Aleksander Ładoś

Những năm đầu đời

Aleksander Wacław Ładoś sinh ra ở Lwów, Austro-Hungary (nay là Lviv, Ukraine). Ông là con trai của Jan Ładoś, một nhân viên bưu điện và Albina née Kalous. Ładoś tốt nghiệp IV Classical Gymnasium ở Lwów. Năm 1913, ông gia nhập Đảng Nhân dân Ba Lan "Piast" để làm quen với các nhà lãnh đạo là Wincenty Witos và Jan Dąbski. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, ông gia nhập Quân đoàn Đông Ba Lan. Bị lưu đày bởi chính quyền Áo-Hung, Ładoś trốn sang Thụy Sĩ và tiếp tục các nghiên cứu bị gián đoạn của mình ở Lausanne củng với các hoạt động chính trị tại cộng đồng người Ba Lan.
Ładoś trở lại Ba Lan mới độc lập vào mùa xuân năm 1919 để tham gia Cục ngoại giao Ba Lan. Cho đến mùa xuân năm 1920, ông là đại biểu plebiscite tại Cieszyn Silesia, Spiš và Orava. Cuối cùng, cuộc bỏ phiếu nhằm điều chỉnh biên giới giữa Ba Lan và Tiệp Khắc không bao giờ được tổ chức và đường biên giới cuối cùng đã được thiết lập tại Hội nghị Spa ở Bỉ. Kể từ tháng 4 năm 1920, Ładoś làm việc tại trụ sở của MFA Ba Lan tại Warsaw và nhanh chóng trở thành người đứng đầu Cục Báo chí.
Năm 1920-21, Ładoś từng là thư ký của phái đoàn Ba Lan trong các cuộc đàm phán hòa bình với Xô viết ở Minsk và Riga, quyết định về biên giới tương lai của Cộng hòa Ba Lan Đệ nhị. Sau chiến tranh, Ładoś trở thành người đứng đầu Ban Trung Âu tại MFA và ngày 9 tháng 10 năm 1923, ông được bổ nhiệm làm bộ trưởng toàn quyền tại Latvia. Kẻ thù chính trị của Józef Piłsudski, Ładoś mất chức sau cuộc đảo chính vào tháng 5 năm 1926, nhưng nhanh chóng được Tổng lãnh sự Ba Lan bổ nhiệm ở Munich. Ngay sau khi Józef Beck trở thành thứ trưởng bộ ngoại giao, Ładoś đã bị cách chức và bị đuổi khỏi chức vụ.
Từ năm 1931 đến 1939, ông làm biên tập viên và chuyên mục, viết cho nhiều tờ báo đối lập. Ông trở thành một nhà phê bình chính trị của Józef Beck, người trong lúc đó đã thay thế August Zaleski làm bộ trưởng ngoại giao. Ładoś tin rằng Ba Lan nên tìm kiếm sự hợp tác với Liên Xô như một đồng minh có thể chống lại Đức Quốc xã và ủng hộ sự hợp tác chặt chẽ hơn với Tiệp Khắc. Tham gia chính trị với Mặt trận dân chủ và thân Pháp Morges, ông kết bạn với tướng Władysław Sikorski, người sau này trở thành Thủ tướng của Chính phủ Ba Lan lưu vong, Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ba Lan. Sau khi Đức xâm chiếm Ba Lan, Ładoś đã tới Rumani để gia nhập Chính phủ Ba Lan lưu vong với tư cách là một bộ trưởng không có hồ sơ năng lực từ ngày 3 tháng 10 đến ngày 7 tháng 12 năm 1939. Từ ngày 24 tháng 5 năm 1940 đến tháng 7 năm 1945, ông là Đặc phái viên và Bộ trưởng Toàn quyền Ba Lan tại Thụy Sĩ. Ngay sau khi được đề cử, Thụy Sĩ đã bị bao vây hoàn toàn bởi Axis Powers và Vichy France. Do áp lực của Đức, Ładoś đã thất bại trong việc gửi thư xác thực của mình và trở thành một tham tán nhỏ.

