Chiến thuật biển người

Chiến thuật biển người (Hán ngữ: 人海战术: Nhân hải chiến thuật) là một chiến thuật quân sự mà trong đó, một bên dùng số lượng áp đảo của mình tấn công ào ạt đánh giáp lá cà, chấp nhận thương vong bởi lúc xung phong sẽ bị hoả lực của đối phương dễ dàng làm tiêu hao. Cách xung phong ào ạt, đông đảo như vậy có thể khiến đối phương sợ hãi nhưng có thể phải chịu hy sinh rất lớn. Do vậy chiến thuật này thường chỉ được áp dụng với những nước có dân số hùng hậu nhưng thiếu phương tiện cơ giới, như các quân đội trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, quân Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai hay Trung Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên, hoặc cảm tử quân Basij của Iran trong Chiến tranh Iraq-Iran.

Lịch sử

Từ giữa thế kỷ 19 trở về trước, bộ binh thường tác chiến theo đội hình ô vuông, binh lính đứng xếp hàng và di chuyển cạnh nhau. Trong thập niên 1870, sự ra đời của súng trường nạp hậu và súng máy khiến chiến thuật đội hình ô vuông của bộ binh trở nên lỗi thời. Bộ binh từ đó về sau di chuyển theo đội hình phân tán, khi tấn công họ sẽ chạy thật nhanh đến vị trí đối phương. Nhưng trước thế chiến 1, xe tăng-xe bọc thép chưa xuất hiện nên bộ binh không có phương tiện yểm trợ, do vậy khi tấn công, bên tấn công thường sẽ dùng lợi thế quân số và xung phong ồ ạt để áp đảo kẻ thù. Nhìn từ xa thì đợt tấn công trông giống như "biển người" với hàng trăm, hàng ngàn người cùng lao tới.

Chiến tranh Nga-Nhật

Trong cuộc bao vây cảng Arthur, quân Nhật tấn công biển người nhằm vào quân Nga, các cuộc tấn công gặp tổn thất nghiêm trọng trước súng máy và đại bác của Nga. Quân Nhật bị thương vong nặng nề trong các cuộc tấn công, điều đó được mô tả: "xác chết dày đặc, không gián đoạn như một tấm thảm trải khắp mặt đất lạnh"

Thế chiến I

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, các phương tiện tấn công cơ giới (xe tăng, xe thiết giáp, pháo tự hành) gần như chưa xuất hiện. Cách thức tấn công phổ biến của quân đội các nước (Anh, Đức, Pháp, Nga...) đều khá tương tự nhau: nã pháo vào chiến tuyến địch, sau đó dùng quân số áp đảo dàn hàng ngang xông lên, tạo ra các "làn sóng người" nhằm chọc thủng phòng tuyến địch.
Thường thì các làn sóng bộ binh sẽ phải băng qua một quãng đường gồm dày đặc dây kẽm gai, mìn, lại bị đạn pháo và súng máy đối phương bắn dữ dội vào đội hình, sau cùng còn phải đương đầu với quân địch có vị trí ẩn nấp và che chắn tốt. Với kiểu tấn công này, dù có đông tới đâu thì khi áp sát được chiến tuyến địch, bộ binh tấn công cũng đã thương vong gần hết và không có khả năng chọc thủng phòng tuyến địch, lúc này dù muốn rút lui cũng không được, tiến thoái lưỡng nan. Do đó, Chiến tranh thế giới thứ nhất có một đặc điểm nổi bật: thương vong của bộ binh rất cao nhưng chiến tuyến lại rất ổn định (có nơi chỉ xê dịch vài trăm mét trong suốt 4 năm). Để chiếm được vài mét đất, bên tấn công có khi phải tổn thất hàng ngàn người.
Cuối Thế chiến 1, do sự ra đời của xe tăng và một số trang bị mới (súng cối, súng máy hạng nhẹ, súng phun lửa), các nước bắt đầu từ bỏ dần chiến thuật này. Năm 1916, tướng Brusilov của Nga đã áp dụng chiến thuật mới, sử dụng các lực lượng xung kích (shock troop) gây bất ngờ cho quân đội Áo-Hung. Ông sử dụng các đơn vị đặc biệt để tập trung tấn công vào các yếu điểm trong hệ thống phòng ngự của đối phương, từ đó tạo ra những lỗ hổng nơi phòng tuyến này và quân Nga còn lại cứ thế tràn lên chiếm lĩnh phòng tuyến. Chiến thuật này có thể được xem là một bước đột phá lớn so với chiến thuật biển người mà hầu hết các nước đều đang sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Người Đức sớm học theo chiến thuật này và sau này áp dụng trên Mặt trận phía Tây (còn gọi là chiến thuật Hutier). Quân Đức đã áp dụng chiến thuật "xâm nhập và xung kích", họ tổ chức các đơn vị "Lực lượng Bão tố" (Storm trooper), các đơn vị này chia thành từng toán nhỏ trang bị súng phun lửa và lựu đạn để đột phá các tuyến phòng ngự đối phương. Họ đã gây thiệt hại nặng cho quân Anh, Pháp trong Tổng tấn công Mùa xuân 1918.

Nội chiến Nga

Trong cuộc Nội chiến Nga, binh sĩ Quân đội Bạch vệ đã tấn công Hồng quân bằng cách tấn công biển người ở các khu vực công cộng. Họ muốn cho thấy quân đội họ vẫn đang tích cực chiến đấu chống những người Bolshevik. Ngay cả khi tỷ lệ thắng lợi rất mỏng manh, do muốn thể hiện lòng trung thành đối với Sa hoàng, quân đội Bạch Vệ thường thực hiện các cuộc tấn công liều lĩnh, ngay cả khi được lệnh phải đợi quân tiếp viện. Ngược lại, những người lính trong Hồng quân bị xử lý kỷ luật nặng và chịu xử lý nghiêm khắc từ các chỉ huy nếu họ tùy tiện áp dụng chiến thuật này.

Thế chiến II

Trong Thế chiến thứ hai, quân đội các nước châu Âu phần lớn đã không còn sử dụng chiến thuật biển người. Ví dụ, các đội hình bộ binh của Liên Xô chỉ tham gia tấn công vào phòng tuyến đối phương sau khi xe tăng, pháo binh và không quân oanh tạc phòng tuyến của quân Đức đến mức yếu nhất. Khi đó, bộ binh Liên Xô sử dụng chủ yếu là tiểu liên PPSh-41, PPS-43 và lựu đạn, chia thành các tốp để xông lên quét sạch quân Đức trong phạm vi chiến đấu ở tầm rất gần dưới 100 mét.
Tuy nhiên, tại châu Á, do thiếu thốn các phương tiện cơ giới như xe tăng, xe bọc thép nên lục quân Đế quốc Nhật Bản vẫn áp dụng chiến thuật này trong các đợt tấn công kiểu "vạn tuế" (xung phong Banzai) chống lại quân Anh, Mỹ. Thường thì các đợt xung phong này bị hỏa lực pháo binh, súng máy và súng tiểu liên của đối phương đập tan nhanh chóng, quân Nhật chịu tổn thất nặng mà không gây được nhiều thiệt hại cho đối phương.