân nhất và có mật độ dân số chỉ đứng sau hai thị trấn Giang Tiên và Đu tại huyện Phú Lương.

Giáo dục

Xã Sơn Cẩm có 3 trường tiểu học. Trường tiểu học Sơn Cẩm 1 nằm ven quốc lộ 1, thuộc phía tây nam của xã, trường tiểu học Sơn Cẩm hai nằm tại phía bắc và học sinh chủ yếu là tại các xóm phía bắc của sông Đu, trường tiểu học Sơn Cẩm 3 từng là trường tiểu học của mỏ than Khánh Hòa và nằm hơn về phía tây nam của xã. Xã Sơn Cẩm có trường trung học cơ sở Sơn Cẩm nằm sát trường tiểu học Sơn Cẩm 1.
Trường Trung học Phổ thông Khánh Hòa nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm, trường này từng là trường trung học của mỏ than Khánh Hòa và hiện nay là trường trung học phổ thông duy nhất tại khu vực phía nam củ huyện Phú Lương. Ngoài địa bàn Phú Lương, trường trung học Phổ thông Khánh Hòa còn có nhiều học sinh đến từ các xã và phường của các huyện và thành phố lân cận.
Trường cao đẳng công nghiệp Thái Nguyên cũng nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm, bên quốc lộ 1B mới thuộc phía đông nam của xã. Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Việt Bắc-Vinacomin của Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam cũng nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm.

Trại giam

Trên địa bàn xã Sơn Cẩm có Trại giam Phú Sơn 4 tiền thân là trại giam Sơn Cẩm, Việt Bắc được thành lập từ năm 1947. Trại giam trực thuộc Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (Tổng cục 8) - Bộ Công an. và là cơ sở điển hình của cả nước về đầu tư cơ sở vật chất. Ngoài ra tại Sơn Cẩm còn có một trại tạm giam thuộc Công an tỉnh Thái Nguyên.

Hành chính

Xã Sơn Cẩm được chia thành các đơn vị không chính thức là xóm, hiện nay có 19 xóm. Các xóm là: Cao Sơn 1, Cao Sơn 2, Cao Sơn 3, Cao Sơn 4, Cao Sơn 5, xóm 6, xóm 7, xóm 8, Bến Giềng, Đồng Danh, Đồng Xe, Sơn Cẩm, Thanh Trà 1, Thanh Trà 2, Hiệp Lực, Quang Trung 1, Quang Trung 2, Táo 1, Táo 2.

Kinh tế

Xã Sơn Cẩm có một nền kinh tế phát triển hơn so với các xã khác Ở TPTN. Xã Sơn Cẩm nằm gần mỏ than Khánh Hòa và có mỏ than Bá Sơn và nhiều người dân trong xã làm việc tại các mỏ than này, tuy nhiên các mỏ than cũng gây ra một số hậu quả như ô nhiễm môi trường hay sụt lún nhà cửa hay sụt giảm mạch nước ngầm. Trên địa bàn xã cũng có nhà máy luyện cốc Sơn Cẩm.
Theo quy hoạch dự kiến của ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên, xã Sơn Cẩm dự kiến sẽ hình thành cụm công nghiệp Sơn Cẩm 1 (75 ha) và cụm công nghiệp Sơn Cẩm 2 (50 ha) và bổ sung một cụm công nghiệp may (15 ha).