Trần A Kiều

Gia thế hiển quý

Tên thật của Trần hoàng hậu không được các bộ sử như Sử ký và Hán thư ghi lại. Theo tiểu thuyết Hán Võ cố sự có niên đại về sau, thì bà tên là Trần A Kiều (陳阿嬌), hay gọi tắt là Trần Kiều (陳嬌), cái tên này đã bị mặt định trở thành tên thật của bà trong vô số các tác phẩm tiểu thuyết cùng phim ảnh hiện đại.
Thân phụ của Trần Kiều là Trần Ngọ (陳午), đời thứ ba của tước vị Đường Ấp hầu (堂邑侯). Nhà họ Trần xuất thân cao quý, vốn theo giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nên nhà Hán nên được phong tước Đường Ấp hầu, thế tập mà truyền đời. Mẹ bà là Quán Đào công chúa Lưu Phiếu, hoàng nữ duy nhất của Hán Văn Đế Lưu Hằng và Hiếu Văn Đậu Hoàng hậu, chị ruột của Hán Cảnh Đế Lưu Khải và cô mẫu của Hán Vũ Đế Lưu Triệt. Ngoài Trần thị, Trần Ngọ còn có hai con trai là Đường Ấp hầu Trần Tu (陳須) thế tập tước vị, và Long Lư hầu Trần Kiểu (陳蟜), cả hai đều là anh trai của Trần hậu.
Theo vai vế, Trần hoàng hậu là cháu gọi Hán Văn Đế và Đậu hoàng hậu là ông bà ngoại, gọi Hán Cảnh Đế là cậu. Do vai vế này, Trần thị cũng là chị họ con cô-cậu của Hán Vũ Đế và Bình Dương công chúa. Luận xuất thân, bà là một trong những Hoàng hậu có thân thế tôn quý nhất trong lịch sử Trung Quốc, khi có ông ngoại, cậu và chồng đều là Hoàng đế.

Đại Hán Hoàng thái tử phi

Dưới thời Hán Cảnh Đế, Quán Đào Trưởng công chúa được phép ra vào cung tự do để thăm mẹ. Bà giữ quan hệ mật thiết với Hán Cảnh Đế, thường xuyên hiến tặng mỹ nữ khiến Lịch Cơ - sủng phi của ông ghi hận. Sau khi Bạc hoàng hậu bị phế, Cảnh Đế lập trưởng tử Lưu Vinh, con trai Lịch Cơ làm Hoàng thái tử. Quán Đào muốn con gái làm Hoàng hậu tương lai nên ngỏ ý gả con cho thái tử Lưu Vinh, kết quả bị Lịch Cơ cự tuyệt khiến bà căm phẫn.
Nhân dịp đó, Vương phu nhân - phi tần khác của Hán Cảnh Đế bày mưu giành ngôi Thái tử cho con mình là Giao Đông vương Lưu Triệt, nên đã chấp nhận lời quan hệ hôn nhân với Trưởng công chúa. Trưởng công chúa đồng ý liên thủ với Vương phu nhân, nói tốt Lưu Triệt trước mặt Cảnh Đế, gièm pha Lịch Cơ khiến ông không hài lòng. Vương phu nhân sau đó cùng Trưởng công chúa ngầm sai đại thần tấu thỉnh lập Lịch Cơ làm Kế hoàng hậu. Hán Cảnh Đế đang chán ghét Lịch Cơ, cho rằng Lịch Cơ có mưu đồ xúi giục đại thần nên ra chiếu phế truất Thái tử Lưu Vinh, Lịch Cơ phẫn uất tự sát.
Năm Hán Cảnh Đế Tiền Nguyên thứ 7 (150 TCN), Hán Cảnh Đế phong Vương phu nhân làm Hoàng hậu, Lưu Triệt làm Thái tử, Trần thị trở thành Thái tử phi.
Không rõ tuổi tác Trần thị so với Lưu Triệt lớn hơn hay nhỏ hơn. Dựa theo việc Quán Đào công chúa muốn gả bà cho Lưu Vinh lúc ông 18 tuổi, các sử gia phán đoán có thể Trần thị lớn tuổi hơn Lưu Triệt vì Lưu Vinh lớn hơn Lưu Triệt tới mấy tuổi. Theo pháp lệnh được quy định từ thời Hán Huệ Đế, con gái trên 15 tuổi mới được lấy chồng nhưng có thể lúc đó bà vẫn chưa tới 15 tuổi vì Thượng Quan hoàng hậu, cháu ngoại đại thần Hoắc Quang, cũng lấy Hán Chiêu Đế khi mới 6 tuổi. Nếu bà nhỏ tuổi hơn Lưu Triệt, tức là khi Quán Đào công chúa cầu thân Lịch Cơ năm 153 TCN, Trần thị chỉ mới 3 tuổi. Nếu cứ cho là 151 TCN, thì cùng lắm Trần thị chỉ mới 5 tuổi, nhỏ hơn Lưu Vinh tới hơn 12 tuổi, quá sức không hợp lý. Dù Hoắc Quang từng ép thành công Thượng Quang hoàng hậu mới 6 tuổi thành hôn với Hán Chiêu Đế, song sự kiện năm đó đã rất bị nhiều người phản đối. Nếu Trần thị bằng hoặc nhỏ tuổi hơn Lưu Vinh, thì năm cầu thân đó ít nhất cũng phải trên 15 tuổi, tức là lớn hơn Lưu Triệt tầm 12 tuổi, như vậy năm Lưu Triệt thành Thái tử là 7 tuổi, thì Trần thị cũng đã 19 tuổi.
Qua cuộc hôn nhân này, Trần thị có thể nói là người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp của Hán Vũ Đế, vì nhờ cưới bà, mẹ con Hán Vũ Đế mới nhận được sự hậu thuẫn của Quán Đào công chúa, chiến thắng mẹ con Lịch Cơ mà đoạt được vị trí Thái tử.