Nhóm Ładoś và hoạt động giải cứu Holocaust

Trong thời gian làm đại sứ tại Bern, Ładoś đứng đầu hoạt động bí mật, "Vấn đề Hộ chiếu", nhằm mục đích cung cấp cho người Do Thái ở Ba Lan do Đức chiếm đóng hộ chiếu Mỹ Latinh  hợp tác chặt chẽ với đại diện của các tổ chức Do Thái ở Thụy Sĩ. Hộ chiếu trống được mua trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 1941 đến mùa thu năm 1943 từ lãnh sự danh dự của Paraguay Rudolf Hüggli và được điền dưới quyền của Ładoś, lãnh sự Konstanty Rokicki và đôi khi cũng bởi một nhà ngoại giao người Do Thái Ba Lan Juliusz Kühl.
Chính Ładoś đã can thiệp trực tiếp với Tham tán Liên bang Thụy Sĩ Marcel Pilet-Golaz để nhắm mắt làm ngơ trước thủ tục bất hợp pháp. Những người khác trong Nhóm Bernese bí mật bao gồm phó cố vấn của Ładoś như Stefan J. Ryniewicz và người Do Thái Chaim Eiss và Abraham Silberschein, thành viên của các tổ chức Do Thái có nhiệm vụ chính là buôn lậu danh sách người thụ hưởng và bản sao hộ chiếu bất hợp pháp giữa Berne và Đức- chiếm Ba Lan. Những người mang hộ chiếu như vậy không được gửi đến các trại tử thần của Đức quốc xã mà thay vào đó bị giam trong các trại giam ở Vittel, Pháp hoặc Bergen-Belsen, Đức. Theo Zbigniew Parafianowicz và Michał Potocki, ít nhất 400 người trong số họ sống sót sau chiến tranh. Ładoś cũng kêu gọi Chính phủ Ba Lan lưu vong thành công vào tháng 1 năm 1944 để công nhận chính thức hộ chiếu của Paraguay  - thực tế cuối cùng đã xảy ra vào tháng 2 năm 1944. Quân đoàn Ba Lan dưới thời Ładoś cũng cho phép gia đình Do Thái ở Sternbuchs, Montreux sử dụng điện tín Ba Lan và gửi thư báo cho các thành viên của cộng đồng người Do Thái ở New York để thông báo cho họ về Holocaust đang diễn ra.

Những năm cuối đời

Vào tháng 7 năm 1945, Ładoś chính thức hỗ trợ Chính phủ liên minh ở Ba Lan  và từ chức phái viên. Thay vì quay trở lại Ba Lan, ông quyết định ở lại Thụy Sĩ, nơi anh đóng vai trò là đặc phái viên của phe đối lập pháp lý đảng PSL và lãnh đạo là Stanisław Mikołajchot. Đến mùa thu năm 1946, ông chuyển đến Clamart gần Paris. Ông trở lại Ba Lan vào tháng 7 năm 1960 vì đã bị bệnh nặng. Ładoś mất tại Warsaw, ngày 29 tháng 12 năm 1963 và được chôn cất tại Nghĩa trang Powązki.
Ông đã để lại ba cuốn hồi ký chưa được công bố và chưa hoàn thành.

Tranh cãi về Yad Vashem

Vào tháng 4 năm 2019, Yad Vashem's Righteous Among The Nations đã trao danh hiệu cho Konstanty Rokicki và đưa ra "sự đánh giá cao" đối với Aleksander Ładoś và Stefan Ryniewicz cho rằng Rokicki đứng đầu Nhóm Bernese. Tài liệu gọi nhầm là Ładoś và Ryniewicz là "lãnh sự" . Quyết định này đã gây ra sự phẫn nộ và thất vọng trong các thành viên gia đình của hai nhà ngoại giao Ba Lan quá cố khác, và trong số những người sống sót . Ba mươi trong số họ đã ký một bức thư ngỏ tới Yad Vashem . Anh em họ của Rokicki từ chối nhận huy chương cho đến khi hai nhà ngoại giao Ba Lan khác, cấp trên của Rokicki cũng được công nhận là Chính Hữu giữa các Quốc gia. Đại sứ Ba Lan tại Thụy Sĩ Jakub Kumoch, người góp phần phát hiện ra Rokicki cũng bác bỏ cách giải thích của Yad Vashem nói rằng Rokicki làm việc theo Ładoś và Ryniewicz .