Đại Hán Hoàng hậu

Năm Hậu Nguyên thứ 3 (141 TCN), Hán Cảnh Đế băng hà, Thái tử Lưu Triệt lên ngôi, tức Hán Vũ Đế. Thái tử phi Trần thị trở thành Hoàng hậu.
Tình cảm hai người mặn nồng thuở sơ khai. Hán Vũ Đế thường lui tới cung của Trần hoàng hậu mỗi khi tan triều, cùng bà tận hưởng những ngày quấn quýt yêu thương. Về sau, Trần hậu không sinh được con nên bị thất sủng. Nhiều sử gia cho rằng, Hán Vũ Đế Lưu Triệt xem trọng Trần Hoàng hậu chỉ vì bà là con gái của Quán Đào công chúa, vì Quán Đào công chúa có ơn trong việc phò trợ ông đăng cơ nên mới phải ngậm bồ hòn làm ngọt, lập Trần thị làm Hoàng hậu. Trần hoàng hậu được ghi lại rằng từ bé được nuông chiều nên tính nết ương ngạnh, cậy được Đậu Thái hậu sủng ái, lại có mẹ là Trưởng công chúa từng lập đại công nên hống hách với cả Vũ Đế, dẫn đến phu thê bất hòa. Bấy giờ, Thái úy Vũ An hầu đồn rằng Hoàng đế vô tự thì ngôi Hoàng đế về sau sẽ thuộc về Hoài Nam vương.
Năm Kiến Nguyên thứ 2 (139 TCN), Hán Vũ Đế ghé thăm phủ Bình Dương công chúa, đã gặp và sủng hạnh người đẹp Vệ Tử Phu, nhạc nữ của Bình Dương phủ. Sau đó, Hán Vũ Đế cho Vệ thị vào cung, nhưng suốt một hai năm thì quên đi Vệ thị không đoái hoài gì đến. Một năm sau, Vệ thị xin viên hoạn quan xuất cung cùng các cung nữ già, trước khi đi được đưa đến gặp Vũ Đế lần cuối, đứng trước mặt Vũ Đế khóc lóc xin cho mình về nhà. Hán Vũ Đế liền động lòng giữ lại, từ đó Vệ thị đoạt lại ân sủng, lần lượt sinh 3 công chúa cho Vũ Đế, được phong làm Phu nhân. Lúc đó hậu cung chưa có ai sinh nở nên Vũ Đế ân ái Vệ phu nhân, đối với Trần hoàng hậu càng thêm lạnh nhạt.

Thất sủng và bị phế

Quán Đào công chúa muốn giúp Trần hoàng hậu rửa hận nên lập mưu bắt giết em trai Vệ phu nhân là Vệ Thanh, song Vệ Thanh được Công Tôn Ngao (公孫敖) giải thoát. Vệ phu nhân tố cáo tội lỗi của Quán Đào rồi khóc lóc xin Vũ Đế chủ trì công đạo. Vũ Đế lập tức ban cho Vệ Thanh chức Kiến cung Tổng quản hàm thị trung, không lâu sau lại được phong làm Xa kỵ Tướng quân. Trần hoàng hậu uất hận Vệ Tử Phu, nhiều lần sai người hạ độc nhưng đều bị Hán Vũ Đế ngăn cản. Tình cảm Đế-Hậu do đó rạn nứt.
Năm Nguyên Quang thứ 5 (130 TCN), có người tố giác Trần hoàng hậu triệu tập người đồng cốt tên Sở Phục (楚服) vào cung để sử dụng tà thuật vu cổ, giúp bà chóng mang thai và nguyền rủa Vệ Tử Phu. Hán Vũ Đế vô cùng tức giận, giao cho Trương Thang điều tra, không lâu sau chứng thực và lập tức định tội Hoàng hậu. Cuối cùng, Hán Vũ Đế ra chiếu phế truất Trần Hoàng hậu, đày bà vào Trường Môn cung (長門宮). Hoàng đế ban chiếu lấy lý do rằng:"Hoàng hậu không con, lại vướng vào việc Vu hoặc, không thể thừa Thiên mệnh. Nay tịch thu ấn, bãi cư Trường Môn cung", còn Sở Phục và hơn 300 người bị xử tử.
Sử sách không ghi lại năm mất của Trần hoàng hậu hay thọ bao nhiêu tuổi, chỉ viết bà tại vị ngôi Hậu chừng hơn 20 năm từ năm 151 TCN đến năm 130 TCN. Thi hài bà được an táng ở mặt Đông của Lang Quan đình (郎官亭), huyện Bá Lăng, ở phía đông nam 30 dặm của thành Trường An. Có thuyết kể rằng thời gian Trần hoàng hậu ngã bệnh, Hoàng hậu Vệ Tử Phu có đến Trường Môn cung thăm hỏi. Bà ra sức xin Vệ hoàng hậu thuyết phục Hán Vũ Đế đến gặp lần cuối nhưng Vũ Đế đến chết cũng không gặp bà.
Năm Nguyên Đỉnh nguyên niên (116 TCN), Quán Đào công chúa qua đời. Sau cái chết của Công chúa, nhà họ Trần trở nên suy sụp. Trong lúc để tang mẹ, 2 người anh trai của Trần Kiều là Trần Tu và Trần Kiểu, do tranh giành tài sản dẫn đến phạm pháp nên bị tước bỏ chức vị. Trần Tu sợ hãi bèn tự sát.